Ихыркәшахеит жәеиза мзы иҳалагьежьуаз Аԥсны ахада иалхрақәа ирыдҳәалаз ахынҭаҩынҭаратә политикатә цәаҳәа. Иахазаҵәык, алхрақәа рышьҭахьтәи аҵх ҭынч.
Избан сыздыруам, аха 2004 шықәса раахыс апрезидент иалхрақәа аԥсреи абзареи рҳәааҿы ҳгылоушәа, ҳара-ҳара ҳӷыӷеибаго ҳҟанаҵоит.
Иҿыцу ҳәынҭқарроуп, уи акәзар, апрезидент иалхра ныҳәак аҳасабала иҳадкыланы, иааиз инаидныҳәаланы ҳаҩныҟақәа рахь агьежьра заҳцәыуадаҩхаз? Абарҭ ахҭысқәа рҿы аполитикцәа еиҳарак иаларгало ахархьуаа роуп, нас алхарақәа рышьҭахь зхы иазаанрыжьуагьы дара роуп.
Иацгьы абжьааԥнеиԥш, адәахьы ҭынчразаргьы, асоциалтә ҳақәа рҿы аҵәеилаҵара шымҩаԥысыц ицон. Алхрақәа рылҵшәақәа ааигәахацыԥхьаӡа, адгылаҩцәа ршьақәыӷәӷәара шаҳаракхоз мӡакәа ирҳәон.
Асааҭ 10 инархысуаны алҵшәақәа рцәаара ҳнахьыԥшуа ҳалагеит. Аштабқәа иаарыцҳауан ркандидатцәа ироуз арбагақәа. Аамҭа акыр инҭагьалахьан, Аԥсны ахадарахьы акандидат Аслан Бжьаниа аиааира шигаз анеилкааха. Алхратә комиссиа хада иахьа иҳаланаҳәеит иҵыхәтәантәим адыррақәа, аофициалтә дыррақәаҵәҟьа уаҵәоуп ианҳарҳәо, аха зегь акоуп 2020-тәи алхрақәа рылҵшәа уажәшьҭа еилкаауп ҳҳәар ауеит, 99 нызқьҩык злахәыз алхрақәа рҿы, 56% рҟынӡа иманы аԥхьагылара игоит Аслан Бжьаниа, уи иоппонент хада Адгәыр Арӡынба - 35,44%, Леонид Ӡаԥшьба - 2,22%.
Иаҵахаз дҟалаӡом: Бжьаниеи Арӡынбеи еидныҳәалеит
Инықәырԥшны иҟоу абарҭ ацифрақәа аштабқәа ианҳаларҳәа ашьҭахь, уажәшьҭа скомпиутер сырцәап, акәаԥ ргылоуп анысгәахәуаз, феисбуктәи адаҟьаҿы сылаԥш иааҵашәеит иџьашьахәыз видео нҵамҭак. Алхратә кампаниаҿы зегь реиҳа иқәыԥшыз акандидат Адгәыр Арӡынба ивагылаз иҩыза Арда Ашәба дицны, аиааира згаз Аслан Бжьаниа иштаб иаҭааит. Ари сыззыԥшыз акәмызт, алхрақәа ршыкьымҭаз Арӡынба "сара саҵахар, иаиааиз идысныҳәалоит" ҳәа шиҳәахьазгьы, асҵәҟьа зажәа назыгӡо политикхап сгәахәуамызт. Алхрақәа идыркараз ауаа ари ахҭыс ахә ҳаракны иршьеит, ахә ршьеит иара убас Бжьаниа иштаб аҿгьы.
Аибашьра ашьҭахьтәи ҳалхрақәа рҭоурых ҳазхьаԥшуазар, иахьа уажәраанӡа, абас абырсааҭк иалагӡаны аоппонент аиааира згаз акандидат идиныҳәало сымбацызт. Егьырҭ ҳалхрақәа ҳалаԥш рхаҳгозар, аҭыӡшәеи, аҳәынҵәеигәыдҵареи, аӡбарҭеи, алабеилаҵареи уҳәа, хҭысс иаанамгац акгьы ыҟамызт. Урҭ рышьҭахь иахатәи аҵх иалагӡаны акандидатцәа реиҭанеиааира лакәҵас иубаратәы иҟоуп. Аполитикахь идәықәлаз ауаҩы аинышәареи аиҿцәажәареи дырзыхиамзар, уи ԥеиԥш дук иоуам.
