Sputnik
Аҩнаҭаҟны ииз ахәыҷы, дыҷкәын-дыӡӷаб, ԥсуаҵас иааӡара, дҵеи иашаны дҟаларц ҭакԥхықәра дуун аҭаацәа рзы. Иахьатәи аамҭаз, ухаҿы аагара уадаҩзар ҟалап ахәыҷы дзыхшаз ан лхәыҷы ааӡара ҳәа шьоукы дрылҭон ҳәа. Аха, ҭоурыхла ишаадыруа ала, азеижәтәи ашәышықәса алагамҭаз анхаҩыжәлар рыбзазара иаланагалеит — ахәԥҳара (ааӡара). Ахәԥҳара аԥсуаа реиԥш ирыман егьырҭ амилаҭқәагьы, иара аԥсуаа рыԥсҭазаара аҟны аҩажәатәи ашәышықәса алагамҭанӡа рхы иадырхәон.
Азеижәтәи ашәышықәса алагамҭаз аԥсуа ԥҳәыс лыԥсҭазаара акырӡа аҽеиҭанакаит, ҭауади–аамсҭеи анхаҩыжәлари еиҳа-еиҳа еизааигәахон, уи аус аҿы ицхыраагӡан ахәԥҳара. 19-тәи ашәышықәса алагамҭаз анхаҩы жәлар рыбзазара иалагалаз ахәԥҳара ҵакыс иамаз, инанагӡоз ароль ртәы дазааҭгылеит аҭоурыхҭҵааҩ, аетнолог Валери Бигәаа.
"Атәым ҳәынҭқаррақәа рыҟны иҟаз ауаа социалла реиҟарамра аԥсуаа ҳҟны иҟамызт, џьара-џьара иаарԥшызаргьы, уи уамак иӷәӷәамызт. Ааӡара-ахәԥҳара уи афункционалтә ҵакы аман. Аҳәԥҳара атәы злаадыруа 19-тәи ашәышықәса иаҳнаҭаз аматериалқәа рыла ауп, уи аԥхьа иҟаз шыҟаз ҳаздыруам, уи логикала ишьақәҳаргыло ауп. Изырҭахыз ахәԥҳара? Анхаҩыжәлар аамсҭацәеи дареи еилаҵәаны иҟаларцаз, еибахьчаларц азыҳәан акәын. Ааӡаҩ — уи абаӡеи иакәын, ирааӡоз - ахәԥҳа, "ари ҳара ҳахәԥҳа иоуп рҳәон", — ҳәа дазааҭгылоит аҵарауаҩ-етнолог Валери Бигәаа.
Аамсҭа иҩнаҭаҟны аҵеи данилак, анхаҩцәа рыҟнытә ахәыҷы ааӡара дызгар зҭахыз рхыԥхьаӡара рацәахон, аха аҭауад ихәыҷы дзиҭоз акыр зылшоз, зыжәла дууз анхаҩы иакәын. Ахәыҷы дзааӡоз анхаҩы аҭауад ихԥша дахьчон, иара убас аҭауад анхаҩы ииҭон агареи ахәыҷы ҷыдала ииҭаххоз амаҭәақәеи ажәхьеи. Аамсҭа хәыҷы дышиҵәҟаз, дзыхшаз иан игәыбылра лкаанӡа ааӡара ҳәа дыргон.
Аӡӷаб лакәзар, драаӡон 16 шықәсанӡа, аҩны аусқәа зегьы лдырҵон, ԥсуаҵас ахымҩаԥгашьа, лхы пату ақәҵашьа, аҷкәын иакәзар иидырҵон аҽы ақәтәашьа, ахысшьа, ашәарыцашьа, ҟазарыла аҳәа ахархәашьа, аҩныҟа данааргоз иара иааӡашьа дирбон иуа-иҭынха.
Аҭауад хәыҷы ахәԥҳацәа рыҟны дахьынӡаҟаз иҭаацәеи иареи еибабомызт, уи аҟнытә рҭаацәа рахь ианыргоз ныҳәак иаҩызан.
"Аҭауад хәыҷы дааӡа-дыхьча, деилаҳәа–деилаца, аҽыхәа дақәыртәаны, абаӡеи иҭаацәа дырзааигон, уа дахьнеиуазгьы, ачара руан, ахәыҷы дзааӡаз анхаҩы аҳамҭа ирҭон. Ус еиԥш иҟалахьан, ахәыҷы иҭаацәа рыҟны даанымгалаӡакәа дзааӡаз рахь дхынҳәны данаауаз. Ицрааӡоз иашьцәеи иаҳәшьцәеи агәакьацәа реиԥш еизыҟан, иаҭаххар, дара-дара ршьа еибауан", — иҳәеит аҵарауаҩ.
Валери Бигәаа иҳәеит аурыс офицар Фиодор Торнау иҩымҭақәа рыла ауп инарҵауланы ишаҳдыруа ахәԥҳара атәы, уи инҭкааны аԥсуаа рыбзазашьеи, рыхныҟәгашьеи ҭиҵаахьан.
"Ахәԥҳара убри аҟынӡа ажәлар ирылаҵәеит, ирылсит, ҭауади-аамсҭеи анхаҩыжәлари ҭаҷкәымк еиԥш еилаҵәаны еибакын, уи атәы аабеит еиҳарак амҳаџьырра ашықәсқәа раан. Иахьа уажәраанӡа Ҭырқәтәыла ахәԥҳара ахыԥша ыҟоуп", — иҳәеит Бигәаа.
"Ажәакала, алитератураҟны иаҳԥылозар "ахәԥҳара уи мап зыцәктәыз акакәын, уи ԥырхага аԥсуа жәлар ирынаҭон" ҳәа, уи ииашам, ахәԥҳара асоциалтә еиҟарамра иахьыԥшымкәа, еиҳа иарӷәӷәон анхаҩыжәлари ҭауади-аамсҭеи реизыҟазаашьа", — ҳәа алкаа ҟаиҵеит аҵарауаҩ Валери Бигәаа.
Аҩажәатәи ашәышықәса алагамҭазы аҵарауаа иҳадыргалон ахәԥҳара ацәырҵра зыхҟьаз авариантқәа жәиԥшь, иахьазы ҩ-гәаанагарак роуп ахархәара змоу. Кавказҭҵааҩ М.О. Косвин игәаанагарала, ахәԥҳара ажәытә ҵасқәа ируакуп, ииз ахәыҷы ианшьеи иареи реимадара арӷәӷәара ауп, аха абаӡеис иҟалоз еиҳараӡак анхаҩцәа рхаҭарнакцәа ракәын аншьа ицынхәрас, уи зыхҟьоз макьана инагӡаны иҭҵааӡам. Даҽа гәаанагарак ала, ахәԥҳара зыхҟьаз ауаа адгылаҩцәеи, ахьчаҩцәеи, ахылаԥшцәеи ахьырҭахыз ауп ҳәа, уи азы иԥсабаратәымкәа аиуара рыбжьарҵон.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
"Хьӡы алаугааит!" - аҷкәын ахаҵара иазкра аҧсуа традициатә ааӡарала
Ауаажәларра амчра аԥсахразы апротесттә қәгыларақәа зымҩаԥырго анапхгара ҳазҭо русуразы агәынамӡара рымоуп азоуп. Ареволиуциақәа мҩаԥысуеит асоциалтә платформа уи азы иахьыманшәалоу атәылақәа рҿы.
Иаҳхысыз ашықәси ҳазҭалази ҳтәылаҿы аполитикатә еибарххарақәа рацәан, урҭ реиҭаҳәарагьы иаԥсам, зегь ибзианы ижәдыруа ауп. Усҟан оппозициа иҟаз, иахьа амчраҿы иҟоу анапхгара рриторика "азакәан аҳра ауа, еиҵыху ачынуаа рыштатқәа реиҵатәра, ауаа рсоциалтә бзазара ашьҭыхра" ҳәа, ԥхьатәара ирышьҭыз атәыла ахада иаамҭазы иҟаз ауашәшәырарақәа акыр иӡырганы, уи шьаҭанкыла ишеиҭаркуа агәра ҳдыргон. Аҳәара мариоуп, аха анагӡара уадаҩуп. Иҳаҩсхьоу ашықәсқәа ҳрыԥшны иаҳҳәозар, ҳтәыла ахадацәа амчрахь анеиразы аҳәаҭыхла ирзықәԥо, анаҩс урҭ рхаҭа азакәанқәа еиларгарагьы ирылакьысуам, избанзар, рус иахазыргылаз раҳаҭыр рбароуп.
Еидыз аоппозициатә блок ахада Аслан Бжьаниа иахьа амчраҿы дыҟоуп, ҳазҭоу ашықәс алагамҭазтәи аполиткатә кризис алҵшәақәа ирыбзоураны. Абар зеиӷьыҟам аҭагылазаашьа, азакәан аҳра ауа, акоррупциа маҷхо, ачынуаа рхыԥхьаӡара еиҵахо аҟаҵаразы. Макьаназы, агәыргьынчмазара аиаара раԥхьатәи ацәаҳәаҿы иазлаҟоу ала, егьырҭ зыӡбахә ҳәаз ареформақәа кьыс рымам, ачынуаа реиҵатәра акәзар, аизырҳара амҩоуп изну.
Иахьатәи Аԥсны ахада икадртә политика макьаназы иреформатәу аҟазшьа амоуп ҳазҳәом, дамеигӡакәа ацхырааҩцәеи абжьгаҩцәеи иадминистрациа иадигалоит, уаанӡатәи икритикатә згәаҭақәа ихаршҭны. Иахьатәи санҵамҭа зызку "афырхаҵаратә" темагьы сазааиуеит уажәы.
Ажьырныҳәатәи аполитикатә хҭысқәа ираԥхьагылаз Ахра Аҩӡба алхрақәа рышьҭахь "адәныҟатәи аусқәа рзы Аԥсны ахада ицхырааҩ" ҳәа дшьақәырӷәӷәоуп. Даҽакала иаҳҳәозар, ахада иадминистрациа ианақәлоз, асаркьақәа ԥыххааны амҩа аазыртуаз иаалырҟьаны ддипломатхеит. Ишыжәдыруа еиԥш, адипломатиа – акыр иаамысҭашәоу занааҭуп, уи иаднакылаӡом аӷьалпал. Рацәак аԥшрагьы аҭахымхеит.
Ҳазҭоу амза быжьба рзы асоциалтә ҳақәа рҿы иаацәырҵит "адәныҟатәи аусқәа рзы Аԥсны ахада иабжьгаҩ Ахра Аҩӡба "Урыстәылеи Аԥсни рҳәааҿы ибжьагылоу аихатә гәашә и-Toyota Land Cruiser алаӡара ду змоу абапмер ала днажәлан, ҳара ҳҳәаа дышҭалаз узырбо асахьаныҟәа. Абри алагьы аԥсуа дипломатиа ахаҿра ҿыц шьақәыргылоуп. Аиашазы, асоциалтә ҳақәа рҿы ицәырҵыз авидео ала, Toyota Land Cruiser аԥсҟы зку дшумбогьы, дук мырҵыкәа Ахра Аҩӡба иҳәеит уи иара шиакәу, изыҟаиҵазгьы "хә-сааҭк аҳәааҿы даанкыланы дахьрымаз" азы шакәу.
Ишеилкаахаз ала, ҳдипломат акоммуналтә, иара убас егьырҭ ашәахтәшәаратә ҟазшьа змоу аусқәа рзы миллионк иаадҩыло ауал иқәын, уи имшәакәан Урыстәылатәи аҳәаа ахысра азин имамызт. Ахра Аҩӡба иҟаиҵаз ахҳәааҿы иазгәеиҭеит "аҳәааҿы иҟоу аҭагылазаашьа хшыҩзышьҭра аҭатәуп" ҳәа. Адипломат иҟаиҵаз аҳәамҭаҿы иара убас иазгәеиҭоит ҳауаажәлар аҳәаа ахысраҿы ауадаҩрақәа шрымоу, сааҭла уа агылара шрықәшәо азы.
Ауадаҩрақәа ануԥыло ыҟаҵәҟьоуп, аха апрезидент иабжьгаҩ дышдипломатыз ихашҭит, адипломатиа ззыҟоу, аиҿцәажәарақәа рыбзоурала ауадаҩрақәа раԥырҟәҟәааразоуп. Авидео уахәаԥшыр иубоит еиқәаҵәасамсалуа иҟоу адипломат имашьына, акашәа имбакәа, амҽыӷра аҟазшьа аманы Аԥсны аҳәаа еихызшо агәашә инажәланы ҳтәыла ишҭалаз. Шәазхәыц, ари ҟазҵо апрезидент ицхырааҩ иоуп, баша хархьуаҩым.
Схаҿгьы исзаагом, уаанӡатәи Аԥсны ахада ицхырааҩ иакәызҭгьы, аоппозиционер Аслан Бжьаниа идгылаҩцәеи иареи иахырҳәаараны иҟаз ари ахҭыс, аха "дара ртәы" ианыҟаиҵа, хымшҟа рыԥсы ӡаны итәан. Аинформациатә хархәагақәа рҿы ари атема анцәырҵ, акыр зыбжьы цәгьахаз хҭысны ианыҟала, нанҳәа 10 рзы апрезидент ипресс-маҵзура аҟынтә ицәырҵит аҳәамҭа "Ҳазҭагылоу аамҭазы аҭагылазаашьа аҭҵаара мҩаԥысуеит" ҳәа. Аҳәамҭа ишҳаҵанаҳәо ала, Аԥсны анапхгара ари азҵаатәы азы, агәаҭарақәа анымҩаԥыслак ашьҭахь алкаақәа ҟарҵоит. Ари ахҭыс азы, иҳәынҭқарратәу аинформациатә хархәагақәа уамак рҽырымҟьеит, апресс-маҵзура иҳаланаҳәаз аинформациа аздырхеит, иҷыдоу аҭыжьымҭақәагьы азырымкит. Иҳәынҭқарратәым ирҳәази ирымҳәази ахәшьара аҭара хықәкыс исымаӡам уажәы абра, урҭ уеизгьы-уеизгьы "рхы иақәиҭуп".
Хымԥада, уаанӡа акәызҭгьы, Бжьаниа идгылоз аоппозициатә информациатә хархәагақәа ирҳәашаз рдыррын, адипломат Аԥсны агәашә иҭалашьа ҳзырбоз авидео иахьеи-уахеи идырҵәирын, аха уажәы амчрахь ианааи "ажәа ахақәиҭра" ҳәа ззырҳәоз аԥсы ахьҭоугьы ргәаламшәеит, имашьына аҳәааҿы "ианжәылозгьы" цәыррымгеит.
Ари ахҭыс Урыстәылеи Аԥсни реизыҟазаашьазы узхыҽхәаша акәым. Ҳтәыла ахада ицхырааҩцәеи иабжьгаҩцәеи узвамлаша ахымҩаԥгашьа аадырԥшлароуп. Ихадоу ҳастратегиатә ҳәынҭқарра ҳәа Урыстәыла ианазаҳҳәо, ҳдипломат ихымҩаԥгашьа ҳаизыҟазаашьақәа ирмыхәарашәа сыҟоуп. Анаҩсан иҳауз ажәабжьқәа рыла, Ахра Аҩӡба иқәыз ауал ишәеит, ахҭыс азы Урыстәыла аганахьала аусҭҵаара нап аркуп. Абри аныҟала, асоциалтә ҳақәа рҿы ацәажәарақәа цәырҵуа иалагеит Аҩӡба иусура дамырхуамашь ҳәа. Сара схәыцрақәа ртәы сҳәозар, дамырх сыздыруам, аха Аҩӡба дара рхаҭақәа рамхра азҵаатәы ықәимыргылааит…
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
Аԥсны атуризм ахаҿра шьҭызхша ҳәынҭқаррахароуп ҳәа азызԥхьаӡоз маҷҩымызт. Аиашазы, аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы уи аҿиара аиуа иалагеит, асервис аганахь ахьысҳарақәа ыҟазаргьы. Гагра, Пицунда, Афон ҿыц уҳәа иқәынхо ауааԥсыра рӷьырак абри атуризм ирнаҭо алоуп рхы шныҟәырго. Очамчыреи, Тҟәарчали, Гәлырыԥшьтәи араионқәа ирықәынхо ауааԥсырагьы, маҷ-маҷ акәзаргьы, атуристтә обиектқәа аадыртуа, уи ахырхарҭала аус еиҿыркаауа иалагеит. Уимоу, Бзыԥтәи ахырхарҭахь аԥхын ицаны аус зуа рацәаҩуп.
Ҳтәылаҿы ауаа аус ахьыруша афабрикақәеи азауадқәеи рцәаара аԥшаара зламариам ала, ауааԥсыра рӷьырак атуризм ала рхы ныҟәыргоит ҳҳәар ауеит. Абас ҳшааиуаз, COVID-19 захьӡу агәыргьынчмазара адунеи амҽханакит, уи азы апандемиа иҳалаҳәоу иахҟьаны, ҳҳәынҭқарра аҳәаа аркхеит, атуристтә сезон аӷьырак нҵәаанӡа. Ари иаргәамҵуан атуристтә хырхарҭаҿы аус зуаз ауааԥсыра, даҽа ганкахьала, аҳәаа аартра ауаа ргәабзиара ашәарҭара иҭанаргыларгьы алшон.
Аԥсни Урстәылеи рҳәаа аартра, аԥсуа аган мацара иазыӡбуамызт, убри аҟынтә аҩ-ганкы еизааибаганы иаартын нанҳәа мза акы азы.
Иара ачымазара ҳтәылауаа шазыҟооу сазааҭгылозар, агәра зго еиҳа имаҷҩуп, изымго раасҭа. "Иаашәырты аҳәаа, ҳхәыҷқәа ҳазныҟәгаӡом", - ҳаԥхьон асоциалтә ҳақәа рҿы, ирацәаҩымзаргьы - "аҳәаа аартра гәаӷьыуацәоуп", - зҳәозгьы ыҟан. Ажәакала, ацагьы ахьшәашәагьы иабылуаз ҳарҩызахеит.
Аҳәаа аартра мышқәак шагыз Гагра амитинг маҷ мҩаԥган "аҳәаа аашәырты, мамзар ҳҭахоит" ҳәа аҳәамҭақәа ахьыҟаҵаз. Мышқәак рышьҭахь иаадырит аҳәаа. Ахьышәҭҳәа феисбуктәи ацәахәаҿы: "Аиҳабыра ажәлар ргәабзиара иазхәыцуам, ишԥыкәу аҳәаа шаадыртыз?!" - ҳәа ацәажәарақәа цәырҵит. Амчра "ахы зҿашуа среиуам" аха, ас еиԥш ахымҩаԥгашьа адкылара сцәыуадаҩуп. Иадыркыр, изаркузеи? Иаадыртыр, изаадыртызеи?
Ачымазара атәы ҳҳәозар, иахьагьы ахы ҳнарбоит, макьана инаҳалсны имцакәа ишеиқәымтәо шьақәырӷәӷәо. Агәыргьынчмазра ҳшазыҟоу сеиҭазыхынҳәуазар, еиҳарк аԥсуаа акашәа ирбом, ацәгьеи абзиеи рҿы игәыдеибаҳәҳәалоит, иара зынӡа акризис аныҟазгьы, уамак ирыцклаԥшуамызт аҽацәыхьчаразы иҳалаҳәаз аԥҟарақәа. Ақыҭахь санцало, саԥсшәаҳәашьа аҽахьеиҭанакыз уамашәа избогьы ыҟоуп: "Абри ирҳәо агәра бгома, мцуп!" - ҳәа аасаҭаркуеит асанитартә нормақәа раҳаҭыраз агәыдеибаҳәҳәалара мап шацәыскуа анысҳәалак.
Уажә аабыкьа, сара издыруа џьоукы рҭаацәа рҿы ицәырҵит ачымазара, урҭ уажәы ахәышәтәырҭаҿы ишьҭоуп. Убасҵәҟьа дарбанызаалак ихьыр ауеит COVID-19, убри аҟынтә зынӡа авирус атәамбара ауадаҩра цәырнагар алшоит.
Иҟоуп даҽа зҵаатәыкгьы, акыр иџьашьахәуп ззуҳәаша. Абри агәыргьынчмазара ҳәа изышьҭоу, егьырҭ авирустә чмазарақәа реиԥш, ауаҩы ицәа иаднагалар алшоит, аха ҳара ҳҿы, уи зхьыз уамак ҟазҵаз реиԥш ирыхәаԥшуа иалагеит. Ауаҩы идиагноз шьақәдыргылаанӡа, ауҳәан-сҳәан атәыла иналарҵоит, ажәакала, изхьыз иаԥхьа ауаа ираҳауеит, насгьы гәаӷшақә иҟаиҵазшәа, иршо ингәарыргалоит. Абри иахҟьаны, ачымазара зхы иадызбало, уи асимптомқәа зауа ианимырзо ҟалар алшоит, насгьы ауаа ираҳар ҳәа дацәшәаны, зынӡа анализ аҭара дымнеиргьы ауеит.
COVID-19 чмазара ҿкуп, убри аҟынтә ҳара иҳаԥсахроуп ҳазнеишьа, хырҩа азымукәа, аҽацәыхьчашьагьы ҳҵароуп. Уажәы аҳәаа аартуп, атуристцәагьы аауа иалагеит, ҵоуп, ҵыԥхтәи асезон еиԥш уи знапы алаку ахашәала ду рнамҭаргьы алшоит, аха зегь акоуп гәыӷрак ыҟоуп аԥсҭазаара еинылап ҳәа.
Аҳәаа аартуп, адәыӷбақәагьы аныҟәара иалагеит, атуристцәагьы арахь иаалашт, авирус аҽацәыхьчашьа ҳазҵар, иалшоит нанҳәеи цәыббрамзеи аусутә ҟаларгьы, уимоу, ҽаҩраҭагалангьы иаҳҭаауа дҟалар ҟалоит. Анцәа иумҳәан, аха авирус аҽарӷәӷәар, аҳәаа аашәырты ҳәа аҭыӡшәа ҟазҵоз, изаашәыртызеи ҳәа амчра аганхь агәынамӡара аадырԥшышт, избанзар, ҳарҭ ахьшәашәагьы ацагьы ҳабылуеит…
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар алшоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, нанҳәа 14 - Sputnik. Ииасыз уахыки-ҽнаки рыла акоронавирустә чымазара амазааразы агәаҭара иахысит 235-ҩык ауааԥсыра. Урҭ рахьтә адиагноз COVID-19 рзықәыргылоуп 26-ҩык, ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Апандемиа ҟалеижьҭеи Аԥсны акоронавирус здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 182-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 66-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Абри аамҭазы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы ишьҭоуп акоронавирус зцәа иалоу 24-ҩык апациентцәа. Уахыки-ҽнаки рыла ахәышәтәырҭаҟнытә илыҩҩауп згәабзиара ҭышәынтәалахаз ааҩык атәылауааи, урыстәылатәи ахаҿи, ԥсшьаҩык Шәачаҟа диагоуп идиагноз хада ала иҷыдоу амедицинатә цхыраара иҭаразы.
Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара рымкырц азы ахыхьчаратә ԥҟарақәа ирықәныҟәаларц, асоциалтә дистанциа ркызарц.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>