Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Аԥсадгьыл агьама, афҩы хаа, ҿаҵак анышә иадамхаргьы атәым дгьыл аҿы еиҳау ҳамҭа ыҟам. Атәым тәылақәа рҟны аԥсуаа рҭоурых иаҿахәҳәагоу, иатәышьҭроу амаҭәахәқәа иԥшьоу акакәны иахәаԥшуеит. Иҟамзар ҟалап аԥсыуа ҭаацәарак Аԥснынтә ҟәырҷахак зыҩны иҩнам, рабацәа рабдуцәа рҟәых ҵәахны иаазымго.
Ибзианы исгәалашәоит, Аԥснынтә Ҭырқәтәылаҟа санцало, лассы-лассы ҳџьынџьуаа исарҳәо сгәы иҭнымҵәо ажәа ԥхақәа: "Ҳаԥсадгьыл афҩы хаа ҳзаабгеит, уи ацәаара бхаҳкаауеит, еҳ, Аԥсны, Аԥсны…" - ҳәа. Ииашаҵәҟьаны, иҟамзар ҟалап еиҳау хьаак, уԥсадгьыл мчымхарыла уанахыгоу...
Насыԥс исыман арҭ ашықәсқәа зегьы изныкымкәа Ҭырқәтәылаҟа ацара ахьысқәашьхаз, уа инхо аԥсуааи сареи гәаартыла ҳаицәажәартә еиԥш аҭагылазаашьа ахьсымаз. Уажә ишәзеиҭасҳәарц сҭахуп Ҭырқәтәыла сзықәшәахьоу, угәы иҭнымҵәо хҭыск аҭоурых.
Адаԥазар асасааирҭаҟны Октаи Ҷкотуа мышәкәан хәыҷык инапы ишакыз збеит. "Ари закәызеи?" - ҳәа ҳаниазҵаа, "Измиҭ ақалақь аҟны инхо Зеинеԥ Маанԥҳа аинтернет ала Аԥсны инхо аԥсуаа рахь иҟалҵаз аҳәара ауп", - иҳәеит.
"Аԥснынтә Ҭырқәтәылаҟа иаауа дарбанызаалакгьы, сҭоурыхтә ԥсадгьыл аҟынтәи уаԥсҵәык анышәи, хаҳә хәыҷқәаки, ҵәаҟьа ҳәыҷқәаки сзаазго исзынхаз сыԥсҭазаара зегьы, сыԥсы ҭанаҵы дысныҳәалоит, ихьӡ сгәы иҭазаауеит", - лҳәахьазаарын Зеинеԥ.
Октаи, Ҭырқәтәылаҟа иаара мчыбжьык шагыз Феисбук аҿы Зеинеԥ Маанԥҳа иҟалҵаз аҳәара игәы иҭамкәа, ихы иҭамкәа илаԥш нақәшәеит. Абри аҩыза данаԥхьа, игәы арԥшааит. Дзыргәамҵуазеи, рыцҳарас дзықәшәазеи, изылҭаххазеи ҳәа ахәыцра далагеит.
Аха зыԥсадгьыл зцәыӡыз аԥсуа, атәым дгьыл аҿы инхо, Аԥснынтә ҿаҵак иадамхаргьы анышә иаҳәо иара ибзианы еиликаауеит. Иаразнак аҭакгьы лзаниҵеит ааигәа Ҭырқәтәылаҟа днеираны дшыҟоу, лгәаҳәара шынаигӡо.
"Аԥснынтә Ҭырқәтәылаҟа амҩа ҳанықәлоз, анышә абантәишьҭысхри ҳәа сазхәыцит, ҵакык амазарц сҭаххеит. Убри аҟынтә исыӡбеит Аҟәа, Аԥсадгьыл ахьчара зхы ақәызҵаз ҳаибашьцәа ргәы иқәыԥсоу анышә, џьарак акәымкәа, ҳаҭгәынцыԥхьаӡа снеины, маҷк ахаҳәқәеи, аҵла махәҭа хәыҷқәеи, уаԥсҵәык анышәи, аԥшқа амашәкәан данҭарҵо еиԥш, сахӡыӡааны, искыз инҭасҵеит. Нас, иаашьҭыхны иаасгәыдсыҳәҳәалеит, исызгәамҭакәагьы сылақәа лаӷырӡыла иҭәит", - ажәабжь еиҭеиҳәон Оқтаи.
Ҭырқәтәыланӡа аҳамҭа шынаӡазҵәҟьа еиԥш, Зеинеԥ Маанԥҳа лнапаҿы илдыркит дзыҳәоз лыԥсадгьыл анышә. Ахәылбыҽха, лара Измиҭынтә Адаԥазар, Октаи дахьыҟаз, аҭел дизасит.
"Зеинеԥ лыбжьы аӷьаҵәыӷьаҵәреи агәыԥшаареи ацын. Октаи, исзууз абзиара ахаан исхашҭуам. Сара сықәрахь снеихьеит. Уажәшьҭа исылымшар ҟалап Аԥсны инхо сыуаажәлар рбара, сабдуцәа иаанрыжьыз ҳашҭа сшьапы ақәыргылара. Сгәазхара аԥсуа ажәеи, аԥсуа ашәеи, аԥсуа кәашареи рбара, раҳара. Урҭ зегьы жәабжьноуп ишыздыруа. Сыԥсадгьыл аҟынтә иааушьҭыз анышә сыҩны агәҭа игылоу Аԥсуа бираҟ авараҿы ишьҭасҵеит. Уахарнахыс еснагь ари анышә сафыҩлап, напыла еилсырхлап, сыԥсадгьыл ԥшӡа агьама ахкаауа. Исҭахуп саныԥслак сгәы иқәрыԥсарц. Уи азы, ажәа нсыжьуеит", - еиҭеиҳәон Зеинеԥ лажәақәа Октаи Ҷкотуа.
Абраҟа, Октаии Зеинеԥи реицәажәара еиқәҳәалахеит. Зеинеԥ уаҳа акгьы лзымҳәеит, лҵәыуабжь акәын иаҳауаз. Иаргьы илаӷырӡқәа изнымкылеит…
Ирацәоуп ас еиԥш угәы ҭызшьаауа ажәабжьқәа. Шаҟа ирыцҳароузеи ҿаҵак зыԥсадгьыл анышә иаҳәо атәым дгьыл аҿы анхара зқәашьхаз ҳашьцәа рлахьынҵа. Иҟамлааит уаҳа уи аҩыза ҳҭоурых аҿы, ҳаԥсадгьыл аҳәаанырцә инхо ҳашьцәа рыла ихаҭәааит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аԥсуа журналистика жәларбжьаратәи азхаҵара шаиуз, уи ареспубликатә АИХқәа рзы ҵакыс иамоу, Ажурналистцәа реидгыла апланқәа уҳәа инарҭбаау аинформациа Sputnik аматериал аҿы.
Сариа Кәарцхьиаԥҳа, Sputnik
Аԥсуа журналистика жәларбжьаратәи азхаҵара шаиуз атәы аиҭаҳәара далагаанӡа, Аԥсны Ажурналистцәа реидгыла ахантәаҩы Руслан Ҳашыг иколлегацәа ирыдигалеит Ажурналистцәа Жәларбжьаратәи рфедерациа ахада ихаҭыԥуаҩ, Урыстәыла Ажурналистцәа реидгыла амаӡаныҟәгаҩ, абри ахҭыс алзыршаз иреиуоу Тимур Шафир ивидеонҵамҭа.
"Гәахәара дула исҳәоит Аԥсны Ажурналистцәа реидгыла Ажурналистцәа Жәларбжьаратәи рфедерациахь ишрыдыркылаз еицҿакрыла ԥхынгәы 9 рзы. Ари аҵак ду змоу хҭысны сахәаԥшуеит Аԥсны ажурналисттә еилазаара аҿиаразы. Агәра згоит Аԥсны ажурналистцәа Реидгыла Ажурналистцәа Жәларбжьаратәи рфедерациа аилазаараҿ иақәнагоу аҭыԥ шааннакыло азы", - иҳәоит Шафир.
Ажурналистцәа Жәларбжьаратәи рфедерациа – аџьатәи, асоциалтәи, аекономикатәи зинқәа зыхьчо еиҿкаароуп.
Руслан Ҳашыг иажәақәа рыла, Аԥсны Ажурналистцәа реидгыла ари аилазаара ралалара аԥсуа журналистика азхаҵароуп иаанаго.
Аԥсны Ажурналистцәа реидгыла Ажурналистцәа Жәларбжьаратәи рфедерациахь алаларазы ҩышықәса инарзынаԥшуа аусурақәа ирҿын. Аха, аиашаҵәҟьа иуҳәозар, ари ашьаҿа хацыркын Дырмит Гәлиа раԥхьатәи аԥсуа газеҭ "Аԥсны" аныҭижь инаркны.
"Ари ихароу мҩан. Ахгьы кын аԥсуа литература ашьаҭаркҩы Дырмит Гәлиа раԥхьатәи аԥсуа газеҭ "Аԥсны" аныҭижь инаркны. Ҳара аҭоурыхтә мҩа ду ҳанысит. Ииасыз ашықәс азы Аԥсны Ажурналистцәа реидгыла ашьаҭаркра 50 шықәса ахыҵра азгәаҳҭеит. Абарҭ зегьы иацы аҭыԥ зауз ахҭыс иахәҭакуп. Избанзар иалшаӡом еизарак аҟынтә даҽа еизарак ахь, напхгаҩык иҟынтә даҽа напхгаҩык иахь аиасраан ажурналистика аҽеиҭанакырц. Аԥсны Ажурналистцәа реидгыла ари аилазаара ралалара аԥсуа журналистика азхаҵароуп иаанаго", - иҳәеит Ҳашыг.
Руслан Ҳашыг игәалаиршәеит ҩышықәса раԥхьа Аԥсни Урыстәылеи ржурналистцәа реидгылақәа аиқәшаҳаҭра рнапы шеицаҵарҩыз. Уинахыс аусеицура шеицымҩаԥырго.
"Иазгәасҭар сҭахуп Урыстәыла Ажурналистцәа реидгыла анапхгара, ҷыдала Владимир Соловиови Тимур Шафири, абри аус акыр ишазааԥсаз. Тимур Шафир Ажурналистцәа Жәларбжьаратәи рфедерациаҿ Аԥсны Ажурналистцәа реидгыла аинтересқәа дрыҵагылон иацынӡа. Иҭҵаан Аԥсны Ажурналистцәа реидгыла аԥҟаԥҵәа, Аԥсны ажурналисттә еилазаара ахаҭа. Ари аамҭа рацәа зҭаху процедуроуп", - иҳәеит иара.
Ажурналистцәа Жәларбжьаратәи рфедерациахь Аԥсны Ажурналистцәа реидгыла алалараан азхьаԥшра аҭан ареспубликаҿ ихьыԥшым АИхқәа рыҟазаара.
"Ари аԥыжәара зырҭо усуп, хырхарҭоуп. Афедерациа алалараан азхьаԥшра арҭоит. Аибашьра ашьҭахь ҳколлегацәа ауадаҩрақәа зегьы ириааины ихьыԥшым ажурналистика ашьақәыргылара рылшеит. Ари иаанагоит аԥсуа журналистика шьақәгылеит ауп. Ари ҳзеиԥш еихьӡароуп", - ҳәа иҳәоит Руслан Ҳашыг.
Аԥсны Ажурналистцәа реидгылазы ари аилазаара алалара цхыраароуп, дгылароуп, аҳәаанырцәтәи ҳколлегацәеи ҳареи аимадарақәа ҳабжьаҵароуп, азанааҭ аҿы иԥхьаҟацароуп.
"Жәларбжьаратәи афедерациа алахәылак аҳасаб ала аҟазаара алшара ҿыцқәа рымҩа аанартуеит. Жәларбжьаратәи афедерациаҿ иналкаау принципиалтә позицианы иҟоуп азинхьчаратә усура, аҵараҵаратә хырхарҭа, ажурналистцәа рсоциал-политикатәи рекономикатәи статус. Иарбоу атезисқәа ируакуп – адунеи аҿы еидгыла заҵәык аусура ааннакылар, адунеитә журналисттә еилазаара зегьы рзы ақәҿыҭра зырҭаша ҭагылазаашьахоит. Ҳара есыҽнытәи ҳапроблемақәа реиԥш зеиԥшу змоугьы рацәаҩуп", ҳәа азгәеиҭеит Ҳашыг.
Аԥсны Ажурналистцәа реидгыла ахантәаҩы иҳәеит аԥсуа журналистцәа ирус хаданы иҟоу ауаажәларра рымаҵ ауроуп, иобиективтәуи иоперативтәуи информациала реиқәыршәароуп ҳәа.
Руслан Ҳашыг иҳәеит асоциалтә ҳақәа, ателеграмм-каналқәа рцәырҵра апроблемақәа цәырыргоит ажурналист изы ҳәа.
"Заҟа ҭакԥхықәра аҵоузеи анонимцәа рындаҭлара, ажәабжь ԥаршеи аиааира. Уажәы Жәларбжьаратәи афедерациа аҟазауаа абри аганахьала абжьгарақәа аус рыдырулоит", - иҳәоит Ҳашыг.
Руслан Ҳашыг иколлегацәа ирзеиҭеиҳәеит Ажурналистцәа Жәларбжьаратәи рфедерациа анагӡаратә еилак аҿы ишрыдкылаз аӡбамҭа 2020 шықәса рзы Монголиа апрофессионалтә еилазаара аконгресс мҩаԥгазарц.
"Шәачатәи афорум аҳәаақәа ирҭагӡаны ҳареи Монголиеи Болгариеи рзанааҭтә еилазаарақәеи аусеицуразы аиқәшаҳаҭрақәа ҳнапы рыҵаҳҩит. Усҟан ирацәыҩын алаф ҳалызхуаз, "Монголиа ажурналисттә еилазаареи ҳареи ҳаиқәшаҳаҭра иалаҳхуазеи" ҳәа. Абар, уажәы ари афорум ахь адунеи зегь аҟынтәи 400-ҩык рҟынӡа ажурналистцәа наԥхьахоит, имҩаԥгахоит афедерациа аконгресс", - иҳәоит Ҳашыг.
Аԥсны Ажурналистцәа Реидгыла шьаҭаркын 1968 шықәса рзы. 2019 шықәса рзы ирыӡбеит Ажурналистцәа Жәларбжьаратәи рфедерациа Ажурналисттә етика ахартиа адларазы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
"Ари ахҭыс гәык-ԥсыкала ирыдысныҳәалар сҭахуп раԥхьа инаргыланы аԥсуа журналистцәа, иара убас аԥсуа уаажәлар зегьы, избанзар ари аԥсуа журналистика жәларбжьаратәи аҩаӡараҟны азхаҵара акәны исыԥхьаӡоит", - иҳәеит Ҳашыг.
Аԥсны ажурналистцәа реидгыла ахантәаҩы иазгәеиҭеит, ас еиԥш ахҭыс - шәышықәса ирҭысыз аԥсуа журналистика иазааԥсоз арҿиаҩцәа русура ахәшьара аҭара ауп ҳәа.
"Ари алшара ҿыцқәа ҳзаанартуеит, ҳҭакԥхықәра иацнаҵоит. Ихадараны иҟоу, иаатуа алшарақәа ҳхы ишаҳархәо, ҳусура шеиҿаҳкаауа, ажурналисттә еилазаара аҩнуҵҟа аидгылареи, аицлабреи, аицарҿиареи рпринципқәа шынаҳагӡо, ажанрқәа зегьы рыла иаԥаҳҵо шаҟа ахаҭабзиара ҳаракхо, аамҭа иақәшәо", - иҳәеит Ҳашыг.
Шәазыӡырҩы аудио.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит: