Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Аамҭа цацыԥхьаӡа схəыцрақəа рҿы ихаҭəаау аҭыԥ ааннакылоит Шьамтəылатəи Арабтə Республика санаҭааз ашықəс. Сара сзы ари ахҭыс бзиа ҟалеит абҵарамза аҽеҩшамҭа, 2007 шықəса рзы. Усҟан, ателехəаԥшреи арадиои ржурналист лаҳасаб ала, Шьамтəылаҟа ицоз Аԥснытəи аделегациа срыцын.
Хымԥада, даара интересс исыман Шьамтəыла инхоз ҳдиаспора рынхашьа-рынҵышьа, изқəынхоз атəыла лабҿаба абара. Уахь сцаанӡа издыруан хаҭала Шьамтəылантəи Аԥсныҟа нхара иахьааз ҳџьынџьуаа рахьтə аӡəык-ҩыџьак, иҟан Аԥсынтəыла имҩаԥысуаз ахҭысқəа, иара убас аныҳəатə мшқəа рыҽрыладырхəырц Шьамтəылантəи иааны сзыҿцəажəахьаз, анҵамҭақəа ззыскхьаз аԥсуаа. Урҭ рыӡбахə анысҳəа, схаҿы имааирц залшом зыԥсҭазаара иалҵхьоу аинрал Уалид Маршьан, иахьа зыԥсадгьыл аҿы инхо иашьеиҳаб, Шьамтəылатəи апарламент аҿы изныкымкəа депутатс иалырххьаз, ҳаҭыр ду зқəу Шьараф Маршьан.
Ҭырқəтəылатəи аҳаиртə баӷəазаҟынтə еицыз агəыԥ ҳԥыруан Дамаскҟа. Дамаск аҳаирплан ҳанааҭыҵ, аҳаиртə баҕəазаҿы ацəаҳəа иқəгылан Шьарафи Уалиди Маршьанаа зхадараҿы игылаз Кавказтəи амилаҭтə маҭəала еилаҳəаз ҳџьынџьуаа, аиҳабыра-аиҵбыра, абыргцəа, аҿар. Зегьы ҳнапқəа ҳамхны, ҳаргəыдыҳəҳәаланы аԥсшəа ҳарҳəеит.
Исгəалашəоит, Уалид Маршьан аԥсшəа ансеиҳəоз ииҳəаз ажəақəа: "Сырма, шаҟа ббара сеигəырӷьазеи Дамаск", - ҳəа. Урҭ иажəақəа ԥхаӡа сгəаҵаҿы иҭоуп иахьа уажəраанӡа, хашьҭшьагьы сызрықəлом.
Сыхьӡ ҳəаны аԥсшəа шсеиҳəаз аниаҳа, аделегациа иалахəыз, усҟан Аԥсуа телерадиоеилахəыра напхгара азҭоз, насгьы иазгəасҭарц сҭахуп, ААУ алекциақəа ирыԥхьоз сырҵаҩ ду Гəырам Артиом-иԥа Амқəаб дааԥышəарччан, ус иҳəеит: "Сырма, Шьамтəылагьы быздыруа ҟалама?!", - ҳəа. Избанзар Ҭырқəтəылеи Аԥсныи лассы-лассы ҳџьынџьуаа ирызкыз адырраҭарақəа рыҟаҵаразы амҩа сықəын, издыруаз ҳхылҵшьҭрақəа рацəан, аха урҭ Ҭырқəтəыла иреиуаз аԥсуаа ракəын, уажəы Шьамтəылатəиқəагьы аацəырҵит...
Мчыбжьык Шьамтəыла ҳаҟанаҵы исгəалашəом сааҭқəак ирыдымхаргьы ҳалацəа анааихьаҳшь. Аԥсыӡ аӡы зҵабаны иҟоу аӡы анауҭалак, игəыкны ишажəуа еиԥш, ҳгəыкны ҳаҟан, ҳазхара ҳзеицəажəомызт, ҳзеибабомызт Шьамтəыла инхоз ҳашьцəеи ҳареи.
Шьамтəыла, Кавказ ажəларқəа ахьынхоз ақалақьқəеи ақыҭақəеи акыр ҳарҭааит. Зегьынџьара рчеиџьыка рнапы иқəыргыланы иаҳԥылон, аиҳабацəа Аԥсны аганахьала ирдыруаз аҭоурых еиҭарҳəон, Аԥснаа рашьцəа рхабар иазҵаауан, аҿар ракəзар, акультуратə хеидкылақəа рҿы ирҵаз рмилаҭтə ҟазара ӡырыргон, уи ҳара даара агəахəа ҳнаҭон.
Иазгəаҭатəуп, Шьамтəыла инхо ҳџьынџьуаа рахьтə рхыԥхьаӡара акыр ишырацəоу адыга хылҵшьҭрақəа. Урҭ уаҟа еиҿкааны ирыман рхатəы школқəа, абызшəа ахьырҵоз. Шамахамзар зегьы рхатəы бызшəала ицəажəон.
Дамаск, ижəытəӡатəиу қалақьуп, уи зыршаҳаҭуа акакəны иҟоуп ақалақь аҿы игылоу аҭоурых иаҿахəҳəагоу ахыбрақəа. Аԥсабара аиаҵəара акəзар, шамахамзар улаԥш иҵашəомызт, хаҳəра ҭыԥын. Ҳара иҳаман алшара аҭоурыхтə ҭыԥкəа рҭаара, лабҿаба рбара.
Исхамшҭуа акакəны иаанхеит Голантəи аҳаракырақəа. Ажəытə уа инхоз аԥсуаа рацəаҩын, аха Израили дареи реибашьра иахҟьаны ақалақь ахь илбаақəаз рацəаҩхеит, анхарҭа ҭыԥқəа зегьы еилаԥыххааса иҟан.
Исгəалашəоит, Аԥсны Аџьынџьтəылатə еибашьраҿы иҭахаз Зиуар Чычба иан Неџьиҳа Арҩҭааԥҳа, снарԥшны ишыслырбаз Зиуар дахьиз еилаԥыххаа иҟаз ахшараиурҭатə ҩны, анаҩс зҿыназхаз лылаӷырӡқəа уаҳа лыдмырҳəеит.
Иахьагьы сыбла ихгылоуп Зиуар иан игəыкыз лхаҿсахьа, лгəыразра. Анцəа иџьшьаны, узеигəырӷьаша хҭысуп Зиуар иҭаацəа Аҧсны иахьынхо. Сара сзы инасыԥуп, афырҧҳəыс Неџьиҳа дахьызбо, дысгəыдыҳəҳəаланы аԥсшəа ласҳəартə еиԥш аҭагылазаашьа ахьсымоу. Убас еиԥш ирацəаҩын Шьамтəыла ҳара иҳақəшəаз Аԥсны Аџьынџьтəылатə еибашьра иалахəыз рыуацəа-рҭынхацəа. Урҭ рахьтə иҟоуп наӡаӡа зыԥсадгьыл ахь нхара ҳəа ихынҳəқəазгьы.
Исгəалашəоит, Шьамтəыла иҟоу Кавказаа ахьынхо Берҳаџьам ақыҭаҟны аҭыхрақəа мҩаԥаагон аоператор Асҭамыр Гəажəбеи усҟан арежиссиортə усқəа назыгӡоз, стелехəаԥшратə ҭыхымҭақəа ҳəаақəызҵоз Гəырам Амқəаби сареи. Назым Аӡыӷьа рҭаацəара ҳрысасын. Шьамтəыла рынхашьа-рынҵышьа иазкны адырраҭара ҳархион, ҳрыҿцəажəон. Ҳусура хыркəшаны ашҭа ҳанынҭыҵуаз, ахшара руаӡəык араб бызшəала ус ҿааиҭит: "Аҧсныҟа шəанцо шəшəыра сҭартəаны сыжəгозаргьы, сыжəга!" - ҳəа, анаҩс илаӷырӡқəа рҿаархеит.
Анаџьалбеит, изакəытə гəнаҳароузеи ҳауаажəлар атəым дгьыл аҿы ирлахьынҵахаз, рыԥсадгьыл абара ишазгəыкуаз шаҟаҩ рыҧсҭазаара иалҵхьоузеи, иабанӡанаӡо мчымхарыла ихырҵəаз ҳауаажəлар рҳақ...
Шьамтəыла ҳаҟазаара иалагӡаны ҳара иҳақəшəеит еиуеиԥшым аусбарҭақəа рҟны аус зуаз ауаа, аиҳабыратə маҵзурақəа змоу ачынуаа, аҵарауаа. Урҭ рхыԥхьаӡараҿы иҟан аполитикатə усзуцəа, аҳақьымцəа, асахьаҭыхыҩцəа, ашəаҳəаҩцəа уҳəа абаҩхатəра злаз ауаа. Иҟоуп урҭ рахьтə хаз-хазы адырраҭарақəа ззаҳкқəазгьы.
Абдул Агрба дскрипкарҳəаҩуп. Иара ҳшибаз еиԥшҵəҟьа, аҧсышəала "Бзиала шəаабеит" ҳəа ҳаиҳəеит. Зхы-зҿы аччаԥшь ықəыҳəҳəа иҟаз арԥыс дгəырӷьаҵəа иҳаилиркааит аԥсышəала ажəеинраалақəа шидыруа, уимоу дегьҳазрыԥхьеит. "Шьамтəыла шықəсқəак раԥхьа Аԥснынтə иаҳҭааз апоетесса Нели Ҭарԥҳа ислырҵаз ауп", - иҳəеит игəырӷьара ҳəаак амамкəа. Искрипка абжьы, уи аԥсышəала иациҳəоз ашəа иахьагьы слымҳа иҭаҩуеит: "Амра шынкаԥхаз абар, иаацырцырит ацəыкəбар, амахə снасыр иаақəацар, иалшоит амахə иахьыкəкəар..."
Шьамтəыла Аԥснытəи аделегациа злахəны имҩаԥысуаз аиԥыларақəа рҟны ҳџьынџьуаа гəыҵхас ирымаз зҵаарақəан аԥсадгьыл ахь ахынҳəра, ахатəы бызшəа аиқəырхара, ҳаимадара аҳəаақəа рырҭбаара, аҿар реигəныҩра. Усҟан уа иҳақəшəаз аԥсуаа рахьтə иҟоуп, иахьа зыԥсадгьыл аҿы инхақəо ҳџьынџьуаа, ара аҭаацəарақəа аԥызҵаз, иҿыцəаахьаз зхəышҭаарамцақəа еиқəызҵаз.
Шьамтəылеи Аԥсныи жəытəаахыс цҳас ирыбжьаз аишьцəа Уалиди Шьарафи Маршьанаа рыхьӡ наунагӡа ҳҳəынҭқарра аҭоурых иазынхоит. Ҳара Шьамтəыла ҳаныҟаз ашықəсан урҭ аишьцəа ирылдыршаз, еиҿыркааз ус аҳəара уадаҩуп, уалаԥшны иубар акəын. Аҳəынҭқарраҿы рыхьӡ наган, ражəа акрыԥхылнадон. Рашьа, аинрал-аԥырҩы Мамдыхə иԥсҭазаара далҵхьан, анаҩс акыр илахьеиқəҵаганы иҳадаҳкылеит ихьыз ачымазара иахҟьаны Уалид иԥсҭазаара дахьалҵызгьы. Маршьанаа рҭаацəа рысасдкылара ахааназы исхамшҭуа иԥхаӡа сгəы иҭоуп. Акыр сеигəырӷьоит Шьараф Маршьан ҭаацəала Аԥсныҟа ихынҳəра, рыԥсадгьыл аҿы ирызҳауеит имаҭацəа.
Шьамтəылатəи ҳныҟəарақəа, уа ҳзықəшəаз аԥсуаа, адыга жəлар, урҭ ирхылҵуаз агəыбылра, аԥхарра, сгəаҵаҿы иҿымцəаауа кəицны инхоит. Ҳажəлар ҳаиҟəызҭхаша аамҭа анцəа иҳзааимгааит. Шаҟа иуныруазеи атəым дгьыл аҿы уаныҟоу уԥсадгьыл аҵакы закəу, уи ада ԥсҭазаара шыҟам. Лассы-лассы схəыцраҿы иааиуеит абарҭ реиԥш иҟоу ацəаҳəақəа: "Ԥсҭазаарас иҟоу - ԥсадгьылуп, ныӡаарас иҟоу - тəым дгьылуп".
Ҳаԥсадгьыл Аԥсны ԥшӡа иагымзааит ҳаԥсуа жəлар!
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Хылҵшьҭрала Аԥснытәи Гәыма еиуоу, Ҭырқәтәыла Гәыма ақыҭа инхо ҳџьынџьуаҩ Аидын Аҩӡба, еснагь гәыла-ԥсыла иԥсадгьыл дамадоуп. Иҟамзар ҟалап шықәсык Аԥсныҟа дмаакәа аныҟалахьоу, иуаажәлар рыԥсҭазаара еснагь далахәуп, рыцәгьа-рыбзиа далагылоуп. Дызлацәажәо ихатәы бызшәа акәзар, акыр ухнамхырц залшом, убриаҟара ицқьоуп иаԥсшәа, убри аан ихшыҩҵак акыр иҭбаауп, илаԥшҳәаа ахара инаӡоит.
Аидын Аҩӡба, раԥхьаӡа акәны дызбеит Ҭырқәтәыла, ҳџьынџьуаа злахәыз еизарак аҿы. Уаҟа дықәгыланы ажәахә аныҟаиҵа, акыр иџьасшьеит, убриаҟара иҵаулан игәҭахәыцрақәа, насгьы убриаҟара аԥсы ахан аԥсшәа, убриаҟара иҿырԥшыган иаԥсуара. Аԥсыуа ҵасла иааӡоу, аха атәым дгьыл аҿы изызҳауаз Аидын, иахьа иуаҩыбжара дынҭысхьеит. Дҭаацәароуп, хҩык ахшара драбуп, ҩыџьа аԥҳацәеи, ԥаки имоуп. Иԥшәмаԥҳәыс д-Ашәԥҳауп, ҳанааиқәшәо, "санхәыԥҳа, бышԥаҟоу?" ҳәа аԥсшәа хааӡа инасеиҳәоит. Иҭоурых дазҿлымҳауп, еиҳабацәа рҟынтәи иидыруа ажәабжьқәа маҷым.
"Ҭырқәтәылаҟа ахҵәара иақәшәаз ҳаиҳабацәа Аԥснынтә арахь ианаа рқыҭа еиԥшыз аҭыԥқәа ирышьҭалеит. Егьа уадаҩра рхыргазаргьы, рыдгьылқәеи рыԥсабареи иреиԥшыз аҭыԥқәа ԥшааны анхара нап адыркит. Сара сабшьҭра рхаан аахыс ҳахьынхо ақыҭа Гәыма ҳәа иашьҭоуп. Аԥснытәи Гәыма иҭыҵқәаз ҳауп. Сабдуи сабду иаби Аԥснынтә ахҵәара рықәшәагәышьеит, еицны Ҭырқәтәылаҟа иааит. Сабду иаб Ӡыкәа ихьӡын, уи иаб Салмаҭ, сабду Рашьыҭ ихьӡын. Сабду 115 шықәса ихыҵуаны дыԥсит. Сара усҟан жәашықәса схыҵуан, Рашьыҭ ҳәа иҟаз сабду сихьӡеит. Аԥснынтә Ҭырқәтәылаҟа данаауаз сабду 15 шықәса ракәын ихыҵуаз", - дҳацәажәон Аидын Аҩӡба.
Аидын Аҩӡба акыр игәы иаланы иҳәоит, аԥсуаа аӡәырҩы реиԥш, иандуи иабдуи атәым дгьыл аҿы ирхыргаз агәаҟрақәа ртәы, урҭ зегьы ираԥхьагылан рыԥсадгьыл иацыз ахьаагара, иҿыцәаауаз рхәышҭаара агәынгара, ус шаҟа хкы?
"Аԥснынтә иааз саб иан, сара санду Шьамина лыхьӡын,13 шықәса ракәын илхыҵуаз арахь данаауаз. Сан Аигԥҳан, саб Иззеҭ Аҩӡба, Аԥсныҟа раԥхьа инеиқәаз дыруаӡәкын. Знык Аԥсны баны данаа, мышкгьы мҩамсит уи аӡбахә мҳәакәа. Сндуи сабдуи ракәзар, "Аԥсны, Аԥсны",-шырҳәоз рылацәақәа неиқәырыԥсеит . Санду Шьамина зегь реиҳа гәырҩас илыман изықәшәаз, ирхыргаз, дыԥҳәысымзи, акыр хьаас иҟалҵон. Сара санду лкалҭ кны еснагь слыцын, слыдҿаҳәалан",- иҳәоит Аидын Аҩӡба.
Хымԥада, ахәыҷра адунеи акыр иссируп. Усҟан, укәша-мыкәша уеиҳабацәа злацәажәо, рхымҩаԥгара аҵакы нгәылырҭәааны иузеилымкаауазаргьы, хәыҷы-хәыҷла уеизҳацыԥхьаӡа ухшыҩ аҿы аҭыԥ аанзыжьуа, ухәыҷра ашықәсқәа иргәылуго акыр ирацәоуп, иузышьҭымкаазгьы, узвысызгьы акыр ихьааугоит. Убас еиԥш, Аидын Аҩӡба, игәы иаланы иҳәоит, реиҳабацәа ирҿырҵаашаз иҵегьы шыҟаз, еиҳаракгьы хаҭала ирхыргаз аԥсҭазаара аҟынтәи ахҭысқәа. Ирыцыԥсыз ажәабжьқәа акыр ирацәоуп, зыԥсы ҭаны аҭоурых иазынхаз аасҭа. Ҳаиҿцәажәараҿы иара дазааҭгылеит, ианду еиҭалҳәалоз ажәабжьқәа рҟынтә еиҳа игәалашәараҿы инхаз.
"Аԥснынтә рқыҭақәа ирыхцаны ианааргоз, рырахә рыманы Шрома шыҟаз ианааи, асқьарцәа рыхҭарԥа шкәакәақәа рхаҵаны, жәаҩык-жәохәҩык рҟынӡа рыҽқәа ирықәтәны амҩақәа кны ирыман. "Ишәаԥцаны ижәго арахә-ашәахә аӷбақәа ишәызрықәҵаӡом, икажьны шәцоит!", - анырҳәа, иаашанӡа иҷаԥшьеит еицыз зегьы, анаҩс рырахә абнара иларҵеит, уи нахысгьы жәохәымш инарзынаԥшуа амшын азааигәара итәан, издыруада ҳзымцакәа ҳаанзозар ҳәа", - абас, ианду лажәабжьқәа игәалаиршәон лмаҭа.
Аидын Аҩӡба излаиҳәо ала, иабду Аԥсны аӡбахә уамак далацәажәаӡомызт, еснагь акы дашьны даман, гәырҩа ӷәӷәак дшабылуаз убарҭан. Ус еиԥш иҟан иара иқәлацәагьы.
"Сандуи сабдуи рыԥсы анҭаз, ҳаҩнаҭаҿы аԥсшәа ада даҽа бызшәак ала ҳцәажәаӡомызт. Аҭырқәа бызшәала урацәажәаргьы лахь урҭон, "аҭырқәа бызшәа узымҵар ҳәа ушәома, узакәытә аԥсыуоузеи аԥсышәала умцәажәозар" ҳәа иҳацәҳауан, ԥхашьараны ирыԥхьаӡон, аԥсшәа умҳәар руӡомызт. Уажәы сара сыхшара аԥсшәа цқьаны ирзымҳәозаргьы, ибзианы еилыркаауеит. Ашколқәа рахь ианца, иреиҳау аҵараиурҭақәа ианырҭала аҭырқәшәахь иаго иалагеит", - ҳәа азгәеиҭоит Аҩӡба.
Ҭырқәтәылантәи Аԥсныҟа ԥсшьара ҳәа ҳџьынџьуаа хәыҷкәа ргәыԥқәа изныкымкәа рыԥсадгьыл ахь иаахьеит. Араҟа лабҿаба ирбарц рабацәа рабдуцәа зныҵыз адгьыл, рҩызцәеи дареи агәыбылра рыбжьаларц, рашьцәеи дареи реимадара аҽарҭбаарц, рыжәлантәқәеи дареи ааигәаны еибадырырц, рыԥсадгьыл ԥшӡа Аԥсны ихнахырц. Убас еиԥш, Аԥсныҟа иаахьоу ахәыҷкәа рхыԥхьаӡараҿы дыҟан Аидын иԥа Еффе Аҩӡба. Уижьҭеи ашықәсқәа цеит, иахьа Еффе дхаҵарԥысуп, 30 шықәса ихыҵуеит, арҵаҩы изаанаҭ ала аус иуеит ашкол аҿы.
"Дузџьа ақалақь иаҵанакуа Гәыма ақыҭа акәзар, ҳабдуцәа абна ашьапаҿы ишьақәдыргылеит, зықьҟа метра иҳаракыроуп. Аԥсны иахьҭыҵыз еиԥшыз ҭыԥк аҿы итәеит. Еиҳаракгьы Аҩӡаа роуп иҟоу, имаҷым иуԥыло аԥсуа жәлақәа: Џьыгәдараа (Хәарцкьиаа) Ҭыҟәаа, Саӷариаа, Аргәынаа уҳәа, иҟан ажәлазаҵәқәа иахьа иқәӡаахьоугьы. Ақыҭаҿы аӡәгьы иҭыԥ имҭиӡеит, иахьыҟазаалакгьы рыҩнқәа рышьаҭа еиқәдырхеит, аԥхынразы иаауеит, икармыжьӡеит", - иҳәеит Аидын Аҩӡба.
Аҩ-еишьцәа ирхылҵыз рахьтә иаанхаз Аидын Аҩӡба иоуп, иашьцәа хҩык рыԥсҭазаара иалҵхьеит. Ердынџь иашьа иԥацәа ҩыџьа ыҟоуп, изҳауеит Аидын иҵеира иацызҵауа иԥа Еффе Аҩӡба.
"Ҳқыҭақәа анаҳцәыӡ, ҳаԥсуарагьы ыӡуеит, ҳазланхо ҳнарылаӡ ҳцоит. Ҳқыҭақәа уажәраанӡа рыхьчара ахьҳалшаз ауп ҳаԥсы ҭакны изку. Ақыҭақәа рҿоуп ҳаԥсуара ахьынхаз. Ақалақьқәа рахь иагаз аҿар рыбызшәа рхашҭуеит, еилыркаауазаргьы изаламцәажәо иҟалоит. Дузџьа еиҿкаау аԥсуаа ҳкультуратә хеидкыла иҭаҩым уаҩ дыҟам. Рҭоурых, раԥсуара, ркультура иашьҭоуп аҿар. Абызшәа зегьы ирыцкуп, абааԥсы! Абызшәа рхамшҭроуп еизҳауа, мамзар аԥсыӡ аӡы зҵабаз ҳаҩызахоит", - ҳәа азгәеиҭоит Аидын Аҩӡба.
Дузџьа иаҵанкуа аҭыԥқәа рҿы 25 рҟынӡа аԥсуа қыҭақәа ыҟоуп, ҭыӡҭыԥла шәкы еиҵаӡам, иҟоуп ԥшьышә ҭӡы рҟынӡа ахьынхогьы, иаҳҳәозар Бычка захьӡу аԥсуа қыҭаҿы. Аидын Аҩӡба Аԥсныҟа салам ҳәо, иажәақәа абас ихиркәшеит:
"Аԥсуа дахьанаало Аԥсноуп. Анцәа иҳәаны амҩақәа ҽеила ихтыр, инеиуа-иааиуа рацәахар, арантә инеины уа инхо рацәаҩхоит. Аԥсны ҳаԥсы иаҳзалымхуа бзиа иаҳбоит!"
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Адунеи Аҟны имҩаԥысуа ачымазара ҿкы иадҳәалоу аҭагылазаашьа рныԥшуеит Ҭырқәтәыла инхо ҳдиаспора. Изқәынхо атәылаҿы ишьақәыргылоу аԥҟарақәа ирықәныҟәоит, еиҳараҩык рыҩнқәа ирдәылҵуам, егьа ус акәзаргьы русқәа рнапы рылакуп, изларылшо ала рҿаԥхьа ицәырҵуа азҵаарақәа рыӡбара рҽазыршәоит.
Сҭампыл еиҿкаау Аԥсуа хеидкылақәа рфедерациа аиҳабы Аҭанур Аҟәысба дазааҭгылеит русура шҳәаақәырҵо атәы, иара убас раԥхьаҟатәи рыгәҭакқәа.
"Аҭагылазаашьа цәгьоуп азы аҩны ҳаздәылҵӡом. Ус зысҳәо, Сҭампыл нас егьырҭ ақалақьқәа рҟны иҟақәоу аусура амшқәа рҟынтә амҽышеи ахәашеи рыбжьара аус ҟазымҵар амуа, адәахьы идәылымҵыр ада ԥсыхәа змам урҭ русқәа рыӡбарц азы идәылҵуеит, аҳәынҭқар ианиҳәо амшқәа рзы адәылҵра анзалымшо амшқәа ыҟоуп, усҟан зегьы рыҩны иҟоуп", - ҳәа азгәеиҭоит Аҭанур Аҟәысба.
Аҭаацәарақәа рҟны рыҽгәаҭаны, идәылҵуазаргьы асабрада рҿаҵаны, метрак, ҩ-метрак рыбжьаҵаны убас идәылҵуеит. Иҟоу ашәарҭара азгәаҭаны рхы рыхьчоит. Ҭырқәтәыла инхо ауаажәларра рахьтә 85% арҭ аԥҟарақәа ирықәныҟәоит.
"Иаҳҳәап, ҭыԥк аҿы шәҩык аус руазҭгьы, уажәы ҩынҩажәижәаҩык рҟынӡа идырмаҷит, рҽеиҭнырыԥсахлоит, егьырҭ нас даҽазны ицоит аусурахь. Убри инадкыланы 20 шықәса еиҵоуи, 60 шықәса еиҳауи адәахьы идәылҵыр зынӡагьы иҟалаӡом", - иҳәеит Аҟәысба.
Аԥсуа Федерациа аиҳабы иазгәеиҭеит, ахеидкылақәа рхаҭарнакцәеи рыуаажәларреи дареи шеимадоу аинтернет ахархәарала, ишиашоу ицо авидеоқәа рҽалархәрала, алшара рымоуп аҩны ишыҟоу азеиԥш зҵаарақәа рылацәажәара, рыӡбара.
"Аҳәынҭқар убас еиԥш иҟаз азакәан ҟаиҵеит хымз-ԥшьымз аилатәарақәа рахь ауаажәларра рнеира ҟамло. Аха авидеоконференциа ззаҳҳәо асистема ҳхы иаҳархәоит. Аԥсуа Федерациа мызкахьтә знык аилатәара ҳамоуп, абыргцәа рхеилак ҩымз рахьтә знык ирымоуп, ахеидкылақәа реиҳабацәеи ҳареи аиқәшәарақәа ҳамоуп. Убарҭ рызегьы абри атехнологиа ҳхы иархәаны имҩаԥаҳгоит", - иҳәеит Аҟәысба.
Иара убас, аҵыхәтәантәи аамҭазы ҳџьынџьуаа имҩаԥырго аилацәажәарақәа рҟны иззааҭгыло атемақәа еиуеиԥшым. Урҭ хәҭа-хәҭала дырзааҭгылоит Аԥсуа Федерациа аиҳабы.
"Ҳаззаҭгылаз азҵаарақәа ируакуп адернеқьқәа русура, иҟоу ачымазара аҽацәыхьчаразы ҳауаажәлар рхы шымҩаԥыргаша, ашәарҭара иҭанамыргыларц азы алкаа ҟаҵаны рызнагара, лаҵарамза 21 рзы ахҵәара иақәшәаз ҳауаажәлар ргәалашәара амш шеиҿаҳкааша. Ашколқәа рышәқәа аркуп, ҳҳәыҷқәа аҩны иҟоуп, убри азы ирзеиҿаҳкааша, раамҭа хирла излархыргаша ҳазхәыцуеит. Адырра ҟаҳҵеит ахәыҷкәа рсахьаҭыхымҭақәа рцәыргақәҵа инадҳәаланы (мшаԥымза 23 рзы Ҭырқәтәыла ахәыҷқәа ирызку ныҳәамшуп), убри инақәыршәаны рсахьақәа аарышьҭит, аицлабраҿы аҭыԥқәа згаз ашәҟәқәа рзаҳашьҭуеит нас", - иҳәеит Аҭанур Аҟәысба.
Аҭанур Аҟәысба иазгәеиҭеит иҟоу аҭагылазаашьа ҳасаб азуны, аԥсрақәа абзарақәа рахь ишымныҟәо, ацара-аарақәа шыҟам, ақалақьқәа рыбжьара амҩақәа шарку.
"Ари абжьарак аԥсрақәа ҳрықәшәеит. Аӡәгьы џьаргьы ҳзымцаӡеит, аӡәгьы џьаргьы днарышьҭӡом, аиаша ҳҳәозар. Ааигәа-сигәа иҟоу аҭаацәа рыда аӡәгьы днеир руӡом, аԥсра иақәшәаз аҭаацәарақәа аҳәара ҟарҵоит ҳахьзымнеиз хьаас иҟарымҵарц. Ҳбыргцәа ракәзар аҩны иҩнахеит, адәахьы издәылҵӡом, ргәы ҿыӷьуеит, дара-дара зеибабаӡом, урҭ рзы иҟаҳҵара ҳазхәыцуеит. Аԥснытәи аҭагылазаашьақәа ҳрылацәажәеит, араҟа ҳамч ҿаҳәаны иҟоуп, аха цхыраарак шыҟаҳҵара ҳашьҭоуп, лшарақәак рымҩа аԥшаара ҳагәҭакуп",- иҳәеит Аҭанур Аҟәысба.
Сынтәа, Аԥсуа Федерациа шьақәгылеижьҭеи жәашықәса ҵуеит. Уи инадҳәаланы иҟаҵатәу ауснагӡатәқәа ирзааҭгылеит арҭ амшқәа рзы имҩаԥгаз ҳџьынџьуаа злахәыз аилацәажәараҿы.
"Даара салам сҳәоит Аԥсныҟа, сашьцәа рахь. Цәгьа игәхьааҳгеит. Ас еиԥш аҭагылазаашьа аныҟала еиҳагьы иҳалсит. Избанзар, амҩақәа анаартыз анеиразы уадаҩра ыҟамызт, уаанӡа ианааҳҭаххоз ҳашцоз ҳдыруан, ҳгәы ҭынчын. Иаҳҭаххаргьы ҳзымцо ҭагылазаашьак аныҟала еиҳа ҳалахь еиқәнаҵеит ҳәа сазхәыцуеит, ҳгәы хьаауеит. Аинтернет аҟны сахьҭалаз абыжьбатәи амзазы абилеҭ збеит, иаразнак изгеит. Адунеи аҟны аҭагылазаашьа бзиахааит, ацәгьара рыдкыламзааит ҳажәлар, абзиара шәымазааит!", - ҳәа азгәеиҭоит Аԥсуа Федерациа аиҳабы Аҭанур Аҟәысба.
Абасала, Ҭырқәтәыла инхо ҳџьынџьуаа аҳәынҭқарра аԥҟарақәа ирықәныҟәоит, русқәа зымҩа инрыжьуам, иҟоу аҭагылазаашьа азгәаҭаны аԥхьаҟатәи рыгәҭакқәа ирылацәажәоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, рашәара 5 - Sputnik. Бырзентәыла Атәылахьчара аминистр Никос Панаиотопулос аҳәамҭа ҟаиҵеит атәыла асуверентә зинқәа рыхьчаразы бџьаршьҭыхла аҿагылара ишазыхиоу.
"Аҵыхәтәантәи аамаҭқәа рзы Ҭырқәтәыла ахымҩаԥгашьа агрессиа аҵоуп. Сара исыԥхьаӡоит Ҭырқәтәыла ахымҩаԥгашьа арҭынчразы ганкахьала иҟоу адипломатиатә лшарақәа зегьы ахархәара рыҭатәуп, даҽа ганкахьала арратә мчра ахы иархәатәуп", - иҳәеит иара, ателеканал Star аинтервиу аҭо. Абри атәы аанацҳауеит РИА Новости.
Ателеканал ажурналист изҵаара "Иазыхиоума Бырзентәыла бџьаршьҭыхла аимак аҭыԥ ақәҵара?" Панаиотопулос аҭак аиҭеит "Иазыхиоуп" ҳәа.
"Ҳара аҭагылазаашьа аиҭакра ҳазыхиоуп. Арбџьармчқәа рхархәарагьы абрахь иналаҵаны. Усеиԥш ҳҭахым, аха ҳзинқәа рыхьчаразы уаҳа аҽак аанымхозар, ҳахиоуп", - иҳәеит аминистр.
Мышқәак раԥхьа Ҭырқәтәыла аиҳабыра ргазеҭ аҿы иҟаҵан аҳәамҭа абырзен дгьылбжьахақәа рааигәара арацәаӡри аҟазаара аҭҵаареи аҵхреи рзы азин ҷыда аиуразы азыҳәа ҟаҵоуп ҳәа.
Бырзентәыла Адәныҟатәи аусқәа рминистр Никос Дендиас ашәахьаҽны аҳәамҭа ҟаиҵеит Ҭырқәтәыла Бырзентәыла асуверентә зинқәа амнахырц агәы иҭоуп ҳәа. Ари провокациоуп ҳәагьы ахиҳәааит.
Аганқәа рыбжьара аибарххара ҟалеит жәабранмза анҵәамҭазы. Усҟан Ҭырқәтәыла аҳәамҭа ҟаанҵеит Идлибтәи амигрантцәа шазаанымкыло азы, Евроеидгылеи иареи рҳәаа аанартит. Зықьҩыла ахҵәацәа Бырзентәылаҟа идәықәлеит.
Афины аҭакс аҳәаақәа анаркит. Ҭырқәтәылеи Бырзентәылеи рҳәаа 190 километра иреиҳауп.
Бырзентәыла Османтәи аимпериаҟынтә ахьыԥшымра аиуит 1821 шықәса рзы. Уи аахыс бџьаршьҭыхлатәи аиҿагыларақәа ԥшьынтә аҭыԥ рыман: 1897 шықәса рзы, Актәи Балкантәи аибашьраан, Актәи адунеизегьтәи еибашьраан, 1919—1922 шықәсазы аҭырқә-абырзен еибашьраан.