Yupiter — Günəş sistemində Günəşdən məsafəsinə görə beşinci, böyüklüyünə görə birinci planet. Yupiter Günəşin kütləsinin mində birinə bərabər olsa da, digər planetlərin cəmi kütləsindən 2,5 dəfə çox kütləyə malik qaz nəhəngidir. Yupiter qədim dövrlərdən etibarən astronomlara məlumdur. Adının mənşəyi Roma mifologiyasında baş tanrı hesab olunan Yupiterdən qaynaqlanır. Yupiter Yerdə kölgə yarada biləcək qədər parlaq işığa sahibdir. Gecə səmasında Ay və Veneradan sonra parlaqlığına görə üçüncü təbii səma cismidir.

Yupiter əsasən Hidrogendən təşkil olunsa da, kütləsinin dörddə birini Helium təşkil edir. Yupiter digər qaz nəhəngləri kimi qayalıq səthə malik deyildir, ancaq bərk maddələrdən təşkil olunmuş nüvəyə malik olması ehtimal olunur. Öz oxu ətrafında sürətlə dövr etməsi səbəbindən planet qütblərdən basıq, ekvatordan qabarıqdır. Planetin xarici atmosferi müşahidəsi mümkün olacaq şəkildə zolaqlara ayrılmış tərkib hissələrindən ibarətdir və bu bölmələrin kəsişmə sərhədlərində qasırğalar müşahidə olunur. Buna nümunə olaraq XVII əsrdən etibarən teleskop tərəfindən müşahidə olunan Böyük qırmızı ləkəni göstərə bilərik. Yupiter onu əhatə edən zəif halqa və güclü maqnitosferə malikdir. Yupiterin məlum olan 79 peyki vardır ki, bunlardan Qalileo peykləri olaraq adlandırılan dördü 1610-cu ildə Qalileo Qaliley tərəfindən kəşf edilmişdir. Qalileo peykləri arasında ən böyüyü olan Qanimed ölçüsünə görə Merkuri planetindən daha böyükdür.

Yupiter dəfələrlə kosmik cihazlar tərəfindən müşahidə olunmuşdur. Bunlardan Pioner və Voyacer yaxın uçuş missiyalarını, həmçinin Qalileo və Yuno orbit missiyalarını xüsusilə qeyd etmək olar. 2007-ci ildə Yeni üfüqlər missiyası Plutona gedən yolda sürətini artırmaq və yolunu düzəltmək üçün Yupiterin cazibə qüvvəsindən istifadə etmiş və bu zaman bir daha planeti yaxından müşahidə etmək fürsəti yaranmışdır. Yupiterə göndərilmiş sonuncu missiya olan Yuno planetin orbitinə 4 iyul 2016-cı ildə daxil olmuşdur. Gələcəkdə Yupiterə buzla örtülmüş maye okeana sahib olan peyki Avropanı müşahidə etmək üçün yeni missiyanın təşkil olunması nəzərdə tutulub.

Formalaşması və yerdəyişmə

Astronomlar indiyə qədər 500-dək çoxplanetli ulduz sistemi kəşf ediblər. Bu sistemlərdə olan planetlərin əksəriyyəti Super Yer olaraq qruplaşdırılan Yerdən bir neçə dəfə daha böyük olan planetlər və ya ulduzuna Merkuri məsafəsində yaxın olan Yupiter ölçülü qaz nəhəngləridir. Yer və ona yaxın olan planetlərin Super Yer ölçüsündəki planetlərlə toqquşub onları məhv etdikdən sonrakı prosesdə formalaşdığı ehtimal olunur. Böyük meyilləndirmə nəzəriyyəsinə görə, Yupiterin Günəş sisteminin daxili hissələrinə yaxın orbitdə olması səbəbindən bir sıra planetlərə cazibə və itələmə təsiri göstərmiş və toqquşmalara səbəb olmuşdur. Lund Universitetinin tədqiqatçılarının araşdırmalarına görə Yupiterin yerdəyişməsinin səmavi cismin buz asteroidi olaraq formalaşmasından 2–3 milyon il sonra başlamış və 700 min il ərzində davam etmişdir. Yupiterin Günəş sisteminin daxili hissələrinə yaxın orbitdə hərəkəti getdikcə çətinləşdiyi üçün planetin orbiti tədricən spiral şəklində Günəşdən uzaqlaşmışdır. Buna Günəş sisteminin xarici hissələrində yerləşən iri həcmli qaz kütlələrinin cazibə qüvvəsinin səbəb olduğu düşünülür. Yupiterin Günəş sisteminin xarici hissələrinə hərəkəti nəticəsində daxili Günəş sistemində Yer tipli qayalıq planetlərin formalaşmasına imkan yaranmışdır.

Fiziki xüsusiyyətləri
Yupiter əsasən qaz və maye şəklində olan maddələrdən təşkil olunmuşdur. Planet ölçüsünə görə Günəş sistemində birinci yerdədir. Yupiterin ekvatorial diametri 142,984 km-ə bərabərdir. Sahib olduğu 1,326 q/sm3 sıxlığı ilə planet qaz nəhəngləri arasında ikinci yerdə olsa da, qayalıq tipli daxili planetlərdən geri qalır.

Tərkibi
Yupiterin üst atmosferini təşkil edən qaz molekullarının təqribən 88–92%-i Hidrogen, 8–12%-i isə Heliumdan təşkil olunmuşdur. Helium atomları kütlə olaraq Hidrogen atomlarından dörd dəfə daha ağır olduğu üçün üst atmosferi təşkil edən qazların kütlə nisbəti müqayisə olunduğu zaman bu faiz dəyişir. Bu kütlə nisbəti ilə götürdüyümüz zaman Yupiterin üst atmosferinin 75%-i Hidrogen, 24%-i Helium, qalan hissəsini isə digər elementlər təşkil edir. Atmosferdə az miqdarda paya sahib olan elementlərə Metan, Su buxarı, Ammonyak və Silisium tərkibli elementləri qeyd etmək olar. Bunlarla yanaşı, Karbon, Etan, Hidrogen Sulfid, Neon, Oksigen, Fosfin və Kükürd izinə də rast gəlinmişdir. Atmosferin ən xarici təbəqəsində donmuş ammonyak kristalları vardır. Üst atmosferin daha aşağı təbəqələri kütləcə ağır olan Hidrogen (71%), Helium (24%) və digər elementlərdən (5%) təşkil olunmuşdur. İnfraqırmızı və ultrabənövşəyi müşahidələr nəticəsində çox az miqdarda Benzol və Karbohidrogen izləri də tapılmışdır.

Atmosferdəki Hidrogen və Heliumun nisbəti Günəş sisteminin ilkin formalaşması dövründəki nebulanın tərkibi ilə bağlı nəzəriyyədəki göstəriciyə yaxındır. Eyni zamanda, üst atmosfetdəki Neonun miqdarı da Günəşdə olduğu kimi kütləsinə görə hər milyonda 20 nisbətində göstəriciyə sahibdir. Üst atmosferdə Heliumun miqdarı Günəşdəki ilə müqayisədə 80% nisbətində daha azdır ki, bu da elementin planetin daxili hissələrinə çəkilməsi ilə bağlıdır.

Spektroskopiya müşahidəsinə əsaslanaraq Yupiter və Saturnun oxşar tərkibə sahib olduğu müəyyən olunmuşdur. Buna baxmayaraq, digər nəhəng planetlər olan Uran və Neptun tərkibcə daha çox buza sahib olduğu üçün buz nəhəngləri olaraq da təsnif olunur.

Kütlə və Ölçüsü

Yupiterin kütləsi Günəş sistemindəki digər planetlərin cəmi kütləsindən 2,5 dəfə daha çoxdur. Yupiter Yerdən çox böyükdür, ancaq sıxlığına görə Yerdən geri qalır. Planet həcminə görə Yerdən 1321 dəfə, kütləsinə görə isə 318 dəfə daha böyükdür. Yupiterin radiusu Günəşin radiusunun onda birinə, kütləsi isə mində birinə bərabərdir. Bu göstəricilərə görə planetin sıxlığı Günəşin sıxlığına yaxındır. Bir Yupiter kütləsi (Mj və MJup) astronomiyada etalon olaraq qəbul olunmuşdur. Bu göstərici ekzoplanetlərin və qəhvəyi cırtdanların kütləsini ifadə etməkdə istifadə olunur. Buna örnək olaraq HD 209458 b ekzoplaneti 0,69 Mj, Kappa Andromeda b qəhvəyi cırtdanı isə 12,8 Mj kütləyə sahibdir.

Nəzəri modellər göstərir ki, Yupiterin kütləsi daha çox olsa idi planetin həcmi daha az olardı. Bu kütlə 1,6 Mj olacağı halda planet daha yüksək sıxlıq və daha kiçik həcmə sahib olacaqdır ki, bu da Yupiterin tərkib hissələrini təşkil edən elementlərin daha yüksək təzyiqlə üzləşməsinə səbəb olacaqdı. Nəzəri modellər göstərir ki, Yupiter formalaşma ərəfəsində keçmiş olduğu təkamül yolu ilə çata biləcəyi ən yüksək həcm və kütlə balansına nail olmuşdur. Kütlənin artması nəticəsində həcmin kiçilməsi qəhvəyi cırtdanlarda olduğu kimi təqribən 50 Mj kütləyə qədər davam edəcək. Bu kütlənin daha üzərində göstəricidə yaranan sıxlıq termonüvə reaksiyasının başlamasına kifayət edir ki, nəticədə formalaşan səma cismi ulduz olaraq təsnif olunur.

Yupiterin termonüvə reaksiyası başlatmaq üçün 75 dəfə artıq kütləyə ehtiyacı olsa da ən kiçik ölçülü qırmızı cırtdan ulduz radiusuna görə planetdən cəmi 30% daha böyükdür. Buna baxmayaraq, Yupiter Günəşdən qəbul etdiyindən daha artıq istilik yayır. Planetin daxilində ortaya çıxan istiliyin miqdarı Günəşdən daxil olan ümumi radiasiyanın miqdarına yaxındır. Yaranan bu istilik Kelvin-Helmholtz mexanizminə görə sıxılma nəticəsində ortaya çıxır. Bu sıxılma nəticəsində Yupiter hər il təqribən 2 sm kiçilir. Formalaşmasının ilkin dövrlərində Yupiterin istiliyi daha yüksək, radiusu isə 2 dəfə daha çox idi.

Daxili quruluşu
Yupiterin sıxlaşmış Heliumla əhatələnmiş metal Hidrogendən ibarət qatı daxili nüvəyə malik olduğu düşünülür. Planetin qaz nəhəngi olması və aşağı sıxlığı nüvənin tərkibi ilə bağlı qeyri-müəyyənliklərin qalmasına səbəb olur. Yupiterin daxili quruluşu ilə bağlı modellərdə tez-tez nüvənin bərk maddələrdən təşkil olunduğu qeyd olunsa da, maddələrin yüksək temperatur və təzyiq altında hansı formada olması ilə bağlı dəqiq təsəvvür yoxdur. Planetin nüvəyə sahib olması ilə bağlı 1997-ci ildə aparılan qravitasiya əsaslı müşahidələrə görə, planetin ümumi kütləsinin 4–14%-i qədərində, yəni Yerin kütləsindən 12–45 dəfə daha ağır olan nüvəyə sahib olduğu ehtimal olunur. Yaranan bu istilik Kelvin-Helmholtz mexanizminə görə sıxılma nəticəsində ortaya çıxır. Bu sıxılma nəticəsində Yupiter hər il təqribən 2 sm kiçilir. Planetlərin formalaşma modellərinə görə, Günəş sistemi ilkin nebula vəziyyətində olarkən Yupiter Hidrogen və Helium qazlarını öz cazibəsi ilə toplayacaq qədər iri qayalıq və ya buzdan təşkil olunmuş nüvəyə sahib olmalı idi. Planetin ilk vaxtlarda belə bir nüvəyə sahib olduğunu qəbul etsək, sonralar yüksək temperatur və təzyiq altında ərimiş metal xüsusiyyətləri sərgiləyən Hidrogenin nüvəyə qarışması ehtimalı vardır. Yupiterin bir nüvəyə sahib olması hələ də dəqiq deyil, çünki qravitasiya əsaslı ölçmələr qeyd olunan ehtimalları təsdiqləmək üçün yetərli deyildir.

Yupiterin daxili quruluşu ilə bağlı modellərdə qeyri-müəyyənliyin səbəbi planetin qravitasiya momenti, ekvator radiusu və 1 bar təzyiq dərinliyindəki istilik göstəricilərindəki xəta payının olmasıdır. Yuno missiyasından əldə olunan göstəricilər bu modellərin təkmilləşdirilməsinə imkan yaradır.

Yupiterin nüvəsinin planetin radiusunun təqribən 78%-ni təşkil edən Metallik hidrogenlə əhatələndiyi güman olunur. Helium və Neon damlaları bu təbəqə boyunca aşağı qatlara doğru çökür ki, bu da öz növbəsində bu maddələrin atmosferin yuxarı qatlarındakı miqdarının azalmasına səbəb olur. Bununla yanaşı, Yupiter, eləcə də buz nəhəngləri olan Uran və Neptunda daxili qatlarda almaz yağışlarının olması müşahidə olunmuşdur.

Metallik hidrogen daxili atmosferi təşkil edən şəffaf Hidrogen qatı ilə əhatələnmişdir. Bu dərinlikdə temperatur −240.21 °C, təzyiq isə kritik nöqtə olan 1,2858 MPa göstəricisinin üzərindədir. Bu kritik göstəricilər daxilində Hidrogen müəyyən bir formaya sahib deyildir və qazla maye forması arası axıcılıqda olduğu güman olunur. Təqribən 1000 km qalınlığı olan bu qatın üst təbəqələrinin qaz, daha aşağı təbəqələrinin isə maye axıcılığında olmasını qəbul etmək daha doğrudur. Bu forma dəyişikliyinin konkret bir sərhəddi yoxdur və qaz daha aşağı qatlara doğru endikcə təzyiq və istiliyin təsirindən mayeləşir.

Kelvin-Helmholtz mexanizminə görə Yupiterin daxilinə endikcə təzyiq və temperatur artır. 1 MPa təzyiq göstəricisində temperatur 67 °C-yə bərabərdir. Hidrogenin isidilmiş metal xüsusiyyətləri sərgilədiyi təzyiqin 200 GPa, istiliyin isə 9700 °C olduğu hesablanmışdır. Nüvə sərhəddində temperaturun 35700 °C, təzyiqin isə 3000–4500 GPa olduğu təxmin olunur.

Atmosferi
Yupiter Günəş sistemində ən böyük planetar atmosferə sahibdir və qalınlığı 5000 kilometrə çatır. Yupiter səthə malik olmadığı üçün atmosfetin alt qatı təzyiqin 100 kPa göstəriciyə bərabər olduğu sərhəd hesab olunur.

Bulud qatları

Yupiter Ammonyak kristalları və Ammonium Hidrosulfiddən təşkil olunduğu ehtimal olunan bulud qatı ilə örtülüdür. Buludlar troposfer qatında yerləşir və planetin tropik enlikləri boyunca sıralanmışdır. Bu sıralar açıq və daha tünd rənglərə sahib olan hissələrə bölünmüşdür. Bir-birinə zidd olan bu dövrlər səbəbindən kəsişmələrin sərhəddində burulğan və qasırğalar müşahidə olunur. Bu sərhədlərdə küləyin sürəti 360 km/saata çatmaqdadır. Zolaqların genişliyi, sıxlığı və rəngi illər boyunca dəyişsə də alimlər tərəfindən onlara ümumi təsnifatın verilməsi mümkün olmuşdur.

Bulud qatının qalınlığı təqribən 50 kilometrə çatır və iki hissəyə ayrılır: daha qalın olan olan əsas hissə və aydınlıq olan üst hissə. Bununla yanaşı, Ammonyak qatının altında sudan təşkil olunmuş kiçik qatın da olması ehtimal olunur. Sudan təşkil olunmuş buludların olması ideyasını Yupiterin atmosferində ildırımların çaxması dəstəkləyir. Bu elektrik boşalmaları Yerdəkilərlə müqayisədə min dəfə daha güclüdür. Su tərkibli buludların daxildən yüksələn istiliklə reaksiyaya girərək Yerdəki qasırğalara oxşar qasırğaların yaranmasına səbəb olduğu düşünülür.

Yupiterin buludlarındakı narıncı və qəhvəyi rənglər daxildən yüksələn maddələrin Günəşin ultrabənövşəyi şüaları ilə reaksiyaya girməsi nəticəsində ortaya çıxır. Bu maddələrin tərkibini dəqiq müəyyən etmək mümkün olmasa da, Kükürd, Fosfor və Karbohidrogenlərdən təşkil olunduğu ehtimal olunur. Xronmoformlar olaraq tanınan bu rəngli hissələr daha isti və alçaqda yerləşən buludlarla qarışır. Bu bölgədən yüksələn istilik nəticəsində kristallaşan Ammonyak alçaqda yerləşən bulud qatının görünməsinə əngəl törədir.

Yupiterin bucağının meyilliyi az olduğu üçün planetin qütblərinə ekvatoruna nəzərən daha az Günəş işığı düşür. Buna baxmayaraq, planetin daxili hissələrindəki enerji axınları səbəbindən istilik qütblərə doğru yayılır və bu yolla temperatur balanslaşır.

Böyük qırmızı ləkə və digər qasırğalar

Yupiterin ən diqqət çəkən xüsusiyyəti 22°Cənub enliyində olan, Yerdən daha böyük və antisiklon xüsusiyyətləri əks etdirən Böyük qırmızı ləkə adlanan qasırğaya sahib olmağıdır. Böyük qırmızı ləkənin ən geci 1831-ci il olmaqla, 1665-ci ildən astronomlara məlum olduğu ehtimal olunur. Qasırğa Yerdən 12 sm-dən daha böyük diafraqma sahib olan teleskoplardan müşahidə oluna biləcək qədər böyükdür. Oval formaya sahib olan qasırğa saat əqrəbinin əksi istiqamətində altı gün boyunca tam dövrə vurur. Qasırğa ən yüksək hündürlüyə qalxdığı hissəsində ətrafındakı buludlardan 8 kilometr daha yüksəklikdə yerləşir.

Böyük qırmızı ləkə Yeri öz sərhədləri daxilində yerləşdirə biləcək qədər böyükdür. Riyazi modellər qasırğanın sabit və planetin qalıcı xüsusiyyəti ola biləcəyini göstərir. Buna baxmayaraq, ləkə kəşf olunduğu dövrdən etibarən ölçüsü getdikcə azalır. 1800-cü illərdə aparılan müşahidələr zamanı ölçüsü təqribən 41000 km-ə bərabər idi. Voyacer proqramı zamanı əldə olunan görüntülərdə isə Böyük qırmızı ləkənin 23300 km uzunluq, 13000 kilometr enə sahib olduğu müşahidə olunmuşdur. Habbl teleskopu ilə 2005-ci ildə aparılan müşahidələrdə ləkənin ölçüsü 20950 km, 2009-cu ildə aparılan müşahidələrdə isə 17910 km-ə qədər kiçilmişdir. 2015-ci ildə aparılan müşahidələrdə Böyük qırmızı ləkənin ölçüsü 16500x10940 km olaraq ölçülmüşdür ki, bu da onun hər il orta hesabla 930 km kiçildiyini göstərir.

Bu kimi qasırğalar qaz nəhənglərinin burulğanlı atmosferində geniş yayılıb. Böyük qırmızı ləkədən əlavə planetin adsız oval qəhvəyi və ağ ləkələri də vardır. Ağ oval ləkələr planetin üst atmosferində yerləşən sərin bölgələrdə yaranmağa meyillidirlər. Qəhvəyi oval ləkələr daha ilıq temperatura sahibdir və planetin normal bulud təbəqəsində yerləşir. Bu tipli qasırğaların ömrü bir neçə saatdan yüz illərə qədər dəyişə bilir.

Voyacer proqramına qədər də ləkələrin qasırğa olması və planetin digər hissələrindən fərqli şəkildə və yavaş dönməsini sübut edən dəlillər vardı. 2000-ci ildə planetin cənub yarımkürəsində Böyük qırmızı ləkəyə bənzəyən, lakin daha kiçik atmosfer hadisəsi ortaya çıxdı. Bu qasırğa ilk dəfə 1938-ci ildə müşahidə olunan üç kiçik ağ oval qasırğanın birləşməsi nəticəsində yaranmışdı. Bu qasırğa Oval BA olaraq adlandırılsa da, Kiçik qırmızı ləkə olaraq da qeyd olunur.

2017-ci ilin aprel ayında astronomlar Yupiterin şimal qütbü yaxınlığında 24000x12000 km ölçülərində və onu əhatə edən maddələrdən 200 °C daha soyuq olan Böyük soyuq ləkə kəşf etdiklərini elan etdi. Planetin bu atmosfer xüsusiyyəti Çilidə yerləşən VLT tərəfindən müşahidə olunmuş, daha sonra isə tədqiqatçılar yeni tapıntını NASA-nın İnfraqırmızı teleskopunun 1995–2000-ci illərdə çəkmiş olduğu arxivi ilə müqayisə etmişdir. Müqayisə nəticəsində 15 il ərzində ləkənin ölçü, forma və sıxlığını dəyişdirdiyi, lakin atmosferdəki mövqeyini qoruduğu məlum olmuşdur. Tədqiqatçılar ləkənin Böyük qırmızı ləkə kimi nəhəng qasırğa olduğuna inanır. Bununla yanaşı, qasırğalar Yerin termosferindəki qasırğalar kimi yarıdayanıqlı görünürlər. İo peykində ortaya çıxan yüklü zərrəciklər və planetin güclü maqnit sahəsi arasındakı qarşılıqlı təsirin istiliyin axımını yönləndirməsi nəticəsində ləkənin meydana çıxdığı düşünülür.

Maqnitosfer

Yupiterin maqnit sahəsi planetin ekvator hissəsində 4,2 gauss, qütb hissələrində isə 10–14 gauss göstəricisinə bərabər gücə sahibdir ki, bu da onu Yerin maqnit sahəsindən 14 dəfə daha güclü edir. Yupiterin qütblərindəki maqnit sahəsinin gücü Günəş sistemində Günəş ləkələrində müşahidə olunan maqnit sahəsi gücündən sonra ən güclü ikinci göstəriciyə sahibdir. Maqnit sahəsinin planetin Metallik hidrogen nüvəsində baş verən hərəkətlər nəticəsində yarandığı ehtimal olunur. Peyklərdəki vulkanlar ətrafa orbitlərində halqa meydana gətirəcək Kükürd dioksid püskürür. Qaz maqnitosferlə təmas etdikdə Kükürd və Oksigen ionları meydana çıxır. Bu ionlar Yupiterin atmosferi səbəbindən ortaya çıxan Hidrogen ionları ilə birlikdə planetin ekvatorial enliyində plazma qatı meydana gətirir. Bu qatda yerləşən plazma planetlə birgə dönərək maqnitosfer halqasının yaranmasına səbəb olur. Plazma qatındakı elektronlar 0,6–30 MHz dalğa aralığında güclü radio izləri ortaya çıxaracaq qədər partlayışlar meydana gətirir.

Planetin radiusunun 75 qatı genişliyində olan maqnitosferinin sərhəddində Günəş küləyi ilə toqquşma nəticəsində şok bölgəsi yaranır. Bu hissədə Günəş küləyinin təsiri nəticəsində Yupiterin maqnitosferi külək istiqaməti boyunca Saturnun orbitinə qədər uzanır. Yupiterin dörd böyük peyki onları Günəş küləyindən qoruyan maqnitosferin daxilində yerləşir.

Yupiterin maqnitosferi Yerin qütb bölgələrindəki sıx radio siqnallarının səbəbidir. İo peykindəki aktiv vulkanik fəaliyyət nəticəsində yayılan qazın reaksiyaya girməsi nəticəsində ionlaşması və bu ionlaşmış qazın maqnitosferlə qarşılıqlı təsiri radio siqnallarının ortaya çıxmasına səbəb olur. Bu radio siqnallarından meydana gələn konus formalı çıxıntılar fəzaya yayılır. Yer bu çıxıntılardan keçdiyi zaman qəbul edilən radio siqnalları Günəşdən gələn radio siqnallarını üstələyə bilir.

Orbit və hərəkəti

Yupiter Günəşin təzyiq mərkəzindən kənarda yerləşən, buna baxmayaraq, onun radiusunun 7%-ni təşkil edən tək planetdir. Planetin Günəşə olan uzaqlığı orta hesabla 778 milyon kilometrə bərabərdir ki, bu məsafə Yerlə Günəş arasındakı məsafədən 5,2 dəfə daha çoxdur. Yupiter Günəş ətrafındakı tam dövrəsini 11,86 Yer ilinə başa vurur. Bu göstərici ilə Yupiter Günəş sistemindəki ikinci böyük planet olan Saturnun orbitinin ⅖-i nisbətində olan orbitə sahibdir. Yupiterin elliptik orbiti Yerlə müqayisədə 1,31° meyilliyə sahibdir. Orbitinin ekssentrisiteti 0,048 olduğu üçün planetin Günəşdən ən uzaq nöqtəsi ilə ən yaxın nöqtəsi arasındakı fərq 75 milyon kilometrə bərabərdir.

Yupiterin öz oxunun meyilliyi 3,13 °-yə bərabərdir. Bu kiçik göstərici olduğu üçün Yupiterdə Yer və Marsda olduğu kimi mövsumi dəyişikliklər müşahidə olunmur.

Yupiter Günəş sistemində öz oxu ətrafında ən sürətlə dönən planetdir. Bu dönmənin 10 saat kimi qısa müddət ərzində başa çatması Yerdən həvəskar teleskoplarla baxan müşahidəçilərin belə görə biləcəyi qütblərdən basıqlığın olmasına səbəb olmuşdur. Yupiterin ekvatorial radiusu ilə qütb radiusu arasında 9275 km fərq vardır.

Qütblərdən basıqlığın çox olmasının bir səbəbi də planetin qatı səthə sahib olmamasıdır. Bunun nəticəsində planetin atmosferi ekvatorial hissələrdə qütblərdən 5 dəqiqə fərqlə daha sürətli hərəkət edir. Bu dönmə fərqlərinin müşahidə olunması ilə bağlı olaraq planetin atmosferi üç əsas hissəyə ayrılır. Birinci hissə planetin 10° ş.e və 10 °C.e. arasında qalan ərazisini əhatə edir və 9 saat 50 dəqiqə 30 saniyə ilə ən sürətli dönməyə sahibdir. Bu ərazilərdən şimalda və cənubda qalan hissələr isə ikinci hissəni təşkil edir və 9 saat 55 dəqiqə 40,6 saniyə dönmə sürəti vardır. Üçüncü hissə radio teleskop müşahidələri nəticəsində son zamanlar müəyyən edilmişdir ki, bu hissənin dönməsi maqnitosferin hərəkəti ilə xarakterizə olunur.

Müşahidə

Yupiter səmada görünən ən parlaq dördüncü təbii göy cismidir. Parlaqlığı ilə təkcə Günəş, Ay və Veneradan geri qalsa da, bəzən Mars planeti də öz parlaqlığı ilə Yupiteri geridə qoya bilir. Yupiterin ulduz böyüklüyü Yerdən olan mövqeyindən asılı olaraq −2,94-dən −1,66-ya qədər dəyişir. Yupiterin orta ulduz ölçüsü 0,33 yayınma fərqi ilə 2,20-yə bərabərdir.

Yupiter hər 398,9 gündə bir sinodik perioda uyğun olaraq Yer və Günəşlə bir xətdən keçir. Bu zaman planet arxa fonda yerləşən ulduzlarla müqayisədə geriyə doğru hərəkət edirmiş kimi görünərək keçid edir. Gecə səmasında Yupiterin hərəkəti irəli doğru hərəkətindən sonra geriyə doğru hərəkət edirmiş kimi görünür.

Yupiterin orbiti Yerin orbitindən kənarda olduğu üçün planetin faza bucağı 11,5 °-i keçmir. Bu səbəblə Yupiter Yerdən baxılan teleskoplarla aydınlanmış vəziyyətdə müşahidə oluna bilir. Məhz buna görə, planetə edilən kosmik gəmi missiyaları zamanı onun aypara formalı görüntülərini əldə etmək mümkün olmuşdur. Kiçik ölçülü həvəskar teleskoplarla müşahidə zamanı planetin atmosfer halqaları və dörd böyük Qalileo peykləri müşahidə oluna bilir. Daha iri teleskoplarla müşahidə zamanı Böyük qırmızı ləkənin müşahidəsi də mümkündür.

Mifologiyada yeri

Yupiter qədim dövrlərdən etibarən insanlara məlumdur. Planet gecə səmasında və gündüz Günəşin işığının az olduğu vaxtlarda adi gözlə açıq şəkildə müşahidə oluna bilir. Babil astronomları tərəfindən planet Mardukun adı ilə adlandırılmışdır. Onlar tərəfindən bürc ulduzlarını təyin etmək üçün planetin 12 illik hərəkəti istifadə olunurdu.

Qədim Romalılar planeti Yupiter ulduzu () olaraq adlandırırdı. Yupiter sözü qədim Hind-Avropa dillərində Göy ata tanrısı və ya Atalar günü tanrısı (Dyēus-pətēr) olaraq tərcümə oluna bilir. Roma mifologiyasında Yupiter panteonun baş tanrısı hesab olunurdu. O ildırım, göy gurultusu və səma ilə bağlı baş verən hadisələrlə xatırlanırdı. Planet yunanca mifologiyanın baş tanrısı olan Zevsin () adına qarşılıq olaraq Dias () adlandırılır. Qədim yunanlar həmçinin planeti Phaethon olaraq adlandırırdı ki, bu da parıldayan və ya yanan ulduz mənalarında işlənə bilər. Planetin astronomik simvolu hesab olunan işarə Yupiterin xarakterik göstəricisi olan ildırımın stilizə edilmiş təsviridir.

Yoviyan sözü Yupiter adının fərqli bir formasıdır. Bu söz Orta Əsrlərdəki astronomlar tərəfindən jovial sözünün sifət forması olaraq istifadə olunurdu. Bu sözü məna olaraq sevincli və ya xoşbəxt olaraq başa düşmək olar.

Çin, Yaponiya, Koreya və Vyetnamda planet Ağac ulduzu (; pinyin mùxīng) olaraq adlandırılır. Bu adlandırmanın səbəbi Çinin Beş element inancına söykənir. Çində Daosizmə inananlar tərəfindən planet Fu ulduzu olaraq adlandırılır. Vedik astrologiyada planet münəccimlər tərəfindən tanrıların dini müəllimi olan Brihaspatinin şərəfinə adlandırılmışdır. Bununla yanaşı, planet üçün hindlilər tərəfindən ağır olan mənasına gələn Quru adı da istifadə olunurdu. German mifologiyasında Yupiter Tora bərabər tutulurdu və ingiliscə thursday olaraq adlandırılan cümə günü onun şərəfinə adlandırılmışdır.

Orta Asiya-Türk mifologiyasında planet Erendiz və ya Erendüz olaraq adlandırılır. Eren sözü qeyri-müəyyənlik mənasında işlənir ki, bu da planetə qədim türklər tərəfindən qeyri-müəyyənlik ulduzu olaraq müraciət olunması mənasına gəlir. Bu xalqlar tərəfindən planetin Günəş ətrafında hərəkəti 11 il 300 gün olaraq hesablanmışdır. Planetin bu müddət ərzində səmada hərəkəti baş verən qeyri-müəyyənliklərin, sosial və ictimai dəyişikliklərin səbəbi hesab olunurdu.

Öyrənilməsi

Teleskopdan əvvəlki dövrlər

Yupiterin müşahidəsinin tarixi ən azı e.ə. VII və ya VIII əsr Babil astronomlarına qədər gedib çıxır. Həmçinin qədim çinlilər də Suixinq (歲星) orbitini müşahidə etmiş və təqribi illərə əsaslanaraq 12 dünyəvi budaqdan ibarət bir dövr yaratmışlar. Çin dili hələ yaşa istinad edərkən Yupiterinin öz adını istifadə edir. E.ə. IV əsrə qədər bu müşahidələr Çin zodiakına çevrildi. Bu, hər il gecə səmasında bir Tay Sui ulduzu və Yupiterin mövqeyinə əks olan cənnətə nəzarət edən tanrı ilə əlaqəli idi. Bu inanclar bəzi Daoist dini təcrübələrində və Şərqi Asiya Zodiakının on iki heyvanında yaşayır, indilərdə isə çox vaxt bu heyvanların Buddadan əvvəl yaranması ilə əlaqəli olduğu güman edilir. Çin tarixçisi Xi Zezonq, qədim Çin astronomu Qan Denin e.ə. 362-ci ildə Yupiterin peyklərindən birini adi gözlə müşahidə etdiyini iddia etdi. Bu iddia düzgündürsə, bu, Qalileo Qalileyin kəşfindən təxminən iki min il əvvəl baş vermişdir. II əsrdə Almagest əsərində ellinist astronom Ptolomey Yupiterin Yerə nisbi hərəkətini izah etmək üçün, diferans və epikletlərə əsaslanan bir geosentrik planetar model qurdu. O, Yer kürəsindəki orbital dövrünü 4332,38 gün və ya 11,86 il olaraq vermişdir.

Teleskop əsaslı müşahidələr

1610-cu ildə Qalileo Qaliley tərəfindən teleskopla Yupiterin dörd böyük peyki müşahidə olundu. Daha sonra onun adı ilə Qalileo peykləri adlandırılacaq peyklərin bu müşahidəsi Ay istisna olmaqla təbii peyklərin teleskopla ilk müşahidəsi hesab olunur. Qalileyin müşahidəsindən bir gün sonra Simon Marius tərəfindən peyklər müşahidə olundu, ancaq o, öz kəşfini 1614-cü ilə qədər bir kitabda dərc etmədi. Buna baxmayaraq, peyklərə Qanimed, İo, Kallisto və Avropa adları onun tərəfindən verilmişdir. Bu tədqiqatların həmçinin Yerdən kənarda olan ilk kosmik hərəkətlərin müşahidəsi olduğu hesab olunur. Bu kəşf Nikolay Kopernik tərəfindən ortaya atılan Günəşin mərkəzdə yerləşdiyi sistemi təsdiqləmək mahiyyəti daşıdığından Qalileo Qaliley inkvizisiya tərəfindən təhdidlərlə üzləşdi.

1660-cı illərdə Covanni Kassini planetdə zolaq və ləkələr kəşf etmək üçün yeni teleskop istifadə edərkən Yupiterin qütblərdən basıq formada olduğunu müşahidə etdi. Bu müşahidə nəticəsində həmçinin planetin fırlanma periodunun hesablanması da mümkün olmuşdur. Həmçinin onun tərəfindən 1690-cı ildə planetin atmosferini təşkil edən hissələrin fərqli sürətlərlə döndüyü kəşf edilmişdir.

Yupiterin cənub yarımkürəsində yerləşən Böyük qırmızı ləkənin ilk dəfə kim tərəfindən müşahidə olunduğu mübahisəlidir. Ləkənin ilk dəfə 1664-cü ildə Robert Huk və 1665-ci ildə Covanni Kassini tərəfindən müşahidə olunduğu iddiaları olsa da, 1831-ci ildə əczaçı Henrix Şvab tərəfindən çəkilən Yupiterin şəklində ləkənin bilinən ilk təsviri göstərilmişdir.

Böyük qırmızı ləkənin 1665–1708-ci illər aralığında bir neçə dəfə gözdən itdiyi, 1878-ci ildə isə müşahidə olunmadığı bildirilmişdir. Həmçinin 1883-cü il və XX əsrin əvvəllərində də Böyük qırmızı ləkənin solğunlaşdığı müşahidə olunmuşdur.

Həm Covanni Borelli, həm də Covanni Kassini tərəfindən planetin peyklərinin müşahidə olunması nəticəsində peyklərin Yupiterin önünə və arxasına nə vaxt keçəcəyini öncədən təxmin etmək mümkün olmuşdur. 1670-ci illərdə Yupiter Günəşin qarşı tərəfində olduğu vaxt aparılan müşahidələr nəticəsində peyklərin hərəkətində 17 dəqiqəlik gecikmə görülmüşdür. Bu gecikmə fərqinin müşahidə olunması işığın məsafədən asılı olaraq daha gec çata biləcəyi düşüncəsinin yaranmasına səbəb oldu. Bu vaxta qədər Covanni Kassini tərəfindən ortaya atılan yanaşmaya görə işıq çıxdığı mənbədən göründüyü yerə anındaca çatırdı. Ole Römer bu müşahidəyə əsaslanaraq yanaşmanın səhv olduğunu ortaya qoydu və gecikmədən işığın təqribi sürətini hesablamaqda istifadə etdi.

1892-ci ildə Eduard Barnard tərəfindən Kaliforniyada yerləşən Lik Rəsədxanasında 910 mm ölçüsü olan teleskopla aparılan müşahidə nəticəsində Yupiterin beşinci peyki kəşf olundu. Nisbətən kiçik olan bu səma cisminin kəşf olunması, Eduard Barnardı iti baxışlarının sübutu olaraq sürətlə məşhur etdi. Sonralar Amalteya adlandırılan bu peyk Yerdən teleskopla müşahidə nəticəsində kəşf olunan sonuncu peykdir.

1932-ci ildə Rupert Uild tərəfindən spektral müşahidə nəticəsində Yupiterin zolaqlarında Ammonyak və Metan müşahidə olundu. 1938-ci ildə ağ ovallar olaraq adlandırılan üç böyük uzunmüddətli antisiklon kəşf olundu. Uzun müddət müşahidə olunan bu üç qasırğadan ikisi 1998-ci ildə birləşdi. Sonuncu qasırğanın da 2000-ci ildə ona qoşulması nəticəsində Oval BA olaraq adlandırılan qasırğa meydana çıxdı.

Radioteleskop müşahidələri
1955-ci ildə Bernard Börk və Kenet Franklin Yupiterdən 22,2 MHz tezliyi ilə gələn radiodalğa partlayışlarını müəyyən etdilər. Bu partlayışların periodu planetin hərəkəti ilə üst-üstə düşürdü və tədqiqatçılar bu məlumatlardan hərəkətin nisbətini müəyyənləşdirməkdə istifadə etdilər. Yupiterin radiodalğa partlayışlarının qısa və uzunmüddətli olmaqla iki fərqli formasının olduğu aşkar olundu. Qısamüddətli dalğa partlayışları (S partlayışları) saniyənin yüzdə bir hissəsindən daha qısa müddət ərzində baş verirdi. Uzunmüddətli dalğa partlayışları (L partlayışları) isə bir neçə saniyə ərzində davam edirdi.

Aparılan tədqiqatlar nəticəsində alimlər Yupiterindən yayılan üç növ radiodalğaların olduğunu kəşf etdilər:
 Dekametrik radiodalğa partlayışları (onlarla metr dalğa tezliyi ilə) Yupiterin dönməsindən asılı olaraq dəyişir və İonun Yupiterin maqnit sahəsi ilə qarşılıqlı münasibətindən təsirlənir.
 Desimetrik radiodalğa emissiyası (santimetrlərlə ölçülən) ilk dəfə 1959-cu ildə Frank Dreyk və Heyn Hvatum tərəfindən müşahidə olunmuşdur. Bu radiodalğaların mənbəyi Yupiterin ekvatoru boyunca dönən halqadır. Halqa Yupiterin maqnit sahəsində sürətləndirilmiş elektronlardan gələn siklotron radiasiyası ilə reaksiyaya girərək radiodalğaların ortaya çıxmasına səbəb olur.
 Yupiterin atmosferində meydana çıxan istilik radiasiyası nəticəsində yaranan radiodalğalar.

Tədqiqat missiyaları
1973-cü ildən etibarən Yupiteri bir çox kosmik gəmi ziyarət etmişdir. Bunlardan ən önəmlisi Asteroid qurşağından kənara çıxan ilk insan istehsalı kosmik gəmi olan Pioner 10 Günəş sisteminin ən böyük planeti haqqında Yerə məlumatlar ötürmüşdür. Planetlərə edilən kosmik səfərlərin xərci tələb olunan enerji və ya delta-v sürətinin miqdarı ilə ölçülür. Yupiterin qravitasiya sahəsi planetə doğru göndərilən kosmik gəmilərin daha az enerji sərf etməsinə səbəb olur. Bu üstünlükdan faydalanmaq üçün bir sıra hallarda yol uzun olsa belə qravitasiya təsirindən istifadə olunmuşdur.

Orbitdən uçuş missiyaları
1973-cü ildən etibarən bir sıra kosmik gəmi Yupiterin təsvirlərini çəkəcək şəkildə planetin yaxınlığından keçmişdir. İlk olaraq Pioner proqramının həyata keçirdiyi uçuşlar nəticəsində Yupiter və onun bir çox peykləri müşahidə olunmuşdur. Pioner proqramı ilə planetə yaxınlaşan kosmik gəmilər Yupiterin gözləniləndən çox daha güclü radiasiya sahəsində sahib olduğunu müəyyən etdilər. Planetin güclü radiasiya sahəsi öncədən nəzərə alınmasa belə hər iki kosmik gəmi bu mühitdə işlək vəziyyətdə qalmağı bacardı. Bu kosmik gəmilərin orbitlərindən Yupiter sisteminin qravitasiya təsirlərini müəyyən etməkdə istifadə olundu. Planetin radio okklyuziyalarının ölçülməsi nəticəsində diametr və qütblərdən basıqlığın daha dəqiq göstəricilərini əldə etmək mümkün oldu.

Altı il sonra Voyacer proqramı ilə aparılan müşahidələr nəticəsində Qalileo peykləri daha ətraflı müşahidə olundu və planetin halqaları kəşf edildi. Eyni zamanda, Böyük qırmızı ləkədə aparılan müşahidələr nəticəsində onun antisiklon olduğu təsdiq olundu. Görüntülərin müqayisəsi nəticəsində Pioner proqramında aparılan müşahidələrdən sonra ləkənin narıncı rəngdən qəhvəyi rəngə çevrildiyi müəyyən edildi. Bununla yanaşı, İonun təsiri nəticəsində ionlaşmış atomlardan meydana gələn halqa və peykin püskürən vulkanları müşahidə olunmuşdur. Voyacer kosmik gəmiləri planetin qaranlıq tərəfinə keçərkən çaxan ildırımları müşahidə etdi.

Yulesi Günəş probu Yupiterdə müşahidələr aparan növbəti kosmik gəmidir. Kosmik gəmi Günəşin qütb orbitinə keçid etmək üçün planetin cazibə qüvvəsindən istifadə edən zaman müşahidələr apara bilmişdir. Yulesi kosmik gəmisi kameraya sahib olmasa da, planetin maqnit sahəsində ölçmələr həyata keçirə bildi. Altı il sonra kosmik gəmi Yupiterə daha uzaq məsafədən yaxınlaşdığı zaman da göstəricilər qeydə almışdır.

2000-ci ildə Kassini-Hüygens kosmik gəmisi Saturna uçuş zamanı Yupiterin cazibə qüvvəsindən istifadə etdi. Bu zaman planetin o vaxta qədər çəkilmiş ən yüksək keyfiyyətə sahib təsvirlərini əldə etmək mümkün olmuşdur.

Yeni üfüqlər kosmik gəmisi Plutona səyahət edərkən Yupiterin cazibə qüvvəsindən istifadə etmişdir. Kosmik gəmi 4 sentyabr 2006-cı ildən etibarən Yupiter sistemini müşahidə etməyə başlamışdır. Yupiterə ən yaxın keçid 28 fevral 2007-ci ildə baş tutmuşdur. Kosmik gəminin kameraları ilə İonun vulkanlarından plazma çıxışları müşahidə olunmuşdur. Eyni zamanda, Qalileo peykləri ilə yanaşı, Himaliya və Elara kənar peykləri də müşahidə olunmuşdur.

Qalileo missiyası

Yupiterin orbitinə ilk dəfə 7 dekabr 1995-ci ildə Qalileo kosmik gəmisi girmişdir. Yeddi il ərzində planetin orbitində qalan kosmik gəmi Qalileo peykləri və Amalteya da müşahidələr aparmışdır. 1994-cü ildə kosmik gəmi Yupiterə yaxınlaşarkən Şumeykr-Levi 9 kometasının səbəb olduğu hadisəni müşahidə edə bildi. Qalileonun yüksək potensiala sahib olan radio ötürücüsünün səhv nəticəsində işləməməsi kosmik gəminin bütün potensialını nümayiş etdirməsinə əngəl yaratsa da, onun fəaliyyəti nəticəsində Yupiter sistemi ilə bağlı dəyərli məlumatlar əldə etmək mümkün oldu.

1995-ci ilin iyul ayında titandan hazırlanmış 340 kiloqramlıq kosmik zond Qalileodan ayrıldı və 7 dekabrda planetin atmosferinə daxil oldu. Atmosferə 2575 km/saat sürətlə 150 kilometr daxil oldu. Zondla əlaqənin yaradılmasının mümkün olduğu 57,6 dəqiqə ərzində atmosferlə bağlı məlumatlar əldə edildi. 23 atmosfer təzyiqi və 153 °C istiliyə çatdığı dərinlikdə kosmik zondla əlaqə kəsildi. Bu məsafədən sonra zondun əriyərək buxarlandığı ehtimal olunur. Qalileo kosmik gəmisi də həyat olduğu ehtimal olunan Avropa peyki ilə toqquşmaq təhlükəsi daşıdığından məqsədli şəkildə planetin atmosferinə yönləndirildi. Qalileo 50 km/saniyə sürətlə Yupiterin atmosferinə daxil olaraq sürətli şəkildə məhv oldu.

Bu missiyadan əldə edilən məlumatlar nəticəsində Yupiterin atmosferinin 90%-nin Hidrogendən ibarət olduğu məlum oldu. Zondlar buxarlaşmazdan əvvəl atmosferdə 300 °C-dən daha yuxarı temperatur və 644 km/saatdan daha sürətli küləklər qeydə ala bilmişdir.

Yuno missiyası

5 avqust 2011-ci ildə Yuno kosmik gəmisi Yupiterlə bağlı daha detallı tədqiqatlar aparmaq üçün kosmosa buraxıldı. Missiyanın başlıca məqsədlərinə Yupiterin daxili quruluşu, qravitasiya və maqnit sahələri haqqında detallı məlumatlar əldə etmək daxildir. Bununla yanaşı, kosmik gəmi planetin qayalıq tərkibli nüvəyə sahib olub-olmaması, atmosferin dərin qatlarında yerləşən suyun miqdarı, kütlənin qatlar arasındakı nisbəti, saatda 618 km-ə çatan sürətə sahib dərinlikdə yerləşən küləklər haqqında da ətraflı tədqiqatlar həyata keçirir.

5 iyul 2016-cı ildə Yuno Yupiterin şimal yarımkürəsi istiqamətindən planetin orbitinə daxil oldu. Kosmik gəmi missiya boyunca enerji təminatını həyata keçirmək üçün Günəşdən enerjini qəbul edə biləcək və tarazlığını saxlamağa kömək edən üç panellə planet ətrafında dövrə vurur. Bu xüsusiyyəti ilə Yuno Günəş sistemində xarici planetlərə göndərilmiş ilk güclü Günəş panellərinə sahib kosmik cihazdır. Belə ki, Yupiterin orbitində panellər Yerlə müqayisədə 4% Günəş enerjisi qəbul edə bildiyi halda Yunonun enerji panellərinin sahib olduğu xüsusi texnologiya ilə kosmik gəminin planet ətrafında hərəkəti təmin olunmuşdur. Yuno kosmik gəmisinin də öz missiyasını başa vurduqdan sonra Qalileo kosmik gəmisi kimi Yupiterin atmosferinə daxil edilərək məhvi nəzərdə tutulmuşdur.

Fəaliyyəti boyunca Yuno kosmik gəmisi Yupiterlə bağlı ən dəqiq və yüksək keyfiyyətə sahib olan təsvirləri Yerə göndərmişdir. Bu təsvirləri çəkməsinə imkan yaradan yüksək dəqiqlikli kamerası ilə yanaşı, kosmik gəmi qeyd olunan digər ölçmələri həyata keçirə bilməsi üçün mikrodalğa radiometri, infraqırmızı radiometr, maqnitometr kimi həssas sensor və cihazlarla təchiz olunmuşdur.

Peykləri

Yupiterin bilinən 79 peyki vardır. Bu peyklərin 63-nün diametri 10 kilometrdən kiçikdir və 1975-ci ildən sonra kəşf olunmuşdur. Qalileo peykləri olaraq adlandırılan və aydın gecədə Yerdən müşahidə oluna bilən Qanimed, İo, Kallisto və Avropa Yupiterin ən böyük peykləridir.

Qalileo peykləri

Qalileo peyklərinə daxil olan Qanimed, İo, Kallisto və Avropa Yupiterin ən böyük peykləridir. Bu peyklərdən üçü olan Qanimed, İo və Avropa öz aralarında Laplas rezonansı olaraq adlandırılan qarşılıqlı təsirə sahibdir. Belə ki, Qanimedin Yupiter ətrafında hər bir dönüşünə Avropa iki, İo isə dörd dönüşlə rezonans əlaqəsindədir. Bu rezonans nəticəsində üç böyük peykin orbiti bir-birinə qarşılıqlı təsir göstərərək elliptik formaya sahib olsalar da, Yupiterin güclü cazibə qüvvəsi peykləri daha dairəvi orbitə yönəlməyə sürükləyir.

Qalileo peyklərinin elliptik orbitə sahib olması səbəbindən Yupiterə yaxınlaşma və uzaqlaşma zamanı peyklər qabarma-çəkilmə təsirinə məruz qalır. Belə ki, planetə yaxınlaşma zamanı peyklər nisbətən sıxılır, uzaqlaşma zamanı isə yenidən kürəvi formaya geri dönür. Bu hərəkət nəticəsində peyklərin daxilində geoloji aktivlik qoruna bilmişdir. Planetə ən yaxın peyk olan İo bu təsirə ən çox məruz qaldığı üçün aktiv vulkanik fəaliyyətə sahibdir. Avropa peykinin səthinin müşahidə olunması nəticəsində geoloji formaların son dövrlərdə yaranması ortaya çıxmışdır ki, bu da aktiv geoloji fəaliyyətdən xəbər verir.

Təsnifatı
Voyacer proqramının müşahidələrinə qədər Yupiterdə hər birində dörd peyk olmaqla dörd əsas qrupun olduğu qəbul olunurdu. Daha sonra həyata keçirilən missiyalar nəticəsində Yupiterin kənar orbitində də kiçik peyklərin aşkar olunması nəticəsində bu təsnifat mürəkkəbləşdi. Hal-hazırda astronomlar tərəfindən Yupiterin peykləri altı əsas qrupda təsnif olunur.

Birinci əsas qrup Yupiterin ekvator müstəvisi yaxınlığında haradasa dairəvi orbitə sahib olan səkkiz daxili peykdən ibarət olan qrupdur. Digər peyklərin asteroidlər, onların qalıqları və ya cazibə qüvvəsinə tutulmuş digər kosmik cisimlərdən meydana gəldiyi düşünülür. Başqa bir qrupu təşkil edən peyklər isə ortaq orbit xüsusiyyətləri nümayiş etdirir. Bu baxımdan, tədqiqatçılar bu qrupa daxil olan peyklərin böyük bir peykin parçalanması nəticəsində meydana gəlməsini və ya ortaq qalıqların orbit tərəfindən tutulması nəticəsində formalaşdığını düşünür.

Halqaları

Yupiterin halqaları üç əsas hissədən ibarətdir. Daxildə yerləşən və halo olaraq adlandırılan halqa ilə yanaşı, ortada yerləşən əsas halqa və kənarda yerləşən incə halqalara sahibdir. Bu halqaların Saturnun halqalarını meydana gətirən buzdan daha çox, tozdan meydana gəldiyi müşahidə olunmuşdur. Əsas halqanın Adrasteya və Metida halqalarından ayrılan hissələrdən formalaşdığı düşünülür. Belə ki, peyklərin səthindən ayrılan hissəciklər Yupiterin güclü cazibə qüvvəsi nəticəsində səthə geri qayıda bilmir və planetin ətrafında halqa əmələ gətirir. Ehtimal olunur ki, Teba və Amalteya peykləri də kənarda yerləşən incə halqanı təşkil edən iki fərqli maddənin mənbəyidir. Bundan əlavə Amalteyanın parçalanmış qalıqların bir hissəsi olduğunu göstərən sübutlar əldə olunmuşdur.

Yupiterin halqalarının cəmi kütləsi dəqiq bilməsə belə 1011−1016 kiloqram aralığında olması ehtimal olunur. Eyni zamanda, astronomlar halqaların yaşı haqqında da dəqiq məlumata sahib deyillər. Ehtimal olunur ki, planet mövcud olduğu dövrdən etibarən halqa sisteminə sahib olmuşdur. Uzun müddət ərzində toqquşmalar və peyklərin səthindən toz şəklində hissəciklərin ayrılması nəticəsində halqaları təşkil edən elementrlərin tərkibi də dəyişmişdir. Buna baxmayaraq, planet heç vaxt Saturn kimi aşkar xüsusiyyətə çevrilən halqaya sahib olmamışdır.

Günəş sistemi ilə qarşılıqlı əlaqəsi
Günəşlə birlikdə Yupiterin cazibə qüvvəsi Günəş sisteminin formalaşmasında köməkçi olmuşdur. Günəş sistemindəki planetlərin çoxunun orbit müstəviləri Günəşdən daha çox Yupiterin orbit müstəvisi ilə uyğunluq təşkil edir. Burada orbit müstəvisi Günəşə daha uyğun olan Merkurini istisna hesab etmək olar. Bununla yanaşı, Asteroid qurşağındakı Kirkvud boşluqlarının və Günəş sisteminin daxili hissələrinin ağır asteroid yağışına məruz qaldığı Son dövr ağır toqquşmalarının da Yupiter səbəbindən baş verdiyi düşünülür.

Peyklərlə yanaşı, Yupiterin cazibə qüvvəsinin təsiri ilə önündə və arxasında yerləşən Laqranj nöqtələrindəki asteroidlər də hərəkətə gəlir. Bu təsirə daxil olan asteroidlər troyan olaraq adlandırılır. Troyan asteroidlər yerləşməsinə görə Homerin İliadasından ilhamlanılaraq yunan və troyalı düşərgələrinə bölünmüşdür. Maks Volf 1906-cı ildə 588 Axilles adlandırılan ilk troyanı kəşf etmişdir. Kəşf olunan troyanlar arasında ən böyüyü 624 Hektor adlandırılmışdır.

Qısamüddətli perioda sahib olan kometaların əksəriyyəti Yupiter ailəsinə daxildir. Bu kometaların Neptunun orbitinin gerisində yerləşən Koyper qurşağında formalaşdığı düşünülür. Günəşə doğru istiqamətlənərkən bu kometalar Yupiterə yaxın keçidlər zamanı güclü cazibə qüvvəsinin təsirinə məruz qalır və Günəşlə Yupiter arasındakı yolunu getdikcə daha da dairəviləşən orbitlə izləyir.

Yupiter kütləsinin çox olması səbəbindən Günəşlə arasındakı ağırlıq mərkəzi Günəşin tam səthində yerləşir. Bu xüsusiyyətinə görə planet Günəş sistemindəki yeganə kosmik cisimdir.

Zərbə
Yupiter güclü cazibə qüvvəsi və Günəş sisteminin daxili hissəsinə yaxınlığı səbəbindən şərti olaraq sistemin tozsoranı adlandırılır. Yupiterin cazibə qüvvəsinin təsiri ilə Günəş sisteminin daxili hissələrində yerləşən planetləri asteroid və kometaların zərbələrindən qoruduğu düşünülürdü. Buna baxmayaraq, kompüter simulyasiyası ilə aparılan modelləmələrə görə Yupiterin kometaların sayında əsaslı dəyişiklik yaratmadığı müəyyən olunmuşdur. Planetin daxili Günəş sistemi üçün qalxan rolunu oynaması astronomlar tərəfindən mübahisəli məsələ olaraq qalmaqdadır. Astronomların bir hissəsi Yupiterin Yeri var olduğu düşünülən Oort buludunun təsirlərindən qoruduğunu iddia etsə də, digər hissəsi planetin Koyper qurşağında yerləşən kosmik cisimlərin daxili Günəş sisteminə cəzb olunmasında rola sahib olduğu düşüncəsini müdafiə edirlər. Bütün bunlara baxmayaraq, Yupiter Yerlə müqayisədə asteroid və kometalarla 200 dəfə daha çox qarşılıqlı təsirə məruz qalır.

1997-ci ildə Yupiterlə bağlı keçmiş müşahidələrin tədqiq olunması nəticəsində 1690-cı ildə Covanni Kassini tərəfindən qeydə alınmış səthdəki tünd ləkənin zərbə izi ola biləcəyi düşünüldü. Daha sonra 1634–1839-cu illər aralığındakı müşahidələrdə qeyd olunan 8 tünd ləkənin də zərbə izi namizədi olması ehtimalı vardı. Buna baxmayaraq, daha sonra qeyd olunan hissələrdəki ləkələrin zərbə izi səbəbindən yaranmasının çox az ehtimal daşıdığı düşüncəsi dəstəklənmişdir.

Zərbə izləri ilə bağlı son tədqiqatlar əsasında aşağıdakı nəticələr əldə olunmuşdur:
 1979-cu ilin mart ayında Voyacer 1 kosmik gəmisi tərəfindən Yupiterdə zərbə partlayışı müşahidə olunmuşdur.
 16-24 iyul 1994-cü ildə Şumeykr-Levi 9 kometası 20-dən artıq hissəyə bölünmüş şəkildə Yupiterin cənub yarımkürəsi ilə toqquşdu. Bu toqquşma Yerdən birbaşa şəkildə müşahidə olunan ilk toqquşma idi və nəticədə Yupiterin atmosferinin tərkibi haqqında dəyərli məlumatlar əldə etmək mümkün oldu.
 19 iyul 2009-cu ildə Yupiterdə daha bir zərbə ləkəsi kəşf olundu. Bu ləkə planetin səthində Oval BA formalı iz buraxmışdı. Aparılan infraqırmızı müşahidə nəticəsində ləkənin mərkəzində yaranmasına səbəb toqquşmanın təsirindən yaranmış ağ parıltılı hissə aşkar olundu. Bu ləkə Yupiterin cənub qütb dairəsindəki atmosferə isinmə təsiri yaradırdı.
 3 iyun 2010-cu ildə daha əvvəl müşahidə olunanlardan daha kiçik partlayış alovu Avstraliyada yaşayan həvəskar müşahidəçi Entoni Uesli tərəfindən izləndi. Daha sonra eyni partlayışın Filippində yaşayan başqa bir həvəskar müşahidəçi tərəfindən video çəkilişlə qeyd olunduğu məlum olmuşdur.
 20 avqust 2010-cu ildə başqa partlayış alovu qeydə alındı.
 10 sentyabr 2012-ci ildə də zərbə nəticəsində yaranan partlayış müşahidə olundu.
 Son olaraq 17 mart 2016-cı ildə Yupiterlə toqquşan asteroid və ya kometanın səbəb olduğu zərbə partlayışı video müşahidə ilə qeydə alınmışdır.

İstinadlar

Xarici keçidlər
 Hans Lohninger; et al. (November 2, 2005). "Jupiter, As Seen By Voyager 1". A Trip into Space. Virtual Institute of Applied Science. Retrieved March 9, 2007.
 Dunn, Tony (2006). "The Jovian System". Gravity Simulator. Retrieved March 9, 2007. – A simulation of the 62 moons of Jupiter.
 Seronik, G.; Ashford, A.R. "Chasing the Moons of Jupiter". Sky & Telescope. Archived from the original on December 10, 2012. Retrieved March 9, 2007.
 "In Pictures: New views of Jupiter". BBC News. may 2, 2007. Retrieved may 2, 2007.
 Cain, Fraser. "Jupiter". Universe Today. Retrieved April 1, 2008.
 "Fantastic Flyby of the New Horizons spacecraft (May 1, 2007.)". NASA. Archived from the original on October 20, 2011. Retrieved may 21, 2008.
 "Moons of Jupiter articles in Planetary Science Research Discoveries". Planetary Science Research Discoveries. University of Hawaii, NASA. Retrieved November 17, 2015.
 Jupiter in Motion, album of Juno imagery stitched into short videos
 June 2010 impact video
 Bauer, Amanda; Merrifield, Michael (2009). "Jupiter". Sixty Symbols. Brady Haran for the University of Nottingham.
  "NASA Solar System Jupiter".
  Photographs of Jupiter circa 1920s from the Lick Observatory Records Digital Archive, UC Santa Cruz Library's Digital Collections
 Interactive 3D visualisation of the Jovian system
 Video (2:27) — New Hubble image of Jupiter on YouTube — NASA (8 August 2019)

Həmçinin bax
 Günəş sistemi
 Planet
 Yupiter (mifologiya)
 Yupiterin peykləri
 Qalileo peykləri
 Böyük qırmızı ləkə

Yupiter planeti
Qaz nəhəngləri
Antik dövrlərdən bəri bilinən astronomik cisimlər

Yupiter (planet)


スタブ(stub)とは、コンピュータプログラムのモジュールをテストする際、そのモジュールが呼び出す下位モジュールの代わりに用いる代用品のこと。下位モジュールが未完成でも代わりにスタブを用いることでテストが可能になる。逆に上位モジュールの代わりに用いる代用品をドライバ(ソフトウェアの場合)またはコントローラ(ハードウェアの場合)と呼ぶ。ただし、仮のモジュールではなく正規のモジュールについてもドライバまたはコントローラと呼ばれることがあるので、区別するために「テストドライバ」や「サンプルドライバ」などと呼ぶことも多い。

なお、stubの原義は使い残し、半券、切り株といった意味である。

概要
呼び出す側(上位)のモジュールを検査する場合に、呼び出される側(下位)の部品モジュールが未完成であることがある。このとき、呼び出される側の部品モジュールの代用とする仮のモジュールを、「スタブ」と呼ぶ。スタブモジュールは設計仕様に定義されている全ての関数を実装してあるが、関数内部は正規の動作をせず、定数を返すだけという作りになっていることが多い。下位モジュールの関数の戻り値によって、上位モジュールの動作が分岐する場合は、その分岐パターンを満たすための最低限のいくつかの定数を返す、複数のスタブを作る場合もある。あるいは(その関数が引数をとる場合は)与えられる引数によって(正規の処理とは関係ない、最低限の分岐処理だけを実装し)、それらの値を返すスタブを作ることもある。

たとえば複数人でプログラミングをするときなどでは、初めはモジュールごとにプログラムを作成し、後で各モジュールを結合(リンク)して、全体としてうまく動作するかどうかをテストする。この結合テストの前段階で、個々のモジュールは、あらかじめ正当性を検査しておくことが望ましい。その場合、呼び出す部品モジュールがまだ完成していないときには、スタブが用いられる。スタブは、単純で何もしないようなものであってもよく、テストしたい部分とリンクして動作させるのに十分であればよい。

また、このようなスタブは、モジュールの仕様設計の段階で作られる事がほとんどである。とりあえず設計段階で中身のないスタブモジュールを書くことによって、モジュール間の結合の設計に問題がないかを具体的に確かめながら仕様設計ができるからである。また、スタブモジュールのみを作成することもまずありえない。スタブモジュール作成によって工数を消費することはデメリット以外何物でもないからである。

一般にテストする対象が上位階層のモジュールであって下位の部品が未完成の場合、その代用となる仮の下位階層モジュールを、「スタブ」と呼ぶ。

いずれの場合も、全体のプログラムテストを飛躍的に効率よくする役割を果たす。

組み込みシステム
組み込みシステムのソフトウェアを開発する際には、コンパイラなどの開発ツールを動かすコンピュータ(ホストコンピュータ)と、開発対象となるコンピュータ(ターゲットコンピュータ)は全く異なるものであることが多い。この時、プログラムを実際に動かしながら動作を確かめるデバッガは、ユーザインタフェースを必要とする本体部分をホストコンピュータ上で動作させ、ターゲットコンピュータ上では本体部分から通信線による指示を受けてCPUやメモリの状態を読み書きする小さなプログラムを動かしておくという構成になることが多い。この、ターゲット上の小さなプログラムを「スタブ」と呼ぶ。

このようなデバッガのスタブは、当然のことながらターゲットコンピュータのCPUに強く依存したものになり、しばしばアセンブリ言語を用いて作成される。スタブが行なわなければならない主な内容は、次のようになる。
 ホストコンピュータとの通信回線を初期化する
 任意のメモリ内容を読み出して通信回線に送り出す
 任意のメモリ内容を通信回線から受けたデータで書き換える
 CPUの内部状態(レジスタ)を整えて、実行コードの任意の位置に制御を移す
 実行コード中にソフトウェア割り込み命令を埋め込みターゲットソフトウェアの実行を一時的に停止させスタブに制御を戻す
 上記のソフトウェア割り込み発生時にCPUの内部状態を読み取って通信回線に送り出す

組み込みシステム用ソフトウェア開発においては、このスタブを早い段階で安定動作させることができるかどうかが、その後の開発作業がスムーズに進むかどうかに大きく影響する。なお、スタブ自身のデバッグ作業には、一般にはハードウェア的にCPUの動作を制御するインサーキット・エミュレータを用いる。このインサーキット・エミュレータは比較的高価な装置であるため、開発人員全員の分を用意すると、開発コストが高くなってしまう。このため、スタブを開発する際やソフトウェアデバッガではどうしても検出できない事象を確認する際などの要所にのみインサーキット・エミュレータを用い、それ以外はスタブを活用して開発作業を進めることになる。

脚注

関連項目

 モックオブジェクト
 テストダブル
 スタブネットワーク

外部リンク
 IT用語辞典BINARY - スタブ
 IT用語辞典e-Words - スタブ
 情報システム用語辞典 - テストスタブ

ソフトウェアテスティング
ユニットテスティング
イディオム (プログラミング)
ソフトウェア開発

スタブ


Հայկ Մեղավորյան (1902, Ախալցխա- 1968), Հայաստանի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության դատախազ (1939-1948)։

Կենսագրություն
Հայկ Մեղավորյանը ծնվել է 1902 թվականին Վրաստանի Ախալցխա քաղաքում։ Սովորել է Թբիլիսիի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում և ավարտել է Մոսկվայի իրավաբանական բարձրագույն դասընթացները։ 1939 թվականի ապրիլին նշանակվել է ՀԽՍՀ դատախազ, 1948-1951 թվականներին՝ ՀԽՍՀ Արդարադատության ժողկոմ։ Մահացել է 1969 թվականին։

Ծանոթագրություններ

1902 ծնունդներ
1969 մահեր
Վրաստանի տեխնիկական համալսարանի շրջանավարտներ
Հայ իրավաբաններ

Հայկ Մեղավորյան


Beaunotte est parvum commune Francicum 20 incolarum (anno 2009) praefecturae Clivi Aurei in regione occidentali Burgundia.

 Index communium praefecturae Clivi Aurei

Nexus externi

Communia praefecturae Collis Aurei
Loci habitati praefecturae Collis Aurei

Beaunotte


Պտղապահեստարան, շինություն թարմ պտուղների պահպանման համար։ Պտղապահեստարանում ստեղծում են օդի պահանջվող ջերմաստիճան (բնական սառեցմամբ և սառնարաններով), խոնավություն (արհեստական խոնավացման միջոցով), ինչպես նաև որոշակի բաղադրության գազային միջավայր (խցիկներում ստեղծվում է գազա- խառնուրդի մղումով կամ պտուղների ֆիզիոլոգիական ակտիվության շնորհիվ՝ թթվածնի կլանում և ածխաթթվի արտադրում)։ Պտղապահեստարանները լինում են հերմետիկ և ոչ հերմետիկ խցիկներով։ Պահպանվող մթերքների տեսականուց և պտուղների պահպանման ժամկետներից կախված Պտղապահեստարանները բաժանվում են, համապատասխանաբար, մասնագիտացված (մեկ տեսակի պտղի պահպանման համար), համապիտանի (տարբեր տեսակի պտուղների պահպանման համար) և սառեցման կայան (մինչև տեղափոխումը պաղի ամառային սորտերի և խաղողի սառեցման համար), ձմեռային սորտերի երկարատև պահպանման պահեստների և համակցված տիպերի։ Պտղապահեստարանները լինում են նաև վերգետնյա, կիսախոր և խոր ձևերի։ Պտղապահեստարանները կառուցում են երկաթբետոնե կոնստրուկցիաներով և տեղական շինանյութերով։, շինություն թարմ պտուղների պահպանման համար։ Պտղապահեստարանում ստեղծում են օդի պահանջվող ջերմաստիճան (բնական սառեցմամբ և սառնարաններով), խոնավություն (արհեստական խոնավացման միջոցով), ինչպես նաև որոշակի բաղադրության գազային միջավայր (խցիկներում ստեղծվում է գազա- խառնուրդի մղումով կամ պտուղների ֆիզիոլոգիական ակտիվության շնորհիվ՝ թթվածնի կլանում և ածխաթթվի արտադրում)։ Պտղապահեստարանները լինում են հերմետիկ և ոչ հերմետիկ խցիկներով։ Պահպանվող մթերքների տեսականուց և պտուղների պահպանման ժամկետներից կախված Պտղապահեստարանները բաժանվում են, համապատասխանաբար, մասնագիտացված (մեկ տեսակի պտղի պահպանման համար), համապիտանի (տարբեր տեսակի պտուղների պահպանման համար) և սառեցման կայան (մինչև տեղափոխումը պտղի ամառային սորտերի և խաղողի սառեցման համար), ձմեռային սորտերի երկարատև պահպանման պահեստների և համակցված տիպերի։ Պտղապահեստարանները լինում են նաև վերգետնյա, կիսախոր և խոր ձևերի։ Պտղապհեստարանները կառուցում են երկաթբետոնե կոնստրուկցիաներով և տեղական շինանյութերով։

Պտուղներ

Պտղապահեստարան


Thomas Florinus (Dacoromanice Toma Florin) Petcu (natus die 29 Aprilis 1978 in Giurgiu in Giurgiu circulo) machinator et rerum politicarum peritus Dacoromanicus est.

Eruditio et munus
Petcu ad annum 2001 apud Universitatem Technicam Constructionum Bucarestensem hydrotechnicae studebat et ad annum 2006 apud Academiam Studiorum Oeconomicorum Bucarestae oeconomiae studium absolvit. In administratione portus oppidi Giugiu operam dedit. Anno 2013/2014 praefectus vicarius circuli Giurgiu fuit at anno 2015/2016 praeses magistratus ad protegendum circumiectum Romaniae.

Cursus honorum
Petcu sodalis factionis liberalis ALDE est et die 11 Decembris 2016 primo legatus ad Cameram Legatorum Romaniae electus est. Die 4 Ianuarii 2017 minister energiae in consilio ministrorum Sorin Grindeanu nominatus est. Hoc in officium Victori Grigorescu successit. Et in novo consilio ministrorum Michaelis Tudose a die 29 Iunii 2017 hoc magistratu fungebatur. Die 29 Ianuarii 2018, cum novum consilium ministrorum Vioricae Dăncilăe magistratos iniret, Antonius Anton ei successit.

Familia
Petcu uxorem duxit.

Nexus externi
 Biographia apud gandul.info (2017)
 Biographia apud situm interretialem Camerae legatorum Romaniae

Notae

Alumni Universitatis Technicae Constructionum Bucarestensis
Alumni Academiae Studiorum Oeconomicorum Bucarestensis
Machinatores Romaniae
Legati Camerae Legatorum Romaniae
Ministri Energiae Romaniae

Thomas Petcu


ՀՀ տարածքային կառավարման և տեղական ինքնակառավարման համակարգը ներդրվել է 1995 թ.-ին՝ ՀՀ Սահմանադրության ընդունումից հետո։ «ՀՀ վարչատարածքային բաժանման մասին» ՀՀ օրենքով (1995 թ.) վարչատարածքային միավորներ են սահմանվել մարզերն ու համայնքները։ Ընդ որում, մարզը կազմված է համայնքներից, իսկ համայնքները լինում են գյուղ, և քաղաքային։ ՀՀ տարածքը բաժանված է 10 մարզի՝ Արագածոտնի, Արարատի, Արմավիրի, Գեղարքունիքի, Լոռու, Կոտայքի, Շիրակի, Սյունիքի, Վայոց ձորի, Տավուշի, և 915 համայնքի։ Մարզերում իրականացվում է տարածքային կառավարում, համայնքներում՝ տեղական ինքնակառավարում։

Տարածքային կառավարում
Տարածքային կառավարումը Կառավարության տարածքային քաղաքականության իրագործումն է մարզերում՝ մարզպետների և մարզպետարանների միջոցով։ Տարածքային կառավարման ոլորտի հարաբերությունները կարգավորվում են ՀՀ նախագահի 1997 թ.-ի մայիսի 6-ի «ՀՀ մարզերում պետական կառավարման մասին» հրամանագրով։ Մարզպետին պաշտոնի նշանակում և ազատում է ՀՀ Կառավարությունը, որի որոշումը վավերացնում է ՀՀ նախագահը։ Մարզպետն իր իրավասության սահմաններում իրականացնում է Կառավարության քաղաքականությունը ֆինանսների, քաղաքաշինության, բնակարանային և կոմունալ տնտեսության, տրանսպորտի և ճանապարհաշինության, գյուղատնտեսության և հողօգտագործման, կրթության, առողջապահյան, սոցիալական ապահովության, մշակույթի և սպորտի, բնության և շրջակա միջավայրի պահպանության, առևտրի, հանրային սննդի և սպասարկման բնագավառներում։ Մարզպետին է վերապահված նաև (բացառությամբ օրենքով նախատեսված դեպքերի) գործադիր մարմինների տարածքային ծառայությունների գործունեության համակարգումը։ Մարզպետն ապահովում է ՀՀ օրենքների, հանրապետության նախագահի հրամանագրերի ու կարգադրությունների, ՀՀ Կառավարության և վարչապետի որոշումների և այլ նորմատիվ ակտերի կատարումը, նպաստում է մարզում ժողովրդավար, համակարգի զարգացմանն ու պաշտպանությանը, օրենքների գերակայության, քաղաքացիական հասարակության կայացման ու զարգացման, մարդու իրավունքների, ազատությունների և տեղեկատվության մատչելիության ապահովմանը։ Մարզպետի նստավայրի (մարզպետարան) շենքը գտնվում է մարզի վարչական կենտրոնում, որի վրա և մարզպետի աշխատասենյակում տեղադրվում են ՀՀ դրոշը և զինանշանը։ Երևանում տարածքային կառավարումն իրականացնում է ՀՀ տարածքային կառավարման նախարարությունը, որի որոշ գործառույթներ Կառավարության որոշմամբ կարող են փոխանցվել գործադիր իշխանության հանրապետական այլ մարմինների։

Տեղական ինքնակառավարում
Տեղական ինքնակառավարումը հանրային կառավարման համակարգ է, որը համայնքի բնակչությանը վերապահում է տեղական նշանակության հարցերն ինքնուրույն լուծելու, համայնքային ունեցվածքն օգտագործելու և տնօրինելու իրավունք։ Ինքնակառավարումն իրականացվում է ընտրովի մարմինների՝ համայնքի ավագանու (ևերկայացուցիչ մարմին) և ղեկավարի (գործադիր մարմին, քաղաքում՝ քաղաքապետ, գյուղում՝ գյուղապետ) միջոցով։ Յուրաքանչյուր քաղաքային կամ գյուղ, համայնք ներառում է մեկ կամ մի քանի բնակավայր։ ՀՀ-ում կա 998 բնակավայր, որոնք միավորված են 915 համայնքում, 49-ը քաղաքային են, 866-ը՝ գյուղ։ Տեղական ինքնակառավարման մարմինները (ՏԻՄ) ընտրվում են 4 տարի ժամկետով՝ ուղղակի և գաղտնի քվեարկությամբ։ Համայնքի ավագանու անդամների թիվը (5-15 մարդ) պայմանավորված է համայնքի բնակչության քանակով։ ՀՀ ՏԻՄ-ի 1-ին ընտրություններն անցկացվել են 1996 թ.-ի նոյեմբերի 10-ին։ ՀՀ ՏԻՄ-ի համակարգի զարգացման նպատակով համայնքներին է վերապահվել գույքահարկի և հողի հարկի գանձման վարչարարությունը։ Համայնքների ներդաշնակ զարգացումն ապահովելու, նրանց ֆինանս, հնարավորությունների միջև առկա տարբերությունը նվազեցնելու նպատակով 1998 թ.-ին ընդունվել է «Ֆինանսական համահարթեցման մասին» ՀՀ օրենքը։ ՀՀ-ն 2002 թ.-ին միացել է «Տեղական ինքնակառավարման մասին» Եվրոպական խարտիային։ Նույն տարում ընդունվել է «Տեղական ինքնակառավարման մասին» ՀՀ օրենքը, 2004 թ.-ին՝ «Համայնքային ծառայության մասին» ՀՀ օրենքը, որը կարգավորում է համայնքային ծառայության պաշտոնների և դասային աստիճանների դասակարգման, պաշտոնի նշանակման, համայնքային ծառայության կազմակերպման, ղեկավարման և այլ հարաբերություններ։ 2005-ի նոյեմբերի 27-ի սահմանադրական Փոփոխություններով (Սահմանադրոգյան 7-րդ գլուխ) ՏԻՄ-ի լիազորությունների ժամկետը 3-ից դարձել է 4 տարի (հոդված 107), Երևանին տրվել է համայնքի կարգավիճակ (հոդված 108), համայնքի ղեկավարի պաշտոնանկության դեպքում պարտադիր է Սահմանադրական դատարանի եզրակացությունը (հոդված 109), համայնքները կարող են միանալ կամ առանձնանալ միմյանցից, ինչպես նաև միջհամայնքային միավորումներ ստեղծել՝ օրենքով սահմանված կարգով (հոդված 110) և այլն։ ՏԻՄ-ի նստավայրի շենքի վրա տեղադրվում է ՀՀ պետական դրոշը։

Հայաստան

ՀՀ տարածքային կառավարում և տեղական ինքնակառավարում


基本相互作用(きほんそうごさよう、Fundamental interaction)は、物理学で素粒子の間に相互にはたらく基本的な相互作用。素粒子の相互作用、自然界の四つの力、相互作用とも。

概要
現代素粒子理論の基本となる標準模型によれば、物質を構成する実体は、電子やクオーク、ニュートリノ等、スピン=1/2をもつフェルミオンと総称される素粒子である。こうした素粒子は真空を構成する量子場の局所的な励起であるとされる。二つのフェルミオン粒子の間には、スピン=1をもつゲージ粒子が交換される事によって力が伝達されると理解される。ゲージ粒子には、電磁相互作用を媒介する光子、強い相互作用を媒介するグルーオン、そして弱い相互作用を媒介するW、Z粒子がある。フェルミオンの種類によって、交換できるゲージ粒子が異なる。例えば電子は光子を交換できるが、グルーオンを直接交換できない。そのため、電子は電磁相互作用するが、強い相互作用はできない。

四つの基本相互作用

注意:gravitonをゲージ粒子と見なさない者もいる。

基本相互作用統一の試み
今日の場の理論においては、これらの相互作用はゲージ粒子の交換により発生すると考えられている。また素粒子の対称性の研究からこれらの相互作用はビッグバン直後のような超高エネルギー状態においては、その挙動に違いは無くなると考えられた。電磁力と弱い力を統一する理論(ワインバーグ=サラム理論)は実験的に確立された。二つの力を一緒にして電弱力と呼ばれる。更に電弱力と強い力を統一する理論(大統一理論)も研究が盛んに行われているものの、理論によって予言される陽子崩壊等の新現象や、超対称性粒子が実験的に確認されていないために難航している。更に、これら3つの力と重力とを統一した超大統一理論(万物の理論)は実現には程遠い。

関連項目
 相互作用

素粒子物理学
統一場理論
力 (自然科学)
インタラクション

基本相互作用


Eucithara planilabrum is a small sea snail, a marine gastropod mollusk in the family Mangeliidae.

Description
The length of the shell varies between 14 mm and 17 mm.

The shell  isovately oblong. Its color is reddish brown. The  whorls are onvex, lineated spirally, ribbed longitudinally, ribs almost obsolete. The aperture is oblong. The red outer lip  is flat and denticulated within. The siphonal canal is very short.

Distribution
This marine species occurs off the Philippines and Timor.

References

External links
  Tucker, J.K. 2004 Catalog of recent and fossil turrids (Mollusca: Gastropoda). Zootaxa 682:1-1295.

planilabrum
Gastropods described in 1843

Eucithara planilabrum


Mustafa Akıncı (natus die 28 Decembris 1947) est quaternus et hodiernus praeses Cypri Septemtrionalis. Creatus est ad hoc officium in electione praesidis anno 2015.

Nota

Duces civitatum
Politici Cypri

Mustafa Akıncı


Ռիսոլե (), տապակած կամ խորոված կոտլետներ՝ թխվածքաբլիթով։ Որոշ տարբերակների դեպքում օգտագործվում է պաքսիմատ կամ ուղղակի հացի փշրանքներ։ Ըստ ֆրանսիական բաղադրատոմսի այն կարելի է հենց թխվածքաբլիթով, սակայն ըստ ավստրիալական տարբերակի հնարավոր է թե՛ առանց խմորի, և թե՛ պաքսիմատի։ Բրազիլական եղանակով ռիսոլե կարելի է պատրաստել միսը փոխարինելով եգիպտացորենով կամ պանրով, իսկ ինդոնեզական տարբերակում մսի փոխարեն օգտագործում են վերմիշել։

Ֆրանսիական խոհանոց

Ռիսոլե


Intelsat V F-1 (or Intelsat 501) was a geostationary communications satellite built by Ford Aerospace, it was owned by COMSAT. Launched in 1981, it was the second of fifteen Intelsat V satellites to be launched. The satellite was based on the Intelsat V platform and its estimated useful life was seven years.

Satellite
The satellite was box-shaped, measuring 1.66 by 2.1 by 1.77 metres; solar arrays spanned 15.9 metres tip to tip. The arrays, supplemented by nickel-hydrogen batteries during eclipse, provided 1800 watts of power. The payload housed 21 C-band and 4 Ku-band transponders. It could accommodate 15,000 two-way voice circuits and two TV channels simultaneously. It had a launch mass of 1928 kg. The satellite was deactivated in February 1997.

Launch
The satellite was successfully launched into space on 23 May 1981, at 22:42:00 UTC, by means of an Atlas SLV-3D Centaur vehicle from the CCAFS, LC-36B.

See also

 1981 in spaceflight

References

Spacecraft launched in 1981
Intelsat satellites
1981 in spaceflight

Intelsat V F-1


The Atelier de Construction de Puteaux (APX) (English translation: "Puteaux Construction Workshops") was a state arsenal belonging to the French Army.  It was located at 8, quai national in Puteaux.

History
Atelier de Construction de Puteaux was in charge of making ammunition and carrying out tests. The factories also produced small and medium-sized equipment (firearms and knives), while the so-called "manufacturing" workshops produced larger equipment (artillery pieces).

Atelier de Construction de Puteaux disappeared after the Second World War, being transferred to Satory and merged with Ateliers de construction d'Issy-les-Moulineaux (AMX), which specialized in the construction of tanks and other armored vehicles.

Atelier de Construction de Puteaux had two responsibilities:

To design new weapons for the French Army. It specialized in small arms and medium caliber weapons and their accessories: such as machine guns, cannon, tank turrets, Telescopic sights for rifles, missiles etc.

And for serial production of those weapons, alone or concurrently with other factories.

Atelier de Construction de Puteaux achievements

Arms
 1888 : prototype of Berthier rifle.
 1905 : Puteaux modèle 1905 machine gun. Only a few hundred copies were made because of its many defects. It was simplified and mass produced by the Manufacture d'armes de Saint-Étienne (MAS) as the St. Étienne Mle 1907 and used in the two world wars.
 1915 : prototype of the Fusil Mitrailleur Modele 1915 CSRG, better known as "Chauchat".
 1918 : 37 mm semi-automatic cannon  model 1918 (37 mm SA 18) for light tanks.
 1935 : 25 mm APX modèle 1937, shortened version of the light 25 mm Hotchkiss anti-tank gun.
 1938 : 75mm high-velocity APX gun for the ARL V 39, modified from the 75mm 1929 casemate fortress gun.
 1969 : Rapid anti-tank weapon (ACRA).

Weapon accessories
 1957 : firing scope of the MAS-49 rifle.

Tank turret
 1934 : APX 3B turret fitted on the Panhard 178.
 1935 : APX 5 turret mounted on the AMR 35 ZT 2 and Gendron-Somua AMR 39.
 1936 : APX standard turret fitted on the prototype of the Hotchkiss H35, prototype of the Renault R35 and the FCM 36.
 1938 : APX-R turret fitted on the H39 variant of the Hotchkiss H35, the Renault R35 and the Renault R40. A APX-R tank turret was planned to be mounted on the AMX 38.

References

Motor vehicle assembly plants in France
Weapons manufacturing companies
Defence companies of France
Manufacturing companies based in Paris

Atelier de Construction de Puteaux


Varuh človekovih pravic ali ombudsman je predstavnik ljudstva in institucija, ki varuje človekove pravice. Beseda ombudsman (umbuðsmann) je švedskega izvora in pomeni »predstavnik«.

Do leta 2001 se je institucija ombudsmana na državni ravni razširila v približno 110 držav po svetu. Poleg državnih obstajajo tudi regionalni, mestni, provincialni ombudsmani, nekatere države pa imajo ombudsmana na nacionalni, regionalni in subnacionalni ravni.

Zgodovina institucije
Institucije ombudsmana je bila prvič ustanovljena leta 1809 na Švedskem, ko je bil tam ustanovljen »predstavnik za pravičnost«. V druge države se je institucija začela širiti šele v 20. stoletju, ko so jo prve ustanovile tudi druge skandinavske države. Finska je institucijo varuha človekovih pravic ustanovila leta 1919, Danska leta 1955 in Norveška leta 1962. Največjo popularnost je institucija ombudsmana doživela v 60. letih 20. stoletja, ko so jo množično ustanavljale države Commonwealtha in druge, večinoma evropske države. Do sredine leta 1983 je bila institucija ombudsmana na nacionalni ravni ustanovljena v 21 državah, šest pa jih je delovalo na provincionalni/državni oziroma regionalni ravni.

Kot nadgradnjo nacionalne institucije ombudsmana je Evropska unija po načelih maastrichtske pogodbe ustanovila institucijo Evropskega ombudsmana. Prvi evropski varuh človekovih pravic je bil na položaj imenovan leta 1995, od 1. aprila 2003 pa ta položaj zaseda Nikiforos Diamandouros, ki je bil pred tem varuh človekovih pravic v Grčiji.

Delo
Naloga varuha človekovih pravic je preiskovanje nezakonitega ali nepravilnega dela državnih organov, postopek preiskave pa se začne na podlagi pobude. S soglasjem prizadetega lahko začne postopek tudi na lastno pobudo. Po poizvedbah in preiskavi izdela poročila o svojih ugotovitvah. Z njimi obvešča javnost in državni zbor. K sodelovanju v preiskavah vabi tudi funkcionarje in uslužbence državnih organov, za dodatna pojasnila pa lahko povabi kogarkoli za pričo ali izvedenca. Kot institucija ima varuh človekovih pravic dostop do podatkov in dokumentov, ki so v pristojnosti državnih organov. Sodeluje s sorodnimi ustanovami in njihovimi združenji v drugih državah ter z ustreznimi mednarodnimi organizacijami.

Varuh poleg tega obravnava širša vprašanja, pomembna za varstvo človekovih pravic in temeljnih svoboščin ter za pravno varnost državljanov. Poleg preiskovalnega dela je naloga varuha, da državnim organom posreduje predloge, mnenja, kritike in priporočila ter, da izpostavi svoje stališče na različnih področjih z vidika varstva človekovih pravic. Državnemu zboru ali vladi daje varuh človekovih pravic tudi pobude za spremembe zakonov in drugih aktov ter pripravlja pobude za izboljšanje poslovanja in ravnanja s strankami.

Ena od nalog ombudsmana je tudi, da s soglasjem prizadetega vloži ustavno pritožbo ali zahteva presojo ustavnosti in zakonitosti v zvezi z dejanji državnih organov ali institucij.

Poleg tega opravlja varuh človekovih pravic tudi preglede zaporov in drugih prostorov, v katerih so osebe, ki jim je odvzeta prostost, ter drugih zavodov z omejeno svobodo gibanja. S tem zagotavlja varovanje človekovih pravic tudi v teh institucijah.

Slovenija

Institucija varuha človekovih pravic je bila v slovenski ustavni sistem vpeljana z novo Ustavo RS, ki je bila sprejeta decembra 1991. Varuha človekovih pravic v Ustavi RS opredeljuje 159. člen, ki določa, da se za varovanje človekovih pravic in temeljnih svoboščin v razmerju do državnih organov, organov lokalne samouprave in nosilcev javnih pooblastil z zakonom določi varuh pravic državljanov. Predhodnik ustanovitvijo institucije varuha človekovih pravic je podobne naloge v Sloveniji opravljal Svet za varstvo človekovih pravic in temeljnih svoboščin.

Delo Sveta za varstvo človekovih pravic in temeljnih svoboščin
Ta Svet je bil ustanovljen leta 1988 in je vseskozi deloval kot pluralno sestavljeno kolektivno telo. Njegovi člani so bili ugledni posamezniki slovenske javnosti, ki so na področju varstva človekovih pravic delovali nepoklicno. V obdobju, od leta 1988 do leta 1990, je deloval v okviru takratne Socialistične zveze delovnega ljudstva, mandatar za sestavo Sveta pa je bil prof. dr. Ljubo Bavcon. Delovanje Sveta v tem obdobju je bilo omejeno na splošno raven, saj se je Svet omejil le na opozarjanje na kršenje človekovih pravic v Sloveniji in Jugoslaviji preko javnih izjav.

Leta 1990 je republiška skupščina sprejela poseben zakon o Svetu, s katerim mu je podelila tudi posebne zakonske pristojnosti za obravnavo posameznih primerov. S temi pristojnostmi je dobil Svet dostop do vseh informacij državnih organov, ki jih imajo danes tudi varuhi človekovih pravic. Zakon je tudi določal, da se predsednik Sveta ter člani, ki jih on predlaga, volijo v skupščini. S sprejetjem tega zakona je Svet postal neodvisna institucija in se je iz prostorov Socialistične zveze preselil v prostore skupščine.

Od leta 1990 do konca leta 1994 je Svet dajal večji poudarek obravnavi pobud posameznikov. Decembra leta 1993 je Državni zbor RS sprejel Zakon o varuhu človekovih pravic, ki je določil pristojnosti Varuha in njegova pooblastila ter dal zakonsko podlago za ustanovitev te institucije. 29. septembra 1994 je bil tako na predlog predsednika republike Državni zbor Republike Slovenije za prvega varuha človekovih pravic izvoljen Ivan Bizjak. Po izvolitvi je varuh predlagal državnemu zboru imenovanje štirih namestnikov, vendar je državni zbor na seji 8. decembra 1994 imenoval le tri. Za namestnike varuha so bili imenovani: Aleš Butala, France Jamnik in Jernej Rovšek. Namestniki imajo na področjih, za katera so pristojni, vsa pooblastila, ki jih zakon daje varuhu.

Slovenski varuh človekovih pravic
Varuh človekovih pravic je uradno začel delati 1. januarja 1995, s tem dnem pa je prenehal delovati Svet za varstvo človekovih pravic in temeljnih svoboščin. Takrat je tudi prenehal veljati zakon o Svetu za varstvo človekovih pravic in temeljnih svoboščin, Varuh pa je skladno z zakonom prevzel od Sveta arhiv in zadeve, ki jih je do tedaj prejel in reševal on.

Varuh človekovih pravic v Sloveniji raziskuje in sodeluje pri razrešitvi stanja povsod, kjer so kršene človekove pravice. O tem, kako zavarovati svoje pravice, seznanja javnost in pripravlja bilten varuha človekovih pravic. O kršitvah pravic obvešča tudi državne organe in druge ustanove, po potrebi pa o hujših kršitvah obvešča tudi mednarodno javnost.

Varuhi človekovih pravic v Sloveniji
 Ivan Bizjak (29. september 1994 - 29. september 2000)
 Matjaž Hanžek (29. september 2000 - 20. december 2006)
 Zdenka Čebašek-Travnik (20. december 2006 - 22.februar 2013)
 Vlasta Nussdorfer (23. februar 2013 - 22. februar 2019)
Peter Svetina (23. februar 2019 - )

Glej tudi
 varstvo osebnih podatkov

Zunanje povezave
 Uradna stran slovenskega Varuha človekovih pravic
 Transparency.org  - 'Kaj je Ombudsman'
 DCAF Backgrounder - 'Vojaški Ombudsman, (Maj 2005)'

Človekove pravice

Politični poklici

Varuh človekovih pravic


An Leiozonius levigatus in uska species han Diplopoda nga syahan ginhulagway ni Carl Graf Attems hadton 1937. An Leiozonius levigatus in nahilalakip ha genus nga Leiozonius, ngan familia nga Paradoxosomatidae. Waray hini subspecies nga nakalista.

Mga kasarigan

Leiozonius

Leiozonius levigatus


The 2017 Asian Youth Netball Championship was the 10th edition of the tournament. The tournament was played at Jeonju, South Korea from 6 May to 13 May with ten Asian national netball teams.

Singapore defeated Malaysia 47–43 in the final to win the championship.

Teams

Preliminary round
All times are in Korea Standard Time (UTC+09:00). Points allocated will be 2 points for a win, 1 point for a draw, 0 for a loss and -2 for a walkover.

Group A

Group B

Classification round

Ninth to tenth place classification

Ninth and tenth place

Fifth to eighth place classification

Bracket

Crossover

Seventh and eighth place

Fifth and sixth place

First to fourth place classification

Bracket

Semi-finals

Third and fourth place

Final

Final standings

References

External links
NetballAsia Facebook event

Asian Netball Championship
Netball
Asia
International netball competitions hosted by South Korea

2017 Asian Youth Netball Championship


Pridévnik ali adjektív je pregibna beseda, ki izraža kakovost (lep, mlad, pravi), mero oziroma količino (majhen), vrsto (zadnji) ali svojino (očetov) in spada med pridevniške besede. Pridevniku lahko praviloma določimo sklon, spol in število, ki se ujema s samostalnikom, na katerega se pridevnik nanaša. V manjšini so pridevniki, ki se ne pregibajo z glasovnimi končnicami (npr. lila krilo, lila cvet).

V stavku opravlja vlogo levega prilastka (ljubezniv otrok); v čustveno poudarjenih zvezah  (strela božja) in ob zaimkih (jaz sam) lahko opravlja tudi vlogo desnega prilastka, ob pomožniku pa se prevrača v povedkovnik in opravlja vlogo povedkovega prilastka (Sava teče motna.).

Vrste pridevnikov
Glede na vprašalnico ločimo:

 lastnostni (kakovostni) pridevnik (Kakšen?/Kolikšen?): lepa, trda, velika ...
 vrstni pridevnik (Kateri?): pisalna, jedilna, delovna ...
 svojilni pridevnik (Čigav?): moj, Mojčin, sosedov, Tinin, Larin, Batov, Bobanov ...

Pregibanje
Pridevniki se po navadi ujemajo s samostalniško besedo v spolu, sklonu in številu (na primer ljubezniv, ljubeznivega). Nekateri pridevniki pa se ne pregibajo z glasovnimi končnicami in ostajajo v vseh oblikah enaki (na primer poceni --, lila --).

Določnost
Lastnostni pridevniki, ki se končujejo na soglasnik, imajo v imenovalniku ednine in tožilniku, kadar je enak imenovalniku, poleg neglasovne končnice še končnico -i za določnost (npr. ljubezniv, ljubeznivi). Nedoločna oblika se uporablja pri predmetih/dogodkih/stanjih, ki jih prvič opisujemo, določna oblika pa v primerih, ko govorimo o že prej omenjeni zadevi. Določnost se izraža tako, da kakovostnim pridevnikom moškega spola ednine v imenovalniku (in pri samostalnikih s kategorijo neživosti še v tožilniku) doda -i (mlad – mladi, ponoven – ponovni ...), včasih se spremeni tudi mesto in/ali vrsta naglasa (stàr – stári, dêbel – debéli, vêlik – velíki ...) ali pa celo osnova (majhen – mali). Svojilni pridevniki, števniki ter primerniki in presežniki, so že po definiciji določni (npr. bratov, prvi, lepši, najlepši ...).

Glej tudi
 izlastnoimenski pridevnik

Viri

Pridevniška beseda

Pridevnik


Gregorius Van Avermaet (natus Greg Van Avermaet Lokeren in Flandria Belgii die 17 Maii 1985) per ludibrium Avi et GVA et Rex Flandriae appellatus, est professionalis birotarius viarius Belgicus, qui pro BMC UCI WorldTeam certat. Viarium virorum singulorum cursum in Olympiis aestivis 2016 vicit.

Notae

Nexus externi

Birotarii Belgicae
Qui stationem in Circuitu Franciae vicerunt

Gregorius Van Avermaet


Մարինա Իվանովնա Ցվետաևա (, ), ռուս բանաստեղծուհի, արձակագիր, թարգմանչուհի, 20-րդ դարի ռուս և խորհրդային խոշորագույն բանաստեղծներից մեկը։

Կենսագրություն

Մարինա Ցվետաևան ծնվել է 1892 թվականի սեպտեմբերի 26-ին (հոկտեմբերի 8) Մոսկվայում, հենց այն օրը, երբ ուղղափառ եկեղեցին տոնում է Հովհաննես առաքյալի հիշատակությունը։ Այս համընկնումը տեղ է գտել բանաստեղծուհու մի քանի ստեղծագործություններում։ Օրինակ՝ 1916 թվականին գրված բանաստեղծության մեջ.

Красною кистью
Рябина зажглась.
Падали листья,
Я родилась.

Спорили сотни
Колоколов.
День был субботний:
Иоанн Богослов.

Հայրը՝ Մոսկվայի համալսարանի պրոֆեսոր, հայտնի բանասեր և արվեստաբան Իվան Ցվետաևը, հետագայում դարձել է Ռումյանցևի թանգարանի տնօրեն, հիմնել Կերպարվեստի թանգարան։ Մայրը՝ Մարիա Մեյնը (ծագումով լեհ-գերմանացու ընտանիքից), դաշնակահարուհի էր, եղել է Նիկոլայ Ռուբենշտեյնի աշակերտուհին։ Մայրական կողմից տատիկը՝ Մարիա Լուկինի Բեռնացկայան, լեհ էր։

Մարինան սկսել է բանաստեղծություն գրել դեռ 6 տարեկան հասակից, ոչ միայն ռուսերեն, այլև ֆրանսերեն ու գերմաներեն։ Նրա բնավորության ձևավորման վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել մայրը, ով երազում էր, որ աղջիկը երաժիշտ դառնա։

Մանկության տարիներն անցել են Մոսկվայում և Տարուսայում։ Մոր հիվանդության պատճառով երկար տարիներ ապրել է Իտալիայում, Շվեյցարիայում, Գերմանիայում։ Նախնական կրթությունը ստացել Մոսկվայում՝ Բրյուխոնենկոյի անվան իգական մասնավոր գիմնազիայում, կրթությունը շարունակել է Լոզանում (Շվեյցարիա) և Ֆրայբուրգում (Գերմանիա)։ 16 տարեկանում նախաձեռնեց այցելություն Փարիզ, որպեսզի Սորբոնի համալսարանում ֆրանսիական հին գրականությանը նվիրված դասախոսություններ ունկնդրի։

1906 թվականին՝ մոր մահից հետո (տուբերկուլյոզ), Մարինան քրոջ՝ Անաստասիայի, արյունակից եղբոր՝ Անդրեյի և քրոջ՝ Վալերիայի հետ մնաց հոր խնամքի ներքո, ով ծանոթացնում էր երեխաներին ազգային ու արտասահմանյան դասական գրականությանը և արվեստին։ Իվան Վլադիմիրովիչը խրախուսում էր եվրոպական լեզուների ուսումնասիրությունը և հետևում, որ երեխաները հիմնավոր կրթություն ստանան։

Ստեղծագործական գործունեության սկիզբը
1910 թվականին Մարինան սեփական միջոցներով հրատարակեց բանաստեղծությունների առաջին գիրքը՝ «Իրիկնային ալբոմ»-ը, որը հիմնականում ներառում էր նրա դպրոցական տարիների ստեղծագործությունները։ Ժողովածուն նվիրված է Մարիա Բաշկիրցևայի հիշատակին, որը ընդգծում է նրա «օրագրային» ուղղվածությունը։ Նրա ստեղծագործությունը գրավեց այնպիսի ճանաչված գրողների ուշադրությունը, ինչպիսիք են Վալերի Բրյուսովը, Մաքսիմիլիան Վոլոշինը և Նիկոլայ Գումիլյովը։ Այդ նույն տարում Ցվետաևան գրեց իր առաջին քննադատական հոդվածը՝ «Կախարդանքը Բրյուսովի բանաստեղծություններում»։ Երկու տարի անց լույս տեսավ երկրորդ ժողովածուն՝ «Կախարդական լապտեր»-ը։

Ցվետաևայի ստեղծագործության սկզբնական շրջանը կապված է մոսկովյան սիմվոլիստների խմբի հետ։ Բրյուսովի և բանաստեղծ Էլլիսի հետ ծանոթությունից հետո (իսկական անունը՝ Լև Կոբիլինսկի) Ցվետաևան անդամակցում է ակումբներին և ստուդիաներին «Մուսագետ» հրատարակչության գործունեության ժամանակաշրջանում։

Մարինայի վաղ շրջանի երկերի վրա մեծ ազդեցություն են ունեցել Նիկոլայ Նեկրասովը, Վալերի Բրյուսովը և Մաքսիմիլիան Վոլոշինը (բանաստեղծուհին հյուրընկալվել է Վոլոշինի տանը Կոկտեբելում 1911, 1913, 1915 և 1917 թվականներին)։

1911 թվականին Մարինան ծանոթանում է իր ապագա ամուսնու՝ Սերգեյ Էֆրոնի հետ, 1912 թվականի հունվարին նրանք ամուսնանում են։ Նույն թվականի սեպտեմբերին ծնվում է նրանց առաջնեկը՝ Արիադնան (Ալյա)։

Հարաբերությունները Սոֆյա Պառնոկի հետ
1914 թվականին Մարինան ծանոթանում է բանաստեղծուհի և թարգմանչուհի Սոֆյա Պառնոկի հետ, նրանց ռոմանտիկ հարաբերությունները շարունակվում են մինչև 1916 թվականըː  Ցվետաևան Պառնոկին է նվիրել «Ընկերուհի» բանաստեղծությունների շարքը։ Նրանք բաժանվեցին 1916 թվականին, Մարինան վերադարձավ ամուսնու՝ Սերգեյ Էֆրոնի մոտː  Հետագայում Պառնոկի հետ հարաբերությունները նա անվանեց «իր կյանքում տեղի ունեցած առաջին աղետը»։ Այս ամենը ամփոփելով՝ 1921 թվականին Ցվետաևան գրում է։

Քաղաքացիական պատերազմ (1917-1922)
1917 թվականին Ցվետաևան ունեցավ աղջիկ՝ Իրինային, ով Կունցևոյի մանկատանը 3 տարեկան հասակում մահացավ սովից։

Քաղաքացիական պատերազմի տարիները Մարինայի համար ամենածանրն էին։ Սերգեյ Էֆրոնը ծառայում էր սպիտակ բանակի շարքերում։ Մարինան ապրում էր Մոսկվայում։ Այդ տարիներին գրվեց բանաստեղծությունների «Կարապնային իրան» շարքը, որտեղ արտացոլվել է նրա համակրանքը սպիտակների նկատմամբ։

1918—1919 թվականներին Մարինան գրում է ռոմանտիկ պիեսներ, պոեմներ՝ «Եգորուշկա», «Օրիորդ թագավորը», «Կարմիր ձիու վրա»։
1920 թվականի ապրիլին Մարինան ծանոթանում է իշխան Սերգեյ Վոլկոնսկու հետ։

Արտագաղթ (1922-1939)
1922 թվականին Ցվետաևային թույլատրում են աղջկա հետ մեկնել երկրից՝ ամուսնու մոտ, նա սպիտակգվարդիական սպա էր և Դենիկինի պարտությունից հետո այդ ժամանակ Պրահայի համալսարանի ուսանող էր։ Սկզբում Ցվետաևան աղջկա հետ երեք տարի ապրում է Բեռլինում, հետագայում՝ երեք տարի Պրահայի ծայրամասում։ Չեխիայում են գրվել հայտնի «Լեռան պոեմ» և «Պոեմ վերջի մասին» ստեղծագործությունները՝ նվիրված Կոնստանտին Ռոզդևիչին։ 1925 թվականին որդու՝ Գեորգիի ծնունդից հետո տեղափոխվում են Փարիզ։ Ամուսնու շուրջը ստեղծված մթնոլորտը ազդում է Ցվետաևայի վրա։ Էֆրոնին մեղադրում են, որ նա հավաքագրվել է ՆԿՎԴ-ի կողմից և մասնակցել է Տրոցկու որդու՝ Լև Սեդովի դեմ դավադրությանը։

1926 թվականին Բորիս Պաստեռնակի նախաձեռնությամբ նամակագրական կապ է հաստատել ավստրիացի պոետ Ռայներ Մարիա Ռիլկեի հետ, ով այդ ժամանակ ապրում էր Շվեյցարիայում։

Արտագաղթի ամբողջ ընթացքում Ցվետաևայի ու Պաստեռնակի միջև նամակագրական կապը չի դադարում։

Արտագաղթի ժամանակ Ցվետաևայի գրած ստեղծագործությունները հիմնականում մնացել են անտիպ։ 1928 թվականին Փարիզում հրատարակվում է Ցվետաևայի վերջին՝ «Ռուսաստանից հետո» ժողովածուն, որը ներառում էր 1922—1925 թվականներին գրված բանաստեղծությունները։ Հետագայում այս մասին Ցվետաևան գրում է. «Իմ անհաջողությունները արտագաղթի ժամանակաշրջանում այն էր, որ ես գաղթական չեմ, որ ես հոգով, շնչով այնտեղ եմ, այնտեղ… »

1930 թվականին գրում է «Մայակովսկուն» բանաստեղծական շարքը՝ նվիրված ռուս գրող Վլադիմիր Մայակովսկունուն, ում ինքնասպանությունը ցնցել էր բանաստեղծուհուն։

Ի տարբերություն բանաստեղծությունների, որոնք արտագաղթի ընթացքում ճանաչում չունեցան, հաջողություն են ունենում արձակ ստեղծագործությունները, որը 1830-ական թվականներին գերակշռում էին Ցվետաևայի գրական կյանքում («Արտագաղթն ինձ արձակագիր է դարձնում…»)։ Այդ ընթացքում հրատարակվում են «Իմ Պուշկինը» (1937), «Երաժշտություն և մայր» (1935), «Տունը Հին Պիմենի մոտ» (1934), «Պատմություն Սոնեչկայի մասին» (1938), հիշողություններ Մաքսիմիլիան Վոլոշինի («Ապրողը ապրողի մասին» (1933), Միխայիլ Կուզմինի («Երեկո», (1936), Անդրեյ Բելիի մասին («Գերված ոգին», 1934) և այլն։

1930 թվականից Ցվետաևան իր ողջ ընտանիքով համարյա աղքատության մեջ էր ապրում։ Ֆինանսապես նրան որոշ չափով օգնում էր Սալոմեա Անդրոնիկովան։

Առաջինը 1937 թվականի մարտի 15-ին Մոսկվա է վերադառնում Արիադնան, ընտանիքից առաջինը նա է իրավունք ստանում վերադառնալու։ Նույն թվականի հոկտեմբերի տասին Ֆրանսիայից փախչում է Էֆրոնը, ով, ինչպես պարզվում է, խառնված է լինում պատվիրված քաղաքական սպանության մեջ։

Վերադարձ ԽՍՀՄ (1939-1941)
1939 թվականին Ցվետաևան ամուսնու և աղջկանից հետո վերադարձավ ԽՍՀՄ և ապրում էր Բոլշևոյում։ Օգոստոսի 27-ին ձերբակալեցին Արիադնային, հոկտեմբերի 10-ին՝ Էֆրոնին։ 1941 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Ալեքսանդր Յակովլևիչը գնդակահարվեց Լուբյանկում, Արիադնան 15 տարվա ձերբակալությունից և աքսորից հետո արդարացվեց 1955 թվականին։ Երբ Հայրենական մեծ
պատերազմն սկսվեց, Ցվետաևան զբաղված էր Ֆեդերիկո Գարսիա Լորկայի թարգմանությամբ։ Աշխատանքը դադարեցվեց։ Օգոստոսի 8-ին Ցվետաևան որդու հետ շոգենավով տարհանվեց, օգոստոսի 18-ին մի քանի այլ գրողների հետ ժամանեց Ելաբուգա։ Չիստոպոլում, որտեղ հիմնականում գտնվում էին տարհանված գրականագետները, Ցվետաևան գրանցման թույլտվություն ստացավ և դիմում գրեց գրական ֆոնդի խորհրդին. «Խնդրում եմ  ինձ աշխատանքի ընդունել գրական ֆոնդի նորաբաց ճաշարանում որպես ամաններ լվացող։ 1941 թվական, օգոստոսի 26»։ Օգոստոսի 28-ին նա վերադարձավ Ելաբուգա, որպեսզի տեղափոխվի Չիստոպոլ։

Ինքնասպանությունը և գերեզմանի գաղտնիքը
1941 թվականի օգոստոսի 31-ին Ցվետաևան ինքնասպանություն գործեց (կախվեց) Բրոդելշչիկովների տանը, որտեղ որդու հետ միասին տարահանվել էր։ Ինքնասպանությունից առաջ պատրաստել է 3 գրություն. նրանց, ովքեր պետք է հուղարկավորեին իրեն՝ «տարհանվածներին», Ասեևներին և որդուն։ «Տարհանվածներին» հասցեագրված գրության բնօրինակը  չի պահպանվել (որպես իրեղեն ապացույց բռնագրավվել է միլիցիայի կողմից և անհետացել), բովանդակությունը հայտնի է Գեորգի Էֆրոնի արած նշումներից։

Որդուն ուղղված գրությունը.

Մուռլիգա։ Ներիր ինձ, բայց հետո ավելի վատ կլիներ։ Ես ծանր հիվանդ եմ, սա արդեն ես չեմ։ Խենթի պես սիրում եմ քեզ։ Հասկացիր, որ ես այլևս չէի կարող ապրել։ Փոխանցիր հայրիկին և Ալյային, եթե տեսնես, որ սիրել եմ նրանց մինչև վերջին վայրկյանը, և բացատրի, որ հայտնվել եմ փակուղիում։
Ասեևներին ուղղված գրությունը.
Թանկագին Նիկոլայ Նիկոլաևիչ։ Թանկագին Սինյակովա քույրեր։ Աղաչում եմ վերցնել Մուռին ձեզ մոտ Չիստոպոլ, որդու նման ընդունեք նրան, ու թող նա սովորի։ Ես նրա համար այլևս ոչինչ չեմ կարողանում անել, և միայն կործանում եմ։ Պայուսակումս 450 ռուբլի կա, և վաճառեք իմ բոլոր ապրանքները։ Արկղում մի քանի բանաստեղծությունների ձեռագիր գրքեր կան, արձակ ստեղծագործություններ։ Ձեզ եմ հանձնում։ Պահպանեք իմ Մուռին, նա շատ փխրուն առողջություն ունի։ Սիրեք ինչպես ձեր որդու, նա արժանի է։ Իսկ ինձ՝ ներե՛ք։ Չդիմացա։ ՄՑ։ Չլքեք նրան երբեք։ Երջանիկ կլինեի, եթե ապրեր ձեզ հետ։ Եթե հեռանաք տարեք նրան ձեզ հետ։ Չլքե՛ք։
Գրություն՝ ուղղված «տարհանվածներին».
Թանկագին ընկերներ։ Մենակ մի թողեք Մուռին, աղաչում եմ ձեզնից նրան, ով կարող է նրան Չեստոպոլ տանել, Ասեևների մոտ։ Շոգենավերը սարսափելի են, նրան մենակ մի ուղարկեք։ Օգնեք նրան ուղեբեռի հետ կապված՝ հավաքել և ուղարկել։ Չիստոպոլում հույս ունեմ կվաճառվեն իմ իրերը։ Ես ուզում եմ, որ իմ Մուռն ապրի և սովորի։ Ասեևների հասցեն նամակի վրա է։ Ողջ-ողջ չթաղեք, լավ ստուգեք։
Մարինա Ցվետաևան թաղվել է 1941 թվականի սեպտեմբերի երկուսին Ելաբուգայի Պետրոպավլովյան գերեզմանատանը։ Գերեզմանի գտնվելու ճշգրիտ վայրը անհայտ է։ Գերեզմանատան հարավային մասում՝ քարե պարսպի մոտ, Ցվետաևայի քույրը 1960 թվականին տեղադրեց խաչ հետևյալ գրությամբ․ «Գերեզմանատան այս հատվածում է հանգչում Մարինա Ցվետաևան»։ 1970 թվականին այդ նույն տեղում կառուցվեց գրանիտե շիրմաքար։ Արդեն իննսուն տարեկան հասակում Ցվետաևայի քույրը՝ Անաստասիա Ցվետաևան հաստատեց, որ քույրը հենց այդ նույն տեղում է թաղված, որտեղ և գտնվում է շիրմաքարը, իսկ մնացած բոլոր խոսակցությունները մտացածին են։ 2000 թվականին Թաթարստանի գրողների միության կողմից շիրմաքարը հաստատվում է, որպես «Մարինա Ցվետաևայի պաշտոնական գերեզման»։ Չնայած մինչև այժմ էլ կա գերեզմանի գտնվելու վայրի հետ կապված երկու տարբերակ՝ «չուրբանովյան» և «մատվեևյան», և գրականագետների մոտ մինչև հիմա էլ ապացուցողական տեսակետ չկա։

Մահից հետո

Ցվետաևայի պոեզիան էվոլյուցիա է ապրել՝ երգային, պարզ, դասական ձևերից անցնելով ավելի արտահայտիչ, սրընթաց և ռիթմական առումով ճկուն ձևերի։

Նրա քնարերգությունը (հատկապես 1930-ական թթ․) բնորոշվում է վառ, անակնկալ փոխաբերություններով, յուրաքանչյուր բառը ծայրաստիճան հագեցած է իմաստով ու հույզով։

Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ

 Մարինա Ցվետաևա․ բանաստեղծություններ
 Մարինա Ցվետաևայի բանաստեղծությունները Գրական կամուրջում

Ռուս բանաստեղծուհիներ
Ինքնասպան գրողներ
Ռուս կին գրողներ
Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
20-րդ դարի կին գրողներ
Ռուս բանաստեղծներ
Խորհրդային բանաստեղծներ
Ռուս արձակագիրներ
Ռուս թարգմանիչներ
Բանաստեղծներ այբբենական կարգով

Մարինա Ցվետաևա


Cümə –  dünyanın bir çox ölkələrində  həftənin sayca beşinci ( bəzilərində altçncı ) günü.

ISO 8601 beynəlxalq standartına görə yeddi günlük həftənin beşinci günüdür.

Cümə   həftədə cümə axşamı   günü ilə şənbə günü  arasında yerləşir.

Rəsmi sənədlərdə cümə bəzən qısaldılmış şəkildə c.- da yazılır.

" Cümə " sözü  ərəb dilindəki  " يوم CM'A "  "toplanmak"  ( toplam ) sözündən  irəli gələrək yaranmışdır.

Qədim Romada cümə günü gözəllik ilahəsi Veneraya, qədim alman tayfalarında Freyya qadın allahına həsr edimişdi.Ona görə də ingilis dilində cümə günü Friday  adlanır.

Beşgünlük iş həftəsi qəbul edilmiş ölkələrdə cümə günü istirahıət günüdən əvvəlki gün olduğundan işçilərin işə bir qədər laqeyd yanaşması hiss edlir.

Rusiyada Pasxa dini bayramından sonra on həftə ərzində hər cümə günü ticarət yarmarkası keçirilirdi.

İslam ölkələrində cümə günü qeyri – iş günüdür və kütləvi surətdə inasnlar məscidlərdə namaz  qılırılar.
ABŞ-də cümə günü haqqında deyirlər "TGIF" —"Thank God It's Friday" (" Sağ ol, Allah , bu gün cümədir!")

Qədim türk dilində bu günün adı, Altıncı Gün və Altınç dır.

Cümə ayrıca kişi şəxs adı da vardır.

Xristianlıqda Pasxadan öncəki Cüma günü İsanın çarmıxa çəkildiyi üçün  yas günü sayılır.
Ayın 13 – nün Cümayə düşdüyü günler bəzi inanclara görə uğursuz qəbul edilir.

İstinadlar

Həftənin günləri

Cümə


Վաղատուր, գետ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Աղավնո գետի աջակողմյան վտակը։ Սկիզբ է առնում Սյունիքի բարձրավանդակից և Արցախի տարածքում միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 14 կմ։

Ծանոթագրություններ

Սյունիքի մարզի գետեր
Աղավնո գետի վտակներ

Վաղատուր (գետ)


Munasa ist eine Stadt im Bagh Distrikt, Azad Kaschmir, Pakistan. Es befindet sich am Ufer des Jhelam. Munasa liegt auf dem Weg von Kohala zu Bagh und liegt östlich des Flusses Jhelam; es befindet sich in einem Gebiet, das im Jahre 2005 von einem Erdbeben betroffen war.

Haji Muhammad Aziz Khan und Sarfraz Abbasi sind berühmte Persönlichkeiten von Munasa in Bezug auf ihren Beitrag zur Entwicklung und zum Wohlergehen der Munasivies. Beide sind politische Rivalen und berühmte politische Persönlichkeiten der muslimischen Konferenzteilnehmer unter der Leitung von Sardar Ahmad Khan Attique.

Einzelnachweise

Ort in Asad Kaschmir

Munasa


Die Liste der Bischöfe von Birmingham stellt die bischöflichen Titelträger der Church of England, der Diözese von Birmingham, in der Province of Canterbury dar. Der Titel wurde nach der Stadt Birmingham benannt.

Der Weihbischof von Aston unterstützt in der ganzen Diözese.

Literatur

Birmingham
!

Liste der Bischöfe von Birmingham


Deșteaptă-te, române! ("Deştəpta-te, romıne!", azərb. "Oyan, Rumın!") — 1989-cu ildən Rumıniyanın dövlət himnidir. 1990-cı ildən 1994-cü ilədək Moldovanın da dövlət himni idi.

Himnin sözlərinin müəllifi Rumın şairi Andrey Mureşanudur. Himnin musiqisin Anton Pann yazıb.

Himnin sözləri
Deșteaptă-te, române, din somnul cel de moarte,
În care te-adânciră barbarii de tirani
Acum ori niciodată croiește-ți altă soarte,
La care să se-nchine și cruzii tăi dușmani.

Acum ori niciodată să dăm dovezi în lume
Că-n aste mâni mai curge un sânge de roman,
Și că-n a noastre piepturi păstrăm cu fală-un nume
Triumfător în lupte, un nume de Traian.

Priviți, mărețe umbre, Mihai, Ștefan, Corvine,
Româna națiune, ai voștri strănepoți,
Cu brațele armate, cu focul vostru-n vine,
"Viața-n libertate ori moarte" strigă toți.

Preoți, cu crucea-n frunte căci oastea e creștină,
Deviza-i libertate și scopul ei preasfânt.
Murim mai bine-n luptă, cu glorie deplină,
Decât să fim sclavi iarăși în vechiul nost'pământ.

Xarici keçidlər
• Rumıniya himni
Romania: Deșteaptă-te, române! – Video with scores and authentic video material of the Romanian revolution 1989 of the national anthem of Romania, with information in description and Creative Commons resources for Download in description

Rumıniya inqilabı

Rumıniya himni


藤が丘駅(ふじがおかえき)は、神奈川県横浜市青葉区藤が丘二丁目にある、東急電鉄田園都市線の駅である。駅番号はDT19。

駅前の通りにはイチョウ並木が、もえぎ野、柿の木台周辺にはケヤキ並木が設けられている。

歴史
 1966年(昭和41年)4月1日 - 開業。この時造られた駅前噴水は志水晴児の設計によるもの。
 1999年(平成11年)8月23日 - 駅舎改築、エスカレータ・エレベーター・旅客用トイレ新設、ホーム上屋増設、上り待避設備新設などを目的とした駅改良工事が開始される。田園都市線長津田延伸時の駅舎が残っていたのは当駅が最後だった。
 2000年(平成12年)3月8日 - 自動改札機設置。
 2001年(平成13年)
 1月頃 - エスカレーター新設。
 3月6日 - サービスマネージャー配置。
 11月11日 - 下り線が南側に移設される。
 2002年(平成14年)
 3月23日 - 上り通過線使用開始。当駅での急行待避開始は同年3月28日から。
 9月 - 南口改札口新設。

駅名の由来

1960年に免許された際の仮称駅名は「谷本(やもと)」であった。これは駅設置予定地の地名である下谷本町に由来するが、1965年9月の常務会で「藤が丘」に正式決定した。付近に富士塚があることや、野生の藤が生い茂っていたのがその理由である。開通直後の1966年11月には地名も藤が丘とされた。

駅構造
相対式ホーム2面3線を有する高架駅。上り線のみ通過線が設置されており、朝ラッシュ時は当駅で急行・準急の待避を行う。

駅改良工事に着手する1999年まではトイレ、エスカレーター、エレベーターのいずれも設置されていなかった。自動改札機は2000年に導入された。

のりば

 夜間に上り列車の終電後、東急の車両1編成が長津田方向から当駅まで回送され、翌朝まで留置される。なお留置後、長津田からの1番列車が発車する前にあざみ野駅方面へ回送される。

利用状況
2022年度の1日平均乗降人員は24,581人である。

近年の1日平均乗降・乗車人員推移は下記の通り。

駅周辺

正面口
 藤が丘ショッピングセンター
 藤が丘公園 - 徒歩約5分
 もえぎ野公園 - 徒歩約7分
 藤が丘地区センター
 横浜市立もえぎ野小学校
 横浜市立もえぎ野中学校
 横浜柿の木台郵便局
 昭和大学藤が丘病院 - 2013年4月より、駅名標の下部に、施設案内看板が掲出されている。車内の到着案内においても、自動案内放送により「昭和大学藤が丘病院最寄駅です」という案内がされる。
 昭和大学藤が丘リハビリテーション病院
 横浜銀行はまぎんミニブランチ藤が丘
 三井住友銀行 - SMBC藤が丘コンサルティングオフィス・藤が丘出張所
 グルメシティ横浜藤が丘店(旧・セイフー)
 ヤマダデンキテックランド青葉店
 医薬神社(徒歩約13分)

南口
 アポラン藤が丘
芝信用金庫
 東急ストア藤が丘店
 横浜市立藤が丘小学校
 横浜市立谷本小学校
 横浜市立緑が丘中学校
 横浜藤が丘郵便局
 スポーツクラブザバス藤が丘
 日本たばこ産業たばこ中央研究所

バス路線
最寄りバス停留所は、駅北側のロータリーにある藤が丘駅となる。当駅から発車する系統はすべて東急バスによって運行されている。担当は青葉台営業所。

隣の駅
 東急電鉄
  田園都市線
 急行・準急
 通過
 各駅停車
 市が尾駅 (DT18) - 藤が丘駅 (DT19) - 青葉台駅 (DT20)

脚注

出典
 神奈川県県勢要覧

 東急電鉄の1日平均利用客数

参考文献

関連項目
 日本の鉄道駅一覧
 藤が丘 (横浜市)

外部リンク

 田園都市線・藤が丘駅前の目立つ噴水ってどういう経緯でできたの?

横浜市の鉄道駅
しかおか
東急電鉄の鉄道駅
1966年開業の鉄道駅
ふしかおかえき
ふしかおかえき
駅ふしかおか

藤が丘駅 (神奈川県)


Beartooth ist US-amerikanische Hardcore-Band aus Columbus, Ohio, die 2012 gegründet wurde.

Geschichte

Beartooth wurde im Jahr 2012 gegründet von Caleb Shomo, vormals Mitglied der Band Attack Attack!. Beartooth sollte anfänglich Noise heißen. Da dieser Name bereits vergeben war, wählte man den Namen Beartooth. Unterstützt wurde Shomo von Taylor Lumley (Leadgitarre), Kamron Bradbury (Rhythmusgitarre), Oshie Bichar (E-Bass, Hintergrundgesang) und Brandon Mullins (Schlagzeug). Am 26. Juli 2013 veröffentlichte die Gruppe auf Red Bull Records ihre Debüt-EP Sick, welche auf der offiziellen Website der Band heruntergeladen werden konnte. Die Band wurde für die komplette Warped Tour 2014 gebucht. Im April 2014 spielte die Gruppe mit Issues im Vorprogramm für Of Mice & Men auf deren Mini-Europatour.
Am 10. Juni 2014 wurde das Debütalbum Disgusting offiziell veröffentlicht. In Nordamerika erschien das Album über Red Bull Records, den Vertrieb in Australien übernahm UNFD.

Den Sommer verbrachte die Gruppe auf der Hard Rock Kevin Says Bühne mit Gruppen wie Get Scared, Neck Deep, Scare Don't Fear, Icon for Hire und Survive This! im Rahmen der Warped Tour. Im September folgte die erste Europatournee als Headliner. Auch wurde bekanntgegeben, dass die Gruppe im November und Dezember 2014 zusammen mit This Wild Life als Vorband für Pierce the Veil und Sleeping with Sirens auf deren Welttournee in den Vereinigten Staaten auftreten würde. 2015 spielte die Band auf den Reading and Leeds Festivals, tourte im Oktober mit Slipknot und Suicidal Tendencies durch Nordamerika, und im November durch das Vereinigte Königreich. Nachdem sich die Gruppe mit der Ankündigung einer vermeintlichen Single am 1. April 2016 einen Aprilscherz erlaubte, erfolgte die Nachricht über den Ausstieg ihres Schlagzeugers Brandon Mullins nur drei Tage später.

Ihr zweites Album Aggressive wurde am 3. Juni 2016 über Red Bull Records veröffentlicht. 2016 spielte die Gruppe eine größere Headliner-Tournee durch die Vereinigten Staaten, welche unter anderem von Silent Planet, Stray from the Path, My Ticket Home und Ghost Key begleitet wurde. Im Juni spielt die Band erstmals auf dem britischen Download-Festival. Im April 2018 verließ der Leadgitarrist Taylor Lumley die Band. Im Juni 2018 trat Zach Huston der Band als neuer Leadgitarrist bei. Auch Connor Denis, der seit 2016 mit der Band als Live- und Session-Mitglied auftritt, ist der Band als offizielles Mitglied beigetreten.

Am 28. September 2018 wurde ihr drittes Album Disease über Red Bull Records veröffentlicht. Am 25. Juni 2021 veröffentlichte die Band ihr viertes Album, das den Titel Below trägt. Am 12. Juli 2022 veröffentlichte die Band die erste Single Riptide zusammen mit einem dazugehörigen Musikvideo für ihr fünftes Studioalbum. Am 21. April 2023 veröffentlichte Beartooth die zweite Single mit dem Titel Sunshine! zusammen mit einem Visualizer-Musikvideo. Am 21. Juli 2023 veröffentlichte die Band die dritte Single Might Love Myself und das dazugehörige Musikvideo. Am selben Tag gaben sie bekannt, dass ihr kommendes fünftes Studioalbum The Surface am 13. Oktober 2023 erscheinen wird. Außerdem enthüllten sie das Albumcover und die Trackliste.

Stil
Beartooth spielen auf der Debüt-EP Sick und dem Album Disgusting eine Variante des Metalcore, welche stark vom klassischen Punk-Rock beeinflusst wird. Chad Childers vom Online-Musikportal Loudwire beschreibt die Musik auf Disgusting als "eine Mischung aus modernem Metalcore und Oldschool-Punk", während das britische Rock-Sound-Magazin deutliche Nu-Metal-Einflüsse und "massive Refrains" zu dem musikalischen Stil der Band hinzufügt.

Kory Grow vom Rolling Stone, der Beartooth mit Attack! Attack! verglich, beschrieb die Musik als "Personifizierung aus Aggression, poppigen Hooks und verführerischen Hardcore-Riffings." Justin Mabee vom HM Magazine schrieb, dass sich die Musik von Beartooth auf Disgusting "hauptsächlich auf zwei wesentliche Essenzen fokussiere, nämlich Hardcore und Thrash. Trotzdem schafft es Shomo jedem Lied einen eigenständigen Charakter zu verleihen."

Shomo selbst sagte in einem Interview mit dem Alternative Press, gefragt nach der musikalischen Ausrichtung der Band, "dass er einfach Hardcore, Rock und Punk spielen, Spaß haben und wilde Shows absolvieren wolle, frei von jeglichem Druck von Außen." Auf die Frage, weshalb er auf den Einsatz von elektronischen Elementen – die er bei seinen früheren Bands angewendet hatte – verzichtet, entgegnete Shomo, "dass er in der Musik von Beartooth keine elektronischen Einschübe verwenden wollte um Hardcore- und Punk-lastiger zu sein. Er habe außerdem ein Elektro-Projekt und will vermeiden, dass sich die Musik vermischt." Dem Kerrang! gegenüber sagte Shomo, "dass er den Musikstil auf dem zweiten Album beibehalten wolle."

Diskografie

Alben

EPs
 2013: Sick (Red Bull Records)

Singles
 2014: In Between (US: )

Auszeichnungen für Musikverkäufe

Weblinks

 Offizielle Website

 Chartquellen: DE AT UK US

Einzelnachweise

Hardcore-Punk-Band
Metalcore-Band
US-amerikanische Band

Beartooth


Das Ichthyologische Schutzgebiet Šventoji (lit. Šventosios ichtiologinis draustinis) in Litauen liegt in der Rajongemeinde Anykščiai, Rajongemeinde Jonava und Rajongemeinde Ukmergė. Das Territorium beträgt 1153 ha (11,5 km²). Geschützt werden ausdrucksvolle Moränenrücken und  erosive Gelände der Neris  sowie Lachs-, Meerforelle-, Forelle- und  Barsch-Laichgebiete. Das Schutzgebiet wurde 1974 in der Litauischen Sozialistischen Sowjetrepublik errichtet. Das Gebiet beginnt am Zusammenfluss von Neris und der Šventoji und erstreckt sich sogar 67 km bis Kavarskas bei Anykščiai.

Einzelnachweise

Fischschutzgebiet
Tierschutzgebiet in Litauen
Geographie (Rajongemeinde Jonava)
Rajongemeinde Anykščiai
Geographie (Rajongemeinde Ukmergė)
Šventoji
Geographie (Bezirk Utena)
Schutzgebiet (Umwelt- und Naturschutz) in Europa
Fischerei (Litauen)

Ichthyologisches Šventoji-Schutzgebiet


Georgi Gatschetschiladse (, /Georgi Iwanowitsch Gatschetschiladse; * 17. August 1914 in Kutaissi; † 1994) war ein sowjetischer Schachfunktionär und -trainer.

Leben
Als Schachspieler nahm Gatschetschiladse an einigen Turnieren auf republikanischer Ebene in Georgien teil, ohne jedoch Top-Platzierungen zu erreichen. Während seines Studiums leitete er einen Schachklub an der Staatlichen Universität Tiflis. Ab 1953 war er als Leiter der Schachabteilung im Staatskomitee für Körperkultur und Sport der Georgischen SSR tätig. In dieser Funktion war er wesentlich an der Entwicklung des Schachspiels, insbesondere des Frauenschachs, in Georgien beteiligt.

Gatschetschiladse war Vorstandsmitglied im Sowjetischen Schachverband. Er trug den Titel eines nationalen und seit 1962 eines internationalen Schiedsrichters. Im Jahr 1971 wurde er als "Verdienter Trainer der UdSSR" geehrt. Außerdem wurde er mit der Medaille "Für heldenmütige Arbeit" und dem Ehrentitel "Verdienter Arbeiter in Körperkultur und Sport" ausgezeichnet.

Literatur
 Anatoli Jewgenjewitsch Karpow u. a.: Schach – enzyklopädisches Wörterbuch, Sowjetskaja enzyklopedija, Moskau 1990, ISBN 5-85270-005-3, S. 80 (russisch)

Schachspieler (Sowjetunion)
Schachspieler
Schachfunktionär
Schachtrainer
Trainer (Sowjetunion)
Verdienter Trainer der UdSSR
Sowjetbürger
Geboren 1914
Gestorben 1994
Mann

Georgi Gatschetschiladse


Ezaz, (Erebki: عازاز, Kurdki: Ezaz, Azerki: Azəz) suka ke wılayetê Suriya Helebi ra bestiyaya, miyandê wılayetê Helebi de ca gêna. Şarê Ezazi pêro piya Kurd u Tırkmenan ra yeno pêra u tayê zi Erebi zi uca de estê. Merkezê suke 50.000, be dewanê xo pêro piya 100.000 ra nezdi nıfusê xo esto. Suriya de domê leci de serra 2012yıne de muxalifan Ezaz vısto ra xo dest. Nêmê sûke destê İslamistan de, o bini zi destê ordiyê Suriya de mendo.

Wılayetê Helebi

Ezaz


The Cost of Living () is a 2003 French comedy film directed by Philippe Le Guay.

Plot

Cast
 Fabrice Luchini - Brett
 Vincent Lindon - Coway
 Camille Japy - Milène
 Géraldine Pailhas - Helena
 Isild Le Besco - Laurence
 Lorànt Deutsch - Patrick
 Claude Rich - Maurice
 Bernard Bloch - Richet
 Catherine Hosmalin - Karine

External links

References

2003 comedy films
2003 films
Films set in Lyon
Films shot in Lyon
French comedy films
2000s French films
2000s French-language films

The Cost of Living (2003 film)


S.O.S. j'écoute est un téléroman québécois en  de  diffusé entre le  et le  à Radio-Québec.

Synopsis
S.O.S. j'écoute était une série québécoise racontant la vie de deux intervenants. On les voyait toujours à leur travail, réconfortant les gens qui téléphonaient pour divers problèmes: la solitude, l'abus, le suicide Il y avait aussi ceux qui téléphonaient pour avoir de l'attention. De plus, on apprenait aussi les hauts et les bas de la vie de ces intervenants qui se livraient un peu plus à chaque fois.

Distribution
 Marie Tifo : Claire
 Gilles Renaud : Paul
 Muriel Dutil : Lise
 Marcel Sabourin : Benoît

Fiche technique
 Scénarisation : Janette Bertrand
 Réalisation : André David, Marielle David, Normand Nicol et Michel Robitaille
 Société de production : Radio-Québec

Liens externes

Série télévisée créée en 1982
Série télévisée disparue en 1984
Série télévisée québécoise des années 1980
Série télévisée de Télé-Québec
Série télévisée se déroulant au Québec
Série télévisée en français québécois
Série télévisée tournée au Québec
Feuilleton télévisé québécois

S.O.S. j'écoute