Аибашьра ашьҭахь аԥсуаа аибабара азлаҳацәмаҷхаз ала, ажәлар еидызкыло аныҳәақәа ҳарҿыгәҳәаауа ҳаҟоуп. Аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы аполитикцәа ажәлар хаз-хазы еидыркыло иалагеит, дасу дзыдгыло аполитик иқәиргыло азҵаатәқәа рыӡбаразы ауп ажәлар ааԥхьарақәа роуа ишалагаз.
Жьҭаара 12 рзы имҩаԥыргон Лыхнашҭа ныҳәа. Атрадициа ду змоу ари ашҭа азеиԥш зҵаатәқәа рзы акырынтә ажәлар еиднакылахьеит, хаҭала сара салахәын март 18, 1989 шықәсазы Аԥсны алахьынҵазы аԥсуаа еизаны анапынҵақәа еизганы ихьыԥшыму аҳәынҭқарра аиуразы ианықәгылоз. Усҟан ССР Аԥсны аиҭашьақәыргыларазы имҩаԥгаз аизара иалахәыз ашҭа дҭырҭәааит уҳәаратәы ирацәаҩын. Усҟантәи Лыхнытәи ааԥхьара рнапы аҵарҩит 30 нызқьҩык инареиҳаны. Уи аизара иалахәын Аԥсны ахыи аҵхәеи зегь рҟынтә, амилаҭтә хақәиҭратә қәԥара иадгылоз рӷьырак.
Усҟан Лыхнашҭа еизаз рацәаҩын, избанзар аӡәыкны иҟаз ажәлар азеиԥш идеиақәа ирызхәыцуан. Ҳаззықәԥоз ахьыԥшымра анҳау ашьҭахь, аҩныҵҟатәи аибарххарақәа ҳамҩахырҟьо иалагазаргьы, уажәы Лыхнашҭа имҩаԥысуаз аныҳәа ишьақәнарӷәӷәеит азеиԥш ныҳәақәа ажәлар шеиднакыло.
Угәы иамыхәар алшозма, Гәдоуҭа араион иаҵанакуа ақыҭақәа зегьы раарыхра иалҵшәоу ашәыр, аҩы, еиуеиԥшым ауҭраҭыхқәа уҳәа, дасу рчеиџьыка ахьӡырырго уахәаԥшыр. Ас еиԥш иҟоу аныҳәа аҽны, ажәлар аицәгәышра зынӡагьы рхаҿы иааиуам, аԥсшәа еибырҳәоит, еицәажәоит, иарбан партиоу изыдгыло рхырҿы иагьандырԥшуам. Анхаҩцәа рзыҳәан ари аныҳәа аҵак ҷыда шамоу убоит, ашҭаҿы еивҵрыԥхаа игылаз аҩны хәыҷқәа рҿы қыҭацыԥхьаӡа рчеиџьыка ишақәнагоу ицәырганы, ииасуаз дарбанызаалак "арахь шәымҩахыҵ, ҳчеиџьыка агьама жәба" ҳәа рықәҿырҭуан.
Лыхнашҭа аныҳәаҿы ачеиџьыка ацәыргара адагьы, артистцәа рықәгыларақәеи аспорттә мҩаԥгатәқәеи шыҟазгьы, сҩыза ажурналист Саида Жьиԥҳаи сареи, ажәлар рылсра, ақыҭақәа рхаҭарнакцәа рқьалақәа рҭаара еиҳа еиӷьшьаны- убри ҳамш азаҳкит.
Ари аҽны Лыхнашҭа срықәшәеит акыр шықәса исымбац, жәлар рфорум "Аидгылара" ахаҭарнакцәа, анкьа Лыхнашҭа аизара иалахәыз аӡәырҩы. Убла хнакуан ақыҭауаа ицәырыргаз аҽаҩра: аџыш еивҵрыԥхаа иԥаны, аџьанџьыхәа, аҟаб уҳәа, ауаҩы игәы ҭызгаша аалыҵқәа удыршанхон. Абарҭқәа рыдагьы, иԥхеиԥхеиуа ҿыц иҭатәоу аԥсуа ҩы агьама анубалак угәалаҟара шьҭнамхырц алшозма!
Анкьа ишаԥыз еиԥш, араҟа амаҵ руан аԥшәмацәа, хаҭала ақыҭақәа рхадацәа, аҳәса ԥшӡақәа амилаҭ маҭәа рышәҵаны. Хахьымҩахыҵлак сҩызеи сареи рчеиџьыка агьама ҳдырбон, ҳаргьы лафк мҳәакәа ҳрывсуамызт. Қыҭак алкааны аӡбахә аҳәара иашахарым, избанзар, инеибеиԥшны зегь шьахәла рҽазыҟарҵеит, аныҳәа аԥхьа илеиз ақәа маҷк ирԥырхагахазаргьы. Сҩызеи сареи ҳныҟәон, иаҳдыруаз ҳфотоқәа рыцҭыхуа, ишиашоу ицо аефирқәа мҩаԥго. Ари аныҳәа иунаҭо аԥхарра акыр унанагоит, алԥхынрак иҳахҭысыз аполитикатә еилаҩеиласра ҳазхәыцны иаҳҳәозар.
Аконцерт анхыркәшаха ашьҭахь, аныҳәа иалахәыз ҳтәыла ахада Рауль Ҳаџьымба иҩызцәеи иареи қыҭацыԥхьаӡа зегьы ирылсны рчеиџьыка агьама баны, аныҳәаҿа ныркылон.
Саидеи сареи ҳақәшәеит Аԥсны ахада зегь реиҳа имаҷны абыжьқәа ахьиоуз Хәаԥаа рахь данымҩахыҵуаз. Абраҟоуп иахьцәырҵуа аԥсуа икультура, егьырахь аҵкысгьы игәырӷьаны иԥылон, афото ицҭырхуан, ҳаргьы уи алаф ахҳәаауа ишиашоу ицо аефир ҟаҳҵон асоциалтә ҳақәа рахь. Уа ҳгәазҭаз атәыла ахада ҳаргьы ифото ҳацҭымхкәа дҳавсуазма, абжьааԥнытәи ицҳауа ҳастатиақәа дырмыԥхьацызшәа аныҳәа иашьашәалаз алафқәагьы ааибаҳҳәеит.
Иахьа ақыҭанхамҩа аҭагылазаашьа уадаҩуп, анхаҩы дӷархеит рҳәозаргьы, зегь акоуп иубоит аԥсуа нхаҩы инапы еиқәыԥса дыштәам, аҽаҩра дшазрыцҳам, аԥхасҭақәа изҭо ҟалазаргьы, наџьнатә аахыс иҟаз анхаҩратә культура шмыӡыц. Акыр ҳгәы лахҿыхны иаҳхаҳгеит сҩызеи сареи ари амш.
Санҵамҭа ахыркәшамҭаз иазгәасҭарц сҭахуп Лыхнашҭаҿы аԥсуаа инарыдҩыло ишырацәаҩыз атуристцәа, аха избеит дара арахь ныҟәара иаазгоз атуристтә фирмақәа, амҩан ишрарымҳәаз аԥсуа етикет аҷыдарақәа. Атәыла иаҭаауа атурист уара иурдырроуп ахымҩаԥгашьа иацу акәамаҵамақәа, иара изымдыруазаргьы, идугалар идикыло џьысшьоит. Ҽаанбзиала!
Автори аредакциеи ргәаанагара еиқәымшәозар алшоит.
Жәлар Реизара ҽаҩраҭагалантәи аизара асду еиԥш ҳаззыԥшымыз азаҭ (амнистиа) ааҳаланаҳәеит. Амнистиа, мамзаргьы азаҭ - анажьроуп иаанаго, аха ацәгьоурақәа назыгӡо рганахь уи еснагь ахархәара иҵоурам ахәыцрақәа аанагоит. Ҩышықәса раԥхьа, Аԥсны Аџьынџьтәылатәи аибашьраҿы Аиаара 25 шықәса ахыҵра аҳаҭыраз ирылаҳәан анажьра. Абар ҩышықәса анҵы, Жәлар Реизара "аҳәынҭқарратә зинтә политиказы аилак" аиҳабы Валери Агрба аизараҿы иаацәыригеит, "хышықәсеи, хәышықәсеи рҟынӡа зқәу роужьразы" алшара ҟазҵо апроект.
Даҽакала иаҳҳәозар, ари иџьбарам ҳәа иԥхьаӡоу - амҩатә машәырқәа, аӷьычра, анаркотик ахархәара уҳәа, ҳаԥсҭазаараҿы лассы-лассы иаҳԥыло ацәгьоурақәа равторцәа ахақәиҭра рызҭо зинуп. Адепутат Агрба иҟаиҵаз аилыркааҿы иазгәеиҭеит аибашьра аветеранцәа, хаҭала аиҿкаарақәа "Аруаа", "Амцахара" рхаҭарнакцәа иҟарҵаз ааԥхьара уи ҵаҵӷәыс ишаҵоу. Абарҭқәа рыдагьы, адепутат иазгәеиҭеит азаҭ аԥшьгараҿы ишазхәыцу "абахҭаҿы аҭыԥ аҟамзаара, абаандаҩцәа рҭагылазаашьа ахьыбааԥсу".
Ажәакала, ҳара ҳзинхьчаратә система аусуҩцәа аԥхӡаша баша икарҭәоит, есышықәса еиқәаҳаԥхьаӡаз акатегориа иаҵанакуа ацәгьоуцәа амнистиа иақәшәалозар. Абжьааԥны ауаажәларра азинхьчаратә усбарҭақәа русура авба арҭозар, араҟа рџьабаа аӡы иҭаԥсоуп сҳәарц сылшоит. 50-ҩык рҟынӡа ацәгьоуцәа дук мырҵыкәа иԥшахьарсуа аҟәара иқәлашт. Апарламент ақәҵара атекст аҿы иаҳәоит азаҭ ишаҵанакуа "аибашьра аветеранацәа, ахшара змоу, зыбаҩ зтәым аҳәса, насгьы Кәыдрытәи аҩхаа аҭарцәра иалахәыз арезервистцәа". Адепутат Баҭал Табаӷәуа ӷәӷәала даҿагылеит ари аус.
Ҭелла саниацәажәоз исеиҳәеит иара ибжьы шимҭииз: "актәи - амнистиа ҟаҳҵеижьҭеи макьана ҩышықәса роуп иҵуа. Амнистиа ухы иҭашәацыԥхьаӡа иҟауҵар ҟалаӡом. Амнистиа ҟауҵарц азыҳәан, уҵаароуп, апрокуратура, аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрра аусуцәа ргәаанагра ҭуҵаароуп". Сынтәатәи анажьра иазку ақәҵараҿы ҳдепутатцәа иаԥыршьыз "Кәыдрытәи аҩхаа иалахәыз" захьӡу акатегориазы гәҩарас имоу атәы иҳәеит адепутат Табаӷәуа: "Араҟа иубоит хаҭала шьоук рзыҳәан абри амнистиа шаԥшьгоу, избанзар, абри Кәыдры иҟаз аӡә убрахь далашәоит. 1992-1993 шықәса рзы аибашьра далахәӡамызт, абрахь далашәоит азоуп изаԥыршьыз сгәаангарала. Ари ҟаҵоуп хаҭала џьоук рзыҳәа, егьырҭ ус баша иацраҳәоуп".
Ииашаҵәҟьаны, аибашьра ашьҭахь ҳтәылаҿы имҩаԥсыуан еиуеиԥшымыз арратә операциақәа, галтәи аиԥш иҟоу, аха уажәы ихадахеит Кәыдрытәи атема. Агәҩара гәҩароуп, ақәҵара Апарламент аҿы ичаԥаны ишьҭырхит адепутатцәа реиҳараҩык иҟарҵаз абжьыҭарала.
Ииасхьоу аамҭақәа рҭоурых ҳагәылаԥшуазар, амнистиа аиубилеитә ныҳәа дуқәа раамҭазы ауп ианрыларҳәоз. Уажәы излаҳбо ала, есышықәса, абахҭаҟынтәи рхы иақәиҭыртәлар алшоит иџьбарам ацәгьоурақәа ҟазҵо абаандаҩцәа. Ицәырҵуеит азҵаара, издыруада азинхьчаратә система аусуҩцәа урҭ зынӡа раанкылара рзаԥсамзар? Изҳаргәамҵуазеи амилициа аусуҩцәа, ауадақәа ирыҩналаны иӷьычуа, мамзаргьы, "заӷәра зҿыҵны" амҩадуқәа рҿы ахеиԥш иҳавҟьо, нас хара змам ауаа ирысны аахақәа рызҭо амашьынарныҟәцаҩцәа раанкылара уалс ирыдҵаны?
Азиндырҩы Рамина Пасаниа абри азы абас ахҳәаа сылҭеит: "Амнистиа гәыҳалалроуп, аха ас ирлас-ырласны адкылара асистема ахьысҳароуп" иаанаго ҳәа. Азиндырҩы иара убас иазгәалҭеит, амнистиа ҟауҵар анауа ҳәа иҷыдоу закәанк шыҟам, аха "еиҳаракгьы, аиубилеитә рыцхәқәа раан ауп рхы иахьадырхәо" ҳәа. Акарантин аамҭазы, ахархьуаа аџьахаџьафара иҭагылазаргьы, абаандаҩцәа рзы ари амнистиа уаҳа назҭахым ҳамҭоуп.
Ауаа абахҭа рҭарбаара иазгәышьуа сакәымзаргьы, сазхәыцуа салагеит "аӡәы итәы шәымӷьычын, аиакәым ҟашәымҵан" ҳәа схәыҷқәа ирасҳәалоз ҵак дук шамам. Аҿар ирбоит, ари акатегориа рганахь, есышықәса адепутатцәа анажьра иаадырԥшуа абахҭа аҭыҵра шармарио.
Иуанарыжьуазар, уамхаӷьычлар иамоузеи нас? Апарламент аизараҿы иқәгылаз апрезидент ихаҭарнак Саида Быҭәԥҳа лакәзар илҳәеит: "ари ашәҟәы аус адулара аҭахуп", убри адагьы, лара иазгәалҭеит агәыҩбарақәа шырнаҭаз "Кәыдрытәи аҩхаа иалахәыз арезервистцәа" захьӡу аилкаара ацәырҵра. Ари аҩыза макьана азакәан аҿы џьаргьы иарбам лҳәеит лара, уи иалахәыз рсиақәагьы шышьақәыргылам аарԥшуа. Аԥсны Апрокурор хада Адгәыр Агрба адепутатцәа ирчаԥаз амнистиа адгылара аимҭеит, "апрокуратура ари иақәшҳаҭым" ҳәа аҳәамҭагьы ҟаиҵеит. Кәыдрытәи аҩхаа иалахәыз захьӡу аилкааразы изҭаху "асправкақәа рыԥшаашт" иҳәеит, аха 19-ҩык адепутатцәа, иҟаҵаз азгәаҭақәа хырҩа нарзырун, рыбжьы арҭеит азаҭ азы апроект.
Ҳара иҳаздыруам Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа апарламентуаа ирыдыркылаз амнистиазы ақәҵара иахиҳәааша, амчрахь днеиаанӡа ииҳәоз "ацәгьоуцәа рахьырхәра" дадгылоу, 19-ҩык адепутатцәа "рашәа иҳәоу" уажәазы иҳаздыруам, аха ари азаҭ иаанарԥшуеит амилициа аусуҩцәа рџьабаа шылҵшәадахаз. Ганкахьала аиакәым ҟазҵаз абахҭа дҭашәк ҳҳәоит, егьи ҳнапала иҭаркыз ауҳажьуеит агәыҭбаара аԥшра аҭаны.
Зегь реиҳа сзырхәыц зҵаароуп, абжьааԥны имааибуа "Аруааи" "Амцахареи" рхаҭарнакцәа, азаҭ азҵаараҿы иахьеидгылаз. Хра злоу усуп, араҟа еимаркуазеи, дасу иара ибаандаҩы данимоу аамҭазы. Есышықәса ас еидгыланы апараламент ахь азаҭҭара хацдыркуа иалагар, Драндатәи абахҭа аркра ақәшәаргьы ауеит...
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
Есма Ҭодуа, Sputnik
Аҿкы чымазара СОVID-19 Аԥсны ицәырҵижьҭеи акәшамыкәша уҳәансҳәанқәагьы аира иалагеит иаразнакы, аиҳаракгьы асоциалтә ҳақәа рҿы. Убас ала ари ачымазара иазкны аинформациа ицәырҵуа рҟны иҵоурам маҷымкәа иуԥылоит, афеикқәа ҳәа ззырҳәо. "Мыцҳәа икәара" иҭахысуа раԥхьатәи афеикқәа иреиуан СОVID-19 ҳәа ачымазара ыҟаӡам, ауаа ирхылаԥшларц азы ачипқәа рзыҟарҵарцоуп ҳәа. Иара убас уи иавагылан аӡбахә уаҳауан аимадара 5G ахь ииаргоит ҳәа. Аха ишаҳбо ала, СОVID-19 цәырҵижьҭеи шықәсык ҵырц егьагым, ачипқәагь уаҩы изыҟарҵом, 5G ахабар ыҟам.
Аҵыхәтәантәи аамҭазы, ашкол аҭалара ааигәахацыԥхьаӡа, актуалра аман даҽа уҳәансҳәанк: "сентиабр 20 рзы ашколқәа адыркуеит" ҳәа иныҵыҩ-ааҵыҩуа аӡбахә уаҳауан. Макьанагьы аҭаацәаратә чатқәа рҿы иалацәажәоит ари азҵаара, аиҳаракгьы изыцәшәо ахәыҷқәа адистанциатә ҵарахьы зынӡа ҳәа ииаргар ҳәоуп.
Уажәы, ачымазара зыхьуа еиҳахацыԥхьаӡа (аштаб ишаанацҳауа ала, урҭ рхыԥхьаӡара есыҽны иацымлозар, иагхом) уи шәарҭаҵәҟьоуп ҳәа агәрагаҩцәа рхыԥхьаӡара еиҵахоит, "ковид ҳәа егьыҟам, ари гриппуп" рҳәоит. Ԥыҭҩык иазгәарҭоит иҳаҩсыз ҭагалан-аӡынразы ирхыргеит ари ачымазара ҳәа, аха усҟан уи СОVID-19 ахьӡуп ҳәа рыздырамызт.
Анаҩс ажәлар рыбжьара ицәырҵуеит иара убас уҳәансҳәанқәа ари аҿкы чымазара злархәышәтәуа – ажьаӷь уаткеи, аџыши, алимони.
Абас еиԥш "мыцҳәа икәара" ҳаицҭахысуа еизаҳгаз ацәажәарақәа зегьы реихшьаала ҟауҵозар, СОVID-19 ҳәа акгьы ыҟамзаап, иҟазаргьы ахәышәтәра мариоуп ҳәа игәы иаанагоит ауаҩы.
Зынӡаск даҽа категориак ахь иаҵанакуеит асабрадауаа. Асабрада аиҳарак иныҟәызго амедицина аусзуҩцәа роуп. Иаарту аинформациа акәзар, ачымазара зыхьызи урҭ шырхәышәтәызи ирызку џьаргьы иубаӡом, есыҽны зыӡбахә рҳәо ичмазаҩхаз рхыԥхьаӡарақәа рыда, иара уигьы, уажә иҟоу ацәажәарақәа рыла, ԥшьымш-хәымш иагханы ауп ишыҟарҵо.
Иаахҵәаны иуҳәозар, аинформациа иаша зҳәаша "аҿаԥа зҿоу" ирҩызахеит. Ажәлар рҟынтәи ас еиԥш асабрада ныҟәызго хыцҩыцқәак анырбогьы, даҽа дунеик аҟынтәи иааз реиԥш ирҿаԥшуеит, урҭгьы "аҿаԥа рҿалар" ҳәа иацәшәаны, дук инамгакәа инархырхуеит.
Ауаа ашәара рызцәырнагоит, иара убас, иаарласны иаауеит авакцина ҳәа анырҳәогьы, избанзар иҟоу ацәажәарақәа рыла "уи ауп ачипгьы, 5G-гьы, аҿаԥа ҳҿазҵогьы, ҳаҩны ҳзыртәогьы". Аха зҿы ӡыла изырҭәыз иеиԥш, дырҩегь уи аӡбахә зҳәараны иҟоу ирҳәаӡом, мамзаргьы имаҷны ирҳәоит, ауаа рҟынӡа ишымнеиуа ала.
Егьа ус шакәугьы, "ҳаиҳа зымчу" рыԥҟара инақәыршәаны, аныҳәақәа зегьы анаҳхаҳгалак ашьҭахь, иаанхаз ачарақәа ҳанрыхьӡалак ашьҭахь, октиабр 5 инаркны "аҿаԥа ҳҿарҵоит". Иара абри аҵыхәтәантәи ажәабжь ицәырнагеит даҽа уҳәансҳәанк: аҳәаа абри арыцхә азы иадыркуама ҳәа.
Иаартны аҭак аныҟамлалак, мамзаргьы ихьшәаны аҭак анурҭо, абас ажәлар рҳәамҭақәа ииуеит, акы ацҵо, акы агырхо, ма иҟам-ианым ааго.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Ауаҩага ихьымӡӷ дууп, мамзаргьы "агәыргьынчмазареи" аԥсуа ҵасқәеи
АҞӘА, цәыббра 25 – Sputnik. Аԥсны Аминистрцәа Реилазаара апресс-маҵзураҿы ииашам ҳәа ахырҳәааит Аԥсны ашколқәа зегьы рҟны цәыббра 25 инаркны жьҭаара 16 рҟынӡа акарантин аларгалоит ҳәа уаанӡа АИХқәа рҟны ицәырҵыз аинформациа.
"Аминистрцәа Реилазаара акәым, Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы акоординациатә штаб акәым ашколқәа рҟны аҵаратә процесс аанкыларазы азҵаара иалацәажәомызт, аӡбамҭа ҳәагьы акгьы рыдрымкылацт", - ҳәа аанацҳауеит Аминистрцәа Реилазаара асаит.
Акоординациатәи аоперативтәи штабқәа иааиԥмырҟьаӡакәа ичмазаҩхази згәы бзиахази ауаа ирыцклаԥшуеит, иара убасгьы аҵара аусҳәарҭақәа рҟны ачымазара зыхьыз рхыԥхьаӡара гәарҭоит ҳәа аарыцҳаит Аминистрцәа Реилазаара апресс-маҵзураҿы.
"Аиҳабыреи акоординациатә штаби ирыдыркыло аофициалтә ӡбамҭақәа зегьы Аминистрцәа Реилазаара аофициалтә саит аҟны иҟалоит", - ҳәа азгәарҭеит апресс-маҵзураҿы.
Уаанӡа цәыббра 25 ахәылбыҽха Агәабзиарахьчара аминистрра апресс-маҵзура Аԥсны асанитартә ҳақьым хада Лиудмила Скорик адырра ҟалҵеит атәыла ашколқәа зегьы рҟны жьҭаара 16 рҟынӡа акарантин алагалахоит ҳәа.
Скорик ишылҳәаз ала, ари аҩыза аӡбамҭа атәыла аиҳабыра иаднакылеит Агәабзиарахьчара аминистрреи Асанитартә епидемиологиатә маҵзуреи иҟарҵаз абжьгарақәа инрықәыршәаны.