Рушьбеи Ҳазараҭ-иԥа Смыр диит жәабранмза 13, 1950 шықәсазы, Гәдоуҭа араион Аацы ақыҭан.Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1965 шықәса инаркны. Апоет зааӡатәи иаԥҵамҭақәа агазеҭ "Бзыԥ" адаҟьақәа ирнылоит. 1973 шықәсазы иҭыҵуеит апоет раԥхьаӡатәи иажәеинраалақәа реизга "Аеҵәақәа рыкәашара". Ари аизга ала апоет данылоит хьӡи-ԥшеи згымыз ирҿиаратә мҩаду.
Апоет есқьынагьы далагылан амилаҭтә-хақәиҭратә қәԥара. 1977-1979, 1989 ашықәсқәа рзы Аԥсны имҩаԥысуаз ахҭысқәа раан аԥсуа милаҭ ринтересқәа ахьчаразы игылаз дреиуан. 1989 шықәсазы еиҿкааз афорум "Аидгылара" Гәдоуҭатәи аҟәша аиҳабы ихаҭыԥуаҩс дыҟан.
Рушьбеи Смыр ипоезиа зегьы тема хаданы иамоуп иԥсадгьыл азхәыцра, ижәлар рдоуҳатә беиара абзиабара. Иара иажәеинраалақәа рҟны хыԥхьаӡара рацәала иуԥылоит аепитетқәа, аметафорақәа, аиҿырԥшрақәа, асимволизм.
Аԥсны Жәлар рпоет Рушьбеи Смыр 2004 шықәсазы ихҵан Адыга ареспублика Зҽаԥсазтәыз акультура аусзуҩы ҳәа ахьӡ ҳаракы. Ианашьоуп "Ахьӡ-Аԥша" аорден II аҩаӡара.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
"Аԥсны аԥшӡара бџьарла еиқәҳархеит – хшыҩла ихьчатәуп"
Рушьбеи Смыр.
"Ихьшәашәоуп, уажә схәыцрақәа хьшәашәоуп,
Ашьаркәасҭа схыла снаскьап.
Сабдуцәа ирзынамгӡаз ашәа
Иаамҭоуп, нас, сара инасыгӡап"
Рушьбеи Смыр.
Рушьбеи Смыр Египетҟа (Мысраҟа) ӷбала амҩа дықәуп.
"Рушьбеи Смыр дхәыҷаахыс иубарҭахахьан ажәлар ражәа, ажәлар рпоетика шизгәакьаз"
Мушьни Лашәриа.
Рушьбеи Смыр еснагь далагылан амилаҭ хақәиҭратә қәԥара. Иара дреиуан 1977-79, 1989 ашықәсқәа рзы Аԥсны имҩаԥысуаз ахҭысқәа раан аԥсуа милаҭ ринтересқәа рыхьчаразы игылаз аҵеицәа.
Аԥсны Жәлар рпоет иажәеинраалақәа еидызкыло аизгақәа 16 ҭыҵхьеит.
Рушьбеи Смыр ипоезиа тема хаданы иагәыларсуп иԥсадгьыл азхәыцра, ижәлар рдоуҳатә беиара абзиабара.
"Рушьбеи Смыр арҿиара адагьы, дышқәыԥшӡаз инаркны далагылан амилаҭ хақәиҭратә қәԥара аӡеибафара. Ижәлар рзы иибаз аџьабаа шьардаӡоуп" Мушьни Лашәриа.
Жәабранмза, 2000-тәи ашықәс. Рушьбеи Смыр 50 шықәса ихыҵит.
"Ҳара ҳхыԥхьаӡара маҷуп, ҳаира маҷуп, ҳадгьыл ԥшӡацәоуп, ирымҳәои «Аԥҳәыс ԥшӡа днасыԥдоуп» ҳәа. Еснагь ҳаԥшӡара ауп ҳазқәыӡуа…" Рушьбеи Смыр.
Аԥсны аҵареи аҭҵаарадырреи рминистр Адгәыр Какоба диҿцәажәоит Аԥсны Жәлар рпоет Рушьбеи Смыр.
2004 шықәсазы Рушьбеи Смыр ихҵан Адыга ареспублика Зҽаԥсазтәыз акультура аусзуҩы ҳәа ахьӡ ҳаракы. Ианашьоуп "Ахьӡ-Аԥша" аорден II аҩаӡара.
2016 шықәсазы иҭыҵит XIX ашәышықәсазы Кавказ имҩаԥысуаз, аублаа жәлар рықәӡаара аазгаз атрагедиатә хҭысқәа ирызку Рушьбеи Смыр иҭоурыхтә поема "Семра".
Ҭырқәтәыла, Қьефқьен. Амҳаџьырцәа зегь ахьыӡхыргаз аҭыԥ.
Рушьбеи Смыр акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1965 шықәса инаркны. Апоет зааӡатәи иаԥҵамҭақәа агазеҭ "Бзыԥ" адаҟьақәа ирнылоит. 1973 шықәсазы иҭыҵуеит апоет раԥхьаӡатәи иажәеинраалақәа реизга "Аеҵәақәа рыкәашара". Ари аизга ала апоет данылоит хьӡи-ԥшеи згымыз ирҿиаратә мҩаду.
Аԥсны Жәлар рпоет Рушьбеи Смыр иԥсҭазаара далҵит ԥхынгәымза 29 рзы, 70 шықәса дшырҭагылаз.
Жәларбжьаратәи Аҳәса рымш–ари ааԥынреи, анасыԥи, аҭынчреи ирныҳәоуп. Ари аныҳәа аԥҵан Клара Цеткин лаԥшьгарала 1910 шықәсазы, Копенгаген.
Адунеи аҟны аҳәса аҳәынҭқарра аргылараҟны иҟарҵо рлагала, иааныркало аҭыԥ ҷыда азы аҭоурых иадыруеит.
Аԥсуа ҳәсақәа ракәзар, аԥсҭазаараҟны акрызҵазкуа аусхкқәа рҿы: агәабзиарахьчараҟны, аспорт аҟны, абизнес аҿы, акультуреи аҭҵаарадырреи рыҿиараҟны рылшамҭақәа азгәаҭоуп. Аԥсуа ԥҳәыс лџьабаа еснагь иӷәӷәоуп: ахәыҷқәа рааӡоит, аҭаацәа ныҟәыргоит, аҩнтәи аусқәа рнапы иҵырхуеит. Ианаҭахха аамҭазгьы агәаӷьра, ачҳара аадырԥшуеит. Аԥсны аџьынџьтәылатәи еибашьраҿы акәзар, ахацәа реиԥш, бџьаршьҭыхла рыԥсадгьыл ахьчара рылшеит.
Ашәҟәыҩҩцәеи апоетцәеи аԥсуа ҳәсақәа иреиӷьӡоу рцәаҳәақәа рзыркхьеит.
"Иамалкуеит амра,
Иамалкуеит амза,
Ашьха ӡыхь еиԥш уи аԥҳәызба дыцқьоуп.
Лцәажәашьа еинаала, Лыблақәа хаара...
Уаҳа дихашҭуама знык дызбахьоу", абас иҩуан апоет-романтик Таиф Аџьба.
Қьериман Халис Едже (Ебжьноуԥҳа) 1932 шықәса рзы, 28 тәыла рхаҭарнакцәа злахәыз аԥшӡара аконкурс аҟны, раԥхьатәи "Адунеи амисс" ҳәа ахьӡ ҳарак лыхҵахеит.
Сария Лакоба – Нестор Лакоба иԥҳәыс, 1937 шықәса рзы дырбаандаҩын. Абахҭаҿы акыр ддыргәаҟит, Нестор ажәлар драӷоуп ҳәа лдырҳәарц, аха лара уи дақәшаҳаҭымхеит. Дыргәаҟны лыԥсҭазаара далхын.
Абалет "Лебединое озеро" аҟнытәи асцена, Одетта лроль налыгӡоит СССР Жәлар рартистка Маиа Плисецкаиа.
Апоетесса Анна Андреи-иԥҳа Ахматова (1889-1966). Аҭыхымҭа автор Маисеи Наппельбаум, 1922 шықәса.
Индира Ганди- Ниу-Дели лрезеденциаҿы. Абҵара 9, 1978 шықәса.
Мексикатәи асахьаҭыхҩы Фрида Кало. Лусумҭақәа еиҳарак автопортретқәа роуп, урҭ рыла деицырдыруеит.
Адиле Аббас-оӷлы - Нестор Лакоба иҭаацәараҟынтәи арепрессиақәа рышьҭахь зыԥсы ҭаны иаанхаз аҵыхәтәантәи иҭынха лакәын. Ажьырныҳәа 14, 2020 шықәсазы лыԥсҭазаара далҵит ашәҟәыҩҩы, Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩ, "Ахьӡ-аԥша" аорден аҩбатәи аҩаӡара занашьаз Адиле Аббас-оӷлы.
Афотоҟны Адиле Аббас-оӷлы илхыҵуан 16 шықәса.
СССР аԥырҩы-акосмонавт, Асовет Еидгыла Афырхаҵа Валентина Владимир-иԥҳа Терешкова.
Ари асахьаҟны даарԥшуп хылҵшьҭрала Австриа иатәу актриса Хеди Ламарр. Ажьырныҳәа 19, 2000 шықәсазы 86 шықәса ирҭагылаз Ламарр Флорида лыҩнаҟны лыԥсыбаҩ ԥшаан. Деицырдыруа дҟалеит 1933 шықәсазы адрама "Екстези" анҭыҵ ашьҭахь.
Аджаз шәаҳәаҩы Нина Симона. ԥхынҷкәын 5, 1968 шықәса, Лондон.
Британиа ду аԥыза министрс иҟаз Маргарет Тетчер.
Елеонора Рузвельт ЕАА ахада Гарри Трумени лареи реиқәшәара ашьҭахь. Вашингтон, ажьырныҳәа 13, 1949 шықәса.
Еицырдыруа франциатәи амодельер Коко Шанель лпортрет. 1944 шықәса, Париж.
Зхы иақәиҭу акәашара ашьаҭа зкыз, америкатәи акәашаҩ Аиседора Дункан (1877-1927). 1922—1924 шықәсқәа рзы Сергеи Есенин иԥшәма ԥҳәыс лакәын.
1969 шықәсазы Израиль аԥыза-министр иҟалаз Голда Меир.
Чапаевтәи ахысратә дивизиа алахәыла, аснаипер Лиудмила Павличенко. Аџьынџьтәылатәи еибашьра ду 1941-1945 ашықәсқәа.
1921 шықәсанӡа Аԥсны аҵакырадгьыл Қырҭтәыла иампыҵахаланы иҟан уҳәар ауеит. 1921 шықәса, март 4 рзы Аԥсны асовет мчра шьақәгылеит. Абольшевикцәа (зхадараҿы Нестор Лакоба дгылаз) рааира ажәлар ирыдыркылеит ақырҭуа оккупантцәа рҟынтә ахақәиҭра аҳасабала. Аԥсны Советтә Социалисттә Республиканы рылаҳәан. 1925 шықәса рзы ирыдкылан Аԥснытәи ССР раԥхьатәи Аконституциа. Уи инақәыршәаны Аԥсны исуверентәу ҳәынҭқарраны ишьан.
1931 шықәса, жәабран 19 рзы Аԥсны мчыла Қырҭтәылатәи ССР иадҵан, автономтә республика астатус аманы. Ари аӡбара ҳтәыла аҭоурых аҿы илахьеиқәҵагоу даҽа даҟьак аанартит. 1937 шықәса инаркны иалагеит ҳҭоурых аҿы иуадаҩӡаз аамҭа: аԥсуаа милаҭк раҳасабала иҵызшәаауаз аусмҩаԥгатәқәа реиҳарак убасҟан имҩаԥысуан, иреиӷьыз Аԥсны аҵеицәа рырӡра, аԥсуа школқәа раркра, аԥсшәа аҳәара азин аҟамзаара – абарҭқәа зегьы ирхысыр акәхеит аԥсуа жәлар.
Жәашықәсала Аԥсны иахаԥаны иҟаз ақырҭуатәра аполитика иахҟьаны атәылаҿы иҿиеит амилаҭтә-хақәиҭратә қәԥара.
Асовет аамҭазы Аԥсны иаԥҵан еиуеиԥшымыз аҳәынҭқарратә усҳәарҭақәа, аинститутқәа, ателехәаԥшра, асовнхарақәа, аҵараиурҭақәа. Урҭ рышьаҭала иахьагьы аус зуа аусбарҭақәа рацәоуп.
Аԥснытәи АССР. Асубтропикатә нхамҩазы ақырҭуа институт. Астудентцәа амандаринақәа рплантациаҿы.
Аԥснытәи АССР. Аԥсуа телехәаԥшра адиктор Емма Адлеиԥҳа аефир ашьҭахь.
Қырҭтәылатәи ССР. Аԥсуа археолог, апрофессор Михаил Мамед-иԥа Ҭраԥшь иҭиҵаауеит Аҟәатәи ашьхаҿы иԥшааз ажәытә бзазаратә маҭәарқәа.
Ачаиҭра аиҳабы, СССР Аҳәынҭпремиа алауреат (1978 ш.) Оҭари Минаӡе Гал араион Аҽгәаратәи асовхоз-техникум абригада дрыцны.
СССР Аҭҵаарадыррақәа ракадемиа иатәу Гагратәи аоранжереиа аҭҵаарадырратә усзуҩ апапаииа дахәаԥшуеит.
Аԥснытәи АССР. Афилололгиатә ҭҵаарадыррақәа рлоктор Хәыхәыт Соломон-иԥа Бӷажәбеи (арӷьарахь) ашкол адиректор А. Кациеи еицәажәоит.
Зураб Вианор-иԥа Анчабаӡе (1920-1984), асовет ҵарауаҩ, аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа рдоктор, апрофессор, Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет раԥхьатәи аректор, СССР Иреиҳаӡоу Ахеилак 9 ааԥхьара Амилаҭқәа рхеилак адепутат (1974—1979).
Аԥснытәи АССР. Гәылрыԥшь араион аҿы иҟоу Шакурантәи аҳаԥы. Аспелеолог аҳаԥы аӡаҵаҟатәи ахәҭа ҭиҵаауеит.
Аԥснытәи АССР. Асубтропикатә нхамҩазы ақырҭуа институт. Аинститут аректор Наполеон Иракли-иԥа Каркашаӡеи астуднетка Лана Лолуаԥҳаи.
Қырҭтәылатәи ССР. Тҟәарчалтәи арацәа ашахта №2 ашахтиорцәа рымшԥҵәа ашьҭахь.
Аԥснытәи АССР. Аԥсны инхо Нуца Абаш (арӷьарахь) лабшьҭра африкатәиуп. Уи лҩыза длыцны Аҟәа аԥшаҳәаҿы днеиааиуеит.
Аԥсны АССР. Гәдоуҭа араион аколхоз "Дәрыԥшь". Ачаи плантациа далагылоуп Аԥсны АССР Иреиҳау Асовет адепутат Нора Гьаргь-иԥҳа Сақаниа (агәҭа игылоу).
Артисты Национального балета Республики Дагомеи и Государственного ансамбля песни и танца Абхазской АССР.
Сотрудники института экспериментальной патологии и терапии Академии медицинских наук СССР проводят подготовку обезьян к пребыванию в специальном устройстве, ограничивающем подвижность животного.
Абхазская АССР. Первый секретарь Абхазского обкома КП Грузии Борис Викторович Адлейба (1931-1990 гг).
69 шықәса зхыҵуа арҵаҩы Ражден Ҷантуриа Аԥснынтәи Белоруссиаҟа шьапыла днеит СССР ашьақәгылара 60 шықәса ахыҵра аҳаҭыр азы. Ашҭа Ҟаԥшь.
Аԥснытәи АССР Гәдоуҭа араион асовнхарақәа руак аҿы аҭаҭын аизгараан.
Аԥснытәи АССР. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор Хәыхәыт Соломон-иԥа Бӷажәба иԥа, археолог, аҭоурыхҭҵааҩ (иахьа аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа рдоктор, академик) Олег Хәыхәыт-иԥа Бӷажәба.
Британиа дунтәи иааз аҿагыларатә акциақәа ҟаҵаны зусура аанызкылаз ашьхаусзуҩцәа рҭаацәарақәа СССР апрофхеидкылақәа рааԥхьарала Аԥснытәи АССР аԥсшьарҭаҩнқәа руак аҿы рыԥсы ршьоит.
Қырҭтәылатәи ССР Аҭҵаарадыррақәа ракадемиа иатәыз Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуа бызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи ринститут аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа рдоктор, апрофессор Гьаргь Алықьса-иԥа Ӡиӡариа.
Аԥснытәи АССР. Аҟәа Ақалақьтә библиотека хада (уажәы И.Г. Папасқьыр ихьӡ зху Аԥснытәи Амилаҭтә библиотека).
Аԥснытәи АССР Наҳар акаҵәараҿы афымцацәаҳәақәа рыргылараҿы аус зуаз авертолиот МИ-8 аекипаж (армарахьтә арӷьарахь): акомандаҟаҵаҩ Анатоли Шаповалов, аԥырҩы-аԥышәаҩ Анатоли Носаль, абортнџьныр-аԥышәаҩ Николаи Сорокалиотов.
Аԥснытәи АССР Иреиҳаӡоу Ахеилак Апрезидиум ахантәаҩы Андреи Максим-иԥа Ҷоҷуа (1879 - 1965 шш.).
Генеральный секретарь ЦК КПСС Леонид Ильич Брежнев (в центре) и президент Французской Республики Жорж Помпиду (слева третий) во время переговоров в Пицунде.
АҞӘА, хәажәкыра 9 - Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Урыстәыла Атәылахьчара аминистрра арратә госпиталь, 2020 шықәса жьҭаара 20 рзы Аԥсны аусура иалагаз аҭыԥ ахь амҩа иқәлеит арратә техника аколонна иаланы.
Урыстәылатәи амедусзуҩцәа ҩымш рышьҭахь арратә техника аилазаара иаланы, 800 километра амҩа иахысны есқьаангьтәи ргыларҭа ҭыԥ иазыхынҳәуеит, Ставропольтәи атәылаҿацәахь.
Аколонна амҩатә ныҟәара ашәарҭадара ахылаԥшра арҭоит Аладатәи арратә округ арратә автоинспекциа.
Амобилтә медицинатә ҟәша аилазаара иалахәын шәҩык рҟынӡа амедусзуҩцәа, 30 ак арратә техника.
Аԥсны ауааԥсыра аҿкчымазара рацәыхьчаразы иҟанаҵаз аҳәарала Урыстәыла Атәылахьчара аминистрра арахь иаанашьҭит хырхарҭарацәалатәи амобилтә госпиталь шә-иарак зкышаз, ареспубликаҿ акоронавирустә инфекциа аҿагылара аҭаразы 2020 шықәса жьҭаара 20 рзы.
Иарбоу аамҭа иалагӡаны амбулатор-консультациатә цхыраара рыҭан хнызқьи быжьшәҩык инареиҳаны Аԥсны ауааԥсыра, амбулатортә дкылара рыҭан 3,3 нызқьҩык, астационартә – 450-ҩык рҟынӡа.
Иара убасгьы агоспиталь алабораториаҿ 18 000 рҟынӡа клиникатә ҭҵаара мҩаԥган, урҭ рҟынтәи 5,3 нызқь ПЦР-тест, 2 000 рентгенограмма.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит: