Ҽнак ауп инхаз Аԥсны ахада иеиҭалхрақәа мҩаԥысырц. Хәажәкыра 22 рышьҭахь Аԥсны акашырра шыҟало уамак агәра зымго сызлареиуоу ала, сгәаанагара сҳәашан.
Аполитикатә ӡыргаратә видеоқәа аԥсуа ԥсҭазаараҿы қәра дукгьы рымам, раԥхьаӡа уи аштабқәа иаԥырҵо иалагеит 2004 шықәса рзы, уаанӡа иҟамызт иальтернативатәу алхрақәа, убри аҟынтә уамак ахы ҳнардыруамызт. Иахьатәи алхратә ӡыргаратә сахьаныҟәақәа ҳгәы ааԥырҵәома ҳҳәо иҟалеит. Ателевизор аҿоукыр - аӡыргара, асоциалтә ҳақәа аауртыр - аӡыргара.
Изиным акгьы ыҟам, аха абраҟа игәасҭеит уаанӡа аӡәгьы ихы иаимырхәоз атенденциақәа цәырҵуа иашалагаз. Иахьатәи аиҭалхратә кампаниаҿы акандидат Леонид Ӡаԥшьба инамыцхәны агитациа злаҟаимҵо ала, исҳәарц сылшоит аӡыргараҿы еиндаҭло Аслан Бжьаниеи Адгәыр Арӡынбеи рыштабқәа роуп ҳәа.
Авидеоӡыргарақәа рҿы идырцәажәо еиҳарак ирҳәо "ари амҩа иашахь ҳкылигоит, сара игәра згоит, дуаҩ бзиоуп" ауп. Шамаха иаҳбом акандидат ипрограмма аҟынтә цәаҳәак аалхны иахцәажәаны иӡырырго.
Абарҭқәа рыдагьы, асоциалтә ҳақәа рҿы ицәырҵуа иалагеит напеинҟьара мацарала еиҿкаау аӡыргара. Урҭ асахьаныҟәақәа рҿы аштабқәа иаадырԥшуеит кәапеишәа уааԥысрала иҭәу азали анапеинҟьабжьқәеи.
Уажәшьҭа идыр, ҳабжьы заҳҭо еиҳа иӷәӷәаны рнапы ззеинырҟьо иоума? Аӡыргаҩцәа еицлабны азал аҿы шаҟаҩ алхыҩцәа тәоу азы ацифрақәа аҵарыҩуеит иқәдыргыло анапеинҟьабжьқәа рыҵаҟа, игәырӷьоит, аибашьра ҳанаиааиз уажәакәушәа.
Адунеи аҿы агәыргьын вирус (акоронавирус) аҽацәыхьчаразы амҩақәа рыԥшаара ианаҿу, аԥҭекақәа рҿы аҿкы аҽацәыхьчаразы асабрадақәа анузымԥшаауа, абыргцәа адәахьы шәдәылымҵын, аҿкы шәкьысыр алшоит ҳәа аиҳабыра абжьгарақәа аныҟарҵо аамҭазы, иаҳбозеи ҳара? Аштабқәа иҳадыргало анапеинҟьаратә ӡыргарақәа иаадырԥшуеит акандидатцәа ақәыԥшцәа инадыркны абыргцәа рҟынӡа еизганы аполитикатә бенефисқәа шымҩаԥырго.
Иззеинаҳҟьозеи ҳнапы? Акоррупциа ҳаиааины, ахархьуаа рсоциалтә ԥсҭазаара шьҭаҳхма? Иалаҳдыраауазеи макьана иалаҳхуа иҟаиҵараны иҟоу? Саҭамыз аха, аибашьра анцоз иҳаԥхьагылаз Владислав Арӡынбагьы арсҟак ҳнапы изеинаҳамҟьацызт. Иарбан политикатә хәмарроу имҩаԥысуа? Азалқәа рҿы еизаны "иӷәгәаны шәнапы еинышәҟьа" ҳәа ҿызҭуа Аԥсны инымхаӡои? Дара ракәӡами абжьааԥны "ҳаиҳабыра ҳрызныҟәгом" зҳәо?
Аштабқәа ирылоу ауаа акырынтә амчраҿы инеины ицахьеит. Иарбан нас алхыҩцәа напеинҟьарыла рхы зыржьо. Аӡыргаратә фото-видео напеинҟьартә сахьақәа рҿы игәаҳҭоит азал аҿы итәоу еиҳарк иаҳбац шракәу. Афанатцәа акандидатцәа ахьцо турнеҵас ирыцуп анапеинҟьарақәа ршоу-программа арџьбаразы, адгылаҩцәа рхыԥхьаӡара шырацәоу аарԥшразы.
Макьана алхрақәа мҩаԥымсыц, макьанагьы еилкаам иаиааиуа акандидат иалихраны иҟоу амҩа, еилкаам азинтә ҳәынҭқарра ашьақәыргылара игәы иҭоу иҭаму. Ус анакәха, избан анапеинҟьарақәа рыла алхыҩцәа рыжәҩа зҭырҟьо? Ари аҩыза аӡыргаратә цәаҳәа иаанарԥшуеит ишыҟам иӡырыргаша хра злоу аполитикатә программақәа, убри аҟынтә анапеинҟьарақәа абжьқәа рнаҭарашәа днарбозар акәхап аштабқәа рҿы қьырала аӡыргаразы усура иргаз.
Аҽаҩра макьана иҭагалам, кәапеишәа иҭәу азалқәа ирыҩнатәоу даҽа ԥыҭраамҭак ашьҭахь, ишыҟарҵалац еиԥш, "аҳәынҭқар дықәгатәуп" ҳәа аиҳабыра рыҩны иаадгыларгьы ауеит. Усҟан иахьатәи анапеинҟьабжьқәа атрышә абжьахьы ииасыргьы алшоит.
Изӡаӡом аӡыргаратә напеинҟьаратә нҵамҭақәа шгәыԥҵәагахаз. Иҳаҩсхьоу аамҭа саԥшны исҳәозар, хәажәкыра 22 рышьҭахь ҳапроблемақәа шмаҷхо азы сгәыӷрақәа рацәам. Анапеинҟьарақәа санрыхәаԥшуа, ажәлар рхы шыржьо сгәы азҩоит. Урҭ уажәы зхы иазырхәо аполитикцәа, знык рҭыԥ аҿы изнеир, анапеинҟьаҩцәа аархадыршҭышт. Ҳхы ҳжьеит азоуп аибашьра ашьҭахьтәи ҳаԥсҭазаараҿы ҽаԥарак аԥара зҳалымшаз.
P.S. Иаха аԥсуа телехәаԥшраҿы имҩаԥысуан акандидатцәа злахәыз аполитикатә шоу. Ианалагоз рыхҩык ыҟан. Руаӡәы Леонид Ӡаԥшьба аефир алагамҭазы астудиа аанижьит. Ашьҭахь асоциалтә ҳақәа рҿы ицәырҵыз аудиоҳәамҭа ишаҳнарбо ала, адебатқәа рҿы иара даанхар "ицәажәара згәабзиара уашәшәыроу акандидат Бжьаниа ааха инаҭар алшоит" ҳәа иԥхьаӡеит. Адебатқәа рҿы инхаз Арӡынбеи Бжьаниеи сааҭки бжаки инарзынаԥшуа иалацәажәон ииасхьоу аамҭа, уаҵәтәи амш иазыркыз зынӡа имаҷӡоуп. Иҟамызт апрограмматә еиндаҭлара.
Иҟамзар, рхала уи ӡыррымгазар, ус анакәха ицәырырго рымам. Сааҭки бжаки астудиа аҩнуҵҟа ицон урысшәала аҽԥныҳәа еибызҳәоз акандидатцәа реиндаҭала. Иалаҳхуада ҳара? Урыстәыла ахада иакәу, Аԥсны ахада иакәу? Рҩыџьагьы аԥсшәа рдыруеит, аха иахәҭаны ирымԥхьаӡеит зҵаарақәак ракәзаргьы, инагӡаны ҳәынҭқарратә бызшәала алацәажәара. Уи иаанарԥшуеит раԥхьаҟатәи русураҿы аԥсшәа ахархәара шамоуа.
Акы заҵәык, исҳәарц сылшоит акандидатцәа рлексика ишацклаԥшуаз, аҳәынҵәеигәыдҭәалара амҩала ишымцаз. Уигьы акы иаԥсоуп алхравирус аамҭазы.
Аҳәара уадаҩуп турк ала ихыркәшахар алшоит ҳәа Аԥсны ахада иалхрақәа. Хәажәкыра 22 руха раԥхьатәи алҵшәақәа ҳзыԥшызаауеит, ари азҵаара аҭак усҟан ауп ианҳауа.
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Есма Ҭодуаԥҳа, Sputnik
Тҟәарчал араион, Бедиа ақыҭа ииз Наҭелла Џьынџьал дхәыҷызар аахыс анхашәатә бзазара далааӡан. Лара лаби лаб иашьеи Аџыри Мышәи Џьынџьалаа зыхьӡи зыжәлеи еидкыланы ирҳәоз ауаа иреиуан, Нхыҵи Аахыҵи шьхала иахьымныҟәацыз ыҟамызт, ақәыларақәа ирылахәын, ишәарыцон.
"Саб Аџыр ихьӡын. Аџыри Мышәи аишьцәа ракәын. Ҽыла иныҟәон, қәылара ицон, аҽқәа ааргон. Усҟан аҽқәа пату рықәын. Дара есымша ԥсыуа маҭәала еилаҳәан, рыхҭарԥақәа рхаршәны. Абарҭ анхамҩа усгьы иаҿын. Усҟан даҽакала иҟан, даҽа гьамак аман. Ауааҳә ҟарҵон. Амхы иҭагыланы ианырашәоз ашәа ҳәо, абри аџьабаа змо акы акәны акәымкәа, рыԥсы аларшьозшәа акәын ишазыҟаз. Убри иаҳбаз ауп ҳаргьы иахьа иааҳго", – ҳәа еиҭалҳәоит Наҭелла, луҭра далсны днеиуа, лаарыхрақәа лнапы налыршьуа.
Лара аҭаацәара даналала нахысгьы лыԥшәма Пиотр Џьапуеи лареи Тҟәарчал ақыҭан рхатә џьабаала анхара напы адыркит. Урҭ ирааӡеит хәҩык ахшареи зежәҩык амоҭацәеи. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра ашьҭахь, рынхара зегьы аныблы, Тҟәарчал иқәҵын, иахьа иахьынхо Бабышьира иааит. Араҟагьы ҿыц анхара иалагеит, ирымоу зегьы дара рнапала иҟарҵаз ауп, рхатә џьабаа мацарала, адгьыл ақәаарыхрала рхы-рыхшара рааӡеит.
Наҭелла луҭраҿы иҟам ҳәа акы ыҟам: ҳзышьцылоу анаша, апомидор инаркны, апырпыл, апатырџьан, ахәыл, апырпыл хаа, акырпыжә, ашьынка, аҟаб уҳәа, зеиуахк уҭаху афатә архаагақәа. Урҭ инарҷыдангьы сылаԥш иҵашәеит ауҭра иалагылаз, зыбӷьқәа џарџаруаз ҵиаак. Ари закәызеи ҳәа сахьҵааз, аҭаҭын ауп ҳәа салҳәеит.
"Абри аԥхьа абра ҳанаа анхара, иҳадырҵеит аҟаҵара, ақыҭа зегьы иҟарҵеит. Убас иҟалеит, агарҭа ҳмоуа. Уи ауҭраҭых шыҟабҵо еиԥш, абас ибрашәеит, ибцәаӷәеит, ибчалтит, еиҭабҳаит. Нас икнаҳан иҳарҩеит, ианҩа нахыс абас иаҳҷаҷуеит. Уи агәыр ыҟамзи абас, идуу, убри ала еихаԥсаны, иаҳҷаҷуеит. Нас иҳарҩеит, икнаҳҳаит, анаҩс аҭирахь ирысҭеит. Уи ашьҭахь иҟаҳамҵеижьҭеи акырҵуан. Уажәы абас цырақәак ауҭра иалеиҭаҳан иҟасҵеит, ауҭразы ибзиоуп иара", – ҳәа еиҭалҳәоит лара.
Ауҭраҭых инаҷыдангьы амх дугьы ҟаҵаны ирымоуп, аџьықәреи аҟәыди ахьрызҳауа. Адгьыл заҟа бҭаху ыҟоуп, иузыҟаҵозар лҳәоит лара. Наҭелла Џьынџьал ишазгәалҭо ала, лара лзын аарыхра ааԥсароуп ҳәа лызҳәом, уимоу акы данаҿым ауп лгәы ианазымчҳауагьы. Иаалрыхуа акәзар, лхазы мацара акәым, лҭаацәа зегьы ирхьылгӡоит, ақалақьқәа рахь ирзылшьҭуеит, лгәылацәа ракәзар, урҭ рыда схала стәаны иагьысзыфом лҳәоит.
Лыҩцараҟны уажәнатә иалыркхьоу аӡынтәи аҵәахқәа ахы убар, аҵыхәа узымбо иҭәуп. Иара убас ақыҭанхаҩ нага ишиҷыдаҟазшьоу еиԥш лыҩнаҭа ахш-харҵәы агым. Иара уигьы ашә рҩаны аӡын азы иахьылҵәахуа адагьы, ашә-аӡагьы аркқәа ирыланы сылаԥш иҵашәеит.
Уи шыҟалҵо атәгьы сзеиҭалҳәеит абас:
"Ашә аӡа абас иара злахысхыз аӡы ала еиҵаҵаны, аџьыкхыш агьамала инаҭаны абас иасыркуеит. Ашә рҩа усгьы иҟаҳҵоит, абригьы абас. Аибашьраангьы абри ҳаарыхра иҟаҳҵоз ала акәын ҳазланхоз, аӡәы акы иҭаххаргьы ҳаицхыраауан, уажәгьы ак ҟаларгьы, абри ҳхала ҳтәаны иаҳфаӡом, схала сара сыгәгьы иаҭахӡам, аӡәы акы иҭахума, зегьы сызрыхьӡандаз ҳәоуп сшыҟоу. Нас сара иҿыцу акы ахәыцрагьы бзиа избоит, схатә гьамала. Уажәы акониак иарҭо архаагақәагьы аарыхны, уигьы снапала иҟасҵоит. Ажәакала, иҳалшо ала ҳанхоит", – ҳәа еиҭалҳәоит лара, аибашьраантәи ауадаҩрақәа уажәгьы лхы-лгәы ишҭоу мҩашьо.
Лашҭа акәытқәеи ашәишәиқәеи рыла иҭәуп. Урҭ ирыцуп акәатақәагь, ачақәагьы. Ачақәа лмаҭа Алмас Џьапуа иоуп иаазгаз лҳәоит, убри иара азҿлымҳара иоун, рааӡара далагеит ҳәа ҳалҳәеит. Ажәакала, ақыҭанхамҩа агьама лара лмаҭацәагьы ишьҭыркааит.
Зхатә џьабаала инхо аҭаацәара ауадаҩрақәагьы маҷымкәа ирымам, аха уи рындырԥшӡом, акы ҳагуп ҳәагьы рҳәом, ргәы аартуп, доуҳалагьы ибеиоуп. Ари анҵамҭак алагьы иузҳәом урҭ рнапы злаку аусхкқәа зегьы.
Ҳаицәажәараан Наҭелла исзеиҭалҳәеит имаҷымкәа ажәытә ажәабжь ссирқәагьы. Лара лыбаҩ ҷыда шыҟоу ала, алаф азгьы лыбз хуп. Изыхәҭоу лафла дзыԥсоугьы иалҳәоит, ажәа азы хара ицо лакәым. Лыҩнаҭа иаҭаауа зегьы напы рҭәыла ишоулышьҭуа еиԥш, саргьы, ишысымуазгьы, напыда сылмышьҭит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Есма Ҭодуаԥҳа, Sputnik
Ақыҭа ԥсҭазаареи ақалақь ԥсҭазаареи шеиԥшым ззымдыруада. Ииашам аҳәара акы аасҭа егьи иаҳа имариоуп ҳәа. Уигьы егьигьы ауаҩы иџьабаа рыдзароуп.
Актәи аҟны ихадароу адгьыл анапы адкылара акәзар, аҩбатәи аҿы хшыҩла аусура уаамҭа зегь азкызароуп. Убри аан иазгәаҭатәуп, ҭыԥк аҟны итәаны аусура аасҭа, махәҿалатәи аусура ауаҩы игәабзиара иаҳа ишазеиӷьу. Имаӡам ақыҭаҟны зегьы анхара шрылымшо еиԥш, ақалақь ԥсҭазаара иацу аӷьал-пал ззымчҳауагьы рацәоуп. Ақалақь иашьцылам, уи аԥсҭазаара анаалашьа иақәымшәаз длалаӡ дцаргьы ауеит.
Ақыҭанхамҩа аԥсҭазаара атәы далацәажәо, Уаҭҳара ақыҭанхаҩ, 86 шықәса зхыҵуа Ира Қапԥҳа-Аиба ақыҭаҿы лыԥсҭазаара ашықәсқәа еидкыланы, уажәы ақыҭаҿы анкьеиԥш аџьабаа рбаӡом лҳәоит.
"Ақыҭа мариоума, есымша акы уаҿызароуп, унхарц азы аус уулароуп, ухандеилароуп: ужә, укәты, ушәишәи, акәҷар – урҭ зегьы урхылаԥшлароуп, хазы адгьыл укызароуп, ууҭра-сыҭра. Ари иҟаланы уаԥхьа ианықәу зегьы бзиа иаҳбоит, аха иҟабымҵар кыр ҟалома?! Сара сакәзар, абыржә ақалақь ахь сган сынбырхаргьы амалаҳәагьы иагьысҭахым. Аҷкәынцәа, аҭацацәа – зегьы аус руеит. Ари аҩны иҟоу аҷкәынгьы аус иуеит. Аусурантәи данаалак ибырҟаҵои, уа дааԥсоит. Иахьынӡаҳалшо ҳрывагылоуп", – ҳәа азгәалҭоит.
Ира Қапԥҳа ишылҳәо ала, лара данқәыԥшыз аамҭақәа рзы амал имоуп ҳәа ззырҳәоз ҩ-цак рызна аԥш зызгылаз, арахә-хы рацәаны измаз, абаҳча ааӡаны изызгылаз иакәын.
Наԥшыхақә уанынаԥшуа аԥсуа қыҭақәа рыԥсабара аԥшӡара уаналаԥшуа, џьанаҭ ҭыԥуп уҳәоит, аха уаҟа инхо рзы ауадаҩрақәа маҷым. Сара сахьныҟәахьоу ақыҭақәа рҟны, анхацәа сахьразҵаауа, раԥхьа иргыланы зегьы ирҳәо уадаҩрас ирымоу ҳәа, аӡы аҟамзаароуп, иара убас амҩақәеи. Сара сзын иџьашьахәын, иагьгачамкран, аӡырыжәтә змамкәа, иаазхәо ақыҭауаа шыҟоу ансаҳа. Аԥсны аҟарагьы аӡы-цқьақәа змам атәылақәа ак ҟарҵахьеит (акы аҟынгьы иҟоума!). Аӡымҩангагатә цәаҳәақәа қыҭақәак рҟынӡа рнагара уаҳа изыҟамлеит, мҩабжара ишышьҭаз иаанхеит.
"Сара санааигьы абра аӡы рымаӡамызт, Аҭәадоу ҳцаны иааҳгон, аԥҳалқәа рыла ҳцаны иааҳгон. Жәа-литрак аӡы зкуаз аԥҳал саҵаланы иаазгон, абас сыжәҩа иқәыргыланы. Усҟан схәыҷымзи, саргьы сҭацамзи, сышнеиуа еиҳабык дысԥылар, амни сыԥҳал саҵыҵны иргыланы, схы ларҟәны сааскьаны снагылон, амҩа исҭон, иаԥхьа сиасӡомызт. Нас аԥсшәа ансеиҳәалак ашьҭахь, днасыцхрааны ишьҭыхны инасиркуеит, дырҩегь сымҩа иацысҵон. Нас усҟан ҳзыҩназ аҩнқәа уажә еиԥш иабаҟаз. Анышәаԥшь, абри иҟаԥшьшәа иҟамзи, нас аҽ-уац, ацемент, абас-абас еилырхны, нас абас ишышны иҟамзи абыцқәа рыла, ирыбжьаҳшьуан, иаҳшьыхуан. Абри аҩны абас снапала иҟасҵеит. Нас аҳашҳа ааҳгон, акьыр еиԥш ипашәӡа иҟан, убри нахьшьны иаҳшәуан, ихәаԥштәылашәа иҟалон. Уажәы абарҭ зегьы иҟоу, аҩнқәа ӷьазӷьазуа идыргылоит, иббоит, ҽырбагоуп изҿу. Аҿар зегь ықәҵхьеит, зегьы ақалақь аҿы аусқәа руеит. Иаауеит асабша, амҽыша, сабша-мҽышала узынхаӡом", – ҳәа лажәа иацылҵоит лара.
Ақыҭанхамҩа арҿиаразы аҭагылазаашьақәа аԥҵазар, аҿар ықәымҵразы ашколқәа ҳаамҭа иақәшәо еиқәыршәазар, ауаҩы ақалақь аҟны аус иуазаргьы уи ԥырхагоуп узҳәом. Амҩа аныҟала, уцага-уаага аныҟала, уеизгьы-уеизгьы ақыҭа аҟынтәи ақалақь ахь ацәырҵразы сааҭк еиҳаны уагом, Урыстәыла иҟоу идуу ақалақьқәа ирыҿурԥшузар, ауаа аметроқәа сааҭк-ҩ-сааҭкгьы ирҭоуп русурҭа ҭыԥ ахь инеиразы.
Ана-ара иуаҳауа, ақыҭауаа рхатәы мчала иҟарҵо аргыларақәа, ҳәарада, угәы иамыхәар залшом. Иаҳҳәап, Кәтол ақыҭа ампыласырҭатә ҭыԥ иаҿуп дара ақыҭанхацәа рымчқәа рыла, Уаҭҳара акәзаргьы убас еиԥш ихацдыркит анапылампыл асырҭазы ашкол иамоу аспорттә хыбра аиҭашьақәыргылара. Аха уи зегьы ӡыгмацәазк амшын иӡаашәалаз иаҩызоуп.
Ҳара ҳбызшәеи, ҳҵасқәеи, ҳқьабзқәеи еиқәырханы иаазго ақыҭа ауп. Аҳәынҭқарра уи хылаԥшра анамҭакәа еиқәырхашьа зыҟалом. Уимоу, иахьатәи аҭагылазаашьаҿы, COVID-19 ҳазҭанаргылаз атәы уҳәозар, ақыҭанхамҩа хеиқәырхагас иаҳзыҟаларгьы ҟалоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
"Атуризм азы аминистрра аҟынтәи аԥҟарақәа ҳзаарышьҭит ф-пунктк рыла ишьақәгылоуп. Уаҟа иаҳәоит асабрадақәа, анапҭарԥақәа ныҟәаҳгар шакәу, насгьы ацқьара аԥҟарақәа ишрыцклаԥштәу, аекскурсиа амҩаԥгаҩ COVID-19 асимптомқәа аԥсшьаҩы иныибаалар амедицинатә усҳәарҭахь днаигар шаҭаху, аҭакԥхықәра ду ааирԥшыр шакәу. Сгәаанагарала, урҭ аԥҟарақәа рҿы иаҳзынамыгӡо ҳәа акгьы анӡам. Ачымазара ҿкы адунеи зегьы иалаҵәаз ауп, иҳамчу –хәыҷык акрычҳара аарԥшроуп", - лҳәеит Гәымԥҳа.
Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит: