Саида Жьиԥҳа, Sputnik
Ҭенгьиз Бганба аибашьра иалагаанӡа, Гагра "Акурортторг" аҿы аус иуан. Усҟантәи аҭынч аамҭазгьы аԥсуа хацәа рхәыцрақәа ирылан ԥхьаҟа аибашьра иалагар шалшо. "Ҳаишьцәоуп" ҳәа зыбжьы рдуны изҳәоз ақырҭцәа ҵаҟа-ҵаҟала аҽазыҟаҵарақәа шымҩаԥыргоз лымҳаҭасла ираҳахьан.
"Аԥсуа гвардиа иалаз ҳашьцәеи ҳҩызцәеи рҟынтә иаҳдыруан иахьа-уаҵәы ақырҭцәа ҳажәлар шыҟало. Бџьарла ҳаиқәшәамызт, аха моралла ҳазыҟаҵан. Амала акурорттә аамҭа ианашыкьымҭаз абри аҩыза агыгшәыгра аадырԥшуеит ҳәа ҳаҟамызт. Исгәалашәоит нанҳәа 14 аҽны, 30-ҩык рҟынӡа Гагратәи аҿар амшын аԥшаҳәаҿы ҳаԥсы шаҳшьоз, аԥсуа гвардиа иалаз ҳҩыза ҷкәын Ашот Атиан "аибашьра иалагеит" ҳәа адырра шҳаиҭаз. Ҳагәҭа иҟаз ақырҭцәа ирцәымыӷхан "ҳара ҳақәҵаны ҳцоит, абџьар ҳкӡом" рҳәеит. Уи анаҩс иҟарҵазгьы сыздыруам. Егьырҭ ҳаибарыҩуа араион ахадарахьы ҳдәықәлеит", - аибашьра раԥхьатәи амш далацәажәоит Ҭенгьиз Бганба.
Адырҩаҽны Цандрыԥшь ақырҭуа десант анӡхыҵ, Ҭенгьыз уантәи Гаграҟа дааит уи аиҿыхара ацхырааҩцәа адиԥхьаларц. Аха абџьар азымхара иалнамыршеит аӷа иаанкылара. Ус аибашьратә цәаҳәа Ԥсахара аҳаблан ишьақәгылеит.
Ҭенгьыз Бганба Беслан Цкәуа икомандаҟаҵарала Ешыраҟа дцеит. Шықәсыбжак иназынаԥшуа ахырӷәӷәарҭақәа рыргылара далахәын. Шамиль Басаев игәыԥ Шрома ақыҭа ианалаха, ацхыраара арыҭаразы идәықәҵаз аибашьцәа рхыԥхьаӡараҿы дыҟан.
"Ҳаибашьцәа аӷа имацәаз иҭакын. Леван Миқаа икомандаҟаҵарала ацхыраара раҳҭар акәын. Абџьари аџьаԥҳани рнаҩс, афатә-ажәтәгьы ҳаҵан. Сара ааҵәак ача сҟәаҟәа иқәҵаны изгон", - иажәа иациҵоит аветеран.
Ҭенгьиз Бганба Ешыратәи ахырӷәӷәарҭаҿы дшыҟаз ауп ажьырныҳәа 5 рзы Аҟәа агаразы ажәылара ишдәықәло шыӡбахаз. Ашарԥазы, Амиран Берзениа икомандаҟаҵарала, Ҭенгьиз Бганба дызлаз, аиҳарак Гагреи Гәдоуҭеи араионқәа реибашьцәа ҩышәҩык рыла ишьақәгылаз агәыԥ, "Ацҳа кнаҳа" аладахьы Гәымсҭа аӡиас ируа иалагеит. Аха уи аамҭазы аӷацәа ажәҩан ахь иршьҭуаз алашарбага зцыз арҭҟәацгақәа иднарбеит аԥсуаа ажәылара ишалагаз.
Амчқәа ахьеиҟарамыз иахҟьаны, ҩаԥхьа ҳар хьаҵыр акәхеит. Аӡиас ирыз ҳаибашьцәа аӷацәа иҭҟәаны иргеит, адырҩаҽны ишьны рыԥсыбаҩ аԥсуа ган иарҭеит. Гәымсҭа аӡиас шьҭахьҟа ирыз ракәзар, асы рҽылакәаҳаны рхы рзышьҭымхо шьыжьы инаркны хәлаанӡа илаиан ахымца рҽацәырыхьчарц.
"Ари иманшәаламхаз ажәылара даара ҳгәы канажьит, аха аӡәызаҵәык иабџьар шьҭаимҵеит, уимоу аӷа иахь ацәымыӷра еиҳагьы иӷәӷәахеит, иаҳцәыршьыз ҳашьцәеи ҳҩызцәеи ршьа ауразы иҳахон. Исымҳәарц залшом, Ажьырныҳәатәи ажәылара ашьҭахь, аҽны хәлаанӡа асы изылымҵыз ҳаҷкәынцәа агәамбзиарақәа шроуз. Уи иахырҟьаны аибашьра ашьҭахьгьы игәаҟуаз рацәаҩын", - ҳәа азгәаиҭоит аибашьҩы.
Ианвартәи ажәылара ашьҭахь, Ҭенгьиз Бганба аҩежьра чымазара ихьуеит. Аҩны иҽахьынӡаихәышәтәуаз Амиран Берзениа игәыԥ ахатәгәаԥхаҩцәа рыла ихарҭәааны Мрагыларатәи афронт ахь иманы дыԥроит.
"Сшьапы санықәгыла, Ешыратәи ахырӷәӷәарҭахь сгьежьит, аха агәыԥ Мрагыларатәи афронт ахь иԥрит, урҭ ирыццеит Гагратәи сҩызцәа Заур Демерџьиԥеи Игорь Аргәыни. Рацәак исҭахымызт, аха аамҭак азы аерманцәа рбаталион ахь сыиасыр акәхеит. Урҭ сышрыцыз аконтузиа соуит, сааигәара иԥжәаз арҭҟәацга сцәеижь аблит. Ҩаԥхьа схы сақәгәыӷратәы саныҟала, Роман Аҩӡба командаҟаҵаҩс дызмаз 1-тәи аԥшыхәратә гәыԥ сахәҭакны Аҟәа ахырхарҭахь "Учхоз" ала ҳдәықәлеит. Аиааира саԥылеит Аҟәа, "Ацҳа ҟаԥшь" аԥхьа. Арҭ ахҭысқәа раахыс сынтәа 28 шықәса ҵуеит, аха лассы-лассы сыԥхыӡ иалоуп, илабҿабоу џьышьа егьараан сцәырҳаны сҿыхахьеит", - иеибашьратә мҩа далацәажәоит аветеран.
Ҭенгьиз Бганба убас дрылахәын Марттәи, Шроматәи ажәыларақәа. Аибашьра ашьҭахь иара Гагра араион Аинвалидцәа рассоциациа аиҿкааҩцәа дреиуан, ихаҭа II агәыԥ аинвалидра имоуп. Иахьа Ҭенгьиз Бганба аус иуӡом, аҩны дыҟоуп, диааӡоит жәашықәса зхыҵуа аԥҳа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
"Сусура абжьааԥны еиԥшымкәа иацлеит, аха уи уаргәырӷьартә иҟам, амҿы ҳҭииндаз ҳәа мацара акәым ҳшыҟоу, аԥсабара ахьчарагьы ҳуалуп. Алашара ҵыԥхгьы ибзиамызт, аха сынтәа аҭагылазаашьа еиҳагьы еицәахеит, ауаагьы уи апроблема шыҟалоз дырны заа аӡынра рыҽдырхеит. Сынтәа цәыббрамза инаркны амҿы аҿаҵара иалагахьан хыԥхьаӡара рацәала. Сара схала амҿы аиқәыршәара саҿуп. Аҭел исзасуеит ишырҭаху, шаҟа рҭаху рҳәоит. Еиҳарак ауаа ирҭаху ахьацоуп, уи ибзиан ибылуеит, аршьшьарагьы усҟак ицәгьам. Ашәгьы иазҵаауа дыҟоуп, ал усҟак ирҭахым. Амҿы ылысхуеит Кәтол абнақәа рҿы. Ажәытәан Кәачара ауаа ахьынхоз уажәы иахьҭацәу абнақәа ахиааны иҟоуп. Ҿыц игылоу аҵла ԥаҳҟаӡом, иажәхьоу роуп. Ахьаца ашьапы хаҳҵәаӡом, ажәытәан еиԥш икаҳҿоит хыхь-хыхь, нас амахәҭақәа ҿыцқәа аауеит, анаҩс 3-4 шықәса рышьҭахь еиҭа иԥаҳҟартә иҟалоит. Еиҳарак амҿы Аҟәа ақалақь аҿы инхо роуп иаҿазҵо", - ҳәа еиҭеиҳәеит Енвер Қәаранӡиа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы, мамзаргьы аудиофаил аҿы.
АҞӘА, ажьырныҳәа 24-Sputnik. ЕгрыГЕС адеривациатә тоннель аремонт азура иалагеит амҽыша ашьыжь инаркны ажьырныҳәа 24 рзы, абри атәы Sputnik иазеиҭеиҳәеит ЕгрыГЕС анапхгараҭара ахантәаҩы Леван Мебониа.
"Аҟазауаа аусурақәа ирылагахьеит, уажәы аидҳәалақәа ашьақәыргылара иаҿуп- аимадара, афымцалашара анашьҭра, атехника аргылара. Уаҵәашьҭахь адгьылкылҵәареи, ацемент ықәырҭәареи ҳалагоит", - иҳәеит иара.
Мебониа иажәақәа рыла, аремонт ҟаҵаҩцәа ргәыԥқәа х-сменакны ишоуп, дара уахгьы-ҽынгьы аус рулоит, рҽырыԥсахлоит. Аусурақәа ирылахәуп ҩышәҩык аусзуҩцәа.
"Урҭ анџьнырцәа, адгьылкылҵәаҩцәа, ацемент ықәырҭәаҩцәа, амеханикцәа, афымцазҟазацәа уҳәа. ҳусутә рацәоуп. Ихадароу аусурақәа ируакуп- атоннель бетонла иахьыҟаҵоу ацемент ықәырҭәареи адгьылкылҵәареи роуп, уи азы иахәҭоу атехника ргылоуп. Ҭыԥқәак рҟны ажәытә бетон ықәганы аҿыц ҭарҭәахоит", - азгәеиҭеит Мебониа.
2021 шықәса мшаԥымза анҵәамҭанӡа астанциаҿы имҩаԥыслоит адеривациатә тоннель аиҭашьақәыргылара. Ҩ- километраки бжаки иҟоу ахәҭа аремонт азутәуп. Зынӡа атоннель аура 15 километра иҟоуп.
Аиҭашьақәыргылара мҩаԥнагоит ақырҭуа ргыларатә еилахәыра, анемец ҟазауаа рыпроект ала. Аԥарашәара мҩаԥнагоит Европатәи арҿиара абанк. Иахьазы Аԥсны Урыстәылантәи афымцалашара аиуеит. ЕгрыГЕС адеривациатә тоннель аҵыхәтәантәи аремонт мҩаԥган 2006 шықәса рзы, ашәарҭадара атехника ишаҳәо ала ес-хәышықәса аҭагылазаашьа ишашьклаԥшлатәу. Уажәы аӡы ахьацәцо азы 250 миллион киловатт сааҭ ыӡуеит. Ари Аԥсны шықәсык ала ахы ианархәо афымцалашараҟынтә 10% артәоит.
ЕгрыГЕС заҵәык Ауп Аԥсны аҵакыра зегьы фымцалашарала еиқәзыршәо. Иара ахархәарахь ирыҭан 1978 шықәса рзы. Агидроагрегатқәа Аԥсны аҵакыраҿ игылоуп, аӡеизакырҭа – Қырҭтәыла. Астанциа ашықәсбжьаратә фымцамч аужьра х-миллиардки 700 миллион киловатт ыҟоуп сааҭк ала.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит: