Наала Гәымԥҳа, Sputnik
"Ауаҩы даниуа ициуеит иразҟы рҳәоит аԥсуаа, саргьы убри агәра згоит", - иҳәоит иахьа 85 шықәса зхыҵуа Аԥсны зҽаԥсазтәыз артист Шьалуа Гыцба.
Заԥхьаҟа зегьы еицырдыруа иактиорхараны, Жәлар рартист ҳәа ахьӡ ду иаԥсахараны иҟаз Шьалуа Гыцба зынӡа иԥсҭазаара асцена иадиҳәаломызт. Даныхәыҷыз иҭахын аофицер изанааҭ алихырц, аха иразҟы даҽакала иҟалеит:
"Сыԥсҭазаараҟны асцена иахьа аҭыԥ дуӡӡа ааннакылоит, аха ус еиԥш ишьақәгылоит слахьынҵа ҳәа сыҟамызт зынӡа. Саныхәыҷыз саншьа арратә маҭәақәа ишәҵаны данызбоз, иара сиеиԥшхарц сҭахын, хымԥада софицерхоит ҳәа акәын сгәы ишаанагоз, аха ауаҩы дызқәымгәыӷӡо ауп илахьынҵахо", - иҳәоит актиор.
Асценатә ҟазара агәыбылра икит ашкол данҭаз аамҭа инаркны. Усҟантәи аамҭазы қыҭацыԥхьаӡа акино, ақәгыларақәа, аспектакльқәа рыманы иаҭаауан ашколхәыҷқәа иддырбарц. Урҭ ашықәсқәа игәаларшәо, актиор иҳәоит:
"Аҟазара аамҭа ҳалиааит, усҟан еиҳа аҟазара пату ақәын. Ашкол ҳанҭаз ирацәан имҩаԥыргоз аусмҩаԥгатәқәа: аолимпиадақәа, ареспубликатә еицлабрақәа, ажәеинраала исахьаркны аԥхьашьа, ахәыцшьа, абарҭ зегьы ҳаларааӡон. Актиорцәа ашкол иаҭаауан, урҭ рыхәмаршьа, рықәгылашьа, ҳахәаԥшуан, ҳазҿлымҳан. Ус-ус агәыбылра ҳдыркит, ахаан изалысхи уи асценатә ган ҳәа сгәы иҭамшәацт," - ҳәа иҳәоит Шьалуа Гыцба.
Ашкол даналга, 1956 шықәсазы дҭалоит ҿыц иаадыртыз Қарҭтәи Атеатралтә институт, акультура аҟәшахьы.
"Усҟан араионтә культура аҟәша аиҳабыс дыҟан Иасон Гыцба. Иара иҳабжьигеит Лидиа Гыцбеи сареи актиортә ҟазара алхны, убри аинститут ҳҭаларц. Аԥснынтәи ԥшьҩык ҳдәықәлеит: Софа Агәмаа, Сергеи Чуаз, Лидиа Гыцба, сара. Убри ашәықәс инаркны иахьа уажәраанӡа, аанҿасрак ҟамӡакәан, асцена ҳадҳәалахеит," - ҳәа иҳәоит Жәлар рартист.
Раԥхьаӡатәи асценахь ицәырҵра атәы дазааҭгыло, актиор иҳәоит:
"Қарҭ сҵара хыркәшаны санааи, атеатр арежиссиор Азиз Агрба дсыҳәеит, Миха Лакрба ипиеса ала иқәыргылаз аспектакль "Данаҟаи" аҟны ароль насыгӡарц. Аамҭа мчыбжьык еиҳамкәаны исыман, даара сгәы хыҭхыҭуан аиашазы, ари актиорк иаҳасабала раԥхьаӡатәи сықәгылара акәын", - ҳәа игәалаиршәоит Шьалуа Гыцба.
Шьалуа Гыцба, аспектальқәа рыдагьы, имаҷымкәан акинофильмқәа рҟны дыхәмархьеит: "Время счастливых находок", "Война еще не кончилась", "Робинзон Крузо", "В ночь на новолуние" уҳәа акиносахьақәа рыҟны.
Ихадараны иара ииԥхьаӡо ахәаԥшҩи иареи реимадара ауп:
"Асценаҟынтә аенергиа ицо, азал аҟны итәоу ахәаԥшҩы иныруазароуп. Ужәлар рыпатуқәҵашьа уҽақәуршәароуп", - ҳәа иҳәоит иара.
Шьалуа Гыцба 2014 шықәса инаркны иахьа уажәраанӡа Аԥсны Аҳәынҭқарратә Аҿар ртеатр режиссиорс дамоуп.
Наала Гәымԥҳа, Sputnik
Адиле Аббас-оӷлы диит мшаԥымза 23 1921 шықәсазы. Лабду Иаҳиа Аббас-оӷлы милаҭла дџьамын. 20-тәи ашәышықәса аҽеиҩшымҭаз Аԥсныҟа даауеит, ибла хнакуеит ари атәыла, анаҩс иӡбоит наӡаӡа аангылара. Аҭаацәарагьы аԥиҵоит араҟа.
"Саб дџьамын, сан-даԥсыуан. Саб иҳәо саҳахьан: "Аԥсны зегьы реиҳа бзиа избоит". "Избан?" - сиазҵаауан сара. "Избан акәзар аԥсуа жәлар ахьы иаҩызоуп, мыцхәы ацәажәара бзиа ирбаӡом. Бымшәан, Аԥсны есымша иҟазаауеит, сара сдунеи сыԥсахыргьы, иара шышәҭло агәра згоит", - абас лаб иҳәоны илгәалалыршәон Адиле Аббас-оӷлы.
Лан лзы акәзар, абас лҳәон:
"Сара сан д-Аҩӡԥҳан, ажәла бзиа, ажәла ӷәӷәа датәын. Хәҩык аишьцәа лыман, рызегь аибашьраҟны иҭахеит", - ҳәа лгәалашәарақәа дырзааҭгылахьан аиҿцәажәарақәа руак аҟны Адилле Аббас-оӷлы.
Иаҳиа Аббас-оӷли иԥшәмаԥҳәыс Гиульфидани рҭаацәараҟны иит ԥшьҩык ахәыҷқәа, хҩык аишьцәа: Шаҳбас (Адиле лаб), Ризу, Касима, рыԥҳазаҵә Наргиз. Адиле 15 шықәса анылхыҵуаз Сариа Лакоба лашьа Емды Џьих-оӷли лареи еибадырит, анаҩс аҭаацәара аԥырҵеит.
Аха раԥхьаҟа ирзыԥшраны иҟаз ахлымӡаах атәы абардыруаз, агәырӷьара зцыз рҭаацәаратә ԥсҭазаара аамҭа кьаҿк иалагӡаны иҿахҵәеит. Иалагеит сталинтәи арепрессиақәа. Нестор Лакоба иҭаацәа лаԥшықәҵаны ирыман, аӡәаӡәала рҭакра иалагеит. 1938 шықәсазы Адиле лыԥшәма дҭаркуеит ахара идҵаны, хара имгакәан ларгьы уи аҩыза аҭакра лԥеиԥшхоит. Уи ашықәсазы Адиле Аббас-оӷлы "ажәлар раӷа" ҳәа лыхьӡҵаны Аԥсны дахцан. 16 шықәса ахлымӡаах лхыганы Аԥсныҟа дхынҳәуеит 1953 шықәсазы. 1956 шықәса рзы Аԥснытәи АССР Иреиҳаӡоу аӡбарҭа лхара лыхнахит. 1957 шықәса рзы Аҟәатәи арҵаҩратә институт аҭоурыхтә факультет далгеит.
Акыр шықәса рышьҭахь илылшеит дызҭагылаз агәаҟра атәы зҳәо агәалашәарақәа рыҩра. Убас, 2005 шықәсазы иҭлыжьуеит ашәҟәы "Не могу забыть " зыхьӡу.
Нестор Лакоба ихьӡ зху Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә музеи адиректор Лиудмила Малиа илҳәоит:
"Афырԥҳәыс ҳәа ззуҳәаша лакәын Адиле. Лара илылшеит дызҭагылаз агәаҟрақәа зегьы лыхганы, лҽеиқәырханы, абахҭа хьшәашәа даиааины, лыҩныҟа ахынҳәра. Илхылгаз ахлымӡаах атәы еиҭалҳәоит угәаҵантә инеиртә еиԥш лышәҟәқәа рыҟны. Дызҭагылаз аџьамыӷәа ззымдыруаз ауаа ирыцеиҩылшеит", - ҳәа лҳәоит Малиа.
Аҭоурыхҭҵааҩ Гәырам Гәымба Адиле Абас-оӷлы длыхцәажәо дазааҭгылахьан уи илылаз адоуҳа анырра шунаҭоз.
"Лара илхылгаз аҩыза ахлымӡаах зхызгаз рацәоуп 1930-тәи ашықәсқәа рзы арепрессиақәа раан, аха урҭ рахьынтә иааԥшит ауаа ҷыдақәа, аџьамыӷәа ду зыхганы иуаҩны иаанхаз. Сара еиҳараӡак исгәалашәоит илылаз адоуҳатә мчы. Уахьлыхәаԥшуаз дхәыҷызшәа убон, аха агәамч ду лылан. Уанлацәажәоз аԥхарра ду, аенергиа уныруан. Илхылгаз зегьы дыриааины, ауаа рахь абзиабара ду аалырԥшуан... Ас еиԥш зылшо адунеи аҟны даара имаҷуп, иагьа лхылгазаргьы, дуаҩы лашан, ус лыхьӡ аанлыжьит", - ҳәа иҳәоит Гәырам Гәымба.
Адиле Аббас-оӷлы узыршанхо ԥхыӡк лбахьан, лышәҟәы "Не могу забыть" анҭыҵ ашьҭахь: Ашә аартны Нестор Лакоба иҩны дныҩналеит. Амаҵурҭаҟны итәан аҭаацәа зегьы. Сариа Адиле данылба, дыҩны дналԥылеит, дылгәыдыҳәҳәаланы ус лалҳәеит: "Анцәа иџьшьоуп! Бара ибылшеит сгәаҳәара анагӡара, ауаа иреилбыркааит аиашаҵәҟьа абахҭаҟны ибхыбгаз. Сыбзыразуп, сара агәра згон уи шынабыгӡоз, шьҭа сгәы ҭынчуп".
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Малиа Сариа Лакоба лзы: леиԥш аҭоурых аҿы дыҟам
"…Сара сазхәыцуеит саныхәыҷыз сани, саби, сандуи ҷыдала ҳрааӡозма ҳәа. Мамоу. Абри ҳқыҭаҟны иҟаз зегьы рхымҩаԥгашьала ҳрааӡон. Абри абри ауп ҳәа ҳарҳәаӡомызт. Ус ишыҟоу иаҳдырбон рыԥсҭазаашьала, рныҟәашьала, ртәашьа-ргылашьала, реизыҟазаашьала. Урҭ уахьрыхәаԥшуаз ухы уааӡон, убри аҩыза аҭагылазаашьа ыҟан", - иҳәеит Ҷкотуа.
Аиҿцәажәара инарҭбааны шәазыӡырҩы аудиофаил аҟны.