Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Аԥсуа қыҭа иааӡаз, аԥсуа ҭаацәа ирылҵыз, аԥсуа жәлар ирҿахәҳәаҩыз, зыуаажәлари зыԥсадгьыли рыхьчаразы зхы иамеигӡаз, Леон иорден занашьоу Мирод Самԥал-иԥа Гәажәба зыхшыҩ ҟәыӷаз, зажәеи зуси еимадаз уаҩы аамысҭашәан. Диит Гәдоуҭа араион Хәаԥ ақыҭан, лаҵарамза 18, 1935 шықәса рзы. Иуаҩыбжара дшырҭысхьазгьы, иабџьар икын, иҳақәлаз ҳаӷацәа дырҿагылан. Идыруан Аԥсны аԥсуаа рыда аӡәгьы даԥшәыманы дҟалар шыҟамлоз. Гәыҵхас иман жәытәаахыс ҳажәлар ирхыргаз агәаҟрақәа, аҭоурых ирыхҭнагахьаз аџьамыӷәа цәгьа. Иара дшыҳәыҷыз иаб ддырӡхьан, уи амш Мирод Самԥал-иԥа игәалашәараҿы ишынхаз атәы дазааҭгылоит Гәыгәыца Џьыкырԥҳа.
"Иаб ишьҭаланы ианаа, дхәыҷын, ԥшьбаҟа шықәса ракәын ихыҵуаз. Акәтаӷь жәны иаарган, ацәа аахыхны ифоит ҳәа дшаҿыз афаха имҭакәа дыргеит. Мирод иаб Самԥал иакәзар, еицырдыруаз уаҩын, Кьаразаа дрылан. Убри нахыс Мирод акәтаӷь агьама ибаӡомызт, ифаӡомызт. 37-тәи ашықәс данахцәажәоз убасҟак игәаҵанӡа инаганы еиҭеиҳәон убарҭ ахҭысқәа, аԥсадгьыл ахь имаз абзиабарагьы иаб иҟынтә, иабду иҟынтә ишааубаратәы", - ҳәа азгәалҭоит Гәыгәыца Џьыкырԥҳа.
Мирод Гәажәба иара ихатә ҟазшьа аҷыдарақәа иман, иаартны ацәажәара бзиа ибон, иҩызцәа пату рықәиҵон, дламысын, дҵаулан. Рқәыԥшра ашықәсқәа инадыркны ҷыдала еизааигәаз, аԥсуа жәлар рмилаҭ ахақәиҭразы еснагь иқәԥоз, ианаҭахха аамҭазгьы бџьаршьҭыхла зыԥсадгьыл ахьчара иазгылаз Леон иорден занашьоу Фениа Аҩӡԥҳаи Мирод Гәажәбеи рылша акыр ирацәоуп ҳҭоурых аҿы. Реиҩызара инаҷыдангьы, еиуацәан, иара ианду д-Аҩӡԥҳан. Мирод Гәажәба ихаҭара дазааҭгылауа, Фениа Аҩӡԥҳа иазгәалҭоит:
"Ақыҭараҟынтә данауааз пырпылрыԥхрак, ма џьыкаҵәаҵәак, мамзаргьы ҟәыдк уҳәа ҳхәы иманы даауан Валиа Лакобагьы саргьы. Еснагь арҭмаҟ хәыҷык иҟәаҟәа икыдын, уатка хәыҷыкгьы ацын. Иара иеиҳагьы иԥшәмаԥҳәыс лакәын зегь ҟазҵоз. Иара хаҵаҵас дындәылҵны дцон, ажәлар дрылан, ацәажәарақәа бзиа ибон, ауаа ҟәышқәа рзыӡырҩрра бзиа ибон, уамашәа дуаҩы разын, дуаҩ дуун, дуаҩ бзиан. Аҟәаҟа данаауаз ана аӡәы диацәажәон, ара аӡәы диацәажәон, ианиқәыхәлалак, акырынтә аҩныҟагьы даазгахьан, ҳара ҳҿы дыԥхьон", - ҳәа лгәалашәарақәа нхацлыркит Фениа Аҩӡԥҳа.
Мирод Гәажәба ҵара дук шимамызгьы, ашәҟәқәа рыԥхьара, ажәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭақәа реизгара бзиа ибон, абиблиотека ду иман аҩны. Усҟантәи аамҭазы иҭаауаз астудентцәагьы рацәаҩын. Мирод Гәажәба ишәҟәқәа акымкәа, ҩбамкәа иҭыҵхьеит 37-тәи ашықәсқәа ирыхҳәааны ииҩхьаз, ихаҭагьы ажәабжьқәа иҩуан. Гәыгәыца Џьыкырԥҳа излазгәалҭо ала, еизарак аҟны дықәгылозаргьы, иаб ихигаз атәы аҵыхәтәан акәын ианиҳәоз, зегь раԥхьа дыззааҭгылоз иаб икәша-мыкәша иҟаз ауаа рҭоурыхқәа ракәын, урҭ рыԥсҭазаарақәа аԥсадгьыл аиқәырхара, аиҵыҵра ишазкыз акәын.
"Ҳара ҳхаан Владимир Платон-иԥа Анқәаб икружок аҟны днеиган, ҳаиирдырит. Ауниверситет саналгагьы лассы-лассы ҳаиҭаауан, Алина Ачба, Екатерина Бебиа, сара иара иҿы аанкылара ҳцалон. Аиааира ду 40 шықәса анахыҵуаз, Очамчыра араион ақыҭақәа зегьы еизганы Ԥақәашь ақыҭа аиԥылара ҟаҳҵон. Мирод Самԥал-иԥа убра далахәын, аизараҿы дықәгылеит. Ажәлар ирымаз аиҿцаара, аибабара дахцәажәо ус азгәеиҭеит: "Ҳаԥсуа жәлар ҭаацәакны иҟанаҵы аӡәгьы даҳкьысӡом. 37-тәи ашықәсқәа раан иҳахьыз анаҩс, ҳаилымкаарақәа ирыхҟьаны даара иаҳныԥшқәаз ыҟоуп", - ҳәа иажәахә аахиркәшеит. Екатеринеи иареи еицәажәаны ҳара ҳраион аҿгьы иазгәарҭон Аиааира ду 40 шықәса ахыҵра", - лҳәеит Џьыкырԥҳа.
Аԥсуа хаҵа, еснагь зхатә гәаанагара змаз, аҳәатәи аҳәашьеи иақәшәоз, ҳажәлар реидкылара, реизааигәатәра дашьҭан. Дызлагоз аус аҵыхәтәанӡа инаигӡон, ихы-иԥсы ахҭниҵон.
"Гәыблыла даҳзыҟан, ҩнуҵҟала дбылуан ақырҭқәа ҳхаԥаны ианыҟаз. Усҟан сҭыԥ ахьыҟаз ақалақь агәаҟны акәын, хеидкыларҭас иҳаман, ашәҟәыҩҩцәа, асахьаҭыхыҩцәа, астудентцәа уҳәа зегьы убраҟа еизон. Ҳаштәоу акәымкәа, Мирод иахь ақыҭарахь ацара анааҳҭаххоз, ԥарак ааилаԥсаны, амашьына абылтәы нҭаҭәаны иҩныҟа ҳамҩахыҵуан, уа ҳаԥхьон. Ауаҩы игәы анмаҷу, уназацәажәаша дануҭаххо аамҭазы иара даҳгәалашәон, дуаҩы ҵабыргын", - ҳәа азгәалҭоит Фениа Аҩӡԥҳа.
Мирод Гәажәба аԥсуара лымкаала дазнеиуан, ихшарагьы ирылаиааӡон. Иԥшәмаԥҳәыс Нелли Кәакәасқьериа лакәзар, ԥсаҭа шкәакәа, аиҵбыратәи аклассқәа рҿы рҵаҩыс аус луан. Ҟазшьала акыр дҟәымшәышәын, агәамҵра захьӡыз лыламызт, рыҩнаҭа иаҭаауаз асасцәа еснагь гәыблыла иныҟәылгон. Мирод Гәажәба аибашьра иалахәхарагьы игәаҵаҟынтә иаауаз ԥсҭазааран. Ижәлар рзы аибашьра, ижәлар рҿахәы аҳәара иарбан аамҭазалакгьы илиршон иара.
"Ус ҳшааиуаз, Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра ҳаиднакылт. Иареи сареи аибашьра ҳцеит ҳаицны, Гиви Смыр ибатолион ҳалахәын. Ус ҳшыҟаз, ҽнак "Владислав Арӡынба иҟны шәмааир ҟалаӡом шәҩыџьагьы" ҳәа ҳзаарыцҳаит, Гагра ахы ианақәиҭыртәыз ашьҭахь акәын. Ҳаззиҭахыз ҳзымдыруа ҳцеит, ианаҳҭахыз ҳнеиртә еиԥш ҳамҩа ааиртхьан Владислав рыцҳа, иԥсы сакәыхшоуп. Ҳахьнеиз, ус ҳаиҳәеит: "Рушьбеи Смыр, Мирод Гәажәба, бара Ҭырқәтәылаҟа шәсышьҭуеит, шәцароуп", - ҳәа. Арахь аибашьра агәҭа ҳалагылоуп, Аҟәа гам, Шрома гам, Каман гам. "Гагра ҭадырцәит, иахьынхаша-иахьынҵыша ыҟоуп, шәца, апропаганда ҟаҵаны Аԥсныҟа рхы дырхарц рашәҳәа, аԥсуаа рымацара ракәымкәа, Кавказаагьы", - ҳәа ҳаиҳәеит", - лхәыцрақәа ҳацеиҩылшон Фениа Аҩӡԥҳа.
Абасала, Владислав Арӡынба идҵала, абарҭ ахҩык, иара убас Ҭырқәтәылантәи иааны еибашьуаз Музафер Ҷокәуеи Тәанба ҷкәынаки рыцны, Ҭырқәтәылаҟа ицеит. Ирфан Аргәын напхгара зиҭоз ахеилак аҟны ирыдыркылеит, рныҟәарақәа шахәҭаз еиԥш ирзеиҿыркааит. Мызкы Ҭырқәтәыла рыҟазаара атәы гәыблыла илгәалалыршәоит Фениа Аҩӡԥҳа.
"Урҭ амшқәа ирылагӡаны шаҟа ҳныҟәаз Ҭырқәтәыла инхо убарҭ адгьылқәа рҟны имнеицзар ҟалап, даара ибзианы ҳрыдыркылеит. Мирод аԥсылманра дазааигәан, аџьаамахьы ианцоз дрыцны дцон, аԥсыуа маҭәала деилаҳәан, ихылԥарчы, изиацкьқәа уҳәа. Ҳаԥсы ҳдыршьарц автобус ҳанааҭыҵлак, иџьашьаны ихәаԥшуан Мирод. "Бара, банаџьалбеит, сахьнеилак, ахәыҷқәа сыкәшаны сыркуеит", - ҳәа дыччо иааҳаиҳәон. Алафҳәара илан, убас ауаҩы дизааигәан. Ҳус нагӡаны ҳанаа, Владислав изеиҭаҳҳәеит иаҳбаз-иҳаҳаз, аҭагылазаашьа шыуадаҩызгьы, аӷбақәа бжьеиҵеит хәыда-ԥсада иаазгоз. Аӷьеҩҳәа иаауеит ҳәа Арӡынба дшырзыԥшыз акәымзаргьы, иаақәаз аӡәык-ҩыџьак ҟалеит, ҳныҟәарақәа алҵшәа рымамызт узҳәом", - ҳәа азгәалҭоит Фениа Аҩӡԥҳа.
"Дуаҩ хатәран, дуаҩы аамысҭашәан, ицәажәара, ихәыцра, идунеихәаԥшра уҳәа зегь рыла. Иара иаамҭазтәи абыргцәа рацәаҩны ианысҵахьан, санрызхәыцуа, зегь раԥхьа иара ихаҿсахьа сыбла ихгылоит. Еснагь аиашазы иқәԥоз, аиаша зҳәоз иакәын. Иара араион аҟны еиҿкааны иман "Ажәлар рҿаԥыцтә ҳәамҭақәа иҭамбаӡо ӡыхьуп" ҳәа аиԥыларақәа. Убраҟа еизигон аҭаҳмадацәа, ажәлар рҿаԥыцтә ҳәамҭақәа зҳәоз. Убарҭ рызнеишьа, ихымҩаԥгара, иуаҩра, иаамсҭашәара, идунеихәаԥшышьа акыр иџьашьатәын. 80 инарзынаԥшуа ифотосахьақәа рцәыргақәҵа ҟаҳҵон амузеи аҟны, иҩымҭақәагьы ацҵаны, аха иҟоу аҭагылазаашьа иахҟьаны иаанкылоуп, аԥхьаҟа гәҭакыс иҳамоуп аиҿкаара", - лҳәеит Гәыгәыца Џьыкырԥҳа.
"Ԥшьҩык ахшара драбын Мирод, хҩык аҭыԥҳацәеи арԥыси имоуп. Рыхьӡқәа ракәзар, уамашәа иҟаз иԥшаауан, аӡәы Гәашьа лыхьӡитәит, егьи - Мралаша, аиҵбы - Аԥшьа, иҷкәын иакәзар - Хәажәарԥыс, убас ажәытәтәи ахьӡқәа риҭон. Ашәҟәқәа дырмыԥхьоз, убрантә иааигон. Ажәытәи аҿатәи еиԥгаланы инхоз уаҩын, дхатәран, дыгәхьааҳгоит, аха иҳамчузеи, досу иара ихатә аџьал имоуп", - лҳәеит Аҩӡԥҳа.
Аибашьратә мҩа еицанысыз Мирод Гәажәбеи Фениа Аҩӡԥҳаи ҩнуҵҟала ирымаз адоуҳамч рымчқәа ҩбанатәуан, агәаӷьра рыланаҵон. Аибашьра ашәара шацызгьы, Мирод Гәажәба алаф шиҳәац иҳәон, иҩызцәа ргәы шьҭихуан.
"Иныҵакны ашәак анаацәыраҳгозгьы ыҟан иареи сареи, нас иҳацдырӷызуан. Жәохә мшы ҳәа аԥсшьара анҳарҭалоз ыҟан. Иара дааныжьны сара аҩныҟа сылбааит. Ҽнак Гәдоуҭа сахьлеиз, сыԥшын аҷкәынцәа нцәыҵагыло-аацәыҵагыло избеит. Санразҵаа, исарҳәеит уаха Аҟәа ажәылара ишцоз, Миродгьы уа дыҟан. Хәаԥтәык иҩыза дҭахеит, данҭаха дыҩны иара ишҟа иҿанынеиха, уи дызшьызгьы аснаипер иоуп, акаскагьы ихан аха иамыхәеит, ихыҵәҟьа иарбаны диеихсит, иҭахарагьы уи акәхеит. Иара даныршь адырҩаҽны сара сырхәит. Мзиа Беиаԥҳаи сареи ҳаицын, ацҳа ҳанықәс, Витиа Тәанба игәыԥ ҳалашәан, ус ҳашиашаз арахь ҳаихеит, Мирод ҩахьхьи абаталион аҿы дынхеит, иара уа дагьыршьит", - лҳәеит лгәи лылаӷырӡи еилаҵәо Фениа Аҩӡԥҳа.
Ауаҩы гәыҭбаа, ауаҩ гәыраз, аԥсуа чеиџьыка змаз, зхәы еиҩшаны зҩызцәа ирҿазҵоз, зыԥсадгьыл аԥеиԥш лаша зхьааз, уи зхы ахҭнызҵаз Мирод Самԥал-иԥа Гәажәба игәалашәара лаша наунагӡа ҳажәлар ргәаҿы иаанхоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аԥсны, аԥсуа дгьыл, аԥсуа жәлар ахааназгьы ибеиан. Ибеиан ҳәарада ԥсабарала, гала, шьхала… Аха зегь раасҭа ибеиан уаала, доуҳала, ҟәыӷарыла. Жәытә-натә аахыс ара аҳаҭыр дуун ауаҩра, аԥсуа икодекс хада - аламыс. Азқьышықәсақәа, ашәышықәсақәа ирылыхәхәа иаауа ажәабжьқәа, ашәақәа, алегендақәа реиҳарак зыхҳәааугьы абри ауп. Аха аҩыра ахьҳамамыз азгьы заҟа ирацәаҩузеишь аҭоурых аӡыблара зыхьӡқәа ҳцәагаз. Егьаҩ ҿырԥшыганы ҳадгьыл иқәын…
Аԥсны аҭоурых ҿыц аҿы зыжәлар рхьаа зхьаау, ирыдгылоу, ирывагылоу рыхьыӡқәа ԥхьаҟатәи аҭоурыхқәа, абиԥарақәа ирзынхоит. Уи насыԥуп зқьышықәса рышьҭахь аԥсуадгьыл иқәынхо аԥсуа изы. Иаашьҭыхны дрыԥхьалап аҩырақәа, дрыхәаԥшлап аҭыхымҭақәа – иеиҵеиааӡалап ихшара иахьатәи ҳауаажәлар рхаҭарнакцәа рҿырԥшала. Ирызҳалап аԥсуаа аԥсуадгьыл аҿы. Еизҳазыӷьалап. Уи ус шакәхо агәра згарц сҭахуп… Мап, агәра згоит! Анцәа ду иџьшьаны ус акәхоит!
Сергеи Багаԥшь... Уи ижәла, ишьҭра аханатә аахыс ахьӡ-аԥша змаз ауаа рылиаауан. Унеишь-уааишь ҳәа рарҳәон адунеи амаа зкыз. Иахьынхацәаз ԥырхагак рнамҭацызт, избанзар акы - анхаҩы Аԥсны еснагь аҳаҭыр ду даԥсан, ҩбагьы – ахшыҩи адырреи ирыҵадырӡуан акыр ихыҭхәыцыз асоциалтә еиҟарамрақәа.
Ибзианы исгәалашәоит ХХ ашәышықәса 80-тәи ашықәсқәа. Ахааназ аӡәы зхы дықәызмыртәацыз аԥсуаа аамҭа-аамҭала усҟантәи аамҭа ирзаанагоз ауадаҩрақәа ирҿагылон, рҟәаҟәа иқәтәарц зҭахызгьы нхьыдыҩруан.
Ибзианы исгәалашәоит 1989-тәи ашықәс. Мҽышан. Аԥсны ахы-аҵыхәа иалаҩит аԥсуааи ақырҭқәеи еиҿагылт ҳәа. Ари аҭагылазаашьахь мышкызны ишкылнагоз зегьы ирдыруан, ирбон, аха еивысырҭак шԥаҟамлари ҳәа игәыӷуан.
Аԥсныҟа амҩа иқәлеит 30 нызқьҩык рҟынӡа зхыԥхьаӡара наӡоз ақырҭцәа, аратәи ақырҭцәа ирыдгыларц, еснагь ргәы иҵхоз нарыгӡарц. Еихышәшәа-еиԥышәшәа Аалӡга аӡиас ахықәаҿ еизеит ашәарыцага шәақьқәа ирыҵагылаз аԥсуаа.
Абри аҭагылазаашьаҿы араион аиҳабы иаҳасаб ала, апатриот иаша ишиаҭәаз еиԥш, Сергеи Уасил-иԥа хьаҳәхьачарак ҟамҵакәа ижәлар рыхьчара дгылеит. Усҟантәи аамҭазы уи аҩыза ихымҩаԥгашьа иара изы даара ишәарҭахар алшон. Аха усеиԥш акгьы дазымхәыцӡакәа ақырҭуа шовинизм аҿагылараҿы напхгара ҟаиҵеит. Ари аҭагылазаашьа ахаҵара аарԥшра аҭахын. Уи иара илиршеит. Сергеи Уасил-иԥа иусурҭаҭыԥ, ипартиатә лахәылара рцәыӡра адагьы иԥсҭазаара ахаҭагьы ицәыӡыр алшон… Аха уи иазхәыцтәны имшьеит усҟан азы. Ҳәарада, 1989 шықәсазтәи ахҭысқәа рышьҭахь Сергеи Багаԥшь иусура дамхын.
Ари иԥсҭазаараҟны дзықәшәақәаз рахьтә хҭыс заҵәык ауп, аха инеидкыланы дзакәыз аанарԥшуеит.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан иара дыззырхаз аус аҿы иԥышәа ахархәара аҭаны ашьаарҵәыра илагылаз ижәлар дрыцхраауан. Иҳәатәуп зны-зынла абџьар акра аасҭагьы ла иамбоз аусқәа ирылшоз анеиҳахоз. Иҳәатәуп урҭ аусқәагьы афырхаҵараҵәҟьа шырҭаххалоз.
Сергеи Багаԥшь иԥсҭазаара зегьы иԥсадгьыл амаҵ азура иазкын. Атәыла аԥыза-министрс даныҟаз аума, ахадас даныҟаз аума – иара изы зегьы ирыцкыз Аԥсны аизҳазыӷьара акәын.
Дыҟамзар ҟалап аԥсыуак, иажәа ҟәанда змаҳацыз. "Мои золотые" – абар иара зегь раасҭа бзиа ибаны ииҳәоз. Ари баша цәажәарамызт.
Дыздыруаз, дызгәалашәо зегьы ражәа аҟәандара алыжжуеит иӡбахә анырҳәо. Ари еиҳау иҟоузеи аԥсҭазаараҿы! Ажәлар шамахамзар ус баша рыбзиабара узаахәаӡом, иуоуӡом.
Ихьаауп, даара ихьаауп ҳаԥсуадгьыл иреиӷьӡақәоу ахьацәыӡуа. Заҟа иаҳҭахузеи урҭ иахьа?! Заҟа ҳгәы ҟанаҵарыз Сергеи Багаԥшь иччаԥшь. Заҟа гха ҳрыхдырԥарыз иажәа ҟәышқәа. Заҟантәгьы игәымшәара, ихаҵара ҳаззымиааиқәаз ҳариааиртә еиԥш рылдыршарыз. Заҟантә… Заҟантә…
Изыбымбылыз Џьгьардатәи адгьыл.
Ирҳәоит ауаҩытәыҩса дыззыҳәо зегь адунеитә ҵакыра иазцаны адгьыл ахь ихынҳәуеит ҳәа. Ҳиҳәап нас Анцәа ду ҳтәыла ахааназ иагымхаларц Сергеи Багаԥшь иеиԥш зеиԥшу аԥацәа…
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Саида Жьиԥҳа, Sputnik
Ауаҩи аԥсабареи шеимадоу атәы ззымдыруада. Аха аҵыхәтәантәи аамҭазы ахеибарҭәаара маҷхеит. Ҳхы иабаҳархәари ҳәа ахәыцра ҳаналага, иаргьы ҳазгәамҵуашәа ҳбо ҳҟалеит. Иахьа зыӡбахә сымоу Лӡаа ақыҭанхаҩы Ерик Џьакониа аԥсабара аҿаԥхьа гәыԥҩык ауаа рхы ҿихит, иара хатәгәаԥхарала хышықәса раахыс икәша-мыкәша абнара ирбеиоит. Инапала иааӡо абнакәытқәа (афазанқәа - аред.) рхатә ԥсҭазаара риҭоит Лӡаатәи ахәыҳаракырақәа рҿы.
Ерик Џьакониа иашьцәеи урҭ рыхшареи бзиа ирбоит ашәарыцара, аԥсыӡкра. Аха убри инаваргыланы, Џьакониаа аԥсабара аҿаԥхьа ирықәу ауалгьы ршәоит.
Хышықәса раԥхьа, Ерик ҳамҭас изааргеит ҿыц ихыҵыз абнакәытқәа 30 цыра. Урҭ рҭыԥ ҟаҵаны, ҷыдала рыфатә-рыжәтә дацклаԥшуа иааӡеит. Ианрызҳа, ишынҭаацәаз ирыӡбеит аԥшӡара иакны иагоз Кавказтәи абнакәты ахкы ала Лӡаатәи абнақәа дырбеиарц.
"Раԥхьа исыдлаз абнакәытқәа ианрызҳа, акәтаӷь рҵо ианалага, сашьцәеи, ҳхәыҷқәеи иҳаӡбеит аинкубатор аахәаны, аԥшқақәа рхыхра, адуқәа абнахь роужьра. Ус иагьыҟаҳҵеит. Рхы ныҟәыргартә иҟоуп ҳәа анаҳгәахәуа, ақыҭа ахәыҳаракырақәа рахь ҳхаланы ахақәиҭра раҳҭеит. Аиаша шәасҳәап, унапала иааӡаны аԥсабара ҳамҭас ианауҭо - уи гәахәароуп, уал дук уқәны иушәазшәа уҟалоит", - еиҭеиҳәоит Ерик.
Ерик Џьакониа занааҭла декологуп. Аха аԥсабарахь имоу абзиабара уи ихәыҷрантәи иаауеит. Ашәаԥыџьаԥ, аԥстәы, аԥсаатә ҳаҭыр рзақәын ишынҭаацәаз.
Џьакониаа раԥхьатәи абнакәытқәа аноурыжь ашьҭахь, уи аҿы иаангылозма. Хышықәса рыла Ерик илихыз шәцырак рҟынӡа абна иарҭахьеит. Аԥсаатә ахақәиҭра арыҭара - ари ныҳәак ирзаҩызоуп. Уи хәыҷи-дуи алахәны ауп ишымҩаԥысуа.
Ерик Џьакониа иажәақәа рыла, Кавказтәи абнакәытқәа аҩны ахылара рцәыуадаҩуп, избанзар бжьы ҷыдак раҳар ишәаны ихыҵуеит. Насгьы аҩнатә ԥсаатәқәеи аԥстәқәеи дареи еинаалом. Убри азы, аинкубатор аахәаны ихала иахәҭоу аԥхарреи ацәаакыреи арбаны ихихуеит.
"Абнакәты хыҵырц азы 25 мшы аҭахуп. Иҟалоит урҭ акәтаӷьқәа аҩнатә кәты, мамзаргьы ашәишәи иаҵоуҵар, аха аԥшқақәа анылҵлак, урҭ ҳзышьцылоу акәҷарақәеи ашәишәи хәыҷқәеи иреиԥшым, ршьапы ишаақәгылалак еилҟьа-еилӷәыцәӡа иҟалоит. Нас илызхуеи дареи еинаалом. Убри аҟнытә, аинкубатор еиҳа иманшәалоуп. Иахьынӡаԥшқоу ирҿоуҵар ауеит ахәац жәны, абысҭа алаҵаны, ашәишәиқәа ишруҭо еиԥш. Уажәы ирацәаӡоуп еиуеиԥшым авитаминқәа рыла ибеиоу аԥсаатә рыфатә, уи азы ирҿасҵари ҳәа ухәыцӡом", - иажәа иациҵоит иара.
Абнакәты ажьы акы иаламҩашьозаап, акралцәа рчыс ҳәа иашьҭоуп. Аха Ерик иҳәеит дара рҭаацәараҿы ирыцҳашьаны ишырымфо. Ирааӡогьы ҷыдала аԥсабара аҭара ауп изызку. Абнакәты арбаӷь еиҳа ԥшшәыла иҩычоуп, иԥшӡоуп, арцына ӷроуп.
Иахьазы Ерик Џьакониа имаз абнакәытқәа зегьы абнарахь иоуижьит. Аҳәаа шаадыртуа еиԥш игәы иҭоуп Урыстәылаҟа дцаны акәтаӷь аахәаны, ахк ҿыцқәа рылхра.
Аԥсабара иаҭоу абнакәытқәа лассы-лассы ақыҭауаа рынхарҭақәа рзааигәара ирбоит, иҟалалоит рыкәтыршәырқәа ианырҭало, аха дара урҭ рҭоурых рдыруеит аҟнытә, аԥхасҭа рырҭом. Аҭыԥантәи ашәарыцаҩцәа ракәзаргьы, ршәақь ақәрымкыцт. Уимоу, Ерик иахь аҭел иасны ирҳәоит иахьырбаз аҭыԥқәа. Изныкымкәа Бзыԥҭа аҩхааҟынгьы рылаԥш рықәшәахьеит.
Ерик иашьцәеи иареи рқыҭа иалсуа акәарақәа адыӷаҷиақәа рылагьы идырбеиахьеит. Урҭ ҷыдала Краснодар дцаны иааигеит. Аӡҭачқәа хкааны ирҭарҵахьеит аԥсыӡқәа апҟыш (карп), ақьоуқьад (осетр) хкқәа.
"Ҳара аӡәы дҵас иҳадимҵеит, ԥсаатәума, ԥстәума иааӡаны абнахь роужьра. Уи ҳара ҳхатә гәаԥхара ауп. Ҳазҿу аус иавагылоуп ҳахшарагьы", - инаҵишьит аеколог.
Џьакониаа рҭаацәара рҿырԥштәы иаҳнарбоит ауаҩы иҭаххар аԥсабара аԥсы ахаҵара шилшо. Аха, рыцҳарас иҟалаз, ас еиԥш агә ду зызҭоу ауаа рацәаҩым.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, лаҵара 29 - Sputnik. Саида Быҭәԥҳа ахада Иусбарҭа анапхгаҩы ихаҭыԥуаҩыс дҟаҵоуп ҳәа аанацҳауеит ахада иофициалтә саит.
Абри азы аусԥҟа инапы аҵаиҩит Аслан Бжьаниа лаҵара 28 рзы.
Аԥсны ахада Иусбарҭа анапхгаҩыс дыҟоуп Алхас Кәыҵниа.
Саида Быҭәԥҳа 2009 шықәса раахыс Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет азиндырратә факультет аҟны административтә зин рылҭоит. Иара убасгьы Аҟәатәи иаарту аинститут аҿы аус луеит.
Аус луан Адыга Хасэ аҳәынҭеилакы аппарат аҿы, Ареспублика Адыгеиа иҟаз Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахаҭарнакраҿы, Аԥсны Ашәарҭадаратә маҵзураҿы.
Аԥсны ахада иеиҭалхрақәа мҩаԥган хәажәкыра 22 рзы. Ахадарахьы иқәгылан хҩык акандидатцәа - аоппозициатә блок аиҳабы Аслан Бжьаниа, апартиа "Акзаара" ахантәаҩы Леонид Ӡаԥшьба, Аԥсны аекономика аминистр Адгәыр Арӡынба.
Аслан Бжьаниа аиааира игеит, уи изы рыбжьы арҭеит 56,5% алхыҩцәа. Ахада ҿыц иҭоубашьҭаҵара ацеремониа мҩаԥысит мшаԥы 23 рзы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит: