Portada de poema
v
Published on: Mar 4, 2016
Transcripts - Portada de poema
-
1.
USAC/EFPEM/FRMT.TACTIC A. V.Docente: Sebastian Si PopCurso: Gramatica Maya IITrabajo: Literatura infantilAlumna : Blanca Esmeralda Rodríguez Xitumul de C.Carne: 200420157Fecha: 6 de septiembre de 2008.
-
2.
INTRODUCCIÓN El siguiente poemario infantil lo escribí una parte haciendo memoria de mi Infancia y la otra parte es de mi imaginación al mismo tiempo la observación de la forma que los niños juegan en la escuela y de la expresión de sus rostro al realizar sus juegos y del comentarioque hacen al finalizar sus actividades escolares. 2
-
3.
INDICE PáginaObjetivos--------------------------------------------------------------------------- 4Ri nuqaaw ----------------------------------------------------------------------- 5Ri nuchuu ----------------------------------------------------------------------- 5Ri waak’ ----------------------------------------------------------------------- 5Ri wetz’ab’a’l ---------------------------------------------------------------------- 6Ri nume’s ------------------------------------------------------------------------ 6Ri wochoo ------------------------------------------------------------------------ 7Ri nuch’aat ------------------------------------------------------------------------ 7Ri nutz’i’ ------------------------------------------------------------------------- 8Ri nukomoon ----------------------------------------------------------------------- 8Nu aab’ ------------------------------------------------------------------------ 8Ri chaak ------------------------------------------------------------------------- 9Ri xajab’ ------------------------------------------------------------------------- 9K’o jun nuxb’aal ------------------------------------------------------------------- 10Ri nutijoneel ------------------------------------------------------------------------ 10Ri nutijob’aal ----------------------------------------------------------------------- 10Ri b’och’b’o’l ----------------------------------------------------------------------- 10Ri k’ayib’aal ------------------------------------------------------------------------ 11Ri numaam ------------------------------------------------------------------------- 11Ri k’uum --- ----------------------------------------------------------------------- 11Ri jab’ -------------------------------------------------------------------------- 12E wa jun nuchee’ b’ara ---------------------------------------------------------- 12Ri uk’ -------------------------------------------------------------------------- 13Tob’ in ch’uti’n --------------------------------------------------------------------- 13Recomendaciones --------------------------------------------------------------- 14Conclusió --------------------------------------------------------------------------- 15 3
-
4.
Objetivos:• Insentivar a los niños en la escucha atenta de la literatura infantil por medio de la poesía en el iidoma maya.• Que el niño se deleite en la lectura atraves de la poesía en el idioma maya.Rayb’aal:• Kaqatijoj ri ch’uti’q re ri ilonik re ri chomilaaj tziij pa ruch’ateem mayab’.• E ri ilonik re ri chomilaaj tziij kuya ki’kotemaal chike ri ch’uti’q pa ri jonik re ruch’ateem. 4
-
5.
1. Ri nuqaawLi k’ax kin-na’ ri nuqaaw,Ma ire lik k’ax xinuna’o,Ronojee ri xintz’onoj che, xuya chweLik na jinta xuk’ek’ej chwe.Taat we kinta laa ma k’o kwaj kanb’iij che laa:Lik kin-na’o ma laal jinta chi laa wuuk’,Lik kak’un chi nuk’u’x ronojee ri k’utunik laa,Yey wo’ora kankuxtaj laa, ruma ri xk’ut laa chwe.Taat na jinta chi k’ana nuch’a’teem cha’ kanyak q’iij laaMa lik xk’ut laa chwe ronojee ri utz,Lik na kasachta chi nuk’u’x echiri’ xb’iij laa chwe:Alii lik cha chajij a wiib’ cha’ na jinta kak’ulumaaj.Taat lik kantyoxij che laa,ronojee ri pixab’anik xya laa kan chwe.Waq’iij lik kantz’onoj che ri ajaaw kuya nuchuq’ab’Ma na kwaj taj kasach ronoje ri b’ano’on xk’ut kan laa kan chwe.Jela’ k’uri’ ruuk’ qab’ano’n kankuxtaj laa ruuk’ wa jun chomilaaj tziij. 2. Ri nuchuuLik kwaj kinmaj ronojee ru b’inik ri nuchuu,Ma ire lik nim uk’u’x kuk’ konjee ri winaq.Echiri’ kopon juna tikaweex,lik kuya uyaa’, lik utz uk’u’x chike konojee.Naan e wa jun q’iij, kwaj kanyak q’iij laa,Ruuk’ wa keb’ ch’a’teem:Chinuwach ri in lik at choom,Ma lik kanato yey lik kanachajijTob’ lik kinxi’ij wiib’ lik laal k’o laa chinutzaal,E uwari’che lik quus la nuwaram kapetik.Kankuxtaj laa ronojee q’iij,yey lik kinb’isonik we laal na jinta laa wuk’. 3. Ri waak’K’o jun waak’ lik choomLik choom ri waak’, ma kuya nusaqmolob’ 5
-
6.
Lik choom ri waak’, ma lik kuch’ab’eej ri raalLik kinki’kotik xa rumaa wa jun waak’.Lik choom la riij ri waak’Lik na jinta juna ak’ jela’ pacha’ ri wi’inMa ri waak’ na jinta b’iis ruuk’,Ma ri waak’ lik k’o ruuk’ la raal.Na kwajta kinch’ob’ raqan we kakam ri nuwaak’,Na kwajta kinch’ob’ raqan we kasach, ri waak’,¿Na ruk’ k’uri’ kinetz’an wii?, ¿na kuya k’uri ri nusaqmolob’?Xew ri waak’, xew ire k’o wuuk’,Uwari’che lik kanchajij ko ri waak’. 4. Ri wetz’ab’a’lK’o juun wetz’ab’a’l lik chom koqYey ronojee q’ijj kinetz’an ruuk’E wa jun wetz’ab’al lik kanchajijMa lik kinetz’an ruuk’.Lik k’ax kin-na’ ri wetz’ab’al,ma e xusipaaj ri nuqaaw chwe,yey kik chom koq ma lik ka witz’wotik,pacha’ juna tz’ikin echiri’ kab’ixonik.Lik choom katzu’n ri nuwetz’ab’al,lik kaq’ pacha’ ri kik’,yey lik rax pacha’ ri uxaaq chee’Lik kanchajiij cha’ jinta kuk’ulumaaj. 5. Ri nume’sLik choom ko ri nume’s,lik qus kan-na’o echiri’ kanchapo,Lik b’uyu’y la riij, lik miq’in la riijE uwari’che lik kanq’aluuj ri nume’s.E ri nume’s lik kutij kexu,Yey lik koq’ik we kanyata uwaaNa kanch’ayta ri nume’s ma kuchap ch’ooNa kanch’ayta ri nume’s, ma wachb’iil pa wochoo.Lik koq’ ri nume’s we kinya kanoqLik koq’ ri nume’s we jinta uwaaUwari’che lik kinya uwaa, 6
-
7.
Uwari’che lik kanchajij. 6. Ri wochooNa jinta junaa ja pacha’ ri wi’in,Na jinta juna ja lik nim pacha’ ri wi’in,Ri wochoo lik choom katzu’nikMa e ri nuqaaw x’anaw re.Lik nim ri wochoo ma k’o k’olib’al re ronoje ri b’itaqsa’ch chupaa,Pa taq wuqub’ q’iij konoje ri watz keb’opon ruk’ ri nuchuu,Pa taq wuqub’ q’iij ri nuchuu ku kamisaaj ak’ rumaa ri watzUwari’che lik kanwoy’ej wa juun q’iij rumaa lik k’o kaqatijo.Lik choom ko ri wochoo,ma keb’ok konojee ri watz’ yey ri wikaq chupaa,E ri nuqaaw lik kuch’ob’ raqan ronojee ri chaak ku’ano,Ma reta’aam ruk’u’x ri nuchuu lik niim.Ma ri nuchuu lik k’ax keb’una’ la raalyey lik keb’uroy’ej ruuk’ joch’ owe b’iq’b’al kiwaaChupaa ri wochoo keb’ok uk’iyal tikaweexma lik niim upaa yey lik choom xu’an ri nuqaaw che. 7. Ri nuch’aatK’o jun nuch’aat lik na kanyata kan k’enoqMa puwi’ ri nuch’aat xink’iy lo wi,Yey na jinta junaa ch’aat pacha’ ri wi’in,Ma chwa ri nuch’aat lik quus ri waram.Chwa ri nuch’aat ik’owinaq ri uwa’al nuwachChwa ri nuch’aat e warnaq konoje ri wetz’b’alNa jinta junaa ch’aat pacha’ ri wi’inMa nuqaaw xew ri wi’in xu’ano.E ri nuqaaw lik k’o una’ooj,K’o una’oj, puwi’ ronojee ri ku’anoMa ire lik reta’aam u’anik ronojeeLik ku’an ronoje ri kajwax chi’ qochoo.E ri nuch’aat lik ko,ma tob’ in ti’oj kinuch’ijoTob’ oj ka’ib’ puwi’ lik kojuch’ijo,Maltyox che ri nuqaaw rumaa ri ch’aat xusipaj chwe. 7
-
8.
8. Ri nutz’i’Lik choom kanwil ri nutz’i’,Echiri’ lik kumees rujee’.Lik weta’aam sa’ ri karajEchiri’ kinuch’ab’eej.Tob’ na kanch’ab’ejta ri nutz’i’Ire lik karaj katerej chwij,Tob’ kinyoq’o na kinuya’ta kan k’enoqLik reta’aam china ri rajaw.Lik kinb’isonik we ri nutz’i’ na jinta wuuk’Ma kanch’ob’ raqan ri in na kinrajta chik.Echiri’ k’o ri nutz’i’Lik kinetz’an ruuk’ ma lik kuya nutze’. 9. Ri nukomoonSamiyel xik’aaj rub’ii ri nukomoonSamiyel xik’aaj xkikoj kan ri qati’ qamam cheRumaa ronojee ri b’ano’n jela’ xkikoj cheRumaa ri xajawem xki’an lo ojertan.E xutzijoj lo ri’ ri numaam chweRonojee ri tzijob’al re nukomoonRonojee ri xajawem, wa’im, ri nimaq’iij, ka ki’an waraa,lik k’o ke’ela wi, che ri qati’ qamaam.Ri nukomoon lik k’o ub’eyomaliilchwa ri uwachuleewe ri b’eyomaliil re ri qati’ qamaame ri pixb’anik, yey ronojee ri kina’ooj xkiya kan chiqe. 10. Nu-aab’K’o jun aab’ chi’ wochoo,Jun aab’ re ojeer,Jun aab’ re k’a’am,Yey e jun q’ee’l laj aab’.Echiri’ in ch’uti’n xinb’aqab’ob’ lo chupaaLik xinoq’ lo rumaa la’ 8
-
9.
Rumaa ri k’ax xu’an ru tza’m nuwiijRuuk’ ta k’u ri la’ lik kwaj kan mees wib’ chupaa.Echiri’ lik kab’ukb’utikLik kwaj kinmees wib’ chupaa ri aab’,Ma ruuk’ la’ kajor kan ri nuwulewaluwari’che lik kwaj kinmees wiib’ chupaa ri aab’. 11. Ri chaakRi nuqaaw ronojee aniim ke’ek pa chaakYey k’o q’iij kinuk’am b’ii, yey k’o q’iij kinuk’am tub’iEchiri’ kinuk’am b’ii lik kinki’kotik,Ma weta’am we ka k’iis ri chaak kuya numeyo.E ri nuchuu lik kutzukuj qab’iq’b’al qawaaYey we k’o raak’, e qawa’im ri’,Ma reta’am qach’akom chikYey ri’in lik ki’kot ruma la’,Ma lik k’o ka qatijo. 12. Ri xajab’Lik kantze’eej echiri’ kak’un chinuk’u’x ronojee ri nupi’saalEchiri’ in ch’uti’n lik choom kinwil ri xajab’ num,We re ri nuchuu owe re ri nuqaaw,Tob’ china re, ri in kinju’ ri waqan chupaa.Ma lik kwaj kankoj ruxajab’ ri nuchuu,ma jela’ kanch’ob’ raqan¡in jela’ pacha ri nuchuu!¡lik in nim chik!Tob’ ri nuchuu owe ri nuqaawkape royowaal wuuk’,ruma kinkoj ru xajab’ri in kinok ta iil che.Lik kwaaj kankoj ri xajab’ma jela’ kinch’ob’ raqan in jela’ pacha’ri nuchuu owe ri nuqaaw,wo’ora xa kintze’eej ronojee ri xin’ano.Echiri kinwil ri xajab’ re ri nuchuuKinpaj ri waqan ruuk’, ma lik kwaj kink’iy taancha’ kinriq nuchaak 9
-
10.
re kinloq’ uxajab’ ri nuchuu. 13. K’o jun nuxb’aalK’o jun nuxb’al lik k’ax kin-naoMa lik kunuto’o ruuk’ ri nutijoniikWe jinta numeyo, kuya numeyoLik kunuchajiij tob’ tzel kanwilo,Xaq ne e la’ k’o wuuk’.E wa jun nuxb’aal lik utz uk’u’x wuuk’echiri’ kinb’isonik lik kutz’onoj chwe sa’ k’ax chwe,lik kachakunik xa wuma ri in,uwari’che lik kankuxtaj tob’ na jinta chi wuuk’.Lik k’ax kin-na’ ri nuxb’aal,Lik kinki’kot ruma kinuchajiij,Kin maltyoxij che ri nuxb’aalronoje ri utz xu’an chwe. 14. Ri nutijoneelNa kasachta chi nuk’u’x ri nab’ee nutijoneel,wa juun tijoneel lik utz uk’u’x kuk’ konojee,ma ri k’utunik xuya chaqe lik kamajtaj usuuk’,lik xetz’an quuk’ yey na xojuch’ay taj.Ri nutijoneel lik xuk’ut b’iix chweRonojee ri tijonik xuya chwe,Xuya ruk’ ronojee uk’u’x,E uwari’che lik kankuxtaj waq’iij. 15. Ri nutijob’aalLik choom ri nutijob’aalMa lik nim yey k’o kotz’i’j chwach,lik utz re etz’aneemma k’o uk’iyal ch’ich’ re etz’aneem chwach.Lik kinetz’an kuk’ ri wachb’iilYey lik kojki’kot rumaa ri ch’ich’ re etz’aneemMa chiqocho na jinta junaa etz’anemb’aal jela’.E uwari’che lik kinetz’an pa ri tijob’al kuuk’ ri wachab’iil. 10
-
11.
16. Ri b’och’b’o’lLik quus ri b’och’b’o’l,we lik k’o ik che,we k’o ub’aq’ k’uum ruuk’,lik quus kaqatijo.E ri nuchuu lik ku’an ri b’och’b’o’l,Ma re ku k’ayij pa k’ayib’al.E ri winaq lik quus kakina’o,Keta’aam chik janipaa kopon ri nuchuuwe anim owe b’enaq q’iij ire, koponik. 17. Ri k’ayib’alEchiri’ in ch’uti’n,Lik kacha’ nuk’u’x cheKinetz’an re k’ayiij pa k’ayib’al,Jela’ kin’an uk’iyal uwach k’ayiij, ruuk’ rulew.Kin’an katamal, sub’, waa,Yey ronojee ri kin’ano kin’an ruuk’ ulew.Kinjok’ rulew re kapeKinjok’ rulew re nuq’oor.Yey kinpuq’ ruleewre kin’an joch’ che.yey ronojee wa’ lik xinuto’o,re u’anik ri chaak pa ri kosino.Jela’ xinmaj ukojik waaTob’ ri nuchuu xinoyoq’oLik xin maj ronojeerumaa ri etz’aneem. 18. Ri numaamLik k’ax kinna’ ri numaamTob’ na jinta chi wuuk’Lik kan kuxtajRumaa ri pixb’anik xuya kan chwe.E ri numaam lik xu k’ut kan chwe 11
-
12.
Ronojee ri ub’eyomaliil ruwach uleewMa xub’iij kan chwee ri at cha k’ama’ ri nub’ee. 19. Ri k’uumPa ju jun xeb’el lo ri k’uumE ri xintik ruuk’ ri numaamYey na jinta junoq xkamikMa ri numaam lik xu chajij.Lik quus ri k’uum echiri’ lo’y,Lik quus ri k’uum ruuk’ pix yey ruuk’ ik,Lik quus ri k’uum echiri’ ri’j,Lik quus kaqatij ri k’uum ruuk’ kaab’. 20. Ri jab’Lik joro’r kin-na’ ri q’iijEchiri k’o jab’,Lik choom ri jab’ katzaq loqMa lik kaqaaj qaya’ re ri qatiko’n.Echiri’ kaqatik ri qab’ix lik kaqoyo’eej ri jab’Ma ri ab’iix lik katzajin uchi’,Yey lik karaj uyaa’Ma we jinta uyaa’ kakamik.Lik kaqaaj ri jab’ re ri qatiko’n,Lik kaqaaj ri jab’ re ri qab’iix,Ma lik joro’r ri q’iijYey lik utz kojuxlanik.Lik choom ri jab’ echiri’ katzaq lo ri saqb’ach,Ma lik utz kojetz’an ruuk’ echiri’ qamolo,Lik kaqetz’ab’eej ri xoq’o’l echiri’ kik’ow ri jab’,Lik kojetz’an chupaa ri xoq’o’l yey lik kojki’kot rumaa ri jab’. 21. E wa jun nuchee’ b’araLik choom ko kinwil wa jun nuche’,ma kin’an nukawayu che,lik na jinta junaa kawayuPacha’ ri wi’in. 12
-
13.
Lik na jinta junaa kawayu pacha’ ri wi’inma na kak’aqanta k’enoq,lik manxo ri nukawayu,Lik k’ax kinna’ ri nukawayu.Lik k’ax kin-na’ ri nukawayuma na k’ita rajil, yey na kawa’ tajri nukawayu na kukojta aqan,ma lik utz ko uk’u’x ri nukawayu. 22. Ri uk’Lik tzel kinwil ri uk’Ma ri nuchuu lik kinuyoq’orumaa ri uk’ k’o che ri nuwi’.Lik kub’iij chweXiya’ la wi’, chatatinoq,ma rumaa ri ch’ulLik k’o uk’ che rawi’. 23. Tob’ in ch’uti’nTob’ ne in ch’uti’n, kan’an ronoje ri ku’an ri jun nimMa ri nuchuu xinutaq che u’anik ruchaakRumaa ri k’ax xuk’ulumaj,E ri’in xin’an ronojee ri chaak pa kosino.Tob’ in k’o pa ri tijob’al,Ki’an nuk’ayiij pa ri k’ayib’al,ma ri in kintzukun reri b’iq’wal waa.Jela’ xeb’inwiil taq ri nuchaaq’Rumaa ri k’ax xutiij ri nuchuu,In ri xinkanaj kan chikiwach rikePacha’ in ri in kichuu. 13
-
14.
RECOMENDACIONES:• En la lectura de este poemario se recomienda que el docente domine bien la habilidad de la lectura en el idioma maya para que hayan buenos resultados en los niños.• Que los niños se expresen de acuerdo al mensaje de cada posía. PIXAB’ANIK:• E ri ilonik re ri chomilaaj tziij kaqapixb’aj ri tijoneel lik chirajawaxik wi lik ka ch’a’t saqil ri qach’ateem cha’ lik kakimaj ri tijoxelaab’ ub’xikiil ri chomilaaj tziij.• Konoje ri tijoxelaab’ lik chirajawaxik wi ka kib’iij ri chomilaaj tziij ruuk’ ronoje kik’u’x. 14
-
15.
CONCLUSION La poesía es una lectura que hace que el niño se deleite y recuerde sus travesuras en casa y en la escuela. Asi mismo se expresa y puede crear en el niño El interes de expresar sus sentimientos Por medio de la poesía. K’ISB’ALRE E ri chomilaaj tziij lik chirajawaxik wi Keb’aqatijoj ri ch’uti’q ruuk’ ri chomilaaj tziijMa ruuk’ wa ri ch’uti’n ku maj ri qach’ateem chi utz Yey kuresaj ri xi’inib’ che. 15