АҞӘА, рашәара 17 - Sputnik. Аенергетика аусхк аекономикатә ӡбара аҭахны иҟоуп, аполитикатә акәымкәа ҳәа иҳәеит атәыла ахада. Абри атәы аанацҳауеит Аԥсныпресс.
"Ари аус имариоу ак акәым. Аенергетика апроблема зегьы азҿлымҳауп. Иҳадҳамкылар амуаны иҟоу аусқәа ҳрыниашт. Урҭ аӡбарақәа ҳара ҳзы иԥышәагахоит. Ус шакәугьы аусхк економикатә ҟазшьоуп иамоу, уи економикала иӡбатәуп, аполитикатә ҟазшьа амҭакәа. Апроблема ӡбатәуп, иҵаҵӷәыркны иазнеитәуп", - ҳәа иҳәеит Бжьаниа.
Аԥыза-министр ихаҭыԥуаҩ, аекономика аминистр Кристина Озган аилацәажәараҿ еиҭалҳәеит лаҵареи рашәареи амзақәа рыҩнуҵҟа афымцамчхархәара 29% рыла ишазҳаз. 2020 шықәса абри аамҭа иаҿырԥшны уахәаԥшуазаргьы, ахархәара 267 млн квт/сааҭ рыла еиҳауп.
"Ари аҩыза адинамикала жьҭаарамза анҵәамҭазы 400 млн квт/сааҭ рҟынӡа адефицит ҳауеит. Уи иаанаго еиҭахгьы Урыстәылантәи афымцамчхара аиагарахь икылнагоит ауп", - ҳәа лҳәеит Озган.
Урыстәылантәи Аԥсныҟа афымцамчхара аиагара атәы ҳәо, аекономика аминистр иазгәалҭеит иахьазы ауал абжак шшәоу, иаанханы иҟоу 352 миллион мааҭ аагарҭа ахыҵхырҭақәагьы шыԥшаау.
Апроблема аӡбашьа авариантк акәны далацәажәеит аԥкрақәа ралагалареи акриптовалиута аиуразы закәаншьаҭада афымцамч ахархәара аҿагылареи.
Акриптовалиута аиура аҿагыларазы азакәан арӷәӷәарақәа ралагалара шьаҭас иҟаҵаны аӡбарҭақәа рахь инашьҭуп 51 ус, урҭ рҟынтәи 26 рганахьала ахараԥса 1,4 миллион мааҭ ашәаразы аӡбара рыдкылоуп ҳәа лҳәеит Озган.
Аилацәажәара алахәылацәа ҷыдала ирзааҭгылеит акриптовалиута аиуразы закәаншьаҭада афымцамчхара аҽаԥшьра аҿагылара азҵаарақәа. Амаининг аҿагылара апроблемақәа иреиуаны аӡбахә ҳәоуп ахархәагақәа иаркыз афермақәа рҟынтәи ахатәыҩнқәа рахь иахьиарго, уи ишаруадаҩуа дара раарԥшра.
"Амшынеиқәафымцамч" адиректор хада ихаҭыԥуаҩ Зураб Багаԥшь иҳәеит агәаҭарақәа раан ишаадырԥшыз 359 маининг-ферма. Аҳазалхратә маҵзура ахантәаҩы Оҭар Хьециа иажәақәа рыла, 22 610 ак хархәага Аԥсны иалган иган ари аус азин анаанкылаха ашьҭахь, аха уаанӡа официалла ареспублика иаларгалахьан 66 856 хархәага.
Аԥыза-министр Александр Анқәаб инаҵшьны иазгәеиҭеит акурорттә сезон аан афымцамчхара зхы иазырхәо аобиектқәа рхыԥхьаӡара ишазҳауа. Иара иҳәеит 41 станциа маҷ рахьтә еиԥҟьарада аусура шрылшо 7 станциа маҷк шракәу, егьырҭ хымԥада ареконструкциа рҭахны ишыҟоу.
"Ҳзакәанԥҵара ҳамԥсахкәа, аԥаразоужьра ҟаҳамҵакәа аҭагылазаашьа аҽеиҭанакуам. Аинвестор арахь дааиртә аинтерес ирктәуп. Аԥсны абиуџьет ала арҭ аобиектқәа рҟынтәи 10% аремонт узырзыҟаҵом", – иҳәеит иара.
Анқәаб иазгәеиҭеит астанциа маҷқәа аамҭа мгакәа реиҭашьақәыргылара ада ԥсыхәа шыҟам.
"Узықәгәыӷша аенергетика узықәгәыӷша аинвестициақәа аҭахуп. Кристина Константин-иԥҳаи лколлегацәеи абри аганахьала аус ду рухьеит. Амҩатә хсаалага Апарламенти ауаажәларратә еиҿкаарақәеи ирзынаҳашьҭуеит аҭҵааразы. Еиҭазхәаԥштәу ыҟоуп, иугәамԥхаша ауснагӡатәқәагь рыдкылара аҭаххоит, аха ибжатаны аҭагылазаашьа ҳзеиҿкаауам. Ҳхы ҳамжьароуп", - ҳәа иҳәеит Александр Анқәаб.
Аԥыза-министр иҳәеит иахьанатә аамҭа-аамҭалатәи алашара арцәарахь ишиастәу, даҽа мҩак шыҟам.
"Аенергетикцәеи араионқәа рхадацәеи ҳареи ҳаилацәажәароуп, ишыҟаҵатәу ҳазхәыцроуп. Иҟалап Гагра араион алашара мырцәакәа егьырҭ араионқәа рҿы арцәарақәа мҩаԥаагар?" - ҳәа иҳәеит иара.
Аслан Бжьаниа аихшьалатә напынҵақәа ҟаиҵеит аилацәажәара ашьҭахь.
Аиҿцәажәараҿы ақыҭа ахада иҳәеит уаанӡа аӡазы ирымаз ауадаҩра шаԥыху, уажәы изыргәамҵуаны иҟоу афымцалашара амчхара амаҷра шакәу.
"2014 шықәса рзы иргылан ашьаҟақәа. Уи аахас ацәаҳәақәа рыҟаҵара алмыршахеит. Ааигәа ҳақәдыргәыӷит ари апроблема шыӡбахо. Ҳара иаҳҭахуп 3 километра афымцатә цәаҳәақәа. Иахьа иҳамоу алашара амчхара даара имаҷуп, иҳазхаӡом", - ҳәа еиҭеиҳәеит Габлиа.
Акаԥа ақыҭа ахада иҳәеит амҩақәа рҭагылазаашьа уамак ишҽеим, убри аан ақыҭатәи ауахәама иаҭаауа рхыԥхьаӡара рацәоуп, аԥсшьаҩцәагьы уахь иналаҵаны.
"Ааигәа иҟаз амшцәгьаан амҩа еиҳагьы иԥхасҭахеит. Акомиссиа ыҟан, ирбеит, иаарласны аҭагылазаашьа аҽеиҭанакып ҳәа ҳақәгәыӷуеит", - ҳәа азгәеиҭеит Габлиа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит аудиофаил аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Раионк аԥсҭазаараҟынтә: Габлиа Акаԥа ақыҭа анхацәа рнапы злаку атәы
Аԥхаррақәа аныҟалалак, анхаҩы адгьыл аус адулара иҽаназикуа аамҭа ицәырнагоит ажәлар разхаҵарақәеи разгәаҭарақәеи жәпакы. Урҭ азхаҵарақәа хықәкыла ауаҩы ацәгьа иацәыхьчара, имоу аманшәалара, амарымажара реиқәырхара, реихаҳароуп изызку.
Сусанна Ҭаниаԥҳа, Sputnik
Ааԥын, аԥсабара зегьы анҿыхо, аԥсаатә амра шәахәақәа иреигәырӷьаны рашәа хаақәа анцәырырго, аԥсуаа шьыжьымҭан џьара усура ҳәа ианааҵыҵуаз, еиҳарак адгьыл иқәаарыхырц, амхы иҭаларц ргәы ианҭарк, "какалк мкыкәа", даҽакала иуҳәозар, "ҿаҵак ымфакәа" ицомызт.
Ауаҩы акрыфа, имч ҭаны, игәы алаҟаны аусура иҽаназикуа еиӷьу ыҟам. Ацәгьа ухьыԥшӡом, иара унапы злаукыз аусгьы иаҳа иуцааиуеит.
Шьыжьнаҵы акрыфара ргәы ианаҭахӡамыз, хыхьчага ҳасабала аусура рнапы аларкаанӡа аџьыкхыш маҷк нарыхәларыԥсон, зынӡа рыца ак ҭамкәа иҟамларц азы. Аԥсуаа иазгәарҭоит, анхаҩы ҿмырҵысы (акрымфакәа) ааԥын имхы данҭала, зыбжьы иаҳаз аԥсаатә даҟаҭәоит ҳәа (азгә: "аҟаҭәара" - одоление птицы).
Ҿмырҵысы ажәҵыс аҷырҷырбжьы уаҳар – ахьара, ахш ԥхасҭахалоит (иҵәыҵәлоит) рҳәоит. Амалаӷәыри аҟармаҵыси рышәаҳәабжь уаҳар – унасыԥ дыркьаҿуеит. Убри аҟнытә, ааԥын рҽырцәырыхьчон абарҭ аԥсаатәқәа: акәыкәу, ажәҵыс, ашамыхьажь, амалаӷәыр, аҟармаҵыс…
Акәыкәу
Акәыкәу ршьуам, еишәарыцом. Аԥсуаа рҟны иҟоуп азхаҵара "ҿмырҵысы акәыкәу абжьы заҳаз даҟаҭәоит, иҽаҩра беиахом" ҳәа. Акәыкәу аҿыҭра ианалаго (инықәырԥшшәа мшаԥымзазы) аӡәырҩы анхацәа ахлафаауеит: "Ҳцәаӷәап - ҳрашәап, ҳрашәап - ҳцәаӷәап!" - аҳәоит ҳәа. Акәыкәу аҿыҭра ианаҟәыҵлак – лаҵараамҭам. Илауҵогьы ҟалом.
Уамашәа иубаша, ари аԥсаатә хәыҷы ахьӡ аџьа, адгьыл ақәаарыхра аамҭа ишадҳәалоугьы, ахыргәаҟра ацәымӷуп. Егьырҭ аԥсаатәқәа реиԥш аҭра ҟанаҵом. Акәыкәу аҟара иаашьо, зыхшара змааӡо "имцәаӷәои имрашәои" ԥсаатә ыҟам.
Ашамыхьажь
Ашамыхьажь иамоуп даҽа хьӡык, уи "абжьоубжьыкь" ауп. Ԥсаатә ӷроуп, аԥыц ҵәызуп, иаҩцамкәа иқәырхәоуп. Аԥҷаҷар харгьежьаауп, еиларгыланы ахы иқәгылоуп. Ашамыхьажь зымшьҭа цәгьоу ԥсаатәны иахәаԥшуеит. Ашҭа инҭаԥырны аҩны азааигәара махәык инықәтәар, рыцҳашьарада иԥхадырсуан.
Амалаӷәыр
Амалаӷәыр аиаҵәареи аҩеижьреи еимазкуа ԥштәуп иамоу. Даараӡа ҵыс ԥшӡоуп, амала ишымышьҭацәгьоу ҳәатәуп. Ауаҩы иитәу ҟәыхк - амаҭәа ҽыҭк, мамзаргьы ахцәы аԥыц иаҿыҵакны иагар, аманшәаламрақәа ичычоит, илаиҵазгьы иԥылом.
Ажәытәан аҽаҩра бзиа ззаамрыхыз "амалаӷәыр уаҟаҭәеит" ҳәа ихыччауан.