Cырма Ашәԥҳа, Sputnik
- Нусреҭ, уажәшьҭа шаҟа ҵуеи Ҭырқәтәылантәи Аԥсныҟа нхара ҳәа уааижьҭеи, насгьы араҟа унапы злакуи?
— Сара Ҭырқәтәыла сиит, Аԥсны сааижьҭеи уажәшьҭа хәышықәса инарзынаԥшуеит. Абизнес аганахь ала аус зуеит, адәқьан амаҭәақәа ахьырҭиуа сымоуп. Аԥсныҟа аара схәыҷра ашықәсқәа раахыс схы иҭан, сгәы иҭан.
- Ҭырқәтәыла уабшьҭра абанхоз, уандуцәа уабдуцәа урхаанума?
— Сара уи аганахь ала ашанс бзиа сыман, сеиҳабацәа сырхаануп. Саб иусура амшала Сҭампыл ҳанхон, аха ҳара ҳқыҭа ҭырқәшәала иаҳҳәозар Сауксу ҳәа иашьҭоуп, аԥсышәала Џьгьарда ахьӡуп. Ишыжәдыруа еиԥш, уа иҟоу аԥсуа қыҭақәа аԥсышәала ахьӡқәа рымоуп. Сара санхәыҷыз ақыҭаҿы ирацәаны сынхеит, ашкол ҳшааурышьҭлак иаразнак ақыҭахь сцон, избанзар аԥсуара, аԥсуа бызшәа акыр интересс исыман. Ҳара уа аԥсышәала аҵара ахьаҳҵашаз ашкол ҳамамызт, ҳабацәа, ҳанацәа, ҳандуцәа, ҳабдуцәа раԥсуа школ акәын ҳазҭаз. Урҭ ирҳәоз, ирҿаҳҵааз ауп иаҳдыруа иахьагьы.
- Уандуцәа ирыжәлааз?
— Сара санду, саб иан Шларԥҳан, сан Арӡынԥҳауп, сан лан Ҳәынџьааԥҳауп, ара изларҳәо ала Ӷәынџьиаԥҳауп.
- Шәыҩнаҭаҿы хымԥада аԥсуа бызшәа ашьҭыбжь гон, аԥсуара аҳра ауан. Уи ҳара иаҳбарҭоуп уара ухымҩаԥгарала. Убарҭқәа ртәы уҳазрылацәажәар ҟалоума?
— Ҳаҩнаҭаҿы тәымк аӡә дыҟаны аԥсшәа изымдыруазар, убасҟан аҭырқәшәа рҳәон, мамзар ирҳәоз аԥсышәан. Сабду, саб иаб Сулеиман Ахба, даара аԥсуара ныҟәигон. Аԥсышәала ҳанцәажәалак ҳгәы ҟаиҵон, ԥарак ҳаиҭон, хаамыхаақәак ҳзааигон, ҳаргьы уи ҳахнахуан. Илеишәа џьбаран. Ауаҩԥсы данхәыҷу иакәымқәак ҟаимҵо, ҳаргьы ҳҳәыҷқәан нас иҟаҳҵон, аха абри аԥсуара аганахь ала ак иашамкәа иҟаҳҵар иуӡомызт ҳабду.
- Аԥсназы ирҳәоз жәабжь ҳәа акрыугәалашәоума?
— Сара быжьшықәса раҟара схыҵуан, санду даныԥсы. Сабду иҩызцәа есымша иаауан, итәан, еицәажәон, Аԥсны аӡбахә рҳәалон, уи бзианы исгәалашәоит, аха еибырҳәоз сгәалашәартә еиԥш исзыгәнымкылеит. Аимадарақәа шыуадаҩыз жәдыруеит усгьы, даргьы рабацәа рабдуцәа рҟынтә ираҳаз ала еицәажәон. Сара еснагь интересс исыман, Аԥсны ахьыҟаз, картала исыԥшаауан, сызлацари Аԥсныҟа ҳәа сазхәыцуан. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра ианалага, ҳқыҭаҟынтә иааз аибашьцәа рацәаҩын. Ара иҭахаз Ефқан Цыба сара сқыҭа деиуоуп, Ерџьуменҭ Лазариа дырхәит ара, Али Беқьыри Ашәаа, Аишьагиуль Ашәԥҳа уҳәа сара сқыҭаҟынтә еибашьқәоз роуп. Урҭ рымшала ҳара ҳаԥсадгьыл еиҳагьы интересс иаҳкит. Ҳқыҭаҿы инхоз сықәлацәеи сареи 15-ҟа шықәса ракәын иаҳхыҵуаз усҟан, даара ҳгәы шьҭнахуан барҭ аҷкәынцәа рхымҩаԥгара.
- Аибашьра ашьҭахь ауп уара Аԥсныҟа уанаа, иаразнак нхараҵәҟьа сцоит ҳәа аԥшьугама, мамзаргьы?
— Сҩызцәеи сареи ҳанеицәажәоз ус расҳәалон: "Сара Аԥснынтә ҭыԥҳак даазгоит"-ҳәа. Усҟан ҳаччон, ҳахәмаруан ус. Аҵыхәтәаны аусура аганахь ала ҳааратәы аҭагылазаашьа аныҟала, иаразнак ус схәыцит, иашьак дсымоуп, уи сан лҿы дынхааит, сара Аԥсны сынхара ҟалааит ҳәа.
- Уԥсадгьыл раԥхьа ушьапы анықәургыла, угәалаҟазаара зеиԥшрааз, ԥхыӡзу лабҿабазу узеилыргама?
— 2013 шықәса рзоуп Аԥсныҟа раԥхьаӡа акәны санаа. Аҳәаа сахыҵны Аԥсныдгьыл сшьапы анықәсыргыла нахыс, аиаша шәасҳәап, сахьыҟаз сзеилмыргеит. Ҵхыбжьонын, асасааирҭаҿы ҳаԥсы ааиҭакны ашьыжь сангыла, убас еиԥш агәаанагара соуит, Ҭырқәтәыла аусураҟынтә аҩныҟа сцан сынхазшәа. Атәымџьара сыҟоушәа зынӡагьы сгәы иаанамгаӡеит. Аҳауа аума, аӡы аума, ауаа роума, ус еиԥш ахәыцра сызцәырызгаз сыздыруам. Аԥсны сиит, Аԥсны сааӡеит, аамҭала џьара сыҟан, аха схынҳәит аҩныҟа-абас еиԥш иҟаз агәаанагара соуит аханатә.
- Ҭырқәтәыла уаныҟаз унапы злакыз, аԥсуаа лассы-лассы шәеиқәшәалозма, убри аамҭа уазхьаԥшьыр ҟалоума?
— Сара занааҭла секономиступ. Ҭырқәтәыла, амаҭәақәа рганахь ала афирмақәа рҿы аус зуан, адәқьанқәа сырхылаԥшуан. Уи аус сара бзиа избон. Ҭырқәтәыла аусура хьанҭоуп. Аус ҳәа уанца иудыз адҵа наугӡар акәын, избанзар ашә аԥхьа игылаз ауаа рацәан. Ииашамкәа ухы мҩаԥугар ирласны аусура уамырхуеит. Усурада акыраамҭа Ҭырқәтәыла ухы узныҟәгом. Ҳара аԥсуаа ԥсыуаҵасла ҳхы ныҟәҳамгои, аԥсра, абзара ҳагхар ҟалаӡомызт. Аха, аҭырқәа уи изеилкааӡом. Шаҟантә аусура ашьҭахь амашьына слақәтәаны ақыҭақәа рахь сцахьааз, сықәнага ҟасҵар акәын. Аԥсуаа зегьы ус ҳхы мҩаԥаҳгон, избанзар ҳаԥсуара иҳаднаҵоз рацәан.
- Зегь ҳаибаркны ҳазмоу ҳаԥсуара, Ҭырқәтәыла иныҟәыжәгоз, ара уахьааиз иубаз иахыуҳәаауазеи?
— Аиаша ҳҳәозар, Ҭырқәтәыла инхо аԥсуаа ирдыруа аԥсуара Аԥснынтә реиҳабацәа инаргаз, иддырбаз ауп, акосмос аҟынтә аӡәгьы акагьы ааимгаӡеит. Ихҵәаны уахь ианықәнагалагьы, Аԥсны еиԥшыз аԥсабара ԥшааны анхара иалагеит. Ақалақьқәа рҿы анхара рҭахымхеит, избанзар аҭәым милаҭ ҳрыланхар, ҳрылаӡыр ҟалоит ҳәа ԥхьаӡаны. Сара сабдугьы иҳәалон, рабацәа рабдуцәа ирҭахыз Аԥсныҟа излацара амҩа аԥшаара акәын. Аԥсуа бызшәагьы,аԥсуарагьы рхашҭыр рҭахӡамызт. Ҭырқәтәыла иҟоу аԥсуа қыҭақәа зегьы ақалақьқәа акыр ирцәыхароуп. Анкьа еиҳагьы ихаран уажәаасҭа. Ҳқыҭақәа зегьы ашьха ашьапаҿы џьара иҟоуп. Насгьы ақыҭақәа рҟынтә ақалақьқәа рахь ицаӡомызт шамахамзар. Аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы аԥсҭазаара ирзаанагаз амшала, еиҳарак аҿар аҵара рҵарц, аус рурц зы ақалақьқәа рахь рхы дырхо иалагеит. Аха, аԥсуара ӷәӷәаны икны ирымоуп, аихаҵгылара, апатуеиқәҵара еиқәханы иҟоуп. Уахьцалакгьы, уахьыҟазаалакгьы уаԥсуара уцзароуп, уи уарԥшӡоит, уеиқәнархоит. Сара исгәалашәаӡом саби сабдуи аишәа срыцахатәаны акрысфахьеит ҳәа, мамзаргьы сеиҳабацәа рааигәа аҭаҭын сахо, уи ҟалашьа амаӡам, иԥхашьароуп. Уажәшьҭа 43 шықәса схыҵуеит, ус ауп схәыцраҿы еиқәханы ишыҟоу ҳаԥсуара.
- Нусреҭ, уара уабшьҭра Аԥснынтә иахьықәҵыз ҳәа акыр уаҳахьоума, иудыруама?
— Сабду рыцҳа есымша иҳәон Аҷандарнтә иқәҵқәаз ҳауп ҳәа. Аха, уи идырны иҳәозма, иҭаацәара рҟынтәи иаҳаз аума, сыздыруам. Аха, арантә мҳаџьырра ицаз Ахаа, Дал, Ҵабалынтә ицаз рацәаҩуп, Гәбаадәынтәи илбааны Аҷандарантәи ииасны ицазгьы ыҟоуп. Сабшьҭраҟынтә зегь реиҳабӡа Аслан ихьӡзаарын. Адокументқәа сахьрыхәаԥшуа, Асланқәа ҳәа иарбоу хҩык ыҟоуп. Дарбанҵәҟьоу рыуа дыздырыр, досу дахьынтәицаз еилыскаауан. Сан лабшьҭра акәзар, Гәдоуҭантәи ицақәаз роуп.
- Нусреҭ, иахьа Анцәа иџьшьаны уԥсадгьыл аҿы уҟоуп. Ҳаиҿцәажәараҿы иазгәоуҭеит хыхь, Аԥснынтә ҭыԥхак дызгароуп шуҳәоз уаныхәыҷыз. Уразҟы уеимжьеит нас, ус аума?
— Аразҟы змоу аӡә соуп ҳәа схы сыԥхьаӡоит. Умацара уаныҟоу аԥсҭазаара цаӡом. Аԥсны санааи еиҳа азхәыцра салагеит аҭаацәаратә ԥсҭазаара. Ииашоуп, ара сахьааиз сашьцәеи сареи ҳаибаԥшааит, аҩызцәа сырҳаит, аха ухы ззукша ҳәа акы ыҟами. Сҩызцәа ацхыраара сырҭеит, сыԥшәма ԥҳәыси сареи ҳаибадырит, лассы ҳаԥсҭазаарагьы еилаҳҵеит.
- Нусреҭ, ԥсуаҵасла уара уацәыԥхашьозар, сара исҳәап уԥшәмаԥҳәыс лыхьӡ, лыжәла. Занааҭла ижурналисту Оқсана Табаӷәуаԥҳа, ҩыџьа ахьырԥарцәа Инали Ҭемыри ран.
© Фото : предоставлено Нусретом АхбаСемья Нусрета Ахба
— Уажәшьҭа ԥшьышықәса ҵуеит аҭаацәара аԥысҵеижьҭеи. Агәабзиара ҳамоуп, амла ҳакӡом, ахьҭа ҳакӡом, ҳхы-ҳгәы ҳақәгәырӷьо ҳаԥсадгьыл аҿы ҳанхоит.
- Ҭырқәтәыла инхо аԥсуаа рыԥсадгьыл ахь рыхынҳәразы угәаанагара?
— Ҭырқәтәыла инхо аԥсуаа рзы исҳәо убри ауп, амҳаџьырра рхыргахьеит. Ахҵәара ус имариаӡам. Аусруа рымоуп, аҭаацәара рымоуп, рнышәынҭрақәа ыҟоуп, иуадаҩуп урҭқәа зегьы кажьны аҿыцынхара. Аха, иаҳдыруазароуп ишҳамоу Аԥсадгьыл. Ҩыџьа, хҩык аишьцәа ахьыҟоу руаӡәык дхынҳәааит Аԥсныҟа. Иааит, ирбааит рыԥсадгьыл.
Аԥсынтәыла аԥсуаа рыла ихаҭәааны иҟалароуп. Аҳәынҭқарратә проект ииашаны ишьақәыргыланы аус ауроуп. Анхаҩы ишьапы дықәгылаанӡа, аҳәынҭқарра ашьапы изықәгылаӡом. Аԥсны шаҟа ҭыԥ хазына ыҟоузеи, ахныҟәгаразы зеиӷьыҟам аҭагылазаашьа аԥуҵар ҟалоит. Аҳәынҭқар инапы аҭахуп, апроект аҭахуп ари аус.
- Угәҭахәыцрақәа?
— Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраҿы иҭахаз рҿаԥхьа схырхәоит. Аԥсны еизҳалар, ԥхьаҟа ицалар сҭахуп. Аԥсны ӷәӷәаӡа иҟаларц ҳҭахызар ҳхымҩаԥгара ҳаԥсахроуп, досу ҳхаҟынтә ҳалагароуп, досу иҳалшо ҟаҳҵароуп. Атәым ҳәынҭқаррақәа рахь имаҷымкәа сныҟәахьеит, амҩа цқьаны иубарц уҭахызар, раԥхьа уара угәашә аԥхьа урыцқьароуп. Абзиара аганахь иҳархароуп ҳхәыцрақәа зегьы, ҳамчи ҳахшыҩи еилаҵаны аус анаҳуа, ҳаззымиааиуа ыҟаӡам. Иҳамоу Ахақәиҭра нагӡара ақәзааит!
Џьамал Мархолиа изҳаит Аацы ақыҭан, аҟазара злаз аҭаацәараҿы, хҩык аишьцәеи, хҩык аиаҳәшьцәеи рыгәҭа. Иаб Ражден деицырдыруан "Азар ашәа" зеиԥш ыҟам анагӡаҩы ҳәа. Иаб иаҳәшьа Шьамина агитара аларҳәон. Убри аҟнытә иџьашьатәым Џьамали, иеиҳабацәа Џьубеи, Игори амузыкахь ирылаз абаҩхатәра ҷыда.
Саида Жьиԥҳа, Sputnik
Џьамал Аацытәи абжьаратә школ дҭалеит, аха анаҩс диасуеит Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҟәатәи аинтернат ахь. Усҟантәи аамҭазы аҵараиурҭа директорс дахагылан Леила Ачԥҳа, аҵара аҟәша напхгара аиҭон Гиви Агрба. Џьамал Мархолиа иахьагьы иҳәоит урҭ рҵареи рааӡареи рҿы ароль дуӡӡа шынарыгӡаз. Ахәыҷқәа дара ирҿыԥшны аамысҭашәареи, алеишәеи, адыррахь агәазыҳәареи рылаҽуан есыҽны.
Асовет еидгыла аамҭақәа раан, ахәыҷқәа аҵара инаваргыланы еиуеиԥшым ахырхарҭақәа рҿы рҽалыркаарц, анаҩс азанааҭ алхраҿы ицхыраагӡахоит ҳәа ирзеиҿыркаауан аолимпиадақәа, убас амузыка азгьы.
"Алықьса Кәакәасқьыр ҳәа амузыкант бзиа аинтернат ахь даҳзааит, аолимпиада ҳазыҟаиҵоит ҳәа. Сара саныхәыҷыз нахыс слымҳа иаҳауаз аԥсуа ашәақәа ракәын, сҭаацәа ирыцназыгӡон азы маҷк иадамхаргьы аԥышәа сыман ҳәа схы сыԥхьаӡон, аха уеизгьы еидикылоз ахор саднамкылар ҳәа сшәон. Ашьҭахь, агәаҭарақәа рҿы сшаликааз ансеиҳәа сгәырӷьара ҵҩа амамызт. Аолимпиадақәа ирылахәыз иреиӷьыз аҵаҩцәа ракәын азы ҳхы дуны иаҳбон, еиҳау аҩаӡарақәа ҳгәы рзыҳәон. Анаҩс амузыка ҳазыҟаиҵо далагеит акомпозитор дуӡӡа Ражден Гәымба. Аинтернат аҿы аклуб бзиа ҳаман, убраауп асценагьы ҳахьаиршьцылаз. Амала ҳгәы ҳзырхьуазгьы ыҟан, аԥсуа хәыҷқәа злаз ахор вбак амамкәа иқәгыларгьы, ақырҭқәа аԥхьагыларазы рҽырымшьуази, аҩбатәи аҭыԥқәа ракәын иҳаҭәаршьоз", - ихәыҷра шықәсқәа игәалашәоит Џьамал.
Ашәаҳәаҩ раԥхьаӡакәны асцена ду ахь данцәырҵ инигӡаз "Лакоба изы ашәа" ауп. Урҭ ацәаҳәақәа иахьагьы иҿаҿы иааилоит ахәыцрақәа дынрымҽхаркуа.
Џьамал Мархолиа аиҳабыратәи аклассқәа рахь даниас, иашьа Игорь дицны нхара Пицундаҟа дааит. Усҟан акурорттә еилазаара аргылара ианаҿыз акәын, аобиект анџьныр хадас иамаз Ҭамара Гыцԥҳа наҟ-наҟ усурҭа ҭыԥлеи нхаралеи еиқәшәап ҳәа аԥсуа ҿар арахь ааԥхьара рылҭон хаҳәк иадамхаргьы еиқәырҵап ҳәа. Лара илыбзоураны Пицунда зшьапы азаркыз аԥсуаа иахьагьы инхоит, инҵоит.
Џьамал иашьа Игорь Мархолиа, Пиунда 1967 шықәсазы иаԥиҵеит раԥхьатәи ашәаҳәаратәи акәашаратәи ансамбль "Амзара". Убри алагьы жәлар рмузыка ықәыҩҩит араҟа. Џьамал иакәзар, ахкынагӡаҩцәа дреиуан. "Амзара" аҟны адагьы, ашәаҳәаҩ аусура далагеит акурорттә еилазаараҿы акультуратә-массатә усмҩаԥгатәқәа реиҿкааҩыс.
1972 шықәсазы Џьамал Мархолиа аррахь иԥхьоит, иуалԥшьақәа наигӡон Иарославль. Азеиԥш ԥсадгьыл иуал анаиҭа, уажәшьҭа Пицундаҟа акәымкәа иаб игәараҭахь Аацыҟа дхынҳәуеит. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра алагаанӡа, 18 шықәса инарзынаԥшуа иқыҭауаа рымаҵ иуан. Џьамал Мархолиа Аацы ақыҭа аспорттә Комитет аиҳабыс дарҭеит, убас напхгара аиҭон акомсомол, азанааҭ Еидгыла, ДОСААФ, деиҳабын атеатр.
"Усҟан ақыҭақәа рҟны аԥсҭазаара еилашуан. Аҿар аҵара ҵара ашьҭахь, аиҳабацәа ракәзар русура ианахашәалоз аамҭа ахьархыргоз, уимоу рҟазареи рбаҩхатәреи ахьаадырԥшоз атеатр, ашәаҳәаратәи акәашаратәи ансамбль, аспорттә кружокқәа ҳаман. Араиком Апартиа актәи амаӡаныҟәгаҩс иҟаз Константин Озган ицхыраарала Аацы аҽырҩырҭагьы ааҳартит. Ажәакала қыҭак ҳаҵамхо ҳаҟан. Аацы анҭыҵгьы ҳтеатр Ш. Ҷкадуа иҩымҭақәа ирылхыз асатиратә миниатиурақәа ддырбон егьырҭ ақыҭақәа ирҭааны, убас Лиудмила Хынтрыгә-иԥҳа Хагәышьԥҳа лааԥсара зду ҳ-аколнхаратә ансамбльгьы ажәлар ргәы шьҭнахуан", - еиҭеиҳәоит Џьамал Мархолиа.
Аԥсны арыцҳара ианҭагыла, 1992-1993 шықәсқәа рзы, Џьамал иашьцәа дрывагыланы бџьарла иԥсадгьыл ихьчон. Авзвод "Аиааира" захьӡызгьы командаҟаҵаҩс даман.
"Аибашьра адәаҟны иҟалалон ашәак анаацәыраҳгозгьы, зны-зынла игәышьҭыхгаз, зны-зынла ҳахәрақәа зырӷьоз. Ашәа-ари цәанырроуп, ҩнуҵаҟала ушьақәзыргыло хәшәуп", - иҳәоит иара.
Џьамал Мархолиа аибашьраҿы иааирԥшыз агәаӷьреи, ахаҵареи рзы ианашьоуп "Агәымшәаразы" амедал.
Аԥсны аҭынч ԥсҭазаара анышьақәгыла ашьҭахь, Џьамал Мархолиа Гагра араион, Алаҳаӡыхь ақыҭан аҩны аахәаны иҭаацәа иманы арахь нхара дааит. Раԥхьатәи ашықәсқәа рзы аусура далагоит абҩарҵәыра арҵаҩыс Валери Орчыҟәба директорс дызмаз Гагратәи аԥсуа школ №1 аҟны. Анаҩс, Ҭенгьиз Габуниа иааԥхьарала Гагра араион акультура аҟәша аинспекторс аус иуит. Ус ишыҟаз, ашәаҳәаҩ иҟазара атәы здыруаз Оҭар Хәынҵариа, Гагратәи афольклортә ансамбль "Кьиараз" анапхгаҩы Баграт Багаҭелиа иирдыруеит Џьамал Мархолиа иӡбахә.
"1997 шықәсазы Баграт Багаҭелиа ааԥхьара сиҭоит афольклортә ансамбль "Кьиараз" ахь ахкынагӡаҩыс. Уи нахыс еиԥмырҟьаӡакәа абра сыҟоуп", - инаҵишьит ашәаҳәаҩ.
Џьамал Мархолиа амузыкахь имоу абаҩхатәра иҩнаҭаҟны акәзар ашьаҭа ахьакыз, анаҩс Ражден Гәымбеи, Алықьса Кәакәасқьыри рыбзоурала асцена ду ахь дцәырҵзаргьы, дартистны ажәлар дрылазырҵәаз Аԥсны Жәлар рартист Баграт Багаҭелиа иоуп.
"Баграт Аҳмаҭ-иԥа Багаҭелиа иеиԥш арҵаҩы дыҟамзар ҟалап иахьагьы. Акомпозитор дуӡӡа иааԥсара ӷәӷәаны исыдуп. Уи аус сыдиулон индивидуалла, аҩны. Сыбжьы ааиразы зны имариаз ашәақәа сирҳәон, нас еиҳа иуадаҩу рахь ҳаиасуан. Сҟазара ҳаразкыз, адисциплина аҽақәыршәаны аусушьа сзырҵаз Баграт Аҳмаҭ-иԥа иҟамзаара даара иаҳныԥшоит Гагра амузыка знапы алакыу зегьы. Убасцәҟьа иӡбахә сымҳәар ҟалом Оҭар Хәынҵариагьы. Дара аҩыџьагьы алегенда уаа ҳәа исԥхьаӡоит", - амузыкантцәа дуқәа дрыхцәажәоит Џьамал Мархолиа.
Ашәаҳәаҩ "Кьиараз" дацны хыԥхьаӡара рацәала аконцертқәа ихы рылаирхәхьеит Аԥсни, анҭыҵи. Зегь раасҭа игәалашәараҿы иаанхо, "аԥсуа чара" захьӡу амузыкатә композициазы Маиҟәаԥ "Гран-при" ианаԥсаха ауп. Ахәаԥшцәа ҳмилаҭ ацәа зыҟәныз ақәгылара џьашьатәыс ирзыҟалеит. Џьамал уи акомпозициаҿы асценахь дааиуеит ихәда ашәарах ықәҵаны, "Ажәеиԥшьаа" рашәа нагӡауа.
Џьамал Мархолиа иахьа аԥсуа жәлар рашәас иааизымдыруа ыҟам уҳәар ауеит, ажәлар ирылаҵәаны иҟоу рахьтә. Убас зҿлымҳара аиҭоит аԥсуа естрадагьы.
"Сара зегь раасҭа бзиа избо ашәа ҳәа акагьы сымаӡам. Жәлар рашәақәа зегьы сзеиԥшуп, аха зынагӡара сзыманшәалоу атәы уҳәозар "Ажәеиԥшьаа рашәа", "Ахра ашәа", "Ахәра ашәа", "Данаҟаи иашәа", "Салуман", "Смыр Гәдиса", "Озбақь ахаҵа" алскаауеит. Аестрадатә артистцәа рахьтә исымоуп зашәақәа еиҳа исзааигәоу, иаҳҳәозар Анатоли Алҭеиба, Заур Зыхәба", - инаҵишьит ашәаҳәаҩ.
Џьамал Мархолиа 23 шықәса раахыс аус зциухьоу артистцәа рахьтә зыбжьы уамакала игәаԥхо, насгьы ашәа зыцҳәара мариоу ҳәа рыхьӡ иҳәеит Марина Жьиԥҳа, Назырбеи Ебжьноу, Алик Чуаз, Славик Мхонџьиа, Мактина Абӷаџьааԥҳа. Даара абжьы ссир ихан адунеи зыԥсаххьоу Витали Гәымба.
Иахьа ансамбль "Кьиараз" иаднакылаз аҿар рахьтә, Џьамал Мархолиа ԥсабарала илоу абаҩхатәраа џьашьаны дилацәажәоит Инал Жьиба. Иагьазгәаиҭоит арԥыс арҵаҩы бзиа димазар, амузыка аганахь ала хара ицо аӡәы иакәны дшыҟоу.
Џьамал Мархолиа иԥсҭазаара абжеиҳан ажәлар рымаҵ аура ишазкызгьы, ԥсыуа ҵасла, қьабзла иааӡоу ԥшьҩык ахшара ршьапы иқәиргылеит.
Џьамал Мархолиа ауаҩы егьа ихшыҩ бзиазаргьы, аҟыбаҩ ҷыда илазаргьы, аԥсуара шьаҭас ианизыҟамла иааԥсара башахоит ҳәа иԥхьаӡоит.
Сара аакласск рҿы стәан Виачеслав Ҷыҭанааи сареи ҳанеибадыр. Усҟан ашәҟәыҩҩцәа лассы-лассы араионқәа рҿы инеиуан, еиҿыркаауан алитературатә семинарқәа. Уаҟа ахәыҷқәа ражәеинраалақәеи ражәабжьқәеи ианырзыӡҩрлак, иргәаԥхоз Аҟәаҟа аредакциақәа рахь иаарыԥхьон. Убасҟан ашәҟәыҩҩы Џьума Аҳәбеи акритик Рауф Ебжьноуи сҩымҭақәа ргәаԥхан, саргьы Аҟәаҟа алитературатә семинар ахь саарыԥхьеит.
Ари асеминар иалахәын Аԥсны араионқәа зегьы рҟынтә иалрыԥшааз ахәыҷқәа, астудентцәа. Убасҟан ауп Виачеслави сареи ҳанеибадыр. Уи К. Ф. Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҟәатәи аԥсуа интернат далгахьан, Аҟәа ақалақь бзианы идыруан, даԥшәымахахьан, ашәҟәыҩҩцәагьы рацәак дырцәыԥхамшьакәа драцәажәон.
Виачеслав иажәеинраалақәа зегь ҿырҳәала идыруан, ибзиангьы дрыԥхьон. Уи аҽны ашәҟәыҩҩцәа ҳҩыџьагьы ҳажәеинраалақәа даара иргәаԥхеит. Асеминар анеилга, Виачеслав даасыдгыланы дсазҵааит, узцыда уара ҳәа. Азныказ сара стәала иаахьымӡӷысшьеит, аха нас иасҳәеит саб дышсыцыз, уи апарк аҿы дысзыԥшны дыштәоу!
- Аҩныҟа дҳашьҭып!- иҳәеит иара, гызмалрак аҵаӡамкәа дааччан.- Уаха сара сҿы уҟаз, ара азеиԥшынхарҭаҿы ауада сымоуп.
Сара азныказ исҳәашаз сақәымшәеит, саангыларцгьы сҭахын, аха саб сицны аҩныҟа сцаргьы цәгьа избомызт, арахь асеминар аҿы сдырҽхәахьан, уи ажәабжь "шыԥхаз" саб изеиҭаҳәара сахыццакуан!
- Аҟәа усырҵоит!- деиҭаасыхлафит иара, - ажәеинраала бзиақәа зыҩуа Аҟәагьы бзианы идыруазароуп!
Саб иҿы ҳнеины иаҳҳәеит иааӡбаз, Виачеслав ихы-иҵыхәа цқьа ианеиликаа, инапы снаниҵан, ҟәрышьқәакгьы наҳаиҭан аҩныҟа дцеит.
Абас ауп ҳаибадырра ахы шакыз, сҩыза, сыԥсҭазаараҿы даара иӷәӷәаны исывагылаз, иахьа сызқәу сымҩа сахымҟьартә ианаамҭаз ацхыраара сызҭаз Виачеслави сареи.
Уи нахыс, сара ашкол сшалгазҵәҟьа аинститут сҭалеит, хышықәса азеиԥшынхарҭа сыҩнан, иаргьы ешьак еиԥшҵәҟьа илаԥш схын. Иҟоуп иареи сареи ҳаиҩызараҿы ахаан исхамышҭуа ахҭысқәа рацәаны, абраҟа урҭ рахьтә ҩбаҟа-хԥаҟа анысҵоит.
Виачеслав иашьцәеи иаҳәшьцәеи зегьы дреиҳабын. Уи иашьцәа ԥсуаҵас иааӡаз ҷкәынцәан, иара иаԥхьа аҭаацәара алалара рзыгәаӷьуамызт. Арахь иара иани иаби дыхҭаркит, уеиҳабызар, уашьцәагьы мҩакы иқәҵа, урԥырхагамхан, уаргьы шьҭа ухы уаазхәыц ҳәа. Уи иаанагоз еилкаан, ихы дахәар акәын! Виачеслав абри абри лоуп ҳәа аӡәгьы далхны димаӡамызт, иара иҳәашьа аӡәгьы "дҭеимԥшыхәцызт" макьана, анаԥш-ааԥшра акәын дызҿыз!
Исгәалашәоит, хәылԥазык, ҳаашәарыцап, иудыруеи ҳдарҩатә еиӷьхар иҳәан, апроспект ҳаныланы ҳҿынаҳхеит. Ус ҳалаԥш нақәшәеит афиша, усҟан астудентцәеи Аҟәатәи акультуратә хан аҿы еиҿкааз ақәыԥшцәа ртеатри еицымҩаԥыргоз спектакльк цон. Нас ҳаузынкылозма ҳара, ахәаԥшҩы ирольгьы, аҽырбаҩ ирольгьы нагӡо аԥхьаҵәҟьа ҳнатәеит! Виачеслав ихы аасыдикылан исеиҳәеит, уаҟа ихәмаруаз ӡӷабк дшигәаԥхаз. Уи акәхеит, аспектакль анаанҵәа, лҩызцәеи лареи алаф нараҳәо, апроспект ҳаныланы ҳҿынаҳхеит. Лҩызцәа аӡәы, лара лыжәлантә, ҳпоетесса гәлымҵәах, Саида Делԥҳа лакәын, егьи- ажурналист Инна Ҳаџьымԥҳа, лара- иахьа Виачеслав ихәыҷқәа ран, Нонна Делԥҳа лакәын!
Азеиԥшынхарҭаҿы ҳаннеи, урҭ рахьтә сара Саида дыздыруан, иласҳәеит, ҳҩыза лаҳәшьа дшигәаԥхаз, еибаҳардырырц шаҳҭаху!
- Ибзиоуп!- лҳәеит лара,- амала амыцхә дыԥхашьаҩуп, иаҳзеирцәажәар!
- Иаргьы дыԥхашьаҩуп, аха уи ихәшә сара издыруеит, сҳәан, иаразнак рыжәтә хәыҷык аахәан иаазган, азеиԥшынхарҭа аҩбатәи аихагылаҿы дара руада ҳныҩналеит.
Нонна иара усгьы ажәак аалыхәлымшәеит, иаразнак лцәа иалашәеит ҳгәы иҭаз. Аха Саидеи, Иннеи сареи аҭагылазаашьа "еиқәҳархарц" ҳалагеит. Ус ҳаӡбеит, ҳарҭ ҳабжьы рдуны ҳцәажәалап, ажәеинраалақәа ҳрыԥхьалап, уимоу, амҳаҵәқәа ықәықшаны "амузыка" аҳарҳәалап, уи иалагӡаны, издыруада Виачеслав акыр изҳәозар ҳәа! Аха Виачеслав, цас иҟаиҵозшәа, убри аҽны ибыз ихәлашәеит, акызаҵәык ииҳәаз, иаб ԥҳәыс даага ҳәа дшыхҭеикыз ауп, лара дшигәаԥхаз, лара лыда дышхәарҭам, - уаанӡа ииҳәарц игәы иҭаз зегьы шҳәатәыз ихашҭит!
Ҳара еиҭах ҳабжьқәа ҳрыӷәӷәеит, дара зынӡак хьаас иҳамаӡамшәа ҟаҳҵеит, уимоу, Саида дагьыкәашеит, ажәеинраалақәа ҳрыԥхьеит! Виачеслав уи иаҩижьуазма, арыжәтәгьы, иқәыԥшрагь, ҳара ҳазҿызгьы зегьы еилалан, игәы иацрасзар акәхап, уаанӡа иҿаҳәазшәа иваԥсаз инапқәагьы рҟьара далагеит. Аха игәы иҭаз зегьы иҳәарцаз, ҳара иҵегь ҳабжьы еиҵаҳхыр акәын, ҳара иҵегь ҳабжьы еиҵаҳхыр,- акомендант дхалан ҳдәылицон! Ус ҳаӡбеит, уахатәи ҳаиқәшәараҿ ҳаангыларц, уаҳа ацҳамҵарц, уаҵәы ҳаиҭеиқәшәарц. Дара аӡӷабцәагьы гызмалқәамзи, еиҿдырԥшуазар акәхарын, ауха иаҳҳәози адырҩаҽны иаҳҳәози еиқәшәозу еиқәымшәозу! Уаҵәы захьӡыз ҳазегь ҳаиҭеиқәшәеит, еибаҳҳәеит ҭыԥ ԥшӡак ахь ҳаиццарц, ҳаԥсқәа ҳшьарц. Ҳцеит Лбаатәи Ешыра, Виачеслав иҩыза гәакьак иҿы зегьы ҳшеицыз. Уи ауаҩ даара ибзиаӡаны ҳидикылеит, Виачеслав ауха Нонна диҳәеит! Мызк анааҵ, Виачеслави Ноннеи рынасыԥ еиларҵеит!
Ахаан исхамышҭуа ахҭысқәа иреиуоуп: даҽа уахык, усҟан авокзал авараҿы ҩынхәыҷык аҟны қьырала иамхны ҳанхон сҭаацәеи сареи, цхыбжьон ашә асыбжь геит. Сҩагылан иаасыртызар, Славик дҳаш-ҳашуа, иԥсы игәы икылахо, ццакырак, ма ус ӷәӷәак дшақәшәаз мҩашьо, ирласны уҽеилаҳәаны уаала иҳәеит. Ҳабацо сҳәан, ҳабацо умбо, Нонна ахшараиурҭаҿы дааганы дышьҭасҵеит, аҳақьым хадеи уареи ибзианы шәшәшеизыҟоу здыруеит, усызиацәажәароуп иҳәеит. Саргьы ахьышәҭҳәа сҽааиласҳәан, сҿанынасхоз аамҭаз: "Дәрыԥшьҟа ааигәа умцаӡаци?!" ҳәа дсазҵааит. Ҳашԥамцац, иаҳхысыз асабшазы уахьынтәи ҳмааи анысҳәа, нас, ҳацлымҳәа зырҵасыша акгьы ааумгаӡеи, иҳәеит! Ишԥаасымгеи, уааи, акака аажәып сҳәан, аҿаԥарашәа иҟаз ахь ҳнҩналеит. Уи акәхеит, аҩны иҟазгьы цыфақәак анааҳзықәлыргыла, аӡәы имаӡа иҵәахып, ҩбаҟа сааҭ ҳаидхалеит!
Ацхыбжьон, ахшараиурҭаҿы ҳаннеи, Нонна деибга-деизҩыда аҷкәын длоухьан!.. Ахшареилыргаҩ ӡӷаб гәырӷьаҽҳәаша анҳалҭоз, Славики сареи лхы наҳақәылкын:
- Нонна дсыҳәан, хынтә ахԥатәи аихагыла аҟынтә сылбаалышьҭхьеит, - лҳәеит,- цхыбжьон хәшәык иашьҭалан ицан, машәырк рмыхьзааит ҳәа! Ҳарҭ ҳабызқәа ҳрымҭииргьы, алашьцара ҳалубаауазар акәхарын ҳҟаԥшьҟаԥшьӡа ҳшыҟаз!
- Шәарҭарак ҳақәшәеит, аха ҳацәцеит!- ҳҳәеит ҳаргьы ҳаҿамхаӡакәа!
Виачеслав аҩыза изы иԥсы ҭихуан, иахьынӡаилшоз дивагылан. Уи алитератураҿы даара агьама бзиа змаз поетын, ирацәаӡаны аҩымҭақәа ҿырҳәала идыруан. Уи аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы ииҩыз аепиграммақәеи, апородиақәеи, ажәеинраалақәеи, ажурнал "Алашара" адаҟьақәа рҿы ианылахьеит. Ҳаԥсуа поезиа дацәыӡит ҳаԥхьаҩцәа бзиақәа зыргәырӷьашаз, иҵаулан ихәыцуаз, ажәа агьама зныруаз, злафи зҟазшьа бзиақәеи рыла угәырҩақәа ухазрышҭуаз, ахааназ зҭыԥ даҽаӡә иҭыԥ иаламҩашьо ҳҩыза бзиа, ҳашьа бзиа- Виачеслав Ҷыҭанаа.
"Аԥсуа поезиа антологиаҿы" иануп зхатә ҭыԥ аанызкылахьоу иара ицәаҳәақәа – иара иуасиаҭ.
Сҩызцәа, игәыӷуа исзыԥшыз,
Еиқәтәаз сгәеисыбжьы шышәныҩуа,
Исзымҳәаз ажәа, сгәы иҭашыз,
Сызхьымӡаз сашәала сышәҵәыуа!
АҞӘА, абҵара 28 - Sputnik. Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы аԥсҭбарақәа ҩба ҟалеит, ҳәа аанацҳауеит Аԥсны ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Абҵара 18 рзы лыԥсҭазаара далҵит 1946 шықәсазы ииз апациент. Иара акоронавирустә инфекциеи ҩганктәи аполисегментартә гәыҵәкреи иманы ахәышәтәырҭа дҭашәеит жьҭаара 19 рзы. Иақәнагаз атерапиа шызмҩаԥыргозгьы, идунеи иԥсахит игәеисра аԥсыҽхара иахҟьаны абҵара 28 рзы, ашьыжь.
Иԥсҭазаара далҵит 74 шықәса ирҭагылаз даҽа пациентк. Иара ахәышәтәырҭа дҭашәеит жьҭаара 26 рзы акоронавирус ицәа иаланы. Изымҩаԥыргоз атерапиа иахьмырԥшкәа, апациент иԥсҭазаара далҵит абҵара 27 рзы.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 67-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә 56-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 14-ҩык, ибжьаратәуп - 7-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит 34-ҩык апациентцәа, аӡәы иҭагылазаашьа уадаҩуп.
Аҟәатәи амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 45-ҩык апациентцәа. 43-ҩык рҭагылазаашьа бжьаратәуп ҳәа иԥхьаӡоуп, ҩыџьа рҭагылазаашьа бааԥсуп.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 5883-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә ргәы бзиахеит 3678-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 81-ҩык.
Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара ҿкы рымкырц азы иахәҭоу аԥҟарақәа зегьы ирықәныҟәаларц.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>