— Адгәыр, ааигәа ихырқәшахеит аԥсуа жәлар рыхәмаррақәа рыҭҵааразы аекспедициа ахԥатәи аетап. Иарбан хәмаррақәоу уажәы иҭыухыз?
— Жәлар рыхәмаррақәа рырҿиара, реиқәырхара изызҳауа аҿар рыбжьара агәыбылра ацәыргара хықәкыс ишьҭыхны ажәытә аԥсуаа имҩаԥыргоз, гәашьамхыла, махәҿыла, иахьеицлабуаз ахәмаррақәа иахьатәи аԥсҭазаара аларҵәара азы апроект шьҭыхын. Раԥхьаӡа адгылара азҭаз Аԥсны анаукақәа ракадемиа апрезидент Зураб Џьапуа иуоп.
Ателехәаԥшраҟны акымкәа-ҩбамкәа аматериал сышьҭхьан ахәмаррақәа ирызкны, уи ашьҭахь иара аапхьара сиҭеит иҵегь инарҭбааны ари азҵаара ҭаҳҵаарц. Авагыларагьы ҳаиҭеит "абазеи аԥсуаа рбызшәақәа аиқәырхареи, рырҿиареи, аҭоурыхтә культура ҭынхеи" захьӡу, амеценат Муса Екзеков напхгара зиҭо апрограмма аҿы аплан иарбан. Анаҩс, аекспедициақәа рымҩаԥгаразы аплан шьақәыргылан.
Уажәтәи аҭҵаарақәа рҿы аԥсуа қыҭақәа рыҟны ԥшь-експедициак мҩаԥган. Анҵамҭақәа ҟаҵоуп ҩба, даҽа ҩба амонтаж ҟаҵатәны иҟоуп. Макьана аусура апроцесс цоит. Ирацәоуп ахәмаррақәа зыҭҵаара аҭаху. Раԥхьатәи ахәмарра иахьӡуп "Бӷарҵа", уи иахыршланы иҟоу ахәмарра "Махцәы-махцәы" ҳәа иҟоу ахәмарра еицҭысхит Лыхны ақыҭан.
Анаҩс, Џьгьарда ақыҭан иҭыхын, ажәытәын аԥсуаа ахьчацәа иаԥырҵаз "Ауаса рымпал" ахәмарра. Ауаса ахәы иалхны ампыл ҟарҵеит, руасақәеи рыџьмақәеи ахьынӡаҳәоз дара неины ихәмаруан. Ус ауп ишыҟоу ҳәа еиҭарҳәеит ҳзызҵаақәаз. Аԥҟарақәа инҭырҳәцааны издыруа рхыԥхьаӡара маҷуп. Аха излауа ала аҭҵаара ҳаҿуп. Аӡәык ҩыџьак ирдыруазаргьы аԥҟарақәа иамоу акәамаҵамарақәа здыруа маҷуп. Аԥҟара ахаҭаҵәҟа, ихадоу шьаҭас иаҭаны ауп аҭыхрақәагьы шымҩаԥааго. Уажәы ааигәа Дәрыԥшь ақыҭан иҭаҳхит "Аркьыл" захьӡу ахәмарра.
Ари ажәа лассы-лассы иаҳԥымлозаргьы аԥсуаа рхы иадырхәоит. Ахәмаррақәа ашколхәыҷқәа рзы аинтерес змоу хәмарроуп. Иазгәаҭатәуп аҭыхрақәа анымҩаԥаҳгоз ашколхәыҷкәа зегьы, адиректор ианимаркны аинтерес рызцәырҵны ишахәаԥшуаз, рыблақәа амца ахыубаалон. Уажәы ааигәа Қәтол ақыҭан имҩаԥаагеит "Шьапықәсра", ари ахәмарра даара аццакра зҭаху хәмарроуп. Арҭ зегьы гәашьамхтә хәмаррақәоуп. Аекспедициақәа рылҵшәақәа рыла имҩаԥгоуп абарҭ аҭыхрақәа.
— Аҭыхрақәа ирылаху аиҳабыратә классқәа рҵаҩцәа роуп. Аԥҟарақәа шԥарызнауго, аҭыхрақәа иашԥазыҟауҵо?
— Ииашаны, аҭыхрақәа ирылаху аиҳабыратә аклассқәа реиҳабацәа роуп. Аԥҟарақәа баша уаныхәмаруа рацәак иуадаҩымзаргьы, аҭыхрақәа раан уи даҽакуп. Ирзеилкааӡом ақәыргылара ишаҭаху, дара адруҳәа ихәмарыр рҭахуп аха, ус иауӡом. Иҟарҵаз еиҭах зныкымкәа ҩынтәымкәа идҳарҟаҵоит. Раԥхьа ҳаналаго ицәгьуп, аха нас еилыркаауеит. Исҭаху зегьы араскадровка ҟасҵоит, асценара сыҩуеит. Ажәакала, ари аус зегьы етап-етапла ишьақәгылоуп.
— Аԥҟарақәа здыруа аекспертцәа шԥауԥшаауеит?
— Ақыҭақәа рхадацәа рыла заа адырра ҟасҵоит, абыргцәа зцәажәара бзиоу, ахәмаррақәа ирхаану, ахәмаррақәа ртәы здыруа сыҵарҳәарц. Сахьнеиуа џьара-џьара зынӡа иззымдыруагьы ыҟоуп, сгьежьны санаауагьы ҟалалоит. Апҟарақәа здыруагьы инҭырҳәцааны иҟоуп, анаҩс аҭыхрақәа амҩаԥгаразы сымҩақәызҵо.
— Асиужетқәа анеиқәуршәалакгьы афильм ҳасабла иҟалоума?
— Асиужетқәа ҳанаарылгалак аформа азыԥшааны, еилаҵаны, мамзаргьы хаз-хазы жәлар рыхәмаррақәа ирызку фильм хәыҷык аҳасабала иалҵыртә аихшьаалатә аҟаҵара. Ари аусура аанкылахаӡом. Иҳаҩсаз ашықәс анҵәамҭазы Аԥсны имҩаԥган астол гьежь аԥсуааи абазақәеи еицымҩаԥырго апроект ала. Уаҟа ажәахә сыман сықәгылан, аихшьаала ҟаҵан сусура, анаҩс аилацәажәара ашьҭахь иазыӡбан сынтәтаәи ашықәсазгьы аусура иацҵахоит ҳәа.
— Ахԥатәи аетап азы иарбан хәмаррақәоу ҳәа аплан шьақәургылахьоума?
— Ҳҵакыра, ҳгеографиа ҳарҭбааит ҳәа уҳәар алшоит, Аԥсны мацара акәымкәа анҭыҵ аҭҵаарақәа рымҩаԥгара. Ари апроект абазақәеи ҳареи иаҳзеиԥшуп аҟынтәи, иаҳгәиҭоуп Ҟарачы-Черқьесск аҭыхрақәа рымҩаԥгара. Уи баша ҽнакала иузынамгӡо усуп, мчыбжьыла уахь ацара аҭаххоит.
Уажәы сызҿу асиужетқәа анхсырқәшалак ашьҭахь аекспедициа мҩаԥгатәуп, мамзар аамҭа ҳацәцар алшоит. Уажәнатә уахь адырра ҟасҵахьеит, еизугаша аматериал ыҟоуп. Аԥсны еиԥш ирацәамзаргьы, ҩба-хԥа хәмарра ҭуҵааратәы иҟоуп.
— Ажәакала, иҭыуҵааша аԥсуа жәлар рыхәмаррақәа рацәоуп, уаԥхьаҟа аус ду шьҭоуп
— Ааи, ирацәоуп иҭыуҵааша аинтерес зҵоу ахәмаррақәа. Зегьы маншәалахап ҳәа сгәы иаанагоит.
Амшира. Изакәытә мшузеи? Доусы иара итәала идикылоит ари амш. Насгьы, ҳәарада, шаҟа ухыҵуа еиԥш. Уаныхәыҷу, уанҿоу угәы хыҭхыҭуа уазыԥшызар, уқәра ацлацыԥхьаӡа, адунеи хызфаауа ҳәа уаҩ дшыҟам анеилукаалак, ухәыцуа уалагоит. Аамҭа цацыԥхьаӡа уи арыцхә еиҳа-еиҳа угәы ақәымло уҟалоит. Усҵәҟьоуп уи амш шазгәоуҭогьы. Аха уажәы уи акәым исҳәарц исҭаху. Зегь реиҳа сгәалашәараҿ инхаз сымшира атәы шәзеиҭасҳәарц сҭахуп!
Ажәбатәи акласс саналгоз, сыԥсҭазаара ԥхьаҟа ишыҟалаша сҩырц кәакьк сныкҿатәеит, зегь азԥхьагәасҭеит, убарҭ аҳәаақәа сҽырҭагӡаны сныҟәаларц ӡбаны. Раԥхьа ус иалҵуазшәа иагьыҟан: ашкол саналгаша, аҵара санҭалаша, аусура саналагаша, раԥхьатәи сԥарақәа ансырҳаша, ԥҳәыс данаазгашаҵәҟьагьы сазхәыцит! Зегь маншәалан ацара иаҿын, аха… Сара сыԥсҭазаара иагәылалеит аибашьра! Уи иаанарҳәит зегьы! Ара шьҭа Аманшәалара Ахацкы ишаӡбо акәын! Алотереиа! Иабатәи зԥхьагәаҭароу?!.
Ҩажәибыжьбатәи сымшира 1993 шықәса рашәарамза иақәшәеит. Аибашьра аилашымҭа. Аамҭалатәи аҭынчра шыҟазгьы. Аха зегьы еилыркаауан, лассы (даҽакала ҟалашьа амамызт) аҭабиақәа ҳарҭыҵны жәылара ишдәықәлатәхоз. Уа… Ишалҵуеиԥш…
Аха уи ԥхынгәазы. Макьана аҭабиақәа рҿынтә акәын ҳшеибашьуаз. Кәтышьха. Ахырӷәӷәарҭатә ҭыԥ ҳақәшәеит. Ахысырҭақәа аманы. Аҭабиахырӷәӷәарҭа аманы. Аҽыԥхьакырҭа ҟаҵаны. Ҳаӷацәа жәылара идәықәларц ргәаӷьызҭгьы, џьаҳаным рзыԥшын! Ҽхырцәажәараӡам, ус акәҵәҟьан ишыҟаз. Избанзар ҳахьыҟаз аҭыԥ аҿы аԥсабара ахаҭа ҳахәон, уи ҳара ҳзы иманшәалан, зегь рыла ииашан иалхын. Ҳџьаԥҳаны ҳазхандаз, ҩ-баталионкгьы лаҳашьҭуан.
Аха уи зегь аибашьра атәоуп, аҭынч ԥсҭазаара атәы сҳәарц сҭахуп. Аблиндаж аҿы рҽеиҭнырыԥсахларц хәымши хәымши рыбжьара жәаҩык аауан. Убарҭ хәымш иахьынӡауа уаҩԥсҵас иаҳхаагарц азы иааҳбоз зегь наҳгеит. Агазҵәҟьагь! Ачанахқәа, ачқьыԥқәа, аҳәызбақәа. Агәабанқәа, ахчқәа, аиаракнаҳаҵәҟьагь! Анардқәа, амацақәа, ажурналқәеи ашәҟәқәеи!
Рашәарамза 20 ҳҽанеиҭнаҳаԥсахлозҵәҟьа иақәшәеит, сара аҷаԥшьарҭахь санцашаз. Ажәалагалақәа рацәахеит. Аӡәы иахаҳгап иҳәеит, аӡәы ақәҿиҭуамызт, сара инаҿаршәны мап скит! Аха зегь зыӡбаз Сан лакәхеит! Узавамлартә ауп ишылҳәазгьы, лара ишылҟазшьазеиԥш. Аибашьра еибашьроуп, аха аԥсҭазаара ԥсҭазаароуп, аҷкәынцәа ргәы дырҿыхарц рҭахуп! Зегь ааилаҭырит. Хкырацәала афатә аархианы, аҭра инҭаҵаны иара уа ахырӷәӷәарҭаҿ ныҳәа хәыҷык еиҿкаатәуп ҳәа ҳаӡбеит! Ухаҿы иузаагомызт уа, аха гәҭакы бзиан!
Картонтә ҭрак ҳаԥшаан, убри иакыша афатә ҳәа ҳхәыцуа ҳалагеит. Ачашәқәеи ачарӡи ракәхоит ҳәа ҳаӡбеит. Хә-литрак зкуа аҩы зҭаз аԥаҭлыка сарҭмаҟ иҭаҵаны изгоит ҳәа ҳҳасабит. Изхәыцҵәҟьаз дысгәалашәом, аха ачашәқәа рацәаны ишаҳзалымҵуаз анаҳба (ачашыла ҳазхомызт, насгьы зегь реиҳа ихадароу – ашә!), иара убас чарӡк акуан, нас убри ахыхь ҭыԥк нхон иара азы… аторт азы! Ааи, ааи! Аторт! Абри акәын зегь иџьаршьаҵәҟьоз! Ара сара саҿаапкит! Машьынада, ҭоуиҭадла гашьас иасҭои абри зегь?! Ари зегь еиламло?! Аха Сан илҳәаз ҳәан!
Ара исымҳәар ауам сыԥшәма лыфатәҟаҵашьа ахыԥша кыр хара ишнаҩхьаз. Лчысҟаҵашьа аԥхьа инаргылан! Имаӡам, ахаҵа игәахьы уназго амҩа фатәла ишҩычоу, сара сахьхаафаҩыз (уажәгьы) уазхәыцуазар, иалсхыз аҭыԥҳа лтортқәа схырхит! Сҭаацәара даналанагала, сгәакьацәеи сҩызцәеи рҿы имҩаԥысуаз еишәачарацыԥхьаӡа лнапала иҟалҵоз атортқәа аҭыԥ ҷыда ааныркылон! Нас, ари аибашьра хлымӡаах ҳанҭагылоу уҩызцәа игәхьааргаз ачысқәа рыла ишԥаумыргәырӷьо шьҭа?! Иаҭахыз амарҭхәқәа ҳрышьҭалеит. Ачашыла, акәҭаӷьқәа, архаага уҳәару, иахьынтәааҳгаз ҳәа уаҩы игәалашәом, адгьыл иҵаҳхит, аха иҳаԥшааит! Саҳәшьаԥа Масиута (усҟан жәаҩа шықәса ихыҵуан) илшозгьы илымшозгьы ҟаҵаны, уаԥсҵәык амшәмаахыр иԥшааит. Аамҭа бзиақәа раан еиԥш – аторт ссирхеит! Аҭра аҵан ачашәқәа ҭаҳҵеит, нас ачарӡ, урҭ зегь рханы аторт! Ихьанҭацәамхеит, аха закәытә ҭакԥхықәроузеи! Намҩатәла еибганы анагара!
Аибашьраан зегьы урыцклаԥшуа, зегь хауҵо уалагоит. Аҩны сдәылҵны аибашьра ацәаҳәахьы сцара шьаҿацыԥхьаӡа иазԥхьагәаҭан иҟан: аӡәгьы абзиараз ҳәа иамҳәакәа, акулон змаз сыхьтәы хәыдхаҵа схыхны сыԥшәма илзынсыжьуан, насгьы еснагь (!) амҩахь сан снаскьалгон! Ари зегьы заа аӡәгьы далацәажәомызт, иӡбомызт, аха ус ианышьақәгылах, аӡәгьы еилеигомызт. Ус акәхеит уажәгьы. Сҽеибысҭан, сԥаҭлыка сарҭмаҟ инҭасҵеит, счысҭра снапы инасыркын сдәықәлеит. Акы мацара унақәтәан Кәтышьханӡа ушиашоу еснагь узцомызт, ҳәараҭахума. Уажәгьы хынтә-ԥшьынтә амашьынақәа ԥсахтәхеит.
Амашьына дуқәагь, амашьыналасқәагь. Лассы-ласс издыруаз сыргон, ус исымҩалацәазгьы сықәшәалон. Зегь аинтерес рыман: абри иуку иҭоузеи? Рызегь ҭакс ирысҭон: "Аторт!". Уи "алаф" зегь ргәы ҟанаҵон. Аӡәгьы иара ус ихаҿы иааиуамызт уа иреиӷьу ачысхаа ҭаҵаны изгоит ҳәа! Убас ҭоуиҭадла сагьнеит аблиндаж аҟынӡа.
Аҷкәынцәа аԥсшәа ахьеибырҳәоз, ажәабжьқәак ахьеибырҳәоз схы иархәаны аҭуан аҿы уаҩы иахьиимбашаз исҵәахит. Ҳаԥшырҭақәа ҳалаԥш рхаҳган, анаԥшыҩцәа ықәҳаргылан, шьыбжьхьа ҳфап ҳәа ҳаӡбеит. Ишаҳбац еиԥш акартош ӡны. Кранаҳфа ашьҭахь сымшира шыҟаз рыласҳәеит, уи азгәаҳҭарц аҩы шаазгазгьы сҳәеит. Зегь еигәырӷьеит, сгәыдыркылеит-схыдыркылеит, аныҳәаҿа ԥшӡақәа ныркылан иржәит. Ус аӡәы иааигәалашәеит: "Ех, аамҭа бзиак акәызҭгьы, Иана астол ҳазлырхиарын, хкы рацәала ахаақәа ҟалҵарын, хымԥада торт хазынакгьы ҟалҵашан! Аха иабаҟоу?!" Шьҭа сҳамҭа аамҭа шааз збеит! Сҩагылан, сҭаҵәах ахьыҟаз сҿынасхан, сыбжьы ҭыган ус сҳәеит:
– Уи мариоуп! Аибашьра ҳԥырхагоуп ҳәа зҳәада?! Тортзар ишәҭаху – абар иаргьы!
Скоробка аацәырызгеит. Астол инықәсыргылан, ашашәақәа рԥыртлара салагеит. Зегь сыкәшан иԥшуп. Урҭ рхаҿсахьақәа жәбандаз, ашашәақәа ԥыртланы изҭаз аҭра анаасырт! Шаҟа гәырӷьабжь, шаҟа ҽхәаԥхьыӡ, шаҟа ҭабуп ахырҳәааз!!! Ари аҩыза аӡәгьы дазыԥшымызт, аиашаз! Анаҩстәи аныҳәаҿа абри ачысҭра иҭаз ҟазҵази еиқәзыршәази ргәабзиараз инкылан! Сымшира шыҟаз ажәабжь, насгьы, зегь реиҳа ихадараз – аторт шыҟоу атәы – ахырӷәӷәарҭа зегь иахыҵәеит!
Иҟалаз уи ауп, Аҟәатәи абаталион х-ҭыԥк рҿы апозициақәа ннакылон. Актәи аблиндаж – "зықәра ыҟаз" (қәрала зегьы иҳаиҳабыз), аҩбатәи - "арԥарцәа" рвзвод, еиҳарак класск аҿы еицтәаз рыла ишьақәгылаз, аибашьра аналагоз жәаа шықәса зхыҵыз (изхымҵыцгьы ыҟан!), нас ҳара – "асқамуаа", адрамтеатр аҿаԥхьа игылаз асқамқәа рҿы ҳахьеизоз азы ус зыхьӡхалаз, "аԥсуа шҭа" иатәызгьы ҳаланы (рыҩнашҭа иатәыз аҷкәынцәа, "акәакьуаа" ҳәа ҳзышьҭаз). Аторт ҳасны иаразнак иаҳфандаз ҳәа ҳшыҟазгьы, знык ала имфакәа, маҷк-маҷк акәзаргьы еихшаны зегьы агьама дҳарбароуп ҳәа ҳаӡбеит. Уи шыҟаҳҵазгьы абас ауп: егьырҭ агәыԥқәа рахь иҳацҳаит, дара ацҳаражәҳәаҩцәа аарышьҭит. Ацҳаражәҳәаҩ амҩахәасҭа данылан дшааиуаз, шәкҟа метра шыбжьоу ҿиҭуан: "Лиоха!!! Иудысныҳәалоит умшира! Ураааа!!!"
Аиашаз, ачарӡи ачашәқәеи ауха ачаи анаҳжәуа ҳәа иаҳҵәахит. Ахәылбыҽха инаркны аухантәарак ари аҭыԥ аҿы уамашәа иубашаз аилаҩеиласра ыҟан! Мзызс иаарыԥшаалак зегь акҿаҩрахьы инеины ахаа агьама рбон. Уи хашҭшьа амам! Агәра ганы сыҟоуп, урҭ аҷкәынцәа рахьтә уи аторт аҵкыс ихаау ифахьазаргьы, абас игьаманы ахаан ишимфац!
Аҵыхәтәаны исҳәарц исҭаху. Уинахыс иҟан ишьаарҵәыраз ԥхынгәымза, аиааира аазгаз цәыббрамза. Аӡәы шьапыда дынхоит, аӡәы ила ҭырхуеит, аӡәы дҭахоит, игәыҿкаагоуп, аха цәыббра 30 зегьы аԥылартә, еилыркаартә изыҟаломызт. Уинахыс аибашьрашьҭахьтәи аамҭа. Аибашьра иалҵыз изларылшо ала рхы ныҟәыргар акәхоит! Абарҭ ракәын, ахаан еибашьра зымбацыз, иҟалап, раԥхьаӡакәны автомат ахьанҭара знырыз ыҟазаргьы, ахаан ашәақьхәшә афҩы змаҳацызгьы, дара зегьы аӡәк иеиԥш еидгыланы рыԥсадгьыл ахьчараз игылар акәхеит! Доусы илахьынҵа иман, доусы иԥсыҽра иман, доусы игәазыҳәара ыҟан! Урҭ аибашьра иԥнашәеит! Аха, рыцҳарас иҟалаз, аҭынч ԥсҭазаара зегь зазымиааит!
Еибашьра шәымбааит! Агәабзиареи аманшәалареи!
Иҭахаз рыԥсаҭа бзиахааит!
Аԥсны Аҳәынҭқарра Аҵареи абызшәатә политикеи рминистрра иҟанаҵаз алаҳәара инақәыршәаны ҳазҭоу ашықәс рашәарамза 25 рзы ихыркәшахоит аҵаратә процесс, аԥышәарақәа ракәзар, ԥхынгәы 1 азы инҵәоит. Аха, абраҟа ицәырҵит еиуеиԥшым агәаанагарақәа цәырызгаз даҽа ҳәамҭак. Аминистрра ишаанацҳауа ала "иаанкылоуп ақалақьтә балқәа". Иарбану шәызқәыԥшуаз, апандемиа акәу, уи иарҿиаз афинанстә кризис акәу ҳәа аминистр Инал Габлиа исҭаз азҵаара "агәабзиара ҳазхәыцуан" ҳәа аҭак сиҭеит.
Иахьа, ииашоуп, аԥкрақәа рӷьырак амхуп, ауаажәларра унарылаԥшыр, иубоит асабраданыҟәгараҵәҟьа ишаҟәыҵыз, убри аҟынтә, ашкол аушьҭымҭацәа рзы еиҳа аԥкарақәа заҭахузеи ҳәа азҵаатәқәа шьҭызхызгьы ыҟоуп. Адәахьала атәым дҳахәаԥшыр COVID-19 ацәаара ыҟамшәа иҟоуп. Аоперативтә штаб иаанацҳауа атәы ҳҳәозар, аҭагылазаашьа зынӡагьы иманшәалам. Аҵыхәтәантәи аинформациа ишаҳәо ала, игәаҭаз 302-а рахьтә 90–ҩык ачымазара рыдбалоуп. Иара убас ачымазара еизҳауеит ашколхәыҷқәеи арҵаҩцәеи рыбжьара ҳәа арҭ амшқәа рзы адырра ҟанаҵеит Агәабзиарахьчара аминистрра.
Абас ала, аҵарадырра аминистрра ашкол аушьҭымҭацәа ашәарҭара рацәыхьчаразы ирыдыркылаз қәҵароуп. Апандемиа иарҿиаз ашәарҭара анаҩсангьы, ашкол аушьҭымҭацәа рыхәылԥазқәа ахархьуаа рзы ҵҩа змам финанстә уадаҩроуп. COVID-19 ҟааланӡатәи атрадициақәа ртәы ҳҳәозар, "апонт" ҳәа ҳзышьҭоу иадҳәалоу аусмҩаԥгатәқәа рацәан. Аҵыхәтәантәи аҵәҵәабжьы аиҿкаара, ақьафурҭахь ацара, анаҩс иҟан ақалақьтә бал - аресторан, нас ареспубликатә бал - аресторан. Абарҭқәа зегьы имаҷымкәа ахарџь рыцуп. Измоу рзы ипроблемамзар акәхап, аха зылшара маҷугьы рыхшара ргәы ҭамҷаҷарц азы абарҭ ахәылԥазқәа рҽырхьырыгӡон.
Аибашьра ҟалаанӡа атәы ҳалацәажәозар, иҟан аҵыхәтәантәи аҵәҵәабжьы, ашәҭқәа, ҳамҭас арҵаҩцәа рзы ашәҟәқәа. Иахьынӡасгәалашәо, ҳҭаацәа рзы уамак ибаргәымызт ашкол ҳалгара. Усҟангьы, аԥышәарақәа рышьҭахь аишәақәа рхианы ианазгәарҭоз ыҟан, аха иахьатәи "апонт" амҽхак зынӡа иацәыхаран.
Сара слацәажәеит сынтәа зыԥҳа ашкол иалго ԥшьҩык ахшара ран. Аԥҳәыс дынхоит Аҟәа. Лара лыхьӡ лҳәар лҭахымхеит, нас лыԥҳа лҩызцәа гәыбӷан лырымҭарц азы.
"Иҟоуп зыхә ҳараку аҵкқәа зыԥҳацәа ирзаазхәарц зылшо. 40 нызқь ҳәа иаазхәо дубап. Ҳара уиаҟара ҳалшомызт аҟынтә, еиҳа ирмарианы ҳшалгаша ҳазхәыцуан. Ацәҩыча аахәаны исыман схәыҷы лзы, аха уажәшьҭа абал ҟамлозар, аҵкы ҳӡахру иҳамӡахру ҳаздыруам. Сныхтәқәа еиҳа имҷхаргьы ауеит", - лҳәеит аԥҳәыс.
Акырынтә ҳаԥхьахьеит аҳәаанырцә ашкол иалго агәыҳалалратә акциақәа ҟаҵаны, абалқәа ракәымкәа баша аԥсшьара еиҿызкаауа шыҟоу. Аха, аԥсуа "понт" атәы ҳҳәозар, ҳхыза заҟароу ҳаԥшны акәӡам ҳшьапы шеиҵаҳхуа. Сара дсықәшәеит абал хымԥада имҩаԥгатәуп ҳәа изыԥхьаӡо ан. Лара "ашкол аушьҭымҭацәа рныҳәа абжьыхра аҭахым, ачарақәа руеит, нас абал ҟалар иамоузеи?" ҳәа азҵаара сылҭеит. Ҳаицәажәараан COVID-19 алеишәа шыцәгьоу атема анцәырызга, "егьырҭ ирыхьуа ҳаргьы иҳахьып" ҳәа саҭалкит. Ашкол алгара иацу ахарџь азы уи аԥҳәыс илҳәеит "60 нызқь ишеиҵамхо, цқьа иуԥхьаӡар, еиҳахаргьы ауеит, иҟоуп 40 нызқь иаԥсоу аҵкы аазхәаргьы зылшо, аха урҭ сара срацлабуам", - инацылҵеит абал амҩаԥгара иадгыло ан лажәа.
Асоциалтә ҳақәа ҳрыхәаԥшыр, Аҵара аминистрра иаднакылаз ақәҵара иақәшаҳаҭым рацәаҩуп. Иақәшаҳаҭу ыҟазаргьы, иԥхашьаны рыԥсы ахдырӡаауам. Сиацәажәон Галтәи 2-тәи абжьаратә школ адиректор Ахра Кәакәасқьыр.
"Ҳара сынтәа ашкол ашҭаҿы имҩаԥаҳгоит аҵыхәтәантәи аҵәҵәабжьы, иара убас аттестатқәа рыҭара", - иҳәеит иара. Абал аӡбахә азы "ныҳәа бзиан, афинанстә ҳәаақәа рмаҷызҭгьы" иҳәеит ҩыџьа аҭыԥҳацәа ашкол иалзыргахьоу иаҳасабала. Адиректор Кәакәасқьыр сынтәа апандемиа иахҟьаны иаанкылоу абал аҭаацәа зны-зынла иахҭнырҵо дазхәыцуа ирониатә ҟазшьала абас иҳәеит:
"Ҳчарақәа ирҩызахеит. Аҭаацәа реиндаҭлароуп иара шьаҭас иамоу. Араионқәа рҿы ари аус еиҳа имариоуп, аҳҭнықалақь аҿы афокусқәа рацәоуп", - иҳәеит Кәакәасқьыр.
Анаҩс сыҽлымаздеит Гагратәи 1-тәи абжьаратә школ адиректор Хана Гәынԥҳа. Абалқәа ахьаанкылоу азы аҵаҩцәа ирҳәозеи ҳәа санлазҵаа, "хымԥада ахәыҷқәа ргәы иалсит, рҽазыҟарҵон" ҳәа азгәалҭеит. Гәынԥҳагьы илҳәеит аминистрра иҭнажьыз ақәҵара инақәыршәаны дара ашкол ашҭаҿы ишымҩаԥырго аушьҭымҭацәа рныҳәа.
"Аттестатқәа анроулакгьы, "идырхиаз рышәҵатәқәа ахьыршәырҵаша рыԥшаауеит усгьы", - лҳәеит лара, аҭаацәеи ахшареи уи аныҳәа аганахь ишаанырмыжьуа дазхәыцуа. Аҭаацәа ашкол иалдырго рхәыҷқәа рышәҵатәы иахҭнырҵо азы адиректор Гәынԥҳа "апонт апроцент ҳаркуп" ҳәа ахҳәаа азылуит.
Асовет аамҭақәа рахь сгьежьуазар, сара 1980 шықәсазы саналгоз усҟан директорс иҳамаз Пантик Табаӷәуа азин ҳаимҭаӡеит џьара ҳаизаны "акампани́́а" ҳәа изышьҭаз амҩаԥгара. Ус ҟаиҵеит, избаназар шықәсык уи аԥхьа ақыҭаҿы ҭаацәарак рҿы имҩаԥыргоз аныҳәа ауха аҷкәынцәа ргәы нибархеит. Ажәакала, ашкол салгара иадҳәаланы абанкет захьӡу сгәалашәараҿы иҟам, уамакгьы ихьаасымгеит усҟан. Ашкол ашҭаҿы ҳаизганы арҵаҩцәа ҳадныҳәалеит. Убри ашьҭахь, ҳарҵаҩцәа қәыԥшцәа ҳацны шьапыла Кәтоли Тамшьи аспидола кны ашәа арҳәо ҳабжьысит. Уи аныҟәара уажәгьы иԥхаӡа сгәы иҭоуп.
Сынтәа 2021-тәи ашықәс азы, "апонтқәа" рыхә акыр ихалахьеит, ачымазара ҿкы акашәа имбакәа, знык аттестатқәа роур, ашкол анҭыҵ агәырӷьаратә хәылԥазқәа еиҿыркаашт алшара змоу аҭаацәа рыхшара. Ақыҭа хәыҷқәа ракәзар, ахааназгьы еиҳа ирмарианы иахысуан ари апроцесс...
Мҩамш, ашкол аушьҭымҭацәа!
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
АҞӘА, рашәара 21– Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 378-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 108-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы рыԥсҭазаара иалҵит ҩыџьа апациентцәа, 84 шықәса зхыҵуаз ахаҵеи 1940 шықәсазы ииз аԥҳәыси.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 61-ы, урҭ рахьтә 61-ы акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 14-ҩык, ибжьаратәуп - 31-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 40-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә жәаҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 22-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 19-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 14-ҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>