Аԥсуа изы ахьӡи аҳьымӡӷи еснагь зегь раԥхьа игылан. Ус ауп сара ишысгәалашәо схәыҷрашықәсқәеи сыҩеидасымҭеи раамҭаз ирыҵаркуа ахҭысқәа сырзааҭгылозар. Сызхаану инаҷыданы, аиҳабацәа рцәажәарақәеи жәлар рҳәамҭақәеи ҳарзааҭгылозар, ахьӡи ахьымӡӷи ртәы зҳәо аҳәамҭақәа маҷым. Аиашазы, аӷьычреи ақәылареи уамак иус бзианы аӡәгьы иаликаауамызт, акы заҵәык "хара ицон рахәык, шәахәык заԥцаны иаазгоз" рҳәо саҳахьан, агәыла иҵаӷьычра пату шақәмыз аарԥшуа.
Схы здыруанаҵы исгәалашәо сырзааҭгылозар, иҟан агәнибархара, ма ахьымӡхыхра иахҟьоз ауаҩшьрақәа, арҳәра, ақәылара, аџьыбаҭалара уҳәа, ацәгьоурақәа рыӡбахә усҟангьы иааҩуан, аха иахьеиԥш амҽхак рымамызт. Саб дуаҩ ҭынчын, аха дыџьбаран. Аҭаацәараҿы быжьҩык ахшара ҳаҟан. Зны заҵәык ҳаилартәаны иҳаиҳәахьан "аӷьычра, ақәычра, амаҳагьара" аӡәгьы ишианеимыжьуаз. Ус иҳәеит, избанзар иара изы ахьӡи аҳьымӡӷи ирыҵаркуаз рацәан.
Иахьа Аԥсны Аҩнуҵҟтәи аусқәа рминистрра мчыбжьык ахь знык иҳаднагало адырраҭараҿы сқыҭа Кәтол ахаҭарнакцәа рыӡбахә ансаҳалак, дак насылԥсаауеит, избанзар "апоетцәа рқыҭа" ҳәа изышьҭаз кәтолаа рҵеицәа ас ацәгьоурақәа ҟарҵомызт аибашьра иалагаанӡа.
Аибашьра анеилга ашьҭахь, ҳабҩарақәа ааԥшуа иалагеит аԥсуаа. "Аиааира ҳгеит, иаҳҭаху ҟаҳҵоит" ҳҳәазшәа, "зыӷәра зыҿҟьаз аҽуреиԥш" нкылашьа ҳамамкәа ҳааҟалеит. Нкылашьа змам ацәгьоурақәа рҿаԥхьа азакәан аныԥсыҽха, амораль ззырҳәо анкаҳа, ҳашнеишнеиуаз акыр игәаӷьыуацәоу ацәгьоурақәагьы цәырҵуа иалагеит. Урҭ рахь иҳаԥхьаӡар алшоит зықәра маҷу рцәа аԥҽра. Ари аҩыза зымпыҵҟьаз рыуа, рҭахы налакны, ақыҭа иалырцон анкьа, ажәлар ахьцәажәогьы цәажәатә рымамызт, избанзар акыр ихьымӡӷуп ҳәа иԥхьаӡан. Абарҭқәа рыдагьы, ицәырҵит гьангьашрылатәи ауаҩшьрақәа, ауаа рӷьычра. Ахаангьы сгәы иаанагомызт ԥсыуак ихы иаҭәеишьоит ҳәа ауаҩы дышьны аҵеџь иҭажьра, ауаҩы дӷьычны гыгшәыгҵас даанкыланы изныҟәара, аԥара арҳара аҳаҭыраз. Аҵыхәтәантәи ахҭысқәа сырзааҭгылозар, уҭра уҭзырҟьо хҭысуп абаандаҩы цәгьаԥсышьа иҭаны абахҭаҿы ишьра. Уи аҵкысгьы еицәоуп ацәгьоура ҟазҵаз ирыдгыланы Аԥсны Апрокуратура ахада аԥхьа амилициа аусзуҩцәеи, ауацәеи, аҭахцәеи реизара. Ус анакәха, ацәгьоуцәеи азакәан еилазго аанызкылашеи рморалтә ҩаӡара еиҟарахеит.
Исгәалашәоит урыстәылатәи аусдкылаҩ Сергеи Клемантович ишьра еиҿызкааз ҳәа гәҩарас ирымаз данҭарк, Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрра аҿаԥхьа ауацәа еизаны амитинг шымҩаԥыргоз, мамзаргьы уи аус Иреиҳаӡоу аӡбараҭаҿы ианырыӡбоз иара "афырхаҵа хада" Жәлар Реизара адепутат Нодик Кәыҵниа "беспредел" ҳәа анҿиҭуаз - абри зегьы иаанарԥшуеит ҳмораль алаҟәра ишалагаз. Аҽы иаҳәаша акәадыр иаҳәон рымҳәоз ажәытәуаа…
Аԥсны атәылауаҩ Омар Мерцхәылаа дҭакны дызмаз ҳәа гәҩарас ирымоу зегь аԥсыуаауп, аԥсуа ҭаацәарақәа ирааӡаз роуп. Иабацеи нас наџьнатә аахыс ахьӡи ахьымӡги ҳәа ауаҩы данырааӡоз иларааӡоз? Аибашьра анеилга ибжьаӡзар, амал еизыҳәҳәареи асасааирҭақәа рынкылареи рфилософиа аҳра ауа ианалага?! Ибжьаӡит, азакәангьы мчыдахеит азы.
Иара азакәанқәа ирхылаԥшырц зуалу ирхаҭарнаку ауаҩӷьычра далахәуп ҳәа иааныркылаз Анзор Ҭарба цәгьаԥсышьа иҭаны Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрра ахыбраҿы дҭадырхозар, уи ҟазҵаз ҳәа гәҩарас ирымоу амилициа аусзуҩцәа Аԥсны Апрокуратура хада "аҩынтәи арбаандаҩра" (домашний арест) захьӡу рызхоуп ҳәа азырыԥхьаӡозар, атәылаҿы аусқәа шҽеим аанарԥшуеит. Азакәан зыҟоу азакәан иацымныҟәо рахьырхәразоуп, урҭ рыҩганк анеиҟарахалак, аҳәынҭқарра ауасхыр еилабааит ауп иаанаго.
Ҳаԥхьаҟа ишьҭоуп алхарақәа, иалырхуа дарбанызаалак абри азҵаатәы аус анадимула, ҳабдуцәа раԥхьа идыргылоз ауаҩреи, ахьӡи, аҳьымӡӷи рыхьчара аԥсҭазаара ианыӡаауеит, ихьыԥшым, изинтәу аҳәынҭқарра ҳаргылоит ҳәа ҳаззеибашьыз аидеиагьы ацәаара ҳамбо иҟалар алшоит.
Ахьӡи ахьымӡӷи хымԥада азакәан аҿы иарбам, аха игәаӷьыуацәоу аус зымпыҵҟьоз ихаҭагьы иара иҵкарызгьы ҩыџьа ахьцәажәо идырцәажәомызт анкьа, уажәы ахшыҩ анаҳдырҵогьы убап, убриаҟара шьаҭанкыла аҽаԥсахт аԥсуа дунеихәаԥшышьа, иара убас, акыр иԥсыҽхеит амчра имҩаԥнагарц иауалу ахьырхәра.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аԥсны агәабзиарахьчара аминистр Ҭамаз Ҵахнакьиа арадио Sputnik аинтервиу аҭо далацәажәеит атуристцәа хыԥхьаӡара рацәала рыҟазаара аԥснытәи амедицина ахәо иамыхәо, аҳәаа иахысуа атестқәа зырзыҟарымҵо, акоронавирус аҟазшьақәа ухы иадубалар хымҩаԥгашьас иаҭаху уҳәа ртәы.
- Ҭамаз Мурман-иԥа, нанҳәа 1 азы иаадыртит аурыс-аԥсуа ҳәынҭқарратә ҳәаа, атуристцәа хыԥхьаӡара рацәала атәылахь иҭалеит. Абри инадҳәаланы аҭагылазаашьа хәшьарас иашәҭозеи?
- Хәшьарак аҟаҵара макьаназ изаауп. Уажәоуп зегь аналагаз. Иааиуа ахымчыбжь рыҩныҵҟа иҟало аабап. Ихадароу ашәарҭадаратә ԥҟарақәа рықәныҟәароуп. Урҭ аӡәгьы иаԥимхыцт макьана. Атуристцәа ахьаангыло аобиектқәа, акрыфарҭақәа зегьы абжьагарақәа рыҭоуп. Шәача аԥышәала иаабоит ауаа шырацәоу, аха аҿкра зауа рхыԥхьаӡара шшәарҭам.
- Аҳәаа ахысраан ауаа ргәабзиаратә ҭагылазаашьа ҭырҵаауама?
- Уаанӡа, аҳәаа иахысуаз рхыԥхьаӡара анмаҷыз уи аҟаҵара мариан. Уажәы, зықьҩыла ианахысуа ргәаҭара уадаҩуп. Ауаа уахи-ҽни агәаран иқәгыланы аҳәаа иахысуеит, амра ицәгылоуп. Ҳәарада, ауаҩы ицәеижь аԥхарра асуеит. Атепловизор, ма атермометр абри аан ииашоу аинформациа урҭараны иҟаӡам.
- Ареспубликаҿ аус ауам Агәабзиарахьчара аминистрра "ацәаҳәа ҷыда". Аҿкыра аҟазшьақәа зхы иадызбалаз ауаҩы ихы шԥамҩаԥигар акәу?
- Ааи, атехникатә проблемақәа ыҟоуп, аха амобилтә оператор ҳиҳәоит уаанӡатәи аусуратә режим иазыхынҳәырц. Ауаҩы иҭагылазаашьа дацәшәартә ихы ибозар аҳақьым дидҵаалароуп.
- Аԥсны араионқәа руааԥсыра иҟарҵар акәузеи?
- Араион ауааԥсыра ртәы уҳәозар ишьақәыргылоуп амаршрутизациатә схема ҷыда. Раионцыԥхьаӡа амашьына рыҭоуп, иахәҭахар апациент Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭахь инагаразы.
- Иазхома ареспубликаҿ алаборантцәа, атестқәа рҭак ҟазҵаша?
- Аҭҵаарақәа заҟа ирацәахо аҟара еиҳа-еиҳа иуадаҩхоит. ПЦР-диагностика ҟазҵо ҳәа иҳамоу хҩык алаборантцәа роуп, аха ҳара ҳгәы иҭоуп аҽа ҩыџьа рдырра ацҵаразы иахәҭоу аиҿкаарақәа рахь рышьҭра. Дара алаборатортә диагностика атәы рдыруеит, аметодика ҿыц аҵара рзымариахоит. Иҳәатәуп нанҳәа 8 рзы ишаагахо акомпиутертә томограф. Гәдоуҭатәи агоспиталь аҟны иаразы аҭыԥ рхиоуп.
- Аоперштаб аилатәараҿы шәхаҭыԥуаҩ иҳәеит аепидимиологиатә ҭагылазаашьа еицәахар ҳахәаӡом ҳәа. Уи ииҳәаз шәақәшаҳаҭума?
- Ҳара амедусҳәарҭақәа азҳархион ҳуааԥсыра рхыԥхьаӡара иаҿырԥшны. 100 нызқьҩык ауааԥсыра рҟынтә ихьанҭоу, зрыԥҳа аҳауаҭарсра аҭаху ачымазцәа 20-ҩык ракәхоит ҳәа ҳазнеиуан. Ичмазаҩыз рыстатистика ала, 80% аҿкра рыдубалаӡом, ихьанҭоу ачымазцәа ҳәа изышьҭоу 2,5% роуп иҟоу. Макьаназы абри астатистика инақәыршәаны, хәшәыла, маҭәахәыла ҳаизибархоит.
- Ирҳәон ашоура ҟалар ачымазара ықәҵуеит ҳәа. Логика ҳәа кыр аҵоума ари?
- Иазырыԥхьаӡоит аультрафиолет анырра ҟанаҵоит ҳәа. Уи адагьы ианшоуроу ауаа аҩныҵҟа итәаӡом, адәахьы идәылҵуеит, ус анакәха аҿкрагьы еиҳа ашьҭкаара уадаҩуп.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Есма Ҭодуаԥҳа, Sputnik
Тҟәарчал араион, Бедиа ақыҭа ииз Наҭелла Џьынџьал дхәыҷызар аахыс анхашәатә бзазара далааӡан. Лара лаби лаб иашьеи Аџыри Мышәи Џьынџьалаа зыхьӡи зыжәлеи еидкыланы ирҳәоз ауаа иреиуан, Нхыҵи Аахыҵи шьхала иахьымныҟәацыз ыҟамызт, ақәыларақәа ирылахәын, ишәарыцон.
"Саб Аџыр ихьӡын. Аџыри Мышәи аишьцәа ракәын. Ҽыла иныҟәон, қәылара ицон, аҽқәа ааргон. Усҟан аҽқәа пату рықәын. Дара есымша ԥсыуа маҭәала еилаҳәан, рыхҭарԥақәа рхаршәны. Абарҭ анхамҩа усгьы иаҿын. Усҟан даҽакала иҟан, даҽа гьамак аман. Ауааҳә ҟарҵон. Амхы иҭагыланы ианырашәоз ашәа ҳәо, абри аџьабаа змо акы акәны акәымкәа, рыԥсы аларшьозшәа акәын ишазыҟаз. Убри иаҳбаз ауп ҳаргьы иахьа иааҳго", – ҳәа еиҭалҳәоит Наҭелла, луҭра далсны днеиуа, лаарыхрақәа лнапы налыршьуа.
Лара аҭаацәара даналала нахысгьы лыԥшәма Пиотр Џьапуеи лареи Тҟәарчал ақыҭан рхатә џьабаала анхара напы адыркит. Урҭ ирааӡеит хәҩык ахшареи зежәҩык амоҭацәеи. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра ашьҭахь, рынхара зегьы аныблы, Тҟәарчал иқәҵын, иахьа иахьынхо Бабышьира иааит. Араҟагьы ҿыц анхара иалагеит, ирымоу зегьы дара рнапала иҟарҵаз ауп, рхатә џьабаа мацарала, адгьыл ақәаарыхрала рхы-рыхшара рааӡеит.
Наҭелла луҭраҿы иҟам ҳәа акы ыҟам: ҳзышьцылоу анаша, апомидор инаркны, апырпыл, апатырџьан, ахәыл, апырпыл хаа, акырпыжә, ашьынка, аҟаб уҳәа, зеиуахк уҭаху афатә архаагақәа. Урҭ инарҷыдангьы сылаԥш иҵашәеит ауҭра иалагылаз, зыбӷьқәа џарџаруаз ҵиаак. Ари закәызеи ҳәа сахьҵааз, аҭаҭын ауп ҳәа салҳәеит.
"Абри аԥхьа абра ҳанаа анхара, иҳадырҵеит аҟаҵара, ақыҭа зегьы иҟарҵеит. Убас иҟалеит, агарҭа ҳмоуа. Уи ауҭраҭых шыҟабҵо еиԥш, абас ибрашәеит, ибцәаӷәеит, ибчалтит, еиҭабҳаит. Нас икнаҳан иҳарҩеит, ианҩа нахыс абас иаҳҷаҷуеит. Уи агәыр ыҟамзи абас, идуу, убри ала еихаԥсаны, иаҳҷаҷуеит. Нас иҳарҩеит, икнаҳҳаит, анаҩс аҭирахь ирысҭеит. Уи ашьҭахь иҟаҳамҵеижьҭеи акырҵуан. Уажәы абас цырақәак ауҭра иалеиҭаҳан иҟасҵеит, ауҭразы ибзиоуп иара", – ҳәа еиҭалҳәоит лара.
Ауҭраҭых инаҷыдангьы амх дугьы ҟаҵаны ирымоуп, аџьықәреи аҟәыди ахьрызҳауа. Адгьыл заҟа бҭаху ыҟоуп, иузыҟаҵозар лҳәоит лара. Наҭелла Џьынџьал ишазгәалҭо ала, лара лзын аарыхра ааԥсароуп ҳәа лызҳәом, уимоу акы данаҿым ауп лгәы ианазымчҳауагьы. Иаалрыхуа акәзар, лхазы мацара акәым, лҭаацәа зегьы ирхьылгӡоит, ақалақьқәа рахь ирзылшьҭуеит, лгәылацәа ракәзар, урҭ рыда схала стәаны иагьысзыфом лҳәоит.
Лыҩцараҟны уажәнатә иалыркхьоу аӡынтәи аҵәахқәа ахы убар, аҵыхәа узымбо иҭәуп. Иара убас ақыҭанхаҩ нага ишиҷыдаҟазшьоу еиԥш лыҩнаҭа ахш-харҵәы агым. Иара уигьы ашә рҩаны аӡын азы иахьылҵәахуа адагьы, ашә-аӡагьы аркқәа ирыланы сылаԥш иҵашәеит.
Уи шыҟалҵо атәгьы сзеиҭалҳәеит абас:
"Ашә аӡа абас иара злахысхыз аӡы ала еиҵаҵаны, аџьыкхыш агьамала инаҭаны абас иасыркуеит. Ашә рҩа усгьы иҟаҳҵоит, абригьы абас. Аибашьраангьы абри ҳаарыхра иҟаҳҵоз ала акәын ҳазланхоз, аӡәы акы иҭаххаргьы ҳаицхыраауан, уажәгьы ак ҟаларгьы, абри ҳхала ҳтәаны иаҳфаӡом, схала сара сыгәгьы иаҭахӡам, аӡәы акы иҭахума, зегьы сызрыхьӡандаз ҳәоуп сшыҟоу. Нас сара иҿыцу акы ахәыцрагьы бзиа избоит, схатә гьамала. Уажәы акониак иарҭо архаагақәагьы аарыхны, уигьы снапала иҟасҵоит. Ажәакала, иҳалшо ала ҳанхоит", – ҳәа еиҭалҳәоит лара, аибашьраантәи ауадаҩрақәа уажәгьы лхы-лгәы ишҭоу мҩашьо.
Лашҭа акәытқәеи ашәишәиқәеи рыла иҭәуп. Урҭ ирыцуп акәатақәагь, ачақәагьы. Ачақәа лмаҭа Алмас Џьапуа иоуп иаазгаз лҳәоит, убри иара азҿлымҳара иоун, рааӡара далагеит ҳәа ҳалҳәеит. Ажәакала, ақыҭанхамҩа агьама лара лмаҭацәагьы ишьҭыркааит.
Зхатә џьабаала инхо аҭаацәара ауадаҩрақәагьы маҷымкәа ирымам, аха уи рындырԥшӡом, акы ҳагуп ҳәагьы рҳәом, ргәы аартуп, доуҳалагьы ибеиоуп. Ари анҵамҭак алагьы иузҳәом урҭ рнапы злаку аусхкқәа зегьы.
Ҳаицәажәараан Наҭелла исзеиҭалҳәеит имаҷымкәа ажәытә ажәабжь ссирқәагьы. Лара лыбаҩ ҷыда шыҟоу ала, алаф азгьы лыбз хуп. Изыхәҭоу лафла дзыԥсоугьы иалҳәоит, ажәа азы хара ицо лакәым. Лыҩнаҭа иаҭаауа зегьы напы рҭәыла ишоулышьҭуа еиԥш, саргьы, ишысымуазгьы, напыда сылмышьҭит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
"Араса атәыла анҭыҵ ианахырго ашәахтә аԥыхуп ҵыԥх аахыижьҭеи. Егьыс араса аҽаҩра 13 нызқь тонна рҟынӡа сынтәа иҟалоит ҳәа ҳазыԥшуп. Уи аҿыхра, аизгара, аҭира иалагахьеит. Араионқәа рҟны араса ахьрыдыркыло еиҿкааны ирымоуп, макьаназы ахә 60 мааҭ рҟынӡа ыҟоуп. Сынтәа аҽаҩра ҵыԥх аасҭа еиҳауп. Иҟоуп араса ахәшәтәра иахьахьӡаз, аҳәынҭқарраҟны аԥара аҟамзаара иахҟьаны ахәшәтәра иахьагхазгьы ыҟоуп. Араса ачымазара акит, ҳахьахьымӡаз. Аҽаҩра иҟоу 60 процент рҟынӡа араса бзиоуп ҳәа адырра ҳамоуп", - иҳәеит Барганџьиа.
Иара иазгәеиҭеит иахьа аҳәынҭқарраҟны азҿлымҳара шыҟоу ақыҭанхамҩа аҿиара азҵаара аганахьала.
Шәазыӡырҩы аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sрutnik аефир аҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит: