Evolusyon, biyolociye de be raverşiyayışi zemani ra vuriyayışo ganiyano, vuriyayışo cênetiko û karaktero newe gırotış, karaktero kıhan vinikerdışo. Verêni evolusyon her çi de esto. Evolusyon de gani/ganie hali cıyo verêni ra vurino/vurina, teberi cı û zerrey cı de vuriyayış beno. Ewro evolusyon biyolociye de kerreya seriya û biyolociye her çi sero raya evolusyoni ra unına. Evolusyon jew teoriya û na teoriye de heme ganiyan heywan, resayoği (nebati) û ganiê bini ke dınya ser de esti, heme inan ganiê ke verê inan ra est bi, uca ra yeni.

Evolusyon de jew populasyoni ganiyan, kompozisyoni cênetiki de be mutasyoni tesadufi ra vıraziyeno. Cên de mutasyoni, goçi ya zi turê binan miyan de transferi cênan ra vecino û peyêni ganio newe/gania newiye de varyasyoni vırazeni, no evolusyono. Evolusyon no vurnayışi ra deha hêdio û pêro populasyonan de beno.

Ganiyani dınya ra tenya 2 milyon gani şınasiyeni û klasifike biyi. Tay texminan vani ki dınya ser de 10 (des) û 30 (hirıs) miyan de ganiy esti. Heme enê ganiy, piyo miyandar ra amey û peyniya averşiyayış û vuriyayışo evolusyonalo. Merdum û heywani bini, vere 150 milyon serran, jew Shrew (ganiya ke zey Mere asena) ra amey û na mere daran ser de cuwiyêne. Çıçıkın, Masi, Fırdoği (theyr), Mari û dı cuwiyayışdari heme ninan verê 600 milyon (şeştise) serran ra tenya jew gani (malık) ra yeni. Ê heme heywan û nebatan 3 (hiri) milyar serran ra ver, jew organizma ra yeni.

Evolusyon, biyolociye teber de, biyolociya konservasyone (biyolociya seveknayışe), biyolociya pilbiyayışe, ekolociye, fizyolociye, paleontolociye û tıbi sero zi xaptıno. Ninan teber de evolusyon ziraet, psikolociye, antropolociye û felsefe sero zi tesır kerdo. Biyoloği evolusyonali, raveri referansi ke evolusyoni raşt keni, inan vêneni, dıma inan test keni û a keni inan ra.

Vêrde/Tarix
Vêrdey/tarixi merdıman de fıkiri evolusyoni, kıhano. Papazi Xıristiyani  Gregoro Nazianıc û Augustinus vato ki Homa vıraşto ganiyan ra emma tay inan be zemani ra vuriyi û raver şiyi. Emma no fıkiri şıma şınasiye/zanışiye ra nêamey, dini ra ameo çunki gorey inan ra eke Nuh heme ganiyan gemi de pêro kerdo, senin heme ganiyan kowti gemiye ra, a ri ra ê vati ki tay ganiyan be zemani ra zemani peyi de veciyi. Filozofi antiki Anaksimandros zi vato ki asayışi heywanan şeno bıvuriyo, filozofo bin Empedocles vato ki gani şeno jewbiyayışi ganiyani binan ra vıraziyo. Tarixi İslami de El-Cahız kıtabi xo 'Kitab el Haywanat' de zi vato ki ganiyan miyan de evolusyon esto. Aristoteles ra hata Konfuçyusi, zafi namanê namdaran, evolusyoni sero çi nuşto. İbni Sina û İbni Halduni zi evolusyoni sero çi nuşto û vinayışi inan izah kerdi. Seserra 19 de Jean-Baptiste Lamarck rıstım û cênetiki ganiyan sero cıgeyrayış kerdo û hipotez vıraşto emma cıgeyrayışi xo vıran biyo. Tewr peyên Charles Darwin evolusyoni sero cıgeyrayış kerdo û mekanizmaya evolusyonali raya Seleksiyoni ra a kerdo û cıgeyrayışi xo biyo raşt.

Charles Darwin tarixi tebieti sero kari kerdo. O serra 1859 de jew teoriya evolusnoyale eşto meydan û no teoriya xo ewro sentezo en herao. No iddiaya xo raşt biyo emma kemi biyo, yani Darwin evolusyonal pêro nêdiyo. Seleksyoni Darwini vano ki eke jew gani wayiri jew organano, gorey ganiyan binan ra deha quwetıno, quweti xo deha esto, o şeno heyati de bımano, cınde bo. A ri ra gani ganiyani binan ra wayiri avantaji beno û cuwıno. Darwin serrani 1831-1836 miyan de semedi xapitene, xeylê cayani dınya şiyo û cıgeyrayışi kerdi. Nê serran de mezgi xo ra fıkiri evolusyoni ame. O tay cayan de 3 (hiri) serri vêrdno. Peyêni, Adeyê Galapagosi de qarar dayo û inca de mendo. O inca de fark kerdo û ganiya ke ganiyani binan ra deha avantajê xo esto, heyat de maneno. A ri ra Darwin inca de hiri prensibi vıraşto;

 Jew popolasyoni ganiyan de xeylê karakteristiki esti û enê karakteristiki be biyayış û pêmendışi ra ganiyani newan rê şıni
 Ganiy, merdeyan ra vêşi pê maneni û leyri keni
 Jew populasyono miyani de amorê ganiyan pêro hem (sebıt) maneno, populasyon de bêpeyni pil nêbeno

Dıma enê prensiban, Darwin kıtab û cıgeyrayışi xo Rıstımê ganiyan (Kokê türan) nuşto. Darwin 30 (hirıs) serran ra zêde delil cı gêro, uno (ewno). Emma heta serra 1858 fıkiri xo nêvato, çunki tersao. Çı wext Alfred Russel Wallace zey teoriya Darwini jew teoriya bin vıraşto û be mektubi ra rışto, Darwin qarar dayo ki fıkiri xo a kero. Darwin û Wallace her dı zi evolusyoni sero fıkiri xo a kerdi û tezi vıraşti. Emma Darwin serra 1859 de cıgeyrayışi xo  "On The Origin of Species by Means of Natural Selection or the Preservation of Favoured Races in the Struggle for Life" (Perodayışê Cıwiyayışi de Seleksiyono Natural ya zi be Raya Seveknayışê Irqanê Avantajdaran ra Rıstımê Ganiyan) çap kerdo û no cıgeyrayış zaf namdar biyo û fıkiri Darwini fıkiri Wallacey ra deha hera û namdar biyi. No kıtab biyolociye de kıtabê do namdari biyo.

Serra 1930i de Gregor Mendel teoriya cênetiki vıraşto, biyolociya molekulare sero zaf feyda kerdo. Na teoriye be teoriya Dawrini ra jew biyo û evolusyoni ewroyên ameo meydan. Be cıonyayışi rocane ra evolusyon jew hewuzê cênan de gırebiyayış û vuriyayışi allelano ke nesıl be nesıl karakteri ganiyan jewbinan ra beno. Ewro name teoriya evolusyonale Teoriya Evolusyono Sentetiko.

Vêrde de averşiyayşi evolusyoni
Skalaya ke bın dera, cıgeyrayışi evolusyonali sero jew onyayışi pêroyi mocnena;

Serra 1543 Andreas Vesalius eseri Galeni sero xaptiyo û anatomiya merduman sero vıranê xo diyo. Vesalius be name "De humani corporis fabrica libri septem" yani "Estiya Bedeni Merduman Sero Hawt Kıtabi" ra kıtab nuştoi cıgeyrayışi xo izah kerdo.  Serra 1628 William Harvey, Haver jew doktor biyo û vato ki goyni, zerre (qelb)i ra wucıdi merduman ri pompa beni, erziyeni. O be name "Exercitatio Anatomica de Motu Cordis et Sanguinis in Animalibus"i ra jew kıtabo ilmi nuşto. No kıtab 200 (dıse) serran cuwiyayışi İngılızan sero tesır kerdo. Teolociya ke vano be mezgi ra plan û estiya Homay şeno areze bo, vıraziyao. Serra 1666 de Nicolas Steno,  Steno jew kutıkmase teşrix kerdo û areze kerdo ki dızanê kutıkmase, zey kerrey ke uca de esti, hemo (eyniyo). Dıma diyo ki letey kerreyan, esasen fosili, yani kerre niyo. Uca ra Palentolociye ameo meydan. Dıma Steno xo dayo ilim û fazê/safhay fosilan sero kar kerdo.
 Serraa 1735 de Carl Linnaeus, Linnaeus, biyolociye û botanik de esasi Sınıfkerdışo ilmi ardo, heme ganiyan jew cetvel ser de mocno. No metodê xo ewro zi esto û gureyeno.  Serra 1749 de Comte de Buffon, Buffon vato ki semedi vêrdey/tarixi cihani/dınyay sero çi vatene tarixi Erdkure be çiyi ke İncili de ca nêgeni, be inan ra a bo, û tarixi dınya be fiziki Isaac Newtoni ra izah bo. No teber de Buffon, be eseri xo "Histoire naturelle générale et particulière" de vato ki cuwiyayış tay şertan de be xo ra resao û be xo ra vecio. Fıkiri Buffoni sebebi xeylê resayışani evolusyonali biyo. Mısal teoriya Darwini dewamê vınayışê Buffonio. Serra 1789 de Thomas Malthus; Malthus,  pilbiyayışi nıfusi sero kari û cıgeyrayışi kerdo û enê cıgeyrayışi eseri xo "A An Essay on the Principle of Population as it affects the Future Improvement of Society" de bınê şerti mınasibi de nuşto. Eseri xo de bınê şertê mınasibi de populasyon, pilbiyayışi maddey werdey ra deha leze beni pil. Serra 1812 de Georges Cuvier vıraştoğo Paleontolociya ilmia û jew merdımê do Fıransızo. Nuştey xo "Recherches sur les ossements fossiles de quadrupèdes" (Fosılê Ganiê ke Çehar Payê xo Esto, İnan sero Cıgreyrayışi) de eseri xo de vato ki her fosil, dewamê fosilo verênio û verêni vato ki "Peynidiyayışê populasyonani" eşto meydan. Nê cıgeyrayışi hipotezi Cuvieri afeto tebii ya zi ideay Katastrofizmi vıraşto. Cuvier'in Hipotezê afeto tebii esasen jew hipotezo raşt niyo û semedi evolusyoni rakerdış nêgureyeno. Miyani serrani 1815-1822 de Jean-Baptiste Lamarck, verê Darwini ra çınibiyayışi turan û be zemani ra vuriyayışi ganiyan, zey ma ewro vani, be zemani ra evolusyoni ganiyan, raveri naturalist Lamarck vıraşto û eşto meyndan. Karê Lamarcki Lamarckizm ya zi be name bini ra "resnayışi hısusiyeti ke geniyaê", vano ki heme ganiyan tenya yew rıstım/koki ra yeni û caê ket ede gani cuwıni, vuriyayışi ke uca de yeno meydan, semedi/seba ganio ke uca de cuwiyene xaptıno, heme tewrdar/mensıbê populasyoni ser de vuriyayış vırazeno. Mısal gorey Lamarcki ra, organo ke gureyeno, oyo ki reseno; organo ke nêgureyeno, oyo ki kor beno. No hısusiyeto ke newe gêniyao, nesılê newan sero be raya cênetiki ra şeno bıresiyo. No waziyet zêdebiyayış, ferqgıretış û vuriyayışi ganiyan sero raye a keno. İdeay Lamarcki cênetik ser de gırd tesır kerdo emma be diyayışi cênan ra na ideay xo ameo terk kerdene. Serrani 1838-1859 miyan de ,Charles Darwin be kıtabi xo "Rıstımê Ganiyan" de Charles Darwin û hem zeman de Alfred Russell Wallace, "Teoriya Evolusyonale be Raya Seleksiyono Natural" eşti meyndan û ê vati ki heme ganiyan tenya jew gani (rıstım/kok) ra yeni, turê ganiyan de vuriyayış beno, û çıray/sebebi enê vuriyayışian, fıkirê Lamarcki (be vuriyayışi cayan ra gani karatero newe gêno û be raya cênetiki ra dana leyr û qıcê ra) niyo, vuriyayış û averşiyayışi gani, şerti rê deha howl û weş uyum kerdışi ganiyano. Adaptasyon, peynia Seleksyiono naturalio, emma gorey Lamarcki ra no waziyet ca de seba cuwiyene, uyum û ihtimalê uyumê ganiyan biyi. Serra 1853 de Gregor Mendel cênetikê bezelyeyan sero kari kerdo û vato ki karakterê cênetiki be zemani ra pi ra qıci rê vêrıno û eno heme ganiyan de esto. Yani karakter be zemani ra nesılê newan rê vêrıno. No fıkirê Mendeli, zemanê xo de elaqa nêdiyo emma dıma merdışi Mendeli Cênetika Mendeli esas kerreya biyolociye biya. Serra 1930 de ilimdari zey |Fisher, Haldane û Wright İngilizi û biyoloği evolusyonali Ronald Fisher, J.B.S. Haldane ve Sewall Wright û karê vıraştoği Cênetika populasyone Fisher'in "The genetical theory of natural selection Evolution" de Seleksiyono natural dınyay Mendeli de senin kar keno û senin aver şıno, ê ninan sero raya matematiksel ra modeli vıraşti. Serra 1937 de Theodosius Dobzhansky, cênetikzanao Ukraynaıci û biyoloğo evolusyonal Dobzhansky, "Genetics und the Origin of Species" ("Genetik ve Türlerin Kökeni") isimli kitabında iddia kerdê ki mutasyoni her zeman natural vecıni, tay halan de mutasyoni tay zemanan de zerar dani, mutasyoni tesır nıkeni, ê delıli inani veti, ê Sentezo Evolusyonalo Modern rê şekıl daê û ê Biyolociya evolusyonale ser de rolo merkezi kay kerdê. Serra 1942 de |Ernst Mayr, Julian Huxley teoriya Darwini (teoriya evolusyonale) û teoriya Mendeli (Cênetik) eserê inan, "Systematics and the Origin of Species" û "Evolution - The Modern Synthesis" jew te lewe ardê û modern Niyolociya molekular û bınê roşniya Cênetika populasyonale de vatê, Ernst Mayr û Julian Huxley no karê inan rê, name sentezo evolusyonalo modern daê.

Adaptasyon
Adaptasyon evolusyon de meseleyo esasio. Dıma seleksiyono naturali zemano ke tede cayi habitati organizma de vuriyayış beno, eke organizma şena hema bıcıwo, gani û cınde bo cı ri vaciyeno, adaptebiyayışo ganiyano. Be raverşiyayışi zemani ra be adaptasyoni ra bedeni organzimayan hêdi hêdi vuriyeni û hali cıyo natural keni vini. Ganiyo/a ke şeno/a adapte bo, cı ri vaciyeno/a ganiyo/a adaptiv.

Adaptasyon jew vurnayışo cênetiko ke semedi cuwiyayışi ganiyan asenkerdış û dewami inan vıraştış merduman sero tesır keno. Adaptasyon şeno cênetik, fizolocik ya zi hareketi bo. Rengi posti, tenya post, beden adaptasyono cênetiko. Fototropizm jew adaptasyono hareketiyo û haretekani ganiyan sero vuriyayış keno. Sım (Zehır) vıraştış, mukus resnayış, raya homeostazi, i adaptasyono fizyolocik ri mısali.

Adaptasyon, karakteristiko seleksiyonalo ke seleksiyono natural ra ameyo. Cêno ke husısiyeto adaptiv mocnıno, veri ra esto yani dıme ra nıvıraziyo, riy çevre ra nıvıraziyeno. Varyanti cıyi cênetiki veri ra est biyo û teno ke eno cên bar keno, cı ri ano avantac. Raveri Salvador Luria û Max Delbrück cerrebi kerdi û ê raverirabiyayışi varyantani mocnayi. Eni cıgeyrayoği be Testê fluksasyoni ra bakteriya Escherichia coli sero vurnayışo adaptiv kerdi be zemani ra bakteriyan de Antibiyok ver de vındış (Muqawemeto antibiyotik) veciyo û eni isbatê adaptasyonan û isbato adaptiv biyo. Organizmay ke wayiri karakterani adaptiv niya, ya habitati ho vurnına ya ki nışena dıma vurnayışan bıcıwa û peynia cuwiyayış cı yeno, nesli cı bırniyeno û inca de mırena. Bırnayışi nesli organizmayan yeno menay biyayış kemi beno û kemiyeno, merdış beno zaf û hêdi hêdi peyniya eno gani yeno. Eke waziyet beno ters, uca de seleksiyon vıraziyeno. Yani biyayışi ganiya ke wayiri karakteristiko adaptiva, ganiya ke wayir niya, cı ra deha berz beno û bırnayışi nesli beno vini. Adaptasyoni ke ganiyan de aseni, hedef û amaci cı balıyo (belliyo). Emma amac û hedefi zafi adaptasyonan balı niyo û xetta estiya tay adaptasyonan nışınasiyeno û nızaniyeno. Sebebi cı enoyo ki mısal yew adaptasyon zemani veri de zaf weş û howl biyo û kari ganiy kerdo asen û qolay emma be zemani ra eno karakteristik fonksiyoni cı kerdo vini û kari gani nıresayo û hêdi hêdi biyo vini. Ya zi fayday eno karakteristiki esta emma hema nışınesiyeno. Ya azi eno karakteristik be yew karakteristiko binan ra gıre dayo û inca ra faydey cı esto (teoriya Spandreli). Eno çımraviyarnayış bıni dı prensiban çızgi keno;
 Varyantê cênetiki be tesadüfi vıraziyê
 Adaptasyon be zemani ra vıraziyeno, resıno û bado mıreno. Adaptasyoni yeno û vêrıno.
Eke yew adaptasyon zerrey gani de vıraziyo û cı ri desteg kerdo û karê gani resayo, ema be zemani ra biyo hêdi û fonksiyoni ho vini kerdo. Xetta gani ri zerar dano, ci ri Adaptasyono vestigial vaciyeno. Tayê zemanan de adaptasyon tenya cuwiyayışi yew gani akeno û yeno menay vurnayışo ke tenya yew seri gani de beno. Hama semedi (qandê) eno terim deha spesifik kerdış aklimasyon ya zi aklimitizasyon zi vaciyeno.

Mendışo evolusyonal

Ganiyan miyan de jew organizma de evolusyon be vuriyayışi fenotipan ra vıraziyeno. Mısal, merduman de rengi çımi jew karakteristiko cênetiko. Ten/tene şeno/şena rengi çımani xo, ma û pi xo ra bıgiro/bıgira. Enê karakteristiki ke gêniyeni, terefê cênan ra kontrol beni. Qandê jew organizma, zerrey genomi de heme rêza cênan, genotipê ena organizma aseno. Vıraştış û vıraziyayışi ke jew organizma de esti û şeno bımocniyo, fenotipê organizma vaciyena. Nê karakteristiki be zeman ra karaketeri newe qezençkerdışi ra vıraziyeni. Peyêni, xeyli terefi ganiy fenotipi, nêşeni beri û nesıli newe şıri. Mısal jew postê bronzi, bınê tici de mendene ra vecino û nêşeno be raya evolusyonale ra nesılê newan ra şıro. Emma tay merduman riê cênetikê inan ra deha asen (qolay) şeno bronz bo, yani postê xo şeno tari (siya) bo. No vuriyayışi gênotipan ra yeno. Nêweşiya Albnizmi jew mısalo nêvuriyayışio. Na nêweşiye de postê nêweşi (merdımo ke nêweşo) bınê tici de tari û siya nêbeno. A ri ra albinizm jew nêweşiyê da cênetika.

Ewro şınasiyeno ki jew molekul esto û şınasiya cênetiki be raya DNAy ra kod keno û nesıl be nesıl şono.<ref< name=Pearson_2006</ref> DNA, jew polimero ke çeher çeşıd bazi ra vıraziyeno. Rêza bazan jew molekuli DNA sero kuna, zey rêza herfan ke jew cumle balı kena, şınasiya cênetiki balı kena. Dıma cırabiyayışi jew hucrey ra, raveri DNA kopya bena û dı hucrey newey vecini. Her dı hucrey be raya cênetiki ra rêza DNAy gêna. Letey DNA ke tenya jew karê fonksiyoni mocnena, cı rê cên vaciyeno. Cênê binan, jewbinan miyan de rêza bazanê bini ra wayiri. DNA de layê dergi, zerrey hucre de estiya ke zey mila û name cı kromozomo, inan vırazeno. Jew rêza DNA de, caê kromozomi rê lokus vaciyeno. Eke jew lokus miyan de rêza DNA merdıman miyan de vuriyayış mocneno, formê enê rêza bini ra alel vaciyeno. Rêza DNAyan terefê mutasyonê ke alellê newe vırazeno ra şeno bıvurniyo. Zerrekê jew gen de eke mutasyon beno, alello newe ke vıraziyeno, asayışê ganiyan vurneno û genê ganiyan rê nizam dano û kontrol keno. La, tayê waziyetan de gıreya basite ke alell û yew karakteristik miyan de bena, tayê halan de şena kar kera, zafê karakteristikan halo deha kompleksti derê Quantitative trait locus ya zi multiple interacting genes teref ra kontol beno. Cıgeyrayışi pêyeni, vuriyayışi rêza nukleotidan û vuriyayışi cênetiki ke nêşınasiyeno, heqê inan de ma rê enformasyon danê, nê aktivitey kerdê raşt. Enê fenomeni, zey sistemi cênetiki epigenetiki sıfınkerdış ameo kerdene. Metilasyonê DNAy ke kromatini dı keni, be xo ra xo idame keno û metaboliko. Enterfansê DNAy be enê kromatinan ra temam beno û cêni hış beni (İng: gene silencing. Biyoloğê resayışi, ağê ke cênan de estê vanê ke kominikasyonê kaotiki û hucreyan miyan de kominikasyon şeno varyasyonan raye ra kero.  Mendışo evolusyonal şeno zaf gırd  bo. Mısal miraso ekolociki ke be nişvıraştış (İng: niche construction) ra ameo dest ra, zey aktivitey ke organizma û tabiet miyan de beno û teqrar be teqrar beni izah biyi. No, seba nesılê newey, hiyerarşia ke ekosistem dera de ca weçinıtış û ca vurnayışi miraz vırazeno. Ani, nesılê newey, fealiyeti ke ma û pi xo kerdêne, heme inan xo sero gênê. Evolusyon de hedisey cênetikiê bini ke bınê kontrolê cênetiki de niyê, terefê teoriya mendışê dıki (dual inheritance theory) ra yeno rakerdene. Na teoriye çiyo ke vıraziyayışo simbiyozan a keno û name cı simniyogenezo û karakteristikê kulturali (bini) miyan de evolusyoni cên-kultur miyani vırazena.

Varyasyono cênetik

Karakteri fenotipi yew organizmaya gani, genotipo ke cı ser de esto û tesıri teberi ra yeno. Letey vuriyayışi fenotipi ke yew populasyon de vecini, vuriyayışi ke genotipan miyan deri, uca ra yeni. Sentezo evolusyonalo modern, enê vuriyayışi varyasyonan ke zerrey zemani de beni zey evolusyon qabul keno. Frekansê yew cêniê alelli, be zemani ra tip û formê eno cêniyo bini ra deha vêşi ya zi deha kemi beni. Yew tipo alellio newe, averşiyayişi zemani de key noxtay sebıtmendışi ra yeno, ya allelo ke cı ra ver ameo caê xo gêno ya zi hemem populasyon esteriyeno, çınebiyayışi yew populasyoni ri raye ra keno.

Seleksiyono natural, jew populasyon de eke amorê varyasyonani cênetikan beso ani evolusyon vırazeno. Veri keşfi Cênetikê Mendeli ra, hipotezi ke name cı 'Hipotezê pêrokerdış'i, yew hipotezo hera biyo. Hipotezi pêrokerdışi vano ki leyr û qıcê ke beni, karakterê ma û pi xo anê. Mısal eke jew ceniye manena pê û pıtê xo beno, eke marda xo kılma/ya zi marda xo derga û piyê xo dergo/ya zi piyê xo kılmo, çı wext pıt beno pil, dergiya xo beno normal; zaf derg niyo zaf kılm zi niyo, qameo normal. La eke hipotezi pêroyi raşto, gani varyasyono cênetiki mebo û zaf leze çıne bo. A ri ra areze beno ki hipotezi pêroyi raşt nêbiyo, vıraniya xo est biyo. Heto bin ra Hardy-Weinberg Kuralı zi jew populasyon de seveknayışê varyasyonan sero fıkirê xo vato. Gorey ey ra terefi quwetê ke frekansê cênan (varyasyonê ke cên derê), gorey qafıke ra pêro keno, cênanê ke vıraziyayışi letey hag (hak) û sperman de vecini û hucrey haki ke seks de vecini, kombinasyoni heme ninan sebıt yeno kerdene.

Varyasyoni na mena de dıma newe ra jewbiyayışi cêni ke Materlayo cênetiki de ca gêni, mutasyon, reproduksiyono seksual û populasyonan miyan de goçi (Transferê cênan) ra vırazeni. Be mutasyon û transferi cêni ra populasyon de ganiy newey vıraziyeni la qısımi cênomê jew ganiê gırdi be turê ke cı ra nezdiê, be inan ra gıre dao, inan ra nezdiyo û xetta hemo (eyniyo). Emma eno zi esto ki eke genotip de vuriyayışo qıtek esto, no şeno fenotip de vuriyayışo gırd bıkero û vuriyayışo dramatik rê raye akero. Mısal genomê şempaze  û merduman miyan de qısımê ferqanê gırdi, ferqê nukleoditiê ke nısbetê  % 5,07 derê û delesyon û insersiyoni ra vecini emma ferqê nukleoditi tenya nısbetê  % 1.52 derê û şempaze û merdum miyan de pêro % 6,58 ferq vecino. Xetta eke teqrarê DNAy ra DNAy ke nısbeti xo kemio vecniyeno, ferq  2,37 ra kemiyeno.

Mutasyono evolusyonal

Mutasyoni jew genomi hucrey de vuriyayışi ke reza DNAyan de beno, name inano. Mutasyon her zeman nêşeno organizma ser de tesıro negatif ya zi tesıro pozitif kero. Mutasyono kee vıraziyeno, şeno mexsuli geni de vuriyayış, ya zi raşt û vıran (ğelet) karkerdışi geni  ra engel megro. Mesi (meis, miyes) Drosophila melanogaster sero kari xaptiyayi û vecio meydan ki jew mutasyoni proteinan ke terefi genan ra vıraziyeni, %70ê no mutasyoni wayiri tesıri zerario, û nısbeti bini ke maneni, ya notr (bêtesır) ya zi kemi feyday xo est beno.

Mutasyoni şeni pêro kromozomi ke terefi rekombinasyono cênetiki ra vıraziyeno (bv. Duplikasyono cênetik) ihtıwa keri û a ri ra enê rekombinasyonê cênetiki genom de jew kopyay geni şeno bıvecnio.  Kopyabiyayışi genan qandê/semedi genê newey resnayışi jew çımeo, referanso û rıstımo. Tewr newe geni, hem (eyni, teny) pi ra yeni û genê ke inan ra ver est biyi, inan ra vıraziyeni û a ri ra kopyakerdışi genan muhımo û ver dero. Mısıl roşniya çımi merdumi de qandê/semedê roşniya diyene çiy esti û çı wext nê çiy vıraziyeni çeher (4) geni gureyeni: 3ê (hiri) nê genan qandê/semedê rengan diyayış (vinayene) gureyeni û jew binio ki seba şewe de diyene/vinayene gureyeno. Heme enê çehar genan tenya jew pi ra zêdebiyi.

Jew geno esasi, çı wexçt kopyay cı mutasyon vınêna û fonksiyono newe gêno, şeno turê newey vırazo, bıresno. No kar zêdebiyayışi sistemi xeyli keno û waziyeti kopyakerdışi geni de deha asano, qolayo. No şekıl de dı genan de yew gen, yew fonksiyono newe qezenç keno, kopyay cı zi fonksiyono kıhani tırakerdışi ri devam keno, hıma fonksiyono kıhani vınêno. Mutasyon de jew tipo bini ki, genê ke raveri kod nêbiyi, şifre nêbiyi, şeni pêro gêni newey vırazi, bıresni.

Yew jenerasyono gênano newe, şeno hem zeman de letey genê ke kopya biyê pe bıgro, ihtıwa kero û be enê letey newey ra kombinasyonê newe bıresno û vırazo.

Genê newey be pêrobiyayışi gênano ke raveri est biyi, kumeyi ke enê leteyan ra vıraziyeni, qandê kombinasyono newe vıraştene be yewbinan ra pêro beni û zey serbest û moduli wayiri fonksiyoni basiti hareket keni .
Mısal sentazi poliketiti, enzimi gırdi ke antibiyotik vırazeni û zey her game xeta montaji de, heme dom de her kataliz zey ena game erzıni û se (100) gami beni û ninan dıma kume ihtıwa keni.

Reproduksiyono seksual û rekombinasyono cênetik
Organizmaya ke raya reproduksiyono seksuali ra zêde bena, geni domi biyayışi de be geni jew teni bini ra temam nêbeni û a ri ra ê gırey dani û be mendışo evolusyonal ra pêro yeni te lewe. Emma leyri ganiê ke repudusiyono seksuali ra zêde beno, ê ma û piê inan ra kromozomi ke xoser karakteri esti, inan ihtıwa keni. Ganiê ke raya reproduksiyono seksuali ra zêde beno, domê ke name xo Rekombinasyono homologo, uca ra be dı kromozomo ke jewbinan ra gêni, inan ra vurniyeni. Rekomninasyonan û mısali serbesti miyan de jewbinan transferkerdış, frekansê alelan nêvurino emma caê cı ra kamci alel be kamci aleli ra gıre bıdo vurıno û leyrê newey resniyeni.  Reproduksiyono seksual, pêro varyasyono cênetiki û evolusyoni leze keno.

Transfero cênetik
Transfero cênetik, miyani populasyon û cınsan de nameyê gırotış û dayışo cênano. Na ri ra , transfero cêneik, şeno populasyon ya zi tur miyan de yew varyasyono newe referans teşkıl kero. Zey, merrey ke populasyoni ke zerrey qıteyan deri uca ra populasyoni ke saxil (cayo derya ra nezdiyo) deri ra şıni, ya zi poleni vılan be tesıri va ra populasyoni vıli ke metali hêdi ra hassasi raye gêni. Ganiê populasyonê bini ra, inan miyan de şiyayış û ameyışi, hareketi goçkerdışi, transferi cênetiki ra şeni raye akeri.

Ganiyan miyan de no transfero cênetik veciyayışi ganiyani hibritan û transferi cênetiko horizontal ihtıwa keno. Transfero cênetikio horizontal transferkerdışo materyali cênetikio ke yew ganio ke yew ganio bini ke leyri xo niyo cı ri keno. No transfer bakteriyan miyan de zafo û transfero en herao.No hal tıb de, bakteriê ke Verdevındışi antibiyotiki (muqavemet) qezenç keni, ê no karakteri inan bakteriê bini ra zaf leze ani û no şekıl de bakteriyan miyan de cênê rezistansi vıraziyeno û hera beno, inca de vêniyeno. Transfero cênetiko horizontal, bakteriy ra raökaryoti ri beno. Yew cınsi maya Saccharomyces cerevisiae û Callosobruchus chinensis miyan de ki no hal beni, bakteriyan ra ökaryotan re, dı alemo bini miyan de cênan miyan de transfero horizontal biyo. Transfero cênetikio horizontalo ke deha gırd beno, mısal inan rê genan de zey bakteriê rezkiy, mantar û resayoğ (nebat) hiri aleman ra rotiferaê ke jew turê ökaryotikiê Bdelloideao. Hem zeman de virus zi şeno be raya transfero cênetiki ra ganiê alemanê biyolocikan miyan derê miyan de DNA bero.

Transfero cênetikio horizontalo ke gırdo beno, piyê hucreya okaryotik û bakteriyan miyan de Kloroplast û mitokondri miyan de zi biyêne. Okaryot be xo, şeno transfero cênetikio horizontal ke bakteriy û arkeayan miyan de raşt beno, peyniya inan de bo.

Evolusyon senin vıraziyeno, senin beno
Dı temel domi esti ki evolusyoni vırazen: Seleksyiono natural û Tırakerdışo cênetik. seleksiyono natural| enê dı domi ra verênio û mena cı 'gania ke tebieti ra uyum keno, o cınde beno û gani maneno, cênetikê xo leyrê xo ra beno, karakteri reqibi zi nêşeni gani bımani û mıreni. Teni ke karakteri newey ke wayiri karakteri ke mutasyoni ra amey û be seleksiyono naturali xo ra gıroto, populasyon de dominant beno, teni ke şansê cıyê heyat de mendışi kemiyo, mıreno. Na ri ra jenerasyoni newey ke ma û pi xo ra karakteri wari û howli gıroti, heyat de mendışi de deha beno şansi, şansê xo zaf beno. Dıma xeylê jenerasyonan ra, be adaptasyoni xeylê şansdar, qıtek û be zêdebiyayışi vuriyayışi tesadufi ra adaptasyoni beni deha asen û na ri ra enê ganiy tebiet rê derecey en berz de uyum mocneni.

Seleksiyono natural
Gorey evolusyoni ra tırakerdış û dewami ganiyan ebe seleksiyono natural raşt beno. Seleksiyono
natural de hiri (3) temel esasi esti: çiyo ke dewami karakteri cênetiki vırazeno cênetik, çiyo ke çeşıdbiyayışi, zêdebiyayış û vêşi vırazeno Rekombinasyon û çiyo ke tebiet de mendışi ganiy vırazeno Seleksiyon. Enê temeli ra gore Darwin vano her gani nêşeno heyat de bımano û gani bo û zêde bo, mucadeley estbiyayışi oyo ki qandê cuwiyayış (heyat) de mendene û çi werdene, ganiy be yewbinan ra dani pêro, mucadele keno. No mucadeley estbiyayışi de ganio ke en quwetıno û ganio ke en howl adapte biyo tebiet ra, ê wayiri avantajan beni, deha vêşi cuwıni û deha vêşi cuwiyayış de maneni.

Seleksiyono natural de evolusyon asayışo ke jew sureci ke tede mustasyoni cênetiki ke zêdebiyayış raşt û tamir keno, jew populasyon de gam be gam û roc be roc deha sıx û zaf beno ifadey cıyo. Evolusyon jew mekanizma akerdo û seleksiyono naturali de evolusyon hiri (3) rayi ra şıno:

 Varyasyono cênetik hıma karakteri populasyoniê ganiy de esto
 Ganiy riê cuwiyayış de mendış ra deha vêşi pê maneni û leyri keni
 Cuwiyayış de mendış û zêdebiyayışi her gani jübinan ra binio.

Na ri ra ganiyan miyan de jübinan miyan semedi cuwiyayış de mendış û zêdebiyayşi ra perodayış vecıno û reqabet beno. Peyni de karakteri ganiyi ke deha avantaji cı esto, jenerasyoni newey ra şıno, karakteri ke avantaji cı çıniyo, nêşeno jenerasyoni newey ra şıro.

Dıma Charles Darwini ra reaksiyoni sosyal û kulturali

Dıma merdışi Charles Darwini, teoariya xo sero werênayışi zaf biyê. Seserra 19. de hıssuen serra 1859 de be veciyayışi kıtabi ke name xo "Rıstmê Ganiyano"', fırki evolusyoni cuwiyayışi, felsefey evlousyoni, û heqa vetışi dini de werênayış û ontênayışi akademiki biyê xeylê û biyê referansi werênayışan. Ewro Sentezo Evolusyonalo Modern terefê pêro ilimdaran ra beno qebul. Emma evolusyon tayê teistan rê hıma zey yew terimo û qewrami kritiki mendo.

Tay mezhebi esti ki konsepti zey serê evlousyono teistiki ra baweri xo sero bawerkerdışvıraştış, evolusyoni û rıstımi dini  miyan de yewiye raşt keni, tayê mezheb û dini zi esti ki vani evolusyon nêşeno raşt bo û referansi dini ra nêşıni, enê mezheb û dini de mitolociy (zey mitoloyi ke evolusyon ver de maneni) zey Kreatsionizm, enê konsept evolusyoni qabul nêkeni û evolusyoni sero kritik keni, werêneni. Kıtabo ke serra 1844 de biyo çap û name xo Vestiges of the Natural History of Creationo zaf reaksiyoni diyo. Enê reaksiyoni zi mocniyê ki hetê biyolocia evolusyonali de ninan zaf werênayış vırazeni; merdım û meymuni tenya yew pi ra amey, ehlaq û karkerdışi mezgi merduman, zey karakteri biniê hewyanan, sebebê naturali (tebii) ra yeni, û evolusyoni merdıman . Tay dewletan de, hısusen Dewleti Amerikay Yewbiyayey de, ilim û din miyan de enê werênayışi, siyaset û musnayışo milli rê şiyo û zey perodayışo dini Teoriya Evolusyone û Kreatsionizm miyan de raya ontênışan a kerdo. Gılê ilmi zey Kozmolociya fiziki û ceolociye de zi nuştey dini ra oniyeni (ewnêyenê) û inca de zi werênayışi esti ama biyolociya evolusyonale heme ninan ra deha vêşi muxalefeto dini vınêno, muxalefeto dini rê maruz maneno.

Heta nimê seserra 20ına ra dersê lisey Amerikani de musnayışi biyolociya evolusyonale nêbiya herae. Qararê ke tarixi 1925 de gêniyaê û name inan Daway Scopesio ya zi daway meymunia, heta warıznayışi (hewadayış, wedarıtış) inan ra, qandê cıwanan ra zey çiyo xırab oniyaê (ewniyaê). Enê qarari evolusyoni ver de mendê, vınderdê û averşiyayışi evolusyoni hêdi kerdê. Emma dıme yew jeneasyoni, dersê biyolociy de konsepti evolusyoni newe ra mocniyayê, evolusyon newe ra sıfte kerdo. Serra 1968 de musnayoği (malım) biyolociy Susan Epperson yesaxê dersê evolusyoni Amerika de berda mahkeme. Mahkeme hıkum û qarar dao ki yew dersa ke ilmia, nêşena yesax bo, û mahmkeme bınê seveknayışi gıroto evolusyoni. O zeman ra ınka mufredatê musnayışi de hakimiyetê dini (kreatsionizm) kemiyaê û serrê 1970 û 1980 de mahkeme qarar dao ki musnayış de, mektebi de çiyê kreatsionizmi mebo, heme inan illegal biyo, yesax diyo. Serra 2005 de Vıraştışo baqıl vecio, zey daway Doveri şınasiyao.

Hem serre de dıma daway Kitzmiller v. Dover Area School ra vaciyao ki vıraştışo baqıl nêşeno mekteb de ders bo.

Serra 2005 de, DAY Universıtey Eyaleti Michigani de jew gruba zanayan/şınasan (ilimdaran) jew karkerdış amade kerdi û sewiyaya dewletanê averşiyayeyan miyan de evolusyon de "nısbetê merdumanê ke evolusyon qabul keni" %25 veciya Türkiye de û nısbeto en kemi biyo. Dıma Tırkiya be nısbeti %40 ra, Vıraştışo baqıli ra DAY ca gırota. Hem cıgeyrayış de evolusyoni merdıman be nıstebi %51 ra Tırkiya de red biya û qabul nêbiya, ben nısbeti % 40 ra DAY de red biya û qabul nebiya. Ewropa de nısbeti merdumani ke vano evolusyon esto, Tırkiya û Dewleti Amerikay Yewbiyayey ra zaf berzo.

 Bibliyografiye
Cıkewtış
 Carroll, S. 2005. Endless Forms Most Beautiful. Novi Eboraci: W. W. Norton. ISBN 0-393-06016-0.
 Charlesworth, C. B., et Charlesworth, D. 2003. Evolution. Oxfordshire: Oxford University Press. ISBN 0-19-280251-8.
 Dawkins, R. 2006. The Selfish Gene: 30th Anniversary Edition. Oxford University Press. ISBN 0-19-929115-2.
 Gould, Stephen J. 1989. Wonderful Life: The Burgess Shale and the Nature of History. Novi Eboraci: W. W. Norton. ISBN 0-393-30700-X.
 Jones, S. 2001. Almost Like a Whale: The Origin of Species Updated. Novi Eboraci: Ballantine Books. ISBN 0-345-42277-5.
 Mader, Sylvia S. 2007. Biology. Ed. 9a. McGraw Hill. ISBN 978-0-07-325839-3.
 Maynard Smith, J. 1993. The Theory of Evolution: Canto Edition. Cambridge University Press. ISBN 0-521-45128-0.
 Pallen, M. J. 2009. The Rough Guide to Evolution. Rough Guides. ISBN 978-1-85828-946-5.
 Smith, C. B., et C. Sullivan. 2007. The Top 10 Myths about Evolution. Prometheus Books. ISBN 978-1-59102-479-8.
Vêrdey (Tarixi) ideaya evolusyonale
 Darwin, Charles. 1859. On the Origin of Species. Londini: John Murray. ISBN 0-8014-1319-2. Fons interretialis.
 Larson, E. J. 2004. Evolution: The Remarkable History of a Scientific Theory. Novi Eboraci: Modern Library. ISBN 0-679-64288-9.
 Zimmer, C. 2001. Evolution: The Triumph of an Idea. Londini: HarperCollins. ISBN 0-06-019906-7.
Bini
 Barton, N. H., D. E. G. Briggs, J. A. Eisen, D. B. Goldstein, et N. H. Patel. 2007. Evolution. Cold Spring Harbor Laboratory Press. ISBN 0-87969-684-2.
 Coyne, J. A., et H. A. Orr. 2004. Speciation. Sunderland: Sinauer Associates. ISBN 0-87893-089-2.
 Futuyma, D. J. 2005. Evolution. Sunderland: Sinauer Associates. ISBN 0-87893-187-2.
 Gould, Stephen J. 2002. The Structure of Evolutionary Theory. Cantabrigiae: Belknap Press (Harvard University Press). ISBN 0-674-00613-5.
 Maynard Smith, J., et E. Szathmáry. 1997. The Major Transitions in Evolution. Oxfordshire: Oxford University Press. ISBN 0-19-850294-X.
 Mayr, Ernst. 2001. What Evolution Is. Novi Eboraci: Basic Books. ISBN 0-465-04426-3.
 Olson, Wendy, et Brian Keith Hall. 2003. Keywords and concepts in evolutionary developmental biology. Cantabrigiae: Harvard University Press. ISBN 0-674-02240-8.
 Fiorenzo Facchini, Evoluzione. Cinque questioni nel dibattito attuale,'' Jaka Book, Milano, 2012, ISBN 9788816411555.

Referansi

Evolusyon
Biyolociye
Biyolociya evolusyonale

Evolusyon


James S. Slingerland (* 1834; † 1874 in Carson City, Nevada) war ein US-amerikanischer Politiker. Zwischen 1867 und 1871 war er Vizegouverneur des Bundesstaates Nevada.

Werdegang
Die Quellenlage über James Slingerland ist nicht sehr ergiebig. Er lebte für einige Zeit im Yuba County in Kalifornien. Dort war er Mitglied der Demokratischen Partei und saß von 1859 bis 1860 in der California State Assembly. Später zog er nach Nevada. Anscheinend hat er damals die Demokraten verlassen und wurde Mitglied der Republikanischen Partei. Zwischen 1864 und 1866 gehörte er dem Senat von Nevada an, dessen President Pro Tempore er damals war. Zwischen 1867 und 1871 amtierte er unter Henry G. Blasdel als Vizegouverneur von Nevada. Dabei war er Stellvertreter des Gouverneurs und Vorsitzender des Staatssenats. Er starb im Jahr 1874 in Carson City, wo er auch beigesetzt wurde.

Weblinks

 Daten zu Slingerlands politischer Biografie

Vizegouverneur (Nevada)
Mitglied des Senats von Nevada
Mitglied der California State Assembly
Mitglied der Demokratischen Partei (Vereinigte Staaten)
Mitglied der Republikanischen Partei
US-Amerikaner
Geboren 1834
Gestorben 1874
Mann

James S. Slingerland


Mine Vaganti (scilicet Latine Arma vagantia) est pellicula anno 2010 edita et a Ferzan Özpetek moderatore cinematographico Italo-Turcico ducta. Pellicula de officinae magistrorum familia enarrat, in qua duo filii homosexuales
sunt. In hac pellicula hi histriones, agunt:

 Ricardus Scamarcio ut Tommuto Cantone
 Alexander Preziosi ut Antonio Cantone
 Nicolina Grimaudo ut Alba Brunetti
 Lunetta Savino ut Stefania Cantone
 Aenius Fantuttichini ut Vincenzo Cantone
 Ilaria Occhini ut ava
 Helena Sophia Ricci ut amitta Luciana
 Bianca Nappi ut Elena Cantone
 Maximilianus Gallo ut Salvatore
 Daniel Pecci ut Andrea
 Carolina Crescentini ut ava iuvenis
 Carmine Recano ut Marco
 Paula Minaccioni ut Teresa
 Ioannes Lucas De Marchi ut Davide
 Maurus Bonaffini ut Massimiliano
 Gea Martire ut Patrizia
 Matthaeus Taranto ut Domenico
 Georgius Marchesi ut Nicola

Nexus externus

Pelliculae 2010
Pelliculae Italicae
Pelliculae comoedicae
Pelliculae dramaticae
Homosexualitas

Mine vaganti


Kodurupadu is a village in Eluru district in the state of Andhra Pradesh in India.

Demographics

 India census, Kodurupadu has a population of 1227 of which 633 are males while 594 are females. Average Sex Ratio is 938. Child population is 114 which makes up 9.29% of total population of village with sex ratio 810. In 2011, literacy rate of the village was 73:58% when compared to 67.02% of Andhra Pradesh.

References

Villages in Eluru district

Kodurupadu, Eluru district


Mouna Raagam () is an Indian Tamil language musical drama series which premiered on 24 April 2017 and ended on 17 March 2023 and premiered on Star Vijay and digitally streams on Disney+ Hotstar. The show is produced by actress Chippy Renjith under Global Villagers. The series has two seasons, with the first season of the story starring the seven-year-old Sakthi (Krithika Khelge), who is born with a talent. It is the official remake of the Bengali language series Potol Kumar Gaanwala.

Its first season stars Krithika Khelge and Sherin Farhana with Rajeev Parameshwar, Chippy Renjith and Shamitha Shreekumar After a 12-year leap, it continues as Mouna Raagam 2, stars Raveena Daha and Shilpa Nair with Rajeev Parameshwar, Chippy Renjith and Anusree Chembakassery additionally with Salmanul Faris and Rahul Ramachandran.

Synopsis
Kadhambari (Kaadhu maa), a rich, argumentative girl spoiler by her parents and was married to Karthik Krishna, a famous singer. They give birth to Shruthi. As the story goes, it was revealed that before the marriage of Karthik, he falls for Malliga, a village girl but unfortunately Karthik leaves the village  and under pressure from his  family, he marries kadhambari leaving Malliga pregnant and gives birth to Shakthi, who doesn't know the name of her father and likes singing. Kadhambari accidentally kills Mallika and escapes. When Shakthi's maternal aunt tries to sell her as she have the ability to sing well, she escapes from her. Disguised as a boy, she reaches Chennai and adopted by Karthik's brother Murali and his wife Nandhini. From the beginning, Kadhambari and her family hated Shakthi. Months passed and finally Murali and Nandhini learns about Shakthi's past and that she is Karthik's elder daughter. But they keep it a secret in fear of Kadhambari. Eventually, everyone in the family learn that Shakthi is Karthik's daughter. Kadhambari and her daughter Shruthi were infuriated. Meanwhile, Mallika is alive, taking treatment in a Ayurveda Hospital suffering from Memory Loss due to the accident. Later, Shakthi, Mallika and Karthik reunite and Mallika is bought Karthik's home. Mallika's pleasing words made Shruthi and Shakthi friends which made Kadhambari more angry. Later, she spoils Shruthi's mind and turns against Mallika and Shakthi. When Karthik introduces Mallika and Shakthi as his wife and daughter in an award show, Shruthi leaves home in anger. Kadhambari is affected mentally on Shruthi's disappearance. Shruthi is kidnapped by Guru, Raghav's brother. Raghav is Kadhambari's boyfriend during college days who tells that Shruthi is his daughter and not Karthik's due to their relationship and eventually blackmails her. In a spree, Kadhambari kills Raghav and later blackmailed by his brother Guru. Karthik, Mallika and Nandhini learns this truth but didn't ask anything to Kadhambari. Everyone in the family is searching for Shruthi. Meanwhile, Shakthi take care of Kadhambari as a mother. Guru's mother Raghavi decides to make Shruthi escape from Guru's captivity. Shruthi came back home. She blames Sakthi and Mallika for her disappearance while Mallika and Sakthi leave the house because of Shruthi.

Cast

Main
 Kritika Khelge as Shakti Krishna – A young music prodigy; Kartik and Mallika's daughter; Shruti's half-sister (2017-2020)
 Raveena Daha as older Sakthi (Sep.2020) (Cameo)
 Sherin Farhana as Shruthi Krishna – Kartik and Kaadhambari's daughter; Shakti's half-sister (2017-2020)
 Rajeev Parameshwar as Karthik Krishna – Playback singer; Parvati's younger son; Murali's brother; Mallika and Kaadhambari's husband; Shakthi and Shruti's father. (2017-2020)
 Shamitha Shreekumar as Kaadhambari "Kaadhu Maa" Vishwanathan Krishna – Vishwanathan and Rukmani's elder daughter; Maya's sister; Karthik's second wife; Shruthi's mother. (2017-2020)
 Chippy Renjith as Malliga aka Karpagam – Natural singer; Pazhani's sister; Karthik's first wife; Shakthi's mother. (2017-2020)

Recurring
 Manoharan Krishnan as Murali Krishna – Parvati's elder son; Karthik's brother; Nandini's husband; Shakthi's former guardian (2017–2020)
 Tamil Selvi as Nandini Chokkalingam Krishna – Chokkalingam's daughter; Murali's wife.(2017–2020)
 A. Revathy as Parvathi Krishna – Murali's and Karthik's mother; Shakthi and Shruti's grandmother. (2017-2020)
 Supergood Kannan as Pazhaniswamy aka Pazhani – Mallika's brother; Swarna's husband; Nila's father; Shakthi's uncle. (2017–2020)
 Seema G. Nair as Swarna Pazhaniswamy – Pazhani's wife; Nila's mother; Shakthi's aunt.(2017–2020)
 Anjali Devi as Rukmani Vishwanathan – Vishwanathan's wife; Kadhambari and Maya's mother; Shruthi's grandmother.
 Anand Babu as Vishwanathan – Rukmani's husband; Kaadhambari and Maya's father; Shruthi's grandfather. (2017–2020)
 Sesu as Maya Vishwanathan – Vishwanathan and Rukmani's younger daughter; Kaadhambari's sister; Shruthi's aunt (2017-2019)
 Sindhu Manu Varma as Raghavi – Raghavan and Guru's mother (2019–2020)
 Nathan Shyam as, (2018-2020)
 Raghav - Raghavi's younger son; Guru's brother; Kaadhambari's obsessive ex-boyfriend
 Guru - Raghavi's elder son; Raghav's brother
 Janani Ashok Kumar as Ms. Mallika – Shruthi and Shakthi's governess (2017–2020)
 Raghavan as Guruji – An ayurvedic medical practitioner (2018–2020)
 Adhithiri Dinesh as Lavanya – Shakthi's best friend; Shruthi's enemy. (2017–2020)
 V. R. Thilagam as Chokkalingam – Nandini's father (2018)

Adaptations

Soundtrack
The songs are penned by Shri. Harinarayanan. Most of the songs sung by Singer Varsha Renjith. The songs are as follows :

Sequel

In February 2021, Star Vijay announced the spiritual sequel of the series, titled Mouna Raagam 2, starring Raveena Daha, Rajeev Parameshwar, Chippy Renjith, Salmanul Faris, Rahul Ramachandran, Shilpa Nair and Divya Binu.

References

External links

Star Vijay original programming
Tamil-language musical television series
Tamil-language melodrama television series
2017 Tamil-language television series debuts
2020 Tamil-language television series endings
Tamil-language television shows
Tamil-language television series based on Bengali-languages television series

Mouna Raagam (TV series)


Eric Saubert (born May 9, 1994) is an American football tight end for the Houston Texans of the National Football League (NFL). He played college football at Drake, and was drafted by the Atlanta Falcons in the fifth round of the 2017 NFL Draft.

Professional career
On December 5, 2016, it was announced that Saubert had accepted an invitation to play in the 2017 East–West Shrine Game. He impressed scouts and analysts throughout practices for the Shrine Game, displaying his athleticism, receiving ability, and received praises from multiple media members, including NFL analyst Mike Mayock. On January 21, 2017, Saubert played in the East–West Shrine Game and was part of an East team that lost 10–3 to the West. Unfortunately, he was unable to record a reception although he was targeted twice. On January 26, 2017, it was announced that Saubert would be a late addition to play in the 2017 Senior Bowl. He Attended two days later and was a part of Cleveland Browns' head coach Hue Jackson's South team that defeated the North 16–15. He was unable to record a reception with top draft prospects O. J. Howard, David Njoku, and Gerald Everett on his team and only having a day of practice. Saubert was one of 19 collegiate tight ends to receive an invitation to the NFL Scouting Combine in Indianapolis, Indiana. He tied for second amongst his position group in the bench press, fifth in the broad jump, and eighth in the vertical jump and opted to only perform those drills. On March 28, 2017, Saubert attended Iowa State's pro day and performed all of the combine drills and positional drills. He ran receiving drills with Cincinnati Bengals' tight ends coach Jonathan Hayes for the 33 team representatives and scouts who attended from 22 NFL teams. At the conclusion of the pre-draft process, Saubert was projected to be a fifth or sixth round pick by NFL draft experts and scouts. He was ranked the 12th best tight end prospect in the draft by CBS Sports and was ranked the 13th best tight end by NFLDraftScout.com.

Atlanta Falcons
The Atlanta Falcons selected Saubert in the fifth round (174th overall) of the 2017 NFL Draft. He was the first player selected from Drake since Pat Dunsmore was selected in the fourth round (183rd overall) of the 1983 NFL Draft. Saubert was the 20th player drafted in Drake University history. He was the 12th tight end drafted in 2017.
On May 11, 2017, the Atlanta Falcons signed Saubert to a four-year, $2.62 million contract that includes a signing bonus of $227,388.

With the departure of Jacob Tamme in free agency, Saubert competed for the starting tight end job throughout training camp, against Austin Hooper and Levine Toilolo. Head coach Dan Quinn named him the third string tight end to begin the regular season.

He made his professional regular season debut in the Atlanta Falcons' season-opening 23–17 victory at the Chicago Bears. He played in 14 games his rookie year but did not record any statistics.  Saubert had five catches for 48 yards (9.6 yards per catch) in 2018 as he saw action in all 16 games, including one start.

New England Patriots
On August 12, 2019, Saubert was traded to the New England Patriots for a conditional seventh-round draft pick in the 2020 NFL Draft. He was released during final roster cuts on August 31, 2019.

Oakland Raiders
Saubert signed with the Oakland Raiders' practice squad on September 1, 2019.

Chicago Bears
On November 30, 2019, Saubert was signed by the Chicago Bears off the Raiders practice squad. He caught two passes for 21 yards during the 2019 season.

Saubert was placed on the reserve/COVID-19 list by the Bears on July 29, 2020, and activated from the list five days later. He was waived by the team on September 16, 2020.

Jacksonville Jaguars
On September 19, 2020, Saubert was signed to the Jacksonville Jaguars practice squad. He was elevated to the active roster on October 24 for the team's week 7 game against the Los Angeles Chargers, and reverted to the practice squad after the game. He was signed to the active roster on November 21, 2020.

Denver Broncos
Saubert signed with the Denver Broncos on May 3, 2021. He made the active roster as the third TE on the depth chart and recorded one catch for 7 yards in Week 1 against the New York Giants. After posting just a single catch in Week 2 and no stats in Weeks 3-5, Saubert had a career best day in the Week 6 loss to the Las Vegas Raiders with 3 catches for 27 yards and an onside kick recovery. He caught the first touchdown pass of his career in the week 12 win against the Chargers.

On May 4, 2022, Saubert re-signed with the Broncos.

Miami Dolphins
On March 17, 2023, Saubert signed a one-year contract with the Miami Dolphins. He was placed on injured reserve on August 29, 2023, then released a week later.

Dallas Cowboys
On October 24, 2023, the Dallas Cowboys signed Saubert to their practice squad.

Houston Texans
On October 31, 2023, Saubert was signed by the Houston Texans to their active roster.

References

External links
Drake Bulldogs bio

1994 births
Living people
American football tight ends
Atlanta Falcons players
Chicago Bears players
Denver Broncos players
Dallas Cowboys players
Drake Bulldogs football players
Hoffman Estates High School alumni
Jacksonville Jaguars players
Miami Dolphins players
New England Patriots players
Oakland Raiders players
People from Hoffman Estates, Illinois
Players of American football from Cook County, Illinois
Sportspeople from Kane County, Illinois

Eric Saubert


Gregorius F. Selinger (Reginae die 16 Februarii 1951 natus), oeconomiae peritus, est rerum politicarum peritus Canadensis factionis Novae Factionis Democraticae et nunc provinciae Manitobae primus minister.

Nexus externi

 Gregorii Selinger pagina interretialis

Politici Canadae
Oeconomi Canadae

Gregorius Selinger


Buguruslan (Russice Бугуруслан) est urbs regionis Oropolitanae Russiae. Incolas 49 585 habuit anno 2017. Nomen urbis Tataricae originis est.

Historia

Sloboda Buguruslanica erat, anno 1748 primo memorata. Anno 1781 in numerum urbium inclusa est. Urbs gubernii Oropolitani et gubernii Samarensis tempore diverso erat. Tempore Belli Civilis Georgius Žukov in proeliis prope Buguruslanem contra Kolčak primo in gloriam venit.

Notae

Nexus externi

Urbes regionis Orenburgensis
Condita 1748

Buguruslan


アレッサンドロ・ディ・カリオストロ(Alessandro di Cagliostro、1743年6月2日 - 1795年8月26日)は、稀代の詐欺師として名が広まったフリーメイソン、オカルティスト。生年月日については諸説ある。本名はジュゼッペ・バールサモ(Giuseppe Balsamo)。

人物
カリオストロは医師、錬金術師、山師、など多くの肩書きを持っており、上流階級のなかに紛れ込み、低い身分から機会を見てのし上がろうとした姿勢から、アヴァンチュリエ(山師)と呼ばれていたという。

稀代の詐欺師として特徴づけられているカリオストロだが、壮年時期には愉快犯の色合いが強く、また、富裕層からまき上げたカネを貧民層に分け与えていた。

生涯
1743年、シチリア島パレルモ生まれといわれる。少年時代に修道院を追放されたあと、ギリシャ人錬金術師アルトタス(Althotas)の弟子となる(これはカリオストロ本人による回想録によるもので、アルトタスなる人物が実在したか否かは不明)。

彼はヨーロッパ中を旅し、多くの偽名を使って各国の社交界に潜り込み、胡散臭い商売を繰り返したという。その後、1777年、フランマソヌリ(英語ではフリーメイソンリー)に参入し、フランマソン(フリーメイソン)になった。後にフランマソンのエジプト起源説を唱え、自ら分派「エジプト・メイソンリー」を結成した。

その後、ロシア宮廷でのスキャンダルや、マリー・アントワネットを巻き込んだ有名な詐欺事件「首飾り事件」(1785年)によって名声を失った。

1789年、カリオストロは教皇庁管轄のローマでエジプト・メイソンリーのロッジ(支部)を開いたことをとがめられ、逮捕された。宗教裁判にかけられた彼は、1791年に終身刑を言い渡され、1795年に獄死した。

エジプト・メイソンリー
1777年、カリオストロはロンドンにてメイソンリーの参入秘儀を経て、メイソンになった。その後、フランスのリヨンにわたり、分派エジプト・メイソンリーを創立した。

エジプト・メイソンリーの会合では、少年少女を霊媒に降霊術をとり行ったという。カリオストロは各地で降霊術を披露した。その現象に触発させ、ゲーテやシラーは、彼の降霊術を題材に作品を発表した。

関連したフィクション作品
 『アンチクリストの誕生』
 オーストリアの作家レオ・ペルッツ(Leo Perutz、1882年 - 1957年)による短編。
『吸血鬼カリオストロ』
 ボリス・カーロフのスリラー(英語版)第34話 放映時のタイトル(原題:The Prisoner in the Mirror)。1961年、NET(現:テレビ朝日)で全67話放映(1961年 - 1962年)。
 『カリオストロ伯爵夫人』・『カリオストロの復讐』
 共にモーリス・ルブランによるアルセーヌ・ルパンシリーズの一篇。
 映画『ルパン』
 上記の『カリオストロ伯爵夫人』を含むアルセーヌ・ルパンシリーズの映画化作品。ジョゼフィーヌ・バルサモ・カリオストロ伯爵夫人(演 - クリスティン・スコット・トーマス、日本語吹き替え - 増山江威子)が登場。
『カリオストロ夫人』
横溝正史の1931年の短編小説、ルブランの小説とタイトルが似ている(こちらは「伯爵」はつかない)が、ストーリー上は元祖のカリオストロ伯爵ネタで、劇中出てくる女性が昔のことなどをよく知っているのを「カリオストロのような夫人」とつけられたあだ名。

『ルパン三世』関連作品
 劇場版第2作『カリオストロの城』(1979年)
 この作品に登場するカリオストロ伯爵とはラザール・ド・カリオストロ(声 - 石田太郎)という架空のキャラクターで、上記の『カリオストロ伯爵夫人』を名前の由来としている。同じくカリオストロの名を冠したクラリス・ド・カリオストロ(声 - 島本須美)は、同じく『カリオストロ伯爵夫人』に登場するヒロイン・クラリスを名前の由来としている。
 『ルパン三世』TVシリーズ第4作(2015年)・TVスペシャル第25作『ルパン三世 イタリアン・ゲーム』(2016年)
 この項で扱ったカリオストロ伯爵を描いている。TVシリーズ前半では、このカリオストロの遺産を物語の主軸に置いており、TVスペシャルはこの前半部分を元に再構成されている。
 『ルパン三世 -王妃の首飾りを追え!-』
 ルパン三世たちがタイムスリップしたという設定でカリオストロ伯爵(本公演:演 - 望海風斗、新人公演:演 - 月城かなと)に出会っている。

関連書籍
 種村季弘『山師カリオストロの大冒険』岩波現代文庫 2003年 ISBN 978-4006020675、河出文庫 1998年 ISBN 978-4309405582、中公文庫 1985年 ISBN 978-4122012318(初出 中央公論社 1978年)
 有澤玲『真説 フリーメイソン大百科(上巻)』 2011年 彩図社  ISBN 978-4883928149

注・出典

関連項目

 首飾り事件
 ゲーテ
 サンジェルマン伯爵

18世紀の錬金術師
18世紀イタリアの人物
18世紀フランスの人物
フリーメイソン
シチリア王国の人物
ブルボン朝の人物
ヨーロッパの伝説の人物
獄死した人物
パレルモ出身の人物
1743年生
1795年没

カリオストロ


Where I Belong albumê Colour the Small Oneyi miyan de jû deyira Siaya.

Deyirê Siaye

Where I Belong (Sia)


Ensiklopediya ( — "çevrə formalı"; paideí — "dərs", "bilik"; — sorğu kitabı olub insan biliyinin bütün sahələrini ardıcıl şəkildə və ətraflı əhatə edir.

Köhnə Azərbaycandilli mənbələrdə Qamus; )

Ensiklopediya – [yun. enkuklapaideia – biliklər dairəsi]
 Biliyin bütün və yaxud müəyyən ayrı-ayrı sahələrinə dair (aid) lüğət şəklində sistemə salınmış məlumatlar toplusu (məlumat kitabı), qamus. Məsələn, Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, Tibb Ensiklopediyası;
 Bütün elm və əməli fəaliyyət sahələrinə dair sistemli və yığcam məlumat verən elmi nəşr. Ensiklopediyalarda materiallar əlifba sırası ilə, tək-tək hallarda mövzuya görə düzülür. Məzmununa görə universal, universal-milli ensiklopediyalar və sahə ensiklopediyaları olur;
 Lüğət formasında elmi sorğu vəsaiti;
 Məcazi mənada həyatı geniş və hərtərəfli əks etdirən bədii əsər haqqında. Məsələn, canlı ensiklopediya – hər şeydən məlumat verə bilən, hər şey haqqında müraciət edilə bilən adam haqqında.

Ensiklopedik
 Ensiklopediyaya məxsus;
 Məcazi mənada hərtərəfli məlumata malik, hər şeydən məlumat verə bilən (adam);
 Elmin bir çox sahələrini əhatə edən; hər şeyi qavrayan, çoxcəhətli. Məsələn, ensiklopedik məlumat, ensiklopedik bilik;
 Ensiklopediya mahiyyətində olan. Məsələn, ensiklopedik lüğət.

Universal ensiklopediyalar insaniyyat üçün ümumi biliyi təsvir edir, xüsusi ensiklopediyalar isə yalnız müəyyən bir sahə üzrə məhdud ancaq dərinləməsinə məlumat verir.

Ensiklopediya problemləri Esiklopedika fənnində elmi tədqiq olunur.

Adı
Ensiklopediya sözü Azərbaycan dilinə XX-ci əsrdə sovet hökuməti zamanı dilə yeridilmiş internasionalizmlərdən biridir. Azərbaycan dilində ilk dəfə 1930-cu ildə ruscadan tərcümə olunan "İbtidai riyaziyyat ensiklopediyası" kitabında işlənmişdir. Rus dilinə isə XVIII-ci əsrdən eyni mənadə fransızca encyclopédie sözündən keçib. Kökü yunanca ἐγκύκλιος (enkúklios, "dairəvi") + παιδείᾱ (paideíā, "öyrənmə") söz birləşməsidir; Avropa dillərinə latınca encyclopaedia yolu ilə daxil olub.

Qamus sözü ərəb dili vasitəsi ilə () yunanca ωκεανός (ōkeanós, "dərya, okean") kəliməsindən gəlmişdir.

Tarixi
Ensiklopediyanın yaranması qədimə, antik Yunan vaxtlarına gedib çıxır. İlk dəfə olaraq sistematik ensiklopediya yunan filosofu, Platonun qohumu Speusippos tərəfindən yaradılmışdır. E.ə. 370-ci ildə heyvanat və bitki aləmi üzrə də ensiklopediya — Homoia yaradılır.

Başqa filosoflardan, məsələn Aristotel öz dövründə mövcud olan bilikləri toplu şəklinə salmışlar, ancaq onlar hər hansı ensiklopediya yarada bilməmişlər.

Roma dövründə dövlət adamı Marcus Pocius Catoe.ə. 150-ci ildə die Libri ad Marcum filium (Marcusun oğlanlarına kitablar) adlı toplunu tərtib edir. Bu kitablar kənd təsərrüfatı, tibb, retorika, döyüş texnikası kimi sahələrin pedaqoqika baxımından bir ensiklopediyada cəmlənməsi idi.

Növbəti ensiklopedik kitab Marcus Terentius Varro tərəfindən yazılmış Disciplinarum libri IX idi. O məlum kitabları tibb və arxitektura ilə tamamlayır. Onun 41 kitabından yalnız fraqmentlər bizə gəlib çatmışdır.

Ən qədim, tam bizə qədər gəlib çatmış, latın dilidə olan sistematik ensiklopediya Roma tarixçisi Plinius tərəfəindən tərtib olunmuşdur. Onun təbiətin tarixi adlı kitabı 37 cilddə, 2493 fəsildən ibarət idi. Burada kosmologiya, coğrafiya, etnologiya, antropologiya, psixologiya, zoologiya, botanika, mineralogiya və metallurgiya haqqında məlumat verilmişdir.

Mənbələrin verdiyi məlumatlara əsasən bu kitabın tərtib olunmasında 500 müəllif iştrak etmişdir. 1469-cu ildə bu ensikloipediya Venesiyada yenidən nəşr olunur. 1543-cü ildə onun 11 cildi alman dilinə tərcümə olunur və Strasburqda buraxılır.

Orta əsrlərdə tərtib olunan əsərlər daha yaxşı tərkibə malik idilər. Onlar latın dilində yazılmışdılar. Milli ensiklopediyalar sonralar, orta əsrin sonunda və yeni tarixin əvvəlində meydana gəlir. Bizantiya dövründə yazılmış yeganə kitab olan Suda da yunan dilində idi. Suda kitabında coğrafiya və tarixçi antik müəlliflər haqqında 32000 məqalə cəmlənməşdir.

Yeni dövrün başlanğıcında ensiklopediya yaradılması üzrə pioner fransız filosofu Fransiz Bakon sayılır. O 1620-ci ildə öz "Preparative toward a Natural and Experimental History" kitabında 130 adda müxtəlif elmləri safalayır. Bu təsnifatlandırma ondan sonrakı alimlər üçün əsas götürülürdü. Ondan sonra yaşamış Diderot öz ensiklopediyasında Bakona istinad edir.

1704-cü ildə riyaziyyatçı Con Harris Londonda texnika haqqında ensiklopediyanı (Lexicon technicum) çap etdirir. Bu texnika sahəsində ilk əlifba sırası ilə düzülmüş, ingilis dilində yazılmış ümumi ensiklopediya idi.

1751-ci ildə fransız Denis Diderot və d'Alembert tərəfindən fransız dilində tərtib olunmuş ensiklopediya Encyclopédie ou Dictionnaire raisonné des sciences,(Ağıllı şəkildə düzülmüş lüğət)işıq üzü görür.

1769 və 1771-ci illərdə Uilyam Smayl tərəfindən Encyclopædia Britannica üç cildə çap olunur.

Azərbaycan dilində ilk ensiklopediya 1976–1987-ci illərdə nəşr edilmiş 10 cildlik Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasıdır. Kiril əlifbası ilə çap olunan bu ensiklopediya hazırda Azərbaycan dilində ensiklopedik informasiya bazalarından ən mükəmməlidir.

Quruluşuna görə
Quruluşuna görə əlifba üzrə və sistemli Ensiklopediyalar, həcminə görə isə böyük (bir neçə on cildlik), kiçik (10–12 cildlik), qısa (4–6 cildlik) və adətən ensiklopedik lüğət adlanan 1–3 cildlik Ensiklopediyalar olur. Ensiklopediyalar uyğun tematik plan (məqalələrin ümumi həcminin müxtəlif fənlər və məqalə tipi üzrə bölgüsü) və sözlük (məqalə həsr olunmuş terminlərin tam siyahısı) əsasında yaradılır. Ensiklopediyada məqalələr icmal, məlumat, şərh (yalnız definisiyadan və əgər digər dildən alınma sözdürsə, etimologiyadan ibarət) və isnad (digər terminə ünvanlama) formalarında verilir. Əsasən, həcmcə bir- birindən fərqlənən ilk iki məqalə növü Ensiklopediya üçün səciyyəvidir; onlar məsələnin məğzi barədə mühüm məlumatı (elmi nəzəriyyənin və ya tarixi hadisənin izahı, coğrafi, bioqrafik, statistik məlumatlar və s.) əhatə edir. Məqalənin mətnində, məqalənin sonunda, cildlərin axırında və yaxud xüsusi "biblioqrafik" cilddə verilən ədəbiyyat siyahısı mövzu ilə bağlı daha dolğun və ətraflı məlumat əldə etməyə imkan yaradır. Ensiklopediyada illüstrativ materiallar mühüm yer tutur. Çoxcildlik Ensiklopediyaların, adətən, əlavə göstəriciləri olur. "Ensiklopediya" termininin mənası tarix boyu dəyişilmişdir: antik cəmiyyətdə 7 müstəqil sənət növü (qrammatika, ritorika, dialektika və ya məntiq, həndəsə, hesab, musiqi və astronomiya), 16 əsrdə Qərbi Avropada "müxtəlif məzmunlu külliyyat", sonralar 18-ci əsrədək biliklərin təsnifatı anlamında işlədilmiş və tədricən müasir mənasını almışdır. "Ensiklopediya" sözü ilk dəfə 1620-ci ildə ensiklopedik əsərin (Alsted J. H., "Cursus philosophiae encyclopaedia", Herborn) başlığında verilmişdir. Ensiklopediya səciyyəli əsərlər hələ e.ә. 12,10-cu əsrlərdə Çində, e.ә. 2-ci minilliyin 2-ci rübündə Qədim Misirdə meydana gəlmişdir. Qədim Yunanıstanda Demokritin və Aristotelin əsərləri əhatəliliyinə görə Ensiklopediya xarakterli olmuşdur. Qədim Romada ilk Ensiklopediyalardan biri Mark Terensi Varronun 9 kitabdan ibarət "Elmlər" əsəri idi. Ərəb dilində ilk Ensiklopediya Farabinin (870–950) "Biliklər siyahısı" əsəri hesab edilir. İran alimi Zəkəriyyə Razinin (825–925 və ya 934) "Tibb külliyyatı" və 10 cildlik "Tibb kitabı" ensiklopedik xarakterlidir. İbn Sinanın (980–1037) dəri (qədim fars-tacik) dilində yazdığı "Danişnamə" təzkirəsi, təkcə Şərqdə deyil, Avropada da böyük şöhrət qazanmış "Şəfa kitabı" geniş əhatəli ensiklopedik əsərlərdir. Türk alimi Daşköprüzadənin (16 əsr) müxtəlif elm sahələri haqqında ensiklopedik məlumat verən "Səadət açarı" əsəri orta əsrlərin (Şərqdə hətta 19-cu əsr də daxil olmaqla) sistemli ensiklopediyaları tipinə yaxındır. 19,20-ci əsrlərdə Şərqdə geniş yayılmış ensiklopedi- yalardan Şəmsəddin Saminin (1850–1904) 6 cildlik "Qamusi-aləmi"ni və M. Ə. Dehxudanın (1879–1956) 50 cildlik "Lügətnamə"sini göstərmək olar. Avropada 17-ci əsrin sonu 18-ci əsrdə P. Beylin "Tarixi və tənqidi lüğət"i məşhur idi. 18-ci əsr fransız maarifçi fəlsəfəsinin görkəmli abidəsi olan "Ensiklopediya, yaxud Elm, incəsənət və peşələrə dair izahlı lüğət"in sonrakı ensiklopedik nəşrlərə böyük təsiri olmuşdur. 18,20-ci əsrlərdə "Britaniya ensiklopediyası" ("Britannica") və s. nəşr edilmişdir. Rusiyada nəşr olunan Ensiklopediyalar arasında ən mükəmməli F. A. Brokhauz və İ. A. Yefronun 82 əsas və 4 əlavə cilddən ibarət "Ensiklopedik lüğət"i (1890–1907) idi. A. və İ. Qranat qardaşlarının "Ensiklopedik lüğət"i də o dövrdə geniş yayılmışdı. 20-ci əsrin əvvəllərində universal Ensiklopediyalarla yanaşı, sahə Ensiklopediyaları (texniki, k.t., hərbi və s.) və soraqçalar buraxılmış, əsrin ortalarında isə universal Ensiklopediyaların inkişaf meyilləri müəyyənləşmişdir. Elm və texnikanın yeni sahələrinə böyük diqqət yetirilir, yeni nəşrlərlə yanaşı, materialların müxtəlif üsullarla yenilənməsi həyata keçirilirdi (Ensiklopediyanın davamı olaraq "Ensiklopedik jurnal"ların, həmçinin il ərzində Ensiklopediyanın əsas nəşrini yeni məlumatlarla tamamlayan "Salnamə"lərin buraxılması və s.). Ensiklopediyanın əldə edilməsi asanlaşır, onlar kiçik formatlı, nazik kağızda, asan oxunan xüsusi şriftlərlə çap olunmuş kitablarla əvəzlənirdi. Azərbaycanda Ensiklopediya işinə 20-ci əsrin ortalarından təkan verilmiş, 10 cilddən ibarət "Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası" (1976–87) nəşr olunmuşdur. Çoxcildlik "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası"nın 2007-ci ildə "Azərbaycan" xüsusi cildi, 2009–2016-cı illərdə isə 1–7-ci cildləri nəşr edilmişdir.

İstinadlar

Xarici keçidlər
 İlk milli video ensiklopediya

 R. Əliquliyev, S. Şükürlü, S. Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.

Elm

Ensiklopediya


Der Floh (neapolitanisches Original: Lo polene) ist ein Märchen (AaTh 621, 513A, 653, 313). Es steht in Giambattista Basiles Sammlung Pentameron als fünfte Erzählung des ersten Tages (I,5).

Inhalt
Ein König päppelt einen Floh von seinem Kopf auf Hammelgröße, zieht ihm die Haut ab und verspricht seine Tochter dem, der raten kann, von welchem Tier sie ist. Das ist dann ein hässlicher Orco (Oger), der sie in den Wald mitnimmt und zu ihrem Schrecken Menschenfleisch vorsetzt. Als er fort ist, kommt eine Bettlerin und befreit sie mit ihren sieben wunderkräftigen Söhnen. Der Orco kommt nach. Der erste Sohn hört es, der zweite spuckt einen See aus, der dritte lässt Messer aus dem Boden wachsen, der vierte einen Wald, der fünfte spuckt einen Fluss, so muss der Orco mehrmals umkehren. Der sechste macht einen Turm, da schließen sie sich ein, und der siebte erschießt den heraufsteigenden Orco. Der König ist froh, seine Tochter wiederzusehen, und gibt ihr einen schönen Mann.

Bemerkungen
Der Orco passt als Riese zum Eingangsthema des monströsen Flohs. Die Prinzessin klagt: "... grausamer Vater, du bist gewiss nicht von menschlichem Fleisch geboren" – "... Guck sich einer diesen Stunk von meinem Arsch an, der will sich als Mann aufspielen und dem Vater das Gesetz vorschreiben!" Zur magischen Flucht vgl. bei Basile III,8 Der Dummling, V,7 Die fünf Söhne. Das Märchen geht letztlich auf orientalische Erzählbücher des Spätmittelalters zurück und war vor allem im Mittelmeerraum weit verbreitet. Die erste deutsche Übersetzung findet sich in Eberhard Werner Happels Ungarischer Kriegs-Roman (1685), die zweite in Kletkes Märchensaal (1845), Nr. 5. Clemens Brentano bearbeitete es als Märchen von dem Baron von Hüpfenstich in Italienische Märchen. Vgl. Grimms Prinzessin mit der Laus, Die sechs Diener, Sechse kommen durch die ganze Welt, Die Wassernixe, zur Fellprobe auch Grimms Anmerkung zu König Drosselbart. Rudolf Schenda nennt noch eine neuere, sardische Fassung in Enrica Delitalas Fiabe e leggende nelle tradizioni popolari della Sardegna (1985), Nr. 13. Für Walter Scherf ist der Dämon des Vaters Inzestphantasie, grotesk umschrieben im Floh in der Flasche und von seinem Blut. Der Tochter bleibt psychosomatisch nur Erbrechen oder die vergessene Mutter- und Geschwisterseite. Scherf vergleicht andere Märchen.

Mit Matteo Garrones Film Das Märchen der Märchen, der auf dem Pentameron basiert, wurde auch dieses Märchen verfilmt. Der König wird dabei von Toby Jones, seine Tochter von Jessie Cave gespielt.

In einer Vielzahl von Dichtungen, Satiren, Fabeln, Grotesken und Humoresken der Frühen Neuzeit taucht das Motiv des Flohs auf, so dass man von einer eigenen Flohliteratur sprechen kann.

Literatur
 Giambattista Basile: Das Märchen der Märchen. Das Pentamerone. Herausgegeben von Rudolf Schenda. C.H. Beck, München 2000, ISBN 3-406-46764-4, S. 56–62, 521–522, 579–580 (nach dem neapolitanischen Text von 1634/36, vollständig und neu übersetzt).

Einzelnachweise

Weblinks
 Gutenberg-DE: Der Floh in deutscher Übersetzung (wohl nach Felix Liebrecht)
 Märchenatlas.de zu Der Floh
 Staatliche Kunstsammlungen Dresden: Bilder von Josef Hegenbarth zu Der Floh: , , , ,
 The Flea in Versen von Laura Bobrow (englisch)
 The Flea auf Englisch gelesen (12:16) (LibriVox)

Basiles Märchen
Tiermärchen
Literatur (17. Jahrhundert)
Literatur (Italienisch)
Literarisches Werk
Floh als Thema

Der Floh (Giambattista Basile)


Üzeyir bəy Əbdülhüseyn bəy oğlu Hacıbəyov (; ) — Azərbaycan bəstəkarı, dirijor, musiqişünas, publisist, dramaturq, pedaqoq, ictimai xadim. SSRİ xalq artisti (1938). II dərəcəli iki "Stalin" mükafatı laureatı (1941, 1946). "Lenin" ordeni kavaleri (1938).

Azərbaycanın müasir peşəkar musiqi sənətinin banisi. Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü (1945), professor (1940), Azərbaycan Konservatoriyasının rektoru (1928–1929, 1939–1948), Azərbaycan SSR Bəstəkarlar İttifaqının sədri (1938–1948) , 1-ci və 2-ci çağırış SSRİ Ali Sovetinin deputatı (1937, 1941). 1938-ci ildən Sov.İKP-nin üzvü. Azərbaycan SSR himninin və Azərbaycan himninin müəllifidir. Bütöv İslam dünyasında ilk operanın müəllifidir.

Bəstəkar eyni zamanda Azərbaycanda və xaricdə bir çox tanınmış bəstəkar və musiqiçilərin pedaqoqu və müəllimi kimi də tanınır. Əfrasiyab Bədəlbəyli, Səid Rüstəmov, Asəf Zeynallı, Şəmsi Bədəlbəyli, Niyazi, Cövdət Hacıyev, Tofiq Quliyev, Qara Qarayev, Cahangir Cahangirov, Fikrət Əmirov, Şəfiqə Axundova və s. maestronun tələbələrindən idilər.

Həyatı

Üzeyir Hacıbəyov  tarixində (BSE-yə əsasən, 17 sentyabrda) Ağcabədidə anadan olmuşdur. Bir neçə il sonra (Azərbaycan mətninə görə 1896-cı ildə; rus mətninə görə isə 1897-ci ildə) şiə məzhəbinin Zaqafqaziya Müsəlmanları Ruhani İdarəsi şəhadətnamə buraxdı ki, "Şuşa şəhərinin sakini" Üzeyir Hacıbəyov müsəlman təqvimi ilə 1302-ci il zilhiccə ayının 7-ci günündə (5 sentyabr 1885-ci il) anadan olub, lakin Ü. Hacıbəyov bu sənədi yalnız 1914-cü ildə Bakıda aldı.

Atası Əbdülhüseyin Hacıbəyov kənd mirzəsi idi, anası Şirinbəyim xanım Əliverdibəyovlar nəslindən gəlirdi. Üzeyirin qardaşı Ceyhun Hacıbəyli karyerasının ilk dövründə Dağıstanlı əcdadlarının şərəfinə "Dj. Dağıstani" təxəllüsü ilə imza atırdı. Ümumilikdə ailədə üç qardaş və iki bacı var idi.

Doğulduqdan qısa müddət sonra Hacıbəyovlar ailəsi Azərbaycan mədəniyyətinin ən böyük mərkəzlərindən biri olan Şuşa şəhərinə köçdü və Üzeyir məhz burada böyümüşdür. Gələcək bəstəkarın atası uzun müddət məşhur Azərbaycan şairəsi, ictimai xadim və Qarabağ xanının qızı Xurşidbanu Natəvanın şəxsi katibi idi, hansı ki bəstəkarın tərbiyəsinə böyük təsiri olmuşdur. Üzeyirin anası Şirin Əliverdibəyova şairənin evində böyümüşdür, bəstəkarın babası və Natəvan isə süd bacı-qardaşı idilər.

Natəvanla tanışlıq gənc Üzeyir üçün ən yaxşı musiqi icmaları, Şuşanın məclislərinə yol açdı. Gənc yaşlarında muğam ifaçılığı dərsləri almış və Azərbaycan xalq musiqi alətlərində çalmağı öyrənmişdir. Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev və Cabbar Qaryağdıoğlunun 1897-ci ilə aid "Leylinin qəbri üzərində Məcnun" ("Leyli və Məcnun" sevgi dastanından bir epizod) adlı teatr əsərində 13 yaşlı Üzeyir qoşma xorda oxuyurdu.

Mədrəsə təhsilini və ikiillik rus-tatar məktəbini bitirdikdən sonra, 1899–1904-cü illərdə Qori şəhərindəki müəllimlər seminariyasında oxudu. Məhz orada o, skripka, violonçel və nəfəs alətlərində ifa etmək bacarıqlarına yiyələndi. bundan başqa gələcək bəstəkar Müslüm Maqomayevlə (müğənni Müslüm Maqomayevin babası) tanış oldu. Növbəti dörd il ərzində Hadrut və Bakı məktəblərində müəllimlik fəaliyyəti ilə məşğul oldu. Mətbuatda ilk məqaləsi 1904-cü ildə Kaspi qəzetində çap olunub. 1905-ci ildə Bakıda ilk öncə Bibi-Heybət məktəbində, daha sonra "Səadət" məktəbində dərs demişdir və orada Azərbaycan dili, riyaziyyat, coğrafiya, tarix və eyni zamanda rus dilini öyrədirdi. Elə o vaxtı Həyat qəzetində tərcüməçi olaraq işə başladı, sonra İrşad qəzeti ilə əməkdaşlıq etdi. 1911-ci ildə sistematik musiqi təhsili almaq məqsədi ilə Moskvaya yola düşdü. Bir il ərzində Moskva Filarmoniya Cəmiyyəti yanında musiqi kurslarında Aleksey İlyinskidən dərs alırdı (solfecionu Nikolay Laduxin, harmoniyanı Nikolay Sokolovski keçirdi), ondan sonra Sankt-Peterburqa köçdü və orada konservatoriyada bir il oxudu (müəllimi Vasili Kalafati olmuşdur). Dostu Müslüm Maqomayev Hacıbəyovun maddi dəstəyini tamamilə öz üzərinə götürmüşdür. 1912-ci ildə Jeleznovodskda olarkən Hacıbəyov M. Maqomayevə yazırdı:

ƏZİZ MÜSLÜM

Biz artıq 21 iyundan Jeleznovodskdayıq. Malikə müalicə olunmağa başlayır, mən isə fortepiano öyrənməyə başladım. Mən burada həftədə 3 dərs deyən və hər gün pianodan istifadə etməyə icazə verən müəllim tapdım, ayda cəmi 15 rubla.

Hələ Bakıda olarkən Malikə və mən Şuşaya getmək və orada tamaşalar vermək qərarına gəldik; Notların bir hissəsinin Sizin mənzilinizdə olduğunu bildiyimizdən, Məlikə ilə Sizin mənzilinizə getdik və notları götürdük; lakin Şuşa işi baş tutmadı, notlar Camaldadır. Bizimkilər Maştağı bağlarına köçdülər. Bakıya gedəndə yaz. Mən də Moskvaya yola düşməmişdən əvvəl yazacam. Makkinin səhhəti barədə xəbər ver, orada yaşayışınız necədir? Burada çox da darıxmırıq, bəzən qrup halında gəzirik. Məlikə və məndən Badyuşa, anaya, Camul, Makka və bütün dostlarınıza salamlarımı göndər.

Sənin Üzeyirin.
3 iyul 1912-ci il.
Jeleznovodsk.
İnjenernı döngəsi, daça № 9.

1914–1918-ci illərdə "Yeni iqbal" qəzetinin redaktoru, sonra sahibi oldu, daha sonra "Azərbaycan" qəzetinin redaktoru olmuşdur. 1918-ci ilin iyunundan sentyabr ayınadək Azərbaycan opera sənətçilərinin İranın Ənzəli və Rəşt şəhərlərinə qastrol səfərini idarə edirdi. 1920-ci ildə Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti quruldu. Elə həmin il bəstəkar Azərbaycan SSR Xalq Maarifləndirmə Komissarlığına musiqi akademiyası və milli konservatoriya açmağın zəruriliyi, habelə keçmiş musiqi məktəblərinin binalarının onlara verilməsi barədə hesabat təqdim etdi. Sonrakı illərdə (1922–1926 və 1939–1941) onun təşəbbüsü ilə yaradılan Azərbaycan Türk Musiqi Məktəbinə (indiki Asəf Zeynallı adına Bakı Musiqi Kolleci) rəhbərlik etmişdir. 1925-ci ildə Bakı İşçi Xalq Deputatları Sovetinin deputatı seçildi, növbəti ildə isə Azərbaycan Konservatoriyasının prorektoru oldu.

1931-ci ildə xalq çalğı alətləri orkestrini, 1936-cı ildə isə dövlət xorunu təşkil etdi. 7 may 1938-ci ildə Üzeyir bəy partiyaya qəbul üçün müraciət etdi və Sov. İKP MK onun xidmətlərini və Azərbaycan SSR KP MK-nın vəsatətini nəzərə alaraq, istisna hal kimi namizədlik təcrübəsi keçmədən onu partiya sıralarına qəbul etdi. 1938-ci ildə Hacıbəyov "Lenin" ordeni ilə təltif edildi və SSRİ xalq artisti adına layiq görüldü. Bir il sonra bəstəkar Azərbaycan Konservatoriyasının rektoru təyin edildi və həmin 1939-cu ildə SSRİ Bəstəkarlar İttifaqının 1-ci qurultayının təşkilat komitəsinin üzvü seçildi. Ömrünün son 10 ilində Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqına rəhbərlik etmişdir. 1943-cü ildə tank kolonunun inşası üçün öz cibindən 25.000 rubl bağışladı.

1945-ci ilin sentyabrında Hacıbəyov Azərbaycan SSR EA İncəsənət İnstitutunun direktoru təyin edildi.

1945-ci ildə qurulduğu gündən Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının daimi üzvü və iki çağırış SSRİ Ali Sovetinin deputatı olmuşdur (1937, 1941).

1904-cü ildən 1920-ci ilə qədər mətbuatda 600-ə qədər müxtəlif məzmunlu məqalələr yazsa da sovet işğalından sonra vəfat edənə qədər cəmi 30 məqalə yazıb. Bu məqalələrin də əksəriyyəti musiqi ilə bağlı olub.

1947-ci ildə şəkərli diabetdən əziyyət çəkən Üzeyir Hacıbəyovun vəziyyəti ağırlaşdı və səhv təyin olunmuş müalicə səbəbindən daha da mürəkkəbləşdi. Moskva şəhərinin Kremlin xəstəxanasında müalicə almağa başladı, daha sonra Mərdəkandakı dövlət sanatoriyasına köçürüldü. 1948-ci il noyabrın 23-də, gecə saat 2 radələrində bəstəkar Bakıda, "Monolit" binasının dördüncü mərtəbəsindəki mənzilində ürək çatışmazlığından vəfat etdi. Bakıda Birinci Fəxri Xiyabanda dəfn olundu.

Ailəsi

 Anası Şirinbəyim xanım Hacıbəyova-Əliverdibəyova — 1853-cü ildə mülkədar ailəsində doğulmuşdur. Ailədə 12 uşaq var idi: dörd qardaş, səkkiz bacı. Oğlanların hamısı mükəmməl təhsil, qızlar isə ev təhsili almışdılar. Şirinbəyim xanım ədəbiyyatı çox sevir, şerlər oxuyur, Füzulinin əsərlərini əzbər bilirdi. 1870-ci ildə Əbdülhüseynə ərə getmiş, beş uşağı olmuşdur: Sayad, Əbuhəyat, Zülfüqar, Üzeyir, Ceyhun. Ömrünün son illərini Bakıda, oğlu Üzeyirin evində keçirmişdir. 1939-cu ildə vəfat etmişdir.
 Atası Mirzə Əbdülhüseyn bəy Hacıbəyov 1840-cı ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdu. Mədrəsə təhsili almışdı. Mirzə Əbdülhüseyn bəy Hacıbəyov 1901-ci ildə vəfat edib.
 Dayısı Qara bəy Əliverdilər — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin üzvü.
 Xanımı Məleykə Terequlova-Hacıbəyli — Hənəfi Terequlovun bacısı Məleykə Hacıbəyli Tiflisdə Qızlar Gimnaziyasında oxumuş, pedaqoji fəaliyyət göstərmişdir. Üzeyir bəylə Məleykə xanım 1909-cu il dekabrın 20-də ailə həyatı qurnuşdur, amma cütlük övlad sahibi ola bilmir. Üzeyir Hacıbəyov həyat yoldaşı Məleykə xanıma konservatoriyaya daxil olmaqda da yardımçı olub. Məleykə xanım yoldaşına başqa qadınla evlənib övlad sahibi olmağı da təklif edib, lakin təklif bəstəkar tərəfindən qəbul edilməyib. Üzeyir bəy Hacıbəyovla ailə qurduqdan sonra Bakıya köçmüşdür. O, Bakda da pedaqoji fəaliyyətini davam etdirmiş, Azərbaycanda konservatoriya təşkil olunandan sonra Üzeyir bəyin məsləhəti ilə həmin ali məktəbə daxil olmuşdur. 6 il Bakıda kirayə yaşayan cütlük sonradan 1915-ci ildə hazırda ev muzey kimi fəaliyyət göstərən mənzilə köçürlər. Məleykə xanım Terequlova milliyətcə tatar idi. Məleykə xanım Üzeyir Hacıbəyovun ölümündən sonra (1948) "Arşın mal alan" musiqili komediyasının klavirinin Bakıda, "Koroğlu" operasının klavirinin isə Moskvada nəşr olunub işıq üzü görməsində böyük əməyi və xidməti olmuşdur. Məleykə Hacıbəyli 1966-cı ildə vəfat etmişdir. Üzeyir bəyin məzarının sol tərəfində həyat yoldaşı Məleykə xanımın məzarı yerləşir. Ali təhsil aldıqdan sonra Hacıbəyov Bakıda həyat yoldaşı və anası ilə birlikdə yaşadı, eyni zamanda bacısının beş uşağına baxırdı; onun öz övladları yox idi.
 Baldızı Badigülcamal Terequlova — Müslüm Maqomayevin həyat yoldaşı idi.
 Qardaşı Ceyhun Hacıbəyli — Fransaya mühacirət etmişdir. Qardaşlar bir-biri ilə əlaqəni bacıları və digər qohumları vasitəsilə saxlayırdılar. "Koroğlu" operasının səhnələşdirməzdən öncə bəstəkarın həbs olunması və mümkün repressiyalar altına düşmək kimi davamlı təhlükələr qalırdı, lakin "Koroğlu" 1938-ci ildə SSRİ-nin paytaxtında təntənəli şəkildə səhnələşdirildikdən sonra müəllif SSRİ Xalq artisti adına və "Lenin" ordeninə layiq görüldü və SSRİ Ali Sovetinin deputatı seçildi.

Bakıda ünvanları
 1908 — "İslamiyə" otelinin 31-ci otağı (hazırda Azərbaycan prospektindəki 9 nömrəli ev)
 1915–1942 — Verxnyaya Priyutskaya küçəsindəki ev (ev muzeyinin yerləşdiyi indiki Ş. Əzizbəyov 67 küçəsi)
 1942–1948 — Nizami meydanında "Monolit" evi

Təltif və mükafatları
 "SSRİ xalq artisti" fəxri adı — 17 aprel 1938
 "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 26 sentyabr 1937
 "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı — 1 fevral 1936
 "Stalin" mükafatı (2-ci dərəcə) — 1941 ("Koroğlu" operasına görə)
 "Stalin" mükafatı (2-ci dərəcə) — 1946 ("Arşın mal alan" filminin musiqisinə görə)
 "Lenin" ordeni — 17 aprel 1938
 "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni — 17 sentyabr 1945
 "Qafqazın müdafiəsinə görə" medalı — 1 may 1944
 "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə" medalı — 6 iyun 1945

Yaradıcılığı
Üzeyir Hacıbəyovun yaradıcılığında Qərb və Şərq musiqi üslubları birləşdirilib; onun tərəfindən Azərbaycan xalq musiqisinin elementləri klassik Avropa ənənələrinə uyğunlaşdırılmışdır. Bu metoddan istifadə edərək Hacıbəyov 1908-ci ildə Azərbaycan şairi Füzulinin eyni adlı poeması əsasında ilk Azərbaycan operası "Leyli və Məcnun"u yaratdı. 1909-cu ildə yaratdığı "Şeyx Sənan" adlı ikinci operası üslubuna görə sələf xeyli dərəcədə fərqlənirdi və əsasən müəllifin musiqisindən ibarət idi. 1910–1915-ci illər arasında yazılmış növbəti dörd opera ənənəvi Azərbaycan muğamı əsasında qurulmuşdur ("Rüstəm və Zöhrab" (1910), "Şah Abbas və Xurşud Banu" (1911), "Əsli və Kərəm" (1912), "Harun və Leyla" (1915)). Bəstəkarın ən yaxşı əsəri 1936-cı ildə yazılmış "Koroğlu" operası hesab olunur. Bu əsərinə görə Üzeyir Hacıbəyova 1941-ci ildə "Stalin" mükafatı verildi. Ümumilikdə, o, 7 opera və 3 operetta yazmışdır: "Ər və arvad" (1909), "O, olmasın bu olsun" (1910) və "Arşın mal alan" (1913). Hacıbəyov "Koroğlu" operası xaricində bütün əsərlərinin librettosunun müəllifi idi. Onun həmçinin yarımçıq qalmış "Firuzə" operası var idi. Bu əsəri bəstəkar İsmayıl Hacıbəyov tamamladı.

Üzeyir Hacıbəyli Nizami Gəncəvinin sözlərinə "Sənsiz" (1941) və "Sevgili canan" (1943) kimi əsərlər yaradaraq "romans-qəzəl" adlı kamera vokal musiqisinin yeni janrını kəşf etdi. Bundan əlavə, Hacıbəyov həm də Azərbaycan opera məktəbinin qurucusu hesab olunur. Viktor Vinoqradov "Üzeyir Hacıbəyov və Azərbaycan musiqisi" kitabında yazır:
"…Onun xidmətləri həqiqətən böyükdür. Təsadüf deyil ki, Azərbaycanda opera kütləvi musiqi janrıdır.…"

1918-ci ildə bəstəkar Azərbaycan himnini bəstələdi. 1920–1991-ci illərdə Azərbaycanın SSRİ ittifaq respublikalarının tərkibinə daxil olması səbəbindən bu himn səsləndirilmirdi, lakin 1930-cu ildə Azərbaycanda Sovet hakimiyyətinin qurulmasının 10-cu ildönümü münasibətilə Üzeyir bəy Azərbaycan SSR-in yeni himn sözlərini və musiqisini yazdı. Yeni himn ilk dəfə 28 aprel 1930-cu ildə Hacıbəyovun rəhbərliyi altında səsləndirildi. 1930-cu ilə aid Azərbaycan SSR-in himni kantata janrına oxşar olduğundan ona bəzən kantata da deyilir. Artıq 1944-cü ildə o, ittifaq respublikasının yeni himnini tərtib etdi, hansı ki Azərbaycan SSRİ-in tərkibindən çıxanadək səsləndirilirdi. 1991-ci ildə 1918-ci ilə aid köhnə himn yenidən "dövlət" statusunu aldı.

1920-ci illərin sonu və 30-cu illərin əvvəllərində o, xalq çalğı alətləri orkestri üçün ilk Azərbaycan kütləvi mahnılarını, kamera instrumental əsərlərini yaratdı ("Pambıq tarlalarında" süitası, "Çahargah" və "Şur" ladaları) və skripka, violonçel və fortepiano üçün kantatlar (o cümlədən "Füzulinin xatirəsinə "(1934)), orkestr (uverturalar) və xor əsərlərini bəstələmişdir.

1941–1945 müharibə illərində bir sıra vətənpərvərlik mahnılar ("Yaxşı yol", "Şəfqət bacısı" və s.), "Vətən və cəbhə" kantatası və "Döyüşçülər marşı" (1942) uvertürasını yazmışdır.

Leyli və Məcnun operası

Üzeyir Hacıbəyov ilk Azərbaycan operasını (muğam operası) 1907-ci ildə yazmağa başladı. O, 1908-ci ilə qədər tamamlandı və daha sonra ilk dəfə Bakıda, neft maqnatı və xeyriyyəçi Hacı Zeynalabdin Tağıyevə məxsus teatrda tamaşaya qoyuldu. Operanın tamaşaya ilk dəfə qoyulmasında həm Azərbaycan SSR-in, həm də sonradan müstəqil Azərbaycanın populyar musiqi və ictimai xadimləri olacaq Azərbaycan mədəniyyət xadimləri iştirak etmişdir.

Tar çalan sonradan məşhurlaşan Qurban Pirimov olmuşdur, Hüseynqulu Sarabski Məcnun rolunu oynamışdır, bəstəkarın özün isə orkestrdə skripka partiyasını ifa etmişdir. Leyli rolunu kişi canlandırmışdır. Sarabski, 1930-cu ildə nəşr olunan xatirələrində yazır:
"…Bu tamaşadan sonra bir çoxları məni Məcnun çağırmağa başladılar. Mən bu adın dəyərini bilirdim, mən onunla fəxr edirdim. Əvvələr küçədə məni istehza ilə qarşılayan insanlar indi məni hörmət və məhəbbətlə qəbul edirdi. "

Bəstəkarın "Leyli və Məcnun" əsəri muğam operası və ümumilikdə Azərbaycan operası janrının təməlini qoydu. Sonralar o, xatıralyırdı:

Üzeyir Hacıbəyov seçimini Füzulinin "Leyli və Məcnun" (poemanın özü Leyli və Məcnun ərəb əfsanəsi üzərində qurulmuşdur) və xalq musiqisinin janrlarında saxladı ki, bu da əsərin müsəlman cəmiyyətində qəbul edilməsinə müsbət təsir göstərdi. Azərbaycandan kənarda opera ilk dəfə Tiflisdə tamaşaya qoyuldu.

Muğamdan savayı "Ləyli və Məcnun" operasında çalınan bütün musiqi parçaları müəllifin özü tərəfindən yazılmışdır. Tamaşa boyunca yalnız bir Azərbaycan xalq mahnısı səslənir. Səciyyəvi ahəng strukturu və ritm tamaşanın bütün müəyyən obrazları ilə uyğunlaşır.

"Arşın mal alan" operettası

"Arşın mal alan" bəstəkarın sonuncu və ən populyar operettalarındandır. O, 1913-cü ildə Sankt-Peterburqda yazılmışdır. Operettada hadisələr Şuşa şəhərində baş verir. Rəşid Behbudovun qızı Rəşidə "Arşın Mal Alan"ın yaranma hekayəsini belə təsvir edir:
… Mənim babam Məcid bəy Behbudalı, keçmişdə Behbudovlar nəsili belə adlanırmış, qeyri-adi səsə malik imiş, xalq mahnılarını mükəmməl ifa edirmiş və 30 yaşında artıq peşəkar bir müğənni olmuşdur. Bundan əvvəl isə atasına kömək edirmiş: bir qutu ipək yığaraq o vaxt yaşadıqları Şuşa küçələrini gəzir və yerli modapərəstləri mallara baxmağa dəvət edirdi: "Arşin mal alan, arşin mal alan…". Xırdavatçının ifadəli siması gələcək bəstəkar Üzeyir Hacıbəyovun uşaqlıq xatirəsinə o qədər həkk olundu ki, sonradan o, bu süjeti "Arşın mal alan" operettasında istifadə etdi.…"

Janr və forma baxımından Əsgərin açılış ariyası və operettanın digər bir sıra vokal nömrələri sırf Avropa tərzində ifa olunmuşdur. Eyni zamanda, onların melodiyaları şübhəsiz milli koloritə sahibdirlər. Xüsusilə, bəhs olunan Əsgərin açılış ariyası segah məqamında, Cahanın kupletləri və rəqsi şur məqamında, Vəli və Tellinin dueti də şur məqamında ifa olunmuşdur. "Arşın mal alan"ın premyerası 1918-ci ildə Zeynalabdin Tağıyevin teatrında baş tutdu. Sonralarda "Arşın mal alan" 75-dən çox dilə tərcümə edildi və 76 ölkədə 187 teatrda səhnəyə qoyuldu: Gürcüstanın 16 şəhərində, Bolqarıstanın 17 şəhərində, ABŞ-nin 13 ştatında, Polşanın 17 şəhərində (1500 dəfə), Rusiyanın 28 şəhərində, Çinin 8 şəhərində və s. 1919-cu ildə Hacıbəyov qardaşlarının truppası Türkiyənin İstanbul şəhərinə qastrola gəlmişdir. Bu qastrollar o qədər uğurlu alındı ki, Azərbaycan artistləri İstanbulda yerləşən "Şərq" teatrını bir neçə ay icarəyə götürməli oldular. 4 iyul 1925-ci ildə Parisin "Femina" teatrında premyerası baş tutan "Arşın mal alan" operettasının tamaşa edilməsi xüsusilə vurğulamağa dəyər. Müəllifin qardaşı Ceyhun bəy əsəri fransız dilinə tərcümə etmişdir. Rolları Fransa artistləri Derval (Sultan bəy), Monte (Əsgər), Passani (Gülçöhrə), Maqali (Asya) və başqaları ifa etdilər. Məşhur Polşa dramaturqu S. Povolotski xatırlayır:
…Mən Əsgrəin ariyasını ilk dəfə möhtəşəm müğənni Rəşid Behbudovun ifasında dinlədim. Sonra mən əsas rolda Rəşid Behbudovun olduğu "Arşin mal alan" filmini izlədim. Film mənə çox təsir etdi və mən onu sevdim. Bir müddət sonra sevilən müğənni bir daha Polşaya qastrol səfərinə gəlir. Hər konsertdə ifa etdiyi "Arşin mal alan"dan Əsgər ariyasını Polşa dilində mən bir daha dinlədim. Növbəti konsertdən sonra Rəşid Behbutova yaxınlaşdım və "Arşın mal alan"ı polyak dilinə tərcümə etmək arzumu onunla bölüşdüm. Müğənni təklifimi bəyəndi…

1954-cü ildə A. Vegersk adına Belostok dövlət teatrında "Arşın mal alan" polyak dilində səhnələşdirildi. Baş rolları E. Poreda və S. Voloşin oynadılar. 2004-cü ildə Vaxtanqov adına Teatr İnstitutu yanında Şukin adına Dövlət Teatrının səhnəsində "Arşin mal alan" adlı yeni tamaşanın premyerası baş tutdu, tamaşada Şukin Teatr Məktəbinin məşhur rus aktyor-məzunlarının iştirak etdilər. 2007-ci ildə operetta Vyanada səhnəyə qoyuldu.

"Arşın mal alan" operettasının ekranlaşdırılması
"Arşın mal alan" operettası 4 dəfə ekranlaşdırılmışdır. İlk ekranlaşdırılması 1916-cı ildə Rusiyada həyata keçirildi. Rejissor Boris Svetlov bu ekranlaşdırılmanı Hüseynqulu Sarabski, Əhməd Ağdamski və Mirzəağa Əliyevin iştirakı ilə Piron qardaşlarının "Film" studiyasında təşkil etdi. Növbəti film ekranlaşdırılma 1917-ci ildə Sankt-Peterburqda edildi, lakin müəllifin təkidi ilə film prokatdan çıxarıldı. Elə həmin il "Arşın mal alan" ABŞ-də çəkildi. 16 fevral 1917-ci il tarixli "Molla Nəsrəddin" jurnalında yazılmışdır: "…Nyu-York qəzetlərindən birində xəbər verilir ki, Amerikada "Arşın mal alan" səhnələşdirilib. Həmyerlimiz Üzeyir bəy Hacıbəyovun bu ecazkar operettası Amerika tamaşaçılarının da rəğbətini qazandı…".

15 sentyabr 1918-ci ildə "Millət" qəzetində Yusif Vəzir da bu faktı təsdiqlədi. O, yazırdı: "…Arşin mal alan Amerika səhnələrində belə uğur qazanmışdır… Bütün İslam dünyasında ilk opera və operettanın müəllifləri olduğumuzu qürurla elan edə bilərik…". 1937-ci ildə erməni əsilli Amerika rejissoru Setraq Vartyan müəllifin adını qeyd etmədən üçüncü dəfə "Arşin mal alan"ı erməni dilində ekranlaşdırdı. Üzeyir Hacıbəyov öz etirazını şəxsən Stalinə ünvanladı. Sonuncunun göstərişi ilə 1945-ci ildə Azərbaycanda Hacıbəyovun əsərinin ekranlaşdırılması təşkil edildi. Filmin ssenarisini Sabit Rəhman yazmışdır, Rza Təhmasib və Nikolay Leşenko rejissor olaraq təyin edildilər. Musiqi redaktoru vəzifəsi Üzeyir bəyin qardaşı oğlu Niyaziyə həvalə edildi. Filmin aktyor heyəti həqiqətən də ulduzlu idi. Rəşid Behbudov və Leyla Bədirbəyli dəvət olunmuşdular. Gənc Tamaşaçılar Teatrının gənc aktrisası Rəhilə Mustafayeva Asya roluna təyin olunmuşdur. Tanınmış sovet rejissoru, aktyor və ssenarist Qriqori Aleksandrov layihənin konsultantı vəzifəsini aldı.

İlk əvvəl film Sovet senzurası tərəfindən bəyənilmədi və onun prokatı qadağan edildi, lakin xudsovetin fikri ilə razılaşmayan və filmin "dünyanı fəth edəcəyinə" inanan Sergey Eyzenşteyn Stalinin filmi izləməsinə nail oldu və o, onun xoşuna gəldi. Stalinin bəyənməsindən sonra "Arşın mal alan" filmi SSRİ-də prokata çıxdı və "Stalin" mükafatını qazandı.

"O, olmasın, bu olsun"

1910-cu ildə yazılmış "O, olmasın, bu olsun" operettası bəstəkarın ikinci musiqili komediyasıdır ("Ər və arvad"dan sonra). Onun premyerası 25 aprel (8 may) 1911-ci ildə Bakıda Mayılov qardaşlarının teatrında (indiki M. F. Axundov adına Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrı) baş tutdu. Teatr tamaşasının aktyor heyəti bunlardan ibarət idi: Məşədi İbad – Mirzəağa Əli oğlu Əliyev, Sərvər – Hüseynqulu Məlik oğlu Sarabski, Rüstəm bəyin qızı Gülnaz – Əhməd Bəşir oğlu Ağdamski, Həsən bəy – Məmməd Hənəfi Həsən oğlu Terequlov. Teatr tamaşasının dirijoru komediyanın müəllifi özü olmuşdur. Bu komediyanın bir neçə səhnə redaksiyası var idi, o, bir çox dillərə tərcümə edilmiş və Cənubi Qafqaz, Türkiyə, Bolqarıstan, Yəmən və s. ölkələrin şəhərlərində uğurla səhnəyə qoyulmuşdur. Komediyanın librettosu ilk dəfə 1912-ci ildə Bakı şəhərində, Orucov Qardaşları Mətbəə Nəşriyyatında çap olunmuşdur. Əvvəlcə o, üç pərdəli idi, 1915-ci ildə hamam səhnəsi yazıldıqdan sonra isə dörd pərdəli musiqili komediyasına çevrildi. Musiqi üçün Üzeyir Hacıbəyov Azərbaycan xalq musiqisindən və muğamdan, mətn üçün isə Füzulinin qəzəllərindən istifadə etmişdir.

Komediyanın baş qəhramanı əlli yaşlı Məşədi İbad adlı tacirdir, hansına ki kasıblamış Rüstəm bəy Gülnaz adlı öz on beş yaşlı qızını ərə verir. Ancaq komediyanın sonlarına yaxın Gülnazın aşiq olduğu Sərvər adlı tələbə Məşədi İbadı aldatmağı bacarır və nəticədə o, "o olmasın, bu olsun" deyərək Gülnazla deyil, qulluqçu Sənəmlə evlənir. "O olmasın, bu olsun" komediyası inqilabdan əvvəlki Azərbaycan teatr sənətində ən cəsarətli və prinsipial əsərlərdən biri hesab olunur, hansındaki Hacıbəyov XIX sonu — XX əsrin əvvəli Azərbaycan həqiqətlərindəki ictimai və məişət ziddiyyətlərini göstərməyi bacardı. Ancaq Metyu O'Braynın qeyd etdiyi kimi, Üzeyir Hacıbəyovun bu komediyasının mərkəzində qadın hüquqlarının dəstəyi dayanır.

Bu komediya 1956-cı ildə "Azərbaycanfilm" kinostudiyası tərəfindən ekranlaşdırılmışdır. "O olmasın, bu olsun" filmi də tamaşaçıların rəğbətini qazanmışdır.

Mədəniyyətdə

Bəşəriyyət tarixində elə şəxslər var ki, onlar özləri üçün anadan olmayıblar, bəlkə bütün xalqa və hətta ümuminsaniyyətə xeyir gətirmək və tərəqqisinə səbəb olmaq üçün yaranıblar. Bu cür adamlar nəinki sağlığında, bəlkə öləndən sonra da camaata mənfəət verirlər.

Üzeyir Hacıbəyov Azərbaycan musiqi mədəniyyəti tarixində yeni istiqamət və milli bəstəkarlıq məktəbinin özülünü qoymuşdur. Azərbaycan musiqisi tarixində ilk opera, ilk musiqili komediya və bir sıra digər janrlarda, ilk nümunələrin yaradıcısı kimi tanınmış dahi bəstəkar ilk azərbaycanlı folklorçu-bəstəkar və Azərbaycan musiqisinin dərinliklərini və istiqamətlərini araşdırıb üzə çıxarmış və əsaslandırmış ilk azərbaycanlı musiqişünas-alimdir. Üzeyir Hacıbəyov həm də ədəbi-bədii dəyərini itirməmiş yazıları ilə tanınan publisist, felyetonçu və librettoçu-dramaturqdur. Üzeyir Hacıbəyov görkəmli yenilikçi, müəllim-ustad və Azərbaycanda böyük musiqiçi-ictimaiyyətçı kimi, Şərqdə ilk musiqili teatrın və ilk Konservatoriyanın yaradıcısı kimi Azərbaycan xalqının tarixində və mədəniyyətində dərin iz qoymuşdur.

Üzeyir Hacıbəyov Azərbaycan musiqisini dərindən araşdırmış və onun, zəngin və çoxşaxəli olduğunu elmi məqalələrində göstərmişdir. Digər tərəfdən Azərbaycan musiqisinə mənfi təsir edə biləcək istiqamətlərdən və bacarıqsız harmonizasiya üsullarından istifadə etməməyi məsləhət görürdü..

Hacıbəyov 1921-ci ildə Bakıda Azərbaycanlı tələbələr üçün ilk musiqi məktəbini — Azərbaycan Dövlət Türk Musiqi Məktəbini (sonralar texnikum) təşkil etmişdir. 1926-cı ildən Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında fəaliyyət göstərən Hacıbəyov burada nəzəriyyə, harmoniya, Azərbaycan musiqisinin əsasları fənlərindən dərs demiş, konservatoriya yanında ilk çoxsəsli Azərbaycan xor kollektivi yaratmışdır.

O, 1927-ci ildə Müslüm Maqomayevlə birgə ilk "Azərbaycan türk el nəğmələri" məcmuəsini nəşr etdirmişdir. Hacıbəyov 1931-ci ildə Azərbaycan Radio Komitəsi yanında ilk notlu xalq çalğı alətləri orkestri təşkil etmişdir.

Üzeyir bəy Hacıbəyovun anadan olmasının 100 illik yubileyi böyük təntənə ilə keçirilmişdir. YUNESKO-nun görkəmli şəxsiyyətlərin ildönümü və 1985-ci ilin mühüm hadisələri təqviminə əsasən Hacıbəyovun yubileyi beynəlxalq miqyasda da qeyd edilmişdir.

1 sentyabr 1995-ci ildə Üzeyir Hacıbəyovun anadan olmasının 110 illiyi ilə əlaqədar qərar qəbul edilmişdir.

2010-cu ildə Azərbaycanda və dünyada Üzeyir Hacıbəyovun anadan olmasının 125 illik yubileyi təntənə ilə qeyd edildi. Bakıda 18–28 sentyabr ərəfəsində "Üzeyir Hacıbəyli — 125" Beynəlxalq Musiqi festivalı keçirildi.

Üzeyir Hacıbəyovun adını daşıyan quru yük gəmisi 1977-ci ildə Rusiyanın Rıbinsk şəhərindəki Volodarski adına gəmiqayırma zavodunda inşa edilib.

Musiqi festivalı

2009-cu ildən bəri Azərbaycanda Üzeyir Hacıbəyovun xatirəsinə Beynəlxalq Musiqi Festivalı keçirilir. Festivalda Azərbaycan musiqiçiləri ilə yanaşı yaxın və uzaq ölkələrdən olan əcnəbi musiqiçilər də iştirak edirlər.

Xatirəsi
 Üzeyir Hacıbəyovun ad günü, 18 sentyabr Azərbaycanda Milli Musiqi Günü kimi qeyd olunur.
 1977-ci ildə Volodarsk verfində inşa edilmiş teploxoda Üzeyir Hacıbəyovun adı verildi.
 Azərbaycan SSR Dövlət Mükafatına Üzeyir Hacıbəyovun adı verilmişdir.
 Bakıda bir küçə, Bakı Musiqi Akademiyası (1991-ci ilə qədər Azərbaycan Dövlət Konservatoriyası), Azərbaycan Dövlət Simfonik Orkestri və habələ Azərbaycanda yaradılan mədəniyyət sahəsində xidmətlərinə görə dövlət mükafatı.onun adını daşıyırlar.
 1956 və 1960-cı illərdə Bakıda Hacıbəyova abidələr qoyuldu: 1956-cı ildə bəstəkarın məzarında (müəllif: Ö. Eldarov), 1960-cı ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının qarşısında (müəllif: T. Məmmədov).
 1959-cu ildə Şuşada, 1975-ci ildə isə Bakıda Üzeyir Hacıbəyovun ev-muzeyi açıldı.
 1959-cu ildə Şuşada abidəsi və büstü qoyuldu. Daha sonra, BBC jurnalisti Tomas de Vaalın sözlərinə əsasən, "gülləbaran edilmiş, ikiyanlı pencəkdə və qırılmış eynəkdə" olan büst söküldü və 1992-ci ildə Şuşanı zəbt edən ermənilər onu metal qırıntılarına satdılar. 2021-ci ilə qədər büst Azərbaycan İncəsənət Muzeyinin açıq havasında nümayiş olunurdu. 14 yanvar 2021-ci ildə büstü Şuşada yenidən quraşdırıldı.
 1981-ci ildə məşhur Azərbaycan yazıçı-dramaturqu Anarın rejissorluğu ilə Üzeyir Hacıbəyovun həyatından bəhs edən "Üzeyir ömrü" adlı bədii film çəkilmişdir. Hacıbəyov rolunu Hüseynağa Atakişiyev canlandırmışdır.
 2006-cı ildə Vyanada bəstəkarın büstü açıldı.
 2008-ci ildə YUNESKO-nun himayəsi ilə Üzeyir Hacıbəyovun "Ləyli və Məcnun" operasının 100 illiyi qeyd olundu.
 2011-ci ildə Serbiyanın Novi Sad şəhərində bəstəkarın büstü açıldı.
 9 dekabr 2020-ci ildə Sankt-Peterburqdaki şəhər bağçalarından birinə onun adı verildi.

Filmoqrafiya
 Üzeyir ömrü (film, 1981)
 Cavid ömrü (film, 2007)
 Bir arşın malçı əhvalatı (film, 2020)
 Bülbülün Asəf Zeynallı haqqında xatirələri (film, 2021)

Fotoqalereya

Bəstəkarın əlyazmaları

Nəsil ağacı

İstinadlar

Mənbə
 Həsənova, T. "Üzeyir Hacıbəyov və Azərbaycan kinosu". //Kino.- 2006.- 29 sentyabr.- səh. 7.
 Uşaq və psixoloji xüsusiyyətlər Üzeyir Hacıbəyov yaradıcılığında
 Kayzen.az — Böyük musiqiçilər: Üzeyir Hacıbəyli
 Üzeyir Hacıbəyov
 Elektron Ensiklopediyası
 Kitab Klubu

Xarici keçidlər
 Üzeyir Hacıbəyli
 Üzeyir Hacıbəyovun haqqinda söz
 ÜZEYIR BƏY HACIBƏYOV
 Üzeyir Hacıbəyov
 Üzeyir Hacıbəyovu "Arşın mal alan"ı yazmağa nə sövq etdi?
 Üzeyir Hacıbəyovun Ev Muzeyi
 Üzeyir Hacıbəyov
 Ulduzlar-Üzeyir Hacıbəyov
 Üzeyir Hacıbəyova mollanəsrəddinçi demək olarmı?
 Üzeyir Hacıbəyov. "Leyli və Məcnun"
 Üzeyir Hacıbəyov. "Koroğlu" operası
 Üzeyir Hacıbəyov

 Dağılmış evin maketi, yarımçıq poema və Xurşidbanu Natəvandan Üzeyir bəyə qalan güzgü
 Üzeyir Hacıbəylinin anım günüdür
 "Üzeyir Hacıbəyli — 130" musiqi albomunun təqdimatı
 Google Ü. Hacıbəyovu ad günündə xatırladı

Həmçinin bax

 Üzeyir Hacıbəyov Beynəlxalq musiqi festivalı
 Azərbaycan bəstəkarlarının siyahısı
 Simfonik muğam

Hacıbəyovlar

Azərbaycan bəstəkarları
Azərbaycanlı bəstəkarlar
Azərbaycan klassik bəstəkarları
Opera bəstəkarları
Azərbaycan film bəstəkarları
Azərbaycan balet bəstəkarları
Operetta bəstəkarları
Azərbaycan yazıçıları
Azərbaycanlı yazıçılar
Azərbaycan jurnalistləri
Azərbaycanlı jurnalistlər
Azərbaycan dramaturqları
Azərbaycanlı dramaturqlar
Azərbaycan pedaqoqları
Azərbaycanlı pedaqoqlar
Azərbaycan musiqi pedaqoqları
Azərbaycan publisistləri
Azərbaycanlı publisistlər
Azərbaycan dirijorları
Azərbaycanlı dirijorlar
Azərbaycan xor dirijorları
Azərbaycan musiqişünasları
Azərbaycanlı musiqişünaslar
Azərbaycan etnomusikoloqları
SSRİ-nin musiqi pedaqoqları
SSRİ Ali Sovetinin I çağırış deputatları
SSRİ Ali Sovetinin II çağırış deputatları
Poçt markalarında şəxslər
SSRİ kişi bəstəkarları
Bakı Musiqi Akademiyasının rektorları
Şuşa musiqiçiləri
Şuşa yazıçıları
Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının sədrləri
Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının sədrləri

Üzeyir Hacıbəyov


Доње Видово је насеље у Србији у општини Параћин у Поморавском округу. Према попису из 2011. било је 1709 становника.

Демографија
У насељу Доње Видово живи 1559 пунолетних становника, а просечна старост становништва износи 42,3 година (40,7 код мушкараца и 44,1 код жена). У насељу има 510 домаћинстава, а просечан број чланова по домаћинству је 3,79.

Ово насеље је великим делом насељено Србима (према попису из 2002. године), а у последња три пописа, примећен је пад у броју становника.

Референце

Спољашње везе

 Мапе, аеродроми и временска ситуација локација (Fallingrain)
 Сателитска мапа (Wikimapia)
 Гугл сателитска мапа (Maplandia)
 План насеља на мапи (Mapquest)

Opština Paraćin
Naselja u Pomoravskom upravnom okrugu
Vikiprojekat geografija/Naselja u Srbiji

Доње Видово


久地パーキングエリア(くちパーキングエリア)は、広島県広島市安佐北区安佐町久地の広島自動車道上にあるパーキングエリアである。

道路
  広島自動車道

施設
2006(平成18)年、12月下旬に上下線と共にトイレをリニューアルオープンをした。

上り線(中国道方面)
 駐車場
 大型 12台
 小型 24台
 車椅子用駐車場有
 トイレ
 男性 大2(和式0・洋式2)・小5
 女性 7(和式1・洋式6)
 車椅子用 1
 スナック(7:00 - 19:00)
 ショッピング(7:00 - 19:00)
 自動販売機

下り線(山陽道方面)
 駐車場
 大型 12台
 小型 24台
 車椅子用駐車場有
 トイレ
 男性 大2(和式0・洋式2)・小5
 女性 7(和式1・洋式6)
 車椅子用 1
 スナック(8:00 - 20:00)
 ショッピング(8:00 - 20:00)
 自動販売機

隣
  広島自動車道
 (2) 広島西風新都IC - 久地BS - 久地PA - (1) 広島北IC

関連項目
 日本のサービスエリア・パーキングエリア一覧

外部リンク
 西日本高速道路サービス・ホールディングス株式会社
 久地パーキングエリア(上り線)
 久地パーキングエリア(下り線)
 広島市
 安佐北区

ち
くち
安佐北区の交通
1985年開業の道路施設

久地パーキングエリア


Կենտրոնական կոմիտե (կրճատ՝ (ՀամԼԿԵՄ), կոմերիտմիության աշխատանքը ղեկավարող բարձրագույն մարմին՝ ՀամԼԿԵՄ համագումարների միջև ընկած ժամանակամիջոցում։

ՀամԼԿԵՄ ԿԿ և ԿՎՀ-ն ընտրում էր համագումարը։ Այն կոմերիտմիությանը ներկայացնում է պետական և հասարակական հաստատություններում ու կազմակերպություններում, հաստատում է իր կենտրոնական օրգան «Կոմսոմոլսկայա պրավդա» () թերթի, կոմերիտական այլ հրատարակությունների խմբագրությունների կազմը, բաշխում է միության բյուջեն, վերահսկում նրա կատարմանը։

Կենտրոնական կոմիտեի պլենումը գումարվում է ոչ պակաս քան վեց ամիսը մեկ անգամ։ Պլենումն ընտրում է ԿԿ-ի բյուրո և քարտուղարություն։

ՀամԼԿԵՄ 18-րդ համագումարում (1978) ԿԿ-ի կազմում ընտրվել են 239 անդամ և 59 անդամության թեկնածու։

Կոմսոմոլ

Կենտրոնական կոմիտե (ՀամԼԿԵՄ)


Dactylopius coccus (binomen ab Orontio Gabriele Costa anno 1835 statutum), vulgo cochinilla, est insectum Coccoideum subordinis Sternorrhynchorum, ex quo tinctura coccum (carmesium) extrahitur. Insectum, parasitus plerumque sessilis, in cactis generis Opuntiae habitat, sucum eorum edens.

Insectum acetum carminicum creat, quod alia insecta praedatoria deterret. Hoc acetum, 17–24% ponderis insectorum siccatorum componens, ex corpore ovisque extrahitur, deinde salibus aluminii vel calcii miscetur, ad tincturam conficiendam.

Notae

Coccoidea
Scientia cibaria
Taxa Costa
Taxa 1835

Dactylopius coccus


Marcel Sorieul, dit Marceau Rieul, né le  à Bolbec et mort le  au Havre, est un écrivain cauchois d'expression normande, auteur d'Arseine Toupétit.

Biographie
Il fait son apprentissage de typographe et travaille au journal Le Havre Éclair. En captivité en Allemagne pendant la Seconde Guerre mondiale, il monte une pièce de théâtre en cauchois Le Grand Match des GDB. Après la guerre, il travaille chez Le Havre Presse et à partir de 1960, écrit des histoires cauchoises, publiées tous les samedis. En 1965, il publie un recueil d'une quarantaine de ces histoires Arseine Toupétit, ses meilleues histouées cauchoises (republié 2004).

En cauchois, Sorieul voulant dire « débauche de saules », l'écrivain prit comme pseudonyme Marceau variante du prénom Marcel, en jeu de mots avec Marceau/Marseau/Marsaule/Marsault, Salix caprea (Marrsaús [marsô] en cauchois, espèce voisine du saule blanc - Salix alba, Saús [sô] en cauchois, franco-patoisé So/Sô), et Rioll [riolt] (débauche/bavardage/moquerie en cauchois, franco-patoisé Rieul).

Référence
 Arseine Toupétit, Le Pucheux, 2004

Liens externes

Écrivain normand
Langue normande
Naissance en février 1900
Naissance à Bolbec
Décès en novembre 1977
Décès au Havre
Décès à 77 ans
Naissance dans la Seine-Inférieure

Marceau Rieul