87 шықәса ирҭагылоу, Лыхны ақыҭан инхо аныҳәаҩ Зарема Ҷанба-Ҭарнаа уамашәа угәы даахәартә дыҟоуп. Лашҭа ҳанынҭала, лла аҵыхәа ршәшәо, аԥшәмара кны аҩныҟа иҳаԥхьагыланы аҿынанахеит. Лылаԥш ҳшааҵашәаз еиԥш, дышныҳәаҩу мҩашьо лнапы ыргьежьуа "шәан, сара, сшәыкәахшоуп" ҳәа дааҳԥылеит. Уи лыҿцәажәара даара аинтерес аҵан, лажәабжьқәа, дызнысыз лхатәы ҭоурых - арҭ зегьы нҵамҭак иузаркуам.
Наала Гәымԥҳа, Sputnik
Зарема Ҷанба-Ҭарнаа диит 1934 шықәсазы Оҭҳара ақыҭан. Ақыҭантәи ашкол даналга ашьҭахь, дҭалоит усҟан С.Орџьеникиӡе ихьӡ зхыз Аҟәатәи аӡахратә комбинат, иласу аалыҵтә ҟәша ахь. Леилҟьареи лгәырҵҟәыл бзиеи ирыбзоураны хара имгакәан ацәаҟаҵареи ашьаҵаҟаҵареи аҟәшаҟны напхгаҩыс дҟалоит.
Зарема изныкымкәан Аԥсны ахьӡала Москва ақалақь аҟны имҩаԥысуаз акоммунистцәа реизарақәа дрылахәын. Лара лгәалашәараҟны ахаан илхамышҭуа хҭысны иаанхеит лҵара аизырҳаразы Қырҭтәылаҟа лцара амш.
"Ҽнак Аҟәаҟа аиҳабыра быԥхьоит ҳәа сзаарыцҳаит. Сгәы хыҭхыҭуа исарҳәарызеишь ҳәа амҩа сықәлеит Аҟәаҟа. Сахьҩеиз, усҟантәи ҳаԥсуа интеллигенциа сԥылеит. Урҭ рхыԥхьаӡараҟны иҟан Хәыхәыт Бӷажәба, Шьалуа Иналиԥа, Баграт Шьынқәба. Убасҟан еилыскааит сдокументқәа Қарҭҟа ишырышьҭыз атәы, иреиӷьу акомбинат аусзуҩы ҳәа салкааны. Уамашәа избеит азныказы, аха сгәы иахәеит. Уахь сцара сыԥсҭазаараҟны ахаан исхамышҭуа сҿара иашықәсхеит", - ҳәа лгәалалыршәоит Зарема Ҷанба-Ҭарнаа.
Лқәыԥшра ашықәсқәа Зарема гәахәарыла дырзааҭгылоит. Урҭ зегьы ииасхьоу, лгәы зырҟәандо гәалашәараны аамҭа иазынхеит.
Иахьатәи аамҭазы Зарема бырг ԥҳәысуп, ҳаҭыр ду лықәуп, акыр здыруа, изызҵаауа, аныҳәарақәа мҩыԥызго, уи иацу амаӡақәа, акәамаҵамақәа еилырганы издыруа аӡәуп.
87 шықәса дшырҭагылоугьы, уи зынӡа илнубаалом. Лцәажәашьа, лгәалашәарақәа, лыхшыҩ еилыҷҷа, аиашазы, уаалыҵашьыцыртә еиԥш дыҟоуп.
Лышьыжь алагоит ҭаалымла. Аҭаалым ҟамҵакәан, лусқәа нап длыркуам, уи шьҭа лыԥсҭазаара иахәҭакхеит.
"Сықәра ахьнеихьоу жәбоит, аха, аиаша шәасҳәап, ахаан хәышәтәырҭак сҭамлацт сгәабзиара амшала. Ахәшәқәа зынӡа изжәуам, сгәы бзиоуп Анцәа иџьшьаны. Анцәа игәра згоит, уахгьы-ҽынгьы симҵаныҳәоит. Есышьыжь аҭаалым ҟасҵоит, сымаха-сышьаха аус дсыруеит", - лҳәоит Зарема.
Аныҳәаҩ ҳәа Зарема деицырдыруеижьҭеи 25 шықәса иреиҳауп шьҭа. Лара еснагь дрызҿлымҳан аныҳәарақәа, урҭ рымҩаԥгашьа, аныҳәаҩ илҳәоз лажәақәа уҳәа, акәамаҵамақәа азҿлымҳара рылҭон.
"Аҭаацәара сахьалалаз Лыхны дҳаман ныҳәаҩ бзиак. Схәыҷқәагьы зныҳәоз лара лакәын. Данныҳәоз еснагь сылзыӡырҩуан, илҿысҵааз даара ирацәоуп. Сыгәгьы иҭамызт саԥхьаҟа уи ҭакԥхықәны исзыҟалоит ҳәа, аха ауаа сыдҵаало, сныҳәаԥхьыӡқәа ргәаԥхо ианалага, мап сзымкит", - ҳәа лҳәоит лара.
Зарема Ҷанба-Ҭарнаа ахәыҷқәа лныҳәоит, ҿыц зыԥсҭазаара еилазҵаз аҭаацәара, убас аҭӡы, агәара, ахыбрақәа лныҳәоит. Иубарҭоуп уи даара ҭаԥхықәрала дшазнеиуа. Зхы зныҳәарц зҭаху заа илыдҵаалоит, заа лгәы лҽанырҵоит. Лара иахәҭоу амш алылхуеит. Аҭӡы, агәара, ахыбрақәа лныҳәоит шәахьалеи ԥшьашалеи. Ахәыҷныҳәара - хашеи хәашеи рыла. Аҭаца лныҳәара иалкааны амш азалхӡам, иануҭаху аныҳәара мҩаԥугар алшоит ҳәа азгәалҭоит аныҳәаҩ.
"Аныҳәарақәа рхатәы мшқәа ҳәа ҩбаны изазалху убри азоуп, исныҳәо, иаҳҳәап, ашәахьа имшшьаразар, аԥшьашахь ииаҳгоит, мамзар аԥшьаша имшшьаразар - ашәахьа дысныҳәоит", - ҳәа лҳәоит аныҳәаҩ.
Зарема лажәақәа рыла, аныҳәаҩ лхы-лгәы цқьазароуп, лажәақәа, лныҳәаԥхьыӡқәа гәаартыла иналыгӡозароуп, леилаҳәашьа дацклаԥшуазароуп, лкасы, лара деинааланы Анцәа димҵаныҳәароуп.
Ашыжь аныҳәарахь амҩа дықәлаанӡа, аныҳәаҩ лҽылкәабароуп, дпашәӡа лҽеилаҳәаны дыҟазароуп. Лышәҵатәы амаӷрақәа ҿырффа, агәы ҭыхны зынӡа иҟалаӡом. Лара лымкаала лышәҵатәы аныҳәара мацара иазкны илымоуп, уи даҽаџьара илшәылҵаӡом.
Иарбанзаалак аныҳәарақәа ирымоуп рхатәы ныҳәаԥхьыӡқәа, рхатәы аишәа рхиашьа. Ахәыҷы иныҳәараан, раԥхьа иргыланы, ирныҳәоит акҿаҩра - аҭаацәа акрахьырфо, уи "Адәныҟәа" ахьӡуп. Иршьуеит акәтажә, х-чашәк ирыхныҳәоит. Уаҟа аишәа иқәзароуп: аилаџь, абысҭа, арашых сызбал.
"Ахәыҷы данысныҳәо аԥхьа исныҳәо акҿаҩроуп, уи "адәныҟәа" ҳәа иашьҭоуп. Адәныҟәа еиҳабу Анхәа-ԥсымхәа лоуп. "Анхәа-ԥсымхәа, быцәазар, бааԥшы, бааԥшызар-бсызҿлымҳаз, бхьышьаргәыҵа сакәыхшоуп, - ҳәа абраҟа "Адәныҟәа" ҳәа сныҳәоит, - абарҭ ахәыҷқәа исныҳәо былаԥш хаа рыҭ, џьара ицома, џьарантә иаауама, амра гылаанӡа идәылҵуама, мраҭашәарашьҭахь игьежьуама, ма нышәынҭрак ааигәа ииасуама, Адәныҟәа алԥха рыҭ, џьара ишьацәхныслома, иқәшьқьраауама, ҵлакы иаҿҟьама, адгьыл аҿы дкаҳама, Адәныҟәа алԥха рыҭ. Анхәа-ԥсымхәа, бхьышьаргәыҵа сакәыхшоуп", - ҳәа абас дныҳәоит аныҳәаҩ.
Аҭӡы, агәара, ахыбра анылныҳәо ирӡуеит иҷыдоу амгьал ашә агәылаҵаны, уи "ачамгьал" ахьӡуп. Инаганы агәара агәҭа ацәымза аркны аныҳәаҩ дахныҳәоит. Ацхаӡҩа, ахырҵәӡҩа хымԥадоуп аишәаҟны.
"Рыҭӡы-ргәара, рыдгьыл, Анхәа-ԥсымхәа, абарҭ ахыбрақәа ираҳкәажәу, ирхылаԥшуа, бхьышьаргәыҵа саҳәоит, аҭаацәа бырхылаԥш, лаԥшхаа рыҭ. Џьара ицозар, амашәыр алԥха рыманы игьежьуа, рыҩныҟа ԥшӡала ихынҳәуа, былаԥш хаа рҟәымгазааит. Иара ишаԥу ала, ишахәҭоу ала, аишәа рхианы ибсырбоит, сбыҳәоит, сажәақәа быдкыл, аҭаацәа бырхылаԥш", - ҳәа Анхәа-ԥсымхәа длымҵаныҳәоит Зарема.
Аныҳәарақәа раан лымкаала умҩахыҵ ҳәа аӡәгьы иарҳәаӡом, ус аӡәы дақәшәаны дмааиуазар.
Зарема Ҷанба-Ҭарнаа леиԥш иҟоу аныҳәаҩцәа урҭ рныҳәара акәамаҵамақәа иаҵоу ианҵатәуп, иҭҵаатәуп, уи, ҳәарада, хьыԥшьак иаҩызоуп, игәыгәҭажьтәым.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ажьырныҳәа 27 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 543-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 54-ҩык акоронавирус рцәа ишалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Ажьырныҳәа 25-26 рзы Аԥсны аковид-хәышәтәырҭақәа рҿы рыԥсҭазаара иалҵит фҩык апациентцәа.
Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы ажьырныҳәа 26 рзы иԥсҭазаара иалҵит ҩыџьа апациентцәа. 1931 шықәсазы ииз - идиагноз хада акоронавирустә инфекциа ҿыц, иара убас идбалан зымҩасшьа бааԥсыз авирус-бактериалтә ҩганктәи аполисегментартә гәыҵәкра. Иԥсҭазаара далҵит 1949 шықәсазы ииз ахаҵа, идиагноз хада акоронавирустә инфекциа ҿыц.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы иԥсҭазаара далҵит 1950 шықәсазы ииз апациент, идиагноз хада акоронавирустә инфекциа ҿыц. Иара ахәышәтәырҭа дҭашәеит иҭагылазаашьа бааԥсны, ирԥҳақәа ачымазара акыр ирылаҽны. Апациент мызкы иназынаԥшуа иақәнагаз ахәышәтәра дахысуан, аха уи иахьмырԥшкәа иԥсҭазаара далҵит ажьырныҳәа 26 рзы.
Урыстәылатәи арратә госпиталь аҿы рыԥсҭазаара иалҵит хҩык апациентцәа. 1950 шықәса рзы ииз апациент иԥсҭазаара далҵит ажьырныҳәа 15 рзы, 1946, 1948 шықәсқәа рзы ииз ҩыџьа апациентцәа - ажьырныҳәа 26 рзы. Урҭ рыхҩыкгьы акоронавирустә инфекциа адиагноз рзышьақәырӷәӷәан.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 118-ҩык, урҭ рахьтә 104-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 34-ҩык, ибжьаратәуп - 50-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 35-ҩык апациентцәа, Очамчыра ирхәышәтәуеит 19-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 15-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 29-ҩык, Аҟәатәи амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 46-ҩык апациентцәа.
Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит аҿкычымазара рымкырц азы иахәҭоу аԥҟарақәа зегьы ирықәныҟәаларц.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
2021 шықәса ажьырныҳәа 1 азы зда ԥсыхәа ыҟам ауаҩы ихныҟәгага мызкы иартәеит 7 нызқьи 398 мааҭ.
"Аԥсны мызчарак ахыԥхьаӡара аилкааразы Урыстәыла Краснодартәи атәылаҿацә, Адыгатәыла ирымоу аметодика ҳхы иаҳархәоит ҳаргьы. Мызчарак иалоуп ауаҩы аԥсымышьҭыгазы иифараны иҟоу 35 хкы афатәқәа. Урҭ рыдагьы ааглыхратә тауарқәа, убасгьы алашара, ауадазы амаҵзуратә шәахтәқәа уҳәа. Арҭ зегьы еилаҵаны зда ԥсыхәа ыҟам аныхтәқәа идыртәо ахә ҟалоит. Афатәқәа ари ахә аҟынтәи 5 нызқьи 60 мааҭ дыртәоит, егьырҭ атауарқәа 1450 мааҭ, ашәахтәқәеи егьырҭ амаҵзуратә хшәаатәқәеи 887 мааҭ. Зда ԥсыхәа ыҟам мызчарак еиҵаны иҟамзароуп ауалафахәы. 2017 шықәсазы апарламент аҟны аџьаус азы азакәан ҿыц рыдыркылеит. Уаҟа иарбоуп ианар 1, 2018 шықәса инаркны мызчарак зда ԥсыхәа ыҟам аныхтәқәа иреиҵамзароуп ҳәа. Ус шакәгьы, иахьагьы иҟоуп зуалафахы мызчарак аасҭа еиҵоу", - лҳәеит Гогьиаԥҳа.
Шәазыӡырҩы аудио.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аԥсны Аҳәынҭстатистикаҿы ахныҟәгаратә минимум шьақәдыргылеит