Иахатәи аҭынчра ашьҭахь, ицәырҵит агәыӷра, аринахыс апрезидент иалхра аицәгәышра амҩахь ииасрым, аԥхьагылара зауа иоппонентцәа неины идырныҳәало иҟалар алшоит ҳәа. Ари абжьарак адунеи зырӡыӡо агәыргьынвирусгьы (акоронавирс - аред.), издыруада, аҭра иҭалар, избанзар ауаа рацәа реизгара, реилаҩҩра иара аҿиаразы иманшәалоу ҭагылазаашьоуп. Ҳарҭ аԥсуаа уи ачымазара акашәа имбакәоуп акандидатцәа рԥыларақәа ҳҽыргәылажьны ҳхы шымҩаԥааго, убри аҟынтә, ари авирусгьы ҳара ҳахь имыкшакәа аҽааннакылар алшоит иахатәи аҵх иаҳзаанагаз аҭынчра ашьҭахь.
P.S: Алхрақәа рылҵшәа анаҳдырдыруаз, ари аколонка автор илхыҵит 57 шықәса. Иагьмаҷым иагьырацәам, убри аҟынтә, ажурналист лаҳасабала, избоит ишысзаатуа даҽа даҟьак, даҽа темақәак. Дасу иара иус даҿызар шьахәуп, насоуп аԥсҭазаара ҭышәынтәаланы ианыҟало.
Аԥхьаҩцәа шәхаҵкы, ишәыдысныҳәалоит Аԥсны ахада иалхрақәа уаҟьанчаҟьанда рымҩаԥысра, иара убас иалырхыз Аслан Бжьаниа дызлацәажәоз ареформақәа рынагӡара илшарц азы алшара иоурц изеиӷьасшьоит. Зегь ргәы иақәшәо ҟазҵода, аха аполитик ииҳәаз абжа-еиҭабжа наигӡаргьы, ауаажәларра уи гәарымҭарц залшарым. Уажәазы иргылоуп алхратә кампаниа ашьҭахьтәи акәаԥ. Ҽаанбзиала!
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
АҞӘА, ԥхынгәы 12 - Sputnik, Сариа Кәарцхьиаԥҳа. Асааҭ 14:30 рызтәи адыррақәа рыла, Апарламент ахь алхрақәа ахьымҩаԥысуаз алхратә ҭыԥ хадақәа хԥа рҟны ауаа рааишьа иаҿырԥшны ишьақәгылеит ҳәа иԥхьаӡатәуп, абри атәы Sputnik акорреспондент илзеиҭеиҳәеит Алхратә комиссиа хада ахантәаҩы Ҭамаз Гогьиа.
"Абри аамҭазы алхратә ҭыԥ хадақәа хԥа рҟны абжьыҭара шьақәгылеит ҳәа уҳәар ҟалоит ауаа рааишьа инақәыршәаны", - ҳәа азгәеиҭеит Гогьиа.
Абжьыҭара хыркәшахоит асааҭ 20:00 рзы. Раԥхьатәи алҵшәақәа еилкаахоит алхратә ҭыԥқәа ркомиссиақәа АКХ ахь аԥкаанҵақәа аннаргалак ашьҭахь. Гогьиа иҳәеит заанаҵтәи алҵшәақәа иахьагьы рыӡбахә рҳәар шалшо.
"Асааҭ 20:00 рышьҭахь абжьыҭара аанаҳкылоит. Алхратә ҭыԥ хадақәа адыркуеит. Алхратә ҭыԥқәа ркомиссиақәа алҵшәақәа еихыршьалалоит. Убри ашьҭахь алхратә ҭыԥқәа ркомиссиақәа аиааира згаз данеилыркаалак ашьҭахь ҳаргьы заанаҵтәи алҵшәақәа рылаҳҳәоит. Урҭ анрылаҳҳәо анакәхаҵәҟьо сызшәаҳәом, ҵхыбжьон асааҭ аказы акәхаргьы ҟалоит", - иҳәеит Гогьиа.
Азакәан ишаҳәо ала, алхратә ҭыԥқәа ркомиссиақәа алҵшәақәа ҩымш ирҭагӡаны реихшьаларазы азин рымоуп. Заанаҵтәи алҵшәақәа анрыларҳәалак ашьҭахь, абжьыҭара шымҩаԥысыз азы ашшыԥхьыӡқәа ҟалар, АКХ ҽнак ахи аҵыхәеи рыла урҭ рыднакылоит.
"Аӡәгьы дмашшыр, аҵыхәтәантәи алҵшәақәа рылаҳәара аамҭа ҳцәагаӡом", - ҳәа иажәа иациҵеит АКХ ахантәаҩы.
Бзыԥтәи алхратә ҭыԥ хада № 10 ала Жәлар Реизара адепутатрахь кандидатцәас иқәгылоуп Ҭамаз Леибеи Ҭемыр Беиеи; Оҭҳаратәи алхратә ҭыԥ хада №14 ала Жәлар Реизара адепутатрахь кандидатцәас иқәгылоуп Робесҭан Габлиеи Алмасхан Барцыци; Гәдоуҭатәи алхратә ҭыԥ хада №18 ала - Асҭамыр Ахбеи Алхас Ҳагбеи; Кындыӷтәи алхратә ҭыԥ хада №31 ала - Аидар Кәыҵниа, Гарри Кокаиа, Џьансыхә Адлеиба.
Аԥсны Жәлар Реизарахь алхрақәа мҩаԥысуеит ԥхынгәы 12 рзы иҭацәыз амандатқәа ԥшьба рахь - атәыла ахадас иалырхыз Аслан Бжьаниа, аԥыза-министрс иҟарҵаз Александр Анқәаб, Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрс иҟарҵаз Дмитри Дбар, Гагра араион ахадас иҟарҵаз Иури Хагәышь рҭыԥқәа рахь.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аԥсны АКХ аҟны ирҳәеит Апарламент ахь алхыҩцәа рааишьа шыҟоу
Есма Ҭодуаԥҳа, Sputnik
Идыруп, иарбан милаҭзаалакгьы ахы злаӡырнаго иара амилаҭтә колорит, атрадициақәа, акультура рыла шакәу. Уи иаднаԥхьалоит анҭыҵтәи асасцәагьы, иара амилаҭ ахаҿрагьы шьақәнаргылоит. Ақалақь абрендқәа рыӡбахә ануҳәо, аԥхьа ухаҿы иааиуа уи архитектура ауп, иара убас асимволтә ҭыԥқәа – еиуеиԥшым абаҟақәа ахьгылоу, аԥсшьарҭатә ҭыԥқәа. Урҭ иаадырԥшуеит ажәлар рнысымҩа, ртрадициа, ркультура, иара убри аангьы ақалақьтә уаҩы исубкультурагьы шьақәдыргылоит.
Есыҽнытәи ауаҩы иԥсҭазаараҿы илаԥш иҵашәо, лассы-лассы дызҭаауа аҭыԥқәа илаԥшҳәаа шьақәзыргыло ракәны иҟоуп, иузгәамҭо асимволқәа рыҵоуп, урҭ, иуҭахы-иуҭахым, маӡала иулаҵәоит, ухәыцра шьақәнаргылоит. Ҳаамҭазы аҿар атрадициа рылааӡара, абызшәа ашьҭыхра азҵаарақәа рыӡбахә ануҳәо, аҿар иаарыкәыршан ирбо ақалақь ахаҿра дара рсубкультурагьы арҿиоит.
Иаҳҳәап, ақалақь уахьналсуа улаԥш иҵашәо аӡыргарақәа рбызшәеи раарԥшышьеи, есыҽны ауаҩы дызҭаауа адәқьанқәа рыхьӡқәа, иара убас еиуеиԥшым ақьафурҭақәеи аԥацхақәеи рхаҿреи рыхьӡқәеи. Жәаҳәарада, атәым милаҭқәа рҟынтәи иаарго ахьыӡқәа раасҭа аԥсуа хьыӡқәа иаҳа улаԥш рыдхалоит, аԥсуара рныԥшуеит, убриала асасцәагьы азҿлымҳара рнаҭоит. Аха иҳамҳәар ҳиашахом, аԥсуа дҩылақәа убас имаҷуп, ак анаҳбалакгьы "ари аҩыза ахаан иаҳмаҳац" ҳәа иџьашьо ҳнықәлоит, убри аан иара улаԥш зышьцылоу, иудыруа акәны иаҟазар анакәу.
Ари иаҿурԥшыр ауеит ҳаамҭа даҽа рыцҳаракгьы: жәаҩык ахьеилагыло аӡәы ԥсышәала дцәажәо даҳбар, "ҳаи, Анцәа иџьшьоуп" ҳәа дахьџьаҳшьо. Убри аҩыза арыцҳара еиҵаҳтәырц азы иааҳакәыршан иҟоу зегьы аԥсуа цәа рхызароуп.
Иахьазы ус иҟоу иреиуоуп ақалақь аҟәараҿы игылоу аԥацха "Нарҭаа", ақьафурҭа "Ӡызлан", ашәарыцагатә маҭәахәқәа ахьырҭиуа адәқьан "Ажәеиԥшьаа". Акыр иблахкыгоуп, аԥсуа цәалагьы иҩычоуп аԥацха "Аӡыхь".
Уи асасцәа ирбар рылшоит адәахьалагьы аҩнуҵҟагьы иқәыргылоу еиуеиԥшым амифологиатә персонажцәа. Уи аҽыуаҩ ала-шәарыцақәа зцу инаиркны еиуеиԥшым аԥстәқәеи аԥсаатәқәеи рхаҿсахьа, ахьча исахьа уҳәа.
Убас, Аҟәа ақалақь аҿы иргылоу жәлар рҳәамҭақәа ирылху аперсонажцәа рсахьақәа иреиуоуп, уажәшьҭа ақалақьуаагьы аԥсшьацәагьы бзиа ирбо хаҿсахьаны иҟалаз, маанала адау ииааиз аԥсуа лакә афырхаҵа Ҭаҷкәым искульптура. Иара убас Ӡызлан лфонтан. Ари аганахьала аусурақәа шцо убарҭоуп, аха иҵегь еиҳандаз ҳәа угәы азыҳәо иҟоуп.
Иаҳҳәап, Аԥсны злеицырдыруа аԥсуа нарҭтә епос афырхацәа брендк аҳасабала ақалақьтә субкультураҿы аҭыԥ ҷыда ааннакылар алшон. Зегьы ирдыруеит ақәранҵырақәа рансамбль "Нарҭаа" иарбан хьӡу иарҳаз Аԥсни уи анҭыҵи. "Нарҭаа" рыӡбахә анырҳәоз иаразнак Аԥсни аԥсуааи рхаҿсахьа уаԥхьа иаацәырҵуан. Уи Аԥсны аӡбахә ӡырызгоз брендк аҳасабала иҟан. Иахьа ус еиԥш ала узлаҽхәаша маҷуп.
Аԥацха "Нарҭаа" акәзар, иара ахьӡ ада аԥсуа нарҭҭә епос иатәу ҳәа акгьы убом (уаҟа ицәырҵыз Таҷкәыми иԥҳәыси рхаҿсахьа улаԥш аигәырӷьо ишыҟоугьы). Ари иаҿурԥшыр ҟалоит ҳашьцәа аҟабардақәа рҿы Нальчик ақалақь аҟны (Ҟабарда-Балкариатәи ареспублика) иҟоу Нарҭаа рынхарҭеиԥш абааш ҵәца асахьа змоу, иара афырхаҵа ихаҿалагьы иҩычоу ақьафурҭа "Сосруко".
Иазгәаҭатәуп асувенирқәа рганахьалагьы аԥсуа мифологиатә персонажцәа рсахьақәа рхархәара шазулатәу: уи ахәышҭаара ахылаԥшҩы Ҷап иоума, амышьҭа, алаԥш аҽацәыхьчаратә маҭәарқәа, Ӡызлан лыхҳәа, мамзаргьы дызныԥшыло асаркьа уҳәа. Гәында-ԥшӡа лхаҿсахьа акәзар, аԥшӡара аазырԥшуа символны иҟалар ауан есышықәсатәи аԥшӡацәа реиндаҭлараҿы.
Уажәы нап здыркыз ақалақь арԥшӡараҿгьы аԥсуа культура аазырԥшуа асахьақәа алагалахап ҳәа ҳгәыӷуеит. Убас "Алакә" ҳәа ахьӡ змоу ақалақь апарк аҟны аԥсуа лакәқәа рфырхацәа рбара ахәыҷқәеи адуцәеи акыр еигәырӷьарын: уи Анҷакәынҷа, Кәтаӷьцәахылԥа, адау, мамзаргьы аԥсуа лакәқәа иргәылоу аԥстәқәеи аԥсаатәқәеи – аӡыси, аҭсыси, асыси, абгахәыҷи аҵысӷреи уҳәа, иара убас дара ахьынхо рыҩны хәыҷы.
"Атәым рбаӷь ааины аҩнатә рбаӷь дәылнацон" ҳәа, изыҟаҳҵарызи ҳара ҳхатәы иӡыраҳгаша анҳамоу. Асасцәагьы ирбалар ирҭаху дара зышьцылахьоу акәӡам, ирзымдыруа, ирымбац ауп. Асас изы даҽа милаҭк акультура аҵара еснагь азҿлымҳара ацуп, убри аан уаргьы уҩны ушыҟоу, ушаԥшәымоу убо уҟалоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аҟазареи амилаҭтә доуҳаи, мамзаргьы аԥсуа кәашарақәа бызшәас излацәажәо