Абаза жәлар ркультура амш уажәгьы имҩаҧысит иҧшӡаны аныҳәатә ҟазшьа аманы, уи ауаа ирнаҭеит агәалаҟазаара бзиа, акзаара ацәанырра.
Амшҵәҟьагьы еилгеит
Асабша ауха иҟаз амшцәгьа иамыршәоз дарбаныз. Иаалырҟьан излагаз ақәаршҩы шьыжьымҭан ауп ианаҟәыҵ, аха ҽынлагьы еиҭалагар алшон. Абри аҩыза адырра ҟарҵон аҳауагәаҭаҩцәа амҽышазы. Ари аныҳәа апрограмма акыр иаҧсахыр алшон, уи аиҿкааҩцәа азхәыцра иалагахьан, ауснагӡатә адраматә театр ахыбрахь аиагаразы. Аха аҷкәынцәа ус рҳәеит: « Ҳара ҳамш аҽны еснагь амш бзиахоит. Уажәазгьы даҽакала ҟалашьа амаӡам». Анаҩс иалагеит атеатр аҿаҧхьа аҭыҧ азырхиара.
Аҧҭақәагьы еимпит, ицәырҵит аҧхынтәи амра.
Ҳара ҳрацәаҩуп
2014 шықәсазы Абаза жәлар ркультура Амш раҧхьаӡа акәны ианымҩаҧыргоз, аиҿкааратә усқәа зегьы ахахьы иагеит Жәларбжьаратәи аидҵа «Алашара», анаҩстәи ашықәс инаркны уи азырхиара рҽаладырхәуа иалагеит хыҧхьаӡара рацәала ауаа, еиуеиҧшым ауаажәларратә еиҿкаарақәа. Ассоциациа «Аҧсадгьыл» анаҧырҵа ашьҭахь, аныҳәа иара анапхгарала амҩаҧгара иалагеит. Уи ареспублика анапхгара адгылеит, хра злоу аиҿкааратә зҵаарақәа рыӡбараҟны ацхыраара ҟарҵоит Ҟарачы-Черқьес администрациа ахадеи аиҳабыреи. Сынтәа КЧР амилаҭтә усқәеи, амассатә коммуникациеи акьыҧхьи рзы аминистрра аныҳәа аиҿкаара иазоунажьит афинанстә цхыраара. Абазатә муниципалтә раион администрациа аконцерттә программа азыҟаҵара иаладырхәит акультура аусҳәарҭақәа, иара убас амилаҭтә шҭа архиара ахахьы иагеит. Ари ашҭаҿы абаза чысқәа рыхкқәа рцәырҵра рыбзоурахеит абаза аулқәа зегьы рнапхгаҩцәеи ақыҭатә активқәеи, аҳәса рхеилакқәеи.
Хазы иҳәатәуп аныҳәа амҩаҧгараҟны гәахәарыла партниорцәас иҟалаз рыӡбахә. Ари ателекомпаниа «Архыз 24», ГТРК «Ҟарачы-Черқьес», афилиалқәа ПАО «Ростелеком» МТС, аҭаацәаратъ кафе «La Familia», ашоколад астудиа «Шоколаднаиа мечта/ЧокоДрим КЧР», Ашәҭқәа рашҭа «ИулиДекор».
Акультуреи аҟазареи русзуҩцәа ракәзар ралахәрала идырбеиеит аныҳәа акультуратә программа! Хыҧхьаӡара рацәала аҿар ацхыраара ҟарҵон ацәыргақәҵақәа рзы аплошьадкақәа рырхиараҟны.
Нас изҳәада ҳмаҷуп ҳәа?!
Еиҭах ҳаицуп
«Ҳаҭыр зқәу ҳџьынџьуаа, акыр иаҧсоу ҳашьцәа, ҳаҳәшьцәа!
Еиҭах иуль 23! Еиҭах - ҳаицуп!
Абаза жәлар ркультура амш даҽазныкгьы ҳаизнагеит, еиуеиҧшым аулқәа, ақалақьқәа, арегионқәа рҿы инхо, уажәшьҭа еснагь иҳацу аныҳәахь! Уи есышықәса сценарик ала ишымҩаҧысуагьы, уи еснагь иалоуп иҿыцу акы. Ус анакәха, ҳара џьарак ҳгылаӡам, ҳара ҳаҿиоит. Ицәырҵуеит ауаа ҿыцқәа, ҳкультура ҧхьаҟа изго, Абаза жәлар рбираҟ гәадурала иназго.
Аҿиара змоу иарбанзаалак ашьаҭа ӷәӷәа амазароуп. Ҳара ҳзы убасеиҧш ишьаҭа ӷәӷәаны иҟоуп ҳқьабзқәа, ҳетикет, ҳара ҳ-Абазара. Нас ирыцзааит ҳажәлар еснагь ари адоуҳатә беиара ду!
Ишәыдысныҳәалоит ари аныҳәа гәырӷьахә, ишәзеиӷьасшьоит агәалаҟазаара бзиа, агәабзиара, аразра! Ишәымаз еснагь акзаара. Ари насыҧ дууп – акзаара!»
Абарҭ ажәақәа рыла Абаза жәлар ркультура Амш алахәылацәеи асасцәеи рахь ихы рханы дықәгылеит абаза-аҧсуа етнос аҿиара ацхрааразы Жәларбжьаратәи аидҵа «Алашара» ахада, абазатә уаажәларратә еиҿкаарақәа рассоциациа «Апсадгьыл» ахантәаҩы Мусса Екзеков.
Аныҳәа аартра иазкыз ацеремониаҟны иара иҟаиҵаз адныҳәалара даҧхьеит АНО «Алашара» ахада ихаҭыҧуаҩ Рамазан Мхце. Ари ааҧхьара ианыҧшуеит акультура Амш ақәкы – ауаа реидкылара. Ари ахшыҩҵак рныҧшуан абаза жәлар рбыргцәа рхеилак ахантәаҩы Кахун Гожев, ауаажәларратә еиҿкаара «Абаза» ахантәаҩы Мухадин Шенкао, КЧР жәлар реизара анаукеи, аҵареи, акультуреи, аспорти, аҿар русқәеи атуризми рзы аилак ахантәаҩы Исмель Биджев, Абазатә муниципалтә раион администрациа ахада Мухаджир Ниров рықәгылара. Аҧсуа ҳәынҭқарратә телерадиоеилахәыра аспорттә программақәа рредактор Адгур Гәынба Ҟарачы-Черқьесҟа иааигеит Аҧснынтәи ахәыҷқәа ргәыҧ, урҭ мчыбжьык инхалоит Инжич-Чукун абаза ҭаацәарақәа рҿы, аҩызцәа ҿыцқәа рҳауа,рашьцәа ҳаамҭазтәи рыбзазашьа ҭҵаауа, тапанҭатәи адиалект аҷыдарақәа еилкаауа. Иуль 29 рзы дара рхы рыладырхәуеит Абазатә хәмаррақәа. Адгәыр Гәынба агәахәара шинаҭаз атәы иҳәеит имҩаҧысуа, иагьазгәеиҭеит зымҽхак ҭбаау аныҳәа шымҩаҧысуа Аҟәа, уаҟа ишазгәарҭо Аҧсны Аҳәынҭқарратә бираҟ Амш. Даҽа хҭыск, иуль 23 злазгәарҭо – ари раҧхьатәи агазеҭ «Черкес къапщ» (иахьа «Абазашта») аҭыҵра ауп. Агазеҭ «Абазашта» аредактор хада Фардаус Кулова агазеҭ аредакциеи аҧхьаҩцәеи рыхьӡала иҟаҵаз адныҳәаларақәа лыдылкылон, аиҿкаара «Алашара» аҟынтәи ҳамҭас илыҭан абыржәыҵәҟьа иҭыҵыз ашәҟәы «Аибашьра аҧхьеи аибашьра ашықәсқәеи рзы абазатә литературатә интеллигенциа рлахьынҵақәа: архивтә материалқәа рышьҭала», ари ашәҟәы аҟны иаарҧшуп амилаҭтә газеҭ аҭоурыхгьы. Лықәгылараҿы Фардаус Кулова еиҭалҳәеит ааигәа амилаҭтә культурақәа рымш аҳәаақәа ирҭагӡаны Кисловодск имҩаҧысуаз аиҧш зеиҧшу абаза культура аныҳәа атәы.
Аҧсы аныҳәа
Абаза жәлар ркультура Амш хадараны иалоу агәы-аҧсы ауп. Зегьы ҟаҵоуп гәык-ҧсыкала, аҧсы азы. Ауаа аныҳәахь иаауеит ргәы-рыҧсы ирыҵанаҳәо ала. Аиҭаҳәара уадаҩуп изакәытә цәанырроу ауаа ирызцәырҵыз, амилаҭтә мелодиеи Лариса Шебзухова лажәеинраалақәеи рыбжьы ала ахәыҷқәа амилаҭтә маҭәақәа рышәҵаны, абаза бираҟ ду кны атеатр ашҭа ианаақәла.
Жәытәаахыс ауаа ҳаҭырла инаргоит рбираҟ
Агәымшәареи акзаареи ирсимволны,
Ашьаҧшшәы змоу Абаза бираҟ
Ианыҧшуеит абазара аҵакы.
Зқьышықәсала инаргон иара ажәлар,
Аҭоурых иадкыло шьаҿа ӷәӷәала,
Аиҧыларахь, аныҳәа, ныҟәара ианцоз,
Хымҧада ирыцын рбираҟ ҟаҧшь.
Ахҿеиҧш инеиуеит аҽыуаҩ иҽы,
Ишәыршәыруеит аҳауаҿ абираҟ,
Уи аҟны иаартуп арӷьа напышҵа:
Ҳаартуп, аҭынчра шәгәы иҭазар ҳәа аанаго.
Ари жәлар рҟәыӷара иадыргоуп,
Ауаҩра – анцәа иуаҭәеишьаз акоуп,
Иагьаныҧшуеит Абаза бираҟ
Аҧсҭазаара цқьа аҵакы!
Аофициалтә аартра ашьҭахь иалагеит жәлар рныҳәа, скәашандаз ҳәа агәаҳәара узцәырҵуан. Акәашарҭа ҭыҧ секундкгьы иҭацәны иаанхомызт, ахәаҧшцәа ракәзар – иҿоугьы ибыргугьы – гәахәарыла ирыхәаҧшуан еицыкәашоз. Ауаа рацәа еизеит абазашҭа акәша-мыкәша, уаҟа изҭахыз зегьы иргәаҧхаз афатә агьама рбар рылшон. Милаҭрацәала еилаз асасцәа рыбжьара ҷыдала иргәаҧхаз акоуп бахсыма – амилаҭтә рыжәтә.
Адраматә театр аҿаҧхьа ашҭаҿы гәырӷьаран. Убри аан аныҳәахь иааз зегьы зҿлымҳарыла ирыхәаҧшуан аҿыханҵеи адекоративтәи ҟазацәа рекспозициақәа, иара убас жәлар напҟазацәа русумҭақәа. Иҿыцны ирдырыз рацәоуп Абаза жәлар рҭоурыхтә бираҟқәа рцәыргақәҵаҿы.
Абасала, Абаза жәлар ркультура Амш – ари ихәарҭоуи агәахәара узҭои реилагӡа алзыршо акакәхеит.
Ҳара ҳхала ҳаҟам
Иарбанзаалак алахҿыхратә уснагӡатә, ишаҧу еиҧш, иацуп аконкурсқәагьы. Урҭ рыда изымҩаҧымсит Абаза жәлар ркультура Амшгьы. Убри аан, урҭ ирылахәыз абазақәа рымацара ракәмызт. Иреиӷьу амилаҭтә костиум азы аконкурс еизнагеит еиуеиҧшым ажәларқәа рхаҭарнакцәа. Алахәылацәа рыцыҧхьаӡа иаздырхиеит аномерқәа, рышәҵатәы ацәыргаразы. Аӡбаҩцәа урҭ аномерқәа еиҳагьы иргәаҧхеит ашәҵатәқәа раасҭа. Иџьашьатәым ахәаҧшцәа раҧхьахә ахьиоуз акробаттә триукқәа злаз акәашара назыгӡаз ақәыҧш Альберт Хасанов. Иара дыҧхьаӡан «Ашықәс ашьхауаҩы» ҳәа, - иреиӷьу ахацәа ркостиум азы. Аӡбаҩцәа ирыӡбеит ашьхауаҩ ихала иааныжьра ҟалом ҳәа, ари ароль азы далырхит Аҧснынтәи асас хәыҷы Саниа Ҭаниа. «Ашықәс ашьхаҭыҧҳас» далырхит Амина Узденова, ҩызас длоуит Артур Гогуев. Хазы аҧхьахәқәа аҧырҵеит ҳпартниорцәа. Астудиа «Шоколаднаиа мечта» аҳамҭа рзыҟанаҵеит аул Ҧсыж ахәыҷ баҳча «Алашара» ааӡамҭацәа ргәыҧ (Алина Казанокова, Аделина Кунижева, Рамина Малхозова, Амина Альботова, Анри Муков). Аҭаацәаратә кафе «La Familia» аҟынтәи аҳамҭа роуит Марина Баджева, Амаль Саитов. Ҟарачы-Чер:ьес иҟоу афилиал ПАО МТС аҧхьахә лырҭеит Саида Трамова. Аконкурс алахәылацәа зегьы Жәларбжьаратәи аидҵа «Алашара» аҟынтәи аҳамҭақәа рыҭан. Уи азы агәаҳәара зауз рхыҧхьаӡара маҷмызт.
Аиашьара ҳәаада
Ахәылбыҽха асааҭ фба рышьҭахь аныҳәа иалахәыз адрамтеатр азалахь инеиуан, уаҟа иалагаран иҟан абазеи аҧсуа шәақәеи акәашарақәеи рконцерт. Абаза хәаҧшцәа асеиҧш аконцертқәа лассы-лассы рбаразы алшара рымам, Абаза жәлар ркультура Амш асеиҧш алшара ахьырнаҭаз аныҳәа ахықәкқәа ируакын. Аха уажәы иҟан иззыҧшыз даҽа хҭыскгьы, аконцерт амҩаҧысраан – Аҧсныи Ҭырқәтәылеи ртелемост. Азал ишааҩналаз ахәаҧшцәа налагылеит Аҟәа имҩаҧысуаз аныҳәа, уантәи ишиашоу ицо атранслиациа рбар рылшон асценаҿ иқәгылаз аекран аҟны. Ателемост техникала аиқәыршәара рхахьы иргеит Ҟарачы-Черқьестәи афилиал ПАО «Ростелекоми» ателекомпания «Архыз 24». Черқьесски Аҟәеи рыҽрымардеит Карачаир ақыҭа, Билек араион Эскишехир ақалақь Ҭырқәтәылатәи ареспублика, уаҟа инхоит абазақәа ашьхарыуаа. Аицәажәара мҩаҧысуан иааркьаҿны, аха угәаҿы иаанхон. Ателемост амҩаҧгараан Ҟарачы-Черқьес хаҭарнакра азыруан КЧР аиҳабыра рхантәаҩы ихаҭыҧуаҩ Мурат Озов, Жәлар Реизара анаукеи, аҵареи, акультуреи, аспорти, аҿар русқәеи атуризми рзы аилак ахантәаҩы Исмель Биджев, акультура аминистр Рамазан Бороков, ауаажәларратә еиҿкаара «Абаза» ахантәаҩы Мухадин Шенкао. Аҧснынтәи иқәгылеит Аҧыза-министр Беслан Барцыц, Апарламента аиҳабы Валери Кәарҷиа, Аҧсны ахада иабжьгаҩ Владимир Занҭариа. Ҭырқәтәыла абазатә культуратә центрқәа рфедерациа ахантәаҩы Ахмет Хапат, Ескишехиртәи абазатә культуратә центр ахантәаҩы Тургаи Ашба, акльтуратә центрқәа рфедерациа ахантәаҩы ихаҭыҧуаҩ Джансу Лакрба еизаз зегьы салам риҭеит Ҭырқәтәыла иҟоу абаза диаспора ахьӡала. Ҳәарада ацәанырра ҷыдақәа ацын ҭырқәтәылатәи абазақәа рацәажәара. Еиуеиҧшым атәылақәа рҟынтәи аишьцәа аныҳәа еидырныҳәалеит. Мурат Озов ателемост иалахәыз зегьы дырзаҧхьеит ареспублика ахада Рашида Темрезов иҟаиҵаз адныҳәалара.
"Шәышықәсала абазақәа русқәа рыла изқәынхо адгьыл ахьӡ ҭыргон, ирылшеит рыҧсҭазаара ақьабзқәа, ркультура, рбызшәа, рлитература реиқәырхара. Иахьатәи ауснагӡатә еиҭанаҳәоит абаза жәлар ирызкны аинтерес зҵоу ажәабжьқәа, иҵаулоу иара адоуҳатә традициақәа, аинтерес аҵоуп жәлар рырҿиара ахәшьара азҭо зегь рзы. Имҩасааит нас ари афестиваль аиҩызареи аразреи ҟазшьа аманы, инанагӡалааит ахықәкы хада – абаза жәлар рмилаҭтә культура аҿиара. Гәыкала иҭабуп ҳәа расҳәоит ауснагӡатә аиҿкааҩцәа аидеиеи абаҩхатәреи рзы, уи ада изыҟаломызт Абаза жәлар ркультура Афестиваль», – иҳәеит иара.
Ахәаҧшцәа иацырҵеит аконцерт ахәаҧшра. Ачар Меремкулов, Аминат Напшева, Беслан Мижаев, Нателла Чамба, Зарета Хунова, Карина Мамхиагова, Анжела Мукова, агәыҧ «Абазги» – ҳаамҭазтәи абаза естрада ашәаҳәаҩцәа зегьы, иара убас ансамбльқәа: авокалтә «Абазашта», акәашаратә «Абазинка», «Бибаркт», «Амара» идырҧшӡеит ахәылҧаз. Бзиа еицырбахьоу аҧсуа артистцәа Хьыбла Мықәбеи Авто Конџьариеи ашәаҳәаҩ қәыҧш Саниа Таниеи рықәгыларақәа рыла ахәаҧшцәа дыршанхеит.
Ҩ-сааҭк ирызгәамҭаӡакәа ицеит. Ауаа ирҭахын аныҳәа иҵегьы ацҵара.
Ус иагьыҟалоит! Хымҧада! Шықәсык ашьҭахь - иуль 23 рзы.