Иҟоуп звысра сылымшо аҳәатәы. Хәыта, абас уҳәаргьы азхон, избанзар дыҟамызт даҽаӡәы зыхьӡ мацаралагьы ирдыруаз. Хәыта Џьапуа - адунеитәи акинематоргаф иашьашәалаз актиор, зыԥсҭазаараҿ акомедиа еиԥш адрама мҩаԥысуаз, аха еснагь зхы-зҿы лашоз. Зынӡа дузымдыруа амҩан даауԥыларгьы, асцена иатәу шиакәыз уныруан.
Хәыта Франкьыл-иԥа исиҭахьаз аинтервиуқәа руак аҿы иҳәахьан атеатр ашҟа инеира шыҟалаз. "Ҽнак зны ақалақь агәы салсны сышцоз, аӡәы сықәҿиҭит", - иҳәеит Хәыта. Убри аамҭазы Аԥсны кинок ҭырхуазаарын. Ақалақь иалаз арежиссиор иассистентцәа руаӡәы зԥынҵа агәы ылганы, зсахьа ҭырфаҷа иҟаз ахаҿсахьа аниба, "абар актиор дахьнеиуа" иҳәазаап. Уи акәхеит, ақыҭаҟынтә ақалақь ахь зхатәы мҩа алхра иааз арԥыс иҭырхуаз афильм ахь амассатә сценақәа рылахәхаразы ааԥхьара ирҭеит. Абасала, атеатр зда ихәарҭамыз ауаҩы иԥсҭазаараҿы иаатит ихадаз даҟьак.
Хәыта Франкьыл-иԥа, асовет аамҭазы ашкол иҭаз ахәыҷқәа зегь реиԥш, сара раԥхьаӡа дызбеит аминиатиурақәа ртеатр "Чарирама" иҳаднагалоз арҿиамҭақәа рҿы. Сгәалашәарақәа еизыркәкәаны сцәажәозар, Хәыта Џьапуа атекст имамзаргьы, иара ус асцена даақәларгьы, ицәажәон иԥсабара. Ихы-иҿы ааизыхәхәаны, иԥынҵа ылганы, цәажәарадагьы ахәаԥшҩы дхызхуаз актиорын.
Асовет аамҭазы аԥсуа актиорцәа ирымамызт атәыла анҭыҵ аҽҟьарҭақәа, мамзар Хәыта Џьапуа иреиӷьыз арежиссиорцәа рзы зеиԥшыҟамыз персонажхон. Исҳәарц сылшоит Хәыта Џьапуа заҵәык изы италиатәи арежиссиор Федерико Феллини иперсонажцәа иаарыдҩылоз иакәын ҳәа. Насыԥуп ас еиԥш иҟаз аҟазацәа аамҭак иахьҳацаныз, ҳрыдтәаланы акаҳуажәра азин ахьҳауз, рлаф агьама абара ахьҳалшаз.
Раԥхьаӡа Хәыта Франкьыл-иԥа иааигәаны дызбаратәы алшара соуит 1985-тәи ашықәсқәа рзы. Хәыта усҟан атеатр аҿы аус иуӡомызт, аха арежиссиор Валери Ақаҩба ааԥхьара ииҭоит иқәиргылоз Карло Гольдони икомедиа "Кьоџьаа рҭыӡшәа" аҿы аӡбаҩ Исидоро ироль дыхәмарырц. Акомедиа аԥсшәахь еиҭазгаз сара актриса қәыԥш зласакәыз ала, арепетициақәа срылатәан, актиор иусушьа сахәаԥшыртә алшара сыман.
Акулиса анҭыҵтәи аԥсҭазаара салацәажәозар, исҳәарц сылшоит Хәыта имырхьаакәа ироль аԥштәқәа азиԥшаауан ҳәа. Ишысҳәахьоу еиԥш, Исидоро исахьа аҭыхразы Хәыта ус асценахь ицәырҵра мацара азхон. Ари акомедиа апремьера аныҟаз ахәаԥшцәа еизаз ҵҩа рымамызт, Хәыта Џьапуа дырҩегьых асценахь дцәырҵит ҳәа заҳаз ауаа ныҳәаҵас ирыдыркылеит.
Сықәра иахҟьаны сара сырхааным арежиссиор иаҳасабала Хәыта атеатр аҿы иқәиргылахьаз, аха иалкааны Гарсиа Лорка иҩымҭа "Ишьаарҵәырахаз ачара" иалхны иқәиргылаз аспектакль аӡбахә рҳәоит иахьагьы.
Асценаҿы икомедиатәу хаҿны дшыҟаз еиԥш, аԥсҭазаараҿгьы, амыҟәмабара атәы далацәажәозаргьы, ииҳәоз зегь лафла ихырҷан. Сара ишыздыруа ала, Хәыта Франкьыл-иԥа ивымсит атеатртә хынҭаҩынҭарақәа, уи иахҟьаны 1970-тәи ашықәсқәа рзы иусура аанижьыр акәхеит. Анаҩсан аибашьра иалагаанӡа аус иуан агазеҭ "Аԥсны ҟаԥшь" аредакциаҿы.
Аҳәара сцәыуадаҩуп, избан актиортә ҟазара ала иалагаз Хәыта Џьапуа арежиссурахь дзиасыз, аха иара Анцәа дишеит дактиор хаҭаны. Арежиссиор Виачеслав Аблоҭиа иҭихыз афильм "Напыхьараџь" збахьоу ари агәаанагара дақәшаҳаҭымхарц илшарым. Акадр аҿы Хәыта Џьапуа ашәҟәыҩҩы Фазиль Искандер иааирԥшуа аамҭа дасимволны дыҟоуп, акомедиа ала ихәашьыз уи аамҭа аԥсҭазаара аганқәа ируаку цәыригоит.
Сколонкаҿы хықәкыс исымам ҵҩа змам актиор ирольқәа реиқәыԥхьаӡара, мап, мап, уи зегь аенциклопедиақәа ирнуп, сара еиҭасҳәарц исҭаху аԥсуаа еснагь ҳхьыршәыгәқәа рыхьчара шаҳцәыуадаҩу ауп. Избан асценаҿы аҳра зуаз актиор, арежиссиор 20 шықәса инареиҳаны агазеҭ "Аԥсны" атранспорти ааглыхреи рыҟәшаҿы аусура зиқәашьхаз? Аҟаза ихьчашьа ҳақәшәом азы…
Хәыта Џьапуа аспектакль "Кьоџьаа рҭыӡшәаҿы" рацәак днымхеит, аҳәара сцәыуадаҩуп уи ҵаҵӷәыс иаҵаз - ааԥхьара изҭаз арежиссиори иареи еинымаалоу, ашьыцра злаз ацәгьа рыбжьырҳәаау. Ишысгәалашәо ала, Хәыта ихаҭа иажәа ашьыцра аверсиахь ахы хан.
Абас аибашьра иалагеит, нас уи анеилга еилаҟәыбаса иҟаз ҳаԥсҭаазаара аамҭазы Хәыта Џьапуа аҟазарахь иргьежьразы илыбзоуроу рацәоуп Аԥсны жәлар рартистка Софа Агәмаа. Уи Хәыта дрыдлыԥхьалон иҭылхуаз афильмқәа, иара убас астудентцәа рааӡараҿгьы илагала ҟаларатәы дныҟәеит.
Уажәшьҭа сазааирц сҭахуп хаҭала Хәыта афильм кьаҿ аҿы ицыхәмарразы исымаз аԥышәа хәыҷ ашҟа. Аибашьра шеилгаҵәҟьаз, Софа Агәмааԥҳа зметраж кьаҿу афильмқәа рҭыхра лҽазылкуеит. Уи аҿы финансла ацхыраара лиҭон лыԥшәма амеценат Виктор Џьениа (Абаза). Арежиссиор иаҳасабала дадлыԥхьалеит ателережиссиор Амиран Гамгьиа. Сара усҟан ателехәаԥшраҿы аус зуан.
Ҽнак Амиран ҳусура ауада дааҩналан, дсыҳәеит иҭырхуа афильм "Абасгьы ҟалахьеит" аҿы аҭаца лроль сыхәмарырц. Амиран ишиҳәаз ала, ихәмарраны иҟаз актриса дзаауамызт, дара рҭыхратә гәыԥ рҽырхианы иҟан азы, даҽа аамҭак ахь аиагара рзыфеидамызт, зегь ԥшын амаршруттә такси ҳәа ззырҳәо атранспорт иҭатәаны.
Акино мап ацәызкуада? Миха Лакрба иновелла "Ҩ-шәык" ицәгьамкәа излаздыруаз ала, сақәшаҳаҭхеит аҭаца леишәацәгьа лроль ахәмарра, уи афильм абри ановелла амотив ала иҭырхуан. Амиран аусураҿ саарымихын, абас сгәысҽанӡамкәа Дәрыԥшьҟа акино ахьҭырхуаз сымҩа аатит. Стекст амаршруткаҿы исҵеит.
Амашьына иҭатәаз дрылан Хәыта Џьапуа, убасҟан еилыскааит абхәа ироль иара ишитәыз. Амҩа ҳақәнаҵы схәыцуан, дзеиԥшразар акәузеи исыхәмаруа аԥҳәыс? Хәыта аԥышәа ду иман, сара сагьацәшәеит азныказ ас иаалырҟьаны акино аҿы аҽҭыхра сахьдәықәлаз. Шьҭахьҟа агьежьра азҵаатәы аркын, Софа улымԥыхьашәар, уоулыжьуазма.
Дәрыԥшь ҳнеиаанӡа Хәытеи сареи ҳаицәажәара иаанагеит аидеиа, санхәыҷыз избахьаз, занхәа дықәзмыргылоз аҭаца леишәацәгьа лҟазшьа аасхәар, акино шыбжьысымхуа азы.
Абасала, Дәрыԥшь ақыҭан Быҭәаа рыҩнаҭаҿы акино аҭыхра ҳалагеит. Иареи сареи раԥхьатәи ҳасценақәа дубльк ала иҭырхит, Хәыта ицыхәмарра зынӡа имариазаапгьы сгәахәит. Ус иҟан, избанзар аҟаза ду иуирбомызт иара уара уаҵкыс дшеиҳау, уаҵкыс аҟазареи аԥышәеи рыла дышдуу.
Афильм егьырҭ асценақәа ҭырхуанаҵы, ақыҭауаа Хәыта данырба, афырџьанқәа наидыргало, иқьаф ҟарҵеит, уи аус иаргьы уеизгьы-уеизгьы ицәымӷымызт. Ус Софа арежиссиор изҿылҭит Хәыта дызлахәу аҵыхтәантәи асцена аҭыхрахь диасырц. "Хәыта даанахәар, ҳусқәа ҽеихом, абааԥсы", - лҳәан, ҳаиасит аԥацха аҩнуҵҟа "иазхоуп, сҭаца аринахыс дысмацәажәааит" ҳәа абхәа иахьиҳәо аепизод ашҟа. Хәыта егьа иқьаф ҟаҵаны дыҟазаргьы, дҟазамзи, зныктәи адубль ала иҭыхын, нас, анаҩстәи аныҳәаҿақәа рзы актиор ду имҩа аартын.
Аҩныҟа ҳаныгьежьуаз, ари ахҭыс алаф шахаҳҳәаауаз ҳгьежьит. Хәыта ианихлафаауаз дазгәаауа дауҟахыз, ирҳәоз иацирӷызуан "иахьа ҳалымгар, уаҵәгьы Дәрыԥшьаа рарбаӷьқәа ндырҵәар акәхон" иҳәон. Ари зметраж кьаҿу афильм ахәаԥшцәа гәахәарыла ирыдыркылеит, усҟан азы ари шәалҟьамран.
Убри ашьҭахь, дырҩегьых исқәашьхеит Хәыта ицыхәмарра. Иҭырхит "Абасгьы ҟалахьеит" аҩбатәи ахәҭа. Уаҟа сара аҭаца бзиа лроль сыхәмаруан, уаҟагьы Хәыта Џьапуа имырхьаакәа ихәмарра сыхнахуан.
Аԥсны Жәлар рартист идунеи иԥсахит жьҭаарамза 15, 2012 шықәсазы. Иахьа дыҟазҭгьы, ихыҵуан 90 шықәса. Ибызшәеи иԥсадгьыли дшырзыҟоу аарԥшуа, ҳаицәажәараҿы иҳәахьан: "Станиславски даара бзиа дызбоит, аха сыҩны аҭӡамц аҿы саб Франкьыл ипортрет кыдзарц сҭахуп" хәа.
Абас дыҟан сара сызхааныз Хәыта Џьапуа. Исзымдыруа шаҟа ыҟоузеи.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аԥсны Акинематографистцәа реидгыла ахантәаҩы, актиор Кьасоу Ҳагба Sputnik акорреспондент аинтервиу лыҭо, дазааҭгылеит ихәыҷра ашықәсқәеи, ирҿиаратә мҩа шалагази, иаликаауа аспектакльқәеи, инаигӡахьо арольқәеи ртәы.
Наала Гәымԥҳа, Sputnik.
Кьасоу Ҳагба аиицәажәара анхациркыз, гәыблыла ихәыҷратәи ашықәсқәа игәаларшәеит.
"45 шықәса инарзынаҧшуа ақалақь аҟны сшынхогьы, ҧхыӡла ақыҭа ауп избо. Схәыҷреи сқәыҧшреи зегьы сқыҭа иадҳәалоуп. Саныхәыҷыз саб дҳаҧхеит, сан хҩык ахшара ааӡатәыс ҳлоуит. Есымшааира Анцәа диҳәон, игәра лгон. Аџьабаа ӷәӷәаны илбеит ҳааӡараҿы", - иҳәеит иара
Кьасоу Ҳагба қәҿиарала дҭалоит, дагьалгоит Ш. Русҭавели ихьӡ зху Қырҭтәылатәи Аҳәынҭқарратә Атеатралтә Институт.
"Афбатәи акласс ааныжьны сҭалеит уахынлатәи ашкол. Ажәабатәи акласс саналга, исыӡбеит сактиорхарц, сҭаларц Атеатралтә институт. Акино, атеатр, акультура рахь агәыблыра сзыркыз ҳәа исыҧхьаӡо, сызхәаҧшуаз акиносахьақәа, актиорцәа уаҟа рыхәмаршьа атәы ауп. Уи аҩыза алшара ҳаман, лассы-лассы ҳқыҭа иаҭааны афильмқәа ҳдырбон. Раҧхьаӡакәны актиорк иаҳасабала асценахь сцәырҵит Аинститут аҭаларазы аҧышәара анасҭоз амш аҽны. Аҧышәара лыдылкылон Нелли Ешҧҳа. Исыдылҵеит аетиуд ақәыргылара. Мчыбжьык ашьҭахь сааины, ашәарыцараҟны слеи сареи ҳзыниаз ахҭыс ала илыдызгалеит. Уи даара ахәшьара бзиа алҭеит, убас сҭалеит Қарҭтәи Атеатралтә институт", - ҳәа игәалаиршәоит.
Кьасоу Ҳагба имаҷымкәан инаигӡахьеит асценатә рольқәа, ихадароу ахаҿсахьақәа. Урҭ рахьтә: Молчалин ("Зыхшыҩ зызрыцҳароу" А. Грибоедов), Аԥсҳа Леон ("Аԥсҳа Леон" А. Агрба), Цезарь ("Иули Цезарь" У. Шекспир), Махаз ("Махаз" Ф. Искандера, ареж. В. Ақаҩба), Тартиуф ("Тартиуф" Мольер, ареж. К. Хачегогу), Лаимен ("Ашьха Морган аҟынтәи хланҵы" А. Миллер, ареж. В. Ақаҩба), Џьонни Паттинмаик ("Адгьылбжьаха Кинишмаҟынтәи ахымхәа" Макдонаха, ареж. В. Ақаҩба). "Кьоџьаа рҭыӡшәа" Гольдони (Исидоро), "Брисбенынтәи аемигрант" Шехаде (Ашькылкҩы, ареж. В. Ақаҩба), "Аӡыцәа шкәакәа" В. Касланӡиа (Зафас, ареж. В. Ақаҩба), "Ацынҵәарах" Б. Шьынқәба (Хамыҭбеи Чачба).
"Раҧхьаӡакәны ихадоу ароль сыхәмарит Вампилов ипиеса ала иқәыргылаз аспекталь "Аҭӡамц" аҟны. Уаҟа ихадароу апрокурор ироль насыгӡон. Ари ақәгылара сдипломтә усумҭа акәын, ибзианы ирыдыркылеит. Анаҩс Аҧсны ирацәаны ақыҭақәа ҳарҭааны идҳарбеит", - ҳәа азгәеиҭоит Кьасоу Ҳагба.
1978 шықәса раахыс С. Ҷанба ихьӡ зху Аҧсуа аҳәынҭқарратә драматә театр аҟны иҟаз афольклортә ансамбль "Уарада" дасолистын. 1999 шықәса инаркны 2000 шықәсанӡа Аҧсны Акультура Аминистрс дыҟан. 2002 шықәсазы Аҧсны Аҳәынҭқарра Апарламент адепутатс дыҟан. Кьасоу Ҳагба С. Ҷанба ихьӡ зху Аҧсуа ҳәынҭқарратә драматә театр иаҧхьагылоу актиоруп.
Актиор ихаҿы иаанхаз, еиҳа игәалашәарақәа иаарылыҳәҳәо иҟоу Швеицариа иқәдыргылаз аспектакль ауп. Уи атәы ҳзеиҭеиҳәеит актиор.
"Аҧсны Аџьынџьтәылатә еибашьра алагара мызқәак шагыз, Швеицариа атәылаҟны агастрольқәа ҳаман. Уи иреиӷьу агастрольқәа ируакуп сара сзын. Гиульден ипиесала иқәыргылан "Кьоџьаа рҭыӡшәа" заыхьӡыс аспектакль. Иқәиргылеит Валери Михаил-иҧа Ақаҩба. Ари раҧхьаӡатәи Аҧсуа театр аҳәаанырцә ақәгылара акәын. Аспектакль ахы инаркны аҵыхәанӡа аҧсышәала имҩасит. Ахәаҧшцәа аспектакль алагаанӡа ирзеиҭарҳәеит уи аҵакы зызкыз, аҭоурых. Иџьоушьаша, абызшәа шырзеилымкаауазгьы, ахыбра зегьы ҭәын, ҭыҧк ҭацәны усгьы иубомызт. Аспектакль ашьҭахь ахәаҧшцәа зегьы ҳадеизаланы ҳнапынҵамҭа иаҳәон", - ҳәа игәалаиршәоит актиор.
Асцена Кьасоу Ҳагба изыҳәан ҧсҭазаароуп, идунеи шьаҟа ӷәӷәаны иаҵагылоуп.
"Асцена уанықәгыла нахыс, ахәаҧшҩи уареи шәеимадара ацәажәара уалагаанӡа,уҩнуҵҟатәи уҧсҭазаара иахылҵуа ацәанырреи дареи еиқәшәаны ианеилаҵәалак, нас ауп амшын иху аӷбеиҧш уаманы аҿанынанахо. Уроль нагӡаны уаналгалак, ахәаҧшҩы ибла ихубаало аҧхарра иабзоураны, еиҭах сыхәмарындаз ҳәа агәаҳәара узцәырҵуеит. Зегь реиҳа ихадароу, ауаҩы ихы мжьакәа, дызҿу аус ишақәнагоу даназнеиуа, убасҟан ауп иҧсҭазаара аҵакы анаанахәо, алҵшәа анаиуа. Амилаҭ ҟазара - уи ҳара ҳӡырызго, ҳхаҿра, ҳдунеи зегьы идзырбо акакәны иҟоуп", - ҳәа азиҧхьаӡоит иара.
Кьасоу Ҳагба бзиа ибаны, имч-илшара зегьы изанааҭ иазкны, иахьа уажәраанӡа мааҧсарада аус иуеит.
Жәлар рырҿиамҭа хьыршәыгәқәа ҟаимаҭла ирныԥшуеит аԥсуаа ҳабзазара, ҳкультура, ҳанхашьа, ҳанҵышьа, ҳдунеихәаԥшышьа. Аҵарауаҩ, афльклорҭҵааҩ Сергеи Зыхәба ианҵамҭақәа рҿы иҩуан, ақьаад ахь ирзиамгаз, изхьымӡаз афольклортә нҵамҭақәа шыҟоугьы, еиқәхаз ҟаимаҭла ишаадырԥшуа "аԥсуаа аҭоурыхтә мҩа ду ишанысыз". Аҵарауаҩ иазгәеиҭон аԥсуаа "адунеи иқәынхо ажәлар дуқәа рҿы иацәыԥхамшьакәа, уимоу изларылагылаша адоуҳатә культуратә баҟа ссирқәа аԥырҵеит" ҳәа.
Аԥсуа жәлар рҿаԥыҵтә рҿиамҭақәа ашәҟәы анҵара ианалагаз 19-тәи ашәышықәса аҩбатәи азбжа инаркноуп, насгьы иахьа уажәраанӡагьы уи апроцесс аанымкылац. Жәлар рырҿиамҭақәа иаадырԥшуеит ҳара егьырҭ амилаҭқәа ҳазлареиԥшым, ҵасқәас иҳамаз уҳәа, ҳхаҭара шьақәзыргыло хьыршәыгәқәаны ҳдоуҳатә культура иаласоуп ҳфольклор.
Аԥсуа жәлар рҳәамҭақәа рҿы имаҷым аԥҳәыс лаҳаҭыр иазку анҵамҭақәа, урҭ иаадырԥшуеит ауаажәларра рсоциум аҿы уи лроль хаданы ишыҟаз, насгьы, лыхьӡи лыхьымӡӷи рыхьчара ахаҵа ишиуалыз. "Ала бзиа аԥҳәыс илеишуам", - рҳәоит аԥсуаа, уи ала лара лаҳаҭыр шдуу, ишабалакгьы улызныҟәар шамуа аарԥшуа. Даҽаџьара иаҳԥылоит "Ан ахьы дазыԥсахуам" ҳәа ажәаԥҟа, "Аԥҳәыс бзиа дызмоу, мҩаныфа иҭахӡам" - ҳаԥхьоит даҽаџьара. Абас ҳҿынаҳхар, имаҷым аԥҳәыс лаҳаҭыр иазку аҳәамҭақәа.
Иахьа сыззааҭгыларц исҭаху, аԥҳәысеиба илыдҳәалоу ахәыцрақәа роуп. Санхәыҷыз абыргцәа исзеиҭарҳәахьаз ахы ахьцо ала, аԥҳәыс деибаны данынхалакгьы, маҷк аамҭа анцалак, уи лразҟы амҩақәҵара иалагон. Еиҳаракгьы, аԥҳәысеиба ахшара ааӡатәыс илымазар, лхәыҷқәа абыс ироуша иазхәыцуан. Избан, сазҵаауан сара. Избанзар "аԥҳәысеиба арбаӷьгьы леиҽырбоит" рҳәон аиҳабацәа.
Ииашаҵәҟьаны, аԥҳәыс деибаны данынхалакгьы, икылкааны илышьклаԥшуан, иҟан уи лымариа иашьҭалоз ахацәагьы. Абас иҟамларц азы, лара хаҵа дрышьҭуан.
Ҳара ҳқыҭа аҩадахьы инхон ҭаацәарак, урҭ хәҩеишьцәа ыҟан. Акыр саныҩеидас ауп ианеилыскааз, аишьцәа реиҳабы, аныки абыки ирхылҵыз шиакәмыз. Уи дышхәыҷӡаз иаб дыԥсит, нас иан ҳара ҳқыҭаҿы инхоз ԥҳәыс даазымгацыз ахаҵа дирҭеит. Араҟа лара илыхшеит даҽа ԥшьҩыԥацәа. Аишьцәа реиҳабы дырнықәуан, еилых рымамызт. Ҳаиҳабацәа ишырҳәоз ала, ажәытәан, аԥҳәысеиба аҷқәын дирҭар ауан, уи иахьеиԥш иҵәылырхуамызт.
Хымԥада, иуԥылон аԥҳәысеиба лхәыҷы иаб иҩны дааныжьны, лара аҩынра ҳәа даҽазнык данцозгьы, аха еиҳаракгьы, ан лыхшара лара ишлыцыз хаҵа дрышьҭуан.
Зынӡа ажәытәӡа, аиашьа дыԥсыр, уи иԥҳәыс иашьа дирҭон, илымаз ахшара иҩны иааӡарц, раб игәара иацәымӡырц азы. Абри аверсиа еиҳа ижәытәӡатәиуп, избанзар иаҳхысыз ашәышықәсазы ус еиԥш ахҭысқәа уԥыломызт, иуԥыларгьы, ихьымӡӷны иршьо иалагахьан. Ари иахьа ҟалашьа змам акәны иаҳбозар, ажәытәан аԥҳәысеиба лразҟы мҩақәырҵон, илымаз ахшара абыда инымхарц азы, рыжәлантәқәа рааигәара инхарц азы. Абри аҳәамҭазы санду исалҳәахьан, ус зыҟарҵоз "ахәыҷқәа рымазар, раб иҩны иааӡарц, атәымџьара икыдымԥшыларц азоуп" ҳәа.
Анаҩстәи аамҭақәа рзы, аԥҳәысеиба "арбаӷьгьы шлеиҽырбоз" рхашҭуамызт, убри аҟынтә, шамаха уи деибаны дынрыжьуамызт. Ус акәзаргьы, абзҳәацәа аԥҳәысеиба еснагь рылаԥш лхын, убас иҟоуп иахьагьы. Гәнаҳарыла ахҳәаа анлоуагьы ыҟоуп, избанзар "аԥҳәысеиба арбаӷьгьы леиҽырбоит".
Ажәытә аамҭақәа рзы, аԥҳәысеиба аҭаацәара иаламлацыз дирҭозҭгьы, анаҩсан, лара аразҟы лоур, дҵәылырхуа иалагеит. Ҳазҭагылоу аамҭақәа ртәы ҳҳәозар, еилыҵыз, ма еибахаз аҩнра ҳәа данцо, иахылҵуа ацәажәарақәа рацәоуп, дызго иҭынхацәагьы уи ианаҿагыло ыҟоуп. Атрадициақәа рҽырыԥсахуеит, аха, ус акәзаргьы, "аԥҳәысеиба арбаӷьгьы леиҽырбоит" захьӡу аилкаара ԥсахрак амоуӡакәа иахьагьы иаанхоит.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра ашьҭахь еибаны инхаз аҳәса маҷҩымызт, урҭ рахьынтә иҟоуп анаҩсан зразҟы еиқәзыршәаз, аха ҳара ҳауаажәларратә философиаҿы арҭ ахҭысқәа еиҳа негативла ишрыдыркыло убаратәы иҟоуп. Ахаҵа аԥҳәысеиба хатә ҩызас дигар лыхшареи лареи рныҟәгара илшозар, иамоузеи уи? Иабанӡаиашоу ауаҩы ихатә ԥсҭазаара аҵәылхра? Акырынтә исаҳахьеит абарҭ иреиуоу аҭагылазаашьақәа анцәырҵлакгьы, ауацәа аразҟы шеиԥдырҟьо, нас аԥҳәсеиба дзыдмыргаз иразҟы аныманшәаламхо.
Сара иахьсызҳауаз ақыҭаҿы, ҳанхарҭа иацәыхарамкәа анышәынҭрақәа ыҟан. Усҟан ирлас-ырласны иныҟәоз автобус зны-зынла даанагон ашәы зхьыссы иҟаз аԥҳәысеиба. Лыла аҭаԥшырҭа умоуа ашәы даганы дшыҟазгьы, иубон дшыԥшӡаз, автобус аанӡа ҳәа лыҩныҟа дцарцаз дахьгылоз аангыларҭаҿы илыхәаԥшырц инеиуазгьы ыҟан, убас деиҿкаан, ашәы илшәыз лыԥшӡара азхымҩо.
Лара ҩыџьа ахшара дранын, қәрала 25 шықәса дреиҳамызт усҟан. Еснагь ахьаа зхыз лыблақәа уажәгьы исгәалашәоит. Аамҭа анца, абри аԥҳәыс ԥшӡа лшәы анылшәылх ашьҭахь, дышԥҳәысеибазгьы, ашьҭазааҩцәа лоуит. Илышьҭалеит аԥҳәыс дзымгацыз аҷқәынцәагьы. Руаӡәы лгәы дақәшәон, аха лара лани, нас лабхәындцәеи илцәыԥсыз лхаҵа қәыԥш ишьҭахь ахаҵацара ԥхашьароуп ҳәа ианылҿадырхьы, мап лкит. Уаҳа разҟы лмоукәа ус дымҩаст. Иахьагьы данысԥыло ихьаазгоит уи лразҟыдара, лԥацәеи лмаҭацәеи ыҟазаргьы, аԥҳәысеибара иархәашьит лыԥҳәыстә разҟы ҳәа исыԥхьаӡоит.
Ҳара зны-зынла иҵоурам ашьцыларақәа шьҭыхны изкуа, иааџьоушьаратәы, аԥҳәысеиба аразҟы анлоуа ҳазыразым, ҳахыбаауеит, уи лынасыԥ ҳдунеи ашьҭыҵра иаԥырхагахарызшәа. Сара шәсазҵаауазар, аразҟы лоур, иҵегьы ахшара лыхшар еиӷьуп, лгәы ҭаҷаҷаны, ахҳәаақәа налхьысуа дынхар аасҭа…
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Ииасыз амчыбжь азы Аԥсны авирус аламырҵәаразы Урыстәылантәи ацхыраара аашьҭын, ареспубликаҿы ирыдкылан ауснагӡатә ҿыцқәа аепидемиологиатә ҭагылазаашьа ашьақәыртәаразы. Апандемиа аамҭазы Аԥсны аҽаҩра уаргәырӷьартә иҟоуп, ирманшәалоуп уи Урыстәылаҟа аекспорт ашьҭра.
Ииасыз амчыбжь азы иналукаашаз ажәабжьын Урыстәыла Атәылахьчара аминистрра Аладатәи арратә округ амобилтә госпиталь Аԥсныҟа аара.
Урыстәыла Аладатәи арратә округ амобилтә хырхарҭарацәалатә госпиталь Ставропольтәи атәылаҿацә аҟынтәи Аԥсныҟа иааит. Амобилтә госпиталь ареспубликахь идәықәҵан жьҭаара 17 рзы акоронавирустә инфекциа змоу апациентцәа рыхәышәтәраҿы ацхыраара аҟаҵаразы. Агоспиталь асасааирҭа "Аиҭар" аҵакыраҿы иргылоуп.
Ачымазцәа шьҭаҵахоит асасааирҭа ахԥатәи акорпус аҿы ҟәша-ҟәшала еихшаны. 100 иара-ҭыԥк еиҿкаахоит. Аха иахәҭаны иҟалар 150 пациент рыдыркылоит.
Амобилтә госпиталь аҿы ишьақәыргылоуп арԥҳақәа иԥсабаратәымкәа аҳауа рҭазырсуа аппаратқәа, апациентцәа интенсивла ргәаҭаразы амониторқәа, арентгенографиатә аппаратқәа, УЗИ аппаратқәа, ашьа анализҟаҵагақәа.
Аԥхьатәи апациентцәа агоспиталь иаднакылеит жьҭаара 20 рзы. Ачымазцәа арахь иааргоит Ацхыраара ласы ала. Адкыларҭаҿы урҭ агәаҭара иахрыжьуеит, ршьа иалоу аҵәыҵәри гәарҭоит, ршоура ршәоит, ахаҭалатә карточка еиҿыркаауеит.
Уи адагьы ақалақь анапхгареи агоспиталь анапхгареи реиқәшаҳаҭрала иӡбоуп ақалақьтә лабораториа ацхыраара аҭаразы ПЦР-диагностика уа иҟарҵаларц. Есыҽны шәкы рҟынӡа ПЦР-диагностика аҟаҵара ауеит. ПЦР-диагностика аҭакқәа роура алшоит 40 минуҭ рыҩныҵҟа.
Аҟәа, аҿкчымазаратә хәышәтәырҭаҿы еиҳа аамҭа иақәшәо амобилтә лабораториа аусура ишалаго атәы ҳәан ақалақь ахадеи амедицинатә усҳәарҭақәа рхадацәеи реиԥылараан.
Алабораториа ада ԥсыхәа аҟамзаара адҳәалоуп ахәышәтәырҭаҿы ачымазцәа рыдкылара алагара.
Аҟәа асанитартә ҳақьым хада Алла Белиаева илҳәеит ачымазцәа рырацәахара инадҳәаланы анализқәа аҩны ргаразы агәыԥ шеиҿкаахо атәы. Иахьазы, ԥсшьарада ҩ-гәыԥк аус руеит.
Жьҭаара 22 рзы Аҟәатәи ахәыҷтәы поликлиникаҿы COVID-19 рылоуп ҳәа агәҩара ззыҟоу ма изыхьуа ахәыҷқәа рзы акабинет аадыртит. Акабинет аполиклиника ахыбраҿы иҟоуп, аха аҩналарҭа хазуп. Ахәыҷқәа рыдкылара мҩаԥыргоит аҳақьыми амедиаҳәшьеи.
Уажәшьҭарнахыс Москватәи адиаспора Гәдоуҭатәи агоспиталь аусзуҩцәа аԥарацҵа рзыршәалоит. Адиаспора ирыӡбеит аҿкчымазара змоу рҟны аус зуа аԥарацҵа роуларц.
"Ацәаҳәа ҟаԥшь" аҿы аус зуа амедусзуҩцәа уажәшьҭарнахыс аԥарацҵа роулоит" ҳәа арадио Sputnik иазеиҭаҳәеит адиаспора рнапхгара алахәыла Инна Барчанԥҳа.
Жьҭаара 1 аахыс аԥарацҵа иартәахьеит миллионки 900 нызқьмааҭ.
Амчыбжь азы реиҳа излацәажәақәоз иреиуахеит ЖӘыргьыҭ ақалақь аҿы абанк ақәлара.
Абџьар зыҟәныз ахаҵа Жәыргьыҭ абанк аҟны жьҭаара 21 рзы шьыбжьон 40-ҩык иреиҳаны ауаа шасыс игеит, иара миллионбжак доллар ирҭарц адҵа ҟаиҵеит.
Сааҭла имҩаԥысуаз аиҿцәажәарақәа рышьҭахь, асааҭ 22:00 рзеиԥш, хҩык ашасцәа рышьҭахь иҽыҵәахны, ахыбра дыҩныҵит.
АИХқәа рдыррақәа рыла, иара хҩык атҟәацәа иманы Аԥсны аганахь ддәықәлеит.
Убри аан Жәыргьыҭ абанк иақәлаз ахаҵа Егры аӡиас ала Аԥсны аҳәынҭқарратә ҳәаа дахымсӡеит, абри атәы Sputnik иазеиҭеиҳәеит Аԥсны ашәарҭадаратә маҵзура аҳәаахьчаратә гәыԥ аиҳабы Рустам Латипов.
Сынтәа иҟоу аамҭа уадаҩ аан Аԥсны аҽаҩра беиа ҟалеит.
Амандарина, ахәырма, афеихо, араса рекспорт 2020 шықәса цәыббрамзази жьҭаарамзази 2019 шықәса, иара абри аамҭазтәи арбагақәа ирхысит, абри атәы Sputnik иазааицҳаит Аԥсны аҳәынҭқарратә аҳазалхратә еилакы ахантәаҩы Гурам Инаԥшьба.
Иара иажәақәа рыла 2019 шықәса цәыббра-жьҭаара амзақәа рзы атәыла иалган 200 кьыла ахәырма, сынтәа –тоннак, афеихо: 42,9 тонна– 65,9 тонна. Арбагақәа еиӷьхеит амандарина аганахь алагьы. Иахьазы Аԥсны иалгоуп 269 тонна.
Иара убас арбагақәа ҳаракуп араса. 2020 шықәсазтәи арбагақәа: 387,6 тонна; 2019 шықәсазтәи арбагақәа: 169 тонна.
Аԥснынтәи Урыстәылаҟа аекспорт ирго ацитрустә шәырқәа рыхәԥса еиҵатәуп ҳәа иҳәеит Sputnik аинтервиу азҭаз ақыҭанхамҩа аминистр Беслан Џьапуа.
Уаанӡа Аслан Бжьаниа аекономикеи ақыҭанхамҩеи рминистрцәа адҵа риҭеит ацитрусқәа Аԥсны анҭыҵҟа рекспорт ахәԥса аларҟәразы ауснагӡатәқәа рыдыркыларц азы.
"Ҳара иҳаӡбеит ҳброкертә конторақәа арҭ аидарақәа имҩаныргаларц. Ацитрусқәа рекспорт азы уаанӡа 10 мааҭк шәатәызар, уажәшьҭарнахыс быжьмааҭк рҿы ишьақәыргылоуп", - иҳәеит Џьапуа.
Иахьазы ацитрусқәа рекспорт 2 839 кьыла ыҟоуп. Ҵыԥх уажәааны 570 кьыла ракәын иахгаз ҳәа иҳәоит аминистр.
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа жьҭаара 22 рзы аепидемиологиатә ҭагылазаашьа инадҳәаланы ажәлар рахь ааԥхьара ҟаиҵеит.
Атәылаҿ иалагалоу аԥкыратә уснагӡатәқәа рганахь ала иазгәеиҭеит ауаа акоронавирустә инфекциа рацәыхьчара – анапхгара рзы ихадароу усны ишыҟоу.
"Ҳәарада шьаҭанкыла аԥсҭазаара аиҭакра акыр иуадаҩроуп, аха иахьазы абасала мацароуп хымҩаԥгашьас иҟоу. Аҳәара зуеит иҟоу аҭагылазаашьа еилкаарыла шәазнеирц. Иҳадаҳкыло ауснагӡатәқәа зегьы ззырхо ҳтәылауаа рыԥсҭазаареи ргәабзиареи рыхьчароуп", - азгәеиҭеит ахада.
Ауааԥсыра рахьгьы ааԥхьара ҟаиҵеит ԥсыхәа шамоу ала рхы рыхьчаларц, аԥҟаррақәа ирықәныҟәаларц.
Бжьаниа инарҭбааны дазааҭгылеит атәыла агәабзиарахьчареи амедицинеи ирымоу апроблемақәа, ауааԥсырагьы агәра дырго иҳәеит атәыла анапхгара шьаҿа-шьаҿала урҭ ирыдҳәало азҵаарақәа зегьы шырыӡбо азы. Иара иҳәеит апандемиа ааҟалазар, атәыла аиҳабыра, абизнес еилазаара, Москвеи Ҭырқәтәылеи инхо аԥсуа диаспора, жәларбжьаратәи аиҿкаарақәа 250 миллион мааҭ рҟынӡа шнырххьо.
Агәабзиарахьчара аминистр Ҭамаз Ҵахнакьиа иакәзар Аԥсны анҭыҵ аус зуа аҳақбымцәа рахь ааԥхьара ҟаиҵеит Аԥсны ацхыраара ҟарҵарц азы.
"Урыстәыла Аԥсны ишацхраауагьы амедицинатә персонал рзымхара ыҟоуп. Раԥхьа иргыланы азымхара ыҟоуп Гәдоуҭатәи аковид-госпиталь аҿи егьырҭ аҟәшақәа ахьаарту ахәышәәтырҭақәеи рҿи", - иҳәеит иара.
Аминистр иазгәеиҭеит ареспубликаҿ ишазымхо ареаниматологцәа, апульмонологцәа, атерапевтцәа, аинфекционистцәа, аепидемиологцәа уҳәа COVID-19 иаҿагылан аус зухьо.
Аепидемиа иалагеижьҭеи жьҭаара 25 рзы Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 3739-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә ргәы бзиахеит 1462-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 35-ҩык.