"Аԥсҭазаараҿы акгьы машәыршәа ишыҟамло ҩаԥхьа агәра згеит. Ҵыԥх Ҭырқәтәыла иҭсыжьит унеишь-уааишь ҳәа ззырҳәо, ҳдиаспораҟны ауаа хатәрақәа ирызку альбом. Урҭ амшқәа рзы ҳаибадырит аԥсуа бырг Аҳмеҭ Ашәымхәеи сареи. Аԥсны инадҳәаланы еиуеиԥшым азҵаарақәа сзықәиргылон. Абри ҩышә шықәса рҟынӡа раԥхьа, амҳаџьырра ҟалаанӡа аԥсуаа рынхара-рынҵыра атәы уазҳәо акыр еиқәханы иҟоума ҳәа азҵаара ансиҭа, азныказы исҳәо сҿамшәо саанхеит, избанзар иахьа Аԥсны ҳабла ашьцылахьеит еилаԥсоу архитектура иаҵанакуа аҩнқәа. Ажәытәра рныԥшуеит рԥашьа рышшышьала аԥацхақәа. Егьыс аԥсуаа ржәытә ҩнқәа сымбацкәа сыҟан, аха "ишԥаҟам" сҳәеит… Раԥхьа сылаԥш иҵашәаз ауп Блабырхәа иҟоу Барцыцаа рыҩны. Убриаҟара сгәы иақәшәеит, иара уи аҩны амшьҭа бзиоуп ҳәа исыԥхьаӡоит, имҩақәҵаганы исзыҟалеит. Аҩны 150 шықәса ахыҵуеит", - лҳәеит Жьиԥҳа.
Лара иазгәалҭеит иҭылхыз ажәытә кәасқьақәа 52 рҟынтәи аныӡаара амҩа иқәгылоу шырацәоу.
Шәазыӡырҩы аудио.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Жьиԥҳа Ҭырқәтәыла иӡыргаз лышәҟәы азы: ас ахә ршьоит ҳәа сазыԥшымызт
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан еиҿкааз ажәыларақәа ирхадаз иалҵшәахеит 1993 шықәса,цәыббра 27 рзы Аҟәа ахақәиҭтәра. Уи аҽны аԥсуаа рыр Аҟәа агәы иалалеит ,Аԥсны Аҳәынҭқарра абираҟ Аминистрцәа реилазаара ахыбра иахашәыршәырит, аҳҭнықалақь ахы иақәиҭтәхеит.
Аибашьра зхызгаз амедеҳәшьцәа Аҟәа аҳақәиҭтәра иалахәыз Агәымшәараз амедал занашьоу Нанули Саманџьиаԥҳаи , Леон иорден занашьоу Емма Инаԥшьԥҳаи Аџьџнџьтәылатә еибашьра аветеран , Агәымшәараз амедал занашьоу Борис Саџьаҭиԥеи ргәалашәарақәа ртәы еиҭарҳәеит арадио Sputnik аефир аҟны.
"Ари (аибашьразы-азгәаҭа) ҳара ҳаԥсы ахьынӡаҭоу есқьынагьы ҳгәаҵаҟны иҟазаауеит…Ҳазлаз агәыԥ ашьха-хысратә рота акәын, напхгара аиҭон Лиосик Цыгәба.
Ажәыларақәа ыҟан акымкәа-ҩбамкәа. Ҩада Ешырантәи ҳалбааны Уазабаа, Ахалшениа, аӡфымцастанциа аума, Одишьа, 920-тәи аҳаракыра, Ҩада Кьалашәыр, убас ауп Аҟәа ҳагьшалалаз. Аамҭак-аамҭак рыман зегьы, ҽнакала иҭаурцәоз акәымызт, ишәатәын-изатәын. Шрома (Гәыма ду) раԥхьатәи ажәылара ыҟан абҵара 3 рзы, ҳаибашьратә мҩа уамаӡак аԥышәа амамкәа ҳаиҵазырхоз аусқәа ҟалеит, насгьы аӷа имч ӷәӷәан.
Уаҟа иҟаз ҳгәыԥ мацара акәымызт, 300-400 –ҩык ыҟан, ҳаибадыруагьы ҳаҟамызт. Убра иаҳнарбеит аӷа дазусҭаз, иарбџьарымчқәа шыӷәӷәаз. Убраантәи зыԥсы ҭаны иалҵыз иахьа уажәраанӡагьы ҳазхәыцуеит ҳазлалҵи ҳәа. Иаҳбон дара ртехника иҟанаҵоз, ҳара аҟәара ҳақәыԥсаны ҳаанхеит. Реибашьыгатә ҳаирпланқәа ҳхагыланы рџьаԥҳаны зегьы ҳаларҵон, рыбзарбзанқәа, ртанкқәа зегьы ҳаихсуан. Ҳара хԥа-ԥшьба БМП ҳаман, ус ҳгәы иаанагон ҳара ҳаҟара иӷәӷәоу ыҟамызшәа. Уи ажәылараҟны аџьабаа ҳдырбеит", - ҳәа игәалаиршәеит Партанаӡе.
Иаҳа инарҭбааны аицәажәара аудиофаил аҟны.
АҞӘА, цәыббра 27 – Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Аслан Бжьаниа Аахыҵ Уаԥстәыла Атәылахьчара аминистр Ибрагим Гассеева ианеишьеит Агәымшәараз аорден, Қырҭтәыла Аахыҵ Уаԥстәыла ианажәлаз иааирԥшыз афырхаҵараз.
"Ҳаҭыр зқәу Аԥсны ахада, Атәылахьчара аминистр, аҩызцәа. Азин сышәҭ Аиааира амш шәыдысныҳәаларц Аахыҵ Уаԥстәыла ахадеи ажәлари рыхьӡала, ишәзеиӷьасшьарц аҭынчра, ашәҭыкакаҷра, ԥхьаҟатәи амш лаша. Ҳаҭыр зқәу Аԥсны ахада, ари аҳамҭа сара гәадыурала иныҟәызгалоит", - иҳәеит Гассеев.
Анаҩс, Ибрагим Гассеев Атәылахьчара аминистрра агәаларшәагатә ҳамҭақәа аиҭеит.
"Арҭ амшқәа рзы Аԥсны иқәынхо, милаҭрацәала еилоу ҳажәлар, Аԥсны арбџьар мчқәа рыруаа, ҳаиашьаратә жәларқәа, аҳәаанырцә иҟоу хыԥхьаӡара рацәала аԥсуа диаспора иазгәарҭоит игәырӷьахәу амшныҳәа – 1992-1993 шықәсқәа рызтәи Аԥсны жәлар рџьынџьтәылатә еибашьраҿы иргаз Аиааира амш", - иҳәеит Аԥсны Атәылахьчара аминистр Владимир Ануа иқәгылараҿы.
"1992 шықәса нанҳәамзазы аԥсуа жәлар мцаԥшьла дырхысырц аҳәаа дхыҵны ҳадгьыл ашьа каршуа дықәлеит аӷа. Уи хықәкыс иман аԥсуа ҳәынҭқарра, аԥсуа жәлар, аԥсуа бызшәа шьаҭанкыла рықәгара.
Аамҭа кьаҿк иалагӡаны аӷа импыҵеихалаз ақыҭақәа, ақалақьқәа шьала икәабеит. Аҭынч уааԥсыра ракәзар ақырҭуа фашизм агыгшәыгра зегь рхыргар акәхеит ҳәа азгәеиҭеит иара.
Ҳәашьак амамкәа иуадаҩын ашьаӡа-гәаӡа илсны аиааирахь уназгоз амҩа. Ацәыӡ дуқәа, арыцҳарақәа, аԥсыҭбарақәа ирылсны инеиуан ҳажәлар. Шьҭахьҟа хьаҵшьа ыҟамызт, избанзар Аԥсны аҟазаареи аҟамзаареи ирыбжьагылан, уаҵәтәи аԥеиԥш ахыц иакын, азқьышықәсақәа ирылсны иахьанӡагь иааиз аҭоурых ашәарҭара иҭагылан.
Аха ҳара аиааира ҳамгар алшомызт, избанзар аиашаразы ҳақәԥон, аиашаразы ахымца ҳаҿагылон, аиашаразы ҳаԥсҭазаарақәа ҳреигӡомызт. Аӷа иҭархаразы, игәыхәтәы иахьымгӡаразы рыжәҩа ҳамаданы иҳавагылеит Нхыҵ Кавказ ареспубликақәа рҟынтәи ҳашьцәа, Алада Урыстәыла аказақцәа, Асовет еидгыла уаанӡатәи атәылақәа рҟынтәи ҳиашара еилызкааз, аҳәаанырцәтәи адиаспора рхаҭарнакцәа",- ҳәа иҳәеит Ануа.
Аԥсны Атәылахьчара аминистр иӡбарала Аиааира амшныҳәа аламҭалаз аинрал Владимир Ҳаразиа имедал ранашьан арратә прокурор ихаҭыԥуаҩ, аиустициа аподполковник Руслан Лагәлаа, арратә прокурор ихаҭыԥуаҩ, аиустициа амаиор Аслан Инаԥшьба.
Амедал "Аԥсны аҭынчра аиҿкааразы" ланашьан Аштаб хада ашәҟәеиҿкаара аиҳабы Лиана Габуниаԥҳа.
Иара убас, Аԥсны ахада иқәҵарала Атәылахьчара аминистрра афицарцәа жәохә-ҩык аԥаратә ҳамҭақәа ранашьан.
Цәыббра 27 1993 шықәсазы аԥсуа ар Аҟәа агәахьы инеит, асааҭ 15:30 рзы Аԥсны Аҳәынҭқарра абираҟ "Аминистрцәа реилазаара" ахыбра иахадыргылеит.