Саида Жьиԥҳа, Sputnik
Ҳаилазаараҟны ирацәаҩуп апсихолог ицхыраара зҭахны, аха иԥхашьаны идымҵаало. Уи зыхҟьо амзызқәа иреиуоуп апсихиатр дахьиладырҩашьо. Хаҭала издыруеит "ари ихы еилагеит ҳәа сзырҳәоит" ҳәа изԥхьаӡо ауаа.
Анкьа, ҳандуцәа рхаан, аԥсҭазаара иамаз аҵакы ҽакала иҟан. Еиҳа еизыразын, еилибакаауан. Аиҳабы аиҵбы дилабжьон. Иахьа атехнолиа ҿыцқәа рдунеи ианаамҭоу ауаа рцәаныррақәа ҭышәынтәалаӡам, уи апроблема ыҟоуп ахәыҷқәа рыбжьарагьы.
Ельза Мамацԥҳа ԥшьышықәса ҵуеит лзанааҭ ахырхарҭала Гагратәи абжьаратә школ №4 аҟны аус луеижьҭеи. Лара ахәыҷқәа реиԥш арҵаҩцәагьы анлыдҵаало ыҟоуп.
"Ауаа ԥшрала ишеиԥшым еиԥш ҟазшьалеи дунеихәаԥшышьалеи еиқәшәом. Аӡәы еиҳа иахьатәи аԥсҭазаареи иацу ауадаҩрақәеи иҽрынраалоит, егьи ихәыцрақәа дышрылоу инапқәа иваиԥсоит. Ахәыҷқәа ртәы ҳҳәозар, рҭаацәа есыҽны рхымҩаԥгашьеи ргәалаҟазаареи иацклаԥшлароуп. Ҽнактәи ахымҩаԥгашьаҿы аҽеиҭакра, ашәарҭара цәырнагом, аха даазқәыло аҟазшьаҷыдарақәа ҵигозар, хымԥада аиацәажәара аҭаххоит, раԥхьа иргыланы ан, ма аб ицхыраара идигалароуп, нас апсихолог", - лҳәоит Ельза Мамацԥҳа.
Апсихолог-арҵаҩы лажәақәа рыла, ахәыҷы ашкол дҭанаҵы, шаҟа шықәса ихыҵуазаалакгьы аҩны даннеилак, иҭаацәа "умш шԥаҟаз", "угәалаҟазаара зеиԥшреи", "иуадаҩзи, мамзаргьы иуқәҿиеи" ҳәа азҵаарақәа ииҭароуп. Аҭакқәа ирыцу ацәаныррала алкаақәа ҟаҵатәуп. Аҭаацәеи ахәыҷқәеи рыбжьара агәреибагара ҟалар, наҟ-наҟтәи реизыҟазаашьақәа рышьаҭа ӷәӷәахоит. Ани аби ароль ду нарыгӡоит ахәыҷы идунеихәаԥшышьа ашьақәгылараҿы, убри азы аҭаацәа рхәыҷқәа рзы ҩызарагьы руроуп.
"Актәи акласс ахь иааиуа ахәыҷқәа рахьтә иҟоуп иаразнак ашколтә ԥсҭазаара ашьцылара зцәыуадаҩу, уи азы адаптациа мызкы, зны-зынла шықәсык аҟынӡа аамҭа аҭаххоит. Абжьаратә класс ахь ииасуа ракәзаргьы, аҵаратә процесс иадҳәалоу аиҭакрақәа рцәаныррақәа ирныԥшуеит. Аиҳабыратәиқәа рҿы аԥышәарақәа ирыдҳәалоу агәҭынчымра ҟалоит. Убарҭқәа риааиразы, дареи сареи хаҭалатәи ҳаиқәшәарақәа раан хәмаррак аҳасабала атестқәа мҩаԥаагоит, ихадырҭәаауеит анкетақәа. Ус иалыскаауеит доусы иарбан знеишьоу ииҭаху", - еиҭалҳәоит Ельза.
Апсихолог лажәақәа рыла, асахьаҭыхралагьы ахәыҷы ипсихикатә ҭагылазаашьа убоит.
Аиҳабыратәи аклассқәа рҵаҩцәа рыбжьара иҟалалоит ԥхьаҟатәи азанааҭ алхра ауадаҩрақәа зызцәырнаго. Усҟангьы, анкетақәа харҭәаауа, еиуеиԥшым азҵаарақәа рҭак шыҟарҵо еиԥш ирыҵалҳәоит еиҳа рдунеихәаԥшышьа ианаало.
"Сара сахь иааиуа ахәыҷқәа ашколтә ԥсҭазаара анаҩсгьы, рҭаацәаратәии адәахьтәии реизыҟазаашьақәа агәҭынчымра анрызцәырнаго ыҟоуп. Дысзааит раԥхьатәи абзиабара иацыз ахьаа знырыз аиҳабыратәи акласс аҿы итәаз аҷкәынгьы. Иара аӡӷаб ицәаныррақәа лырдырра акәу, мамзаргьы игәы иҭаҵәахызару, еиҳа еиӷьи ҳәа дсазҵааит. Сара апсихолог лаҳасабала зегьы ирабжьызгоит ргәы иҭоу рҳәарц. Ирықәҿиар, ишьахәуп, мап анакәхагьы, ԥхьаҟа иҟаиҵаша дақәиршәоит апсихолог, мамзаргьы зыгәра иго аиҳабы, ан, аб, арҵаҩы. Аҭагылазаашьа зеиԥшразаалакгьы, аҿымҭра зынӡа иҟалаӡом. Ахәыҷқәеи сареи еибаҳҳәо ҳабжьара инхоит", - инаҵылшьит аԥсихолог.
Ельза Мамацԥҳа лажәақәа рыла, аҵаҩы ипроблема баны хаҭала диацәажәар анылҭахха, "сан илуӡом шәара шәахь сныҟәалар" ҳәа лаҭаикхьеит. Уи иаанаго, апсихолог дзызку нҭкааны илыздыруам ауп.
"Аҭаацәа ргәы иаанамгааит рхәыҷы игәабзиара аганахьала апроблемақәа аасырԥшуеит ҳәа. Сара исуалу, аилазаара иаршьцылара ауп. Имаҷҩым ахәыҷқәа аҟазара злоу, аха амцхә иԥхашьаны зҟыбаҩ ҷыда зызцәырымго. Убарҭгьы рхы иаԥшәманы иҟаларц азы апсихолог имҩақәҵага рҭахуп", - лҳәоит лара.
Ельза Мамацԥҳа иазгәалҭоит, зылшарақәа ԥку ахәыҷқәа ҷыдала азнеишьа шырҭаху. Гагра араион аҟны дара ирзынархоу аҵараиурҭа ыҟам азы, аԥҟарақәа зегьы ирзеиԥшуп. Аҵараҿы ианахьымӡо хымԥада зылшарақәа ԥку игәныргоит, нас рцәаныррақәа ирнубаалоит. Убри инамаданы, еиҳа имариоу апрограмма рзышьақәыргылазар еиӷьуп лҳәоит.
Гагратәи абжьаратә школ №4 аҟны азеиԥш ҭагылазаашьа далацәажәо, апсихолог Ельза Мамацԥҳа зырҽеира ҟамло апроблемақәа лбаӡом. Аха аҭаацәара рахь абжьгара ҟалҵоит рхәыҷқәеи дареи еизааигәахарц азы еицәажәаларц. Насгьы зыхә ҳараку амаҭәеи амобилтә ҭелқәеи рыла ибжьарымхарц. Иаҳҳәап, иахьа ирзаархәартә еиԥш алшара рымоуп, уаҵәы аҭагылазаашьа аҽаԥсахыр, рыбжьара аимак-аиҿак цәырҵуеит. Излауала убри аганахьала аҽынкылара аарԥшны, аҵараҵара рхы азыршьҭырц дрыҳәоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Ҽаҩраҭагалан иаҳнаҭаз аԥхарра лшара бзиоуп еимҟьарак аныҟоу ақыҭа аҭааразы. Ачымазара ҿкы анеилагьежьуа аамҭазы, амҩа ақәлара гәаӷьыуацәагәышьоуп, аха ус акәзаргьы, аԥкра амҩаԥгаразы иҟоу ахархәагақәа ҳасаб рзыуны, ахәаша амҩа ҳақәлеит ҳқыҭахь сыԥшәмеи сареи. Аидарагьы ҳаман азы атакси ҳаԥхьеит авокзал аҟынӡа ҳцарц. Иааит атакси, аха амашьынарныҟәцаҩ асабрада захьӡу ихамызт. Ҳанҭатәеит ҳара сабрадала ҳаиқәных. Авокзал аҿы, игәасҭеит аԥсуа аруаа гәыԥҩык шеицыз, урҭ зегьы асабрадақәа рхан. Авокзал аҿы игылаз Аҟәа-Ԥсоу ҳәа зныз амаршруттә такси ҳанҭалеит. Арныҟәцаҩ, Анцәа иҟәырхуп усгьы акгьы ихамызт, аха амашьына иҭатәаз рахьтә аӡәы-ҩыџьа ракәын асабрадақәа ныҟәызгоз. Акарантин шыҟоу здыруа, асабрада зҿаз ԥҳәыск сынлыдтәалеит.
Амашьынарныҟәцаҩ қәрала 60-ҟа шықәса дрықәзаргьы ҟаларын, аха ихымҩаԥгашьала Ковид-19 адунеи ишықәу имаҳацзаргьы ҟалап угәахәуан. "Зегь шәтәама?" иҳәан имашьына аус наируит, "асабрадақәа шәхашәҵа" ҳәа дҵакгьы ҟаимҵеит. Амҩа ҳақәлеит. Зегь реиҳа ишәарҭахаз, аԥсҟы зкыз амашьына ширныҟәоз акәын. Исыватәазгьы саргьы ҳгәы нҭыԥсаауан, иаалырҟьан аџыхҳәа иаангылон зныҟәашәа ццакыз амашьына. Дабаццакуеи ҳныҟәызго уҳәарын, убас аҽыҩқәа аныҵдырҟьо еиԥш имашьына анааирҭрыслак.
Амҩан иҳаԥхьагылоз аидарамҩангага машьынақәа амҩа анирымҭалакгьы, ишшәарҭазгьы дрывсыр иҭахны амҩа егьи аганахь ихы аарихалон. Ишамуаз анибалакгьы, аџыхҳәа даангылон. Амҩан иҳавсуаз амашьынақәа ирҭатәаз рахьтә сабрадала еиқәшәазгьы ыҟан, аха шамаха ауаа рацәа зҭатәаз амашьынақәа рпассаџьырцәа зегьы иныҟәыргомызт, иахьа ҳаԥсҭазаара иахәҭакхаз -асабрада.
Аҟәа инаркны Калдахәаранӡа ҳнеиаанӡа адәахьы ахәаахәҭра иаҿыз ауаа ракәзар, акарантин акашәа имбакәа адунеи ишықәу убаратәы иҟан. Ашәыр, ақәыр уҳәа реиԥш иҟоу адәахьы иқәыргылан изҭиуа анапҭарԥагьы асабрадагьы рааигәара ишнарымго иаразнак иубоит.
Схәыцуан, абырсҟак аԥсыҭбара аныҟоу абарҭ мшәаӡо ҳәа. Мап, имшәозар акәхап, мамзар ас ҟалашьас иамоузеи? Иаҳаулакгьы амҩатә машәыр ҳақәымшәакәа Калдахәара аангыларҭаҿы ҳнеит. "Уныҟәашәа бааԥсуп амашьынарныҟәцаҩ, ухаҵкы", сҳәеит ҳанҭыҵуаз. "Ибҳәо закәи?", иааџьеишьеит иара.
Ҳахьынҭыҵыз игәаҳҭеит аангылараҭаҿы игылоу адәқьан шарку. Ашьҭахь излеилаҳкааз ала, уаҟа аус зуаз ачымазара рхьысит. Ковид-19 ари ақыҭаҿгьы иаагәышьеит сгәахәит "анхәа лыбз" еиԥшу Калдахәаратәи архәра ҳаҿаланы ҳаҩныҟа ҳҿанынаҳха.
Ақыҭараҿы ҭынчроуп, амҩа шамаха уаҩ данны убомызт. Ачымазара ҿкы аҽацәыхьчаразы ҳара ҳахьынхо аҭыԥ даара иманшәалоуп. Аԥкрақәа инарықәыршәаны, агәылара, азлара џьаргьы ҳамнеит, ҳара ҳахьгьы уаҩ дмааит. Ақыҭауаа рӷьырак Гагра аус руеит, хәылбыҽхала рыҩныҟақәа рахь ихынҳәуеит, убри аҟынтә, ҳазқәынхо ахәы ҳаракы ачымазра халар ауеит аԥкрақәа ирықәымныҟәар ҳуааԥсыра.
Амҽышаҽны Аҟәаҟа ҳдәықәлеит. Аангылараҭаҿы ҳанааи адәқьан шаркыц иаркын. Дук хара имгакәа атакси аангылт "амаршрутка ахәала шәызгоит" аниҳәа, ҳанҭалеит ҳсабрадақәа наҳҿаршәны. Араҟагьы, амашьынарныҟәцаҩгьы, иватәазгьы аԥкра амԥангьы иҟамызт, амала амашьына арныҟәцаҩ ашьшьыҳәа даауан, сгәы мыҭрыскәа Аҟәанӡа ҳааигеит.
Аҟәа санналаԥш асабрадақәа шырацәаз иаразнак иаагәасҭеит. Ақалақь транспорт аныҟәцаҩцәа аԥҟарақәа ишрықәныҟәо иаразнак иубоит. Атроллеибус иҭаз реиҳараҩык сабрадала еибыҭан.
Авирус абҵара анҵәамҭазы аҽаӡар алшоит рҳәоит, аха сныҟәара ишыснарбаз ала, еиҳарак аҳҭнықалақьуаа роуп арҭ аԥҟарақәа ирықәныҟәо, егьырахь амҩан избақәоз рыла, акарантин ирылаҳәо ашьҭахь, ачымазара ацәаара ԥсыҽхоит аҳәара уадаҩуп.
Калдахәара саныҟаз Гагра инхо сыуацәа ҭелла исарҳәеит "Гагрыԥшь" ачара мҩаԥыргон ҳәа. Абас ҳаҟоуп ҳарҭ аԥсуаа, авирус гьангьаш ҳашҭа иҭалаанӡа аԥсы шҭоу агәра агара ҳҭахым.
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аԥсны Акинематографистцәа реидгыла ахантәаҩы, актиор Кьасоу Ҳагба Sputnik акорреспондент аинтервиу лыҭо, дазааҭгылеит ихәыҷра ашықәсқәеи, ирҿиаратә мҩа шалагази, иаликаауа аспектакльқәеи, инаигӡахьо арольқәеи ртәы.
Наала Гәымԥҳа, Sputnik.
Кьасоу Ҳагба аиицәажәара анхациркыз, гәыблыла ихәыҷратәи ашықәсқәа игәаларшәеит.
"45 шықәса инарзынаҧшуа ақалақь аҟны сшынхогьы, ҧхыӡла ақыҭа ауп избо. Схәыҷреи сқәыҧшреи зегьы сқыҭа иадҳәалоуп. Саныхәыҷыз саб дҳаҧхеит, сан хҩык ахшара ааӡатәыс ҳлоуит. Есымшааира Анцәа диҳәон, игәра лгон. Аџьабаа ӷәӷәаны илбеит ҳааӡараҿы", - иҳәеит иара
Кьасоу Ҳагба қәҿиарала дҭалоит, дагьалгоит Ш. Русҭавели ихьӡ зху Қырҭтәылатәи Аҳәынҭқарратә Атеатралтә Институт.
"Афбатәи акласс ааныжьны сҭалеит уахынлатәи ашкол. Ажәабатәи акласс саналга, исыӡбеит сактиорхарц, сҭаларц Атеатралтә институт. Акино, атеатр, акультура рахь агәыблыра сзыркыз ҳәа исыҧхьаӡо, сызхәаҧшуаз акиносахьақәа, актиорцәа уаҟа рыхәмаршьа атәы ауп. Уи аҩыза алшара ҳаман, лассы-лассы ҳқыҭа иаҭааны афильмқәа ҳдырбон. Раҧхьаӡакәны актиорк иаҳасабала асценахь сцәырҵит Аинститут аҭаларазы аҧышәара анасҭоз амш аҽны. Аҧышәара лыдылкылон Нелли Ешҧҳа. Исыдылҵеит аетиуд ақәыргылара. Мчыбжьык ашьҭахь сааины, ашәарыцараҟны слеи сареи ҳзыниаз ахҭыс ала илыдызгалеит. Уи даара ахәшьара бзиа алҭеит, убас сҭалеит Қарҭтәи Атеатралтә институт", - ҳәа игәалаиршәоит.
Кьасоу Ҳагба имаҷымкәан инаигӡахьеит асценатә рольқәа, ихадароу ахаҿсахьақәа. Урҭ рахьтә: Молчалин ("Зыхшыҩ зызрыцҳароу" А. Грибоедов), Аԥсҳа Леон ("Аԥсҳа Леон" А. Агрба), Цезарь ("Иули Цезарь" У. Шекспир), Махаз ("Махаз" Ф. Искандера, ареж. В. Ақаҩба), Тартиуф ("Тартиуф" Мольер, ареж. К. Хачегогу), Лаимен ("Ашьха Морган аҟынтәи хланҵы" А. Миллер, ареж. В. Ақаҩба), Џьонни Паттинмаик ("Адгьылбжьаха Кинишмаҟынтәи ахымхәа" Макдонаха, ареж. В. Ақаҩба). "Кьоџьаа рҭыӡшәа" Гольдони (Исидоро), "Брисбенынтәи аемигрант" Шехаде (Ашькылкҩы, ареж. В. Ақаҩба), "Аӡыцәа шкәакәа" В. Касланӡиа (Зафас, ареж. В. Ақаҩба), "Ацынҵәарах" Б. Шьынқәба (Хамыҭбеи Чачба).
"Раҧхьаӡакәны ихадоу ароль сыхәмарит Вампилов ипиеса ала иқәыргылаз аспекталь "Аҭӡамц" аҟны. Уаҟа ихадароу апрокурор ироль насыгӡон. Ари ақәгылара сдипломтә усумҭа акәын, ибзианы ирыдыркылеит. Анаҩс Аҧсны ирацәаны ақыҭақәа ҳарҭааны идҳарбеит", - ҳәа азгәеиҭоит Кьасоу Ҳагба.
1978 шықәса раахыс С. Ҷанба ихьӡ зху Аҧсуа аҳәынҭқарратә драматә театр аҟны иҟаз афольклортә ансамбль "Уарада" дасолистын. 1999 шықәса инаркны 2000 шықәсанӡа Аҧсны Акультура Аминистрс дыҟан. 2002 шықәсазы Аҧсны Аҳәынҭқарра Апарламент адепутатс дыҟан. Кьасоу Ҳагба С. Ҷанба ихьӡ зху Аҧсуа ҳәынҭқарратә драматә театр иаҧхьагылоу актиоруп.
Актиор ихаҿы иаанхаз, еиҳа игәалашәарақәа иаарылыҳәҳәо иҟоу Швеицариа иқәдыргылаз аспектакль ауп. Уи атәы ҳзеиҭеиҳәеит актиор.
"Аҧсны Аџьынџьтәылатә еибашьра алагара мызқәак шагыз, Швеицариа атәылаҟны агастрольқәа ҳаман. Уи иреиӷьу агастрольқәа ируакуп сара сзын. Гиульден ипиесала иқәыргылан "Кьоџьаа рҭыӡшәа" заыхьӡыс аспектакль. Иқәиргылеит Валери Михаил-иҧа Ақаҩба. Ари раҧхьаӡатәи Аҧсуа театр аҳәаанырцә ақәгылара акәын. Аспектакль ахы инаркны аҵыхәанӡа аҧсышәала имҩасит. Ахәаҧшцәа аспектакль алагаанӡа ирзеиҭарҳәеит уи аҵакы зызкыз, аҭоурых. Иџьоушьаша, абызшәа шырзеилымкаауазгьы, ахыбра зегьы ҭәын, ҭыҧк ҭацәны усгьы иубомызт. Аспектакль ашьҭахь ахәаҧшцәа зегьы ҳадеизаланы ҳнапынҵамҭа иаҳәон", - ҳәа игәалаиршәоит актиор.
Асцена Кьасоу Ҳагба изыҳәан ҧсҭазаароуп, идунеи шьаҟа ӷәӷәаны иаҵагылоуп.
"Асцена уанықәгыла нахыс, ахәаҧшҩи уареи шәеимадара ацәажәара уалагаанӡа,уҩнуҵҟатәи уҧсҭазаара иахылҵуа ацәанырреи дареи еиқәшәаны ианеилаҵәалак, нас ауп амшын иху аӷбеиҧш уаманы аҿанынанахо. Уроль нагӡаны уаналгалак, ахәаҧшҩы ибла ихубаало аҧхарра иабзоураны, еиҭах сыхәмарындаз ҳәа агәаҳәара узцәырҵуеит. Зегь реиҳа ихадароу, ауаҩы ихы мжьакәа, дызҿу аус ишақәнагоу даназнеиуа, убасҟан ауп иҧсҭазаара аҵакы анаанахәо, алҵшәа анаиуа. Амилаҭ ҟазара - уи ҳара ҳӡырызго, ҳхаҿра, ҳдунеи зегьы идзырбо акакәны иҟоуп", - ҳәа азиҧхьаӡоит иара.
Кьасоу Ҳагба бзиа ибаны, имч-илшара зегьы изанааҭ иазкны, иахьа уажәраанӡа мааҧсарада аус иуеит.
АҞӘА, жьҭаара 29 – Sputnik, Бадри Есиава. 2020 шықәсазы Пицунда иаҭааз атуристцәа раахәаратә лшара еиҳахеит ҳәа Sputnik иазеиҭеиҳәеит Пицунда ахада Алхас Шамба.
"Сара 50 шықәса ҵуеит Пицунда сынхоижьҭеи. Ибзианы исгәалашәоит Лиудмила Гурченкои Ельдар Риазановы неиааиуа ҳаԥшаҳәа иананыз. Дысгәалашәоит аолимпиатә чемпион Владислав Третиак ҳпансионат аҿы иԥсы шишьоз. Еиҿсырԥшыша сымоуп. Иахьатәи атуристцәа усҟантәи аамҭақәа рыҩаӡараҟынӡа раахәаратә лшара ҟаланы иҟоуп", - иҳәеит иара.
Шамба иажәақәа рыла, сынтәа, Пицунда иаҭааз ҵыԥх аасҭа рхыԥхьаӡара шеиҵоугьы нанҳәамзаахыс акаҳуажәырҭақәа, ақьафурҭақәа, ахатә сектор ҭәын.
Ақалақь ахада ари атенденциа адиҳәалоит апандемиа иахырҟьаны урыстәылаа адунеитә курортқәарахь рцара ахьыԥкхаз. Иаартыз атәылақәа иреиуан Аԥсны.
"Акаҳуажәырҭақәа рҭааҩцәа рацәаҩын, аплиажқәа, аотельқәа рҿы аномерқәа иара убасгьы иҭәын. Заҟаҩ ҳҭааз сызҳәом, аха абри аамҭазы уаанӡа Пицунда иаҭаауаз рхыԥхьаӡара абжанӡа ыҟан", - иҳәеит Шамба.
Нанҳәа акы азы аурыс-аԥсуа ҳәаа аадыртызар, Аԥсны иаҭаахьеит 600 000-ҩык атуристцәа иҳәеит Аԥсны атуризм аминистр Ҭеимураз Хышба Аԥсуа телехәаԥшраҿы апресс-конференциа анымҩаԥигоз.