АмацIаура ацIасква
Апсуаква рмацIаура апны йынкъвыргауа ацIасква сквшышвпхьадзарала йщаквгылтI. АцIасква ауагIа фачIвпкъыгIвата йхъызхуа, ауат шдрыхIазыруа, йандрыхIазыруа агьиква гIадырбитI. АмацIаура щайдзата йазалуа ауагIа йырбзазагу агIалцIыртаква, йгIакIвзыршауа апсабара, ажвлара бзазара йгIарыквхпI.
АпхъанчIви заман йгIашIарышвта апсуаква адгьыл дырхарджьитI, рахвы дыррхIитI. Шырдзи (апхъала) нартыхви адгьылрхарджьра пкъыгIваква йрыуата, ауат рымщтахь ахшлыцI пкъыгIваква ракIвпI зымгIва йрапхъата афачIвква зладрыхIазыруа. Апсуаква уатра ларцIитI, аажь (джьузым) гIадырйитI, щха ркIитI. АуатралыцIква, ашвырква, ацха амацIаура апны рмагIны дупI.
Нартыхв шыла мамырса аларчпитI. Агвадз шыла мачIпI йангIадрысабапуа. Ауыла чашв, псхIальыва, ахIальуа квпшыраква рмацIауитI.
АуатралыцIквала фачIвы андрыхIазыруа ащарда къвыд, кIамбыста, сандрыйа бгъьы агьиква аларцIитI. Ауат аджьыкIала, гыррасала, зыбыгъьква удзышву ауатра гIайыраквала йдрыхъгIитI, дкIылта йгIадрысабапитI. Ауатра апны йгIамиуата арызкъква йрылацIа йауаш агIайыраквагьи гIадрысабаплитI (хъваца бгъьы, джьаджьышхIва, къвангьын, къальар, пкъыхьхъвшв).
Апхъала бзи йырбуз афачIвква йрыуапI ахьачапа (йжву адгьылраса, аджьыкIи гырраси рылата).
АгIайыраквали жьыли йдрыхIазыруа арызкъква йайдзу йа йцIгIу ауатралыцIква рыдзхъарцIитI. Ауат асквш агIамта йгIаквырхитIта рмацIауыща, радкIылща, рпхьадзара-зара аквдырпшитI. АгIапынли апхынли джьымщы шIа, джыш, наша, къальар щардата йырфитI. Адзынла, агъныла йырфалитI джьымщы ауы, цыца, ацынха, наша, пIатIыржан, шрыкIва, цыца йгIарылху ацIгIараква. АуатралыцIква, ажьы, ахшлыцIква йгIарылху йзачIв рызкъызлакIгьи апсуаква чыбджьи злу адкIылква рыцырфитI. Апсуа фачIвква датша рызкъы йзашIумырпшуата
зладрыхъгIауа, рфыгIвква зладрыпшдзауа агIайыраква йрыуапI къвангьажь, ацыбра, абнарахана, къвангьын, ауасамцара.
АджьыкIа – чыбджьи къапщыла йырчпитI (йанхIазырхара зъара йнадзауа йгIаквхта йпщбахауа ахъвы), аквпшырала бжацIагъапI, афыгIврыпшдзагаква (йайдзата йа йыргIвата), джыш, джьыкIа мачIкI аларцIитI. Апсуаква аджьыкIьа жьыжвхьи жьрыдзи, ахшлыцI, агIайырапкъыгIва фачIвква, ауатралыцI айдзаква, хуаннадзара йрыдыркIылитI. Ауи йцIагъу арыхъгIагаквагьи (асоусква) йрыларцIитI. Апсуа мацIаура йалкIгIарапI хIвасагьажьы, мыгъквайчIва, щхъамыгърий, гранат, джьузым удзышва, пIатIыржан, гырраса, харчIвы злата йдрыхIазыруа афачIв рыхъгIагаквагьи. Апсуа фачIвква рпны ргыларта кIьыдата йхIвара атахъыпI ахши ахшлыцI пкъыгIвакви. Апсны апны ахш йгIаршыта йа йырчIвыта акIвпI йшрыжвуа. АхъгIарали ажвпIарали йгIауахвырквын акIамбыщ ахш ажвхшгьи аджьмахшгьи йрагъьпI. ХырчIвы ауат ахшквпшыраква зымгIва йрыладырчIвитI. ХырчIвы анрыжвуа цха адыркIылитI. ЙалкIгIата ахырчIви ацхи асабиква, атажв-лыгажвква рыхъазла йсабаппI. ХарчIвдзыгIв (дзи харчIви аналарчвауа) адзыш бзита йухънакъьитI. АхшлыцI пкъыгIваква йрыуата афачIврыхIазырра апны йгIадрысабапитI ашвквпшыраквагьи – ашвлагвын, ашвайдза, ашвчапан, ачагъвыр, чата, датшагьи.
Козлова Эльвира