Лаҵарамза 25 рзы Аԥсуаҭҵааратә институт аҿы имҩаԥсит адиссертациатә усумҭақәа рыхьчара. Афонҿыцтәи аҭоурых-культуратә ҳәырԥсарра аиҳабы Алхас Аргәын иҭҵаарадыратә усумҭа иахьӡын: Анаҟәаԥиатәи архитектуратә комплекс аҭоурых-культуратә ҭҵаара, Аԥсны аҭоурых II-XV ашәышықәсақәа рконтекст аҿы ҳәа.
"Анаҟәаԥиа, Ҵабал еиԥш иҟоу абаақәа адунеи азы аинтерес ду рымоуп. Урҭ рахь ауаа рынашьҭра азҵаара ықәдыргылаанӡа, иара аобиект хьчатәуп. Ауаа зланеиуа амҩақәа абаа иаԥырхагамхарц иазхәыцны, апрограмма ду шьҭыхны ианыҟарҵалак ашьҭахь ауп ауаа анынарышьҭуа. Ҳара ҳҟны ас еиԥш аҳәынҭқарратә программа зыҟамлеит. Ҳаргьы аусура ҳаналагоз ус еиԥш шыҟалоз еилкааны аҟара иахьынӡауаз ауаа иааиуа рымҩақәа рхылаԥшра ҟаҵаны, абаҟақәа ирԥырхагамхо рынашьҭра-раашьҭра ҳашьҭоуп. Иҟоуп агәаанагаракәа атроссқәа кнаҳаны авагонқәа ҟаҵаны ауаа убра инагатәуп ҳәа, шьоукы абизнес рбоит. Сара саҿагылоит уи азҵаара. Избанзар, иахьа мышкы х-нызқьҩык ауааԥсыра абриаҟара аҭыԥ ҭшәараҿы инаҳго ҳалагар, убарҭ ауаа иҟарҵо аԥхасҭа, ҳара шықәсык иҳауа аԥхасҭа жәашықәса иаҳзышьақәыргылаӡом. Иахьа иааиуа ныҟәаагартә ҳаҟоуп. Иаҳа ианырацәоу 500 рҟныӡа ауп. Аԥсабара илалаӡҩа ицоит, аӡә хыхь дыҟоуп, егьы ҵаҟа, ԥырхага дук дара рҟынтә иаабаӡом. Абаҟа азыҟаҵаӡам ауаа рацәа раҭаара. Убри ашәарҭара иацу еилкааны ҳаҟоуп. Абааш аԥхасҭахара уи аԥсабара иарҿио усуп. Иаҳҳәап, иара хаҳәла еиқәуп, излеибарку ашьыхга ақәа иаӡәӡәахьеит. Ус акы иаарҵысыр, ԥша ӷәӷәакгьы, ахаҳәқәа алҟьан икаҳауеит, убраанӡа иԥсыҽхахьеит. Аҵиаақәа анрызҳалак, рдац иарҵысуеит. Ҳаԥхьаҟа урҭ анамаҳхлак, иаразнак аконсервациа ҟаҵатәуп. Избанзар, адацқәа ахьыҟаз аҭыԥ ҭацәуеит, аӡы бжьалоит, иаҳагьы ԥырхага аиуеит. Убас зны иаҳрыцқьеит, анаҩс иашьҭанеиуаз аус азин ахьаҳмоуз азы ахаҳәқәа иаҳагьы акаҳара иаҿуп", - ҳәа еиҭеиҳәеит Аргәын.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит аудио аҿы.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан еиҿкааз ажәыларақәа ирхадаз иалҵшәахеит 1993 шықәса,цәыббра 27 рзы Аҟәа ахақәиҭтәра. Уи аҽны аԥсуаа рыр Аҟәа агәы иалалеит ,Аԥсны Аҳәынҭқарра абираҟ Аминистрцәа реилазаара ахыбра иахашәыршәырит, аҳҭнықалақь ахы иақәиҭтәхеит.
Аибашьра зхызгаз амедеҳәшьцәа Аҟәа аҳақәиҭтәра иалахәыз Агәымшәараз амедал занашьоу Нанули Саманџьиаԥҳаи , Леон иорден занашьоу Емма Инаԥшьԥҳаи Аџьџнџьтәылатә еибашьра аветеран , Агәымшәараз амедал занашьоу Борис Саџьаҭиԥеи ргәалашәарақәа ртәы еиҭарҳәеит арадио Sputnik аефир аҟны.
"Ари (аибашьразы-азгәаҭа) ҳара ҳаԥсы ахьынӡаҭоу есқьынагьы ҳгәаҵаҟны иҟазаауеит…Ҳазлаз агәыԥ ашьха-хысратә рота акәын, напхгара аиҭон Лиосик Цыгәба.
Ажәыларақәа ыҟан акымкәа-ҩбамкәа. Ҩада Ешырантәи ҳалбааны Уазабаа, Ахалшениа, аӡфымцастанциа аума, Одишьа, 920-тәи аҳаракыра, Ҩада Кьалашәыр, убас ауп Аҟәа ҳагьшалалаз. Аамҭак-аамҭак рыман зегьы, ҽнакала иҭаурцәоз акәымызт, ишәатәын-изатәын. Шрома (Гәыма ду) раԥхьатәи ажәылара ыҟан абҵара 3 рзы, ҳаибашьратә мҩа уамаӡак аԥышәа амамкәа ҳаиҵазырхоз аусқәа ҟалеит, насгьы аӷа имч ӷәӷәан.
Уаҟа иҟаз ҳгәыԥ мацара акәымызт, 300-400 –ҩык ыҟан, ҳаибадыруагьы ҳаҟамызт. Убра иаҳнарбеит аӷа дазусҭаз, иарбџьарымчқәа шыӷәӷәаз. Убраантәи зыԥсы ҭаны иалҵыз иахьа уажәраанӡагьы ҳазхәыцуеит ҳазлалҵи ҳәа. Иаҳбон дара ртехника иҟанаҵоз, ҳара аҟәара ҳақәыԥсаны ҳаанхеит. Реибашьыгатә ҳаирпланқәа ҳхагыланы рџьаԥҳаны зегьы ҳаларҵон, рыбзарбзанқәа, ртанкқәа зегьы ҳаихсуан. Ҳара хԥа-ԥшьба БМП ҳаман, ус ҳгәы иаанагон ҳара ҳаҟара иӷәӷәоу ыҟамызшәа. Уи ажәылараҟны аџьабаа ҳдырбеит", - ҳәа игәалаиршәеит Партанаӡе.
Иаҳа инарҭбааны аицәажәара аудиофаил аҟны.
АҞӘА, цәыббра 27 – Sputnik. Очамчыра араион ахәҭак лашарада иаанхоит асааҭ 10:00 инаркны 16:00 рҟынӡа цәыббра 28 рзы. Абри атәы аанацҳауеит "Амшынеиқәафымцамч" апресс-маҵзура.
Ари аамҭазы ирцәахоит астанциа маҷқәа "Очамчыра-2", "Мықә", "Кәачара".
Астанҵиа маҷқәа рырцәара иахҟьаны лашарада иаанхоит:
Аенергетикцәа ражәақәа рыла, аиҭашьақәыргыларатә усурақәа мҩаԥыргоит.