25.03.2018
Хәажәкырамза 24 рзы имҩаҧысит Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада Рауль Ҳаџьымба амармалташьтә пты иаҿагыланы ақәҧара иазку аусмҩаҧгатәқәа русеицура азҵаарақәа ирызку Аҧсны Аҳәынҭқарра Ақыҭанхамҩа аминистрра Аилацәажәара апленартә хәҭа далахәын.
***
Абзиара шәымаз, акыр иаҧсоу аколлегацәа, аҩызцәа!
Иахьа ҳколлегацәа, ҳҩызцәа, зегьы Аҧсны аекономика аҧхасҭа ҕәҕәа азҭо апроблема ҳалацәажәоит, ари аҭагылазаашьа еицәахаргьы алшоит иалкааны аус адаҳамулар. Апроблема агәыларатәи аҳәынҭқарраҟны, Қырҭтәылагьы иҟоуп, уа апты иаҿагыланы аусура мҩаҧыргоит, аихьӡарақәагьы ыҟоуп. Уи иацхраауеит жәларбжьаратәи аилазаарақәа. Ааи, ҳара ҳазгьы жәларбжьаратәи аиҿкаарақәа рганахьала алшарақәа ыҟоуп. Ҳамчқәа еилаҳҵароуп ари азҵаара аӡбараҟны.
Ҳаҭыр зқәу аҩызцәа, бзиала шәаабеит ҳәа шәасҳәоит абри аекологиатә проблема, амармалташьтә пты алаҵәара инамаданы еицымҩаҧаҳго аусмҩҧгатә аҟны. Иахьа ҕәҕәала иқәгылоу апроблемеи уи аҧыхшьас иҟоу амҩақәа рыҧшаареи рзы иеизеит Аҧсни Урыстәылеи аҵиааӡареи, амеханизациеи, химизациеи, аҵиаа рыхьчареи русхк, иара убас иааизакны ақыҭанхамҩеи рыспециалистцәа. Ас еиҧш иҟоу аиҧылара ишьақәгылаз аҭагылазаашьа аӡбаразы хәарҭара ду алоуп. Ҳгәыҕуеит аилацәажәаратәии алҵшәа зауеи адискуссиақәа рыҟны иахьатәи аиҧылара иалахәу аҧхасҭа ҟазҵо ахәаҷа аҿагыларазы еиҳа лыҵшәазмоу ауснагӡатәқәа разгәаҭареи уи аҿиара аиҵатәразы шьаҿа-шьаҿала иеиҿкаатәу аусмҩҧгатәқәа разҧхьагәаҭа аҧҵара рылшап ҳәа. Акраҵанакуеит иеизаз аспециалистцәа ас еиҧш имариам, ҷыдала адыррақәа, азнеишьақәа зҭаху аусураҟны ирымоу аҧышәа аимдаразы алшара ахьрымоу.
Иазгәасҭарц сҭахуп, Аҧсны Аҳәынҭқарра аграртә комплекс, амилаҭтә економика ахәҭа хадақәа раҳасабала, ҷыдала иалкааны ишазхьаҧшуа. Зекологиа цқьоу ҳқыҭанхамҩа аалыҵ ҳреспублика аекспорт ахәҭа хаданы иҟоуп.
Ақыҭанхамҩа есқьынгьы иақәнагоу адгылара амоуп аҳәынҭқарра аганахьала. Ҳазлацәажәо апроблема анцәырҵ аҧхьатәи амшқәа инадыркны аҳәынҭқарра иҟоу алшарақәа зегьы ахы иархәаны аҧхасҭа ҟазҵо ари ахәаҷа аҿагыларазы аусурақәа мҩаҧнагоит. Иҟаҵоу маҷӡам уи аҿиара аанкыларазы. Иаҧҵоуп ареспубликатә дгьылҵакыратә оперативтә штабқәа. Ирҕәҕәоуп афитосанитартә контроль ҳреспублика аҳәааҟны, аахәара ҳаҿуп, иагьеихшоуп ахимиатә препаратқәа, иеиҿкаауп ҷыдала агәыҧқәа анхамҩақәа рыхәышәтәразы. Ауааҧсыра рыҩныҵҟа азыҟаҵаратә усурақәа мҩаҧысуеит. Иҟаҵоу шмаҷымгьы, рыцҳарас иҟалаз, уи азхаӡом. Ҵыҧхтәи ашықәс азы аҽаҩра 50% ҳцәыӡит. Ҳара ҳзы ари цәыӡ дууп.
Уажәааигәа Урыстәылатәи Афедерациа Ақыҭанхаҩа аминистррала иақәнагоу ақыҭанхамҩатә техникеи амыргақәеи 190 цыра рҟынӡа ҳзоунажьит, 200 миллион мааҭ рҟынӡа рыхә. Урҭ еибыҭаны апрофилактикатә усураҟны хархәара рыҭазар ҟалоит. Аха техника мацарала ари апроблема узыӡбаӡом. Иҟоу аҭагылазаашьаҿы иаҭахуп иҷыдоу, аҭҵаарадырратә, аметодологиатә, аматериалтә-техникатә цхыраара. Убри аан хшыҩзышьҭра аҭатәуп ҳекологиа аҧхасҭа амҭакәа аус аиҿкаара. Абри аҟнытә ишәаны-изаны, ҳәоуеиқшәарала аусура аицеиҿкаара аҭахуп. Уи алҵшәақәа зеиҧшроу еиҧш акәхоит, ақыҭанхамҩатә культурақәа реиқәырхареиҧш, ҳадгьылҵакыраҟны, иара убас Урыстәылатәи Афедерациаҟны аекологиатә еибакапанра аиқәырхара шыҟалогьы. Сгәы иаанагоит, иахьатәи аилацәажәареи агәаанагарақәа реимдареи алҵшәа бзиақәа ҳарҭап ҳәа, уи аихшьалақәа рыла ҭыҧцыҧхьаӡа апроблема аӡбареи уи наҟ анаскьара аанкылареи рзы алшара ҳауп ҳәа. Аицәажәара ҕәҕәала имҩаҧысроуп, Аҧсны ауааҧсыра зегьы ари аус иадҧхьалатәуп. Ара ҳраионқәа зегьы рхаҭарнакцәа ыҟоуп, администрациақәа рхадацәа, аҳәынҭусбарҭақәа рхаҭарнакцәа. Зегьы гәацҧыҳәарала ари апроблема аӡбара апроцесс рҽаладырхәыроуп.