Ари, аҵыхәтәантәи хышықәса рыҩныҵҟа зыӡбахә гахьоу, ашәҟәыҩҩы аҧшьбатәи иҭыжьымҭоуп. Раҧхьатәи – «Зов крови» – ҭыҵит 2003 шықәсазы, иҩуп адокументалистика ажанр ала, иагьрызкуп 1992-1993шш. рзтәи, Аҧсны жәлар рџьынџьтәылатә еибашьра иадҳәалоу ахҭысқәа. Анаҩс Олег Адыль-Гиреи-иҧа диасуеит асахьаркыратә прозахь, есышықәса иҭижьуеит акакала ароманқәа: 2016 шықәсазы – «Следы на песке», 2017 шықәсазы – «Звезды над Каиром», уажәы – аепикатә ҩымҭа, Урыстәылазегьтәи аҭоурых-литературатә премиа «Александр Невскии» аиуразы иқәгылоу.
Арҭ ах-романкгьы алитературатә еилазаара аҟнытә азҿлымҳара ду роуит. «Звезды над Каиром», «Притиажение» аҧсахеит агазеҭқәа «День литературы», «Литературнаиа газета» рҟны инарҭбаау арецензиақәа ркьыҧхьра. Урҭ равтор – Николаи Владимир-иҧа Переиаслов – апоет, апрозаик, акритик, аиҭагаҩ, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа реидгыла аусбарҭа амаӡаныҟәгаҩ. Олег Етлухов иҩымҭақәа ахҳәаа рзыҟарҵеит убасгьы, ахьӡ змоу аспециалистцәа, Леила Абубекир-иҧҳа Бекизова – акритик-алитератураҭҵааҩ, афилологиатә наукақәа рдоктор, апрофессор, академик, Жәларбжьаратәи адыгатәи (ачерқьестәи) анаукақәа ракадемиа апрезидент ихаҭыҧуаҩ: Хьизир Махмуд-иҧа Тахтамышев – Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа реидгыла алахәыла, атехникатә наукақәа рдоктор, апрофессор: Лариса Курманби-иҧҳа Шебзухова – Ҟарачы-Черқьестәи ареспублика Жәлар рпоет, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла Ҟарачы-Черқьестәи арегионалтә ҟәшақәа рлитературатә консультант.
Иаразнак иҳәатәуп, раҧхьатәи ҩ-романк шҭыҵыз акорректура ҟамҵакәа, уи азы агәала ааирҧшуеит Владимир Переиаслов. Аҭыжьымҭа ари агангьы зҿлымҳара алҭоит Лариса Шебзухова: «Абызшәеи асахьаркыратә хархәагақәеи рыҿиара аус адулатәуп». Аха аҩымҭақәа анализ рзураан аспециалистцәа зегь раҧхьа иргыланы излацәажәо, аидеиеи, адоуҳатә ҵакыи роуп.
«Ашәҟәы «Следы на песке» илахҿыху ҩымҭак еиҧш аҧхьара залшом, – иҳәоит Хьизир Тахтамышев. – арҿиамҭа иагәылоу ахшыҩҵак ҵаулақәа, еиуеиҧшым атемақәа рыла агәҭахәыцрақәа, аҧсҭазаара апроблемақәа, абзазара, аҧхьаҩ автор инаишьҭарххны дазхәыцуа далагоит жәытә аахыс ишьақәгылахьоу аиаша».
И.А. Гончаров, зегьы деицырдыруа дҟазҵаз ироман заҵә «Обломов», ҿырҧштәыс иааго, Хьизир Тахтамышев ишьақәирӷәӷәоит: «Етлухов О.А.-Г. ироман «Следы на песке» убасҵәҟьа фундаменталла иҳараку сахьаркыратә усумҭоуп, иара автор, Гончаров иеиҧш аурыс литература аклассикрахь амҩа иаша изылнахуеит».
Алитературатә еилазаара иргәаҧхеит «Звезды над Каиром». Ароман, Николаи Переиаслов иажәақәа рыла иуҳәозар, «идаҟьақәа рҟны ҿыцны деиҭеиуеит иналукааша аибашьҩы, аполитик – Али-Беи Ду, аҧсуа хылҵшьҭра мамлиук, 1768 шықәсазы Османтәи аимпериа аҟнытә Египет ахы иақәиҭызтәыз, 1770 шықәсазы египеттәи асулҭан ититул здызкылаз». Еицырдыруа алитературатә критик, инҭкааны анализ азиуеит аҩымҭа аганқәа зегь рыла, насгьы иазиҳәоит «арратә хьӡы-ҧша иарҵага шәҟәуп ҳәа, иара убас егьа шықәс царгьы аҧсадгьыл гәакьахь абзиабара ҭабом», «жәлар рҟәыӷареи ражәаҧҟақәеи иреизгоу акәны», ухшыҩ азишьҭуеит «уи аҟны иуҧылоит, аҳәамҭақәа, ажәытәтәи аҟәыӷара зныҧшуа».
Николаи Переиаслов «Звезды над Каиром» рхыиҧхьаӡалоит аҩымҭақәа, «зыжәлар рлахьынҵа аазырҧшуа, иара зқьышықәсалатәи акультура, адоуҳа ду, жәлар рыбзазаратә ҟазшьа», ашәҟәы рываиргылоит ароманқәа «Воина и мир» -Лев Толстои, «Тихии Дон»- Михаил Шолохов, «Хождение по мукам» -Алексеи Толстои, «Живые и мертвые»- Константин Симонов.
Лариса Шебзухова «Звезды над Каиром» аҧсадгьыл ахь абзиабара иаромануп ҳәа азылҳәоит. «О. Етлухов ироман иаҧхьаз дарбанзаалак, – лыҩуеит лара, – гәыҩбарада, даршанхоит зыҧсадгьыл аанзыжьыз аҷкәын,иныҧшуа абазала (аҧсуала) иааӡара, иҟәыӷара».
Апотесса иазылыҧхьаӡоит «Звезды над Каиром» абазатә еиҧш урыстәылатәи алитератураҿгьы иналукааша хҭысуп ҳәа. «Асеиҧш аепикатә ҩымҭа ду, ихьысҳахаз аромантә процесс аҟны ацәырҵра иаанагоит, епохацыҧхьаӡа аҟны ишцәырҵуа иара ахатә хәыцҩы, ашәҟәыҩҩы, арҿиара ҧхьаҟа агара зылшо», – лҳәоит лара.
Ароман автор аҧсҭазааразы ихәыцрақәа, аҧынгылақәа изҭо амҩахәасҭақәа, знык иадамхаргьы абзазара азҵаарақәа ирызхәыцхьоу дарбанзаалак изааигәоуп, еиликаауеит.
- Изаҳҭахуи аҧсҭазаара?
- Ҳабацои?
- Иаҳзыҧшузеи ҳарҭ зегьы ихароу ҳамҩа аҵыхәан?
«Ари аҩымҭа иаҧхьо дарбанзаалак ихаҭара аилкааразы изцәырҵуа агәазыҳәара ауп иара адунеитә классика еицырдыруа аҩымҭақәа рывараҿы изыргыло» – абас азылҳәоит ашәҟәы Леила Бекизова, лара илыҧхьаӡоит «асеиҧш аҩаӡареи аҵакыи змоу аҩымҭа аҧҵарала Олег Етлухов аҭоурыхтә роман аформа ҿыц ауасхыр азышьҭеиҵеит, уи џьарак еиднакылеит ицаз аамҭеи иахьатәи аамҭеи», агәра ганы дшыҟоу лҳәоит, «ароман «Звезды над Каиром» иаҧсоу аҭыҧ шааннакыло аҵыхәтәантәи аамҭазы иаҧырҵахьоу Урыстәыла иреиӷьу ароманқәа рыбжьара».
Олег Етлухов ирҿиамҭа ҿыц ианыҧшуеит Нхыҵ Кавказ Аграждантә еибашьра ахыркәшара аамҭазы имҩаҧысуаз ахҭысқәа. Аха. Николаи Переиаслов ишазгәеиҭаз еиҧш, ароман ҵакыс иамоу ииашоу дарбану аилкаара акәӡам – «аҟаҧшьқәа» мамзаргьы «ашкәакәақәа». «Ари ашәҟәы ҵаула леитмотивс иамоу, дарбанзаалак ауаҩы иаҳаҭыр аиқәырхара ахшыҩҵак ауп, – ҳәа иҩуеит иара астатиа «Честь выше жизни» аҟны (ЛГ № 19, маи 16, 2018ш.). – Аҳаҭыр – ари ихадоу доуҳатә категориоуп, Кавказ, ахәыҷқәа ианхәыҷу инаркны ирыларааӡон, анаҩс уи рыхьчон рышлара аҟынӡа, избанзар заҳаҭыр лаҟәыз – ари ажәла зегьы азы хьымӡӷын».
Алитературатә критик еидикылоит Олег Етлухови Михаил Шолохови рроманқәа: «Ароман «Притиажение» амотивқәа жәпакы иақәҿырҭуеит еицырдыруа Шолохов ироман «Тихии Дон», избанзар аҩбагьы еиҭарҳәоит аладатәи Урыстәыла астаницақәа рҟны асоветтә мчра ашьақәгылареи уи иаҿагылози ртәы». Иагьыхлыркәшоит: «Етлухов ишәҟәы «Притиажение» ҩуп абазақәеи аҧсуаа рзы мацара акәымкәа, ҧасатәи СССР аҟны инхоз, збызшәа, зҵасқәа зхашҭра иаҿу, збызшәеи злитературеи атәым ажәақәа рыла изхәанчо зегьы рзы. Ароман ахьӡ иаҳәоит ауаҩы идгьыл, ибызшәа, икультура шихо, убас ҳажәларқәа рҭоурыхқәа ҭаҵәахны измоу ашәышықәсақәа ргәалашәара атәы».
Ароман «Притиажение» аӡыргараҟны иқәгылоз иазгәарҭон алитературатә еилазаареи афедералтә массатә информацма ахархәагақәеи иаадырҧшуа азҿлымҳара ду ишаршаҳаҭуа Олег Етлухов иҩымҭа аҵак ду шамоу. Асеиҧш азҿлымҳара зауа Урыстәыла иҭыҵуа ашәҟә ҿыцқәа рацәам. Ареспубликатә газеҭқәа рреадактор хадацәа Фардаус Куловаи, Евгени Кратови, Альберт Узденови, Алтынаи Атуоваи автор изеиӷьаршьеит аҧхьаҟа лҵшәабзиалатәи аусура.
Олег Адыль-Гиреи-иҧа ихаҭа иазгәеиҭеит, аҭоурых шыҟазҵәҟьа еиҧш иааирҧшырц шиҭахыз. «Уи сара иахьынӡасылшаз, аҧхьаҩцәа роуп ахәшьара азҭо», – ҳәа ацҵо, аӡыргара еиҿызкааз зегьы ҭабуп ҳәа реиҳәеит.