Саида Жьиԥҳа.
Иахьа ҳрылаҽхәартә ҳаҟоуп еиуеиԥшым ахырхарҭақәа рҟны Аԥсны Ахьӡ-аԥша шьҭызхуа аҟазацәа, урҭ рхыԥхьаӡараҿы даараӡа ирацәаҩуп акультура аусзуҩцәа.
Аҵыхәтәантәи аамҭазы угәы иаахәаратәы Аԥсны еиҵагылеит аҟазара злоу абиԥара ҿыц. Ус ихьӡ ҳамҳәар залшом, Гагратәи ақәыԥштә акәашаратә коллектив "Нарҭ" анапхгаҩы Асҭамыр Малиа.
Иара хәышықәса анихыҵуаз инаркны иҭаацәа Нури Гәынба напхгара зиҭоз Гагратәи ахәыҷтәы акәашаратә ансамбль "Агәаԥшь" даларҵеит.
Араҟа, ахореограф илаԥш ӷәӷәа ихын аҟазараҿы раԥхьатәи ашьаҿақәа ҟазҵоз ахәыҷы.Ашкол ҭалара аамҭа анааи, Асҭамыр иҭаацәа дахьыргӡо иалагеит аҵареи акәашареи. Асҭамыр Малиа ари аколлектив аҟны дкәашон ашкол далгаанӡа.
Анаҩс, амедицинатә ҵараиурҭа далганы, далалоит Гагратәи афольклортә ансамбль "Кьараз", иара уи дшалаз хазы еиҿкаахоит арԥарцәа ршоу гәыԥ "Гагра". Аҩ-коллективк рҟны иусура шеилаигӡоз, ҩышықәса ааҵуаны, концертк аҿы Асҭамыр Малиеи иҩызцәеи илаԥш рықәшәеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә ансамбль "Кавказ" анапхгаҩы Кандид Ҭарба. Аԥсны Жәлар рартист Гагратәи акәашацәа ааԥхьара риҭоит Аҟәаҟа иансамбль ахь.
"Ансамбль "Кавказ" ҳаланаҵ, Урыстәылантәи дааит апродиусер Витали Зборашьенко. Иара ашоу гәыԥ "Гагра" еиднакылоз ҳааиԥхьеит Санкт-Петербург зҭыхрақәа мҩаԥысуаз еицырдыруа актиорцәа Анна Семиновичи Андреи Седарцови ароль хадақәа ахьынаргӡоз акинофильм "Укрощение строптивой" алахәразы. Хымԥада, ҳарҭ мап ҳамкит", — иҳәеит акәашаҩ.
Арҭ аҭыхрақәа рышьҭахь, арԥарцәа Урыстәыла иахьынӡыҟаз, иаарыԥхьоит Москва ақалақь амш ныҳәа иазкны имҩаԥыргоз аусмҩаԥгатә ахь. Аԥсуа кәашацәа зыхьӡ наҩхьоу артистцәа рыгәҭа иалагыланы аконцерттә программа рхы аладырхәит.
Шықәсыбжак ашьҭахь, артистцәа хынҳәит Аԥсныҟа. Асҭамыр ансамбль "Кавказ" аҟны иҟазаратә ус иациҵеит. Араҟа иара дкәашон ҩышықәса. Ари аамҭа иалагӡаны, аколлектив быжь-концертк мҩаԥнагеит Ҭырқәтәыла.
"Исахьаркны сгәалашәараҿы иаанхеит, ансамбль "Кавказ" аҟны сахьынӡакәашоз Ҭырқәтәалаҟа ҳцара. Анкареи Сҭампыли гәахәарыла ҳрыдыркылеит аԥсуа диаспора ахаҭарнакцәа. Сара убасҟан раԥхьаӡакәны избеит ҳџьынџьуаа. Дара ҳганахь иаадырԥшыз агәыбылра иахьа уажәраанӡагьы сгәы иҭыҵуам. Ҳаргьы иҳалшоз зегь ҟаҳҵеит игәхьааргоз, ҭоурыхла рмилаҭ культура иатәу акәашарақәа дырбаразы", — ҳәа азгәеиҭеит Асҭамыр Малиа.
Ансамбль "Кавказ" агострольқәа аманы иқәгылон акырџьара. Аԥсуа артистцәа ҳкультура рыладырҵәон егьырҭ амилаҭқәа. Убас, аконцерт рықәҿиеит Кострома.
"Ари ақалақь аҟны ҳконцертқәа ирҭаауаз рацәаҩхеит. Ҳақәгылара рыдыркылон аинтерес аманы, еихсыӷьуамызт рнапеинҟьабжь. Аҵыхәтәантәи аконцерт аҟны еицырдыруа ачечен шәаҳәаҩы Хавва Курбанова иаҳзылкит лашәа. Еизаз зегьы иҭабуп ҳәа ҳарҳәон", — игәалаиршәоит артист.
2010 шықәсазы Асҭамыр Малиа аконцертқәа руак аҟны ишьамхы ааха аиут. Ансамбль нимыжьыр ҟамлеит. Гәкаҳара ҟамҵакәа, зыԥсҭазаара кәашарада издызымкылоз арԥыс иӡбеит арҵаҩратә ус иҽазԥишәарц.
2011 шықәсазы Гагратәи ахԥатәи абжьаратә школ аҟны иаԥиҵоит акәашаратә гәыԥ "Чегет". Абас ахореограф иаҳасаб ала Асҭамыр иҟаиҵеит раԥхьатәи ашьаҿа.
Ишдыру еиԥш акәашаратә ансамбль аныҟәгара ахарџь ду ацуп. Убри аҟнытә ицәырҵит ауадаҩрақәа рацәаны. Аха Асҭамыр адгылара ирҭон игәыԥ аҟны зҽазыҟазҵоз ахәыҷқәа рҭаацәа. Ансамбль "Чегет" шықәсыки бжаки ишьақәгылан, аха уеизгьы иахьӡеит изныкымкәа Гагра араион аҟны аныҳәатә усмҩаԥгатәқәа жәпакы арылахәхара. Анаҩс ансамбль иалаз ақәыԥшцәа ашкол иалгеит, ус иагьеиԥҟьеит.
Асҭамыр Малиа хара имгакәа иоуит Очамчыратәи ансамбль "Абжьыуаа" анапхгаҩы Вианор Логәуа иҟнытә ааԥхьара.
Асҭамыр ишьамхы ааха шамазгьы, иахәҭаз амедицинатә гәаҭарақәа дырхысны, ҩаԥхьа дгьежьит акәашарахь. Ансамбль "Абжьыуаа" изныкымкәа агострольқәа аманы иқәгылахьан Нхыҵ-Кавказ ареспубликақәа рҟны.
Хара имгакәа Асҭамыр ишьамхы ҩаԥхьа ахьаа цәырҵит.
"Ансамбль "Абжьыуаа" аконцерт мҩаԥнагон Гагра. Ҳақәгылон аԥсшьарҭа ҩны "Енергетик". Абраҟа сзыкәашоз, еиҭа сшьамхы ахьаа цәырҵит. Ишысцәыуадаҩызгьы ари ансамбльгьы нсыжьыр акәхеит", — иҳәеит акәашаҩ.
2014 шықәсазы Гагратәи аҩбатәи абжьаратә школ аиҳабы Изабелла Ажьиба Асҭамыр Малиа даалыԥхьеит ашкол ахь, акәашаратә ансамбль аԥҵаразы.
Ус лаҵарамзазы ирҵаҩратә хореографиатә ус еиҭацҵо Асҭамыр еиҿикаауеит ансамбль ҿыц "Нарҭ".
"Ашкол аҿы саннеи, адиректор Изабелла Ажьиба адгылара сылҭеит. Азин ҟалҵеит хәыда-ԥсада аспорттә зал аҟны азыҟаҵарақәа мҩаԥызгаларц. Хәыҷы-хәыҷла иааиуа иалагеит аԥсуа кәашарахь аинтерес змаз ахәыҷқәа. Иахьа дара рхыԥхьаӡара 25-ҩык ыҟоуп. Уажәшьҭа ансамбль ҳәагьы ҳзуҳәар алшоит", — иҳәоит акәашара арҵаҩы.
Акәашара арҵара даара аҭакԥхықәреи ауадаҩреи зцу усуп. Уи иазку азанааҭ ҷыда умамзар, еиҳагьы ихьанҭхоит.
Асҭамыр Малиа ари аус дацәшәаӡом, избанзар, иара имоуп дызҿыԥшыша, изҿиҵааша ахореографцәа.
"Сара лассы-лассы сизцоит ансамбль "Кавказ" абалетмеистер Арвелод Ҭарба. Иара азыҟаҵареи абжьгара бзиеи сиҭоит. Убас снапы злакыу аус аҿы дсыцхраауеит Гагратәи ахәыҷтәы акәашаратә ансамбль "Афырҭын" анапхгаҩы Лев Қьецба", — ҳәа ҳаилиркааит иара.
Шықәсык иалагӡаны, Асҭамыр илиршеит ҩ-кәашарак инагӡаны ақәгылара. Урҭ иреиуоуп "аԥсуа ҿар рыкәашареи", "ауаԥс кәашареи".
Асҭамыр иажәақәа рыла, "аԥсуа ҿар рыкәашара" ахәыҷқәа дырҵара дадхалеит мызки бжаки, "ауаԥс кәашара" мызкы.
Акәашара ақәыргылара ахатәы ҷыдара амоуп. Раԥхьа иргыланы иҭыхтәуп асхема, анаҩс уи инақәыршәаны акәашацәа еихшатәуп, идырбатәуп доусы иахьгылаша аҭыԥқәа, аиҭаҵшьеи, аелементқәеи.
Акәашарақәа зегьы еиԥшӡам, аиҭаҵраҟны доусы рхатәы уадаҩрақәа рыцуп.
Асҭамыр Малиа напхгара зиҭо ансамбль "Нарҭ" аҟны аԥсуа хәыҷқәа рнаҩс ҳмилаҭ кәашара иацԥыҳәаны ирҵоит аурысцәеи аерманцәеи. Дара аԥсуаа иаарыҵамхо аелементқәа зегьы гәныркылоит. Асценаҿы ианықәгыло, аԥсуа ихатәы музыка данацкәашо еиԥш рыблақәа аццыԥхь хыубаалоит.
Иахьазы Асҭамыр Малиа ахәыҷқәа идирҵоит "аԥсуа ажәытә кәашара" аелементқәа. Сынтәа уи инагӡаны иқәыргылахоит.
Ансамбль "Нарҭ" шықәсыки бжаки роуп иахыҵуа. Аха араион аҟны Ахьӡ-аԥша арҳахьеит, еиуеиԥшым агәырӷьаратә усмҩаԥгатәқәа ирылахәхахьеит. Ҵыԥхтәи ашықәс азы ансамбль алахәын Гагра ақалакь имҩаԥысуаз жәларбжьаратәи афестиваль-конкурс "Без границ", усҟан дара иаԥсахеит ахԥатәи аҭыԥ.
Иҳаҩсыз ашықәс, абҵарамзазы, ари афестиваль-конкурс мҩаԥысит Санкт-Петербург. Араҟа Асҭамыр Малиа напхгара зиҭо ансамбль "Нарҭ" ианнакылеит актәи аҭыԥ. Дара иранаршьеит ахраҿеи актәи аҩаӡара адипломқәеи арҽхәабӷьыцқәеи. Ари хадара злоу хҭысхеит арҵаҩратә хореографиатә ус аҿы зшьаҿақәа еихызго Асҭамыр изы.
"Афестиваль-конкурс иалахәын атәылақәа жәпакы рҟнытә аколлективқәа. Убри аҟнытә, сара сақәгәыӷуамызт актәи аҭыԥ. Аӡбаҩцәа ҳара ҳаӡбахә анырҳәа, ахәыҷқәеи сареи ҳгәырӷьара ҵҩа амамызт", — ҳәа игәалаиршәоит Асҭамыр.
Аԥсны анҭыҵ ансамбль "Нарҭ" иаԥсахеит раԥхьатәи аџьшьара. Актәи аҭыԥ ганы Гаграҟа ианыхынҳә, араҟа дара ирыдыркылеит адныҳәаларақәа араион Ахада Беслан Барцыц иҟнытә. Иара хаҭала ансамбль анапхгаҩы ахәыҷқәеи дырԥыланы иҭабуп ҳәа реиҳәеит ҳраион ахьӡ ахьҭыргаз. Агәрагьы диргеит излаилшо ала ацхыраареи авагылареи шриҭало.
"Санкт-Петербургҟа ҳцара иацыз ахарџь рхахьы иргеит Гагра араион анапхгареи аҭаацәеи. Сара иҭабуп ҳәа расҳәоит ҳагәра ганы иаҳзааԥсаз зегьы", — иҳәеит акәашара арҵаҩы.
Асҭамыр Малиа иажәақәа рыла ансамбль зышьақәгыломызт аҭаацәа ацхыраара ирымҭозтгьы. Иахьа костиумк аӡахра хәнызқь рҿынӡа иартәоит. Аҭаацәа рхәыҷқәа акәашарахь ирымоу аинтерес иадгылоит, ирылшогьы ҟарҵоит ансамбль аҩаӡара ашьҭыхраҿы.
"Сара напхгара зысҭо акәашаратә коллектив ҭаацәара дук исзаҩызахеит. Агәра згоит ҳазегьы ҳамч еибыҭаны ҳзыԥсахаз аҭыԥ ҳшацәхьамҵуа", — ҳәа азгәеиҭеит Асҭамыр.
Ихы-иԥсы акәашара иазкын, аха Асҭамыр ишьамхы инамҭеит уи аҵыхәанӡа анагӡара. Аха иахьа инапы злакыу аус еиҳагьы еиҳуп. Иара акәашара дирҵоит еиҵагыло аҿар.
"Сгәабзиара шьақәсыргылеит, аха ансамбль аҟны акәашара амч рацәаны иақәырӡтәуп, убри аҟнытә исылшоны исԥхьаӡоит арҵаҩра. Снапы злакыу аус аҿы адгылаҩцәа рацәаҩны исымоуп, уи сгәы арӷәӷәоит", — иҳәоит ансамбль "Нарҭ" анапхгаҩы.
Асҭамыр Малиа аҟазарахь абзиабара илиааӡеит раԥхьатәи ирҵаҩы Нури Гәынба. Анаҩс арҵаҩ ду ҳәа диԥхьаӡоит, ҿырԥшыгасгьы димоуп Аԥсны Жәлар рартист Кандид Ҭарба. Иахьа Гагра араион акультура аҿиараҿы, илагала ҟаиҵоит ԥхьаҟа узықәгәыӷша аҟазара злоу арԥыс Асҭамыр Малиа.
Ҳазҭало ашықәс ааԥынразы, Асҭамыр иансамбль ааԥхьара амоуп Белоруссиа аҳҭнықалақь Минск имҩаԥысраны иҟоу жәларбжьаратәи афестиваль-конкурс ахь. Асҭамыр Малиа ҳазҭалаз ашықәс ҿыц агәыӷрақәа адиҳәалоит. Агәрагара ааирԥшуеит ҭаацәара дук изаҩызахаз ансамбль "Нарҭ" еиҳау аҩаӡара иаԥсахап ҳәа.
Заҟа ҵуазеи Аԥсны аҳәынҭқарратә бызшәа иамоу аԥықәсларақәа ртәы ҳҳәоижьҭеи, заҟа ҵуазеи 2007 шықәсазы ирыдыркылаз "Аҳәынҭқарратә бызшәазы азакәан" ахәҭаҷқәа шеилаго атәы ҳалацәажәоижьҭеи? Ҳалацәажәоит, аха азҵаатәы ишақәнагоу ахаҵгылара арҭом аҳәынҭқарра амаа зку.
Ари азакәан анрыдыркылозгьы, изҳәоз маҷҩымызт, аус ауа ишыҟамло, еиҳаракгьы ауаажәларра агәра агара рцәыуадаҩын азакәан 2-тәи ахәҭаҷ аҿы иарбоу "ачынуаа аҳәынҭқарратә бызшәа рдырроуп" зҳәо нагӡара шамоуа, избанзар амчраҿ иааиуа анапхгаратә ҭыԥқәа ршараан, хшыҩзышьҭра зырҭо апартиатә дгылара ауп. Убри аамҭазы, апартиа иадгыло рахьынтә еснагь амаҭәар здыруа, абызшәа здыруа еиҿыбааны изыҟалом, аиааира агоит "абызшәа изымдыруазарагьы ҳара даҳтәуп" захьӡу аилкаара.
Абар 13 шықәса ирықәуп, абызшәа азакәан баша ақьаад иазынханы иҟоуижьҭеи, аха уи ахьынагӡам азы партиакгьы абжьы аргом. Иҳаҩсыз алхрақәа рыламҭалазы, 2020 шықәса хәажәкыра 19 рзы ителехәаԥшратә пресс-конференциаҿы Аԥсны ахадас иалху Аслан Бжьаниа аԥсуа бызшәа арҿиаразы гәҭакқәас ишәымоузеи ҳәа иоуз азҵаара абас аҭак ҟаиҵет: "Ҳара ҳахәаԥшуеит ирыдыркылахьоу азакәан аус шауа, иҟалап уи азакәан ахәҭақәак аԥсахрақәа ралагалара аҭаххар. Иахәҭоуп аԥсуа бызшәа арҵара еиҳа ирцыхцыхзар".
Бжьаниа иазгәеиҭеит аԥсуа бызшәа арҵаҩцәа рулафахәы еиҳазар шахәҭоу егьырҭ ирҿырԥшны иаҳгозар. Абри адагьы, Бжьаниа иҭак аҿы иазгәаҭан иаԥсыуам ашколқәа рҿы аԥсуа абызшәа арҵаҩцәа разымхара апроблема шыҟоу. Абарҭ зегь ҳрыԥшны иаҳҳәозар, аԥсуаа ҳбызшәа аҵгәара зҭаху акәны иҟоуп. Уи ныҟәызго, изхатәы бызшәоу аԥсуаа – ззинқәа еилагоу милаҭуп.
Аԥсны аус зуа омбудсмен иинститут ҳазааҭгылозар, раԥхьаӡа акәны Жәлар реизара адепутатцәа рҿаԥхьа рашәара 29, 2020 шықәсазы урысшәала ажәахә ҟалҵеит иахьатәи ахада Асида Шьаҟрылԥҳа. Омбудсмен улықәшаҳаҭымхар ҟалом, ҳтәылаҿы ауаҩы изинқәа реилагарақәа рҿы иахьалылкааз аҳәса рганахь "агәакьацәа рҟынтәи имҩаԥысуа ахалахьырхәра" анаҩсан, Аҩныҵҟатәи Аусқәа рминистрра ахаҭарнакцәа "абаандаҩцәа рырҳәацәара, иргәаҟны рышьра" рхы ишақәнадырго атәы ахьцәырылго. Абарҭқәа рыдагьы, Гал араион аҿы иҟоу азинеилагарақәа ртәы дазааҭгыло, урысшәала ажәахә ҟазҵоз омбудсмен инаҵшьны иазгәалҭеит араион аҿы аҵара аҵаразы ауаатәҩыса рзинқәа шеилагоу.
"2015 шықәса раахыс галтәи ашколқәа рҿы аҵара урысшәалоуп ишымҩԥысуа. Араион аҿы аурысшәа ибзианы иахьырзымдыруа, дара арҵаҩцәагьы налаҵаны, амаҭәарқәа рышьҭкаара рцәыуадаҩуп аҵаҩцәа", – ҳәа азгәалҭеит омбудсмен. Ари ахҳәаа азаҳуазар, ҳазымхәыцыр ауам, галаа рзы хатәы бызшәас иҟоу агыршәа шакәу, ақырҭшәа дара еиҳарак ашкол аҿы акәын иахьрыдыргалоз. Издыруада, еиҳа иҳақызҭгьы, агырқәа наџьнатә аахыс изызхәыцуаз, аха ирзынамыгӡаз ахатә ҩыра аԥҵара апроект зхароу Қырҭтәыла шакәу азгәаҭазҭгьы.
Араҟа иаахтны иҳәамызт, иабантәаагатәу қырҭшәала еиқәыршәоу арҵага шәҟәқәа? Қырҭтәылантәи, мамзрагьы аԥсуа ҳәынҭқарра ахы иалнаршар акәу?! Зегьы иаҳдыруа усуп, Қырҭтәыла иҭрыжьуа арҵага шәҟәқәа ридеологиа хырхарҭас иамоу "Аԥсны Қырҭтәыла ишахәҭаку" шакәу, ус анакәха, галаа аинтеграциа рзура аҭыԥан, Егры нырцәҟа рхы ҳархома? Омбудсмен галаа рзинқәа данырзааҭгылоз, илымҩатәны акәзаргьы иазгәалымҭеит Аԥсны ишеилагоу аԥсуа бызшәа изхатәы бызшәоу рзинқәа.
Хыхь зыӡбахә сымаз Аслан Бжьаниа ипресс-конференциа сазыгьежьуазар, абас иҳәеит: "Аҳәынҭқарратә бызшәа адырра цхыраагӡазароуп ауаҩы дчынуаҩхарц иҭахызар, аҳәынҭқарратә усбарҭақәа рҿы дҟаларц азы". Алхрақәа рышьҭахьтәи аҭагылазаашьа ҳахәаԥшуазар, аԥсуа бызшәа азакәан 2-тәи ахәҭаҷ уаанӡеиԥш еилагоуп, Аминистрцәа реилазаара ашьақәыргылараан инеиԥынкыланы аҳәынҭқарратә бызшәа здыруа ракәӡам аҭыԥқәа здыргалаз. Аминистрцәа реилазаара аилатәарақәа ҳрызхьаԥшуазар, аҷҷаҳәа урысшәала имҩаԥысуеит, аԥсшәа ацәаара уарла-шәарла иаҳбоит.
Ганкахьала ҳацәыԥхашьоит азакәан иану ахәҭаҷқәа рыԥсахра, даҽа ганкахьала – аҭыԥ зҭатәу ргәы нмырхакәа, абызшәа рзымдыруазаргьы ркабинет иҩнартәатәуп.
Исҳәарц сылшоит, ҳарҭ зхы иаӷоу милаҭуп ҳәа, избанзар, адунеи аҿы збызшәа зцәыӡхьоу амилаҭқәа реиҭашьақәыргылара хықәкыс ианрымоу, ҳара еиқәырханы иҳамоу арԥсыҽра ҳаҿуп. Аҳәынҭқарратә бызшәазы азакәан 2-тәи ахәҭаҷ иаҳәоит: "Амчратә усбарҭақәа, урҭ ирыҵаркуа аструктурақәа рхадацәеи, Жәлар реизара адепутатцәеи, аҭыԥантәи ахаланапхгаратә усбарҭақәа рхадацәеи ирдыдырц, рхы иадырхәаларац рыхәҭоуп аҳәынҭқарратә бызшәа". Ақьаад иануп, аха аԥсҭазаара уи аларҵәашьа амоуит… Абраҟа иарабоу абзац аусура иалагар акәын 2015 шықәса ажьырныҳәа 1 инакны. Иахьа ҳара ҳанхоит 2020 шықәсазы, аха ари ахәҭаҷ ус ишрыдыркылаз иаанхеит…
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
Cырма Ашәԥҳа, Sputnik
Ашәы Данаҟаи иӡбахә, ифырхаҵара, иахьа уажәраанӡа ҳажәлар инеимдаа-ааимдо еибырҳәоит, аҭоурых иазынхеит. Дазусҭада Ашәы Данаҟаи, избан ас еиԥш дыхьӡыртәны изихцәажәоз? Уи атәы дазааҭгылоит афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат, аҵарауаҩ Арда Ашәба.
"Усҟантәи аамҭазы нхыҵи аахыҵи ақәыларақәа аныҟаз, ажәлар анеимырҵәоз, Ашәы Данаҟаи ицәшәаны уаҩ дзахыҵуамызт, убриаҟара ахаҵара илан. Ижәлар ихьчон, ихы ӡыригомызт, "соуп" зҳәоз ахацәа дрыжәлон", — ҳәа азгәеиҭоит аҵарауаҩ.
Иуа Коӷониа ипоемақәа руак Ашәы Данаҟаии Аҟарач Бакәыкәи ирзикхьан. Иуа ажәлар рҿы иаҳахьаз Данаҟаи изкыз аҳәамҭақәа ирылхны иаԥиҵеит апоема. Данаҟаи, нхыҵ аҟарачқәа рҿы Бакәыкә ҳәа иҟаз амагәшьхәа дҭаицалахьан.
"Абжьыуаа рашәаҳәаратә хор "Нарҭаа" Илиа Соломон-иԥа Ашәба напхгаҩыс дызмаз, агастрольқәа рахь ианцоз быргк иҳәо абас иаҳаит: "Шьыбжьонла ҳҭаацәа ҳанздмырцәалак, "Данаҟаи даауеит" ҳәа ҳдыршәон", — иазгәеиҭоит Арда Ашәба.
Ҭырқәтәыла инхо аԥсуаа рҟны Данаҟаи Ашәба ихьӡ камыршәӡакәа иааргоит.
"Аԥсны ҳара ҳаԥсадгьыл ауп. Аха атәымџьара анхара ҳазшаз ҳалахь ианиҵеит. Аԥснаа, ҳаԥсадгьыл зыхьчаз, сшәыкәыхшоуп. Гәадурас шәҳамоуп, шәыгәхьааҳгоит. Сара сықәрахь снеихьеит. Сыԥсы ахьынӡаҭоу сыԥсадгьыл сықәыԥшыр сҭахуп. Ашәы Данаҟаи имаҭа соуп сара. Ашәба Данаҟаи сабду иаб иоуп. Сабду Мырза ихьӡын, Мырза иаб иоуп Данаҟаи", — ҳәа иаҳзеиҭеиҳәеит Ҭырқәтәыла, Џьгьарда ақыҭа инхо, хылҵшьҭрала Данаҟаи Ашәба изааигәоу, 95 шықәса зхыҵуа Феҳми Ашәба.
Ашықәсқәа цоит иниакәкәа. Аамҭақәа реиҭасра акәзар, аҭоурых иазынхоит. Аиҳабацәа иргәаладыршәоит, ирхадыршҭуам рабацәа, рабдуцәа ирхыргаз аҭоурых. Нхыҵи аахыҵи Ашәы Данаҟаи дыхьӡыртәны ифырхаҵара аӡбахә иалацәажәоит.
Феҳми Ашәба игәалаиршәоит:
"Данаҟаи ихьӡ иадҳәалоу рацәоуп, изку иашәақәа ыҟоуп. Данаҟаи нхыҵи аахыҵи дыбжьан, дҳәынҷон. Ҽнак аҳак иҩны давсуан. Аҳ сасцәақәак шиҭаз ибеит. Иангәеиҭа, иҽы аӷәра аҵәҩан аҟны иаахишьын, дыҩхалан асасцәа рымаҵ иуа далагеит. Аҳәа идҳәалоуп, аԥынҵа аҭра кылнаҵәан, аԥынҵагьы кылыҳәҳәоит. Аҳ исасцәа иџьаршьеит, "ари аҷкәын дызусҭада, ани иаҳәызбала иҟаиҵозеи?" - ҳәа датәамбаӡо иазҵааит. Ари Ашәы Данаҟаи иоуп рҳәеит", - аҭоурых ашьҭа дазхьаԥшуа дҳацәажәон абырг.
Данаҟаи ифырхаҵара ԥыршәарц азы аҳ исасцәа аизара мҩаԥыргарц рыӡбеит.
"Ауаа еизеит. Данаҟаи аҳ ицә ахәда дадырсуеит. Иаҳәа ааҭихын, анахәҭа зкыз икышьа игәамԥхазт, Рыӷәриа Шьаабан ҳәа дыҟан, анахәҭа уи инаииркит. Арҵәааҳәа дыҳәҳәаны ацә ахәда данлас, уи ахы ахәда зкыз иааигәыдҳалеит. Зныкала днасны ахәда хиҵәеит Данаҟаи", - иҳәеит ажәабжьҳәаҩ.
Феҳми иабду иашьа Ҭырқәтәылантәи Аԥсныҟа дцахьан. Уа иаб иаҳәшьа дыҟан, даанхеит. Ауха еицдыршеит, рызхара изеибамбауа. Аҟыз рацәаны илыман лара. Иаб иаҳәа Аԥсны инханы иҟан, уи ааилыркын, лҟызқәа руак ахәда хиҵәарц иалҳәеит.
"Аҳәа цырцыруа ианыск иҳәеит Гәызиа, ҩба-хԥа рыхәда зныкала ихысҵәап сгәахәын, иркаланы сласит иҳәеит. Ахәы аалпып-аалпыпын, инцәыҵых-аацәыҵаххын, игыланы ицеит аҟыз. Саб иаҳәшьагьы ашәхымс дықәтәаны дааԥшуан, нас алақмар ҳәаны аҵәыуара далагеит", - иҳәеит Феҳми.
Гәызи иҟалаз изеилымкааит, иаб иаҳәшьа алақмар ҳәаны дызҵәыуоз џьеишьеит. Нас, даалыԥхьан, дналыдлыртәалеит.
"Абри аҳәа уаб Данаҟаи итәуп. Абри ала иҟаиҵақәахьоу рацәоуп. Уара ҟызк ахәда узхымҵәеит, алақмар абасымҳәо", - лҳәазаап.
Аԥсны инхо абырг, Аџьынџьтәылатә еибашьра ду аветеран, шәышықәса ирзааигәоу Леуарса Ашәба, иабду иҟынтәи игәалашәоит Ашәы Данаҟаи иӡбахә.
"Сара сабду Ҳасани Данаҟаи еицныҟәон. Данаҟаи иҩыза Ашәба дыҟаӡам. Убриаҟара амч иман, аилкаагьы иман. Данаҟаи ирахә ахьгылаз аҟарач днеин, иԥцаны иманы ддәықәлеит. Ахьшьцәа аӡә дыбналан, Данаҟаи адырра ииҭеит. Данаҟаи апҟеҩҳәа дишьҭалан дихьӡеит, ибжьы иқәиргеит: "Ухылԥа алаба иахаҵаны уҩах", - ҳәа. Ихылԥа алаба инахаҵаны данҩаха, ихылԥагьы алаба ахгьы аахиҵәеит, ирахәгьы иргьежьит шьҭахьҟа", - иҳәеит абырг...
Ашәы Данаҟаи илеишәа бааԥсын, ахаҵара илан. Иԥшәма ԥхәыс д-Аӡынԥҳан. Мышкы иеимсы тлан, иԥҳәыс иналымҵаиршәит, иӡахны инаилҭарц. Акыраамҭа дааԥшит, далгазаргьы, далгеит анигәахә, илҭарц леиҳәеит. Аха, лара аҭакс "исымӡахӡац", — ҳәа наиаҭалкит. Игәы ааԥжәан, иеимаа аалымихын, ус ишыҟаз инаишьаҵаны дцеит ҳәынҷара. Данаауаз Езыгәԥҳак иҽы ахәда дықәкны диманы дааит.
Абас еиԥш ирацәоуп Ашәы Данаҟаи идҳәалоу ахҭысқәа. Ажәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭақәа иргәыласоу ажәабжьқәа ахааназы ԥсра рықәым, ԥсра шрықәым еиԥш дара зырҿио ахаҿсахьақәа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Нураи Ашəԥҳа: Аԥсны - сара сдунеи, саԥсыуаны сзыхшаз сыԥсадгьыл гәакьа
Аԥсуа журналистика жәларбжьаратәи азхаҵара шаиуз, уи ареспубликатә АИХқәа рзы ҵакыс иамоу, Ажурналистцәа реидгыла апланқәа уҳәа инарҭбаау аинформациа Sputnik аматериал аҿы.
Сариа Кәарцхьиаԥҳа, Sputnik
Аԥсуа журналистика жәларбжьаратәи азхаҵара шаиуз атәы аиҭаҳәара далагаанӡа, Аԥсны Ажурналистцәа реидгыла ахантәаҩы Руслан Ҳашыг иколлегацәа ирыдигалеит Ажурналистцәа Жәларбжьаратәи рфедерациа ахада ихаҭыԥуаҩ, Урыстәыла Ажурналистцәа реидгыла амаӡаныҟәгаҩ, абри ахҭыс алзыршаз иреиуоу Тимур Шафир ивидеонҵамҭа.
"Гәахәара дула исҳәоит Аԥсны Ажурналистцәа реидгыла Ажурналистцәа Жәларбжьаратәи рфедерациахь ишрыдыркылаз еицҿакрыла ԥхынгәы 9 рзы. Ари аҵак ду змоу хҭысны сахәаԥшуеит Аԥсны ажурналисттә еилазаара аҿиаразы. Агәра згоит Аԥсны ажурналистцәа Реидгыла Ажурналистцәа Жәларбжьаратәи рфедерациа аилазаараҿ иақәнагоу аҭыԥ шааннакыло азы", - иҳәоит Шафир.
Ажурналистцәа Жәларбжьаратәи рфедерациа – аџьатәи, асоциалтәи, аекономикатәи зинқәа зыхьчо еиҿкаароуп.
Руслан Ҳашыг иажәақәа рыла, Аԥсны Ажурналистцәа реидгыла ари аилазаара ралалара аԥсуа журналистика азхаҵароуп иаанаго.
Аԥсны Ажурналистцәа реидгыла Ажурналистцәа Жәларбжьаратәи рфедерациахь алаларазы ҩышықәса инарзынаԥшуа аусурақәа ирҿын. Аха, аиашаҵәҟьа иуҳәозар, ари ашьаҿа хацыркын Дырмит Гәлиа раԥхьатәи аԥсуа газеҭ "Аԥсны" аныҭижь инаркны.
"Ари ихароу мҩан. Ахгьы кын аԥсуа литература ашьаҭаркҩы Дырмит Гәлиа раԥхьатәи аԥсуа газеҭ "Аԥсны" аныҭижь инаркны. Ҳара аҭоурыхтә мҩа ду ҳанысит. Ииасыз ашықәс азы Аԥсны Ажурналистцәа реидгыла ашьаҭаркра 50 шықәса ахыҵра азгәаҳҭеит. Абарҭ зегьы иацы аҭыԥ зауз ахҭыс иахәҭакуп. Избанзар иалшаӡом еизарак аҟынтә даҽа еизарак ахь, напхгаҩык иҟынтә даҽа напхгаҩык иахь аиасраан ажурналистика аҽеиҭанакырц. Аԥсны Ажурналистцәа реидгыла ари аилазаара ралалара аԥсуа журналистика азхаҵароуп иаанаго", - иҳәеит Ҳашыг.
Руслан Ҳашыг игәалаиршәеит ҩышықәса раԥхьа Аԥсни Урыстәылеи ржурналистцәа реидгылақәа аиқәшаҳаҭра рнапы шеицаҵарҩыз. Уинахыс аусеицура шеицымҩаԥырго.
"Иазгәасҭар сҭахуп Урыстәыла Ажурналистцәа реидгыла анапхгара, ҷыдала Владимир Соловиови Тимур Шафири, абри аус акыр ишазааԥсаз. Тимур Шафир Ажурналистцәа Жәларбжьаратәи рфедерациаҿ Аԥсны Ажурналистцәа реидгыла аинтересқәа дрыҵагылон иацынӡа. Иҭҵаан Аԥсны Ажурналистцәа реидгыла аԥҟаԥҵәа, Аԥсны ажурналисттә еилазаара ахаҭа. Ари аамҭа рацәа зҭаху процедуроуп", - иҳәеит иара.
Ажурналистцәа Жәларбжьаратәи рфедерациахь Аԥсны Ажурналистцәа реидгыла алалараан азхьаԥшра аҭан ареспубликаҿ ихьыԥшым АИхқәа рыҟазаара.
"Ари аԥыжәара зырҭо усуп, хырхарҭоуп. Афедерациа алалараан азхьаԥшра арҭоит. Аибашьра ашьҭахь ҳколлегацәа ауадаҩрақәа зегьы ириааины ихьыԥшым ажурналистика ашьақәыргылара рылшеит. Ари иаанагоит аԥсуа журналистика шьақәгылеит ауп. Ари ҳзеиԥш еихьӡароуп", - ҳәа иҳәоит Руслан Ҳашыг.
Аԥсны Ажурналистцәа реидгылазы ари аилазаара алалара цхыраароуп, дгылароуп, аҳәаанырцәтәи ҳколлегацәеи ҳареи аимадарақәа ҳабжьаҵароуп, азанааҭ аҿы иԥхьаҟацароуп.
"Жәларбжьаратәи афедерациа алахәылак аҳасаб ала аҟазаара алшара ҿыцқәа рымҩа аанартуеит. Жәларбжьаратәи афедерациаҿ иналкаау принципиалтә позицианы иҟоуп азинхьчаратә усура, аҵараҵаратә хырхарҭа, ажурналистцәа рсоциал-политикатәи рекономикатәи статус. Иарбоу атезисқәа ируакуп – адунеи аҿы еидгыла заҵәык аусура ааннакылар, адунеитә журналисттә еилазаара зегьы рзы ақәҿыҭра зырҭаша ҭагылазаашьахоит. Ҳара есыҽнытәи ҳапроблемақәа реиԥш зеиԥшу змоугьы рацәаҩуп", ҳәа азгәеиҭеит Ҳашыг.
Аԥсны Ажурналистцәа реидгыла ахантәаҩы иҳәеит аԥсуа журналистцәа ирус хаданы иҟоу ауаажәларра рымаҵ ауроуп, иобиективтәуи иоперативтәуи информациала реиқәыршәароуп ҳәа.
Руслан Ҳашыг иҳәеит асоциалтә ҳақәа, ателеграмм-каналқәа рцәырҵра апроблемақәа цәырыргоит ажурналист изы ҳәа.
"Заҟа ҭакԥхықәра аҵоузеи анонимцәа рындаҭлара, ажәабжь ԥаршеи аиааира. Уажәы Жәларбжьаратәи афедерациа аҟазауаа абри аганахьала абжьгарақәа аус рыдырулоит", - иҳәоит Ҳашыг.
Руслан Ҳашыг иколлегацәа ирзеиҭеиҳәеит Ажурналистцәа Жәларбжьаратәи рфедерациа анагӡаратә еилак аҿы ишрыдкылаз аӡбамҭа 2020 шықәса рзы Монголиа апрофессионалтә еилазаара аконгресс мҩаԥгазарц.
"Шәачатәи афорум аҳәаақәа ирҭагӡаны ҳареи Монголиеи Болгариеи рзанааҭтә еилазаарақәеи аусеицуразы аиқәшаҳаҭрақәа ҳнапы рыҵаҳҩит. Усҟан ирацәыҩын алаф ҳалызхуаз, "Монголиа ажурналисттә еилазаареи ҳареи ҳаиқәшаҳаҭра иалаҳхуазеи" ҳәа. Абар, уажәы ари афорум ахь адунеи зегь аҟынтәи 400-ҩык рҟынӡа ажурналистцәа наԥхьахоит, имҩаԥгахоит афедерациа аконгресс", - иҳәоит Ҳашыг.
Аԥсны Ажурналистцәа Реидгыла шьаҭаркын 1968 шықәса рзы. 2019 шықәса рзы ирыӡбеит Ажурналистцәа Жәларбжьаратәи рфедерациа Ажурналисттә етика ахартиа адларазы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит: