20.07.2012
Лагъь КIавкIаз аугIахъаква джькIахбастала асас днардасуан, ауи ауралагьи йырцIас пшдзан. Ари ацIас абзирала сквшышвпхьадзарала гвлата йацбзазуз аугIахъаква райгвара гьшIымчIвузтI, мамырта йацбзазун, йащтаныкъвун. АщхъабзазагIвчва йсакъуа йынкъвыргун сквшышвпхьадзарала аугIахъаква дипломатия хIисапта рбжьара йщаквгылыз акъвнакъра цIасгьи.
Абазаква, адгьаква, авайнахква, акъарчаква, абалкъарква, анагIвайква, Дагъстаншта аугIахъаква рпны ари ацIас йауацIыхта йынкъвыргун. Арат аугIахъаква йрыуу дзачIвызлакIгьи дкъвнакъханыс дахвитын. КIавкIаз Россия йалалта араъа акъазакъква кыт-кыт йангIачIвал амщтахь акъвнакъра цIас ауатгьи йынкъвыргауа йалагатI. АугIахъаква разазаъаща апны зымгIвагьи ауи магIны ду азырбун.
АцIас йгIанахIвауа ари акIвпI: угIахъала, щала, ткъвымла йгIвыму гIвхъачва адгылуанта айщчва цриква рапш ращтаныкъвара щаквдыргылныс ныха рхIвун: зымгIвалагьи йацацхърагIауа, йацIагылуа йабабаланыс. Акъвнакъра аныха птшы йгьамуазтI, йуызнилакIгьи, уынцIра алауцIара атахъхарыгьи ацIас абгата йнардзара атахъын. Йкъвнакъхарныс ахъазла ащхъабзазагIвчва шахIат рыдзхъагылата ныха рхIвун, йара мачвакIла хшы ацрыжвуан (азцIабыргра гIанарбауата ауи амачва хьапщ ъатлын тарцIун – райщчвара «мхийырныс» гIаныцIуата). Датша амальта йаъаз рымачвква пыркъыта рщаква аналарыжьуаз акIвын. УадыргIвана асогIаква амырдун: рахIваква, рхъылпаква, рхъамква, рбашлыкъква, ауасамцара. Йшкъвнакъхаз ахабар ртгIачваква, ръахIыльчва йрархIвуан. ЙгIаншун ауи апш айщчвара йгIадзынгылуаз абанпараквагьи йаннадырдзахуаз.
Ари ацIас КIавкIаз апны сквшышвпхьадзара ахъыцIитI. УахьчIвала ари ацIас шIыц-шIыц йгIащтIырххитI. Ауыс йацхърагIитI «Къвнакъра» – йзхьзу апроект. Ауи апроект къраль щарда йгIартыцIта йадгылыз чкIвынргIа йыргIаджвыквцIарапI. АдгалагIвта йацыркIтI ажвлара организация «ЧкIвынргIа руысла аинститут» йгьи ажвлара уысквали адин ауысквали Къабард-Балкъар Республика акъральыгIва комитет, ахчала апроект йацхърагIитI «КъральыгIва клуб» – хIва йзхьзыта акадрква ррыхIазыррала йгIаныршу афонди Лагъь КIавкIаз федерал округ асубъектква рпны чкIвынргIа йырзынарху акъральыгIва уыснкъвгартаква. СынчIва хысквша цIуата Лагъь КIавказ апны апроект йалу чкIвынргIа рыгвла угIахъаква ртурых, рцIас, ркульура аргваныта тшахадыргIвазаныс рылшитI – ауат рынбжьагIвчва ртгIачваква рпны йсаслитI.
Июль а 17 Къабард-Балкъар Республика дгIатыцIын апроект йалу чкIвынкI сасра Къарча-Черкес Республика дгIайтI. Касым АлимхIва йыхьызпI, 16 сквша дыртапI, Хъвыжвду йауу тгIачвакI рпны мшквакI дсасуаштI.
Абаза чкIвынргIа радкIылара «Шарпны» йалу гвыпкI ауи йынйатI. Араъа даъан Алим йкъвнакъ Дзыуа Ращидгьи. АгIвыджьгьи гвыхътIыла йчважватI, азцIгIараква йалыргу аджьауапква рырттI.
Йшаъула, Алим йхынхауата далалитI ари апроект. Йапхъахауата ауи йкъвнакъхаз ачкIвын Къабард-Балкъар апны щхъа кыткI йтабзазауа дбалкъарын, уадыргIвана чачан тгIачвакI рпны дсасытI. Къарча-Черкес апны ауи йапхъахауата дгIайтI.
– Йшцазла, Ращиди сари щарда цIуата хIабадыритI, Нальчик апны акъвнакъква ртшпсартакI апны йапхъахауата хIанйатI, – йхIвитI Алим. – Телефонла Къарча-Черкес сшгIайуашыз ангIасархIв зынла Ращид сгвы дгIанагтI, йгьи сгьымгIващатI, йаргьи йгвы мгIвауата сасра сйызгIайтI. Швабыж йсгвапата атгIачва пхата йгIаспылтI, Ращид йаба Муси сари хIайчважвауа бзидздза хIадзхъачIван. АунагIва зынла йсцрихатI, зджьарагьи сджвыквымылта хIпны саъаркIвазшва акIвпI йшсыласхIвауа. Адзырдза ахъгIарагьи здырхьатI, абазаква ртурых йауата щардагьи згIахьатI. Ращиди сари хIызлапшу щардапI, хIгIазлыцIыз аугIахъаква адызкIылуагьи гьмачIым. Ужвы йгIасгвынгIвитI хIапхъанчIвиква йгIандыршаз ацIас пшдза ацIолара. Уыжв хIзаман аугIахъаква разазаъащаква рпны гвнымгIвырата йгIаншауа зымгIвагьи йгIбитI, аквыргъвгъвараква ыдзырныс ахъазла акъвнакъра ацIасква гIащаквхIыргылхта йынкъвыгIгара атахъыпI. УадыргIвана дзачIвызлакIгьи йгIайгвынгIвуаштI угIахъа гвымха шаъам, мыгIвхъгара гIанзыршауа зджьакIы рыхъазла угIахъакIгьи чвагвымха рхъысра гьатахъым.
– Саргьи швабыж йсгвапапI Алим датша зджьара дымцауата хIтгIачва дъахIысасхаз. ДгIайищтара йари сари щарда ацамагIдахьатI, уыс щардагьи хIрылачважвахьатI, – йхIвитI Дзыуа Ращид. – Арат амшква ауи пхата, гвапата, пшдзата йгвы йшгIатахуш сащтата йсылшауа зымгIва счпуштI.
Айчважвара апны Алим йшихIвазла, апхъала зпны дсасыз, къвнакъта дыздгылыз ачкIвынчвагьи дрыщтаныкъвитI, Ращиди йари ращтаныкъвара сквшщарда йшнайуаш кьангьаш гьазгIайгуам.
Къабард-Балкъар Республика йауу алезгин чкIвын Касым Алим абаза угIахъа апхъахьыла йшйаргванызлушгьи ажва гьалам.
Квициниа Инна
«Абаза къраль» сайт йазалхпI