Есма Ҭодуаԥҳа, Sputnik
Иҟоума игәазымҭац асабшеи амҽышеи аԥсҭазаара аанкылазшәа ишымҩаԥысуа Аԥсны? Аԥсҭазаара еиҳа еилашыҩкны иахьыҟоу ҳаҳҭнықалақь Аҟәа аҟынгьы убасҵәҟьа зегь ҭынчрахоит. Аԥсшьара бзиа избо изы уи, ҳәарада, қьафуроуп, аха иара аԥсшьарамшгьы доуҳатә гәырҭәрала иухугар ҟамларыз, аха ҳкультуратә
"гәашәқәагьы" асабшеи амҽышеи иаркуп. Уи иара ахатә мзызқәа амоуп, ҳәарада, аха аусурантәи аҩнынӡа снаӡанда ҳәа иццакуа ауаҩы изы (ус еиԥш иҟоу маҷым ҳәоуп сшыҟоу) иаҳа иманшәалахон аԥсшьара мшқәа рзы акультуратә хәышҭаарақәа рҭаара.
Иџьоушьаша, иара ахәыҷқәа рырхәмарырҭатә центрқәагьы асабшеи амҽышеи аус змуқәо ыҟоуп. Ажәакала, хәмаррак аҿын ишәҳәоу еиԥш "ақалақь ацәа инҭанагалоит…".
Еиҳа иуадаҩу даҽа зҵаарак ыҟоуп аԥсшьарамшқәа рзы: ашәахьанӡа смычмазаҩханда. Ачымазара ианакәызаалакгьы ибзиам, изҭахыда, аха асабшеи амҽышеи, ма егьырҭ аныҳәатә ԥсшьарамшқәеи рзы уи ҳамԥан иқәымлонда ҳәа Анцәа уиҳәалароуп. Ахшароура иазыԥшу ракәзар, абарҭ аԥсшьарамшқәа рзы ак ҳмыхьуандаз ҳәа игәаҟуеит.
Хымԥада, уаҩытәыҩсак иаҳасабала еилукаауеит зегь рыԥсы аныршьо егьырҭгьы аԥсшьара шырҭаху, аха иҟоуп аԥсшьара аамҭа ззымдыруа азанааҭқәа. Мап, дара аҳақьымцәа аԥсшьарақәа неимда-ааимдо аус руеит, аха иҟоуп зышә ыҵарбаҟа иарку ауадақәа, ашәахьанӡа уззыԥшыр акәу. Усҟан знапы уанхалаз ахәышәтәҩы "ибла нтгензароуп" ашәахьанӡа иузиуша иӡбарц азы.
Реиҳа џьашьахәыс иҟоу, аҳақьыми ачымазаҩи еизааигәазар анакәу, ҳара ҳҟны урҭ рҟынӡа анаӡара уадаҩуп: аусурамш азы усгьы еилахоуп, аԥсшьарамш азы ҳаԥсы ҳшьароуп ргәахәуазар акәхап. Хымԥада, зегь ҵәаӷәак рхьушьыртә иҟам, аха аҭагылазаашьа еиӷьындаз ҳәа уазхәыцыртә иҟоуп.
Адуцәа рҿы еиҭа ак ыҟазаргьы, еиҳа иманшәалам ҭагылазаашьоуп ахәыҷтәы хәышәтәырҭақәа рҿы. Ахәыҷтәы поликлиника аҟны акәзар, 9:00 инаркны 11:00, зны 12:00 рҟынӡа мацароуп аус аныруа, арахь ҭыԥла зҿын уқәгылоу ахәышәтәҩы уизасырц уалагар, иҭел "ашәахьанӡа уааԥшы" аҳәоит, мамзаргьы, зеижәымзар ҩажәа ҳәа, аҩажәантә раан ишьҭырхыр ҟалоит (дырҩегь зегь еиласҵом, аха иҳаҩсыз аԥсшьарамшқәа рзы ус еиԥш ианиаз среиуоуп сара, среиуоуп зысҳәо ашьҭахь ахәыҷтәы хәышәтәырҭаҿ саннеи ус еиԥш зыхьыз рхыԥхьаӡара шырацәаз збеит).
Ахәыҷтәы хәышәтәырҭаҟны аԥсшьарамшгьы аусурамш иаҩызоуп, уи аԥсшьарамш азы аусура зықәшәо аџьшьара рыҭалатәуп, избанзар адкыларҭаҿы иҟоу ҳақьымки ицхырааҩки роуп, убри аан ацхыраара зҭахны инеиуа рхыԥхьаӡара акыр ирацәоуп. Избанзар, шамахамзар егьырҭ араионқәа рҟынтәигьы аҳҭнықалақь ахәышәтәырҭахь иаауа рацәоуп, иара ақалақь аҿы иҟоу усгьы акоуп. Аха араҟагьы "ашәахьанӡа ҳазнеиндаз" ҳәоуп аҭагылазаашьа шыҟоу. Иуоуа азеиԥш цхыраароуп, аха уи анаҩс иҷыдоу цхыраарак уҭахызар, ашәахьанӡа ушьҭаҵаны урымоуп. (Ушьҭоуп иаанагаӡом урхәышәтәуеит!).
Аԥсшьарамшқәа рзы аҭагылазаашьа ас еиԥш иахьыҟоу Аԥсны мацарагь акәымхап, аха изныкымкәа Аԥсны анҭыҵ ицахьоу лаҳасаб ала, исгәаԥхо дара рҭел "ашәахьанӡа уԥшы" аҳәаӡом, еснагь, иарбан аамҭазаалакгьы, аҭак унаҭоит, ацхыраара иазыхиоуп зегь рыла - раԥхьа иргыланы ажәала.
Абри рзеиӷьасшьар сҭахуп аԥсуаа – ажәа рҿазарц. Уахьнеилак, иара аџьармыкьа аҟны унеиргьы, аҳ патын уаԥхьа дгылоу џьушьап, убри аҩыза лаԥшык уаадырхоит, усҟан ахәаахәҭҩы ажәала дхырхыр анаҭаху… Аҵарауаа дуқәа ракәзаргьы, рышәҟәқәа рҿы наукатә терминла иҭәуп, зны-зынла зеилыргарагь уадаҩу, аха рлекциақәа уанырзыӡырҩуа, уҩызак дгыланы ажәабжьк узеиҭаиҳәа иаҩызоуп, убасҟак иузааигәахоит, еилукаартә рхы ҟарҵоит…
Ажәакала, "ашәахьанӡа ԥшӡала ҳнашьҭы!.."
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
"Араион аколлектив зегьы ҳҳәоу еиқәшәаны аус ҳуит, иҳалшоз зегьы ҟаҳҵеит. 2020 шықәсазы планс иҳадын 61 миллион мааҭ инареиҳаны. Иахьазы араион абиуџьеҭ ахь иалаҳгалеит 71 миллион мааҭ инареиҳаны. Проценла 115% аплан нагӡоуп. Ҵыԥх аиҳа сынтәа 8 миллионк иреиҳаны иалаҳгалеит. Араионқәа зегьы рҿы иҟаз ауадаҩрақәа ҳаргьы иҳаман. Анаплакыҩцәа русура уадаҩхеит, ашәахтә ҷыда ҳәа изышьҭоу ҩымз иршәаӡомызт, рхы иақәиҭын, аха аплан анагӡараҿы зегьы ацхыраара ҳарҭеит. Ауалқәа зшәаз ыҟоуп. Ахашәалазы ашәахтә планс иҳадыз аиҳа еиҳаны еизаҳгеит. Араион аҿы абиуџьет хазырҭәаауа аиҿкаарақәаны иҟоуп "Эра", СФТИ, ООО "Позитив" уҳәа", - ҳәа еиҭеиҳәеит Бжьаниа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы, мамзаргьы аудиофаил аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Бараҭелиа ашәахтә аҭышәныртәаларазы аԥсахрақәа ирызкны: араионқәа рзы акраҵанакуеит
АҞӘА, рашәара 22 - Sputnik. Америка ауааԥсыра 11% Урыстәыла Аҩбатәи адунеизегьтәи аибашьраан Америка иаҿагылан ҳәа ирыԥхьаӡоит. Абри азы шаҳаҭра ауеит Sputnik.Агәаанагара имҩаԥнагаз азҵаараҭҵаара.
1941-45 шықәсқәа рзы ЕАА иаҿагылаз Германиеи Иапониеи шракәыз иашан ирҳәеит 77%; 67% респондент. 5% Америка Китаи иабашьуан ҳәа ирдыруеит.
69% изазҵааз рҟынтәи 42% лаҵара 8 рзы ЕАА иазгәарҭо Европа Аиааира амш (V-E Day).
Убри аан 63% ииашаны ирҳәеит Холокост Аҩбатәи адунеизегьтә еибашьраан аурымқәа ргеноцид ауп ҳәа. 12% ари ажәа аҵакы рыздырӡом.
Азҵаараҭҵаара мҩаԥган ЕАА Sputnik News азы. Имҩаԥнагеит асоциологиатә еилахәыра IFop 2020 шықәса, лаҵара 22-25 рзы. Иара иалахәын 1004-ҩык ареспондентцәа, 18 шықәса еиҳаны изхыҵуаз.
Sputnik – иналукааша жәларбжьаратәи амассатә-информациатә хархәага, 32 бызшәа рыла иҟоу аинтернет-саитқәа еидызкыло, амультимедиитә информациатә хабқәа зманы, 90 тәылақәа рыҟны 33 бызшәа рыла иҟоу жәабжьтә маҵзуроуп, арадио ефиргьы амоуп. Sputnik ахь иаҵанакуеит 30 рҟынӡа асаитқәа, аналогтәи, ацифратәи радиодырраҭарақәа, амобилтә хархәагақәеи асоциалтә ҳақәа рыҟны адаҟьақәеи. Ажәабжьқәа уахи-ҽни иҭыҵуеит англыз, араб, аиспан, акитаи бызшәақәа рыла. Sputnik аудиториа 80 миллионҩык рҟынӡа инаӡоит, Sputnik China аккаунт анапаҵаҩцәа 20 миллионҩык рҟынӡа ыҟоуп. Бишкек инаркны Кишиниовнӡа, Пекин инаркны Монтевидео аҟынӡа аредакциақәа рҿы аус руеит зықьҩыла еиуеиԥшым амилаҭ ирыҵаркуа ауаа. Sputnik амедиогәыԥ "Россия сегодня" иаҵанакуеит. Sputnik аофис хада Москва аус ауеит.
Ажәытә аамҭахь ухьазырԥшуа агәалашәарақәеи аҭоурыхтә хҭысқәеи акырӡа ирацәоуп. Урҭ рахьтә иҟоуп маҷк иадамхаргьы сызхаану сгәы ззыбылуа асахьақәа, ажәабжьқәа, еиҳаракгьы абыргцәа реиҭаҳәамҭақәа, хаҭала дара зхааныз, рыбла ҷыц еиԥш еиҷаҳаны иныҟәыргоз раԥсуара, уи иахылҿиаауаз ақьабзқәа, аҵасқәа.
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Аԥсуаа атәым милаҭ ирыламҩашьо наџьнатә аахыс иҟазҵоз, ԥсабаралеи доуҳалеи иныҟәыргоз реихаҵгылара акәын. Аихаҵгылара анысҳәа, имӡакәа сазааҭгыларц сҭахуп ахааназы исхамшҭуа хҭыск.
Аԥсуа телерадиоеилахәыраҿы раԥхьа аусура саналагаз акәын. Ҿыц еибадырыз аҭыԥҳацәеи сареи адәаҿы игылаз иааизыхәхәашәа иҟаз сқамк аҿы ҳтәан, усҟан ҳазлацәажәахуаз здыруада?!
Ус, шьыбжьонтәи аԥсшьаратә аамҭа нырҵәаны машьынала дааҳадгылт ҳаиҳабы. Амашьына данынҭыҵ, ҭелла ацәажәара даҿын. Ҳарҭгьы ҳаиԥырхагамхап ҳгәахәзар акәхап, иҳахьхыз здыруада, ҳаура шоуроу ҳамгылакәа, ҳнаихаҵгылашәа ҳуит, ус ауп наԥшыхақә ишалҵуа. Иаҳбоит ҳаиҳабы акы дшаргәаҭеиуа, анаҩс дааҳадгылан дааԥышәарччан ус иҳәеит: "Гхак аҳасабала ишәыдшәымкылан, аха ауаҩы шәихаҵгылозар, ишахәҭоу еиԥш шәихаҵгылар шәара шәарԥшӡоит, даҽазны шәгылошәа-шәымгылошәа ҟашәымҵан…" - ҳәа.
Ас еиԥш анҳаҳа, ҳарҭгьы ашырҳәа ҳҩаҵибарҟьеит…
Арҭ ажәақәа ԥсраҽнынӡа сахьцалак исыцуп. Уажәы хәыҷык ашәхымс дынхыҵыргьы, ахьышәҭҳәа сҭыԥ аҟынтә снагылоит.
Убас еиԥш, иқәра ыҟаны саб иашьак (иԥсҭазаара далҵхьеит) аҩны дҳаман. Сан аҩны дныҩналацыԥхьаӡа ашырҳәа дҩагылон. Исгәалашәоит сан лажәақәа: "Сара егьараан иахьа аҩны сыҩналап-сдәылҵып, сыҩналацыԥхьаӡа шәымгылалан, сшәыҳәоит", - ҳәа дӷьаҵәыӷьаҵәуа иалҳәон. Аха, саб иашьа иара итәы ҟаиҵон, уажәы еиҳагьы ибзианы еилыскаауеит уи ала иҭаца шаҟа пату-ҳаҭыр лықәиҵоз, закәытә ԥсыуараз иныҟәигоз. Уимоу, агәылахәыҷқәа анааилакгьы, дара рҟынӡа ихы наганы дрыцыхәмаруан, ианцозгьы, агәашә инҭыганы иауишьҭуан, ахәыҷқәа ирбо-ираҳауа рхашҭӡом ҳәа ԥхьаӡаны.
Абарҭқәа зегьы ԥхаӡа сгәалашәараҿы инхаз, аха наунагӡа зыԥсы ҭаны иаанхаз цәырҵрақәоуп. Сара лассы-лассы ауаажәларратә транспорт ала ақыҭарахь сцалоит. Аиаша шәасҳәоит, убраҟоуп аԥсҭазаара агәҭылсара ахьызбаҵәҟьо, убраҟоуп ҳҵасқәеи ҳқьабзқәеи еиҳаракгьы иахьысгәалашәо, избанзар зықәрахь инеихьоу ауаа ахьааидтәало иргәаладыршәоит изнысхьоу, изҵысхьоу ажәытә аамҭа, урҭ шаҟа срызҿлымҳаузеи. "Анкьа ҳара ҳхаан ишыҟаз" ҳәа ажәабжь еиҭаҳәара иналагоит, саргьы слымҳа кыдҵаны сырзыӡырҩуеит, анаҩс урҭқәа сырҿиаратә усумҭақәа рҟны шаҟантә схы иасырхәахьоузеи?!
Аԥсуара аԥсы ҭоуп ҳхәышҭаарақәа рҟны алҩаҵә ҩеиуанаҵы, аԥсыуак иԥсы ҭанаҵы, адунеи аԥсуа шьҭыбжьы ықәыҩуанаҵы. Уи ус шакәу хаҭала агәра згеит Ҭырқәтәылаҟа сныҟәарақәа раан. "Унан, Аԥсны сыҟоума, сабаанагеи?" - ҳәа шаҟантә схы иазысҳәахьоузеи. Шаҟа иҵаулоузеи, шаҟа игьамоузеи амшын-нырцә инхо ҳашьцәа иныҟәырго аԥсуара. Шаҟа иџьашьатәузеи аиҳаби аиҵби реихаҵгылара, шаҟа иҿырԥшыгоузеи абырг ихымҩаԥгашьа, шаҟа аҵакы ӷәӷәоузеи рҳәахьашьҭыбжьқәа.
Сара схаҭа саҿахәҳәаҩуп Ҭырқәтәыла аԥсыуа ҭаацәарак аҿы сыла иабахьоу хҭыск. Аҩнаҭаҿы ҩыџьа аҭыԥҳацәеи ҩыџьа арԥарцәеи ыҟан, раб аџьаамахьы намазкра дыҟан. Ҳаб даанӡа каҳуак еицаҳжәып рҳәан, акаҳуа нақәыргыланы идыршит.
Ҳаидтәаланы аџьџьаҳәа хаицәажәо акаҳуа шаҳжәуаз, аҩнаҭа аԥшәма дшааз аӡәгьы иҳазгәамҭеит. Ҳааигәа дааиуан еиԥш, сзыдтәалаз ихшара ҩыҵеибарҟьан, адәахьы индәылҵит, аб иакәзар, ҳазҿыз аниба, зымҩа дынхынҳәит. Аиаша шәасҳәап, иҟалаз азныказы исзеилмыргеит. Ашьҭахь исарҳәеит раб иҿаԥхьа аԥхашьара ду ишақәшәаз, акаҳуа шыржәуаз дахьрыхҭыгәлаз хьымӡӷыс ишыркыз. Аиҳабы иҿаԥхьа акаҳуажәра даара иԥхашьароуп ҳәа иԥхьаӡоуп уаҟа.
Сгәы иԥхаӡа иҭоуп Ҭырқәтәыла инхо аԥсуа быргцәа рыҿцәажәарақәа, дара реиҭаҳәамҭақәа аныгәхьаазго, свидеонҵамҭақәа аашьҭыхны снарыдтәалоит.
"Дад, схәыҷы, аԥсуара алакҭа - ари аԥхашьароуп. Ауаҩы даныԥхашьа, иаԥсуарагьы иуаҩрагьы наигӡеит. Аԥсуареи ауаҩреи еимадазароуп, мамзар уаԥсуара бжьамҽамхоит", - иҳәеит аабыкьа сзыҿцәажәоз Ҭырқәтәыла инхо Лазба зыжәлаз ҭаҳмадак.
Аусура аганахьала лассы-лассы аҳәаанырцә сцалон иҳаҩсыз ашықәсқәа рзы. Амҩа сшықәлоз заҳауаз сан еснагь убас салҳәон: "Ҩмаҟахы бымӷаз, бҟәышны быҟаз", - ҳәа. Ари знык, ари ҩынтә, ари шаҟантә, илҳәоз лажәақәагьы рҽырыԥсахуамызт. Уи ахшыҩҵак зызкыз уажәы шаҟа еилыхха еилыскаауазеи.
Аԥсуа ичеиџьыка, иламыс, ипату… Ииашоуп, аԥсуара злеибарку амахәҭақәа ируакуп аԥсуа чеиџьыка.
"Дад, угәыла иифо имамкәа, уара иуӡыз укәац афҩы иԥынҵа ишҭасуа агьама ануба, иузыхаҳауам", - иҳәеит шәышықәса ирзааигәоу Феҳми Ашәба.
Санду лҟынтә исгәалашәоит, иҷыдоу фатәы хаак ҟаҳҵар аҩны, ҳара аишәа ҳнадтәалаанӡа, агәылацәа рхәы ҳәа иҳалҭоз рзаҳшар акәын, убас ауп сангьы. Агәылацәа ракәзаргьы - убас, уи иаанаго апатуеиқәҵара ауми.
Шаҟа иԥшӡоузеи арҭ аҵасқәа, ақьабзқәа! Аамҭа иаратәы ҟанаҵозаргьы, ҳаԥсуара хәашьрак ақәлар ҟалом, хымԥада, уи зыбзоуроу ҳарҭ зегьы ҳауп, иаԥсыуаны зхы зыԥхьаӡо. Анцәа иумырӡын ҳаԥсуара!