Светлана Ладариаԥҳа, Sputnik
"Уӷьацааит" иреиҳаз ныҳәаразар, "ухҵәааит" аԥсуаа рзы иреицәаз шәиран. Аха аԥсҭазаараҿы реиҳа узыцәшәо ауп иудаапкыло, зыҽудызҳәало.
1864 шықәса рзы аԥсуаа ирзыҟалеит раԥхьатәи амҳаџьырра. Нас, 1867 шықәса рзы, иҭацәит Дал, Ҵабал. Аӡәызаҵәыкгьы днымхакәа иахыҵит. 1877 шықәса рзы иаанхазгьы урҭ инарышьҭалеит. 400-500 нызқьҩык рҟынӡа рыԥсадгьыл иахыган ӡра-ԥсра амшын ихҵан. Ашықәсқәа еихаларгьы арҭ амшқәа хашҭра рықәымзароуп.
Аҭоурых зҵалатәу аҭоурых удырырц азы акәӡам. Аҭоурых уҵароуп угха еиҭахгьы иҟаумҵарцаз.
Атәым жәҩан иԥсаҟьаны иаҵарԥсаз ҳажәлар еихшахеит, еиуеиԥшым атәылақәа рахь иагеит. Мрагылара ааигәа атәылақәа: Шьамтәыла, Иорданиа, Балкантәи атәылақәа, нас, нас – Европатәи атәылақәа рахь иқәнагалеит. Аиҳарак рҽеидкыланы инхо иалагеит Ҭырқәтәыла. Уахи-ҽни зыԥсадгьыл еиԥхыӡуаз ашьха ԥагьақәа рԥацәеи рыԥҳацәеи рыԥхыӡ лабҿабамхаӡакәа иниасны ицон. Абиԥарақәа рҽеимырдон. Зынарцәымҩа иқәлоз аԥхьатәи амҳаџьырқәа ргәы инықәрыԥсон рыԥсадгьыл аҟынтәи ианцоз ишьҭырхыз рнышәнапқәа – рыԥсадгьыл аҟәырҷаха.
Атәым жәҩан, атәым уаа, атәым закәанқәа, аҵасқәа, ақьабызқәа рыдкылара уадаҩын. Имариаз урҭ рылаӡҩара акәын. Аха анцәа иџьшьаны урҭ реиҳараҩык ирылдыршеит ахеиқәырхара. Иҟалап уи ахеиқәырхара иахҭнырҵазар иҭәы-иԥха тәымџьара аҟазаара.
Ицон аамҭақәа еишьҭаланы. Рҽырыԥсахуан. Амшын нырцәынтәи ашьыжь-мра иаҵагыланы зҭоурых ԥсадгьыл ахь ааԥшрада аҽак зқәашьмыз ҳажәлар ироуа иалагеит амра-ҟәырҷаха еиԥшыз лшарақәак. Еихьышәшәа-еиԥышәшәа арахь иаауа иалагеит урҭ рхаҭарнакцәа. Урҭ рышьҭахьҟа ианыгьыжьуаз уа ирзыԥшыз рыжәлар ирызнаргоз ажәабжь аӡышхәа еиԥшын, лакә-ссирк ирзаҩызан.
Аԥсадгьыл абзиабара аҽа бзиабарак иаламҩашьозар акәхап. Аихеи аԥсынгьырии ирыбжьакыз ажәлар ирылшеит ашәышықәсақәа ирылырхәхәа уи абзиабара мырцәакәа аагӡара, абызшәа аиқәырхара.
Бзиара нагӡа ыҟаӡам. Ҳаԥсҭазаара еиӷьхоны, ҳаинырра аҽарҭбаауаны ианаалагоз Аԥсны амцақьоуқьад ҩықәлеит. Абри ажәабжь-шәаџь адунеи ишахыҩызҵәҟьа, иҿыхеит ак иннамкылоз ахдырра, иҿыхеит ашьа, иҿыхеит аԥсадгьыл абзиабара. Аԥсныҟа амҩа иқәлеит уаанӡа иара асахьаҿ ада изымбацыз аԥсуаа. Иааит. Абџьар шьҭырхит. Еибашьит. Аԥсадгьыл ахы иақәиҭыртәит. Иҟоуп наӡаӡа зхы ақәызҵазгьы.
Аԥсны зых иақәиҭу ҳәынҭқарраны ашьаӡа-гәаӡа илҵит. Ихацыркхеит аԥсҭазаара ҿыц. Уи аҿыцныҟәа иеиԥш ашьаҿақәа ссазаргьы, изнылаз амҩа иацәхьаҵуамызт. Зшьа-здаҿы Аԥсны иреиҳау нцәахәны изларааӡахьаз аԥсуаа еихьышәшәа-еиԥышәшәа арахь амҩа иқәлеит. Абраҟа иӷьацарцаз. Рымцахә еиҭеиҵырхырц. Рабацәа-рабдуцәа анышә иахьамоу рыԥсқәа ҭынчхарц.
Урҭ ара ирԥылоз рҟынтә ирацәаҩын згәырӷьара ҳәаа амамыз. Аха иҟан зегь ззеиԥшны адәы иқәызгьы. Иҟалеит згәалашәарагьы аԥхашьара ду ацу ахҭысқәа: ақәыларақәа, арҳәрақәа, аилибамкаарақәа. Иҟалеит шьҭахьҟа ихынҳәыз. Изаанымхаз. Урҭ гәыбӷан аӡәгьы иримҭароуп. Ҳара ҳнапы ҳазрыкәмыршазар, ҳрашьцәаҵәҟьаны ҳхы ҳаздмырбазар – хара рымам.
Ус акә, егьыс акә иахьазы имаҷыҩӡам арахь иааны иҳаланхаз. Ара аҭаацәарақәа аԥызҵаз. Зхы-зыхшара еиҵаҩҩы зыԥсадгьыл иқәынхо. Ара анаплакқәа аазыртыз. Аус зуа. Уаҵәтәи зымш Аԥсны иадызҳәало.
Шьамтәылатәи аибашьра акәзар, Аԥсныҟа рхы археит шьардаҩык. "Шәыԥсадгьыл шәыда аҳ дамоуааит ҳәа" ҳарԥылеит. Анцәа иҳәозар урҭгьы ара рышьаҭа ркып.
Иара убри аан ирацәаҩуп аԥсуаа гәҭылсақәа "аҭырқәцәа" ҳәа рзызҳәо. Инагӡаны издызымкыло. Уи гәызианроуп, аха угәы унархьуеит. Уаԥсҵәык иҟоу ҳара асеиԥш азин ҳазҭада аҳәара.
25-шықәса раԥхьа аусура хацнаркит Аԥсадгьыл ахь ахынҳәразы аҳәынҭқарратә еилакы. Абарҭ ашықәсқәа ирылагӡаны иҟанаҵаз акыр ирацәоуп, ахәшьарагьы уадаҩуп. Рацәаӡак ахы мырзаӡакәа абри аилак иалшеит хра змоу аусура амҩаԥгара: ихынҳәыз излалшоз ала ҩныла-гәарала, усурҭа ҭыԥла реиқәыршәара, абызшәа дырҵара аиҿкаара, ахәыҷқәа ашколқәа рахь инаганы рҩызцәа-рықәлацәа ирылаӡҩартә аҟаҵара. Идыру акоуп иахьатәи ҳаамҭазы аҟәрышь аҳра шауа. Уи азы ҳҳәынҭқарра макьана акыр имаџьаноуп. Ус шакәугьы иалнаршаз маҷӡам.
Ирҳәоит наҟынтәи иаауа аҳҭнықалақь ада акгьы рҭахӡам ҳәа. Иара ара иҟоу ҳаргьы ҳқыҭақәеи ҳџьынџьқәеи кажьны аҳҭнықалақь аҿы ҳааны ҳаштәо атәы заҳамҳәозеи? Даргьы ҳаргьы иаадыруазароуп ари ҳадгьыл чашә хазына иахьа ишыҟоу еиԥш ишаанымхо. Ишыҟало знапаҿы иаазгарц зҭаххо. Убри азы еиуеиԥшым аформақәа хәыцтәуп. Ирыдгалатәуп. Рҽеидкыланы иахьынхаша адгьыл ҭыԥқәа рзалхны ҩныла-гәарала еиқәыршәатәуп. Иҭацәыз Мрагылаартәи Аԥсны араионқәа рҟны изалымшозеи 20-30 ҭаацәара ахьеиланхаша адгьылқәа ралкаара.
Иахаану рацәоуп Бериа ихаан агырцәа Аԥсныҟа иааганы ианындырхоз аҩнқәа рзыргыланы, ԥшь-шьапык зҵоу рашҭа инҭаҵаны, иеиҭарҳаша, иларҵаша ажәла нарыҭаны рынхара шеиҿыркаауаз. Адгьыл ауаҩы даднахалоит. Даднаҳәалоит. Абри авариантгьы иазхәыцзар…
Изакәытә насыԥхарыз ҳаԥсуа қыҭақәа ахәыҷгәырӷьабжь рылыҩуа, рылҩаҵәқәа ажәҩан иаҵаҽырбо иааҟалар.
Аилак акәзар, зегьы ишрылшо ала адгылара арҭалароуп. Аҳәынҭқарра амацара акәӡам абри зыпроблемоу. Ари апроблема зегьы еицаҳтәу проблеманы иаҳшьо ҳаналагалак ашьҭахь ауп зегь бзианы ианыҟалогьы.
Аҽакгьы: ара иҟоу иаадыруазароуп ицәгьа-ибзиа, ргәы рыхь-ирмыхь ҳара ҳада дара уа анхара шрылшо. Дара рыда анхара злымшоны иҟоу ҳара ҳауп.
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Хылҵшьҭрала Аԥснытәи Гәыма еиуоу, Ҭырқәтәыла Гәыма ақыҭа инхо ҳџьынџьуаҩ Аидын Аҩӡба, еснагь гәыла-ԥсыла иԥсадгьыл дамадоуп. Иҟамзар ҟалап шықәсык Аԥсныҟа дмаакәа аныҟалахьоу, иуаажәлар рыԥсҭазаара еснагь далахәуп, рыцәгьа-рыбзиа далагылоуп. Дызлацәажәо ихатәы бызшәа акәзар, акыр ухнамхырц залшом, убриаҟара ицқьоуп иаԥсшәа, убри аан ихшыҩҵак акыр иҭбаауп, илаԥшҳәаа ахара инаӡоит.
Аидын Аҩӡба, раԥхьаӡа акәны дызбеит Ҭырқәтәыла, ҳџьынџьуаа злахәыз еизарак аҿы. Уаҟа дықәгыланы ажәахә аныҟаиҵа, акыр иџьасшьеит, убриаҟара иҵаулан игәҭахәыцрақәа, насгьы убриаҟара аԥсы ахан аԥсшәа, убриаҟара иҿырԥшыган иаԥсуара. Аԥсыуа ҵасла иааӡоу, аха атәым дгьыл аҿы изызҳауаз Аидын, иахьа иуаҩыбжара дынҭысхьеит. Дҭаацәароуп, хҩык ахшара драбуп, ҩыџьа аԥҳацәеи, ԥаки имоуп. Иԥшәмаԥҳәыс д-Ашәԥҳауп, ҳанааиқәшәо, "санхәыԥҳа, бышԥаҟоу?" ҳәа аԥсшәа хааӡа инасеиҳәоит. Иҭоурых дазҿлымҳауп, еиҳабацәа рҟынтәи иидыруа ажәабжьқәа маҷым.
"Ҭырқәтәылаҟа ахҵәара иақәшәаз ҳаиҳабацәа Аԥснынтә арахь ианаа рқыҭа еиԥшыз аҭыԥқәа ирышьҭалеит. Егьа уадаҩра рхыргазаргьы, рыдгьылқәеи рыԥсабареи иреиԥшыз аҭыԥқәа ԥшааны анхара нап адыркит. Сара сабшьҭра рхаан аахыс ҳахьынхо ақыҭа Гәыма ҳәа иашьҭоуп. Аԥснытәи Гәыма иҭыҵқәаз ҳауп. Сабдуи сабду иаби Аԥснынтә ахҵәара рықәшәагәышьеит, еицны Ҭырқәтәылаҟа иааит. Сабду иаб Ӡыкәа ихьӡын, уи иаб Салмаҭ, сабду Рашьыҭ ихьӡын. Сабду 115 шықәса ихыҵуаны дыԥсит. Сара усҟан жәашықәса схыҵуан, Рашьыҭ ҳәа иҟаз сабду сихьӡеит. Аԥснынтә Ҭырқәтәылаҟа данаауаз сабду 15 шықәса ракәын ихыҵуаз", - дҳацәажәон Аидын Аҩӡба.
Аидын Аҩӡба акыр игәы иаланы иҳәоит, аԥсуаа аӡәырҩы реиԥш, иандуи иабдуи атәым дгьыл аҿы ирхыргаз агәаҟрақәа ртәы, урҭ зегьы ираԥхьагылан рыԥсадгьыл иацыз ахьаагара, иҿыцәаауаз рхәышҭаара агәынгара, ус шаҟа хкы?
"Аԥснынтә иааз саб иан, сара санду Шьамина лыхьӡын,13 шықәса ракәын илхыҵуаз арахь данаауаз. Сан Аигԥҳан, саб Иззеҭ Аҩӡба, Аԥсныҟа раԥхьа инеиқәаз дыруаӡәкын. Знык Аԥсны баны данаа, мышкгьы мҩамсит уи аӡбахә мҳәакәа. Сндуи сабдуи ракәзар, "Аԥсны, Аԥсны",-шырҳәоз рылацәақәа неиқәырыԥсеит . Санду Шьамина зегь реиҳа гәырҩас илыман изықәшәаз, ирхыргаз, дыԥҳәысымзи, акыр хьаас иҟалҵон. Сара санду лкалҭ кны еснагь слыцын, слыдҿаҳәалан",- иҳәоит Аидын Аҩӡба.
Хымԥада, ахәыҷра адунеи акыр иссируп. Усҟан, укәша-мыкәша уеиҳабацәа злацәажәо, рхымҩаԥгара аҵакы нгәылырҭәааны иузеилымкаауазаргьы, хәыҷы-хәыҷла уеизҳацыԥхьаӡа ухшыҩ аҿы аҭыԥ аанзыжьуа, ухәыҷра ашықәсқәа иргәылуго акыр ирацәоуп, иузышьҭымкаазгьы, узвысызгьы акыр ихьааугоит. Убас еиԥш, Аидын Аҩӡба, игәы иаланы иҳәоит, реиҳабацәа ирҿырҵаашаз иҵегьы шыҟаз, еиҳаракгьы хаҭала ирхыргаз аԥсҭазаара аҟынтәи ахҭысқәа. Ирыцыԥсыз ажәабжьқәа акыр ирацәоуп, зыԥсы ҭаны аҭоурых иазынхаз аасҭа. Ҳаиҿцәажәараҿы иара дазааҭгылеит, ианду еиҭалҳәалоз ажәабжьқәа рҟынтә еиҳа игәалашәараҿы инхаз.
"Аԥснынтә рқыҭақәа ирыхцаны ианааргоз, рырахә рыманы Шрома шыҟаз ианааи, асқьарцәа рыхҭарԥа шкәакәақәа рхаҵаны, жәаҩык-жәохәҩык рҟынӡа рыҽқәа ирықәтәны амҩақәа кны ирыман. "Ишәаԥцаны ижәго арахә-ашәахә аӷбақәа ишәызрықәҵаӡом, икажьны шәцоит!", - анырҳәа, иаашанӡа иҷаԥшьеит еицыз зегьы, анаҩс рырахә абнара иларҵеит, уи нахысгьы жәохәымш инарзынаԥшуа амшын азааигәара итәан, издыруада ҳзымцакәа ҳаанзозар ҳәа", - абас, ианду лажәабжьқәа игәалаиршәон лмаҭа.
Аидын Аҩӡба излаиҳәо ала, иабду Аԥсны аӡбахә уамак далацәажәаӡомызт, еснагь акы дашьны даман, гәырҩа ӷәӷәак дшабылуаз убарҭан. Ус еиԥш иҟан иара иқәлацәагьы.
"Сандуи сабдуи рыԥсы анҭаз, ҳаҩнаҭаҿы аԥсшәа ада даҽа бызшәак ала ҳцәажәаӡомызт. Аҭырқәа бызшәала урацәажәаргьы лахь урҭон, "аҭырқәа бызшәа узымҵар ҳәа ушәома, узакәытә аԥсыуоузеи аԥсышәала умцәажәозар" ҳәа иҳацәҳауан, ԥхашьараны ирыԥхьаӡон, аԥсшәа умҳәар руӡомызт. Уажәы сара сыхшара аԥсшәа цқьаны ирзымҳәозаргьы, ибзианы еилыркаауеит. Ашколқәа рахь ианца, иреиҳау аҵараиурҭақәа ианырҭала аҭырқәшәахь иаго иалагеит", - ҳәа азгәеиҭоит Аҩӡба.
Ҭырқәтәылантәи Аԥсныҟа ԥсшьара ҳәа ҳџьынџьуаа хәыҷкәа ргәыԥқәа изныкымкәа рыԥсадгьыл ахь иаахьеит. Араҟа лабҿаба ирбарц рабацәа рабдуцәа зныҵыз адгьыл, рҩызцәеи дареи агәыбылра рыбжьаларц, рашьцәеи дареи реимадара аҽарҭбаарц, рыжәлантәқәеи дареи ааигәаны еибадырырц, рыԥсадгьыл ԥшӡа Аԥсны ихнахырц. Убас еиԥш, Аԥсныҟа иаахьоу ахәыҷкәа рхыԥхьаӡараҿы дыҟан Аидын иԥа Еффе Аҩӡба. Уижьҭеи ашықәсқәа цеит, иахьа Еффе дхаҵарԥысуп, 30 шықәса ихыҵуеит, арҵаҩы изаанаҭ ала аус иуеит ашкол аҿы.
"Дузџьа ақалақь иаҵанакуа Гәыма ақыҭа акәзар, ҳабдуцәа абна ашьапаҿы ишьақәдыргылеит, зықьҟа метра иҳаракыроуп. Аԥсны иахьҭыҵыз еиԥшыз ҭыԥк аҿы итәеит. Еиҳаракгьы Аҩӡаа роуп иҟоу, имаҷым иуԥыло аԥсуа жәлақәа: Џьыгәдараа (Хәарцкьиаа) Ҭыҟәаа, Саӷариаа, Аргәынаа уҳәа, иҟан ажәлазаҵәқәа иахьа иқәӡаахьоугьы. Ақыҭаҿы аӡәгьы иҭыԥ имҭиӡеит, иахьыҟазаалакгьы рыҩнқәа рышьаҭа еиқәдырхеит, аԥхынразы иаауеит, икармыжьӡеит", - иҳәеит Аидын Аҩӡба.
Аҩ-еишьцәа ирхылҵыз рахьтә иаанхаз Аидын Аҩӡба иоуп, иашьцәа хҩык рыԥсҭазаара иалҵхьеит. Ердынџь иашьа иԥацәа ҩыџьа ыҟоуп, изҳауеит Аидын иҵеира иацызҵауа иԥа Еффе Аҩӡба.
"Ҳқыҭақәа анаҳцәыӡ, ҳаԥсуарагьы ыӡуеит, ҳазланхо ҳнарылаӡ ҳцоит. Ҳқыҭақәа уажәраанӡа рыхьчара ахьҳалшаз ауп ҳаԥсы ҭакны изку. Ақыҭақәа рҿоуп ҳаԥсуара ахьынхаз. Ақалақьқәа рахь иагаз аҿар рыбызшәа рхашҭуеит, еилыркаауазаргьы изаламцәажәо иҟалоит. Дузџьа еиҿкаау аԥсуаа ҳкультуратә хеидкыла иҭаҩым уаҩ дыҟам. Рҭоурых, раԥсуара, ркультура иашьҭоуп аҿар. Абызшәа зегьы ирыцкуп, абааԥсы! Абызшәа рхамшҭроуп еизҳауа, мамзар аԥсыӡ аӡы зҵабаз ҳаҩызахоит", - ҳәа азгәеиҭоит Аидын Аҩӡба.
Дузџьа иаҵанкуа аҭыԥқәа рҿы 25 рҟынӡа аԥсуа қыҭақәа ыҟоуп, ҭыӡҭыԥла шәкы еиҵаӡам, иҟоуп ԥшьышә ҭӡы рҟынӡа ахьынхогьы, иаҳҳәозар Бычка захьӡу аԥсуа қыҭаҿы. Аидын Аҩӡба Аԥсныҟа салам ҳәо, иажәақәа абас ихиркәшеит:
"Аԥсуа дахьанаало Аԥсноуп. Анцәа иҳәаны амҩақәа ҽеила ихтыр, инеиуа-иааиуа рацәахар, арантә инеины уа инхо рацәаҩхоит. Аԥсны ҳаԥсы иаҳзалымхуа бзиа иаҳбоит!"
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Адунеи Аҟны имҩаԥысуа ачымазара ҿкы иадҳәалоу аҭагылазаашьа рныԥшуеит Ҭырқәтәыла инхо ҳдиаспора. Изқәынхо атәылаҿы ишьақәыргылоу аԥҟарақәа ирықәныҟәоит, еиҳараҩык рыҩнқәа ирдәылҵуам, егьа ус акәзаргьы русқәа рнапы рылакуп, изларылшо ала рҿаԥхьа ицәырҵуа азҵаарақәа рыӡбара рҽазыршәоит.
Сҭампыл еиҿкаау Аԥсуа хеидкылақәа рфедерациа аиҳабы Аҭанур Аҟәысба дазааҭгылеит русура шҳәаақәырҵо атәы, иара убас раԥхьаҟатәи рыгәҭакқәа.
"Аҭагылазаашьа цәгьоуп азы аҩны ҳаздәылҵӡом. Ус зысҳәо, Сҭампыл нас егьырҭ ақалақьқәа рҟны иҟақәоу аусура амшқәа рҟынтә амҽышеи ахәашеи рыбжьара аус ҟазымҵар амуа, адәахьы идәылымҵыр ада ԥсыхәа змам урҭ русқәа рыӡбарц азы идәылҵуеит, аҳәынҭқар ианиҳәо амшқәа рзы адәылҵра анзалымшо амшқәа ыҟоуп, усҟан зегьы рыҩны иҟоуп", - ҳәа азгәеиҭоит Аҭанур Аҟәысба.
Аҭаацәарақәа рҟны рыҽгәаҭаны, идәылҵуазаргьы асабрада рҿаҵаны, метрак, ҩ-метрак рыбжьаҵаны убас идәылҵуеит. Иҟоу ашәарҭара азгәаҭаны рхы рыхьчоит. Ҭырқәтәыла инхо ауаажәларра рахьтә 85% арҭ аԥҟарақәа ирықәныҟәоит.
"Иаҳҳәап, ҭыԥк аҿы шәҩык аус руазҭгьы, уажәы ҩынҩажәижәаҩык рҟынӡа идырмаҷит, рҽеиҭнырыԥсахлоит, егьырҭ нас даҽазны ицоит аусурахь. Убри инадкыланы 20 шықәса еиҵоуи, 60 шықәса еиҳауи адәахьы идәылҵыр зынӡагьы иҟалаӡом", - иҳәеит Аҟәысба.
Аԥсуа Федерациа аиҳабы иазгәеиҭеит, ахеидкылақәа рхаҭарнакцәеи рыуаажәларреи дареи шеимадоу аинтернет ахархәарала, ишиашоу ицо авидеоқәа рҽалархәрала, алшара рымоуп аҩны ишыҟоу азеиԥш зҵаарақәа рылацәажәара, рыӡбара.
"Аҳәынҭқар убас еиԥш иҟаз азакәан ҟаиҵеит хымз-ԥшьымз аилатәарақәа рахь ауаажәларра рнеира ҟамло. Аха авидеоконференциа ззаҳҳәо асистема ҳхы иаҳархәоит. Аԥсуа Федерациа мызкахьтә знык аилатәара ҳамоуп, абыргцәа рхеилак ҩымз рахьтә знык ирымоуп, ахеидкылақәа реиҳабацәеи ҳареи аиқәшәарақәа ҳамоуп. Убарҭ рызегьы абри атехнологиа ҳхы иархәаны имҩаԥаҳгоит", - иҳәеит Аҟәысба.
Иара убас, аҵыхәтәантәи аамҭазы ҳџьынџьуаа имҩаԥырго аилацәажәарақәа рҟны иззааҭгыло атемақәа еиуеиԥшым. Урҭ хәҭа-хәҭала дырзааҭгылоит Аԥсуа Федерациа аиҳабы.
"Ҳаззаҭгылаз азҵаарақәа ируакуп адернеқьқәа русура, иҟоу ачымазара аҽацәыхьчаразы ҳауаажәлар рхы шымҩаԥыргаша, ашәарҭара иҭанамыргыларц азы алкаа ҟаҵаны рызнагара, лаҵарамза 21 рзы ахҵәара иақәшәаз ҳауаажәлар ргәалашәара амш шеиҿаҳкааша. Ашколқәа рышәқәа аркуп, ҳҳәыҷқәа аҩны иҟоуп, убри азы ирзеиҿаҳкааша, раамҭа хирла излархыргаша ҳазхәыцуеит. Адырра ҟаҳҵеит ахәыҷкәа рсахьаҭыхымҭақәа рцәыргақәҵа инадҳәаланы (мшаԥымза 23 рзы Ҭырқәтәыла ахәыҷқәа ирызку ныҳәамшуп), убри инақәыршәаны рсахьақәа аарышьҭит, аицлабраҿы аҭыԥқәа згаз ашәҟәқәа рзаҳашьҭуеит нас", - иҳәеит Аҭанур Аҟәысба.
Аҭанур Аҟәысба иазгәеиҭеит иҟоу аҭагылазаашьа ҳасаб азуны, аԥсрақәа абзарақәа рахь ишымныҟәо, ацара-аарақәа шыҟам, ақалақьқәа рыбжьара амҩақәа шарку.
"Ари абжьарак аԥсрақәа ҳрықәшәеит. Аӡәгьы џьаргьы ҳзымцаӡеит, аӡәгьы џьаргьы днарышьҭӡом, аиаша ҳҳәозар. Ааигәа-сигәа иҟоу аҭаацәа рыда аӡәгьы днеир руӡом, аԥсра иақәшәаз аҭаацәарақәа аҳәара ҟарҵоит ҳахьзымнеиз хьаас иҟарымҵарц. Ҳбыргцәа ракәзар аҩны иҩнахеит, адәахьы издәылҵӡом, ргәы ҿыӷьуеит, дара-дара зеибабаӡом, урҭ рзы иҟаҳҵара ҳазхәыцуеит. Аԥснытәи аҭагылазаашьақәа ҳрылацәажәеит, араҟа ҳамч ҿаҳәаны иҟоуп, аха цхыраарак шыҟаҳҵара ҳашьҭоуп, лшарақәак рымҩа аԥшаара ҳагәҭакуп",- иҳәеит Аҭанур Аҟәысба.
Сынтәа, Аԥсуа Федерациа шьақәгылеижьҭеи жәашықәса ҵуеит. Уи инадҳәаланы иҟаҵатәу ауснагӡатәқәа ирзааҭгылеит арҭ амшқәа рзы имҩаԥгаз ҳџьынџьуаа злахәыз аилацәажәараҿы.
"Даара салам сҳәоит Аԥсныҟа, сашьцәа рахь. Цәгьа игәхьааҳгеит. Ас еиԥш аҭагылазаашьа аныҟала еиҳагьы иҳалсит. Избанзар, амҩақәа анаартыз анеиразы уадаҩра ыҟамызт, уаанӡа ианааҳҭаххоз ҳашцоз ҳдыруан, ҳгәы ҭынчын. Иаҳҭаххаргьы ҳзымцо ҭагылазаашьак аныҟала еиҳа ҳалахь еиқәнаҵеит ҳәа сазхәыцуеит, ҳгәы хьаауеит. Аинтернет аҟны сахьҭалаз абыжьбатәи амзазы абилеҭ збеит, иаразнак изгеит. Адунеи аҟны аҭагылазаашьа бзиахааит, ацәгьара рыдкыламзааит ҳажәлар, абзиара шәымазааит!", - ҳәа азгәеиҭоит Аԥсуа Федерациа аиҳабы Аҭанур Аҟәысба.
Абасала, Ҭырқәтәыла инхо ҳџьынџьуаа аҳәынҭқарра аԥҟарақәа ирықәныҟәоит, русқәа зымҩа инрыжьуам, иҟоу аҭагылазаашьа азгәаҭаны аԥхьаҟатәи рыгәҭакқәа ирылацәажәоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
"Аԥсуа инструмент излауала аиқәырхара ҳаҿуп ҳәа сгәы иаанагоит. Уажәы ацех аргылара ҳаҿуп, убри аус ҳзыҟаҵар, аӡәык-ҩыџьак идсырбар сҭахуп уи иацу акәамаҵамарақәа зегьы. Сара сус дсырҵар сҭахуп уи азы агәаҳәара змоу ауаа, аха ус мчыла аӡәгьы дааумгозар, аԥсуа ҷкәын ихала дааины исҭахуп ҳәа иҳәараны дыҟаӡам. Исыдҵаало дҟалар, агәаԥхара изсыркуазар ҳәа сгәыӷуеит. Ахымаа, аҩымаа, ачамгәыр, аҿырпын, уҳәа иара ишақәнагоу ишьақәумыргылар, митәык абжьы ахылҵӡом. Ари схы аланыҟәызгоит ҳәа акәым сзаҿу, ус иагьыҟам, ари еиқәырхатәыс исыдушәа збоит", - ҳәа еиҭеиҳәеит Арухаа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит: