Асҭанда Арӡынԥҳа.
Sputnik. Жан Марк Данто Франциа иҟоу ақалақь Сан Назер аҟынтәи Аԥсныҟа дааит 1997 шықәса рзы, жәларбжьаратәи агуманитартә миссиа "Движение против голода" далахәны. Жан иусутә ныҟәара иԥсҭазаара зегь еиҭанакит.
"Усҟантәи аамҭазы Ангола сыҟан, ахәышәтәырҭа аргылара салахәын. Ус, УВКБ апроект ала Аԥсны имҩаԥыргоз аусурақәа урылахәхароуп рҳәеит. Аамҭақәак рыла Луандантәи Қарҭынӡа сааит, уантәи Аҟәаҟа", ҳәа еиҭеиҳәоит Жан.
Жан Марк диит Франциа, Сан Назер ақалақь аҟны, Британиа ду иҟоу Ноттингемтәи ауниверситет доушьҭымҭоуп. Ауниверситет ашьҭахь аӷбақәа рпроектқәа ҟаиҵон иқалақь гәакьаҿ, аха нас диасуеит жәларбжьаратәи агуманитартә еиҿкаарахь усура ҳәа.
25 шықәса зхыҵуаз арԥыс зынӡагьы издырамызт дахьцоз. Аԥсны аӡбахә зынӡагьы имаҳацызт.
"Аиаша уҳәозар, раԥхьатәи сцәаныррақәа акыр еилататоуп. Анголантәи Аԥсныҟа санаауаз аламҭалаз сычмазаҩхан, ашоура сыман", ҳәа игәалаиршәоит иара.
Дыззаз аус ҩымчыбжьа рыла аҭыԥ иқәҵаны ацара иҽазикуанаҵы хымз даанхарц иҳәеит, аиҿкаара аҽа нџьнырк даиуаанӡа. Хымз рцынхәрас шықәсык даанхеит Аԥсны Жан Марк.
1998 шықәса рзы Гал араион аҟны апроблемақәа ҟалеит, ахҵәацәа рацәаҩны наҟтәи аган ахь ииасит. Жәыргьыҭ араион аҟны урҭ рзы алагерқәа ргылатәхеит. Шықәсыки бжаки рышьҭахь еиҭах Аԥсныҟа дхынҳәит. Уи анахыс араҟа иԥылаз анасыԥ Аԥсны дааннакылеит иахьанӡагьы.
Аԥхьа аргыларатә еилахәыра еиҿикааит, аха аусура рацәак лҵшәа амоуит, нас аусура далагеит HALO Trust аҟны.
Иахьа, Жан Марки иԥшәмаԥҳәыси ирааӡоит хҩык ахшара, ихатәы бизнес ала ихы ныҟәигоит. Ифирма аԥенџьырқәеи ашәқәеи раагареи рықәыргылареи иазкуп. Иарахьы иднагало зегьы гәахәарыла рымаҵ руеит.
"Уахык зны, иахьатәи слахәылеи сареи ҳтәаны ҳаицәажәон. Иара усҟангьы асеиԥш иҟаз афирмаҟны аус иуан. Ҳаргьы убас фирмак зааҳмыртрызеи ҳәа ҳазхәыцит. Насгьы сара сзанааҭ иацәыхарам уи аус", ҳәа игәалаиршәоит Жан Марк.
Аԥенџьыр системақәа реиқәыршәашьа атехнологиа аилахәцәа интернетла иҭырҵаауан.
Иахьа, Жан ҳҭыхырҭатә гәыԥ Ачадара аус зуа изауад иныҩныга-ааҩныган идирбоит, аусура шымҩаԥысуа рзеиҭеиҳәоит. Араҟоуп иахьыҟоу аилахәыра аофиси ацехқәа ҩбеи. Ашҭаҟны аӡҭарчы ҳнахьыԥшит.
"Иахьатәи аамҭазы ирацәаҩуп зашҭақәа рҟны аӡҭарчқәа ыҟазар зҭаху", — иҳәеит иара ҳалаԥшқәа ахьхаз гәаҭо.
Анаплак аҟны аус руеит 40-ҩык ауааԥсыра. Иҟоуп Шьамтәылеи Иорданиеи рҟынтәи арепатриантцәа. Аусура аиҳарак амеханизациа азууп, ауаа хылаԥшцәоуп иҳәоит жан.
"Аԥсны атәымтәылауаҩ ибизнес хиртыр ауазаап", — сҳәоит сара.
"Зегьыҵәҟьа маншәалан иҟам. Сара слахәыла сыԥшәма лашьа иоуп. Сара сымацара сзы акыр ауадаҩрақәа ҟалон. Шәаргьы ижәдыруеит уи ус шакәу, проблемақәас иҟоу".
Жан иазгәеиҭоит иахьазы дтәымуаҩны ихы шимбо. Араҟа иҟоуп иҭаацәа, иҩызцәа, бзиа иибо иусура. Иԥеи иԥҳаи аԥсуа школ ахь иныҟәоит, ран лбызшәа бзиаӡаны ирдыруеит. Иара Жан ихаҭагьы еиликаауеит абызшәа, маҷкгьы иҳәоит. Урҭ идыррақәа акыр ихәоит иԥсҭазаараҟны.
Иара дравторуп жәаба инацны апоезиатә шәҟәқәеи апрозатә шәҟәқәа ҩбеи. Иажәеинраалақәа анылеит "Аԥсуа поезиа антологиа". Анатоли Аџьынџьал аԥсшәахь еиҭеигахьан аурыс, аукраин, абаза, ачеркес, ауаԥс шәҟәыҩҩцәа ражәеинраалақәеи ражәабжьқәеи. Иара иажәеинраалақәа реизгакәа ҩба аурысшәахь еиҭагоуп: "Улья" (Аҟәа, 1967 ш.), "Белая земля" (Москва, 1975 ш.). Анатоли Аџьынџьал иԥсҭазаара далҵит 1977 шықәсазы.
"Анатоли Ҭархәына-иԥа Кәтол ақыҭан диит. Иара ҳпоезиа аҭоурых аҟны даанхеит зхатә ҩышьа, зхатә сахьа башьа змаз иакәны, амилаҭтә поезиаҟны раԥхьаӡа акәны аметафоратә дунеи адкылашьа, адунеибашьа ирызҟазаз рҿиаҩны. Уи зегьы ираҭәам, ирынасыԥым. Убас иҟан иара илаԥшбашьа. Изааигәаз ауаа саргьы среиуан. Ицәажәара ҳшымгәыӷӡоз ашьха џьара ахы ирхон, лаԥшҵашәарақәак иоуан, апоетцәа адуқәа шыҟаз дыҟан уи аганахьала. Иара зышьҭабжь ахара игоз аестрадатә поетцәа дреиуамызт, ихаан ҳара ҳҟынгьы ус еиԥш иҟан. Иҵегьы ахӡыргара имандаз, иҵегьы активра иландаз уҳәартә еиԥш дыҟан иара, аха урҭқәа гәхьаас имамызт, иҩышьа иҿыцыз цахак еснагь иадиҵон, акы алеигалон, ирҵаулон, убри ԥсҭазаарас иман. Иара заа иԥсҭазаара ҿахҵәеит, ҩынҩажәи быжьба шықәса дшырҭагылаз, гәыблыла ҳауаажәлар днаскьаргеит. Ԥшрала–сахьала анцәахша иакәын, убас деибыҭан, днаӡаааӡан, иалкааз уаҩын", - иҳәеит Лашәриа.
Са исҭахуп адгьыл еиԥш ачҳара сымазарц,
Амаҷ азыҳәа сыҵҟьо сҟамларц.
Са исҭахуп адгьыл еиԥш аразра сылазарц,
Сгәы ҟьаҟьаӡа еиҵыхны ауаа рзы инхарц.
Анатоли Аџьынџьал
Шәазыӡырҩы аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, рашәара 6 - Sputnik. Аҟәатәи ақалақьтә ӡбарҭа "Аԥсныбылтәы" уаанӡатәи адиректор хада Беслан Аҩӡба иганахьала аҩнтәи абаандаҩраҟантәи аанкыларҭахь нанҳәа 3 рҟынӡа днагазарц азы Аԥсны Апрокуратура хада иҟанаҵаз азашшра мап ацәнакит. Абри атәы аанацҳауеит Апрокуратура хада асаит.
Аӡбарҭа аӡбарала Беслан Аҩӡба аҩнтәи абаандаҩраҿы дыҟазаауеит ԥхынгәы 20 рҟынӡа.
"Аԥсныбылтәы" уаанӡатәи адиректор хада хәажәкыра 20 инаркны Аҟәатәи ақалақьтә ӡбарҭа аӡбарала аҩнтәи абаандаҩраҿы дыҟан, уи иаанаго ашьаусҭҵааҩ ҩыралатәи иақәшаҳаҭра имамкәа иҩны ддәылҵыр (сааҭки бжаки иҩны азааигәара анеиааира аламҵакәа), инхарҭа ҭыԥ иԥсахыр, аимадара ихы иаирхәар, асаламшәҟәқәа, анашьҭымҭақәа, абандерольқәа иоулар ма ишьҭлар ҟалом ҳәа ауп.
Аха рашәара 3 рзы Апрокуратура хадахьы инеит аинформациа Аҩӡба аҩнтәи абаандаҩра аԥҟарақәа еилеигеит ҳәа, убри азоуп аӡбарҭахьгьы изашшыз.
"Аԥсныбылтәы" уаанӡатәи аиҳабы иганахьала ашьаус хацыркуп ацәгьоурақәа ԥшьба рыла Аԥсны Ашьаустә закәанеидкыла ахәҭаҷ "Инапы ианҵаз аҳәынҭқарратә мазара мҽахы ҭбаала ахатәтәреи аныхреи" ахәҭаҷ инақәыршәаны. Ашьаусҭҵаара излаԥхьаӡаз ала, Аҩӡба ицәгьоура иалҵшәаны аҳәынҭқарра иаиуз аԥхасҭа иааизакны иартәоит 31 миллион 438 нызқь мааҭ, аха ари аԥхасҭа аԥхьаӡара макьана ихыркәшаӡам. Ашьаусҭҵаара аҳәаақәа ирҭагӡаны Аҩӡба Аҳәынҭнаплакы анапхгаҩыс иусура аамҭа зегьы ҭырҵаауеит аԥхасҭа зегьы амҽхак аилкааразы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит: