«Абаза Къраль» сайт агIарысабапыгIвчва цIабыргква йшырдыруала, Йорданшта йауу Хэйр ад-Дин Абд аль-Азиз Мыхц йахIварала асайт аредакция пшгIара йджвыквылтI. Ауи МыхцргIа ртурых гIаййырдырныс йтахъыпI, араъа йъахIыльчва йтаркIвуи йтахыми дазцIгIатI. Ари ауысла апхъала йхIзыгIардырыз ахабарква асайт йгIаквхIцIахьатI, ауаса хIара хIпшгIара ауыла йгьашIахIымрыстI, аткъвым йрыуу заджвы атамам гIахIайхIвныс хIтахъын. Ауи хIынасып йгIанакIытI. Мыхц Тамара (ужвы лтдзахьыз НакIвахвпI) йахIбу абанпара дрыуапI. Ауи лгIагвалашвахраква хIыцагIвылшатI. ХIызлачважваз йауата рыцIа йхъаду ажванахъаква швгватра рзынахIырхитI.
«Сара сыхьыз ТамарапI, Мыхц АхIмад сипхIапI. Саба айсра даладзтI. Ауи хгIвайщчва йыман: Дольатгьари, Маджьид, ХIаджьбакьыр. ХIаба дрылата пщгIвы йнадзун. Ауат хгIвахщчва рыман. ХIабаду йпщыгIващчвагьи хIаджьчпара йцахьан.
– Швабаду йыхьыз шпакIву?
– ХIабаду Хiвсин-хIаджьхIва йыпхьун. Йащчваква рыхьызква схIвушма?
– Щта.
– ХIвсин-хIаджь, Умар-хIаджь, Багъа-хIаджь, Йараджьыб-хIаджь. Датшагьи ращакI йыхьыз гьсыздырхуам. Азаджв йгIариква рунашва схIвахьатI – гIвыпхIчва йыман. Азаджв Къвбина датацан. Арахьари ращакI гIари гьйымамызтI. Саба йащахIба Дольатгьари Атенгьыз КвайчIва ухъыста йаъу акъральква зымгIвагьи дгIарыкIвшатI. Сабаду ткван йыманта ауи тичIвпкъыгIва гIайглун. Йараджьыб-хаджь Мала-АбазинскIа кыт йтабзазуз йпачва дыргахын ауаъа адуней йхIваджьтI, йадгьылхъвгьи ауаъа йаутI.
Сабаду ткван йыманта йпа (сара саба) айфандыта дайрыпхьаныс йылшун. Ауи азаман арыпхьара ауыс уыжв апшта йгьмайрамызтI, йазалхта апхьарта гьаъамызтI. Зны Хъвыжвду апны йапхьун, зны Адыгея апны. УадыргIвана ауаъа архъвыхраква йрыцIсуан. Саба гIарып бызшва бзита йдыруан, абызшва здыруаз хвитта драчважвун.
- МыхцргIа ХъвыжвчкIвын йштанагаз гIдырныс хIтахъын, йзапш кытйа ауат ъахьгIайтыпахыз?
– ЙынджьыгьчкIвын йауан. Мала-АбазинскIа кыт апны саба тынчта дыгьдмырбзазузтI, дъайфандыз ахъазла щардагIвы ауи дышддыркIуаш йащтан. Ауаса ауи аъачIвагIала мышкIы дыгьнымхатI – апхьара дангIалга авласт тшапсахтI. Йаргьи тгIачвала ауыла йгIатыцIхтI. ЙахIбу ахыгIв сабичва Мала-АбазинскIа апны хIйытI: Шура, сара, Рая. Арахьарат ХъвыжвчкIвын апны акIвпI адуней йъагIаквылыз. ЙачIвыйа датша сызламчважвас?
– МыхцргIа рткъвым ащайдза ъабагIаджвыквылуа?
– Ауи тамамта заджвгьи йгьидырам. МакьарргIа Бибаркт унашва анахъарцIуз азаман йгIаншаз закIы аунашва шырхIвахуаз здырхитI. Трыквшта дгIатыцIын МыхцргIа дрыуата лыгажвкI зны дгIайтI. АмгIа гIахърыхъванчгIа йауата ауи лабакI йыман. Йахча ауаъа йтата йынкъвигун. Ауи дыззгIайыз нышв напIыкI йыциганыс ахъазла акIвын – данпсра ауи анышв йнышвынтара йаквырпсахра йтахъын. Тамамта йгьсыздырам ауи хIышта дтыцIта ауыла дызхъысыз, ауи ареволюция апхъала акIвын. Ауат хгIвайщчва йнадзун, рангьи днарахвын ахыгIвгьи ахъысхтI. Ареволюция апхъала ауи алыгажв зынзаджвыкI дгIайын ауи амщтахь заджвгьи дыгьйымбахтI.
– ЙынджьыгьчкIвын акIвызма ауи дъагIайыз?
– Щта. ЙынджьыгьчкIвын дгIайын МыхцргIа дрыуата заджв йпны дгIашIастI, зпны даъаз тамамта йгьсыздырхуам. Ауи агIан хIабадучва абгаркIван. Ауи агIан Бибаркт йаунашвачпагIвыз Макьар йакIвын. Ауи асас тачанка йыщтагIайщтитI, йпны дирайгван йчIайхIтI. Трыквштала данацапахуаз ахI алыгажв дйызгIайын, – «СогIата йуыстырйа? Ахча уазыбжума?» – хIва дицIгIатI. Алыгажв ахча гьйымуытI. «Чвахъабагата улабатIакIв гIасыт», – хIва дйыхIватI. АхIгьи лаба пшдзакI йыман. АхI ауи джьайщан, – «Йауа, ауи согIата йауума?» – хIва дазцIгIатI. Алыгажв йджьауапхатI: «Ауи сунагIва апны зымгIвагьи йырбауата абльын йкIнысхIата адуней съадзакву учва ахъазбауа йынкъвызгуштI», – хIва. Ауат агIвзачвахатI. Ауи амщтахь алыгажв дцахын ауи ахIа йхабар заджвгьи йгьйымгIахтI. Заджвымзара заджвы хабаркI йгIазтынгьи адуней рхIваджьхьатI. МыцхргIа йрыуата ужвы йгIанхаз зымгIвагьи сара йсайцIбапI. ЙачIвыйа ауат йырдырхуаш? ХIаджьбакьыр пщыгIв пачва йыман, ахыгIв гьаъахым. Датшагьи заджвы – Багъа-хIаджь йпа йпа суратхъыхыгIвта агазет апны дынхун. Ауи адуней дгьыквхым, ауаса йыхыгIв айщчва абгаркIвапI. Ауат сара зынгьи йгьсымбастI.
– МыхцргIа ЙынджьыгьчкIвын йтыцIта Мала-АбазинскIа йшпатанага?
– Сара саба дыздыруаз рыла дыцIцIырныс дащтан. Ауи азаман айфандква гьдмыртынчуазтI. МышкIзаджвыкIгьи даланымхазтынгьи дырра шгIайыквшвазла швъа йыман. Ауи ашвхIаусыгIвала Мала-АбазинскIа дталхтI. Ауи йапхъала хIткъвым йрыуата датша гIвтгIачвакI ауаъа йцаххьан. УахьчIвала ауат рпачваква абгаркIвапI. ХъвыжвчкIвын апны хIткъвым рыуа заджвгьи дгьтахым. ГIвайщчва хIыман, ахщчва унагIва йаналал, ауатгьи арыла йгIайтыпахтI, аргваныта йшбзазуш апшта. ХIащакI машина даквчIвата амгIва хъараква гIамидун. Бара Кьарим дыбдыруазма? Абар Кьарим йсурат. Ауи дуысагIвын. Ауи йан сара дсахщахIбапI. Сара щардала ауи йкнигаква счIвыуа срыпхьитI. Ахабар шызгIазла, Малка кыт апны «Махц» – хIва рткъвымхьызта щардагIв бзазитI. Саща ауи аткъвым дрыуата пхIвыскI длабадыруан, зымгIвагьи хIабайырдырныс дащтан, дахамдзауата ахрат дцатI. Ауи акIвпI йыздыруа. Саба йахщчваквагьи гьабгахым. Ауат хгIвы йнадзун: Тутей, Назыкь, Хвыжьа.
– Байщчвакви бахщчвакви рыхьызква гIахIахIвстI.
– СащакI МуссахIва йыхьзын, йгIвыджьхауа СлавикхIва хIйыпхьун, ауи ашвъа ВладиславхIва данын. Сахщчва: Шура, Тамара, Рая, Люба, Тая, Катя.
– ХъвыжвчкIвын швтамылскIвагьи ауаъа МыхцргIа табзазузма?
– Момо.
– Уыжвгьи йгьтахымма?
– Момо, хIткъвым йрыуата ауаъа заджвгьи дгьтахым.
– ЙынджьыгьчкIвын швткъвым йрыуата аджвырагIв табзазума?
– Щта, йтабзазитI.
– Ауат ауаъа йштанагаз ахабар бдырума?
– Момо, йгьхIыздырам. ХIаба йдырныс ауашын, ауаса дгьаламчважвузтI. Ауат ауаъа йштанагаз заджвгьи йгьидырам. ХIаба йыквлагIвчва йырдыруазарын, ауаса ауатгьи абаъаху? Ужвы ауат ргIариква йгIархъшахъыцIыз ракIвпI ауаъа йбзазауа. Малка апны йбзазауа МыхцргIа «Махц» – хIва акIвпI рыхьыз шырхIвауа. Саща зъараны сйыхIвузйа: «Муса, цхъва змам гьаъам. ХIаргьи знымзара-зны адуней хIыквцIхуаштI. ХIысабиква йырдырпI, Малка ауи апшта йгьхъарам – уцата акыт унашвахъцIарта апны уазцIгIа, ауаъа абзазагIвчва рыхьызква зну ашвъаква рымапI. Аткъвым йрыуакву гIаута урабадыр. ХIапхъанчIвиква ртурых здыруа заджв дрылазтын щта?» – хIва. Ма, ауи йчпарныс дгьахамдзахтI.
– Тамара, зунашва басхIвыз асальамшвъа гIазгIвыз тшизынабырхауата йбхIварызйа? Ауыгьи йтдзахьыз МыхцыпI.
– Ауи хIыбызшва йдырума?
– Йымдырыргьи йзатаркIуаштI.
– ЙсхIварыйа? АлахI азгIвадара гIауитыргIатI, саща. Йуылшузтын ухIызгIай. ХIара хIныбыжьла хIнаскIьахьан ауыла хIгьызнайуашым. УгIайта тIакIв тшхIырба. ХIткъвым ураргванызтын йацалхIыргапI. Сара хIабачва рабачва рыхъазла йыздыруа зымгIва уасхIвпI. УгIайгва. Уткъвым атурых ъанкъвуцауа ахъазла уызгIвадахатI. Сара сузыразпI. АлахI дузыразхатI!»
ХIара хIайчважвара Йорданшта йауу хIысас йыхъвушта хIгвыгъитI. Йабацара, йабадучва рыхъазла йдыруа йалахIапI, мгIва шIыцкI дыквнацIапI.
Квициния Инна,
«Абаза Къраль» сайт йазалхпI.