Аԥсуа поет, апрозаик, апублицист, аиҭагаҩ Анатоли Ианкәа-иԥа Лагәлаа диит 1961 шықәсазы, рашәарамза 1 аҽны, Очамчыра араион Ҷлоу ақыҭан. Аимаратәи абжьаратә школ аҟны ԥшь-класск хырқәшаны иҵара иациҵоит Ҷлоутәи абжьаратә школ аҟны. Ашкол даналга ашьҭахь дҭалоит М.Горки ихьӡ зху аинститут афилологиатә факультет, анаҩсан диасуеит М. Ломоносов ихьӡ зху Москватәи аҳәынҭқарратә университет ажурналистика афакультет ахь, игәамбзиара иахҟьаны Аԥсныҟа дхынҳәуеит, иҵара хирқәшоит Аԥсны.
1984 шықәсазы аусура далагоит агазеҭ "Аԥсны ҟаԥшь" аредакциаҿ.
Анаҩсан, ажурнал "Алашара" аредакциахь.
1985 шықәсазы ажурнал аҟны апроза аҟәша еиҳабыс дарҭоит.
2004 шықәсазы Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ажәабатәи реизараҟны ажурнал "Алашара" аредактор хадас дшьақәырӷәӷәан.
Аԥсуа телехәаԥшраҟны имҩаԥигон "Абырлаш", "Ажәа амч" захьӡыз адырраҭарақәа рцикл.
Анатоли Лагәлаа дравторуп хкы рацәала апрозатә рҿиамҭақәа. Иҩымҭақәа ақәыԥшратә лирика гәыцәс иамоуп.
2010 шықәсазы Анатоли Лагәлаа Д.Гәлиа ихьӡ зху апремиа ианаршьеит.
Даур Вадим-иҧа Ақаҩба хәажәкыра 15, 1979 шықәса рзы Аҟәа ақалақь аҿы диит.
2000 шықәса рзы Башкиртәи аҳәынҭқарратә университет, “Азиндырратә” факультет далгеит (азанааҭ – “адәныҟатәи економикатә усура азинтә еиқәыршәара”). 1995-2000 шш. – ареферент, Ареспублика Башкортостан аҿы Аҧсны Ахаҭарнакра аҿы абжьгаҩ.
2000-2009 шш. – Ареспублика Башкортостан аҿы Аҧсны Аҷыдалкаатә Зинмчы змоу ахаҭарнак.
2005-2006 шш. – Аҧсны адәныҟатәи аусқәа Рминистрраҿы жәларбжьаратәи аҟәша аиҳабы.
2006-2010 шш. – Аҧсны адәныҟатәи аусқәа рминистр ихаҭыҧуаҩ. 2010-2011 шш. – Аҧсны Аминистрцәа Реилазаара Аппарат аиҳабы. 2011 ш. – Аҟәатәи иаарту аинститут аҿы азанааҭдырра “Жәларбжьаратәи азин” ала алекциақәа дрыҧхьон.
2012 ш. лаҵарамза инаркны абҵарамза аҟынӡа – Аҧсны иҷыдоу аҭагылазаашьақәа рзы Аусбарҭа азинтә ҟәша аиҳабы. 2012-2014 шш. – Урыстәылатәи Икоммерциатәым Афонд “Институт Евразийских исследований“ анаҧхгаҩы ихаҭыҧуаҩ. 2013-2014 шш. – Аҧсны иҷыдоу аҭагылазаашьақәа рзы Аусбарҭа анаҧхгаҩы иабжьгаҩ.
2013 ш. (абҵарамза) – Аҧсны Жәлар Реизара-Апарламент аиҳабы иабжьгаҩ. Абҵарамза, 2014 ш. инаркны – Аҧсны Ахада ипротокол Аусбарҭа аиҳабыс аус иуан.
Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада иҭижьыз Аусҧҟа инақәыршәаны Аҷыдалкаатә Зинмчы змоу I акласс Ахаҭарнак ҳәа адипломатиатә ранг ихҵоуп. “Жәларбжьаратәи аимадара аҿиара аҿы илагала ду азы” ҳәа адыргаҷа, иара убас егьырҭ аҳәынҭқарратә ҳамҭақәа ианашьоуп. Дҭаацәароуп, ҩыџьа ахәыҷқәа драбуп.
Афашизм иаҿагыланы иқәгылеит Аԥсны аԥацәеи аԥҳацәеигьы. Аӷа Аԥсны аҳәаақәа дырзааигәахо даналага аҽыхьчаратә рӷәӷәарҭақәа рыргылара хацдыркит. Иаԥырҵеит анырҵәаратә батальонқәа.
1942 шықәса, нанҳәамзазы аӷа иааникылеит Клыхәра, Марыхә, Санчара ахыҵырҭақәа. Нанҳәа 27 рзы ақыҭа Ԥсҳәы. Амшын иахьаԥныз ахагьежьра иалагеит Аҟәа абомбақәа алазыжьуаз аҳаирпланқәа.
1942 шықәса цәыббрамзазы 46-тәи, аинрал Леселиӡе напхгара зиҭоз ар ажәылара иалагеит. Анемец гәыԥ "эдельвейси" Р. Губази М. Сабашьвилии напхгара зырҭоз Гәдоуҭатәи абатальон аибашьцәеи реибашьра иалҵшәаны Ԥсҳәы ахы иақәиҭхеит. 1943 шықәса алагамҭазы аӷа Аԥсны аҳәаақәа дрыдцан.
Тҟәарчал арацәаҵхыҩцәа, ақыҭанхамҩа аусзуҩцәа, ажәлар зегьы афронт иацхраауан. Еизыргон аԥара абџьар азы. Убас еизгаз аԥарала иргылан акатер "Комсомолец Абхазии", атанктә колонна "Колхозник Грузии", аҳаирпланқәа "Осоавиахимовец Абхазии".
Атеплоход "Абхазия" аибашьраан асанитартә хәҭа амаҵ азнауан. 1943 шықәса рзы аӷа ибомба анақәҳа, иӡааҟәрылеит.
Аԥснытәи аибашьцәа фырхаҵарыла ирыхьчон рыԥсадгьыд ду — СССР. Дара еибашьуан Брестктәи абааҿы, Кавказ, Москвеи Ленингради рымҵаҿы, Новоросииск, Одесса. Ахы иақәиҭыртәуан Европа.
55 нызқьҩык Аԥсны иалҵыз аибашьцәа рҟынтәи 15 500-ҩык милаҭла иаԥсыуаан. Уи иартәон Аԥснытәи аибашьцәа рҟынтәи 28%. 17 нызқьи 430-ҩык рыҩныҟақәа ихнымҳәӡеит. Ҩеижәи ҩыџьаҩык ирыхҵоуп ахьӡ ду Асовет Еидгыла афырхаҵа.
Рашәара 4 рзы Аԥсны аԥыза-министр актәи ихаҭыԥуаҩ Беслан Џьапуа имҩаԥигаз аилацәажәара иалахәын Аҵиаақәа рзы аҳәынҭқарратә карантинтә хылаԥшра амаҵзура аиҳабы Аркади Џьынџьиа, Аҳәынҭқарратә ветеринартә маҵзура аиҳабы Роман Џьапуа, Ақыҭанхамҩа аминистрра аҵиақәа рыхьчаразы амаҵзура аиҳабы Владимир Гьериа.
"Аиԥылараҟны ҳрылацәажәеит аԥсыӡкра аамҭа аекологиазы ԥырхагас иаму, азауадқәа русушьа, Аԥсны аӡиасқәа ирҭоу аԥсыӡ шыркуа атәы. Ааигәа иҟан ахҭыс аекологиа аԥхасҭа азҭо акаҭала аԥсыӡкра иадҳәалаз. Азакәан аилагара заҭәазшьаз иахьырхәразы иҟаҵоу, аԥхьаҟа иҟаҳҵ, лшарас иҳамоу ҳрылацәажәеит. Аилагарақәа ҟаӡҵо ирыду ахараԥса маҷуп, уи аизырҳра, хымԥада, иаҭахуп. Знык лахь зуҭаз, даҽазны ус еиԥша игәамԥхо дҟалароуп. Ус акәымкәа, уажәы иҟоу ахараԥса шәаны, даахьаҳәны даҽаџьара дцоит, даҽазны сааныркылар акгьы амам, исшәоит ҳәа. Ҳалацәажәеит агәамсам азҵаарагьы, аекологиа апроблемақәа актуалра зҵоу шьҭыхын",- иҳәеит Ҷыҭанаа.
Шәазыӡырҩы аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит: