АҞӘА, хәажәкыра 11 – Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Ҭырқәтәылатәи ақалақь Қоџьаели аҿы азеиҭынҵлақәа еиҭарҳаит ҳәа Sputnik иазеиҭеиҳәеит Ҭырқәтәыла иҟоу Аԥсны ахаҭарнак ицхырааҩ Џьансыхә Лазба.
"Иахьа, хәажәкыра 10 рзы Ҭырқәтәылатәи Ареспублика, амшын иаԥну ақалақь Қоџьаели аҿы акрызҵазкуа ахҭыс ҟалеит – азеиҭынҵлақәа агәалашәара иашьананы еиҭарҳаит. Ари араион алкаауп, избанзар аброуп 150 шықәса раԥхьа аԥсуааи адыгақәеи зықьҩыла рыԥсадгьыл аҟынтә ихҵәаны нхара ҳәа иахьнеиз", - ҳәа иҳәеит иара.
Ари ауснагӡатә ақалақь Қоџьаели Аԥсуа культуратә центр иаԥшьгамҭоуп ҳәа азгәеиҭеит Лазба.
"Абри аус аҿы илшамҭақәа дууп Аԥсуа культуратә центр анапхгаҩы Ҳасан Чычба. Ауснагӡатә апандемиатә ԥкырақәа ирхырҟьаны шәҩык рҟынӡа ракәын иалахәыз", - ҳәа иҳәоит иара.
Ари аҭыԥ аҿы есышықәса имҩаԥыргоит Кавказтәи аибашьра иаланҵәаз ргәалашәаразы ауснагӡатәқәа ҳәа иҳәоит Џьансыхә лазба.
Аԥсны изныкымкәа амҳаџьырра ацәқәырԥақәа ахыҵәеит. Уи азы еиуеиԥшымызт амзызқәа: 1808 шықәсазы Аԥсны аҳ Қьалашьбеи дыршьит. Ажәлар еиҟәшеит иԥацәа Асланбеии Сафарбеии рыбжьара. Асланбеи Аԥсны дахагылеит, Сафарбеи Гыртәылаҟа диасны Урыстәыла ацхыраара даҳәо далагеит.
1810 шықәсазы урыстәылатәи арра-мшынтә мчрақәа ирылшеит Асланбеи Аҟәатәи абаа иахцара. Абри ашьҭахь Аԥсныҟа дхынҳәит Сафарбеи. Иара убри ашықәс азы Аԥсны Урыстәылатәи аимпериа иалалеит. Актәи амҳаџьырра ацәқәырԥагьы ҟалеит.
1877-1878 шықәсқәа рзы Аурыс-аҭырқәа еибашьраан Аԥсны зегь реиҳа зымҽхак ҭбааз амҳаџьырра ацәқәырԥа ҵысит, усҟан уи иқәнагеит 50 000-ҩык рҟынӡа ауааԥсыра.
Шәышықәса инарзынаԥшуа ицоз Аурыс-кавказтәи аибашьра Кавказ ажәларқәа ашьаӡа-гәаӡа иланаргылеит. Аԥсны иахыҩит ажәа "амҳаџьырра".
Кавказ иқәцан 80% ашьхарыуаа.
Аԥсуеи абазеи жәларқәа рҟынтәи XIX ашәышықәсазы амҳаџьырра иагеит 135 нызқьҩык рҟынӡа, аубыхқәа нарыцҵаны –180 000-ҩык рҟынӡа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аԥсны аҭыԥантәи ахаланапхгараҭарахь алхрақәа мҩаԥысит мшаԥы 11 рзы.
"Адепутатрахь иқәгылаз акандидатцәа ҩажәаҩык рахьынтә 15-ҩык алхын. Иманшәаланы еилагарада имҩаԥысит алхрақәа. 5196- ҩык ашәҟәы иҭагалаз алхыҩцәа рҟынтәи 2052 -ҩык алхрақәа рхы рыладырхәит. Уи аԥхьа иҟаз ас еиԥш алхрақәеи дареи еиҿурԥшуазар, усҟан 2800-ҩык ыҟан алхыҩцәа. Актәи аилатәара мҩаԥысраны иҟоуп иааиуа ашәахьаҽны мшаԥы 19 рзы. 15-ҩык адепутатцәа рахьынтә ҩыџьа аҳәса ыҟоуп. Уи аԥхьа иҟаз адепутатцәа рахьынтә ҩыџьа ықәгылан, руаӡәк ҩаԥхьа далырхит, уи Тҟәарчалтәи араионтә хәышәтәырҭа аиҳабы Лали Гаргәылиа лоуп", - лҳәеит Ажьиԥҳа.
Ажьиԥҳа лгәаанагара лҳәеит аҭыԥантәи ахаланапхгараҭарақәа рахь инеиуа адепутатцәа зеиԥшразар акәу.
АҞӘА, мшаԥы 14 - Sputnik. Аԥсуа тәанчахәқәа ршәара апандемиа аамҭа иахҟьеит, избанзар 2020 шықәсазы Атәанчахәытә фонд 130 миллион мааҭ амоуӡеит. Абри атәы радио Sputnik иазеиҭеиҳәеит Аԥсны Атәанчахәытә фонд ахантәаҩы Денис Гәылариа.
2020 шықәсазы акоммерциатә еиҿкаарақәа ашәахтәқәа рықәырхит апандемиа инадҳәаланы. Ари афонд ахь аԥаранашьҭра анырра анаҭеит.
Ахантәаҩы иажәақәа рыла Атәанчахәытә фонд ахь аԥара назмышьҭуаз акоммерциатә еиҿкаарақәа рымацара ракәым, аҳәынҭқарратә еиҿкаарақәагьы рыдҵақәа нарыгӡомызт.
Убас ауал ду ақәны иҟоуп АУН "Амшынеиқәафымцамч", иҳәеит Гәылариа.
"Аха дара ишьақәырӷәӷәоу аграфик ҳзаарышьҭит, ирҳәеит ЕгрыГЕС аусура ишалагалак Атәанчахәытә фонд ахь ахыԥхьаӡаларақәа ишрылаго", - иҳәеит Гәылариа.
Иахьазы реиҳа ауал ду зықәны иҟоу еиҿкаароуп АУН "Амшынеиқәафымцамч".
Ашәарақәа еиҵахоит иара убасгьы ареспубликаҿы аԥсуа тәанчахәы зауа рхыԥхьаӡара иацло иахьалагаз ҳәа иҳәоит Гәылариа.
2020 шықәса алагамҭаз ари ахыԥхьаӡара 6656-ҩык инаӡозар, шықәса анҵәамҭазы 8592-ҩык ҟалеит.
Иахьа Атәанчахәытә фонд аамҭа-аамҭала ашәарақәа мҩаԥнагоит. Аԥхьа иззыршәо категорианы иҟоу Аԥсны жәлар реибашьра аинвалидцәа роуп.
"56 миллион мааҭ ауал ҳақәуп. Ари хәажәкырамза иатәуп. Аха иара есыҽны еиҵахоит. Раион-раионла аԥарақәа ҳшәоит. Аибашьра иадҳәало акатегориақәа рҿаԥхьа Аҟәа, Аҟәа араион, Очамчыратәии Тҟәарчалтәии араионқәа рҟны ҳуал ҳшәеит, иаанханы иҟоуп Гагреи Гәылрыԥшьи араионқәа", - иҳәеит афонд ахантәаҩы.
Гәылариа иажәақәа рыла Афонд ахь аԥаралагалара адинамика аныԥшуа иалагеит. Аҭагылазаашьа аҭышәынтәалара алшоны иҟоуп 2021 шықәса ахԥатәи аԥшьбаразы ҳәа иҳәоит иара.