Уажә аабыкьа, ҳашә аҵәҵәабжьы геит. Ашәа анааҳарт абӷьыцқәа зку аҿар ылагылан. "Ҳкандидат шәыбжьы ишәҭоума?",- иааҩныҩит агәылацәеи ҳареи ҳзеиԥш ҭыԥ. "Макьана иҳаздыруам", - шәзазҵааи, ҳҳәеит ҳаргьы. "Иҳаԥхьаӡоит шаҟаҩ рыбжьы ҳаураны иҟоу", - еицҿакны аҭак ҟарҵеит дара.
Шәазхәыц, ркандидат илагьы ҳҭамԥшыцт, ихьӡи ижәлеи, ифоти, аус ахьиуеи ада даҽа информациак ҳамам, аҭак ҟаҵашьас иҳамоузеи абжьы иаҳҭоу иаҳамҭоу. Уаанӡагьы, хынтә афлаерқәа кны агитаторцәа ҳзаахьан, уаҟа иану анысымҩеи афото хазынақәеи роуп.
Аҟәа сынхоижьҭеи уажәшьҭа маҷ ҵуама, аха уажәада зынӡа исзымдыруа акандидатцәа ықәымгылацызт. Уаанӡатәи иаҳдырқәоз рзы ҳгәы наӡоуп сзымҳәозаргьы, ақалақьуаа ирдыруаз, ауаажәларратә усқәа рҿы зхы алызкаахьаз ракәын еиҳарак иалырхуаз. Абарҭқәа рыдагьы, дара аиԥыларақәа мҩаԥыргон алхыҩцәа адгаланы, ауаа рацәа ахьынхоз аҩнеихагылақәа рҿы инеины ацәажәарақәа мҩаԥыргон. Сара сыбжьы ахьасҭо алхырҭатә ҭыԥ №7 аҿы иқәгылоуп хҩык акандидатцәа: Нодар Шьоуа, Милана Ҭарԥҳа, Беслан Кәыҵниа. Аԥхьатәиқәа ҩыџьа ирхыҵуеит 28 шықәса, аҵыхәтәантәи зегь иреиҳабу 37 шықәса. Исымоуп зегь рфотоқәа, рыхҩыкгьы аҳәынҭқарратә усбарҭақәа рҿы аус руеит. Исызхома ари аинформациа алхра ҟасҵарц азы, аҭыԥантәи адепутат ианидҳәало? Мап сҳәоит иаразнак, избанзар, издыруазарц сҭахуп акандидатцәа хықәкыс ирымоу, ирыԥсахырц ирҭахыу ҳақалақь ԥсҭазаараҿы.
Закәанла иазгәаҭам, аҭыԥантәи алхрақәа рҿы иқәгыло аканадидатцәа рзы ателедебатқәа рымҩаԥгара, аха даҽа мҩакы аԥшаарагьы иаламгеит акандидатцәа. Апандемиа иахҟьаны алхыҩцәа еизганы аиԥылара ду амҩаԥгара рҭахымхеит сгәахәын, сдаҟьа аҟынтә аҳәара ҟасҵеит ҳкандидатцәа ма феисбук аҿы ишиашоу ицо хәыдаԥсадалатәи аефир мҩаԥганы рыбжьы ҳдырҳарц, аха иахьанӡагьы ҿымҭроуп.
Аҿар амҩа рыҭатәуп анырҳәо, иаҿагыло сакәымзаргьы, еилыскаарц сҭахуп ауаажәларратә усқәа рҿы урҭ аҿар ԥышәас ирымо, изкандидатцәоу рԥышәа аизырҳара азы акәу, мамзаргьы ажәлар ирхаҵгыларц акәу. Уажәшьҭа зусура хзыркәшо ақалақьтә депутатцәа ирхаҭарнаку хҩык аабыкьа имҩаԥыргаз апресс-конференциаҿы "Аизара мчы дук амам" рҳәазар, иахьа иқәгыло ргәаанагара хымԥада еиҳагьы хшыҩзышьҭра аҭатәуп, ас еиԥш иҟоу азҵаатәқәа зцәырҵуа азы. Апресс-конференциа мҩаԥызгаз Асҭамыр Қәҭарба, Инна Кәарҷиаԥҳа, Дмитри Маршьан ражәақәа рыла "русура арекомендациатә ҟазшьа мацароуп иамоу".
Алхҩы лаҳасабала, еилыскаарц сҭахын иԥсахтәузеи "ахаланапхгаратә усбарҭақәа" ирызку азакәан аҿы? Мҩақәас иҟоузеи, аҭыԥантәи амчрақәа русураҿы адепутатцәа анырра ду ҟарҵо иҟаларцаз уҳәа, исызцәырҵуа азҵаарақәа рацәоуп. Иара убас, акыр ихадоуп сара сзы, акандидатцәа аҳәынҭқарратә бызшәа рдыруоу ирзымдыруоу, азакәан ԥықәслара дук рнамҭозаргьы. Макьаназы аҩныҟа иаҳзааргаз, еилаарцыруа иҟоу афлаерқәа зегьы урысшәалоуп ишҩу. Ишеилыскааз ала, скандидатцәа зегьы асоциалтә ҳа феисбук аҿы иҟоуп, аха ҩынтә ааԥхьара иҟасҵаз аҭак смоуӡеит. Акы заҵәык, ицәырҵит, акандидат Милана Ҭарԥҳа аԥсышәала ицәажәо лвидеонҵамҭа. Аӡыргара ӡыргароуп, азҵаарақәа рҭак аиура алхҩы изы -уи хазуп. Ус акәзаргьы, аманитор аҟынтә атекст иаԥхьан изҳәоз аҭыԥҳа дазусҭаз лабҿаба избеит.
Ажәакала, иахьа "дыҷкәына бзиоуп, ма саҳәшьаԥа иоуп" зҳәаз еиԥш иҟоу аԥсуа еилкаарақәа қьар рылам, уи ииасхьо аамҭахь иныжьны, алхыҩцәа иалырхуа иацәажәара алшара роуратәы ианыҟамла, адепутатцәа рымчра еиҳагьы ихьысҳахоит. Ус иҟалар алшоит, адепутат адиплом адагьы, агәаӷьреи, амилаҭтә хдырреи рзы дӷьацаӡа дыҟамзар.
Сахьынхо иқәгыло акандидатцәа ихазынаӡазаргьы здыруада, аха иахьазы сазыхиам алхра, исҭахӡам агха ҟасҵарц. Уажәы аҳәара сцәыуадаҩуп, ҳаԥхьа ишьҭоу алхрақәа рылҵшәа шыҟалаша, ауаа неирц азы, агәылацәа, азлацәа, ауацәа уҳәа рыцхыраара ахархәара аиургьы ауеит, аха ҳабжьы шраҳҭо еиԥш ауп ҳшынхо шырҳәо еиԥш, анаҩстәи ҳақалақьтә ԥсҭазаара еиӷьхара амоур, ҳарҭ алхыҩцәа иаҳхарогьы рацәоуп.
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
Валери Касланӡиа ҳаԥсуа литератураҿы иахьынӡахәҭоу ицәыргам, аха абаҩхатәра бзиа змоу поетуп, прозаикуп, драматургуп, иара убасгьы ахәыҷқәа рзы аҩымҭа шьахәқәа даара ирацәаны иаԥиҵахьеит. Иаразнак иазгәасҭоит, апоет иреиӷьу ихәыҷтәы рҿиамҭақәа рзы Таиф Аџьба ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа шианашьоу. Уи даҽазныкгьы агәра ҳнаргоит апоет иаԥиҵахьоу ирҿиамҭақәа ҳажәлар ишырзааигәоу, ишрыцу, дара раԥхьаҩцәа шрымоу.
Иара дравторуп ирацәаӡаны ажәеинраалақәа, апоемақәа, ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәеи, алакәқәеи. Даара иқәҿиоит абзиабаратә, алирикатә жәеинраалақәа. Абар урҭ руак:
Знымзар зны
Сыԥхыӡ далҵхьан, ҳа ҳаицәыӡхьан,
Исыздыруамызт лхабар.
Сқәыԥшра хыхны сыԥсы иалаз,
Ҳаиниеит лакәҵас ҩаԥхьа абар.
Ҳа ҳаилаҵәеит жәада, хаала,
Ас ҳаизааигәаны ҳҟамлац.
Лара дқәыԥшуп, сара сқәыԥшуп,
Қәыԥшроуп, уаҳа ҽак ҳамбац!
Ацәа салҵит сқәыԥшра шсымаз,
Иауам, сзалҵуам са сыԥхыӡ…
Сара усҟан убас сраҳаҭын,
Гәҩарак соуаанӡоуп дшысцәыӡ…
Зегь акоуп са сиарҭа сҽылак,
Сгәалаҟара анарх згоит.
Насыԥ бымаз, ԥхыӡ исҭааз,
Знымзар зны саргьы сыббоит!..
Аԥсуа поет Валери Платон-иԥа Касланӡиа инысымҩа ааркьаҿны абас иҟоуп: диит иара абҵара 23 1943 шықәсазы, Очамчыра араион Кәтол ақыҭан. Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы хәа ахьӡ ихҵан 2018 шықәсазы. Таиф Аџьба ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа ианаршьеит 2016 шықәсазы. Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла далоуп 2003 шықәса раахыс. Дыҩуеит аԥсышәала.
Иаб Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡаан дҭахеит, иаб иашьа, еицырдыруа актиор Леуарса Касланӡиа диааӡеит. Уи иҟнытә иоуз аныррала алитература дазҿлымҳахеит.
"Саб иашьа Леуарсан Касланӡиа атеатр садиԥхьалон. Аспектакльқәа анцоз сигон, апиеса ҿыцқәа анеилдыргоз саргьы снеигон. "Отелло" даныхәмаруаз, аспектакль алагара 2-3 сааҭ шагыз атеатр ахь днеиуан. Ихала агрим ҟаиҵон, сара сидтәаланы сихәаԥшуан. Нас Отелло ишәҵатәқәа рыла иҽеилаҳәаны асценахь ацәырҵырҭаҿы днеиуан, нас длеиҩеиуа ироль иҽалаирхалон. Избон саб иашьа уажәраанӡа исацәажәоз шиакәмыз, уантәи ахԥатәи аиарус ахь сишьҭуан: "Ԥшьаала утәаны аспектакль уахәаԥшла" ҳәа насаҳәаны. Саб иашьа хәба-фба пиеса еиҭеигахьан. Ҽнак даасыԥхьан, сааиваиртәан: "Уааи, абри иусырбо уаргьы еиҭага, саргьы еиҭазгоит, еиҳа еиӷьны еиҭазго даабап!" - иҳәеит", - игәалаиршәалоит Валери Касланӡиа.
Н.А. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи Ашьхарыуаа рышкол далгеит 1965 шықәсазы, иара убас А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҭоурыхтә факультет 1970 шықәсазы. Асовет аррамаҵура дахысуан. Аусура далагеит агазеҭ "Аԥсны ҟаԥшь" ("Аԥсны" аредакциаҿы, аԥхьа еиҭагаҩыс, нас алитературатә усзуҩыс. 20 шықәса инареиҳаны аус иуит Аԥсны акультуреи аҭоурыхи рбаҟақәа рыхьчаразы аусбарҭа ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩыс. Аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы аус иуеит "Аԥсныҳәынҭшәҟәҭыжьырҭаҿы" редакторс.
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1961 шықәса инаркны. Авторс дрымоуп ажәеинраалақәа, апоемақәа, апиесақәа еидызкыло ашәҟәқәа жәпакы. Аханатә еиԥш, иҩымҭақәа рнылоит ажурналқәа "Алашара", "Амцабз", "Аҟәа – Сухум", агазеҭқәа "Аԥсны ҟаԥшь", "Аԥсны", "Аамҭа" уҳәа егьырҭгьы.
1989 шықәсазы Валери Касланӡиа ипиеса "Апҟа шкәакәа" иалхны Самсон Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны аспектакль ықәдыргылахьеит. Ипиеса "Ахеилага" акәзар, иқәыргылан Шәарах Ԥачалиа ихьӡ зху Тҟәарчалтәи аҳәынҭқарратә театр аҟны 2012 шықәсазы.
Аҭыжьымҭақәа: аԥсышәала: Аҵәаҵлақәа шәҭуеит. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1983; Амш хазына. Ажәеинраалақәеи алакәқәеи ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1986; Алакәԥхыӡ. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1989; Анҷа-кәынҷа. Ажәеинраалақәа ахәыҷқәа рзы. Ацуфарақәа. Аҟәа – Маиҟәаԥ, 2004; Иҿыцбараху адунеи ҩаӡаҿ. Ажәеинраалақәа. Апоема. Алакәқәа. Апиесақәа. Аҟәа, 2010; Жьакәыр гәымшәа. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2011; Иалкаау. Ажәеинраалақәа, апоемақәа, ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәеи алакәқәеи, апиесақәа. Аҟәа, 2014.
Иара убасгьы, араҟа иазгәаҭатәуп Валери Касланӡиа иповест "Аџьныш лымҩа" азы ҵыԥх ажурнал "Алашара" апремиа дшалауреатхаз.
Валери Касланӡиа, хыхь ишазгәаҳҭаз еиԥш, ахәыҷқәа ирызкны даара аҩымҭа ссирқәа аԥиҵахьеит. Уи ибызшәа цқьоуп, ихаауп, ахәыҷқәа џьабаа дмырбаӡакәа ахьхьаҳәа аҵара рзымариоуп. Иаагап, усеиԥш иҟоу жәеинраалак:
Акәырҷыжь-агәаргәалеи
Акәыр-акәыр, акәырҷыжь,
Исыргәаргәарып зны уааныжь.
Сыҩуа снықәлап амӡырха,
Уԥшы угыланы насҭха.
Снеиуеит акәыр кәараҵо,
Ашьҭа ашьац аҿы ианҵо.
Амҩа ылгоуп, шьҭа уара,
Амаа усҭоит ауаара.
Улаха-ҩаха, нас абас,
Унагәыҵас, унагәҭас.
Зныкыр уақәтәахьоу Дамеи,
Акәырҷыжь-агәаргәалеи?!
Валери згьама ҭбаау, акыр адунеитә литература иаԥхьахьоу, изнырхьоу, уи иреиӷьу атрадициақәа ҳаԥсуа литературахь ииазго, иалазааӡо поетуп, прозаикуп. Уи ипсихологиатә, ифилософиатә жәеинраалақәа рҿы иубоит автор шаҟа инарҵаулан дхәыцуа. Ишьҭихуа атема ҟары-ҵәарыла акәымкәа, даара изааигәоу, дзызхәыцхьоу, иԥсҭазаара иагәылсхьоу, дкыдызҟьахьоу, мамзаргьы дзырԥеиԥеиуа акакәзароуп. Иаагап ус иҟоу автор иажәеинраалақәа руак:
Ажәеи аамҭеи
Лагамҭеи нҵәамҭеи
Аамҭа иамаӡам.
Аҵхи амши
Башаӡа ҳаржьоит.
Сахьак усгьы
Иаман иҟаӡам.
- Инҵәазар аамҭа? -
Зныхгьы сгәы иснарҳәоит.
Зегь зымчу,
Улеишәа шԥаџьбароу!
Иурхәашоит, иурӡуеит
Зегь неибеиԥш!
Аха иуасҳәоит,
Упара шгәасҭахьоу,
Узаҿагылом Ажәаҟәыш
Аԥеиԥш.
Валери даара иқәҿиан иааирыԥшуеит ажәа аԥсы ахьҭоу, агәаӷь ахьыҟоу, насгьы аԥсуа цәа ахаҵаны, ҳара иаҳтәны, агәы ҭыӷьӷьа аԥсышәа цқьала ицәажәоит иажәа. Убри азоуп уи иҩымҭақәа иаашьҭухлакгьы, даара ибзиан иудыруа, зыгәра уго, иԥушәахьоу уҩыза гәакьак иеиԥш гәаартыла изуацәажәо, уаргьы уи аҳалалра, аразра угәы-уԥсы зегьы аҭаны узазыӡҩруа. Ҳаԥхьап, убас иҟәандаӡа, игәырԥшаагаха, ԥсҭазаара дуӡӡак зхызгаз абырг бзиа илызку ажәеинраала:
Апсҭазаара ахықәаҿ
Аҭакәажә
Ашҭа дықәтәоуп
Лымала.
Амырхәага лгәыҵаԥхоит,
Ԥхаррада.
Аԥсабара шәҭышны игылоуп,
Иԥштәыдаха.
Адунеи ҭәуп
Шәаҳәабжьыла
Идагәаӡа.
- Сишь! Игазеи?
Арахь ӡәыр ҿиҭу
Здыруада?..
Еиҭах ҭынчроуп,
Иҭацәыроуп,
Акгьыҟаӡам.
Нас иарбану,
Иԥсыршьаган
Маӡа-аргама,
Даашьҭызхло?..
Сара хықәкыс исымамызт ашәҟәыҩҩы инарҭбаан ипоезиеи ипрозеи рыхцәажәара, урҭ рыҵаулара аҟынӡа албаара, раартра, насгьы уи ипрозеи идраматургиеи хазы рзааҭгылара аҭахуп, уи ҳаԥсуа критика иазынҳажьып, хымԥада, инарҭбаау ацәажәара иаԥсоуп.
Сара агәра згоит, иагьысҭахуп Валери Касланӡиа иеиԥш иҟоу зажәа хатәроу ашәҟәыҩҩцәа ҳаԥхьаҩцәа ибзиан ирылаҵәарц, ирдыруазарц, избанзар, апоет узвымсша аҩымҭа бзиақәа ааган уаԥхьа ианықәиҵа, уара уавсзар, иузгәамҭазар, уи уара иугхоуп, доуҳатә культура дук уцәыӡит, уаԥсыуаны ушьақәгылараҿы уи ахьузымдыруа даара иуԥырхагахо иалагоит, иуныԥшуа иалагоит, уара иутәу, иузааигәаӡоу, зшьа улоу, ма ушьа злоу аӡәы думбар ушыҟало еиԥш… Ус анакәха, даарттәуп, иԥхьатәуп апоет Валери Касланӡиа, уи ихьтәы шәындыҟәра иҭоуп зқьы маӡа, ҳара ҳаԥсҭазаараҿы цҳаны иҳазхыло, маакыраны иҳаураны иҟоу, ашәарҭара ҳалызго, шыцтә лабашьаны иаҳзыҟало, ашьха цаӷьцаӷьқәа ҳарҿызго.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аԥсны Аџьынџьтәылатәи аибашьраҟны аԥсуа жәлар иргаз аиааирала иаанкылахеит ақырҭқәа еиԥмырҟьаӡакәа имҩаԥырго рагрессивтә политика. Уи аԥхьаҟа шықәсы рацәала аԥсуаа ҵҟа-ҵҟала ҳмилаҭтә интересқәа ирзықәԥон, ақырҭцәа ҳзинқәа ахьеиларгоз амлашьратә акциақәа, амитингқәа рыла ирҿагылон ҳактивистцәа.
Саида Жьиԥҳа, Sputnik
Иахьа иӡбахә шәзеиҭасҳәоит "130-ҩык рышәҟәы" знапы аҵазҩыз, амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара "Аидгылара" иалахәыз, Гагра араион аҟны иаԥҵаз ажәлар ринтересқәа рыхьчара иазықәԥоз аиҿкаара "Абраскьыл" активист Леуанти Борис-иԥа Гыцба. Иара иҟамыз ахәҭаҷ "амилаҭ аичырчара" дахҭынҟьаны фымзи мчыбжьыки Қарҭ дҭаркхьан.
Леуанти Гыцба диит Бзыԥҭа аҳабла. Иара ихы идыруеижьҭеи аԥсуа жәлар ринтересқәа рыхьчара ауп дыззықәԥо. Аԥсны Аџьынџьтәылатәи аибашьра ҟалаанӡа имиасит шықәсык аҿагыларатә амлашьратә акциақәа дрылахәымкәа. Инапы аҵаҩуп "130-ҩык рышәҟәы", дазааԥсеит атопонимика архынҳәра, Гагра астадион аҟны имҩаԥысыз амитинг уҳәа еиқәуԥхьаӡо уалагар, ҵыхәаԥҵәара аиуам активра ахьиуаз. Леуанти Гыцба инысымҩаҟны аҭыԥ ҷыда ааннакылоит иҟамыз ахәҭаҷ "амилаҭ аичырчара" ала Қарҭ иҭакра. Уи зыхҟьазгьы ҩаԥхьа ақырҭцәа аҭоурых рҩашьаны рхы ҭыргоит ҳәа ианалага дахьырҿагылаз ауп.
"1980 шықәсазы, Бзыԥҭа ацҳа азааигәара, ақырҭцәа апостамент шьақәдыргылеит. Ианыз аҩыра уажәы инҭкааны исгәалашәом, аха аҵакы абас еиԥш иҟан "абраҟа, Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду аан, аинрал Леселиӡе 46-тәи ир иманы диасуан". Ас еиԥш иҟаз апостаментқәа 5-6 ашьха мҩақәа рҿгьы рышьақәыргылара ргәы ишҭаз маӡала еилаҳкааит. Иара Гагра ахьӡ ԥсахны Леселиӡе ҳәа ахҵара, насгьы Леселиӡе аҽы дақәтәаны ибаҟа аргылара ишазхәыцхьазгьы ҳлымҳа иҭасхьан. Ҳара ибзианы иаадыруан аҭоурых рҩашьаны дара ишырзыманшәалаз аҟаҵара ҩаԥхьа ишашьҭалаз, Леселиӡе арҭ аҭыԥқәа рҿы ахаангьы дыҟамызт. Убри аҟнытә аиҿкаара "Абраскьыл" ахантәаҩы Борис Кьехьыриԥеи сареи ҳааицәажәан, аҭак арыҭара сара исуалзааит сҳәан, апостамент ианыз аҩыра аҿагылара азҭоз даҽа ҩырак сазхәыцит, анаҩс уи аполитикатә цтәы алҵит", - иҳәоит Леуанти Борис-иԥа.
Ақырҭцәа рпостамент аҟнытә ҩбаҟа метра бжьаҵаны Леуанти Гыцба "абри аҭыԥ аҟны Ар ҟаԥшьи "Кьараз" агәыԥи ақырҭуа меньшевикцәа ирабашьуан" ҳәа изниҵаз ахаҳә шьақәдыргылеит аԥсуа хацәа. Аҩыра аус адиулеит асахьаҭыхҩы Тариел Амԥар, ахаҳә абетон аҭарҭәара, ашьҭахь аӡәгьы имбакәа аҭыԥ ахь анагара дазааԥсеит Леуанти игәыла Гарик Кьетиа.
"Арҭ аусеиҿкаарақәа зегьы маӡала ҳарҿын. Ахацәа ҳанеиԥылоз ақырҭцәа ҳрымбарц Бзыԥ аӡиас ахықә ахь ҳалбааны ҳаилацәажәон. Ахаҳә аартрахь иааҳаԥхьоз аӡәаӡәала ираҳҳәон иахьнеиша. Аҽны ажәлар еизеит. Аԥсуа интеллигенциа ахаҭарнакцәа Денис Чачхалиа, Семион Адлеиба, Геннади Аламиа уҳәа ирацәаҩын аусмҩаԥгатә иалахәыз. Ҳазегьы ҳгәырӷьаҵәа "аҭак раҳҭеит" ҳәа ҳаҟан, аха аӡәгьы издырӡомызт уаҵәы иҟалоз. КГБ аҟнытә Челиӡе зыжәлаз ҳмитинг ахь дааит, ахаҳә ианыз аҩыра данаԥхьа, убриаҟара дгәамҵит, иԥсыԥ еивахо далагеит. Иаразнак амилициахь дцеит. Ҳара аӡәы далакьысыр ҳуазма, изыхьчаша ҳартәеит", - ажәабжь еиҭеиҳәоит Леуанти Гыцба.
Аԥсуаа ишьақәдыргылаз ахаҳә ҿыгҳарыла ақырҭцәа рпостамент аасҭа акырӡа еиҳахеит, уи хымԥада дара архагеит. Аҳәынҭқарратә ҩаӡара змаз ацтәы дуӡӡа ҟалеит. Аус аилыргара Аԥсни Қырҭтәылеи рнапхгара аланагалеит. Леуанти Гыцба иҳәеит акы ықәганы егьи ааныжьра зынӡа аҩ-ганкгьы шақәшаҳаҭымхаз. Убасҟан аиҳабыра иазырыӡбеит рыҩбагьы рԥыргара.
"Ари аус аҵыхәала Бзыԥҭа аизара ду ҟалеит, аиҳабыра аднагалеит. Ажәахә аныҟасҵоз, "Қырҭтәылеи Аԥсни (ақырҭуа милаҭ иреиуаз) рнапхгара рахь агәрамгара ааҳарԥшуеит" ҳәа иҳадаҳкылаз ақәҵара иархагаз рацәаҩхеит, ԥыҭҩык сажәа хсыркәшаанӡа игыланы ицеит", - игәалашәоит иара.
Аизара ду ашьҭахь хара имгакәа, Леуанти Гыцба ари ақәҵара амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара "Аидгылара" алахәыла Игорь Марыхәба иқәиршәар иҭаххеит. Ашьыжь адәыӷба аанҿасырҭахь ддәықәлеит. Усҟан истудентцәаз Баҭал Хагәышьи Инга Барцыцԥҳаи ауниверситет ахь ицоит ҳәа уаҟа игылан. Аҿар анапынҵа риҭарц иҿанынеиха, Бзыԥҭатәи амилициа аиҳабы Шота Малиеи аихамҩатә милициа аиҳабыс иҟаз қырҭуаки "ҳуацәажәароуп" ҳәа ааԥхьара ирҭеит. Леуанти цәалашәарак иоун, иқәшәаз Сергеи Мхонџьиа "абри ақәҵара аҩныҟа иганы иҵәахы" ҳәа инаииҭан, амилициа аусзуҩцәа дрыцны иҿынеихеит. Хара имнеикәа уаала иҭәыз х-машьынак рзыԥшын. Леуанти Қарҭҟа дыргоит, "амилаҭ аичырчара" ҳәа иҟамыз ахәҭаҷ ала иус аӡбара иалагоит.
"Фымзи мчыбжьыки акамера сҭакын. Сҿахәы анысҿырхуаз "исхароуп" сҳәеит, аха сус анырыӡбо иаарту аӡбара шысҭаху сҳәеит. Авидеокамералагьы хазы иҭырхит исхарарҵаз санақәшаҳаҭхоз, уи телехәаԥшралагьы иддырбараны иҟан, аха сҿаԥшылара ырцәгьаны исҳәозаарын, дара рҭахрақәа ирықәымшәазт азы ирымшьҭӡеит. Сыгәҭакқәа еилыркаарц акамера дсыцҭаркит дара иртәыз ауаҩы (наседка). Усҟан исымхаҳәеит ауниверситет аҿы аҵара шылҵо сгәы ззыбылуа аҭыԥҳа. Уи нахыс ларгьы илышьклаԥшуа иалагазаап. Есыҽны хыхьтәи аихагылаҟнытә амагнитофон аҿакны ашьҭыбжьқәа сдырҳауан, зны ахәыҷқәа рыбжьы, ҽазны аӡәы ибаҩқәа шилаԥырҵәҵәоз, нас аԥстәы аԥсаатә рышьҭыбжь уҳәа, ажәакала сыпсихика иақәыӷәӷәон", - еиҭеиҳәоит Леуанти Борис-иԥа.
Леуанти Гыцба иҭаацәа Урыстәылантәи адукат дизыркит. Иара аԥышәа дуӡӡа змаз иакәын, Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду далахәын. Абаандаҩы диацәажәарц адукат Қарҭ даннеи, "сара шәыцхыраара сҭахӡам" иҳәазаап Леуанти ақырҭцәа иахьраҳауаз. Аха маӡалатәи реицәажәараан ус ишаҭахыз иеилиркааит. Адукат иус дазҟазан, Леуанти иаарту аӡбарҭаҟны иус иалацәажәарц азы дныҟәеит. Аҽны, Аԥснынтәи иааз рацәаҩхеит, ауа-аҭынха уҳәа иаарту аӡбарҭа рҽаладырхәит.
"Сус анырыӡбоз ажәахә ҟасҵарц акәын. Акамераҟны исымаз ашәҟәы ацәаҳәақәа рыбжьара атекст сҩит. Аӡбарҭаҟны убри аҽны иус иалацәажәон амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара "Аидгылара" активистцәа иреиуаз Мирон Ҭырқьбагьы. Иара исыдырҵаз ахара сахьақәшаҳаҭхаз азы дсызгәааны дыҟан. Ажәа ансырҭа, иҩны исымаз сажәахә ахы санықәла, дҿаԥхаҿаччо ибла еиҵыхны дысҿаԥшит. Сус еилзыргоз ақәгәыӷуамызт абас схы аасырԥшуеит ҳәа, иҟаз шыҟаз еилырганы ирасҳәеит, схы ахара шадсымбо нацҵаны. Аӡбаҩ дыԥҳәысын, излеилкаахаз ала, аԥсшьара анырга "ари ихарарҵо ахәҭаҷ ыҟаӡам" лҳәазаап. Ажәакала, ирххо ирымаз сус аӡбара хыркәшан мчыбжьык ашьҭахь. Аӡбарҭатә зал аҟны схы сақәиҭтәын, уи аҽны Миронгьы доурыжьҭит. Сара хышықәса ахара схы сақәиҭны (условно) исхызгон. Уи аамҭа иалагӡаны џьара еизарак салахәхар ҟаломызт", - иажәа иациҵоит Леуанти Борис-иԥа.
Леуанти Гыцба Қарҭ дахьынӡаҭакыз Аԥсны изырымҳәаз иҟазеи. Амилаҭ зҵааразы дҭаркит, Ҭырқәтәылаа иҽрымаидон, аҩны маӡалатәи атипографиа иман уҳәа. Уи азымхошәа, агомосексуализм даларҟьшьырц уҳәансҳәан гәарарҵон.
Леуанти ихы данақәиҭха аҽныҵәҟьа иус аӡбара иалахәыз иаб, иашьцәа, ижәлантәқәа, иқыҭауаа дрыцны дәыӷбала Бзыԥҭаҟа дааит. Авокзал аҿы Борис Кьехьыриԥа ашколхәыҷқәа иманы ашәҭшьыҵәрақәа кны апатриот дуӡӡа иԥылеит. Иниас-ааиасуаз ажәлар иџьашьаны инаԥшааԥшуан, иаада ҳәа.
"Аҩныҟа ҳанаа, сҭаацәа, сыуацәа, сҩызцәа ачара изаҳуроуп ҳәа аҽныҵәҟьа ашьтәа иашьҭалеит, џьоукы аҩы ааргеит, егьырҭ ашьаԥа аргылара рҽазыркит. Ҳашҭаҿы ажәлар еизошәа збаз ацәгьаҳәаҩцәа аиҳабыра рахь адырра ҟарҵеит абаандаҩы ихақәиҭра азгәарҭоит ҳәа. "Шәызҿу иашам" ҳәа ауаа анааи, аҭацаагара ҳамоуп рҳәеит сҩызцәа", - игәалашәоит иара.
Леуанти Гыцба игәы иаҭахыз аԥҳәызба аамҭала Бзыԥҭатәи актәи абжьаратә школ аҿы ҵаҩыс имаз Инга Барцыцԥҳа лакәын. Лара уажәшьҭа дыстудентын, Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет, актәи акурс аҿы аҵара лҵон. Уи атәы здырыз иҩызцәа, аҽныҵәҟьа лаагара рҽазыршәеит. Леуанти ибара инеиз рыгәҭа дыҟан иабхәахараны иҟаз Виктор Барцыцгьы. Аб ашҭаҿы дыштәаз иԥҳа дызлааргозеи, убри аҟнытә "уск ҳамоуп, уҳацныҟәароуп" ҳәа джьаны иҩызцәа дыргеит.
Леуанти Гыцба ихы данақәиҭха аҽны аҭаацәара далалеит, аԥсҭазаара ҿыц амҩа данылеит.
Апатриот ду аҭакра шихигазгьы, знызаҵәыкгьы игәы меиҭасит, уимоу, амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара имҩаԥнагоз аҿагыларатә акциақәа зегьы ихы рылаирхәуан.
АҞӘА, мшаԥы 14 - Sputnik. Бадри Есиава. Аԥсны атәылахьчара аминистрра аррамаҵзурауаа "Саянский марш" аҽазыҟаҵара хдыркәшеит, абри атәы иҳәеит аподполковник Алиас Уанаҿа.
Иара еиҭеиҳәеит аҽазыҟаҵарақәа мшаԥы 8 раахыс есыҽны ишымҩаԥысуа асааҭ 6:00 инаркны асааҭ 19:00 рҟынӡа, жәеиза хырхарҭа рыла.
"Арҭ ахырхарҭақәа зегь рынагӡаразы ашьхараҿ, ацаҟьарақәа ирҿысуа аҭыԥқәа ирылгоу амаршрут уахысроуп. Иаҳҳәап, ахысырҭақәа рҿы унеиаанӡа 2,5 километра ашьха аика уқәсны уцароуп. Уажәы уа ԥшь-метрак асы шьҭоуп", - иҳәеит иара.
"Ергаки" аҳауатә ҭагылазаашьа Аԥсны ашьхаратә ҳауа иазааигәоуп асыҭәҳәақәа рыҟазаара ада.
Аԥснытәи аруаа разыҟаҵара аруадаҩит абаза ахьыҟоу аҳаракыра –3000 метра амшын иахыкны. Аԥхьатәи амшқәа рзы ҳаруаа аҳауатә ҭагылазаашьа рҽандыршәон. Убри аан аҽазыҟаҵарақәа мҩасуан аха еиҳа ирԥсыҽны.
Аподполковник иҳәеит аицлабрақәа ҩ-етапкны ишымҩаԥгахо. Аԥынгылақәа змоу азеиԥш маршрут 50 километра иҟоуп. Аруаа ирзыԥшуп асыԥса иагаз еиқәырхара, ашьхаҿҟьара ашәҩақәа рыла албаара, аԥшыхәра амҩаԥгара, ашәҩа ианықәныҟәо ахысра амҩаԥгара, ацаҟьарақәа "ацгәы" ҳәа изышьҭо аҵаақәныҟәагақәа рхархәарала рҿысра, ашахақәа рыла аҿҟьарақәа рылбаара.
"Аицлабра актәи амш азы 25 километра иахысны абнараҿы ақьала ргыланы иԥхьароуп. Уа адәныҟантә цхыраарада иҟазароуп. Ашьыжь аҩбатәи аетап иалагоит. Аиҭах 25 километра иахысроуп егьырҭ аусдҵақәа мҩаԥганы", - иҳәоит Уанаҿа.
Иара иазгәеиҭеит иҟаҵатәу зегьы ауадаҩра ду шрымоу, аха Аԥснытәи аруаа рзы еиҳа иуадаҩу, изышьцылам "ацыгәқәа" рыла ацаҟьарақәа рҿысроуп.
Аԥснытәи акоманда ари аицлабра раԥхьаӡа ишалахәугьы ргәы карыжьуам, рхы бзианы иаадырԥшып ҳәа игәыӷуеит.
Акомандақәа амаршрут ишахысызи рҿаԥхьа иқәгылаз адҵақәа шынарыгӡази рыхә ршьоит аӡбаратә коллегиа – атәыла-лахәылақәа рхаҭарнакцәа. Авертолиотқәа рҟынтәи онлаин режимла авидеорбарақәа мҩаԥгахоит. Уи иаҭахханы иҟалар иаразнакы ацхыраара алнаршоит, уи адагьы команда-цыԥхьаӡа аинструкторцәа рыцуп.
АрМИ-2021 аҳәаақәа ирҭагӡаны иазыԥхьагәаҭоуп 15 тәыла рҿы 34 конкурса еицлабра рымҩаԥгара. Аицлабра иалахәуп Урыстәыла акомандақәа фба, Аԥсны, Китаи, Аахыҵ Уаԥстәыла, Таџьикистан, Киргизиа, Узбекистан.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит: