Саида Жьиԥҳа, Sputnik
Хышықәса раԥхьа адыга ҭыԥҳа, асценарист-арежиссиор Шьибзаҳ Назлы Сҭамԥыл ақалақь аԥсуа Дернеқь аҟны атеатр аԥҵаразы ааԥхьара лоуит. Актиортә ҟазара ззанааҭқәа адҳәалаз аҿар еидкыланы ишьақәлыргылеит атруппа. Аамҭа кьаҿ иалагӡаны, Шьибзаҳ Назлы илыллыршеит аспектакльқәа ҩба рзы асценари ҩны, рықәыргылара.
Иџьашьахәу атеатр ахьӡ "Абысҭа" акәзар, уи арежиссиор лажәақәа рыла, зегьы еицҿакны ирыӡбеит бзиа ирбо, рыԥсадгьыл афҩы зхылҵуа ачыс ахьӡ ахызарц.
"Абысҭа" раԥхьатәи аспектакль "Аҩны" ианыԥшуеит амҳаџьырра аамҭа еиқәаҵәақәа.
"Ҳара иахьа Ҭырқәтәыла инхо аԥсуааи, адыгааи, иара егьырҭ Кавказ ахаҭарнакцәеи иаҳхаҳаршҭӡом ҳажәларқәа зыниаз ахҭысқәа. Аха убри азы аус ду мҩаԥгалатәуп. Ҳара ҳтеатр ақәгыларақәа рылагьы ҳҭоурых еиҭаҳҳәарц ҳаҿуп", - ҳәа ҳаиллыркааит асценарист-арежиссиор.
"Абысҭа" аспектакльқәа ирылахәуп ахәыҷқәагьы. Актиорцәа ирҭахуп ҳауаажәлар знысыз амҩа хьанҭа атәы даргьы рхаҟны инхарц, рыблаҿы асахьақәа ааирц.
Ароль хадақәа руакы назыгӡо актриса қәыԥш Хьыбла Тәанԥҳа илҳәеит, аспектакль "Аҩны" аҟны ахәмарра лара лзы аҵак ду шамоу.
"Ароль анагӡараан исоуз ацәаныррақәа ртәы аиҭаҳәара уадаҩуп. Уи иацуп ҵҩа змам абзиабара, агәырҩа. Сара сфырԥҳәызба бзиа илбоз арԥыс аурыс-кавказтәи аибашьраҟны дҭахоит, лара атәым дгьыл ахь дахнагоит. Аԥҳәызба лгәы еиҩшоит, аԥсҭазаара иаҵоу ахаареи, аԥшӡареи ркәицқәа наӡаӡа иҿыцәаауеит ла лзы", - еиҭалҳәоит актриса.
Аспектакль хырқәшахоит аҿыц аамҭа ала. Ашәышықәса аԥхьа зџьынџьдгьыл иаҟәыҭхаз рыԥсадгьыл ахь агәашәқәа рзаатуеит.
"Абысҭа" аҩбатәи ақәгылара "Атәымуаа" азкуп 1992-1993 шықәсқәа рзтәи Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра.
Назлы Шьибзаҳ араҟа, аԥсуаа агәилшәҭқәа ирыдылкылеит, ақәылаҩцәа урҭ ԥызҟо ракәны иаалырԥшит. Ари ақәгылара апремиера хәажәкырамзазы арбара азгәаҭоуп.
Шықәсыки бжаки аҽазыҟаҵарақәа мҩаԥганы, актиорцәа асцена ду ахь ицәырҵит. Дара ҩынтә Сҭамԥыл иқәгылахьеит, знык Измиҭ. Ааигәа иргәиҭоуп Измир ақалақь ақәыгалара.
Цәаныррала еибаркыу аҿар рыхәмарра лаӷырӡыда ахәаԥшра уадаҩуп. Актиорцәа рҟазара ихнаххьеит зықьҩыла атеатр абзиабаҩцәа.
Назлы Шьибзаҳ иҳаиллыркааит актиорцәа агәаҳәара дуӡӡа шрымоу Аԥсныи, Нхыҵ-Кавкази, Урыстәыла ақалақьқәеи рҟны иқәгыларц.
"Иҳамоу аспектакльқәа рыҩбагьы аԥсышәалеи, урысшәалеи иҳарцәажәарц ҳҭахуп. Анаҩс ҳгәы иҭоуп Аԥсни, Нхыҵ-Кавкази, Москвеи инхо ҳауаажәлар идҳарбарц", - ҳәа наҵылшьит асценарист-арежиссиор.
"Абысҭа" имҩаԥнаго аҽазыҟаҵарақәа рҿы ацхыраара дуӡӡа аалырԥшуеит Ҭырқәтәыла еицырдыруа актриса, аҟазара амҩаԥгаҩ Аила Алган.
Нызла Шьибзаҳ илҳәеит, аспектакльқәа рҟнытә илҵуа аԥара, Ҭырқәтәыла, аԥсуа қыҭақәа рҿы иҟоу ашколқәа ацхыраара аҳасабала ирырҭарц ргәы ишҭоу.
"Абысҭа" атруппа шьақәгылоуп актиорцәа Ердеми, Аныли, Бенани Цәеиаа, Пелини, Ергьиуль-Мираии Ашәԥҳацәа, Хьыбла Тәанԥҳа, Бурақ Хәымсацә, Ендер Арӡынба, Екәашь Атакан, Ҭаӷан Серџьаи рыла.
АҞӘА, рашәара 26 - Sputnik. Рашәара 25 рзы иаатыз Аҟәатәи асахьаҭыхыҩ Архип Лабахәуа ицәыргақәҵа мышкы бжьажьны асабшагь аус ауеит.
Ацәыргақәҵа аҭаара алшоит асааҭ 12:00 инаркны 17:00 сааҭ рҟынӡа Амҳаџьырцәа рыԥшаҳәаҿы, атәыла Ахадара иацәыхарамкәа. Аҭаара хәыда-ԥсадоуп.
"Робинзониада, мамзаргьы сара акарантин аамҭа шысхызгаз" захьӡу ацәыргақәҵа иаҵанакуеит 20 рҟынӡа ахалаҽыԥхьакреи акарантини ртема еиднакылаз иусумҭақәа.
Обиектцыԥхьаӡа марқьаф ҟаԥшьылеи еиқәаҵәалеи ирыҵаҩуп ахҳәаақәа. "Ацәыргақәҵа еиҿыскаауеит, ауаа агәахәара рысҭарц", - иҳәеит автор.
"Сара акарантин аԥҟаррақәа зегьы срықәныҟәон. Аус адызулон Робинзон изкыз ацәыргақәҵа. Сара схаҭа Робинзон сакәны схы збон. Избоз-исаҳауаз аҽакала еилыскаар сҭаххеит, аҽакала ицәырызгар сҭаххеит. Зегьы Робинзон итемала еидыскылт, избанзар ҳара зегь маҷк-маҷк акәзаргьы ҳ-Робинзонқәоуп", - иҳәеит иара.
Лабахәуа агәра ганы дыҟоуп аҟазара азҵаарақәа цәырнагозароуп ҳәа. Асахьаҭыхыҩ иажәақәа рыла, аконцептуалтә ҟазара аилкаара уадаҩуп, автор ииҳәарц ииҭахыз анузеилымкаауа ыҟоуп, ари ацәыргақәҵагьы уи азы шаҳаҭра ауеит.
"...Иаабац, иҳаҳац аҽа интерпретациак анауҭо, ажәеихдак аилкаара уҽаназушәо еиԥш иҟалоит. Сара аекспериментқәа бзиа избоит. Убас апластик иалхыз ахәмарга – ацәыргақәҵаҿ игильотинахаз, шықәсыбжак исыцрыҵуамызт. Ацәыргақәҵа аус адулара саналага еилыскааит ари 35-хы зҭаӡо гильотинан ишыҟаз", – ҳәа иҳәоит иара.
Лабахәуа иажәақәа рыла, ацәыргақәҵа иҩыза, ашәҟәыҩҩы Надежда Венедиктова илзикит.
"Ирацәаҩуп ауаа зыбзазара иалашьцылаз, аиҭакрагьы зҭахым", – лҳәоит Венедиктова асахьаҭыхыҩ иҟазара далацәажәо, ауаа иахьеи-уахеитәи аҟыбаӡыба ралхразы иалшо рацәоуп ҳәа лыԥхьаӡоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
"Акарантин ашьҭахь атеатрқәа рыԥсы ҭалеит, аусура ҳахьҭыҵыз агәахәара ҳнаҭоит. Актиорцәа рзы асцена насыԥуп, уи ианагу, рыԥсҭазаара кьаҿхоит. Иахьазы аспектакль ҿыц ақәыргыларазы аҽазыҟаҵарақәа цоит, апҳьарбара ҟалоит ԥхынгәы 7-8 рзы. Уи Едуардо де Филиппо икомедиа "Цилиндр" ауп. Сгәаанагарала, ҳахәаԥшцәа даара игәхьааганы иҟоуп аԥсышәала алаф, уи асценаҟынтәи ианраҳауа гәахәарыла ирыдыркылоит. Убасгьы ԥхынгәымзазы идҳарбоит зегьы бзиа еицырбо "Ромеои Џьулеттеи". Уи Аԥсуа театр аҟны ҵыԥх аԥхьарбара ыҟан, аншлагқәа 15 ҟалахьеит… Ԥхынгәымза 23 рзы Аԥсуа бираҟ амш аҳаҭыр азы Аҳәынҭқарратә ахортә капелла аконцерт дҳарбоит ахәаԥшцәа, ҳарзыԥшуп аклассикатә музыка абзиабаҩцәа", - лҳәеит Ҭыжәԥҳа.
Лара лажәақәа рыла Аԥсуа театр афиша еиҿкаауп, аинтернет даҟьаҟны избаз гәахәарыла ирыдыркылеит.
Шәазыӡырҩы аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Александр Хроленко, арратә хҳәааҟаҵаҩ
Хнызқьҩык инарзынаԥшуа аԥснытәии урыстәылатәии аррамаҵзурауаа алахәуп Аԥсны имҩаԥысуа аҽазыҟаҵарақәа. Аҽазыҟаҵарақәа ирылагеит ԥхынгәы 8 рзы аполигонқәа Нагвалоуи Ҵабали рҿы. Ахархәара рыҭоуп 300 ак арратә техника ҷыда: акәылӡтәы транспортиорқәа БТР-82А, атанкқәа Т-72Б3 алархәны. Аҽазыҟаҵарақәа ирылахәуп Аԥсны Аҭагылазаашьа ҷыдақәа рминистрреи Аԥсны Ашәарҭадаратә маҵзуреи рхаҭарнакцәа.
Ашьхаратә ҭыԥқәа рҿы аԥснытәи абаталионтә тактикатә гәыԥқәеи урыстәылатәи Абыжьбатәи арратә база аруааи арратә авиациа ахархәарала аманиоврқәа ҟарҵоит. Амшын аԥшаҳәаҿы амотохысцәеи, аҳауаҽацәыхьчаратә ҟәшақәеи, аԥшыхәцәеи, артиллеристцәеи ахыхьчаратәи ажәыларатәи маниоврқәа мҩаԥыргоит.
Аԥсны иҟоу арратә база апрактикатә ҽазыҟаҵарақәа 2020 шықәса рзы 10% ирыцлоит. Зынӡа имҩаԥгахоит 1000 рҟынӡа ҽазыҟаҵареи тактикатә ҵареи зхала иныҟәо агаубицақәа "Акациеи" ареактивтә система "Гради" алархәны. Аполигонқәа рҿы урыстәылатәи аруааи аԥснытәи аруааи еивагыланы рнапынҵақәа нарыгӡалоит.
Еидкылоу арратә гәыԥ адәныҟатә шәарҭарақәа ирнырԥшуп. Аԥсуа жәлар рҭоурыхтә ҭахра хьаас имкыкәа Қырҭтәыла ар амч еизнарҳауеит. Ԥхынгәымза алагамҭазы Қырҭтәыла ахада Саломе Зарубишвили, Қырҭтәыла арбџьармчқәа рнапхгаҩ ҿыц аинрал-маиор Георги Матиашвили иахь лхы нарханы илҳәеит: "Шәара ҳар Қырҭтәыла акзаарахь анагара шәаҿын" ҳәа.
Амшын еиқәа арегион аҿы НАТО аамҭа-аамҭала ахы цәырнагоит, алианс алархәны ақырҭуа ҵакыраҿ аҽазыҟаҵарақәа мҩаԥыргоит. Абри зегьы аҭак аиуеит.
Аԥсны Аҳәынҭқарра аҵакыраҿ урыстәылатәи арратә база аруааи аԥснытәи аррамаҵзурауааи ҩымш ирықәуп ҩ-ганктәи абатальон-тактикатә ҽазыҟаҵарақәа мҩаԥыргоижьҭеи амшын аԥшаҳәаҿи ашьхараҿи. Абатальон-тактикатә гәыԥқәа арратә авиациеи амшынтә флоти алархәны дара-дара "еибашьуеит".
"Аӷа" итыл иҭалаз урыстәылатәи арратә база аруаа ԥхынгәы 8 рзы аҽазыҟаҵаратә лагер еилаԥырыххааит. Убри аан ахархәара рыҭан аԥырҩы зызҭам аԥрыгақәа "Орлан-10", акәылӡтәы транспортиорқәа БТР-82А, агранатаршәгақәа РПГ-7В, АГС-17. Аҽазыҟаҵарақәа мчыбжьык иназынаԥшуа имҩаԥыслоит.
Аԥсны аполигонқәа рҿы аҽазыҟаҵарақәа раан урыстәылатәи арратә база иатәу аԥырҩы дызҭам аԥрыгақәа рыҟәша БПЛА "Орлан", "Застава", "Гранат" рхархәара иацырҵеит. Азеиԥш хаԥырра 30 нызқь километра инаӡеит. Ииасыз ашықәс иадкыланы уи 12% рыла еиҳауп. Ҳаамҭазтәи аԥрыгатә комплексқәа ашьхараҿи амшын аԥшаҳәаҿи иҵәаху ахықәкқәа рыԥшааразы ирымоуп аинфраҟаԥшьы фото-, видеомодульқәа. Урҭ иалдыршоит ар рҿаԥхьа иқәгылоу аусдҵақәа хра рыманы рынагӡара.
Ԥхынгәы 8 рзы урыстәылатәи арратә база 100-ҩык аснаиперцәа ахысрақәа мҩаԥыргеит авинтовкақәа СВД, СВ-98, ВСС "Винторез" рыла, имҩаԥыргеит сааҭ рацәала аԥшыхәрақәа ҳаамҭазтәи атактикатә хархәагақәа (еиҭарго алазертә ԥшыхәгақәа ЛПР-3) рыцхыраарала аԥшыхәра.
Аицманиоврқәа мҩаԥгахараны иҟоуп Амшын аԥшаҳәаҿы. Арратә мчрақәа еицымҩаԥыргоит ахысрақәа ҳаамҭазтәи абџьар ахархәарала акәылӡтәы техника, аршьаҟауаа, авертолиотқәа реиԥш зеиԥшу 1000 цәҟьара ирықәкны.
Аԥсны иҟоу урыстәылатәи арратә база арҟәшақәа аԥхынтә ҽазыҟаҵара ҳәа ирзазыԥхьагәаҭоуп 100 инареиҳаны атактикатәи, иҷыдоуи, акоманда-штаттәи ҵарақәа, 600 рҟынӡа атактикатә уснагӡатәқәа. Аҽазыҟаҵарақәа реиҳарак мҩаԥысуеит ашьахараҿ, уахынланы. Аҽазыҟаҵара мҩаԥгахоит аполигонқәа фба рҿы, Аԥсни Урыстәылеи (Адыгеиа, Астрахантәи Волгоградтәи аобластқәа рҿы).
Аԥсни Урыстәылеи рыруаа реицхымҩаԥгашьа аҽарҭбаауеит атактикатә елемент ҿыцқәа рыла. Уас, мшаԥымзазы ашьхаратә полигон Ҵабал аҿы амотохысцәа рнапынҵақәа нарыгӡеит агранатаршәгақәа РПГ-7В, "Пламя", акәылӡтәы транспортиорқәа БТР-82АМ, 122-мм иҟоу артиллериатә гаубицақәа Д-30 рыла. Зынӡа рхы иадырхәеит 30 000 џьаԥҳаны. Ахысрақәа мҩаԥысуан уахынла. Артиллеристцәа ацәҟьақәа дырхәашеит аҽыҵәахырҭақәа рҟынтәи. Арадиолокациатә станциа "Соболятник" иалнаршоит "аӷа" ицәҟьара дуқәеи ицәҟьара маҷқәеи рбара жәабала километра ахьыбжьоугьы.
Аԥсны иҟоу арратә база аҽазыҟаҵарақәа раан 100-километрактәи амаршқәа шәкыла арратә техника рылахәуп. Ацәҟьаратә дәқәа рҿы игылоуп 900 иреиҵамкәа цәҟьара. Урҭ ирықәырӡхоит 20 000 рҟынӡа џьаԥҳаны. Ахысрақәа мҩаԥысуеит 5000 метра ныбжьаҵаны.
Амотохысцәа авиациатә дгылара рырҭоит аԥшыхәра-жәыларатә вертолиотқәа Ка-52 "Аллигатор". Аԥшыхәратә ҟәшақәа ашьхараҿы адиверсиаҿагыларатә уснагӡатәқәа мҩаԥыргоит. Аҵара-ҽазыҟаҵара аруаа рыпрофессионализм ҳаранакуеит.
Арадиоелектронтә ҿыгалара аҟазауаа аимадареи анавигациеи рсистемақәа ршьаҽуеит, арадиоԥшыхәра шьақәыртәуеит, "аӷа" инахараны иабџьар ҭадырхоит, 200 километра рҟынӡа ашьхараҿы ма ашьаҟьасҭараҿы "аӷа" ицәҟьарақәа ирықәдыршәоит, УАЗ "Патриот" иақәгылоу аимадареиҭакга "Лава" анавигациатә дәы 15 километра рҟынӡа еиҭанакуеит.
Ар ртехнологиатә еиқәыршәара аиӷьтәра ԥхьаҟагьы иацҵахалоит. Уи Аԥсны Аҳәынҭқарра ахьчаралшара арӷәӷәоит.