АҞӘА, цәыббра 5 – Sputnik. Аԥсуа поет, ашәҟәыҩҩы Таиф Аџьба ҩ-томкны еиқәыршәоу иҩымҭақәа реизга ианылеит аԥсышәалеи урысшәалеи иаԥиҵахьаз арҿиамҭақәа, абри атәы арадио Sputnik иазеиҭеиҳәеит аизга аиқәыршәаҩ Аԥсуаҭҵааратә институт аҭҵаарадырратә усзуҩ хада Валентин Коӷониа.
"Таиф Аџьба диижьҭеи 80 шықәса аҵра иақәыршәаны иҩымҭақәа зегьы акьыԥхь иабарц азы аус аиҿкаара снапы ианырҵеит. Уи имариаз усмызт, избанзар ашәҟәыҩҩы иҭынхаз арҿиамҭақәа зегьы еизганы акьыԥхь иазырхиатәын. Убас еиҿкаатәын, дарбанзаалак аизга иаԥхьо автор ганрацәала уи деиликаартә еиԥш", - ҳәа азгәеиҭеит Коӷониа.
Иара иажәақәа рыла, аизга аҩтомк ианылеит ахәыҷқәа ирызку ажәеинраалақәа, апоемақәа, алакәқәа, аԥсшәахь еиҭеигаз аҳәаанырцәтәи ашәҟәыҩҩцәа рҩымҭақәа, иара убас автор аурысшәахь еиҭеигахьаз ихатә ҩымҭақәа.
Аизга аҩбатәи атом аҿы иаагоуп Аԥсны жәлар Рџьынџьтәылатә еибашьра аан Таиф Аџьба ииҩуаз имшынҵа, иҭаацәеи иареи еимырдоз асаламшәҟәқәа, автор изку агәалашәарақәа, иара убас иинтервиуқәа.
"Ари аизга аус анадызулоз, Таиф сааигәара дыҟазшәа, иаҳа ишеиӷьу сыҵаиҳәозшәа, сымҩақәиҵозшәа акәын сгәы ишабоз", - иҳәеит Коӷониа.
Аԥсуа поет, ашәҟәыҩҩы Таиф Аџьба диит хәажәкыра 11, 1939 шықәсазы Гәдоуҭа араион Аҷандара ақыҭан. 1962 шықәсазы иара Аҟәатәи апедагогикатә институт афилологиатә факультет дҭалеит, уи даналга ашьҭахь, агазеҭ "Аԥсны Ҟаԥшь", ажурнал "Ашколи аԥсҭазаареи", ашәҟәҭыжьырҭа "Алашара" рредакциақәа рҟны аус иуан, Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла алитературатә абжьгаҩыс дыҟан.
Таиф Аџьба жәаба инареиҳаны аизгақәа дравторуп. Раԥхьатәи иеизга "Ажәеинраалақәа" ҭыҵит 1968 шықәсазы. 1989 шықәсазы, апоет 50 шықәса ихыҵра инақәыршәаны, акьыԥхь абеит иалкаау иажәеинраалақәеи ипоемақәеи реизга "Аныҳәаԥхьыӡ". Ари аизгазы иара 1998 шықәсазы ианашьан Дырмит Гәлиа ихьӡ зху Аԥсны Аҳәынҭқарратә премиа.
Таиф Аџьба аԥсуа хәыҷтәы литература даклассикуп. Иара икалам иаҵыҵит ахәыҷқәа гәыкала бзиа еицырбахьоу ажәеинраалақәа рацәаны.
Таиф Аџьба хабарда дыбжьаӡит жьҭаара 9, 1992 шықәсазы. Аҟәа иалахан иҟаз апоет ақырҭуа гвардееццәа иҩны ддәылганы дыргеит. Иахьа уажәраанӡагьы илахьынҵа еилкаам.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, мшаԥы 16 – Sputnik, Бадри Есиава. Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа амедусзуҩцәа ашықәс иаалагазар руалафахәы рызшәоуп ҳәа Sputnik иазеиҭеиҳәеит Гәдоуҭа араион афинанстә ҟәша аиҳабы Роман Гамсаниа.
Иара иҳәеит арахь иаҵанакуа ауалафахәқәа роуп, аковидтә центр аҿы аус зуа рзы ашәарацҵақәа ракәымкәа ҳәа. Урҭ ашәарацҵақәа Ареспубликатә биуџьет аҟынтәи ауп ишынарышьҭуа.
"Араион иарбанзаалак уал амам. Ажьырныҳәа, жәабран, хәажәкыра рзы аԥарақәа зегь шәоуп. Асоциалтә ҳаҿы излацәажәо аковидтә центр аусзуҩцәа рԥарацҵа акәзар ҟалап", - ҳәа иҳәоит Гамсаниа.
Аҵара аусхк аҿы акәзар, арҵаҩцәа руалафахәы роураҿы иҟан аиҵахара, аха урҭ аԥарақәа уажәы араион абиуџьет иахыԥхьаӡалоуп, ашәахьа инаркны ашәарақәа ирылагоит.
"Проблеманы иҟоу уи ауп - ҳара дотациатә раионуп. Ҳхатә ԥарақәа ҳазхом. Мызкахьала абиуџьетникцәа руалафахәы азы 27 миллион мааҭ ҳҭахуп. Убри азы аулафахәқәа реиҳарак ареспублика иашәоит. Ианаамҭоу иаарышьҭуам ҳәа сызҳәом, избанзар графикла амза 10 - 15 рзоуп ашәарақәа анымҩаԥырго. Ҩымш-хымш анахылало ҟалоит, аха уи учҳартә иҟоуп. Мызк ахыланы ауалафахәы ҳшәоны исгәалашәом", - ҳәа иҳәоит Гамсаниа.
Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа аҳақьым хада ихаҭыԥуаҩ Ангелина Оҭырԥҳа ишьақәлырӷәӷәеит ауалафахәы ашәаразы еиҵахара шыҟам, аиҵахара аҭыԥ шамоу аковид госпиталь аусзуҩцәа ршәарацҵаҿы.
"Иахьынӡаздыруа ала атәыла зегьы аҿы ашәарацҵа еиҵаханы иҟан. Ҳара ҳҿы мацара акәым. Уажәы асиақәа еиҿдырԥшуеит", - ҳәа лҳәоит Оҭырԥҳа, иагьазгәалҭоит ашәарацҵақәа зхьыԥшу амаҵзуреи аҷаԥшьара ахыԥхьаӡареи шракәу.
Аԥсны афинансқәа рминистр ихаҭыԥуаҩ Саид Гәбаз иҳәеит амедусзуҩцәа рзы ашәарацҵақәа Агәабзиарахьчара аминистрра ишышьақәнаргыло. Иароуп Афинансқәа рминистррахь аԥаразоужьразы азыҳәа ҟазҵо.
"Ажьырныҳәеи жәабрани рзы аԥарақәа шәоуп. Хәажәкыразы аминистрраҟынтә аинформациа ҳмоуцт", - ҳәа иҳәеит иара.
Sputnik аредакциа Агәабзиарахьчара аминистррахь аҭагылазаашьа аилкааразы иҵааит, аха макьаназы хҳәаа амоуцт.
Гал араион ахадара аҵара аҟәша аиҳабы Екатерина Габелиаԥҳа асоциалтә ҳақәа рҿтәи аинформациа мцуп ҳәа ахылҳәааит.
"Арҵаҩцәа ауалафахәы роухьеит. Еиҵахарак ыҟазаргьы, ҩбаҟа мчыбжь роуп, аԥсуа уалафахәи аурыс уалафахәи хаз-хазы иахьроуа аҟынтә. Ҳаҳасабеилыргаҩцәа ари аус адырулон. Убри ауп изыхҟьаз. Ииасыз амчыбжь азы ауалафахәы неит, аха еихша-еихшаны", - ҳәа лҳәеит лара.
АҞӘА, мшаԥы 16 - Sputnik. Еиду аштатқәа Урыстәыла аганахь асанкциа ҿыцқәа аланагалеит ҳәа аанацҳауеит РИА Новости Аҩны шкәакәа адыррақәа ҵаҵӷәыс иганы.
"Иахьа (мшаԥы 15 рзы - аред.) Џьо Баиден Иусбарҭа Урыстәыла аганахьала ауснагӡатәқәа аднакылеит аҵыхәтәантәи аиҳабыреи аԥшыхәратә маҵзурақәеи ЕАА асуверинитети аинтересқәеи ахьҵыршәаауазы", - ҳәа аҳәоит Аҩны шкәакәа аҳәамҭаҿы.
Рашәара 14 раахыс ЕАА афинанстә усҳәарҭақәа азин рыҭам Урыстәыла Абанк хадеи Афинансқәа рминистрреи хәызмоу ақьаадқәа рымрыхәҳаларц.
Вашингтон иара убасгьы аԥкрақәа аланагалеит атехнологиатә еилахәырақәа фба рганахьала урҭ "урыстәылатәи амаҵзура ҷыдақәа ркиберпрограммақәа ирыцхраауеит" ҳәа ишьаны. Арахь иаҵанакит арратә технополис "Эра".
Адокумент аҿы иҳәоуп Урыстәыла Адәныҟаԥшыхәратә маҵзура "инарҭбаау акибершпионаж" SolarWind ацхыраарала имҩаԥнагоит ҳәа.
Асанкциатә сиа хадырҭәааит Урыстәыла 32 еилахәыреи хатәхаҿи рыла "алхрақәа рхы рыладырхәит" ҳәа рызҳәаны.
"ЕАА азыхиоуп аҩыза-ҳәынҭқаррақәа, апартниорцәа ршәарҭадара аиқәыршәара, иҟаҳҵогьы аҽазнык ишьақәнарӷәӷәоит ари апринцип ҳшацәхьамҵуа", - ҳәа аҳәоит аҳәамҭа арелиз аҿы.
Уи адагьы Американтәи иқәырцоит Вашингтон адипломатиатә миссиа аусзуҩцәа жәаҩык. Мшаԥы 15 ашьыжь, жәларбжьаратәи аусқәа рзы Афедерациа ахеилак ахантәаҩ актәи ихаҭыԥуаҩ Владимир Џьабаров аҳәамҭа ҟаиҵеит ари Москва аҭак шанаҭо.
Ахаша Урыстәыла ААР аҟынтә РИА Новости адырра аиуит ЕАА ацҳаражәҳәаҩ Џьон Салливан Урыстәыла ахада ицхырааҩ Иури Ушаков иахь дышнаԥхьаз, Баиден Урыстәылеи ҳареи ҳаизыҟазаашьақәа еиӷьтәтәуп ҳәа ииҳәаз ашьҭахь асанкциа ҿыцқәа аларгалар Москва уи аҭак шанаҭо.
Уаанӡа Баидени Владимир Путини ҭелла реицәажәараан иҳәеит ахԥатәи атәылаҿы еиԥылар шиҭаху. Урыстәыла ахада ипресс-маӡаныҟәгаҩ Дмитри Песков асанкциақәа алагалахаанӡа иҳәахьан урҭ ахадацәа реиԥылара иацхраауа ишыҟам.