02.09.2019 10:41 911
02.09.2019 10:22 915
02.09.2019 09:05 916
01.09.2019 20:43 889
30.08.2019 14:39 523
30.08.2019 13:12 555
29.08.2019 17:28 555
29.08.2019 16:32 579
29.08.2019 15:00 569
27.08.2019 17:08 567
27.08.2019 15:44 1224
26.08.2019 16:16 555
26.08.2019 16:00 553
26.08.2019 12:58 617
26.08.2019 12:26 619
26.08.2019 08:31 615
25.08.2019 21:20 611
25.08.2019 18:55 549
25.08.2019 18:18 549
25.08.2019 15:22 543
25.08.2019 14:27 19
25.08.2019 12:50 19
25.08.2019 10:10 23
25.08.2019 08:45 25
Популярное
Керч Аџьынџьтәылатәи еибашьра аҿы иҭахаз Аҧсны атәылауаа рбаҟа аргылара азҧхьагәаҭоуп
891
16.08.2019 13:11
Керчтәи адгьылбжахабжа – Аџьынџьәылатәи еибашьраан аидысларақәа рыхсаалаҿы зегьы раасҭа Аҧсны атәылауаа ахьҭахаз ҭыҧны иҟоуп.
Аҟәа. Нанҳәамза 16. Аҧсныпресс. Лана Ҵәыџьҧҳа. Аҧсныпресс арра-патриоттә проект “Ахьӡ архынҳәра” аҳәаақәа ирҭагӡаны еихьӡылоу арубрика аус адулара иацнаҵоит. Апроект амҩаҧгара иалагӡаны, Керчтәи адгьылбжахабжа аҿы Аџьынџьтәылатәи еибашьра аҿы иҭахаз Аҧсны атәылауаа рбаҟа аргылара азҧхьагәаҭоуп. Апроект “Ахьӡ архынҳәра” анапхгаҩы Григори Скворцов Аҧсныпресс ахь иааишьҭыз адыррақәа рыла, Ҟрым аҭаареи, аматериалқәа реизгареи, иарбоу аусура аиҿкаареи рзы Аҧсны анапхгара апроект афинанстә цхыраара анаҭеит: “Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада Рауль Ҳаџьымба, Жәлар Реизара – Апарламент аиҳабы Валери Кәарҷиа, Аҳәынҭқарра Ахада Иусбарҭа анапхгаҩы Беслан Барцыц ҭабуп ҳәа расҳәарц сҭахуп иаадырҧшыз агәцаракра азы. Урҭ иҟаҳҵаз аҳәара акыр ахшыҩзышьҭра арҭеит. Убри иабзоураны иахьа сара Керч исзыҧшуп”.
Григори Скворцов Керч абаҟа аргылара инамаданы аусурақәа рхацыркра ҵаҵҕәыс иамаз далацәажәеит: “Ҳара аконцлагерьқәа рҿы ирбаандаҩыз Аҧсны атәылауаа рзы архив анеиқәҳаршәа ашьҭахь, ааҧынра 1942 шықәсазы Керчтәи адгьылбжахабжа, ақыҭа Парпач (уажәы Батальное) акәша-мыкәша асовет ар рыкәшареи рҧыххаареи рышьҭахь иҭҟәаны иргаз асолдатцәа ирызку аусшәҟәқәа маҷымкәа иаҳҧыхьашәеит. Хабарда ибжьаӡыз рыуацәеи рҭахцәеи ҳадҵаало иалагеит. Керч иҟалаз атрагедиа аҵыхәала азыҳәамҭақәа шырацәоу зырҵабырго астатистика аарҧшхеит. Ари атема аус адулара акыр аамҭеи аџьабааи ацын. Уи ҭакҧхықәрала иазнеитәын”.
Григори Скворцов Аҧсны атәылауаа Ҟрым, Керч азааигәара изеибашьуаз атәы далацәажәеит: “Ишеилкаахаз ала,1941 шықәса анҵәамҭазы Ҟрым аоперациа амҩаҧгара азы ҷыдала Аҧсни амшын Еиқәеи Азовтәи амшыни рыҧшыҳәа иаҵанакуа егьырҭ арегионқәеи рҟынтәи аруаа ааҧхьара рырҭон. Урҭ арратә зыҟаҵареи, арратә маҭәалеи бџьарлеи реибыҭареи рзы Қәҭешьҟа идәықәырҵон. Уи аамышьҭахь асолдатцәа 1942 шықәсазы имҩаҧгаз “Керчтәи-Феодосиатәи аоперациа” иалахәхеит. Аха атрагедиа ҟалеит. Усҟан асоветтә командаҟаҵара иҟанаҵаз агха иахҟьаны, мшаҧымза, 1942 шықәсазы архәҭақәа рҕьырак аҕа имацәаз иҭакхеит. Мчыбжьык ала, 2 рык ықәган, 110 нызықь-ҩык асолдатцәа ҭахеит, 170 нызықь-ҩык – иҭҟәаны иргеит. Керчтәи адгьылбжахабжа – Аџьынџьәылатәи еибашьраан аидысларақәа рыхсаалаҿы зегьы раасҭа Аҧсны атәылауаа ахьҭахаз ҭыҧны иҟоуп. Григори Скворцов ишазгәеиҭаз ала, ари атрагедиа ашьҭахь, Севастополь иҟаз егьи асовет архәҭақәа ргәыҧ аҭагылазаашьа акыр иуадаҩхеит. Анемец архәҭақәа Керчи уи адгьылбжахабжеи рнапаҿы ианаарга ашьҭахь ажәылара иалагеит. Убас ала аҕа ақалақь ааникылеит. Ари ахырхарҭала даҽа 80 нызықьҩык асолдатцәеи афицарцәеи ҭҟәаны иргеит. Зынӡа Ҟрым иахьаҵанакуаз анемец нацистцәа иҭҟәаны иргеит 200 000 ҩык асовет аруаа. Урҭ рлахьынҵа акыр иуадаҩхеит, маҷк ада зегьы ҭахеит, урҭ рхыҧхьаӡараҿы иҟоуп Аҧсны атәылауаагьы маҷымкәа. “Иарбоу ахҭысқәа рышьҭахь иҭахаз рыҧсыбаҩқәа 70-шықәса ирылагӡаны, Керч ақалақь аҟынтәи 65 километра бжьаны ҟрымтәи акаршәраҿы ишьҭан. Асовет Еидгыла анхыбгала ашьҭахь ауп арҭ афактқәа ргәаҭареи реиҭашьақәыргылареи ирызку аусурақәа ианрылага. Иахьа уаҟа аус руеит арра-патриоттә клуб “Крым – ПОИСК”. Иарбоу аклуб ааҧхьара ҳзаанашьҭит, Керчтәи адгьылбжахабжа аҿы Аҧсны иалҵыз аруаа рбаҟа аргыларазы аҧшьгара иадгылоит. Усҟан зықьҩыла иҭахази, аҕа ибахҭақәа рҿы аџьамыҕәа цәгьа зыхганы зыҧсҭазаара иалҵызи рыуацәеи рҭахцәеи арахь иааны урҭ ҳаҭырла ргәалашәаразы аҭагылазаашьа роуеит”, – ҳәа еиҭеиҳәеит апроект автор.
Григори Скворцов иажәақәа рыла: “Иахьа Керчь азааигәара иҟоу ари аҭыҧ аҿы зымҽхак ҭбаау аиашьаратә нышәынҭра аҧҵара мҩаҧысуеит. Араҟа рызқәаҭыҧ ҟалеит Асовет Еидгыла ареспубликақәа зегьы рҟынтәи аибашьцәа. 70 шықәса анҵы ашьҭахь иҭахаз аҧсуаа рхахаҭара ашьақәыргылара амедалионқәа рыла иалыршахоит, урҭ рыҧшаара залыршахар”.
“Иахьа зегьы реиҳа ихадоу – 1942 шықәсазы Ҟрым ахақәиҭраан хабарда ибжьаӡызи иҭахази рыхьӡқәа рырхынҳәара иазырханы иахәҭоу аҧшааратәи азыҟаҵаратәи аусмҩаҧгатәқәа рынагӡара ауп”, – ҳәа иажәа хыркәшо алкаа ҟаиҵеит иара.
Аҟәа. Нанҳәамза 16. Аҧсныпресс. Лана Ҵәыџьҧҳа. Аҧсныпресс арра-патриоттә проект “Ахьӡ архынҳәра” аҳәаақәа ирҭагӡаны еихьӡылоу арубрика аус адулара иацнаҵоит. Апроект амҩаҧгара иалагӡаны, Керчтәи адгьылбжахабжа аҿы Аџьынџьтәылатәи еибашьра аҿы иҭахаз Аҧсны атәылауаа рбаҟа аргылара азҧхьагәаҭоуп. Апроект “Ахьӡ архынҳәра” анапхгаҩы Григори Скворцов Аҧсныпресс ахь иааишьҭыз адыррақәа рыла, Ҟрым аҭаареи, аматериалқәа реизгареи, иарбоу аусура аиҿкаареи рзы Аҧсны анапхгара апроект афинанстә цхыраара анаҭеит: “Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада Рауль Ҳаџьымба, Жәлар Реизара – Апарламент аиҳабы Валери Кәарҷиа, Аҳәынҭқарра Ахада Иусбарҭа анапхгаҩы Беслан Барцыц ҭабуп ҳәа расҳәарц сҭахуп иаадырҧшыз агәцаракра азы. Урҭ иҟаҳҵаз аҳәара акыр ахшыҩзышьҭра арҭеит. Убри иабзоураны иахьа сара Керч исзыҧшуп”.
Григори Скворцов Керч абаҟа аргылара инамаданы аусурақәа рхацыркра ҵаҵҕәыс иамаз далацәажәеит: “Ҳара аконцлагерьқәа рҿы ирбаандаҩыз Аҧсны атәылауаа рзы архив анеиқәҳаршәа ашьҭахь, ааҧынра 1942 шықәсазы Керчтәи адгьылбжахабжа, ақыҭа Парпач (уажәы Батальное) акәша-мыкәша асовет ар рыкәшареи рҧыххаареи рышьҭахь иҭҟәаны иргаз асолдатцәа ирызку аусшәҟәқәа маҷымкәа иаҳҧыхьашәеит. Хабарда ибжьаӡыз рыуацәеи рҭахцәеи ҳадҵаало иалагеит. Керч иҟалаз атрагедиа аҵыхәала азыҳәамҭақәа шырацәоу зырҵабырго астатистика аарҧшхеит. Ари атема аус адулара акыр аамҭеи аџьабааи ацын. Уи ҭакҧхықәрала иазнеитәын”.
Григори Скворцов Аҧсны атәылауаа Ҟрым, Керч азааигәара изеибашьуаз атәы далацәажәеит: “Ишеилкаахаз ала,1941 шықәса анҵәамҭазы Ҟрым аоперациа амҩаҧгара азы ҷыдала Аҧсни амшын Еиқәеи Азовтәи амшыни рыҧшыҳәа иаҵанакуа егьырҭ арегионқәеи рҟынтәи аруаа ааҧхьара рырҭон. Урҭ арратә зыҟаҵареи, арратә маҭәалеи бџьарлеи реибыҭареи рзы Қәҭешьҟа идәықәырҵон. Уи аамышьҭахь асолдатцәа 1942 шықәсазы имҩаҧгаз “Керчтәи-Феодосиатәи аоперациа” иалахәхеит. Аха атрагедиа ҟалеит. Усҟан асоветтә командаҟаҵара иҟанаҵаз агха иахҟьаны, мшаҧымза, 1942 шықәсазы архәҭақәа рҕьырак аҕа имацәаз иҭакхеит. Мчыбжьык ала, 2 рык ықәган, 110 нызықь-ҩык асолдатцәа ҭахеит, 170 нызықь-ҩык – иҭҟәаны иргеит. Керчтәи адгьылбжахабжа – Аџьынџьәылатәи еибашьраан аидысларақәа рыхсаалаҿы зегьы раасҭа Аҧсны атәылауаа ахьҭахаз ҭыҧны иҟоуп. Григори Скворцов ишазгәеиҭаз ала, ари атрагедиа ашьҭахь, Севастополь иҟаз егьи асовет архәҭақәа ргәыҧ аҭагылазаашьа акыр иуадаҩхеит. Анемец архәҭақәа Керчи уи адгьылбжахабжеи рнапаҿы ианаарга ашьҭахь ажәылара иалагеит. Убас ала аҕа ақалақь ааникылеит. Ари ахырхарҭала даҽа 80 нызықьҩык асолдатцәеи афицарцәеи ҭҟәаны иргеит. Зынӡа Ҟрым иахьаҵанакуаз анемец нацистцәа иҭҟәаны иргеит 200 000 ҩык асовет аруаа. Урҭ рлахьынҵа акыр иуадаҩхеит, маҷк ада зегьы ҭахеит, урҭ рхыҧхьаӡараҿы иҟоуп Аҧсны атәылауаагьы маҷымкәа. “Иарбоу ахҭысқәа рышьҭахь иҭахаз рыҧсыбаҩқәа 70-шықәса ирылагӡаны, Керч ақалақь аҟынтәи 65 километра бжьаны ҟрымтәи акаршәраҿы ишьҭан. Асовет Еидгыла анхыбгала ашьҭахь ауп арҭ афактқәа ргәаҭареи реиҭашьақәыргылареи ирызку аусурақәа ианрылага. Иахьа уаҟа аус руеит арра-патриоттә клуб “Крым – ПОИСК”. Иарбоу аклуб ааҧхьара ҳзаанашьҭит, Керчтәи адгьылбжахабжа аҿы Аҧсны иалҵыз аруаа рбаҟа аргыларазы аҧшьгара иадгылоит. Усҟан зықьҩыла иҭахази, аҕа ибахҭақәа рҿы аџьамыҕәа цәгьа зыхганы зыҧсҭазаара иалҵызи рыуацәеи рҭахцәеи арахь иааны урҭ ҳаҭырла ргәалашәаразы аҭагылазаашьа роуеит”, – ҳәа еиҭеиҳәеит апроект автор.
Григори Скворцов иажәақәа рыла: “Иахьа Керчь азааигәара иҟоу ари аҭыҧ аҿы зымҽхак ҭбаау аиашьаратә нышәынҭра аҧҵара мҩаҧысуеит. Араҟа рызқәаҭыҧ ҟалеит Асовет Еидгыла ареспубликақәа зегьы рҟынтәи аибашьцәа. 70 шықәса анҵы ашьҭахь иҭахаз аҧсуаа рхахаҭара ашьақәыргылара амедалионқәа рыла иалыршахоит, урҭ рыҧшаара залыршахар”.
“Иахьа зегьы реиҳа ихадоу – 1942 шықәсазы Ҟрым ахақәиҭраан хабарда ибжьаӡызи иҭахази рыхьӡқәа рырхынҳәара иазырханы иахәҭоу аҧшааратәи азыҟаҵаратәи аусмҩаҧгатәқәа рынагӡара ауп”, – ҳәа иажәа хыркәшо алкаа ҟаиҵеит иара.
Аинформациатә алахәылаҩцәа
Асаит аҿы икьыԥхьу аматериалқәа рзы азин амазаара, автортә зини, егьырҭ еизырхоу азинқәеи ирызкәу аԥсуеи жәларбжьаратәи азакәанԥҵарала ихьчоуп. Асаит аҿы иҟоу иарбанызаалак аудио, афото, авидео материалқәа рхархәара, уи амазаара азы азин змоу рақәшаҳаҭхарала, мамзаргьы, www.apsnypress.info ахь азхьарԥш аҟаҵарала иҟалар алшоит. Аинтернет аҟны атексттә материалқәа инагӡаны, мамзаргьы хәҭа-хәҭала ахкьыԥхьраан, www.apsnypress.info ахь ихарҭәаау азхьарԥш аҟаҵара хымԥадатәиуп.