«Аԥсуа бызшәа асинтақсис иааинырсланы иҩу шәҟәым. Уи хыҵхырҭақәасгьы, шьаҭасгьы иамоуп:
1. Авторцәа 1958 шықәса раахыс раԥхьа Аҟәатәи аҳәынҭ-қарратә пединститут, нас ихьӡ зху А. М. Горки Аԥснытәи аҳәынҭ-қарратә университет аҟны изыԥхьоз алеқциақәа ркурс.
Ҳзыхцәажәо алеқциақәа ркурс абызшәа азеиԥш теориа аизҳазыҕьара, иара убас аԥсуа бызшәа наукала аҭҵаара алҵшәақәа ирықәыршәаны аҽаԥсахуан, ихаҭәаауан.
2. Арсҭаа Ш. К. имонографиа «Аҳәоу мариа апроблема аԥсуа бызшәаҿы». Ари анаукатә усумҭа автор аус адиулон 1960-тәи ашықәсқәа раахыс. Аусумҭаҿы иҭҵаауп аҳәоу мариа апроблема хадақәа: аҳәоу апредикативтә шьаҭа, уи акомпонентқәа, аком-понентқәа рыбжьара иҟоу асинтақсистә жәеибаркыратә хкқәа: аҳәоу апредикативтә шьаҭа аиҵыхра, ахарҭәааразы ахархәара змоу зҳәоу хәҭақәа; аинфиниттә еицааирақәа, нас урҭ иааныркыло аҭыԥ аҳәоу мариа аструқтураҿы; аҳәоу хкқәа модалтә ҵакылеи; хықәкытә ҵакылеи; аҳәоу апредикативтә шьаҭа ахархәараан уи аҩнуҵҟа имҩаԥысуа аҽыԥсахрақәа.
3. Еилоу аҳәоу нас апунқтуациа шьаҭас ирымоуп апрофсссор Л. П. Ҷкадуа лнаукатә-ҭҵааратә усумҭақәа «Еилоу аҳәоу», «Аԥсуа бызшәа апунқтуациа» уҳәа убас егьырҭгьы.
4. Иарбанзаалак абызшәаҿы аморфологиеи асинтақсиси рышь-хәа ҕәҕәала еивҵоуп. Аԥсуа бызшәа асинтақсис аиқәыршәараҿы ацхыраара ҕәҕәа ҟанаҵеит аморфологиа азҵаара хадақәа инарҭ-бааны иахьҭҵаау. Ара ишьаҭанкыроу цхыраагӡаны иҟалеит еиҳарак академикцәа Қь. В. Ломҭаҭиӡеи А. С. Чикобавеи рнаукатә усумҭақәа.
5. Аҵыхәтәантәи ашықәсақәа рзы абызшәа азеиԥш теориа уаҩы иааџьеишьаратә аизҳа-зыҕьара аиуит, ҕәҕәала иазҳаит, еинылеит асинтақсис атеориагьы. Ишьақәыргылахеит еиҳа иҵоураны асин-тақсис амаҭәар, аморфологиатә категориақәеи асинтақсистә категориақәеи рҳәаақәа, аҳәоу марка аҷыдара хадақәа, уи ахаҭәаара, аиҵыхра апроблема хадақәа. Абри зегьы ахархәара аиуеит ашәҟәы аиқәыршәараан.
Ари арҵага шәҟәы ҩуп авторцәа еиқәдыршәаз ауниверситет афилологиатә факультет иазку «Иахьатәи аԥсуа бызшәа» акурс апрограмма иақәыршәаны.
Абри арҵага шәҟәи иазгәаҳҭаз апрограммеи шьаҭас иҟаҵаны еиқәыршәоуп иара убас аколлективтә усумҭа а-V-тәи а-IХ-тәи аклассқәа ирызку аԥсуа бызшәа апрограммеи арҵага шәыҟәқәеи. Убри апрограмма иақәыршәаны иҭыжьуп 4-тәи акласс иазку аԥсуа бызшәа арҵага шәҟәы. Убри иабзоураны иахьа уажәраанӡа ашколи аиҳабыра-ҵареи рыбжьара аԥсуа бызшәа аҵараҿы иҟаз аивгарақәа аԥыххоит, ашкол арҵага шәҟәқәа аԥсуа бызшәа атеориа анаукатә қәҿиарақәа иамоу ирықәшәо иҟалеит. Ари даара қәҿиара шьахәны иԥхьаӡатәуп аԥсуа бызшәа аҵара аус аҟны.
Аԥсуа бызшәа асинтақсис ахәҭақәа: 1) Еилоу аҳәоу; 2) Атәым ажәаҳәа; 3) Апунқтуациа, насгьы абарҭ апараграфқәа: а) афра-зеологиатә жәеидҳәалақәа рыла иаарԥшу азҳәа: б) аҟаҵарба ахьыԥшратә формақәеи ацхыраагӡатә ҟаҵарбақәеи рыла ишьақә-гылоу азҳәа; в) ахьыԥшратә-зкратә формақәеи ацхыраагӡатә ҟаҵарбақәеи рыла ишьақәгылоу азҳәа; г) аҳәаақәҵа, аҭагылазаашьа, еижәлантәу аҳәоу хәҭақәа, алагалақәеи абжьаргылақәеи злоу аҳәоуқәа, ахазырха; д) аиҿагыларатә-аиҕьшьаратә архьыԥшатә инфиниттә еицааирақәа уҳәа убас егьырҭ алкаақәагьы лҩит Л. П. Ҷкадуа.
Аусумҭа егьырҭ ахқәеи, ахәҭақәеи иҩит Арсҭаа Ш. Ҟ.