Хымшҟа раԥхьа алашара ахә сшәеит. Асоветуаа ус ҳааӡан, инухуа аӡи алашареи ианаамҭоу ахә ушәон. Аибашьра ааилгазар, афымцамч ахә ршәоит ҳтәылаҿы инхо рыбжаҩык, егьырҭ изшәо рыбзоурала иааиуеит. Ари апроблема иахьанӡа аҳәынҭқарра аӡбара алымшеит, аха ааигәа ицәырҵыз ҳшьара ҳақәзырҟьаз аграфик иаанарԥшит аԥсуа фымцамч "ахыза заҟароу рзымдыркәа" Аԥсны анапхгара амаининг фермақәа амҩа шрырҭаз.
Абҵара 15 инаркны ҳтәылаҿы иалагалоуп афымцатә ԥкрақәа, даҽакала иаҳҳәозар - аамҭа-аамҭала ҳалашара дырцәоит. Ари аграфик дырԥсыҽуеит ҳәа иахьа ишҳаларҳәазгьы, уи рацәак угәы шьҭнахуам. Ахьҭақәа злаҟалаз ала, уи акыр ишаргәамҵыц иаргәамҵуеит лашарада иаанхо ҳуааԥсыра, ахьҭакра иарҿиар ауеит ачымазарагьы.
Аабыкьа Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа имҩаԥигаз ипресс-конференциаҿы иҳәеит "амаининг бизнес хәарҭоуп, зхы иақәиҭу афымцатә еилазаара аныҟоу" ҳәа. Убри зхы иақәиҭу ҳәа апрезидент дызҿу ауп ҳтәылаҿы иҟам. Аԥсуа енергетика "абӷа шыӷәӷәам" аспециалистцәа алацәажәоижьҭеи маҷ ҵуама, аха ус акәзаргьы, афымцамч ныхга маинингқәа рхархәара шыҟамлозгьы, уи 2016 шықәса раахыс ҳтәыла алагалара иалагеит. Иаларгалон, аха ахархәара мҩақәызҵоз ԥҟара ыҟамызт, даҽакала иаҳҳәозар, ҳфымца ахархәарала маӡала амаинингуаа аԥара дырҳауан. Аҳәынҭқарра уи аҟынтә аԥаратә лагалагьы амамызт.
2018 шықәса рзы уи ахархәара ҟалом ҳәа иаанкылан, аха аҳәаа иахыганы аагара ԥынгыла амамызт азы, иахьа уажәраанӡа иааргон амыругақәа, иаахтны иаҳәозар, иформалтәын "ахархәара ҟалом" захьӡыз ақәҵара. Абас еиҩысҭаарыла аус зуаз абизнес ахархәаразы сынтәа цәыббрамзазы аиҳабыра азин аныҟарҵа, амаинингуаа ишрымчыз аусура ианалага, ҳалашара абӷа ааԥырҵәеит.
"Амшынеиқәафымцамч" аспециалист Гәырам Џьаџьаиа иҟаиҵаз аҳәамҭала, "иахьа аԥкрақәа иҟоу Аԥсны амаининг ахьыҟоу азоуп". Цәыббрамзазы Аԥсны аиҳабыра амаининг фермақәа русуразы азин ҟарҵеит акризис иҟоу азы, уи иалҵуа ашәахтәқәа абиуџьет арбеиоит ҳәа игәыӷны. Анаҩс, жьҭаара 21 рзы амаинингқәа раагара азин ааныркылеит. "Амшынеиқәафымцамч" ахада Михаил Логәуа ишиҳәаз ала, "20% амаининг ахархәаҩцәа роуп ашәҟәы зыҽҭазгалаз, егьырҭ азакәан аԥсыҽра рхы иархәаны рхазы амал дырҳауеит".
Абасала, ҳара ҳааит иахьа иҳамоу аҭагылазаашьаҿы. Официалла иҳалаҳәоу ацифрақәа ракәзар, удыршанхоит, Аԥсны аҳазалхратә еилакы ахада Гәырам Инаԥшьба ишиҳәаз ала "ҳазҭоу ашықәс жәымзы ирылагӡаны Аԥсны иҭаргалахьеит 43 нызқь 414 мыруга. 2016 шықәса инаркны 2019 шықәсанӡа - 21 нызқь 218 рҟынӡа". Ари ашықәс азы иҭагалоу ҳазхәыцуазар, рекордтә маинингтә шықәсоуп.
Сырзыӡырҩуан Жәлар Реизараҿы абри азҵаатәы иахьалацәажәоз. Иазгәасҭарц сылшоит ари аилатәараан уаанӡатәи амчра иахароу, уажәтәиқәа ирхароу ҳәа адепутатцәа урысшәалатәи рыгәрымра ишаҿыз, ихадаз азҵаараҿы - ҳенергетика ҭазырхо амаининг аанкылара алзыршаша ҳәа акы ишазымааиз, уи азы қәҵарак иаарласны иҳадаҳкылоит ҳәа аҵыхәтәаны ишырҳәазгьы. Аиашазы, хымԥада ари аанкылатәуп ҳәа иқәгылогьы рцәаара аарла иубоит.
Амаинингқәа маӡала аус шыруаз иаахтны ирҳәоижьҭеи маҷ ҵуама, аха ферма дук иахаҩаны иаанкылоуп ҳәа аинформациа аԥшаара уадаҩуп. Аиашазы, ариабжьарак ирлас-ырласны феисбуктәи адаҟьаҿы "Амшынеиқәафымцамч" иҳаланаҳәоит дара рреидқәа рыбзоурала изакәанымкәа аус зуа амаинингқәа шаҿыху. Аҵыхәтәантәи аинформациа ишаҳәо ала, Аԥсны араионқәа рҿы иаанкылоу амыругақәа рымч зынӡа 30 МВт рҟынӡа инаӡоит. Убри аан афермақәа зтәу рыхьӡ-рыжәла аӡәгьы ирзом макьаназы. Афорум аҭааҩцәа агәрагара рцәыуадаҩуп, амаинингқәа аҿызхыз анцалак ашьҭахь, урҭ рыԥшәмацәа уи шаҿарымкуа азы. Уи адаҟьа аус азызуа "Амшынеиқәафымцамч" апресс-маҵзура ахҳәаа шыҟанаҵо ала, "аҿыхра анаҩс ахылаԥшра амазаауеит".
Ажәлар рыгәҩарақәа сырзыхынҳәуазар, амаининг фермақәа мҽхакы ҭбаала измоу аԥсуа политика анырра азҭо роуп, убри аҟынтә "урҭ рабашьра" амчратә усбарҭақәа рҽазыркып ҳәа аӡәгьы дгәыӷуам, дара ирхаҭарнаку уи абизнес далахәзар ахьауагьы азгәаҭаны. Убасҵәҟьа сгәы иаангоит схаҭагьы.
Иҟалоит амаҷ-саҷ змоу ртәы ааҿыхны, егьырҭ "адуқәа" ртәы рымбошәа инавсыргьы. Ахәыцрақәа хәыцроуп, ареалтә ԥсҭазаарахь сгьежьуазар, ҳтәылауаа лашарала еиԥҟьоуп, уи иаргәамҵуеит цәгьаӡа.
Иахьатәи аҭагылазаашьа аибашьра ашьҭахьтәи аԥсҭазаарахь схьанарԥшуеит. Усҟан, 1994 шықәсазы алашара графикла иаҿырхуан, иара убас, аӡы аҟамзаара уҳәа, даара аџьахаџьафара рхыргеит ажәлар. Уажәы ҳҭагылоуп 2020-тәи ашықәс, уи алагамҭазы, "ажәлар ҳарлашоит" зҳәоз аоппозициатә мчқәа атәыла иахагылаз апрезидент ԥхьатәара дрышьҭын, дара анапхгарахь иааит.
Абар, аӡын ҳаҽԥынгылоуп, иахьанӡа ҽнак хынтә ҩба-ҩба сааҭ алашара ааҳамхны ҳаадыртәон. Уаҵәы инаркны ҽнак ҩынтә рахь ҳаиаргоит рҳәеит, аха уигьы уамак еиӷьу ҭагылазаашьам. Ахәылбыҽха асааҭ быжьба рзы уажәааны хәлоуп, уиар узыцәом, утәар узтәом. Атәылауаҩ лаҳасабала еснагь амчрахь иааиуа рҟынтәи сазыԥшуп егьырҭ ирзыҟамҵаз ҟарҵозар ҳәа, аха уаҳа умԥсит.
Сара сусҭҵааҩым, аҳәара сцәыуадаҩуп амаинингтә олигархцәа азусҭцәоу, аха ауаажәларраҿы гәҩарас ирымоуп ари абизнес иалахәуп ҳәа аоппозицеи амчреи ирхаҭарнакцәоу. Насгьы, иара аԥара бзианы излаанаго ала, амаининг аԥыхра згәы ацԥыҳәо рацәаҩым.
Иацы Бзыԥҭа акырцх леит, асы ааигәаны ишьҭоуп ашьхақәа ҳахьырҿаԥшуа. Амшқәа иҵегь иааиҭасыр, асы ҳзаургьы ауеит. Ас иҟалар, алашара ацәара ауаа рыҭра иҭнарҟьашт.
Алашара ахә сшәозар, исҭахуп лашарала сеибыҭазар. Аҳәынҭқарра иахагылоу роуп абри аус аҿы аҭакԥхықәра зду, афымца маӡала иаҵаӷьычуа амаинингуаа аарԥшны рахьырхәра, урҭ афермақәа амчратә усбарҭақәа рхаҩаны иаанкыланы, ауаажәлар алашара рыгмырхара.
Зегьы иреиӷьуп, ҳенергетиказы иҭархагоу амаинингқәа русура аанкылазар. Санҵамҭа шьыжьаахыс саҿуп, зны алашара дырцәоит зны иадыркуеит, ҳкомпиутерқәа ари аҩыза аиҭарсра рылаӡаӡом, аҩны иҩнагылоу фымцала аус зуа атехника: архьшәашәага, аӡәӡәага, ахәыҟаҵага уҳәа рымч каҳаит.
Иахьа иҳамоу аинформациа ала, ари ашықәс нҵәаанӡа алашаразы шәалҟьамрак ыҟаӡам, абас ԥшандагаҵас аамҭа-аамҭала алашара акуа, ицәо иаанхар алшоит, иааиуа ашықәс азы ЕгрыГЕС аремонт ианалаго, Урыстәылантәи афымцамч арахь аиагара алыршахаанӡа.
Изхарада, схәыцуеит дырҩагьых...
Ирхароуп ииасыз ахәышықәсқәа раан амаининг анықәнагалаз зыла хызҩаз аиҳабыра, иара убас, иахьа иаҳхагылоу, маӡала алашара зӡоз раанкылара аҭыԥан, алашара амч зеиԥшроу иазымхәыцкәа азин шыҟало ҳалазҳәаз.
Амаинингқәа шьаҭанкыла иқәхтәу мыругақәоуп, ҳфымцамч зеиԥшрацәоу саԥшны исҳәозар. Аус муӡакәа аԥара арҳароуп маӡала амаининг фермерцәа зҿу. Убри аан ахархьуаа рыгәхьаа зку дыҟам…
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аҳәба амаинингтә фермақәа ралкаара азы: ари аус аҟны ауагьы аҭынхагьы дҟамлароуп
Озганԥҳа амаининг иахҟьаны "Амшынеиқәафымцамч" иаиуз ацәыӡқәа дрылацәажәеит
Sputnik
Сергеи Дбар аибашьраҿы иааирԥшыз афырхаҵара далацәажәо, Аԥсны Раҧхьатәи Ахада Владислав Арӡынба ус иҳәахьан: "Сергеи Платон-иԥа Дбар иҟаиҵаз аԥсуа жәлар зегьы ирдыруеит. Сара сызлахәаԥшуа ала, ҳиааира аагараҿы иара илагала дуӡӡоуп. Исхамышҭуа схаҿы иаанхеит Сергеи Платон-иԥа иажәақәа, аиааира анаҳга ииҳәаз — "Уажәшьҭа ҳгәы рҭынчны ҳаԥсыр ҟалоит, избанзар, ҳуалԥшьа наҳагӡеит" ҳәа".
Лаҵарамза 2, 1946 шықәсазы Мгәыӡырхәа ақыҭан диит заб игәараҭа еснагь иҭҭәааз, зхәыҷра ашықәсқәа ақыҭаҿы изхызгаз, еснагь аччареи ахәмарреи згымыз, зшьапы зыжәлар рԥеиԥш азы иеихызгаз, зцәажәара, зхәыцра, змилаҭ рҭоурых иузаҟәымҭхо иадызҳәалоз, Аԥсны ашәарҭа ианҭагылоз зыбжьы аӷьеҩҳәа изыргоз, ҳарбџьармчқәа ҵәатәы шьаҟаны ирыҵагылаз аибашьҩы-аинрал, Аԥсны Афырхаҵа Сергеи Платон-иԥа Дбар.
Мгәыӡырхәатәи абжьаратә школ далгеит, уи ашьҭахь Бақәатәи иреиҳаӡоу азеиԥш арратә ҵараиурҭа хиркәшеит, авзводи, аротеи, абаталиони ркомандирс дыҟан, Фрунзе ихьӡ зху Арратә академиа азыӡырҩыс дыҟан, Аеҵәа ҟаԥшь аорденқәа дыркавалерын, Германиеи, Венгриеи, Ефиопиеи реиҳабыратә ҳамҭақәа ианаршьахьан, Аԥсны аиҳабыра иҟарҵаз аҳәарала, 1990 шықәсазы Сергеи Дбар арратә комиссарс дҟаҵан. Ақырҭуа-аԥсуа еибашьра ианалага инаркны уи Аҟәа ахьчара напхгара аиҭон.
"Сергеи Дбар аибашьра алагаанӡа хаҭала дсыздыруамызт, аха иӡбахәи имаз арратә ԥышәеи ртәы саҳахьан. Август 26 рыҽны Гагра ахырхарҭаҟны имҩаԥаагаз, илҵшәадаз ажәылара ашьҭахь ҳаибадырит. Ҳгәыԥ ахьыҟаз аҭыԥ ахь Сергеи Дбар шьыбжьоншьҭахь дааит, убра ҳаиқәшәеит, ҳаибадырит, уи инаркны аибашьра зегьы ҳаицын", — ҳәа игәалаиршәоит Сергеи Дбари иареи реибадырра шыҟалаз Гарри Саманба.
Афронт Гәымсҭа аӡиас ахь ианиас ашьҭахь, Сергеи Дбар Бзыԥтәи ахырӷәӷәарҭатә ҳәаа аштаб еиҳабыс дарҭеит, Гагра ахақәиҭтәра напхгара азиуан, уи қәҿиарала ианхыркәшаха, Гәымсҭатәи ахырӷәӷәарҭа акомандаҟаҵаҩыс далхын.
1993 шықәса лаҵарамза инаркны Аԥсны арбџьармчқәа рыштаб хадас Сергеи Дбар дҟаҵан, иара Аԥсны аҳҭнықалақь ахақәиҭтәра аплан аус адызулаз дыруаӡәкын.
"Даара иаҳирбаз, иаҳирҵаз рацәоуп, аибашьра абаҳбахьаз, иара арратә напхгара азыҳәан дыррала деиқәшәан, акәамаҵамарақәа идыруан, шәаԥхьаҟа ишәыхәоит ҳәа ҳаҳәаны, иҳабжьеигоз рацәан. Иџьабаала, ибзоурала ҳаԥсы аанхазшәа сгәы ыҟоуп иахьагьы. Иаҳирҵоз убас аҟазшьа аиҭон, иара днавсны, ҳхаҿы инеирц азы алаф ааҳәашәа иҳазнеигон. Даара игәра ҳгон, аиаша азыҳәан, абык иеиԥш игәра ҳгон, ииҳәозгьы ҳахыԥомызт", - ҳәа ациҵеит Аԥсны Афырхаҵа Гарри Саманба.
Аибашьраан "17-тәи", мамзаргьы "Аду" ҳәа ахьӡ ҷыдақәа иман Сергеи Дбар, иара дахьыҟазаалак аибашьцәа дырԥшаауан, агәра ргозаргьы иара имазҵааӡакәа шьаҿак ҟарҵомызт.
"Абри ауаҩы сара игәы каҳаны дсымбаӡацызт, избан акәзар иара игәы каҳазҭгьы, ивагылазгьы ҳгәы каҳауан. Иара амҩа иаша ҳақәиҵон, адҵа ҳаҭаны уа аштаб аҟны дтәо акәымкәа, доусы ҳахьыҟоу днеины, дынҳавагыланы, илаԥш ҳхын, имацарагьы аԥшыхәра данцозгьы ыҟан", - ҳәа азгәеиҭеит Саманба.
Шрома аҭарцәраан ԥшыхәра ицаз Сергеи Дбар аӷацәа рыгәҭаҵәҟьа далашәеит, дыҭҟәаны дыргарц маҷк ауп игхаз. Аԥсуа еибашьцәа Анцәа иҳәон Сергеи Дбар деибганы дхынҳҳәырц.
"Шрома анаҳгоз аан аҳаркыра зегьы ҳзымгаӡеит, уа ҳаангылеит, иара аҵх лашьца иалагӡаны ԥшыхәра дцеит, даауеит ҳәагьы ҳаԥшымызт, избанзар аӷацәа рыгәҭанӡа днеит. "Сзымнеиргьы иҟоу, иҟоу абри ауп", - ҳәа аинформациа ҳаиҭеит. Анцәа имчала, иара деибга дгьежьит. Уи ашьҭахь иаҳҳәалон данцозгьы ҳамбеит, данаауазгьы ҳамбеит ҳәа. Аиааира агаразы Аҟәа ахақәиҭтәра ҳҽаназыҟаҳҵоз, есҽны ҳаибабон, ҳгәы ҟаҵаны амҩа ҳақәиҵон, аибашьра еибашьроуп, аӡәгьы дҭахароуп, аӡәгьы дыԥсыроуп ҳәа иҳәалон", — абасала ари ахҭыс игәалаиршәоит Гарри Саманба.
Абри ашьҭахь аибашьцәа даҽазныкгьы агәра ргеит Сергеи Дбар имаз агәаӷьреи адырреи Аиааира аҟынӡа ишнанагоз.
Сергеи Дбар зажәа ҿацаӡа иҟаз, агәаӷьра злаз, хара ихәыцуаз ԥхьагылаҩны ҳаибашьцәа дырзыҟан. Аибашьра ашықәсқәеи уи ашьҭахьи иоуз агәыфареи агәамҵреи ирыхҟьаны игәабзиара уашәшәырахеит.
"Иара ианакәызаалак аибашьра далацәажәомыз, аҽхәара захьӡу уи иааигәара иҟамыз акакәын. Аиааира амш аныҟоу, қәгыларак аныҟоу џьара акы имҳәозар, абжьааԥны уи далацәажәаӡомызт. Иҟасҵаз ҳәагьы дыҽхәомызт. Акызаҵәык ииҳәоз, аибашьра цон, аха уаҟатәи аԥсҭазаара аҵәыуареи, алаӷырӡи, агәырҩеи шыҟоу еиԥш, алафгьы ацын, лафшақә иигәалашәақәоз акы имҳәозар, аибашьра зынӡагьы далацәажәомызт", — иҳәеит Саманба.
Сергеи Дбар аибашьцәа ргәалашәараҿы даанхеит, аԥсыуа хаҵа наганы, зыжәлари, зҩызцәеи бзиа избоз, аибашьраҿы дмыцәа-дымтәа, аҩныҟа дымца аиааира аагара иазықәԥоз фырхаҵаны.
"Гәыкала зыԥсадгьыл зҭахыз абри иеиԥш ауаҩы иԥшаара уадаҩуп. Санхәыцлак, сгәы иабоит иара Анцәа даҳзааишьҭызшәа, избанзар илшаз зылшаз маҷуп. Иара аԥсҭазаараҿы егьа ицәыуадаҩзаргьы, зныкгьы иҿы ҭыганы акгьы иҳәомыз. Убасҟак дҳаракын, аӡәы усыцхраа ҳәа сышԥаидгыло иҳәон. Ихы шьҭыхны зегь реиҳа сара иҟасҵеит ҳәа иҳәаны ахааназ исмаҳацызт. Сергеи иаҳзаанижьыз агәыбылра еиԥымкрада иаагоит. Даҳзымыхьчеит Сергеи, иҟамзаара ҳныԥшуеит. Иеибашьратә мҩеи ифырхаҵареи аҭоурых иазынижьит", — иҳәеит аибашьраан Сергеи Дбар ивагылаз Аԥсны Афырхаҵа Гарри Саманба.
Рашәарамза 27 рыҽны, 2002 шықәсазы Сергеи Дбар 57 шықәса дшырҭагылаз иԥсҭазаара далҵит. Иҟаиҵарц ииҭахыз рацәаӡан, урҭ зегьы бжамҽамны иаанхеит. Зыхьӡи зыжәлеи еидкыланы аҳәара иаԥсахаз, зымчи зылшеи зыжәлар ирызҭоз, зхаҿсахьа наунагӡа зыԥсадгьыл иазынзыжьыз Сергеи Дбар игәалашәара аҳаҭыраз аҳҭнықалақь Аҟәа амҩадуқәа руаки Гәдоуҭатәи иҭахаз аибашьцәа рмузеии ихьӡ рыхҵоуп.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Ҳаԥсуа литератураҿы сара даҽа шәҟыҩҩык дысгәалашәаӡом Кәымф Шьрын-иԥа Ломиа иаҟара Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгылаҿы зхы-зыԥсы ақәҵаны акыр шықәса иааиԥмырҟьаӡакәа аус зухьаз. Уи ашьыжь шаанӡа амаӡаныҟәгаҩцәа раԥхьагьы аусураҿы днеиуан, амш иааимнахаанӡагьы иҭыԥаҿ аус иуан, мамзаргьы ахәылԥазқәа еиҿикаауан, имҩаԥигон аиԥыларақәа, иазыҟаиҵон ҿыц иҭыҵран иҟаз ашәҟәқәа, ма Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла иалаларан иҟаз аҿар рышәҟәқәа еиқәиршәон, аҭыжьра иазыҟаиҵон.
Кәымф Ломиа сара санихьӡа иаркы-ирцә ҳәа дыҟан. Уи Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла аиҳабыс усҟан иҟаз еицырдыруа аԥсуа поет, ашәҟәыҩҩы Иван Константин-иԥа Ҭарба дарӷьажәҩан дивагылан, Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгылаҿ имҩаԥысуаз аусқәа зегьы реиқәыршәараҿы, разрыхиараҿы иара инапы зԥимшьуаз, дызхьымӡоз акгьы ыҟаӡамызт.
Сара раԥхьаӡа Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгылаҿ саб снапы санкны симан саннеи, ашәхымс уанынхыҵлак иԥырԥыруа иуԥылоз амаӡаныҟәгаҩ ԥҳәызба ԥшӡа исалҳәеит аиҳабы иҿы Кәымф Шьрын-иԥа дыштәоу, уаҵәы имҩаԥысраны иҟоу еиԥылара дук рыҽшазыҟарҵо, шьҭа рцәажәарагьы ахыркәшарахь ишнеиуа, ҳаргьы ҳидикылартә ишыҟалҵо. Уи ҳара, саби сареи, даара ҳаигәырӷьеит, избанзар знык убра ҳгәы рҭынчны ҳаздәылҵыр, саб иҳәалон еиԥш, ҳзыргәырӷьаша ак ҳарҳәар, нас иҵегь ақалақь аҿы иҳамаз аусқәа ҳрыхьӡон, цәыкьагьы аҩныҟа ҳҩеиуан.
Амаӡаныҟәгаҩ ҭелла иахьылҳәоз саҳаит Кәымф Шьрын-иԥа Ломиа иахьа аусқәа рацәаны ишимоу, аха урҭ дшаархашәалалак, сасцәақәак Гагрантәи идикылараны дшыҟоу. Са сахьтәаз аҟаԥыҳәа иаасгәалашәеит уажә ааигәа даара исгәаԥханы исҵаз иажәеинраалақәа руак, абар иара, уи иахьагьы исгәалашәоит:
Сара исҭахуп аҵла адацқәа
Адгьыл иалмыԥсаарц бзанҵы.
Адәаҿы ииларц ашьацқәа,
Ашәҭқәа есымша иҭазарц рыԥсы.
Жәҩанаҿ аеҵәақәа мхәашьырц,
Урҭ збаларц ажәҩан иаҿаҩҩы.
Аԥсыӡ аӡыжь аҿы имхәаҽырц,
Адгьыл аҿы - ауаҩы.
Исгәалашәаз ажәеинраала сгәы аарыӷәӷәеит, издыруада, сара сыӡбахә абауаҳаи ҳәа дсазҵааргьы, исҳәо сыман, амала сыԥхамшьар! Сара ус зны-зынла исыхьлон, аха уи шәымҭак акәын, нас иаразнак исгәалашәон!
Саб ашәҟәыҩҩцәа зегьы шамаха дрышьцылан, избанзар Баграт Шьынқәбеи, Алықьса Џьонуеи, Ҷыҷыкәа Џьонуеи ҳареи қыҭак ҳазлатәыз ала, рыҩнқәа рҿы акырынтә днеихьан, уаҟа урҭ ирҿахырсҭан, убри азы ирлас-ырласны дрықәшәалон, насгьы иаргьы данқәыԥшӡаз ажәеинраалақәа иҩуазаарын, аха нас, Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду ахь данца, ишьҭеиҵеит уи аус.
Уи зегьы уажәы исгәалазыршәаз, Кәымф Ломиа уи аҽны даара ибзиан ҳидикылеит саби сареи, нас ҳнаганы Иван Ҭарба ҳаиирдырит, уи даара зҿлымҳарыла даҳзыӡыҩрит, амҩа шсыҭатәыз, сҩымҭақәа акьыԥхь ишазырхиатәыз рнапы ианиҵеит иусзуҩцәа! Уи сара сзы мҵәыжәҩан, саби сареи аҽнынтәарак ажәҩанахь ҳзымԥырит акәымзар, уаҳа акгьы ҳагымхеит!
Ажәакала, сара сзы акраанагеит апоет Кәымф Ломиа дшысԥылаз, сышидикылаз, уимоу, иҳалалӡа иҟаз иччаԥшьҵәҟьагьы абыржәыгь исгәалашәоит. Уи нахыс, апоет ирҿиара еиҳагьы сазҿлымҳахеит, игәныскылеит, иара еиҿикаауаз, иара дызлахәыз аиԥыларақәа зегьы шамаха сҩызцәеи сареи ҳаҽрылаҳархәуан. Иахьагьы слымҳа иҭаҩуеит уи хрыжь-хрыжь, ажәак изыӡыҩрцәа рҟынӡа имнеир ҳәа дшәаны дзыԥхьоз иан илызкыз иажәеинраалақәа руак:
Бара быԥсы ҭанаҵы,
Сара исыхьӡын "ахәыҷы".
Агәашә санҭыҵуаз шьыжьы,
Ибҳәон: "Убзиаз, нан, схәыҷы".
Хәылбыҽха ашҭаҿ игар сыбжьы,
Бгәырӷьон: "Заа дхынҳәит схәыҷы".
Бҵаауан, снатәар сеиқәышьшьы:
"Угәы акралоума, нан, схәыҷы?"
Сҩыза дсыцны санааи аҩны,
Бгәырӷьеит: "Инасыԥ збеит схәыҷы!"
Сара дансоу ахылҵ хәыҷы,
Агарашәа бҳәон: "Схәыҷы ихәыҷы!"
Бара быԥсы ҭанаҵы,
Сара исыхьӡын "ахәыҷы".
Ба бцеит, зегь сызныжь сара,
Быуаҩра, быразра, бгәыбылра.
Заҵәык сан, исцәыбгеит сара,
Сара схәыҷра, сара схәыҷра…
Уажәы иаҳгәалаҳаршәап апоет ихәыҷра шықәсқәа, ибиографиа, аҵара ахьиҵоз, аус ахьиуаз, ишәҟәқәа рыхьӡ.
Ломиа Кәымф Шьрын-иԥа диит жәабран 14, 1928 шықәсазы Очамчыра араион Кәтол ақыҭан. Аҵара иҵон Очамчыратәи аԥсуа школ аҟны. Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә техникум далгеит 1946 шықәсазы, нас – А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт 1950 шықәсазы. Аус иуан агазеҭ "Аԥсны ҟаԥшь" акультуреи абзазареи рыҟәша аиҳабыс. 1955-1957 шықәсқәа рзы ажурнал "Алашара" аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩыс дыҟан. 1957 шықәсазы ажурнал ҿыц "Амцабз" аредактор хадас дарҭеит, аха хара имгакәа дыиаргеит Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла аусбарҭа аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩыс, араҟа аусгьы иуит 1984 шықәсанӡа. 1986-1993 ашықәсқәа раан Аԥсны Аминистрцәа Рсовет аҟны иҟаз архивтә усбарҭа аиҳабыс аус иуан.
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит ашкол данҭаз. 1937 шықәса инаркны агазеҭ "Акоммунизм ахь" (уаанӡа – "Абольшевик мҩа" захьӡыз) ианиҵон иажәеинраалақәа. Иҩымҭақәа ркьыԥхьуан аԥсуеи, аурыси, ақырҭуеи газеҭқәа: "Аԥсны ҟаԥшь", "Советская Абхазия", "Правда", "Советская культура", "Литературноя газета", "Литературная Россия", "Собҷоҭа Аԥхазеҭи", ажурналқәа: "Алашара", "Амцабз", "Москва", "Юность", "Смена", "Огонек", "Наш современник", "Нева", "Звезда" уҳәа егьырҭгьы.
Кәымф Ломиа 25 инареиҳаны ажәеинраалақәеи апоемақәеи реизгақәа дравторуп, урҭ ҭыҵуан аԥсышәала еиԥш, аурысшәахь еиҭагангьы (А.Кронгауз, Е.Елисеев, И.Полухин уҳәа реиҭагамҭақәа). Иажәеинраалақәа еиҭаргахьан иара убас аукраин, аҟабарда, ақырҭуа уҳәа абызшәақәа рахь.
Кәымф Шьрын-иԥа цәгьала иԥшӡаны ажәеинраалақәа дрыԥхьон. Насгьы, уи иажәеинраалақәа даара иаԥсыуа жәеинраалақәан, ижәлар рҟазшьақәеи, рқьабзқәеи, ртрадициақәеи бзиаӡаны ирныԥшуан, избанзар иара дхәыҷны данҩыҵшәа инаркны ижәлар дрылагылан, рхьааи, ргәырҩеи, рхаҵареи, ргәымшәареи ирылихуан ирҿиамҭақәа зегьы.
Апоет иажәеинраалақәа иреиӷьӡақәоу рахь иушьартә иҟоуп аԥсуа-қырҭуатә еибашьраан ақырҭқәа Аҟәа ианалала, Д. Гәлиа ибаҟа иаразнак аихсра иахьалагаз иазку ажәеинраала:
Ақырҭуа ир Аҟәа ианалала,
Раԥхьаӡа изеихсыз - Дырмит ибаҟа!
Аха апоет игәа ахы аналамла,
Иусқәа шҽеимхоз идырит аӷа…
Апоет дхәуп, аха даагылазар,
Дзышьцылахьаз ами - иԥызҵәахьаз игәахы.
Омашәа ибатәӡам Дырмит иааникылазар,
Аӷа иҭирҟьаз раԥхьатәи ахы.
Уи дымцеит иқалақь гәакьа далҵны,
Аӷа дшәаӡыӡоит дынҭаԥшыр илакҭа.
Сгәы иабоит дгылоушәа игәы иалсны,
Имшираз ҳахьзымнеизаз иҩнаҭа.
Иқалақь агәҭан дышгылоугьы ихала,
Аҟәа ахы ишақәиҭхо агәра игоит.
Ҵабыргуп, аӷа ихҭыԥқәа инпыҟҟалоуп,
Аха деицакуам - дыш-Дырмиту даанхоит!
Абраҟа иазгәаҭазарц ахәҭоуп апоет Кәымф Ломиа иҷкәын Алиоша Ломиа ҳаибашьра ахы инаркны аҵыхәанӡа дшалагылаз, хаҵарыла аӷа диҿагыланы дшеибашьуаз, акырынтә ашәарҭара ӷәӷәақәа дышрықәшәаз, аха деибга-деизҩыда дшалҵыз, егьырҭ иӡӷабцәа зегьы анасыԥ бзиақәа шроуз, аҭаацәа хазынақәа шаԥырҵаз, рыхшара зегьы ҳгәы рыладухартә ишырааӡаз.
Апоет Кәымф Ломиа иԥсҭазаара зегьы алитература амаҵ аура иазикит, лацәааихьшь ҟамҵакәа уахгьы-ҽынгьы уи аус даҿын. Уи инапы зыԥшьымыз литературатә еиԥыларак, иубилеик, ҭыжьымҭак шамахак иҟаӡамызт. Уаҩы игәы шьҭнахуеит, иара иҭаацәара, еиҳараӡакгьы ихатә ҩыза, Аԥсны жәлар рпоет Нели Ҭарԥҳаи иареи, ахшара бзиааӡақәагьы ахьеицрааӡаз. Абра иаазгар сҭахуп, Нели Ҭарԥҳа иара изылкыз, даара гәыкала иҩу ажәеинраала:
Уара сара усцәымшәан ахаан…
Уара сара усцәымшәан ахаан,
Сара сҟынтә иумамыз агәалеи ахьааи.
Сара уара иуцәымӷу,
Аҵәымӷ еиԥш иҵәымӷу,
Уа угәы уазырго,
Ахьымӡӷ узырго,
Акы узыҟасҵом, иузызуам ахаан!
Уи уара иумамыз игәалан, ма ихьаан!
Уара сара усцәымшәан ахаан!
Уара сара сумамыз сгәалан, ма схьаан!
Сара агәырӷьареи,
Агәазҳара-агәахәареи,
Уаҩ изҭамлац агәи,
Уаҩ имоуц аразҟи,
Уара заҵәык иусҭарц азыҳәан мацараз,
Сизшәа збоит сара ианшаз, ма ианлашьцараз!
Уара сара усцәымшәан ахаан,
Сара сҟынтә иумамыз агәалеи ахьааи.
Мышкы сизар,
Мышкы сыԥсуазар,
Урҭ аҩмшык ирыбжьаӡо,
Урҭ аҩмшынк ирҭаӡо,
Сара сыԥсҭазаара уара иугсыжьуам ахаан,
Уара уԥсҭазаара сара исыгмыз ахаан!
Апоет Кәымф Шьрын-иԥа Ломиа ирҿиара даара ибеиоуп, даара иҵаулоуп, уи еибаха-еибафо инеиуа ӡиас дук иаҩызоуп ҳаԥсуа доуҳатә культураҿы… Аус злоу, иахьа игылоу аҿар рахь шаҟа иҳазнаго, шаҟа иреилҳаркаауа, шаҟа дара ишыртәу рдырыртә, иалаҽхәартә, ргәы аладуны иахцәажәартә иаҳзыҟаҵо, убриаҟара анарха аиуеит зда ҳамам ҳбызшәагьы!
АҞӘА, лаҵара 7 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 334-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 52-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 51-ҩык, урҭ рахьтә 45-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 26-ҩык, ибжьаратәуп - 20-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 37-ҩык апациентцәа, Очамчыра ирхәышәтәуеит 13-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 21-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - хәҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>