Xınalıq və ya yerli dildə: Kətiş — Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun eyni adlı inzibati ərazi vahidində kənd və həmin ərazi vahidinin mərkəzi. Qafqaz Albaniyasının qədim tayfalarından, Şahdağ xalqlarının nümayəndələrindən biri olan xınalıqlıların tarixi və mərkəzi məskəni. Quba xanlığı dövründə Xınalıq mahalının, SSRİ dövründə Xınalıq kənd sovetliyinin, hazırda Xınalıq bələdiyyəsinin mərkəzi (1999-cu ildən). Dünyanın ən yüksək yaşayış məntəqələrindən biri (dəniz səviyyəsindən 2180 metr yüksəklikdə. 5000 illik tarixə malik olan Xınalıq fenomeni təkcə Azərbaycan tarixində deyil, həm də bəşər tarixində ən zəngin etnoqrafik dəyərlərdən biri, əfsanəvi yaşayış məntəqəsidir.

2023-cü ildə xınalıqlıların mədəni mühiti və köç yolu UNESCO Dünya irsi olaraq qeydiyyata alınmışdır.

Ümumi məlumat
Böyük Qafqaz dağları silsiləsinin Şahdağının yaxınlığında dağlar ilə əhatə olunmuş bir ərazidə, Baş Qafqaz və Yan silsilələri arasındakı çökəklikdə olan Xınalıq kəndi, Quba şəhərindən 57 km cənub-qərbdə, Azərbaycan Respublikasının paytaxtı Bakı şəhərindən isə 225 km məsafədə, 41°10′41″ şimal enində və 48°07′36″ şərq uzunluğunda yerləşir.

8 avqust 1930-cu ildən Qonaqkənd rayonunun tərkibində olmuş Xınalıq kəndi 4 dekabr 1959-cu ildən Quba rayonunun ərazisinə keçirilmişdir. İnzibati-ərazi bölgüsünə görə SSRİ dövründə Qalayxudat kəndi ilə birlikdə Xınalıq kənd sovetliyinin tərkibində olan Xınalıq kəndi həmin kənd sovetliyinin mərkəzi olmuşdur.

Hazırda kənd Xınalıq bələdiyyəsinin ərazisindədir. 1999-cu ildə yaradılmış Xınalıq bələdiyyəsinin tərkibinə Xınalıq kəndindən başqa Qalayxudat kəndi də daxildir.

Azərbaycan Respublikası Seçki Məcəlləsinin 29-cu maddəsinə uyğun olaraq "Azərbaycan Respublikasının inzibati ərazi vahidində yaradılmış Seçki Dairələrinin Siyahısı"na əsasən Xınalıq bələdiyyəsi 52 saylı Quba seçki dairəsinin hüdudlarındadır. Xınalıq kənd orta məktəbinin binasında həmin dairənin 64 saylı seçki məntəqəsi yerləşir.

Xınalıq kəndində Quba rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının Xınalıq inzibati ərazi vahidi üzrə nümayəndəliyi, Xudat Sərhəd Dəstəsinin "Xınalıq" sərhəd zastavası, poçt şöbəsi, Xınalıq dövlət tarix-mədəniyyət və etnoqrafiya qoruğunun müdiriyyəti, Mədəniyyət evi, orta ümumtəhsil məktəbi, Şadlıq evi, Azercell və Bakcell mobil operatorlarının stansiyaları vardır. Kənddə həmçinin, Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Quba rayon polis şöbəsinin 25 nömrəli polis sahə məntəqəsi yerləşir. 2013-cü ildə kənd ərazisində Şahdağ milli parkının nəzarət-buraxılış məntəqəsi inşa edilmişdir.

Xınalıq kəndinin əhalisi 1837 nəfərdir. Əhalinin əsas məşğuliyyəti heyvandarlıqdır. Xalq sənətkarlığı inkişaf etmişdir. Son illərdə turizm inkişaf etməkdədir.

Xınalığın köhnə məhəllələrində indiyə kimi 153 ev salamat qalmışdır və bu evlərdə 1360 nəfər yaşayır. Xınalıqda 82 qədimi ev tam və qismən dağılmışdır.

Kənd küçələrinin uzunluğu təxminən 5 kilometrdir.

Xınalığın inkişafı onun tarixi hissəsindən kənara çıxmış və hazırda Xınalıq çayının kənarında yeni yaşayış massivi salınmışdır. Xınalığın yeni yaşayış massivindəki 53 evdə 58 ailə yaşayır.

2011-ci ilin əvvəlinə Xınalıqda 370 təsərrüfat vardır.

Adının mənası
"Xınalıq" sözü oykonimdir.

Xınalıq adının onun tarixi ilə heç bir əlaqəsi yoxdur. Kəndə Xınalıq adı onun qarşısında yerləşən dağın günəş çıxanda verdiyi rəngə uyğun olaraq verilmişdir. Xınalıq adı təxminən XIX əsrin 50–60-cı illərindən sonra işlənməyə başlanmışdır.

Tədqiqatçıların fikrincə, oykonim "xeni" sözündən və Azərbaycan dilində mənsubiyyət anlayışı bildirən "-lıq" şəkilçisindən düzəlib, "Xenidən olanlar, xenililər" mənasındadır.

Qədim zamanlardan indiyə qədər Xınalıq kəndi və əhalisi özlərini "Kətş xalqı" ("Kədid" və ya "kədtid"), öz kəndlərini isə "Kətiş" adlandırırlar. Bu da çoxlu sayda "kətid"lərin yaşadığı yer mənası verir. Bu sözlərin mənası "müqəddəs" deməkdir.

Tarixi
Xınalıq barəsində tarixi tədqiqatlar çox azdır. Tarixçilərin ilkin araşdırmalarına görə, Xınalıq kəndi bizim eramızdan əvvəl salınıb. Əsasən Xınalıq etnosunun və dilinin tarixi araşdırmalarına və rəvayətlərə əsaslanan tədqiqatçılar Xınalıq kəndinin tarixinin təxminən 5000 il olduğu ehtimal edirlər.

Xınalıq orta əsr yaşayış yeri Qudyalçayın sol sahilində, dəniz səviyyəsindən 2180 metr hündürlükdə, Qızılqaya yastanının cənub-şərq yamacında, strateji baxımdan çox əlverişli məkanda salınmışdır və hal-hazırda müasir kənd tikililəri ilə davam etdirilmişdir. Qala divarlarının qalıqları Xınalığın şimal və şimal-qərb tərəfində dar bərzəxdə arxeoloqlar tərəfindən qeydə alınmışdır. Yaşayış yerinin cənub-şərq tərəfindən yerləşən giriş isə piramida biçimli qüllə ilə mühafizə olunurdu. Xınalığın orta əsrlərdə mahal mərkəzi olduğu ehtimal edilir.

Nuh peyğəmbərin nəsli
Xınalıqlılar özlərini Nuh peyğəmbərin nəslindən olanlar kimi sayırlar. Onların fikrincə, Nuh peyğəmbərin tufanı dövründə Ketş kəndi Ketş dağlarında yerləşirdi. Sonradan Allah tərəfindən baş verən zəlzələ zamanı orada heç bir ev salamat qalmamışdır, bütün evlər dağılmışdır. Əhalinin çox hissəsi həlak olmuşdur. Sağ qalanlar isə, çayı keçərək kiçik bir təpəyə qalxmışlar və beləliklə də Xınalıq yaranmışdır. Xınalıqlılar hesab edilər ki, tufandan sonra Nuhun oğulları – Sam və Ham müxtəlif yerlərə köç etmiş və yalnız Yafət öz oğulları ilə həmin yerlərdə qalmış və buradan da Qafqaz xalqları törənmişdir. Dəniz səviyyəsindən 2000 metrdən də artıq yüksəklikdə yerləşən kənd ərazisində rast gəlinən balıqqulağı və daşlaşmış balıq sümüklərini xınalıqlılar bu rəvayətin təsdiqi kimi göstərilir, burada bir vaxtlar baş vermiş tufan və daşqından xəbər verir.

Eramızdan əvvəl I əsr
Bəzi müəlliflərin fikrincə eramızdan əvvəl I əsrdə bu ərazidə "get" tayfaları yaşamışdır.

Strabonun 17 cildlik "Coğrafiya"sında
Xınalıqlıların əcdadları barədə məlumatlara Strabon və Plininin əsərlərində rast gəlinir.

Xınalıqlıların qədim yunan alimi Strabonun 17 cildlik "Coğrafiya" əsərində göstərdiyi, hərəsi öz dilində danışan 26 alban tayfasından biri olduğu güman edilir. Xınalıqlılar həmin 26 alban tayfasından biri olmasını Xınalıq kəndi ərazisində olan çoxsaylı alban qəbiristanlıqları və digər alban tayfalarının məlum olan dillərindən fərqli olan dili təsdiq edir.

VII–X əsrlər

Musa Kalankatlının "Alban tarixi" əsərində
Alban tarixçisi Musa Kalankatlının "Alban tarixi" əsərində Albaniyanın şimal–qərbində bir əyalət Xeni adlandırılır. Tədqiqatçılar müəyyən etmişlər ki, Xınalıq kəndinin adı həmin əyalətin adını əks etdirir.

Yaqut əl-Həməvi Xınalıq haqqında
Müxtəlif tarixi mənbələrə görə, Xınalıq erkən orta əsrlərdə mahal mərkəzi, kiçik şəhər olmuşdur.

Bunu XIII əsr ərəb müəllifi Yaqut əl-Həməvi "Mücəm əl-buldan" () adlı lüğətində Xınalığın Xazaran dağ keçidində kiçik şəhər olduğunu bildirən yazısı da sübut edir. Həmin "Coğrafiya" lüğətindən aydın olur ki, Xınalıq kəndi VII-X əsrlərdə mədəni mərkəz olmuş, orada bir çox alimlər yetişmişlər.

Şirvanşahlar dövləti dövründə
Şeyx İbrahimin fərmanı ilə XIV əsrin sonu – XV əsrin əvvəllərində Xınalığın idarə olunması qaytaq usmisinin (hakiminin) oğlu Məhəmməd bəyə həvalə edilmişdi.

Nadir şah Əfşar Xınalıqda
Kəndə aid ən qədim tarixi faktlardan biri Nadir şah Əfşarın dövrünə aiddir. "Gülüstani-İrəm" əsərində Abbasqulu ağa Bakıxanovun yazdığına görə, Dağıstana yollanan Nadir Altı-Ağac istiqamətindən Dərəkəndə gedir və Dağıstan sərdarına ərzaq toplamaq barədə göstəriş verir. O, buradan oğlu Rzaqulu mirzəni Şabran yolu ilə Dərbəndə göndərir. Qoşun hissələri üç yerə ayrılır və Nadirin özünün başçılıq etdiyi dəstə Buduq və Xınalığa gedir və buradakı qaçaqları cəzalandırır. Həmin ərazilərdə qətl-qarət törədən Nadir qayıdıb Qubanın Gilyar adlı yerində öz ordusuna yetişir.

Quba xanlığı dövründə

Xınalıq mahalı

Quba xanlığı dövrünə aid XVIII yüzilliyin sənədlərində göstərilir ki, Xınalıq kəndi Xınalıq mahalının mərkəzi olmuşdur. Həmin dövrdə xanlıq 10 mahala bölünmüşdü və həmin mahallardan da biri Xınalıq mahalı idi. Tarixi ədəbiyyatda olan bir məlumata görə Xınalıq mahalının kənd icmaları nəinki xəzinəyə vergi və mükəlləfiyyətlərdən azad idilər, hətta xandan bəxşişlər alırdılar.

F. F. Simonoviçin yazdığına görə isə, Quba malikanəsi 8 mahala bölünmüşdü. Buduq və Xınalıq həmin mahallardan idilər və hər biri 9 kəndi birləşdirirdi. İki mahalın ərazisi birlikdə, coğrafi mövqeyinə görə "Dağıstan" adlanırdı. Həmin mahallar Qonaqkənd, Yerfi, Cimi, Xaltan, Utuq, Dərk, Söhüb, Buduq, Zeyid, Cek, Qrız və Xınalıq kəndlərini birləşdirirdi. Bu kəndlərdə 950-yə qədər təsərrüfat mövcud idi. P. Q. Butkov da Buduq və Xınalıq mahallarını birlikdə "Quba Dağıstanı" adlandırır və bildirir ki, Buduq mahalı 13 kəndi əhatə edir və həmin kəndlərdə 387 təsərrüfat vardır. Buduq, müəllifin sözünə görə, həmin kəndlərin ən böyüyüdür. Xınalıq mahalında cəmi 4 kənd birləşmişdi. Bunlar Xınalıq (200 ev), Qrız (180 ev), Cek (130 ev) və Əlik (100 ev) kəndləri idi.

XIX əsr
Qubanın ticarət mərkəzi kimi şöhrəti artana qədər, XIX əsrin əvvəllərində Xınalıqlıların geniş dünya ilə əsas əlaqəsi Qəbələ vasitəsi ilə olmuşdur.

XIX əsrin 40-cı illərində Buduğun inzibati-ərazi baxımından mövqeyi daha da genişlənir və kənd Anaqdarin, Buduq və Xınalıq mahallarından təşkil olunmuş "Sahə" mərkəzinə çevrilir. Buduq sahəsinə 34 kənd (Anaqdarin və Xınalıq mahallarının hər birində 9 kənd və Buduq mahalında 16 kənd) daxil idi.

XX əsr
Uzun illər gediş-gəlişin çətin olduğu bu məkanda yaşayan xınalıqlıların müasir dövrümüzə qədər öz varlıqlarını qoruyub saxlamalarının əsas səbəbi, məhz başqa xalqlarla inteqrasiyada olmamalarıdır. Lakin buna baxmayaraq, onlar heç də Azərbaycanda və dünyada cərəyan edən başlıca qlobal hadisələrdən kənarda qalmamış, ölkənin digər xalqları qədər bu hadisələrin iştirakçısı olmuş və problemlərin həllinə öz töhfələrini verməklə yanaşı, bu problemlərin yaratdığı fəsadlardan da öz nəsiblərini almışlar.

Digər şahdağlılar kimi xınalıqlılar da Birinci və İkinci dünya müharibələrində, həmçinin Qarabağ müharibəsində iştirak etmiş, müharibənin digər iştirakçıları kimi onlar da ağır itkilərə məruz qalmış, Vətənin azadlığı uğrunda canlarını fəda etmişlər. Xüsusilə, 1941–1945-ci illərdə baş vermiş Böyük Vətən Müharibəsi onların demoqrafik inkişafına ciddi təsir göstərmişdir. Belə ki, əsasən Quba – Qusar – Şabran zonasında 1941-ci ilin oktyabrında təşkil edilmiş 223-cü diviziyanının tərkibində müharibəyə yollanmış yüzlərlə şahdağlıların çox böyük əksəriyyəti cəbhədən öz doğma yurdlarına dönməmişdir. Lakin onların müharibədə iştirakı barədə lazım olduğu qədər informasiya toplamaq çox çətindir. Bunun əsas səbəbləri indiyə qədər bu sahədə heç bir fundamental tədqiqatın aparılmamasıdır. Xüsusilə də şahdağlıların özlərinin mövzunu araşdırmaması bu sahədə həqiqətlərin üzə çıxmaması ilə nəticələnmiş və boşluqlarla müşahidə olunan bir müstəvi yaratmışdır.

Qəsəbə statusu
1987-ci ildə Azərbaycan SSR hakimiyyət orqanlarının xüsusi qərarına əsasən Xınalıq kəndinin qəsəbəyə çevrilməsi məsələsi Sentrosoyuzlayihə İnstitutunun Bakı filialına həvalə olunmuşdur. Arxitektorlar Xınalıq qəsəbəsinin baş planını və layihəsini hazırlamışlar. Həmin baş plana əsasən qədim Xınalıq kəndi tarixi dövlət qoruğu kimi saxlanılmalı və kəndin cənub sahilində qəsəbə salınmalı idi. Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti tərəfindən Xınalığın sosial-iqtisadi vəziyyətinin yaxşılaşdırılmasına dair verilmiş xüsusi sərəncamda ayrı-ayrı nazirliklər, idarə və təşkilatların yerinə yetirəcəkləri vacib vəzifələr konkret göstərilmişdir.

Lakin Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin 23 sentyabr 1987-ci il tarixli sərəncamı tam icra olunmamış və Xınalıq qəsəbə statusunu ala bilməmişdir.

XXI əsr
Xınalığın tarixi-mədəni-etnoqrafik kompleks kimi tamlığı hazırda təhlükə altındadır. Bunun əsas səbəbləri XX əsrin 60-cı illərindən etibarən başlamışdır. Həmin vaxtdan Xınalığın tarixi görkəmi dəyişməkdədir. Öncə rabitə və telefon xətləri, sonra isə mobil operatorların Xınalıq kəndinin üstündə yüksələn qüllələri, kəndə çəkilmiş dəmir su borlarından və su çənindən ibarət su təminatı sistemi, kəndin tarixi hissəsində tikilmiş mədəniyyət evi və şadlıq sarayı, evlərin müasir materiallardan istifadə olunmaqla tikilən damları və pəncərələri kəndin tarixi görkəmini dəyişdirməkdədir.

Xınalıq abidələri

Memarlıq abidələri
Xınalıq kəndi özünəməxsus unikal memarlıq görkəminə malikdir. Burada orta əsrlərə aid Atəşpərəst məbədi, Xıdır Nəbi türbəsi, Şeyx Şalbuz, Əbu Müslim məscidləri, mağaralar və çox sayda öyrənilməmiş arxeoloji abidələr mövcuddur.

Xınalıq kəndi XVII-XIX əsrlər abidəsi kimi Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci il tarixli, 132 nömrəli qərarı ilə "Dünya əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısı"na daxil edilmişdir. Həmin siyahıda abidənin inventar №-si 9-dur.

Xınalıq kəndi 2007-ci ildə Dünya Abidələr Fondunun nəzarət edilən abidələr siyahısına salınıb. Həmin siyahıda dünyada ən çox təhlükə altında olan 100 abidə yer alıb. Qurumun açıqlamasında bildirilib ki, Xınalıq kəndinə əsas təhlükə iqtisadi inkişaf tempidir:

"Xınalıqla Quba arasında yol çəkilməsi bu kəndin təbiətini dəyişib. Əvvəllər təcridolunmuş vəziyyətdə olan kənd indi həm turistlər, həm də kommersiya fəaliyyəti üçün əlçatan bir yerə çevrilib. Bunlar kənd əhalisi üçün yeni gəlir mənbəyi olsa da, Xınalığın unikal xarakterinin pozulacağı ilə bağlı ciddi narahatlıq var".

Dünya Abidələr Fondu ümid edir ki, Xınalığın nəzarət siyahısına salınması onun unikallığını saxlamaq şərtilə kəndin xariclə əlaqələrini genişləndirəcək.

Xınalıq kəndi 2007-ci ildə Dünya Abidələr Fondunun nəzarət etdiyi abidələr siyahısına salınıb. Həmin siyahıda dünyada ən çox təhlükə altında olan 100 abidə yer alıb. Qurumun açıqlamasında bildirilib ki, Xınalıq kəndinə əsas təhlükə iqtisadi inkişaf tempidir.

Dini abidələri

Pirlər
 Dəmirçi pir
 Atəşgah piri
 Qırmızı pir
 Öküz piri
 Xəmir piri
 Suta piri
 İncə piri
 Qiblə qızlar piri
 Muqoz ağaclıq piri
 Qara güney ağaclıq piri
 Pir dərə piri
 İbrahim Xəlil baba piri
 Şeyx doğuş baba piri
 Şeyx Şalbruz baba piri
Kəndin aşağı məhəlləsində də adı unudulmuş daha 4 pir vardır.

Türbələr
 Xıdır Nəbi türbəsi, XV əsr
 Pirə Comərd türbəsi, 980-cı il
 Möhüc baba türbəsi,...
 Şeyx İsrafil türbəsi, XVI əsr
 İbrahim Xəlil türbəsi, XIII əsr
 Cabbar baba türbəsi, XVIII əsr
 Seyidqələm baba türbəsi, XVIII əsr
 Əhməd Əfəndi türbəsi, XIX əsr
 Əbdülrəhman baba türbəsi, XX əsr
 Seydi baba türbəsi, XX əsr
 Muğam baba türbəsi, XIX əsr
İslamın qəbulundan sonra Azərbaycanda, o cümlədən Xınalıqda çoxlu məscidlər inşa olunmuşdur. Yerli əhalinin ibadət etmək məqsədilə üz tutduqları məscidlər aşağıdakılardır:
 Əbu Müslüm məscidi, VIII əsr, 340 yerlik Əbu Müslüm məscidini, deyilənlərə görə, Abbasi Xilafətinin banisi məşhur sərkərdə Əbu- Müslünm əl-Xorasani VIII əsrdə tikdirib. Məscidin yanındakı dağılmış ibadətgahda olan runo, rus, alban və ərəb əlifbası ilə yazılan daş kitabələrin hamısı inşa olunan məscidin divarlarına hörülmüşdür. Hal- hazırda Əbu Müslüm məscidi kəndin əsas məscidi – Cümə məscidi kimi fəaliyyət göstərir və tarixi abidə kimi qorunur. Qonşu Qrız kəndində də eyni adlı məscid vardır.
 Pirə Comərd məscidi, 980-cı il, 192 yerlik Bu məscid kəndin şimal-qərbində yerləşir. Məscidin bürcünün hündürlüyü hazırda 7 metrdir, içəri hissəsi isə 5 metrə bərabərdir. Kənd ağsaqqallarının dediklərinə görə, Pirə comərd baba məscidi atəşpərəstlərin məbədi olmuş, içərisində olan qəbirdə Comərd baba dəfn edilmişdir.
 Xıdır Nəbi məscidi, XV əsr, 96 yerlik
 Şeyx Şalbuz məscidi, XVI əsr, 72 yerlik
 İsrafil baba məscidi, 72 yerlik

Burada dağılımış daha 4 məscid yeri vardır ki, onların kimin adına və neçə nəfərlik olması məlum deyil.

İstinadlar
34.Hacıbala Mollabəyli "Daş yaddaşlı Xınalıq", Bakı: Müəllim nəşriyyatı. 2020.- 168 s.

Təbiəti

Kiçik, lakin çox ecazkar olan Xınalıq Qafqaz dağlarının uca zirvəsində yerləşən amfiteatrdır. Quba rayonunda, 2180 metr yüksəklikdə yerləşən və qibləyə baxan Xınalıq kəndi qərbdən Qəbələ, şimaldan Qusar rayonları ilə həmsərhəd olmaqla, Qızıl Qaya (3725 m), Şah dağı (4243 m), Tufandağ (4191 m) və Xınalıq (3730 m) dağlarının əhatəsindədir.

 Bahar çağı Xınalığım,
 Girən zaman dondan-dona,
 Dəyişmərəm bir kəndimi
 Yüz Parisə, min Londona.

Xınalıqdan 7 kilometr məsafədə olan Tufandağın ətəyində 3500 metr hündürlüyündə 3 müxtəlif göl yerləşir. Göllər bulaq suyu və qar hesabına yaranmışdır. Amma göllərin arasındakı gözəgörünməz əlaqə onların birləşmiş qablar kimi eyni səviyyədə qalmasına səbəb olur. Əfsanəyə görə, keçmişdə bu göllərdən ən böyüyündə taxta parçaları üzürdü. Deyilənlərə görə, bu taxta parçaları Nuhun gəmisinin parçaları idi. Əgər bir adam onları tutmaq istəsə, üzüb adam olmayan tərəfə gedirlər. Amma 2007-ci ildə Tufandağda keçirilən ekspedisiya zamanı göllərdə həmin taxta parçaları müşahidə edilməmişdir. Burada bitki aləmi çox kasad olduğu bir şəraitdə həmin ağacın olması çox müəmmalıdır.

Xınalıqdan qərbə tərəf 5–15 km məsafədə Qudyalçayın ətrafında dağların döşlərində ağcaqayın ağacından ibarət böyük olmayan meşəliklər vardır. Xınalıq və onun ətrafındakı dağlarda subalp çəmənlərinə xas olan zəngin dərman bitkiləri bitir. Xınalıq kəndinin ətəklərində Qudyalçay, Xınalıqçay (yerli əhali onu üzərində əvvəllər 7 dəyirman olduğuna görə "Dəyirmançay" adlandırır) çayları axır.

Kəndin ətrafında çoxlu sayda bulaqlar və mağaralar vardır. Kənddən 14 km məsafədə olan Şah yaylağına qədər yüksək keçidli avtomaşınların hərəkəti üçün yol vardır və Şah yaylağında Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin Kompleks Hidrometeoroloji və Ekoloji Tədqiqat Elm Mərkəzi yerləşir.

Əhalisi

Xınalıq kəndinin əsas və aborigen sakinləri olan Xınalıqlılar Qafqazda minilliklərlə yaşamış, öz dilini, adət-ənənələrini itirməmiş, bu günümüzə qədər saxlamışdır. Onlar Şahdağ milli etnik qrupunun nümayəndələri, aborigen Azərbaycanlılardır. Tarixən xınalıqlılar, indiki Azərbaycan ərazisi sayılan Qafqaz Albaniyasında yaşayan xalqların törəmələridir. Qədim dövrlərdən bəri, indiki xınalıqlıların həyat tərzində çox da böyük dəyişikliklər baş verməmişdir. Xınalıqlılar islam dininə sitayiş edirlər (sünni). Xınalıqlılar özləri-özlərinə "kətdid" deyirlər ki, bu sözün mənası "özümüzkilər" deməkdir. Xınalıq dilinin əsas daşıyıcıları Xınalıq kəndinin özündə yaşayan xınalıqlılardır. Ümumi sayı 30 minə yaxın olan xınalıqların təxminən 5 min nəfəri təmiz Xınalıq dilində danışırlar.

Uzunömürlülər məskəni
Xınalıq həm də uzunömürlülər məskənidir. Bulaq suyu, dağ havası Xınalığı uzunömürlülər diyarına çevirmişdir. Teymur Bünyadov 1987-ci ildə dərc olunmuş "Əfsanələr diyarı" adlı məqaləsində onların bəzilərinin adlarını xatırlayır: kişilərdən 132 yaşlı Hacı baba, 120 yaşlı Hacı Nəzir baba, 117 yaşlı Molla Bəşir kişi, 115 yaşlı Şahbaz baba, 112 yaşlı Becan baba, 110 yaşlı usta Cəbrayıl, Hacı Sultan Əmir, Hacı Soltan Əhməd; qadınlardan 107 yaşlı Əsmər və Pəricahan nənə, 103 yaşlı Gülcənnət və Əminə nənə və onlarca başqaları… Həmin mənbədə daha sonra göstərilir ki, yaşları 90-nı keçib 100-ü haqlayanları isə daha çoxdur.

Məşhur xınalıqlılar
Tarixdə məşhur xınalıqlıların adları da qalmışdır. XII əsrdə İbn-Həkim Əl-Xinaluqi Bağdadda fəaliyyət göstərmiş, həkim və filosof olmuşdur. XV əsrdə başqa bir Xınalıqlı tarixçi Məhəmməd Xinaluqi Şirvan və Dərbənd tarixini yazmışdır. Təəssüf ki, bu kitabın orijinal mətni dövrümüzə gəlib çatmamışdır. ХVII-XIX əsrlərdə Xınalıqdan bir sıra aşıqlar-nağılçılar çıxmışdır. Fitri istedada malik Əhməd əfəndi XIX əsrdə Qafqazın müxtəlif dini mərkəzlərində — Tiflisdə, Dağıstanda, Teymurxanşurada (indiki Vladiqafqaz) yaşayıb fəaliyyət göstərmişdir. Hal-hazırda Xınalıqda Əhməd əfəndinin türbəsi vardır.

Yerli dil

Xınalıq kəndinin əhalisi dünyada ona heç oxşarı olmayan unikal bir dildə danışırlar. Bu dili xınalıqlılar Kətiş dili () adlandırırlar. Kətiş dilini bəzi mütəxəssislər Şimali Qafqaz ailə qrupunun Nax-Dağıstan dil ailəsinə aid edirlər. Digər mütəxəssislər isə bu dili Ural dil qrupuna aid edirlər. Bundan öncə mütəxəssislər bu dili Qafqaz-Şahdağ dil qrupuna aid edirdilər. Bu sahədə lingvistik tədqiqatlar davam edir. Lakin bütün mütəxəssislər razılaşırlar ki, bu dil ən qədim dil ailəsinə məxsus dillərdən biridir. Alimlər belə bir maraqlı mülahizə də irəli sürürlər ki, Xınalıq dili Qafqaz Albaniyasının tərkib hissəsi olan tuti tayfalarının dili ilə yaxınlıq təşkil edir.

Xınalıq dilinin heç bir dialekt və ləhcəsi yoxdur. Yegənə fərq Xınalığın özündə kəndin yuxarı, orta və aşağı hissələrində kompakt yaşayan üç əsas nəsil arasında müəyyən hallarda tələffüz zamanı danışıq dili fərqlənir.

Bu dildə ismin 18 halı vardır. Kətiş dilinin rus və ingilis dillərində lüğət kitabları çap olunmuşdur. Hələ xınalıqca-azərbaycanca lüğət tərtib edilməmişdir. Kətiş dili çoxsəsli dil kimi 76 hərflə ifadə olunur. Bu dildə 28 sait var. Kətiş dilində fellər həm cinsə, həm də insan və heyvana görə fərqlənirlər. Məsələn, "gəlir" sözü qadın, kişi və heyvana görə müxtəlif tərzdə səslənir.

Sosial həyat

Məşğuliyyət
Xınalıqda 132 nəfər büdcə təşkilatlarında işləyir. Onlardan 100 nəfəri məktəbdə, 4 nəfər səhiyyədə, 3 nəfər poçtda, 4 nəfər icra nümayəndəliyində, 5 nəfər mədəniyyət evində, 2 nəfər kitabxanada, 10 nəfər XDTME qoruğunda, 1 nəfər Azercelldə, 1 nəfər Bakcelldə, 2 nəfər Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin stansiyalarında işləyir.

Xınalıqda qış mövsümündə köçəri heyvandarlıqla məşğul olan 200-ə yaxın təsərrüfat 7 ay müddətinə qışlağa köçür.

Xınalıqlıların kəndi tərk etməsi prosesi son 5 ildə (2005–2010) dayanmışdır. Xınalıqdan olan ali təhsil almış şəxslər kəndə qayıtmırlar. Bunun əsas səbəbi iş və gələcək inkişaf perspektivlərin olmamasıdır.

Təhsil

Xınalıqda təhsilə maraq hələ qədimlərdən olub. Kənd ağsaqqallarının ata və babalarından eşitdiklərinə görə Osmanlı dövründə bu yerlərə İstanbul, İzmir kimi şəhərlərdən çuvallarla kitab gətirilirmiş. Söyləyirlər ki, kəndin oğlanları İstanbulda, Təbrizdə, Səmərqənddə təhsil alıblar. Səmərqənddə xınalıqlıların qəbri var. XIX əsrdə xınalıqlıların 90%-i savadlı olub. Lakin sonralar bu faiz xeyli aşağı düşüb və yalnız XX əsrin 60-cı illərində ilk xınalıqlı ali təhsil alıb.

Hazırda kənddəki R. Kəlbiyev adına Xınalıq kənd orta məktəbində 312 şagird təhsil alır. Həmin məktəb 1926-cı ildə yaranmışdır. Quba rayon XDS-nin təklifinə əsasən Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 mart 1995-ci il tarixli, 039 nömrəli Qərarı ilə Xınalıq kənd orta ümumtəhsil məktəbinə Rüfət İbrahim oğlu Kəlbiyevin adı verilmişdir. Qeyd edək ki, 1973-cü ildə anadan olmuş Rüfət Kəlbiyev Qarabağ uğrunda müharibədə şəhid olmuşdur. I–IV siniflərdə kətiş dilində "Ana dili" dərsi keçirilir. Bununla əlaqədar olaraq Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin 29 iyun 1995-ci il tarixli, 266 saylı əmrilə "Xınalıq dili tədris proqramı" təsdiq olunmuşdur. Həmin vaxt Xınalıq kənd orta məktəbinin ali dərəcəli dil-ədəbiyyat müəllimi olmuş şair-mütərcim Rəhim Alxasın tərtib etdiyi bu proqram Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Pedaqoji Elmlər İnstitutunun elmi şurasının qərarı ilə bəyənilmiş və istifadə üçün məsləhət görülmüşdür. Lakin bu tələbatı ödəyən ədəbiyyat və dərslik yoxdur. Xınalıqdan son beş il ərzində (2005–2010) cəmi bir nəfər ali məktəbə daxil olmuşdur (2010-cu ildə). Bu təhsilin səviyyəsi aşağı olmasının göstəricisidir.

Xınalıqda hal-hazırda 17 nəfər ali təhsilli şəxs vardır. Onlardan 11-i pedaqoq, 3-ü iqtisadçı, 3-ü mühəndisdir.

Dini inam

Xınalıqlılar İslam dinindən qabaq bütpərəst olublar. Hazırda xınalıqlılar İslam dininin sünni təriqətinə mənsubdurlar. Lakin onların məişətlərində dinə qədərki təbiətlə bağlı inaclara da təsadüf olunur. Məsələn, xınalıqlılar arasında odla fala baxma ənənəsi vardır. Digər tərəfdən, Xınalıq kəndindən 4–5 kilometr qərbdə təbii yanar qaz çıxan, gecə-gündüz yanan bir yer var ki, bura əhali tərəfindən "Atəşgah" adlandırılır. Bu ziyarətgaha əsasən, xınalıqlıların atəşpərəst olduğunu qeyd edirlər. Mənbələrin verdiyi məlumata görə Azərbaycana ticarət və ibadət məqsədləri ilə gələn hind atəşpərəstləri təkcə Abşeronda deyil, eləcə də Xınalıq ərazisindəki həmin "Atəşgah"da öz od allahlarına sitayiş edirmişlər.

Xınalıqlıların öz "Atəşgah"larına indiyədək müqəddəs ocaq kimi baxması faktı onların məişətində atəşpərəstliyin mühüm yer tutduğunu deməyə əsas verir.

Xınalıq kəndində müxtəlif dövrlərə aid səkkiz qəbiristanlıq vardır. Kənddə "Giyad təpəsi" deyilən yerin başından tutmuş ayağınadək, kəndin içərisindən tutmuş Rutsoş və Dəyirmançay çayının sahillərinə kimi görünən saysız-hesabsız qəbirlərin tarixi bu günə qədər tədqiq olunmamışdır. Xınalıq qəbiristanlıqlarında köhnə qəbirlərin çoxu həm enlilik, həm də uzunluq cəhətdən olduqca böyükdür. Başdaşları ya ərəb əlifbası, ya da ondan qabaqkı əlifbalarla yazılıb. Rutsoş çayına gedərkən yolun üstündəki açıq qəbirlər buna əyani sübutdur. Xınalıqdakı qəbirlərin bəziləri 3–4 mərtəbəlidir. Burada qəbirlər bir-birinin üzərində yerləşir.

Xınalıq ərazisində 31 türbə və ziyarətgah vardır. Onların 16-sı İslam dövrünə aiddir, qalanı isə islamaqədərki inanclarla bağlı olub və əhali tərəfindən müqəddəsləşdirilmiş ziyarət yerləridir.

Xınalıqda VIII–IX əsrlərdə Əbu Müslim tərəfindən İslam dini təbliğ olunmağa başlayır. Bu gün fəaliyyət göstərən cümə məscidi də həmin dövrdə tikilmişdir. Camaat bu məscidi Əbu Müslim məscidi adlandırır. Məscidin girişində, sağ tərəfdə 2 metr yüksəklikdə yerləşən 2 müxtəlif daş üzərində "runa" yazıları həkk olunmuşdur. Yazıların təqribən III–VIII əsrlər arasında yazıldığı ehtimal olunur. Yazıların tam olaraq tərcüməsi olunmasa da, təxmini mənası "günəşin doğması" və "yeni tarixin başlanması" mənasını daşıyır. Oxşar yazılara Damdam çayı yaxınlığındakı şəlalə ilə üzbəüz Kündür dağında yerləşən sal daşın üzərində rast gəlmək mümkündür.

Hazırda Xınalıqda əsasən 7 məscid fəaliyyət göstərir:

Xınalıq əhalisi kənddə mövcud olan bütün məscidləri də pir adlandırır. Məscidlər evə bənzəyir və minarələri yoxdur. Ümumiyyətlə, Xınalıq əhalisi kənddə mövcud olan bütün məscidləri pir adlandırır. Məscidlər evə bənzəyir və minarələri yoxdur.

Cümə günləri əhali cümə məscidinə yığışıb cümə namazı qılırlar, hər cümə 30–40 nəfər adam cümə namazına gəlirlər. Qadınlar cümə məscidinə getmirlər.

Bu ərazidə yerləşən, müqəddəs sayılan Babadağın zirvəsindəki oyuğun altında xalq arasındakı rəvayətə görə, Baba adlı müqəddəs şəxsin qəbri var. Bura təkcə bölgədə deyil, bütün Azərbaycanda məşhur ziyarətgahlardan biridir. Babadağı 7 dəfə ziyarət etmək əhalinin inamına görə, Həcc ziyarətinə bərabərdir.

Xınalıqlıların yağışla, əkinçiliklə, bəzi ev heyvanlarına münasibətlə, toy və yasla, səma cisimlərinin müşahidəsi ilə bağlı da zəngin ənənələri vardır. Onların həyat və məişətinə daxil olan adət və ənənələr təbiət hadisələrinə uyğun qurulur, onların yozulması ilə bağlıdır.

Tibbi xidmət
Xınalıqda 1956-cı ildən Tibbi ambulatoriya fəaliyyət göstərir və 4 işçisi var. Kənddə aptek məntəqəsi yoxdur. Xəstələr dərman alınması ilə əlaqədar Quba şəhərində yerləşən apteklərə müraciət edirlər. Kənd sakinlərinin və mütəxəssislərin fikrincə tibbi yardım qənaətbəxş deyil.

Mədəniyyət

Xınalıq kəndində Mədəniyyət evi fəaliyyət göstərir və onun 5 işçisi vardır ki, onlardan biri ali, 3-ü orta, biri isə natamam orta təhsillidir. Mədəniyyət evi nəzdində bədii özfəaliyyət dərnəyi fəaliyyət göstərir.

Kənddə yerləşən ilk kitabxana isə 1967-ci ildən fəaliyyət göstərir.

Hal-hazırda Xınalıq etnosu haqqında olan ədəbi-ictimai "Xınalıq" qəzeti buraxılır.

2001-ci ildə kənd ağsaqqalı Xəlilrəhman Cabbarovun rəhbərliyi altında Xınalıqda tarix-etnoqrafiya muzeyi yaradılmışdır. Muzeydə Xınalığın qədim dövrlərindən qalmış arxeoloji və etnoqrafik materiallar, o cümlədən kilim və xalçalar, gil və mis qablar, müxtəlif ev və məişət əşyaları, daş kitabələr və daha bir çox əşyalar Xınalığa gələnlərə burada vaxtilə mövcud olmuş yüksək bir mədəniyyətdən xəbər verir. Muzeydə XV–XIX əsrlərə aid ərəb dilində olan kitablar da saxlanılır.

Xınalıq haqqında filmlər
Xınalıq kino işçilərinin də diqqətindən yayınmamışdır. Xınalığın füsünkar təbiətindən, işgüzar əmək adamlarından bəhs edən bir sıra filmlər çəkilmişdir.

Xınalıq haqqında "Xınalıqlıların qonağı" ilk sənədli film 1937-ci ildə səssiz lentdə, mətn rus dilində yazılmaqla çəkilmişdir. 1971-ci ildə C. Cabbarlı adına kinostudiya tərəfindən "Dağlarda ada" adlı yenə də sənədli qısametrajlı film çəkilmişdir. Daha sonra isə 1974-cü ildə "Xınalıq etüdləri", 1999-cu ildə isə "Zirvədən boylanan Xınalıq" filmləri istehsal olunmuşdur. 2006-cı ildə isə "Azərbaycan Televiziya və Radio Verilişləri" Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti "Xınalıq və Xınalıq yolu" sənədli filmini çəkmişdir.

Rusiya, Türkiyə, Danimarka, Cənubi Koreya və başqa ölkələrin kinomatoqrafçıları da Xınalığa maraq göstərmiş, kənd haqqında maraqlı verilişlər hazırlamışlar.

Xınalıq haqqında rəsmlər
Xınalığın özünəməxsus əsrarəngiz gözəlliyi buraya gələnlərin xatirəsindən ömürlük silinmir. Görkəmli Rəssamlar Səttar Bəhlulzadə, Maral Rəhmanzadə, Yusif Hüseynov, Cəmil Müfidzadə, Rasim Babayev bu dağ kəndini qarış-qarış gəzmiş, onun füsunkar mənzərələrini öz gözəl tablolarında böyük sənətkarlıqla canlandırmışlar.

"Xınalıq" adlı əsər müasir boyakarlığımızın sönməz ulduzu, Azərbaycanın xalq rəssamı, özünün şairanə və lirik mənzərələri ilə dünya şöhrəti qazanmış böyük insan Səttar Bəhlulzadənin şah əsərləri sırasına daxildir.

Qubanın Xınalıq kəndinə gedən, orada gözəl sənət əsərləri yaradan ilk rəssamlardan biri də Maral xanım idi. Maral Rəhmanzadənin "Xınalıq" mövzusunda çəkdiyi rəsmlərə tamaşa edən hər kəs bu diyarın sərt təbiətinin heyranı olur. Xınalıq mövzusu rəssamın həvəslə işlədiyi əsərlərdir. Onun "Azərbaycan" və "Mənim vətənim" rəngli linoqravürlər silsiləsindən olan tablolarından Xınalıq kəndində rəsm etdiyi bir tabloda qayalı dağlar döşündə qərar tutmuş evlər və şux geyinmiş qadınlar ifadəli ştrixlərlə təsvir edilib.

Azərbaycan SSR əməkdar rəssamı Yusif Hüseynovun yaradıcılıq axtarışlarına nəzər salsaq, onun ardıcıl və müntəzəm şəkildə iri həcmli akvarel silsilələrinə qüvvətli meyl etdiyini görə bilərik. Yurdumuzun füsünkar təbiətinə həsr olunmuş "Xınalıq" akvarellər silsiləsindən "Yağışdan sonra" lövhəsi bu baxımdan maraqlıdır. Akvareldə dağüstü kənd tərəfdən çay boyu açılan gözəl, şairanə bir mənzərənin təsviri canlanır. Yağışdan sonra yuyulub şəffaflaşan səmada buludlar arasından süzülüb axan günəş şüaları görünür. Sağda, ətəyi yaşıllıqlarla örtülü uca bir dağ var. Gün işığı narıncı rəngə boyanan bu dağın sıldırımlarından, onun yanından burula-burula axıb gedən sakit çay sularında bərq vurur. Dolğun akvarellə çəkilmiş mavi, ağ, yaşıl rənglər çay sularının titrəyişini hiss etdirir. İrəlidə ucalan dumanlı dağlar, yaşıl meşələr, ümumiləşdirilmiş bütöv ştrixlərlə verilmişdir. Bir-birinə qısılmış evlərin damına qalxan kənd sakinlərinin qaməti yumşak akvarel boyalarla çəkilmişdir. Onların işıqlı fonda görünən tünd qəhvəyi siluetləri ifadəlidir. Nəhəng formalarda: sıldırım dağlar, uca göy qübbəsi — zərif fiqurların müqayisəli təsviri, rəssamın ən xırda detalların bədii ifadəsinə də ciddi münasibətinin nişanəsidir. Bütünlükdə açıq-yaşıl, narıncı, tünd boz, bənövşəyi rənglərdən yaranan kolorit, uca dağlar qoynunda düşmüş əfsanəvi Xınalıq kəndinin bədii obrazını qabarıq ifadə etmişdir.

Xalq rəssamı Cəmil Müfidzadə Xınalığa həsr olunmuş lövhələrdə enerjili təsvir dili və mürəkkəb rakurslarla əsl mənada daş evləri donuq vəziyyətdən çıxarıb. Dağlar qoynunda qərar tutan bu qəribə məkanın bənzərsizliyini göstərməyə imkan verib. "Xınalıq" silsiləsi onun yaradıcılıq səfərindən sonra ağır zəhmət hesabına yaratdığı əsərlərdir. Xınalıq həyatını işıqlandıran lövhələrdə enerjili təsvir dili, mürəkkəb quruluşlu motivlər donmuş anları sanki danışdırır.

QHT-lər

Xınalıqda iki qeyri-hökumət təşkilatı fəaliyyət göstərir. 2005-ci ildə yaradılmış "Xınalıq Mədəniyyət və Xeyriyyə Cəmiyyəti" İctimai Birliyi Xınalığın tarixi və mədəni irsinin təbliğini, 2010-cu ildə yaradılmış "Xınalıq turizmin inkişafına dəstək" İctimai Birliyi isə Xınalığın turizm imkanlarının artırılması, kəndin dayanıqlı inkişafına kömək etməyi qarşılarına məqsəd qoymuşlar.

"Xınalıq Mədəniyyət və Xeyriyyə Cəmiyyəti" İctimai Birliyinin www.xinaliq.az, "Xınalıq turizmin inkişafına dəstək" İctimai Birliyinin isə www.xinalig-az.org internet saytları fəaliyyət göstərir. Həmin elektron resurslardan Xınalıq haqqında ətraflı bilgilər əldə etmək mümkündür.

Kənd qadınları
1935-ci ildən hal-hazıra kimi xınalıqlıların qadın cinsinə aid nümayəndələri içərisində kütləvi savadsızlıq hökm sürür. Qadınlar orta ümumtəhsil məktəbini qurtarsalar da onların 90%-i çox çətinliklə oxuyub-yazırlar. Hal-hazırda Xınalıqda yaşayan qadınların içərisində orta-ixtisas və ali təhsili olan heç bir nəfər belə yoxdur.

Xınalıq qadınlarının məşğuliyyəti tarix boyu ondan ibarət olub ki, onlar yarımköçəri həyat tərzi keçirən həyat yoldaşlarına təsərrüfatı saxlamaqda köməklik ediblər və həyatyanı təsərrüfatlarında çalışırlar. Xınalıqlı qadınlara məxsus sənət ancaq toxuculuq və xalçaçılıqdır. Bununla yanaşı, onlar müxtəlif heyvandarlıq məhsullarının (pendir, qaymaq, yağ və s.) hazırlanması ilə də məşğul olurlar.

Xınalıq kəndinin qadınları təxminən 18–20 yaşlarında 22–27 yaşlı xınalıqlı kişilər ilə ailə qururlar. Xınalıqlı qadınların digər kəndlərin kişiləri ilə ailə qurması faktları çox azdır. Xınalıqlı kişilər isə başqa kəndlərin sakini olan qadınlarla evlənirlər.

Ekoloji vəziyyət

İçməli su ilə təminat
Xınalıq ərazisinin demək olar ki, hər yerindən çaylar çağlayır, çeşmələr qaynayır. Onlar hər tərəfə həyat verir, gözəllik bəxş edir. Lakin şenliyin məskunlaşdığı sahədə istifadə üçün bulaq, çeşmə yoxdur. Ona görə də qızlar-gəlinlər çiyinlərində həmişə səhəng və kuzələrlə su gətirməli olmuşlar. Yaşayış yerindən xeyli aralı və dərənin dibindən axan Qudyalçaydan su gətirmək məcburiyyəti onları daim çətin vəziyyətdə qoyurmuş. Hava şəraitindən asılı olaraq adi ehtiyatsızlıq bədbəxtliklə nəticələnərmiş. Odur ki, Xınalığın su təchizatı təkcə can rahatlığı deyil, yaşayış deməkdi, həyat deməkdi.

Qırx Abdal piri

Buna görə də çox qədimlərdə obanın şimalında, Qızıl qaya dağının ürəyinin başında qaynayan bulaqların gözü açılmış, gur sel yaradılmışdır. Yaylaqlardan endirilən suyu gil borular vasitəsilə şenliyə çatdırmışlar. Lakin bu Qırx Abdal bulaq suyunun obaya necə və nə vaxt gətirilməsinin dəqiq tarixi məlum deyil. Bununla əlaqədar xalqın hafizəsində bir maraqlı əfsanə yaşayır:

"Guya şenliyin qırx bığı burma cavan igidi bulağın çəkilməsini öz öhdəsinə götürür, qayaları, dağları Fərhad kimi yarırlar. Su kəndə çatanda, çeşmələr qaynayanda igidlərə su içmək təklif olunur. Su içəndə onlar alovlanıb hamısı külə dönür. Ürəklər qəmlənir, gözlər nəmlənir. Həmin vaxtdan da bu su müqəddəsləşib "Qırx Abdal piri" kimi ziyarətgaha çevrilir…"

Alxas bulağı

Xınalıqda sirli bulaqlardan biri də Alxas bulağıdır. Bulağın suyu iki mənbədən gəlir: həm qayaların arasından süzülür, həm də yerin altından qaynayıb çıxır. Bu suyu içəndə adamın dişini göynədir. Bulağın bir sirri də var. Təkcə yayda çobanlar yaylaqda məskən salandan-salana suyu olur.

Mövcud su xətləri
Hazırda kənd əhalisinin içməli su ilə təminatı iki mənbədən həyata keçirilir. İlk su xətti kəndin 2 km məsafəsində olan "Xəncər bulaq"dan saxsı borulardan istifadə etməklə 1956-cı ildə çəkilmişdir. Hazırda cari təmir olunmaqla kənd sakinlərinin istifadəsindədir. 2007-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin göstərişi ilə kənddən 5 km məsafədə yerləşən və suyu daha keyfiyyətli olan "Südlü bulaq"dan dəmir borularla yeni su xətti çəkilmişdir. Yeni su xətti əhalinin suya olan tələbatını tam ödəyir, lakin dəmir borudan olduğu üçün qış aylarında donur və su xəttinin tam sıradan çıxmaması üçün bələdiyyə tərəfindən bağlanır və əhali yalnız saxsı su xəttindən istifadə edir. Su xəttinin üstündə kəndin müxtəlif hissələrində cəmi 12 bulaq quraşdırılmışdır ki, əhali suyu həmin bulaqlardan qablarla daşıyır. Kəndin yeni yaşayış massivində əhalinin bir qismi kəndlə üzbəüz 2 km məsafədəki bulaqdan çəkilmiş alternativ su xəttindən istifadə edirlər. Amma kənd sakinlərinin deməsinə görə həmin su (qara su) keyfiyyətli su deyildir.

Kanalizasiya
Kənddə kanalizasiya yoxdur. Yağış, qar və məişətdə istifadə edildikdən sonra yaranan çirkab suları kəndin içərisindəki arxlarla Xınalıq (Dəyirman) çayına və Qudyalçaya axıdılır. Hər hansı bioloji və kimyəvi təmizlənmə aparılmır.

Sanitar vəziyyət
Kənd evləri çay daşından və qazma üsulu ilə tikildiyi üçün evlərin bir, iki və bəzən də üç divarı daima nəm olur. Bu nəm yağış və kanalizasiya sularının təsirindən yaranır.

Torpaqların deqradasiyası
Kəndin ətrafında olan subalp çəmənləri heyvanların ifrat otarılması nəticəsində sürüşməyə məruz qalmışdır. Normativlərə əsasən hər hektar yaylaqda 4 xırda buynuzlu heyvan otarılmalı olduğu halda Xınalıq ətrafındakı yaylaqlarda otarılan qoyunların sayı 2–2,5 dəfədən artıqdır. Bu isə torpaqların deqradasiyasına səbəb olur. Xınalıq kəndinin əhalisinin yeganə məşğuliyyəti köçəri qoyunçuluq olmasına baxmayaraq, Xınalıq bələdiyyəsi ərazisində olan yaylaqlar kifayət etmir. Dövlət torpaq fondunda yerləşən yaylaqlar isə ölkənin digər bölgələrindən olan təsərrüfatların istifadəsinə verilir.

İqtisadiyyat
Xınalıq qadınlarının məşğuliyyəti tarix boyu ondan ibarət olub ki, onlar yarımköçəri həyat tərzi keçirən həyat yoldaşlarına təsərrüfatı saxlamaqda köməklik ediblər. Xınalıqlı qadınlara məxsus sənət ancaq toxuculuqdan ibarət olub. Xınalıq kəndi Xınalıqlı qadınların yundan toxuduğu "Xınalıq şalı"nın əsas istehsal mərkəzidir. Xınalıq kəndində toxunmuş yun şaldan tikilən çuxa XIX yüzillikdə bütün Şirvanda məşhur idi.

Xınalıq kəndində yaradılmış süd emalı sexində məşhur Xınalıq pendirinin istehsal olunur.

Hal-hazırda xınalıqların 70%-i maldarlıq-qoyunçuluqla məşğul olurlar. Hər il oktyabr ayından onlar öz mal-qaralarını Aran-Şirvan zonasına, yəni "qışlaq" olan isti zonalara aparırlar. Xınalıqlıların 30%-i isə daimi yaşayan əhalidir. Onlar müəyyən dövlət işlərində işləyən şəxslər, məktəb müəllimləri, yaşlı təqaüdçülər, məktəbyaşlı uşaqlar və köçərilik etməyən kiçik saylı şəxsi təsərrüfatları olan insanlardır.

Elektrik təminatı
Xınalıqda ilkin elektrikləşməni 1963-cü ildə dizel-generator vasitəsilə həyata keçirmişlər. Dizel-generator 110 volt sabit cərəyan verməklə axşamlar müəyyən saat hesabı ilə qoşulurdu. Bu ancaq yayda mümkün idi, qışda elektrik olmurdu. Xınalığa 1967–1968-ci illərdə 220 voltluq elektrik xətti çəkilmişdir. Hazırda kəndə 5000 kv-luq yüksək gərginlikli elektrik xətti daxil olur. Kənddə yarımstansiya quraşdırılmışdır.

BMT-nin İnkişaf Proqramı çərçivəsində Xınalıq kəndində alternativ enerji mənbələrindən istifadə etmək üçün "Ekoenergetika Akademiyası" ilə birgə müvafiq ərazilərin seçilməsi və avadanlıqların quraşdırılması məqsədilə bir sıra tədqiqat işləri aparılmışdır. Həmçinin, "Quba rayonunun Xınalıq kəndinin elektrik enerjisi və qaz təchizatı üçün alternativ enerji mənbələrindən istifadə etməklə hibrid sisteminin yaradılması" layihəsinin ilkin texniki-iqtisadi əsaslandırılması hazırlanmışdır.

Rabitə
İlk telefon xətti isə 1965-ci ildə çəkilmişdir. Bu xətt kommutator tipli, bucurqadlı telefon idi və keyfiyyətsiz əlaqəsi vardı. İlk illərdə bu cür telefon ancaq kənd soveti sədrinin binasında idi. 1967-ci ildə Xınalıqda rəsmi poçt təsdiqləndi. Artıq kənddə ikinci telefon aparatı poçtda idi. Bu cür telefon əlaqəsi 2006-cı ilə kimi olmuşdur. Ölkə Prezidenti İlham Əliyevin göstərişi ilə 2006-cı ildə Xınalığa yeni, son modelli elektron telefon xətti çəkilib. Hal-hazırda bütün evlərə telefon çəkilmişdir. Əlavə olaraq mobil stansiya da qoyulmuşdur və hər iki telefon xətti tam keyfiyyətlə işləyir.

TV
İlk dəfə televizor ekranları Xınalıqda 1978-ci ildə görünmüşdür. 1984–1985-ci illərdə bu kənddə kiçik güclü verici quraşdırılmışdır. 1991-ci ildə Xınalığın ən hündür yerində (dəniz səviyyəsindən 2800 metr yüksəklikdə) televiziya verilişlərini peyklə tutmaq üçün ötürücü qoyulmuşdur.

Qaz

Həm Xınalıq ərazisində, həm də yaxınlıqdakı Cek kəndinin ərzisində yerin altından təbii qazın çıxmasına baxmayaraq, bu ərazilərdə demək olar ki, heç vaxt təbii qazdan istifadə olunmamışdır. Lakin yaxın zamanlarda Xınalıq kəndi mavi yanacaqla təmin olunacaq. Bu barədə Quba rayonu İcra Hakimiyyətinin başçısı Rauf Həbibov məlumat verib. O, 2011-ci ilin mart ayının son günlərində bildirib ki, artıq Xınalıq istiqamətində 28 kilometr xətt çəkilib: "Ümumi işlərin başa çatması üçün 29 kilometr qalıb. Yaxın vaxtlarda qalan 29 kilometr xətt də çəkliləcək". Kəmərin çəkilişi 2011-ci ilin ortalarında başa çatdırılacaq.

Yollar

Xınalığa ilkin avtomobil yolu 1968–1969-cu illərdə çəkilmişdir. Bu yolun uzunluğu 70 km idi. Qışda yol bağlı olurdu və əhali piyada hərəkət edirdi. 1988–1989-cu illərdə yolun istiqamətini dəyişərək Qudyalçay boyunca çəkmişlər. Bu yol da qışda çox vaxt bağlı olurdu.

Nəhayət, 2006-cı ildə ölkə Prezidenti İlham Əliyevin göstərişi ilə Xınalığa Qubadan 57 km uzunluğunda asfalt yol çəkilərək istismara verilmişdir. 2006-cı il oktyabrın 7-də Quba rayonunda Quba-İspik-Xınalıq avtomobil yolunun açılış mərasimində iştirak edən Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevə ümumi uzunluğu 57 kilometr olan yolun salınması ilə əlaqədar 9 ədəd yeni körpünün tikilməsi, 39 ədəd suötürücü boruların quraşdırılması, təhlükəsizlik bəndlərinin inşası barədə məlumat verilmişdir.

Qəçrəş-Qımılqazma-Qırızdəhnə-Əlik-Cek-Xınalıq istiqamətində çəkilmiş yolun inşasında 270-dən çox müxtəlif texnikadan istifadə olunmuş, min nəfərə qədər işçi çalışmışdır. Hal-hazırda yol dövlət nəzarətində olmaqla ilboyu açıqdır. Lakin avtomaşın yolu çəkilərkən təbii şərait tamlıqla nəzərə alınmadığı səbəbindən mütəmadi olaraq, Quba-Xınalıq yolunun Zanqar və Cek kəndinin qarşı tərəfi, Qaragüney adlanan hissələrində torpaq sürüşmələri baş verir, qayalıq hissələrində isə uçqunla yolu bağlayır. Bu problemi həll etmək üçün yola xidmət edən təşkilat daima yolda təmir briqadası saxlamaq məcburiyyətindədir.

2006-cı ildə Azərbaycan Respublikasının prezidenti İlham Əliyev Xınalıq kəndində olarkən bildirib:

"İndi Qubadan Xınalığa gəlmək adama ləzzət verir: gözəl mənzərə, gözəl dağlar, çaylar, bulaqlar, şəlalələr. Mən indi gələrkən bir neçə yerdə maşını saxlayaraq düşür, bu mənzərəyə tamaşa edirdim. Adam özünü çox yaxşı hiss edir. Mən bu gün özümü xüsusilə çox yaxşı hiss edirəm. Çünki mənim göstərişimlə bu yol çəkildi və bütün Xınalıq camaatına sevinc gətirdi."

Kənd təsərrüfatı

Heyvandarlıq

Qoyunçuluq
Əsrlərlə qoyunçuluq təsərrüfatı Xınalıqda əsas məşğuliyyət və əvəzsiz gəlir mənbəyi olmuşdur. Xınalığı qoyunsuz təsəvvür etmək mümkün deyil. Hər yanı duman kimi, qayalar, daşlar kimi bürüyən qoyun sürüləri buradakı dağların gözəlliyidir, yarı-yaraşığıdır.

Dədə-babadan qoyunçuluq və maldarlıqla məşğul olan Xınalıq camaatı ilin bir yarısını qışlaqda, digər yarısını isə yaylaqda keçirməyə adət edib. Hər il oktyabrın 1-dən 15-dək qoyun sürülərini qışlağa endirən, may ayının 1–15-i arası yaylağa çıxaran Xınalıq çobanları sovet dövründə 40 qışlağa və 17 yaylağa hakim kəsilirdilər. Qışlaqlar Hacıqabul, Əli Bayramlı, Qobustan və Muşovdağın ətəklərində yerləşirdi. Hazırda da bu ənənə davam edir. Kənd əhalisinin 60%-i mal-qara sürülərini götürərək ailələri ilə birgə dağlarla qışlağa — Azərbaycanın aran ərazilərinə köç edirlər. Onlar dağlarla 150 km-ə qədər yol gedirlər. Onların bu köçü 12–15 gün çəkir. Yazın sonlarında isə Xınalıq kəndinin əhalisi yenidən öz kəndlərinə qayıdır.

Yaylaq dövrü çobanlar üçün xanlıq dövrüdür. Xüsusiyyətçilik gələndən sonra yaylaqlar da bölünüb və ayrı-ayrı adamların istifadəsinə verilib. İndi həm dövlət, həm də bələdiyyə ərazilərində Xınalıq çobanlarının istifadəsində 30-dan çox yaylaq var. Suyu, havası, otu və digər nemətlərinə görə onların hər biri möcüzədir. Məsələn, Qocallıq yaylağında quzu bir aya kökəlir. Qocal xüsusi bitkidir, ot adıdır, onu insan da yeyir. Qarxımbiy yaylağı burada yetişən bitkinin adından götürülüb və o, mədə-bağırsağın dərmanıdır. Qarısum yaylağı donmayan, qara su çıxan yer mənasını verir. Kahduman yaylağı otu bol olan yer deməkdir. Mahaldırım yaylağı kükürdlü, qara palçıqlı vulkanları ilə diqqəti cəlb edir. Xınalıq yaylaqlarının hər biri azı bir bulaq deməkdir. Hər bulağın da öz sehri, öz hikməti var. Ona görə 6–7 ay qışlaqda və köç səfərində olan çobanlar yaylaq dövründə bu sirli-sehrli bulaqların suyundan içib gümrahlaşır, azar-bezarı olanlar sağalır və yenidən özlərinə güc-qüvvət toplayırlar.

Xınalıqda 200-ə yaxın ailə peşəkar və fərdi fermer təsərrüfatında heyvandarlıqla məşğul olur. Xınalıq bələdiyyəsinin ərazisində sahəsi 4200 ha olan 22 yaylaq vardır. Onlardan 16-sı icarə müqaviləsi ilə icarədarlara, 6-sı isə ərazidə olan kəndlərə kənd ərazisi kimi əvəzsiz olaraq verilir. Bundan əlavə, Xınalıq təsərrüfatları dövlət torpaq fonduna daxil olan sahəsi 9000 ha olan 13 yaylaqlardan istifadə edirlər.

Xınalıq kəndində son 5 il ərzində (2005–2010) heyvandarlıq inkişaf etməkdədir. Qoyunçuluq təsərrüfatı inkişaf edərək 2006-cı illə müqayisədə xırda buynuzlu mal-qaranın sayı 42600 başdan 1 yanvar 2011-ci ildə 50783 başa çatmışdır.

Atçılıq

Son dərəcə çətin dağ şəraitində olması Xınalıq camaatını ata daha çox möhtac etmişdir. Atçılıqla əlaqədar tarixə müraciət etdikdə aydın olur ki, hələ XIX əsrin 40-cı illərində Xınalıq mahalında at zavodu olmuşdur. Görünür o zaman at zavodu dedikdə xüsusi cins at ilxılarının mövcudluğu nəzərdə tutulmuşdur. XIX əsrin 80-ci illərində Xınalıqda 515 atın olması faktı da çox şey deyir. Deyilənlərdən aydın olur ki, Xınalıqda vaxtilə 50-yə qədər at ilxısı olub. At kişnərtisi dağları, dərələri başına götürərmiş. O da məlumdur ki, əsrlər boyu Xınalıqda atçılıq qoyunçuluqdan sonra əsas təsərrüfat sahələrindən biri olmuşdur. Əsasən Şirvan və Quba at cinsləri çoxluq təşkil etmişdir.

Hazırda da Xınalıq təsərrüfatlarında atın rolu əvəzsizdir. Mühüm yük və minik nəqliyyatı olan atlardan yaylaqlara getmək və yüklərin daşınması üçün istifadə edilir. Xınalıq təsərrüfatlarında 300 at vardır. Burada az-az ailə tapılar ki, atı olmasın.

Xınalığın "Şah Yaylaq" və "Şah Nabat" yaylalarında at yarışları və bazarları keçirilir.

Maldarlıq
Kəndli təsərrüfatlarında 1 yanvar 2011-ci ildə 1632 baş iri buynuzlu mal-qara var. Həmin mal qaranın bir qismi həyətyanı təsərrüfatlarda saxlanılır, əsas kütləsi ilə qoyunşuluq təsərrüfatları ilə arana və yaylağa köç edir.

Həyətyanı təsərrüfatlar
Xınalıqda bütün həyətlərdə az miqdarda 10–20 baş toyuq-cücə saxlanılır. Bəzi təsərrüfatlarda mal-qara da saxlayırlar. Həyətyanı sahələrdə kələm və kartof kimi məhsullar əkilib becərilir (əsasən Xınalığın yeni yaşayış massivində).

Ot tədarükü

Əhali saxladıqları heyvanlar üçün ot tədarükünü əsasən, Xınalıq kəndinə yaxın yerləşən biçənək kimi istifadə olunan ərazilərdən əldə edir.

Əkinçilik
Xınalıqda dağın ətəklərindən yamaclara doğru mərtəbə-mərtəbə qalxan, xırman-xırman olan, tala-tala görünən, təmizlənib, hamarlanan sahələr bir birindən aydın seçilir. Böyük zəhmətin nəticəsində əmələ gələn və yararlı hala salınan bu tarixi əkin yerləri ruzi, bərəkət mənbəyi olub. Əsrlərlə əkin yeri kimi istifadə edilən və bol məhsul verən bu sahələr daha çox terras üsulu ilə əkinçiliyi xatırladır. Vaxtı ilə dəmyə əkinçiliyi üçün istifadə edilən taxtaları Xınalığın hər səmtində görmək mümkündür. Lək-lək, tala-tala olan bu sahələrdən hazırda biçənək, örüş yerləri kimi istifadə edilir.

Əsrlər boyu bu sahələrdən bol məhsul götürülərmiş, sarı buğda qaraqılçıq, zoğal çərdəyi boyda olarmış. Bol taxılı yığıb-yığışdırmaq olmazmış. Buranın taxılı Xınalıq camaatına da yetərmiş, hətta artıq da qalarmış. Əkin yerləri xışla bir neçə dəfə şumlanar, zəmilər çinlə biçilərdi. Su dəyirmanlarında üyüdülən undan təndirdə və ya sacda çörək bişirilərdi. Bu dəmyə taxıldan hazırlanan çörəyin başqa ətri, özgə tamı vardı. Yeməklə doymaq olmazdı. Hazırda Xınalıqda əkinçilik ləğv edilib.

Pambıqçılıq
Xınalıq kəndinin sakinləri Quba xanlığı dövründə pambıqçılıqla məşğul olurdular.

Arıçılıq
Xınalıqda dədə-babadan arıçılıqla məşğul olublar. Arıçılıq camaatın əsas məşğuliyyətlərindən biri olub. Yüksək keyfiyyətli Xınalıq balı çox məşhur olub. Hazırda Xınalıqda arıçılığın inkişafı üçün son dərəcə əlverişli imkan var. Bu yerlərin 1001 çiçəyindən yüksək keyfiyyətli təmiz bal şirəsi əldə etmək olar.

Sənətkarlıq
Qədimdə Xınalıqda müxtəlif sənətkarlıq növləri yayılmışdı. Bizim dövrümüzə gəlib çatan əsas sənətkarlıq toxuculuq və onun xüsusi növü olan xalçaçılıqdır. Xınalıqda həm xovlu (xalça, xurcun), həm də xovsuz xalça məhsulları (palaz, kilim, hidyə, əl çantaları, corablar, yəhərüstü) hazırlanır. Xınalıqda corab toxuma geniş yayılmışdır. Qiymətinin ucuzluğu turistlər tərəfindən onun geniş alınan məhsul etmişdir. Bu sənət növləri ilə əsasən qadınlar məşğul olurlar. Son vaxtlar Xınalıqda xalçaçılıqla 10–15 ailə məşğul olur. Həmin xalçalar bazarda 500–1000 manat arasında satılır. Xalçanın baha olması onun satışını azaltmış və nəticədə bu sahəyə maraq azalmışdır.

Ovçuluq
Qədim dövrdən etibarən Xınalıq sakinləri ovçuluqla məşğul olmuşdurlar. Ovladıqları heyvanlar əsasən, dağ kəli, dağ keçisi idi. Xınalıqlılar qaban ovlasalar da, heç vaxt ətini yeməyiblər. Həmin ovu qonşu kəndlərə göndərirdilər. Ovçular ova getmənin vaxtını heç kimə bildirmir, vurulan heyvanları öz aralarında bərabər bölür, qonşu payı saxlayır, kənar adam rast gələrsə, ona da ovlarından pay verirlər.

Turizm

Xınalıq kəndinin tarixi ərazisi Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 19 dekabr 2007-ci il tarixli, 2563 nömrəli Sərəncamı ilə "Xınalıq" Dövlət tarix-memarlıq və etnoqrafiya qoruğu elan edilmişdir. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2008-ci il 19 sentyabr tarixli 220 nömrəli qərarı ilə isə "Azərbaycan Respublikasının "Xınalıq" Dövlət tarix-memarlıq və etnoqrafiya qoruğunun Əsasnaməsi" təsdiq edilmişdir. Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən "Xınalıq" Dövlət tarix-memarlıq və etnoqrafiya qoruğunun özünəməxsusluğunun qorunub saxlanılması üçün qoruq ərazisində yerləşən tarix və mədəniyyət abidələrinin qorunması və istifadəsi ilə bağlı təxirəsalınmaz tədbirlər həyata keçirilmiş, komissiyalar yaradılmış, müvafiq işlər aparılmışdır. Eyni zamanda qoruğun 2010–2015-ci illər üzrə Dövlət İnkişaf Proqramının layihəsi işlənmişdir.

Qonaq evlərində turistlərin qəbulu
Xınalıqda 25-ə qədər ailə (şəxsi evlərdə) turist qəbul edir. İl ərzində kəndə təxminən 250–300 turistə (xarici ölkə vətəndaşlarına) şəxsi evlərdə xidmət göstərilir. Evlərdə qonaqların yaşaması üçün şərait zəif, lakin təmizdir. Bir neçə evlərdə hamam vardır. Hamam və tualet evdən kənarda yerləşir. Qonaqlara bir qayda olaraq evin bir otağı verilir. Çox az evlərdə normal mebel vardır. Həmin ailələr turistlərə müxtəlif cür xidmətlər göstərərək orta hesabla 1000–1500 manat qazanc əldə edir.

Bələdçi xidməti
Xınalıqda bələdçilik xidməti də inkişaf etmişdir. Bələdçilər, Xınalığın tarixi və təbiəti barədə xüsusi hazırlıq görməmiş, yalnız cığırları, tarix və təbiət abidələrini tanıyan, nəqliyyat xidməti təklif edən şəxslərdir. Xınalıq kəndini əhatə edən yaylaqlara və dağlara səyahət etmək istəyən şəxs bələdçinin köməyi olmadan habelə ona görə keçinə bilməz ki, kəndi hər bir tərəfdən əhatə edən dağlarda yerləşən yaylaqlarda qorun sürülərini müşayiət edən itlər qonaqlara sərbəst hərəkət etmək imkanı vermir. Yerli sakinlər isə zəruri davranış qaydalarını bilirlər. Xınalıqdan Şahdağ yaylağına, Qusar rayonun Laza kəndinə, Xınalıq ətrafındakı dağlara və yaylaqlara turist səyahəti üçün bələdçilər vardır. Bələdçilik yerli sakinlər üçün qazanc mənbəyidir, məsələn, Laza (Qusar)-Xınalıq-Laza (Qəbələ) marşrutu ilə bələdçi 500–700 manata xidmət göstərir.

İctimai-iaşə xidməti
Xınalıqda ictimai iaşə obyektlərindən yalnız bir çayxana vardır. Bu çayxana Xınalığın girəcəyindədir və yalnız yay aylarında fəaliyyət göstərir. Zərurət olarsa, orada yemək də bişirə bilərlər. Kənddə qonaq qalan turistlər qonaq evlərində yemək hazırlatdıra bilərlər.

Nəqliyyat xidməti

Xınalıqda turistlərə yüksək keçicilik qabiliyyəti olan avtomaşınlarla ("Niva", "UAZ" və s.) və atlarla nəqliyyat xidməti göstərilir. Maşınla yalnız Şahdağ yaylağına qədər getmək olar. Atəşgah da həmin istiqamətdə olduğu üçün oraya da avtomaşınla getmək mümkündür.

Suvenir və hədiyyələrin satışı
Xınalıqda turistlərə suvenir satışı təşkil olunmamışdır. Baxmayaraq ki, kənd xalça məhsulları ilə məşhurdur, kəndə gələn qonaqlara almaq üçün xalça məhsullarından yalnız kənd uşaqları tərəfindən corablar təqdim edilir. Xınalığı, onu mədəniyyətini, tarixini təmsil edən suvenirlər hədiyyələr kənddə istehsal olunmur və satılmır.

Dərman bitkilərinin və kənd təsərrüfatı məhsullarının satışı
Kəndə gələn turistlərə kənd uşaqları tərəfindən, habelə, müxtəlif bitkilər, əsasən kəkotu, ətotu və s. təqdim edirlər. Turistlərin kənd təsərrüfatı məhsulları alması üçün də şərait yoxdur.

Turistlər üçün məhdudiyyətlər
Xınalıqda bəzi turist marşrutları (Şahdağ yaylağına, Atəşgaha) sərhəd mühafizə ərazisinə düşdüyü üçün turistlər üçün əlyetər deyildir. Sərhədçi postlarından keçmək üçün xüsusi icazə tələb olunur. Bu isə turistlərin maraq dairəsini məhdudlaşdırır.

Şəkilləri

Həmçinin bax
 Xınalıq əlifbası
 Xınalıq mahalı
 Xınalıq bələdiyyəsi
 Xınalıq tarix-etnoqrafiya muzeyi
 Xınalıq Dövlət tarix-memarlıq və etnoqrafiya qoruğu
 Xınalıqlılar
 Xınalıq dili

Mənbə
 Action Plan. On sustainable development of Khinalug village. The European Union's Non-State Actors programme For "Partner Country". 2011.
 Khinalug (as Xınalıq) at GEOnet Names Server
 Tofiq Mustafazadə. Quba xanlığı. Bakı, "Elm", 2005.
 "Xınalıq" məqaləsi, Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası, X cild. Bakı, 1987, səh. 89.
 Teymur Bünyadov. "Əfsanələr diyarı", "Azərbaycan" jurnalı. № 2, Bakı, 1987, səh. 142–153.
 Yusif İsmayıl. "Bir nağıldı Xınalıq", "Sirr". Bakı, "Gənclik", 1992, səh. 184–192.
 Ş. Ş. Seyidməmmədov. "Dağlarda ada", "Qubanın təbiət abidələri". Bakı, "Təbib", 1993, səh. 22–25.
 Məhəbbət Paşayeva. Azərbaycanın qədim diyarı Xınalıq. Bakı, "Azərnəşr", 2006.
 Раьxıим Алхас. "Хыналыкъ". Бокку, "Азаьрнаьшр", 1992.

İstinadlar

Xarici keçidlər

 Xınalıq dili, mədəniyyəti və turizmi (sayt)
 "Xınalıq" Dövlət tarix-memarlıq və etnoqrafiya qoruğunun saytı: www.xinaliq.org
 "Xınalıq Mədəniyyət və Xeyriyyə Cəmiyyəti" İctimai Birliyinin saytı: www.xinaliq.az
 "Xınalıq turizmin inkişafına dəstək" İctimai Birliyinin saytı: www.xinalig-az.org
 Quba Regional Turizm İnformasiya Mərkəzinin saytı: Xınalıq kəndi
 Boşalan yurd, albanların son yadigarı – "TAMAŞA DÜNYA"
 Xınalıq: Nuhun övladları. bbc.com, 7. dekabr 2016
 XINALIQ
 azerbaijanphoto.com saytındakı şəkilləri
 Dağlardan gələn səda

Quba rayonunun kəndləri

Xınalıq


YOLO, ամերիկյան The Lonely Island հումորային հիփ հոփ խմբի երգն է, համագործակցությամբ ամերիկացի փոփ ռոք երգիչ Ադամ Լևինի և ռեփեր Քենդրիկ Լամարի հետ։ Այն թողարկվել է 2013 թվականի հունվարի 25-ին Republic Records լեյբլի կողմից, որպես The Lonely Island-ի «The Wack Album» կոչվող երրորդ ստուդիական ալբոմի երկրորդ սինգլ։ Երգը գրվել է Էնդի Սեմբերգի, Ակիվա Շեյֆերի, Ջորմա Տակոնիի, Ադամ Լևինի, Քենդրիկ Լամարի և Needlz-ի կողմից։

Երգացանկ
Թվային ներբեռնում

7"

Հիթ շքերթներ

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ
 Երգի տեսահոլովակը ՅուԹյուբում

2013 սինգլներ
Քենդրիկ Լամարի երգեր
2013 երգեր

YOLO (երգ)


須磨 佳津江(すま かつえ(旧姓:井出)、1949年5月13日 - )は、東京都出身のフリーアナウンサー、元NHK職員。もNHKの番組に出演している。

経歴
女子学院高等学校、東京女子大学卒業後、1972年NHKに入局、朝のニュース番組『スタジオ102』でデビュー。同期に小宮山洋子がいる。

1976年に結婚退職しフリーランスとなり、以降NHKの番組を中心に『テレマップ』『ニュースの窓』『婦人百科』『ラジオジャパン土曜ワイド』などのキャスターを務めた。初のパソコン入門番組である『趣味講座・マイコン入門』の初代女性司会者でもある。園芸、特にガーデニングに造詣が深いことから、『趣味の園芸』では1994年から1999年3月まで5年間司会をし、2005年3月までの11年にわたって不定期に司会を担当した。また、2000年10月LaLa TV開局時には様々な番組に出演し、司会などを務めた。

現在はNHKの番組出演のほか、各地域の緑のコンテストやコンクールの審査員、シンポジウムコーディネーター、インタビュアー、エッセイ執筆、講演、ナレーション、司会など、多方面で活動中。全国都市緑化フェアを共催する公益財団法人都市緑化機構評議員。

2016年5月19日、明治座にて開催された『平成27年度JA共済優績組合表彰式』で司会を務めた。

現在の出演番組
 ラジオ深夜便(奇数週火曜日〜水曜日担当アンカー、2003年5月から)
 定時のアンカーとは別に、2005年から放送されている五木寛之をパーソナリティーに迎えた月1回のトークコーナー「わが人生の歌がたり」(2009年度まで)、「歌の旅びと」(2011年度から2014年度まで)のアシスタントを務めた。

過去の出演番組
 井出 佳津江時代
 婦人グラフ(総合)
 年末年始特集番組紹介(アナウンサー、1972年12月31日、総合)
 スタジオ102(司会アナウンサー、1973年4月2日 - 1976年4月3日、総合)
 須磨 佳津江時代
 母と子のスキー教室(司会、1977年1月4日 - 同年1月8日、総合)
 女性手帳(きき手、1977年2月14日 - 同年7月15日、総合)
 みんなの科学(きき手、1977年3月14日、総合)
 趣味講座 マイコン入門(司会、1982年4月7日 - 1983年3月30日、教育)
 NHK教養セミナー(司会、1985年2月21日、教育)
 常識・博識・健康情報(1987年5月4日、アナログ衛星第1、総合)
 働き盛りのための健康トーク(1989年10月2日、総合)
 NHKスペシャル(キャスター、1991年2月9日、総合)
 放送記念日スペシャル(司会、1992年3月21日、アナログ衛星第1)
 新春外国語博物誌(司会、1993年1月1日 - 同年1月3日、ラジオ第2)
 趣味の園芸(1994年4月24日 - 2005年3月19日、教育)
 テレマップ(1994年8月2日 - 同年8月30日、総合)
 25000鉢の菊が美を競う(1994年11月5日、アナログ衛星第2)
 ぼくの絵わたしの絵(司会、1995年3月22日 - 同年3月24日、教育)
 世界らん展日本大賞(1996年 - 2009年)
 その美の世界(司会、1996年2月24日、アナログ衛星第2)
 魅惑の美(1997年2月22日、アナログ衛星第2)
 華麗なその世界(1998年2月21日、アナログ衛星第2)
 美の競演(2001年2月24日、デジタル衛星ハイビジョン、デジタル衛星第2)
 華麗なるらんの祭典(2003年2月22日、デジタル衛星ハイビジョン、デジタル衛星第2)
 らん魅惑の交響曲(2004年2月21日、デジタル衛星ハイビジョン、デジタル衛星第2)
 華麗なる らんの世界(2005年2月19日、デジタル衛星ハイビジョン、デジタル衛星第2)
 美の彩り らん(リポーター、2006年2月18日、デジタル衛星第2)
 2007(リポーター、2007年2月24日、デジタル衛星第2)
 2008(リポーター、2008年2月23日、デジタル衛星第2)
 2009(キャスター、2009年2月13日、デジタル衛星第2)
 ボランティア社会への模索(1996年3月23日、総合)
 あした感じる・NHKの新年度番組(1996年3月24日、総合)
 '97NHKの新番組「きもち、ピピッ」(1997年3月30日、総合)
 '98NHKの新番組「こころが"ぽっ"」(1998年3月29日、アナログ衛星第2、総合)
 BSフォーラム(司会、1999年7月24日 - 同年10月30日、アナログ衛星第1)
 作家・五木寛之が語る 日本人の愛唱歌(司会、2006年7月17日、同年11月23日、2007年07月16日、ラジオ第1)
 趣味の園芸プラス(2008年4月11日、総合)
 ラジオ特集〜作家・五木寛之の"歌の旅びと"(司会、2011年3月21日、ラジオ第1)
 ラジオ音楽便〜にっぽんの歌こころの歌〜(司会、2013年8月24日、ラジオ第1)

主な著作

 『心に花を咲かせて』(2005年、NHK出版)
 『花が好き!自然が好き!』(2014年、NHKサービスセンター)
 『ラジオ深夜便』では毎月第2週ないし第3週の午前1時台(週末を除く)のコーナーをアンカーが企画立案・制作する仕組みがある。須磨は趣味を生かし「花が好き!自然が好き!」というインタビューコーナーを制作し毎月3週目の火曜日に放送。その内容が単行本としてまとめられた。

脚注

フリーアナウンサー
NHKの元職員アナウンサー
東京女子大学出身の人物
女子学院高等学校出身の人物
東京都出身の人物
1949年生
存命人物

須磨佳津江


ジョージ・ジョン・テネット(, 1953年1月5日 - )は、中央情報局(CIA)第18代長官。

人物
労働者階級の移民の息子として生まれ、ニューヨーク州のクイーンズ郡で育った。実家はデリカテッセン。

1976年ジョージタウン大学外交学部卒。1978年コロンビア大学国際公共学部修士課程修了。

ロビイスト事務所勤務を経て、1982年に連邦上院議員であるH・ジョン・ハインツ三世の政策秘書となる。1985年から連邦上院情報委員会事務局に勤務。1988年から1993年まで連邦上院情報委員会事務局長を務める。

ビル・クリントン政権発足に伴い、1993年から1995年まで国家安全保障会議情報上級部長を務め、1995年にはCIA副長官に任命される。

妻はA・ステファニー・グラカス=テネットであり、夫妻には一人息子ジョン・マイケルがいる。

CIA長官
ビル・クリントン政権2期目の1997年7月、CIA長官に任命された。

テネットは議会スタッフであり、諜報活動の実務経験は皆無であった。ただし、アメリカの情報機関における調整役としての経験はあるため、CIA長官時代もその行政手腕を発揮した。

2004年6月3日に「個人的理由」で辞表を提出し、2004年7月11日までCIA長官を務めた。彼の辞任に伴い副長官のジョン・マクラフリンが長官代行となった。

テネットのCIA長官としての7年の任期は、アメリカ史上2番目の長期である。

イラク戦争において
 コリン・パウエル国務長官によるイラク戦争開戦前の国際連合安全保障理事会における演説の際に、それを裏付けるとする情報を逐一報告していたことが印象的である。しかし、大量破壊兵器の存在が確認されず、サッダーム・フセイン政権とアルカーイダの関係が不明瞭だったこともあり、彼は辞任することになった。辞任が大統領選の直前であったこと、そしてその理由が情報操作であったことは異例である。しかしジョージ・W・ブッシュ大統領は「ジョージ・テネットはアメリカのために素晴らしい仕事を行った。彼と共に働けたことは大きな名誉であり、私は彼の辞任が遺憾である。」と述べ、「彼は『個人的理由』のために辞職した。」と語った。後に自著『嵐の真ん中で』の中で、「ブッシュ政権内でイラク開戦前に同国の差し迫った脅威について真剣な協議は行われなかった」などと暴露、イラク開戦に関与した自らの立場を弁護する主張を展開し、保守・リベラル双方から非難を浴びている。(for personal reasons, ロイター、2004年6月5日)
 大量破壊兵器の存在が確実であることをコリン・パウエルに報告、開戦への道筋を立てた。
 2003年3月20日、テネットは、サダム・フセインがバグダート南方の「ドーラ農場」に隠れているとホワイトハウスに報告した。大統領は国防総省に対し、これを破壊することを命令、ミサイルと爆弾によって破壊された。ディック・チェイニー副大統領は「サダム・フセインをやっつけたと思う。フセインは瓦礫の中から掘り出されるのを目撃された。呼吸していなかった」と言った。しかしそれは誤報で、サダムはどこにも見つからなかった。
 2003年4月7日、サダムとその息子たちが、バグダートのマンスール地区にある「サア・レストラン」の隣の家で会っていると報告した。空軍によって1t爆弾4発が投下された結果、罪のない市民18人が死亡した。
 大量破壊兵器を隠匿した疑いがある場所946箇所のリストを公表した。後に大量破壊兵器は存在しなかったとパウエルが謝罪することになった。
 サダムの息子ウダイが指揮する不正規軍の脅威を見過ごし、多数の兵を死傷させることになった。アメリカ陸軍の歴史記録「オンポイント」の著者は「情報機関は、この勢力がいかに残忍かつ強靭で、狂信的かをまったく予想していなかった」としている。
 国連で兵器査察官を務めたデービット・ケイを団長とした「イラク調査グループ」を発足させ、大量破壊兵器捜索のためイラクに派遣したが、大量破壊兵器は発見できなかった。ケイは2004年1月28日上院軍事委員会に出席し「われわれはまったくと言っていいほど間違っていた」と証言した。。

ブッシュからの最高機密指令
2007年1月10日、CIAが法廷に提出した書類で「テロリストを拘束し」「アメリカの国外に拘束施設を設ける」権限を大統領がCIAに与えたことが確認された。これにより、秘密刑務所においての拷問を文民の諜報機関であるCIAが行う仕組みを作ることになった。

注記・参考資料

外部リンク
 CIA's info webpage for Director George Tenet
 Disinfopedia entry for George Tenet
 CNN: Tenet told Bush WMD case a 'slam dunk'
 Frontline: The Dark Side
 SourceWatch entry for George Tenet
 George Tenet profile
 Official excerpt of George Tenet's 60 Minutes interview at YouTube

アメリカ中央情報局長官
ギリシャ系アメリカ人
コロンビア大学出身の人物
ニューヨーク市出身の人物
1953年生
存命人物
アメリカ中央情報局副長官

ジョージ・J・テネット


Jasoň červenooký (lat. Parnassius apollo Linnaeus, 1758) je motýľ z čeľade vidlochvostovité (Papilionidae).

Je to vzácny a chránený druh motýľa, ktorý je jedným z najznámejších druhov hmyzu v Európe. Patrí spoločne s viac ako šesťdesiatimi ďalšími druhmi motýľov do rodu jasoň (Parnassius Latreille, 1802).

Vzhľad druhu
Jasoň červenooký patrí k najväčším denným motýľom Európy, má rozpätie krídiel 7 – .. Je bielo sfarbený, predné krídla majú tmavé, priesvitné okraje (okraje môžu byť i veľmi široké, takže priesvitná môže byť i väčšina krídla).

Na predných krídlach má okrem tohto lemu ešte 10 čiernych škvŕn, ktoré mávajú rôzny tvar a veľkosť, ale vo všeobecnosti sú dosť konštantne uložené. Na zadných krídlach má okrem rôzne naznačeného čierneho lemu krídel ešte štyri červené, čierno lemované škvrny, v ktorých sa zvyčajne nachádza ešte biela bodka. Pri brušku z análnej strany býva ešte niekoľko čiernych (jedna až tri), niekedy červeno vyplnených škvrniek. Tykadlá sú šedočierne, krátke a na konci ukončené čiernym kyjakovitým zhrubnutím. Povrch tela je hlavne u samčekov pokrytý oranžovo – hnedými chĺpkami. Má tri páry plnohodnotných nôh. Tento štandardný vzhľad sa môže u niektorých jedincov rôzne meniť, čo dalo základ vzniku a popisu rôznych individuálnych odchýliek a foriem. Celkovo môžeme povedať, že sa ani na jednej lokalite prakticky nedajú nájsť dva celkom rovnaké jedince.

História výskumu a opis druhu
Prvýkrát v dejinách sa spomína jasoň červenooký v roku 1634 v kolektívnom diele štyroch významných prírodovedcov pod vedením anglického entomológa Thomasa Mouffata pod názvom: Insectorum sive Minimorum Animalium Theatrum. Na tejto práci sa však podieľali aj iní autori, ako napr. švajčiarsky vedec a lekár Conrad Gesner, významný zoológ a prvý anglický entomológ Thomas Penn (Thomas Penny), ako aj prírodovedec, diplomat a londýnsky lekár sir Edward Wotton.

Latinský názov jasoňa červenookého pochádza od Carla Linného, ktorý ho pomenoval v roku 1758 v desiatom vydaní svoje práce: Systema naturae, ako Papilio apollo. Jedince, podľa ktorých bol tento druh popísaný pochádzali zo Švédska, z okolia hlavného mesta Štokholmu. Názov druhu je odvodený od gréckeho boha Apollóna, ktorý bol podľa starých gréckych báji bohom Slnka a svetla, ako i ochranca života a poriadku na Zemi.

Všeobecná charakteristika druhu a ochrana
Jasoň červenooký je jeden z najznámejších motýľov v rámci celej Európy. Patrí medzi chránené druhy hmyzu a zaradený je ako jediný druh motýľa z územia Slovenska do Zoznamu celosvetovo chránených a ohrozených druhov živočíchov – pozri CITES. Jeho výskyt sa považuje za reliktný. V rámci Európy sa klasifikuje ako zraniteľný druh. Na Slovensku, ale aj v Poľsku a v Rakúsku je kriticky ohrozený, v Nemecku je ohrozený vyhynutím. V Česku ho v 20. až 40. rokoch úplne vyhubili. Hlavnou príčinou ohrozenia sú predovšetkým zmeny biotopu a protizákonný odchyt. Ochrana tohto druhu spočíva hlavne v ochrane jeho biotopov a zachovaní ich prirodzeného charakteru. Jasoň červenooký je jedným z mála motýľov, kde má význam tiež ochrana jedincov pred prípadným nekontrolovaným a masovým odchytom zo strany zberateľov.

Charakter biotopov
Výskyt jasoňa červenookého v našich prírodných podmienkach je najčastejšie v nadmorských výškach od  do asi  Jasoň červenooký nepatrí jednoznačne k horským druhom motýľov, ale skôr ide o dealpína, čiže druh vysokohorský, ktorý sa vyskytuje na vhodných biotopoch, ktorými sú skalnaté stráne a údolia, ako i vápencové svahy s bohatým výskytom suťovísk, ktoré nie sú zarastené stromami, ani porastami kríkov. Najvhodnejšie miesta jeho výskytu sú menej prístupné skalnaté svahy s bohatým výskytom vápencomilnej flóry. V niektorých prípadoch sa jasoň červenooký udržal ešte v okrajových častiach niektorých kameňolomov. Celkove väčšina lokalít výskytu jasoňa červenookého na území Slovenska sa môže priradiť k alpínskym ekosystémom.

Bionómia druhu
Na miestach svojho výskytu lietajú jedince pomalým trepotavým letom, ktorého charakter by sa dal prirovnať až k ťarbavosti a ťažkopádnosti. Ponad lúky lietajú imága asi od 9:00 hod., ale hlavne okolo obedňajších hodín za najväčšieho slnečného svitu. Imága navštevujú niektoré druhy bodliakov, chrastavce a klinček kartuziánsky, menej už skalnice a starčeky. Z bodliakov sú to hlavne fialovo kvitnúce druhy. Z chrastavcov sú to druhy z rodu Knautia. Z klinčekov je to napr. klinček kartuziánsky (Dianthus carthusianorum). Imága lietajú tiež po kvetoch pamajoránu a na kvetoch živnej rastliny húseníc, ktorými sú rôzne druhy rozchodníkov z rodu Sedum: (Sedum album L. a Sedum telephium maximum L.).

Po zosadnutí na kvet živnej rastliny imág, jedinec roztiahne krídla a zanorí hlavu do jej okvetných častí. V období, kedy je slnko prekryté mrakmi sú imága značne letargické, nelietajú a v prípade, že ich objavíme na kvete je možné veľmi dobre si ich prezrieť, pripadne i spraviť dobré fotografické zábery. Prvé dni po začiatku obdobia výskytu jasoňa červenookého vidíme na lokalite iba bezchybné exempláre samčekov, ktorí prudko poletujú po slnkom ožiarených svahoch a sadajú na živné rastliny, aby sa nasýtili ich nektárom.

Po niekoľkých dňoch (cca 4 – 7), sa začínajú na lokalite zjavovať prvé exempláre samičiek. Samičky lietajú o niečo ťažkopádnejšie, sú pomalšie, ale pri vyrušení dokážu niekedy veľmi prudko vyletieť a stratiť sa medzi sutinami. Zakrátko po vyliahnutí samičiek sú tieto oplodnené samčekmi. Kopulácia prebieha v trávnatom poraste na zemi, ojedinele na kvetoch, pričom samička zvyčajne sedí na kvete hlavou hore a samček visí pri kopulácii hlavou nadol. Niekedy prebieha kopulácia i voľne na zemi – na tráve. Kopulácia trvá niekoľko hodín – podľa rôznych autorov zvyčajne menej ako 8 hodín. Na konci kopulácie ostáva samičke na konci bruška zvláštny tuhý útvar, ktorý označujeme pojmom sphragis. Je znakom, že samička bola už oplodnená.

Za jeden až dva dni po oplodnení začína samička klásť vajíčka, hlavne na kamene v blízkosti živných rastlín húseníc, prípadne na stvoly suchých rastlín v okolí živnej rastliny. Vajíčok samička znáša rôzny, nie vždy rovnaký počet – (udáva sa okolo 100 kusov). Zvyčajne je vajíčok asi 80 – 100, s diferenciou v intervale 80 – 150 kusov od jednej samičky. Prvé vajíčka, ktoré samička znáša sú najlepšej kvality a najvhodnejšie na chov, z posledných vajíčok sa húseničky liahnu iba vo veľmi obmedzenej miere. Vajíčko je po znesení belavo – ružovkastej farby, jeho rozmery sú asi 1,6 –  v priemere a s výškou asi 0,9 – . Vajíčko je zdola oploštené a vrchol je jemne vpáčený – konkávny. Inak celý povrch vajíčka je značne drsný a výrazne skulptúrovaný.

Vajíčko je po niekoľkých dňoch bielo – žltkasté a neskôr v neskorom lete má odtieň do bielo – belasej farby. Časť húseničiek sa vyliahne z vajíčok ešte v prvom roku koncom leta, resp. na jeseň (ide asi o 6 – 10 % vajíčok). Tieto vyliahnuté húseničky prezimujú v štádiu húsenice v cca druhom instari. Hlavná časť vajíčok, ktoré prezimovali sa vyliahne koncom marca a v apríli. Húsenička sa pri vyliahnutí iba prehryzie z obalu vajíčka, ale tento nepožiera, ako je tomu u niektorých iných druhov motýľov. Ihneď po vyliahnutí prelieza na lístky živnej rastliny, kde požiera ich mäkké, okrajové časti. Húsenica má 5 instarov a po dorastení sa zvlieka koncom mája pričom sa zakuklí.

Húsenička dorastá koncom posledného instaru na dĺžku asi 45 – . Priemerná dĺžka dospelých húseníc jasoňa červenookého je asi . Húsenica je čiernej, až zamatovo – čiernej farby, mäsitého vzhľadu. Za hlavou má mäsité, oranžovo – červené osmeterium, ktoré v prípade podráždenia vysúva navonok, ako väčšina príslušníkov čeľade vidlochvostovitých – Papilionidae. Na povrchu tela má oranžové škvrnky bradavicového vzhľadu, ktorých tvar, veľkosť a rozloženie, ako i počet je rôzny u rôznych populácií, čo by mohlo byť dobrým rozlišovacím znakom jednotlivých poddruhov. Podobne ako imága i húsenice sú heliofilné, to znamená, že ich zastihneme na živnej rastline hlavne cez deň a počas slnečného svitu.

Živné rastliny druhu
Živnou rastlinou húseníc sa udávajú rôzne druhy rastlín, ktoré patria k rozchodníkom, hlavne do rodu Sedum. Jasoň červenooký nie je striktný monofág, ako sa kedysi predpokladalo, ale skôr môžeme o ňom povedať, že je oligofág. Hlavnou živnou rastlinou väčšiny našich poddruhov jasoňa červenookého je rozchodník biely (Sedum album L.), menej tiež rozchodník veľký (Sedum telephium maximum L.). Rozchodník biely je hlavnou živnou rastlinou pre populácie rozšírené na západe Karpatskej oblasti. Východná časť Karpatských populácií má ako hlavnú živnú rastlinu rozchodník veľký.

Húsenica
Väčšina húseníc sa pri normálnom počasí zakukľuje v druhom až treťom týždni mája s rozdielom cca 7 – 10 dní. Húsenice sa zakukľujú na zemi, alebo ojedinele nad zemou, vo výške 2 –  medzi stonkami rastliniek. Na zemi sa kuklia vo veľmi riedkom zámotku, ktorý pozostáva iba z nevyhnutne potrebného počtu vláken, ktoré sú potrebné na zabezpečenie stability kukly a prípadne jej ochranu. Premena húsenice na kuklu trvá asi 4 dni. Kukla je červeno – hnedej farby s odtieňom do modra a akoby na svojom povrchu bola pokrytá "srieňou". Štádium kukly trvá v našich podmienkach asi 4 – 6 týždňov, v priemere asi 5, 5 týždňa. Po vylezení z kukly je imágo vlhké, má žlto sfarbené krídla, ktoré sú mäkké. Imágo vylučuje žltavo – hnedé mekónium s prímesou červenej farby.

Rozšírenie druhu na Slovensku
Na Slovensku sa jasoň červenooký doteraz udržal na rôznych, mnohokrát úplne malých biotopoch ešte na území viacerých pohorí. Je možné ho nájsť v Bielych Karpatoch, Strážovských vrchoch, Malej Fatre, Veľkej Fatre, Slovenskom Rudohorí, Pieninách, Muránskej planine, Slovenskom raji, Chočskom pohorí, Oravskej Magure, Javorníkoch a hlavne Nízkych Tatrách. Ojedinele sa vyskytuje i na území iných pohorí, ale tu ide o veľmi malé populácie, ktoré sú na hranici pozorovania.

Obdobie výskytu na Slovensku
Jasoň červenooký sa na území Slovenska vyskytuje v jednej generácii do roka, ktorá sa v podnebných podmienkach Slovenska vyskytuje asi od konca júna do konca augusta. Celkove môžeme o jasoňovi červenookom povedať, že sa vyskytuje v rámci Európy od konca mája až do septembra (v južných oblastiach Európy je to v teplých rokoch už koncom mája a vo vyšších polohách nad  a v severnej Európe sa vyskytuje skôr koncom augusta až v septembri). Rozdiel výskytu druhu v teplých a chladných rokoch môže byť až jeden mesiac.

Počet poddruhov na Slovensku
Na Slovensku bolo popísaných zatiaľ 14 poddruhov tohoto vzácneho motýľa. Otázka platnosti a hlavne opodstatnenosti týchto všetkých poddruhov (na takom malom území ako Slovensko) je niekedy sporná. V období popisu jednotlivých poddruhov jasoňa červenookého z územia Slovenska neboli robené vyšetrenia DNA jedincov jednotlivých populácií, ale sa vychádzalo iba z vonkajšieho vzhľadu väčšiny jedincov týchto populácií. Používala sa iba porovnávacia metóda, ktorá je vždy subjektívna. Treba si uvedomiť skutočnosť, že popis prvého poddruhu pochádza z roku 1892 a posledného z roku 1977. Populácie u tohto druhu žijú zvyčajne dosť izolovane a iba zriedkavo dochádza ku kríženiu jedincov jednotlivých populácií medzi sebou. Zákonite potom v každom pohorí (napr. Malá Fatra, alebo Strážovské vrchy) je istá odlišnosť celej populácie oproti druhej. V čase popisu týchto poddruhov dávala táto skutočnosť každému autorovi právo pri porovnávacej metóde na základe týchto odlišností tento popis poddruhu stanoviť. Otázkou poddruhov u jasoňa červenookého sa zatiaľ nikto na Slovensku seriózne – vo svetle nových moderných metód (hlavne genetických analýz) – nezaoberal. Nie je dosiaľ spravená žiadna seriózna vedecká revízia, a preto poddruhy akceptujeme zatiaľ tak, ako boli popísané (viac – menej z úcty k autorom, ktorí ich v svojej dobe popísali).

Galéria

Referencie

Zoznam použitej literatúry
 Bryk, F.: 1935, Lepidoptera. Parnassiidae pars II (Subfam. Parnassiinae). Das Tierreich 65, Berlin und Leipzig, 1 – 790.
 Capdeville, P.: 1978, Les races geographiques de (Die geographischen Rassen) von Parnassius apollo, fascicule I. - VI. Editions Sciences Nat. 2, rue André Mellenne, Venette, 60200 Compiegne.
 Glaßl, H.: 1993, Parnassius apollo, seine Unterarten. 1. Aufl., Möhrendorf, 214 pp.
 Glaßl, H.: 2005, Parnassius apollo, seine Unterarten. 2. Aufl., mit 100 Freilandaufnahmen, 260 pp.
 Hrubý, K.: 1964, Prodromus Lepidopter Slovenska. Vydavateľstvo SAV, Bratislava, 962 pp.
 Kizek, T.: 1997, Ochrana jasoňa červenookého na Slovensku – Projekt "APOLLO". SAŽP – centrum ochrany prírody a krajiny, Banská Bystrica, Metodické listy č. 12, 16 pp.
 Kizek, T., 1999: Ochrana jasoňa červenookého na Slovensku. Enviromagazín 4 (mimoriadne číslo), 30.
 Kříž, K.: 1997, Niekoľko poznámok o reintrodukcii jasoňa červenookého. (Rukopis príspevku referovaný na pracovnom seminári stredoslovenskej pobočky SES dňa 16.5.1997 v Stredoslovenskom múzeu Banská Bystrica).
 Kříž, K.: 2001, Poznaj a chráň: Jasoň červenooký – vzácny treťohorný relikt (I. časť). In: Entomol. magazín: Hmyz, II(2): 36 – 38, Bratislava.
 Kříž, K.: 2011, Jasoň červenooký (Parnassius apollo Linnaeus, 1758) na Slovensku. História výskumu a ochrana. SAŽP, Banská Bystrica, nakl. DOLIS, 200 pp + 40 farebných tabulí.
 Lukášek, J., 1995: Dosavadní poznatky z reintrodukce jasoně červenookého (Parnassius apollo) ve Štramberku. Příroda, Praha, 2, 28 – 39.
 Palik, E., 1980: The protection and reintroduction in Poland of Parnassius apollo Linnaeus (Papilionidae). Nota lepid. 2 (4), 163 – 164.
 Pekarsky, P.: 1953, Parnassius apollo L. in den Karpaten. Zeitschrift der Wiener Entomologisches Gesellschaft, 38 – 39, Wien.
 Reiprich, A.: 1971, Ochrana jasoňa červenookého v Slovenskom raji. Ochrana fauny, 5(4): 161 – 164.
 Reiprich, A.: 1989, Chceme zveľadiť populáciu jasoňa červenookého? "Echo" sprav. ŠOP (Spišská N. Ves), 1: 13 – 14.
 Reiprich, A.: 1991, O výkyvoch početnosti niektorých významných druhov motýľov v širšej oblasti Slovenského raja. Správy Slov. entomol. spol., 3(1): 9 – 19.
 Tolman, T. & Lewington, R.: 1998, Die Tagfalter Europas und Nordwestafrikas. Frankh-Kosmos Verlags-GmbH & Co, Stuttgart.
 Weiss, J-Cl. : 2005, The Parnassiinae of the World, Pt. 4, Hillside Books, Canterbury
 Witkowski, Z. & Plonka, P. & Budzik, J.: 1993, Zanikanie lokalnego podgatunku niepylaka apollo, Parnassius apollo frankenbergeri Slaby 1995 w Pieninach (Polskie Karpaty zachodnie) i działania podjęte w celu restytucji tej populacji. Prace i materiały Muzeum im. Prof. Władisława Szafera, 104 – 116.
 Żukowski, R.: 1959, Rozważania nad pochodzeniem odmian Parnassius apolo L. (Lepidoptera, Papilionidae) w Polsce. Polskie pismo entomologiczne, Bulletin entomologique de la Pologne, Wrocław 29 (25), 491 – 505.
 Żukowski, R.: 1959, Problemy zaniku i wymierania motyla Parnassius apollo (L.) na ziemiach polskich. Sylwan 6 (7), 15 – 30.

Pozri aj
 jasoň chochlačkový

Iné projekty

Externé odkazy
 obrázky

Vidlochvostovité
Zákonom chránené živočíchy na Slovensku
Najmenej ohrozené druhy

Jasoň červenooký


Müqəddəs Şupxalişay () - Alban Həvari kilsəsinin V-VI əsrlərdə yaşamış Partav arxiyepiskopu.

Həyatı və fəaliyyəti
Adı süryani dilində "İsanın izzəti" () mənasına gəlir. Şupxalişay haqqında Alban ölkəsinin tarixində Yerusəlimdən gəldiyi qeyd edilir. 498-ci ildəki Aluen kilsə məclisi barədə sənəddə adı III Vaçaqandan sonra  Partav arxiyepiskopu kimi çəkilir. Bundan başqa 506-cı ildə alban ruhanilərinin nümayəndə heyətinin tərkibində erməni katolikosu I Babken (490-515) tərəfindən Dvində (Dəbildə) çağırılmış erməni-alban-iber kilsə məclisində də iştirak etmişdir. Onun nə zaman müqəddəsləşdirildiyi ilə bağlı məlumat yoxdur. Heç bir xristian kilsəsi tərəfindən belə qəbul edilmir.

Katolikosluq ehtimalı
Müqəddəs Şupxalişayın adı Alban ölkəsinin tarixində Müqəddəs Yeliseydən sonra gələn bir katolikos kimi göstərilsə də onun katalikosluq dövrü ziddiyyətlidir. Ümumiyyətlə bəzi tədqiqatçılar onu tarixi şəxs saymırlar. S.X.Ovannesyan göstərir ki, Aluen kilsə məclisinin iştirakçısı Şupxalişay IV əsrdə katolikosluq etmişdir. Şupxalişayın müasiri alban çarı III Mömin Vaçaqan yox, II Vaçaqan olmuşdur, məclis də onun vaxtında çağırılmışdır. S.X.Ovannesyan Alban ölkəsinin tarixində və alban katolikoslarının siyahısında Şupxalişayın adı ilə bağlı ziddiyyətlərin olduğunu qeyd edir. Siyahıda Şupxalişayın adı Maarifçi Qriqorinin nəvəsi Müqəddəs Qriqorisdən (IV əsr) sonra alban katolikosları sırasında verilir, kontekstdə isə o, alban çarı III Mömin Vaçaqanın müasiri (V əsr) və Aluen kilsə məclisinin iştirakçısı kimi təqdim edilir. Alban katolikoslarının siyahısına inanıb mətnin doğruluğunu inkar edən S.X.Ovannesyan Şupxalişayın IV əsrdə katolikos olduğunu qeyd edir. Fəridə Məmmədovaya görə S.X.Ovannesyan Alban ölkəsinin tarixinə əlavə edilmiş alban katolikoslarının siyahısının doğruluğuna tam inanmış və bu siyahıdakı zidiyyətləri tuta bilməmişdir.

Alban ölkəsinin tarixi əlyazmalarının birində və ona uyğun olan nəşrlərdə Şupxalişay birbaşa Qriqorisin varisi kimi qeyd olunur, digər siyahılarda və onlarla əlaqədar nəşrlərdə isə Şupxalişay daha 5 katolikoslarla birlikdə Qriqorisdən əvvəl gəlir.

Fəridə Məmmədova belə hesb edir ki, katolikosların siyahısına yox, Musa Kalankatlının mətninə inanmaq daha düzgündür. Belə ki, III Vaçaqanın müasiri kimi verilmiş Şupxalişay haqqında, III Vaçaqanın özü barədə, habelə Aluen kilsə məclisi barədəki mətnlər VII əsrin sonlarınada və VIII əsrin əvvəllərində yazılmış birinci kitaba daxildir. Lakin Musa Kalankatlının III kitabının sonundakı alban katolikoslarının siyahısı, şübhəsiz, X əsrə qədərki dövrdə yazılmışdır. Beləliklə, sonradan əlavələrə məruz qalmış siyahıda xüsusilə onun ilk alban katolikoslarına həsr olunmuş hissələrində xətalar vardır. Məmmədova fikrini Alban ölkəsinin tarixindən bu istinadla müdafiə edir: "Alban katolikoslarının siyahısına sonradan belə bir qeyd əlavə edilmişdir: "Patriarxların adı haqqında həqiqətləri yazmaq lazım idi. Ancaq onların əməllərindən, yaşadıqları dövrdən bəhs edən yadigar, onlardan əvvəlki patriarxların siyahısı, eləcə də vəsiyyətləri qanundan qorxmayanlar tərəfindən yandırıldığına görə, onların olduğu yerlər haqqında məlumat bizə gəlib çatmadığından biz bu siyahını bacardığımız qədər düzgün tərtib etməyə çalışmışıq ki, həmin məsələlərlə məşğul olmaq istəyənlər ondan istifadə edə bilsinlər." İ.Şahxatunyants bunları belə təqdim edir: "...ancaq keşmiş katolikosların əməlləri,yaşadıqları dövr və onların adı haqqında məlumatlar şərəfsizlər tərəfindən yandırıldığından heç biri bizə məlum deyil, buna görə də biz məlumatları yarımçıq da olsa veririk ki, bu məsələlərlə maraqlananlar istifadə edə bilsinlər."

İ.Şahxatunyantsın verdiyi katolikoslar siyahısı Musa Kalankatlının məlum nəşrlərindən fərqlənir. Burada Şupxalişaydan əvvəl 3 katolikos təqdim edilir:
 Müqəddəs Yelisey
 Qeysəriyyədən gələndə Qriqorini müşayiət etmiş, sonradan isə alban kilsəsinə başçı təyin edilmiş bir "Müqəddəs sima"
 Müqəddəs Qriqoris

Fəridə Məmmədovanın fikrincə "Müqəddəs sima" sonradan əlavə olunmuşdur. Onun fikrincə alban katolikoslarının siyahısı Alban kilsəsinin avtokefallığı məsələsi ilə əlaqədar olaraq sonrakı redaksiyalarda külli miqdarda dəyişikliklərə məruz qalmışdır. Alban redaksiyası Alban kilsəsinin müstəqilliyini, onun patriarxlıq təməlini sübut etməkdən ötrü Şupxalişayı daha 5 katolikosla birlikdə Maarifçi Qriqorinin oğlu Müqəddəs Qriqorisdən irəli çəkdi, erməni redaksiyası isə alban katolikoslarını əlqoymanı ermənilərdən qəbul etdiklərini sübut etməyə çalışmış, bu məqsədlə də siyahıda Şupxalişayı Qriqorisdən sonraya salmışlar. Zaza Aleksidzenin fikrincə "Müqəddəs sima" Maarifçi Qriqorinin təyin etdiyi Satalalı Tomasdan başqası deyil.

Fəridə Məmmədovanın fikrincə, kontekstlərin verdiyi məlumata görə Şupxalişayın adı katolikoslar siyahısında yerləşdirilməlidir. O, alban hökmdarı Yesuagenin (IV əsr) müasir alban katolikosu İyeremiyanın varisi olmuş və özündən sonrakı bir neçə katolikosla bərabər alban katolikosu Ter Abbasdan qabaq yaşamışdır. Sonrakı tarixçilər Kirakos Gəncəli, Mxitar Qoş Şupxalişayın adı ilə bağlı ziddiyyətlərə diqqət yetirmiş, bu şəxsin adının katolikoslar siyahısının əvvəlində verilməsinə şübhə edərək, onun V əsrdə yaşadığını göstərmişlər. Lakin Abbasdan əvvəl katolikosluq mərkəzinin Çolada olduğu, Partava sonradan köçürüldüyünü nəzərə alsaq Şupxalişayın katolikos olmadığı nəticəsinə gəlirik.

İstinadlar

Xarici keçidlər

Partav arxiyepiskopları
Alban Həvari kilsəsi

Müqəddəs Şupxalişay


An Myomys derooi in uska species han Rodentia nga ginhulagway ni Van der Straeten ngan Verheyen hadton 1978. An Myomys derooi in nahilalakip ha genus nga Myomys, ngan familia nga muridae. Waray hini subspecies nga nakalista.

Mga kasarigan

Myomys

Myomys derooi


Emilio Del Giudice (* 1. Januar 1940 in Neapel; † 31. Januar 2014) war ein italienischer theoretischer Physiker.

Leben
Del Giudice studierte Physik in Neapel mit dem Abschluss 1961 und war 1963 bis 1976 Assistenzprofessor in Neapel. Ab 1976 war er in Mailand im dortigen Ableger des italienischen Nationalen Instituts für Kernphysik (INFN), ab 1988 als leitender Wissenschaftler.

1969 bis 1972 war er am Massachusetts Institute of Technology und 1974 bis 1976 am Niels-Bohr-Institut in Kopenhagen.

Während der 1970er Jahre, war er, zusammen mit Sergio Fubini, Paolo Di Vecchia und Gabriele Veneziano, im Zentrum einer aktiven Schule italienischer theoretischer Physiker, die sich mit Stringtheorie befasste, die damals noch als Theorie für die starke Wechselwirkung diskutiert wurde (Dual Resonance Models). Später befasste er sich unter anderem mit Biophysik und kohärenten elektrodynamischen Phänomenen in kondensierter Materie, unter anderem mit Anwendung der Quantenfeldtheorie in der Biologie. Das führte ihn auch zu überwiegend abgelehnten Außenseiter-Theorien über eine hypothetische kohärente Struktur des Wassers ("Gedächtnis von Wasser") und zur Kalten Fusion (teilweise mit Giuliano Preparata).

Auszeichnungen
Del Giudice wurde mit der Prigogine-Medaille des Wessex Institute of Technology und der Universität Siena 2009 ausgezeichnet.

Konferenzen

 5th International Workshop DICE2010, IOP Publishing "DNA waves and water" - Luc Montagnier, J. Aissa, Emilio Del Giudice, C. Lavallee, Albero Tedeschi and Giuseppe Vitello – Journal of Physics: Conference Series 306 (2011) 012007 .

Weblinks
 Microsoft Academic Search
 Veröffentlichungen auf Arxiv
 CERN Document Server
 E' morto il fisico Emilio Del Giudice, il Cambiamento, Februar 2014

Einzelnachweise

Physiker (20. Jahrhundert)
Italiener
Geboren 1940
Gestorben 2014
Mann

Emilio Del Giudice


Der Große Preis von Rouen 1956, auch Grand Prix de Rouen (Coupe Delamare Deboutteville), Rouen-les-Essarts, war ein Sportwagenrennen, das am 8. Juli 1956 auf der Rennstrecke von Rouen-les-Essarts ausgefahren wurde. Das Rennen zählte zu keiner Rennserie.

Das Rennen

Der Große Preis von Rouen wurde 1956 als Sportwagenrennen ausgeschrieben und bestand aus zwei unabhängigen Rennen. Für die 1950er-Jahre nicht unüblich gingen Rennfahrzeugen unterschiedlicher Klassen in zwei separaten Läufen an den Start. Erst gingen Fahrzeuge unter 1,5-Liter-Hubraum ins Rennen. Es gab einen Doppelsieg für das Team Lotus; Colin Chapman gewann vor seinem Teamkollegen Cliff Allison (beide fuhren das Modell Lotus Eleven).

Danach gab es einen Dreikampf in der Klasse bis 3-Liter-Hubraum zwischen den italienischen Rennteams von Ferrari und Maserati und dem Werksteam von Aston Martin. Nach 50 Runden triumphierte Eugenio Castellotti im Ferrari 860 Monza vier Sekunden vor Stirling Moss im Aston Martin DB3S.

Ergebnisse

Schlussklassement

Nur in der Meldeliste

Hier finden sich Teams, Fahrer und Fahrzeuge, die ursprünglich für das Rennen gemeldet waren, aber aus den unterschiedlichsten Gründen daran nicht teilnahmen.

Klassensieger

Renndaten

 Gemeldet: 25
 Gestartet: 21
 Gewertet: 16
 Rennklassen: 1
 Zuschauer: unbekannt
 Wetter am Renntag: unbekannt
 Streckenlänge: 6,542 km
 Fahrzeit des Siegerteams: 2:10:31,000 Stunden
 Gesamtrunden des Siegerteams: 50
 Gesamtdistanz des Siegerteams: 327,100 km
 Siegerschnitt: 150,369 km/h
 Pole Position: Jean Behra – Maserati 300S (#8)
 Schnellste Rennrunde: Cesare Perdisa – Maserati 300S (#10)
 Rennserie: zählte zu keiner Rennserie

Literatur

 Peter Higham: The Guinness Guide to International Motor Racing. A complete Reference from Formula 1 to Touring Car. Guinness Publishing Ltd., London 1995, ISBN 0-85112-642-1.

Weblinks

 Rennergebnisse bei WSPR Racing

Einzelnachweise

Sportwagenrennen
Motorsportveranstaltung 1956
Motorsportwettbewerb in Frankreich
Sportveranstaltung im Département Seine-Maritime

Großer Preis von Rouen 1956, 2. Rennen


Junshan Zhang from the Arizona State University, Tempe, AZ was named Fellow of the Institute of Electrical and Electronics Engineers (IEEE) in 2012 for contributions to cross-layer optimization of wireless networks.

Education
 Ph.D., electrical engineering, Purdue University, 2000
 M.S., statistics, University of Georgia, 1996
 B.S., electrical engineering, HUST – China, 1993,

References

Fellow Members of the IEEE
Living people
Arizona State University faculty
Purdue University College of Engineering alumni
Huazhong University of Science and Technology alumni
Year of birth missing (living people)

Junshan Zhang


An Borgella pustulosa in uska species han Bryozoa nga syahan ginhulagway ni Osburn hadton 1953. An Borgella pustulosa in nahilalakip ha genus nga Borgella, ngan familia nga Cerioporidae. Nag-uusahan nga subspecies: B. p. asiaticus.

Mga kasarigan

Borgella

Borgella pustulosa


Saint-Père (Britonice Sant-Pêr-Poualed) est commune 2178 incolarum (anno 2007) praefecturae Illae et Vicinoniae in Franciae occidentalis regione Britannia Minore.

 Index communium praefecturae Illae et Vicinoniae

Nexus externi

 Saint-Père pagina interretialis

Communia praefecturae Ellae et Vicenoniae
Loci habitati praefecturae Ellae et Vicenoniae

Saint-Père (Illa et Vicinonia)


Sośnicowice je mesto v Poľsku v Sliezskom vojvodstve v okrese Powiat gliwicki v rovnomennej gmine.

Žije tu 1 699 obyvateľov (30.6.2007).

Iné projekty

Mestá v Sliezskom vojvodstve
Powiat gliwicki

Sośnicowice


Cimetière du Père-Lachaise (doslova "Cintorín Père Lachaise") alebo Cimetière de l'Est ("Východný cintorín") je najväčší parížsky cintorín (48 ha) v samotnom centre Paríža. Cintorín bol pomenovaný podľa spovedníka kráľa Ľudovíta IV. - jezuitského kňaza otca François d'Aix de La Chaise.

Père Lachaise je jeden z najslávnejších cintorínov na svete. Nachádza sa v 20. obvode a je povestný tým, že je najnavštevovanejším cintorínom sveta, ktorý láka ročne stovky tisícok návštevníkov na hroby tých, ktorí zlepšili francúzsky život za posledných 200 rokov. Je aj miestom troch pamätníkov Prvej svetovej vojny.

Père Lachaise sa nachádza na ulici Boulevard de Ménilmontant. Stanica metra Philippe Auguste na linke 2 je vedľa hlavného vstupu, zatiaľ čo stanica Père Lachaise na linkách 2 a 3 sa nachádza 500 metrov od bočného vstupu.

Iné projekty

Externé odkazy
 Virtuálna prehliadka cintorína vo francúzštine aj v angličtine
 Cimetière du Père-Lachaise

Cintoríny v Paríži
Historické pamiatky v Paríži
20. obvod (Paríž)
Parížske parky a voľné priestranstvá

Cimetière du Père-Lachaise


Richard Schiff () adalah seorang aktor dan sutradara Amerika. Dia terkenal karena bermain Toby Ziegler pada The West Wing, peran yang dia terima Emmy Award.

Filmograpfi

Film

Referensi

 Hal Holbrook Biography (1925-)

Pranala luar

 June 2001 appearance on The Daily Show with Jon Stewart
 The Alligator Interview  (along with Martin Sheen) about his future plans, meeting Barack Obama and whether The West Wing changed America, May 6, 2009 on The Alligator; 6 minutes. (Flash player)

Tokoh kembar

Richard Schiff


Tulia is a feminine given name. It may refer to the following people:
Tulia Ackson, Deputy Speaker of the National Assembly of Tanzania
Tulia Alemán (born 1993), Venezuelan model and beauty pageant titleholder
Tulia Biczak, Polish singer and namesake of the musical group Tulia (band)
Tulia Ciámpoli (1915–1981), Argentine actress, dancer, and violinist
Tulia Medina (born 1983), Colombian weightlifter

Tulia (given name)


Carlus Ludovicus Fridericus Becker (natus die 18 Decembris 1820 Berolini, mortuus ibidem die 20 Decembris 1900) pictor Germanicus fuit.

Vita
Discipulus Augusti de Kloeber moderatore Petro de Cornelius opera tectoria in proscaenio Musei Veteris confecit. Anno 1843 autem Monaci basilicam convenustabat Henrico Maria de Heß disponente. Anno 1841 Lutetiam petivit, unde in Italiam itum est. Berolinum reversus parietalia exaravit de mythologia antiqua in Aula Niobidorum Musei Novi. Sed ingenium eius Venetiis vere effloruit ubi coloribus fortitudinem atque pulchritudinem inflavit artificibus vetustioribus (inter quos Paulus Veronese) exploratis. Contigit ut cyclum valde amoenum de moribus Venetiarum pristinarum crearet novellis quasi similem.

Em imagines Venetiarum maioris momenti:
 Schmuckhändler beim Senator (1855)
Besuch des Senators beim Nobile (1857)
Sitzung des Dogen im Geheimen Rat
Der Bravo (1864)
Karneval von Venedig
Venezianische Balkonszene
Gnadengesuch beim Dogen
Karl V. bei Tizian
Dürer bei Tizian
Dürer in Venedig (1872)
Karneval beim Dogen in Venedig (1884, Berolini)
Othello der Desdemona seine Abenteuer erzählend (1886, Vratislaviae)
Othello vor dem Dogen

Ecce opera eiusdem momenti alias res narrantia:
In der Gemäldegalerie (1860)
Karls V. Besuch bei Fugger (1866, Berolini)
Viola und Olivia aus »Was ihr wollt«
Figaros Hochzeit (1874)
Huttens Dichterkrönung (1876)
Kaiser Maximilian in Verona (1877)
Papst Julius II. besichtigt die Statue des Apollon von Belvedere (1887)
Don Juan d'Austria vor Karl V. (1891).

Varietates coloratae validissimae erant in scholae Berolinensis emolumento. Becker usque mensem Octobrem 1895 Academiae Artium praefuit, inde praeses honoris causa factus est.

Nexus externi

nexus apud DDB

Becker, Carolus
Becker, Carolus
Becker, Carolus
Becker, Carolus

Carolus Becker


Bukovsko je naselje u Republici Hrvatskoj, u sastavu Grada Sisak, Sisačko-moslavačka županija.

Naselje je nastalo 2003. godine izdvajanjem iz naselja Prelošćice.</small>

Izvori

Naselja u Sisačko-moslavačkoj županiji

Bukovsko