21.09.2021
Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниа аԥснытәи ажурналистцәа рзы апресс-конференциа мҩаԥигеит.
Аҳәынҭқарра Ахада 30 зҵаара инареиҳаны рҭакқәа ҟаиҵеит. Аиԥылара алагамҭазы Ахада иазгәеиҭеит аусмҩаԥгатә аҿҳәара ԥкны ишыҟам. «Сара иаартны ацәажәара амҩаԥгара сгәы иҭоуп. Зынагӡара ҳалшаз, иӡбамкәа инханы иҟоу азҵаарақәа рзы адырра шәыҭара сазхиоуп. Излауала, конструктивла ҳаицәажәап, акгьы ҳамӡап. Аус шәыцура сазхиоуп», - иҳәеит Ахада.
Апресс-конференциа х-сааҭк ицон.
Ажурналистцәа азҵааит афымцамч, агәабзиарахьчара азҵаарақәа, азинхьчаратә усбарҭақәа русура, абылтәы усхк аҟны, аҳәынҭқарратә ҳәааҟны иҟоу аҭагылазаашьа, асоциалтә-економикатә ҿиара апрограмма анагӡара шымҩаԥысуа, аинвесторцәа радԥхьаларазы алшарақәа, аҳаиртә баӷәаза аартра уҳәа уб.егь. азҵаарақәа.
Аҳәынҭқарра анапхгаҩы шықәсыки бжаки рыҩныҵҟала ахада имаҵзураҟны иҟазаара иалагӡаны еихьӡарақәас имоу азы азҵаара аҭак ҟаҵо, иҳәеит:
«Сара аихьӡара азысҳәар сҭахӡам. Аиашазы, ари аамҭа аҩныҵҟала исылшеит хыԥхьаӡара рацәала апроблемақәа реилкаара, урҭ зхылҵуа хшыҩзышьҭра аҭара. Иҟоуп иалкаау закәанеизшәарақәак, амзызи алҵшәақәеи ахьеихьыԥшу. Иахьа, сара ишызбо ала, апроблемақәа еиҳа иуадаҩуп шықәсыки бжаки раԥхьа, аоппозициаҟны саныҟаз сгәы ишаанагоз аасҭа. Сара аинформациа аиуразы алшара сымоуп, иҟоу апроблемақәа реилкааразы. Урҭ уаанӡа сара хаҭала ишызбоз аасҭа иабанӡагәыгәҭажьу. Ари иаҳәоит ҳара урҭ ҳрыцәшәаӡом, апроблемақәа ашәарҭарахь имиасыртә иҟаҳҵоит. Урҭ рыӡбара ҳалагоит, аха аамҭа аҭахуп рыӡбаразы еиӷьу амеханизм азырхиаразы».
Аслан Бжьаниа ҷыдала иаҵшьны иҳәеит ҳазҭагылоу аамҭазы азинхьчаратә усбарҭақәа русура арӷәӷәара шалыршахаз. «Ари иаанагаӡом апроблемақәа зегьы ҳаӡбеит ҳәа, аха хаҭалатәи аилазаара арӷәӷәара, азинхьчаратә усбарҭақәа рнапхгара еиҿаҳкааит, Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистрра, Аҳәынҭқарратә Шәарҭадара Амаҵзура, Апрокуратура хада ауп зыӡбахә сымоу. Аӡәгьы изы имаӡаӡам арҭ аусбарҭақәа русура ауаажәларра рганахьала агәынамӡара шцәырнагоз. Агәынамӡарақәа иахьагьы иҟоуп, убри аан иазгәаҭазар сҭахуп арҭ аусҳәарҭақәа рхаҭалатәи аилазаараҟны реиҳараҩык ламысла рус шынарыгӡо. Уи ус шакәу иҟоу ацифрақәа ирҳәоит. Сынтәа аҳәынҭқарра аганахьалагьы урҭ адгылара рыҭан, Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистрреи Аҳәынҭқарратә Шәарҭадара Амаҵзуреи рыҟны акыр ауалафахәқәа шьҭыхуп. ААР сынтәа иаиуит иҿыцу атранспорттә хархәагақәа 80. Астатистика иаҳнарбоит ибааԥсу, ҷыдала ибааԥсу ацәгьоурақәа реиҵахара шыҟоу, урҭ ацәгьоурақәа раартра аус еиҳа еиҳахеит», - иҳәеит Бжьаниа.
Ахада ажурналистцәа азхьарԥшны далацәажәеит аԥышәа змоу амилиционер, аоперативтә усзуҩы иазыҟаҵара аамҭа маҷымкәа ишаҭаху. «Еиӷьхеит азинхьчаратә усбарҭақәа рматериалтә-техникатә еиқәыршәара, аха иахьагьы аамҭа иқәнаргыло аҭахрақәа ирықәшәом. Убас шакәугьы, абас еиԥш иҟоу ацәгьоура бааԥсқәа рзы арбагақәа, ашьоура, ақәылара, аимҵәара уҳәа рзы аусура ахаҭабзиара аиӷьхара иаҿуп, ари атенденциа шьақәырӷәӷәатәуп, аԥхьаҟагьы азинхьчаратә усбарҭақәа ирыцхраалатәуп», - иҳәеит Бжьаниа.
Иара убас Ахада иргәалаиршәеит хыԥхьаӡара рацәала ацәгьоуцәа абџьар рымхра иадҳәалоу ахылҟьа-ҿылџьа змаз ацәгьоурақәа ртәы. «Ишәгәалашәозар ҟалап, ҵыԥх ирылгаз 2,7 млн цыра аџьаԥҳаны. Уи аԥхьа иаарԥшын хыԥхьаӡара рацәала абџьари аџьаԥҳани, иҷыдоу абџьар, напыла иҟаҵаз артҟәацгақәа ахьышьҭаз аҭыԥ. Азинхьчаратә усбарҭақәа русзуҩцәа русура иабзоураны Аԥсны аҭоурых ҿыц аҟны раԥхьаӡакәны ашьаустә ҭакԥхықәра рыдҵоуп, аҿҳәара рыҭаны иҭакуп аҳәынҭмазара еимызҵәаз анапхгаҩцәа. Иҟоуп ибналаз, иҟоуп иҭаку. Иҟоуп иара убас ахара ахьрыдҵоу ашьаусқәа. Аусӡбара рылаҳәахоит Ҷлоу ақыҭаҟны аӡымҩангагазы, аонкологиатә центр аҟны имҩаԥысуаз ахҭысқәа рзы», - иҳәеит Бжьаниа.
Аслан Бжьаниа иара убас иргәалаиршәеит шықәсык раԥхьа амшын аԥшаҳәаҟны ишныҟәоз ацәгьоуцәа. «Ари ҳақалақь иаҟазшьан, еиҳаракгьы аԥхын, аҿаргьы ирбон ари. Ас еиԥш иҟоу афактқәа аҵыхәтәантәи аамҭазы избаӡом. Шьҭа ари аҩыза ҟалаӡом! Арҭ «аҩызцәа» абахҭа иҭатәуп, иҟоуп административтә хылаԥшра змоугьы. ԥыҭҩык», - иҳәеит Ахада.
Бжьаниа аҵак ду аҭаны дазнеиуеит ААР-еи егьырҭ азинхьчаратә усбарҭақәеи зинла рыхьчара азҵаара. «Шықәсык инареиҳаны ицон аусура, абри амчыбжь азы адокументқәа апарламент аҟны инагахоит. Урҭ иазԥхьагәарҭоит Ашьаустә закәанеидкылеи Ашьаустә процессуалтә закәанеидкылеи рыҟны еиҿкаау ацәгьоуреи егьырҭ ацәгьоура ахкқәеи рганахьала акыр аԥсахрақәа, ари ҳзинхьчаҩцәа русура армариоит», - иазгәеиҭеит Бжьаниа.
Афымцамч усхк аҟны иҟоу аҭагылазаашьазы азҵаара аҭак ҟаҵо, Ахада иҳәеит иахьа ари аусхк ҳәынҭқарратәны ишыҟоу, ус ишаанхогьы.
Иҳауз аинвестициатә жәалагалақәа афымцамч аобиектқәа ахатәтәразы аӡәы иҭара азԥхьагәарҭо иҟаӡам. Ҳазлацәажәо ҿҳәарадула қьырала агаразы аинвестициа алагалароуп. Аинвестициақәа рымҽхаки ауадаҩрақәеи ҳасаб рзуны 25 шықәса ҳәа рыҭара. Арендаторцәа еиҳаны ирҭахуп, аха ҳара ари аҿҳәара ауп ҳзықәшаҳаҭу.
Ҳара иҟоу азакәанқәеи «Афымцамч азы» азы азакәани рҳәаа ҳҭыҵырц ҳгәы иҭаӡам. Урҭ аӡәгьы еилеигӡом. Уаҵәы рҽеирақәак ралагалара аҭахны иҟалар, уи Апарламент ауп изусу, ари атема уа иалцәажәоит», -иҳәеит Бжьаниа.
Убри аан Ахада иазгәеиҭеит афымцамч аусхк аҟны иҟоу апроблемақәа рыӡбаразы аԥара рацәаны ишаҭаху. Ахада иажәақәа рыла, Гал араион аҟны Афымцамцастанциақәа хԥа реиҭашьақәыргыларазы 10 млрд мааҭк рҟынӡа аҭаххоит.
Аслан Бжьаниа иазгәеиҭеит Урыстәылеи Аԥсни реиқәшаҳаҭрала аԥснытәи афымцамч арҿиаразы аԥхьатәи аетап аан ишазоужьхо хә-миллирад мааҭк инарзынаԥшуа. (Аинформациа харҭәаахоит).
Акультура аобиектқәа русураҟны аԥкрақәа раԥыхразы.
Сара аԥкратә уснагӡатәқәа рырмыцхәра садгылаӡом. Ара даара зегьы шәаны-изаны ҳазнеироуп, аус еицәаҳамтәырц.
Урҭ, еиҳаракгьы, аусура бзианы иахьеиҿкаау, аурыс драматә театр анапхгара, изныкымкәа иҳадҵаалахьеит. Ҳәарада, ауаа аус руларц рҭахуп.
Хара имгакәа ҳаиҭахәаԥшып, иаҳшәап-иаҳзап зегьы. Аҵыхәтәантәи ажәамш рыҩныҵҟала ичмазаҩу рхыԥхьаӡара аиҵахара иалагеит. Ас иахьынӡазцо сыздырам. Насыԥны, аковидтә хәышәтәырҭақәа рыҟны иҭацәу аҭыԥқәа ыҟоуп. Аха маҷк ҳааԥшыроуп. Шәара зегьы ижәдыруеит ҳтәыла шаҟа иуашәшәыроу. Амилаҭ ргәабзиара зегьы ирыцкуп. Хымԥада, ичмазаҩу рхыԥхьаӡара аиҵахара иалагар, атеатрқәегьы, абиблиотекақәагьы ааҳартуеит.
Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр анапхгара аҭаразы.
Ҳара иара атеатр ахаҭаҟнытә ажәагалақәак ҳауазар ҳәа ҳаԥшын. Анапхгаҩ ҿыц аколлектив зегьы аус рыциуроуп. Ари рҿиаратә усуроуп аҟнытә агха ҟаҳҵар ҳҭахым.
Аамҭа ҳацәцеит, аха дара ҳарзыԥшуп, дара ргәаанагарала ари амаҵура аныҟәгара зылшо, атеатр аҟны аимак уаҳа иҟамларц азы иҟаҵатәу.
Иҵегьы даргьы азхәыцыртә аамҭа раҳҭап ҳәа ҳаӡбеит. Ас цашьа амаӡам, ажәалагала ҟамлар дара рганахьала, ҳара иҳаӡбоит ари азҵаара. Ауаҩы иаҭара уи аҟара иуадаҩӡом, аус злоу аимак аанкыланы атеатр аҟны арҿиаратә усура мҩаԥысуа, ахәаԥшҩцәа атеатр ахь ихынҳәуа аҟаҵароуп. Ауадаҩрақәа ыҟоуп аҟнытә, ҳаццакыр ҳҭахымызт, агха ҳмыхьыртә. Лассы иӡбахоит, ҭагалан иахымгакәа.
Аекономикахь аинвестициақәа рзы.
Атәылеи аекономикеи рыҿиара шзыҟамло еилкаауп инвестициада. Ҳаргьы аинвестициақәа ҳҭахуп.
Ҳара ҳаҩныҵҟа аекономикатә уснагӡатәқәа рыӡбара зылшо аинвестор дҳамазар, мап ицәаҳкуам, аусгьы ицаҳуеит. Ҳинвесторцәа рзы аҭагылазаашьа бзиа аԥаҳҵароуп, дара ирықәнагоу дырҟаҵатәуп.
Аԥсҭазаара иаҳнарбоит ҳара ҳхатәы инвесторцәа маҷны ишҳамоу, убри аҟнытә атәыла анҭыҵынтә, урыстәылатәи аинвесторцәа ааҳаԥхьоит. Ара сара проблемак ыҟаны избаӡом. Атәымтәылатә инвесторцәа ҳара ҳзакәанқәа рыла аус руеит, ҳҭахрақәа ирықәныҟәоит.
Убри аҟнытә ҳобиектқәа аинвесторцәа адҳаԥхьалалоит. Ҳара иаҳтәу аинвестор иакәхар – бзиала уаабеит ҳәа иаҳҳәоит", - иҳәеит Ахада.
Ҿырԥштәыс иаагозар, сара сқыҭа гәакьа Тамшь. Атәымтәылатә инвестор аԥара маҷымкәа иалаигалеит аӡбаарақәа ахьыҟаз аҭыԥ, абнара. Ақыҭаҟны аусурҭа ҭыԥқәа ыҟаӡамызт. Иахьа ари аобиект аҟны 180 - ҩык инарзынаԥшуа ауаа аус руеит, урҭ рахьтә 150-ҩык инареиҳаны Аԥсны атәылауаа роуп. Бжьаратәла ари аобиект аҟны ауалафахәы ироуа - 37 нызқь мааҭ артәоит. Ари ақыҭаҟны инхо изы ицәгьоума?
Атәымтәылатә инвестор иааԥхьара Аԥсны ахьыԥшымра ҳацәнарӡуеит анырҳәо, сара исзеилкааӡом. Атәымтәылатә инвестор аекономика аԥара алаигалоит, ҳҳәынҭқарра аекономикатә, аполитикатә хьыԥшымра ашьақәырӷәӷәара дацхраауеит. Даҽа усуп, ҳәынҭқаррақәак рҿы иҟоуп хырхарҭақәак рыҟны атәым инвестор дахьынармышьҭуа, урҭ ҷыдала астратегиатә ҟазшьа рымоуп. Аха атуристтә усхк, ақыҭанхамҩа – арҭ иԥаҳкыша усхкқәаӡам.
Ижәдыруама абылтәы кризис захьӡу? Анцәа иумҳәан ҳара ҳҿы уи аҩыза аҭыҧ аманы. Аамҭала уи иадҳәалаз аиҧҟьарақәа ыҟан, абылтәыҭирҭақәак рҿы былтәы хкқәак ыҟамызт, уи, хымҧада, ибзиам, зегьы иреиҳау 40-50 минуҭ рҟынӡа акәын, уи анаҩс абылтәы аҭатәаразы аҭагылазаашьа ыҟан. Ари кризисуп ҳәа узазҳәом. Ари аамҭала ҳтәылаҿы иҟалаз аиҧҟьароуп азуҳәар ҟалоит.
Избан ари аҩыза зыҟалаз, зегь реиҳа ихадароу, избан ахәқәа изрыцлаз? Ахәқәа рышьҭыҵра акымкәа амзызқәа рымоуп. Урыстәыла еизаку аекспорттә хәыҧсақәа ирыцлеит. Урҭ рыҟны асубсидиа амеханизм аус ауеит: аекспорттә хәыԥсақәа ирыцлар, аҩныҵҟатәи аџьармыкьаҿы ахә иацырҵаӡом. Абылтәы рҭиуеит еизҳаз аекспорттә хәыԥсақәа рыла, аҳәынҭқарра абиуџьет иаланагало аҧарала анефттә еилахәырақәа рцәыӡқәа хадырҭәааауеит. Ишдыру еиҧш, ҳара абылтәы ҭҳажьӡом, убри аҟынтә УА аҟны имҩаԥысуа апроцессқәа ҳархьыԥшуп.
Уа еизаку ахәԥсақәа ирыцлеит азы ҳара ҳаҿгьы ишьҭыҵит. Аҧсни Урыстәылеи реиқәшаҳаҭрақәа инарықәыршәаны Аҧсныҟа иҭаргалоит ишьақәыргылоу амҽхак ала абылтәы. Иҟоуп алимит, ҭагалан мамзаргьы абҵарамзазы иарбоу. Уи алимит аҳазалхратә баџь ада аҭагалара ҟалоит. Иҳаҩсыз ашықәс азы, ҳазҭоу ашықәс алагамҭазгьыы короновирусттә ҿкы инамаданы хархәара змаз абылтәы акырӡа еиҵан.
Аӡәгьы заа адырра илшомызт ара ҳҿы Аҧсны ас еиҧш ҟалоит ҳәа. Ҳарҭ иазԥхьагәаҳҭеит 70 тонн шықәсык азы,убри аҟнытә ҳаилахәырақәа абри аҟара абылтәы ҭаргалеит. Аха, убас еиҧш иҟалеит, 70 тонн нанҳәамза анҵәамҭазы ҳалгеит. Ари аҩбатәи абензини адизельтә былтәи рзы хазы ҳаззеилаӡаз ауп.
Ари ус имариаӡам. Аҳазалхратә баџь мшәаӡакәа аагара аӡбахә ауп сызлацәажәо. Ахҧатәи амзыз - хыҧхьаӡара рацәала аихамҩмҩала иааз апассаџьырцәа ирыдҳәалоуп. Аҧхын ԥыжәара рыҭахоит апассаџьырцәеи, зда ҧсыхәа ыҟам амаҭәарқәеи рымҩангара. Уаанӡа абылтәы аагара ҩымчыбжьа иадхалозҭгьы, уажәы мызкы аҟынӡа аҭахуп. Абарҭқәа зегьы ахә ашьҭыҵреи аиҧҟьарақәеи рыхҟьеит. Аилазаара "Ахәырбӷьыц" акәзар, сара излаздыруа ала, иаԥызҵаз аҧсуа еилахәыра ЗҲӘА "Аҧсны-Оил" ауп. Адиректор хадас дамоуп Ашәба. Сара исыздыруам ари аилахәыра аиҧҟьарақәа рыҟны, ахә ашьҭыхрагьы налаҵаны рольс инанагӡо. Аилахәыра зегьы Урыстәыла иаҧҵоу ауаажәларра "Аҧсны- Групп" иатәуп. Ари анефтаалыҵқәа рымҩаҧгара знапы алаку аилахәырақәа ируакуп.
Зегь реиҳа идуу еилахәыроуп "Урыснефть", иҟоуп ахатәы еилахәырақәагьы "АЗиД", "Алхан", еиҳа имаҷны абылтәы ҭанагалоит иагьаҭиуеит "Аҧсныбылтәы".
"Ахәырбӷьыц" - абылтәыҭирҭақәа зынӡа хҧа ыҟоуп, Аҧсны ахи-аҵыхәеи 40-50 былтәыҭирҭа ыҟоуп. Сгәы иаанагом, арҭ ахҧа анефтаалыҵ убри аҟара анырра арҭеит ҳәа аҩныҵҟатәи аџьармыкьаҿы. Уаҟа аус руеит ауаа, ашәахтәқәа ршәоит. Ажурналистцәа иҵегьы азҵаарақәа змоу "Аҧсны-Оил-и" "Ахәырбӷьыци" рзы аинформациа аиуразы аиустициа аминистрра иадҵааларц рылшоит. Урҭ иарку еиҿкаарақәаӡам.
Амашьынамҩа "Аҟәа-Очамчыра" арлашаразы
Аусура ахәҭак мҩаҧгахоит ҳазҭоу ашықәс азы, ихыркәшахоит 2022 ш.. Ааигәа иалдан амҩа агәҭатәи аҵәӷәа, иара убас иалдахоит арыӷьарахьалеи арымарахьалеи аҵәаӷәақәа. Ҳазҭоу ашықә азы Лабра ақыҭанӡа ирлашахоит амҩа. Абизнесуаҩы, амеценат Арсен Каноков Очамчыра араион ҳамҭас иаиҭеит 14 млн.мааҭ иаҧсоу атрактор. Уи амҩа аҿықә ишахәҭоу еиҧш аиҿкаара алнаршоит. Абасала, ҳамҩадуқәа ырлашахоит иагьыцқьахоит.
Ауалафахәы аизырҳара абиуџьеттә сфераҿы
Афымцамчы ахә хажәгаларц шәҭахуп, ауалафахәы ашьҭыхра шәазхәыцӡом ҳәа сарҳәеит ааигәа.
Уи иашаӡам, еишьҭаргыланы иазҧхьагәаҭоуп абиуџьет иаҵанкуа акатегориа хадақәа руалафахәы ашьҭыхра. Иаҳхысыз ашықәс азы категориақәак ирыҵанакуаз руалафахәы шьҭыхын, 9500-ҩык рҟынӡа, аԥсуеи аурыси ҳәынҭқаррақәа рыҟнытә ари иақәхарџьын 425 млн.мааҭ. Ҳазҭоу ашықәс азы абри азы иазԥхьагәаҭоуп 275 млн.мааҭ. Сынтәа Аҳәынҭқарратә Шәарҭадара Амаҵзуреи Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистрреи русзуцәа руалафахәы шьҭыхын 75% рҟынӡа. Аҵарадырра, агәабзиарахьчара, акультура, асоциалтә еиқәыршәара аусзуцәа руалафахәы иацҵан.
Ашколнӡатәи аусбарҭақәа бжьаратәла руалафахәы иартәоит 18 нызқь мааҭ, ашколқәа рырҵаҩцәа -21 нызқь рҟынӡа, аҳақьымцәа - 28,9 нызқь мааҭ. Аҳәынҭстат азгәаҭақәа рыла, абиуџьеттә сфераҿы бжьаратәла ауалафахәы иартәоит 10 нызқь мааҭ. Аха, уи ус акәым. Абиуџьеттә сфераҿы бжьаратәла ауалафахәы иартәоит-17 нызқь мааҭ, иацҵоу азгәаҭаны, уажәы еиҳагьы еиҳахоит. Арҭ азҵаарақәа Урыстәылатәи Афедерациеи ҳареи еицаҳаӡбоит аҩ-тәылак рзакәанԥҵарақәа реинырнаалара шьаҭас иҟаҵаны азеиҧш социалтәи економикатәи наӡааӡара ашьақәыргылара аҳәаақәа ирҭагӡаны.