АҞӘА, ԥхынгәы 14 – Sputnik, Бадри Есиава. Амчреи Очамчыра агәынамӡара аазырԥшыз амаинерцәеи акы иазааит, абри атәы иҳәеит араион ахадара аиҳабы Беслан Бигәаа.
"Ааи, иацы ауаа еизеит, еиҳарак дара гәынамӡарас ирымоу амчратә усбарҭақәа русзуҩцәа уахынла иахьнеиуа ауп. Аԥсны ААР ааԥхьаны ари азҵаара рыҭан, дара ражәақәа рыла, уахынла агәаҭарақәа мҩаԥыргоит, избанзар ҽынла акриптофермақәа раҿыхразы рус нарыгӡоит. Иара убас, ауааԥсыра ирҳәеит Ԥақәашь ақыҭан амилициа аусзуҩцәа ахьнеиз аҩнқәа руак аҟны ишакәым рхы мҩаԥыргон ҳәа, амала иарбан ҩну аӡәгьы имҳәеит, дара амилициаа ракәзар, уи мап ацәыркуеит", - иҳәеит иара.
Бигәаа иажәақәа рыла, аҩашаҽны Араду еизеит 150-200 рҟынӡа ауааԥсыра. Уи ашьҭахь аҭыԥантәи ахадарахь инеит Аҩнуҵҟатәи аусқәа рзы аминистр ихаҭыԥуаҩ, Жәлар Реизара адепутатцәа, апрокуратура ахаҭарнакцәа, АШәМ.
"Сусурҭатә уадаҟны ҳаизеит. Иҟалаз аҭагылазаашьа аҳәынҭқарра ахада иаҳҳәоит ҳәа ҳазааит, иара иахь ҳцеит. Иара иҳәеит, амилициа аусзуҩцәа ишакәым рхы мҩаԥыргазар, ирыхәҭоу иақәыршәатәуп ҳәа. Иахьа дааит Аԥсны АА рминистр Дмитри Дбар, иҳәеит уажәшьҭарнахыс агәаҭарақәа уахынла ишымҩаԥырымгало, аха изакәанымкәа акриптовалиута арҳаразы ишьақәыргылоу амаругақәа рыԥшаареи рымхреи ирызку агәаҭарақәа ишрыцырҵо", - иҳәеит Бигәаа.
Араион ахада иара убас иҳәеит иахьа амаинингқәа ззықәгылоу ауааи дареи аиԥылара шрымаз. Дара 50-ҩык рҟынӡа ыҟан. Дара ирацәажәон Аԥсны ахада Иусбарҭа аиҳабы ихаҭыԥуаҩ Зураб Қаџьаиа, араион анапхгара, Жәлар Реизареи аҭыԥантәии адепутатцәа.
Бигәаа иажәақәа рыла, амаинерцәа ирарҳәеит афымцатә цәаҳәақәа ирықәу амчхара азымхара иахҟьаны аамҭала рфермақәа аҿырхырц шакәу, ма акриптоԥара арҳаразы Урыстәылантәи Аԥсныҟа афымца аашьҭра иалагаанӡа. Аицәажәара ашьҭахь еизаз ҭынч еидыҵит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Бжьаниа иҳәеит Аԥсны акриптовалиута аргама арҳаразы иҟоу аԥхьаҟатәи аԥеиԥш
Аиҿцәажәараҿы ақыҭа ахада иҳәеит уаанӡа аӡазы ирымаз ауадаҩра шаԥыху, уажәы изыргәамҵуаны иҟоу афымцалашара амчхара амаҷра шакәу.
"2014 шықәса рзы иргылан ашьаҟақәа. Уи аахас ацәаҳәақәа рыҟаҵара алмыршахеит. Ааигәа ҳақәдыргәыӷит ари апроблема шыӡбахо. Ҳара иаҳҭахуп 3 километра афымцатә цәаҳәақәа. Иахьа иҳамоу алашара амчхара даара имаҷуп, иҳазхаӡом", - ҳәа еиҭеиҳәеит Габлиа.
Акаԥа ақыҭа ахада иҳәеит амҩақәа рҭагылазаашьа уамак ишҽеим, убри аан ақыҭатәи ауахәама иаҭаауа рхыԥхьаӡара рацәоуп, аԥсшьаҩцәагьы уахь иналаҵаны.
"Ааигәа иҟаз амшцәгьаан амҩа еиҳагьы иԥхасҭахеит. Акомиссиа ыҟан, ирбеит, иаарласны аҭагылазаашьа аҽеиҭанакып ҳәа ҳақәгәыӷуеит", - ҳәа азгәеиҭеит Габлиа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит аудиофаил аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Раионк аԥсҭазаараҟынтә: Габлиа Акаԥа ақыҭа анхацәа рнапы злаку атәы
Аԥхаррақәа аныҟалалак, анхаҩы адгьыл аус адулара иҽаназикуа аамҭа ицәырнагоит ажәлар разхаҵарақәеи разгәаҭарақәеи жәпакы. Урҭ азхаҵарақәа хықәкыла ауаҩы ацәгьа иацәыхьчара, имоу аманшәалара, амарымажара реиқәырхара, реихаҳароуп изызку.
Сусанна Ҭаниаԥҳа, Sputnik
Ааԥын, аԥсабара зегьы анҿыхо, аԥсаатә амра шәахәақәа иреигәырӷьаны рашәа хаақәа анцәырырго, аԥсуаа шьыжьымҭан џьара усура ҳәа ианааҵыҵуаз, еиҳарак адгьыл иқәаарыхырц, амхы иҭаларц ргәы ианҭарк, "какалк мкыкәа", даҽакала иуҳәозар, "ҿаҵак ымфакәа" ицомызт.
Ауаҩы акрыфа, имч ҭаны, игәы алаҟаны аусура иҽаназикуа еиӷьу ыҟам. Ацәгьа ухьыԥшӡом, иара унапы злаукыз аусгьы иаҳа иуцааиуеит.
Шьыжьнаҵы акрыфара ргәы ианаҭахӡамыз, хыхьчага ҳасабала аусура рнапы аларкаанӡа аџьыкхыш маҷк нарыхәларыԥсон, зынӡа рыца ак ҭамкәа иҟамларц азы. Аԥсуаа иазгәарҭоит, анхаҩы ҿмырҵысы (акрымфакәа) ааԥын имхы данҭала, зыбжьы иаҳаз аԥсаатә даҟаҭәоит ҳәа (азгә: "аҟаҭәара" - одоление птицы).
Ҿмырҵысы ажәҵыс аҷырҷырбжьы уаҳар – ахьара, ахш ԥхасҭахалоит (иҵәыҵәлоит) рҳәоит. Амалаӷәыри аҟармаҵыси рышәаҳәабжь уаҳар – унасыԥ дыркьаҿуеит. Убри аҟнытә, ааԥын рҽырцәырыхьчон абарҭ аԥсаатәқәа: акәыкәу, ажәҵыс, ашамыхьажь, амалаӷәыр, аҟармаҵыс…
Акәыкәу
Акәыкәу ршьуам, еишәарыцом. Аԥсуаа рҟны иҟоуп азхаҵара "ҿмырҵысы акәыкәу абжьы заҳаз даҟаҭәоит, иҽаҩра беиахом" ҳәа. Акәыкәу аҿыҭра ианалаго (инықәырԥшшәа мшаԥымзазы) аӡәырҩы анхацәа ахлафаауеит: "Ҳцәаӷәап - ҳрашәап, ҳрашәап - ҳцәаӷәап!" - аҳәоит ҳәа. Акәыкәу аҿыҭра ианаҟәыҵлак – лаҵараамҭам. Илауҵогьы ҟалом.
Уамашәа иубаша, ари аԥсаатә хәыҷы ахьӡ аџьа, адгьыл ақәаарыхра аамҭа ишадҳәалоугьы, ахыргәаҟра ацәымӷуп. Егьырҭ аԥсаатәқәа реиԥш аҭра ҟанаҵом. Акәыкәу аҟара иаашьо, зыхшара змааӡо "имцәаӷәои имрашәои" ԥсаатә ыҟам.
Ашамыхьажь
Ашамыхьажь иамоуп даҽа хьӡык, уи "абжьоубжьыкь" ауп. Ԥсаатә ӷроуп, аԥыц ҵәызуп, иаҩцамкәа иқәырхәоуп. Аԥҷаҷар харгьежьаауп, еиларгыланы ахы иқәгылоуп. Ашамыхьажь зымшьҭа цәгьоу ԥсаатәны иахәаԥшуеит. Ашҭа инҭаԥырны аҩны азааигәара махәык инықәтәар, рыцҳашьарада иԥхадырсуан.
Амалаӷәыр
Амалаӷәыр аиаҵәареи аҩеижьреи еимазкуа ԥштәуп иамоу. Даараӡа ҵыс ԥшӡоуп, амала ишымышьҭацәгьоу ҳәатәуп. Ауаҩы иитәу ҟәыхк - амаҭәа ҽыҭк, мамзаргьы ахцәы аԥыц иаҿыҵакны иагар, аманшәаламрақәа ичычоит, илаиҵазгьы иԥылом.
Ажәытәан аҽаҩра бзиа ззаамрыхыз "амалаӷәыр уаҟаҭәеит" ҳәа ихыччауан.