Sputnik, Асҭанда Арӡынԥҳа.
Ҳаамҭазтәи Аинар
Шәазхәыцхьоума шәара иахьатәи ажьиҩы дзеиԥшроу атәы? Адауаԥшь сахьа иманы, зныкҟьарала ахаҳә зырхәашо иакәноума дшыжәбо?
Мап. Аҽазныкгьы мап. Ажәытәан зны ажьиҩцәа алаԥшхырԥаҩцәа иреиԥшныршьалон. Амца рхы иадырхәон. Аԥсуаа иԥшьаҭыԥны ирыԥхьаӡон ажьираҭыԥ, араҟа Шьашәы имҵаныҳәон.
Ҳаамҭазтәи аҟазацәа маӡак рыҵаны, илаԥшхырԥаҩцәаны иубом. Урҭ ҳара ҳаиԥш аинтернет иҭоуп, аинстограммақәа рымоуп. Ус шакәугьы иааигәаны ианудырлак, зынӡаск зегь шымариам удырыртә иҟоуп.
"Сҭааҩцәа сазҵаалоит: "уара ужьиҩҵәҟьоума?" ҳәа. Саргьы аҭакс сԥышәырччоит", — иҳәоит Давид Џьапуа.
Ирацәаҩуп ажьиҩы ддоумыжьханны дыҟазароуп ҳәа изшьо. Аха араҟа ихадароу аҟазаратә хшыҩ ауп. Ус иҟан ажәытәан. Иахьагьы усоуп.
Аҷыдара иаҿагылоу аконвеир
Давид Аԥсны еицырдыруа ажьиҩы Ҭемыр Ӡиӡариа ижьирҭаҟны аус иуеит.
"Арахь сиасаанӡа, ԥшьышықәса инарзынаԥшуа аҽа ҟазарҭак аҟны аус зуан. Уаҟа арҭәара хьшәашәа ала аус руан. Амашьынақәа ракәын ахархәара змаз. Аамҭа рацәак уцәагаӡом, аха сгәы иақәшәомызт", — иҳәоит иара.
Давид дреиуоуп аҟазара аконвеир ахь ииазгарц зҭахым. Иара иҭахыуп аҷыдара змоу аалыҵ аҭыжьра. Убри азоуп арахь дзиасыз. Ара ажәытәан аиԥш арҭәара шы ала аус руеит.
"Аҟазацәа аметалл аус адырулоит ршрыла, идырҭәоит. Аметаллгьы рымҟәыҵамариахоит, итатахоит. Иҟарҵогьы аҽакы иаламҩашьо иҟалоит. Арҭәыра ршы ахархәара маҷуп. Иара ахәԥсеи, аусура ауадаҩреи ирхырҟьаны. Имаҷҩуп абри аҩыза аалыҵгьы аазхәарц зылзыршо".
Арҭәыра ршы ихы иархәо Давид илшоит агәашәқәа, амардуанҭаԥсақәа, еиуеиԥшым асувенирқәа, агарақәаҵәҟьа рыҟаҵара. Аха еиҳарак изаҿарҵо аԥсуа ҳәызбақәа роуп. Иара урҭ даара импыҵаманшәалахоит.
Иареи ҳареи ҳаицәажәонаҵы амца инахны аԥсынгьыри инықәиҵеит заԥхьаҟа аԥсуа ҳәызба ссир злыҵраны иҟаз аметалл хьшәашәа.
Ажәытәҵаулаҟынтәи
Аԥсуа ҳәызба аҭоурых ашьаҭақәа ажәытәӡарахь ихоуп. Ҳабацәа урҭ рабацәа еснагь ирыман рхатәы ҳәызба, еиуеиԥшым рҭахрақәа рзы.
Аԥсны аҳәызба злырхуаз дамасктәи аџыр акәын. Еиуеиԥшым атәылақәа рҟны иара аҳаҭыр ҳарак аман иҟан, ахә ҳаракны ишьан, аҟаҵашьа акәзар имаӡан.
Дамасктәи аџыр иалхыз абџьар аҽакы иалаҩашьомызт. Иӷәӷәан, акыр абиԥара еимырдон.
Ажәытәтәи аҟазауаа рус нап анадыркуаз анцәа имҵаныҳәон, арыжәтә рҽацәырыхьчон, аԥҳәыс лааигәа инеиуамызт, аҽаӡәгьы ажьира ашә ахыҵра азин имамызт.
Аԥсуа ҳәызба аҟаҵашьа иахьанӡагьы иааӡеит.
"Сара зны-зынла ишысҭаху, ишысзымарио ианыҟасҵало ыҟоуп, аха сеиҳабы (Ҭемыр Ӡиӡариа) уи дақәшаҳаҭым", — иҳәоит Давид.
Абри иунарбоит ажьирҭаҟны ажәытә қьабызқәеи аҵасқәеи аҳра шыруа. Ара иазгәаҭатәуп аԥсуа ҳәызба аформақәа шәышықәсала имԥсахкәа ишааиуа. Урҭ роуп иара егьырҭ аҳәызбақәагьы ирылызкаауа.
Зқьы ирылукаауа
Итрадициатәу аԥсуа ҳәызба-ҿы 13-25 сантиметра иҟоуп. Ахәы жәабаҟа сантиметра инаӡоит.
Аҳәызба ахәы аиҳарак абӷаџьма, акамбашь, абнацә, ацә ртәыҩақәа ирылырхуеит. Ахархәара рымоуп арагәаԥшь иалырхуа ахәқәагьы. Аҳәызбахәы аиҳарак ихыгьежьаауп, аганқәа адыршәаҟьалоуп.
Аԥсуа ҳәызба арымарахь ала ирыҟәнырҵоит. Ахәы ахыркәшамҭаҟны амацәаз ҳасаб змоу агьыжь амоуп —аҳәызба аҭра аҭыгара зырмарио.
Аҳәызбаҭра аԥсуа ҳәызба ханарҭәаауазароуп. Иара амҿы иалхуп, ацәа иҭаӡны иҟарҵоит. Аҳәызба аҭра ианааланы иҭалароуп.
Аҳәызбаҭра хырҷазароуп еиуеиԥшым, аџьмацәа иалху аорнамент ала. Ажәытәан уи ацәашьашьын илыршьуан, алашьцараҟны цәашьра ауртәеиԥш.
Амцаҟынтәи аҳәызбаҭрахь
Аџыр 1300 — 1400°C инареиҳаны иршны, Давид аметалл ахәҭак аԥсынгьыри иқәҵаны дасуа, аҳәызбаҿы аформа аиҭоит, нас аӡыхьшәашәа иҭишьуеит, иӡрыжәуеит.
Аҳәызбаҿы иахәҭоу аформа анаиулак ашьҭахь, еиҭадырԥхоит, ахәша иӡааршьуеит. Уигьы аӡрыжәра иахәҭакуп.
Нас, амашьынка ҷыдала ицәуеит, ацырцырраҟынӡа инеигоит.
Аҳәара мариоуп аха аҟаҵара уадаҩуп. Ҳәызбак аҟаҵара мчыбжьык аҟынӡа аамҭа аҭахыуп. Уи аҿы мацара.
Аџьабаагь џьабаауп аха иҟало алҵшәа уи иаԥсоуп.