Ара Аԥсны ишеидынхалоз еиԥш, уа Ҭырқәтәылагьы хаз-хазы, аха еизааигәаны инхоит асаӡқәеи аҳчыԥсааи. Асаӡқәа даҽакала Хылҵысаа ҳәагьы ирышьҭоуп.
19-тәи ашәышықәсазы Кавказ ҭызҵаауаз аурыс афицар Фиодор Торнау игәалашәарақәа еидызкыло ашәҟәаҿы иазгәаиҭоит: "Асаӡқәа амшын Еиқәа ацәаҳәа ааныркылоит Гагратәи ахрыӷәӷәарҭа инаркны аӡиас Шәача аҟынӡа", ҳәа. 1864 шықәса азы асаӡқәа зегьы Ҭырқәтәылаҟа ихдырҵәоит аурыс аҳратәра анапхгара.
Ҭырқәтәыла асаӡқәа нхоит ақалақь Сакариа (Адаԥазар) акәша-мыкәша. 22 қыҭа рҟынӡа ыҟоуп. Аха қыҭақәак рҿы зынӡа иҭацәуп, ауаа ықәҵны ақалақьқәа рахь ицеит. Асаӡ қыҭақәа иреиуоуп Месудие – аԥсышәала Ҭаҳирбеи иқыҭа. Ҭаҳирбеи д-Цанбан. Уаанӡа ари ақыҭа цандаа рқыҭа ахьӡын – Цанқыҭ рҳәон. Ақыҭа Қьемалие, аԥсышәала Хамышьаа рқыҭа. Ионгаллык – аԥсышәала Ҭаԥсаа, ари ақыҭагь Цандаа роуп еиҿызкааз рҳәоит. Деирмандере аԥсышәала Гагра. Ари ақыҭаҿ аԥсуаа аӡәык-ҩыџьак роуп инхаз. Егьырҭ зегьы ықәҵаны ақалақьқәа рахь нхара ицеит. Быуазқьиои – Шьаҳанбеи иқыҭа, Шьаҳанбеи д-Чун. Чыуаа Аԥсны Мцасҭа иҭыҵыз роуп ҳәа иԥхьаӡоуп. Карадере аԥсышәала Шәмеиха иқыҭа ауп.
Ионгаллық – аԥсышәала Базир иқыҭа, Алаач – аԥсышәала Лаҳә иқыҭа, Гебешь – Арыдаа рқыҭа. Асаӡ қыҭа дуқәа иреиуоуп Кәызулуқәи Бычкыдереи. Кәызулуқә – аԥсышәала Гечрыԥшь, мамзаргьы Гечаа раҳҭынра ҳәа иашьҭоуп. Ари ақыҭаҿы инхо ишырҳәо ала дара арахь иаазгоз, ари ақыҭагьы дзырбаз Геч Рашьыҭ иоуп.
Ақыҭа еиҿызкааз, зыхьӡ ахугьы д-Гечбан Шабаҭ ихьӡын. Аҩбатәи Асаӡ/ахылҵыс қыҭа ду Бычқыдыре Арыдаа рқыҭа ауп. Ақыҭа еиҿызкааз Арыдба Исмаил иоуп. Бычкыдере инхо аԥсуаа Адлер ақыҭа ҳаныҵит ҳәа ирыԥхьаӡоит. Бычкыдере раҳ ирымаз д-Арыдбан.
Аԥснынтә уа Арыдаа рахьынтә дыҷкәынаны инеиз Шьырынбеи ихьӡын иҟоуп иахьа уажәраанӡа иара дызгәалашәо ауаагьы. Шьырынбеи иаб Исмаил ихьӡын. Убри Исмаил иоуп ақыҭа Бычкыдере аҿы зуаажәлар зманы инанагаз. Ардба ицны уа инанагеит Мқьалаа, Акәыџбақәа, Ашәымхәаа, Аилсырбацәа, Агәышӡаа, Ашәеибацәа, Бышныхәаа, Аграа ыҟоуп ари ақыҭаҿы, аха урҭ ақыҭа анеиҿыркаа ашьҭахь 30-50 шықәса рышьҭахь уа инанагаз роуп.
Арыдаа аамысҭацәан. Ахылҵысқәа рҿы Аубла ажәла еиҳау дыҟаӡам, уи аҳцәа зегьы иреиҳабуп ҳәа ирыԥхьаӡоит. Ҭырқәтәыла Ҳендеқь Сивриҭеԥе ахьахьӡу ҭӡы заҵәык аанханы иҟоуп. Зыԥсы ҭоу зегьы иреиҳабу Аубла Иозқан ихьӡуп Адаԥазар дынхоит.
Аамысҭацәа аҳ идгылацәа роуп. Аубла аҳцәоуп ҳәа иԥхьаӡоуп. Ари ақыҭаҿы Ачаа ыҟан раԥхьа, аха нас дара Акбалық ақыҭахь ицеит. Бычкыдере инхо ауаа дара рҿы иаҳны ирыԥхьаӡо Арыдаа роуп, аха аҳцәа зегьы, ишаҳҳәаз еиԥш иреиҳаны иԥхьаӡоу Аубла роуп. Арыдаа дгылаҩцәас ирыман: Мқьалаа, Кәыџаа, Ашәымхәаа.
Аамысҭацәеи анхацәеи рыҩныҵҟа аӡәы тәыс диманы днаицо-ааицо ус иҟаӡамызт. Зегьы доусы рыдгьылқәа рыманы еицынхон, ҳәа еиҭарҳәоит ажәабжьҳәацәа уанразҵаауа. Ахылҵысқәеи асаӡқәеи аӡәны иԥхьаӡоуп. Ахылҵыс қыҭақәа рахь иаҵанакуеит Бычкыдере инаркны Доанчаи, Қьемалие, Чаибашьы, Гебешь, Месудие, Ҭашьбурун, Ионгаллық, Карадере, Кәызулуқә абарҭ зегьы хылҵыс қыҭақәаны иԥхьаӡоуп.
Арыдаа рқыҭагь ахылҵысаа рқыҭа ауп ҳәа иԥхьаӡоуп. Апсны урҭ ахьықәҵыз рқыҭа Адлер ахьӡ ахьынтәаауагьы дара рыжәла аҟынтәи ауп. Аԥсышәала Арыдаа рымҳәоз аҭырқәцәа Арыдлер рҳәон – дара рбызшәа арацәа хыԥхьаӡаратә суффикс ler ацҵаны.
Аурысқәа Адлер ҳәа ирҳәон, усоуп иахьа ишеикәхаз ари атопонимика, уи адагьы иахьала аԥсуак ишьҭа усгьы уаҟа иаанымхеит, аха Ҭырқәтәыла иҟоуп Адлер ақыҭа иқәҵыз ажәлақәа рхылҵшьҭрақәа иахьықәҵызгьы макьана згәалашәараҿы иаанханы иҟоу. Урҭ рацәамзаргь иҟоуп ԥыҭҩык иахьанӡагьы.
Ажәытә аамҭахь ухьазырԥшуа агәалашәарақәеи аҭоурыхтә хҭысқәеи акырӡа ирацәоуп. Урҭ рахьтә иҟоуп маҷк иадамхаргьы сызхаану сгәы ззыбылуа асахьақәа, ажәабжьқәа, еиҳаракгьы абыргцәа реиҭаҳәамҭақәа, хаҭала дара зхааныз, рыбла ҷыц еиԥш еиҷаҳаны иныҟәыргоз раԥсуара, уи иахылҿиаауаз ақьабзқәа, аҵасқәа.
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Аԥсуаа атәым милаҭ ирыламҩашьо наџьнатә аахыс иҟазҵоз, ԥсабаралеи доуҳалеи иныҟәыргоз реихаҵгылара акәын. Аихаҵгылара анысҳәа, имӡакәа сазааҭгыларц сҭахуп ахааназы исхамшҭуа хҭыск.
Аԥсуа телерадиоеилахәыраҿы раԥхьа аусура саналагаз акәын. Ҿыц еибадырыз аҭыԥҳацәеи сареи адәаҿы игылаз иааизыхәхәашәа иҟаз сқамк аҿы ҳтәан, усҟан ҳазлацәажәахуаз здыруада?!
Ус, шьыбжьонтәи аԥсшьаратә аамҭа нырҵәаны машьынала дааҳадгылт ҳаиҳабы. Амашьына данынҭыҵ, ҭелла ацәажәара даҿын. Ҳарҭгьы ҳаиԥырхагамхап ҳгәахәзар акәхап, иҳахьхыз здыруада, ҳаура шоуроу ҳамгылакәа, ҳнаихаҵгылашәа ҳуит, ус ауп наԥшыхақә ишалҵуа. Иаҳбоит ҳаиҳабы акы дшаргәаҭеиуа, анаҩс дааҳадгылан дааԥышәарччан ус иҳәеит: "Гхак аҳасабала ишәыдшәымкылан, аха ауаҩы шәихаҵгылозар, ишахәҭоу еиԥш шәихаҵгылар шәара шәарԥшӡоит, даҽазны шәгылошәа-шәымгылошәа ҟашәымҵан…" - ҳәа.
Ас еиԥш анҳаҳа, ҳарҭгьы ашырҳәа ҳҩаҵибарҟьеит…
Арҭ ажәақәа ԥсраҽнынӡа сахьцалак исыцуп. Уажәы хәыҷык ашәхымс дынхыҵыргьы, ахьышәҭҳәа сҭыԥ аҟынтә снагылоит.
Убас еиԥш, иқәра ыҟаны саб иашьак (иԥсҭазаара далҵхьеит) аҩны дҳаман. Сан аҩны дныҩналацыԥхьаӡа ашырҳәа дҩагылон. Исгәалашәоит сан лажәақәа: "Сара егьараан иахьа аҩны сыҩналап-сдәылҵып, сыҩналацыԥхьаӡа шәымгылалан, сшәыҳәоит", - ҳәа дӷьаҵәыӷьаҵәуа иалҳәон. Аха, саб иашьа иара итәы ҟаиҵон, уажәы еиҳагьы ибзианы еилыскаауеит уи ала иҭаца шаҟа пату-ҳаҭыр лықәиҵоз, закәытә ԥсыуараз иныҟәигоз. Уимоу, агәылахәыҷқәа анааилакгьы, дара рҟынӡа ихы наганы дрыцыхәмаруан, ианцозгьы, агәашә инҭыганы иауишьҭуан, ахәыҷқәа ирбо-ираҳауа рхашҭӡом ҳәа ԥхьаӡаны.
Абарҭқәа зегьы ԥхаӡа сгәалашәараҿы инхаз, аха наунагӡа зыԥсы ҭаны иаанхаз цәырҵрақәоуп. Сара лассы-лассы ауаажәларратә транспорт ала ақыҭарахь сцалоит. Аиаша шәасҳәоит, убраҟоуп аԥсҭазаара агәҭылсара ахьызбаҵәҟьо, убраҟоуп ҳҵасқәеи ҳқьабзқәеи еиҳаракгьы иахьысгәалашәо, избанзар зықәрахь инеихьоу ауаа ахьааидтәало иргәаладыршәоит изнысхьоу, изҵысхьоу ажәытә аамҭа, урҭ шаҟа срызҿлымҳаузеи. "Анкьа ҳара ҳхаан ишыҟаз" ҳәа ажәабжь еиҭаҳәара иналагоит, саргьы слымҳа кыдҵаны сырзыӡырҩуеит, анаҩс урҭқәа сырҿиаратә усумҭақәа рҟны шаҟантә схы иасырхәахьоузеи?!
Аԥсуара аԥсы ҭоуп ҳхәышҭаарақәа рҟны алҩаҵә ҩеиуанаҵы, аԥсыуак иԥсы ҭанаҵы, адунеи аԥсуа шьҭыбжьы ықәыҩуанаҵы. Уи ус шакәу хаҭала агәра згеит Ҭырқәтәылаҟа сныҟәарақәа раан. "Унан, Аԥсны сыҟоума, сабаанагеи?" - ҳәа шаҟантә схы иазысҳәахьоузеи. Шаҟа иҵаулоузеи, шаҟа игьамоузеи амшын-нырцә инхо ҳашьцәа иныҟәырго аԥсуара. Шаҟа иџьашьатәузеи аиҳаби аиҵби реихаҵгылара, шаҟа иҿырԥшыгоузеи абырг ихымҩаԥгашьа, шаҟа аҵакы ӷәӷәоузеи рҳәахьашьҭыбжьқәа.
Сара схаҭа саҿахәҳәаҩуп Ҭырқәтәыла аԥсыуа ҭаацәарак аҿы сыла иабахьоу хҭыск. Аҩнаҭаҿы ҩыџьа аҭыԥҳацәеи ҩыџьа арԥарцәеи ыҟан, раб аџьаамахьы намазкра дыҟан. Ҳаб даанӡа каҳуак еицаҳжәып рҳәан, акаҳуа нақәыргыланы идыршит.
Ҳаидтәаланы аџьџьаҳәа хаицәажәо акаҳуа шаҳжәуаз, аҩнаҭа аԥшәма дшааз аӡәгьы иҳазгәамҭеит. Ҳааигәа дааиуан еиԥш, сзыдтәалаз ихшара ҩыҵеибарҟьан, адәахьы индәылҵит, аб иакәзар, ҳазҿыз аниба, зымҩа дынхынҳәит. Аиаша шәасҳәап, иҟалаз азныказы исзеилмыргеит. Ашьҭахь исарҳәеит раб иҿаԥхьа аԥхашьара ду ишақәшәаз, акаҳуа шыржәуаз дахьрыхҭыгәлаз хьымӡӷыс ишыркыз. Аиҳабы иҿаԥхьа акаҳуажәра даара иԥхашьароуп ҳәа иԥхьаӡоуп уаҟа.
Сгәы иԥхаӡа иҭоуп Ҭырқәтәыла инхо аԥсуа быргцәа рыҿцәажәарақәа, дара реиҭаҳәамҭақәа аныгәхьаазго, свидеонҵамҭақәа аашьҭыхны снарыдтәалоит.
"Дад, схәыҷы, аԥсуара алакҭа - ари аԥхашьароуп. Ауаҩы даныԥхашьа, иаԥсуарагьы иуаҩрагьы наигӡеит. Аԥсуареи ауаҩреи еимадазароуп, мамзар уаԥсуара бжьамҽамхоит", - иҳәеит аабыкьа сзыҿцәажәоз Ҭырқәтәыла инхо Лазба зыжәлаз ҭаҳмадак.
Аусура аганахьала лассы-лассы аҳәаанырцә сцалон иҳаҩсыз ашықәсқәа рзы. Амҩа сшықәлоз заҳауаз сан еснагь убас салҳәон: "Ҩмаҟахы бымӷаз, бҟәышны быҟаз", - ҳәа. Ари знык, ари ҩынтә, ари шаҟантә, илҳәоз лажәақәагьы рҽырыԥсахуамызт. Уи ахшыҩҵак зызкыз уажәы шаҟа еилыхха еилыскаауазеи.
Аԥсуа ичеиџьыка, иламыс, ипату… Ииашоуп, аԥсуара злеибарку амахәҭақәа ируакуп аԥсуа чеиџьыка.
"Дад, угәыла иифо имамкәа, уара иуӡыз укәац афҩы иԥынҵа ишҭасуа агьама ануба, иузыхаҳауам", - иҳәеит шәышықәса ирзааигәоу Феҳми Ашәба.
Санду лҟынтә исгәалашәоит, иҷыдоу фатәы хаак ҟаҳҵар аҩны, ҳара аишәа ҳнадтәалаанӡа, агәылацәа рхәы ҳәа иҳалҭоз рзаҳшар акәын, убас ауп сангьы. Агәылацәа ракәзаргьы - убас, уи иаанаго апатуеиқәҵара ауми.
Шаҟа иԥшӡоузеи арҭ аҵасқәа, ақьабзқәа! Аамҭа иаратәы ҟанаҵозаргьы, ҳаԥсуара хәашьрак ақәлар ҟалом, хымԥада, уи зыбзоуроу ҳарҭ зегьы ҳауп, иаԥсыуаны зхы зыԥхьаӡо. Анцәа иумырӡын ҳаԥсуара!
Ҳаԥсуа литератураҿы иреиӷьӡоу апоетцәа жәаҩык рыӡбахә уҳәозар, урҭ рхыԥхьаӡараҿ Владимир Ахьиба далоуҵоума ҳәа усазҵаар, сара хымԥада уи иӡбахә сҳәоит сизгәыдуны! Владимир, ԥсабарала ипоетҵәҟьаз, зхы-зыԥсы зегьы поезиала иҭәыз, уи зҽазҭоз, иара мацара ԥсҭазаарас измаз поетҵәҟьан. Уи дахьцалакгьы ицын ипоезиа, иара ала иԥсы ҭан, иԥсҭазаара аҵыхәтәантәи амшқәа рҟынӡа апоезиа мацара акәын дзызхәыцуаз, ԥсыс ихаз.
Апоет гәлымҵәах Иуа Коӷониа изикыз ажәеинраала "Уашәақәа" иара ихаҭа иахь иурхаргьы, хымԥада инаалоит:
Адгьылқәа ирықәҩны,
Ааԥынқәа ирылҩны,
Афырхаҵара иахҩны,
Ишьҭыҵуеит уашәақәа…
Ашәҭышқәа иргәылшәаны,
Ашьхақәа иргәылԥханы,
Ашьанҵа иаҿҩны,
Икаҩуеит уажәақәа…
Диит иара 1938 шықәсазы Гәдауҭа араион Жәандәрыԥшь ақыҭан. Иԥсҭазаара далҵит 2000 шықәсазы. Иқыҭаҿы аакласск дрылгеит, Мгәыӡырхәа шықәсык аҵара иҵон. 1956 шықәсазы диасуеит Аҟәаҟа, дҭалоит Қырҭтәылатәи ақыҭанхамҩатә техникум. Абраҟа ҩышықәса аҵара иҵон, нас атехникум Аҽгәараҟа ианиарга, 1961 шықәсазы, уаҟа аҵара хиркәшеит. Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1960 шықәсазы. Убри аахыс Владимир Ахьиба иҭижьит апоезиатә шәыҟәқәа жәба. Урҭ иреиуоуп: "Еихызгоит сшьаҿа", "Адац", "Исԥыло, сызԥыло", "Ааԥын сызҭаз", "Абри сыдгьылаҿ", "Адгьыл ахьаа", "Амцеи аеҵәеи", "Сышьхақәа раамҭа", "Иалкаау".
Владимир аԥсабара даара дазааигәан, уи Аҟәа даналахалак, ахәаҽра далагон, мчыбжьык знык иадамхаргьы ма иқыҭахь, ма иҩызцәа рқыҭақәак рахь џьара дцар акәын, иԥсы еиҩигар акәын, аҳауа цқьа лбааидар акәын. Уи иҩыза гәакьа Рауль Лашәриа апоет иалкаау ишәҟәаҿы инеиҵыху, даара гәыкала иҩу иаԥхьажәаҿы инаимҩатәны иазгәеиҭоит:
"Владимир Ахьиба, еихша-еиҵша иҟоу абри Аҟәа ақалақь аҿы, иарбан кәакьзаалак иажәеинраалақәа дахьрыԥхьоз, ибызшәа заҳауазгьы, измаҳауазгьы, деицеиҟраны дрыдыркылон, зны-зынла маҷк дшахнаԥаауазгьы, неиҩмсрыда игәра ргон, жәа-наак аӡәгьы иҿыҵшәомызт. Алацәажәара аҭахны исыԥхьаӡом уи Жәандәрыԥшь, ма Мгәыӡырхәа, мамзаргьы Ҷлоу шаҟа еигәырӷьаны иԥылоз атәы. Иџьоушьаша, Владимир Ахьиба поет трибунк иаҳасабала, сыхьӡ рыласырҵәап, схы ӡырызгап ҳәа зынӡакгьы ихы иҭамшәацызт, дагьашьҭамызт. Уи аԥсабара иахшаз, аԥсабара ахаҭа еиԥш згәы аартыз ажәа сахьарк арҿиаҩы иакәын. Ицәаҳәақәа зныз ақьаад бӷьыцқәа реиқәырҷабреи рылаҽырбареи раха имамызт. Игәҭыхақәа, ихьаа-уазырқәа зниҵоз, иқьаад бӷьыцқәа шаҟа иџьыба иҭышәшәаны ицәыӡыз анцәа иоуп издыруа. Иаҳзынижьыз илитературатә ҩымҭақәа иара изхоит, ихьӡ ҳпоезиа абзиабаҩцәа рыҩнуҵҟа наунагӡа иаанхоит".
"-Аҩсҭаагьы дыҟоуп, уи духьӡоит,-иҳәеит,
Ҩысҭаас иҟоу- уи дуаҩуп,-иҳәеит.
Амаалықь дыҟоуп, уи уибашт,-иҳәеит,
Маалықьс иҟоугьы, дуаҩуп,- иҳәеит.
… Адунеи зегь дад, уаароуп,- иҳәеит,
Адунеиаҿ иҟоу, дад, ҿароуп,-иҳәеит.
Уахьынӡаҟоу дад, қәԥароуп,-иҳәеит,
Уанаҵахагьы дад, цәгьароуп,-иҳәеит.
Ара зцыԥҵәаха аазгаз ажәеинраала сара Баграт Шьынқәба иҩымҭақәа ирывасыргылоит! Ас еиԥш иҟоу ажәеинраалақәа Владимир Ахьиба сара агәра ганы сыҟоуп жәаба рҟынӡа шимоу! Сара ибзиан исгәалашәоит, иара иажәеинраалақәа дрыԥхьан данаарылгалак, иҩызцәа дҳазҵаауан, аԥсуа поезиаҿы имԥсуа хә-жәеинраалак сзынхару ҳәа! Ҳаргьы еицҿакны иаҳҳәон, Владимир, хәба ракәӡам, уара иҵегь ирацәаны иуҭынхоит, ухьӡ камшәо изларҳәаша, ҳәа! Иара ишиҟазшьаз еиԥш, дааҳалаԥшны дааччон, сшәымжьозар, даара ибзиоуп ҳәа аанарго!
Апоет ахаан имԥсуа иажәеинраалақәа рыӡбахә анаҳҳәо, хымԥада авсшьа ыҟаӡам апоезиа иреиҳаӡоу аҳракыраҿ инаган иҩу ажәеинраала «Жәаҩаҩык.» Ари ажәеинраала иреиӷьӡоу аԥсуа лирикатә жәеинраалақәа рантологиаҿы хымԥада рыгәҭа иргылатәуп. Иара ҿырҳәала издыруа рацәаҩуп, иззымдыруагьы хымԥада иазхьаԥшып ҳәа сгәы иаанагоит. Абраҟа иаазгоит ацыԥҵәахақәак:
Гәаҩа дук сынҭысны,
Ҿаҩамҩала сцон.
Жәаҩа хәык сырхысны,
Слеи-ҩеиуа сеимдон.
Уа жәаҩа шәҭы скымзи,
Жәаҩа хәы рҿы иԥшаан.
Уа жәаҩа лаԥш схымзи,
Рыжәаҩагьы хаан.
Жәаҩаҩык аацәырҵын,
Рыхцә-аԥшьқәа кассы,
Рыжәаҩаҩыкгьы ааҳәыцымцын,
Иааҭалеит рыԥсы.
Жәаҩаҩык аӡӷабцәа,
Саԥхьа иаалашеит.
Жәаҩаҩык аӡӷабцәа,
Саԥхьа иаакәашеит.
Ари ажәеинраала ссир сара убриаҟара исгәаԥхеит, сыҽсызнымкылакәа, усҟан апародиа алысхит! Владимир санизаԥхьа, иаргьы даара игәаԥхеит, ҭыԥқәак рҿы, сгәы ҟаиҵарц акәхап, иагьсаԥугеит, иҳәеит! Уимоу, уи аибашьра ҟалаанӡа ауп, иара иқыҭа гәакьаҿ апоезиатә хәылԥазы ҳаман, гәыԥҩык аԥсуа шәҟәыҩҩцәа ҳаҟан. Ахәылԥаз агәҭахьы ҳнеихьан еиԥш, амҩаԥгаҩ дааникылан, ирылеиҳәеит, иажәеинраалақәа руак сара апародиа шалысхыз, иара даара ишигәаԥхаз, иагьшиҭаху уаха убраҟа срызрыԥхьарц! Уа саҿаиршәит, иҟасҵоз, самыԥхьар усгьы ишимуаз здыруан, сҩагылан, раԥхьа Владимир итәы саԥхьеит, нас, иара апародиа саԥхьеит! Уа иҟаз анапеинҟьабжьқәа, аччабжь разқәа, уажәыгь ихааӡа сгәы иқәҩуеит, абриаҟара шықәса шцахьоугьы!
Иахьа, абра иаазгар сҭахуп уи апародиа шеибгоу:
Сҭакәажә лоуп сызтәу!..
Жәаҩаҩык аӡӷабцәа,
Ааицгәасҭан, срытҟәеит!..
Жәаҩаҩык аӡӷабцәа,
Сааимаркын, срыпҟеит!..
Гәаҩа дук сынҭаркит,
Аӡӷабцәа срыпҟарц!..
Изури, сыхҭаркит,-
Исмырҟьацыц ашьац!..
Рыбла ӷрақәа кылырцеит,
Исамхафазшәа рхәы!..
Сдырӷыӷкырц аҵәы сыларҵеит:-
«Иухҟьама, уԥшшәахәы?!»
«Шәа шәахьымӡеит сыҷкәынра,
Амшын еиԥш сқьаф анҭаз!..
Знык ахықәахь снықәлара,
Ижәдыруоу, аӡә шәшаԥсаз?!»
«Уи ҳара иабаҳҭаху,
Еиҳагь ҳгәы ԥнажәоит!..
Агәаҩа ду аубахҭаху,
Уаҳзыкәашар, уцоит!..»
Ех, скәашап наныкьара,
Санаалароуп сзықәшәаз!
Сахәом урҭ рыршәыкьара,
Сҭаркит рмацәаз!..
Аха сшьацәкьара снықәгылар,
Афархь-ҩеиԥш иԥыҵәҵәоит!..
Ишԥазуеи, сгәы кыдгылар,
Акыр-кыр иччоит!..
Убасҟан ацәа саалҵызшәа,
Сқәыԥшхан, сааихыккоит…
Суҭра иҭалаз ӷаацқәоушәа,
Срыҵаҟьеит-акакеи!..
Снеиуеит сара гәаҩала,
Издыруеит иахьцатәу…
Ишәҭахызаргь шәарҭ шәысхаҩала,
Сҭакәажә лоуп сызтәу!
Апоет изкны Енвер Ажьиба уи ишәҟәы "Иалкаау" аҟны иҩуеит: "Владимир Ахьиба дпоетҵәҟьан. Баҩхатәрыла аума, идгьылтә ԥсҭазааратә хымҩаԥгашьа аума, иҭеиҭԥш, иԥшра-исахьа, дааидкыланы даҽаӡәы диламҩашьо, нахьхьи, Жәандәрыԥшь ақыҭаҿы зымҩахәасҭақәа ылгаз, нас имҩадухаз, уи ихатәы мҩа данын. Данын, уи ишьҭыбжь рацәак имыргацәо, аха аиԥыларақәа рҿы ажәа аниоулак амцаԥшь зҿықәыҳәҳә иҟаз, иажәеинраалақәа цәгьалаҵәҟьа исахьаркны дрыԥхьон. Иара ихаҭагьы, уаанӡа иаабац иакәымкәа, иажәеинраалақәа убриаҟара дышьҭырԥаауан, анаџьалбеит, шьҭыбжьык мгандаз, даанызкылаша мчык ҟамландаз, дааҟәымҵӡакәа даԥхьаландаз ҳәа изыӡҩҩруаз ауаҩы, агәыхыҭхыҭра иоуан, апоезиа дацәыхаразаргьы акәа дҭанаҳәҳәон, аԥшӡарахь, ахаарахь дархынҳәуан. Даԥхьон ааԥсарак иқәымкәа. Усҟан аԥсабара лашәын, идагәан. Иӡыҩӡа игылан Владимир Ахьиба ҳәаа змаӡамыз идунеи ҭбаа аҽагәылаҳәан".
Владимир ибзиаӡан идыруан аԥхьаҩцәа рахь ацәырҵра иацыз аҭакԥхықәра ду закәыз, аха дшәаԥырҳаԥуагьы дыҟамызт. Дыҟамызт, избанзар уи иажәеинраалақәа рыххо мышла дрыдтәаланы, абас сҳәар ҟалару, ирымкьыԥхьыр иҟасҵарызеи ҳәа дхәыцуамызт. Урҭ изаауан, ҳара макьана ҳалаԥш иамҟьашьыц, ҳахшыҩ ахьзымнаӡац ҩаӡара дук аҟнытә. Уантәи ари аҩыза "аҳамҭа" зауа апоетцәа, изааӡарызеи, иагьырацәаҵәҟьам.
Владимир Ахьиба "Ақәыџьмақәа" захьӡу иреиӷьӡоу иажәеинраалақәа руак аҿы иаабоит аԥсабаратә гармониа еиламгакәа, аха изҿагылатәу ишаҿагылатәу, ихьчатәу шыхьчатәу.
Аҵыр-ҵыр, аҵыр-ҵыр!-
Жәҩан анмацәыс,
Адыр-дыр, агәыр-гәыр!-
Аҵх ианакьыс,
Ахыр-хыр, аҽыр-ҽыр!-
Илеиуан ақәа.
Ахьыр-хьыр, ахьыр-хьыр!-
Ихыҵуан аӡқәа.
Ахыу-су, ахыу-сыу!-
Ишуан алақәа.
Ахацәа-хацәамыз-
Игылт еибагауа.
Аҵықь-сықь, аҵықь-сықь!-
Рхысбжь агара,
Абық-сық, абық-сық!-
Гыгшәыг рнырҵәара.
Владимир Ахьиба аинститутқәа дрылымгеит, акандидаттә ҩаӡарақәа акгьы имам, апрезидумқәа рҿы дымтәацызт, аизара дуқәа бзиа ибаӡомызт, Аԥсны аиҳабыра рышҟа акы сҭахуп ҳәа ахаан дымнеицызт, акызаҵәык, иажәеинраалақәа агазеҭқәеи, ажурналқәеи, ашәҟәҭыжьырҭақәеи рҿы ианҭыҵлак иоуаз агонорарқәа рыла иԥсы ҭан. Иԥшәмаԥҳәыс алагаҿҩага даҿын, ихәыҷқәа ҩыџьа рызҳауан, аҷкәыни аӡӷаби. Иаҩцан дынхаӡомызт, аха иҩны унеир, аԥсуаҵас ишахәҭаз дуԥылон, ачеиџьыка бзиа ибон.
Апоет зегьраҵкыс иџьушьашаз, иажәеинраалақәа зегьы шамахак ҿырҳәала идыруан, амҩан даауқәшәар, автобус аҿы аума, атроллеибус аҿы аума, амшын хықәаҿ аума, ҿырҳәала рыԥхьара далагон!
Сара ибзиаӡан исгәалашәоит, уи аибашьра ҟалаанӡа ажурнал "Алашарҿы" иажәеинраалақәа акьыԥхьразы иман даннеилак, апоезиа аҟәша аиҳабы Мушьни Миқаиа шаҟа диеигәырӷьан дидикылоз, (уии сареи кабинеткаҿ ҳтәан), егьырҭ апоетцәа ишырзиуаз еиԥш, "алыхәҭа" икылхра далагаӡомызт, ари анцәа иҟынтә иаауа поетуп, иажәеинраалақәа рылакьысра аӡәгьы азин ҳамаӡам, ус грамматикатә гхак ҳмыриашозар, иҳәон!
Сара акырынтә апоезиатә хәылԥазқәа рҿы уи ицқәгыларақәа сықәшәахьан, аиаша шәасҳәап, Платон Бебиеи иареи рышьҭахь ақәгылара, ажәеинраалақәа рыԥхьара гәаӷьуацәан, анапеинҟьабжьқәа аӷьырак зегьы дара иргон! Уи сара саҵашьыцӡомызт, еиҳагьы сеигәырӷьон!
Абаҩхатәра бзиаӡа змаз апоет, ԥсабарала уамашәа иҟәышыз, аԥсҭазаара акырџьара иқәнақшахьаз, абзиарақәа раҵкыс ацәгьарақәа рацәаӡаны избахьаз, ишырҳәо еиԥш, "абга аҟарҟы" икылсхьаз, аха згәы еиҭамԥаз, иахьагьы гәыблыла иаҳгәалашәо, зҩымҭақәа есымша иҳацу ҳпоет бзиа Владимир Ахьиба иара дҳацӡамкәа иазгәаҳҭоу имшираҿ, иара дҳацушәа "иҳавагылоуп" иажәеинраалақәа. Урҭ иреиӷьӡоу руак ала ихсыркәшоит иахьатәи санҵамҭа, иахьӡуп уи "Поетк иажәеинраала шеилдыргаз!".
Иҵегь ҭыԥкаҿ иааурыххароуп,
Иҵегь гәыла иааурыԥхароуп,
Иҵегь, иҵегь, иааҵурыӷәӷәароуп,
Иҵегь маҭәак нашәуҵароуп,-
Иӡлачуазар уи макьана,
Иааӡылухыр- азамана.
Сара схәыцуеит: ирҳәо лакәу,
Арҭ зегь зылшо иара иакәу?!
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы, мамзаргьы аудиофаил аҿы.