Диоскуриа ԥшаауа
Фредерик Диубуа де Монпере иҽазишәахьан ҳера ҟалаанаӡа VI ашәышықәсазы абырзен колонизаторцәа иаԥырҵаз илегендартәу ақалақь Диоскуриа Аԥсны иахьыҟаҵәҟьаз аҭыԥ ашьақәыргылара. Иара игәаанагарала, ижәытәӡатәу ақалақь гылан дызҭааз Сухум-кале мрагыларатәи аган ала. Уи азҵаара дазхәыцуа, Диубуа абас иҩуан:
«Уамашәа иубаргьы алшоит, Милет ақалақь иалҵыз Диоскуриа ашьаҭаркыҩцәа Аԥсны зегьы иреиҳау аӡиас Кәыдры аԥшаҳәа ахьалрымхыз, уи ахаҭыпан аӡиас хәыҷы иаҳа изырҭахха. Аҭыԥантәи ауааԥсыра, ари аӡиас рацәак агәхьаа мкыкәа Искуриа, Цхузамели, ма Мармар ҳәа иашьҭоуп. Убраҟоуп, иссиру абнара амҵан, ҳара иахьаҳбо аԥсуа қыҭақәа. Араҟа ирызҳауеит ашәҵлақәа, аџьҵлақәа уҳәа убас егьырҭгьы. Нас уамашәа изаҳбои, абырзенцәа ари аҭыԥ рколониа аргыларазы иахьалархыз, ари аҭыԥ инақәыршангьы аҭӡы ахьышьҭырхыз? Аха уажәазы, арҭ аҭыԥқәа уаҩы зынӡа инижьызшәоуп ишыҟоу, мамзаргьы аамҭала анхаҩы идгьылқәа рыԥсы аныдиршьо еиԥш акәзаргьы ҟалап. Ашьхақәа, бна иаҵәала ихҟьоу уанрыхәаԥшуа, аладахьала – амшын кеикеиуа ианубо, угәы иаанамгар ҟалом, аҭоурыхи ацивилизациеи рхыҵхарҭаҿы, алакәқәеи, амифқәеи рдунеиаҿ уҟоушәа… Нас иабаҟоу ара инхоз, ари џьанаҭ ҭыԥ аҟны агәахәара зауаз ауааԥсыра?».