Аԥсны жәлар рартист, акомпозитор, адирежиор, арҵаҩы, Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩ, Дырмит Гәлиа ихьӡ зху "Аибашьреи ашықәсынҵареи" апремиақәа алауреиат, "Ахьӡ-аԥша" ахԥатәи аҩаӡара занашьоу Кәасҭа Ченгьелиа ирҿиаратә мҩеи, иахьа инапы злаку аусқәеи ртәы дазааҭгылеит.
— Занааҭла шәматематикуп, ашәа аԥҵарахьы шәышԥаиаси, шәырҿиаратә мҩа шәышԥалагеи?
— Сара 1958 шықәсазы сҭалеит афизика-математикатә факультет, иара убри ашықәсаан Аҟәатәи амузыкатә ҵараиурҭа, уаҟа рҵаҩыс дсыман Алексеи Позднеев, уи дааҟәымҵӡакәа иҳәон амузыка еиӷьу акы шыҟам, убри аҟнытә аматематика азанааҭ ала сҵара мхырқәшакәа, аԥышәарақәа иааныжьны Қарҭ аконсерваториа сҭалоит, акомпозитор изанааҭ ала. 1969 шықәсазы Қарҭ сҵара хсырқәшеит, убри ашықәс аахыс аусура саҿуп, гәыкала бзиа избо амузыка сҳәынҷаны самоуп.
— Еиуеиԥшым ашәаҳәаратә жанрқәа шәнапы рылакуп, шәара еиҳа ишәзааигәоу ажанр арбан?
— Исзааигәоу ажанрқәа ҳәа еилых сымам, амузыка иануҵартә еиԥш иҟоу жәеинраалак ансԥыхьашәалак, аусура напы анасырклакь, сара сзы еиҳау ԥсшьара ыҟаӡам. Схәыҷаахыс сдақәа ргыланы ашәаҳәара саҿын, ашәаҳәара ушьҭнаԥаауеит, иагьусуроуп иагьыԥсыршьагоуп сар сзы.
— Гәдоуҭеи Очамчыреи ақалақьқәа ркультуратә ханқәа рыҟны еиҿышәкааит "Риҵеи" "Ерцахәи" ансамбльқәа, аидеиа шәԥашәызцәырҵи?
— 1971 шықәсазы Москва ақалақь аҟны абыргцәа рансамбль сыманы сыҟан, уаҟа сҩызцәа сазҵааит, абыргцәа уи шьахәуп, аха аҿар умаӡами аӷьараҳәа ашәа зҳәо ҳәа, насгьы, ааигәа имҩаԥысран иҟоуп афестиваль, ааԥхьара уаҳҭоит уансамбль уманы уааи ҳәа рҳәеит, ишԥасымам ансамбль сҳәеит сара сыҽхәо, аха арахь акгьы сымамызт, уи ашьҭахь Гәдоуҭа санааи ирласны ансамбль аиҿкааразы напы асаркит, аамҭа сахьӡаратәы, аамҭакьаҿк иалагӡаны ашәаҳәаҩцәа еизызгеит, уаҟа далан Жәлар рартист Анатоли Ҳагба.
1972 шықәсазы раԥхьа иаҳҳәоз ашәа иреиоуп Зураб Малиа иашәа "Риҵа", нас аколлективгьы "Риҵа" ахьӡаҳтәеит. Анаҩсан, 1974 шықәсазы Пиотр Кортаа Очамчыра акультура аҟәша аиҳабы, ус иҳәеит, Гәдуоҭа ишыҟауҵаз еиԥш ҳраионаҿгьы иҟауҵар ашәаҳәаратә ансамбль ҳәа ансыдигала, ауаа реидкылара салагеит, иԥсыуатәны иҟасҵеит. Ахьыӡ аҟынӡа ҳаннеи исҭахын "Абраскьыл" ахьӡысҵар, аха ақырҭцәа "абрыскьыли" рҳәон аҟынтәи, "Ерцахә" ахьыӡхеит. Арҭ ансамбльқәа иахьа уажәраанӡа қәҿиарала аус руеит. Абас иҟалеит ҩ-коллективк сыхьӡала.
— Шықәсы рацәала напхгара зышәҭоз абыргцәа рансамбль "Нарҭаа" Венгриа рықәгылара шԥашәгәалашәои?
— 1948 шықәсазы абыргцәа рансамбль "Нарҭаа" аԥыиҵеит Иван Кортуа, уи аиҿкаара уадаҩын, аха илиршеит. Раԥхьа ааҩык абыргцәа-ашәаҳәаҩцәа еизигеит, анаҩсан, рхыԥхьаӡара рацәахеит 30-ҩык рҟынӡа. 1969 шықәсазы Иван Кортуа иааиқәшәаны дыԥсит, ашьҭахь сара напхгара азызуан, аиашазы сшәон, иуадаҩын абыргцәа рацәажәара, аус рыцура. Ансамбль "Нарҭаа" аконцертқәа рацәаны ирылахәын, Карусель ҳәа адырраҭара аҟны, ҩ-минуҭк еиҳаны аӡәгьы ирырҭаӡомызт, аха ҳара быжь-минуҭк ҳарҭеит, уаҟа ҳақәгылара ргәаԥхеит, ашьҭахь ауп Венгриа имҩаԥысраны иҟаз аконкурс ахь ааԥхьара анҳарҭа. Ари аконкурс х-туркны имҩаԥысуан, ҩ-хәҭак Москва, ахԥатәи Венгриа. Абыргцәа рансамбль "Нарҭаа" Венгриаҟа рцара рыбзоуроуп Валериан Кобахьиеи, Николаи Киути, Аслан Оҭырбеи.
Венгриа ҳаннеи, аконкурс аиҿкааҩцәа имҩаԥыргон апресс-конференциа, Урыстәылантә еиҳабыс иҳацыз Анинкова, ус лҳәеит, иԥсыҽу акы дырба, иӷәӷәоу аконкурс ахь ииага ҳәа, исгәамԥхеит илҳәаз убри аҟнытә арежиссиор сиазҵааит, ишәылшо зегьы дшәырба уажәы иҳәеит иара, ус иагьыҟаҳҵеит, напеинҟьарыла ҳрыдаркылеит, акыр аамҭа ҳаурыжьомызт. "Ахьтәы павлин" шәара ишәтәуп хымԥада, ҳәа рҳәон аӡәырҩы, уаҟа 22 ҳәынҭқарра рхаҭарнакцәа еицлабон.
Ихадаратәыз амш аҟны ҳаннеи, асценахь рцәырҵра аламҭалаз абыргцәа зегьы саарылалын исыгәӡит, игәыдаскылеит, ргәы ҟасҵеит исылшоз ала, ус расҳәеит, сара исылшоз зегьы ҟасҵеит, шьҭа анцәа инапы шәануп, дшәыхәааит сҳәан асценахь иоусышьҭит. 12-ҩык абыргцәа ишәаҳәо-икәашо асцена ианықәла, азал аҟны итәаз зегьы аҿҭра иалагеит "arany pаva" уи иаанагоз уи ауп, "Золотой павлин" дара иртәуп ҳәа, убас еиԥш аиааира ҳара иаҳтәхеит, ҳҳамҭа ҳаԥхьа иргыланы аҩныҟа ҳгьежьит.
Ҳара Венгриаҟа ҳцаанӡа Брежнев Аԥсны дыҟан, Валериан Кобахьиеи иареи анеиқәшәоз иеиҳәеит Аԥснытәи абыргцәа рансамбль аконкурс иалахәхараны ишыҟоу, аиааира ргозар адырра сышәҭ, иҳәеит Брежнев, аиааира анаҳга ашьҭахь уи иҳадиныҳәалеит. Аԥсныҟа ҳанаауаз аҳаирбаӷәазаҿы ауаа рацәан, абыргцәа қәрала зегьы иреиҳаз Ҭемыр Ваначеи Ҭарашь Џьапуеи "Ахьтәы павлин" рнапы иқәыргыланы аҳаирплан ҳалбааит, убас ҳаракыла ҳрыдаркылеит, шәаҳәаран-кәашаран уаҟа, ахааназ ҳгәы иҭымҵәо иҟалеит абри ахҭыс.
— Аибашьра ашықәсқәа раан иаԥышәҵеит ансамбль "Аиааира", имҩаԥыжәгеит 102 концерт, уи аамҭазы шәара иаԥышәҵеит акымкәа-ҩбамкәа ашәақәа, аибашьра ашықәсқәа раан шәырҿиара шәаҳзалацәажәа.
— Аибашьра аналага исылшо ала акы ҟасҵап ҳәа исыӡбит, Владислав Арӡынба Гәдоуҭа дыҟан уа сизнеит, абас сгәы иҭоу анысҳәа, уи заманоуп, агәышьҭыхра ҳацәмаҷуп иуыӡбыз аус уи азы ицхыраагӡатәуп, иҳәан снапы аасымихит. Декабр мза 1992 шықәсазы ансамбль аԥҵаразы напы асаркит. Ҳаибашьцәа Гагра анырга ашьҭахь, иаԥысҵеит "Аиааира" ҳәа ашәа, ажәақәа Лиолиа Тәанԥҳа иҩҩны Екатерина Бебиа лҟны иныжьны дцеит, уи нас сара исықәлыршәеит, иит ашәа ҿыц, ансамбльгы "Аиааира" ахьӡаҳӡеит. Аибашьра ахьынӡацоз агоспитальи, афронт аҟни 102 концерт раҳҭеит. Аибашьра ашықәсқәа раан иаԥысҵаз ашәақәа дискны иҭҳажьит.
— Иҟазма аамҭа шәырҿиара ааныжьны аматематикахь сгьежьып ҳәа анышәҳәоз? Шәырҿиаратә амҩа еиҭа шәанысрызма?
— Хымԥада, ашәақәа раԥҵараҿы аматематика даара исыхәоит, аха сара сзы амузыка еиӷьу ҳәа акы ыҟам. Шәынтә сииргьы сырҿиаратә мҩа еиҭах санысуеит, уи саҿызаауеит сыԥсы ахьынӡаҭоу.
— Иахьа шәнапы злаки?
— Амилициа аусзуҩцәа раԥшьгарала ааигәа напы асыркит ахьыӡрашәа (агимн) рзаԥҵара, ԥыҭк ашьҭахь амилициа аусзуҩцәа ашәа рҳәаратәы исырхиоит. Аҵыхәтәаны исҩыз ашәа "Аԥсуа хаҵа" ахьӡуп, ажәақәа иҩҩит ажурналист Адгәыр Гәынба даара ишьахәу шәаны иҟалоит, уамакала еинаалоит ажәақәеи амузыкеи. Ашәҟәыҩҩцәа зегь реиҳа исзааигәоу Теренти Ҷаниа иоуп, аҩызараҿи арҿиараҿи уи ицназго аӡәгьы дыҟам, иаргьы саргьы 50-шәа ҳаҩҳьеит. Аибашьра мацара иазку 60 шәа сравторуп, егьыс ҩышә-шәа аԥысҵахьеит, адискқәа акымкәа-ҩбамкәа иҭыҵхьеит. Ажәакала, иҟасҵарц иаԥысҵарц исҭаху адунеи аазна ыҟоуп, уи сыԥсы ахьынӡаҭоу саҿызаауеит.
Cырма Ашәԥҳа, Sputnik
Ашәы Данаҟаи иӡбахә, ифырхаҵара, иахьа уажәраанӡа ҳажәлар инеимдаа-ааимдо еибырҳәоит, аҭоурых иазынхеит. Дазусҭада Ашәы Данаҟаи, избан ас еиԥш дыхьӡыртәны изихцәажәоз? Уи атәы дазааҭгылоит афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат, аҵарауаҩ Арда Ашәба.
"Усҟантәи аамҭазы нхыҵи аахыҵи ақәыларақәа аныҟаз, ажәлар анеимырҵәоз, Ашәы Данаҟаи ицәшәаны уаҩ дзахыҵуамызт, убриаҟара ахаҵара илан. Ижәлар ихьчон, ихы ӡыригомызт, "соуп" зҳәоз ахацәа дрыжәлон", — ҳәа азгәеиҭоит аҵарауаҩ.
Иуа Коӷониа ипоемақәа руак Ашәы Данаҟаии Аҟарач Бакәыкәи ирзикхьан. Иуа ажәлар рҿы иаҳахьаз Данаҟаи изкыз аҳәамҭақәа ирылхны иаԥиҵеит апоема. Данаҟаи, нхыҵ аҟарачқәа рҿы Бакәыкә ҳәа иҟаз амагәшьхәа дҭаицалахьан.
"Абжьыуаа рашәаҳәаратә хор "Нарҭаа" Илиа Соломон-иԥа Ашәба напхгаҩыс дызмаз, агастрольқәа рахь ианцоз быргк иҳәо абас иаҳаит: "Шьыбжьонла ҳҭаацәа ҳанздмырцәалак, "Данаҟаи даауеит" ҳәа ҳдыршәон", — иазгәеиҭоит Арда Ашәба.
Ҭырқәтәыла инхо аԥсуаа рҟны Данаҟаи Ашәба ихьӡ камыршәӡакәа иааргоит.
"Аԥсны ҳара ҳаԥсадгьыл ауп. Аха атәымџьара анхара ҳазшаз ҳалахь ианиҵеит. Аԥснаа, ҳаԥсадгьыл зыхьчаз, сшәыкәыхшоуп. Гәадурас шәҳамоуп, шәыгәхьааҳгоит. Сара сықәрахь снеихьеит. Сыԥсы ахьынӡаҭоу сыԥсадгьыл сықәыԥшыр сҭахуп. Ашәы Данаҟаи имаҭа соуп сара. Ашәба Данаҟаи сабду иаб иоуп. Сабду Мырза ихьӡын, Мырза иаб иоуп Данаҟаи", — ҳәа иаҳзеиҭеиҳәеит Ҭырқәтәыла, Џьгьарда ақыҭа инхо, хылҵшьҭрала Данаҟаи Ашәба изааигәоу, 95 шықәса зхыҵуа Феҳми Ашәба.
Ашықәсқәа цоит иниакәкәа. Аамҭақәа реиҭасра акәзар, аҭоурых иазынхоит. Аиҳабацәа иргәаладыршәоит, ирхадыршҭуам рабацәа, рабдуцәа ирхыргаз аҭоурых. Нхыҵи аахыҵи Ашәы Данаҟаи дыхьӡыртәны ифырхаҵара аӡбахә иалацәажәоит.
Феҳми Ашәба игәалаиршәоит:
"Данаҟаи ихьӡ иадҳәалоу рацәоуп, изку иашәақәа ыҟоуп. Данаҟаи нхыҵи аахыҵи дыбжьан, дҳәынҷон. Ҽнак аҳак иҩны давсуан. Аҳ сасцәақәак шиҭаз ибеит. Иангәеиҭа, иҽы аӷәра аҵәҩан аҟны иаахишьын, дыҩхалан асасцәа рымаҵ иуа далагеит. Аҳәа идҳәалоуп, аԥынҵа аҭра кылнаҵәан, аԥынҵагьы кылыҳәҳәоит. Аҳ исасцәа иџьаршьеит, "ари аҷкәын дызусҭада, ани иаҳәызбала иҟаиҵозеи?" - ҳәа датәамбаӡо иазҵааит. Ари Ашәы Данаҟаи иоуп рҳәеит", - аҭоурых ашьҭа дазхьаԥшуа дҳацәажәон абырг.
Данаҟаи ифырхаҵара ԥыршәарц азы аҳ исасцәа аизара мҩаԥыргарц рыӡбеит.
"Ауаа еизеит. Данаҟаи аҳ ицә ахәда дадырсуеит. Иаҳәа ааҭихын, анахәҭа зкыз икышьа игәамԥхазт, Рыӷәриа Шьаабан ҳәа дыҟан, анахәҭа уи инаииркит. Арҵәааҳәа дыҳәҳәаны ацә ахәда данлас, уи ахы ахәда зкыз иааигәыдҳалеит. Зныкала днасны ахәда хиҵәеит Данаҟаи", - иҳәеит ажәабжьҳәаҩ.
Феҳми иабду иашьа Ҭырқәтәылантәи Аԥсныҟа дцахьан. Уа иаб иаҳәшьа дыҟан, даанхеит. Ауха еицдыршеит, рызхара изеибамбауа. Аҟыз рацәаны илыман лара. Иаб иаҳәа Аԥсны инханы иҟан, уи ааилыркын, лҟызқәа руак ахәда хиҵәарц иалҳәеит.
"Аҳәа цырцыруа ианыск иҳәеит Гәызиа, ҩба-хԥа рыхәда зныкала ихысҵәап сгәахәын, иркаланы сласит иҳәеит. Ахәы аалпып-аалпыпын, инцәыҵых-аацәыҵаххын, игыланы ицеит аҟыз. Саб иаҳәшьагьы ашәхымс дықәтәаны дааԥшуан, нас алақмар ҳәаны аҵәыуара далагеит", - иҳәеит Феҳми.
Гәызи иҟалаз изеилымкааит, иаб иаҳәшьа алақмар ҳәаны дызҵәыуоз џьеишьеит. Нас, даалыԥхьан, дналыдлыртәалеит.
"Абри аҳәа уаб Данаҟаи итәуп. Абри ала иҟаиҵақәахьоу рацәоуп. Уара ҟызк ахәда узхымҵәеит, алақмар абасымҳәо", - лҳәазаап.
Аԥсны инхо абырг, Аџьынџьтәылатә еибашьра ду аветеран, шәышықәса ирзааигәоу Леуарса Ашәба, иабду иҟынтәи игәалашәоит Ашәы Данаҟаи иӡбахә.
"Сара сабду Ҳасани Данаҟаи еицныҟәон. Данаҟаи иҩыза Ашәба дыҟаӡам. Убриаҟара амч иман, аилкаагьы иман. Данаҟаи ирахә ахьгылаз аҟарач днеин, иԥцаны иманы ддәықәлеит. Ахьшьцәа аӡә дыбналан, Данаҟаи адырра ииҭеит. Данаҟаи апҟеҩҳәа дишьҭалан дихьӡеит, ибжьы иқәиргеит: "Ухылԥа алаба иахаҵаны уҩах", - ҳәа. Ихылԥа алаба инахаҵаны данҩаха, ихылԥагьы алаба ахгьы аахиҵәеит, ирахәгьы иргьежьит шьҭахьҟа", - иҳәеит абырг...
Ашәы Данаҟаи илеишәа бааԥсын, ахаҵара илан. Иԥшәма ԥхәыс д-Аӡынԥҳан. Мышкы иеимсы тлан, иԥҳәыс иналымҵаиршәит, иӡахны инаилҭарц. Акыраамҭа дааԥшит, далгазаргьы, далгеит анигәахә, илҭарц леиҳәеит. Аха, лара аҭакс "исымӡахӡац", — ҳәа наиаҭалкит. Игәы ааԥжәан, иеимаа аалымихын, ус ишыҟаз инаишьаҵаны дцеит ҳәынҷара. Данаауаз Езыгәԥҳак иҽы ахәда дықәкны диманы дааит.
Абас еиԥш ирацәоуп Ашәы Данаҟаи идҳәалоу ахҭысқәа. Ажәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭақәа иргәыласоу ажәабжьқәа ахааназы ԥсра рықәым, ԥсра шрықәым еиԥш дара зырҿио ахаҿсахьақәа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Нураи Ашəԥҳа: Аԥсны - сара сдунеи, саԥсыуаны сзыхшаз сыԥсадгьыл гәакьа
Ахьӡ-Аԥша аорден актәи аҩаӡара занашьоу Аԥсны Жәлар рышәҟәыҩҩы, зыԥсы ҭоу аклассик Алықьса Ноча-иԥа Гогәуа 88 шықәса дшырҭагылоугьы, еиҭах аԥхьаҩцәа иргәырӷьеит. Уи ааигәаӡа аԥсшәахь еиҭаганы далгеит адунеи ахьынӡанаӡааӡо ибзиаӡаны еицырдыруа, шәкыла абызшәақәа рахь еиҭаргахьоу аҩымҭақәа ҩба: Ернест Хемингуеи иповест "Абырги амшыни" Х.К. Андерсен илакә "Ӡызлани". Арҭ аҩымҭақәа аԥхьаҩцәа иаарласны ажурнал "Алашара" адаҟьақәа рҿы ирԥылараны иҟоуп.
– Алықьса, Мушьни Лашәриеи уареи шәлаф аасгәалашәеит уажәы, уара уахь лифтла санхалоз!.. Уи шьҭа ҩбаҟа шықәса ахыҵуеит!.. Уара усҟан угәы ԥыжәжәо иуҳәон, абри ҳлифт уаннақәтәалак англыз бызшәеи аурыс бызшәеи рыда акгьы шамҳәо, аԥсшәа ахьузамырҵаз даара хьаас ишумоу!.. Алифт ԥсышәала иузмырцәажәазаргьы, Андерсони Хемингуеии урцәажәеит. Иугәазрыԥхеи, иулазҵеи амч ҷыда урҭ реиҭагаразы?!
– Анатоли, уара иудыруеит сара адунеитә литература иреиӷьӡоу аҩымҭақәа сышрызҿлымҳау, ԥыҭкгьы шеиҭазгахьоу… Аха, абарҭ аҩымҭақәа есымша "исыцрыхон", иааиҭазымгар, аԥсшәала имцәажәар рымуҵәҟьеит!.. Сара урҭ хәыҷы-хәыҷла инаскьазгон, нас аамҭак ҟалап шәанеиҭазгаша, иаашәычҳа ҳәа, иаалырҟьан ахаа-мыхаақәа зҭаххаз ахәыҷ иеиԥш "санрықәыҵәҟьозгьы" ыҟан, аха иаарымуҵәҟьеит, дара ртәы иадыргеит!..
– Даара бзиа иубо ашәҟәыҩҩцәа дреиуоуп Фолкнер, уи иҩымҭақәа аԥсшәахь иахьеиҭаумгац азы "иуцәымгәааӡои"?!
– Уигь акыр сықәицалахьеит!.. Аха иара убри аҟара дҵаулоуп, шаҟа "уиеиҽырбо" аҟара, дуцәыхарахоит!.. Избанзар, ирлас-ырласны уизыхынҳәлар иҭахуп, знык деиҭоугар, нас духоурышҭыр ҳәа дшәоит!.. Насгьы, уи ус идыххылара цәгьоуп, ақәԥаҩ бзиа иеиԥш, имаанақәа зегьы узымдыруазар, уихәаӡом!.. Дааиҭазгахьоу зегьы аӡәгьы ҿыӷәӷәала изымҳәац "ҳнапаҿы" дааҳгеит ҳәа, аԥсыӡ еиԥш "дрымпыҵҵәраауеит!" Уи ддууп, ддуӡӡоуп!..
– Ара сахьынаԥшааԥшуа адискқәа збоит, реиҳа иалукаауеи амузикаҿы?!
– Уи ауп уажәы сыԥсы ҭакны сызку! Ҳара аԥсуаа "Ахрашәеи", "Ахәрашәеи" иреиҳау ашәа ҳамаӡам… Бетховени Моцарти рызгьы хазы аамҭа сымоуп, урҭ уахынлатәи аамҭа еиҳа иақәшәоит, ацәеи сареи бӷарҵахьы ҳанеиқәԥо!..
– Ԥхыӡқәас иибои "Аџьамԥазаратәи аҷкәын"?! (Аџьамԥазаратәи аҷкәын хәыҷы ижәлар рзыҳәан дыхьӡырҳәагахеит ҳәа изиҳәахьан Баграт Шьынқәба Алықьса Ноча-иԥа Гогәуа – А. Л.).
– Уажә ааигәа Толстои дызбеит, иԥаҵа ӡышӡа, ауардын дантәаланы, ахеиԥш дԥырны дцон!.. Маҷк дааҭгылар, сиҿаԥшыр сҭаххеит, аха дагьсызхьамԥшит!.. Саргьы сизгәаан ацәа салҵит, аха нас, уи иҩымҭақәа зегьы иреӷьасшьо "Ҳаџьы Мураҭ" жәабаҟа даҟьа санрыԥхьа, ҳаинаалеит!.. Зны-зынла Кортасаргьы дызбалоит, уи, сара бзиа избо, иреӷьысшьо иажәабжьқәа зегьы, дшыцәаз, дцәырҳаны данааԥшлак акәын ианиҩуаз!.. Убасҟак еилаӷьаны иҟан иажәабжьқәеи иԥсҭазаареи! Уаҳа узеиҭасҳәаӡом, избанзар аԥхыӡ ашьыжь ианеиҭоуҳәалак, иухашҭуеит!..
– Иаҳҳәап, аԥсуа театрқәа руак аҟны уҩымҭақәа ықәдыргыларц рҭаххазҭгьы, рыуа иарбану еиҳа асценатә ԥсҭазаара зыуҭоз?!
– Анкьаӡа зны иқәдыргылахьеит сыпиеса "Амш уаара". Исҭахын сара схаҭа сповестқәа "Асҟак дузааигәан аха дузгәмҭеит", "Мшәагә дуи Мшәагә хәыҷи" рысценариақәа ҩны ирыдызгалар, аха ишнықәсҵа-аақәысҵоз аамҭа сыцәцеит… Издыруада, мышкызны урҭ режиссиорк дрызхьаԥшыр, апроза асценахь аиагара шыцәгьоугьы...
– Алықьса, уара ухатә ҩыза лыдунеи лыԥсахижьҭеи уи лылымкаа адәахьы удәылымҵӡацт, абар шьҭа шықәсык ҵит. Аԥхынра ааит, анкьа ишыҟауҵалоз еиԥш, умпахьшь уҟәаҟәа инықәҵаны, адәахьы сдәылҵындаз, амшын сҽынҭысшьындаз ҳәа уҟаӡами?!
– Уи шьҭа аамҭа какәкәа ицеит... Сдәылҵырц салагаргьы, шәсырԥхашьар ҳәа сшәоит. Амала, ҳуадақәа рыҩныҵҟа мышкы хәышә шьаҿа ҟасҵоит. Абриаҟара сныҟәан санаалгалак, хра цаӷьцаӷьк саҿысызшәа сааԥсоит!
– Уҩызцәагьы гәхьааугозар акәхап, аха анцәа иҟынтә, аҭел ыҟоуп!..
– Зыԥсы ҭаны инхаз сырхашҭӡом, еиҳарак сымшираан!.. Аха зны-зынла аҳауеиԥш ауаагьы сызхаӡом! Ааигәа Москвантәи сеиҭагаҩ Шевалиов дысзасит, уҩымҭа ҿыцк ацәаҳәанҵа сзааушьҭыр искьыԥхьуан ҳәа. Уи сҩымҭақәа рӷьырак зегьы аурысшәахь еиҭеигахьеит, еиҭеигахьеит ахьӡми, сара иҟасҵоз ԥыҭ-чыҭк аредактор инапы аҭахын акәымзар, ишиашоу иукьыԥхьыртә иҟан… Уажәы, ула ажьа амкит, сҳәеит!.. Уи аамҭақәа цеит, сҳәеит. Дагьсырччеит!
– Алықьса Ноча-иԥа, ҳаиҿцәажәара ахыркәшамҭахь инеуиеит, абыржәыҵәҟьа угәы иаҭаху акы ҳауҳәар?
– Сара мчыбжьык ахь ҩынтә-хынтә акроссвордқәа сҳасаблон, уажәы урҭ зну ажурналқәа Аԥсныҟа раагара иаҟәыҵит, шаҟаҩ рнапы ианысҵахьоузеи, аха ари иҳалаҳаз ачымазара иахҟьаны ирзаамгагәышьозар акәхап…
– Алықьса, аԥсҭазаараҿы уара даара иуҭахны иузыҟамҵаз, узхьымӡаз, иахьагьы угәы зызхьаауа арбану?!
– Ех, урҭ акыр ирацәагәышьоуп… Ауаҩы ԥсҭазаарак ауп имоу… Уажә сгәы иалаҵәҟьоу уҳәозар, абри акомпиутер атәы ахьысзымҵаз ауп! Иареи сареи зны-зынла ҳаблақәа ҭырхаха ҳаиҿаԥшуеит, сара исҭаху иара иаздырам, иара иаҭаху сара исыздырам!..
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
"Араса аганахьала апроблема дуқәа ыҟоуп сҳәар имцхоит, избанзар ауаа рхатә џьабаалеи иара убас араион ақыҭанхамҩа иазоужьыз амармалташьтә пты иаҿагыланы ақәԥаразы 500 литра ахәшәи рзаҳшеит. Ахәшә ирызшаз азхаӡом, избанзар араион аҟны 18 қыҭа ыҟоуп, быжь-нызқь гектар инацны арасаҭрақәа ыҟоуп. Ҳәара аҭахума, ацхыраара иҵегьы иҳаур ибзиахон, избанзар акәыкәбаачымазара иаҿагыло ахәшә ҳақәгәыӷуан, иахьа ишҳаҳауа ала, Аԥсны ахадара азҵаара аӡбара иаҿуп. Иҳаҩсыз амчыбжь азы араион ҳалсуан, ачымазара хәыҷык идәықәлахьеит, араса аус даара ашәарҭара иҭагылоуп. Анхацәа хәыҷык ацхыраара ҳазрыҭар, аура ҟалап ҳәа ҳгәы иаанагоит", - иҳәеит Шьониа.
Иара иажәақәа рыла, ҵыԥх араион аҟны 4 нызқь гектар араса вертолиотла ихәшәтәын, сынтәагьы ахәшәтәра арбан.
"Хәыҷык аус ҳарццакыр цәгьаӡам, ианаамҭоу ахәшәқәа ҳаур акәыкәбаачымазара аҟынтә, алҵшәа бзиахон. 2017 шықәсазы араса аҽаҩра 20 % ҳамаӡамызт, 2019 шықәсазы 50-80 процент рҟынӡа аҽаҩра аанашьҭит. Иаҳхысыз ашықәсқәа рзы иҟаҵаз ахәшәтәрақәа рылҵшәақәа ҳцәыӡыр ҟалоит шықәсык бжьаҳажьыр, ажәлар рџьабаа аӡы иагеит ауп. Араион ахадара ирдыруеит, аиҳабырагьы ирарҳәахьеит ацхыраара ҳаур, кәыркәамза ахәшәтәра иара иатәуп, ихымԥадатәуп. Иахьа ачымазарақәа ҳбоит, амармалташьтә птгьы иаҳа иацло иалагеит уажәтәи ашоурақәа раан, акәыкәбаачымазара аԥхьа инаргыланы еиҭазго иара ауп", - иҳәеит Шьониа.
Шәазыӡырҩы аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит: