Саида Жьиԥҳа, Sputnik
Гәдоуҭа араион Дәрыԥшь ақыҭан ииз, иааӡаз, зырҿиаратә мҩа ари аҭоурыхтә дгьыл аҟнытә иалагаз Русҭан Канџьариа иахьа "Черный август", "Россия-Абхазия", "Море в Гаграх", "Сылашара" ашәақәа рыла деицырдыруазар, 70-тәи ашықәсқәа раан "Черные водолазки" агәыԥ даланы, Дәрыԥшьтәи аклуб "зырмацәысуаз" дреиуан.
Усҟан аиҳабыратәи аклассқәа рҟны аҵара зҵоз, аҟазара злаз Русҭани Сулҭани Канџьариаа, Алик Чуаз, Санардик Гунба, Тыҷа Бениа уҳәа арԥрацәа ишьақәдыргылеит аестрадатә гәыԥ. Аԥсуеи аурыси, адунеи аҟны еицырдыруаз британиатәи агәыԥ "Битлз" рашәақәеи нагӡауа ихырххьан ақыҭатә клуб иаҭаауаз зегьы, аиҳарак "Черные водолазки" "кумирцәахеит" аҭыԥҳацәа рзы.
"Ҳгәыԥ "Черные водолазки" шьақәгылан ҩышықәса, ашкол ҳалгаанӡа. Иара иахаҳҵыз ахьӡ атәы уҳәозар, уи баша имиӡит. Усҟантәи аамҭазы асцена ҳанаалартә еиԥш аҽеилаҳәаразы аҭагылазаашьа ҳамамызт аҟнытә, еиԥшны аводолазка еиқәаҵәақәа ааҳхәеит, зны алаф ахаҳҳәааит, аха нас агәыԥ ахьӡс ишьҭаҳхеит, аамҭакы ашьҭахь агәра ҳгеит ари асценатә хьӡы ауаа шаднаԥхьалоз", - игәалашәоит артист.
Агитареи, абас-гитареи, афымцатә уарӷани, адаули арҳәауа, ишәаҳәоз, икәашоз "Черные водолазки" алахәцәа ирыхәаԥшырц иаауан Дәрыԥшь иаԥныз егьырҭ ақыҭақәа рҟынтәгьы аҿар.
Арԥарцәа ашкол ианалга, доусы ихатәы мҩа ылихит. Қарҭтәи аԥырратә ҵараиурҭа иҭаларц згәы иҭаз, аха Аԥснынтәи дааит ҳәа аԥышәараҿы аԥынгылақәа зауз Русҭан Канџьариа, Дәрыԥшьҟа дхынҳәны аколхоз аҿы аусура иациҵеит.
Анаҩс, арратә қәра данаҵанак, Украина, Прикарпатьеҟа дрышьҭуеит. Уаҟа ихы бзианы иахьааирԥшыз азы, иеиҳабацәа игәра ганы атанктә екипаж акомандаҟаҵара идырҵоит. Ажәакала, аофицар имаҵура наигӡон. Арратә уалԥшьақәа инарываргыланы, Русҭан Канџьариа иҟазара атәы заҳаз, архәҭа иазааигәаз ақалақь хәыҷқәа Овручи, Бердичеви аклубқәа рҟны аусура далагоит, еиҿикаауеит арратә ахаԥшьагаратә ансамбльқәа.
1977 шықәсазы, Русҭан Канџьариа Аԥсныҟа даауеит, иара убасҟан латәарада дҭалоит Челиабинсктәи акультуратә институт, амассатә сценақәа арежиссура афакультет. Ҩышықәса Гәдоуҭа еиҿкааз ансамбль "Мзымҭа" аҟны аус уны, иҩыза, ахореограф Лев Қьецба ааԥхьара ииҭоит Тҟәарчалҟа.
"Сара адаул арҳәара сазҟазан, насгьы ашәақәа насыгӡон, аха уи иазынархаз азанааҭ сымамызт, ус ԥсабарала исыцааиуан. "Мзымҭа" сахьынӡалаз Гәдоуҭа араион ақыҭақәа рҟны ҳақәгылон. Нас Тҟәарчалҟа сцеит, Баслахәтәи акультура аҩнаҟны аусура салагеит", - еиҭеиҳәоит ашәаҳәаҩ.
1979 шықәса инаркны 1985 шықәсанӡа Русҭан Канџьариа, Заур Зыхәба напхгаҩыс дызмаз ансамбль "Аԥсилы" аҟны ашәа иҳәон. Уи агәыԥ иалан Резо Нарманиа, Анзор Адлеиба, Виачеслав Шьоууа, Константин Бланк, Ныгәзар Ҷкадуа, Нодар Гвинеашвили.
1980 шықәсазы, "Аԥсилы" ааԥхьара аман Урыстәылатәи ацентртә телехәаԥшра амузыкатә программа "Шире круг", Ашықәс ҿыц аныҳәа иазкны имҩаԥыргоз аҭыхрақәа рахь.
"Аԥсилы" алахәын Қарҭ еиҿкаахоз амузыкатә фестивальқәа. 1984 шықәсазы уаҟа иҭыҵит агәыԥ инанагӡоз ашәақәа зныз апластинкагьы.
"Апластинака ашәақәа ԥшьба заҵәык ракәын ианыз, аха ҳколлектив азы ари даара акразҵазкуаз, арҿиара иацаҳҵартә еиԥш агәазыҳәара ҳазҭаз хҭысхеит", - иҳәоит Русҭан Канџьариа.
Усҟантәи аамҭазы, аиҳарак ақыҭатә клубқәа рҟны ауаа афиша ҿыцқәа анырбоз, аӡәи-аӡәи еибырҳәон. Ргәы хыҭ-хыҭуа, "абри амш анбааиуа" ҳәа ирзыԥшын аԥсуа ашәаҳәаратәи акәашаратәи коллективқәа. Аколнхарақәа ирзааԥсоз аџьажәлар амузыкатә ацхқәа ԥсыршьагас, хәрарӷьагас, гәышьҭыхгас ирыман.
Фышықәса ааҵуаны, "Аԥсилы" ныжьны, ҩаԥхьа Гәдоуҭаҟа иааз Русҭан Канџьариа, ааԥхьара ирҭеит Гаграҟа. Ақалақьтә комитет апартиа актәи амаӡаныҟәгаҩс иҟаз Енвер Қапба иҟаиҵаз аҳәарала, Оҭар Хәынҵариеи, Баграт Багаҭелиеи, Лев Қьецбеи, Русҭан Канџьариеи рнапы аларкуеит, ақырҭцәа зхаԥаны иҟаз, ҳхатәы бызшәа алшарақәа ахьаԥкыз Гагра араион аԥсуа музыка ықәыҩҩырц, ашәаҳәаратәи, акәашаратәи, аестрадатәи коллективқәа раԥҵара.
Абарҭ артистцәа еицхырааны ирылдыршоит ансамбль "Афырҭыни", агәыԥ "Абааҭеи" еиҿкааны Гагра араион амузыка аепоха ҿыц аартра. Гагратәи асценақәа руак аҟны Русҭан Канџьариа раԥхьаӡакәны инаигӡеит Таиф Аџьба иажәеинраала иалхны иҩыз "Уахаҟара быԥшӡаны бсымбацт" ашәа. Иҳәатәуп, аҭыԥҳацәа ргәаҵаҿы ацәаныррақәа зырҿыхаз ацәаҳәақәа ахьуԥыло ашәа иаразнак ажәлар ирылаҵәеит.
Русҭан Канџьариа напхгара зиҭоз агәыԥ "Абаҭаа" аҟны адагьы, жәлар рашәақәа наигӡон ансамбль "Афырҭын" дахәҭакны.
"Усҟантәи аамҭазы Аԥсны зҽаԥсазтәыз артист ҳәа ахьӡ ҳаракы иаԥсахахьаз Баграт Багаҭелиеи, ивагылаз иҩызцәа Оҭар Хәынҵариеи, Лев Қьецбеи рымчала еиҿкааз ансамбль "Афырҭын" аӡбахә хара ицеит. Шықәсык ахь ҩынтә-хынтә ҳтәыла анҭыҵ афестивальқәа рахь ааԥхьарақәа рмоукәа ҟаломызт. "Афырҭынаа" Америкеи, Польшеи, Бельгиеи, Иугославиеи, Италиеи ҳақәгылахьан. Исгәалашәои, қалақьк аҟны ҩыџьара аконцертқәа анымҩаԥаагоз, раԥхьатәи ҳахәаԥшцәа еиҭа ишҳазнеиуаз", - еиҭеиҳәоит ашәаҳәаҩ.
1987 шықәса инаркны Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра алагаанӡа, Русҭан Канџьариа Гагра ақалақь акультура аҩны деиҳабын.
Нанҳәа 12, 1992 шықәсазы, аибашьра ҩымш шыбжьаз "Афырҭын" Италиантәи ихынҳәит. Усҟан Аԥснытәи аделегациа иалахәын атәыла анапхгара ахантәаҩы Џьуби Ауҳаҭ, аҭоурыхҭҵааҩ Иури Воронов.
Русҭан Канџьариа иазгәеиҭеит, Иури Воронов уалԥшьас ишидыз, амшын иаԥшу Генуиа ақалақь аҟны, аԥсуа ԥсыжырҭақәа ахьыҟаз, арантәи игаз анышә, ҳџьынџьуаа рҳаҭгәынқәа арықәԥсара, убас уаантәи аҟәых Аԥсныҟа аагара.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра цонаҵы Русҭан Канџьариа аамҭак азы Џьамал Чрыгба икомандаҟаҵарала, Гагратәи актәи абаталион аҿы сапиорс дыҟан, ашьҭахь Витали Тарнаа командаҟаҵаҩс дызмаз Гагратәи ахәбатәи амотохысратә баталион аимадара аиҳабыс даҭан. Ианашьоуп "Агәымшәаразы" амедал.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра ашьҭахь, Русҭан Канџьариа арратә журналист Слава Сақаниа иааԥхьарала аусура далагоит Пицунда ихацаркхаз ателехәаԥшратә, арҿиаратә гәыԥ "Аԥсуара" ахь авидеоҭыхыҩс. Гагра ақалақь аус зуаз ателехәаԥшра "ТВ триада" азгьы иаздырхион ажәабжьқәа. Убас аиҩызцәа еицхырааны хәыда-ԥсада еиҿыркаауа иалагеит аибашьраҿы иҭахаз рыхшара рзы ахәыҷтәы лагерьқәа.
Оҭар Хәынҵариа дызхагылаз, Уасил Ақаҩба напхгара зиҭоз Пицундатәи ансамбль "Аламыс" оркестр аҟны аамҭакы Русҭан Канџьариа адаул аирҳәон, дшәаҳәон. Изныкымкәагьы Ҭырқәтәыла ицаны ҳџьынџьуаа рзгьы аконцертқәа еиҿыркаахьан.
Акыр шықәса инеиԥынкыланы, Аԥсны Жәлар рартист Оҭар Хәынҵариа Гагратәи акультура аҩнаҟны иаԥҵаны имаз ахәыҷтәы театр "Мамзышьха" аҟны арольқәа наигӡон. Аҵыхәтәантәи 15 шықәса Оҭар Хәынҵариа идует "Бырфын" аҟны ахкы наигӡоит.
Русҭан Канџьариа 20 инарзынаԥшуа ажәеинраалақәа рзы амузыка иҩхьеит, инаигӡахьоу арепертуар аҿы иҟоуп 50 ашәа.
Аибашьра ашьҭахь згәыблыра икыз ателехәаԥшра аусгьы иахьа иациҵоит. 13 шықәса раахыс Гагратәи араионтә телехәаԥшра деиҳабуп. Ирҿиаратә гәыԥ абзоурала араион аԥсҭазаара ган рацәала иӡыргоуп.
Русҭан Михаил-иԥа Канџьариа, Аԥсны акультура аҿиара иалеигалаз аџьабаазы Сергеи Уасил-иԥа Багаԥшь инапы зҵаиҩхьаз Аусԥҟа инақәыршәаны ихҵоуп "Аԥсны зҽаԥсазтәыз артист" ҳәа ахьӡ ҳаракы.
Ауаажәларра амчра аԥсахразы апротесттә қәгыларақәа зымҩаԥырго анапхгара ҳазҭо русуразы агәынамӡара рымоуп азоуп. Ареволиуциақәа мҩаԥысуеит асоциалтә платформа уи азы иахьыманшәалоу атәылақәа рҿы.
Иаҳхысыз ашықәси ҳазҭалази ҳтәылаҿы аполитикатә еибарххарақәа рацәан, урҭ реиҭаҳәарагьы иаԥсам, зегь ибзианы ижәдыруа ауп. Усҟан оппозициа иҟаз, иахьа амчраҿы иҟоу анапхгара рриторика "азакәан аҳра ауа, еиҵыху ачынуаа рыштатқәа реиҵатәра, ауаа рсоциалтә бзазара ашьҭыхра" ҳәа, ԥхьатәара ирышьҭыз атәыла ахада иаамҭазы иҟаз ауашәшәырарақәа акыр иӡырганы, уи шьаҭанкыла ишеиҭаркуа агәра ҳдыргон. Аҳәара мариоуп, аха анагӡара уадаҩуп. Иҳаҩсхьоу ашықәсқәа ҳрыԥшны иаҳҳәозар, ҳтәыла ахадацәа амчрахь анеиразы аҳәаҭыхла ирзықәԥо, анаҩс урҭ рхаҭа азакәанқәа еиларгарагьы ирылакьысуам, избанзар, рус иахазыргылаз раҳаҭыр рбароуп.
Еидыз аоппозициатә блок ахада Аслан Бжьаниа иахьа амчраҿы дыҟоуп, ҳазҭоу ашықәс алагамҭазтәи аполиткатә кризис алҵшәақәа ирыбзоураны. Абар зеиӷьыҟам аҭагылазаашьа, азакәан аҳра ауа, акоррупциа маҷхо, ачынуаа рхыԥхьаӡара еиҵахо аҟаҵаразы. Макьаназы, агәыргьынчмазара аиаара раԥхьатәи ацәаҳәаҿы иазлаҟоу ала, егьырҭ зыӡбахә ҳәаз ареформақәа кьыс рымам, ачынуаа реиҵатәра акәзар, аизырҳара амҩоуп изну.
Иахьатәи Аԥсны ахада икадртә политика макьаназы иреформатәу аҟазшьа амоуп ҳазҳәом, дамеигӡакәа ацхырааҩцәеи абжьгаҩцәеи иадминистрациа иадигалоит, уаанӡатәи икритикатә згәаҭақәа ихаршҭны. Иахьатәи санҵамҭа зызку "афырхаҵаратә" темагьы сазааиуеит уажәы.
Ажьырныҳәатәи аполитикатә хҭысқәа ираԥхьагылаз Ахра Аҩӡба алхрақәа рышьҭахь "адәныҟатәи аусқәа рзы Аԥсны ахада ицхырааҩ" ҳәа дшьақәырӷәӷәоуп. Даҽакала иаҳҳәозар, ахада иадминистрациа ианақәлоз, асаркьақәа ԥыххааны амҩа аазыртуаз иаалырҟьаны ддипломатхеит. Ишыжәдыруа еиԥш, адипломатиа – акыр иаамысҭашәоу занааҭуп, уи иаднакылаӡом аӷьалпал. Рацәак аԥшрагьы аҭахымхеит.
Ҳазҭоу амза быжьба рзы асоциалтә ҳақәа рҿы иаацәырҵит "адәныҟатәи аусқәа рзы Аԥсны ахада иабжьгаҩ Ахра Аҩӡба "Урыстәылеи Аԥсни рҳәааҿы ибжьагылоу аихатә гәашә и-Toyota Land Cruiser алаӡара ду змоу абапмер ала днажәлан, ҳара ҳҳәаа дышҭалаз узырбо асахьаныҟәа. Абри алагьы аԥсуа дипломатиа ахаҿра ҿыц шьақәыргылоуп. Аиашазы, асоциалтә ҳақәа рҿы ицәырҵыз авидео ала, Toyota Land Cruiser аԥсҟы зку дшумбогьы, дук мырҵыкәа Ахра Аҩӡба иҳәеит уи иара шиакәу, изыҟаиҵазгьы "хә-сааҭк аҳәааҿы даанкыланы дахьрымаз" азы шакәу.
Ишеилкаахаз ала, ҳдипломат акоммуналтә, иара убас егьырҭ ашәахтәшәаратә ҟазшьа змоу аусқәа рзы миллионк иаадҩыло ауал иқәын, уи имшәакәан Урыстәылатәи аҳәаа ахысра азин имамызт. Ахра Аҩӡба иҟаиҵаз ахҳәааҿы иазгәеиҭеит "аҳәааҿы иҟоу аҭагылазаашьа хшыҩзышьҭра аҭатәуп" ҳәа. Адипломат иҟаиҵаз аҳәамҭаҿы иара убас иазгәеиҭоит ҳауаажәлар аҳәаа ахысраҿы ауадаҩрақәа шрымоу, сааҭла уа агылара шрықәшәо азы.
Ауадаҩрақәа ануԥыло ыҟаҵәҟьоуп, аха апрезидент иабжьгаҩ дышдипломатыз ихашҭит, адипломатиа ззыҟоу, аиҿцәажәарақәа рыбзоурала ауадаҩрақәа раԥырҟәҟәааразоуп. Авидео уахәаԥшыр иубоит еиқәаҵәасамсалуа иҟоу адипломат имашьына, акашәа имбакәа, амҽыӷра аҟазшьа аманы Аԥсны аҳәаа еихызшо агәашә инажәланы ҳтәыла ишҭалаз. Шәазхәыц, ари ҟазҵо апрезидент ицхырааҩ иоуп, баша хархьуаҩым.
Схаҿгьы исзаагом, уаанӡатәи Аԥсны ахада ицхырааҩ иакәызҭгьы, аоппозиционер Аслан Бжьаниа идгылаҩцәеи иареи иахырҳәаараны иҟаз ари ахҭыс, аха "дара ртәы" ианыҟаиҵа, хымшҟа рыԥсы ӡаны итәан. Аинформациатә хархәагақәа рҿы ари атема анцәырҵ, акыр зыбжьы цәгьахаз хҭысны ианыҟала, нанҳәа 10 рзы апрезидент ипресс-маҵзура аҟынтә ицәырҵит аҳәамҭа "Ҳазҭагылоу аамҭазы аҭагылазаашьа аҭҵаара мҩаԥысуеит" ҳәа. Аҳәамҭа ишҳаҵанаҳәо ала, Аԥсны анапхгара ари азҵаатәы азы, агәаҭарақәа анымҩаԥыслак ашьҭахь алкаақәа ҟарҵоит. Ари ахҭыс азы, иҳәынҭқарратәу аинформациатә хархәагақәа уамак рҽырымҟьеит, апресс-маҵзура иҳаланаҳәаз аинформациа аздырхеит, иҷыдоу аҭыжьымҭақәагьы азырымкит. Иҳәынҭқарратәым ирҳәази ирымҳәази ахәшьара аҭара хықәкыс исымаӡам уажәы абра, урҭ уеизгьы-уеизгьы "рхы иақәиҭуп".
Хымԥада, уаанӡа акәызҭгьы, Бжьаниа идгылоз аоппозициатә информациатә хархәагақәа ирҳәашаз рдыррын, адипломат Аԥсны агәашә иҭалашьа ҳзырбоз авидео иахьеи-уахеи идырҵәирын, аха уажәы амчрахь ианааи "ажәа ахақәиҭра" ҳәа ззырҳәоз аԥсы ахьҭоугьы ргәаламшәеит, имашьына аҳәааҿы "ианжәылозгьы" цәыррымгеит.
Ари ахҭыс Урыстәылеи Аԥсни реизыҟазаашьазы узхыҽхәаша акәым. Ҳтәыла ахада ицхырааҩцәеи иабжьгаҩцәеи узвамлаша ахымҩаԥгашьа аадырԥшлароуп. Ихадоу ҳастратегиатә ҳәынҭқарра ҳәа Урыстәыла ианазаҳҳәо, ҳдипломат ихымҩаԥгашьа ҳаизыҟазаашьақәа ирмыхәарашәа сыҟоуп. Анаҩсан иҳауз ажәабжьқәа рыла, Ахра Аҩӡба иқәыз ауал ишәеит, ахҭыс азы Урыстәыла аганахьала аусҭҵаара нап аркуп. Абри аныҟала, асоциалтә ҳақәа рҿы ацәажәарақәа цәырҵуа иалагеит Аҩӡба иусура дамырхуамашь ҳәа. Сара схәыцрақәа ртәы сҳәозар, дамырх сыздыруам, аха Аҩӡба дара рхаҭақәа рамхра азҵаатәы ықәимыргылааит…
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
Аԥсны атуризм ахаҿра шьҭызхша ҳәынҭқаррахароуп ҳәа азызԥхьаӡоз маҷҩымызт. Аиашазы, аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы уи аҿиара аиуа иалагеит, асервис аганахь ахьысҳарақәа ыҟазаргьы. Гагра, Пицунда, Афон ҿыц уҳәа иқәынхо ауааԥсыра рӷьырак абри атуризм ирнаҭо алоуп рхы шныҟәырго. Очамчыреи, Тҟәарчали, Гәлырыԥшьтәи араионқәа ирықәынхо ауааԥсырагьы, маҷ-маҷ акәзаргьы, атуристтә обиектқәа аадыртуа, уи ахырхарҭала аус еиҿыркаауа иалагеит. Уимоу, Бзыԥтәи ахырхарҭахь аԥхын ицаны аус зуа рацәаҩуп.
Ҳтәылаҿы ауаа аус ахьыруша афабрикақәеи азауадқәеи рцәаара аԥшаара зламариам ала, ауааԥсыра рӷьырак атуризм ала рхы ныҟәыргоит ҳҳәар ауеит. Абас ҳшааиуаз, COVID-19 захьӡу агәыргьынчмазара адунеи амҽханакит, уи азы апандемиа иҳалаҳәоу иахҟьаны, ҳҳәынҭқарра аҳәаа аркхеит, атуристтә сезон аӷьырак нҵәаанӡа. Ари иаргәамҵуан атуристтә хырхарҭаҿы аус зуаз ауааԥсыра, даҽа ганкахьала, аҳәаа аартра ауаа ргәабзиара ашәарҭара иҭанаргыларгьы алшон.
Аԥсни Урстәылеи рҳәаа аартра, аԥсуа аган мацара иазыӡбуамызт, убри аҟынтә аҩ-ганкы еизааибаганы иаартын нанҳәа мза акы азы.
Иара ачымазара ҳтәылауаа шазыҟооу сазааҭгылозар, агәра зго еиҳа имаҷҩуп, изымго раасҭа. "Иаашәырты аҳәаа, ҳхәыҷқәа ҳазныҟәгаӡом", - ҳаԥхьон асоциалтә ҳақәа рҿы, ирацәаҩымзаргьы - "аҳәаа аартра гәаӷьыуацәоуп", - зҳәозгьы ыҟан. Ажәакала, ацагьы ахьшәашәагьы иабылуаз ҳарҩызахеит.
Аҳәаа аартра мышқәак шагыз Гагра амитинг маҷ мҩаԥган "аҳәаа аашәырты, мамзар ҳҭахоит" ҳәа аҳәамҭақәа ахьыҟаҵаз. Мышқәак рышьҭахь иаадырит аҳәаа. Ахьышәҭҳәа феисбуктәи ацәахәаҿы: "Аиҳабыра ажәлар ргәабзиара иазхәыцуам, ишԥыкәу аҳәаа шаадыртыз?!" - ҳәа ацәажәарақәа цәырҵит. Амчра "ахы зҿашуа среиуам" аха, ас еиԥш ахымҩаԥгашьа адкылара сцәыуадаҩуп. Иадыркыр, изаркузеи? Иаадыртыр, изаадыртызеи?
Ачымазара атәы ҳҳәозар, иахьагьы ахы ҳнарбоит, макьана инаҳалсны имцакәа ишеиқәымтәо шьақәырӷәӷәо. Агәыргьынчмазра ҳшазыҟоу сеиҭазыхынҳәуазар, еиҳарк аԥсуаа акашәа ирбом, ацәгьеи абзиеи рҿы игәыдеибаҳәҳәалоит, иара зынӡа акризис аныҟазгьы, уамак ирыцклаԥшуамызт аҽацәыхьчаразы иҳалаҳәаз аԥҟарақәа. Ақыҭахь санцало, саԥсшәаҳәашьа аҽахьеиҭанакыз уамашәа избогьы ыҟоуп: "Абри ирҳәо агәра бгома, мцуп!" - ҳәа аасаҭаркуеит асанитартә нормақәа раҳаҭыраз агәыдеибаҳәҳәалара мап шацәыскуа анысҳәалак.
Уажә аабыкьа, сара издыруа џьоукы рҭаацәа рҿы ицәырҵит ачымазара, урҭ уажәы ахәышәтәырҭаҿы ишьҭоуп. Убасҵәҟьа дарбанызаалак ихьыр ауеит COVID-19, убри аҟынтә зынӡа авирус атәамбара ауадаҩра цәырнагар алшоит.
Иҟоуп даҽа зҵаатәыкгьы, акыр иџьашьахәуп ззуҳәаша. Абри агәыргьынчмазара ҳәа изышьҭоу, егьырҭ авирустә чмазарақәа реиԥш, ауаҩы ицәа иаднагалар алшоит, аха ҳара ҳҿы, уи зхьыз уамак ҟазҵаз реиԥш ирыхәаԥшуа иалагеит. Ауаҩы идиагноз шьақәдыргылаанӡа, ауҳәан-сҳәан атәыла иналарҵоит, ажәакала, изхьыз иаԥхьа ауаа ираҳауеит, насгьы гәаӷшақә иҟаиҵазшәа, иршо ингәарыргалоит. Абри иахҟьаны, ачымазара зхы иадызбало, уи асимптомқәа зауа ианимырзо ҟалар алшоит, насгьы ауаа ираҳар ҳәа дацәшәаны, зынӡа анализ аҭара дымнеиргьы ауеит.
COVID-19 чмазара ҿкуп, убри аҟынтә ҳара иҳаԥсахроуп ҳазнеишьа, хырҩа азымукәа, аҽацәыхьчашьагьы ҳҵароуп. Уажәы аҳәаа аартуп, атуристцәагьы аауа иалагеит, ҵоуп, ҵыԥхтәи асезон еиԥш уи знапы алаку ахашәала ду рнамҭаргьы алшоит, аха зегь акоуп гәыӷрак ыҟоуп аԥсҭазаара еинылап ҳәа.
Аҳәаа аартуп, адәыӷбақәагьы аныҟәара иалагеит, атуристцәагьы арахь иаалашт, авирус аҽацәыхьчашьа ҳазҵар, иалшоит нанҳәеи цәыббрамзеи аусутә ҟаларгьы, уимоу, ҽаҩраҭагалангьы иаҳҭаауа дҟалар ҟалоит. Анцәа иумҳәан, аха авирус аҽарӷәӷәар, аҳәаа аашәырты ҳәа аҭыӡшәа ҟазҵоз, изаашәыртызеи ҳәа амчра аганхь агәынамӡара аадырԥшышт, избанзар, ҳарҭ ахьшәашәагьы ацагьы ҳабылуеит…
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар алшоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Дызусҭада хатәгәаԥхарала арыцҳара иақәшәаз ажәлар рывагыларазы, рхақәиҭтәразы гәыҩбарак ҟамҵакәа, еимгеимцарак ала изыӡбо? Аусуҩ, аҳақьым, арҵаҩы. Аус уцызуа. Угәыла. Удыр. Зны-зынла акала егьырҭ зегь ирылумкаауаз. Азеиԥш уаҩы.
Нанҳәамза 14 ашьыжь ашараз Аԥсны амра атыҩ ишакыз заҳаз рҟынтәи шәҩыла арахь амҩа иқәларц рыӡбеит. Урҭ рҟынтәи иҟан Аԥсны иаахьаз, бзиа избахьаз. Иҟан аӡбахә мацара заҳахьаз. Аха уи акәмызт урҭ ргәы-рыԥсаҿы ихадараз. Ихадараз - арыцҳара иҭашәаз рыдгылара, рывагылара акәын. Убри аан ирдыруан аибашьра еиқәханы изалымҵыр шауазгьы. Аха ауаҩы наџьнатә аахыс ицәа-ижьы иалоу аҟазшьа ҷыдақәа ируаку – аҽа уаҩытәыҩсак ицхраара ахымԥадара аԥыжәара агон.
Арахь амҩа иқәларц зҽеидызкылоз рҟынтәи иҟан аԥсра абла иҭаԥшхьаз, абџьар зкхьаз. Иҟан иржәышаз аӡыхь ахы ыҵнамхыцкәа аԥсҭазаара ашәхымс иацы иаахыҵыз. Иҟан ҭаацәарак рхадацәа. Иҟан аԥазаҵәқәа. Ажәлеи абиԥареи уаҵәтәи амш иадызҳәалашаз. Аха абарҭ аминуҭқәа раан урҭ рҟынтәи аӡәызаҵәыкгьы хьаҵрак ҟасҵап ҳәа дхәыцуамызт. Иҟаз мҩа заҵәык акәын – Аԥсныҟа.
Ажәытә зны ахақәиҭраз Бырзентәыла иқәԥоз рыцхыраараз амҩа иқәлаз апоет ду Баирон иеиԥш Аԥсныҟа амҩа дықәлеит Урыстәыла уаҵәтәи аԥеиԥш зырлашартә аҟара аҟазара злаз, "Чем меньше мужчин, выбирающих страх, тем выше полет ястребиный…" ҳәа изыԥхьаӡоз апоет қәыԥш Александр Бардодым. Аԥсны иҟоу аиашареи аиашамреи зыблала избарц зҭаххаз, Польша атәылауаҩ Годав Иануш Анжеи Аԥсны дахьааиз, абџьар шьҭыхны ҳажәлар дрывагылеит. Аҳҭнықалақь агара ихгьы ақәиҵеит.
Анкьа зны забацәеи забдуцәеи аҭырқәа шхәақәа рыла амшын ихырхәхәалан атәым жәҩан иаҵаргалаз рхылҵшьҭрақәа шьҭахьҟа игьежьит ахааназ ирымбацыз, аха рыԥхыӡ иалаз рҭоурыхтә ԥсадгьыл ахь. Ранацәеи рабацәеи рыбла инҭагәӡны, уажәыҵәҟьа ҳхынҳәуеит ҳәа раҳәаны, арахь амҩа иқәлеит "ашьа ахала аҽадыруеит" ҳәа ажәаԥҟа шиашоу агәра ҳзыргаз Нхыҵ Кавказаа рыҷкәынцәа. Урыстәыла, Украина, Прибалтика, Белоруссиа уҳәа ииз, изызҳаз, аиаша азықәԥара зшьа-зда иалаз аԥсуаа рыцхыраара иазыхианы амҩа иқәлеит ахацәа.
Иуҳәар ауеит ауаҩы ихала ихы даназынхо игәаӷь егьа иӷәӷәазаргьы, цәшәарак аҵалар алшоит ҳәа. Наԥсҵәык иҟаз аԥсуа жәлар ԥшьмиллионк инареиҳаз, бџьарла еибыҭаз амилаҭ рҿаԥхьа шәарак шрымамызгьы, хатәгәаԥхарала "ҳахьышәҭаху ҳаҟоуп, ҳшәашьцәоуп" ҳәа ашьха каҵәарақәа ирхысны ҳшымгәыӷӡоз ианаарыдгыла, рымч еиҭа мыч ацлеит, рыгәаӷьрагьы ҩбахеит, ихԥахеит.
Ушаӡәыку жәаҩыла, шәҩыла ауаа анааувагылалак, уаӡәкра уаалҵны ухы уҩахоит. Уӷәӷәахоит.
Аԥсуа жәлар ирыдгыланы иқәгылеит: Адыгатәи ауаажәларратә еиҿкаара "Адыгэ Хасэ", Ҟарачытәи адемократиатә еилазаара "Джамагат", ачечен жәлар рзеиԥшмилаҭтә Конгресс, абаза уаажәларратә еиҿкаара "Адгылара", Алада-Уаԥстәылатәи ауаажәларратә еиҿкаара "Адамон ныхас", Дон, Ҟәыбина аказақцәа реиҿкаарақәа. Адунеи иахыҵәеит Еиду аштатқәа, Германиа, Ҭырқәтәыла, Шьамтәыла инхоз аԥсуа жәлар рхаҭарнакцәа рықәгыларақәа. Иҿаҳазарц, идагәазарц зҭахыз ҳәынҭқаррақәак рҿынӡагьы инаӡеит урҭ рыбжьы.
Адунеиаҿ иахьагьы инагӡаны ирзеилымкаац аԥсуаа рфеномен - урҭ ақырҭцәа риааира рылзыршаз. Иҭырҵаауеит. Сара сгәаанагарала, уи афеномен аԥсадгьыл ахьчареи, абзиабареи, ахақәиҭреи ахьыԥшымреи разгәышьреи реиԥшҵәҟьа иахәҭаны иҟан аидгыларагьы.
Ҳаиқәырхара иацхрааз аидгылара... Ҳәарада, аԥсуаа рыԥсадгьыл азы аҵыхәтәантәи ахаҵа иԥсы ныҭшәаанӡа еибашьышан, аха иахьатәи ҳиааира ԥсыс иахоу иреиуоуп хатәгәаԥхарала иҳавагылаз, аамҭак ала аԥсуа иеиԥшҵәҟьа ахәыцра иалагаз, зхы-зыԥсеиԥш ҳадгьыл бзиа избаз...
Ирацәаҩуп, ирацәаҩӡоуп урҭ рҟынтәи ари адгьыл иамардаз... Наӡаӡа ара иаанхаз... Ҳажәҩан цқьа, ҳажәҩан лаша зыԥсыцқьақәа аҵоу...
Аԥсны Аԥсынны адунеи иақәлахарц азы Ҟабарда-Балкариа, Ҟарачы-Черқьесиа, Аедыгьтәыла, Чечниа, Ингуштәыла, Даӷьсҭан, Нхыҵ Уаԥстәыла, Аахыҵ Уаԥстәыла, Ҭырқәтәыла, Шьамтәыла, Урыстәыла, Белоруссиа, Украина, Естониа, Азербаиџьан, Ҟазахстан, Кыргызстан, Ҭаҭарстан, Узбекистан, Туркменистан уҳәа рҟынтәи шәҩыла аиаша иазықәԥоз ауаа.
Иахьа ҳара ҳзы ихадароу - еиҵагылоу ҳабиԥара абарҭ ахьӡқәа рхамшҭыртә рааӡароуп!
Иахьа ҳара ҳзы ихадароу - абарҭ ауаа иҳацрыхьчаз ҳаԥсадгьыл амырӡроуп!
Иахьа ҳара ҳзы ихадароу - уаҳа абри адгьыл аҿы ашьа камшуа аҟаҵароуп!
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит: