Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Узеигəырӷьаша хҭысуп Ҭырқəтəылантəи Аԥсныҟа нхара ҳəа иаауа ҳџьынџьуаа рыӡбахə ануаҳауа. Еиҳагьы игəадуроуп урҭ рхы-ргəы иақəгəырӷьо рџьынџь дгьыл аҿы ианынхо, аҭаацəарақəа анаԥырҵо, рҵеира анеиздырҳауа. Убас еиԥш, ҳџьынџьуаҩ Мураҭ Ԥлиа быжьшықəса ҵуеит Аԥсны дынхоижьҭеи, араҟа аӷьараҳəа аус иуеит, ауа-аҭынха, аҩыза-ақəла ирҳахьеит.
"Сара, Ҭырқəтəыла, Диузџье иахьаҵанакуа Аԥсара-Цхьынара сынхон. Сара сан даҭырқəа ҭыԥҳауп, убри иахҟьазар ҟалап аԥсышəала аҷҷаҳəа сцəажəо сахьыҟам. Аха, Аԥсны сахьааиз? саԥсшəа иацысҵеит, уи сара сзы даара игəахəароуп", - абас ицəажəара хациркит Мураҭ Ԥлиа.
Иазгəаҭатəуп, Мураҭ Ԥлиа иашьеиҵбы Седаҭгьы Аԥсны дшынхо. Ҩыџьа аишьцəа рыԥсадгьыл рыԥсы ирзалымхуа бзиа ирбоит. Зны-зынла иҟоуп рхы ианахашшаауа уажəаԥхьагьы рабдуцəа зныҵыз рыԥсадгьыл ахь иахьымаацыз азы.
"Ииашаҵəҟьаны, аԥсҭазаараҿы зегьы ҿҳəарак-ҿҳəарак рымоуп. ԥхыӡ избаргьы ихасымҵар ҟаларын, сыԥсҭазаара абас аҽаԥсахып ҳəа. Аха ауаҩы аԥхьаҟа дзықəшәараны дыҟоу заанаҵы издыруам. Зны-зынла лакəҵас исзааиуеит, снатəаны сыхшыҩ азышьҭны саназхəыцлак, убасҟан ауп Аԥсны дгьыл аҟны сшыҟаҵəҟьоу анеилыскаауа", - дҳацəажəон Мураҭ.
Мураҭ Ԥлиа, Аԥсныҟа дшааз заҳаз иашьцəа, ижəлантəқəа даара еигəырӷьеит. Данааз амш аҽны инаркны аимадара рыбжьоуп, рыцəгьа-рыбзиа еилоуп, еиҭанеиааиуеит. Иара Аҟəа ақалақь аҿы иаартны имоуп акəацҭирҭеи ашəҵатəы маҭəақəеи ахьырҭиуа адəқьанқəа.
"Ауаҩы дыхьынхозаалакгьы, ихы ныҟəигарц азы аус иуроуп, ихы дахашшаауа дыҟамзароуп. Аԥсынтəылагьы умаашьар, уззымиааиуа ус ыҟаӡам. Ашьыжь игылаз ауаҩы хықəкык имазароуп. Быжьшықəса раԥхьа санаази Аԥсынтəыла уажəтəи аҭагылазаашьеи еиҿурԥшуазар, иубарҭоуп ҳауаажəларгьы ҳаԥсадгьылгьы аҿиарамҩа ишану. Ауадаҩрақəа иахьабалакгьы иҟоуп, аха урҭ ииашаны иӡбалатəуп, убасҟан ауп амҩа иаша уананыло", - игəҭахəыцрақəа ҳацеиҩишеит ҳџьынџьуаҩ.
Ҭырқəтəыла инхо Ԥлиаа рхыԥхьаӡара маҷҩым. Мураҭ дахьынхоз иқыҭаҿы Аԥсара 80 ҭаацəара рҟынӡа ыҟоуп. Иҟоуп иара убас иуԥыло егьырҭ аԥсуа жəлақəагьы:
"Сара сқыҭаҿы инхо аԥсуа жəлақəа иреиуоуп: Ашəаа, Кəаӡаа, Грынаа, Уанаҿаа, Ҳəатышьаа, Маршьанаа, Мамеҭаа, Аӡынаа, Ахаа, Акалҵбақəа уҳəа. Иаҳдыруа аԥсуара ҳаиҳабацəа ирҿаҳаҵааз ауп. Сгəы иалоуп аҭоурых бзианы еилкааны иахьаҳзымдыруа, ҷыдала исҳəозар, сара сыжəлантə рҭоурых убрахь иналаҵаны", - ҳəа азгəеиҭеит ҳџьынџьуаҩ.
Мураҭ излаиҳəо ала, дара рыжəлаҟынтə раԥхьа Ҭырқəтəылантəи Аԥсныҟа нхара иааз Меҭин ԥлиа иоуп. Меҭин иҭаацəа иманы, ихҩыԥацəа иаԥхьа иргыланы иԥсадгьыл ахь ихынҳəра иҟалап иҿырԥшы бзианы иҟалазар иара ижəлантəқəа ԥлиаа рзы. Уи ус шакəу шьақəнарӷəӷəоит, аишьцəа Меҭини Седаҭи рхымҩаԥгара.
Мураҭ Ԥлиа дҭаацәароуп ҩыџьа ахшара драбуп, иԥшəмаԥҳəыс Аҩӡԥҳауп. Иара даара дрықəгəыӷуеит изызҳауа аҿар, иҭахуп ҵарадыррала Аԥсны ахьӡ-аԥша ҭыргарц, рыԥсадгьыл иахьӡырҳəагақəаны иҟаларц, ҳажəлар ирхыргахьоу агəаҟра ажəытəра иазынхарц, аҭоурых аҟны ашьҭа амырӡырц.
"Сара агəра згоит, маҷ-маҷ акəзаргьы, атəым тəылақəа рҿы инхо аԥсуаа рыԥсадьыл ахь ишыхынҳəуа. Аԥсадгьыл, абызшəа, аҵас, ақьабз, иааизакны милаҭк ахаҿра анӡыруго, ухатəышьҭра анумоу, еиҳау разҟы ыҟаӡам", - дҳацəажəон Мураҭ Ԥлиа.
Ииашаҵəҟьаны, зыԥсадгьыл акыр шықəса раԥхьа иахыгаз ҳауаажəлар, урҭ рыхшра, рмаҭацəа рџьынџь дгьыл ианазыхынҳəуа, еиҳау насыԥ ыҟам. Нас ишԥа, "Ԥсҭазаарас иҟоу ԥсадгьылуп, ныӡаарас иҟоу тəымдгьылуп". Ҳаԥсадгьыл аҿы аԥеиԥш бзиа зегьы иҳамазааит, ҳаҩнду ҳ-Аԥсынра ԥшӡа еиднакылааит нырцəи-аарцəи иҟоу зегьы!
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, нанҳәа 15 – Sputnik. Бзыԥ аӡы дагеит ҳәа иршьоз Питертәи атуристка лыԥсыбаҩ ԥшаауп, абри атәы аанацҳауеит Аԥсны Аҭагылазаашьа ҷыдақәа рминистрра апресс-маҵзура.
Аԥшаарақәа ирылахәын Гагреи Гәдоуҭеи араионқәа рымцарцәара-еиқәырхаратә бригадақәеи Аҳәынҭқарратә инспекциа аӡыҵалаҩцәеи, аволонтиорцәеи.
Аӡӷаб лыԥсыбаҩ ԥшаан амашәыр ахьыҟалаз аҭыԥ аҟынтәи шә-метрак инахыганы, ацаҟьа азааигәара, ԥшьметрак аҵаулараҟны.
Ҩыџьа атуристцәа зықәтәаз аквадроцикл Риҵаҟа узгоз амҩа иаҿҟьеит нанҳәа 12 рзы.
1998 шықәса рзы ииз арԥыси аԥҳәызбеи Аԥсныҟа ԥсшьара ҳәа иааит Санкт-Петербургнтә. Аквадроцикл қьырала иргеит.
Аҷкәын ибыргәым аахақәа иоуит, аквадроцикл Бзыԥ аҟәараҿы ирбеит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Дызусҭада хатәгәаԥхарала арыцҳара иақәшәаз ажәлар рывагыларазы, рхақәиҭтәразы гәыҩбарак ҟамҵакәа, еимгеимцарак ала изыӡбо? Аусуҩ, аҳақьым, арҵаҩы. Аус уцызуа. Угәыла. Удыр. Зны-зынла акала егьырҭ зегь ирылумкаауаз. Азеиԥш уаҩы.
Нанҳәамза 14 ашьыжь ашараз Аԥсны амра атыҩ ишакыз заҳаз рҟынтәи шәҩыла арахь амҩа иқәларц рыӡбеит. Урҭ рҟынтәи иҟан Аԥсны иаахьаз, бзиа избахьаз. Иҟан аӡбахә мацара заҳахьаз. Аха уи акәмызт урҭ ргәы-рыԥсаҿы ихадараз. Ихадараз - арыцҳара иҭашәаз рыдгылара, рывагылара акәын. Убри аан ирдыруан аибашьра еиқәханы изалымҵыр шауазгьы. Аха ауаҩы наџьнатә аахыс ицәа-ижьы иалоу аҟазшьа ҷыдақәа ируаку – аҽа уаҩытәыҩсак ицхраара ахымԥадара аԥыжәара агон.
Арахь амҩа иқәларц зҽеидызкылоз рҟынтәи иҟан аԥсра абла иҭаԥшхьаз, абџьар зкхьаз. Иҟан иржәышаз аӡыхь ахы ыҵнамхыцкәа аԥсҭазаара ашәхымс иацы иаахыҵыз. Иҟан ҭаацәарак рхадацәа. Иҟан аԥазаҵәқәа. Ажәлеи абиԥареи уаҵәтәи амш иадызҳәалашаз. Аха абарҭ аминуҭқәа раан урҭ рҟынтәи аӡәызаҵәыкгьы хьаҵрак ҟасҵап ҳәа дхәыцуамызт. Иҟаз мҩа заҵәык акәын – Аԥсныҟа.
Ажәытә зны ахақәиҭраз Бырзентәыла иқәԥоз рыцхыраараз амҩа иқәлаз апоет ду Баирон иеиԥш Аԥсныҟа амҩа дықәлеит Урыстәыла уаҵәтәи аԥеиԥш зырлашартә аҟара аҟазара злаз, "Чем меньше мужчин, выбирающих страх, тем выше полет ястребиный…" ҳәа изыԥхьаӡоз апоет қәыԥш Александр Бардодым. Аԥсны иҟоу аиашареи аиашамреи зыблала избарц зҭаххаз, Польша атәылауаҩ Годав Иануш Анжеи Аԥсны дахьааиз, абџьар шьҭыхны ҳажәлар дрывагылеит. Аҳҭнықалақь агара ихгьы ақәиҵеит.
Анкьа зны забацәеи забдуцәеи аҭырқәа шхәақәа рыла амшын ихырхәхәалан атәым жәҩан иаҵаргалаз рхылҵшьҭрақәа шьҭахьҟа игьежьит ахааназ ирымбацыз, аха рыԥхыӡ иалаз рҭоурыхтә ԥсадгьыл ахь. Ранацәеи рабацәеи рыбла инҭагәӡны, уажәыҵәҟьа ҳхынҳәуеит ҳәа раҳәаны, арахь амҩа иқәлеит "ашьа ахала аҽадыруеит" ҳәа ажәаԥҟа шиашоу агәра ҳзыргаз Нхыҵ Кавказаа рыҷкәынцәа. Урыстәыла, Украина, Прибалтика, Белоруссиа уҳәа ииз, изызҳаз, аиаша азықәԥара зшьа-зда иалаз аԥсуаа рыцхыраара иазыхианы амҩа иқәлеит ахацәа.
Иуҳәар ауеит ауаҩы ихала ихы даназынхо игәаӷь егьа иӷәӷәазаргьы, цәшәарак аҵалар алшоит ҳәа. Наԥсҵәык иҟаз аԥсуа жәлар ԥшьмиллионк инареиҳаз, бџьарла еибыҭаз амилаҭ рҿаԥхьа шәарак шрымамызгьы, хатәгәаԥхарала "ҳахьышәҭаху ҳаҟоуп, ҳшәашьцәоуп" ҳәа ашьха каҵәарақәа ирхысны ҳшымгәыӷӡоз ианаарыдгыла, рымч еиҭа мыч ацлеит, рыгәаӷьрагьы ҩбахеит, ихԥахеит.
Ушаӡәыку жәаҩыла, шәҩыла ауаа анааувагылалак, уаӡәкра уаалҵны ухы уҩахоит. Уӷәӷәахоит.
Аԥсуа жәлар ирыдгыланы иқәгылеит: Адыгатәи ауаажәларратә еиҿкаара "Адыгэ Хасэ", Ҟарачытәи адемократиатә еилазаара "Джамагат", ачечен жәлар рзеиԥшмилаҭтә Конгресс, абаза уаажәларратә еиҿкаара "Адгылара", Алада-Уаԥстәылатәи ауаажәларратә еиҿкаара "Адамон ныхас", Дон, Ҟәыбина аказақцәа реиҿкаарақәа. Адунеи иахыҵәеит Еиду аштатқәа, Германиа, Ҭырқәтәыла, Шьамтәыла инхоз аԥсуа жәлар рхаҭарнакцәа рықәгыларақәа. Иҿаҳазарц, идагәазарц зҭахыз ҳәынҭқаррақәак рҿынӡагьы инаӡеит урҭ рыбжьы.
Адунеиаҿ иахьагьы инагӡаны ирзеилымкаац аԥсуаа рфеномен - урҭ ақырҭцәа риааира рылзыршаз. Иҭырҵаауеит. Сара сгәаанагарала, уи афеномен аԥсадгьыл ахьчареи, абзиабареи, ахақәиҭреи ахьыԥшымреи разгәышьреи реиԥшҵәҟьа иахәҭаны иҟан аидгыларагьы.
Ҳаиқәырхара иацхрааз аидгылара... Ҳәарада, аԥсуаа рыԥсадгьыл азы аҵыхәтәантәи ахаҵа иԥсы ныҭшәаанӡа еибашьышан, аха иахьатәи ҳиааира ԥсыс иахоу иреиуоуп хатәгәаԥхарала иҳавагылаз, аамҭак ала аԥсуа иеиԥшҵәҟьа ахәыцра иалагаз, зхы-зыԥсеиԥш ҳадгьыл бзиа избаз...
Ирацәаҩуп, ирацәаҩӡоуп урҭ рҟынтәи ари адгьыл иамардаз... Наӡаӡа ара иаанхаз... Ҳажәҩан цқьа, ҳажәҩан лаша зыԥсыцқьақәа аҵоу...
Аԥсны Аԥсынны адунеи иақәлахарц азы Ҟабарда-Балкариа, Ҟарачы-Черқьесиа, Аедыгьтәыла, Чечниа, Ингуштәыла, Даӷьсҭан, Нхыҵ Уаԥстәыла, Аахыҵ Уаԥстәыла, Ҭырқәтәыла, Шьамтәыла, Урыстәыла, Белоруссиа, Украина, Естониа, Азербаиџьан, Ҟазахстан, Кыргызстан, Ҭаҭарстан, Узбекистан, Туркменистан уҳәа рҟынтәи шәҩыла аиаша иазықәԥоз ауаа.
Иахьа ҳара ҳзы ихадароу - еиҵагылоу ҳабиԥара абарҭ ахьӡқәа рхамшҭыртә рааӡароуп!
Иахьа ҳара ҳзы ихадароу - абарҭ ауаа иҳацрыхьчаз ҳаԥсадгьыл амырӡроуп!
Иахьа ҳара ҳзы ихадароу - уаҳа абри адгьыл аҿы ашьа камшуа аҟаҵароуп!
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит: