Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Ҭырқәтәыла иҟоу аԥсуа қыҭа Алынџьа ахьӡуп сара сахьынхоз. Уа ашкол салгеит, сара сқыҭа хәыҷуп, хыԥхьаӡарала инхо ртәы ҳҳәозар. Ауаа маҷны инхозаргьы, даара иԥшӡоуп сқыҭа. Жәохә-жәаф ҭӡы рҟынӡа аԥсуаа нхоит. Иаҳҳәозар, абас еиԥш иҟоу ажәлақәа: Џьаԥра, Ашьхарыуаа фба-быжьба ҭӡы, Хьециаа ҩба-хԥа ҭӡы, Ҷокәуа, Маршьанаа ҭӡык, Аҳәаа - хыҭӡык, Баҩданаа ыҟан, аха урҭ ықәӡааит уаҩ днымхаӡеит, Ҳаразиаа ҭӡык ыҟоуп.
Аԥсуа бызшәагьы аԥсы ҭоуп, аԥсшәагьы аԥсы ҭоуп, аԥсуарагьы аԥсы ҭоуп. Аԥсуа бызшәеи аԥсшәеи рҵакы сара хаз-хазы сазхәыцуеит. Аԥсуа бызшәа иарбан милаҭзаалак ирҳәар ҟалоит, аха аԥсшәа аԥсуа имацара иоуп издыруа. Аҵас, адырра, ахшыҩ аҭахуп.
Аԥсуараҿы зегь раԥхьа игылоуп, сара сгәанала, аԥхашьара. Аԥхашьара злам ауаҩы дзаԥсыуахаӡом. Зегь раԥхьа пату зқәырҵаша аиҳаб иоуп, уԥсҭазаара аазырԥшуа, амҩа уқәызҵо. Аҿаргьы убас, аиҵбацәагьы даара пату рықәҵатәуп. Избанзар, аиҳабацәа ирдыруа аиҵбацәа ирымардар, аԥсуарагьы, алеишәагьы, аҵасгьы, ақьабзгьы, абызшәагьы - зегьы еиқәхоит. Аԥсуа аԥхашьара аниламла, иҟаимҵо акгьы ыҟаӡам. Аиҳаби аиҵби рҭыԥқәа хазуп, патуеиқәҵарыла еизнеитәуп, уи ауп ҳара ҳзырԥшӡо, ҳаԥсуара ӡырызго.
Сара Арӡынбеи Аӡынбеи ажәлақәа хаз-хазны срыхәаԥшӡом, еилысхӡом. Ҳарҭ аӡә ҳауп, еилых ҳамаӡам уи аганахьала. Ҭырқәтәыла, Адаԥазар аганахь абиԥарақәа рацәоуп. Сара раԥхьаӡа Аԥсны санаауаз, 1990 шықәса рзы, саб, иԥсаҭа бзиахааит, даасыдтәалан, убас сеиҳәеит: "Уахьцо ҳҭоурых еилукаарц азы хәыҷмыҷқәак издыруа уасҳәоит, ҳара абиԥарала Џыриԥацәа ҳреиуоуп", - ҳәа. Сара сабду ихьӡын Рушьаҭ, саб дшыхәыҷыз иаб дыԥсит, уи иаб ихьӡын Хәысраб, Хәысраб иаб Уазган. Сара Аԥсны санаа, ҳҭоурых аилкаара сашьҭалеит Дәрыԥшь, Џьгьарда, Аӡынаа, Арӡынаа ахьынхоз аҭыԥқәа рыла.
Ҳара раԥхьа Ԥсҳәы ҳҭыҵит, Ҵабалҟа ҳцеит. Ҳабдуцәа Ҵабалынтә ихҵәеит Ҭырқәтәылаҟа. Сара сабду иаб Хәысраб иоуп Ҭырқәтәылаҟа иагаз. Ермалы ҳәа қыҭак ыҟоуп, аԥсуааи аҭырқәцәеи еиланхоит, раԥхьаӡа уа инанагеит. Уа жәашықәса раҟара инхеит, нас Алынџьаҟа ииасит. Саб иан д-Абыгԥҳан, Аҭие лыхьӡын. Саб ианду д-Қаҩԥҳан. Сара сан Ашьхарыуаԥҳан, Мили лыхьӡын. Сан лан д-Аҳәԥҳан. Сандуцәа аҩыџьагьы сырхаануп, сабдуцәа - мап. Сан лаб, лабҿабоушәа, ԥхыӡушәа дысзааиуеит, ҽеила дысгәалашәом.
Сара саб иан лыԥсҭазаара даналаҵуаз 90 шықәса лхыҵуан. Лаб иҟынтә, ланшьцәа рҟынтә дахаануп Аԥсназы ирҳәалоз ажәабжьқәа. Ҳара ҳхәыҷқәан усҟан, иаҳзеилкаауамызт, рацәак ҳазхәыцуамызт, аха алымҳаҭшьқәа ҳаман. Џьара ҳанцалак, лассы ҳанымаалак: "Шәабаҟаз, Гагра амҩа акра шәцазма?" - рҳәалон. Нас, "Аҟәагьы ахьы ҭоуп, аха изыԥсоузеи?" - ҳәа. Гагра, Аҟәа захьӡыз ҳаздыруамызт усҟан. Издыруадаз, ҳандуцәа, ҳабдуцәа злацәажәоз, изеиԥхыӡуаз ҳаԥсадгьыл мышкымзар мышкы иаҳбоит ҳәа?! Ханыҩеидас, ҳахшыҩ азцо ианалага, зегь еилаҳкааит.
Лыӡбахә сҳәар сҭахуп Папаԥҳа Маҳинур, уи ҳара ҳқыҭа датәуп, ҳқыҭа далҵит. Маҳинур лашьа гәакьак дыҟан, ҳанхәыҷқәаз аԥсуа шәҟәқәа иманы ҳаҩны днеиуан, ԥсыуа бызшәала аԥсуа шәҟәқәа дрыԥхьон. 1975-76-тәи ашықәсқәа рзы акәын. Ҳара даара ҳазҿлымҳан дзыԥхьоз. Убрантә иалагеит ҳгәыбылра. Аха, Аԥсадгьыл аҵакы еиҳа сазхәыцуа саналага, раԥхьаӡа Аԥсны санаа, сыдгьыл сшьапы анықәсыргыла ауп.
Сара Аԥсныҟа раԥхьаӡа акәны сааит 1990 шықәса рзы. Баҭым ала ҳаирпланла ҳааит, Бабышьра аҳаиртә баӷәазаҿы ҳалбааит. Усҟан сара жәамш сынхеит, усҟангьы, иахьагьы убас еиԥш сҳәоит: "Сыԥсҭазарааҿы зегьы иреиӷьу урҭ амшқәа, жәамш сыԥсадгьыл аҿы сыҟазаара", - ҳәа. Усҟан избеит ара аԥсуаа шынхоз, избеит сыжәлантәқәа, сашьцәа. Зегьы гәыҭыӷьӷьаала, гәахәала ҳрыдыркылеит. Жәафҩык ҳаҟан, еиҳабцәаны иҳацын Абаӷба Орҳани Агәмаа Неџьааҭии. Аиаша шәасҳәоит, усҟантәи аамҭазы ԥхыӡзу, лабҿабазу ҳаздыруамызт Аԥсны ҳаҟазаара - аԥхыӡ ҳалан.
Сара еснагь Аԥсныҟа нхара аара гәҭакыс исыман, аха иалҵуамызт. Ҭырқәтәыла, Аԥсуа федерациа салан. Исгәалашәоит, 2012 шықәса рзы Аԥсуа-абаза жәлар рконгресс ыҟан. Убасҟан аделегациа сацны сааит Аԥсныҟа. Ара сҭынхацәа зегьы збеит. Иԥсаҭа бзиахааит, Арӡынба Заур Џьота-иԥеи сареи ԥацхак аҿы ҳаиқәшәеит санааз аҽны. Санибаҵәҟьа, иаразнак сидырит. Иџьыба аҟынтә 22 шықәса раԥхьа исҭахьаз спатреҭ ааҭыганы исирбеит. Уи сара даара сархәыцит. Ҩажәамш раҟара саанхеит Аԥсны, сҩызцәа раԥхьа сааит, сҩызцәа рышьҭахьгьы сцеит. Санцоз аҽны даасыԥхьан, иҿаԥхьа снаиртәан дсазҵааит: "22 шықәса раԥхьа уанцоз иаарласны Аԥсныҟа саауеит ҳәа сауҳәан, умааӡеит. Уажәы еиҭа суазҵаауеит: "Уаауама?". Сыла дҭаԥшуа абас еиԥш иҟаз азҵаара сиҭеит, аҭаксгьы "саауеит" сҳәеит. Ииашаҵәҟьаны, мызкы ахы-аҵыхәала сгьежьны сааит, уижьҭеи абра сыҟоуп.
Сара сыԥсадгыл аҿы сынхоижьҭеи фышықәса инареиҳауп, схы-сгәы сақәгәырӷьо сыҟоуп. Очамчыра апорт аҿы сашьцәеи сареи ҳаицуп, аус еицаҳуеит Таифун Арӡынбеи сареи, Маҷара сынхоит. Исҭахуп аҿар аԥсышәала ицәажәаларц. Анцәа иџьшьаны, ашколқәа ҳамоуп, аҷҷаҳәа аԥсышәала аҵара ахьырҵаша, уи азы сгәы ҭынчуп.
Сара Ҭырқәтәылантәи иаауа сҩызцәа убас расҳәоит еснагь: "Аԥсны бзиа иубар, Аԥсны бзиа уабоит", - ҳәа. Уԥсадгьыл бзиа иануба, уԥсадгьыл уара уагәыднаҳәҳәалоит. Сара убас сазхәыцуеит. Аԥсны - ҳаԥсадгьыл ауп, бзиа иаҳбароуп, ҳхы бзианы имҩаԥаагароуп, ҳаицхыраароуп.
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Арҭ амшқəа рзы сныҟəарақəа ирыцҵан аҳəаанырцəынтəи зҭоурыхтə ԥсадгьыл аҿы инхақəо ҳџьынџьуаа рахь. Сыҟан Гəылрыԥшь араион Агəыӡера аҳабла. Аҽны даара ишоуран, адəахьы уаҩ дубомызт, аамҭалагьы шьыбжьон иақəшəеит уахь сцара. Иҟан аҭаацəарақəа сызқəымшəацыз, урҭи сареи ҳаибабара шалыршахоз дырны, Багаҭелиа имҩаду иаԥну аҩнеихагыла сныҩналеит.
Аусура иҟақəаз рацəаҩын, иҟоуп сзықəшəақəазгьы. Убарҭ ируаӡəкуп Ҳилиа Маршьанԥҳа лыԥшəмеи лареи. Рыҩны ааигəара иҟаз дəқьанк аҟынтə ихəаахəҭны ишаауаз амҩан ҳаиқəшəеит. Аԥҳəыс ҟəымшəышə лхы-лҿы касышла иҭаҳəҳəаны, лыблақəа иаразнак гəкырак шырхыз убарҭан. Снарыдгылан аԥсшəа нарасҳəеит, сагьразҵааит шəаԥсацəоума ҳəа.
"Ааи, сара саԥсыуоуп, сыԥшəма дҟабардоуп, ара ҳанхоижьҭеи уажəшьҭа шықəсқəак ҵуеит", - лҳəеит Ҳилиа Маршьанԥҳа. Саргьы снеира хықəкыс иамаз неиҭасҳəеит, аҩныҟагьы снарымгар рымуит.
