Мызкы ҵуеит Самсон Ҷанба ихьӡ зху, жәлар рартист Нодар Ҷанба дызхагыло аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аусура аанкылоижьҭеи. Атеатр аҿы ҳазҭо ашықәс жәабран 23 рзы гәыԥҩык артистцәеи, иара убас егьырҭ атеатр аусуҩцәеи аиҳабыра рахь ашәҟәы ҩны адырра ҟарҵеит русура шааныркыло азы. Дара рышәҟәаҿы агәынамӡара аадырԥшит атеатр адиректор хада иахь, аҳәаргьы ҟарҵеит "дрыԥсахырц, аусуҩцəа рзин еилеигоит" ҳəа азгəаҭаны.
Атеатртə акциа иалахəуп 50-ҩык инарзынаҧшуа атеатр аусуҩцəа, урҭ рахьтə 28-ҩык актиорцәоуп. Зынӡа атеатр аҿы 46-ҩык актиорцəа аус руазар, иаҳҳəар ҳалшоит аиҳараҩык акциа иалахəуп ҳəа, 18-ҩык атеатр иахыҧхьаӡало егьырҭ актиорцəа ари иадгылом.
Аиҳараҩык акциа мҩаԥыргонаҵы, атеатр арежиссиор Валери Ақаҩба идгылаҩцәагьы рыспектакльқәа аанкылоуп, маестро ихаҭа ҽыхәшәтәра ҳәа Москваҟа дахьцаз азы. Ажәакала, атеатр гылоуп, аха аус ауам мызкы аахыс. Ари аҩыза ахҭыс ҟамлацызт, атеатр аҩныҵҟа аҭыӡшәақәа аамҭа-аамҭала ишхәыҵҟьозгьы.
Иара убас, иааҳалааҩит акциа ҟазҵоз иреиуоу адиректор ижәлантәқәеи атеатр аԥхьа напышьашәалатәи аидыслара мҩаԥыргеит ҳәа. Ари аҩызагьы атеатр аҭоурых ианымлацызт, ҳара ҳҿы иҟамло акгьы ыҟам акәымзар. Уажәы ирыулакгьы акомиссиа алахәылацәа алкаақәа ҟарҵеит атеатр аусуразы. Еиҭагьежьтәуп уаанӡа атеатр иамаз аԥҟаԥҵәа ашҟа рҳәеит. Аҳәара уадаҩуп, иун 8 2018 шықәсазы, Ҷанба директорс данарҭоз, аиҳабыра иааинырсланы атеатр зықәныҟәоз аԥҟарақәа зырыԥсахыз?! Иаарҭаххан ирыԥсахит, амала иазымхәыцит уи ауадаҩрақәа цәырнагар шауаз.
Атеатр аԥҟаԥҵәа ҿыц излаҳәоз ала, амчра зегьы адиректор хада иахь ииасит, иаԥыхын актиорцәеи арежиссиорцәеи рыла еиҿкааз асахьаркыратә еилазаара, уи аҭыԥан иаԥҵан ауаажәларра рхаҭарнакцәа злахәыз. Иаԥыхын иара убас, атеатр асахьаркыратә напхгаҩы ҳәа наџьнатә аахыс атеатраҿ иҟаз аусуратә ҭыԥ.
Сара сызхаану аамҭақәа рзы, асахьаркыратә еилазаареи асахьаркыратә напхгаҩи ирыӡбуаз рацәан, дара ракəын имҩақәызҵоз атеатр арепертуар. Адиректор иакәзар, анхамҩатә, административтә усқәа инапы ианын. Абарҭ зегь иааинырсланы ирыԥсахит Аԥсны аиҳабыра жәмзы раԥхьа еиӷьыз ҟарҵоит ргәахәны, аколлектив рлымҳа иҭамырскәа. Уажәы, амаланыҟәа ҿыц еибызҭо реиԥш, иааилацәажәан анкьатәи аԥҟарақәа рахь ииаргарц рыӡбеит.
Ибзианы исгәалашәоит Нугзар Логәуа акультура аминистрс даныҟаз, уажәтәиқәа иаԥырхыз атеатр аԥҟаԥҵәа аус анадиулоз аконусльтациақәа шымҩаԥигоз. Убасҟан иӡбын, адиректори асахьаркыратә напхгаҩы русура еивыгазарц. Уи аамҭазы аҩ-ҭыԥк инапаҿы иҟан Валери Ақаҩба. Аԥҟаԥҵәа еиқәыршәан, аха 2014 шықәсанӡа азакәан еилаганы аҩ-ҭыԥк ааникылон Ақаҩба. Азакәанқәа аус ахьырымуа атәылаҿы абас иҟалалоит. Ари ақьаф ус аҵыхәа ԥҵәеит 2014 шықәсазы Валери Бганба атәыла ахада инапынҵақәа анынеигӡоз аамҭазы. Усҟан адиректорра аҟынтә ихы дақәиҭтәын Ақаҩба асахьаркыратә напхгара изааныжьны. Ҩ-ҭыԥк ирышьцылаз иус цәгьоуп. Ақаҩба уи ашьҭахь иҳаидеи ыҟамкәа дааҟалеит, атеатр афинанстә ресурқәа рахь инапы мнеиуа ианыҟала аусура уамак агәазыҳәара имоузшәа, Урыстәыла аҳҭны қалақь Москва иҽеиҭо далагеит, аамҭа-аамҭала атеарахьгьы авизиттә ҟазшьа змаз анкыдгылара шьҭыхны.
2014 шықәса Ахылаԥшратә палата иҟанаҵаз агәаҭарақәа рышьҭахь, иҟаҵан алкаа "атеатраҿ миллионк аԥара шықәсык иалагӡаны ишакәым иныхын" ҳәа. Аха, уи азы авба аӡәгьы иимҭеит уаанӡатәи адиректор Ақаҩба.
Акырынтә исыҩхьан, атеатр администрациаҿы аилагарақәа шыҟаз, хәба-фба штат еидкыланы аулафахәы зауаз шыҟаз. Аха, уаҳа умԥсит, уаанӡатәи амчрагьы рлымҳа рыџьгәон, уажәтәиқәагьы ибжьаӡыз амиллионгьы иашьҭамлеит. Уимоу Ақаҩба хыхь днаганы аԥсар ҳамҭас ирҭеит "қәҿиралатәи" иусуразы. Жәлар рартист аԥҟарақәа еилоугеит ҳәа ӡәыр дахьирхәхьома Аԥсны?! Ухархьуаҩызар мааҭк уахырҟьаны улҭаҳәахха уҭаркыргьы ауеит аха.
2014 шықәсазы атеатр директорс даҭан Адгәыр Џьениа. Уи дыҟанаҵы ԥшьышықәса инарылагӡаны атеатр аҿы ицон арежиссиорцәа Мадина Аргәынԥҳаи, Алхас Шамбеи русумҭақәа, атеатр аус ауан, аҭааҩцәагьы шьҭнахуа иалагеит, аха арежиссиор Ақаҩба испектакльқәа цомызт, уи иалаз актиорцәагьы усурада аҩны итәан, ииашоуп "акартахь" аулафахәы рызнеиуан. Атеатртә бызшәала иаҳҳәозар арепертуарбжа ыҟан аҳәынҭқаратә театраҿ. Избан ас изыҟои ҳәа хыхьынтә уеизгьы уеизгьы аӡәгьы акгьы иҳәомызт. Иҟан уи аамҭазы даҽа хҭыскгьы, ԥшьышықәса инарзынаԥшуа аԥсуа театраҿ ихәмаруан Аҿар ртеатр еиқәшаҳаҭрада. Ус ишыҟаз, абарҭ аҵыхәтәаны еиқәысыбхьаӡаз вбас иҭаны Џьениа иусура дамхын, уи иҭыԥан уажә идырбгаз аԥҟаԥҵәа ҿыц чаԥаны Нодар Ҷанба директор хадас даҭан.
Сара сгәанала адиректор ҿыц Ҷанба ииашаны иқәиргылеит Аҿар ртеатри аԥсуа театри реизыҟазаашьа мҩақəызҵоз аиқәшаҳаҭра ашьақәыргылара. Амитингқәа арҿиазаргьы, атеатр иажәлазаргьы, аиҳабыра ирыӡбеит зинла аҩ-театрк реизыҟазаашьа.
Иахьа аҿар ртеатр иазыԥҵәо аамҭа иахымгакәа аус руеит ҳәоуеиқәшәарыла. Ҷанба данааи иара убас, иаартхеит актиор қәыԥш Гәдиса Ҭодуа нахгара зиҭо ахәыҷтәы студиа "Нарҭ", уи ашықәс ҿыц аламҭалаз иҳаднагалеит зеиӷьыҟам ахәыҷтәы спектакль.
Атеатр ахəаԥшҩцəа дырҩагьых иаҭаауан Мадина Аргәынԥҳа ҟазарыла иаԥылҵаз "Бернарда Альба лыҩны", "Аԥынҵатәыҩақәа" уҳәа реиԥш иҟаз аспектакльқәа рыхәаԥшразы, аха атеатр арепертаур аҿы иаҳбомызт Ҷанба данааи Ақаҩба еиҭашьақәиргылаз испектакльқәа "Махаз", "Шьапыла" уҳәа реиԥш анкьа арежиссиор инапы иҵиххьаз аусумҭақәа. Знык, ҩынтә урҭ аспектакльқәа аӡыргара ду рзуны ахәаԥшцәа идырбан, нас ақәыргылаҩ игәамбзиара иахҟьаны дырҩагьых Москваҟа дцеит рҳəан, испектакльқәа атеатр ашәындыҟәра иааҭалеит. Арепертуар иазынхеит Аргәын лусумҭақәа, иара убас "Аԥсуа поезиа ашедеврқәа" захьӡу ҩынтә атеатр иҳаднагалаз апроект. Дырҩагьых арепертуарбжа. Ари иахьӡуп атеатр иазыԥҵәоу афункциақәа нанагӡаӡом. Адраматә театр иамоуп ахатә ҷыдарақәа, апоезиа ахәылԥазқәеи, ахәыҷтәы студиеи уи аус хада инаваргылан асцена маҷ аҿы иҟанаҵаша усуп, егьырахь иааиԥмырҟьаӡакәа аус ауазароуп атеатр, икыдзароуп ҩымз хымыз ирыҵаркуа арепертуар, иаду арҿиаратә план нанагӡозароуп, иара убас атеатр аԥарагьы арҳауазароуп ажәлар ирыднагало аҟазарала. Арежиссиор - ақәыргылаҩ атеатр аҿы аамҭала дыҟамзаргьы, аспектакльқәа раанкылара зинеилагароуп.
Ҿырԥштәыс иааҳгозар РУСДРАМ аҿы атеатр аҩныҵҟа арежиссиор ҳәа далкааны аӡәгьы дыҟаӡам, уаҟа иаарыԥхьоит Урыстәылатәи арежиссиорцәа, ианықәдыргылак аус зуз аҟаза иԥсадгьыл ахь дгьежьуеит, аспектакль ахаҭа арепертуар иалоуп, ахәаԥшцәа иддырбоит. Аха, аԥсуа театраҿ ицәырҵит абас еиԥш ауаҩы иџьеишьаша атрадициа, арежиссиор Ақаҩба даныҟам испектакльқәа цаӡом, актиорцәагы аҩны итәоуп. Аус руеит Москваҟа имцаз арежиссиорцәа. Иахьа атеатраҿ ицәырҵыз апроблема хацзыркыз агәыԥ мызкы аахыс аус руӡом, егьырҭ усгьы Москва иҟоу ррежиссиор изыԥшуп.
Сгәанала иахьатәи атеатр анапхгаҩы илымшаӡеит абри аҭагылазаашьа аиааира. Адиректор иҳәаақәиҵалароуп иааиԥмырҟьаӡакәа атеатр аусура. Иҟалап, Москва иҟоу иҿагылара иусураҿы иԥырхагахар алшоит ҳәа иԥхьаӡазар? Москва иҟоу араҟа адгылаҩцәа маҷҩымкәа имоуп, апоет ҟаимаҭ Кьыршьал Чачхалиа ишиҳәаз еиԥш "Бадӷа имоуп абӷа". Сара садгылаӡом атеатр аҩныҵҟа акциақәа рыҟаҵара, зегь реиҳа исзааигәо саҳәшьа дшалоугьы, ас иҟоу апроблема атеатр аҩныҵҟа еицәажәарыла иуӡблароуп. Мызкы иназынаԥшуа еилатәаз акомиссиа ишысҳәахьо еиԥш иаӡбит- аамҭак аԥхьа "зыԥсҭазаара иалырхыз" аԥҟаԥҵәа азыгьежьра. Уи адагьы, иахьазы сахьаркыратә напхгаҩыс иарҭара дрыздыруам, Москва иҟоугьы шьҭа атеатр дахәом хәа ирыԥхьаӡозар акәхап, убри аҟынтә, уи аҭыԥ ҭацәны иаанрыжьт ԥхнынӡа. Аԥхын алхрақәа ршоура халар, атеатр азхәыцхагьы роушам.
Сгәанала, ибзиан еицлабра ҳасабла атеатр асахьаркыратә напхгаҩы дазырыԥшаар. Агәаҳәара змоу дыҟазар, ипрограмма иманы Акультура аминистрреи аколлективи ирыдигалар, иргәаԥхар алшара ирҭо аусуразы. Ари анысыҩуа макьаназы атеатр аус ауӡом, аҳәара уадаҩуп аколлектив аҩныҵҟа аҭышәынтәалара ҟалоу иҟамлоу. Акыр шықәса ԥҟарада аус зуа аусҳәарҭаҿы аҭыӡшәа аиқәртәара мариа усым. Иахьа аконкуренциа ззырҳәо маҷым атеатртә культураҿы, РУСДРАМ арепертуар адырды еиԥш игьежьуеит, Аҿар ртеатр ахәаԥшцәа аҭаауеит, аԥсуа театр акәзар, аӷьалԥалбжьы ҩныҩуеит. Сҩызцәа, шәтеатр иаҭааларц шәҭахызар, иааиԥмырҟьаӡакәа аус шәулароуп, шәара шәусура ахә ахишәаауеит ашәахтәшәаҩы, ари хатә театрӡам. Иҟаӡам уи аҩыза азин, ианышәҭахыу асценахь шәцәырҵуа, ианышәҭаху Москваҟа шәцо, агәынамӡара аншәымо акциақәа ҟашәҵо.
Аҳәынҭқарратә усҳәарҭаҿы аиҳабы дазҭо аиҳабыра роуп, иаҳҭахы иаҳҭахым, убри аҟынтә, еснагь уара ишугәаԥо иҟамларгьы ауеит аҭагылазаашьа, акы заҵәык аиҳабы иганахьала азин еилагара ыҟазар, дарбанызаалак илшоит аӡбарҭахь арзаҳал алеиҵар. Акциа ҟазҵо рышәҟәаҿы излазгәарҭаз ала, адиректор Ҷанба аҳасабеилыргаҩы "ԥшьыџьара аус буеит" ҳәа лусура дамихит. Иахьа ауаа аусурҭа ҭыԥ аԥшаара анырцәыуадаҩу аиашазы, ԥшь-улафахәык аӡәы ианиго иашаӡам, аха аҳасабеилыргаҩы дшычмазҩу, ма изаамҭанытәу аԥсшьарахь дыҟазар ламхра ҟалаӡом. Уи азгьы иҟоуп аусӡбарҭа. Абри аамҭазы, ԥшьыџьара аусура азин шыҟам азы азҵаара шьҭызхыз жәлар рартист Нодар Ҷанба идырыр бзиан, атеатр адиректорра инаваргыланы Аҳәынҭқарратә капелла адиректор иҭыԥ аанкыларазы иаргьы азин шимам.
Адиректор дазҭоз аиҳабыра, иаадыртыр бзиан Аԥсны аминистрцәа реилазааразы азакәан, уаҟа иануп "аҳәынҭқаррратә усзуҩ азин шимам, ҩ-напхагартә ҭыԥк раанкылара". Уи хьаас имкыкәа, аӡәы ҩыџьара директорс дҟазҵо амчра, азакәан акашәа ирбом ауп иаанаго. Азакәан акашәа ирбаӡом азоуп, атеатр аҩныҵҟа абырсҟак администартивтә хынҭаҩынҭара зыҟоу аибашьра ааилгазар.
Аԥсуа театр арҿиаратә еилазаара ҳалацәажәозар, рывараҿы аус зуа атеатрқәа раҵкьыс еиӷьымзар еицәам, аха атеатр ареитинг ланарҟәуеит нҵәара зқәым аҭыӡшәа.
Атеатр акциа ашыкьымҭазы, аԥсуа атеатр анапхагара иҷыдоу апресс-конференциа мҩаԥганы иҳаларҳәеит Уилиам Шекспир итрагедиа "Ромеиеи Џьульеттеи" ақәыргылара ргәы ишҭоу. Ари "аманевр" иаанагоит "аусқәа бзиоуп, аус ҳуеит", аха атеатр аҩныҵҟа анхынҭаҩынҭароу Шекспир дызмыхәо усуп. Зны иҟаҵатәуп аусуратә ҭагылазаашьа, азинтә еизыҟазаашьа, нас ашедеврқәа адунеи иазызшаз Шекспир уизхьаԥшыргьы ауеит. "Зыжә хьаанӡа, зҳәыс аҭра ҟазҵаз" шырҳәо еиԥш, иҟамлац аспектакль ас заа аӡыргара атеатр аус азыруам.
R.S. Атеатраҿ имҩаԥысуа акциа иахҟьаны еиԥҟьеит апоет Таиф Аџьба 80 шықәса ихыҵра аҳаҭыраз уи имшынҵала Мадина Аргәынԥҳа лнапы злакыз аспектакль. Таиф уамак бзиа ибомызт ахӡыргара, аиубилеиқәа рымҩаԥгара, уи акәхап арҭ ахҭысқәа зеиқәшәазгьы. Ус акәзаргьы, уи амшынҵа, аибашьра аҭоурых зныԥшуа апоет ила иабаз ҭоурыхуп. Сгәыӷуеит аҭынчра ҟалар, аспектакль аԥсҭазаара аиуп ҳәа. Уи хабарда ибжьаӡыз апоет иакәӡам изҭахыу, ҳара ҳнысымҩа ҳдыдырц азы ихәарҭоуп. Ԥшӡала иаҳзырша! - Таиф ишиҳәаз еиԥш.
Аредакциеи автори ргәаанагарақәа еиқәымшәозар алшоит.
Ԥхны мшын, жәлар рфорум "Аидгылара" аҿы хынҭаҩынҭаран. Амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара аншыкьуаз аамҭан. Ахҭысқәа ахьымҩаԥысуаз иахьа Д. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт ахыбраҿы акәын, усҟан уаҟа Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ыҟан. Иахьа апатриотизм мариахеит, баҩык алам амчраҿ иҟоу акритика рзура, уимоу ухы иааҭашәо уҳәаргьы ауеит.
Сызлацәажәо ахҭысқәа раамҭазы, Асовет еидгыла асистема аҿагылара гәаӷьыуацәан, Аԥсны Қырҭтәыла иамхәаҽуа аҟаҵара иазықәԥоз рыԥсҭазаара ашәарҭара иҭагылан. Абри зегь зхысҳәаауа, усҟантәи асистема аҿагылара иззымгәаӷьуазгьы ыҟан, иахьа ипатриот дуцәоушәа ицәажәо ԥыҭҩыкгьы налаҵаны.
1989 шықәсазы лаҵарамза анҵәамҭазы, хықәкыла иаҳҳәозар амза 25 рзы, Москва аусура иалагеит СССР Жәлар рдепутатцәа Актәи реизара ду. Ҳара ҳдепутатцәагьы уахь ицаны иҟан. Усҟан Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ахыбра иаҭаауаз рацәаҩын Москвантәи ажәабжьқәа реилкааразы. Усҟан уажәеиԥш аимадарақәа абаҟаз, ианаауҭаху иззуҭаху аҭел уизасуагьы иҟамызт, аха "Аидгылара" ахадацәа ироуан аинформациа. Иҿыцу жәабжьк аныҟаз ахыбра азал ду аҿы ауаа ирыларҳәон. Убарҭ амшқәа рзы иааҳалаҩҩит аизараҿы ҳара ҳдепутатцәа иреиуоу аӡәы ажәа ирҭараны иҟоуп ҳәа.
Ишысгәалашәо ала, уи апартиатә еизара ду ишиашоу ицоз аефир ала иаҳдырбон. Аидгылараа рхыбраҿы иҟаз ателевизорқәа ирыдӷьазкыланы иԥшын ҳауаажәлар рхаҭарнакцәа, аха ҳара ҳтәқәа аӡәгьы атрибунахь дымнеицызт. Ажәа рырҭомашь, ишԥаҟалари анаџьалбеит ҳәа иӷьаҵәыӷьаҵәуан зыԥсадгьыл алахьынҵа иазгәаҟуаз зегьы.
Усҟан сара исхыҵуан 26 шықәса, егьырҭ сықәлацәа ԥыҭҩык реиԥш, абарҭ азҵаарақәа ахьырыӡбоз исхызгон сусура иахаршәаланы исымаз аамҭа. Сгәы иалоуп амшынҵа ахьныҟәсымгоз, избанзар аамҭа иаԥсаҟьо агәалашәарақәа рацәоуп.
Рашәара 2, 1989 шықәса рзы ҳажәлар ԥшын ҳдепутатцәа руаӡәы аизараҿы ажәа ирҭандаз ҳәа. Ҳаԥшын, ҳаԥшын, аха ҳа ҳтәы дцәырымҵыцызт. Иахьа дысгәалашәом дарбану, аха сҩызцәа руаӡәи сареи ҳанкараха, "Акоп икаҳуажәырҭа" ҳәа иахьашьҭаз ҳцаны каҳуак ҳжәып ҳгәахәын, ақалақь агәахьы ҳҿынаҳхеит. Ҳҭыԥ аҿы ҳнаӡарц акгьы ҳагмызт, иахьа аресторан "Санремо" ахьыҟоу унаӡаанӡа, "акомиссионтә дәқьан" ҳәа изышьҭаз ҳаваланы ҳашнеиуаз, иаҳдыруаз, уа иҵагылаз аԥсуа ԥхәыс лыбжьы ҳақәлыргеит. Зыӡбахә сымоу адәқьан аҿы ателевизор хәыҷы рыман. "Шәааи, шәааи, Арӡынба дықәгылоит", - лҳәеит лара. Убасҟан аекран аҿы избаз, уаанӡагьы издыруаз, аха уи аҽны хьшьыцбаҵас атрибуна аҟнытә Владислав Арӡынба иқәгылара еиԥш сгәы шьҭызххьо даҽа хҭыск сыԥсҭазаараҿы иҟамлацзар ҟалап.
Усҟан иара иқәгылара жәҩангәашәԥхьараны иааҳзыҟалеит, жәаха минуҭ ирҭагӡаны ҳмилаҭ зҭагылаз агеноцидтә политика иазкыз ажәахә.
Владислав Арӡынба игәалашәарақәа рҿы иҳәоит уи иқәгылара алыршара шымариамыз, ацентртә партиатә мчы ақырҭуа политика иаднацәылон азы: "Сара сааҟәымҵӡакәа ажәа сырҭарц сазықәԥон. Апартиатә иерархиа иаарылшоз зегь ҟарҵон ус иҟамларц азы. Ганкахьала ҳажәлар аҳәара ҟарҵон ҳара иаҳхаҭарнаку дықәдыргыларц, иҳауан еиуеиԥшымыз ателеграммақәа, даҽа ганкахьала, апартиатә напхгара Қырҭтәыла аинтересқәа ирызхәыцуа, сара ажәа сыҭара иацәшәон". Уи аҽны дықәдмыргылар, апротест ҟаҵаны аизара аанижьырц игәы иҭаны дыштәаз ауп ҳара ҳдепутат ажәа ширҭазгьы.
Аполитик дцәажәон жәаха минуҭ маҷк инацны, аха иахьатәи зажәа зроууа аполитикцәа дрыҿҳарԥшуазар, убри аминуҭқәа ирҭагӡаны ҳара ҳҿахәеиԥш, СССР иаланхоз амилаҭ маҷқәа рызҵаатәгьы шьҭихит. Аԥсны аразҟы далацәажәо, адепутат иажәахә аҿы иалкааны иазгәеиҭеит ақырҭуа екстремисттә политика иахҟьаны, риашашьа змам ахҭысқәа ҟалар шалшо. "Аекстремисттә мчқәа ахҭыс хадақәа Аԥсныҟа ииаргеит, ҳара ҳгәы ишаанаго ала, ауаа реидырсларазы, нас ахара ҳара ҳажәлар ирыдырҵарц азы. Ахара ҳара ҳадҵаразы уадаҩрак ыҟам, избанзар аинформациатә хархәагатә пропаганда ганкы иадцәыланы аус ауеит, убри аамҭазы аԥсуа жәлар рҿахәы аҳәарҭа рымам", - иҳәон Владислав Арӡынба уажәы-уажәы исааҭ дахәаԥшуа, ирҭаз аамҭа иҽҭагӡаны ҳажәлар рҿахәы наигӡарц азы.
Аҭоурыхҭҵааҩ Аслан Аҩӡба "Аибашьра-политикатә проблемақәа" ирызку ишәҟәаҿы иалкааны ари аҭоурых дахьалацәажәо иазгәеиҭоит аԥсуа политик Арӡынба иқәгылара ақырҭқәа адабла шыднарсыз. Ҿырԥштәысгьы иааигоит ақырҭуа шәҟәыҩҩцәа Р. Миминошвили, Г. Панџьекиӡе "аԥсуа екстремистцәа Қырҭтәыла аганахь ижәылеит, Қырҭтәылазы еиҳа иуадаҩыз аамҭазы" ҳәа усҟан ишырҩуаз.
Ииашаҵәҟьаны, Арӡынба иҩыза уи аизараҿы ицәырҵра ҳаӷацәа ршьара иқәнарҟьеит, аха ари аҩыза ақәгылара усҟан ҳара ҳажәлар ргәы шьҭнахит, адунеи зегь ҳара иаҳтәушәа ҳааҟалеит. Абри ақәгылара анаҩсанҵәҟьа Владислав Арӡынба аԥсуа жәлар дырфырхаҵа хаданы, дырҿахәҳәаганы дааҟалеит, уи аԥхьагьы бзиа ирбахьаз шиакәызгьы.
Иамааз ҷыдарас СССР Жәлар рдепутатцәа Актәи реизараҿы ажәа зҳәаз Владислав Арӡынба иқәгылара? Сгәанала, адепутат Арӡынба иажәа араӡара, аҭоурых агәыларԥшра, ԥықәсларада иажәахә анагӡара, шықәсы рацәала ҳажәлар рхаҭарнакцәа ззықәԥоз азҵаатәы ӷьеҩла атрибуна хадаҟынтә ацәыргара, насгьы даҽак иаламҩашьоз агәаӷьра ду зныԥшуаз ихьшьыцба ҭеиҭԥш уҳәа, шәышықәса рахь знык иуԥыло аҿахәҳәаҩы диины даақәгылеит рашәара 2, 1989 шықәса рзы ҳара ҳажәлар рҿаԥхьа. Абарҭ аҷыдарақәа зегьы аӡәы ихаҿраҿы еизганы иҟан азоуп Арӡынба дыԥхьагыланы дҟазҵазгьы ҳара ҳхьыԥшымра азықәԥараҿы.
Аполититолог Андраник Миграниан Арӡынба изы абас иҳәеит: "Арӡынба имҽхак акыр иҭбаан, Арӡынба Аԥсны аҵкыс деиҳан", - адунеитә политикцәа дрыҵамхо дшыҟаз аарԥшуа.
Исыздыруам заҟантә сеиҭахәаԥшхьоу еицырдыруа Арӡынба иқәгылара, аха убасҟан еиԥш, иахьагьы урҭ ахҭысқәа анымҩаԥысуа иахьакәушәа сааҟалоит, убасҟан еиԥш иахьагьы агәадура сызцәырҵуеит.
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар алшоит.
Аԥсны, аԥсуа дгьыл, аԥсуа жәлар ахааназгьы ибеиан. Ибеиан ҳәарада ԥсабарала, гала, шьхала… Аха зегь раасҭа ибеиан уаала, доуҳала, ҟәыӷарыла. Жәытә-натә аахыс ара аҳаҭыр дуун ауаҩра, аԥсуа икодекс хада - аламыс. Азқьышықәсақәа, ашәышықәсақәа ирылыхәхәа иаауа ажәабжьқәа, ашәақәа, алегендақәа реиҳарак зыхҳәааугьы абри ауп. Аха аҩыра ахьҳамамыз азгьы заҟа ирацәаҩузеишь аҭоурых аӡыблара зыхьӡқәа ҳцәагаз. Егьаҩ ҿырԥшыганы ҳадгьыл иқәын…
Аԥсны аҭоурых ҿыц аҿы зыжәлар рхьаа зхьаау, ирыдгылоу, ирывагылоу рыхьыӡқәа ԥхьаҟатәи аҭоурыхқәа, абиԥарақәа ирзынхоит. Уи насыԥуп зқьышықәса рышьҭахь аԥсуадгьыл иқәынхо аԥсуа изы. Иаашьҭыхны дрыԥхьалап аҩырақәа, дрыхәаԥшлап аҭыхымҭақәа – иеиҵеиааӡалап ихшара иахьатәи ҳауаажәлар рхаҭарнакцәа рҿырԥшала. Ирызҳалап аԥсуаа аԥсуадгьыл аҿы. Еизҳазыӷьалап. Уи ус шакәхо агәра згарц сҭахуп… Мап, агәра згоит! Анцәа ду иџьшьаны ус акәхоит!
Сергеи Багаԥшь... Уи ижәла, ишьҭра аханатә аахыс ахьӡ-аԥша змаз ауаа рылиаауан. Унеишь-уааишь ҳәа рарҳәон адунеи амаа зкыз. Иахьынхацәаз ԥырхагак рнамҭацызт, избанзар акы - анхаҩы Аԥсны еснагь аҳаҭыр ду даԥсан, ҩбагьы – ахшыҩи адырреи ирыҵадырӡуан акыр ихыҭхәыцыз асоциалтә еиҟарамрақәа.
Ибзианы исгәалашәоит ХХ ашәышықәса 80-тәи ашықәсқәа. Ахааназ аӡәы зхы дықәызмыртәацыз аԥсуаа аамҭа-аамҭала усҟантәи аамҭа ирзаанагоз ауадаҩрақәа ирҿагылон, рҟәаҟәа иқәтәарц зҭахызгьы нхьыдыҩруан.
Ибзианы исгәалашәоит 1989-тәи ашықәс. Мҽышан. Аԥсны ахы-аҵыхәа иалаҩит аԥсуааи ақырҭқәеи еиҿагылт ҳәа. Ари аҭагылазаашьахь мышкызны ишкылнагоз зегьы ирдыруан, ирбон, аха еивысырҭак шԥаҟамлари ҳәа игәыӷуан.
Аԥсныҟа амҩа иқәлеит 30 нызқьҩык рҟынӡа зхыԥхьаӡара наӡоз ақырҭцәа, аратәи ақырҭцәа ирыдгыларц, еснагь ргәы иҵхоз нарыгӡарц. Еихышәшәа-еиԥышәшәа Аалӡга аӡиас ахықәаҿ еизеит ашәарыцага шәақьқәа ирыҵагылаз аԥсуаа.
Абри аҭагылазаашьаҿы араион аиҳабы иаҳасаб ала, апатриот иаша ишиаҭәаз еиԥш, Сергеи Уасил-иԥа хьаҳәхьачарак ҟамҵакәа ижәлар рыхьчара дгылеит. Усҟантәи аамҭазы уи аҩыза ихымҩаԥгашьа иара изы даара ишәарҭахар алшон. Аха усеиԥш акгьы дазымхәыцӡакәа ақырҭуа шовинизм аҿагылараҿы напхгара ҟаиҵеит. Ари аҭагылазаашьа ахаҵара аарԥшра аҭахын. Уи иара илиршеит. Сергеи Уасил-иԥа иусурҭаҭыԥ, ипартиатә лахәылара рцәыӡра адагьы иԥсҭазаара ахаҭагьы ицәыӡыр алшон… Аха уи иазхәыцтәны имшьеит усҟан азы. Ҳәарада, 1989 шықәсазтәи ахҭысқәа рышьҭахь Сергеи Багаԥшь иусура дамхын.
Ари иԥсҭазаараҟны дзықәшәақәаз рахьтә хҭыс заҵәык ауп, аха инеидкыланы дзакәыз аанарԥшуеит.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан иара дыззырхаз аус аҿы иԥышәа ахархәара аҭаны ашьаарҵәыра илагылаз ижәлар дрыцхраауан. Иҳәатәуп зны-зынла абџьар акра аасҭагьы ла иамбоз аусқәа ирылшоз анеиҳахоз. Иҳәатәуп урҭ аусқәагьы афырхаҵараҵәҟьа шырҭаххалоз.
Сергеи Багаԥшь иԥсҭазаара зегьы иԥсадгьыл амаҵ азура иазкын. Атәыла аԥыза-министрс даныҟаз аума, ахадас даныҟаз аума – иара изы зегьы ирыцкыз Аԥсны аизҳазыӷьара акәын.
Дыҟамзар ҟалап аԥсыуак, иажәа ҟәанда змаҳацыз. "Мои золотые" – абар иара зегь раасҭа бзиа ибаны ииҳәоз. Ари баша цәажәарамызт.
Дыздыруаз, дызгәалашәо зегьы ражәа аҟәандара алыжжуеит иӡбахә анырҳәо. Ари еиҳау иҟоузеи аԥсҭазаараҿы! Ажәлар шамахамзар ус баша рыбзиабара узаахәаӡом, иуоуӡом.
Ихьаауп, даара ихьаауп ҳаԥсуадгьыл иреиӷьӡақәоу ахьацәыӡуа. Заҟа иаҳҭахузеи урҭ иахьа?! Заҟа ҳгәы ҟанаҵарыз Сергеи Багаԥшь иччаԥшь. Заҟа гха ҳрыхдырԥарыз иажәа ҟәышқәа. Заҟантәгьы игәымшәара, ихаҵара ҳаззымиааиқәаз ҳариааиртә еиԥш рылдыршарыз. Заҟантә… Заҟантә…
Изыбымбылыз Џьгьардатәи адгьыл.
Ирҳәоит ауаҩытәыҩса дыззыҳәо зегь адунеитә ҵакыра иазцаны адгьыл ахь ихынҳәуеит ҳәа. Ҳиҳәап нас Анцәа ду ҳтәыла ахааназ иагымхаларц Сергеи Багаԥшь иеиԥш зеиԥшу аԥацәа…
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, рашәара 5 - Sputnik. Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа атәыла анаплакыҩцәеи амчратә усбарҭақәа рхаҭарнакцәеи рԥылараан адырра ҟаиҵеит Аԥсны ауаа мҵазырсуаз ацәгьоуцәа шасыс иргаз роужьразы иааидкыланы миллиард мааҭ инареиҳаны ишазыҳәоз, абри атәы аанацҳауеит ахада ипресс-маҵзура.
Аиԥылараан Бжьаниа иҳәеит ауаажәлари аҳәынҭқарреи ацәгьоурақәа рацәыхьчаразы уаанӡа иаҳамбацыз ашьаҿақәа рынагӡаразы аамҭа шааиз.
"Ацәгьоурақәа уаҩы ишимбац ирызҳаит, ари апроблема аӡбаразы ҳамчқәа зегь еидаҳҵароуп. Абри аус аҟны даара ҳшәықәгәыӷуеит", - иҳәеит Аслан Бжьаниа, анаплакыҩцәа рахь ихы нарханы.
Убри аан ахада иазгәеиҭеит атәыла аиҳабыра ибзианы ишеилнакаауа абизнес ала мацара апроблемақәа зегьы рыӡбара шалымшо.
Бжьаниа иҳәеит зегьы раԥхьа игылоу азакәанқәа рықәныҟәареи ауааԥсыра ршәарҭадара алыршареи шракәу.
"Аҳәынҭқарра, раԥхьаӡа иргыланы, уи азин ауп", - иҳәеит ахада.
Атәыла ахада дырзааҭгылеит абизнесгьы злахәхар алшо игәҭакқәак ҳәа аанацҳауеит апресс-маҵзура.
Бжьаниа иара убасгьы ауааԥсыра рымҵарсрақәа рзы иҟоу астатистика азеиԥш хыԥхьаӡарақәа ааигеит.
"Ҷыдала иаагозар, азинхьчаратә усбарҭақәа иҟарҵаз аинформациала, имҵадырсыз Аԥсны Аҳәынҭқарра атәылауаа 53-ҩык роушьҭразы ацәгьоуцәа ззыҳәаз аԥара иартәоит миллиард мааҭк инацны, урҭ рахьтә иршәаз 200 миллион мааҭ инареиҳауп", - ҳәа иарбоу ахада исаит аҟны иӡыргоу адырраҭараҟны.
Атәыла ахада иара убасгьы анаплакыҩцәа ҭабуп ҳәа реиҳәеит апандемиа аамҭазы Аԥсны атәылауаа ирзыҟарҵаз ацхырааразы.
"Ҳара зегьы ҳзы, ҷыдала сара схаҭа сызгьы, даара игәышьҭыхгахеит шәара шәаӡәыкны ҳзеиԥш проблема шәахьахаҵгылаз. Акоронавирус азҵаара даара иуадаҩуп, хымԥада, уи ахҟьаԥҟьақәа анырра бааԥс ҟарымҵар алшом. Аха, Анцәа имч ала, ҳара ари аҭагылазаашьа алҵшьа ҳақәшәоит", - иҳәеит Бжьаниа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит: