Аинар Ҷыҭанаа, Sputnik
Аицлабра ҭыӡшәада имҩаԥысырц азы иара еиҿызкааз аҿар реилазаара "Сара исылшоит" ("IQan") мышқәак раԥхьа имҩаԥнагахьан аҽазыҟаҵаратә хәмаррақәа. Уаҟа ашколхәыҷқәа иреилыркаан аицлабраан ииашаны ухы шымҩаԥгатәу аԥҟарақәа. Аха зегьакоуп, еизаз аинтеллектуалцәа хшыҩла аицлабра иалагаанӡа "Сара исылшоит" аԥхьагыла Маҭе Ҵкәитариа даҽа зныкгьы абжьгаратә ажәақәа реиҳәеит. Ҵабыргны, бжьынтәы ишәаны знык иԥуҟар еиҳа еиӷьуп.
Иара убас, ахҭыс хада иалагаанӡа еизаза идырбан авидеонҵамҭа. Уаҟа, "Иарбан?Иаба?Ианба?" захьӡу хшыҩла аицлабраҿы зыхьӡ хара инаҩхьоу ахәмарҩцәа Аик Казазиани Борис Бурдеи аԥсуа интеллектуалцәа рзы абжьгаратә ажәақәа рҳәеит, насгьы ирзеиӷьаршьеит ақәҿиара дуқәа. Ашколхәыҷқәа ракәзаргьы, кыр ргәы азҭанаҵеит арҭ рҩыза аҟазацәа ҷыдала дара рахь рхы рханы иахьцәажәаз. Нас иалагеит ахәмаррагьы.
Зынӡа ихәмаруан быжь гәыԥқ: Галнтәи-4, Очамчыратәиқәа ҩба, насгьы Аҟәатәи акоманда. Бреин-ринг афиналтә хәмаррахь ацаразы агәыԥқәа еихша-еихшаны имҩаԥган афиналбжатә хәмаррақәа хԥа. Командацыԥхьаӡа ирзыԥҵәаз астолқәа ирыман акака кнопка. Амҩаԥгаҩ азҵаара данаԥхьалакь нахыс ҩажәа секунд ирҭагӡаны аҭак ҟаҵалатәын. Аԥхьа акнопка иақәыӷәӷәаз - аҭак аԥхьа иҟаиҵон, аха ииашаны изыҟамҵар уи азҵаара ықәгыланаҵы икоманда ахәмарра азин рымамызт. Абасала, аиааира агаразы адыррақәа рымацара ирылшоз рацәамызт, аласрагьы ароль ӷәӷәа нанагӡон.
Актәи афиналбжаҟны еиԥылеит Галтәи "Ельдорадо", Аҟәатәи "Омлет", Галтәи "5-тәи аелемент". Аиԥылара ахы инаркны "Ельдорадо" аԥыжәара аго иалаган, 4:0 ҳәа шьаҿаӷәӷәала афинал азнеира иаҿын. Аха аҵыхәтәан аспорт аҟны "come back" ҳәа изышьҭоу ҟаларц аԥсык ауп иагхаз. Аҟәатәи "Омлет" акәзар, зҵаара заҵәык ауп изҵахаз. Абар актәи афиналбжа алҵшәақәа: "Ельдорадо" - ф-кәаталак, "Омлет" - хә-кәаталак, "5-тәи аелемент" - ԥшь-кәаталак.
Аҩбатәи афиналбжа ҳалацәажәозар, даҽа спорттә терминк ҳхы иаҳархәар ҟалоит: ақалақьтә "дерби". Избан акәзар уи аҟны еиԥылеит Очамчыратәи ашколқәа ҩба: аурыс школи аԥсуа школ-интернати. Араҟа 4:2 ҳәа аурыс школ аиааира рылшеит.
Ахԥатәи афиналбжаҿгьы иҟалеит "адерби", аха уажәшьҭа Галтәи: еицыхәмаруан Актәи Гал ашколи "Аҳәса рхәыцшьа" захьӡыӡ Галтәи акомандеи. Ари аиҿагылараҟны егьырҭ ҩба рҟны аасҭа аҭак иашақәа ахьмаҷыз аҟнытә азныказы ахәмарра угәы ақәҿыӷьыртә иҟан. Аха аамҭа хада 2:2 ҳәа еиҭахарала инҵәаны раԥхьатәи аҭак иаша аҟынӡа ахәмарра аҿанаанаха, ауадаҟны игәауҭартә "иаашоурахеит". Арԥарцәа иагьа ҽышәара ҟарҵазаргьы, ишакәхалакь "Аҳәса рхәыцшьа" атәы ианаргеит, 3:2 ҳәа ҟазшьала ириааит.
Имариаӡоу алогика излаҳәоз ала афиналтә хәмарра зегь раасҭа аинтерес аҵаны имҩаԥысыр ахәҭан. Избан акәзар еиԥылеит иреиӷьхаз х-командак. Аха "аинтрига" ҳәа изышьҭоу аицлабра "агәаӷь" раԥхьатәи азҵаарақәа рылагьы "иԥсхьан". Ахы ақәгәыӷра ду аарԥшны, жәа-кәаталак еизганы, Очамчыратәи бреин ринг иаиааит Галтәи "Ельдорадо". Очамчыратәи 2-тәи аурыс школ ԥшьынтә ииашаны аҭакҟаҵара рылшеит, "Аҳәса рхәыцшьа" акәзар, афинал аҟны знызаҵәык мацара ауп ииашаны аус анауз, аха уи алҵшәагьы азхеит ахԥатәи аҭыԥ аҟны анхаразы.
Аицлабра "Бреин ринг" аӡбаҩ, Очамчыра аҿари аспорти рзы ахеилак ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩ Фаина Кондратиева иазгәалҭеит агәыԥқәа зегьы рыхәмаршьатә ҩаӡара шеиԥшым.
"Аицлабра – еицлаброуп. Аӡәы еиҳа еиӷьны дазыҟаҵоуп, егьи - маҷк уи иаасҭа дхьысҳаны. Аха зеиԥшла иаҳҳәозар, игәоуҭартә иҟоуп ашколхәыҷқәа гәацԥыҳәарала хшыҩла аицлабрақәа рхы шрыладырхәуа, уи дара рзы ишыгәҿыӷьрам. Хаҭала саргьы гәахәара дула аамҭа схызгеит. Кыр ихәарҭазар ҟалап лассы-лассы ас ҳаиԥылалар", - лҳәеит лара.
Бреин ринг ачемпионцәа ракәзар, рыхәмаршьа ахҳәаа азыҟаҵара инаҿаршәны мап ацәыркит. "Ҳара ҳамаӡақәа хаҳтӡом", - абас иҿахиҵәеит сара сызҵаара урҭ раԥхьагылаҩ. Аха насшәа руаӡәы "иаҭәеишьеит" ажәақәак рҳәара.
"Ҳара заанаҵы ҳаизаны ҳҽазыҟаҳамҵаӡеит, ҳдыррақәа ҳрықәгәыӷны ахәмаррахь ҳааит. Ишыжәбо еиԥш, ҳтактика аус ауит", - ихитит "амаӡа" агәыԥ "Ельдорадо" алахәыла Гьаргь Абшьлаа.
Ахԥатәи аҭыԥ аанызкылаз "Аҳәса рхәыцшьа" агәыԥи, аҩбатәи аҭыԥ зҽаԥсазтәыз Очамчыратәи 2-тәи ашколи арҵагатә ҳамҭақәа ранашьан. Аиааира згаз ельдорадаа ракәзар, иранашьаз абилеҭқәа рыла лассы Аурыс драматә театр иаҭааны "Кьоџьаа рҭыӡшәа" иахәаԥшуеит.
Аҿар реилазаара "IQan" ("Сара исылшоит") хшыҩла аицлабра "Бреин ринг" мҩаԥнагеит "Аинтеллект аҩны" апроект аҳәаақәа ирҭагӡаны. Ари апроект аусура мҩаԥысуеит Евроеидгылеи ООН Аҿиара апрограммеи еицырзеиԥшу апрограмма ацхыраарала. Иара убас адгылара ҟанаҵеит Очамчыра араион аҿари аспорти рзы ахеилак.
АҞӘА, рашәара 5 - Sputnik. Рашәара 1 азы Ареспубликатә хәышәтәырҭа хадаҟынтәи ибналаз, зус рыӡбараны иҟаз Гурген Киракосиан азинхьчаратә усбарҭақәа иҽриҭеит ҳәа аанацҳауеит Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрра апресс-маҵзура.
"Киракосиан азинхьчаратә усбарҭақәа рахь дцәырҵны ихы риҭеит рашәара 4 рзы иара иганахьала аоператив-ԥшааратә уснагӡатәқәа рымҩаԥгараан", - ҳәа арбоуп адырраҭараҿы.
Уаанӡатәи адыррақәа рыла, Иашҭхәа ақыҭан инхо Гурген Киракосиан, абџьари аџьаԥҳани закәаншьаҭада рымазаара зхараҵаны зус рыӡбараны иҟаз, Ареспубликатә хәышәтәырҭа ахирургиа аҟәшаҿы дышьҭан.
Рашәара 1 ашьыжь асааҭ фба рзы иара инапқәа злаҿаҳәаз ԥыртны, ашьаршьафқәа еидҿаҳәаланы ахԥатәи аихагыла аԥенџьыр аҟынтәи дылбааны дыбналеит.
Абри ахҭыс ала Киракосиан иганахь ихацыркын "дахьҭакыз аҟынтәи абналара" иаҵанакуа ацәгьоуразы ахәҭаҷ инақәыршәаны.
Уажәы Киракосиан Аԥсны ААР аамҭалатәи аанкыларҭаҿы дҭакуп ҳәа аҳәоит апресс-маҵзура адырраҭараҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аҟәа ахәышәтәырҭаҟынтәи ибналаз абаандаҩы амилициа ишьҭоуп
"Ақыҭанхамҩа аминистрраҟынтәи ахәшәқәа араионқәа зегьы ираҳҭеит. Уажәааны амармалташьтә пты ацәырҵра иалагоит. Иаагозар, араионқәа абас ирзеихаҳшеит: Гагра - 100 литрак, Гәдоуҭа - 700, Аҟәа - 160, Гәылрыԥшь - 1200, Очамчыра - 140, Тҟәарчал - 900, Гал - 1600 литра. Апальмақәа рыхәшәтәразы ақыҭанхамҩатә институт 100 литрак раҳҭеит, аекологиазы аҳәынҭқарратә еилакы - 500 литра уҳәа. Иааизакны иуԥхьаӡозар еихаҳшаз ахәшәқәа 6 нызқьи 400 литра рҟынӡа инаӡоит. Ари уажәы аԥхьатәи аҿагыларазы ирызхоит. Иҵегьы ҳара ҳазыԥшуп Урыстәыла ақыҭанхамҩа аминистрраҟынтәи ацхыраара, иҳауроуп ахәшәқәа. Урҭ ақыҭақәа еихшаны ирырҭароуп араионқәа рыҟны иҟоу ақыҭанхамҩатә ҟәшақәа. Аҭыԥ аҟны иазҿлымҳаны ианаамҭоу анхацәа ирзыршароуп. Аминистрраҟынтәи убӷа икыдуҵо ахәшә ақәҭәагақәа сынтәа араионқәа ираҳҭеит 106 цыра. Ахәшәқәа ршараан иара (аԥхасҭа ҟазҵо амаҵа - аред.) иаҳа иахьҿио ҳәа ҳасаб азун. Ҵыԥх акәзар, араионқәа рҟынтәи иҳадаҳкылаз амармалташьтә пты 5 тоннаки 400 кьыла рҟынӡа ыҟан", - ҳәа азгәеиҭеит Барганџьиа.
Шәазыӡырҩы аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, рашәара 5 - Sputnik. Бырзентәыла Атәылахьчара аминистр Никос Панаиотопулос аҳәамҭа ҟаиҵеит атәыла асуверентә зинқәа рыхьчаразы бџьаршьҭыхла аҿагылара ишазыхиоу.
"Аҵыхәтәантәи аамаҭқәа рзы Ҭырқәтәыла ахымҩаԥгашьа агрессиа аҵоуп. Сара исыԥхьаӡоит Ҭырқәтәыла ахымҩаԥгашьа арҭынчразы ганкахьала иҟоу адипломатиатә лшарақәа зегьы ахархәара рыҭатәуп, даҽа ганкахьала арратә мчра ахы иархәатәуп", - иҳәеит иара, ателеканал Star аинтервиу аҭо. Абри атәы аанацҳауеит РИА Новости.
Ателеканал ажурналист изҵаара "Иазыхиоума Бырзентәыла бџьаршьҭыхла аимак аҭыԥ ақәҵара?" Панаиотопулос аҭак аиҭеит "Иазыхиоуп" ҳәа.
"Ҳара аҭагылазаашьа аиҭакра ҳазыхиоуп. Арбџьармчқәа рхархәарагьы абрахь иналаҵаны. Усеиԥш ҳҭахым, аха ҳзинқәа рыхьчаразы уаҳа аҽак аанымхозар, ҳахиоуп", - иҳәеит аминистр.
Мышқәак раԥхьа Ҭырқәтәыла аиҳабыра ргазеҭ аҿы иҟаҵан аҳәамҭа абырзен дгьылбжьахақәа рааигәара арацәаӡри аҟазаара аҭҵаареи аҵхреи рзы азин ҷыда аиуразы азыҳәа ҟаҵоуп ҳәа.
Бырзентәыла Адәныҟатәи аусқәа рминистр Никос Дендиас ашәахьаҽны аҳәамҭа ҟаиҵеит Ҭырқәтәыла Бырзентәыла асуверентә зинқәа амнахырц агәы иҭоуп ҳәа. Ари провокациоуп ҳәагьы ахиҳәааит.
Аганқәа рыбжьара аибарххара ҟалеит жәабранмза анҵәамҭазы. Усҟан Ҭырқәтәыла аҳәамҭа ҟаанҵеит Идлибтәи амигрантцәа шазаанымкыло азы, Евроеидгылеи иареи рҳәаа аанартит. Зықьҩыла ахҵәацәа Бырзентәылаҟа идәықәлеит.
Афины аҭакс аҳәаақәа анаркит. Ҭырқәтәылеи Бырзентәылеи рҳәаа 190 километра иреиҳауп.
Бырзентәыла Османтәи аимпериаҟынтә ахьыԥшымра аиуит 1821 шықәса рзы. Уи аахыс бџьаршьҭыхлатәи аиҿагыларақәа ԥшьынтә аҭыԥ рыман: 1897 шықәса рзы, Актәи Балкантәи аибашьраан, Актәи адунеизегьтәи еибашьраан, 1919—1922 шықәсазы аҭырқә-абырзен еибашьраан.