Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Хылҵшьҭрала Аԥснытәи Гәыма еиуоу, Ҭырқәтәыла Гәыма ақыҭа инхо ҳџьынџьуаҩ Аидын Аҩӡба, еснагь гәыла-ԥсыла иԥсадгьыл дамадоуп. Иҟамзар ҟалап шықәсык Аԥсныҟа дмаакәа аныҟалахьоу, иуаажәлар рыԥсҭазаара еснагь далахәуп, рыцәгьа-рыбзиа далагылоуп. Дызлацәажәо ихатәы бызшәа акәзар, акыр ухнамхырц залшом, убриаҟара ицқьоуп иаԥсшәа, убри аан ихшыҩҵак акыр иҭбаауп, илаԥшҳәаа ахара инаӡоит.
Аидын Аҩӡба, раԥхьаӡа акәны дызбеит Ҭырқәтәыла, ҳџьынџьуаа злахәыз еизарак аҿы. Уаҟа дықәгыланы ажәахә аныҟаиҵа, акыр иџьасшьеит, убриаҟара иҵаулан игәҭахәыцрақәа, насгьы убриаҟара аԥсы ахан аԥсшәа, убриаҟара иҿырԥшыган иаԥсуара. Аԥсыуа ҵасла иааӡоу, аха атәым дгьыл аҿы изызҳауаз Аидын, иахьа иуаҩыбжара дынҭысхьеит. Дҭаацәароуп, хҩык ахшара драбуп, ҩыџьа аԥҳацәеи, ԥаки имоуп. Иԥшәмаԥҳәыс д-Ашәԥҳауп, ҳанааиқәшәо, "санхәыԥҳа, бышԥаҟоу?" ҳәа аԥсшәа хааӡа инасеиҳәоит. Иҭоурых дазҿлымҳауп, еиҳабацәа рҟынтәи иидыруа ажәабжьқәа маҷым.
"Ҭырқәтәылаҟа ахҵәара иақәшәаз ҳаиҳабацәа Аԥснынтә арахь ианаа рқыҭа еиԥшыз аҭыԥқәа ирышьҭалеит. Егьа уадаҩра рхыргазаргьы, рыдгьылқәеи рыԥсабареи иреиԥшыз аҭыԥқәа ԥшааны анхара нап адыркит. Сара сабшьҭра рхаан аахыс ҳахьынхо ақыҭа Гәыма ҳәа иашьҭоуп. Аԥснытәи Гәыма иҭыҵқәаз ҳауп. Сабдуи сабду иаби Аԥснынтә ахҵәара рықәшәагәышьеит, еицны Ҭырқәтәылаҟа иааит. Сабду иаб Ӡыкәа ихьӡын, уи иаб Салмаҭ, сабду Рашьыҭ ихьӡын. Сабду 115 шықәса ихыҵуаны дыԥсит. Сара усҟан жәашықәса схыҵуан, Рашьыҭ ҳәа иҟаз сабду сихьӡеит. Аԥснынтә Ҭырқәтәылаҟа данаауаз сабду 15 шықәса ракәын ихыҵуаз", - дҳацәажәон Аидын Аҩӡба.
Аидын Аҩӡба акыр игәы иаланы иҳәоит, аԥсуаа аӡәырҩы реиԥш, иандуи иабдуи атәым дгьыл аҿы ирхыргаз агәаҟрақәа ртәы, урҭ зегьы ираԥхьагылан рыԥсадгьыл иацыз ахьаагара, иҿыцәаауаз рхәышҭаара агәынгара, ус шаҟа хкы?
"Аԥснынтә иааз саб иан, сара санду Шьамина лыхьӡын,13 шықәса ракәын илхыҵуаз арахь данаауаз. Сан Аигԥҳан, саб Иззеҭ Аҩӡба, Аԥсныҟа раԥхьа инеиқәаз дыруаӡәкын. Знык Аԥсны баны данаа, мышкгьы мҩамсит уи аӡбахә мҳәакәа. Сндуи сабдуи ракәзар, "Аԥсны, Аԥсны",-шырҳәоз рылацәақәа неиқәырыԥсеит . Санду Шьамина зегь реиҳа гәырҩас илыман изықәшәаз, ирхыргаз, дыԥҳәысымзи, акыр хьаас иҟалҵон. Сара санду лкалҭ кны еснагь слыцын, слыдҿаҳәалан",- иҳәоит Аидын Аҩӡба.
Хымԥада, ахәыҷра адунеи акыр иссируп. Усҟан, укәша-мыкәша уеиҳабацәа злацәажәо, рхымҩаԥгара аҵакы нгәылырҭәааны иузеилымкаауазаргьы, хәыҷы-хәыҷла уеизҳацыԥхьаӡа ухшыҩ аҿы аҭыԥ аанзыжьуа, ухәыҷра ашықәсқәа иргәылуго акыр ирацәоуп, иузышьҭымкаазгьы, узвысызгьы акыр ихьааугоит. Убас еиԥш, Аидын Аҩӡба, игәы иаланы иҳәоит, реиҳабацәа ирҿырҵаашаз иҵегьы шыҟаз, еиҳаракгьы хаҭала ирхыргаз аԥсҭазаара аҟынтәи ахҭысқәа. Ирыцыԥсыз ажәабжьқәа акыр ирацәоуп, зыԥсы ҭаны аҭоурых иазынхаз аасҭа. Ҳаиҿцәажәараҿы иара дазааҭгылеит, ианду еиҭалҳәалоз ажәабжьқәа рҟынтә еиҳа игәалашәараҿы инхаз.
"Аԥснынтә рқыҭақәа ирыхцаны ианааргоз, рырахә рыманы Шрома шыҟаз ианааи, асқьарцәа рыхҭарԥа шкәакәақәа рхаҵаны, жәаҩык-жәохәҩык рҟынӡа рыҽқәа ирықәтәны амҩақәа кны ирыман. "Ишәаԥцаны ижәго арахә-ашәахә аӷбақәа ишәызрықәҵаӡом, икажьны шәцоит!", - анырҳәа, иаашанӡа иҷаԥшьеит еицыз зегьы, анаҩс рырахә абнара иларҵеит, уи нахысгьы жәохәымш инарзынаԥшуа амшын азааигәара итәан, издыруада ҳзымцакәа ҳаанзозар ҳәа", - абас, ианду лажәабжьқәа игәалаиршәон лмаҭа.
Аидын Аҩӡба излаиҳәо ала, иабду Аԥсны аӡбахә уамак далацәажәаӡомызт, еснагь акы дашьны даман, гәырҩа ӷәӷәак дшабылуаз убарҭан. Ус еиԥш иҟан иара иқәлацәагьы.
"Сандуи сабдуи рыԥсы анҭаз, ҳаҩнаҭаҿы аԥсшәа ада даҽа бызшәак ала ҳцәажәаӡомызт. Аҭырқәа бызшәала урацәажәаргьы лахь урҭон, "аҭырқәа бызшәа узымҵар ҳәа ушәома, узакәытә аԥсыуоузеи аԥсышәала умцәажәозар" ҳәа иҳацәҳауан, ԥхашьараны ирыԥхьаӡон, аԥсшәа умҳәар руӡомызт. Уажәы сара сыхшара аԥсшәа цқьаны ирзымҳәозаргьы, ибзианы еилыркаауеит. Ашколқәа рахь ианца, иреиҳау аҵараиурҭақәа ианырҭала аҭырқәшәахь иаго иалагеит", - ҳәа азгәеиҭоит Аҩӡба.
Ҭырқәтәылантәи Аԥсныҟа ԥсшьара ҳәа ҳџьынџьуаа хәыҷкәа ргәыԥқәа изныкымкәа рыԥсадгьыл ахь иаахьеит. Араҟа лабҿаба ирбарц рабацәа рабдуцәа зныҵыз адгьыл, рҩызцәеи дареи агәыбылра рыбжьаларц, рашьцәеи дареи реимадара аҽарҭбаарц, рыжәлантәқәеи дареи ааигәаны еибадырырц, рыԥсадгьыл ԥшӡа Аԥсны ихнахырц. Убас еиԥш, Аԥсныҟа иаахьоу ахәыҷкәа рхыԥхьаӡараҿы дыҟан Аидын иԥа Еффе Аҩӡба. Уижьҭеи ашықәсқәа цеит, иахьа Еффе дхаҵарԥысуп, 30 шықәса ихыҵуеит, арҵаҩы изаанаҭ ала аус иуеит ашкол аҿы.
"Дузџьа ақалақь иаҵанакуа Гәыма ақыҭа акәзар, ҳабдуцәа абна ашьапаҿы ишьақәдыргылеит, зықьҟа метра иҳаракыроуп. Аԥсны иахьҭыҵыз еиԥшыз ҭыԥк аҿы итәеит. Еиҳаракгьы Аҩӡаа роуп иҟоу, имаҷым иуԥыло аԥсуа жәлақәа: Џьыгәдараа (Хәарцкьиаа) Ҭыҟәаа, Саӷариаа, Аргәынаа уҳәа, иҟан ажәлазаҵәқәа иахьа иқәӡаахьоугьы. Ақыҭаҿы аӡәгьы иҭыԥ имҭиӡеит, иахьыҟазаалакгьы рыҩнқәа рышьаҭа еиқәдырхеит, аԥхынразы иаауеит, икармыжьӡеит", - иҳәеит Аидын Аҩӡба.
Аҩ-еишьцәа ирхылҵыз рахьтә иаанхаз Аидын Аҩӡба иоуп, иашьцәа хҩык рыԥсҭазаара иалҵхьеит. Ердынџь иашьа иԥацәа ҩыџьа ыҟоуп, изҳауеит Аидын иҵеира иацызҵауа иԥа Еффе Аҩӡба.
"Ҳқыҭақәа анаҳцәыӡ, ҳаԥсуарагьы ыӡуеит, ҳазланхо ҳнарылаӡ ҳцоит. Ҳқыҭақәа уажәраанӡа рыхьчара ахьҳалшаз ауп ҳаԥсы ҭакны изку. Ақыҭақәа рҿоуп ҳаԥсуара ахьынхаз. Ақалақьқәа рахь иагаз аҿар рыбызшәа рхашҭуеит, еилыркаауазаргьы изаламцәажәо иҟалоит. Дузџьа еиҿкаау аԥсуаа ҳкультуратә хеидкыла иҭаҩым уаҩ дыҟам. Рҭоурых, раԥсуара, ркультура иашьҭоуп аҿар. Абызшәа зегьы ирыцкуп, абааԥсы! Абызшәа рхамшҭроуп еизҳауа, мамзар аԥсыӡ аӡы зҵабаз ҳаҩызахоит", - ҳәа азгәеиҭоит Аидын Аҩӡба.
Дузџьа иаҵанкуа аҭыԥқәа рҿы 25 рҟынӡа аԥсуа қыҭақәа ыҟоуп, ҭыӡҭыԥла шәкы еиҵаӡам, иҟоуп ԥшьышә ҭӡы рҟынӡа ахьынхогьы, иаҳҳәозар Бычка захьӡу аԥсуа қыҭаҿы. Аидын Аҩӡба Аԥсныҟа салам ҳәо, иажәақәа абас ихиркәшеит:
"Аԥсуа дахьанаало Аԥсноуп. Анцәа иҳәаны амҩақәа ҽеила ихтыр, инеиуа-иааиуа рацәахар, арантә инеины уа инхо рацәаҩхоит. Аԥсны ҳаԥсы иаҳзалымхуа бзиа иаҳбоит!"
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Адунеи Аҟны имҩаԥысуа ачымазара ҿкы иадҳәалоу аҭагылазаашьа рныԥшуеит Ҭырқәтәыла инхо ҳдиаспора. Изқәынхо атәылаҿы ишьақәыргылоу аԥҟарақәа ирықәныҟәоит, еиҳараҩык рыҩнқәа ирдәылҵуам, егьа ус акәзаргьы русқәа рнапы рылакуп, изларылшо ала рҿаԥхьа ицәырҵуа азҵаарақәа рыӡбара рҽазыршәоит.
Сҭампыл еиҿкаау Аԥсуа хеидкылақәа рфедерациа аиҳабы Аҭанур Аҟәысба дазааҭгылеит русура шҳәаақәырҵо атәы, иара убас раԥхьаҟатәи рыгәҭакқәа.
"Аҭагылазаашьа цәгьоуп азы аҩны ҳаздәылҵӡом. Ус зысҳәо, Сҭампыл нас егьырҭ ақалақьқәа рҟны иҟақәоу аусура амшқәа рҟынтә амҽышеи ахәашеи рыбжьара аус ҟазымҵар амуа, адәахьы идәылымҵыр ада ԥсыхәа змам урҭ русқәа рыӡбарц азы идәылҵуеит, аҳәынҭқар ианиҳәо амшқәа рзы адәылҵра анзалымшо амшқәа ыҟоуп, усҟан зегьы рыҩны иҟоуп", - ҳәа азгәеиҭоит Аҭанур Аҟәысба.
Аҭаацәарақәа рҟны рыҽгәаҭаны, идәылҵуазаргьы асабрада рҿаҵаны, метрак, ҩ-метрак рыбжьаҵаны убас идәылҵуеит. Иҟоу ашәарҭара азгәаҭаны рхы рыхьчоит. Ҭырқәтәыла инхо ауаажәларра рахьтә 85% арҭ аԥҟарақәа ирықәныҟәоит.
"Иаҳҳәап, ҭыԥк аҿы шәҩык аус руазҭгьы, уажәы ҩынҩажәижәаҩык рҟынӡа идырмаҷит, рҽеиҭнырыԥсахлоит, егьырҭ нас даҽазны ицоит аусурахь. Убри инадкыланы 20 шықәса еиҵоуи, 60 шықәса еиҳауи адәахьы идәылҵыр зынӡагьы иҟалаӡом", - иҳәеит Аҟәысба.
Аԥсуа Федерациа аиҳабы иазгәеиҭеит, ахеидкылақәа рхаҭарнакцәеи рыуаажәларреи дареи шеимадоу аинтернет ахархәарала, ишиашоу ицо авидеоқәа рҽалархәрала, алшара рымоуп аҩны ишыҟоу азеиԥш зҵаарақәа рылацәажәара, рыӡбара.
"Аҳәынҭқар убас еиԥш иҟаз азакәан ҟаиҵеит хымз-ԥшьымз аилатәарақәа рахь ауаажәларра рнеира ҟамло. Аха авидеоконференциа ззаҳҳәо асистема ҳхы иаҳархәоит. Аԥсуа Федерациа мызкахьтә знык аилатәара ҳамоуп, абыргцәа рхеилак ҩымз рахьтә знык ирымоуп, ахеидкылақәа реиҳабацәеи ҳареи аиқәшәарақәа ҳамоуп. Убарҭ рызегьы абри атехнологиа ҳхы иархәаны имҩаԥаҳгоит", - иҳәеит Аҟәысба.
Иара убас, аҵыхәтәантәи аамҭазы ҳџьынџьуаа имҩаԥырго аилацәажәарақәа рҟны иззааҭгыло атемақәа еиуеиԥшым. Урҭ хәҭа-хәҭала дырзааҭгылоит Аԥсуа Федерациа аиҳабы.
"Ҳаззаҭгылаз азҵаарақәа ируакуп адернеқьқәа русура, иҟоу ачымазара аҽацәыхьчаразы ҳауаажәлар рхы шымҩаԥыргаша, ашәарҭара иҭанамыргыларц азы алкаа ҟаҵаны рызнагара, лаҵарамза 21 рзы ахҵәара иақәшәаз ҳауаажәлар ргәалашәара амш шеиҿаҳкааша. Ашколқәа рышәқәа аркуп, ҳҳәыҷқәа аҩны иҟоуп, убри азы ирзеиҿаҳкааша, раамҭа хирла излархыргаша ҳазхәыцуеит. Адырра ҟаҳҵеит ахәыҷкәа рсахьаҭыхымҭақәа рцәыргақәҵа инадҳәаланы (мшаԥымза 23 рзы Ҭырқәтәыла ахәыҷқәа ирызку ныҳәамшуп), убри инақәыршәаны рсахьақәа аарышьҭит, аицлабраҿы аҭыԥқәа згаз ашәҟәқәа рзаҳашьҭуеит нас", - иҳәеит Аҭанур Аҟәысба.
Аҭанур Аҟәысба иазгәеиҭеит иҟоу аҭагылазаашьа ҳасаб азуны, аԥсрақәа абзарақәа рахь ишымныҟәо, ацара-аарақәа шыҟам, ақалақьқәа рыбжьара амҩақәа шарку.
"Ари абжьарак аԥсрақәа ҳрықәшәеит. Аӡәгьы џьаргьы ҳзымцаӡеит, аӡәгьы џьаргьы днарышьҭӡом, аиаша ҳҳәозар. Ааигәа-сигәа иҟоу аҭаацәа рыда аӡәгьы днеир руӡом, аԥсра иақәшәаз аҭаацәарақәа аҳәара ҟарҵоит ҳахьзымнеиз хьаас иҟарымҵарц. Ҳбыргцәа ракәзар аҩны иҩнахеит, адәахьы издәылҵӡом, ргәы ҿыӷьуеит, дара-дара зеибабаӡом, урҭ рзы иҟаҳҵара ҳазхәыцуеит. Аԥснытәи аҭагылазаашьақәа ҳрылацәажәеит, араҟа ҳамч ҿаҳәаны иҟоуп, аха цхыраарак шыҟаҳҵара ҳашьҭоуп, лшарақәак рымҩа аԥшаара ҳагәҭакуп",- иҳәеит Аҭанур Аҟәысба.
Сынтәа, Аԥсуа Федерациа шьақәгылеижьҭеи жәашықәса ҵуеит. Уи инадҳәаланы иҟаҵатәу ауснагӡатәқәа ирзааҭгылеит арҭ амшқәа рзы имҩаԥгаз ҳџьынџьуаа злахәыз аилацәажәараҿы.
"Даара салам сҳәоит Аԥсныҟа, сашьцәа рахь. Цәгьа игәхьааҳгеит. Ас еиԥш аҭагылазаашьа аныҟала еиҳагьы иҳалсит. Избанзар, амҩақәа анаартыз анеиразы уадаҩра ыҟамызт, уаанӡа ианааҳҭаххоз ҳашцоз ҳдыруан, ҳгәы ҭынчын. Иаҳҭаххаргьы ҳзымцо ҭагылазаашьак аныҟала еиҳа ҳалахь еиқәнаҵеит ҳәа сазхәыцуеит, ҳгәы хьаауеит. Аинтернет аҟны сахьҭалаз абыжьбатәи амзазы абилеҭ збеит, иаразнак изгеит. Адунеи аҟны аҭагылазаашьа бзиахааит, ацәгьара рыдкыламзааит ҳажәлар, абзиара шәымазааит!", - ҳәа азгәеиҭоит Аԥсуа Федерациа аиҳабы Аҭанур Аҟәысба.
Абасала, Ҭырқәтәыла инхо ҳџьынџьуаа аҳәынҭқарра аԥҟарақәа ирықәныҟәоит, русқәа зымҩа инрыжьуам, иҟоу аҭагылазаашьа азгәаҭаны аԥхьаҟатәи рыгәҭакқәа ирылацәажәоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Шьамтәылатәи Арабтә Республикаҿы инхоз аԥсуааи аҭыԥантәи рашьцәеи дареи реибабара акыр иуадаҩын шықәсқәак раԥхьа. Имаҷын уахь ицоз-иаауаз аделегациақәа. Аԥснынтә аԥсыуак ила аҭаԥшра атәым тәылаҿы инхоз ҳџьынџьуаа рзы жәҩангәашәԥхьарак иаҩызан. Егьа ус акәзаргьы аимадара аҳәаақәа рыҽдырӡуамызт, еигәныҩуан ҭыԥла еицәыхараз, аха гәыла еизааигәааз аԥсуаа.
Шьамтәыла инхоз Мамун Маан быжьшықәса раԥхьа иҭаацәа иманы Аԥсныҟа дааит. Уа инхоз аԥсуаа аӡәырҩы реиԥш, ихҵәар акәхеит, ус иҭанаргылеит ицоз аибашьра хлымӡаах. Ари ауаҩи сареи ҳаибабахьан Аԥсныҟа данаа анаҩс, усҟан хымԥада ҳаицәажәеит, иара дызлахәыз анҵамҭагьы сырхиет. Уижьҭеи ицеит аамҭа, ирыԥсҭазаашьоузеи, ишԥанхо-ишԥанҵуеи Маанаа рҭаацәа рыԥсадгьыл аҿы? Абас еиԥш гәҭакыс иҟаҵаны, ааигәа (акарантин аԥхьа) сырҭааит Гәылрыԥшь араион Агәӡера аҳаблан инхо ҳџьынџьуаа рҭаацәаақәа гәыԥҩык. Урҭ рхыԥхьаӡараҿы дыҟан сзыҿцәажәоз санҵамҭа афырхаҵагьы.
70 шықәса инарҭысхьоу Мамун Маан, дахьынхо аҩнаҿы даара пату зқәу, зажәа иазыӡырҩуа аӡә иоуп. Ус сарҳәеит уи аҽны сзықәшәаз иара игәылацәа. Сҭырџьман ҭыԥҳа Ҳажар Лышәԥҳаи сареи ҳаицны аҩнеихагыла ҳанаадәылҵ, абар Мамун Маан адәаҿы игылаз атәарҭаҿы сылаԥш ахьынаиқәшәаз. Хымԥада, аԥсшәа иамҳәакәа сивсны сызцомызт. "Амш бзиоуп, бмыццакуазар ара баатәа, ҳаицәажәап", – иҳәан, иааигәа аҭыԥ насирбеит.
"Сара аҩны сзыҩнагылаӡом, адәы санықәу бзиа избоит. Иахьа, амра хааӡа ишыԥхо ала, аҩны тәашьас иҟоузеи? Сыԥшәмаԥҳәыси сареи уажәшьҭа ҳтәанчаҩцәоуп, ҳашықәс неихьеит. Ианҳалшоз, ҳанҿарацәаз Шьамтәылатәи аҳәынҭқарра акыр амаҵ азаҳухьан, аха уи зегьы уажәшьҭа ииасыз аамҭоуп, агәалашәарақәа роуп иаҳзынхаз", – абас ҳаиҿцәажәара хацҳаркит Мамун Маани сареи.
Зхаҿсахьа ҳалалыз, зыблақәа ччоз, аха убри аан хьаак зҵубаауаз Мамун, иубаратәы иҟан аԥсҭазаара аҭагәҭасрақәа акыр шихигахьаз. Аха аԥсуа идоуҳа амчра дарӷәӷәон, ихы-игәы алаҟаны ицәажәара иациҵон.
"Сара хҩык ахшара сымоуп, сыԥҳацәа руаӡәк Германиа дынхоит, егьи Маиҟәаԥ аҭаацәара далоуп, сԥа дычмазаҩуп, ара аҩны дсымоуп. Сыԥшәма Ҵәаҵәаа дырхылҵшьҭроуп, аԥсшәагьы цәгьамкәа илҳәоит. Исгәалашәоит, Аԥснынтә уарла-шәарла акәзаргьы аделегациақәа анҳазнеилоз. Ахәлара ааигәахар ҳәа ҳшәон, ҳашрыцыз ҳрыцын, ҳаԥсадгьыл ацәа рхаҳкаауан. Уигь аҭоурых иазынхаз хҭысхеит", – ҳәа азгәеиҭеит Мамун Маан.
Мамун Маан иҭаацәеи иареи аԥсҭзаара изҭанаргылаз ахҭысқәа еиҟәыршеит. Ихшареи иареи еиуеиԥшым атәылақәа рҟны инхоит, ианырҭаху изцом-изаауам, акызаҵәык ԥсеиқәырхагас имоу – Аԥсынтәыла иуаажәлар дахьрыланхо ауп.
"Шықәсқәак ҵуеит уажәшьҭа Аԥсны ҳанхоижьҭеи. Есааира агәра згоит, аԥсуаа раҟара ацәгьеи абзиеи рҟны аидгылара злоу уаҩ дшыҟам. Ахәыҷқәаҵәҟьа сывсны ианцо рыбла ачча ахымкәа аԥсшәа сарҳәаӡом, уи саҟара сыцнаҵоит. Аҿар аҵара рҵароуп, абааԥсы! Ҳара ҳшыҟазаалакгьы ҳаҟоуп, ҳҿар роуп гәыӷырҭас иҳамоу. Ҳшеиҳабацәоу дырны пату ҳақәырҵоит", – иҳәеит Мамун ҳаиҿцәажәараҟны аҿар дрызгәдууны.
Мамун Маан Аԥсныҟа даахьан Аџьынџьтәылатә еибашьра иалагаанӡа, анаҩс деиҭааит 2008 шықәса рзы. Наӡаӡа ҳәа аара иқәашьхеит 2013 шықәса мшаԥымзазы. Уижьҭеи иԥсадгьыл аҿы имҩасуеит иԥсҭазаара, иара иҳәан еиԥш, ҳазшаз иоуп иҳәаақәызҵо иуаҭәеишьаз алахьынҵа.
"Аԥсныдгьыл раԥхьа сшьапы анықәсыргыла аамҭа, аԥсышәала раԥхьа ацәажәашьҭыбжьы ансаҳа, гәыблыла исԥылаз аԥсуаа, лабҿаба избаз сашьцәа, урҭ егьа аамҭа царгьы сгәаҵаҿы иҷыдоу аҭыԥ ааныркылоит. Усҟан егьа агәыӷра ҳамазаргьы ҳашьцәеи ҳареи ҳаимадара аҽарҭбаауеит ҳәа, аиаша шәасҳәоит, сажәра Аԥсныҟа иаазгоит ҳәа сыҟамызт. Ҳабдуцәа шаҟа гәнаҳа иаҵаланы ицазеи, рыԥсадгьыл гәакьаҿы рнышәнап аҟалара ахьраҭәашьамхаз", – игәалашәарақәа есааира деимаркуа дҳацәажәон Мамун Маан.
Агәӡера аҳаблаҿы инхо Шьамтәылантәи Аԥсныҟа нхара иааз ҳџьынџьуаа уреигәырӷьаратәы иҟоуп. Абриаҟара ҭаацәара срылсит, избеит, исаҳаит, аӡәы ихы дахашшаауа дсықәымшәеит, ирҳәоз акакәын: "Ҳазҭагылоу аамҭазы аԥсҭазаара иахьабалак иуадаҩуп, агәкажьра ҟамҵакәа аус утәуп, аусурҭа ҭыԥқәа ыҟазар. Иҳааӡо ҳхәыҷқәа Аԥсынтәыла аԥеиԥш бзиа шроуа ҳдыруеит".
Ииашаҵәҟьаны, узеигәырӷьаша акакәны иҟан сызҭааз аҭаацәарақәа шамахамзар хҩы-ԥшьҩы ахшара ахьырааӡоз, урҭ рахьтә иҟан зыԥсадгьыл аҿы ииқәаз. Абраҟа иаасгәалашәеит хҭыск. 2013 шықәса рзы Шьамтәылантәи иааз аԥсыуа ҭаацәарак рҿы диит аҵеи. Аҟәатәи ахшараиурҭа аҟынтә Аԥсуа бираҟ дылаҳәаны дҭыргеит, ари асахьа џьашьахәы саргьы саҿахәҳәаган, сгәалашәарақәа рҿы иԥхаӡа иаанхоит уи асаби снапқәа икәыршаны даныскыз. Уи иацыз агәырӷьара еиҭаҳәашьак узаҭом, аҭоурых ианхалаз хаз игоу хҭысны иаанхоит.
Мамун Маан излаиҳәо ала, иара дахьынхо аҩнаҿы инхо Шьамтәылантәи иааз ҳџьынџьуаа рахьтә иуԥылар алшоит абарҭ ажәлақәа: Маана, Чқәуаа, Ҵәыџьаа (Ҵәаҵәаа), Гогәуаа, Лышәаа, Аграа, Шьагәыжьаа уҳәа, зынӡа жәохә ҭаацәара инарзынаԥшуеит.
Шьамтәыла ахҵәара иақәшәаз аԥсуаа рлахьынҵа хазын, акырынтә ахҵәара аиҭахҵәара, аибашьрақәа ирықәшәахьан. Иахьынхоз Џьолантәи араион ауриацәа ианрымпыҵархала, Шьамҟа (Дамаскҟа) илбаар акәхеит. Уаҟа иҟаз аԥсуа-адыга қыҭақәа рацәан. Мусмсиа-Гасаниа ҳәа иахьашьҭаз аҭыԥқәа рҿы аԥсуаа зықьҩыла инхон. Рыԥсы еивырго ианыҟала аамҭазы, ҩаԥхьа аибашьра инҭагылеит. Иахьа Шьамтәылантәи Аԥсныҟа аара зқәашьхаз аԥсуаа, уа рынхарҭа ҭыԥқәа ҭацәуп. Анцәа иҳәааит рыԥсадгьыл гәакьа Аԥсны иазымкуа иҟаларц. Мамун Маан иҭаацәеи иареи ирзеиӷьаҳшьоит агәабзиара, игәы еиҵызхуа ахҭысқәа иҵегьы еиҳахааит, иажәа ҟәыш ҳагымхааит! Иазгәасҭарц сҭахуп, Мамун Маани сареи ҳаиҿцәажәара шымҩаԥысыз ҭырџьманда, аԥсыуа бызшәала.
Аԥснытәи ашколқәа роушьҭымҭацәа рзы аҵаратә процесс хацыркын рашәара 2 рзы, уи мҩаԥыслоит ҩымчыбжьа рыҩнуҵҟа. 1-10 аклассқәа рҵаҩцәа рҵараамҭа хыркәшахеит лаҵара 13 рзы акоронавирус иадҳәалоу аҭагылазаашьа иахҟьаны.
"Амза ҩба инаркны ажәеизатәи аклассқәа рҵаҩцәа иацырҵеит рҵара, аха уи иаанагом апрограмма зегьы ҩымчыбжьа ирҭагӡаны иалгоит ҳәа. Еиҳарак ари зызку ахәыҷқәа аԥышәарақәа разыҟаҵара ауп. Ашколқәа зегьы адезинфекциа рызун. Аԥҟарақәа инарықәыршәаны ашколқәа рҿаԥхьа еиҿкаауп амедпункт, ашоура шәаны ашколқәа рахь инарышьҭуеит, аклассқәа рҟны аӡәаӡәала итәоуп.
Сынтәа ашкол иалго араион аҟны 128-ҩык ыҟоуп, ақалақь аҟны 45-ҩык аушьҭымҭацәа ҳамоуп", - лҳәеит Арышԥҳа.
Лара иазгәалҭеит араионтә аолимпиада иалахәыз аушьҭымҭацәа рыбжьара алҵшәа бзиақәа змаз шыҟоу, урҭ иреиҳаӡоу аҵараиурҭақәа ирҭалартә еиԥш алшара ҟалап ҳәа агәыӷра шлымоу.
Шәазыӡырҩы аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Ашкол ахь ихынҳәит: аԥснытәи аушьҭымҭацәа аԥышәарақәа рҽырзыҟарҵоит