20.10.2017
Жьҭаарамза 19 рзы Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада Рауль Ҳаџьымба Шәача имҩаҧысуаз Аҿари астудентцәеи адунеизегьтәи рфестиваль иалахәыз дырҧылеит.
Аиҧылара иалахәын Аҧсны Аҳәынҭқарра, Урыстәылатәи Афедерациа, Алада Уаҧстәыла Ареспублика, Аҩадатәи Кавказ ареспубликақәа, Приднестровиатәи Молдавиатәи Ареспублика, Никарагуа, Италиа уҳәа егьырҭ атәылақәа рыҟнытә аҿар.
Ахада аиҧылара иалахәыз аҧсшәа реиҳәеит, Аҧсны дахцәжәеит, аҿар рызҵаарақәа рҭакқәа ҟаиҵеит.
Рауль Ҳаџьымба: Сгәы иаанагоит Афестиваль мҩаҧысуанаҵы егьырҭ атәылақәа рыҟнытә иааз аҿари шәареи шәеибадырит, шәеиҩызцәахеит ҳәа. Шәара, ҳәарада, иеибышәҳәаша, шәызлацәажәаша шәымоуп.
Аҧсны – ҳәынҭқарра дуӡам, аха ашәышықәсақәа иргәылсны иаауа ижәытәӡатәу, ҳаамҭа ҟалаанӡа аҩбатәи-актәи азқьышықәсақәа рылагамҭазы ахы зкыз аҭоурых змоу тәылоуп. Аҧсны мчы змаз ҳәынҭқарран. Аҧсуа аҳра уи аамҭазы имҩаҧысуаз аполитикатә процессқәа ирылахәыз ҳәынҭқарран.
Аҧсны аҭоурых аҿы иҟан ҳажәлар рлахьынҵа анырра ҕәҕәа азҭаз ахҭыс хьанҭақәа. Иахьа Аҧсны зхы иақәиҭу ҳҳәынҭқарроуп. Ааи, макьана ҳазхаҵаз атәылақәа рацәам, аха ари апроцесс ус имариаӡам, уи аамҭа аҭахуп. Уи ҳара ишеиҿаҳкаауа, ҳекономика ашьҭыхра шҳалшо, аҩныҵҟатәи аполитикатә процессқәа зеиҧшроу, егьырҭ атәылақәеи ҳареи ҳабжьара ишьақәҳаргыло аизыҟазаашьақәа уҳәа изхьыҧшу азҵаарақәа рацәоуп. Ҳара аусеицура ҳҭахуп, аха уи ус иаалырҟьаны ҟалашьа шамам ҳдыруеит. Убри аангьы, ҳара Аҧсны ззымдыруа адунеи ажәларқәа аҧсуа жәлар зусҭәцәоу, рҭоурых, рҵас, ркультура рдыруазарц ҳҭахуп, абри аганахьалагьы аусура мҩаҧаҳгоит.
Ҳара аибашьра ду ҳхаҳгеит. Ас еиҧш атәыла хәыҷы азы ари ҭархаганы иҟалеит. Аха ҳаиқәхеит. Иахьа Урыстәыла ацхыраарала Аҧсны аиҭашьақәыргылара апроцесс мҩаҧысуеит. Ацхыраара ду ҳауеит, аха убасҟангьы ҳара ҳхала ҳҳәынҭқарра аргылара ҳалҳаршароуп ҳҳәоит абри ацхыраара ҳхы иархәаны. Абри аганахьала аихьӡарақәагьы ҳамоуп. Аҧсны аекономика зҿлымҳара ауҭартә иҟоуп. Ҳара ҳтәыла – туристтә тәылоуп. Аҧсны иаҭаауа атуристцәа рхыҧхьаӡара есышықәса иазҳауеит. Аҧсны аҧсҭазаараҟны егьырҭ ахырхарҭақәагьы ыҟоуп. Аграртә ҟәша. Ари азҵаара даара зҿлымҳара арҭоит ҳааигәа иҟоу зегьы. Аҧсны зекологиа цқьоу тәылоуп. Асоветтә аамҭазеиҧш, иахьагьы Аҧсны ааглыхра дуқәа ыҟаӡам аҳауа, аҧсабара зырхәынго.
Ҳара аизыҟазаашьақәа рышьақәыргылара ҳаҿуп Аҧсны азхазҵаз атәылақәеи ҳареи ҳабжьара. Урҭ атәылақәа рахть иҟоуп Венесуела, Никарагуа, Вануату, Науру, Приднестровие, Алада Уаҧстәыла, Ашьха Ҟарабах. Раҧхьа ҳазхазҵаз Урыстәыла Аҧсны аҳәынҭқарра аҿиара апроцесс иалахәуп. Иахьа Аҧсны аекономика ашьақәыргылара, аҳәынҭқарра аргылара амҩа иануп. Ҳара, еиҭасҳәоит, адунеи зегьы ҳахәҭакзар ҳҭахуп, убри аангьы ибзианы еилаҳкаауеит ари апроцесс иаразнак ишзыҟамло. Аха ҳара адунеи аҟны ирбартә ираҳартә иҟаҳҵароуп , ашьақәгылара хықәкыс измоу аҳәынҭқарра ишамоу ахықәкқәа, ауснагӡатәқәа.
Даҽазныкгьы зегьы ишәыдысныҳәалоит ари аныҳәа ду. Сгәы иаанагоит, арҭ амшқәа ирылагӡаны афорум аҟны ицәырыргараны иҟоу азҵаарақәа рылацәжәара шәахьӡеит ҳәа. Ари, ҳәарада, шәара шәзы хәарҭара аманы иҟалоит. Сара сышҟа азҵаарақәа шәымазар, гәахәарыла сышәзыӡырҩуеит.
«Адыга-Хасе» Ҟарачы-Черқьестәи Ареспублика аҿар рыҟәша ахаҭарнак: Раҧхьа иргыланы, иҭабуп шәасҳәарц сҭахуп ҳделегациа Рауль Џьумка-иҧа иҧыларазы ааҧхьара ахьрышәҭаз, ҩба, сара зҵаара сымаӡам, аха иҭабуп ҳәа шәасҳәарц сҭахын Шьамтәылатәи ҳџьынџьуаа ирышәҭо адгыларазы, Аҧсны агәашәқәа ахьырзаашәрҭуа, гәаартыла иахьшәыдышәкыло, Аҧсны иахьааиуа рыҩны иҟоушәа рхы рбартә иахьыҟашәҵо. Иҭабуп ҳәа шәаҳҳәоит «Адыга-Хасе» иалоу аҿар рыхьӡала. Ҳгәы иаанагоит аҧсуа ҿари ҳареи еицынаҳагӡаша апроектқәа ҟалоит ҳәа. Ҳара уи ҳазхиоуп, шәааи ҳкультура еицеиқәҳархап.
Рауль Ҳаџьымба: Иҭабуп. Шәара ишьҭышәхыз азҵаара салацәажәоит. Иашоуп, Аҧсны аекономикатә ҭагылазаашьа шыуадаҩугьы, 500 инарзынаҧшуа ҭаацәара ҳадаҳкылеит. Урҭ рҭыҧ иқәҵоуп, анхарҭақәа, аусурҭақәа рыла еиқәыршәоуп. Арҭ ауаа рыхәҭак Шьамтәылаҟа ихынҳәит, аиҳабыра рыр ирыдгыларц азы, Шьамтәыла ахьчаразы. Аха араҟагьы иҟарҵаз маҷӡам. Сгәы иаанагоит, ихынҳәәәыз ара рышьаҭа дырҕәҕәап, Шьамтәылагьы иацәымӡып ҳәа.
Адыгеиа Ареспублика ахаҭарнак Тагир Кумпилов: Раҧхьа иргыланы, салам шәысҭоит Мураҭ Каральби-иҧа иҟнытә. Ҳара ҳзы гәахәароуп, анапхгара ҿыц рааира инамаданы Аҧсни Адгеиеи реизыҟазаашьақәа аиҭашьақәыргылара иахьалагаз. Аҭоурых иаҳнарбоит аҧсуаа, абазақәеи, адыгақәеи реизааигәара атәы. Ари аҭоурых шәышықәса раҧхьагьы, 90-тәи аш-қәа рызгьы, аҵыхәтәантәи аамҭақәагьы ирныҧшуеит. Хгәы излаанаго ала, аиҿцаара ҳагуп. Ажәалагала сымоуп Адыгеиеи, Ҟабарда-Балкариеи, Ҟарачы-Черқьесиеи, Шапсуҭ тәылеи рҿар еиҳа еизааигәаны реиҿцаара алыршаразы шықәсык ахьтә знык Аҧсны аҧхын аҿар рлагер аиҿкаара. Абри аҩыза азҵаара сымоуп, ари азыҳәарак аҳасабала исҳәоит», - иҳәеит иара.
Рауль Ҳаџьымба: Ииашоуп, Аҩадатәи Кавказ ҳаиашьаратә жәларқәеи ҳареи ҳаизыҟазаашьақәа иахьакәӡам ианцәырҵыз. Иахьатәи аҭагылазаашьа атәы ҳҳәозар, Аҩадатәи Кавказ ареспубликақәа рнапхгаҩцәа зҿлымҳара дула аус рыцаҳуеит, Аҧсны иадҳәалоу ауааи ҳареи ҳабжьара аиҧыларақәа мҩаҧаҳгоит. Иҳацеибашьуаз иахьагьы иҳадгылоу ыҟоуп. Ҳәарада, аҿар рганахьала аусура иҵегьы иеиҕьтәтәуп. Алагерқәа рымҩаҧгаразы, бзиала шәаабеит ҳәа шәаҳхәоит. Сара аҳәынҭқарра ахада иаҳасабала, шәара шәеибабаларц азы аҭагылазаашьақәа раҧҵара сазхиоуп. Ари ҳара ҳзы акрызҵазкуа зҵаароуп.
Никарагуа Ареспублика аҿартә делегациа ахаҭарнак (ишеиҭагоу еиҧш): Хәлыбзиақәа, Ахада шәхаҵкы, сара Никарагуа сахаҭарнакуп. Ҳара ауниверситет ҳастудентцәоуп. Азин ҳашәҭ ҳажәлари ҳхадеи рыхьӡала асалам шәыҭареи аҳамҭақәа шәанашьареи. Иҭабуп аиҧыларахь ааҧхьара ахьҳашәҭаз.
Рауль Ҳаџьымба: Иҭабуп. Шәыжәлари шәеиҳабыреи азеиӷьашьара бзиақәа рзынаҳашьҭуеит. Рацәак ҵӡом Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистр хадара ззиуаз аделегациа шәтәыла аинаугурациаан ианаҭааз. Иргәаладыршәоит адкылара ԥха шаашәырԥшыз, аизыҟазаашьа бзиақәа шышьақәгылаз. Ҳара ҳзы игәадуроуп ас еиԥш аҩызцәа ахьҳамоу.
Марина Битокова, Ҟабарда-Балкариатәи Ареспублика аҿартә делегациа ахаҭарнак: Жәлартә дипломатиа ашьаҭала аимадарақәа рырӷәӷәара алыршаразы иҳәоу маҷым. Аҵареи афилологиеи ирзааигәоу уаҩык иаҳасаб ала, шәазхьасырԥшырц сҭахын абызшәатә, аҭоурыхтә еимадарақәа ирызку – археологиа, аҭоурых, абызшәадырра уҳәа – аҵаратә программақәа раԥҵара шаҭаху. ААУ аҟны аублаа бызшәа арҵара ҽаџьара иуԥымло акурс шәымоуп, ҳаргьы иҳамоуп аиҿырԥшратә ҭоурыхтә бызшәадырра знапы алаку аҵарауаа бзиақәа. Шәара иазхаҵоу аҳәынҭқарра злашәакәу ала, аҭакԥхықәра шәыдаҳҵозаргьы ҟалап, аха, ари аус аҟны аԥшьгаҩцәас шәҟалароуп. Избанзар аҭоурыхтә гәалашәара еиҭашьақәыргылатәуп, ҳаигәныҩра рӷәӷәалатәуп. Аҵарауаа ирыбжьоу аимадарақәа бзиоуп, еицымҩаԥыргоит иеиуеиԥшым аконференциақәа. Аха урҭ азҵаара нҭкааны ирзыӡбом. Филологк иаҳасаб ала, сара еилыскаауеит, ас еиԥш ауснагӡатәқәа есымшааира ишымҩаԥгалатәу, есышықәса, еиԥҟьарак ҟамҵакәа. Ҳара ҳмилаҭ маҷуп, уи адагьы аглобализациа анырра ӷәӷәа ҳнаҭоит. Иахьатәи аамҭазы уи иаҿаҳаргылар иҳалшо – аҵароуп. Иҭабуп еиҭахгьы иаашәырԥшыз азҿлымҳаразы.
Рауль Ҳаџьымба: Иҭабуп. Ҳзыхьӡахьоу аҟны ҳаангылар ҟалом. Ҳара ҳтәылаҟны абызшәа аиқәырхара, арҿиара иадҳәалоу аусурақәа активла рымҩаҧгара ҳаҿуп, ҳбызшәа ииашаҵәҟьаны иҳәынҭқарратәны иҟаларазы иҳалшо ҟаҳҵоит. Ҳхатәы бызшәа инаваргыланы аурыс бызшәагьы аҳәынҭқарратә хархәара амоуп. Аха уи ҳбызшәа ҳхашҭроуп ҳәа аанагаӡом. Ҳара иҳалшо ҟаҳҵоит ҳбызшәа адагьы, Нхыҵ Кавказ иқәынхо ҳаиашьаратә жәларқәа рбызшәақәа рыҿиара азҵаарақәагьы рыдгыларазы. Ҳара еиқәҳархароуп егьырҭ ажәларқәа ҳрылазмырҩашьо ҳдунеихәаҧшра, ҳхатә культура, ҳхатәы ҵасқәеи ақьабзқәеи. Аглобализациа апроцесс амилаҭ маҷқәа рылаӡыр рылшоит. Уи ҟамларц азы иааигәаны аусеицура мҩаҧганы, аҿиарамҩа иацаҳҵалароуп.