Аԥсуа телехәаԥшра аефир ахь иҭыҵижьҭеи абар 42 шықәса ҵит. Ахәаԥшцәа аекран аҿы ирбо адырраҭарақәа зегьы коллективтә усумҭақәоуп, убри аамҭазы зегь ирбарҭоу, игәныркыло амҩаԥгаҩцәа роуп, аха акадр анҭыҵтәи аҟазауаа рыда ателехәаԥшра ҟалашьа амам.
Арежиссиор изанааҭ ателехәаԥшра зда ихәарҭам акоуп, избанзар адырраҭарақәа реиҿкаашьа, рырхиашьа, рформа зхәыцуа, знапы иҵызхуа иара иоуп.
Шықәсык ахыҵуан Аԥсуа телехәаԥшра, ҿыц ААУ афилологиатә факультет аушьҭымҭа Заира Бигәаа аусура ҳәа уахь даннанагаз. Лара ишеиҭалҳәо ала, уи машәыршәа иҟалеит. Усҟан асахьаҭыхҩы иаҳасабала уа аус зуаз Пальмиро Амҷба илеиҳәеит ателехәаԥшраҿы арежиссиор ицхырааҩ иҭыԥ шыҟоу.
"Уамакгьы исҭахымызт, аиашазы, уи аус ахы ахьцогьы сыздыруамызт, аха Пальмиро симаны дцеит сыдирбарц", - лҳәоит уажәшьҭа 41 шықәса ателехәаԥшраҿы аус зухьоу аԥҳәыс.
Заира Бигәаа лзанааҭ аҿы рҵаҩыс длыԥхьаӡоит арежиссиор Гәырам Амқәаб.
"Даара сшәеит аиашазы аусура закәыз анызба, - илгәалалыршәалоит Заира ҳанеицәажәо раԥхьатәи лшьаҿақәа. - Гәырам Артиом-иԥа акомпозициа, амонтаж уҳәа, акадр иадҳәалоу зегьы сзеиҭаҳәара далагеит, аха, аиаша сҳәозар, ахаангьы исмаҳацызт ииҳәоз, избанзар сара афилологиа акәын ҵарас исымаз", - лҳәоит лара.
Арҭқәа анылба, Заира, азнык азы уахь дназгаз Пальмиро "мап, сцаӡом" ҳәа иалҳәеит, аха иара дааиргәыбзыӷын, аусура далагартәы дныҟәеит.
"Гәырам Амқәаб даара иџьабаақәа сыдуп, снапы санкны исирҵеит зегьы, сзыԥхьашаз алитературагьы сиҭон, иара исеиҳәон срежиссиорхар шиҭахыз", - лажәа иацылҵоит арежиссиор Бигәаа, анкьатәи аамҭақәа дырзааҭгыло.
Ателехәаԥшра аусураҿы раԥхьатәи ашықәсқәа раан ажәабжьқәа ракәын аус здырулоз, Заира убраҟа арежиссиор ицхырааҩс акырааамҭа аус луан. Заира лқәыԥшра згәалашәо зегьы иазгәарҭоит, иара лфотоқәа урыхәаԥшыргьы иубоит, ԥшреи-сахьалеи деҩцаны дшыҟаз, илеиҽырбозгьы рацәаҩын, аха ҳлаҭәалшьом ҳәа илыцәшәаны лааигәара имнеиуазгьы дубарын.
26 шықәса дшырҭагылаз, "уажәшьҭа сцароуп" лгәахәызар акәхап, иацәымшәакәа ажәа лнызҵаз, аҵара зцылҵоз диццеит, ажәакала, Нанаа дырҭацахоит, аха лразҟы лыцымныҟәакәа, лыҷқәын хәыҷы длыманы дхынҳәуеит лыҩныҟа. Абраҟагьы ацхыраара лиҭеит Гәырам Артиом-иԥа, уи лусура лцәымӡырц азы, иара убас, лҭаацәа ахәыҷы иааӡараҿы адгылара лырҭеит. Лара д-Аҭаратәиуп, лан дырҵаҩын, лаб дынхаҩын.
Ажәакала, машәыршәа ателехәаԥшраҿы инанагаз афилолог иахьа уажәраанӡа аус луеит. Лҟазшьала длафҳәаҩуп, амала лԥан бааԥсуп сҳәар ауеит, "сара сиашоуп" анылҳәа, лымакра иаԥсам. Лҟазшьаҿы сара исгәаԥхо - акыраамҭа агәаара згәаҿы изызнымкыло ԥҳәысуп, зны-зынла дышиашамгьы лзымдыркәа дауҟаху аҟынтә, иахьа акы еимаҳкыргьы, уаҵәы аԥсшәа уамҳәакәа дувсӡом.
Ԥыҭраамҭак ажәабжьқәа рҿы арежиссиор ицхырааҩс аус анылу ашьҭахь, ажурналист Ҭина Қорсаиа лара илыдылгалеит дызлаго алитературатә дырраҭара аҿы режиссиорс аус лыцылурц. Заира уи дақәшаҳаҭхеит. Раԥхьатәи рдырраҭа изкын Таиф Аџьба, уи дҭырхуан астудиаҿы. Убри инаркны арежиссиор лаҳасабала атематикатә дырраҭарақәа дрызхьаԥшуа далагеит. Асовет аамҭазы аԥҟарақәа џьбаран, иаразнак арежиссиор истатус аиурагьы мариамызт.
Шамиль Ԥлиа ателехәаԥшра данахагылаз аамҭазы, "уи икабинет ус аламала аҩналарагьы гәаӷьыуацәан" лҳәоит лара ирлас-ырлас. Абри зхысҳәаауа, акыр аамҭа аус анылу ашьҭахьоуп, атитрқәа рҿы арежиссиор З. Бигәаа ҳәа анырҵо ианалагаз.
Усҟантәи аамҭазы ателехәаԥшраҿы иахьеиԥш атематикатә дырраҭарақәа рацәамызт, иналаршә-ҩаларшәны акәын урҭ аекран аҿы ишцәырҵуаз. Аибашьра иалагаанӡа алитературатә проектқәа рыдагьы, аҳәса ирызкыз "Мрамза" захьӡыз Фатима Қәҭелиа лавтортә дырраҭара режиссиорс даман Заира Михаил-иԥҳа. Абарҭқәа рыдагьы, Заира дрылахәын еиуеиԥшымыз аныҳәақәа ирызкыз ахәылԥазқәа рҭыхра, ажәабжьқәа аефир ахь рышьҭра уҳәа ателехәаԥшраҿы иҭыҵуаз адырраҭарақәа рӷьырак.
Хымԥада, исыҩуа алафгьы ацуп, аха усҟан ателехәаԥшра еиҳабыс иамаз иаҵкысгьы, Заира илҳәарызеи рҳәон уахь ҿыц аусура инеиуаз, еиҳаракгьы аҭыԥҳацәа. Сара саннеи, лареи сареи ирлас ҳааибагеит, амала сылгәаԥхоу сылгәамԥхоу иахьагьы исыздыруам, лара лаҟара сшыԥшӡамыз лдырзар акәхап, ирлас слыдылкылеит. Исгәалашәоит ҿыцк данааилак дынкылыԥшны, "уи ҳара ҳазҵазырӡуа лакәым" ҳәа алаф шылҳәоз.
Абас ҳшыҟаз аибашьра иалагеит. Аԥсуа телехәаԥшра Гәдоуҭатәи ахәыҷбаҳчақәа рук аҿы иҟан. Уа аус зуаз рӷьырак реиԥш, Заира уа дынхон, аус луан иахьеи уахеи дмыцәакәа. Ателехәаԥшра аибашьра аидеологиа иашьагәыҭын, убри аҟынтә, еиԥҟьарада аус ауан. Заира дреиуоуп аџьабаа ду збаз аусуҩцәа, афронт аҟынтә иаауаз анҵамҭақәа, егьырҭ аполитикатә қәгыларақәа уҳәа еиҿкааны аефир иаззырхиоз дреиуан. Аибашьра анеилга, Заира дырҩегьых атематикатә дырраҭарақәа дырзыгьежьит.
Иахьа ателехәаԥшра архив аҿы иҟоу атематикатә дырраҭарақәа рӷьырак режиссиорс дрымоуп Заира Бигәаа: "Гәаартыла" (автор Ҭина Қорсаиа) "Ус иҟан уи аамҭа" (автор Светлана Қорсаиа), "Аргама", "Аибашьра анцоз" (автор Ирина Агрба). Аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы Заира режиссиорс дрыман адырраҭара "Иалкаау" (автор А. Чагәаа), "Иаартым Аҟәа", "Анарха", "Аамҭа зтәу" (автор Арифа Қапба).
Тематикала еиуеиԥшым арежиссиор лусумҭақәа, акультуратә, аполитикатә, аҭоурыхтә хырхарҭақәа уԥылоит лрежиссиортә усумҭақәа урызхьаԥшуазр. "Зегь реиҳа бзиа избоит алитература иазку адырраҭарақәа", - лҳәоит Заира, илзааигәоу атематика далацәажәо.
Алитературатә темала ҳусура хацҳаркит лареи сареи аибашьра ашьҭахьҵәҟьа. Усҟан сара атематикаҿы аԥышәа сымамызт, ажәабжьқәа рҿы корреспондентс аус зуан, убри аҟынтә, аибашьраҿы хабарда ибжьаӡыз апоет Таиф Аџьба изкыз адырраҭара "Ашьац иаӷрамгылоз ауаҩы" анагӡаразы дсыдгыларц слыҳәеит. Заира мап лымкит, иагьынаҳагӡеит уи адырраҭара. Убри инаркны арежиссиори сареи ҳаиқәшәон еиуеиԥшымыз анҵамҭақәа рынагӡараан, иара убас, аибашьра ашьҭахь "Аамҭа" захьӡыз ишиашоу ицоз аефирқәа рымҩаԥгара ансыдырҵа, арежиссиортә пульт Заира Бигәаа аԥшәымас данамаз рацәан.
Аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы Заира бзиа илбо ахырхарҭаҿы дырҩегьых аус еицаҳуит алитературатә проектқәа "Ажәа", "Абырҵкал" рҿы. Лара дахьфилологу иабзоураны, атекстқәа кыр хшыҩзышьҭра рылҭоит, насгьы, апоезиа бзиа излалбо ала, рацәак дымгәамҵкәа аус луеит. Ус акәзаргьы, алеишәаҿы саргьы сызлаҵамхо ала, иҟан арҿиаратә, атехникатә, аиҿкааратә усқәа рҵыхәала ҳгәы аанибархоз, ҳабжьы андухоз. Лара сара саԥхьа илхыԥсаауан, нас дырҩегьых ҳусура иацаҳҵон.
Иахьа ателехәаԥшра 42 шықәса анахыҵуа, арежиссиор дырҩегьых иҿыцу алитературатә дырраҭара "Уарада" (автор Инна Ҳаџьымба ) режиссиорс дамоуп. Аабыкьа аефир ахь ицеит уи ацикл аҟынтә Гьаргь Чачба изкыз адырраҭара. Архивтә видео аныҟам, адырраҭара аиҿкаара уадаҩзаргьы, арежиссиори автори ирылшеит Чачба ипоезиеи ихаҭареи рцәыргара ианаалаша асахьаныҟәа азыԥшаара. Уажәы лареи сареи аус еицаҳауӡом, саргьы акадр анҭыҵ сыҟоуп, аха џьара акы сазхәыцыр, лара лҿы сышнанаго дырны, лыгәшәымшә ҳәо акаҳуа лыцызжәуеит.
Иахьа ателехәаԥшратә ҟазараҿы ицәырҵыз атехнологиақәа шыссиру азгәалҭозаргьы, Заира илҳәоит ииасхьоу аамҭа еиҳа ишыгәхьаалго, "ателехәаԥшра ҳаҩнеиԥш ҳазыҟан" лҳәоит Заира, гәхьаагаратә мотивла уи аамҭа дазхьуа. Иахьа апандемиа анҳалаҳәоу аамҭазы, лхы ԥхьалкыр ауазаргьы, аус луеит, лнапы иану апроектқәа дрызхәыцуеит, арепатриантцәа ирызку адырраҭара "Аԥырсал" (автор Нонна Ҭхәазба) аформа ҿыц азыԥшаара дашьҭоуп.
Заира Бигәаа лрежиссиортә стиль сазааҭгылозар, аклассикатә-очерктә стильуп дзыцныҟәо. Лара илыцәтәымуп иахьа имодоу, икреативтәуп ззырҳәо ахырхарҭа. Заира Бигәаа аԥсҭазаартә ԥышәа илнарҵаз алоуп аус шылуа, ҷыдала ателехәаԥшратә режиссиорразы Аԥсны анҭыҵ аҵара лҵартә аҭагылазаашьа абаҟахыз данқәыԥшыз. Лусуреи лыҷкәын заҵә иааӡареи иахҭнылҵар акәын лаамҭа. Абри азгьы лхы дахлафаауа илҳәоит "Феллини шсакәым сзымдыруа џьышәшьома" ҳәа.
Араҟа зыӡбахә сҳәаз автортә проектқәа режиссиорс дахьрымоу инаҷыданы, аԥсуа телехәаԥшцәа акыр бзиа ирбо аполитикатә дырраҭарақәа, еиҳаракгьы ишиашоу ицо аефирқәа рӷьырак мҩақәызҵо дреиуоуп Заира Бигәаа. Даара илахҿыхуп алхрақәа раамҭазы аполитикцәа, ачынуаа аефирқәа рахь иқәгыларц ианнеилакгьы, аефир иалагаанӡа Заира урҭ кҿацаланы "ирҳәо абжак шымцу" анралҳәо ацклаԥшра. Ишиашоу ицо аефирқәа рымҩаԥгараан Заира апульт ҳәа изышьҭоу данаҿатәо, сара амҩаԥгара суалзар, акыр сгәы рҭынчны астудиа сыҩналоит, избанзар лара аԥышәа ду лымоуп, еиԥҟьарак ҟаларгьы, дшаиааиуа здыруеит.
Имариам усуп, инеиԥынкыланы 41 шықәса ҭыԥк аҿы аусура, аха зҟазшьа џьбароу, зны-зынлагьы иҟәымшәышәу ҳәа ззаҳҳәо, зус бзиа избо Заира илылшеит лыԥсҭазаара зегь ателехәаԥшратә ус азкра. Арсҟатәи аамҭа ателехәаԥшраҿы аус ахьылуазы лхы дахлафаауа илҳәоит: "Уажәшьҭа ицатәуп, аха ацашьа сақәымшәеит", - ҳәа.
Сзыхцәажәо арежиссиор кыраамҭа ҵуеит дыздыруеижьҭеи, аха амаҭацәа анлоу, иџьасшьо салагеит уи заҟа данду бзиоу. Лара ҩыџьа амаҭацәа лымоуп, лусура иахаршәаланы, урҭ рааӡара иазылкуеит лаамҭа. Лмаҭацәа ирыдҳәалоу азҵаарақәа раан, Заира Михаил-иԥҳа ллеишәа џьбара нкаԥсаны, дыхәшаха дааҟалоит.
Ари анҵамҭа раԥхьаӡакәны изызку иламҳәакәа иҟасҵеит, избанзар уамак бзиа илбаӡом ахӡыргара, лус иазкны ацәажәара. Аколонка ҭыҵыр, илҳәашагьы сеидроу, аха исаналыжьып сгәахәуеит.
Ателехәаԥшраҿы илбахьоу аџьабаазы Заира Бигәаа "Аԥсны зҽаԥсазтәыз ажурналист" ҳәа ахьӡ лыхҵоуп, иара убас, "Ахьӡ-аԥша" аорден 3-тәи аҩаӡара ланашьоуп. Амала, уи аорден ателехәаԥшра аусуҩцәа официалла ианранаршьоз Заира Михаил–иԥҳа дымцаӡеит, еиҳау сыхәҭоуп лгәахәу, ма исықәнагам ҳәа лгәы иаангоу здырхуада, аха аорден лгәы икыдлымҵеит зҟазшьа мараҳәыз арежиссиор. Абас дыҟоуп зегьы иреиԥшым Заира Бигәаа.
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар алшоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит.
Иаахҵәаны, иаҳхысыз аӡын аахыс ҳтәылаҿы аҵара-ааӡаратә процесс аанкылоуп, иҳалаҳәоу апандемиа иахҟьаны. Аамҭа-аамҭала ашколхәыҷқәа ашкол иаҭаауан, аԥхын аԥышәарақәа ҭины иалгаз аушьҭны, егьырҭ класск аҟынтә даҽа класск ахь ииагазаргьы, ҳхы ҳамжьозар, иара усгьы ихьысҳаз аԥсуа ҵара зынӡа аҩаӡара лаҟәит.
Ачымазара чмазароуп, агәабзиара хадоуп, аха иҟоуп изызхәыцтәу азҵаатәқәа. Аабыкьа проектк инадҳәаланы Арасаӡыхь ақыҭаҿы сыҟан, уаҟа дызбеит хҩык ахшара ирану ԥҳәыск. Лара лажәақәа рыла "ахәыҷқәа зынӡа ашкол ахь иныҟәом, онлаин захьӡу аурокқәагьы ақыҭаҿы еиҿкаашьа амам". Ан лгәы иаланы илҳәеит актәи акласс ахь ицаз лыҷкәын макьаназы аԥхьареи аҩреи шьҭкааны ишимам, лара ишылцәыуадаҩу уи изы арҵаҩра аныҟәгара.
"Аиҳабыратәи аклассқәа рҿы итәу егьырҭ ҩыџьа схәыҷқәа рхала иадтәалоит ашәҟәы, аха зегь акоуп, амаҭәарқәа зегьы рхала аҵара рцәыуадаҩуп. Аиҵбы итәы даара сгәы снархьуеит, уи ирҵара сҽазысшәоит, аха сыҩнусқәа сырхашәаланы ишақәнагоу исызирҵом, насгьы, арҵаҩы лзанааҭ сара исымам". Ан ишылҳәаз ала, акласс аҿы ахәыҷқәа маҷҩуп, лара лгәаанагарала, ақыҭаҿы аҵара рҵалар ауан, уи ачымазара дара рҿы иҿианы излаҟам ала.
Анкьа асовет аамҭазы ҳашкол аҿы икыдын Александр Суворов иҳәамҭа: "Аҵара-лашароуп, аҵарадара-лашьцароуп". Иазгәасҭарц сҭахуп асовет аамҭазы, ашколхәыҷқәа асабшагьы аҵара шаҳҵоз, иахьынӡасгәалашәо, нас аибашьра ашьҭахь, амҽышеиԥш асабшагьы ԥсшьарамшхеит аҵаҩцәа рзы.
Сынтәа, аҵарашықәс ҿыц ианалага ашколқәа аадыртызаргьы, зегь акоуп COVID-19 аҽанарӷәӷәа дырҩагьых акарантинтә аамҭа ҳаларҳәеит абҵара 24-нӡа, аха Аԥсны ахада иусԥҟала, аԥкрақәа ирыцҵоуп иааиуа ашықәс ажьырныҳәа 12 рҟынӡа, аепидемиатә ҭагылазаашьа ҭышәынтәалахаанӡа.
Агәабзиара хадоуп, аха аҭаацәа рахьтә имаҷҩым аҵаратә процесс аиԥҟьара иаргәамҵуа. Слацәажәеит зыхьӡ зырзар зҭахым ан зыхшара а-7-тәи акласс рҿы дтәоу. Уи аԥҳәыс илҳәеит "аматематикеи англыз бызшәеи рзы азыҟаҵаҩ (репетитор) лахь схәыҷы дсышьҭуеит ахә ахшәааны. Мчыбжьык аҩ-маҭәарк рзы 1400 мааҭ сшәоит. Сааҭк маҭәарк 350 мааҭ иаԥсоуп" ҳәа. Зыхьӡ зымҳәо ан лгәаанагарала, еиӷьуп ҽааны, ахәыҷқәа иахьтәаз акласс аҿы иртәаны апрограмма иахрыжьыр. "Егьаурым шықәсык рцәыӡыр, аибашьра анцоз саргьы шықәсык сцәыӡит, аха акымзарак смыхьит. Онлаин ҳәа изҿу асистема маншәалам, зны атехника еихәлашәоит, зны алашара ыҟам. Сара аус зуеит, убри аҟынтә, схәыҷы аҵараҿы даҵахоит, маҭәарцыԥхьаӡа арепетитор игара сылшом", - лажәа хлыркәшеит ан.
Абар, иҭыҵит Аԥсны аҵарадырра аминистр Инал Габлиа идҵа "иаанкылазааит аҵаратә процесс ажьырныҳәа 12, 2021 шықәсанӡа, Аԥсны ахада иҟаиҵаз ақәҵара инақәыршәаны" ҳәа. Иахьа ахәыҷқәа ибжьарыжьуа аҵара ахарҭәаара иадҳәаланы азҵаарақәа исҭарц сҽазысшәеит аминистр Габлиа аҭел изасра, аха абонент аҭак ҟаимҵеит, анаҩс, уи ипресс-маӡаныҟәгаҩ Аслан Қәҭелиа сыҽимаздеит, уи исиҭаз аҭак абас иҟоуп "Аминистр адҵа ҟаиҵеит аҵара апроцесс х-хырхараҭак рыла иацҵахарҵ, ишиашоу ицо, иҭаҩтәу аефир (онлаин), нас, заа ианҵо авидеоурокқәа, иара убас, латәарадатәи аформа (заочная)".
Аслан Қәҭелиа иажәақәа рыла аспециалистцәа ҭелла рыҽрымардоит араионқәа рыҟәшақәа реиҳабацәа, арҭ адҵақәа аелектронтә почтала ирзырышьҭуеит. "Ари асиcтема макьана иалагалам, иаларгалараны иҟоуп" иҳәеит аминистр ипресс-маӡаныҟәгаҩ.
Иаҳҳәап, ашьха қыҭақәа рҿы абри онлаин система аус арушьас иамоу азы, амаӡаныҟәгаҩ исҭаз азҵааразы абас иҳәеит "иахьатәи аамҭазы Аԥсны ахада иқәҵара ыҟоуп, ақәҵара иқәныҟәатәуп, убри инамаданы ашколқәа зегьы аркуп ҳәа ауп ишаҳәо ақәҵара". Иҷыдоу ашколқәа, ақыҭа школқәа рзы макьана лкаак ҟаҵаны иҟам ишеилыскааз ала, аҵара ибжьажьу ахарҭәаарзы. "Ҳара зегь раԥхьа иахьатәи аамҭазы ихадараны иҳаԥхьаӡо аҵаҩи арҵаҩи ргәабзиара ахьчароуп", иазгәеиҭеит Қәҭелиа.
Ажәакала, ақалақь школқәа рҿы ицәгьамкәа ибзиамкәа онлаин, ма арепетиторцәа рсистема аус ауазар, ақыҭа школқәа адабла рысны иҟоушәа иаанханы иҟоуп схатә гәаанагара сҳәозар.
Абри азҵаара ҭҵаауа сыҽимаздеит Гәылрыԥшь араион аҵараҟәша аиҳабы Дмитри Габлиа. Сара аҵара ачынуаҩ исҭеит егьырҭ ирысҭаз азҵаарақәа, насгьы, иара иакәзар ақыҭа школқәа рызҵаара шԥаиӡбрыз ҳәа инаҵшьны игәаанагара ҭысҵааит. "Ақыҭа школқәа рҿы аҵаҩцәа рхыԥхьаӡа шырацәам ижәдыруа ауп. Аклассқәа рҿы, жәаҩык, ма быжьҩык ахьыҟоу ыҟоуп. Ақалақь школқәа рҿы ишыҟоу иҟаӡам, ҩажәаҩык аҵаҩцәа класск аҿы иахьтәоу шамаха иуԥылом. Сгәанагарала, имаҷу акомплеттә школқәа рҿы, анапрыцқьагақәа, антисептикқәа, ашоурашәагақәа злаҳамоу ала, хәҷы- хәҷы иоужьзар ҟалон", - иҳәеит Габлиа.
Ақалақь школқәа рахь ҳгьежьуазар, ара иқәынхогьы зегьы рматериалтә лшара еиԥшым, сзацәажәоз аҭаацәа рахьтә агәынамӡара змоу рацәаҩуп "иҟоуп арепетиторра аҳасабала, ахәыҷқәа ргәыԥ еизганы маӡала аԥара зырҳауа ауаа. Уи сара исылшом, амаҭәарқәа зегьы онлаинла иузҵом", - лгәы каҳаны аҭак сылҭеит, дырҩагьых зыхьӡ зымҳәо ан.
"Амшә иакыз, дад, имҳәеи". Аамҭа уадаҩуп, аҭаацәа зегьы ирылшом, иаахтны ргәаанагара аҳәара, иҟалоит, нас рыхшара ирԥырхагахар ҳәа ишәозар, мамзар, изыуадаҩхазеи иааҭкааны аҭаацәа зыргәамҵуа арзара?! Ишԥаныԥшри ҳҵара асистема сынтәа ибжьажьу аҵарашықәс, ҳәа сзазҵааз ан исалҳәеит "ҿыц дахьтәаз акласс аҿы дыртәаны дахрыжьыр еиҳа еиӷьуп, ҳхы ҳжьар аасҭа" ҳәа.
Гәылрыԥшь араион аҵараҟәша аиҳабы Дмитри Габлиа иакәзар, ари азгьы агәаанагара имоуп "Ажьырныҳәа 12 рнаҩсан асабшагьы ахархәара аманы, насгьы аԥхын аҵара ашықәс ахыркәшара маҷк инаханы иҟалар, ибжьажьу ахарҭәаара алшоит. Ҳгәабзиара ҟалар, зегьы ҳрыхьӡоит", иҳәеит Дмитри Габлиа позитивла дхәыцуа.
Сызҵаарақәа шьҭыхны аҭел сылзасит, Қь. Агрба ихьӡ зхыу Џьырхәатәи абжьаратә школ адиректор Дифа Габниаԥҳа. Иахьа аҵара аминистрра ирыднагало ах-системак рахьтә, лара лгәаанагарала дара ирзыманшәалоу латәарадатәи ауп, ақыҭаҿы аинтернети, акомпиутерқәеи, аҭелқәеи рыла излеиқәшәам ала. Габниаԥҳа лгәаангарала, ари апандемиа ҳалаҳәоижьҭеи, рышкол аҿы аҵара аанкылара аҭахымызт, ашкол иҭоу аҵаҩцәа рхыԥхьаӡара амаҷра азы. Џьырхәатәи ашкол аҿы арҵаҩцәагьы, аҵаҩцәагьы еилаҵаны рхыԥхьаӡара 80-ҩык иреиҳам. Аҵаҩцәа 56-ҩык ыҟоуп, зегь иреиҳау акласс аҿы 10-ҩык тәоуп, зегь иреиҵоу акласс аҿы ҩыџьа.
Нас ҳазхәыцып, иаԥсазма ахәыҷқәа аҩныҟа рышьҭра, иахьатәи атехнологиақәа ақыҭаҿы иахьыҟам азгәаҭаны? "Ҳара иҳаман аминистрреи, араион аҵара ҟәшеи аҟынтәи иҳарҭаз арзҩыдатәқәа, амедиеҳәшьа дҳамоуп ахәыҷқәа ашоура рымоу рымаму гәазҭо. Еиԥҟьарада аҵара ҳҵар ҳалшоит, избанзар, Анцәа иџьшьаны, ачымазара зынӡа иҟаӡам Џьырхәа ақыҭан", лҳәеит ашкол адиректор. Габниаԥҳа исалҳәеит, иахьа ирыдгалоу латәарадатәи асистема дара рышкол аҿы рацәак мҵуазаргьы ишалагалоу. Мчыбжьык ахь знык, ҩашала арҵаҩцәа еизаны, ахәыҷқәа дҵас ирырҭо хәшьадны, аҭаацәа ҭелла ирзырыцҳауеит, анаҩс, инагӡоу адҵақәа аҭаацәа арҵаҩцәа ирзааргоит.
Иахьатәи санҵамҭа ҭҵаауа еилыскааз атәы сҳәозар, иара усгьы ихьысҳаз ҳҵара асистема, аҩаӡара албаара иаҿуп аҿкчымазара анцәырҵ нахыс.
Ақалақьи ақыҭеи рылшарақәа злеиԥшым ала, ҳбызшәа ахьеиқәдырхо ҳәа ҳзызхәыцуа ақыҭа школқәа апандемиа акыр шьҭахьҟа иаршәит, иҷыдоу азнеишьа азыԥшааны иахьыҟамлаз иахҟьаны.
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар алшоит.
Сусанна Ҭаниаԥҳа, Sputnik
Иарбан ҭаацәаразаалак ашьақәгылара амҩаҿы идырҳауеит рхатәы ԥышәа, ироуеит рхатәы ҭоурых, изнысыз амҩа, ирхыргахьоу амаҟәмабарақәа, иара убас рыҩнаҭа зырлашаз агәырӷьарақәа.
Жәаҳәарада, аԥсҭазаара зны иладароуп, зны иҩадароуп – абзиагьы ацәгьагьы аҽухьнагӡоит. Аха убарҭ ауадаҩрақәа риааиразы ихадароуп аҭаацәа ргәы еизыбылны, ҳәатәеиқәшәарыла реицынхара. Хык еицҭадыршәуа ианыҟала ӡи-мцеи ирылсуеит.
Рыҩнаҭа уанаҭаауагьы, урҭ рҟәаҟәа иқәлахьаз агәырҩақәа наҟ хара инаԥхьацаны, гәаартыла иуарҳәоит "Бзиала уаабеит!". Убас акыр аԥсҭазаара иԥнашәахьоу, аха згәыцқьареи зыуаҩреи нацәак аҟарагьы змырӡыз ԥсыуа ҭаацәарак рыӡбахә шәзеиҭасҳәарц сҽазысшәоит.
Ԥақәашь ақыҭа. Ҩ-мҩакы иахьреихагаларҭоу. Ари аҭыԥ ҳаракыра иаԥну ашҭа ҭбаа-ҭыцә сапыншәахшәа иҟәашкакараӡа иқәубаауеит ачеиџьыкеи асасдкылареи згым абиԥарақәа еиҵазааӡахьоу Ҭаниаа рыҩнаҭа.
Ари аҩнаҭа ашьаҭа зкыз Ҭаниа Даӷәыӷәи уи иԥшәма ԥҳәыс Месхьиаԥҳа Ҵисеи ахшара рацәа рыман, хҩык аҭыԥҳацәеи быжьҩык арԥарцәеи – Ҭамшьыгә, Цина, Уска, Иџьгәа, Мелтон, Уарҭан, Џьоџьа, иара убас рхәыҷқәа днарываргыла ажәытә ҵас инарықәыршәан анхаҩы иҭаацәараҿы ааӡара бзиа иоуит аҭауад жәла иалҵыз Маршьан Ардашьыл.
Ҭаниа Даӷәыӷә ишьа-ида иалҵыз ихшара дреиҵабын Џьоџьа, уи аџьынџь аизырҳареи ԥхьаҟа аҩнаҭаҿы аԥшәымара аанкыларази агәыӷрақәа идырҳәалон. Аха ԥхьаҟа иҟалаша абаудырхуеи! Аџьџьаҳәа жәларык ахшара ахьеизҳауаз Ҭаниаа рҭаацәараҿы ирыздыруамызт раԥхьаҟа изакәытә аамҭа цәгьақәоу ирзыԥшыз.
Зқәыԥшра аамҭа иҭагылаз Ҭаниаа рыҷкәынцәа рҟнытә 1937 шықәсазы иҟалаз аполитикатә ӡыблара иаҿаҵахәхеит Мелтони Ардашьыли. Урҭ харада ахара рыдҵан хабарда ибжьадырӡит. Иахьа уажәраанӡагьы рыԥсырҭа-рыжырҭа уаҩы издырӡом. "Зхәы иаҭҳәаны изфоз" ари аҭаацәара иалиааз рыҷкәынцәа рҭахара ршьапы рыҵнаҟааит.
Ирыхьыз агәаҟра ргәы шҭнашьаазгьы, агәырҩа анеиҩс гәырӷьара узымааир залшом, ари агәараҭаҿы "Радедашәа" нҭаҩит. Аишьцәа иреиҵабыз Џьоџьеи Сониа Зафас-иԥҳа Ԥачлиеи рынасыԥ еиларҵеит. Убас "еҵәак анкыдшәалак даҽа еҵәак кыдлоит" шырҳәо еиԥш, аҩнаҭа иааӡаз, харада ирӡыз арԥарцәа Мелтони Ардашьыли рхаҭыԥан илахьынҵахеит ари аҩнаҭаҿы даҽа ҵеик иира. 1940 шықәсазы жәабранмза 15 рҽны аҵеи иира шьақәзырӷәӷәоз ахысыбжь аҳауа иналаҩҩит. Диит аҩнаҭа иаҵәҩаншьапхашаз, иаҳәшьцәа хәыҷқәа Кәырка, Лилушьа, Светлана инарывагылашаз аҵеи Ардауан.
Аха аҭаацәа ииз аҵеи ианеигәырӷьоз "аҩысҭаа дрыхәаччозаарын". Зыԥшьҩы ахшара згәазхара измааӡацыз, изымбацыз Џьоџьа Ҭаниа иҭаацәа реиԥш дук хара имгакәа Аԥсны иқәынхоз аҭаацәарақәа инарылыҩҩит аибашьра шыҟалаз атәы зҳәо ажәабжь.
Аҭынч ԥсҭазаараҿы анхара-нҵыра адагьы аҽқәа рааӡара, аҽыбӷаҟазара иазҟазаз Џьоџьа афронт аҭахрақәа рзы иазирхеит инапала ииааӡаз иҽыҩ ццышәқәа. Анаҩс, иани иаби абыргцәеи ахәыҷы ԥшқацәеи "бзиала" ҳәа нараҳәаны егьырҭ иқыҭауаа дранылагыла дцеит афронт ахь. Хәышықәса дуӡӡа 1941-45 шықәса рзы ицоз Аџьынџьтәылатәи еибашьра ду аҿы иҿахҵәеит Џьоџьа Ҭаниа иԥсҭазаара. Уи дышҭахаз атәы зҳәо ашәҟәы иҭаацәа ирзааит аибашьра ашьҭахь, аха иахьагьы иԥсыбыҩ рымаӡам.
Ардон Џьоџьа-иԥа иаб дигәалашәомызт, избанзар аибашьра данҵаз шықәсык акәын ихыҵуаз. Сониа Ԥачлиаԥҳа лыԥшьҩык лыхшара раб иҭахара рынлмырԥшырц илымшо зегь ҟалҵон, лыбаҩ дацәаашьомызт, ҳәарада андугьы абдугьы амаҭацәа нап рыгрыжьуамызт, аха аибашьра ашьҭахьтәи аамҭазы даара ахныҟәгара цәгьан.
Зыԥсадгьыл ахьчаразы иҭахаз Ҭаниа Џьоџьа иԥа Ардауан деиҳацыԥхьаӡа инубаалон иаб илаз иреиӷьыз иҟазшьақәа: аџьынџь агәы азыбылра, анхара-нҵыра азгәышьра, аԥсуара абзиабара, уимоу иаб иҟазшьақәеи иԥшреи рнаҩсгьы илалеит аҽааӡара абзиабареи, аҽыбӷаҟазареи. Иахьа уажәраанӡагьы уи еихаиҳауеит, еизирҳауеит абжьыуаа рҟны апату ду зқәу уи иҩнаҭа атрадициақәа.
Иумҳәарц залшом Ардауан еснагь иарӷьажәҩаны ивагылоу иԥшәмаԥҳәыс Ҭамрико Ҷкадуаԥҳа лыӡбахә. Дара ҳәатәеиқәшәарыла, рыжәҩа еибыҭа ирааӡеит ԥшьҩык аԥсуа ԥҳәызбацәа Ирма, Ира, Илона, Инесса. Ҭамрико дызланагалаз аҭаацәараҿы Инга ҳәа зыхьӡ ршьаз аҩнаҭа аизҳазыӷьара, ачеиџьыка ахьӡ хара анеиҩраҿы лџьабаа рацәаӡоуп.
Аԥсуара иагәыцәыз, иахәышҭараз ари аҩнаҭа иалиааз аҭыԥхацәагьы хаҵамԥҳәысны еизҳауан. Убас Ардауан агәыбжьанытәи иԥҳа Илона Ҭаниаԥҳа лаб аҽықәтәара, аҽыбӷаҟазара иҿылҵааит дхәыҷаахыс. Лаб инапаҵаҟа 11 шықәса анылхыҵуаз инаркны аҽырыҩрақәа дрылахәын. Акырынтә Очамчыра араиони уи анҭыҵи аԥхьахәтә ҭыԥқәа лгахьан. Ардауан Ҭаниа дызлыҵыз Ԥақәашь ақыҭа ахьӡ ҭызгаша аҽыҩқәа рааӡара инапы алакын уажә ааигәанӡа.
Ҳәарада, ас еиԥш иҟаз аԥсуа хаҵа Аԥсны Аџьынџьтәылатәи еибашьраан аганахь дызгылозма. Усҟантәи аамҭазы 53 шықәса ирҭаз, Ардауан Џьоџьа-иԥа аибашьцәа қәыԥшцәа днарыцны дцоит еибашьра. Далан ԥшьышәҩык инарзынаԥшуа аибашьцәа еидызкылоз Ԥақәашьтәи абаталион.
Абџьар зыцәмаҷыз аибашьцәа ақыҭа иалганы игаз амҩақәеи уи аҳәаақәеи рыхьчаразы акыр аџьабаа рбеит, убарҭ дреиуоуп ҳастатиа афырхаҵагьы. Ҭаниа Ардон Џьоџьа-иԥа аиааира даԥылеит дызлахәыз абаталион аҟны.
Аԥсуа ҵас иалааӡо, изгәылыжжуа Ардон Џьоџьа-иԥа акырынтә Аԥсны ахы-аҵыхәа ачарақәеи акомпаниақәеи зырԥшӡахьоу ҭамада ҟазоуп. Иара қәрала ԥшьынҩажәи жәаба шықәса шихыҵуагьы, иқәра зынӡа инубаалом, анхара-бзазара инапы алакуп, ихшыҩ ҵҳафыруп, деилҟьоуп. Ԥақәашь ақыҭа иагәадуроу абырг, аб, абду Ҭаниа Ардон Џьоџьа-иԥа изеиӷьаҳшьап агәабзиара, аԥсуа ишықәсынҵыра ду. Иагымзааит Ҭаниаа рыҩнаҭа зыхьӡ хара инеиҩхоу аламыси ачеиџьыкеи.
АҞӘА, ԥхынҷкәын 3– Sputnik. Азербаиџьан Атәылахьчара аминистрра ирыланаҳәеит Ҟарабах ишҭахаз 2783-ҩык аррамаҵзурауаа, шәҩык инарзынаԥшуа хабарда ишыбжьаӡу. Абри атәы аанацҳауеит РИА Новости.
"Аџьынџьтәылатә еибашьраҿы иҭахеит 2783-ҩык аруаа. 103-ҩык рхаҭара шьақәыргылоуп ДНК анализ ала. Шәҩык инарзынаԥшуа хабарда ибжьаӡит. Урҭ ахьыҟоу ашьақәыргыларазы аусурақәа мҩаԥысуеит. Иахьатәи аамҭазы 1245-ҩык аррамаҵзурауаа ахәышәтәра иахысуеит", - аҳәоит аусбарҭа адырраҭараҿы.
Ашьха Ҟарабах аҭагылазаашьа аҽарыцәгьеит цәыббра 27 рзы. Бџьаршьҭыхрыла аиҿагылара аанкыларазы аҽазышәарақәа ҟаҵан.
Убас, Урыстәыла, Азербаиџьан, Ермантәыла рхадацәа Владимир Путин, Ильхам Алиев, Никол Пашиниан абҵара 10 рзы рнапы аҵарҩит Ашьха Ҟарабах аибашьра аанкыларазы аицҳәамҭа. Уи инақәыршәаны Ермантәылеи Азербаиџьани иааныркылаз аҭыԥқәа рҿы иаангылоит, Бақәа анапаҵаҟахь ииасуеит Кельбаџьартәи, Лачатәи, Агдамтәи араионқәа, атҟәацәа еимырдоит.
Ҟарабахи Ермантәылеи еимаздо Лачатәи акоридор аҿы аурыс ҭынчреиҿкааҩцәа гылоит.
Азербаиџьан аиқәшаҳаҭра Ермантәыла акапитулиациа ауп ҳәа ахырҳәааит. Атәыла ахада Ильхам Алиев иазгәеиҭеит адокумент атәылаз феидара шамоу. Ермантәыла аԥыза-министр Никол Пашиниан иҳәеит аиқәшаҳаҭра анапаҵаҩра акырӡа ишицәыцәгьаз. Абри ашьҭахь Ермантәыла аҿагыларатә акциақәа мҩаԥысуан.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит: