Ҭеимураз Ачыгəба аҭҵаарадырраҿы илагалеи иуаҩреи дырзааҭгылоит акыр шықәса аус ахьиуаз Дырмит Гəлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵаарадырратə институт аетнологиа аҟəша аиҳабы аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа ркандидат Сима Дбарԥҳа.
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Аҭоурыхҭҵааҩ, аетнолог, ауаажəларра-политикатə усзуҩ, аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақəа ркандидат, академик, "Ахьӡ-аԥша" аорден ахԥатəи аҩаӡара занашьоу Ҭеимураз Ачыгәба, Аԥсны аамҭа уадаҩ ианҭагылаз инаркны илша акырӡа ирацəоуп, амилаҭ-хақəиҭратə қəԥара далахəын, Аԥсны Жəлар рфорум "Аидгылара" ашьақəгылара ахыҵхырҭаҿы дгылан, Аԥсны Жәлар Реизара актəи, аҩбатəи ааԥхьарақəа рҿы депутатс дыҟан, инапы иҵижьхьаз аусумҭақəа аҭоурых аиашара иаҿаҳəхəаган.
Ҭеимураз Али-иԥа иԥсҭазаара иалҵра даара ихьааны ирыдыркылеит аус ицызуаз, иара дыздыруаз зегьы.
80-тəи ашықəсқəа инадыркны аибадырра зыбжьаз, акыршықəса аус ицызухьаз аҵарауаҩ, Аԥсуаҭҵааратə институт аетнологиа аҟəша аиҳабы Сима Дбарԥҳа Ҭеимураз Ачыгәба ихаҭара, иҵара-дырра, иуаҩра акыр иҳаракны дрыхцəажəоит.
"Даара гəыхьны исыдыскылеит исаҳаз ажəабжь. Ҳҩыза гəакьа, ҳҩыза бзиа иакəын. Иареи сареи аетнологиа аҟəшаҿы аус еицаҳуан, еицырдыруаз ҵарауаҩын, ҳаҭыр-пату змаз ауаҩы ԥсыцқьа иакəын, зегьы бзиа еицаҳбоз, зегьы ирыцхраауаз уаҩын, аҵарадырраҿы даара илагала рацəан", - ҳəа азгəалҭоит Аԥсуаҭҵааратə институт аетнологиа аҟəша аиҳабы Сима Дбарԥҳа.
Ҭеимураз Ачыгәба ҷыдала инапы алакын аԥсуаа рхылҵшьҭрақəа ахьынтəааз, ишыҿиаз аҭҵаара аус. Аха, зегь реиҳа инапы злакыз аетникатə процессқəа ракəын, XIX - XX ашəышықəса алагамҭа, ҳазҭагылоу аамҭақəа ирыҵаркуаз, иалкаау иҩымҭақəа реизга акыр ирацəоуп.
"Даараӡа аус адиулон ԥшьтомкны иҭыҵраны иҟоу Аԥсны аҭоурых. Ахԥатəи атом акгьы игӡамызт далгарц, уахи-ҽни убри даҿын сахьӡандаз ҳəа, ичымазара иамугəышьеит акəымзар", - лҳəеит Сима Дбарԥҳа.
Аҵарауаҩ акыр илша рацəан аҿар реиҵааӡара аус аҿы. Ҟазшьала зегьы дырнаалон, иабжьгарақəа ирзыӡырҩуан, иажəа акрыԥхылнадон.
"Акандидаттə диссертациақəа напхгара рзиуан, адипломтə усумҭақəа ракəзар ус, ауниверситет аҿы алекциақəа дрыԥхьон, даара рҵакы бзиан, астудентцəа ибзианы ирыдыркылон, ибзианы иазыҟаҵаз ҵарауаҩын, иаҳзынижьыз иҭҵааратə усумҭақəа даара хра рылоуп, наҟ-наҟгьы иҳахəаша роуп", - ҳəа азгəалҭоит Сима Дбарԥҳа.
Ҭеимураз Ачыгәба иҭиҵаауаз акакəын ашықəсҩыра "Қарҭлис цховреба" захьӡыз. Иара ибзианы ақырҭшəа идыруан, убри аҟынтə абри аҩыра аус ӷəӷəаны иадиулон аиаша ашьақəыргыларазы, акырынтə ақырҭқəа дара ишырҭахыз еиԥш ирыԥсаххьан аҭоурых азы, иара плантə теманы идын, инагӡоуп, аха макьаны иҭыжьым.
"Аԥсны Аџьынџьтəылатə еибашьра аамҭазы акыр илагала ӷәӷəоуп аинформациа аганахьала. Гəдоуҭа иҟаз аинформациатə центр аҟны қырҭшəала ирыҩуаз зегьы еиҭаганы аҭакқəа ҟазҵоз, Владислав Арӡынба иазҳəоз иара иакəын. Қарҭынтəи иаауаз аԥсуаа ирыдҳəалаз ииашамыз аинформациа даҿагыланы аҭакқəа ҟаиҵон, аибашьратə информациа еснагь даиааиуан, убри аус аҟынгьы даара иџьабаа рацəоуп",-ҳəа азгəалҭеит Сима Дбарԥҳа.
Ҭеимураз Ачыгәба аԥхьаҟа иҟаиҵашаз дызхьымӡаз игəҭақəа рацəан. Амҳаџьырра атема есааира агəҭынчымра изҭоз зҵааран. Избанзар, иара хаҭала арепатриант истатус змаз иакəын, акыр иҭиҵаахьан ари аус.
"Раԥхьа аус иуан Баҭым, нас уантə иҭаацəа иманы Аԥсныҟа дааит. Иԥа ара аибашьра далахəын, ԥсыуаҵасла ишахəҭаз еиԥш араҟа иааӡеит. Ихигаз даара ирацəоуп, арепатриациа атема зегь реиҳа изааигəан, иҭиҵаахьан, идыруан, акыр игəы былуан, дахьҳацхраашаз рацəан, аха иаџьал ус ицныҟəеит", - ҳəа азгəалҭоит Дбарԥҳа.
Аԥсуара иагəҭылсаз, аҭоурых аиашара иазықəԥоз, зыжəлар рхьаа зхьааз, рҿахəы зҳəоз, зкалам ҵарыз, зусумҭақəа лыԥшаахыз аҵарауаҩ Ҭеимураз Ачыгəба игəалашəара лаша наунагӡа ҳажəлар ргəаҿы иаанхоит.
АҞӘА, жәабран 27 - Sputnik. Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниа Аԥсны амассатә информациа ахархәагақәа русзуҩцәа рзанааҭтә ныҳәа рыдиныҳәалеит. Абри атәы аанацҳауеит ахада иофициалтә саит.
"Аԥсны амассатә информациа ахархәагақәа русзуҩцәа зегьы гәык-ԥсык ала ишәыдысныҳәалоит шәзаанаҭтә ныҳәа. Ари амш азгәаҭара иазку арыцхә ҳажәлар рзы аҵак ду амоуп. 1919 шықәса жәабранмза 27 рзы раԥхьатәи аԥсуа газеҭ "Аԥсны" аҭыҵра ахҭыс аԥсуа жәлар рҭоурых даҟьа ҿыцны ианылеит. Амилаҭтә кьыԥхьи, ателехәаԥшреи, арадиои еснагь ҳажәлар ирҿахәҳәаганы иҟан. Ахә ашьара уадаҩуп Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан ҳажәлар хацәнмырха иззықәԥоз аиаша адунеи аларҵәараҟны аԥсуа журналистцәа рылшамҭақәа", - аҳәоит адныҳәалараҟны.
Адемократиатә ҿиара амҩа ылызхыз ҳҳәынҭқарра азы аҵак ду амоуп ажәа ахақәиҭра, аҵабырг аарԥшны аларҵәара, амассатә информациа ахархәагақәа рыҿиара, азгәеиҭеит Атәыла ахада.
"Ҳазҭагылоу аамҭа лымкаала аҭакԥхықәра рыднаҵоит ателехәаԥшреи, арадиои, акьыԥхьи русзуҩцәа. Урҭ рҟынтә аԥхьаҩцәа, ателехәаԥшцәа, арадиозыӡырҩцәа еснагь ирзыԥшуп обиективра злоу, ҳажәлари ҳаԥсадгьыли реизҳазыӷьара хықәкыс измоу, ҳжурналистцәа рнапы иҵыҵуа зхаҭабзиара ҳараку ажәабжьқәа", - иҳәеит Аслан Бжьаниа.
1919 шықәса жәабран 27 рзы иҭыҵит аԥсуа милаҭтә газеҭ "Аԥсны" раԥхьатәи аномер. 2001 шықәсазы Аԥсны раԥхьатәи ахада Владислав Арӡынба иқәҵарала ари амш Аԥсны ажурналистцәа рзанааҭтә ныҳәамшны ишьақәырӷәӷәоуп.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Жәабран 27, 1919 шықәсазы раԥхьаӡа акәны акьыԥхь абеит аԥсуа милаҭтә газеҭ "Аԥсны".
Sputnik
"Аԥсны" – ԥсышәала иҭыҵуа ауаажәларра-политикатә газеҭуп. Агазеҭ "Аԥсны" 1921 шықәса инаркны 1991 шықәсанӡа "Аԥсны ҟаԥшь" ҳәа иҭыҵуан, аштат аҟны 22-ҩык аусзуҩцәа аман. Асовет аамҭазы 42-ҩык аусзуҩцәа змаз агазеҭ "Аԥсны", атираж 15-16 нызқь рҟынӡа инаӡон.
"Ҳара ҭоурыхла иаадыруа, ҳзыԥхьахьоу, иҳамоу аматериалқәа рыла уазхәыцыр, уамашәа иубартә иҟоуп усҟан 1919 шықәса рзы Аԥсны аменшевикцәа ахаԥаны ианыҟаз, Гәлиа излаилшазеи агазеҭ аҭыжьра ҳәа. Гәлиа иҩызцәеи иареи хырхарҭак арҭеит агазеҭ, уи актәи аномер инаркны иаҳәоз аԥсуа жәлар рхьаа акәын, уи рҟырҟы икылхны инарыгӡеит", - азгәеиҭеит агазеҭ "Аԥсны" аредактор хада Енвер Ажьиба.
Аредақтор хада иажәақәа рыла агазеҭ хықәкыс иамаз, иахьа уажәраанӡагьы иамоу ҳмилаҭи ҳбызшәеи реиқәырхара ауп, абиԥара ҿа ԥсуаҵас рааӡара ауп.
Агазеҭ аҭыҵра ианалага инаркны аԥсуа литеаратура аҩаӡара ҳаракхеит, аԥсуа журналистикагьы аҿиарамҩа ианылеит. "Агазеҭ "Аԥсны " аредакциа иҩнымсыз иахьатәи ҳашәҟәыҩҩцәеи, ҳҵарауааи шамахамзар иҟаӡам, зегьы абра хәышҭаараны ӡыжәырҭаны ирыман, абраҟа аԥышәа ду шьҭыркааит, иҳәоит иара.
Аԥсуа журналистцәа аӡәы иҵымхо иҟаҵатәуп, ҳәа Sputnik иаиҭаз аинтервиуқәа руак аҟны иҳәахьан Аԥсны ажурналистцәа Реидгыла ахантәаҩы Руслан Ҳашыг.
"Аԥсуа журналистцәаа аӡәы иҵымхо иҟаҵатәуп. Уи азыҳәан аусура, аҿиара, азҿлымҳара, адгылара аҭахуп. Еиуеиԥшым аҿиара аетапқәа рҿы иаҭахуп, аҵара инаркны, атехникалеи аулафахәылеи реиқәыршәара, ауаажәларра рыбжьара аҳаҭыр қәҵара. Абарҭ зегьы еидҳәалоуп. Егьырҭ амчрақәа русура ажурналистикада инагӡаны изыҟалаӡом", - хәа иҳәеит Руслан Ҳашыг.
Ҳашыг иажәақәа рыла, ажәа ахақәиҭра амамзар, иацымзар аҭакԥхықәра изыҟалаӡом ажурналистика.
Иахьа, агазеҭ "Аԥсны" аиҳабыреи ажәлари рыбжьара ацҳаржәҳәаҩра ауеит. Урҭ иаԥырҵо азакәанқәеи, аусԥҟакәеи, рықәгыларақәеи инарываргыланы агазеҭ адаҟьақәа ирнылоит аԥсуа иԥсҭазаашьа атәы зҳәо астатиақәа.
"Аԥсны" — аԥсышәала иҭыҵуа ауаажәларратә-политикатә газеҭуп. Иара акьыԥь абеижьҭеи иҵуеит 102 шықәса. 1921-1991 ашықәсқәа рзы агазеҭ ҭыҵуан "Аԥсны ҟаԥшь " ахьыӡны.
Иахьазы, ҳҳәынҭқарраҿы ԥсышәала мацара иҭыҵуа агазеҭ "Аԥсны" заҵәык ауп.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Раҭҳа Матуаԥҳа: аԥсуа журналистика аамҭа ашьаҿа иахьыгӡалатәуп