“Раҧхьатәи азеиҧш адемократиатә алхрақәа ихьҧшым Қырҭтәылам аҟны” – аизга аӡыргара
“Раҧхьатәи азеиҧш адемократиатә алхрақәа ихьҧшым Қырҭтәыла аҟны” – абас иахьӡын аизга аӡыргара Иване Џьавахишвили ихьыӡ зхәу аҳәынҭқарратә Қарҭтәи ауниверситет аҟны имҩаҧысыз. Аизга ихьҧшым Қырҭтәыла раҧхьатәи адемократиатә алхрақәа иазкуп, уи 1919 шықәса Қырҭтәыла азакуанҧҵаратә мчра алхрақәа ирызкны иҟоу адыррақәеи, адокументқәеи арбоуп.
Аӡыргара аҟны ааҧхьара змаз асасцәа рахь ажәала лхы лырхеит Ҭамар Жваниеи, Џьавахишвили ихьыӡ зхәу аҳәынҭқарратә Қарҭтәи ауниверситет апроректор Михаил Чхенкелии, алхратә аилазаара жәларбжьаратәи афонд апроект анапхгаҩы Жером Лероми. Аусмҩаҧгатә иалахәын астудентцәеи, алекторцәеи, аполитикатә апартиақәа рхаҭарнакцәеи, аҭыҧынтәи иҳәынҭқарратәым аиҿкаарақәеи, жәларбжьаратәи аиҿкаарақәеи рхаҭарнакцәа, аҳәынҭқарратә маҵурақәа рхаҭарнакцәеи, амедиа ахаҭарнакцәеи.
“Ари ахадара змоу аизга иаанарҧшоит, адемократиатә акыр зҵазкуа, уаҟа 1919 шықәса алхрақәа анҧшылоит; Даараӡа атәыла рацәа ас еиҧш иҟоу ауникалра змоу адемократиатә алхрақәа арҭ ашықәсқәа рзы рҭоурых аазырҧшуа рымаӡам. Ари аизга иаҳнаҭоит алшара , ҳазхәыцырц, изакуытә ҿиаратәи аамҭаз изҭагылаз усҟан, ҳазхыцырц ҳшаанхаз Асовет еидгыла аамҭа аани, анаҩс иахьатәи апроцессқәа рыла шаҟа ахадара амоу уи аҭоурых, ҳара ишҳамоу еиҧш анаҩс аҧышәа игыло аҿар рыҭаразы, уи ала алхратәи апроцессқәа апопулиарризациа рзаҳуеит” – лҳәеит Ҭамар Жваниа ажурналистцәа данрацәажәоз.
Аизга Қырҭтәыла адемократиатә ареспублика шьақәзыргылаз аизара алхра иазкуп, уи 1919 шықәса жәабранмза 14 -16 имҩаҧсит. Акьыҧхьра аҟны иаарҧшуп амаҭәаху ишьақәыргылаз аизара ацентралтәи апарламенттә алхратә акомиссиа алахәылацәеи, акомиссиа аусура, алхрақәа ирылахәыз ахаҿқәа рзы, адокументқәеи, аилкаақәеи, ҷыдала алхратә ахеилакра амаҭәахәқәеи, алхрақәа рылҵшәа аазырҧшуа адокументқәа.
1919 шықәса алхрақәа ирылукаашаз ракун, ахаҭабзиарала - Қырҭтәыла алхратә азакуан абжьы ҭира азин рнаҭон 20 шықәса зхыҵхьаз атәылауаа, аҳәса - ахаҵа, амилаҭ еилых дамамкуа. Қырҭтәыла ихьҧшымз аизара ахь 5 ҩык аҳәса алхын, усҟантәи аамҭазы адунеи атәылақәа рыҟны аҳәса адепутатс ралхра акум, абжьы аҭира азин рымаӡамзт. Алшара рыҭан Қырҭтәыла инхоз амилаҭ маҷқәагьы. Алхрақәа рыҟны ирылахәын 15 ҩык ахаҿы.
“Ҳарҭ ҳалагит инҭкааны аҭҵаара амҩаҧгара, архивқәа, агазеҭқәа, иара убас иҟаз амаҭәахқәа рыҭҵаара, рҵабыргра ашьақәыргылара, нас ари акьиҧхьра аҟны иааҳарҧшит, иуҳәар ҟалоит аполитикатә ахаҿқәа зегьы ирызкыз адокументқәеи, амаҭәахәқәеи. Араҟа иаарҧшуп адырраҭара усҟантәи Алхратә Акомиссиа Хада иазку адыррақәа, алхра иалахәыз ахыҿқәа, алхрақәа рылҵшәа, алхрақәа шымҩаҧысуаз адырра. Зегьы ааидкыланы 80 инеиҳаны адокументқәа ҧшаауп. Зегьы реиҳаӡа акыр иаҧсоу, аинтирес змоу, уи арҭ алхрақәа адемократиара ауп, агендертәи аилкаареи, аиҟрареи уи акун адунеи аҟны зегьы ирҿагылоз ахҭыс”- иҳәеит аизга автор Иракли Аремаӡе.
Аизга Алхратәи Акомиссиа Хадеи, Иване Џьавахишвили ихьыӡ зхәу Қарҭтәи аҳәынҭқарратә ауниверситет аусацуралеи, Америкатә жәларбжьаратәи афонд ацхырааралеи икьыҧхьын.