АҞӘА, абҵара 16 - Sputnik. Аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа рдоктор, академик Ҭеимураз Ачыгәба акоронавирустә чымазара иманы иԥсҭазаара далҵит ҳәа Sputnik иазеиҭеиҳәеит Аԥсуаҭҵааратә институт адиректор ихаҭыԥуаҩ Аслан Аҩӡба.
"Аԥсуа ҭоурыхҭҵаара, ҳаҭҵаарадырра зегьы аиԥш, ацәыӡ ду аиуит. Ҭеимураз Али-иԥа XIX-XX ашәышықәсақәа рызтәи Аԥсны аетнографиеи аҭоурыхи русхк аҟны иналукааша ҵарауаҩын. Инапы иҵижьхьан аҩымҭа хатәрақәа", - иҳәеит аҵарауаҩ.
Аҵарауаҩ илшамҭақәа инарылукаауа иҟоуп амонографиа "XIX-XX ашәышықәсақәа раан аԥсуаа ретникатә ҭоурых", Аԥсны аҵакыраҿы аҭыԥ змаз аетникатә еиҭакрақәа зегьы инарҵауланы иаазырԥшуа.
"Ари аусумҭаҿы инарҭбаааны иазгәаҭоуп Аԥсны аԥсуаа рхыԥхьаӡара аиҵахара апроцесс. Иара даара игәы иҵхон иԥсадгьыли ижәлари рлахьынҵа", - ҳәа азгәеиҭоит Аҩӡба.
Ачыгәба ҩынтәны, 1996, 2007 шықәсқәа рзы Аԥсны Жәлар Реизара адепутатс далырххьан.
Иара иаԥшьгарала Апарламент иаднакылеит 1992-1993 шықәсқәа рзы Қырҭтәыла Аԥсны аганахьала агеноцид шымҩаԥнагоз азы ақәҵара ҳәа азгәеиҭеит Аҩӡба.
Сынтәа иҭыҵит ашәҟәы "Аԥсуаа ргеноцид", Аԥсны Ашәарҭадаратә маҵзура архивтә дыррақәа шьаҭас иаҭаны.
"Ҭеимураз Али-иԥа иԥсҭазаара зегьы зызкыз аԥсуа жәлар рхала рыҿиара азҵаара акәын, Ачыгәба дазҿлымҳан аԥсуа ҭаацәара, ауаажәларра рыбзазара, аетнодемографиатәи, аетнокультуратәи аетнополитикатәи процессқәа, ақырҭуа-аԥсуа еимакы", - ҳәа азгәеиҭоит Аҩӡба.
Ҭеимураз Ачыгәба Аԥсны жәлар рмилаҭ-хақәиҭратә ҵысра далахәын, Аԥсны Жәлар рфорум "Аидгылара" (1988–1992) анапхгара далахәылан, раԥхьатәи ахада Владислав Арӡынба Ифонд аиҳабы дихаҭыԥуаҩын, ианашьан "Ахьӡ-Аԥша" III аҩаӡара (2005).
Ҭеимураз Ачыгәба – аҭоурыхҭҵааҩ, аетнолог, ауаажәларра-политикатә усзуҩ, аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа рдоктор, Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет апрофессор (2011), Аԥсны Аҭҵаарадыррақәа ракадемиа алахәыла-корреспондент (2011), Аԥсны Аҭҵаарадыррақәа ракадемиа академик (2014) иԥсҭазаара далҵит абҵара 16 рзы, 74 шықәса дшырҭагылаз.
Ҭагалан аӡәырҩы бзиа ирбо аамҭоуп. Аԥсны ҭагалан аԥсабара убла хнакуеит. Ақыҭарақәа рҟны анхаҩцәа рҽаҩра ҭаргалахьеит, уажәшьҭа аӡын рҽазыҟарҵоит. Ҽаҩраҭагалара аамҭазы амшқәа кьаҿхо иалагеит. Аҵлақәа рыбӷьқәа ҩеижьхоит. Аҳауаԥхарра +23°С, +25°С иҟоуп.
Ақыҭарақәа рҟны анхаҩцәа рҽаҩра ҭаргалахьеит, уажәшьҭа аӡын рҽазыҟарҵоит.
Анҵамҭақәа рышьҭахь лхәыҷра ахьылхылгаз абаҳчаҟны днаиааиуеит Sputnik акорреспондент Илана Амқәабԥҳа.
Акәыкәбаа ҟәшәара иаамҭоуп ҭагалан.
Аԥсабара аԥшәқәа убла хнакуеит.
Ҽаҩраҭагалара аамҭазы амшқәа кьаҿхо иалагеит. Аҵлақәа рыбӷьқәа ҩеижьхоит.
Ага, ашьха бӷьы иаҵәароуп,
Бӷьы иаҵәароуп иахьабалак.
Аҳауа зҩыда гәыҟаҵагоуп,
Амра сыцуп сахьцалак. Сергеи Агындиа.
быӷькаԥсан Аԥсны
Ԥштәы рацәала иҩычоуп ҳаԥсабара.
Абыӷьқәа "ирылху" ауарҳалқәа ана-ара абаҳчақәа рҟны иуԥылоит.
Макьана аԥхынреиԥш ишыԥхарроугьы, амшынҭалара аамҭа макьана ишхыркәшамгьы.
Аҳауаԥхарра +23°С, +25°С иҟоуп.
Жьҭаарамзазы ахьагьы ҟалоит.
Ашьхарахь асы леихьеит.
"Аԥхьа инаргыланы ҳаибашьцәа анышә иахьамадоу апарк аҟны еиҭаҳҳаит 65 шьапы аԥсаҵлақәа, акамфортә ҵлақәа -13. Аҵлақәа ӡынгьы-ԥхынгьы аиаҵәара амоуп, ашәшьыра ҟанаҵоит. Ҳгәаанагарала ҳажәларгьы ргәы иаҳа иаахәар ҟалоит. Ирацәахеит уаҟа ихыԥсааз аҵлақәа. Убасгьы, администрациа аҿаԥхьа иҟоу апарк аҟны еиҭаҳахоит аҵлақәа, уаҵәы-уаҵәашьҭахь афилармониа ааигәа еиҭаҳҳараны ҳаҟоуп, аҵлақәеи аҵиаақәеи рзы аҭыԥқәа ҳархиахьеит Баграт Шьынқәба ихьӡ зху апарк аҟны, насгьы амшын аԥшаҳәа иахьагу аҵлақәа еиҭаҳҳарц ауп. Сынтәа, 165 ҵла иреиҳаны еиҭаҳҳауеит, уаҳа изалҵуам, аха аԥхьаҟа ҳгәыӷуеит даҽа 500 шьапы реиҭаҳара ҳалшап ҳәа. Амагнолиақәеи, аԥсақәеи, акамфортә ҵлақәеи, османтусқәеи роуп, аҵлақәа очамчырантәи иааҳгеит, агәыӷра ҳамоуп урҭ аднакылап ҳәа", - иҳәеит Џьынџьал.
Шәазыӡырҩы аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik аефир аҟны.