20.12.2017
Ҧхынҷкәынмза 20 рзы Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада Рауль Ҳаџьымба Аҧсны Жәлар Реизара – Апарламент ашҟа иҟаиҵо есышықәсатәи Анашьҭымҭа.
***
Ҳаҭыр зқәу ҳауаажәлар!
Ҳаҭыр зқәу Жәлар Реизара адепутатцәа!
Иҳаҩсуа ашықәс иаҳнарбеит, ҳаҿиарамҩаҿы егьа уадаҩра, егьа ҧынгыла ыҟазаргьы, аҳәынҭқарра аргылараҿы иазгәаҭоу ахырхарҭақәа, априоритетқәа шиашоу.
Уи лабҿаба иаабартә иҟоуп Аҧсны аҳәынҭқарра аҩныҵҟатәи адәныҟатәи аполитикаҿы иҟаҵоу ашьаҿақәа рыла. Урҭ хазы-хазы изыҿиом, еихьыҧшуп, акырџьара еиқәҿырҭуеит.
Ҧсахра ақәымкәа иаанхоит ҳаамҭазтәи Аҧсны аҳәынҭқарра ашьаҭаркҩы Владислав Арӡынба зидеологиатә уасхыр шьҭеиҵаз ихьыҧшым, идемократиатәу аҳәынҭқарра аргыларазы ишьҭыху акурс анагӡара.
Иаҳҧыло азинтә, асоциалтә, аекономикатә, аусӡбаратә уҳәа апроблемақәа рыӡбара залыршахом амчратә усбарҭақәа зегьы реимадара, реинырра амҽхак ҕәҕәамкәа. Уи аганахьала иазгәаҳҭартә иҟоуп атәыла анагӡаратә структурақәеи Апарламенти русеицура, иаарту рдиалог алыҵшәақәа.
Ҳара азин ҳамам ҳаҧсадгьыли ҳажәлари рлахьынҵа иадҳәалоу аус дуқәа рҿы аҽеиҟәыҭхара. Еиҧшымзар алшоит ҳазнеишьақәа, ҳаилкаарақәа, аха гәаанагарак ҳазкылымсыр ада ҧсыхәа ҳамам астратегиатә ҵакы змоу азҵаарақәа рыӡбараҿы.
Ҳакәша-мыкәша имҩаҧысуа акризистә уадаҩрақәа бааҧсыла ишаҳныҧшызгьы, аҩныҵҟатәи ҳамч-ҳалша, ҳрезервқәа ҳхы иархәаны, иҳалшоз зегьы ҟаҳҵон, иагьыҟаҳҵалоит ҳҳәынҭқарра азеиҧш потенциал аизырҳаразы. Ари ахырхарҭаҿы аҵакы шыҕәҕәоу иаанхоит Урыстәылатәи Афедерациа иҳанаҭо ацхыраара. Уи иабзоураны аихьӡара ҿыцқәа алыршоуп ҷыдалагьы ҳмилаҭтә економика аграртә сектор аҿы. Араҟа иаларҵәоу апроектқәа агәра ҳдыргоит ҳара ишҳалшо ҳхатәы аалыҵқәа Аҧсны аҩныҵҟагьы, уи анҭыҵгьы ицәыраагар– жәларбжьаратәи астандартқәа инарықәыршәаны. Аамҭакала иӡбахароуп абас еиҧш иҟоу апрограммақәа ирыбзоураны, ауааҧсыра усурҭатә ҭыҧла реиқәыршәара. Ааи, макьана ари аганахьала иҟаҵоу азхом, аха еизакыу аҧышәа аизырҳара шаиуа ала агәрагара сымоуп.
Аихьӡарақәа маҷымкәа иҟоуп иара убас ҳтәыла асоциалтә инфраструктура арҿиара, арҿыцра аганахьалагьы. Реиҭашьақәыргылара мҩаҧысуеит ашколқәа, ахәыҷ баҳчақәа ахәышәтәырҭақәа, акультура аобиектқәа. Акырӡа аҭагылазаашьақәа еиҕьтәхеит Аҧснытәи аҳәынҭқарратә университет.
Уаҩы игәы иаахәартә иҟоуп ҳаҧсҭазаара, ҳҭоурых зегьы шьагәыҭс иамоу ҳанхаҩыжәлар рзыҳәан даараӡа зҵакы ҕәҕәоу азҵаарақәа рыӡбараҿгьы ареалтә шьаҿақәа шыҟаҵоу: ахархәарахь ирыҭоуп жәабала аӡымҩангага ҿыцқәа, ирҿыцуп афымцатә-цәаҳәақәа, амҩадуқәа, ацҳақәа.
Еилкаауп, ҿҳәара кьаҿла, иааинырсланы, асоциалтә-економикатә зҵаарақәа ркомплекс зегьы ӡбашьа шамам. Иаҳхаҳмыршҭып, етап-етапла ашәара ҳшаҿу уаанӡатәи ашықәсқәа раантәи аҩныҵҟатәи адәныҟатәи ауал.
Аха ихадароу, агәыҕрагьы ҳазҭо: аҿиаратә процесс ахылаҧшра амоуп, уи адинамикатә ҟазшьа шаиуагьы агәра ҳдыргоит имҩаҧысуа аусурақәа. Арҭқәа обиективла избарц-изаҳарц зҭахыу- хымҧада ирбоит. Избарц зҭахым, мчыла иуздырбом.
Хыхь зыӡбахә ҳамоу азҵаарақәа рыӡбара иҵегь амҽхак ҭбаахон, аҳәынҭқарра зыргыло, ҳанхамҩа шьҭызхуа ҳауаажәлар ргәы каршәны аус рурутә, ихандеиртә алшара ҳазрыҭазҭгьы. Ауаҩы дыхьчазар зинла, закәанла... Иҵегь ирыҕәҕәазар алеишәа,– қәнагала аус дырузар ацәгьауцәа аанызкыло, иахьзырхәуа амеханизмқәа. Абри аганахьала уажәы азинхьчаратә усбарҭақәа рҿаҧхьа иқәгылоу аҳасабтәқәа рынагӡара иазкхароуп азакәанҧҵаратәгьы анагӡаратәгьы усбарҭақәа зегьы русеицура.
Дарбанзаалакь акриминали анаркобизнеси ирыдҳәалоу ачынуаҩ, ма азинхьчаҩ ирдыруазароуп, ус еиҧш ахымҩаҧгашьа чҳашьа шамам, аҵыхәагьы шыҧҵәахо. Хаҭала сара, Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахадеи уи иусбарҭеи рганахьала, ҳҵызшәаауа ари аусаҿы гәырҭынчра шыҟамло агәра шәсыргарц сылшоит.
Урыстәылеи ҳареи иҳабжьоу аиҩызаратә еиқәшаҳаҭра ду инақәыршәаны, имҩаҧысуеит ҳтәылахьчареи, ҳмилаҭтә шәарҭадареи, ҳгәабзиарахьчареи, ррыҕәҕәара иазкыу аусмҩаҧгатәқәа.
Адипломатиатә мҩақәа рыла аперспектива ҿыцқәа аатуеит еиуеиҧшым аҳәынҭқаррақәеи ҳареи ҳаилибакаара, ҳаизааигәахара арҵауларазын. Иалыршоуп иҵоуроу аҽазышәарақәа, ҳтәыла ахьыҧшымра азхаҵара аганахьалагьы. Аха еилкаатәуп,иҭынчым, кырӡа еибарххоу, аҳәынҭқарра дуқәа ринтересқәа ҕәҕәала иахьеиҿагыло иахьатәи адунеитә геополитикаҿы, азхаҵара аусгьы ауадаҩрақәа рацәаны ишацу. Иҟоуп аргама ҳазлацәажәаша, иҟоуп маӡала имҩаҧгалатәу аусқәагьы.
Аҵыхәтәантәи аамҭазы аҽазышәарақәа аарҧшуп аҳәынҭқарратә бызшәа аиқәырхареи, арҿиареи, уи аҳәынҭқарратә системаҿы иҵегь инарҭбааны ахархәареи рганахьала. Ҧхьаҟатәи ашықәсқәа рзын иаҳагьы ирыҕәҕәахароуп аҧсуа бызшәа аконституциатә статус инақәыршәаны, уи иамоу аҳәынҭқарратә хылаҧшра ҷыда. Ҳбызшәеи, ҳкультуреи, ҳҭоурыхи, ҳдемографиеи, ҳмилаҭтә хдырра аизырҳареи ирыдҳәалоу азҵаарақәа- арҭ ҳара ҳҳәынҭқарратә идеологиа еибаркны измоу, уи асистематә ҟазшьа азҭо доуҳатә хыҵхырҭақәоуп. Иаартны иаҳҳәозар, урҭ рыҿиароуп изхьыҧшу ҳара ҳзеиҧш ҭоурыхтә лахьынҵагьы.
Аҵыхәтәантәи аамҭазы Урыстәылатәи акультуратә телехәаҧшратә проектқәа рҿы адунеи зегьы зыршанхаз ҳашәаҳәаҩцәеи ҳакәашацәеи қәыҧшцәа рҿырҧштәалагьы даҽазнык агәра аагеит ҳмилаҭ баҩхатәрала аӡәгьы ишиҵамхо. Аҳәынҭқарра иалшо зегьы ҟанаҵароуп аҟыбаҩ злоу аҿар рыгәцаракразын, заа игәаҭаны ралҧшааразын, ҵара-дыррала реиқәыршәаразын.
Иаҳхаҳмыршҭлароуп, 25 шықәса раҧхьа ашьаарҵәыра ҳалазыргылаз Қырҭтәыла– ареванш мап шацәнамкыц. Еилаҳкаароуп, ҳбызшәеи ҳкультуреи ирыхӡыӡаауашәа ҟаҵаны, Қарҭтәи аполитикцәа шашьҭоу ҳхьыҧшымра ахәаҽра. Ааигәа, Шотландиа, Килмарнок ақалақьаҿы игылаз Аҧсны ахьчаҩцәа рбаҟа ақәгаразы урҭ напы зларкыз аусқәагьы агәра ҳдыргоит хықәкыс ирымаҵәҟьоу ҳаӡбахә џьаргьы иамҳәо аҟаҵара шакәу.
Ахылаҧшра ҷыда амазароуп аҳәаанырцәтәи ҳџьынџьуааи, ҳауаажәлари ҳареи ҳаимадара. Агәыҕра сымоуп, ари аганахьала ҧхьаҟатәи ҳусура аспектқәа зегьы еилыхха иаазырҧшуа, хсаалак иаҩызоу, апрограмма цәыргахап ҳәа хара имгакәа. Иара убас иҵегь ирҵаулатәуп, рымҽхакгьы ырҭбаатәуп шьала-дала, доуҳала иаҳзааигәоу Нхыҵ-Кавказтәи ажәларқәеи ҳареи ҳаигәныҩрақәа. Еиҳаракгьы, ари аусаҿы аҧыжәара амазароуп аҿар реимадара, реизааигәатәра, русеицура афактор.
Аҳәынҭқарра аргылараҿы уасхырны, шьагәыҭны иҟан, ус иагьаанхоит ҳажәлар раӡәкра, ракзаара, шәышықәсала ҳарҭ ҳаиқәырханы ҳаазгоз аҧсуа етикет, жәлар рытрадициатә культура ду аиҭарҿиара. Абарҭқәа реиқәырхара анҳалша, қәҿиарала рынагӡара шҳалшо агәра згоит аамҭеи ажәлари ҳҿаҧхьа иқәдыргылаз егьырҭ азҵаарақәа зегьы! Ҳазну амҩа хьанҭаҿы Анцәа иҳаҭәеишьааит аманшәалара, аиааира ҿыцқәа!