Ашəхымс саахысны аҩны санааҩнала, сахьынаԥшааԥшра сзымдыруа зегьынџьара жəытə маҭəахəыла ирхиан, аԥсуа цəа рыҟəнын, убас еиԥш ирацəан иқəҵаны иҟаз аҩны зырԥшӡоз анапкымҭақəа.
Аԥшəмаԥҳəыс иаразнак афатəҟаҵарҭахь дныҩналан али-ԥси рыбжьара аишəа лырхиеит, лчыс хаа агьама мбакəа аиҿцəажəара дақəшаҳаҭымхеит, хымԥада уи саргьы пату нақəҵаны лчеиџьыка нап асыркит.
Саԥхьа дтəан аԥҳəыс аамысҭашəа, зхымҩаԥгара акыр ухнахуаз, заԥсшəа ԥшӡаз, зҿабызшəа хааз Ҳилиа Маршьанԥҳа. Излеилкаахаз ала, Ҳилиа Маршьанԥҳа, акыршықəса раԥхьа Шьамтəылантəи зҭоурыхтə ԥсадгьыл ахь нхара иааз, ара аҭаацəара аԥызҵаз, зыхшареи змоҭеи ирызҳауа Аҳмаҭ Маршьан иаҳəшьа гəакьа лакəзаап. Аҳмаҭ Маршьан даара ибзианы издыруа, ҳџьынџьуааи ҳареи ҳаимадара аус аҿы акырӡа аџьабаа збахьоу, зыуаажəлари зыԥсадгьыли рҿы пату ду зқəу уаҩуп. Исаҳаз ажəабжь еиҳагьы сеигəырӷьеит, уи иахылҿиааз ҳаицəажəара амҽхак еиҳагьы аҽарҭбааит.
"Ҳара раԥхьа ҭаацəала ҳанхон Кунеитра, аха Шьамтəылеи Израили рыбжьара иҟалаз аидыслара иахҟьаны 1967 шықəса рзы Дамаскҟа ҳалбааит, ақалақь азааигəара иҟаз адыга қыҭа Мерџьсулҭан анхара ҳалагеит, аԥсуааи адыгақəеи зегьы ҳаиланхон, патуеиқəҵарала ҳаизнеиуан. Саб иқыҭа Мумсиа ахьӡын, еиҳарак инхоз аԥсуаа ракəын, қыҭа дуун", - лҳəеит Ҳилиа Маршьанԥҳа.
Ҳилиа Маршьанԥҳа гəыблыла илгəалалыршəон ландуцəа, лабдуцəа рыӡбахə. "Ах, санду илыласҵоз уаҩ дсымамызт", - лҳəон ҳаиҿцəажəараҿы лассы-лассы. Ирацəоуп ланду илҿылҵааз, иахьагьы иныҟəылго аԥсуара. Аха лгəы иаланы илҳəоит лабдуцəа рышьҭра иазку аҭоурых нхарҭəааны иахьылзымдыруа.
"Усҟан урҭқəа ирылацəажəомызт, ирылацəажəозаргьы, ҳара ҳхəыҷқəан, иаҵанакуа ҳзеилкаауам ҳəа еиҭарымҳəозар акəхарын. Сара сан Фақриа Уаџьыхə дедыгь ҭыԥҳан, аха ҭацас Маршьанаа данрыланагала, аԥсышəала аҷҷаҳəа дцəажəо далагеит. Саб Рамазан аԥсшəа идыруан усгьы, избанзар еицəажəагас аҩны ирымаз иара акəын. Санду лаԥсшəа акəзар, акы иалаҩашьахуа иҟазма?!" - дҳацəажəон Ҳилиа Маршьанԥҳа.
Ҳилиа Маршьанԥҳа лаҳəшьеиҳабы Нальчик дынхоит, дҭаацəароуп, лашьеиҵбы, ишазгəаҳҭаз еиԥш, Аԥсны дынхоижьҭеи акрааҵуеит, Шьамтəыла инхоз егьи лашьеиҳабы иԥсҭазаара далҵхьеит, хаҭала дыздыруан иара. Шьамтəыла саныҟаз ҳамҭас исиҭаз агəил ҟаԥшьқəа зныз акасы иахьагьы гəаларшəагас исымоуп. Хҭыск шаҟа хҭыс арҿиар алшозеи, шаҟа гəалашəарахкы рыла еибаркузеи ари аԥсҭазаара?!
"Сара ԥшьҩык аԥацəеи ҩыџьа аԥҳацəеи сыман. Ҩышықəса раԥхьа сыԥҳа лчымазара иахҟьаны лдунеи лыԥсахгəышьеит. Егьи сыԥҳа дҭаацəароуп, Шьамтəыла дыҟоуп. Сԥацəа ҩыџьа Нальчик инхоит, ҩыџьа Аԥсны. Ааигəа Нальчик иҟоу сԥа аҭаацəара далалеит, сҭаца макьана дсымбаӡац, ҭелла ауп ҳшеигəныҩуа. Ара инхо сԥеиҳаб аус иуеит, аиҵбы аррамаҵзура дахысуеит Очамчыра, аԥсшəа даара ибзианы иҳəоит. "Сара дҟабардоуп, аха аԥсышəала сцəажəоит", - иҳəоит аӡə даниазҵаалак аԥсшəа ахьидыруа дазгəыдууны", - абас гəыблыла дҳацəажəон аԥҳəыс-аҳкəажə.
Ҳилиа Маршьанԥҳа излалҳəо ала, Шьамтəыла излаԥшыз аибашьра ус аиҭаҳəара мариам. Аиаша шəасҳəап, лазҵаарагьы сцəыуадаҩын. Аибашьра иалҵны зыԥсадгьыл ахь иааз аԥҳəыс излалҳəо ала, Аԥсны еснагь рхы-ргəы иҭан, ианыцəазгьы рыԥхыӡ иалан. Акызаҵəык, ихьысҳаны иҟаз, аимадара акəын, арантə ираҳауаз ахабарқəа маҷын.
"Сара сыуаажəлар Аԥсны аибашьра шəхыжəымгахьеи, адунеи ахьынӡанаӡааӡо уаҳа хысбыжьк мгааит убри аганахьала. Аԥсны Аџьынџьтəылатə еибашьра ианалага, ҳара Саудтəи Аравиа ҳаҟан, сыԥшəма уа аус иуан. Радио бзиак аахəан иааигеит, уахи-ҽни убри ҳадтəалан, Аԥсны имҩасуаз ахҭысқəа арадиодырраҭарақəа рыла еилаҳкаауан. Аԥсны Аиааира агеит ҳəа анҳаҳа Дамаск ҳаҟан, ҳгəырӷьара ус ажəала иузеиҭаҳəо иҟоума?!" - дҳацəажəон Ҳилиа Маршьанԥҳа.
Ҳилиа Маршьанԥҳа лҭаацəеи лареи Аԥсныҟа нхара ҳəа иааит 2013 шықəса рзы. Усҟан Шьамтəылантəи еицны иааз ҳџьынџьуаа маҷҩымызт, иҟоуп иахьагьы ҩнык аҟны еицынхақəо, еигəылацəоуп. Ҳилиа Маршьанԥҳа лыҧшəма дҟабардоуп, Наџьмеддин Башьқəыр ихьӡуп, аҩнра ҳəа аҟабарда ҭаацəара данрыланагыла Ҳилиа, рыԥҳак леиԥш дрыдыркылеит. Ланхəеи лабхəеи ҳаҭырла дырзыҟан, мызқəак лабхəа диацəажəомызт, аха нас аишəачара ҟаҵаны, аԥара-шьара лыҭаны дирцəажəеит, рҵас излаҳəоз ала.
Ҳилиа Маршьанԥҳа занааҭла дырҵаҩуп, акыр шықəса инеиԥынкыланы аиҵбыратəи аклаасқəа рҟны рҵаҩыс аус луан Шьамтəыла данынхоз. Илҭахуп ахəыҷқəа ргəы бзиа, рхы бзиа, ҵарадыррала еиқəшəаны, аԥсыуа ҵасла еизҳарц. "Аԥсадгьыл ҳара ҳзы ҧсҭазаароуп, иацҵаны исҳəозеи?" - лҳəеит Ҳилиа Маршьанԥҳа, лџьынџьдгьыл аҵакы дазааҭгылаауа.
Ҳили Маршьанԥҳа ланду (лаб иан) аҟазаратə баҩхатəра лылан. Жəытəаахыс аԥҳəыс лхаҭара ҳаразкуаз еиуеиԥшым анапкымҭақəа ҟалҵон, дхахон, дысуан, дԥон, дӡахуан. Лмаҭа хəыҷы длывагьежьуа дахьлыцыз иллырҵаз рацəоуп.
Ҳилиа Маршьанԥҳа ицəырганы иаҳлырбеит лнапы иҵылхыз аусумҭақəа, иара убас Шьамтəылантəи иаалгақəазгьы. Уахьынаԥшы-ааԥшуа лыҩнымаҭəа урҭ рыла ирхиоуп, аԥардақəа, аишəа ақəыршəқəа, аҟəардə ақəыршəқəа, иҩычаны иҟаҵоу ашəҭқəа рҭаргыларҭақəа уҳəа. Ашəҭкакаҷқəа рыла иқəҵаз иԥаны иҟаз шəыра ԥшӡакгьы даласгəалашəаларц сцамҭаз ҳамҭас инаслыркит. Хымԥада, уи сара сгəаҵаҿы иҷыдоу аҭыԥ ааннакылоит уажəшьҭарнахыс.
Анҵамҭак аҳəаақəа ирҭагӡаны исцəыуадаҩуп аԥҳəыс аамсҭашəа илықəнагоу ахҳəаа аҟаҵара. Аԥсҭазаара акыр дкыднаҟьазаргьы, ҩнуҵҟала хьаала деибаркызаргьы, лхаҿсахьа ианлырԥшуамызт, лыблақəа еихаччо дысԥылеит, анык лаҳасабала аԥхарра сыдҵаны слыдылкылеит, убас еиԥш сныҳəаныԥхьангьы снаскьалгеит. "Хаҩнашəқəа еснагь иаартуп, баҳҭаала!" - уажəыгь сгəы иқəыҩуеит зыбзиабарала схызхыз Ҳилиа Маршьанԥҳа лыбжьы хаа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Шьамтәылатәи Арабтә Республикаҿы инхо Кавказ ажәларқәа рхаҭарнакцәа рахьтә иҟоуп зыхьӡ нагоу, иахьиз аҳәынҭқарраҿы зышьҭамҭа нзыжьхьоу ауаа. Урҭ изланхо атәым милаҭ аҟны пату рықәуп, ражәа иазыӡырҩуеит. Шықәсқәак раԥхьа Шьамтәылаҟа сныҟәарақәа раан ирацәаҩуп ус еиԥш сзықәшәаз еиуеиԥшым аусхкқәа знапы рылакыз ауаа. Урҭ рахьтә иҟоуп Аԥсныҟа нхара ҳәа иаақәаз.
Шьамтәыла инхоз, хылҵшьҭрала иедыгьу Диаб Чаҭау (иарабжәла Хадид) ҩыџьа иԥҳацәеи иԥшәмаԥҳәыс Агрԥҳа Ҳанадии шықәсқәак ҵуеит Аԥсныҟа наунагӡа нхара иааижьҭеи. Иара занааҭла ахаԥыц ҳақьым-техникуп. Дамасктәи амедицинатә факультет далгахьеит, акыр шықәса изаанаҭ ала аус иуан Шьамтәыла. Иус ара дахьааизгьы зымҩа инимыжьит, Дранда аҳаблан, ҳџьынџьуаа ахьынхо аҩнеихагыла азааигәара ахаԥыцҟаҵарҭа аартны имоуп.
"Сара Аԥсныҟа раԥхьаӡа акәны санаа, исымбац дгьылк, исзымдыруа ауаа рахь сааит ҳәа смыԥхьаӡаӡеит. Избанзар убас еиԥш ҳрыдыркылеит аҳаиртә баӷәаза ҳанылбаа инаркны иаҳԥылаз ауаа, анаҩсгьы ҳҳәынҭқарра иаҳнаҭаз ахаҵгылара ахә ҳаракны иаҳшьоит. Шьамтәылантәи иааз ҳџьынџьуаа аӡәырҩы реиԥш, сҭаацәеи сареи ҳзы Гәылрыԥшь араион Агәыӡера аҳаблан игылоу аҩнеихагылаҿы ауадақәа ҳарҭеит, ҳанхоит-ҳанҵуеит, ҳауаажәлар ҳрылагылоуп, ҳнапаҟынтә иааиуа ҟаҳҵоит", - иҳәеит Диаб Чаҭау.
Диаб Чаҭау аурысшәа цәгьамкәа иҳәоит, аԥсышәалагьы ажәақәак налаиҵоит. Сҭырџьманҭыԥҳа Хажар Лышәԥҳа илыбзоураны ҳаиҿцәажәара нарҭбааны ихаҳарҭәаауан.
"Сара сҭаацәа Голантәи аҳаракырақәа рҟны Барека ҳәа изышьҭаз ақыҭаҿы инхон. Уаҟа еиҳараҩык инхо адыгақәоуп. Аԥсуаа рацәаҩны иахьынхо қыҭоуп Мумсиа, араб бызшәала иаҳҳәозар, Альгасаниа ҳәа иашьҭоуп. Аԥсуааи адыгақәеи ҭоурыхк, культурак ҳаиднакылоит. Шьамтәыла инхо Кавказаа ҳахьеизоз акультуратә центрқәа ҳаман, ҳбызшәа мыӡразы ашколқәа аус руан, ҳҿар рқьабзқәа ирықәныҟәаларц хықәкыс иҟаҵаны аҭоурыхтә ҵакы змаз аусқәа еиҿаҳкаауан. Аха Шьамтәыла излагаз аибашьра ҩаԥхьа ҳԥыххааса ҳақәнаҵеит", - иҳәеит Диаб Чаҭау.
Абар уажәшьҭа жәшықәса инарзынаԥшуеит Диаб Чаҭау Аԥсны иԥсҭазаара мҩасуеижьҭеи. Иԥҳацәа ракәзар еизҳаит, иреиҳау аҵараиурҭақәа ирылгахьеит. Руаӡәк, Алаа захьӡу, ааигәа аҭаацәара далалеит, лыԥшәма Нарҭ Ҳабашь (иарабжәла Саид) Шьамтәылантәи иааз едыгьуп, рҩыџьагьы араҟа аус руеит. Егьи иԥҳа Афра афилологиатә факультет англыз бызшәа аҟәша далгахьеит, лҵара аизырҳаразы Катартәи аҳәынтқарраҿы амагистратура дҭалеит, ари аус аҟны Аԥсны аҳәынҭқаара адгылара лнаҭеит. Ҩышықәса рнаҩс, лҵара аныхлыркәшалак, Аԥсныҟа деиҭахынҳәуеит. Абас ихшара дрызгәыдууны рыӡбахә ҳзеиҭеиҳәеит раб.
Диаб Чаҭау Аԥсны даара тәыла ԥшӡоуп иҳәоит, аха иҭацәу адгьылқәа рацәоуп, иҭахуп ауаа рыла ихаҭәааны иҟазарц.
"Сара даара сгәы аздууп Аԥсныдгьыл аҿы сахьынхо, Аԥсны атәылауаҩшәҟәы ахьсымоу акыр сеигәырӷьоит, сара сзы уи ҭоурыхтә хҭысны сахәаԥшуеит. Ҳарҭ Кавказ ажәларқәа ҳзықәшәахьоу шьарда ирацәоуп, адунеи еиуеиԥшым атәылақәа рҿы шаҟаџьара ҳалаԥсоу жәдыруеит. Ҳахьыҟазаалакгьы, ҳазланхо атәымжәлар пату ҳақәырҵоит, избанзар, зегь раԥхьа иргыланы, ҳагәра ргоит, ауаҩы дшаҳамҭиуа рдыруеит", - ҳәа азгәеиҭеит Диаб Чаҭау.
Шьамтәыла инхо Кавказаа, еснагь рҭоурыхтә ԥсадгьыл ахь рхы хан, аха ус имариамызт рыгәҭакы анагӡара. Уи ус шакәу азгәарҭоит хаҭала сара сзыҿцәажәахьоу зегьы. Ахҵәара ажәа аҵакы ӷәӷәоуп, убас еиԥш ихьанҭоуп ахырҵәарагьы. Аха ауаҩытәыҩса дзықәшәо зегьы ихы анираалар ауп, уаҳа имч хом ҳазшаз иҿаԥхьа.
"Сара сабду иаб 11 шықәса ракәын ихыҵуаз Нхыҵ-Кавказынтә иԥсадгьыл данахгаз, ари ахҭыс ҟалеит 1860 шықәса рзы. Убри инаркны атәым дгьыл аҿы имҩасуан рыԥсҭазаара, рхылҵ-рԥылҵ Анцәа иџьшьаны ҳдацқәа рыԥсы аҭаҵара ҳҽазаҳшәоит ҳџьынџь дгьылқәа рҿы. Дара гәыҵхас ирымаз ҳара инаҳагӡарц ҳашьҭоуп, аамҭақәагьы есааира рҽырыԥсахуеит. Араб культура зынӡа даҽа культуроуп, ҳара ҳҵасқәа реиԥш иаартым, иаркуп", - дҳацәажәон Диаб Чаҭау.
Диаб Чаҭау игәы иаланы иҳәон абызшәазы ԥынгыла имамзар еиҭеиҳәашаз акыр ишырацәаз. Кавказаа рҭоурых, рлахьынҵа ашәҟәыбӷьыцқәа иагьрынӡалом. Ҳаиҿцәажәара ахыркәшамҭазы Аԥсны дызлатәылауаҩу ала ипаспорт аацәырганы иаҳирбеит, иажәаҳәагьы инациҵеит: "Шьамтәылантәи арахь ҳанаауаз ҳҵәыуо амҩа ҳақәлеит, Аԥсны ҳахьааиз убриаҟараҵәҟьагьы ҳгәырӷьоит, избанзар ԥшәымацәаҵас ҳхы ҳбоит, уи зыбзоуроу шьак-дак еицалҵыз ҳауаажәлар шәоуп", - абас еиԥш ихәыцрақәа ҳацеиҩишеит Диаб Чаҭау.
Диаб Чаҭау иԥҳацәеи сареи ҳшеибадыруаз аниасҳәа, иаразнак Аԥсны иҟаз Афра аҭел дылзасит, илеиҳәеит сышрысасыз. Лара аусура дыҟан, илҭаххеит ҳаибабарц, аха уи даҽа аамҭак азалаҳхит, уи аҽны иҵегьы сызҭаашаз аҭаацәарақәа ыҟан, урҭ рахь сымҩахыҵыр акәын. Анаҩстәи сныҟәарақәа рылҵшәа шәеилсыркаауеит егьырҭ санҵамҭақәа рҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Шәазыӡырҩла арубрика "Аҭоурых иагәылаҵәаху" арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы есмҽыша.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аргәын Аԥсны аҳра амузеи азы: аҭыԥантәи ауааԥсыреи ҳтәыла асасцәеи азҿлымҳазар ҳҭахуп