«Асуратквала абаза уагIахъа ртурых» ахьызта интернет йту «Фейсбук» апны гвыпкI щарда мцIуата йгIаншатI. Интернет агIарысабапыгIвчва рыуа щардагIвы ауат асуратква йгIадырбауа амагIны ргватра азынадырхатI, агвып рынхара гIальаматра ду азрымапI. ЦIабыргыта, агвып рсайт йгIатарцIитI хIуагIахъа турых гIазырбауата закIы-закIымцара адуней акъральква рпны йгIазыркIкIуа асуратква.
Абаза пельуан Льи Азнауыр
Ажьи Мурат
– Сирия апны санапхьуз, асквш 2000 агIан, – йхIвитI ауыс агIаджвыквцIарагьи архъйарагьи збзиру Ажьи Мурат, – ткванкI абльын йкIныхIата сураткI сыла аквшватI. Асурат КIавкIаз йауу гвыпкI гIанарбун, уагIахъа фашала йгIвычан, акъамаква рыбгъан. УагIа 40-гIв раъара йнадзун. Аткван зчIвыз ахъацIа йшгIасгвынйыргIвызла, асурат йгIанарбауа агвып абаза, адгьа мхIаджьырква агIвымачIвыла апны йапхъахауата йгIадзындыргылыз абанпара йрыуапI. Ауи агIан йапхъахауата йсыласхIватI аткван апны йызбаз йапшу апхъанчIви суратква рмагIны швабыж йшдуу.
Мурат ауи асурат ахъазгIвацата гьакIвым йыла шаквшваз. ЙынджьыгьчкIвын кыт апхьарта апны зуыс швабыж бзи йызбуз турыхла арыпхьагIв Айсан Зауаль ауи абзибара асабиквагьи йрылайцIун. АпхьарасахIатква рпны ауи апрограмма йгIанахIвауа атурых напаква йырхъазымкIва йцри уагIахъа ртурыхгьи далачважвун, абазаква фыррата йгIадырбаз, ртурых анапа нашхыйаква йрыхайыргIвазун.
Муратгьи йгIайылалтI ауи абзибара, абазаква ртурых, рэтнография, ркультура йырзынарху агIвыраква, ашвъаква, акнигаква щарда дрыпхьитI, йадикIылитI, йыгIвзачва рпны дрылачважвитI. ЙыгIвзачвагьи ари ауыс швабыж йазгIашыкъпI. Ауат йрылапI агIвымакъральква йыртабзазауагьи. Араъа Мурат швабыж йгIайцхърагIитI гIарып бызшва бзидздзата йъайдыруа.
«Асуратквала абаза уагIахъа ртурых» зхьзу агвып гIаншищтара хымызкI ракIвпI йцIуа. Апхъапхъа Мурат йхъатала йадикIылыз, йжвагIхауа, йжвежвхауа асквшышква рагIан йхъырхыз асуратква асайт йтайцIауа далагатI. Ауат радкIылра апны йгIайрысабаптI атгIачва архивква, интернет амальква, Лагъь КIавкIаз апны йгIацIырщтыз асурат альбомква. УахьчIвала агвып рпны уагIа 180-гIвы тшадыркIылхьатI. ЩардагIвы дара йгIарауыз асуратквагьи тарцIитI. Агвып йрылу йырхъазымкIва ауыс йацызкIуата йырцхърагIауагьи щардагIвыпI. Ахъа йызлагIаджвыквлыз атемаква рыцIа-рыцIа тшауацIырхтI, гIамтата йгIарыцIаркIуагьи бзита йалахIатI: асуратгIвгIвы Кастелли (йжвицхауа асквшышв дбзазун) йсуратква йгIархъыху акIартIква рпны йгIашIарышвта уыжв хIзаман йхъырхыз рпныдза – КIавкIаз айсра, йапхъахауа йгьи йгIвбахауа адуней айсраква, агIарып-израиль айсра, Апсны Абашта айсра (ас.1992-1993) ртлахан йхъырхыз асуратква, датшагьи.
Лоу МхIаматгьари (ас. 1810–1879/1880)
Аколлекция щардата йалапI атгIачва суратква, апортретква – ахIчва, агIмыстачва, аркъвырльыкъвхагIвчва, апхьахьаква, аполитика уыснкъвгагIвчва, Россия апны, агIвымакъральква рпны зыхьызква бергьльу абазаква, апсуаква. Араъа урынйитI адамыгъаква, ткъвым хцIара нкъвызгауата апхъанчIвиква тынхата ртгIачваква йырзгIаныржьыз апкъыгIваква рсуратква. Швапхата йгIарба йауаштI хьапщли ахIахъв рыпшдзагаквали йхърысу акIвдыри акъамчи рсурат. Ауат Трыквшта йтабзазауа Ажьи Фуркан йгIайщтитI. ЙшихIвазла, КIавкIаз айсра агIан зцришта йтыцIхта Трыквштала йайтыпахыз йабаду йаба йакIвын ауат зчIвыз.
«Фейсбук» апны агвып йамайчуата йынхитI. Асуратква сурат альбомта ргIацIщтра ауысла Мурат саницIгIа ари апш джьауап гIаситтI:
– Сурат альбом агIацIщтра ауыс йызнымкIва хIалачважвахьатI. Сара заджвыла сгвы хътIыта йацскIитI. Ауаса ауи уыс кIьыдапI, къару дугьи адугалра, ахча щардагьи аквурыдзра атахъхуштI.
ХIасарокъва Бильаль,
«Абаза Къраль» сайт йазалхпI