II Əbdülhəmid (Osmanlı türkcəsi: عبد الحميد ثانی — Abdü'l-Ḥamīd-i sânî) () — 34-cü Osmanlı sultanı və 113-cü İslam xəlifəsi.

Həyatı

Şahzadəlik illəri

21 sentyabr 1842-ci ildə Topqapı sarayında dünyaya gəlmişdir. Atası Sultan Əbdülməcid, anası isə Tirimüjgan Sultan idi. 1847-ci ildə qardaşı Şahzadə Muradla birlikdə möhtəşəm bir mərasimlə sünnət edilmişdir. 11 yaşında anası vəfat etmiş, bu səbəblə atasının digər xanımı olan Pirüstü Sultanın himayəsində böyümüşdür. Sarayda xüsusi müəllimlərdən dərs aldı. Osmanlı türkcəsi ilə yanaşı, fars, ərəb və fransız dillərini öyrəndi. Uşaqlığı ana sevgisindən məhrum, atasından uzaq keçmişdir. Taxt namizədliyindən olduqca uzaq olduğu üçün sarayda gözlərdən kənar həyat yaşadı. Dövlət işləriylə yaxından maraqlansa da, düşüncələrini heç kəslə paylaşmırdı. Bu səbəblə saray əhli və dövlət adamları arasında çox da sevilmirdi. Yalnız əmisi Sultan Əbdüləziz ağlı və siyasi qabiliyyəti səbəbilə ona önəm verirdi. Belə ki, Misir və Avropa səyahətlərində onu da özüylə birlikdə aparmışdı. Şahzadəlik illəri olduqca sərbəst keçən Əbdülhəmid Əfəndi vaxtının çoxunu Sarıyerdəki böyük köşkdə torpaq işləriylə keçirirdi. Burada kənd təsərrüfatı və dəmir filizi mədənləri satın alaraq şəxsi təsərrüfatını yaratdı. Birjada böyük sərvət qazandı. Belə ki, taxta çıxanda şəxsi sərvəti 100 min qızıldan çox idi.

Səltənəti

İlk illəri
Konstitusiyaya əsaslanan idarəçilik forması qurmaq istəyən və bu səbəblə Sultan Əbdüləziz və Sultan Muradı taxtdan endirən Mithat Paşa və dostlarıyla razılığa gələn Əbdülhəmid Əfəndi 31 avqust 1876-cı ildə cümə axşamı günü taxta çıxdı. Bu əsnada dövlət dərin böhran içərisində idi. Sultan Əbdüləziz dövründə başlayan bolqar və boşnaq üsyanlarına Sultan Murad dövründə serb və alban ayaqlanmaları da qoşuldu. Bu üsyanları pərdə arxasından dəstəkləyən Rusiya imperiyası "Şərq məsələsi"nin həllində maraqlı idi. Dövlət isə düşdüyü maliyyə çətinlikləri səbəbilə üsyanları yatıra bilmirdi. Sultan Əbdüləzizin son illərində Mahmud Nədim Paşanın xarici borcların faiz dərəcələrini aşağı endirmək qərarı isə Avropada böyük etirazlara səbəb olmuşdu. Avropa ictimaiyyəti Osmanlı dövləti əleyhinə çevrilmişdi.

Bu şəraitdə taxta çıxan Sultan Əbdülhəmid Osmanlı tarixində o günə qədər görülməmiş bir çox addımlar atdı. Əsgərlərlə, məclis üzvləri ilə və üləmadan bir çox alimlə görüşlər keçirir, Ulduz sarayında iftar gecələri təşkil edirdi. Hərbi hospitalda Balkan cəbhəsindən gələn yaralıları şəxsən ziyarət edərək hədiyyələr paylayır, sədrəzəm və nazirlərlə birlikdə məscidləri gəzərək əhaliylə birlikdə namaz qılırdı.

Yeni sultanın bu kimi hərəkətləri əhali və ordu mənsubları arasında məmnunluq hissi yaratdı. Hamıda və xüsusilə də, orduda yüksək əhvali-ruhiyyə müşahidə olundu. Serblərlə gedən döyüşlərdə Osmanlı ordusu önəmli qələbələr qazandı. Ancaq Rusiyanın göndərdiyi ultimatom səbəbilə serblərlə 3 aylıq atəşkəs imzalandı. İngiltərə isə "Şərq məsələsi"nin İstanbulda toplanacaq bir konfransda müzakirə olunmasını istədi.

Birinci məşrutiyyət dövrü
Bu əsnada sultanla hökumət arasında mabeyn katiblərinin təyini məsələsində ilk anlaşmazlıq çıxmışdı. Sultan Əbdülhəmid sədrəzəm Mehmed Rüşdü Paşanın istehfasını qəbul etmədi. Serblərlə sülh imzalanmasını istəməyən bir qrup iğtişaşçı isə Mithat Paşa və dostlarını öldürüb, Sultan Əbdülhəmidi taxtdan endirməyə cəhd etdilər. 400 nəfər gözaltına alındı. Konstitusiya hazırlığı üçün müsəlman və qeyri-müsəlmanlardan bir komitə quruldu. Bu əsnada Mithat Paşa ilə anlaşmazlığa düşən sədrəzəm Mehmed Rüşdü Paşa istehfa etdi. 19 dekabr 1876-cı ildə Mithat Paşa sədarətə gətirildi. 4 gün sonra isə İngiltərənin təklifini qəbul edən dövlətlər İstanbuldakı konfransda toplandı. Həmin gün 101 top atəşi ilə Osmanlı imperiyasının ilk konstitusiyası qəbul edildi (23 dekabr 1876).

Tələm-tələsik hazırlanaraq İstanbul konfransının toplandığı gün elan edilən konstitusiya ilə, qərb dövlətlərinin ekstremal istəklərinin qarşısı alınmaq istənildi. Ancaq qərb dövlətləri buna əhəmiyyət vermədi. Daha öncə Rusiya səfirliyində müzakirə edilərək hazırlanan təkliflər qəbul edilməsi üçün Bab-ı Əliyə təqdim edildi. Osmanlı imperiyasının suverenliyini təhlükəyə atan bu təkliflər 18 yanvar 1877-ci ildə toplanan 180 nəfərlik Məclis-i Ümumidə müzakirə edilərək səsvermə yolu ilə rədd edildi. Gələn əcnəbi elçilər öz yerlərinə vəkil qoyaraq İstanbuldan ayrıldılar. Mithat Paşa İngiltərəyə, konstitusiyanın tam tədbiq edilməsi şəraitində qərb dövlətləriylə razılığa gələcəyini bildirdi. İngiltərə hökuməti isə Londonda yeni bir konfransın toplanması üçün danışıqlara başladı. Mithat Paşa istər bu hərəkətləri, istər sə də Osmanlı sülaləsini devirərək öz ailəsini taxta çıxarmaq istəməsi haqqında yayılan şayələr səbəbilə vəzifədən alınaraq 5 fevral 1877-ci ildə ölkədən sürgün edildi.

Sultan Əbdülhəmid konstitusiyanın yaradıcısı olan Mithat Paşanı ölkədən qovsa da, konstitusiyalı idarəçilik formasından imtina etmədi. Konstitusiyaya əsasən seçimlər növbəti 3 ay içində keçirildi və 19 mart 1877-ci ildə məclis şəxsən sultan tərəfindən açıldı. 141 üzvdən ibarət olan Osmanlı tarixinin ilk parlamentində 115 nəfər millət vəkili, qalan 26 nəfər isə əyanlar məclisindən seçilmişdi. Millət vəkillərinin 69-u müsəlman, 46-sı isə qeyri-müsəlman idi.

İngiltərənin təşəbbüsü ilə toplanan London konfransı hazırladıqları yeni təklifləri 31 martda imzalayaraq qəbul edilməsi üçün 3 apreldə Bab-ı Əliyə təqdim etdi. Ağır şərtlərdən ibarət bu protokol sultanın istəyilə məclisdə müzakirə edilidi və yenə qəbul edilmədi. Vəziyyət 12 apreldə hökumət tərəfindən qərb dövlətlərinə bildirildi. Beləliklə, əsas istəyinə çatan Rusiya imperiyası 24 apreldə Osmanlı imperiyasına müharibə elan etdi. Ruminlər, serblər, bolqarlar və albanlar Rusiyanın yanında yer aldılar. Maliyyə və hərbi baxımdan olduqca pis vəziyyətdə olan Osmanlı imperiyası xaricdən də dəstək ala bilmədi. Plevnedə Qazi Osman Paşanın, şərq cəbhəsində isə Əhməd Muxtar Paşanın fövqəladə zəfərləri belə, müharibənin gedişatını düzəldə bilmədi. Osmanlı orduları cəbhədən çəkilməyə başladı. Onların ardından on minlərlə müsəlman türk əhalisi də İstanbula köç etdi. Gələn mühacirlər hazırlanan xüsusi layihə əsasında Anadolunun müxtəlif bölgələrində yerləşdirildi. Ölkənin olduqca çətin olan bu günlərində, yeganə qanunverici orqan hesab edilən məclis isə anarxiya vəziyyətində idi.

Qurulan bu ilk məclis siyasi partiyalar yerinə, milliyyətçi qrupların mübarizə meydanına çevrilmişdi. Konstitusiyanın təmin etdiyi şəxsi azadlıq hüququ, ölkənin qeyri-müsəlman əhalisi tərəfindən milli azadlıq və hətta muxtariyyət hüququ olaraq qəbul edilirdi. Yenə konstitusiyaya görə, rəsmi dil türk dili olsa da, erməni və yunan vəkillər öz dillərinin də rəsmi dil olaraq qəbul edilməsini istəyirdi. Hər millət vəkili mənsub olduğu millətlərin problemləri ilə məşğul olurdu. Konstitusiyaya uyğun olaraq seçilən ikinci məclis isə 1878-ci ilin yanvarında toplandı. Rusların İstanbula doğru irəlilədiyi bu günlərdə müxalif qüvvələrdən ibarət bir qrup vəkil, başda sədrəzəm olmaqla hökumət kabinetinin istehfasını və müharibədə məğlubiyyətə səbəb olan ordu rəhbərlərinin hərb divanında mühakimə edilməsini tələb etdilər.

Sultan Əbdülhəmid isə İbrahim Əthəm Paşanın yerinə Əhməd Həmdi Paşanı sədarətə gətirdi (11 yanvar 1878). Məclis isə hər bir nazirin məclisdə hesabat verməsini və ordu rəhbərlərinin mühakimə edilməsinində təkid edirdi. 22 yanvarda buna dair bir qərar qəbul edildi. Sultan, məclis rəhbəri Əhməd Vəfik Paşanı məclisə göndərərək, tamamilə konstitusiyaya bağlı olduğunu və sədarət orqanını da ləğv edə biləcəyini bildirdi. Sultanın bu sözlərinə baxmayaraq məclisdə şiddətli mübahisələr davam etdi. Sultan Əbdülhəmid rusların İstanbula yaxınlaşdığı bu günlərdə məclisdən bir qərar gözləsə də, bu məsələdə məclis tək bir qərar belə qəbul edə bilmirdi. Sultan, məclisin istədiyi adamları hökumətdən uzaqlaşdırmağa çalışan Əhməd Həmdi Paşanı vəzifədən aldı və yerinə Əhməd Vəfik Paşa baş vəkil olaraq təyin edildi (4 fevral 1878). Baş vəkilin vəzifələri məclisin qəbul etdiyi qanunları sultana bildirmək və nazirlər kabinetinin fəaliyyətini tənzimləməklə məhdudlaşmışdı.Bu əsnada ruslarla Ədirnədə müvəqqəti atəşkəs imzalandı (19 fevral 1878).

Sultan Əbdülhəmid ruslarla sülh danışıqlarına hazırlıq üçün sarayda fövqəladə məclis topladı. Məclisə parlamentdən də 5 nəfər qatılmışdı. Baş vəkil Əhməd Vəfik Paşa rusların təklif etdiyi sülh şərtlərini bildirdi və məclisdə iştirak edənlərin fikirlərini aldı. Hamının sülhpərəst münasibət bildirməsinin ardından vəkillərdən Əhməd Əfəndi birdən ayağa qalxdı və sultanı görülməmiş bir şəkildə təqsirləndirərək məclisin olmadığını bildirdi. Sultan Əbdülhəmid isə vəkilə şəxsən cavab verərək, bu müharibənin səbəbkarı olmadığını, sadəcə vəzifəsinə uyğun olaraq məclisin qərarlarını təsdiq etdiyini və bunun üçün millətindən mükafat gözlədiyini bildirdi və sözü xəzinə naziri Mehmed Səid Paşaya verdi. Səid Paşa müharibənin necə başladığını və sarayın müharibənin gedişatına qarışmadığını bildirdi. Ancaq Əhməd Əfəndinin sultanı təqsirləndirən fikirlərində təkid etməsinin ardından Sultan Əbdülhəmid yenidən sözü aldı. Bütün bunların qəsdən söyləndiyini iddia edərək, özünün sadəcə vəzifəsini yerinə yetirdiyini təkrarladı. Məclis vəkilinin sultana qarşı bu qədər sərt şəkildə çıxışını həzm edə bilməyən Sultan Əbdülhəmid "Mən bundan sonra Sultan Mahmudun yolundan getməyə məcburam" dedi və konstitusiyanın ona verdiyi hüquqa əsasən, 13 fevral 1878 tarixində Məclis-i Məbusanı müddətsiz olaraq tətilə yolladı. Buna baxmayaraq mütləqiyyətə qayıtmadı və qəbul etdiyi bütün qanunlarda məşrutiyyət və konstitusiyadan tez-tez bəhs etdi. 10 ay 25 gün davam edən bu ilk məclis dövründən sonra konstitusiyalı idarəçilik sistemi sadəcə sözdə qaldı və dövlət idarəsi getdikcə Sultan Əbdülhəmidin əlində cəmlənməyə başladı. 3 mart 1878-ci ildə ruslarla San-Stefano sülhü imzalandı.

Mütləqiyyət illəri
İngiltərə, Paris sülhünün şərtlərinə zidd olması səbəbilə San-Stefano müqaviləsinin beynəlxalq bir konfransda yenidən müzakirə edilməsini tələb etdi. Avstriya və Almaniyanın da dəstəyi ilə Berlin konfransı hazırlıqları davam edərkən İngiltərə Rusiya ilə gizlicə razılığa gəldi. Gizli danışıqların sonunda, Kiprin idarəsini müvəqqəti olaraq İngiltərəyə təhvil verən sülh müqaviləsi 4 iyunda imzalandı. Sultan Əbdülhəmid isə hökumətin tələm-tələsik imzaladığı bu sülhü təsdiqləməmək üçün çox mübarizə apardı. İngilislərin hərbi hədə-qorxusundan sonra sultan, Kiprin idarəçilik sisteminin dəyişdirilməməsi haqqında İngiltərədən yazılı sənəd alaraq sülhü təsdiqlədi. Osmanlı diplomatiyası Berlin konfransında vəd edilən hərbi dəstək uğruna Kipr adasını əldən çıxarmışdı. Sultan Əbdülhəmid isə bu konfransın Osmanlı torpaqlarını masa arxasında bölüşdürmək üçün çağırıldığına inanırdı. Ancaq konfrans gözlənildiyi kimi keçmədi. İngiltərə vəd etdiyi hərbi dəstəyi vermədi. 13 iyulda imzalanan Berlin müqaviləsi ilə böyük miqyasda torpaq itirilmiş, Rusiyaya qarşı isə olduqca yüklü miqdarda döyüş təzminatı ödəmək qəbul edilmişdi. Bundan başqa Kiprin İngiltərəyə tərk edilməsi, digər dövlətləri də bu məsələdə şirnikləndirdi. İngiltərənin təşviqi ilə Bosniya-Herseqovinanın idarəsi Avstriyaya verildi. 1881-ci ildə Fransa Tunisə, ertəsi il isə İngiltərə Misirə əl qoydu. Bolqarlar isə 1885-ci ildə şərqi Rumeli torpaqlarını işğal etdilər.

Hadisələrin bu şəkildə irəliləməsində Sultan Əbdülhəmidin payı demək olar ki, yox idi. Sultan isə bütün bu olanların səbəbini yanlış aparılan xarici siyasətdə görürdü. Bu gedişatı dayandırmaq üçün Sultan Əbdülhəmid əvvəlcə düzgün xarici siyasət qurmaq üçün hökumət kabinetindən müvafiz raportlar aldı. Ancaq daxildə baş verən bəzi siyasi hadisələr onun beynində olan şübhələri daha da gücləndirdi. Xüsusilə də, böyük dövlətlərin müxtəlif yollarla Osmanlı dövlət adamlarını ələ almasından çəkinən Sultan Əbdülhəmid müəyyən tədbirlər aldı. Bab-ı Əliyə inanmadığı üçün Qazi Osman Paşa və Əhməd Cövdət Paşa kimi mühafizəkar və dürüst dövlət adamlarının dəstəyilə idarəni öz əlinə alaraq Ulduz sarayında cəmlədi. Özündən əvvəlki iki sultanın çevrilişlə taxtdn endirilməsi, onda özünün də devrilməsi qorxusunu yaratmışdı. Mason qüvvələrinin Sultan Muradı yenidən taxta çıxarma cəhdləri və bu məqsədlə baş tutan Əli Suavinin rəhbərlik etdiyi Çırağan hadisəsi və Kleanti-Skaliyeri komitəsinin fəaliyyəti bu şübhələrini daha da artırdı. Bu səbəblə dövlətin içərisində baş verənləri öyrənmək üçün güclü bir kəşfiyyat təşkilatı qurdu.

Sultan Əbdülhəmid bu səbəblə ölkədə sərt bir daxili siyasət yürütdü. Sultan Əbdüləzizin ölümündən məsul olan Mithat Paşa və adamları Ulduz sarayında qurulan xüsusi məhkəmədə (Ulduz məhkəmələri) mühakimə edildilər və ölüm hökmü ilə cəzalandırıldılar. Ancaq sultan ölüm hökmlərini ömürlük həbsə çevirdi. Xarici qüvvələrin daxildə yaratmaq istədiyi qarışıqlıqlarda vasitəçi olan mətbuatı məhdudlaşdırmaq üçün senzuradan istifadə etdi. Digər yandan dövlətin maliyyə vəziyyətinə zərbə vuran müharibədən uzaq durdu və səltənəti boyunca güclü maliyyə siyasəti yürütdü. Sultan Əbdüləzizdən fərqli olaraq, bir çox dövlət məsələlərini dövlət xəzinəsindən deyil, öz şəxsi sərvətindən qarşıladı. Sarayın məsrəfləri isə minimuma endirildi. Kənizlərlə dolu saray həyatından uzaq, olduqca sadə bir həyat yaşadı.

Sultan Əbdülhəmid iqtisadi sahədə özündən əvvəlki sultanların dövlətə yüklədiyi xarici borcların ödənilməsinə önəm verdi. Taxta çıxdığı il, 1854–1874-cü illər ərzində yığılan xarici borcların miqdarı və faizləri dövlətin illik gəlirinin yarısını keçmişdi. Xarici siyasətdə müneçilik törədən bu borclardan dərhal azad olmaq istəyirdi. Avropalı kreditorların təmsilçiləri ilə 20 dekabr 1881-ci ildə bir razılıq imzalandı. Məhərrəm qanunnaməsi adlanan bu razılıqla borclu ölkələrə, müəyyən dövlət gəlirlərinin toplanması imtiyazı daşıyan Düyun-i Ümumiyyə idarəsini yaratma hüququ verildi. Beləliklə, Osmanlı imperiyasının qərb dünyasındakı prestiji olduqca artdı. Ancaq razılıqdakı bəzi maddələr səbəbilə borc sənədindəki faiz dərəcələri artdı və əvvəlki qədər olmasa da, yenidən xarici borclanmaya gedildi. Dövlət gəlirlərinin 30%-i borcların və faizlərin ödənilməsinə ayrılsa da, köhnə borclar ödənilib bitmədi. Ancaq alınan yeni borcların demək olar ki, hamısı geri qaytarıldı və maliyyə vəziyyəti nisbətən yüngülləşdi. Xarici borclanmalara qarşılıq olaraq ölkənin yeraltı və yerüstü sərvətlərindən istifadə hüququ ingilis, fransız və alman şirkətlərinə verildi. İngilis sərmayəsi ilə fəaliyyətini davam etdirən Osmanlı bankına yüksək səlahiyyətlər verilərək ölkə iqtisadiyyatının yoxlanılması təmin edildi. Xarici şirkətlər arasında dövlət gəlirlərinin və müəyyən təsərrüfat sahələrinin bölüşdürülməsi əcnəbi dövlətlər arasında amansız rəqabətə səbəb olmuşdu. Dəmir yolu sənayesindəki rəqabət Almaniyanın xeyrinə nəticələnmişdi. İslam dünyası ilə əlaqələrini gücləndirməyə çalışan Sultan Əbdülhəmid Almaniyadan aldığı maliyyə dəstəyi ilə 1888-ci ildə Heydərpaşa-İzmit dəmiryolu xəttini Ankaraya qədər uzatmağa cəhd etdi. 1902-ci ildə Ankara ilə Bağdadı birləşdirəcək dəmir yolu xəttinin inşaatını da almanlara həvalə etmişdi.

Sultan Əbdülhəmidin ən uğurlu yanı isə xarici siyasəti oldu. Dünyadakı siyasi gedişatı yaxından izləmək üçün sarayda məlumat mərkəzi yaratdı. Osmanlı imperiyası ilə bağlı bütün dünyada çıxan məqalələr və xaricdəki təmsilçilərdən sultana göndərilən raportlar burada toplanır və dəyərləndirilirdi. Xarici siyasətdə əsas məqsəd imperiyasnın sülh şəraitində yaşamasını təmin etmək idi. Sultan Əbdülhəmid Avropa dövlətlərinin Osmanlı üzərində qurduğu planlardan yetərincə istifadə edirdi. Belə ki, beynəlxalq aləmdə baş verən dəyişiklər zamanı onun yeritdiyi xarici siyasət də öz istiqamətini dəyişirdi. Bu səbəblə heç bir dövlətlə uzunmüddətli razılığa gəlmirdi. Osmanlı imperiyasının varlığı üçün ən böyük təhlükə hesab etdiyi İngiltərəyə qarşı Rusiya ilə yaxınlaşdı. Misirdə və şimali Afrikadakı torpaqları üzərində İngiltərə, İtaliya və Fransanı rəqibə çevirdi. Balkan yarımadasındakı millətlərin Osmanlı əleyhində birləşməsinin qarşısını almaq üçün aralarındakı dini fərqliliklərdən istifadə etdi.

Sultan Əbdülhəmid, xarici təhlükələrə qarşı dövlətin təbii dayanağı olan müsəlman təbəqəyə arxalanırdı. İngiltərənin Misirdə və Ərəbistanda elmi araşdırma adı altında göstərdiyi anti-Osmanlı fəaliyyətini yaxından izləyirdi. İngilislərin ərəblər arasında yaratdığı əsas müzakirə məsələsi isə xilafət məsələsi idi. Dünya müsəlmanlarına rəhbərlik edən şəxsin Qureyş sülaləsindən olması məsələsindəki müzakirələr yenidən alovlanmışdı. Osmanlı sultanı bu sülalədən olmadığı üçün qanuni xəlifə hesab edilmirdi. Ancaq Sultan Əbdülhəmid dövrün üləması və din adamlarının dəstəyi ilə bu ittihamları aradan qaldırdı.

Sultan Əbdülhəmid ingilis cəsuslarının ərəb milliyyətçiliyini yaymaq, xəlifəliyin ərəblərin haqqı olması iddiasıyla Misir xədivini xəlifə seçmək uğrunda aparığı fəaliyyətə qarşı panislamizm siyasəti yürütdü. Müsəlmanlar arasında birliyi təmin etmək üçün dini təbliğat apardı. Bu məsələdə təriqət şeyxlərindən və nüfuzlu qəbilə rəislərindən də faydalandı. Ən önəmli və təcrübəli idarəçiləri Anadolu və Suriya başda olmaqla, müsəlmanların çoxluq təşkil etdiyi vilayətlərə göndərdi. Xəlifəliyindən istifadə edərək panislamist ideologiyanı yaymağa çalışdı. Belə ki, bu ünvanı lazımınca istifadə edən yeganə Osmanlı sultanı idi. Bu ünvanın verdiyi güclə Cənubi Afrika və Yaponiya kimi uzaq ölkələrə din adamları göndərərək İslamın bu bölgələrdə də yayılmasına çalışdı. Sultan Əbdülhəmidin Çindəki təsiri o qədər güclü oldu ki, Pekində onun adına bir İslam universiteti açıldı və qapısında osmanlı bayrağı dalğalandı. Dəməşqdən Məkkəyə qədər uzanan Hicaz dəmir yolu inşa etdirdi. Ərəblər arasında təbliğat apararaq Qərb dövlətlərinə qarşı mübarizə apardı.

Bu fəaiyyətləri nəticə verməyə başladı və Qərb diplomatları bunu "İslam yenidən xortladı" başlığı ilə ölkələrinə raport etdilər. Bunun ardından Qərb dövlətləri qeyri-müsəlman əhaliyə ədalətli davranılmadığı iddiasıyla Osmanlı imperiyası üzərindəki təzyiqlərini artırdı. Dövlətin daxili işlərinə qarışılması nəticəsində Sultan Əbdülhəmid Makedoniya və Livan məsələsində olduğu kimi geriləməyə məcbur oldu. Bəzi məsələlərdə isə sonuna qədər mübarizə apardı. Bunlardan ən önəmlisi erməni məsələsi idi. Berlin müqaviləsinin 61-ci maddəsinə görə, Anadolunun ermənilər yaşadığı bölgələrində islahatlar aparılmalı idi. Sultan Əbdülhəmid isə bunun erməni muxtariyyəti ilə nəticələnəcəyini bilirdi və "ölsəm də, 61-ci maddəni həyata keçirməyəcəyəm" deyirdi. Başda İngiltərə olmaqla, bütün Qərb dövlətlərinin hədələrinə baxmayaraq bu məsələdə güzəştə getmədi. Şərq vilayətlərində ermənilərin etnik qrup olaraq yaşadığını bəhanə edərək bu məsələdə güzəştə gedən sədrəzəm və nazirləri dərhal vəzifədən alırdı. Erməni milliyyətçilərinin canına qəsd etməsindən də çəkinməyən Sultan Əbdülhəmidin uğurla mübarizə apardığı digər məsələ isə Fələstin məsələsi idi. Sionistlər Fələstində bir yəhudi dövləti qurmaq üçün Sultan Əbdülhəmidə müraciət etdilər və Osmanlı imperiyasının ən böyük problemi olan xarici borclarının silinəcəyini bildirdilər. Sultan isə bu təklifi qəbul etməyib, yəhudilərin bu bölgədə məskunlaşmamaları üçün müxtəlif tədbirlər aldı.

Sultan Əbdülhəmid yürütdüyü panislamist siyasətlə İngiltərənin Ərəbistanda oynadığı oyunlara mane olsa da, dövlətin maliyyə vəziyyətinin ağırlaşması bu mübarizənin gedişatını dəyişdi. Bu səbəblə 1890-cı illərdən etibarən tərəfsiz xarici siyasətdən uzaqlaşdı və uzun müzakirələrdən sonra Almaniya ilə iqtisadi iş birliyinə qərar verildi. Almaniyanın seçilməsində bir çox səbəb vardı. Bu səbəblər arasında Almaniyanın heç bir İslam ölkəsini işğal etməməsi, erməni məsələsində Osmanlı imperiyasını dəstəkləməsi və Almaniya imperatoru II Vilhelmin müsəlman dostu olduğunu açıq şəkildə elan etməsi önəmli yer tutur. Siyasi ittifaqdan çəkinən Sultan Əbdülhəmid Almaniya ilə yaradılan iqtisadi əlaqələrlə ölkənin inkişafına ümid edirdi. Bu səbəblə başda dəmiryolu sənayesi olmaqla, bütün sahələrdə alman sərmayəçilərə imtiyazlar verildi.

Sultan Əbdülhəmid, böyük siyasi güclər arasındakı rəqabətə əsaslanan xarici siyasətin ölkənin müstəqilliyini uzun müddət qoruya bilməyəcəyini bilirdi. Əsas məqsədi vaxt qazanmaq və bu müddət ərzində ölkəni iqtisadı baxımdan gücləndirmək idi. Ancaq özündən əvvəlki sultanların yüklədiyi borclar onun əlini qolunu bağlayırdı. Düyun-i Ümumiyyə idarəsi dövlətin bütün maliyyə həyatına hakim mövqedə idi. Cari məsrəflərə qənaət edilərək islahatlar üçün yaradılan pul fondu xarici qüvvələrin daxildə yaratdığı iğtişaşlar zamanı sərf olundu.

İkinci məşrutiyyət dövrü və Gənc türklər inqilabı
Konstitusiyalı idarəetmə formasından tərəfdar olan Sultan Əbdülhəmid məclisin müxtəlif siyasi qruplar arasında mübarizə meydanına çevrilməsindən çəkinirdi. Türklərin hüquqlarını müdafiə edəcək yeni bir qanunnamə üçün Avropa ölkələrinin konstitusiyalarını tərcümə etdirməyə başlamışdı. Yaranan maliyyə çətinlikləri səbəbilə çıxan daxili ayaqlanmalar, yeni-yeni muxtariyyət istəkləri və xarici siyasətdə yaranan çətinliklər hakimiyyətin mərkəzində olan gənc məmur və zabitləri narazı salmışdı. Belə ki, bu qrup getdikcə möhkəmlənərək müxalif bir cəbhə formalaşdırdı. Dövrün ziyalıları imperiyanın xilasının yeganə yolunu məşrutiyyətdə axtarırdılar. İttihad və Tərəqqi cəmiyyətinin rəhbərlik etdiyi bu hərəkatda türk ziyalıları erməni, yunan, bolqar və ərəb milliyyətçiləri ilə danışıqlar aparıb istədikləri vədləri vermişdilər.

Qonşu ölkələrin yeni bir daxili müdaxiləyə hazırlandığı bu dövrdə Makedoniyada toplanan bəzi türk zabitləri sultanı ikinci dəfə konstitusiyanı qəbul etməyə məcbur etdilər. Sultan Əbdülhəmid 23 iyul 1908-ci ildə konstitusiyanın yenidən qüvvəyə mindiyini elan etdi. İkinci məşrutiyyət adı verilən bu hadisə gözlənilənin əksinə imperiyanın süqutunu daha da sürətləndirdi. Avstriya-Macarıstan imperiyası Osmanlı məclisinə vəkil göndərilməsinin qarşısını almaq üçün 5 oktyabr 1908-ci ildə Bosniya-Herseqovinanı işğal etdi. Həmin gün Bolqarıstan müstəqilliyini elan etdi. Bir gün sonra isə Krit adası Yunanıstana birləşdirildi.

İkinci məşrutiyyətin ilk seçimləri türklərlə türk olmayanlar arasında mübarizəyə çevrildi. İşə bəzi xarici qüvvələr də daxil oldu. Türk cəbhəsini orduya arxalanan və hökumətdə hakim mövqedə olan İttihad və Tərəqqi cəmiyyəti təmsil edirdi. Digər cəbhənin ən güclü mübarizəsini isə Yunanıstan və İstanbul ortodoks kilsəsinin təşviqi ilə ayaqlanan yunanlar aparırdı. 17 dekabr 1908-ci ildə şəxsən sultanın açdığı məclisdə türk vəkillərin sayı digərlərinə nisbətlə az idi. Sultan Əbdülhəmidin əvvəldən bəri qorxduğu nəhayət baş tutdu. Belə ki, hələ məclisin ilk günlərində milli qruplar halında mübarizəyə başlayan xristian millətlərindən sonra, ərəb və albanlar da türklərdən üz döndərdilər. Məclis-i Məbusan müxtəlif Osmanlı millətlərinin türklüyə qarşı mübarizə meydanına çevrilmişdi. Ölkədə İttihadçıların başlatdığı sui-qəsdlər əhalinin narahatlığını artırırdı. Ordudan bəzi zabitlər uzaqlaşdırılmış, nəticədə orduda iğtişaşlar baş vermişdi. Əhali arasında İttihadçıların masson olması və mədrəsə tələbələrinin də orduya alınmasını dini təlimə vurulan zərbə olaraq görülməsi ölkənin çalxantılı vəziyyətini daha da pisləşdirdi. Bir anda meydana gələn müxalif qəzetlər əhalinin artan qəzəbini alovlandırırdı və nəticədə İstanbulda böyük bir ayaqlanma baş verdi. Rumi təqvimə görə 31 martda, miladi təqvimlə isə 13 aprel 1909-cu ildə baş verən bu ayaqlanma tarixdə 31 mart hadisəsi olaraq anılır. 13 aprel günü səhər saatlarında Daşqışlağındakı əsgərlərin öz zabitlərini həbs edərək Sultanəhməd meydanında toplanması ilə başladı. Bir gün sonra Adanada ermənilər ayaqlanaraq türklərə qarşı kütləvi qətliamlar törətdi. İstanbuldakı hadisələr 11 gün boyunca qanlı şəkildə davam etdi. Nəhayət, İttihadçıların Salonikdən göndərdiyi ordunun 23-24 aprel gecəsi İstanbula girməsiylə hadisələr dayandırıldı. Bu ordu hələ Yaşılköydə ikən məclis vəkillərindən bir heyət toplanıb oraya getdi və 22 aprel cümə axşamı günü keçmiş sədrəzəmlərdən Səid Paşanın rəhbərliyi ilə məclis qurdular. Sultan Əbdülhəmidin taxtdan devrilməsinə burada qərar verilsə də, qərar gizli tutuldu. Bu əsnada sultan, sədrəzəm Tofiq Paşaya səltənəti qardaşına buraxa biləcəyini, ancaq 31 mart hadisələrində heç bir günahının olmadığını bir komitə vasitəsilə sübut edilməsini tələb etdi. Tofiq Paşa vəziyyəti Səid Paşaya bildirsə də, Səid Paşa "Əgər sultan bəraət qazanarsa, bizim halımız necə olar ?" deyərək təklifə etiraz etmişdir. Digər yandan Sultan Əbdülhəmidə, üsyankar orduya qarşı müqavimət göstərmək təklifləri edilsə də, İslam xəlifəsi olaraq müsəlman qanını axıtmaq istəmədi. Bu səbəblə qısa zaman ərzində İstanbula daxil olan ordu Mahmud Şövkət Paşa rəhbərliyində şəhəri ələ keçirdi. Hərbi vəziyyət elan olundu və şəhərin hər yerində dar ağacları quruldu. Təqsirlilərlə yanaşı, onlarla günahsız insan edam edildi. Sultana sədaqəti ilə bilinən birinci ordu Rumeliyə sürgün edildi.

Taxtdan endirilməsi
Yaşılköydə toplanan və Sultan Əbdülhəmidi taxtdan endirməyə qərar verən millət vəkilləri isə hadisələr başa çatdıqdan sonra 26 apreldə İstanbula gəldilər. Ertəsi gün Ayasofya yaxınlığındakı binada yenidən bir məclis topladılar. Məclis 240 millət vəkili, 34 əyan olmaqla, ümumilikdə 274 nəfərdən ibarət idi. Taxtdan endirilmə haqqındakı fətvanı isə məclisin vəkillərindən Məhəmməd Həmdi Əfəndi yazdı. Şeyxülislam Mehmed Ziyayəddin Əfəndi tərəfindən imzalanan fətva məclisdə oxundu və vəkillər tərəfindən təsdiq edildi.

Məclis rəhbəri Səid Paşa da yanında mabeyn katibliyindən başlayaraq sədrəzəmliyə qədər yüksəldiyi Sultan Əbdülhəmidə qarşı cəbhə açmışdı. Məclisdə ayağa qalxaraq Sultan Əbdülhəmidin xilafət və səltənətdən devrilməsi qərarı səsverməyə qoydu. Vəkillər əllərini qaldıraraq çevriliş qərarını təsdiq etdilər. Səsverməyə etiraz edən bəzi vəkillər isə təzyiqlərlə susduruldu. Nəhayət, sonda Sultan Əbdülhəmidin taxtdan endirilməsinə qərar verilmiş oldu (27 aprel 1909).

Sürgün illəri

Məclisin taxtdan endirilmə qərarını sultana bildirmək üçün seçilən heyət, erməni əsilli Aram, laz Arif Hikmət, Saloniki millət vəkili yəhudi Emanuel Qarasu və Draç millət vəkili alban Əsəd Toptanidən ibarət idi. Sultan Əbdülhəmid məclisə Çırağan sarayında yaşamaq istədiyini bildirsə də, artıq diktatora çevrilən Mahmud Şövkət Paşa tələm-tələsik taxtdan endirdiyi sultanı elə həmin gecə Salonikiyə göndərdi. Şəxsi əşyalarını belə ala bilməyən sultan bir neçə çamadanla Ulduz sarayından çıxarıldı və 38 nəfərlik şəxsi heyətiylə əvvəlcə Sirkəci stansiyasına, oradan isə xüsusi qatarla Salonikiyə aparıldı. Mayor Fəthi bəy 40 nəfərlik dəstəylə sürgündəki sabiq sultanın şəxsi mühafizəçisi təyin edildi.

Salonikidə Alatini köşkünə aparılan Sultan Əbdülhəmid orada vaxtının çoxunu əvvəldən bəri məşğuliyyəti olan dülgərlik və dəmirçiliklə keçirdi. Sultan Əbdülhəmid səltənəti boyunca, bolqar kilsəsinin şərqi provoslav kilsəsindən ayrılması ilə yaranan problemlərdən imperiyanın mənafeləri üçün səmərəli şəkildə istifadə etmişdi. Ancaq İttihadçı hökumət 3 iyul 1911-ci ildə qəbul etdiyi qanunla Balkan millətləri arasındakı bu problemi həll etdi və onların Osmanlı əleyhində birləşməsinə şərait yaratdı. Qəzet oxuması qadağan olduğu üçün baş verənlərdən xəbərsiz olan Sultan Əbdülhəmid isə düşmənin Salonikiyə yaxınlaşmasının ardından İstanbula gətirildi. Baş verənləri, onu almağa gələn xüsusi heyətdən öyrənən sabiq sultan, Balkan ittifaqına və bu ittifaqdan hökumətin xəbərdar olmamasına heyrətləndi. 4 Balkan dövlətinin bu qədər qısa zamanda birləşməsini öyrənən Sultan Əbdülhəmidin ilk sualı isə bu dövlətlərin kilsələrinin birləşməsi haqqında oldu. Salonikidən ayrılmaq istəməyən sabiq sultana vəziyyətin əhəmiyyəti qeyd edilsə də, sultan "Mən də bir silah alıb, əsgərlə birlikdə vətənimi qoruyaram, ölsəm şəhid olaram" dedi və ölkəni bu vəziyyətə gətirənlərə qarğış elədi. İstanbuldan göndərilən alman səfirliyinə aid Loreley döyüş gəmisiylə 1 noyabr 1912-ci ildə gətirilərək Bəylərbəyi sarayında yerləşdirildi. Həyatının son illərini burada keçirdi. Birinci Dünya müharibəsinin ən gərgin dövründə hökumətin nüfuzlu şəxsləri olan Tələt Paşa və Ənvər Paşa, sultanın təcrübəsindən yararlanmaq istədilərsə də, sabiq sultan artıq verə biləcəyi heç bir məsləhətin qalmadığını bildirdi və dünya dənizlərinə hakim olan iri dövlətlərə qarşı Almaniya və Avstriya kimi quru dövlətlərin yanında müharibəyə girişməyin ən böyük səhv olduğunu xatırlatdı. Sultan Əbdülhəmidin dəyəri bu illərdə daha yaxşı bilindi. 10 fevral 1918-ci il bazar günü həyata gözlərini yuman Sultan Əbdülhəmidin cənazəsi Topqapı sarayına aparıldı və ertəsi gün Sultan Rəşadın əmriylə sultana layiq bir cənazə mərasimi ilə Sultan Mahmud türbəsinə dəfn olundu.

Maraqlı faktlar
 Qızı Ayşə Sultan "Atam Sultan Əbdülhəmid" adlı kitabında qeyd edir ki, Sultan Əbdülhəmidin Van cinsi Pambıq adlı bir pişiyi var imiş. Hətta atası taxtdan endirilib Salonikiyə sürgünə göndəriləndə belə, bu pişik onunla birlikdə getmiş, illər sonra sabiq sultanla birlikdə Bəylərbəyi sarayına qayıtmışdır. Sultanın ölümündən bir il öncə ölmüşdür.
 Sultan II Əbdülhəmid bir az fransızca danışa bilirdi. Danışıq türkcəsi isə xalq dilinə daha yaxındı və elit təbəqənin üstünlük verdiyi osmanlıcaya rəğbət göstərməzdi.
 Əcdadları arasında ən sevdiyi hökmdar I Səlim olub. Almaniya imperatoru II Vilhelm İstanbula ziyarət etdiyi zaman sultanın bu sevgisini öyrənmiş, ölkəsinə döndükdən sonra "Yavuz divanı"nı nəfis tərtibatda çap etdirib dostu Əbdülhəmidə yollamışdı.
 Həyatının son günlərinə qədər dülgərliklə məşğul olmuş, sarayındakı bir çox mebeli özü düzəldib hazırlamışdı.
 Qızı Şadiyə Sultanın xatirələrinə görə, 1897-ci ildə Osmanlı-Yunan müharibəsi zamanı sultanın əmri ilə hərəmxanaya top-top bezlər gətirilmiş, sarayın bütün qadınları yaralı əsgərlər üçün geyimlər tikməklə məşğul olmuşdu.
 II Əbdülhəmid dövründə kəndlərdə belə məktəblər açılmış, ibtidai məktəblərin sayı 6-dan 9347-yə, rüşdiyyələrin (orta məktəblər) sayı 277-dən 619-a qalxmışdır.
 Məhz sultan II Əbdülhəmidin hakimiyyəti zamanında Osmanlı dövləti tarixdə ilk dəfə sualtı qayıqlara sahib olmuşdur. 1886-cı ildə satın alınmış və həmin dövrdə "təhtəlbəhr" adlandırılan sualtı qayıqların biri Xəlic tərsanəsində, digəri isə İngiltərə tərsanələrində montaj edilmişdi.
 Şərqi Anadoluda erməni təxribatlarına son qoymaqdan ötrü kürd tayfalarından ibarət Həmidiyyə süvari alayları təşkil etmiş, bu alaylar regionda sabitliyin yaradılmasında çox faydalı olmuşdur.

Ailəsi

Hərəmxanası

Qadınəfəndilər

 Nazikəda Qadınəfəndi
 Nurəfsun xanım
 Bədrifələk Qadınəfəndi

 Bidar Qadınəfəndi
 Dilpəsənd xanım (d. 16 yanvar 1865, Tbilisi — ö. 17 iyun 1901, İstanbul) — Əslən gürcü olub, 10 aprel 1884-cü ildə Ulduz sarayında Sultan Əbdülhəmidlə nigahlandı və dördüncü qadınəfəndi olaraq hərəmə daxil oldu. Ertəsi il yeganə övladı olan Nailə Sultanı dünyaya gətirdi. Nazikəda xanımın vəfatıyla üçüncü qadınəfəndiliyə yüksəldi. Gənc yaşda vəfat etmişdir.
 Məzidə Qadınəfəndi
 Əmsalinur xanım (d. 2 yanvar 1866, Tbilisi — ö. 20 noyabr 1952, İstanbul) — Əslən abxaz olub, 20 noyabr 1885-ci ildə Ulduz sarayında Sultan Əbdülhəmidlə nigahlandı və altıncı qadınəfəndi olaraq hərəmə daxil oldu. Ertəsi il yeganə övladı Şadiyə Sultanı dünyaya gətirdi. Nazikəda xanımın vəfatıyla beşinci, Dilpəsənd xanımın vəfatıyla dördüncü, Məzidə xanımın vəfatıyla isə üçüncü qadınəfəndiliyə yüksəldi. Ərinin taxtdan endirilməsindən sonra qalan ömrünü Nişantaşındakı köşkündə yaşadı. 1934-cü ildə çıxan Soyad qanunu ilə Qaya soyadını almışdır. İbrahim Tofiq Əfəndinin xanımı Təsrid xanımın böyük bacısıdır.
 Müşfiqə Qadınəfəndi
 Naciyə Qadınəfəndi

İqballar
 Sazkar xanım (d. 8 may 1873, İstanbul — ö. 1945, Dəməşq) — Əslən abxaz olub, 31 avqust 1890-cı ildə Ulduz sarayında Sultan Əbdülhəmidlə nigahlandı və baş iqbal olaraq hərəmə daxil oldu. Ertəsi il yeganə övladı Rəfiyə Sultanı dünyaya gətirdi. Ərinin taxtdan endirilməsindən sonra onunla birlikdə Salonikiyə sürgün edilsə də, sürgün həyatına yalnız bir il dözə bildi. Ertəsi il qızıyla birlikdə İstanbula qayıtdı və Peyvəstə xanımla birlikdə Şişlidə bir köşkdə yaşamağa başladı. Osmanlı xilafətinin ləğvinin ardından qızıyla birlikdə sürgün edildi və sürgündə ikən Dəməşqdə vəfat etdi.
 Peyvəstə Qadınəfəndi
 Fatma Pəsənd xanım
 Bəhicə Qadınəfəndi

Oğlan uşaqları
 Mehmed Səlim Əfəndi
 Mehmed Əbdülqadir Əfəndi
 Əhməd Nuri Əfəndi
 Mehmed Burhanəddin Əfəndi
 Əbdürrəhim Hayri Əfəndi
 Əhməd Nurəddin Əfəndi
 Mehmed Bədrəddin Əfəndi (d. 22 iyun 1901 — ö. 13 oktyabr 1903) — Behicə xanımdan dünyaya gəlmişdir. Yəhya Əfəndi türbəsinə dəfn edilib.
 Mehmed Abid Əfəndi

Qız uşaqları
 Ülviyə Sultan
 Zəkiyə Sultan
 Naimə Sultan
 Nailə Sultan
 Şadiyə Sultan
 Ayşə Sultan
 Rəfiyə Sultan
 Xədicə Sultan
 Səmiyə Sultan (d. 16 yanvar 1908 — ö. 24 yanvar 1909) — Naciyə xanımdan dünyaya gəlmişdir.

İstinadlar

Mənbə

Həmçinin bax
 Ulduz sui-qəsdi

Xarici keçidlər

Osmanlı sultanları

II Əbdülhəmid


Metroid: Samus Returns is a 2017 action-adventure game developed by MercurySteam and Nintendo EPD and published by Nintendo for the Nintendo 3DS handheld game console. It is a remake of the 1991 Game Boy game Metroid II: Return of Samus. Players control series protagonist Samus Aran, a bounty hunter who is contracted by the Galactic Federation to exterminate the parasitic Metroid species on their home planet of SR388. While the story and structure parallel the original game, Samus Returns features redone graphics, updated controls and user interface, and new gameplay mechanics not seen in previous 2D Metroid titles, such as a melee counterattack and the ability to aim freely at any angle.

Development began in 2015, overseen by longtime producer Yoshio Sakamoto and directed by Takehiko Hosokawa, a game designer in the series. MercurySteam originally pitched a remake of Metroid Fusion before Sakamoto suggested remaking Metroid II. New gameplay features and areas were added to "spice up" the experience of the original game. Music was composed by Daisuke Matsuoka and directed by Kenji Yamamoto, who had co-composed the music for Super Metroid.

Samus Returns received positive reviews upon release for its visuals and improvements over the original version, with many also deeming it a return to form for the series. Some criticism was given to the controls and the counterattack mechanics. It received awards and accolades from multiple publications and awards shows, including Best Handheld Game at The Game Awards 2017. Sakamoto was impressed with MercurySteam's understanding of the series, leading to their continued partnership for Metroid Dread (2021) on the Nintendo Switch.

Gameplay

Metroid: Samus Returns is a side-scrolling action-adventure displayed in a 2.5D perspective. Players take control of series protagonist Samus Aran, a bounty hunter who explores labyrinthine environments, kills hostile aliens, and collects power-ups to gain access to new areas. Samus Returns is a remake of the 1991 Game Boy game Metroid II: Return of Samus; as such, it features a story and structure similar to the original game, but with new controls, visuals, and gameplay.

The game introduces some features that are new to the side-scrolling Metroid games. Samus can perform a melee counterattack to deal critical damage on foes. In Metroid II, her firing direction was limited to specific angles, whereas now she is capable of firing freely at any angle. Samus also has a selection of new powers, called Aeion abilities, that rely on an energy gauge for their usage. One example of an Aeion ability is the Scan Pulse, which lets Samus scan the surrounding environment for hidden pathways and items. The game also features Teleport Stations, allowing Samus to fast travel between areas. Several abilities introduced after Metroid II are implemented in Samus Returns, such as the Grapple Beam, Power Bombs, and Super Missiles.

Samus Returns features Amiibo support, with compatible figurines being based on the Metroid series. When scanned, players can unlock reserve tanks and a Metroid Marker which can be used to locate nearby Metroids. After the player finishes the game at least once, certain Amiibo-exclusive content is unlocked; such content includes a Metroid II art gallery, a Samus Returns art gallery, a Sound Test, and Fusion Mode, an extra hard difficulty setting which features Samus's Fusion Suit. A standard Hard Mode is also unlocked upon completing the game, but it does not require an Amiibo figurine.

Plot

In the year 20X5, a lone bounty hunter named Samus Aran is sent by the Galactic Federation to infiltrate the Space Pirate base on the planet Zebes, where she foils the Pirates' plans to use the parasitic organisms called Metroids and defeats the Pirate leader, the Mother Brain. Seeing the threat posed by the Metroids, the Federation sends a special squadron of elite soldiers to the Metroids' home planet of SR388 to investigate, but the squadron soon goes missing. After retrieving a small sampling of data confirming a Metroid presence within the planet, the Federation sends Samus to SR388 to destroy the species.

Samus lands on the surface of SR388 and explores the planet, traveling through its caverns. She encounters the Metroids in different metamorphosis stages, growing from small jellyfish-like creatures to large reptilian beasts. After killing most of the planet's Metroids, Samus finds and destroys the Queen Metroid. Shortly afterward, Samus discovers a Metroid egg that hatches in front of her. The Metroid hatchling imprints onto Samus, thinking she is its mother. Refusing to kill the infant Metroid, Samus decides to take it with her. As Samus and the infant Metroid reach the planet's surface to return to her gunship, they are attacked by a half-mechanical Ridley. After a long battle, Ridley is defeated, and Samus, along with the Metroid, leave the planet together. In a post-credits scene, a Hornoad wanders on the planet's surface, gnaws on Ridley's discarded mechanical claw before suddenly being killed and copied into a vicious form by an X Parasite.

Based on the item completion rating, players may unlock a series of images, depicting the history of the Chozo race inhabiting SR388. After landing on the planet, the Chozo encountered the X parasites, which use the planet's creatures as hosts. To this end, the Chozo created the Metroids using their advanced technology to combat the X parasites. Although the Chozo lived in peace when the X parasites were gone, the Metroids grew out of control and the civilization came under threat. A discussion was held between two Chozo leaders; the final image reveals one leader (revealed in Dread to be Raven Beak) seemingly killed the other, standing over its body while overlooking its army.

Development

Metroid: Samus Returns was developed by the Spanish studio MercurySteam in collaboration with Nintendo EPD. Yoshio Sakamoto, senior officer of Nintendo's Entertainment Planning & Development division, was the game's producer, while Takehiko Hosokawa of the same division was the director, along with Jose Luis Márquez of MercurySteam who was creative director. MercurySteam head Enric Álvarez described their collaboration with Nintendo as an "incredible" achievement, and Sakamoto in return stated that the studio was the best choice for a Metroidvania game given their "good design sensibility" and respect for the Metroid series.

Sakamoto had expressed interest in making a new 2D Metroid game, which had not been done since Metroid: Zero Mission (2004), for a few years before the game's development started in 2015. After hearing that MercurySteam, following their involvement with Castlevania: Lords of Shadow – Mirror of Fate (2013), was interested in taking on the challenge of remaking a Metroid game, he visited their studio to organise a collaboration. MercurySteam specifically pitched Nintendo a remake of Metroid Fusion (2002), but Sakamoto instead wanted to recreate Metroid II. Although Sakamoto had never worked on the original Game Boy game, he believed it to be an important entry in the Metroid series, particularly regarding its plot point of Samus encountering the last Metroid, and so he was enthusiastic about remaking it. The Nintendo 3DS was Sakamoto's platform of choice to employ the 3D visuals and a dual-screen setup offered by the portable system.

Sakamoto noted that the potential for 2D games in the Metroid franchise had opened up for Nintendo following the announcement of the game. He expressed that he was keen to evolve some of the traditions in 2D Metroid games. As a remake, he wanted to preserve some of the originality and to avoid changing things without good reason. Their approach was to add to aspects that improved upon the game's core concept of hunting the Metroids. Sakamoto hoped to start from the original game's "simple and straightforward progression" and "spice up and excite the experience", offering new gameplay features and areas to explore such as the Aeion abilities. These ideas led to some control enhancements, such as the addition of free aiming for more precise firing. The idea of a melee counterattack came from MercurySteam, who had implemented a similar parry mechanic in their Castlevania game. Sakamoto felt that the inclusion of the melee counterattack offered players an alternative combat style, in contrast to previous games where players had to rely on dodging charge attacks from enemies and then defeating them from afar.

The team moved from the pixel art of 2D Metroid games to 3D models to incorporate varied animations and use different camera angles to enhance the cutscenes. The music was composed by Daisuke Matsuoka and directed by Kenji Yamamoto, who had co-composed the music for the 1994 game Super Metroid.

Release
The project was revealed during Nintendo's Treehouse livestream at the Electronic Entertainment Expo 2017 held in June and was released for the Nintendo 3DS handheld game console on 15 September. A special edition version of the game includes a reversible cover and a soundtrack CD called Samus Archives, featuring 25 tracks from numerous Metroid games including Samus Returns. A European Legacy Edition version also includes a soundtrack CD, alongside a 40-page art book, a Morph Ball keyring, an S-marked pin badge, a download code for Metroid II, and a steelbook designed in the likeness of a Game Boy cartridge. Two Amiibo figurines were released alongside the game; one figurine is of Samus kneeling in the pose shown on the cover art of Metroid II, while the other is of a Metroid creature that has escaped containment. A special "Samus Edition" of the New Nintendo 3DS XL console was also released alongside the game.

Reception

Metroid: Samus Returns received "generally favorable reviews", according to review aggregator Metacritic. Andrew Webster at The Verge viewed Samus Returns as a return to the series' roots. Peter Brown of GameSpot believed that it represented a look at the potential future for 2D Metroid games. Russ Frushtick of Polygon thought that the game's visuals were "remarkable", while Webster thought that the game's 3D visuals made it easier and more playable than Metroid II. Webster also praised its use of the handheld's glasses-free 3D effect, stating that it added a "wonderful" sense of depth. The game's soundtrack by Daisuke Matsuoka also received praise, with Chris Carter of Destructoid calling the melodies "hauntingly beautiful". Ben Reeves of Game Informer considered the games environments to be rich in detail, noting the graphics being inspired by the Metroid Prime sub-series. Chris Scullion of Nintendo Life called it a "must-buy" for fans of the series.

Reception to the gameplay mechanics and controls were more mixed. Chris Scullion at Nintendo Life wrote that the "Scan Pulse" ability was a useful feature and made the game "far more entertaining" as a result, although Brown felt that it removed some of the thrills of discovering secrets in the game. Webster called the game's combat "fast and fluid", while Brown wrote that it was more aggressive and satisfying than expected. Frushtick considered the introduction of a counterattack ability to be a major improvement to the 2D Metroids gameplay. Conversely, Martin Robinson of Eurogamer criticised the effect of the counterattack system, writing that it led "to a staccato rhythm to the action as you're constantly stopped in your tracks for such one-note encounters". Robinson, while believing Samus Returns fixed problems the original game had, overall considered it to be underwhelming. IGN's Samuel Claiborn complained about the controls, stating that Samus's complicated weapon options have players "working the 3DS shoulder buttons, slider, and face buttons in a downright painful way".

During its first week in the United Kingdom, Samus Returns was ranked eighth in an all-format chart. It was the third best-selling game in Japan in its debut week, with 30,855 copies sold. An additional 6,206 copies were sold the following week. It was also the eighth best-selling game in the United States during September 2017. The game returned to the top sales charts on the Nintendo 3DS eShop in June 2021 following the announcement of Metroid Dread.

Awards
Metroid: Samus Returns won the "Best Mobile Game" award at the Gamescom 2017 Awards. It also won the Best Handheld Game category at The Game Awards 2017, and was nominated for "Best Spanish Game" at the Titanium Awards. At the 2017 Golden Joystick Awards, Nintendo EPD won Studio of the Year, while the game received a nomination for Nintendo Game of the Year. Samus Returns won Destructoid award for Best Portable Game of 2017. It also won IGN's Best 3DS Game as part of their Best of 2017 Awards. The 2017 Game Critics Awards awarded Samus Returns for Best Handheld Game. GameSpot listed it as one of five best Nintendo 3DS games in 2017. Game Informer gave it the award each for "Best Mobile/Handheld Exclusive" in their "Best of 2017 Awards", and for "Best Handheld" in their 2017 Action Game of the Year Awards. In their Reader's Choice Best of 2017 Awards, the game came up at second place for "Best Mobile/Handheld Exclusive". Polygon ranked the game 30th on their list of the 50 best games of 2017. It also won the Tappan Zee Bridge Award for Best Remake at the New York Game Awards 2018, and won "Handheld Game of the Year" at the 21st Annual D.I.C.E. Awards. The game won the award for "Control Design, 2D or Limited 3D" at the 17th Annual National Academy of Video Game Trade Reviewers Awards, whereas its other nomination was for "Original Light Mix Score, Franchise".

References

Sources

External links

2017 video games
Action-adventure games
Metroid games
Nintendo 3DS eShop games
Nintendo 3DS games
Nintendo 3DS-only games
Nintendo Entertainment Planning & Development games
Metroidvania games
Single-player video games
Side-scrolling video games
Video games developed in Spain
Video games featuring female protagonists
Video games set on fictional planets
Video game remakes
Video games that use Amiibo figurines
Video games developed in Japan
Video games with 2.5D graphics
Video games scored by Daisuke Matsuoka
The Game Awards winners
MercurySteam games

Metroid: Samus Returns


Tribeca, pôvodne písané TriBeCa (z ) je miestna časť Manhattanu v New Yorku v Spojených štátoch. Rozprestiera sa od Canal Street južne k Park Place a od rieky Hudson k Broadwayi. Kedysi to bola priemyselná zóna, neskôr prešla výraznou revitalizáciou. Sklady boli zrekonštruované na domy a vznikli nové byty, čím vznikla rôznorodá oblasť.

Iné projekty

Manhattan

Tribeca


Zsolt Azari (; * 30. August 1986 in Dunaújváros) ist ein ungarischer Eishockeyspieler, der seit 2022 erneut bei Dunaújvárosi Acélbikák spielt und in der zweiten Mannschaft des Klubs in der zweitklassigen ungarischen Andersen Liga auf dem Eis steht. Daneben ist er seit 2021 Teammanager der ersten Mannschaft, die in der Ersten Liga spielt.

Karriere
Zsolt Azari begann seine Karriere als Eishockeyspieler in der Jugend von Dunaújvárosi Acélbikák in seiner Geburtsstadt, für dessen Profimannschaft er in der Saison 2003/04 sein Debüt in der Ungarischen Eishockeyliga gab, nachdem er bereits im Jahr zuvor in der Interliga zum Einsatz gekommen war. Mit Ausnahme eines kurzen Abstechers zum HK Ružinov 99 Bratislava in die Slowakei Anfang 2006 verbrachte er die nächsten zwölf Jahre bei seinem Stammverein. Nachdem er mit seiner Mannschaft bereits 2003, 2004, 2008 und 2009 ungarischer Pokalsieger geworden war, konnte er mit Dunaújvárosi Acélbikák 2012 und 2013 die MOL Liga und 2013 auch erstmals den ungarischen Meistertitel erringen. Auch 2014 wurde er mit seiner Mannschaft ungarischer Landesmeister. Im November 2015 wechselte er zum KH Sanok in die polnische Ekstraliga, wo er die Spielzeit beendete. Anschließend kehrte er nach Dunaújváros zurück. 2021 wechselte er zu den Worm Angels in die zweitklassige ungarische Andersen Liga, kehrte aber bereits nach einem Jahr zu seinem Stammverein zurück, bei dem er nunmehr in der zweiten Mannschaft ebenfalls in der Andersen Liga spielt.

International
Für Ungarn nahm Azari im Juniorenbereich an den U18-Weltmeisterschaften der Division II 2003 und 2004 sowie den U20-Junioren-Weltmeisterschaften der Division I 2004 und 2006 und der U20-Weltmeisterschaft der Division I 2006 teil.

Bis er im Seniorenbereich erstmals für eine Weltmeisterschaft nominiert wurde, dauerte es allerdings bis 2014, als er für die Magyaren in der Division I antrat.

Funktionärstätigkeit
Bereits während seiner Spielertätigkeit war Azari 2020/21 als Assistenztrainer der U21 von Dunaújvárosi Acélbikák tätig. Seit 2021 ist er Teammanager der ersten Herren-Mannschaft des Klubs in Ersten Liga. Im Januar 2022 als Nachfolger von Leo Gudas vorübergehend Chefcoach des Vereins, kehrte aber zur neuen Saison auf den Posten des Teammanagers zurück.

Erfolge und Auszeichnungen
 2003 Ungarischer Pokalsieger mit Dunaújvárosi Acélbikák
 2004 Ungarischer Pokalsieger mit Dunaújvárosi Acélbikák
 2005 Aufstieg in die Division I bei der U20-Junioren-Weltmeisterschaft der Division II, Gruppe B
 2008 Ungarischer Pokalsieger mit Dunaújvárosi Acélbikák
 2009 Ungarischer Pokalsieger mit Dunaújvárosi Acélbikák
 2012 Gewinn der MOL Liga mit Dunaújvárosi Acélbikák
 2013 Gewinn der MOL Liga mit Dunaújvárosi Acélbikák
 2013 Ungarischer Meister mit Dunaújvárosi Acélbikák
 2014 Ungarischer Meister mit Dunaújvárosi Acélbikák

MOL-/Erste-Liga-Statistik

(Stand: Ende der Saison 2020/21)

Weblinks

Eishockeynationalspieler (Ungarn)
Eishockeyspieler (Dunaújvárosi Acélbikák)
Eishockeyspieler (HK Ružinov 99 Bratislava)
Eishockeyspieler (KH Sanok)
Eishockeytrainer (Ungarn)
Ungarischer Meister (Eishockey)
Ungar
Geboren 1986
Mann

Zsolt Azari


Le Phalanger pygmée à queue zébrée (Cercartetus lepidus); en anglais :  ou ) est le plus petit des possums pygmées en Australie.

Description
Cette espèce ne présente pas de dimorphisme sexuel en taille ou poids, l'adulte mesure entre 5 et 6,5 cm de long avec une queue de 6 à 7,5 cm de long.

Comme tous les possums, il ressemble à une souris avec son pelage gris, som museau pointu aves ses yeux saillants, sa longue queue dénudée préhensile. En, hiver, il entre en léthargie pour diminuer sa consommation d'énergie.

Distribution et habitat

On le croyait vivant uniquement en Tasmanie; on le trouve aussi sur le continent australien, dans le bassin de la Murray-Darling en Australie-Méridionale et dans l'État de Victoria ainsi que dans l'île de Kangaroo Island. Il habite les forêts sclérophyles ou il vit au sommet des arbres, nichant dans une cavité du tronc.

Alimentation
Cercartetus lepidus est omnivore, il se nourrit de nectar, de pollen, d'araignées, de scorpions et de larves d'insectes. Il peut également consommer des lézards.

Reproduction

La femelle a généralement quatre petits qu'elle garde six semaines dans sa poche marsupiale.

Références

Liens externes

Mammifère (nom scientifique)
Faune endémique d'Australie
Burramyidae

Cercartetus lepidus


Azərbaycanda üç yəhudi icması — dağ yəhudiləri, aşkenazi yəhudiləri və Gürcüstan yəhudiləri icmaları mövcuddur. Bütövlükdə ölkədə yəhudilərin sayı 16.000-dir. Bunlardan 11.000-i dağ yəhudiləridir ki, təxminən 6.000-i Bakıda, 4.000-i Qubada, min nəfəri isə başqa şəhərlərdə yaşayır. Əşkinazi yəhudilər 4,3 min nəfərdir. Onların əksəriyyəti Bakıda və Sumqayıtda yaşayır. Gürcüstan yəhudiləri təxminən 700 nəfərdir.

Dağ Yəhudiləri
Dağ yəhudiləri hazırda ölkədəki bütün yəhudi diasporu arasında çoxluq təşkil edir.

Dini əqidələrinə görə, dağ yəhudiləri rəbbanilərdir. Onlar Əhdi-ətiqlə yanaşı, Təlmudu və ravvin rəvayətlərini də dinin əsas mənbələri sırasında götürürdülər. Uzun müddət ali ruhani təhsil ala bilmədikləri üçün Təlmud qaydalarını bir qədər təhrif edilmiş şəkildə izah etmiş, Qafqaz xalqlarının bütpərəstliklə bağlı bəzi təsəvvürlərini mənimsəmişlər. Meşədə yaşayan, hamilə qadınların ürəyini və ciyərini çıxarıb yeyən qadın Dedey-ol, yeni doğulmuş uşaqları himayə edən İlan-Əjdaha (Əjdahaye-mar) ilə bağlı təsəvvürlər, habelə Pasxadan iki həftə qabaq tonqal qalayıb üstündən atılmaq ayini yəhudiliklə deyil, yerli inanclarla bağlıdır.

Dağ yəhudiləri əqidə məsələlərində əşkinazi yəhudilərlə müqayisədə daha ortodoksaldırlar. Ümumiyyətlə, Azərbaycandakı yəhudilər XVIII əsrdən etibarən Polşa və Ukrayna yəhudiləri arasında özünü göstərən xasidilik dini-siyasi axınından, həmçinin reformist yəhudilikdən uzaqdırlar.

Bakıda, Oğuzda, Qubada dağ yəhudilərinin bir neçə sinaqoqu fəaliyyət göstərir. Qubadakı Krasnaya Slobada qəsəbəsi bütün postsovet məkanında dağ yəhudilərinin kompakt yaşadıqları yeganə yerdir. Avanın 9-da matəm orucu günü dünyanın hər yerindən dağ yəhudiləri buraya gəlirlər ki, vacib ibadətləri yerinə yetirsinlər, yaxınlarının qəbirlərini ziyarət etsinlər. Qəsəbədə üç sinaqoq və ayinçilik məqsədilə tikilmiş mikva vardır. Oğuz rayonunda 2 sinaqoq fəaliyyət göstərir. Dağ yəhudiləri Azərbaycanda ilk məskunlaşan yəhudi subetnik qrupudur. Eyni zamanda, onlar saylarına görə ölkəmizdə yaşayan digər yəhudi qrupları üstələyirlər. Dağ yəhudiləri özlərini "cuhur" adlandırırlar. Geniş yayılmış fikrə görə, XIX əsrin birinci yarısında Qafqazı istila edən ruslar onları "dağ yəhudiləri" adlandırmışlar. Belə ki, rus qoşunlarının əsgərləri Qafqazın dağlıq ərazilərində at belində və yapıncı geyinmiş yəhudiləri görəndə böyük təəccüb keçirmiş və onlara "dağ yəhudiləri" adını vermişlər. Ehtimal olunur ki, dağ yəhudilərinin əcdadları V–VI əsrlərdə Sasanilər imperiyası dövründə İran və İkiçayarasından (Mesopotamiya) köçərək Şərqi Qafqazda, o cümlədən Şimali Azərbaycan torpaqlarında məskunlaşmışlar. Dağ yəhudiləri subetnik qrupun formalaşması bununla bitməmişdir. Tədqiqatçılara görə, bu tarixi proses XIII əsrin ortalarınadək davam etmişdir. Hətta Bizans imperiyasından gələn yəhudilər də dağ yəhudiləri icmasının formalaşmasında rol oynamışlar. Ölkəmizdəki dağ yəhudilərinin tarixindən danışarkən mütləq Quba rayonundakı Qırmızı Qəsəbəni qeyd etmək lazımdır. Çünki bu qəsəbə postsovet məkanda dağ yəhudilərinin kompakt halda yaşadığı yer hesab olunur. Qudyalçayın sol sahilində yerləşən Qırmızı Qəsəbə XVIII əsrdə Quba xanlığı dövründə salınmışdır. Əvvəllər "Yəhudi Qəsəbəsi" adlanan sözügedən yaşayış məntəqəsi hətta bir vaxtlar "Qafqazın Yerusəlimi" kimi də məşhurlaşmışdı. Dağ yəhudilərindən sonra Azərbaycan ərazisində məskunlaşan ən qədim yəhudi icması Gürcüstan yəhudiləridir. Özlərini "ebraeli" və ya "israeli" adlandıran Gürcüstan yəhudiləri qədim zamanlardan Gürcüstan ərazisində yerləşmiş, gürcü dilində danışan yəhudi subetnik qrupun nümayəndələridir. Əşkinazi yəhudilər Avropa yəhudiləridir, əslən orta əsrlər Almaniyasındandırlar.

Gürcüstan yəhudiləri
Gürcüstan yəhudiləri Azərbaycana ilk dəfə XVIII əsrdə gəlməyə başlamışlar. Sonrakı illərdə Gürcüstan yəhudilərinin Azərbaycana axını intensivləşmiş və bu proses Birinci Dünya müharibəsinədək davam etmişdir. Hazırda ölkəmizdə Gürcüstan yəhudiləri sayca ən kiçik yəhudi subetnik qrup sayılır. Onlar əsasən Bakı şəhərində yaşayırlar.

Gürcüstan yəhudiləri icması sayca kiçik olsa da, fəaldır. 1997-ci ildə "Coynt" yəhudi komitəsinin maliyyə yardımı ilə Gürcüstan yəhudilərinin sinaqoqu bərpa edilmişdir.

Azərbaycanda Yəhudilik
Azərbaycanda yaşayan digər yəhudi icmasının nümayəndələri, yəni aşkenazilər barədə danışarkən, ilk növbədə qeyd etmək lazımdır ki, bu subetnik qrup Erkən Orta əsrlərdə Mərkəzi Avropada formalaşmışdır. Orta əsr yəhudi ədəbiyyatında "aşkenazi" adı altında Reyn çayının sahilində, daha sonra isə alman torpaqlarında yaşayan yəhudilər nəzərdə tutulurdu. Bu termin orta əsrlərdə yəhudilərin Almaniyaya verdikləri addan törəmişdir. Yəhudi ənənəsinə görə, Yasəfin (Nuh peyğəmbərin oğlu) nəvəsi, əfsanəvi Aşkenazanın nəsli Almaniya torpaqlarında məskunlaşmışlar. Ona görə də yəhudilər həmin ölkəyə bu adı vermişlər. Zaman keçdikcə bu termin subetnik anlayış kimi təkcə Almaniyadakı yəhudilərə deyil, onların nəslindən olan və digər Avropa ölkələrinə köçən yəhudilərə də şamil edilmişdir. Aşkenazilərin ana dili idişdir. Bu dil X–XIV əsrlərdə Mərkəzi və Şərqi Avropada alman dilinin orta əsrlərdə yayılmış ləhcələri, eləcə də ibrani, arami, roman, slavyan dilləri əsasında yaranmışdır. Qeyd edək ki, aşkenazilərin Azərbaycanda məskunlaşması çar Rusiyası dövrünə təsadüf edir. Belə ki, ilk aşkenazilər 1832-ci ildə Bakıda məskunlaşmışlar. XIX əsrin sonu — XX əsrin əvvəllərində Bakıda yaşanan neft bumu səbəbilə şəhərdəki yəhudi əhalisinin, o cümlədən aşkenazilərin sayı sürətlə artmışdır. 1897-ci ildə Bakıda iki mindən yuxarı yəhudi vardı ki, onların da əksər hissəsini aşkenazilər təşkil edirdi. Bununla yanaşı, 1903-cü ildə Kişinyovda, 1905-ci ildə Odessada, 1906-cı ildə Belostokda, habelə Rusiya imperiyasının digər məntəqələrində baş vermiş yəhudi qırğınları nəticəsində bir çox aşkenazi Azərbaycana pənah gətirmiş, əsasən, Bakıda məskunlaşmışdır. Qırğınlardan xilas olmaq üçün ölkəmizə üz tutmuş aşkenazilər burada özlərinə ikinci vətən tapmışlar. Müasir Azərbaycandakı yəhudilərin vəziyyətinə gəlincə, qeyd etmək lazımdır ki, onlar, əsasən, Bakı, Gəncə, Sumqayıt şəhərlərində, həmçinin Quba və Oğuz rayonlarında yaşayırlar. Hazırda ölkəmizdə mövcud olan yəhudi icmaları Azərbaycan dövlətinin diqqət və qayğısı ilə əhatə olunmuşdur. Bunun bariz nümunəsi dövlət başçısı cənab İlham Əliyevin təşəbbüsü və dəstəyi sayəsində Bakı şəhəri Dağ Yəhudiləri dini icması üçün yeni sinaqoqun tikilməsidir. 2010-cu ildə təməli qoyulan həmin sinaqoq 2011-ci ilin aprel ayında dindarların istifadəsinə verilmişdir. Eyni zamanda, hər il yəhudi xalqının yeni ili – "Roş ha-Şana" bayramı münasibəti ilə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti ölkəmizdəki yəhudi icmasına təbrik ünvanlayır. Burada Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidenti Mehriban Əliyevanın rəhbərlik etdiyi Heydər Əliyev Fondunun fəaliyyəti xüsusən qeyd edilməlidir. Belə ki, Bakıda yaşayan yəhudi uşaqlar üçün "Tolerantlığın ünvanı – Azərbaycan" layihəsi çərçivəsində Heydər Əliyev Fondu və "Or-Avner" Beynəlxalq Fondu tərəfindən "Xabad-Or-Avner" Təhsil Mərkəzi inşa olunmuşdur. 2007-ci il mayın 31-də Heydər Əliyev Fondunun prezidenti Mehriban Əliyevanın iştirakı ilə həmin mərkəzin təməlqoyma mərasimi keçirilmişdir. Təhsil Mərkəzinin tikintisi 2010-cu ildə başa çatmışdır. 2010-cu il oktyabrın 4-də Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev, xanımı Mehriban Əliyeva, eləcə də MDB Yəhudi İcmaları Federasiyasının və "Or-Avner" Beynəlxalq Fondunun prezidenti Lev Levayev Təhsil Mərkəzinin açılışında iştirak etmişlər. Bundan başqa, Bakı Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsində, habelə Ağabəy Novruzbəyli adına 46 nömrəli tam orta məktəbdə rus bölməsinin nəzdində yəhudi mənşəli uşaqlardan ibarət olan siniflərdə ibri dili tədris olunur. Onu da qeyd edək ki, bu gün Azərbaycanda yəhudi icmaları ictimai həyatda fəal iştirak edirlər. Respublikada Azərbaycan-İsrail Dostluğu Cəmiyyəti, "Soxnut" yəhudi agentliyi, "Coynt", "Vaad-L-Xatzola" kimi iri yəhudi xeyriyyə təşkilatları, Azərbaycan Yəhudi Qadınlarının Humanitar Assosiasiyası, yəhudi dini məktəbləri (iyeşivalar), "Azərbaycan-İsrail" Mədəni Əlaqələr Cəmiyyəti, "Xava" adlı qadın cəmiyyəti və digər yəhudi qeyri-hökumət təşkilatları fəaliyyət göstərir. Azərbaycan Respublikasının Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin rəsmi saytında verilən məlumata əsasən, respublika ərazisində yeddi sinaqoq və səkkiz yəhudi dini icması fəaliyyət göstərir. Beləliklə, müasir dövrdə Azərbaycanda yəhudilər antisemitizmdən uzaq, tolerant mühitdə yaşayırlar. Bu isə təsadüfi deyildir. Çünki bütün tarixi dövrlərdə yəhudilər ölkəmizdə özlərini böyük bir ailənin bərabərhüquqlu üzvü kimi hiss etmiş, dünyada antisemitizmin tüğyan etdiyi dövrlərdə belə Azərbaycan xalqı onlara yad münasibət göstərməmiş, əksinə, yəhudi mənşəli həmvətənlərimiz dostluq, həmrəylik, qarşılıqlı anlaşma şəraitində yaşamışlar. Azərbaycan müstəqillik əldə etdikdən sonra buradakı yəhudi icmaları daha da fəallaşmış, beynəlxalq yəhudi təşkilatları ilə əlaqələrini möhkəmlətmiş, öz dini məktəblərini-iyeşivalarını, mədəniyyət mərkəzlərini (məs., Yəhudi icmasının mədəniyyət mərkəzi), cəmiyyətlərini (məs., Həvva qadın cəmiyyəti, Hesed-Herşon xeyriyyə cəmiyyəti), klublarını (məs., Əlef, Kilel gənclər klubları, Mişpaha videoklubu), qəzetlərini (məs., Az-İz, Başnya, Amişav) yaratmışlar. Soxnut yəhudi agentliyi, Coynt və Vaad-l-Hetzola yəhudi komitələri Azərbaycandakı yəhudi diasporu arasında yəhudi ənənələrini qoruyub saxlamaq, sinaqoqlara yardım göstərmək və müxtəlif mədəniyyət tədbirləri keçirməklə məşğuldur.

2003-cü il martın 9-da Bakıda yeni yəhudi sinaqoqu açılmışdır. Bu, Avropada ən böyük sinaqoqdur. 2003-cü ilin sentyabrından Azərbaycanda ilk yəhudi məktəbi fəaliyyət göstərir.

Ədəbiyyat

İstinadlar

Xarici keçidlər

Azərbaycanda iudaizm
Azərbaycan yəhudiləri

Azərbaycan yəhudiləri


Alloxol — ödqovan dərman.

Xronik hepatit, xolankit, xolesistit xəstəliklərində və xronik qəbizlikdə işlədilir. Qurudulmuş heyvan ödü, sarımsaq və gicitkənin quru ekstraktları və aktiv kömür qarışığından ibarətdir.

Dərmanlar

Alloxol


Perìni je naselje u unutrašnjosti zapadne Istre (Poreština), u sastavu općine Lovreč, Istarska županija.

Stanovništvo

Prema popisu stanovništva iz 2001. godine, naselje je imalo 53 stanovnika te 17 obiteljskih kućanstava.

Izvori

Naselja u Istarskoj županiji

Perini


Cheek to Cheek yew  albumê Lady Gaga u Tony Bennettiyo.

Teber de
 What to Look Forward in Music, Sports, Tech and Others  International Business Times
 9 Most Anticipated Albums of 2014  The News on Sunday
 Lady Gaga announces Atlantic City date The Star-Ledger

Albumi
Albumê Lady Gaga
Albumê Tony Bennett

Cheek to Cheek (album)


Walog ang Kleivdalsdalen sa Noruwega. Nahimutang ni sa munisipyo sa Lindås ug lalawigan sa Hordaland Fylke, sa habagatan-kasadpang bahin sa nasod,  km sa kasadpan sa Oslo ang ulohan sa nasod.

Ang klima klima sa kontinente. Ang kasarangang giiniton  °C.  Ang kinainitan nga bulan Hulyo, sa  °C, ug ang kinabugnawan Pebrero, sa  °C.

Ang mga gi basihan niini

Mga walog sa Hordaland Fylke

sv:Kleivdalsdalen

Kleivdalsdalen


Ihor-Andrij Maritczak (born 17 February 1973 in Vienna) is an Austrian former ice dancer. With Daria-Larissa Maritczak, he became a two-time Austrian national champion. They competed at five ISU Championships, including the 1991 World Championships in Munich, Germany, and 1992 European Championships in Lausanne, Switzerland. Their best result, 12th, came at the 1992 World Junior Championships in Hull, Quebec, Canada.

As of 2017, Maritczak is working as a lawyer in Vienna.

Competitive highlights
With Daria-Larissa Maritczak

References

External links

1973 births
Austrian male ice dancers
Living people
Figure skaters from Vienna

Ihor-Andrij Maritczak


Moly potest esse:
 Moly, herba radice nigra, flore candido, ab Homero descripta
 Species strychni, ab aliis halicacabon vel morion appellatum
 Allium moly, species allii

 Molly

Moly (discretiva)


Zamanpəyəsi — Azərbaycan Respublikasının Şuşa rayonunun Xəlfəli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunmuşdur. 25 mart 2023-cü il tarixində Azərbaycan Ordusunun keçirdiyi əməliyyat nəticəsində bir sıra yüksəkliklər, ətraf ərazilər, eyni zamanda, Zamanpəyəsi kəndi Azərbaycan Ordusunun nəzarətinə keçib.

Toponimikası
Kəndin əsasını Xəlfəli tayfasına mənsub ailələr qoymuşlar. Oykonim Zaman (şəxs adı), рəуə (tövlə) və -(s)i (mənsubiyyət şəkilçisi) komponentlərindən düzəlib, kəndin keçmişdə Zaman adlı şəxsə və ya Zamanlı kəndinə məxsus yaylaq yurdu olması haqqında məlumat verir.

Tarixi

Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qarabağ silsiləsində yerləşir.

Həmçinin bax

 Allahqulular

İstinadlar

Xarici keçidlər

Şuşa rayonunun kəndləri

Zamanpəyəsi


Préaux, yew komunê wılayetê Mayennea. No komune dewleta Fransa de mıntıqaya Pays de la Loire de ca gêno.

Xızmete
Préaux de şebekey awe esto, sistemê kanalizasyoni, elektrik û internet anciyao.

Embıryani

Nıfus
Grafikê diagrami sero gorey seran ra nıfusê Préaux;

Bıvênên
Lista komunanê Mayenne

Çımey

Préaux, Mayenne
Komunê Mayenne

Préaux, Mayenne


The Indian Hemp Decree (or the Indian Hemp Act) was enacted in Nigeria on 31 March 1966 by Major General Aguiyi Ironsi. The act was preceded by the Dangerous Drug Ordinance of 1935, which restricted opium and other drugs.

References

External links
Text of the Act at LawNigeria.com

1966 in cannabis
Cannabis in Nigeria
Cannabis law

Indian Hemp Decree (Nigeria)


An Synalpheus disparodigitus in uska species han Malacostraca nga ginhulagway ni Armstrong hadton 1949. An Synalpheus disparodigitus in nahilalakip ha genus nga Synalpheus, ngan familia nga Alpheidae. Waray hini subspecies nga nakalista.

Mga kasarigan

Synalpheus

Synalpheus disparodigitus


Nikolaj Omersa je osebno ime več znanih Slovencev:

 Nikolaj Omersa (1878 - 1932), literarni zgodovirar
 Nikolaj Omersa (1911 - 1981), slikar in ilustraror

Nikolaj Omersa


Սուրբ Թորոս եզրը կարող է վերաբերել.

 Սուրբ Թորոս, հայկական եկեղեցի Երուսաղեմում, Իսրայել
 Սուրբ Թորոս, ներկայումս կորսված տաճար Նոր Նախիջևանում (այժմ՝ Դոնի Ռոստովի Պրոլետարսկի շրջանի կազմում)
 Սուրբ Թորոս (Արղանա-Մադենի գավառ), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Արղանամադենի գավառակում
 Սուրբ Թորոս (Բաբերդի գավառ), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բաբերդի գավառակում
 Սուրբ Թորոս (Կյուրինի գավառ), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Կյուրինի գավառում
 Սուրբ Թորոս (Չմշկածագի գավառ), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Չմշկածագի գավառակում

Սուրբ Թորոս (այլ կիրառումներ)


Archanae seu plenius "Archanae superiores" (Neograece Αρχάνες vel Επάνω Αρχάνες) sunt oppidum media insula Creta situm, vineis circumdatum unde vinum huius nominis provenit. Sub oppido reperiuntur vestigia urbis et palatii culturae Minoae; haud longe distant necropolis Phurnii et templum montanum Anemospelia eiusdem culturae. Museum archaeologicum in hoc oppido conditum est.

Bibliographia
 Yannis Sakellarakis, Efi Sapouna-Sakellarakis, Crete: Archanes. 1991. ISBN 960-213-234-5

Loci habitati Cretae
!
Emporia vinaria

Archanae