АҞӘА, мшаԥы 26 – Sputnik, Бадри Есиава. Акоронавирустә инфекциа зхызгаз апациентцәа рзы аинформациа-консультативтә акциа мҩаԥгахоит Аҟәа ҳәа Sputnik иазеиҭеиҳәеит апроект автор, Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿ аус зуа, Москва Лиуберцытәи ахәышәтәырҭа аҳақьым Тимур Менгисанов.
"Имаҷым ауаа, авирус иахҟьаны ахәышәтәырҭа иҭаз ма аҩны изхызгаз, иҟарҵаша анырзымдыруа. Сара еидыскылеит абжьагара хадақәа брошиурокны. 28 даҟьа инаӡеит. Арҭ абжьгарақәа зегьы агәабзиарахьчара Адунеизегьтәи еиҿкаара рықәшаҳаҭуп. Актәи аиԥылара Аҟәа имҩаԥгахоит", - ҳәа иҳәеит Менгисанов.
Аҳақьым иҳәеит акоронавирус зхызгаз, аха ареабилитациа иахымсыз рахьтә 70% макьана аҿкыра зкьымсыц раасҭа даҽазнык ичмазцәахар алшоит ҳәа ашәарҭара рымоуп.
Менгисанов игәҭакуп инарҵауланы ауаа реилыркаара ииашаны ргәабзиара шышьақәдыргылаша, уи азы хәшәқәас иаҭаху.
"Ареабилитациа хымз рыҩнуҵҟа имҩаԥгатәуп. Арахь иаҵанакуеит ахәшәтәтә терапиа, аԥсыԥлагаҩагаратә баҩрҵәыра, агәабзиара ҭагылазаашьа ашьклаԥшра. Апациент идыруазароуп игәабзиара анышьақәгыла ашьҭахь мызкы ҩымз рыҩныҵҟа иарбан анализқәоу иаҭатәқәоу. Сҽазысшәоит абарҭ зегьы аиҭаҳәара, ауаа рызҵаарақәа рҭак аҟаҵара", - ҳәа иҳәеит Менгисанов.
Аҳақьым игәҭакуп ареспублика ақалақьқәа рҿы есмчыбжьыла аиԥыларақәа рымҩаԥгара. Асеиԥш аусура аҭахуп ҳәа аҳақьым ишьоит COVID-19 иннажьыр ҟало ахҟьаԥҟьақәа рганахьала аинформациа ахьазымхо азы. Иара дахьахәаԥшуа ала апациентцәа жәпаҩык рыпсихика шьақәҟьоит, рцәеижь иҟанаҵо ахьырзеилымкаауазы.
Тимур Менгисанов 11 шықәса ҵуеит амедицина инапы алакуижьҭеи. 2020 шықәса раахыс аус иуеит Лиуберцытәи аобласттә хәышәтәырҭа атерапиа аҟәшаҿы. Иара абри ахәышәтәырҭаҿы COVID-19 ахәышәтәразы аҿкратә ҟәшаҿы аус иуан. Аԥснытәи иколлегацәа рыцхырааразы дааит Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа аҳақьым хада Ҳаџьараҭ Шамба иааԥхьарала 2021 шықәса, жәабранмзазы. Хәажәкырамзаахыс COVID-19 зхызгаз рреабилитациа инапы алакуп.
Ареабилитациатә программа х-етапкны ишьақәыргылоуп ВОЗ абжьгарақәа рыла. Актәи аетап аан ишышьҭоу арыԥҳақәа рҳауаҭарсразы аԥсыԥлагаҩагаратә гимнастика, амассаж, абаҩрҵәырақәа мҩаԥыргоит. Аҩбатәи аетап аан еиуеиԥшым абаҩрҵәырақәа, аха угыланы. Ахԥатәи аетап – хәшәылатәи ареабилитациа.
Аԥсны ачымазара амҽхак арҭбаауа иалагеит. Менгисанов игәаанагарала ари ҭагаланынӡа имҩасыр ауеит. Иара иҳәеит аҵыхәтәантәи амзақәа рзы ачымазара еиҳа агрессиа аҵоуп, ахыгарагьы еиҳа иуадаҩуп. Уажәы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп 50 пациент. 30-ҩык рҭагылазаашьа бжьаратәуп, егьырҭ – ихьанҭоу аҭагылазаашьа рымоуп.
"Шерстистаиа белокрылка ҳәа изышьҭоу ԥшьышықәса раахыс иазгәаҭан иҳамоyп Аԥсны. Еиҳарак иахьаабо ацитрус аҟноуп, даара аҽамхакны иҟоуп. Ари хәаҷа ҿыцуп. Аҭагылазаашьа ас ианыҟала, ааигәа аинспекциаҿы иҟаз аиԥылараҟны иазыӡбан ахәаҷа зшьуа ахимметод ада, абиометод ахархәара. Абжы криптоламус, уи аԥырԥалыкь иаԥырхагоуп, ус азгәарҭеит аиԥылараҿы аекспертцәа. Макьана иҳазҳәом уи иахәоит ҳәа, аха иалагалазар, ахы шымҩаԥнаго аабарын. 500 цыра аԥсабарахь аушьҭра азгәаҭоуп. Ҳара урҭ аԥсабара ԥырхага анаҭом ҳәа азыҳаԥхьаӡоит", - еиҭалҳәеит Шьынқәырԥҳа.
Инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит аудиофаил аҿы.
АҞӘА, нанҳәа 5 – Sputnik, Бадри Есиава. Урыстәылатәи аспелеологцәа Аԥсны иҟоу Веревкин иҳаԥаҿы ахаҵа иԥсыбаҩ рбеит 1100 метра алаҟәыраҿы, абри атәы Sputnik иазеиҭеиҳәеит Урыстәыла аспелеологцәа Реидгыла анапхгара алахәыла Евгени Снедков.
"Нанҳәа 3, асааҭ 4:00 азы Москва, Перовсктәи аклуб аспелеологцәа ргәыԥ, 30 шықәса инарзынаԥшуа Веревкин иҳаԥаҿы аусурақәа мҩаԥызго, атурист иԥсыбаҩ рбеит. Аԥхьа аҭаларҭатә ҵеиџь ахықәаҿ ашаха рбеит, маҭәақәакгьы. Анаҩс 1100 метра алаҟәыраҿ ауаҩы иԥсыбаҩ кнаҳан", - иҳәеит иара.
Снедков иажәақәа рыла иҭахаз дыштуристыз еилкаахеит, избанзар аҳаԥы амаршрут ауадаҩра иақәшәомызт ихархәагақәа. Иҟалоит иара аԥышәеи амчи изымхазар. Уи адагьы асеиԥш иҟоу аҳаԥқәа аӡәы ихала аҭалара ашәарҭадара атехника еиланагоит. Иара ихаҭара шьықәзыргылаша ҳәа аспелеологцәа акгьы рзымԥшааит.
Урыстәылатәи аспелеологцәа ргәаанагарала Веревкин иҳаԥаҿы арыцҳара ҟалазар ҟалоит 2020 шықәса аԥхын ма ҭагалан.
Аспелеологцәа реидгыла Аԥсны АҶА ахь адырра ҟарҵеит.
"Идокументқәеи игәакьацәеи ԥшаатәуп. Иҟаҵатәу дара ирҳәароуп. Асеиԥш аан аԥсыбаҩ аҭгара рҽазыршәоит аха ариаҟара аҵаҟынтә уи уадаҩуп. 50 – 100-ҩык рҟынӡа аспелеологцәа аҭахуп. Аҳаԥаҿы ишәарҭоу аҭыԥқәа ыҟоуп",- иҳәоит Снедков.
Иара иҳәеит Аԥсныҟа амҩа ишықәло аспелеологцәа Реидгылаҟынтә уи азы аҳәара ҟаҵахар.
2020 шықәса нанҳәамзазы Арбаика аҳаԥаҿы дҭахеит аспелеолог Павел Демидов. Иԥсыбаҩ 300 метра рҟынтә ихагалан.
Веревкин иҳаԥы адунеи аҿы реиҳа иҵаулоу ҳәа иԥхьаӡоуп. 2018 шықәсазы урыстәылатәи аспелеологцәа 2212 метра илбааит.