Нанҳәа 30, 2018 шықәсазы Казан имҩаҧысит Урыстәыла ажәларқәа рмилаҭтә литературақәа аҩбатәи рфестиваль. Уи рхы аладырхәит шәҩык инареиҳаны Урыстәылатәи Афедерациа арегионқәа 26 рхаҭарнакцәа. Афестиваль аҿы Ҟарачы-Черқьестәи ареспублика хаҭарнакра азыруан апрофессор, афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор Пиотр Чекалови, абаҩхатәра злоу апоет қәыҧш, ателеканал «Архыз 24» ажурналист Артур Кенчешаови. Ҳара Пиотр Чекалов иахь аҳәара ҟаҳҵеит аинтерес зҵоу ари алитературатә форум иадҳәалоу ҳазҵаарақәа рҭак ҟаиҵарц.
– Шәара шәынхоит, аус жәуеит Ставрополь ақалақь аҟны. Афестиваль аҿы Ҟарачы-Черқьестәи ареспублика хаҭарнакра азыжәуа ишҧаҟалеи?
– Ииашаҵәҟьаны, сара шьҭа ҩынҩажәа шықәса рҟынӡа ҵуеит Ставрополь сынхоижьҭеи, аус зуеижьҭеи, аха Ҟарачы-Черқьес – сара сыҧсадгьыл ауп, сара ара сиит, исызҳаит. Уи адагьы, сыҭҵааратә усумҭақәа рхырхарҭа хадақәа рыдҳәалоуп ареспублика ажәларқәа рмилаҭтә литературақәа, хаҭала абазатә: Микаель Чикатуев ирҿиара аҭҵаара иазкуп скандидаттә диссертациа, адоктортә акәзар - абазатә жәеинраалеиқәыршәара ашьақәгылара аҭоурых. Спубликациақәеи сҭыжьымҭақәеи реиҳарак (урҭ 200 иреиҳауп, урҭ рахьтә 20 – монографиақәоуп) рызкуп абазатә литература апроблемақәа. Аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы схы рыласырхәуеит афольклортә ҩымҭақәа реиҭаҭыжьра, амилаҭтә шәҟәыҩҩцәа рҩымҭақәа аурыс бызшәахь реиҭагара иазку апроектқәа рынагӡара. Урыстәылатәи Афедерациа ажәларқәа рмилаҭтә литературақәа ацхыраара рыҭара апрограмма аҳәаақәа ирҭагӡаны, 2017 шықәсазы иҭыжьын антологиақәа ҩба: «Урыстәыла ажәларқәа ҳаамҭазтәи рлитература. Апоезиа», «Урыстәыла ажәларқәа ҳаамҭазтәи рлитература. Ахәыҷтәы литература». Уажәы аҭыжьра азырхиара иаҿуп апрозазы антологиа. Сара салахәын арҭ аҭыжьымҭақәа зегьы разырхиара, абазатә литература иадҳәалоу (арегионалтә милаҭтә редакциатә хеилак хадара азиуеит Георги Чекалов). Убри инамаданы сара афестиваль ахь ааҧхьара сырҭеит Урыстәыла амилаҭтә литературақәа рыцхрааразы апрограмма аиҿкааратә еилакы.
– Ишҧамҩаҧыси афестиваль, насгьы шәара шәышҧалахәыз?
– Афестиваль асасцәа иднардыруан хкы-хкыла Урыстәыла абызшәақәеи алитературақәеи, урҭ зегьы цәырган алитературатә кәакьқәа ҧшьба рҿы: «Аксакалы», «Книжныи», «Лекционныи», «Детскии». Сара салахәын «Лекционныи» аҟны имҩаҧсуаз адискуссиа. Араҟа ирылацәажәан абызшәа, акультура, алитература, Урыстәыла ажәларқәа ртеатртә, реиҭагатә усура. «Абазатә литературеи, иреиӷьу иара ахаҭарнакцәеи», захьӡыз сааҭктәи алекциа саҧхьеит. Уи аҟны сазааҭгылеит ҳлитература ашьақәгылареи аҿиареи ретап хадақәа, урҭ равторцәа – Т. Табулов, П. Цеков, Х. Жиров, Б. Тхаицухов, К. Джегутанов, М. Чикатуев ртәы. Сықәгылара ихадоу ахәҭа азкын Керим Мхце ирҿиара.
– Иарбан регионқәоу ицәыргаз?
– Афестиваль аҟны ицәырган ҳтәыла арегионқәа рацәаны Кареилиеи Иакутиеи рҟынӡа, убарҭ рхыҧхьаӡараҿы ҳгәыларатә республикақәа: Даӷьсҭан, Ҟабарда-Балкариа, Чечентәыла, Ингуштәыла, Ҟрым… Асценақәа ҩба (адуи ахәыҷи) рҿы аамҭакала имҩаҧысуан аныҳәатә концертқәа. Урҭ ирылахәын Урыстәыла еиуеиҧшым ақалақьқәа рҟынтәи аҟазацәа-анагӡаҩцәа: ахореографиатә, авокалтә ансамбльқәа, ашәаҳәаҩцәа, аиҭаҳәаҩцәа...
– Ишәҳәа иҟалозар, абаза шәҟәыҩҩцәа рахьтә аӡәыр днеихьазма Казан?
– Казан абаза шәҟәыҩҩцәа аӡәыр даҭаахьоу атәы сара исыздырам. Аха иҟоуп фактк, уи сгәаламшәар ҟаломызт. Керим Мхце имоуп ажәеинраала «Телеграммы», уаҟа иарбоуп Казан ахьӡи, хаҭала Сарапультәи амҩеи. Аха уи акәӡам аус злоу, аҩымҭа лызкын ари ақалақь аҿы инхоз аҧҳәызба, аамҭак азы Керим алитературатә институт аҟны аҵара ицызҵоз. Сара дсыҧшааит лара, сагьлыҿцәажәеит ҳпоет изкны. Ари амомент сара ихадоу акы акәны исыҧхьаӡоит. Иҭабуп Казан ари аиҧыларазгьы!
– Иџьашьатәу хҭысуп. Шәара шәхаҭа раҧхьаӡа акәны шәаҭаама Казан?
– Ааи, раҧхьаӡа акәны. Сара сеигәырӷьоит иахьсынасыҧхаз асеиҧш идуу, аинтерес зҵоу алитературатә ныҳәа алахәхара. Казан – идуу, иҧшӡоу қалақьуп, ҳәарада угәаҿы инымхар залшом. Сара убри аҩыза ацәанырра сыман, тәым қалақьк акәымкәа, сықалақь ахь саазшәа.
Авидео. П.К. Чекалов илекциа: