Асҭанда Арӡынԥҳа.
Sputnik. Жан Марк Данто Франциа иҟоу ақалақь Сан Назер аҟынтәи Аԥсныҟа дааит 1997 шықәса рзы, жәларбжьаратәи агуманитартә миссиа "Движение против голода" далахәны. Жан иусутә ныҟәара иԥсҭазаара зегь еиҭанакит.
"Усҟантәи аамҭазы Ангола сыҟан, ахәышәтәырҭа аргылара салахәын. Ус, УВКБ апроект ала Аԥсны имҩаԥыргоз аусурақәа урылахәхароуп рҳәеит. Аамҭақәак рыла Луандантәи Қарҭынӡа сааит, уантәи Аҟәаҟа", ҳәа еиҭеиҳәоит Жан.
Жан Марк диит Франциа, Сан Назер ақалақь аҟны, Британиа ду иҟоу Ноттингемтәи ауниверситет доушьҭымҭоуп. Ауниверситет ашьҭахь аӷбақәа рпроектқәа ҟаиҵон иқалақь гәакьаҿ, аха нас диасуеит жәларбжьаратәи агуманитартә еиҿкаарахь усура ҳәа.
25 шықәса зхыҵуаз арԥыс зынӡагьы издырамызт дахьцоз. Аԥсны аӡбахә зынӡагьы имаҳацызт.
"Аиаша уҳәозар, раԥхьатәи сцәаныррақәа акыр еилататоуп. Анголантәи Аԥсныҟа санаауаз аламҭалаз сычмазаҩхан, ашоура сыман", ҳәа игәалаиршәоит иара.
Дыззаз аус ҩымчыбжьа рыла аҭыԥ иқәҵаны ацара иҽазикуанаҵы хымз даанхарц иҳәеит, аиҿкаара аҽа нџьнырк даиуаанӡа. Хымз рцынхәрас шықәсык даанхеит Аԥсны Жан Марк.
1998 шықәса рзы Гал араион аҟны апроблемақәа ҟалеит, ахҵәацәа рацәаҩны наҟтәи аган ахь ииасит. Жәыргьыҭ араион аҟны урҭ рзы алагерқәа ргылатәхеит. Шықәсыки бжаки рышьҭахь еиҭах Аԥсныҟа дхынҳәит. Уи анахыс араҟа иԥылаз анасыԥ Аԥсны дааннакылеит иахьанӡагьы.
Аԥхьа аргыларатә еилахәыра еиҿикааит, аха аусура рацәак лҵшәа амоуит, нас аусура далагеит HALO Trust аҟны.
Иахьа, Жан Марки иԥшәмаԥҳәыси ирааӡоит хҩык ахшара, ихатәы бизнес ала ихы ныҟәигоит. Ифирма аԥенџьырқәеи ашәқәеи раагареи рықәыргылареи иазкуп. Иарахьы иднагало зегьы гәахәарыла рымаҵ руеит.
"Уахык зны, иахьатәи слахәылеи сареи ҳтәаны ҳаицәажәон. Иара усҟангьы асеиԥш иҟаз афирмаҟны аус иуан. Ҳаргьы убас фирмак зааҳмыртрызеи ҳәа ҳазхәыцит. Насгьы сара сзанааҭ иацәыхарам уи аус", ҳәа игәалаиршәоит Жан Марк.
Аԥенџьыр системақәа реиқәыршәашьа атехнологиа аилахәцәа интернетла иҭырҵаауан.
Иахьа, Жан ҳҭыхырҭатә гәыԥ Ачадара аус зуа изауад иныҩныга-ааҩныган идирбоит, аусура шымҩаԥысуа рзеиҭеиҳәоит. Араҟоуп иахьыҟоу аилахәыра аофиси ацехқәа ҩбеи. Ашҭаҟны аӡҭарчы ҳнахьыԥшит.
"Иахьатәи аамҭазы ирацәаҩуп зашҭақәа рҟны аӡҭарчқәа ыҟазар зҭаху", — иҳәеит иара ҳалаԥшқәа ахьхаз гәаҭо.
Анаплак аҟны аус руеит 40-ҩык ауааԥсыра. Иҟоуп Шьамтәылеи Иорданиеи рҟынтәи арепатриантцәа. Аусура аиҳарак амеханизациа азууп, ауаа хылаԥшцәоуп иҳәоит жан.
"Аԥсны атәымтәылауаҩ ибизнес хиртыр ауазаап", — сҳәоит сара.
"Зегьыҵәҟьа маншәалан иҟам. Сара слахәыла сыԥшәма лашьа иоуп. Сара сымацара сзы акыр ауадаҩрақәа ҟалон. Шәаргьы ижәдыруеит уи ус шакәу, проблемақәас иҟоу".
Жан иазгәеиҭоит иахьазы дтәымуаҩны ихы шимбо. Араҟа иҟоуп иҭаацәа, иҩызцәа, бзиа иибо иусура. Иԥеи иԥҳаи аԥсуа школ ахь иныҟәоит, ран лбызшәа бзиаӡаны ирдыруеит. Иара Жан ихаҭагьы еиликаауеит абызшәа, маҷкгьы иҳәоит. Урҭ идыррақәа акыр ихәоит иԥсҭазаараҟны.
АҞӘА, жәабран 27 - Sputnik. Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниа Аԥсны амассатә информациа ахархәагақәа русзуҩцәа рзанааҭтә ныҳәа рыдиныҳәалеит. Абри атәы аанацҳауеит ахада иофициалтә саит.
"Аԥсны амассатә информациа ахархәагақәа русзуҩцәа зегьы гәык-ԥсык ала ишәыдысныҳәалоит шәзаанаҭтә ныҳәа. Ари амш азгәаҭара иазку арыцхә ҳажәлар рзы аҵак ду амоуп. 1919 шықәса жәабранмза 27 рзы раԥхьатәи аԥсуа газеҭ "Аԥсны" аҭыҵра ахҭыс аԥсуа жәлар рҭоурых даҟьа ҿыцны ианылеит. Амилаҭтә кьыԥхьи, ателехәаԥшреи, арадиои еснагь ҳажәлар ирҿахәҳәаганы иҟан. Ахә ашьара уадаҩуп Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан ҳажәлар хацәнмырха иззықәԥоз аиаша адунеи аларҵәараҟны аԥсуа журналистцәа рылшамҭақәа", - аҳәоит адныҳәалараҟны.
Адемократиатә ҿиара амҩа ылызхыз ҳҳәынҭқарра азы аҵак ду амоуп ажәа ахақәиҭра, аҵабырг аарԥшны аларҵәара, амассатә информациа ахархәагақәа рыҿиара, азгәеиҭеит Атәыла ахада.
"Ҳазҭагылоу аамҭа лымкаала аҭакԥхықәра рыднаҵоит ателехәаԥшреи, арадиои, акьыԥхьи русзуҩцәа. Урҭ рҟынтә аԥхьаҩцәа, ателехәаԥшцәа, арадиозыӡырҩцәа еснагь ирзыԥшуп обиективра злоу, ҳажәлари ҳаԥсадгьыли реизҳазыӷьара хықәкыс измоу, ҳжурналистцәа рнапы иҵыҵуа зхаҭабзиара ҳараку ажәабжьқәа", - иҳәеит Аслан Бжьаниа.
1919 шықәса жәабран 27 рзы иҭыҵит аԥсуа милаҭтә газеҭ "Аԥсны" раԥхьатәи аномер. 2001 шықәсазы Аԥсны раԥхьатәи ахада Владислав Арӡынба иқәҵарала ари амш Аԥсны ажурналистцәа рзанааҭтә ныҳәамшны ишьақәырӷәӷәоуп.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Жәабран 27, 1919 шықәсазы раԥхьаӡа акәны акьыԥхь абеит аԥсуа милаҭтә газеҭ "Аԥсны".
Sputnik
"Аԥсны" – ԥсышәала иҭыҵуа ауаажәларра-политикатә газеҭуп. Агазеҭ "Аԥсны" 1921 шықәса инаркны 1991 шықәсанӡа "Аԥсны ҟаԥшь" ҳәа иҭыҵуан, аштат аҟны 22-ҩык аусзуҩцәа аман. Асовет аамҭазы 42-ҩык аусзуҩцәа змаз агазеҭ "Аԥсны", атираж 15-16 нызқь рҟынӡа инаӡон.
"Ҳара ҭоурыхла иаадыруа, ҳзыԥхьахьоу, иҳамоу аматериалқәа рыла уазхәыцыр, уамашәа иубартә иҟоуп усҟан 1919 шықәса рзы Аԥсны аменшевикцәа ахаԥаны ианыҟаз, Гәлиа излаилшазеи агазеҭ аҭыжьра ҳәа. Гәлиа иҩызцәеи иареи хырхарҭак арҭеит агазеҭ, уи актәи аномер инаркны иаҳәоз аԥсуа жәлар рхьаа акәын, уи рҟырҟы икылхны инарыгӡеит", - азгәеиҭеит агазеҭ "Аԥсны" аредактор хада Енвер Ажьиба.
Аредақтор хада иажәақәа рыла агазеҭ хықәкыс иамаз, иахьа уажәраанӡагьы иамоу ҳмилаҭи ҳбызшәеи реиқәырхара ауп, абиԥара ҿа ԥсуаҵас рааӡара ауп.
Агазеҭ аҭыҵра ианалага инаркны аԥсуа литеаратура аҩаӡара ҳаракхеит, аԥсуа журналистикагьы аҿиарамҩа ианылеит. "Агазеҭ "Аԥсны " аредакциа иҩнымсыз иахьатәи ҳашәҟәыҩҩцәеи, ҳҵарауааи шамахамзар иҟаӡам, зегьы абра хәышҭаараны ӡыжәырҭаны ирыман, абраҟа аԥышәа ду шьҭыркааит, иҳәоит иара.
Аԥсуа журналистцәа аӡәы иҵымхо иҟаҵатәуп, ҳәа Sputnik иаиҭаз аинтервиуқәа руак аҟны иҳәахьан Аԥсны ажурналистцәа Реидгыла ахантәаҩы Руслан Ҳашыг.
"Аԥсуа журналистцәаа аӡәы иҵымхо иҟаҵатәуп. Уи азыҳәан аусура, аҿиара, азҿлымҳара, адгылара аҭахуп. Еиуеиԥшым аҿиара аетапқәа рҿы иаҭахуп, аҵара инаркны, атехникалеи аулафахәылеи реиқәыршәара, ауаажәларра рыбжьара аҳаҭыр қәҵара. Абарҭ зегьы еидҳәалоуп. Егьырҭ амчрақәа русура ажурналистикада инагӡаны изыҟалаӡом", - хәа иҳәеит Руслан Ҳашыг.
Ҳашыг иажәақәа рыла, ажәа ахақәиҭра амамзар, иацымзар аҭакԥхықәра изыҟалаӡом ажурналистика.
Иахьа, агазеҭ "Аԥсны" аиҳабыреи ажәлари рыбжьара ацҳаржәҳәаҩра ауеит. Урҭ иаԥырҵо азакәанқәеи, аусԥҟакәеи, рықәгыларақәеи инарываргыланы агазеҭ адаҟьақәа ирнылоит аԥсуа иԥсҭазаашьа атәы зҳәо астатиақәа.
"Аԥсны" — аԥсышәала иҭыҵуа ауаажәларратә-политикатә газеҭуп. Иара акьыԥь абеижьҭеи иҵуеит 102 шықәса. 1921-1991 ашықәсқәа рзы агазеҭ ҭыҵуан "Аԥсны ҟаԥшь " ахьыӡны.
Иахьазы, ҳҳәынҭқарраҿы ԥсышәала мацара иҭыҵуа агазеҭ "Аԥсны" заҵәык ауп.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Раҭҳа Матуаԥҳа: аԥсуа журналистика аамҭа ашьаҿа иахьыгӡалатәуп