Sputnik, Саида Жьиԥҳа.
Ҩымш рыла ақырҭуа мпыҵахалаҩцәа ҳтәыла ахыи аҵыхәи рнапахьы иааргеит. Ишьақәгылеит Мрагыларатәии Мраҭашәаратәии афронтақәа. Аӷацәа рымчқәа аизырҳара иаҿын. Иҟан ашәарҭара ӷәӷәа, Краснодар атәылаҿацәи ҳареи ҳаимаздоз ҳашьхатә мҩақәа рнапахьы иааргоит ҳәа. Уи алыршахар, Нхыҵ-Кавказынтәи иҳауоз ацхыраара аанкылахон. Убри аҟнытә, аԥсуа ар ркомандаҟаҵаҩ Владислав Арӡынба адҵа ҟаиҵеит, Гагра араион ахақәиҭратә жәылара амҩаԥгаразы. Аибашьратә ԥышәа змамыз аԥсуа ҵеицәа рзы, уи раԥхьатәи аоперациахеит.
Гагратәи ахыхьчаратә цәаҳәа акомандаҟаҵаҩ Сергеи Дбар драԥхьагыланы, жьҭаара 2, 1992 шықәсазы, зықьҩык аԥсуа еибашьцәа Гагра араион аҭарцәразы ажәылара мҩаԥыргеит, дара рхыԥхьаӡараҿы дыҟан, Бзыԥҭа аҳаблан ииз иааӡаз 37 шықәса зхыҵуаз Ростислав Гьаргь-иԥа Кьетиагьы.
Аԥсны аџьынџьтәылатә еибашьра алагаанӡа, Ростислав Кьетиа иҭаацәа иманы дынхон Шәача ақалақь. Зыбзазара шьақәзыргылахьаз, зыхшара рааӡара ада уалԥшьа змамыз аԥсуа хаҵа, ихахьы изаагомызт, зныҭрыс, шықәсырацәалатәи иџьабаа нкажьны бџьарла иԥсадгьыл ахьчара иқәшәоит ҳәа.
"Аибашьра аналага амш аҽны, нанҳәа 14 рзы, Шәача ақалақь, сҩыза Лаврик Дашьелиеи сареи, даҽа қырҭуа хаҵаки аресторан аҟны ҳтәан. Ус, машьынак аангылан, хҩык агырцәа ҩҭыҵын, ҳганахь рҿаархеит. Сара саб игәараҭа ахьыҟоу Бзыԥҭа, ааигәа-сигәа ақырҭцәа ракәын инхоз аҟнытә, рбызшәа маҷк еилыскаауан. Руаӡәы, иҳадтәалаз дааидгылан қырҭшәала, (инормативтәым алексика ала аԥсуаа рзы даацәҳан) ус иҳәеит "Аԥсны аибашьра иалагеит, закәытә хақәиҭроузеи ирҭаху агәымхацәа"-ҳәа. Иаразнак Лаврик иахь ҿаасҭит аҳәызба шьҭых, ҳаргәыдлоит ҳәа. Аибарххара ҳалагоны еиԥш, иҳадтәалаз ақырҭуа ҳаимихит", — иҳәеит аибашьра атәы шиаҳаз игәаларшәо Ростислав Кьетиа.
Аресторан иандәылеибага, уи аамҭазы Шәачатәи ахәшәтәырҭаҿы ишьҭаз Ростислав иашьа Гарри иахь иҿынеихеит. Аха иара, аибашьра шалагаз иаҳаны дцахьан. Адырҩаҽны, зыԥсадгьыл азы згәы былуаз Ростислав, иҭаацәеи иусуреи ныжьны Аԥсныҟа даауеит.
"Нанҳәа 15 аҽны, Цандрыԥшь ақырҭуа десант анӡхыҵуаз ауп. Аха сара сахьӡеит аҳәаа аиасра. Иаразнак Бзыԥҭа снаӡаны, ашәарыцага шәақь аашьҭхы ақыҭсовет аҟны снеит. Араҟа Бзыԥаа ахацәа еизахьан, сашьцәагьы рыгәҭа иҟан", — еиҭеиҳәоит аветеран.
Абџьар змаз рхыԥхьаӡара зынӡа имаҷын, дара урҭгьы ашәарыцагақәа ракәын. Ростислав Ԥсахара аиҩхаа дыбжьаланы, аерман ахацәа, шәҳадгылома ҳәа дразҵаауа далагеит. Аха аӡәгьы изымгәаӷьит, амала ҩыџьа ашәақьқәа ирҭеит. Уи аҽны, Гагра, асасааирҭа "Украина" аҟныӡагьы инеизаап ҳаибашьцәа, аха изхыҵыз адесант ԥхьаҟа ирымшьҭит.
"Асасааирҭа "Украина" азааигәара раԥхьатәи аиҿахысра ҟалеит. Ҭарба ҷкәынакгьы даҳцәыршьит, иҳацыз Леонид Инал-иԥа дырхәит", — иҳәоит Ростислав.
Амчқәа ахьеиҟарамыз иахҟьаны, аԥсуаа Гагра иалҵит, уи алагьы, ахыхьчаратә цәаҳәа шьақәгылеит Ԥсахара ақыҭан.
"Атоннель ахьчаразы, 12-ҩык ҳаанрыжьит, аха ҩымш рышьҭахь, абџьар ҵәахны Бзыԥҭаҟа шәхынҳәы ҳәа иаҳзаарыцҳаит. Абџьар ҵәахышьа ҳамазма, усгьы ҳаизибархомызт. Еицқәаз иҳаӡбеит, Мамзышьхала ҳшынеибарку Бзыԥҭаҟа ҳалбаарц. Ҳара ҳамҩанызгоз дҳамамызт, убри аҟнытә амҩа ҳацәхҟьеит. Ҳшымгәыӷӡоз, машьыналаскгьы ааҳахьӡеит. Аерман ҭаацәара ракәын. Иҟоузеи Гаграҟа ҳәа ҳанразҵаа, ақырҭцәа ақалақь рнапахьы иааргеит рҳәеит", — игәалашәоит аибашьҩы.
Аԥсны атәылахьчара иахагылаз, аибашьцәа рсиа иахәаԥшны ишҭырҵаауаз, ирыӡбеит арратә кафедра иахысуаз ааизганы аминаршәгатә ԥхьаӡара аԥырҵарц. Ус, Ростислав Кьетиа, Гәдоуҭа ақалақь дыршьҭит аҽазыҟаҵара ахысразы. Иареи, иҩыза Тахьыр Дбари агәыԥ аԥшыхәыҩцәас иахырԥхьаӡалеит.
"Аибашьра ҳахьынӡазыхиоу аилкааразы, раԥхьаӡакәны ҳааргеит Пицунда, араҟа "Птицефабрика" ҳәа иахьашьҭоу аҭыԥ аҟны ҳдыргылеит. Руслан Шамба командаҟаҵаҩс дызмаз, 22-ҩык рҟныӡа ишьақәгылаз аԥхьаӡара, хархәагас иҳаман 120-тәи азага змоу аминаршәгақәа ԥшьба. Тахьыри сареи аԥшыхәра ҳцон аҟнытә иаҳдыуан, аӷа ихырӷәӷәарҭақәа ахьыҟаз. Убарҭ ирықәыршәаны ҳхысуан. Пицунда ҳахьынӡагылаз, ақырҭцәа реибашьыгатә техника хьанҭакгьы (БМП) ҭаҳархеит", — иҳәоит аветеран.
Аминаршәгатә ԥхьаӡара ахьгылаз ақырҭцәа ианеилыркаа, иреихсуа иалагеит. Аԥсуа еибашьцәа реимадара анҿахҵәа, аԥсҭабара ҟалаанӡа, Ԥсахара аҩадатәи аиҩхаахь ииаргеит. Уи аамҭазы, Гагратәи ажәыларатә аоперациагьы нап адаркраны иҟан.
"Уантәи, Гагратәи адәыӷбаанҿасырҭеи ахәбатәи аиланхарҭеи "Сихарули" ҳәа изышьҭаз ақыҭеи ҳалахысуа ҳалагеит. Убри аамҭазы, ааигәа инхоз ақырҭцәа рышьҭабжь цәгьахеит. Еибарыҩуа рҿынархеит аҳәаа аганахь", — игәалашәоит Ростислав.
Аминаршәга аԥхьаӡара, амандаринаҭра ишҭагылаз, ҩ-вертолиотк (Крокодил) ажәҩан иаахалеит. Иҳажәырҵоз ахқәа аҵлақәа адац ишакыз иҵыржәуа иалагеит. Ҳхы ахьаҳгара ҳзымдыруа ҳаилагьежьит. Ус ишыҟахыз, ҩ-ҳаирпланкгьы (Сушка) рҿаархеит. Аурысцәа роуп ҳәа маҷк ҳгәы ҳарӷәӷәеит, аха ҩаԥхьа ҳаӷацәа ракәзаарын. Анцәа ҳрыцҳаимшьазтгьы, ас еиԥш ахымца ахьааиуа, аиқәхара уадаҩуп", — аԥсра алакҭа ианҭаԥшуаз атәы еиҭеиҳәоит аветеран.
Аԥсуа еибашьцәа, жьҭаара 2 рзы ажәылара ианеиха, аминаршәга аԥхьаӡара алахәцәа, аибашьыгатә машьынақәа рыла рабџьар рыманы ақалақь ажәытә хәҭа аиҩхаахь ицеит. Гагра араион ахы ианақәиҭха, ари агәыԥ еихыршеит.
Ростислав Кьетиа, Аԥсны аџьынџьтәылатә еибашьра ажәыларатә аоперациақәа зегьы дрылахәын. Аиааира даԥылеит Гал. Аибашьра еилгаанӡагьы, Ростислав Кьетиа иҭаацәа Бзыԥҭаҟа иааигахьан. Уи нахыс, Шәачаҟа дыхнымҳәит.
Гагра араион ахақәиҭтәра аԥсуа еибашьцәа аԥышәа ду рнаҭеит, ргәы шьҭнахит, агәра ргеит, ԥхьаҟа Аԥсны ахыи-аҵыхәи аҭарцәрагьы шрылшо.
"Ҳара ҳаԥсадгьыл азы акәын ҳзеибашьуаз, убри аҟнытә шьҭахьҟа хьаҵшьа ҳамамызт. Усҟан иааҳарԥшыз аӡәкреи аҳәоуеиқәшәареи иабзоурахеит Аиааира дугьы. Сара даара сгәы азыҳәоит, Аԥсны бзиа избо зегьы, ҳполитикатә дунеихәаԥшышьа наскьаганы, ҳажәҩахыр еибыҭаны, еиқәҳархаз ҳаԥсадгьыл қәнагала амаҵ азаҳуаларц. Аԥсны зшьа ахьыршу ҳҵеицәеи, аибашьра адәаҟны згәабзиара нзыжьызи, еиҵагыло абиԥареи раҳаҭыр азы" — иҳәоит аибашьра автеран, "Агәымшәаразы" амедал занашьоу Ростислав Кьетиа.
Гагра араион ахақәиҭтәра рхы ақәырҵеит 117-ҩык аибашьцәа.
Аԥсны Акинематографистцәа реидгыла ахантәаҩы, актиор Кьасоу Ҳагба Sputnik акорреспондент аинтервиу лыҭо, дазааҭгылеит ихәыҷра ашықәсқәеи, ирҿиаратә мҩа шалагази, иаликаауа аспектакльқәеи, инаигӡахьо арольқәеи ртәы.
Наала Гәымԥҳа, Sputnik.
Кьасоу Ҳагба аиицәажәара анхациркыз, гәыблыла ихәыҷратәи ашықәсқәа игәаларшәеит.
"45 шықәса инарзынаҧшуа ақалақь аҟны сшынхогьы, ҧхыӡла ақыҭа ауп избо. Схәыҷреи сқәыҧшреи зегьы сқыҭа иадҳәалоуп. Саныхәыҷыз саб дҳаҧхеит, сан хҩык ахшара ааӡатәыс ҳлоуит. Есымшааира Анцәа диҳәон, игәра лгон. Аџьабаа ӷәӷәаны илбеит ҳааӡараҿы", - иҳәеит иара
Кьасоу Ҳагба қәҿиарала дҭалоит, дагьалгоит Ш. Русҭавели ихьӡ зху Қырҭтәылатәи Аҳәынҭқарратә Атеатралтә Институт.
"Афбатәи акласс ааныжьны сҭалеит уахынлатәи ашкол. Ажәабатәи акласс саналга, исыӡбеит сактиорхарц, сҭаларц Атеатралтә институт. Акино, атеатр, акультура рахь агәыблыра сзыркыз ҳәа исыҧхьаӡо, сызхәаҧшуаз акиносахьақәа, актиорцәа уаҟа рыхәмаршьа атәы ауп. Уи аҩыза алшара ҳаман, лассы-лассы ҳқыҭа иаҭааны афильмқәа ҳдырбон. Раҧхьаӡакәны актиорк иаҳасабала асценахь сцәырҵит Аинститут аҭаларазы аҧышәара анасҭоз амш аҽны. Аҧышәара лыдылкылон Нелли Ешҧҳа. Исыдылҵеит аетиуд ақәыргылара. Мчыбжьык ашьҭахь сааины, ашәарыцараҟны слеи сареи ҳзыниаз ахҭыс ала илыдызгалеит. Уи даара ахәшьара бзиа алҭеит, убас сҭалеит Қарҭтәи Атеатралтә институт", - ҳәа игәалаиршәоит.
Кьасоу Ҳагба имаҷымкәан инаигӡахьеит асценатә рольқәа, ихадароу ахаҿсахьақәа. Урҭ рахьтә: Молчалин ("Зыхшыҩ зызрыцҳароу" А. Грибоедов), Аԥсҳа Леон ("Аԥсҳа Леон" А. Агрба), Цезарь ("Иули Цезарь" У. Шекспир), Махаз ("Махаз" Ф. Искандера, ареж. В. Ақаҩба), Тартиуф ("Тартиуф" Мольер, ареж. К. Хачегогу), Лаимен ("Ашьха Морган аҟынтәи хланҵы" А. Миллер, ареж. В. Ақаҩба), Џьонни Паттинмаик ("Адгьылбжьаха Кинишмаҟынтәи ахымхәа" Макдонаха, ареж. В. Ақаҩба). "Кьоџьаа рҭыӡшәа" Гольдони (Исидоро), "Брисбенынтәи аемигрант" Шехаде (Ашькылкҩы, ареж. В. Ақаҩба), "Аӡыцәа шкәакәа" В. Касланӡиа (Зафас, ареж. В. Ақаҩба), "Ацынҵәарах" Б. Шьынқәба (Хамыҭбеи Чачба).
"Раҧхьаӡакәны ихадоу ароль сыхәмарит Вампилов ипиеса ала иқәыргылаз аспекталь "Аҭӡамц" аҟны. Уаҟа ихадароу апрокурор ироль насыгӡон. Ари ақәгылара сдипломтә усумҭа акәын, ибзианы ирыдыркылеит. Анаҩс Аҧсны ирацәаны ақыҭақәа ҳарҭааны идҳарбеит", - ҳәа азгәеиҭоит Кьасоу Ҳагба.
1978 шықәса раахыс С. Ҷанба ихьӡ зху Аҧсуа аҳәынҭқарратә драматә театр аҟны иҟаз афольклортә ансамбль "Уарада" дасолистын. 1999 шықәса инаркны 2000 шықәсанӡа Аҧсны Акультура Аминистрс дыҟан. 2002 шықәсазы Аҧсны Аҳәынҭқарра Апарламент адепутатс дыҟан. Кьасоу Ҳагба С. Ҷанба ихьӡ зху Аҧсуа ҳәынҭқарратә драматә театр иаҧхьагылоу актиоруп.
Актиор ихаҿы иаанхаз, еиҳа игәалашәарақәа иаарылыҳәҳәо иҟоу Швеицариа иқәдыргылаз аспектакль ауп. Уи атәы ҳзеиҭеиҳәеит актиор.
"Аҧсны Аџьынџьтәылатә еибашьра алагара мызқәак шагыз, Швеицариа атәылаҟны агастрольқәа ҳаман. Уи иреиӷьу агастрольқәа ируакуп сара сзын. Гиульден ипиесала иқәыргылан "Кьоџьаа рҭыӡшәа" заыхьӡыс аспектакль. Иқәиргылеит Валери Михаил-иҧа Ақаҩба. Ари раҧхьаӡатәи Аҧсуа театр аҳәаанырцә ақәгылара акәын. Аспектакль ахы инаркны аҵыхәанӡа аҧсышәала имҩасит. Ахәаҧшцәа аспектакль алагаанӡа ирзеиҭарҳәеит уи аҵакы зызкыз, аҭоурых. Иџьоушьаша, абызшәа шырзеилымкаауазгьы, ахыбра зегьы ҭәын, ҭыҧк ҭацәны усгьы иубомызт. Аспектакль ашьҭахь ахәаҧшцәа зегьы ҳадеизаланы ҳнапынҵамҭа иаҳәон", - ҳәа игәалаиршәоит актиор.
Асцена Кьасоу Ҳагба изыҳәан ҧсҭазаароуп, идунеи шьаҟа ӷәӷәаны иаҵагылоуп.
"Асцена уанықәгыла нахыс, ахәаҧшҩи уареи шәеимадара ацәажәара уалагаанӡа,уҩнуҵҟатәи уҧсҭазаара иахылҵуа ацәанырреи дареи еиқәшәаны ианеилаҵәалак, нас ауп амшын иху аӷбеиҧш уаманы аҿанынанахо. Уроль нагӡаны уаналгалак, ахәаҧшҩы ибла ихубаало аҧхарра иабзоураны, еиҭах сыхәмарындаз ҳәа агәаҳәара узцәырҵуеит. Зегь реиҳа ихадароу, ауаҩы ихы мжьакәа, дызҿу аус ишақәнагоу даназнеиуа, убасҟан ауп иҧсҭазаара аҵакы анаанахәо, алҵшәа анаиуа. Амилаҭ ҟазара - уи ҳара ҳӡырызго, ҳхаҿра, ҳдунеи зегьы идзырбо акакәны иҟоуп", - ҳәа азиҧхьаӡоит иара.
Кьасоу Ҳагба бзиа ибаны, имч-илшара зегьы изанааҭ иазкны, иахьа уажәраанӡа мааҧсарада аус иуеит.
Жәлар рырҿиамҭа хьыршәыгәқәа ҟаимаҭла ирныԥшуеит аԥсуаа ҳабзазара, ҳкультура, ҳанхашьа, ҳанҵышьа, ҳдунеихәаԥшышьа. Аҵарауаҩ, афльклорҭҵааҩ Сергеи Зыхәба ианҵамҭақәа рҿы иҩуан, ақьаад ахь ирзиамгаз, изхьымӡаз афольклортә нҵамҭақәа шыҟоугьы, еиқәхаз ҟаимаҭла ишаадырԥшуа "аԥсуаа аҭоурыхтә мҩа ду ишанысыз". Аҵарауаҩ иазгәеиҭон аԥсуаа "адунеи иқәынхо ажәлар дуқәа рҿы иацәыԥхамшьакәа, уимоу изларылагылаша адоуҳатә культуратә баҟа ссирқәа аԥырҵеит" ҳәа.
Аԥсуа жәлар рҿаԥыҵтә рҿиамҭақәа ашәҟәы анҵара ианалагаз 19-тәи ашәышықәса аҩбатәи азбжа инаркноуп, насгьы иахьа уажәраанӡагьы уи апроцесс аанымкылац. Жәлар рырҿиамҭақәа иаадырԥшуеит ҳара егьырҭ амилаҭқәа ҳазлареиԥшым, ҵасқәас иҳамаз уҳәа, ҳхаҭара шьақәзыргыло хьыршәыгәқәаны ҳдоуҳатә культура иаласоуп ҳфольклор.
Аԥсуа жәлар рҳәамҭақәа рҿы имаҷым аԥҳәыс лаҳаҭыр иазку анҵамҭақәа, урҭ иаадырԥшуеит ауаажәларра рсоциум аҿы уи лроль хаданы ишыҟаз, насгьы, лыхьӡи лыхьымӡӷи рыхьчара ахаҵа ишиуалыз. "Ала бзиа аԥҳәыс илеишуам", - рҳәоит аԥсуаа, уи ала лара лаҳаҭыр шдуу, ишабалакгьы улызныҟәар шамуа аарԥшуа. Даҽаџьара иаҳԥылоит "Ан ахьы дазыԥсахуам" ҳәа ажәаԥҟа, "Аԥҳәыс бзиа дызмоу, мҩаныфа иҭахӡам" - ҳаԥхьоит даҽаџьара. Абас ҳҿынаҳхар, имаҷым аԥҳәыс лаҳаҭыр иазку аҳәамҭақәа.
Иахьа сыззааҭгыларц исҭаху, аԥҳәысеиба илыдҳәалоу ахәыцрақәа роуп. Санхәыҷыз абыргцәа исзеиҭарҳәахьаз ахы ахьцо ала, аԥҳәыс деибаны данынхалакгьы, маҷк аамҭа анцалак, уи лразҟы амҩақәҵара иалагон. Еиҳаракгьы, аԥҳәысеиба ахшара ааӡатәыс илымазар, лхәыҷқәа абыс ироуша иазхәыцуан. Избан, сазҵаауан сара. Избанзар "аԥҳәысеиба арбаӷьгьы леиҽырбоит" рҳәон аиҳабацәа.
Ииашаҵәҟьаны, аԥҳәыс деибаны данынхалакгьы, икылкааны илышьклаԥшуан, иҟан уи лымариа иашьҭалоз ахацәагьы. Абас иҟамларц азы, лара хаҵа дрышьҭуан.
Ҳара ҳқыҭа аҩадахьы инхон ҭаацәарак, урҭ хәҩеишьцәа ыҟан. Акыр саныҩеидас ауп ианеилыскааз, аишьцәа реиҳабы, аныки абыки ирхылҵыз шиакәмыз. Уи дышхәыҷӡаз иаб дыԥсит, нас иан ҳара ҳқыҭаҿы инхоз ԥҳәыс даазымгацыз ахаҵа дирҭеит. Араҟа лара илыхшеит даҽа ԥшьҩыԥацәа. Аишьцәа реиҳабы дырнықәуан, еилых рымамызт. Ҳаиҳабацәа ишырҳәоз ала, ажәытәан, аԥҳәысеиба аҷқәын дирҭар ауан, уи иахьеиԥш иҵәылырхуамызт.
Хымԥада, иуԥылон аԥҳәысеиба лхәыҷы иаб иҩны дааныжьны, лара аҩынра ҳәа даҽазнык данцозгьы, аха еиҳаракгьы, ан лыхшара лара ишлыцыз хаҵа дрышьҭуан.
Зынӡа ажәытәӡа, аиашьа дыԥсыр, уи иԥҳәыс иашьа дирҭон, илымаз ахшара иҩны иааӡарц, раб игәара иацәымӡырц азы. Абри аверсиа еиҳа ижәытәӡатәиуп, избанзар иаҳхысыз ашәышықәсазы ус еиԥш ахҭысқәа уԥыломызт, иуԥыларгьы, ихьымӡӷны иршьо иалагахьан. Ари иахьа ҟалашьа змам акәны иаҳбозар, ажәытәан аԥҳәысеиба лразҟы мҩақәырҵон, илымаз ахшара абыда инымхарц азы, рыжәлантәқәа рааигәара инхарц азы. Абри аҳәамҭазы санду исалҳәахьан, ус зыҟарҵоз "ахәыҷқәа рымазар, раб иҩны иааӡарц, атәымџьара икыдымԥшыларц азоуп" ҳәа.
Анаҩстәи аамҭақәа рзы, аԥҳәысеиба "арбаӷьгьы шлеиҽырбоз" рхашҭуамызт, убри аҟынтә, шамаха уи деибаны дынрыжьуамызт. Ус акәзаргьы, абзҳәацәа аԥҳәысеиба еснагь рылаԥш лхын, убас иҟоуп иахьагьы. Гәнаҳарыла ахҳәаа анлоуагьы ыҟоуп, избанзар "аԥҳәысеиба арбаӷьгьы леиҽырбоит".
Ажәытә аамҭақәа рзы, аԥҳәысеиба аҭаацәара иаламлацыз дирҭозҭгьы, анаҩсан, лара аразҟы лоур, дҵәылырхуа иалагеит. Ҳазҭагылоу аамҭақәа ртәы ҳҳәозар, еилыҵыз, ма еибахаз аҩнра ҳәа данцо, иахылҵуа ацәажәарақәа рацәоуп, дызго иҭынхацәагьы уи ианаҿагыло ыҟоуп. Атрадициақәа рҽырыԥсахуеит, аха, ус акәзаргьы, "аԥҳәысеиба арбаӷьгьы леиҽырбоит" захьӡу аилкаара ԥсахрак амоуӡакәа иахьагьы иаанхоит.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра ашьҭахь еибаны инхаз аҳәса маҷҩымызт, урҭ рахьынтә иҟоуп анаҩсан зразҟы еиқәзыршәаз, аха ҳара ҳауаажәларратә философиаҿы арҭ ахҭысқәа еиҳа негативла ишрыдыркыло убаратәы иҟоуп. Ахаҵа аԥҳәысеиба хатә ҩызас дигар лыхшареи лареи рныҟәгара илшозар, иамоузеи уи? Иабанӡаиашоу ауаҩы ихатә ԥсҭазаара аҵәылхра? Акырынтә исаҳахьеит абарҭ иреиуоу аҭагылазаашьақәа анцәырҵлакгьы, ауацәа аразҟы шеиԥдырҟьо, нас аԥҳәсеиба дзыдмыргаз иразҟы аныманшәаламхо.
Сара иахьсызҳауаз ақыҭаҿы, ҳанхарҭа иацәыхарамкәа анышәынҭрақәа ыҟан. Усҟан ирлас-ырласны иныҟәоз автобус зны-зынла даанагон ашәы зхьыссы иҟаз аԥҳәысеиба. Лыла аҭаԥшырҭа умоуа ашәы даганы дшыҟазгьы, иубон дшыԥшӡаз, автобус аанӡа ҳәа лыҩныҟа дцарцаз дахьгылоз аангыларҭаҿы илыхәаԥшырц инеиуазгьы ыҟан, убас деиҿкаан, ашәы илшәыз лыԥшӡара азхымҩо.
Лара ҩыџьа ахшара дранын, қәрала 25 шықәса дреиҳамызт усҟан. Еснагь ахьаа зхыз лыблақәа уажәгьы исгәалашәоит. Аамҭа анца, абри аԥҳәыс ԥшӡа лшәы анылшәылх ашьҭахь, дышԥҳәысеибазгьы, ашьҭазааҩцәа лоуит. Илышьҭалеит аԥҳәыс дзымгацыз аҷқәынцәагьы. Руаӡәы лгәы дақәшәон, аха лара лани, нас лабхәындцәеи илцәыԥсыз лхаҵа қәыԥш ишьҭахь ахаҵацара ԥхашьароуп ҳәа ианылҿадырхьы, мап лкит. Уаҳа разҟы лмоукәа ус дымҩаст. Иахьагьы данысԥыло ихьаазгоит уи лразҟыдара, лԥацәеи лмаҭацәеи ыҟазаргьы, аԥҳәысеибара иархәашьит лыԥҳәыстә разҟы ҳәа исыԥхьаӡоит.
Ҳара зны-зынла иҵоурам ашьцыларақәа шьҭыхны изкуа, иааџьоушьаратәы, аԥҳәысеиба аразҟы анлоуа ҳазыразым, ҳахыбаауеит, уи лынасыԥ ҳдунеи ашьҭыҵра иаԥырхагахарызшәа. Сара шәсазҵаауазар, аразҟы лоур, иҵегьы ахшара лыхшар еиӷьуп, лгәы ҭаҷаҷаны, ахҳәаақәа налхьысуа дынхар аасҭа…
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Ииасыз амчыбжь азы Аԥсны авирус аламырҵәаразы Урыстәылантәи ацхыраара аашьҭын, ареспубликаҿы ирыдкылан ауснагӡатә ҿыцқәа аепидемиологиатә ҭагылазаашьа ашьақәыртәаразы. Апандемиа аамҭазы Аԥсны аҽаҩра уаргәырӷьартә иҟоуп, ирманшәалоуп уи Урыстәылаҟа аекспорт ашьҭра.
Ииасыз амчыбжь азы иналукаашаз ажәабжьын Урыстәыла Атәылахьчара аминистрра Аладатәи арратә округ амобилтә госпиталь Аԥсныҟа аара.
Урыстәыла Аладатәи арратә округ амобилтә хырхарҭарацәалатә госпиталь Ставропольтәи атәылаҿацә аҟынтәи Аԥсныҟа иааит. Амобилтә госпиталь ареспубликахь идәықәҵан жьҭаара 17 рзы акоронавирустә инфекциа змоу апациентцәа рыхәышәтәраҿы ацхыраара аҟаҵаразы. Агоспиталь асасааирҭа "Аиҭар" аҵакыраҿы иргылоуп.
Ачымазцәа шьҭаҵахоит асасааирҭа ахԥатәи акорпус аҿы ҟәша-ҟәшала еихшаны. 100 иара-ҭыԥк еиҿкаахоит. Аха иахәҭаны иҟалар 150 пациент рыдыркылоит.
Амобилтә госпиталь аҿы ишьақәыргылоуп арԥҳақәа иԥсабаратәымкәа аҳауа рҭазырсуа аппаратқәа, апациентцәа интенсивла ргәаҭаразы амониторқәа, арентгенографиатә аппаратқәа, УЗИ аппаратқәа, ашьа анализҟаҵагақәа.
Аԥхьатәи апациентцәа агоспиталь иаднакылеит жьҭаара 20 рзы. Ачымазцәа арахь иааргоит Ацхыраара ласы ала. Адкыларҭаҿы урҭ агәаҭара иахрыжьуеит, ршьа иалоу аҵәыҵәри гәарҭоит, ршоура ршәоит, ахаҭалатә карточка еиҿыркаауеит.
Уи адагьы ақалақь анапхгареи агоспиталь анапхгареи реиқәшаҳаҭрала иӡбоуп ақалақьтә лабораториа ацхыраара аҭаразы ПЦР-диагностика уа иҟарҵаларц. Есыҽны шәкы рҟынӡа ПЦР-диагностика аҟаҵара ауеит. ПЦР-диагностика аҭакқәа роура алшоит 40 минуҭ рыҩныҵҟа.
Аҟәа, аҿкчымазаратә хәышәтәырҭаҿы еиҳа аамҭа иақәшәо амобилтә лабораториа аусура ишалаго атәы ҳәан ақалақь ахадеи амедицинатә усҳәарҭақәа рхадацәеи реиԥылараан.
Алабораториа ада ԥсыхәа аҟамзаара адҳәалоуп ахәышәтәырҭаҿы ачымазцәа рыдкылара алагара.
Аҟәа асанитартә ҳақьым хада Алла Белиаева илҳәеит ачымазцәа рырацәахара инадҳәаланы анализқәа аҩны ргаразы агәыԥ шеиҿкаахо атәы. Иахьазы, ԥсшьарада ҩ-гәыԥк аус руеит.
Жьҭаара 22 рзы Аҟәатәи ахәыҷтәы поликлиникаҿы COVID-19 рылоуп ҳәа агәҩара ззыҟоу ма изыхьуа ахәыҷқәа рзы акабинет аадыртит. Акабинет аполиклиника ахыбраҿы иҟоуп, аха аҩналарҭа хазуп. Ахәыҷқәа рыдкылара мҩаԥыргоит аҳақьыми амедиаҳәшьеи.
Уажәшьҭарнахыс Москватәи адиаспора Гәдоуҭатәи агоспиталь аусзуҩцәа аԥарацҵа рзыршәалоит. Адиаспора ирыӡбеит аҿкчымазара змоу рҟны аус зуа аԥарацҵа роуларц.
"Ацәаҳәа ҟаԥшь" аҿы аус зуа амедусзуҩцәа уажәшьҭарнахыс аԥарацҵа роулоит" ҳәа арадио Sputnik иазеиҭаҳәеит адиаспора рнапхгара алахәыла Инна Барчанԥҳа.
Жьҭаара 1 аахыс аԥарацҵа иартәахьеит миллионки 900 нызқьмааҭ.
Амчыбжь азы реиҳа излацәажәақәоз иреиуахеит ЖӘыргьыҭ ақалақь аҿы абанк ақәлара.
Абџьар зыҟәныз ахаҵа Жәыргьыҭ абанк аҟны жьҭаара 21 рзы шьыбжьон 40-ҩык иреиҳаны ауаа шасыс игеит, иара миллионбжак доллар ирҭарц адҵа ҟаиҵеит.
Сааҭла имҩаԥысуаз аиҿцәажәарақәа рышьҭахь, асааҭ 22:00 рзеиԥш, хҩык ашасцәа рышьҭахь иҽыҵәахны, ахыбра дыҩныҵит.
АИХқәа рдыррақәа рыла, иара хҩык атҟәацәа иманы Аԥсны аганахь ддәықәлеит.
Убри аан Жәыргьыҭ абанк иақәлаз ахаҵа Егры аӡиас ала Аԥсны аҳәынҭқарратә ҳәаа дахымсӡеит, абри атәы Sputnik иазеиҭеиҳәеит Аԥсны ашәарҭадаратә маҵзура аҳәаахьчаратә гәыԥ аиҳабы Рустам Латипов.
Сынтәа иҟоу аамҭа уадаҩ аан Аԥсны аҽаҩра беиа ҟалеит.
Амандарина, ахәырма, афеихо, араса рекспорт 2020 шықәса цәыббрамзази жьҭаарамзази 2019 шықәса, иара абри аамҭазтәи арбагақәа ирхысит, абри атәы Sputnik иазааицҳаит Аԥсны аҳәынҭқарратә аҳазалхратә еилакы ахантәаҩы Гурам Инаԥшьба.
Иара иажәақәа рыла 2019 шықәса цәыббра-жьҭаара амзақәа рзы атәыла иалган 200 кьыла ахәырма, сынтәа –тоннак, афеихо: 42,9 тонна– 65,9 тонна. Арбагақәа еиӷьхеит амандарина аганахь алагьы. Иахьазы Аԥсны иалгоуп 269 тонна.
Иара убас арбагақәа ҳаракуп араса. 2020 шықәсазтәи арбагақәа: 387,6 тонна; 2019 шықәсазтәи арбагақәа: 169 тонна.
Аԥснынтәи Урыстәылаҟа аекспорт ирго ацитрустә шәырқәа рыхәԥса еиҵатәуп ҳәа иҳәеит Sputnik аинтервиу азҭаз ақыҭанхамҩа аминистр Беслан Џьапуа.
Уаанӡа Аслан Бжьаниа аекономикеи ақыҭанхамҩеи рминистрцәа адҵа риҭеит ацитрусқәа Аԥсны анҭыҵҟа рекспорт ахәԥса аларҟәразы ауснагӡатәқәа рыдыркыларц азы.
"Ҳара иҳаӡбеит ҳброкертә конторақәа арҭ аидарақәа имҩаныргаларц. Ацитрусқәа рекспорт азы уаанӡа 10 мааҭк шәатәызар, уажәшьҭарнахыс быжьмааҭк рҿы ишьақәыргылоуп", - иҳәеит Џьапуа.
Иахьазы ацитрусқәа рекспорт 2 839 кьыла ыҟоуп. Ҵыԥх уажәааны 570 кьыла ракәын иахгаз ҳәа иҳәоит аминистр.
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа жьҭаара 22 рзы аепидемиологиатә ҭагылазаашьа инадҳәаланы ажәлар рахь ааԥхьара ҟаиҵеит.
Атәылаҿ иалагалоу аԥкыратә уснагӡатәқәа рганахь ала иазгәеиҭеит ауаа акоронавирустә инфекциа рацәыхьчара – анапхгара рзы ихадароу усны ишыҟоу.
"Ҳәарада шьаҭанкыла аԥсҭазаара аиҭакра акыр иуадаҩроуп, аха иахьазы абасала мацароуп хымҩаԥгашьас иҟоу. Аҳәара зуеит иҟоу аҭагылазаашьа еилкаарыла шәазнеирц. Иҳадаҳкыло ауснагӡатәқәа зегьы ззырхо ҳтәылауаа рыԥсҭазаареи ргәабзиареи рыхьчароуп", - азгәеиҭеит ахада.
Ауааԥсыра рахьгьы ааԥхьара ҟаиҵеит ԥсыхәа шамоу ала рхы рыхьчаларц, аԥҟаррақәа ирықәныҟәаларц.
Бжьаниа инарҭбааны дазааҭгылеит атәыла агәабзиарахьчареи амедицинеи ирымоу апроблемақәа, ауааԥсырагьы агәра дырго иҳәеит атәыла анапхгара шьаҿа-шьаҿала урҭ ирыдҳәало азҵаарақәа зегьы шырыӡбо азы. Иара иҳәеит апандемиа ааҟалазар, атәыла аиҳабыра, абизнес еилазаара, Москвеи Ҭырқәтәылеи инхо аԥсуа диаспора, жәларбжьаратәи аиҿкаарақәа 250 миллион мааҭ рҟынӡа шнырххьо.
Агәабзиарахьчара аминистр Ҭамаз Ҵахнакьиа иакәзар Аԥсны анҭыҵ аус зуа аҳақьымцәа рахь ааԥхьара ҟаиҵеит Аԥсны ацхыраара ҟарҵарц азы.
"Урыстәыла Аԥсны ишацхраауагьы амедицинатә персонал рзымхара ыҟоуп. Раԥхьа иргыланы азымхара ыҟоуп Гәдоуҭатәи аковид-госпиталь аҿи егьырҭ аҟәшақәа ахьаарту ахәышәәтырҭақәеи рҿи", - иҳәеит иара.
Аминистр иазгәеиҭеит ареспубликаҿ ишазымхо ареаниматологцәа, апульмонологцәа, атерапевтцәа, аинфекционистцәа, аепидемиологцәа уҳәа COVID-19 иаҿагылан аус зухьо.
Аепидемиа иалагеижьҭеи жьҭаара 25 рзы Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 3739-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә ргәы бзиахеит 1462-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 35-ҩык.