АХАҾСАХЬАҚӘА
Хиусеин Рауф ОрбаиҦхынгәы 27, 1881 - ҧхынгәы 16, 1964
XX ашәышықәса аҩбатәи азбжазы Ҭырқәтәыла иналукааша аҳәынҭқарратә усзуҩын.
Далгеит арра - мшынтәи анџьныртәи ҵараиурҭа. ИАА (США), Германиа, Англиа атәылақәа рыҟны аҭакзыҧхықәу амаҵурақәа ааникылон. Акреисер Хамидие акомандир иаҳасабала дрылахәын Балкантәи аибашьрақәеи актәи адунеитәи еибашьреи. Аподполковник имаҵура ныҟәигон Ҭырқәтәыла арра – мшынтә мчқәа ркомандаҟаҵаҩы хадас даҭан.
Атәыла ахьӡала хаҭарнакра иуан акрызҵазкуаз жәларбжьаратәи аконференциақәа рыҟны. Трапезундтәи аконференциаҟны 1918 шықәсазы ҭырқәтәылатәи аделегациа далахәын. Англиатәи акреисер «Агамемнон» ачарҭ аҿы адгьылбжьаха Лемнос аҟны ажьырныҳәа 30, 1918 шықәсазы инапы аҵаиҩит Мудросстәи аинаалара. Анаҩс, Орбаи аҭырқәцәаҿарацәа рықәгылара аҧхьагылаҩцәа дыруаӡәкын .
Қьемаль Аҭаҭиурк аиааира анига ашьҭахь идгылақәаз дышруаӡәкыз ала, Орбаи Ҭырқәтәыла аҧыза-министрси адәныҟатәи аусқәа рминистрси дҟаиҵоит (1922—1923). Ашьҭахь аоппозиционерк иаҳасабала ахара идҵаны 10 шықәса атәыла далцаны дыҟан. Аполитикаҟны деиҭацәырҵит Аҭаҭиурк иҿагылаз ауаа амчраҟны ианааи. Аҩбатәи адунеитә еибашьра ашықәсқәа раан (1942) Ҭырқәтәыла ацҳаражәҳәаҩыс Британиа ду дыҟан. Идыруп Орбаи У. Черчилли реиҩызара атәы.
Есышықәса иналукааша Арра-мшынтә флот аминистрра афлотанапхгаҩы Орбаи имшира аҽны инышәынҭраҟны Сҭамҧыл агәҭаны аҳаҭыртә ҟарул ықәдыргылоит, аҧсуа диаспора ахаҭарнакцәа ибаҟахьы ашәҭқәа рыманы инеиуеит.