Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Џьолан Маршьан иҭаацəеи иареи Шьамтəылантəи рҭоурыхтə ԥсадгьыл ахь нхара ҳəа иааит ԥхынҷкəынмза 26, 2012 шықəса рзы. Иара иашьаки иаҳəшьаки имоуп. Иашьеиҵбы Џьомарҭ сынтəа Гагратəи алицеи-интернат қəҿиарала далгеит. Аԥснытəи аҳəынҭқарратə университет аҭаларазы имҩаԥгаз аолимпиадаҿы ихы бзианы иахьааирԥшыз иабзоураны, абиологиа-географиатə факультет даднакылеит. Иаҳəшьа Саҭанеи лакəзар, Аҟəатəи актəи абжьаратə школ аҟны аҵара лҵоит, аабатəи акласс ахь диасит.
Џьолан Маршьани сареи ҳаибадырит шықəсқəак раԥхьа, ауаажəларратə еиҿкаара "Жəларбжьаратəи афонд Аԥсны" аусбарҭаҟны. Усҟан иара аҵара иҵон Гагратəи алицеи-интернат аҟны. Џьолан ари аусбарҭаҟны аиҭагаратə ҟəшаҿы англыз бызшəа бзианы иҵаразы иԥышəа аизырҳара дашьҭан. Даара дхəыҷы еилыҷҷаны даҳзааит уа аус зуаз зегьы. Шьамтəылантəи иааз ҳџьынџьуаа дшыруаӡəкыз анеилыскаа, хымԥада, иҭоурых аилкаара сашьҭалеит, анҵамҭа изыскыр сҭаххеит. Усҟан Џьолан аҭакс ус сеиҳəеит: "Абызшəақəа бзианы исҵар, ҭырџьманда ҳаицəажəап", - ҳəа. Саргьы сақəшаҳаҭхеит.
Ус анакəха, иааит уи аамҭа.
Иахьа, Џьолан Маршьан Аԥснытəи аҳəынҭқарратə университет афизика-математикатə факультет ахԥатəи акурс аҿы аҵара иҵоит. Идыруеит аԥсуа, аурыс, англыз, араб, аҭырқəа, адыга бызшəақəа. Ҳаиҿцəажəара ҩ-бызшəак рыла ишьақəгылан - аԥсшəеи аурысшəеи рыла, ус еиҳа изымариан, ихшыҩзцарақəа хеибарҭəаауан.
"Ҳара Шьамтəыла Кунеитра ақалақь аҿы ҳанхон. Сан дадыгоуп, убри аҟынтə адыга бызшəа, сан лбызшəа, схəыҷаахыс издыруеит. Саб Самир ихьӡуп, иара занааҭла агроном-нџьныруп, сангьы убри азанааҭ ауп илымоу. Саб Шьамтəыла иус аганахьала аҳəынҭқарратə маҵзура далан, иман ақыҭанхамҩатə аԥтекагьы. Сан лҭоурыхтə жəла Хəукон ауп, Шьамтəыла ирыжəлартəыз Гольфаџь ауп. Лара Шьамтəыла иреиҳау аҵараиурҭаҿы астудентцəа-агрономцəа алекциақəа дырзаԥхьон", - абас ҳаиҿцəажəара хацҳаркит Џьолани сареи.
Џьолан Маршьан дхəыҷаахыс Аҧсны аӡбахə иаҳауан. Иара иабду иашьа иԥацəа Шьарафи Уалиди Маршьанаа Аԥсны рыхьӡ еицырдыруеит, ҳаимадара аус ахыҵхырҭаҿы игылақəаз ируаӡəкуп. Шьараф Маршьан иҭаацəеи иареи иахьа инхоит рыԥсадгьыл аҿы, Уалид ааигəа иԥсҭазаара далҵит. Џьолан иаб Аԥсныҟа даахьан, ибахьан.
"Сара саб раԥхьаӡа акəны иҭоурыхтə ԥсадгьыл ахь дааит аибашьра аԥхьа, Шьамтəылантəи Аԥсныҟа иааны аҭаацəара иалалаз Аҳмаҭ Маршьан ичарахь. Анаҩс, 2010 шықəса рзы Уалиди иареи ҩаԥхьа арахь еицааит. Анцəа иџьшьаны, 2012 шықəса рзы саб иӡбеит наунагӡа иҭаацəа ҳиманы Аԥсныҟа аара", - игəырӷьара ҳəаак амамкəа дсацəажəон Џьолан.
Шьамтəыла, Џьолан Маршьан дахьынхоз Кунеитра ақалақь азааигəара иҟоуп Кавказ ажəларқəа рхылҵшьҭрақəа ахьынхо ақыҭақəа хԥа: Бареҟа, Берҳаџьам, Альҟаҳҭани. Уаҟа инхон Џьолан иуацəагьы.
"Исгəалашəоит, Альҟаҳҭани еиҿкаан акультуратə хеидкыла "Адыга-Хасэ". Уахь лассы-лассы ҳҭаацəа ҳрыманы ицалон, иаҳҵон адыга бызшəа, акəашара, асахьаҭыхра, ҳмилаҭ рҵас-рқьабз уҳəа. Иара убас, саб Дамаскҟагьы сигалон. Уаҟа еиҿкаан Шьараф Маршьан-Абаза напхгара зиҭоз "Адыга-Хасэ" ахеидкыла хада. Уаҟа аныҳəа дуқəа аназгəарҭоз аамҭа абыржəы сыбла ихгылозшəа исзааиуеит. Кавказ ажəларқəа рбираҟқəа, рмилаҭтə маҭəақəа уҳəа ацəыргақəҵақəа еснагь еиҿкааны ирыман", - ҳəа азгəеиҭоит Џьолан Маршьан.
Џьолан иабшьҭра амҳаџьырра ихнарҵəаанӡа, Аԥсны Ҵабал инхон. Дара раԥхьа Ҭырқəтəылаҟа ихҵəар акəхеит, анаҩс Шьамтəылаҟа иагеит. Шьамтəылаҟа иагаз аԥсуаа уа иахьнанагазгьы изныкымкəа ахҵəарақəа ирықəшəеит. Абас ицəгьан атəымтəылаҟа ихдырҵəаз аԥсуаа рлахьынҵа.
"Шьамтəыла инхо Маршьанаа рацəаҩӡам, ҳара ҳабду ихылҵшьҭрақəа роуп уахь иқəнагалаз. Убас еиԥш лахьынҵас иҳаман иахьа ҳара ҳҭаацəа, саб иашьцəа, ҳҭынхацəа Маршьанаа Аԥсныҟа ҳаԥсадгьыл ахь ҳхынҳəыртə еиԥш. Сара 13 шықəса ракəын исхыҵуаз сшьамдгьыл сшьапы анықəсыргыла, уи амш ахааназы исхашҭраны сыҟаӡам", - гəыблыла дсацəажəон Џьолан.
Џьолан иара убас иаҳирбеит Аԥсныҟа данаауаз иааигаз даныхәыҷыз ишәиҵалоз амилаҭтә маҭәа. Уи иахьагьы дахӡыӡаауа иҵәахны имоуп. Исгәаланаршәо рацәоуп, иҭоурыхуп иҳәоит Џьолан.
Аԥснытəи аԥсҭазаара иаразнак дашьцылеит, аҩызцəа ирҳаит, аҿартə ԥсҭазаара активла иҽалаирхəуеит. Абаҩхатəра илоуп, зегь раԥхьа иргыланы аԥсыуала дааӡоуп. Ҳаицəажəараҿы сара сиазҵааит: "Џьолан, ҳҵасқəа еиҳа ирылукаауеи?" - ҳəа. Иаразнак аҭакс убас саиҳəеит: "Аиҳабы изыӡырыҩра, ҳаҭыр иқəҵара".
Џьолан Маршьан иҭаацəа рыԥсадгьыл аҿы рхы-ргəы иақəгəырӷьо инхоит. Иаб Дранда аҳаблаҿы иаартны имоуп ауҭраҭых ахьырааӡо арԥхарҭа, иаадрыхуеит апырпыл ца, аџьыкарҵəаҵəа шьахəла излыҵуа. Иара убас иаадрыхуеит араб чысқəа злырхуа аҵиаақəа.
"Сара сан аԥсуа чысқəа рыҟаҵашьа лҵеит Аԥсныҟа ҳанаа. Даара бзиа избоит, еиҳаракгьы абысҭа, иҟаҳҵоит араб чысхкқəагьы. Сҩызцəеи сареи аҵара анаҩсангьы ҳаимадоуп, ҳаамҭа бзианы еицаҳхаҳгоит. Иҟоуп аспорттə хəмаррақəа рахь ҳанцало, иара убас амшынҭаларагьы", - иҳəеит Џьолан Маршьан.
Аԥснытəи аҳəынҭқарратə университет аҿы ҳазҭагылоу аамҭазы аҵара рҵоит гəыԥҩык Шьамтəылантəи иааз ҳџьынџьуаа, иара убас арҭ ашыкəсқəа рзы рҵара хдыркəшахьеит 20-ҩык инарзынаԥшуа. Џьолан иакəзар, сынтəа имаз аԥышəарақəа иҭиит ԥшьба-хəба ҳəа.
Аԥсыуала иааӡоу, аԥсуа ԥҟарақəа ирықəныҟəо Џьолан Маршьан ҳаиҿцәажәара ахыркәшамҭаз иԥсадгьыл ахь имоу игəҭахəыцрақəеи изеиӷьашьарақәеи ҳацеиҩишеит:
"Ҳара ҳаиҳабацəа ҳаԥсадгьыл ҳзырыхьчеит. Иаҳзырыхьчаз еихаҳаны еизҳауа абиԥарақəа ираҳҭароуп. Иҟоуп аҭоурыхтə ԥсадгьыл аҿы унымхар ада ԥсыхəа аныҟам. Исымоуп аԥсадгьыл, сара сахьиз, сахьааӡаз Шьамтəыла. Аха ҭоурыхтə ԥсадгьылс исымоу акоуп - Аԥсны. Исҭахуп ҳазхазымҵац аҳəынҭқаррақəа ҳхьыԥшымра азхарҵарц, адунеи ҳахьӡ алаҵəаны иҟаларц, доуҳала ҳауаажəлар беиазарц. Изласылшо ала ҳаԥсуара ныҟəызгарц сҭахуп, иара убас ҳҭоурых ашьҭа ҵаулақəа реилкаара сашьҭоуп. Аҭынч ԥсҭазаара зегьы ирзеиӷьасшьоит".
Ирацəаҩхааит Џьолан Маршьан иеиԥш аҿар, зҭоурыхтə ԥсадгьыл ахь ахынҳəра згəыҵхоу. Ҳанҵамҭа афырхаҵа хəыҷы иакəзар, изеиӷьаҳшьап аманшəалареи игəҭакқəа зегьы рҿы аихьӡарақəеи.
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Ҭырқəтəыла, Белеџьықь иаҵанакуа Сарынч ақыҭаҿы инхон забдуцəа рџьынџь ахь ихынҳəыз Ҳақан Папба иеиҳабацəа. Ҳақан иабшьҭра Ҭырқəтəыла даара зыхьӡ нагаз уаан. Дара усҟантəи аамҭазы Ҭырқəтəылатəи аҳəынҭқарра напхгара азҭоз Қьемал-Мысҭафа Аҭаҭиурк идгылаҩцəан, ихьӡ зху амедалқəагьы ранашьан, ражəа акрыԥхылнадон, иуаа нагақəан.
"Сара сабдуцəа Аԥсны Ҵабал иҭыҵқəаз иреиуоуп. Изларҳəо ала, Аԥснынтə усҟан Папбақəа Ҭырқəтəылаҟа ирыцыхҵəаз аԥсуаа рхыԥхьаӡара 500-ҩык инареиҳауп. Усҟан ақыҭа ахьӡ азҭазгьы ишьақəзыргылазгьы сара сабду иаб иоуп. Иара Сулеиман ихьӡын, 123 шықəса ниҵит, даара дшəарыцаҩ бзиан, зхымҭа камшəақəоз дреиуан", - ҳəа ажəабжьҳəара дналагеит Ҳақан Папба.
Ҳақан Папба ихаҭа диит Анкара ақалақь аҿы. Иаб Гази Папба иусура аганахьала иқыҭа ааныжьны уахь диасыр акəхеит. Ҳақан иан Арӡынԥҳауп, Леман лыхьӡуп, лыԥшəмеи лареи аҵарадырра ҳаракы змоу ахшара рацəа рааӡеит.
"Ҳара ҳҭаацəара дууп, фҩык аишьцəеи хҩык аиҳəшьцəеи ҳаҟоуп, хашьцəа руаӡəк дҳаԥхахьеит. Ҳани ҳаби аҵарақəа ҳдырҵеит, еиуеиԥшым азаанаҭқəа ҳнапы рылакуп, иҟоуп азиндырратə усбарҭаҿы аус зуа, аҳақьым изаанаҭ змоу, аекономика аус иаҿу уҳəа. Саҳəшьцəа руаӡəк Англиа дынхоит, уаҟа аҭаацəара далоуп, лыԥшəма дҟабардоуп. Саб иԥсҭазаара далҵхьеит, сан лыԥсы ҭоуп, лықəрагьы такəы инаскьахьеит", - дҳацəажəон ҳџьынџьуаҩ.
Ҳақан Папба занааҭла механик-нџьныруп, абар уажəшьҭа шықəсқəак инарзынаԥшуеит Очамчыра ақалақь арацəа аус ахьадыруло афирмаҿы аус иуеижьҭеи.
"Сара зныкгьы сгəы меиҭасӡац Аԥсныҟа сахьааз. Сыззыԥшыз ари ахҭыс ҟалеит 2013 шықəса рзы. Ҩыџьа арԥарцəа сымоуп, руаӡəк Аҟəатəи аҩбатəи ашкол далгахьеит, Аԥснытəи аҳəынҭқарратə университет жəларбжьаратəи аизыҟазаашьақəа рҿы аҵара иҵоит, аиҵбы макьана ашкол дҭоуп, аабатəи акласс аҿы аҵара иҵоит. Аолимпиадақəа рҿы изныкымкəа аԥхьахəқəа игахьеит сԥа еиҳабы, даара сгəы еизнарҳауеит уи", - ҳəа азгəеиҭоит Ҳақан Папба.
Ҳақан Папба иԥшəмаԥҳəыс Ҟрымтəуп, ҭаҭар ҭыԥҳауп, аԥсуара аҵасқəа бзиа ибаны издызкылаз ԥҳəызбоуп, ԥсыуа ҭацак ишлықəнаго еиԥш лхы мҩаԥылгоит. Лысасдкылара зеиԥшраз иаразнак избарҭахеит уи аҽны дара ахьынхоз Маҷара аҳабла санаҭаа, лхы-лҿы еихаччо лчеиџьыка лнапы иқəыргыланы данысԥыла.
"Сара шьала-дала сшаԥсыуаз еиҳагьы агəра згеит сыԥсадгьыл ахь санаа амш инаркны. Саб иан Фаҳриа лыхьӡын, Беиаԥҳан. Сан лан Кəыџԥҳан, Хьымараса лыхьӡын. Урҭ рхаан иҟаз аамҭа даҽа аамҭан, хааралеи бзиабаралеи еибаркын, ргəы-рыԥсы иахылҵуаз раԥсшəа агьама хазын, урҭ аамҭақəа цəгьа ихьаазгоит. Ихьаазгоит иара убас сгəы ишаҭаху еиԥш аԥсышəала сахьзымцəажəо, избанзар ақалақь ду аҿы исызҳауан, рацəак аԥсшəа ахьумаҳауаз", - иҳəеит Ҳақан Папба.
Ҳџьынџьуаҩ Ҳақан Папба акыр дазгəыдуны иазгəеиҭеит ишьыжьшара Аԥсынтəыла иахьалаго, ихəларагьы убас. Адоуҳамч ду инаҭоит Ҵабал ашьхақəа дырҿаԥшуа дахьынхо.
"Сыԥсадгьыл аҿоуп сыԥсы ахьҭоу, суаҩынаӡаны схы ахьызбо. Сара сусура аганахьала атəым тəылақəа рҿы аус зухьеит, атəым милаҭ срыланхахьеит. Узбекисҭан 23 шықəса сыҟан, убас еиԥш Ҟазахсҭангьы. Ашьыжьтəи аҳауа араҟа даҽакуп. Хəыцрашəкы санеимарымкуа ыҟаӡам. Зны-зынла сыхшыҩ аҟны иааиуа асахьақəа лабҿабоушəа исыдыскылоит. Издыруада сандуцəа сабдуцəа абни аҭыԥ аҿы инхозҭгьы, издыруада урҭ рыҽқəа ирықəтəаны абнаҟа имҩасуазҭгьы, издыруада рмаҵураҭаҭыԥ абнаҟа иҟазҭгьы, рылҩаҵə уантəи иҩеиуазҭгьы, издыруада?.." - игəҭахəыцрақəа ҳацеиҩишон Ҳақан Папба.
Иара зегь раԥхьа иргыланы иҭахуп ихшара ԥсыуа ҵасла иааӡазарц, рхатəы бызшəа рдыруазарц, араҟа рышьаҭа еиздырҳарц. Убри аҟынтə иазиӡбеит наӡаӡа иԥсадгьыл ахь иҭаацəа иманы даарц, иагьыҟаиҵеит. Дынхоит Гəылрыԥшь араион Маҷара аҳаблан, ҳҳəынҭқарра ахарџь ала ҷыдала ҳџьынџьуаа рзы идыргылаз анхарҭаҩнқəа руак аҿы.
Ҳазҭагылоу аамҭазы Гəылрыԥшь араион аҿы иҟоуп ф-ҳаблак ҳџьынџьуаа хьынхо, иааидкыланы дара 360 ҭӡы ыҟоуп. Маҷара аҳаблан акəзар, иҟоу аҩнқəа инарҷыданы, даҽа хыҩнык рыргылара иаҿуп, 150-ҭӡы ҳџьынџьуаа ахьынхаша. Уажəазы Маҷара иҟоу анхарҭа ҩнқəа рҿы 55 ҭӡы ыҟоуп.
"Сашьцəеи сареи ҳаибадырит, аибабара ҳабжьоуп. Ҳабдуцəа ирыхҭысыз шьарда ыҟоуп, иаҳдыруа аасҭа иаҳзымдыруа еиҳауп. Аҭоурых дыртəуп, иҭҵаалатəуп, уи уаҵəтəи ҳара ҳԥеиԥш ауп", - ҳəа азгəеиҭеит Ҳақан Папба ҳаиҿцəажəараҟны.
Аҳəаанырцə инхо ҳџьынџьуаа рзы Ҳақан Папба ииҳəо акоуп - зегь раԥхьаӡа иргыланы ирымазароуп агəаԥхара, анаҩс ицəырҵуа азҵаарақəа рыӡбара еиҳа имариоуп. Аԥсныдгьыл знык зшьапы ықəзыргылаз, знык араҟа аӡы иаҿыхəаз наӡаӡа датəнатəуеит, уи ус шакəу агəра игоит ҳџьынџьуаҩ Ҳақан Папба.
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Шықəсқəак раԥхьа Шьамтəылантəи зҭоурыхтə ԥсадгьыл ахь ихынҳəыз ҳџьынџьуаа рхыԥхьаӡараҿы иҟоуп Маха Кəыџба лҭаацəа. Лыԥшəма шаԥсыӷуп, Маруан Ҳаӷбаџь-Сафарбеқь. Дара ҩыџьа ахшара рымоуп.
Зыӡбахə сымоу аҭаацəеи сареи ҳаибадырра џьашьатəшəа иҟалеит. Уи аҽны Маҷара аҳаблаҿы инхо ҳџьынџьуаа снарыҿцəажəарц сцеит. Урҭ рахьтə иҟан издырқəоз, иҟан ҿыц сзабадырқəаз. Адəаҿы ҳаидгыланы аицəажəара ҳшаҿыз, ҩыџьа аҷкəынцəа хəыҷқəа наҳавсит, нас иааҭгыланы иҳахəаԥшуа иалагеит.
"Шəызусҭцəада шəара?" - сҳəан снаразҵааит.
"Сара Шьамтəылантəи сааит,-иҳəеит руаӡəк, егьи: - Нхыҵ-Кавказынтə", -иҳəеит.
Шьамтəылатəи ҳаԥсуа ҳəыҷы иҩыза қəрала маҷк диеиҳабын, "аҩныҟа ҳара ҳахь шəымнеиӡои, аҩны сани саҳəшьеи ыҟоуп" иҳəеит урыс бызшəала. Саргьы ажəа исҭеит рыҩныҟа ҳамҩахымҵкəа сшымгьежьуаз. "Ус акəзар араҟа сышəзыԥшуеит", - иҳəан, иикыз ицыгə хəыҷы аауишьҭын, сааигəара дааины даагылт.
Адəаҿы сусқəа санрылга, аҷқəын хəыҷы снаицны иҩныҟа сынхалеит. Ашə снасит, аԥшəмаԥҳəыс Маха дҿаԥха-ҿаччо дааҳԥылеит. Заа сзабадырхьаз лԥа хəыҷы иналеиҳəеит сызусҭаз, нас иаразнак дыҩны изыԥшыз иҩыза хəыҷы иахь дылбааит. Аԥсшəақəа анааибаҳҳəа, ҳаиҿцəажəарагьы ҳналагеит. Лара лгəы иаланы иазгəалҭеит лхатəы бызшəала дахьзымцəажəо, аха аҵара дшаҿу.
"Шьамтəыла аԥсуаа рацəаҩны иахьынхоз Берҳаџьам ақыҭаҿы инхон сара сҭаацəа. Аибашьра иахҟьаны ҳаҩнқəа зегьы ҟəыбаса еилажьуп. Аԥсныҟа ҳанаауаз иаҳшəыз ҳцəамаҭəа ада аҩны акагьы ҳзалымгаӡеит. Сара сан Мазоҳ Асрие дедыгьын, араб бызшəа инаваргыланы ҳаҩнаҭаҟны иаҳҳəоз аедыгь бызшəа акəын, убри аҟынтə саԥсшəа хьысҳауп", - лҳəеит Маха.
Маха Кəыџба ҟазшьала даара иҭынчу, згəы ҭбаау, агəлара-азлара пату зқəу ԥҳəызбоуп. Аҩнтəи аусқəа акыр игəцаракны, лыхшара рнапы рыдкыланы дынхоит лыԥсадгьыл аҿы.
"Иҟалап, Аԥсныҟа ҳаара аибашьра иахҟьазар. Знык ҳаԥсадгьыл ҳшьапы анықəҳаргыла нахыс уажəаԥхьа абра ҳашԥанымхоз ҳəа хəыцра жəпакы сызцəырҵуа иалагеит. Аԥсадгьыл змам ауаҩы дхəаҽуп, уи еиҳагьы ианеилыскааз уажəоуп. Ҳазҭагылоу аамҭазы сҭаацəеи сареи ҳгəырӷьаҵəа ҳанхоит, ҳанаауаз икаҳҭəаз алаӷырӡ наунагӡа ҳахəаҽуаз џьысшьон, аха ус акəымхеит", - ҳəа азгəалҭоит ҳџьынџьуаҩ.
Маҷара аҳаблаҿы Маха Кəыџба лҭаацəеи лареи нхарҭа ҭыԥла реиқəыршəара ахахьы иагеит ҳџьынџьуаа рыԥсадгьыл ахь рырхынҳəразы Аҳəынҭқарратə еилакы.
"Ауаҩы ауаҩы изы дыхəшəуп. Ҳаԥсадгьыл аҿы инхо ҳауаажəлар убриаҟара ԥхаррала иаҳԥылеит, ҳхьаақəа зегьы ҳхадыршҭит. Ҳаигəылара бзиоуп, ҳаихаҵгылоит, досу излаҳалшо ала аус ҳуеит. Схəыҷқəа духеит, исыцхраауеит, аӡӷаб еиҳабы Ламар 14 шықəса лхыҵуеит, аҷкəын Омар 3-тəи акласс аҿы аҵара иҵоит, Аҟəатəи ашкол интернат дҭоуп", - лҳəеит Маха, аратəи рыԥсҭазаара дахцəажəауа.
Ииашаҵəҟьаны, Махеи сареи ҳаиҿцəажəара ҭырџьманра азызуаз лыԥҳа еиҳабы лакəын. Атəым бызшəақəа акыр дрызҟазоуп, лхатəы бызшəа акəзар, хымԥада аҭыԥ ҷыда ааннакылоит, есааира ицқьаны илҵарц дацклаԥшуеит. Аҩнаҭа аԥшəма иакəзар, аҽны дсықəымшəеит, аусура дыҟан.
"Ҳара Шьамтəыла ҳанынхоз иҟалап ҳаиҳабацəа ирхыргаз аҭоурых уиаҟара хырҩа аҳамҭозҭгьы. Уажəы уи акыр хьаас иҳамоуп, абазақəа ҳəа иҳашьҭан уаҟа зегьы. Уимоу, "Абаза" рыхьӡырҵон ииуаз асабицəагьы. Убриала атəым милаҭ ҳрылаӡҩарц ҳҭахымызт", - ҳəа азгəалҭеит Маха Кəыџба.
Маха Кəыџба дахьиз аҭаацəараҿы ахшара рацəа ирызҳауан. Быжьҩык аиҳəшьцəеи иашьаки ыҟан. Аԥсҭазаара убас еиԥш иҳəаақəнаҵеит, рызегьы атəым ҳəынҭқаррақəа рҿы инхоит. Иаҳҳəозар: Италиа, Германиа, Ҭырқəтəыла, Шьамтəыла. Урҭ зегьы иахьа излеигəныҩуа аҭелтə еимадара алоуп. Маха Кəыџба лоуп разҟыс изауз лабдуцəа рџьынџь ахь ахынҳəра. Агəыӷра лымоуп лаҳəшьцəеи лашьеи Аԥсныҟа иаартə еиԥш аҭагылазаашьа роуп ҳəа, насгьы урҭ рахьтə аӡəы идамхаргьы араҟа дынхартə-дынҵыртə дҟалап ҳəа.
Маха ажəа сылҭеит лхатəы бызшəа бзианы ишылҵалак лыгəҭахəыцрақəа еиҳа инарҭбааны исзеиҭалҳəарц. Аха, урҭ зегьы еидкыланы ирхылҵуа акоуп: "Аԥсны - сара сыгəҭыхоуп, сгəырӷьароуп, схьаауп, слахьынҵоуп", - лҳəеит.
Уи аҽны имҩаԥызгаз аиҿцəажəарақəа ирхылҵыз аԥхарра акыраамҭа исыцуп. Ҩаԥхьа ҳџьынџьуаа рҭоурых зҳəо адаҟьақəа ҿыц еихсыршəшəаанӡа. Маха Кəыџба лҭаацəеи лареи ирзеиӷьаҳшьоит аихьӡарақəа, рыԥсадгьыл аҟны аиҵыҵра, аизҳазыӷьара!
АҞӘА, ажьырныҳәа 22 – Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Мчыбжьык аҩнуҵҟала араионқәа рҿы афымцалашара ахархәара аларҟәра алымшар, араионқәа рхадацәа, амилициа, апрокурорцәа лахь рыҭахоит. Егьи иааиуа ашәахьазы аҭагылазаашьа аҽеиҭанамкыр – русура иамххоит ҳәа иҳәеит Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа ажьырныҳәа 22 рзы аилацәажәараҿ.
"Зегь иаразнакы, аамҭа мгакәа иҟаҵатәуп. Ари апроблема аӡбара Аекономика аминистрреи Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистреи рымацара рықәҵара иашаӡам. Ақыҭақәа рхадацәа зегьы ирдыруеит досу инапы злаку. Мчыбжьык ахы-аҵыхәала аҭагылазаашьа шәнапахьы иаажәгароуп", - ҳәа иҳәеит аҳәынҭқарра ахада.
Иара иажәақәа рыла аенергетика аусхк аҟны аҭагылазаашьа ҷыда ыҟоуп.
"Акризис алҵразы аҭагылазаашьа ҷыдақәа ҳадаҳкылароуп. Сара иҟоу ауп исҳәо", - ҳәа иҳәеит ахада.
2019 шықәса абри аамҭа иаҿырԥшны 2020 шықәса рзы афымцалашара ахархәара иааизакны 21 процент ихалеит. Тҟәарчали Тҟәарчал араиони рҿы – 62 процент, Очамчыра араион - 56 процент, Аҟәа араион - 47 процент, Гәылрыԥшь араион - 31 процент ҳәа арбагақәа рыӡбахә иҳәеит ахада.
"Араионқәа рҿы аштабқәа аԥҵахоит. Урҭ напхгара рыҭареи азеиԥш хылаԥшреи мҩаԥыргоит араионқәа рхадацәа. Аштаб иалахәхоит: амилициа аиҳабы, апрокурор, аенергетик. Иахьа хәылбыҽханӡа шәара шәусурақәа рахь шәнеины, аиԥыларақәа мҩаԥыжәгоит. Ари азҵаара зус алоу аминистрцәа русзуҩцәа иахәҭоу адҵақәа рырҭоит. Аштаб актәи аилатәара анымҩаԥыжәгалак, уаха аԥыза-министр инапынҵақәа назыгӡои ахада Иусбарҭа аиҳаби адырра рышәҭоит аштаб аилатәара шымҩаԥысыз азы", - ҳәа иҳәеит ахада.
Бжьаниа Тҟәарчал араион ахаҭарнак диазҵааит араион аҿы афымцалашара ахархәара азҳара мзызс иамои ҳәа.
"Шәраион аҿы афымцалашара ахархәара азҳара мзызс иаиузеи? Анаплак ҿыцқәа аусура иалагама?" - ҳәа дҵааит Аслан Бжьаниа. Уи аҭак иҭан закәаншьаҭада афымцацәаҳәақәа рыҽрыԥшьра шакәу мзызс иҟоу.
Абри аҩыза азҵаара иҭан Гәылрыԥшь араион ахада Аслан Бараҭелиагьы. Уи иҭакгьы амаининг фермақәа ирыхҟьеит акәын.
Аилацәажәара иалахәын Ашәарҭадаратә хеилак амаӡаныҟәгаҩ Сергеи Шамба, Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистр Дмитри Дбар, "Амшынеиқәафымцамч" адиректор хада Михаил Логәуа, ареспублика ақалақьқәеи араионқәеи рхаҭарнакцәа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Бжьаниа Аԥсны аенергетика аусхк аҟны узыцәшәаша аҭагылазаашьа ыҟоуп ҳәа аҳәамҭа ҟаиҵеит