Аԥсуа чысқәа ачаҩыри аҭубари рҭоурыхи, рыҟаҵашьеи дазааҭгылоит Sputnik аналитик Нонна Ҭхәазԥҳа. Арҭ ачысқәа рыҟаҵашьа атәы еиҭарҳәеит Ҭхәазаа ирымоу Арышԥҳа Ҭали, Шьынқәыраа ирымоу Бигәааԥҳа Мзиана.
Аԥсуа жәлар ирымоу еиуеиԥшым азхаҵарақәеи, азгәаҭарақәеи, насгьы аԥсуаа рҟны "ахәаша 13" амш ианнакыло аҭыԥыи ртәы дазааҭгылеит аетнолог, афольклорист Арда Ашәба.
Иахьеи-уахеитәи ахымҩаԥгашьа, атәашьа-агылашьа, аиҳабы-аиҵбы реизыҟазаашьа, реихаҵгылашьа, сасра ацара, асасдкылара уҳәа аетикет иаҵанакуа зегьы аԥсуаа "алеишәа" ҳәа иашьҭан.
Аԥсуа қыҭақәа рыбжеиҳарак амшын аҿықәаҿ ишьҭоуп. Дара рҵакырадгьыл аҿы аҳацкьын анмаҷхалакгьы ахьчацәа ашьхаҟа ашьамаҟеи, аԥсасеи, ауахьади карцоит. Шьхацан – ианакәзаалакгьы аԥсуаа иныҟәыргон.
XIX-тәи ашәышықәсазтәи аԥсуа инхашьа ҳазааҭгылозар, усҟантәи аамҭақәа рзы аԥсуа изгылан х-ҩнык: аҭаацәа – ахаҵеи аԥхәыси рыхшареи рыҩны, хазы асас изы идыргылоз аҩны – "аҳаҷашь" зыхьӡаз, нас амҳара, ма аҭацамҳара ҳәа изышьҭаз аҩны.
Ашәарыцаратә бызшәа, абна бызшәа ҳәа изышьҭоу рхы ишадырхәоз атәы еилылкаауан Sputnik аналитик Нонна Ҭхәазԥҳа ашәарыцара иадҳәалоу аҵасқәа ҭызҵаауа Аполлон Шьынқәба иҿы.
Sputnik Аԥсны аредакциа иазнархиеит ахшара дызмоуаз аԥҳәыс лыцхрааразы имҩаԥыргоз ақьабызқәеи аҵасқәеи рзы аматериал. Уи аан ахархәара рыҭан аҭоурых наукақәа ркандидат, Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет адоцент Сима Дбарԥҳа лусумҭақәа.
Аҽыжәлара, аҽықәтәара, аҽыбӷаҟазара, аҽырхәмаррақәа, аҽырҩрақәа ҳкультура иахәҭаку қьабызқәоуп. Аҽыжәлареи аҽықәтәареи рҵасқәа дрылацәажәоит Sputnik аналитик Нонна Ҭхәазԥҳа дзыҿцәажәаз аҽыбӷаҟаза Виктор Ҳаразиа.
Аԥсуаа жәытә-натә аахыс ирымоуп изықәныҟәо рхатә ԥҟарақәа. Иҟоуп ажәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭақәа рҟынтә инеимда-ааимдо, инеиҭаҳәауа еизҳауа абиԥарақәа рҟынӡа иаауа аҳәамҭақәа. Џьгьарда ақыҭа инхоз ажәабжьҳәаҩ, унеишь-уааишь ҳәа зарҳәоз ҳаҭыр зқәыз абырг Уанка Лагәлаа дазааҭгылоит ашәарыцара иадҳәалоу ажәабжьқәа.
Аԥсуаа ашәышықәсқәа рыҩнуҵҟа рыбзазара иузаҟәымҭхуа иадҳәалоуп аԥшьаҭыԥқәа. Зегь раасҭа амч ду змоу акәны ирыԥхьаӡоит аныха, анаҩс аныха-цырҟьа, ажьира. Иахьа, аԥсуа иԥсҭазаараҿы аныха ианнакыло ароль далацәажәеит Лӡаа-ныха ахылаԥшҩы Владимир Гәачуа.
Аԥсуаа ҳҵасқәа, ҳқьабзқәа рышьаҭа ҵаулоуп. Урҭ зқьы шықәсала еиламгаӡакәа иааргон еиуеиԥшымыз аритуалқәа. Урҭ ируакуп адгьыли уи ақәаарыхреи ирызку, аӡыни ааԥыни анеилыҵуа иҟарҵо аныҳәара - Хәажәкыра. Абри аныҳәара амҩаԥгашьа ауп изызку Sputnik аналитик Нонна Ҭхәазԥҳа аетнолог Инга Шамԥҳа длыҿцәажәаны иҟалҵаз анҵамҭа.
Ажәытәан аԥсуаа ацәгьаурақәа аныҟалалакь, ажәлар рыҩнуҵҟа иҟаз аусӡбаҩцәа рыла ирыӡбон. Аусӡбара, аинраала иацыз аԥҟарақәа дырзааҭгылоит ҳкорреспондент Нонна Ҭхәазԥҳа ажәабжьҳәаҩцәа дрыҿцәажәан иҟалҵаз аиҿырԥшраҿы.
Аԥсуара анышьақәдыргылоз ҩынҩажәа шықәса иаҿын рҳәоит. Ҩынҩажәа шықәса рышьҭахь иаҵанакуа даара ирацәаны иахьатәи аконституциақәа реиԥш ишьақәдыргылеит. Уи иаҵанакуа аԥҟарақәа рыхәҭа хәыҷык дазааҭгылоит Sputnik аналитик Нонна Ҭхәазԥҳа.
Абиԥарала еиқәырханы иаагоу ацуныҳәа, иахьагьы хшыҩзышьҭра амоуп, уи шымҩаԥырго атәы дазааҭгылоит Sputnik акорреспондент Саида Жьиԥҳа.
Ҭырқәтәыла инхо аԥсуаа рыҩныҵҟа иахьа уажәраанӡа еиқәханы иҟоуп ажәытә аԥсуаа рыԥҳәысаагашьеи аԥҳәызба лцашьа иадҳәалоу аформақәеи рацәаны. Урҭ дҳазрылаҵәажәоит Sputnik аналитик Нонна Тхәазԥҳа.
Аӡтәы ресурсқәа Адунеизегьтәи рымш аҽны аԥсуаа рмифологиеи ртрадициатә культуреи рҟны аӡы аҵак ҷыдақәак дҳазрылацәажәеит афольклорист, АБИГИ аусзуҩы Цира Габниаԥҳа.
Иахьа Аԥсны иазгәарҭоит аԥсуаа рытрадициатә милаҭтә культура иаҵанакуа аныҳәа - хәажәкыра.
Зықәрахь инеихьо аԥхәыс бырг, Миаси Анқәабԥҳа акыр шықәса раԥхьа Ҭырқәтәылантәи лҭоурыхтә ԥсадгьыл ахь нхара дааит, ҳаиҿцәажәараҟны лара дазааҭгылоит аԥсуа ԥҳәыс илыду аҭакԥхықәра атәы.
Аԥсуаа рышәаҳәаратә культура ажәытәан ишыҟази уажәы ишыҟоуи атәы даҳзалацәажәоит Sputnik Аԥсны аналитик Нонна Ҭхәазԥҳа.
Узунџьыорман ақыҭаҿы инхо ҳџьынџьуаҩ Тапшь-иԥа Аҭилла иабду иҿынтә иаҳахьаз ажәытәтәи аԥсуа лакә ҳзеиҭеиҳәеит.