Сусанна Ҭаниаԥҳа, Sputnik
Адунеи аҿы иҟоу амилаҭқәа аказы ҳнарыҵамхо аԥсуаа ҳхатәы хныҟәгашьа, ачеиџьыка ҳамоуп. Зыхьӡ хара инеиҩхьоу аԥсуа чеиџьыка "еиҭымуп" аишәа зырԥшӡо арыжәтә ада. Ҳәара аҭахым, аԥсуа еишәа саси ԥшәымеи анадтәало ҵәыцак-ҵәыцак иадамхаргьы аҩы кәеи-кәеи аанкыланы "Анцәа улԥха ҳаҭ" рҳәоит.
Аԥсуа ихы идыруеижьҭеи аҩы ичеиџьыка, исасдкылара, ес-ҽнытәи иԥсҭазаара иахәҭакын. Аԥсуаа асас данырҭамызгьы, рыҩн усқәа ирылганы уаххьафаразы аҭаацәара анаатәалак, реиҳабы "Анцәа улԥха ҳамазааит" ҳәа даарықәныҳәаны ҵәыцак ижәуан. Асас дахь аҩнаҭа ашҟа данымҩахыҵуа, ма иаалырҟьаны цәгьак-бзиак уақәшәар, ус реиԥш иҟало аҭагылазаашьақәа рзы аҩнаҭаҿы арыжәтә ҟамлар шхьымӡӷ дууз дырны аԥшәма дызламкьысуаз арыжәтә хазы иԥхьаикуан. Аамҭа анааилак дарԥшӡаразы.
Ҳаамҭазы еилахарак уоуны аҩы узҭамҭәазар, аԥшаара уадаҩым, иааухәар алшоит аҩныҟаҵара еиԥшу азауад аҟны иҭрыжьуа - аҩы. Аха аџьбарареи аҽынкылареи аҩныҟаҵара иаҳа иахьаԥысуазы, аҭыԥантәи ауааԥсыра уи еиҳа иазҿлымҳауп. Азауад ҩқәа ахьаархәо еиҳараӡак аҳәаанырцә ауп.
Ашәышықәсқәа раԥхьа аԥсҭазаара армариара ианашьҭамыз, анхацәа ацәгьеи абзиеи раан рыҩнаҭа зырԥшӡаша аҩы рнапала ирааӡаз аӡахәа иаҿалаз ажь иалырхыр еиӷьыршьон.
Аӡахәа аԥсуаа ҳҟны иԥшьоу аҵлақәа ирхыԥхьаӡалоуп, ԥсыуа ззырҳәо рбаҳчақәа рҿы иазҳауан жәытәаахыс. Арыжәтә алхра адагьы хәшәык аҳасабала иахәаԥшуан.
Иахьазы иҟарҵоны иуԥылашам, аха Аԥсны лассы-лассы иаҭаауаз аҵарауаҩ Евгени Шиллинг ианҵамҭақәа руак аҿы ишаирбаз ала ажәытәаны аца хьаа ауаҩы данаргәаҟуаз, иҷыдоу аныҳәара изыҟарҵон. Уи амҩаԥгараан рхы иадырхәон аӡахәа амахәқәа ирылхны иҟаҵаз агьажь, уи хынтә ачымазаҩ ихы иакәрыхшон, нас инаган аҩцараҿы ирҵәахуан.
Аӡахәа еизҳазыхьахарц, аԥсуа нхаҩцәа нап адкыланы ианеиҭарҳауа аамҭоуп ааԥыни ҭагалани. Абарҭ ашықәс аамҭақәа рзы аӡахәа урҿиар алшоит иҵәырҟацаны (азгә. отводками), ма ихыҵәҵәаны адгьыл аҵаҵаралеи (азгә. чубуками). Аилыхразы иманшәалоу аамҭоуп ҳәа азырыԥхьаӡоит хәажәкырамза анҵәамҭеи мшаԥымза алагамҭеи, аӡы аӷрало иалагаанӡа. Аха ԥыҭҩык иазгәарҭоит аԥхарра заа иҟалар, жәабранмзазгьы еилухыр ауеит ҳәа.
Аӡахәа ишахәҭо иазҳарц, ажь бзианы иаҿаларц, уи иалҵраны иҟоу аҩы аԥшшәи агьамеи бзиахарц азы жәытәаахыс аӡахәа зыҟәнырҵоз аҵлақәа иреиуан ал, амжәа, ахәырма.
Аԥсуаа ҳҟны аӡахәеи, ажьи, аҩи рыҩаӡара ҳаракы зныԥшуа аҳәамҭақәагьы маҷӡам. Урҭ инарылукаауеит Абрыскьыл изку аҳәамҭеи Нарҭаа репоси.
Ажәытәӡатәи аамҭақәа идырҿиаз Абрыскьыл изку аҳәамҭа даҽазныкгьы ишьақәнарӷәӷәоит ҳадгьыл наџьнатә аӡахәа шанаалоз. Избанзар, Абрыскьыл ихаан аӡахәа бжьындаҳақәа убысҟак ирацәан иаҳәа ҭкәыцәаа ихиҵәон. Санаҵысуа схы ласырҟәыр, сызбо анцәа сеихырхәо џьыршьоит, насгьы аҽуаҩ-хаҵа дыҩны данцо, ихәда иаҿашәар ҟалоит ҳәа.
Нарҭаа репос ҳазхьаԥшуазар, уа еилыхха иубоит Нарҭаа аӡахәа иахӡыӡаауа ишырааӡоз атәы. Нарҭаа ирызку атекстқәа иуеилдыркаауеит Нарҭаа рбаҳча шырацәаз, аҩгьы меигӡарахда ишҭарҭәоз. Аҩыҟаҵара дазҟазан Нарҭ Хнышь. Ҩымаҭәас Нарҭаа иныҟәыргоз ҳаԥшьан (аԥсуаа иахьагьы аҳаԥшьада ихәарҭам, уа аҩы ҭарҭәоит ибжьымсырц, аҿынкылара бзиахарц). Нарҭаа рҳаԥшьақәа рацәан, аҩгьы рҭабзиахон. Урҭ ҩыда акрырфомызт. Рымацара ианыҟоугьы, акрыфаразы иантәалак, еиҳабы-еиҵабыла зегьы еибамныҳәакәа игылаӡомызт.
Изларҳәо ала Нарҭаа рҳаԥшьақәа ирыман рхатәы хьыӡқәа: Ҩаӡамакьат, Хьамхәа, Аҩаӡакьат, Агӡакьат уҳәа егьырҭгьы. Арҭ аҳаԥшьақәа зегьы иреиҳан Ҩаӡамакьат. Иара Нарҭаа рӡаагага ԥҳалқәа фышә акуан. Ҩаӡамакьат инахагыланы иқәыз ииҳәаз неигӡар акәын.
Аха Нарҭаа убас ҟазшьас ирыман еимабзиаханы ишааиуаз акәымкәа, утәы-стәы аарыбжьалон. Убас ҽнак аҳаԥшьа рзеимакырахеит. Аимак-аиҿак згәы кыднахыз Нарҭ Сасрыҟәа "ҳаимак зхароу уара уоуп, уҟамзар еимактә ҳауамызт" – иҳәан, Ҩаӡамакьат анышә иҩыҵхны ианиршә, ашьхақәа ирхыууаан Аԥсны агәаны икаҳаит. Ҩаӡамакьат ахьынкаҳаз иԥыххаа ицеит. Аҳаԥшьа агәаӷьқәа ҭан. Аҳаԥшьа анԥҽы, ажьгәаӷьқәа бӷьыжәаан Аԥсны иахьабалак иқәԥсеит. Агәаӷьқәа ахькаԥсаз аӡахәа рхылҵт. Урҭ ирҿалаз ажь Нарҭ рыжь ҳәа иашьҭан, уи иалҵуаз аҩы аиԥш ҩы ыҟамызт, аха Нарҭаа репос аҿы ишаҳәо ала уи ажәла ыӡт, ианыӡааит.
Ҳара иҳаздыруам Нарҭ рыжь ыҟаҵәҟьазу, мамзаргьы жәлар рфантазиа иацырҟьоу, аха ҳара иаҳтәу ажь жәлақәоуп ҳәа ҳауаажәлар иазгәарҭоит: Акаҷыҷ, Аҳардан, Амлахә, Ауасырхәа, Аҽыкажь уҳәа.
Ишаабоу еиԥш, ажь ааӡареи аҩыҟаҵареи аԥсуа иԥсҭазаара иахәҭакуижьҭеи акрааҵуеит. Уимоу, ачеиџьыка иузаҟәыҭхом арыжәтә. Аԥсуаа ҳныҳәарақәа, ачара, аԥсра, аԥсхәра ухаҿы иузаагом иара ада. Аԥсуа изы аҩы ус баша ақьафҟаҵара иатәымызт, уи жәаҳәарада, ахатәы культура аман.
Есма Ҭодуаԥҳа, Sputnik
Идыруп, иарбан милаҭзаалакгьы ахы злаӡырнаго иара амилаҭтә колорит, атрадициақәа, акультура рыла шакәу. Уи иаднаԥхьалоит анҭыҵтәи асасцәагьы, иара амилаҭ ахаҿрагьы шьақәнаргылоит. Ақалақь абрендқәа рыӡбахә ануҳәо, аԥхьа ухаҿы иааиуа уи архитектура ауп, иара убас асимволтә ҭыԥқәа – еиуеиԥшым абаҟақәа ахьгылоу, аԥсшьарҭатә ҭыԥқәа. Урҭ иаадырԥшуеит ажәлар рнысымҩа, ртрадициа, ркультура, иара убри аангьы ақалақьтә уаҩы исубкультурагьы шьақәдыргылоит.
Есыҽнытәи ауаҩы иԥсҭазаараҿы илаԥш иҵашәо, лассы-лассы дызҭаауа аҭыԥқәа илаԥшҳәаа шьақәзыргыло ракәны иҟоуп, иузгәамҭо асимволқәа рыҵоуп, урҭ, иуҭахы-иуҭахым, маӡала иулаҵәоит, ухәыцра шьақәнаргылоит. Ҳаамҭазы аҿар атрадициа рылааӡара, абызшәа ашьҭыхра азҵаарақәа рыӡбахә ануҳәо, аҿар иаарыкәыршан ирбо ақалақь ахаҿра дара рсубкультурагьы арҿиоит.
Иаҳҳәап, ақалақь уахьналсуа улаԥш иҵашәо аӡыргарақәа рбызшәеи раарԥшышьеи, есыҽны ауаҩы дызҭаауа адәқьанқәа рыхьӡқәа, иара убас еиуеиԥшым ақьафурҭақәеи аԥацхақәеи рхаҿреи рыхьӡқәеи. Жәаҳәарада, атәым милаҭқәа рҟынтәи иаарго ахьыӡқәа раасҭа аԥсуа хьыӡқәа иаҳа улаԥш рыдхалоит, аԥсуара рныԥшуеит, убриала асасцәагьы азҿлымҳара рнаҭоит. Аха иҳамҳәар ҳиашахом, аԥсуа дҩылақәа убас имаҷуп, ак анаҳбалакгьы "ари аҩыза ахаан иаҳмаҳац" ҳәа иџьашьо ҳнықәлоит, убри аан иара улаԥш зышьцылоу, иудыруа акәны иаҟазар анакәу.
Ари иаҿурԥшыр ауеит ҳаамҭа даҽа рыцҳаракгьы: жәаҩык ахьеилагыло аӡәы ԥсышәала дцәажәо даҳбар, "ҳаи, Анцәа иџьшьоуп" ҳәа дахьџьаҳшьо. Убри аҩыза арыцҳара еиҵаҳтәырц азы иааҳакәыршан иҟоу зегьы аԥсуа цәа рхызароуп.
Иахьазы ус иҟоу иреиуоуп ақалақь аҟәараҿы игылоу аԥацха "Нарҭаа", ақьафурҭа "Ӡызлан", ашәарыцагатә маҭәахәқәа ахьырҭиуа адәқьан "Ажәеиԥшьаа". Акыр иблахкыгоуп, аԥсуа цәалагьы иҩычоуп аԥацха "Аӡыхь".
Уи асасцәа ирбар рылшоит адәахьалагьы аҩнуҵҟагьы иқәыргылоу еиуеиԥшым амифологиатә персонажцәа. Уи аҽыуаҩ ала-шәарыцақәа зцу инаиркны еиуеиԥшым аԥстәқәеи аԥсаатәқәеи рхаҿсахьа, ахьча исахьа уҳәа.
Убас, Аҟәа ақалақь аҿы иргылоу жәлар рҳәамҭақәа ирылху аперсонажцәа рсахьақәа иреиуоуп, уажәшьҭа ақалақьуаагьы аԥсшьацәагьы бзиа ирбо хаҿсахьаны иҟалаз, маанала адау ииааиз аԥсуа лакә афырхаҵа Ҭаҷкәым искульптура. Иара убас Ӡызлан лфонтан. Ари аганахьала аусурақәа шцо убарҭоуп, аха иҵегь еиҳандаз ҳәа угәы азыҳәо иҟоуп.
Иаҳҳәап, Аԥсны злеицырдыруа аԥсуа нарҭтә епос афырхацәа брендк аҳасабала ақалақьтә субкультураҿы аҭыԥ ҷыда ааннакылар алшон. Зегьы ирдыруеит ақәранҵырақәа рансамбль "Нарҭаа" иарбан хьӡу иарҳаз Аԥсни уи анҭыҵи. "Нарҭаа" рыӡбахә анырҳәоз иаразнак Аԥсни аԥсуааи рхаҿсахьа уаԥхьа иаацәырҵуан. Уи Аԥсны аӡбахә ӡырызгоз брендк аҳасабала иҟан. Иахьа ус еиԥш ала узлаҽхәаша маҷуп.
Аԥацха "Нарҭаа" акәзар, иара ахьӡ ада аԥсуа нарҭҭә епос иатәу ҳәа акгьы убом (уаҟа ицәырҵыз Таҷкәыми иԥҳәыси рхаҿсахьа улаԥш аигәырӷьо ишыҟоугьы). Ари иаҿурԥшыр ҟалоит ҳашьцәа аҟабардақәа рҿы Нальчик ақалақь аҟны (Ҟабарда-Балкариатәи ареспублика) иҟоу Нарҭаа рынхарҭеиԥш абааш ҵәца асахьа змоу, иара афырхаҵа ихаҿалагьы иҩычоу ақьафурҭа "Сосруко".
Иазгәаҭатәуп асувенирқәа рганахьалагьы аԥсуа мифологиатә персонажцәа рсахьақәа рхархәара шазулатәу: уи ахәышҭаара ахылаԥшҩы Ҷап иоума, амышьҭа, алаԥш аҽацәыхьчаратә маҭәарқәа, Ӡызлан лыхҳәа, мамзаргьы дызныԥшыло асаркьа уҳәа. Гәында-ԥшӡа лхаҿсахьа акәзар, аԥшӡара аазырԥшуа символны иҟалар ауан есышықәсатәи аԥшӡацәа реиндаҭлараҿы.
Уажәы нап здыркыз ақалақь арԥшӡараҿгьы аԥсуа культура аазырԥшуа асахьақәа алагалахап ҳәа ҳгәыӷуеит. Убас "Алакә" ҳәа ахьӡ змоу ақалақь апарк аҟны аԥсуа лакәқәа рфырхацәа рбара ахәыҷқәеи адуцәеи акыр еигәырӷьарын: уи Анҷакәынҷа, Кәтаӷьцәахылԥа, адау, мамзаргьы аԥсуа лакәқәа иргәылоу аԥстәқәеи аԥсаатәқәеи – аӡыси, аҭсыси, асыси, абгахәыҷи аҵысӷреи уҳәа, иара убас дара ахьынхо рыҩны хәыҷы.
"Атәым рбаӷь ааины аҩнатә рбаӷь дәылнацон" ҳәа, изыҟаҳҵарызи ҳара ҳхатәы иӡыраҳгаша анҳамоу. Асасцәагьы ирбалар ирҭаху дара зышьцылахьоу акәӡам, ирзымдыруа, ирымбац ауп. Асас изы даҽа милаҭк акультура аҵара еснагь азҿлымҳара ацуп, убри аан уаргьы уҩны ушыҟоу, ушаԥшәымоу убо уҟалоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аҟазареи амилаҭтә доуҳаи, мамзаргьы аԥсуа кәашарақәа бызшәас излацәажәо
Есма Ҭодуаԥҳа, Sputnik
Ауаҩы иԥсҭазаара зегь аҿы еснагь ҩ-ҳәаак, ҩ-дунеик дрыбжьагылоуп – иара иитәуи иитәыми, даҽакала иаҳҳәозар, нарцәи аарцәи дрыбжьоуп. Зны-зынла ауаҩы убас еиԥш иџьахәу ахҭысқәа дрыниоит, иуадаҩуп аҳәара уи ԥхыӡу, лабҿабоу. Абжьааԥны иҵабыргыхаҭоу ахҭысқәа ауаҩы игәалашәараҿы краамҭа иаанхаӡом, ихәыцу, ихыҭҳәаау ракәзар, абиԥарала еимдо иааргоит. Убри алагьы "ихыҭҳәаау" еиҳагьы азҿлымҳара ацуп, ауаҩы уи аԥшаара, аилкаара дашьҭоуп.
Иҳанаҭои ҳара амиф? Акымзаракы? Ма зегьы? Егьаҩы аҵарауаа дуқәа еимаркларгьы, еиҿаркларгьы, аӡәгьы изҳәаӡом амиф аҿиара ианалагаз, уи шьаҭас иамоу. Аха ауаҩы адунеи данықәнагалаз аахыижьҭеи урҭ рҿио даауеит. Ауаҩы иааикәыршан иҟоу зегьы аԥсы ахаиҵоит.
Убас еиҭарҳәоит иара ауаҩы адунеи дшықәнагалаз, адгьыли ажәҩани рыҟалара зыхҟьаз, ауаҩы дызлацәажәо абызшәақәа шыҟалаз, амилаҭқәа шыҟалаз уҳәа ирацәаны. Аха арҭ аҳәамҭақәа рҿы еснагь аҵабырги аџьашьахәреи рҳәаақәа еиларсуп. Иара адунеи аиҿкаарагьы "аҳәаақәа" амоуп: нырцә / аарцә, иааигәоу / ихароу, илашоу / илашьцоу, иаарту / иарку, аҩнуҵҟатәи / адәахьтәи, иутәу / иутәым.
Аԥсуа миф-ҵабыргқәа рҟны нарцәи аарцәи еимаздо ҳәаақәаны иԥхьаӡоуп аӡы (арахь иаҵанакуеит аӡы иадҳәалоу аҭыԥқәа зегьы: аӡиасқәа, аӡыхьқәа, акәараҷҷақәа, аӡмахқәа, аӡлагара), абна (ицәыҵлашьцароу, уаҩ дахьнымхо аҭыԥқәа, абнаршәырақәа, амҩахәасҭақәа, аихҵәарҭақәа, ааҵрақәа, анышәынҭрақәа), ашьха (аҳаԥқәа, ахаҳә дуқәа). Арҭ аҭыԥқәа хаз-хазы аҿаԥыцтә мифологиатә жәабжьқәа рперсонажцәа ирыдҳәалоуп. Иаҳҳәап: Ӡызлан / Ӡызлан-Ӡаҳкәажә дынхоит аӡаҿы, аҩсҭаа (аџьныш, ақаҷаа), аԥсы, абга (ақәыџьма, ацгәы) иақәтәоу – абнаҿы, ашәарахи ашәарыцареи рынцәахәы Ажәеиԥшьаа нхарҭа ҭыԥс имоу ашьхара ауп.
Адәахьтәи аҳәаақәа рнаҩс иҟоуп аҩнуҵҟатәи аҳәаақәагьы. Урҭ рахь иаҵанакуеит: ахәышҭаара, ашәхымс, акәакьҭақәа, аԥенџьыр, аҭуан. Аҭыԥтә ҳәаақәа ауаҩы "ианаамҭам" ианеилеигалак ауп иџьашьахәу ахҭысқәа данрыниогьы. Ҳинформантцәа ишазгәарҭо ала, иҟоуп хаз игоу аҭыԥ ҟьашьқәагьы:
"Абнахьхьи акәара анаҩс аҩсҭаа дыҵоуп рҳәон. Аҩсҭаа дырбахьеит рҳәеит убра ҭыԥк аҟны, аха уажәшьҭа ибгеит-егьит акәымзар, ахықәан инеины аҷкәынцәа тәаӡомызт, "аҩсҭаа дыҵоуп, аҩсҭаа уикуеит" рҳәон", – ҳәа ҳзеиҭалҳәеит Мгәыӡырхәа инхо Лара Тәанԥҳа.
"Аҳәаақәа" рахь иаҵаукыр ауеит аԥсуаа разхаҵарақәа рҿы иуԥыло амшшьарақәа – жәлантәыцыԥхьаӡа дара зықәныҟәо амшқәа алхны ирымоуп. Арҭ амшқәа рзы иҵасым, иаамҭам ҳәа иԥхьаӡоуп акы аҟаҵара: аусура, адгьылқәаарыхра, аӡахра, акы аимдара. Амшшьара еилазго ауаҩы ԥырхага инаҭоит ҳәа иԥхьаӡоуп.
"Иҳамоуп ҳара абыржә амшшьара - асабша схы ҵсырффаӡом, агәыр скыр ҟалаӡом. Закәанлаҵәҟьа башьҭазар, аиха кны абна уламлароп, ҳара уи ҳазшьаӡом акәымзар. Убри аҽны зыԥсы ҭоу акы уакьымсуазароуп. Имышшьароуп ҳа ирыԥхьаӡеит, Анцәа иҟынтәи иҟоуп. Уи аӡәы аԥшьаша иқәуп, аӡәы - амҽыша, аӡәы - ашәахьа, Ҳазшаз дара ишрыдиҵаз еиԥш. Уи акгьы иазкӡам, аха ишьҭыхны иҟоуп убас, ҵасым ҳәа", - азгәалҭеит Лара Тәанԥҳа.
Арахь иаҵаукыр ауеит, иара убас, ажәлар рҟны иазгәарҭо аныҳәақәа. Аԥсуаа рзы нарцәытәи адунеи акыр шаҵанакуа гәаумҭар залшом урҭ иазгәарҭо аныҳәарақәа уанрызхьаԥшлак: Мшаԥы, Нанҳәа, Қьырса уҳәа. Ауаҩы ицәыԥсхьоу аиҳабацәа, аҩнаҭа иатәу иҭынхацәа рхәы ҟаиҵоит, рыхәҭаа риҭоит ныҳәацыԥхьаӡа иара иақәнагоу аритуал мҩаԥганы. Уи ҟаиҵоит урҭ ԥырхага ирымҭаразы адагьы, иара убас иҩнаҭа абарақьаҭра иоуразы.
Ицқьоу, иԥшьоу ҭыԥны иԥхьаӡоуп ашьха, иара иааидкыланы аҳарыкара иадҳәалоу аҭыԥқәа. Аҳаракырақәа рҟноуп аԥсуаа рныхақәа ахьыҟоу. Ажәа "иҵасым" акәзар, аԥсуа дызхымсыр ауа ак акәны ишьақәгылоуп. Иаҳҳәап: иҵасым иԥшьоу аҭыԥқәа рҟны абжьы ардура, ацәҳара, иҵасым ашьха иҟоу ицәа хитыр, иҵасым уахынла аԥшқа адәахьы идәылгара уҳәа.
Ажәакала, акгьы аанагаӡом ҳәа узхәаԥшуа уԥсҭазаара шьақәзыргыло акәны иҟоуп. Амифологиатә жәабжьқәа абиԥарала еимырдонаҵы ауп дара абиԥарақәа рхаҭақәа реимадара аԥсы ахьынӡаҭоугьы. Амифи ақьабзи, амифи аҭоурыхи, амифи абызшәеи ашьхақәа ирыбжьакнаҳау ауаҩы дызқәысуа ацҳа па иаҩызоуп.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
"Ԥхынгәы акы инаркны ҳалагеит арзаҳалқәа рыдкылара. Ашәҟәқәа ҳадаҳкылоит азанааҭқәа фба рыла. Иахьазы арзаҳалқәа зегь реиҳа иахьырацәоу аҳазалхратә ус аҿоуп. Абитуриентцәа зегьы ҳрыҿцәажәоит, аус рыдааулоит, нас ауп ашәҟәқәа анҳадаҳкыло дара рҟынтә. Ақыҭанхамҩа азанааҭ ала имаҷхар ҳәа ҳшәоит. ААУ аҿы иазыҟарҵоит агрономцәа, ҳара иазыҟаҳҵоит ақыҭанхамҩа аекономика ахырхарҭала, ҳаицәажәан ауп ишыҟаҳҵо. Даргьы иаурышьҭуеит 10-ҩык рҟынӡа, ҳаргьы - убасҵәҟьа. Аха иахьазы 4-ҩык роуп ҳаинститут ахь ақыҭанхамҩа аганахьала ашәҟәқәа алазҵахьоу", - ҳәа азгәеиҭеит Кәарҷиа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит: