Сырма Ашәԥҳа, Sputnik.
— Енгин, Ҭырқәтәылантәи уԥсадгьыл ахь аара шԥаԥшьугеи, насгьы шаҟа шықәса ҵуеи Аԥсны унхоижьҭеи?́
— Сара Аԥсны сынхоижьҭеи уажәшьҭа иҵуеит жә-шықәса. 2008 шықәса, декабр 15 рзы анхаразы ҳәа сааит.
— Шаҟа шықәса ухыҵуаз анхараҵәҟьа ҳәа угәы иҭакны уанаауаз?
— Усҟан исхыҵуан 28 шықәса.
— Уабшьҭра аҭоурых уаҳзалацәажәарц сҭахуп, Ҭырқәтәыла уара уабанхоз?
— Сара хылҵшьҭрала субыхуп. Самсун ақалақь аҿы сынхон. Сара сыжәла — Ебжьноу зхыу ақыҭа ыҟоуп. Шәача анаҩс, Хобза ҳәа аҭыԥ ыҟоуп, Бу ҳәагьы иҟоуп. 200 шықәса раԥхьа ишьақәыргылаз ахсаалаҿоуп иахьану Ебжьноу ҳәа иҟаз ақыҭа ахьӡ. Сабду иабду иоуп Ҭырқәтәылаҟа ахҵәара иақәшәаз. Ахәбатәи абиԥара саҵанакуеит сара. Сан шаԥсыӷ ҭыԥҳауп, Қарданԥҳауп, Нуршьан лыхьӡуп.
— Абиԥарала уабдуцәа рыхьӡқәа удыруама?
— Ааи, хымԥада. Аԥснынтә иқәҵыз Зеқьириа ихьӡуп, уи иԥа — Аҳмеҭ, уи иԥа — Омер, уи иԥа — Енвер, Енвер иԥагьы сара соуп.
— Уҭаацәа ишԥарыдыркылеи Аԥсныҟа уаара?
Аԥсныҟа сшаауаз расҳәеит, аха анхараҵәҟьа сгәы иҭакны амҩа сшықәлоз рыздырӡомызт. Амц сҳәеит, аусураҿы арзаҳал зҩит, фы-мыз аԥсшьара аамҭа сырҭартә еиԥш азин згоит, Аԥсныҟа сцоит, сахәаԥшуеит, фымз рыла еилыскаауеит иҟоу-иану, шәымшәан — ҳәа раҳәаны арахь сдәықәлеит. Сҭаацәагьы ақәшаҳаҭхеит. Аха, санаауаз издыруан уаҳа Ҭырқәтәылаҟа сшымхынҳәуаз. Сусураҿы абзиараз ҳәа раҳәаноуп сшаазгьы, схынҳәӡозаргьы аусура уа уаҳа исымаӡамызт.
— Аишьцәа, аиҳәшьцәа умоума?
— Сашьеиҳаб дыҟоуп, Самсун ақалақь аҿы дынхоит, ҩыџьа ахшара имоуп. Сҭаацәа Аԥсныҟа иаалоит, сара имаҷны уахь сцоит, сцозаргьы ԥсшьара ҳасабла сцоит уажәшьҭа.
— Ужәлантәқәа, уашьцәа Ебжьноуааи уареи раԥхьа шәышԥеибадыри, шәышԥеибабеи?
— Раԥхьа Аԥсныҟа санаа, 2007 шықәса рзы, атәылауаҩшәҟәы аиуразы арепатрициахь ҳцеит. Убра дыҟан Геннади Аламиа. "Иужәлоузеи уара?" — ҳәа дсазҵааит. "С-Ебжьноуп," —сҳәеит. "Рауф Ебжьноу сара сҩыза иоуп, шәеибадырроуп," — иҳәеит. Абас ҳаибадырра ҟалеит. Исгәалашәоит, Рауф, уара дануқәлаз шәеиԥшын ҳәа сарҳәан, даара гәахәас иҟасҵеит. 2008 шықәса рзы нхара ҳәа санаа, иара, Ебжьноуаа дрыԥхьеит, ҳаибаирдырит, аҩныҟа сигеит. Счара ҟалаанӡа, иара иааигәа сынхон, анхарҭа сзииԥшаахьан. Џьырхәаҟа ҳаиццалон ақыҭахь, Рауф иан лыԥсы ҭоуп, ҳанду Акәаӡԥҳа. Даара бзиа дызбоит. Ебжьноуааи сареи ҳацәгьеи-ҳабзиеи ҳаилахәуп, аибабара бзиа ҳабжьоуп.
— Енгин, иахьа аԥсышәала аҷҷаҳәа уцәажәоит. Аԥсныҟа уанауааз иудыруазма аԥсшәа?
— Ажәак, ҩ-ажәак здыруан, урҭгьы абарҭ роуп: иҭабуп, абзиараз. Аурыс бызшәа усгьы исыздыруамызт. Аԥсшәеи аурысшәеи еилаҵаны ианцәажәоз ыҟамзи ауаа, исзеилкааӡомызт, иарбану аԥсшәа, иарбану аурысшәа ҳәа схәыцуан. Ничего иаанагои?— ҳәа сҵаауан есымша, уи аԥсышәаӡам рҳәон иччаны. Нас еснагь слымҳа иахьҭасуаз акәхарын… Хы-мыз аԥсуа бызшәа арҵаразы акурсқәа рахь сцеит, абас алоуп исҵаз аԥсшәа шысҵаз, нас аҿиара аиоуит хәыҷы-хәыҷла.
— Аԥсны уанааи иаразнак аусура уԥшаама, аԥсҭазаара нап шԥаурки?
— Сара нхара ҳәа аара сгәы иҭаскаанӡа, Аԥсны ҩынтә саахьан. 2007 шықәса, нанҳәамзазы ҳааит, нас 2008 шықәсазы, Аиааира амшныҳәазы. Убасҟан иаразнак сгәы иҭаскит, Аԥсныҟа нхара ҳәа саароуп ҳәа, аус сызлагоз схы иҭасымкӡеит зынӡагьы.
— Уара занааҭла унапы злакыз Ҭырқәтәыла?
— Сара рҵаҩыс аус зуан атехнологиеи адизаини рхырҭала. Анкаратәи иреиҳау аҵараиурҭа салгахьеит. Хы-шықәса ашьхараҿгьы арҵаҩы иусқәеи, альпинизм аусқәеи еилаԥсаны иҟаҳҵеит. Аԥсуаа рхеидкылақәа рахь сныҟәон. Измиҭ ақалақь аҿы сҩызцәеи сареи абри аганалхь ала аус аауан. Ажәакала, Аиааира амш ныҳәа ашьҭахь, Ҭырқәтәылаҟа саныхынҳә, исҭахын шықәсык ала сусқәа рҭыԥ иқәҵаны арахь саарц, аха еилыскааит шықәсык аамҭа шырацәаз, уиаҟара шысзымычҳауаз. Хымз рыла сусқәа рҭыԥ иқәҵаны сааит.
— Аханатә унапы злауки, аҽаршьцылара уцәыуадаҩхама, мамзаргьы зегь иаразнак иуцааима?
— Аханатә аусура схы иҭасымкӡеит, зегь раԥхьа абызшәа сҵарц сҭахын, нас фы-мыз рнаҩс аусқәа рыԥшаара салагеит хәыҷы-хәыҷла. Аха, сыгәҭакыҵәҟьа — ахынҳәра акәын, нас аԥсҭазаара иунарбоит иҟауҵаша ҳәа схәыцуан.
— Ҳазҭагылоу аамҭазы узҿуи?
— Уасил Царгәыш напхгара зиҭо Аԥснытәи аҳәынҭқарратә акәашаратә ашәаҳәааратә ансамбль аҟны ахор салоуп, ашәа сҳәоит. Асахьаҭыхрагьы салагеит хәыҷы-хәыҷла. Ари макьана имаӡоуп, аха шәара ишәзаасыртит сымаӡа. Сыжәлантәқәа Ебжьноуаа ҳамҭас адгьыл ҭыԥ сырҭеит Иашҭҳәа, аубыхцәа рыхьӡ зху амҩаҿы. Сара адгьыл ақәаарыхра бзиа избоит, аԥсабара аиаҵәара бзиа избоит, ашәырҵлақәа еиҭасҳауеит, еихасҳауеит, аамҭак шсоуз еиԥш уахь сыҟоуп. Асахьаҭыхратә ҟазарҭагь уахь изгеит, аҭыхрақәа рганахь ала абас аҟазара амҩа ҿыц аԥшаара саҿуп. Сабхәагьы дсахьаҭыхҩуп, аха уи иахь сыԥхашьаны сусумҭақәа цәырызгаӡом, издыруа асахьаҭыхыҩцәа идсырбоит, рабжьгарақәа сырзыӡырҩуеит, даргьы ргәы иахәаны срыдыркылоит. Иара убас, амҿлыхқәагьы аус рыдызулоит, уи аҟазрҭагьы уа исымоуп. Адунеи аҿы знык ауп аԥсҭазаара анҳаҭәоу, ҳнапаҟынтә иааиуа зегьы ҟаҳҵароуп. Амузыкатә ҵараиурҭа салгахьеит. Аконцерттә программақәа рыла Аԥсны аҩныҵҟеиԥш, уи анҭыҵгьы сықәгылартә еиԥш алшарақәа соухьеит. Иҭабуп ҳәа расҳәоит сырҵаҩцәа, сеиҳабацәа зегьы. Назырбеи Ебжьноуи сареи ансамбль ҳаицалоуп, ашәа еицаҳҳәоит, уи сара сзы даара игәадуроуп.
— Аԥсны убас еиԥш улахьынҵа ҟалеит, аҭаацәара уалалеит, унасыԥ уцеиҩылшеит аԥсуа ҭыԥҳа Аԥсуана Ҵәыџьԥҳа, изҳауеит уԥа Убых. Уҭаацәаратә ԥсҭазаара шышьақәгылаз уаҳзалацәажәар ҟалома, шәышԥеибадыри уԥшәмеи уареи?
— Саҭамыз ҳәа шәасҳәоит заа. Хәы-шықәса маҷк инеиҳауп аҭаацәара аԥысҵеижьҭеи. Владислав Арӡынба имшиыра азы, аԥсуа-абаза жәлар рконгресс аҿы, апоема ҳаԥхьап рҳәеит. Саргьы аԥсшәа сзырҵоз арҵаҩы Нонна Ҭхәазԥҳа, уаԥхьар агәахәа алысхуеит лҳәан, мап мкыкәа сақәшаҳаҭеит. Убрантә иалагеит сынасыԥ…
Аубых бызшәа аҭҵааразы аусқәа снапы рылакуп. Сара саамҭа азымхаргьы, Убых деизҳар иациҵап ҳәа сгәыӷуеит. Хы-шықәсеи бжаки роуп ихыҵуа, Аҟәа ақалақь ахәыҷбаҳча "Алиас" ахь дныҟәоит.
— Аԥсадгьыл ахь нхара ҳәа ихынҳәыз аӡә иаҳасабала, суазҵаарц сҭахуп, ухы шԥаубо ара, агәаԥхара имазар ауаҩы, ауадаҩрақәа ралҵра изымариоума?
— Аԥсны угәаԥхома ҳәа исазҵаауа рацәаҩуп. Ус иашаӡам ҳәа сазхәыцуеит. Аԥсны ҳара ҳаԥсадгьыл акәзар, иаҳгәаԥхома, иаҳгәамԥхома ҳәа азҵаара зынӡагьы ҳазымхәыцроуп. Ҳара ҳаԥсацәоуп, даҽакала ҳаҟаӡам. Ҭырқәтәыла ииз ауааи, Аԥсны иизи маҷк еиԥшымхар ҟалап аха, ҳаидызкыло ҳамоуп — аԥсуара, ауаҩра. Ицәгьаӡам Аԥсны анхара. Агәаԥхара умазароуп зегь раԥхьа иргыланы. Адунеи аҿы иҟам аԥшӡарақәа зегьы Аԥсноуп иахьыҟоу. Еснагь ҳхәыцрақәа абзиара аганахь иҳархалароуп. Сара позитивла сазнеиуеит аԥсҭазаара.
— Ара уабанхои?
— Ҳара Маҷара ҳанхоит. Аԥсшьара мшқәа рзы еснагь Иашҭхәа ҳаҟоуп, аԥхьаҟа уа иҵегьы ишьақәсыргылар, иацысҵар сҭахуп.
— Абызшәа ҳалацәажәозар, ара иазгәауҭеит, уанаауаз ажәак-ҩажәак рыда шыузымдыруаз. Изҵарц зҭаху имыцааир залшаӡом, ус аума?
— Зегь раԥхьа иргыланы ухатәы бызшәа удыруазароуп. Ҳара аҩны урыс бызшәала ҳцәажәаӡом, аԥсшәоуп иаҳҳәо, аҭырқәшәа зынӡагьы салацәажәаӡом. Ахәыҷы шаҟа бызшәа изҵо аҟара уи бзиоуп, аха ҳара ҳҿы аԥхьа игылазароуп аԥсшәа. Изҭаху иҵоит, ус сазхәыцуеит.
— Угәы иҭыхо, исҳәандаз ззугәахәуа акрыҟазар ажәа умоуп.
— Ҳара адемографиа иадҳәалоу ауадаҩрақәа ҳамоуп. Ауаа аароуп, уаҳа ԥсыхәа ҳамаӡам. Зегьы шыбзиахо ала сгәы ҭынчуп. Аха, ҳара ҳнапала иҳацааиуа ҟаҳҵар, еиҳа ирласны ибзиахар ҟалап. Аҵарауаа рацәаҩны иҳамоуп, уи гәадуроуп. 80% процент аԥсуаа Аԥсны анҭыҵ инхоит. 20% роуп Аԥсны инхо аԥсуаа. Уи маҷуп, иаароуп, ихынҳәыроуп рыԥсадгьыл ахь. Абзиабара, агәыҳалалра аҵаҵаны иҟауҵо аус ҟамларц залшаӡом. Ҳқьабызқәа ҳрықәныҟәалар, ҳдырԥшӡоит.
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Арҭ амшқəа рзы сныҟəарақəа ирыцҵан аҳəаанырцəынтəи зҭоурыхтə ԥсадгьыл аҿы инхақəо ҳџьынџьуаа рахь. Сыҟан Гəылрыԥшь араион Агəыӡера аҳабла. Аҽны даара ишоуран, адəахьы уаҩ дубомызт, аамҭалагьы шьыбжьон иақəшəеит уахь сцара. Иҟан аҭаацəарақəа сызқəымшəацыз, урҭи сареи ҳаибабара шалыршахоз дырны, Багаҭелиа имҩаду иаԥну аҩнеихагыла сныҩналеит.
Аусура иҟақəаз рацəаҩын, иҟоуп сзықəшəақəазгьы. Убарҭ ируаӡəкуп Ҳилиа Маршьанԥҳа лыԥшəмеи лареи. Рыҩны ааигəара иҟаз дəқьанк аҟынтə ихəаахəҭны ишаауаз амҩан ҳаиқəшəеит. Аԥҳəыс ҟəымшəышə лхы-лҿы касышла иҭаҳəҳəаны, лыблақəа иаразнак гəкырак шырхыз убарҭан. Снарыдгылан аԥсшəа нарасҳəеит, сагьразҵааит шəаԥсацəоума ҳəа.
"Ааи, сара саԥсыуоуп, сыԥшəма дҟабардоуп, ара ҳанхоижьҭеи уажəшьҭа шықəсқəак ҵуеит", - лҳəеит Ҳилиа Маршьанԥҳа. Саргьы снеира хықəкыс иамаз неиҭасҳəеит, аҩныҟагьы снарымгар рымуит.
Ашəхымс саахысны аҩны санааҩнала, сахьынаԥшааԥшра сзымдыруа зегьынџьара жəытə маҭəахəыла ирхиан, аԥсуа цəа рыҟəнын, убас еиԥш ирацəан иқəҵаны иҟаз аҩны зырԥшӡоз анапкымҭақəа.
Аԥшəмаԥҳəыс иаразнак афатəҟаҵарҭахь дныҩналан али-ԥси рыбжьара аишəа лырхиеит, лчыс хаа агьама мбакəа аиҿцəажəара дақəшаҳаҭымхеит, хымԥада уи саргьы пату нақəҵаны лчеиџьыка нап асыркит.
Саԥхьа дтəан аԥҳəыс аамысҭашəа, зхымҩаԥгара акыр ухнахуаз, заԥсшəа ԥшӡаз, зҿабызшəа хааз Ҳилиа Маршьанԥҳа. Излеилкаахаз ала, Ҳилиа Маршьанԥҳа, акыршықəса раԥхьа Шьамтəылантəи зҭоурыхтə ԥсадгьыл ахь нхара иааз, ара аҭаацəара аԥызҵаз, зыхшареи змоҭеи ирызҳауа Аҳмаҭ Маршьан иаҳəшьа гəакьа лакəзаап. Аҳмаҭ Маршьан даара ибзианы издыруа, ҳџьынџьуааи ҳареи ҳаимадара аус аҿы акырӡа аџьабаа збахьоу, зыуаажəлари зыԥсадгьыли рҿы пату ду зқəу уаҩуп. Исаҳаз ажəабжь еиҳагьы сеигəырӷьеит, уи иахылҿиааз ҳаицəажəара амҽхак еиҳагьы аҽарҭбааит.
"Ҳара раԥхьа ҭаацəала ҳанхон Кунеитра, аха Шьамтəылеи Израили рыбжьара иҟалаз аидыслара иахҟьаны 1967 шықəса рзы Дамаскҟа ҳалбааит, ақалақь азааигəара иҟаз адыга қыҭа Мерџьсулҭан анхара ҳалагеит, аԥсуааи адыгақəеи зегьы ҳаиланхон, патуеиқəҵарала ҳаизнеиуан. Саб иқыҭа Мумсиа ахьӡын, еиҳарак инхоз аԥсуаа ракəын, қыҭа дуун", - лҳəеит Ҳилиа Маршьанԥҳа.
Ҳилиа Маршьанԥҳа гəыблыла илгəалалыршəон ландуцəа, лабдуцəа рыӡбахə. "Ах, санду илыласҵоз уаҩ дсымамызт", - лҳəон ҳаиҿцəажəараҿы лассы-лассы. Ирацəоуп ланду илҿылҵааз, иахьагьы иныҟəылго аԥсуара. Аха лгəы иаланы илҳəоит лабдуцəа рышьҭра иазку аҭоурых нхарҭəааны иахьылзымдыруа.
"Усҟан урҭқəа ирылацəажəомызт, ирылацəажəозаргьы, ҳара ҳхəыҷқəан, иаҵанакуа ҳзеилкаауам ҳəа еиҭарымҳəозар акəхарын. Сара сан Фақриа Уаџьыхə дедыгь ҭыԥҳан, аха ҭацас Маршьанаа данрыланагала, аԥсышəала аҷҷаҳəа дцəажəо далагеит. Саб Рамазан аԥсшəа идыруан усгьы, избанзар еицəажəагас аҩны ирымаз иара акəын. Санду лаԥсшəа акəзар, акы иалаҩашьахуа иҟазма?!" - дҳацəажəон Ҳилиа Маршьанԥҳа.
Ҳилиа Маршьанԥҳа лаҳəшьеиҳабы Нальчик дынхоит, дҭаацəароуп, лашьеиҵбы, ишазгəаҳҭаз еиԥш, Аԥсны дынхоижьҭеи акрааҵуеит, Шьамтəыла инхоз егьи лашьеиҳабы иԥсҭазаара далҵхьеит, хаҭала дыздыруан иара. Шьамтəыла саныҟаз ҳамҭас исиҭаз агəил ҟаԥшьқəа зныз акасы иахьагьы гəаларшəагас исымоуп. Хҭыск шаҟа хҭыс арҿиар алшозеи, шаҟа гəалашəарахкы рыла еибаркузеи ари аԥсҭазаара?!
"Сара ԥшьҩык аԥацəеи ҩыџьа аԥҳацəеи сыман. Ҩышықəса раԥхьа сыԥҳа лчымазара иахҟьаны лдунеи лыԥсахгəышьеит. Егьи сыԥҳа дҭаацəароуп, Шьамтəыла дыҟоуп. Сԥацəа ҩыџьа Нальчик инхоит, ҩыџьа Аԥсны. Ааигəа Нальчик иҟоу сԥа аҭаацəара далалеит, сҭаца макьана дсымбаӡац, ҭелла ауп ҳшеигəныҩуа. Ара инхо сԥеиҳаб аус иуеит, аиҵбы аррамаҵзура дахысуеит Очамчыра, аԥсшəа даара ибзианы иҳəоит. "Сара дҟабардоуп, аха аԥсышəала сцəажəоит", - иҳəоит аӡə даниазҵаалак аԥсшəа ахьидыруа дазгəыдууны", - абас гəыблыла дҳацəажəон аԥҳəыс-аҳкəажə.
Ҳилиа Маршьанԥҳа излалҳəо ала, Шьамтəыла излаԥшыз аибашьра ус аиҭаҳəара мариам. Аиаша шəасҳəап, лазҵаарагьы сцəыуадаҩын. Аибашьра иалҵны зыԥсадгьыл ахь иааз аԥҳəыс излалҳəо ала, Аԥсны еснагь рхы-ргəы иҭан, ианыцəазгьы рыԥхыӡ иалан. Акызаҵəык, ихьысҳаны иҟаз, аимадара акəын, арантə ираҳауаз ахабарқəа маҷын.
"Сара сыуаажəлар Аԥсны аибашьра шəхыжəымгахьеи, адунеи ахьынӡанаӡааӡо уаҳа хысбыжьк мгааит убри аганахьала. Аԥсны Аџьынџьтəылатə еибашьра ианалага, ҳара Саудтəи Аравиа ҳаҟан, сыԥшəма уа аус иуан. Радио бзиак аахəан иааигеит, уахи-ҽни убри ҳадтəалан, Аԥсны имҩасуаз ахҭысқəа арадиодырраҭарақəа рыла еилаҳкаауан. Аԥсны Аиааира агеит ҳəа анҳаҳа Дамаск ҳаҟан, ҳгəырӷьара ус ажəала иузеиҭаҳəо иҟоума?!" - дҳацəажəон Ҳилиа Маршьанԥҳа.
Ҳилиа Маршьанԥҳа лҭаацəеи лареи Аԥсныҟа нхара ҳəа иааит 2013 шықəса рзы. Усҟан Шьамтəылантəи еицны иааз ҳџьынџьуаа маҷҩымызт, иҟоуп иахьагьы ҩнык аҟны еицынхақəо, еигəылацəоуп. Ҳилиа Маршьанԥҳа лыҧшəма дҟабардоуп, Наџьмеддин Башьқəыр ихьӡуп, аҩнра ҳəа аҟабарда ҭаацəара данрыланагыла Ҳилиа, рыԥҳак леиԥш дрыдыркылеит. Ланхəеи лабхəеи ҳаҭырла дырзыҟан, мызқəак лабхəа диацəажəомызт, аха нас аишəачара ҟаҵаны, аԥара-шьара лыҭаны дирцəажəеит, рҵас излаҳəоз ала.
Ҳилиа Маршьанԥҳа занааҭла дырҵаҩуп, акыр шықəса инеиԥынкыланы аиҵбыратəи аклаасқəа рҟны рҵаҩыс аус луан Шьамтəыла данынхоз. Илҭахуп ахəыҷқəа ргəы бзиа, рхы бзиа, ҵарадыррала еиқəшəаны, аԥсыуа ҵасла еизҳарц. "Аԥсадгьыл ҳара ҳзы ҧсҭазаароуп, иацҵаны исҳəозеи?" - лҳəеит Ҳилиа Маршьанԥҳа, лџьынџьдгьыл аҵакы дазааҭгылаауа.
Ҳили Маршьанԥҳа ланду (лаб иан) аҟазаратə баҩхатəра лылан. Жəытəаахыс аԥҳəыс лхаҭара ҳаразкуаз еиуеиԥшым анапкымҭақəа ҟалҵон, дхахон, дысуан, дԥон, дӡахуан. Лмаҭа хəыҷы длывагьежьуа дахьлыцыз иллырҵаз рацəоуп.
Ҳилиа Маршьанԥҳа ицəырганы иаҳлырбеит лнапы иҵылхыз аусумҭақəа, иара убас Шьамтəылантəи иаалгақəазгьы. Уахьынаԥшы-ааԥшуа лыҩнымаҭəа урҭ рыла ирхиоуп, аԥардақəа, аишəа ақəыршəқəа, аҟəардə ақəыршəқəа, иҩычаны иҟаҵоу ашəҭқəа рҭаргыларҭақəа уҳəа. Ашəҭкакаҷқəа рыла иқəҵаз иԥаны иҟаз шəыра ԥшӡакгьы даласгəалашəаларц сцамҭаз ҳамҭас инаслыркит. Хымԥада, уи сара сгəаҵаҿы иҷыдоу аҭыԥ ааннакылоит уажəшьҭарнахыс.
Анҵамҭак аҳəаақəа ирҭагӡаны исцəыуадаҩуп аԥҳəыс аамсҭашəа илықəнагоу ахҳəаа аҟаҵара. Аԥсҭазаара акыр дкыднаҟьазаргьы, ҩнуҵҟала хьаала деибаркызаргьы, лхаҿсахьа ианлырԥшуамызт, лыблақəа еихаччо дысԥылеит, анык лаҳасабала аԥхарра сыдҵаны слыдылкылеит, убас еиԥш сныҳəаныԥхьангьы снаскьалгеит. "Хаҩнашəқəа еснагь иаартуп, баҳҭаала!" - уажəыгь сгəы иқəыҩуеит зыбзиабарала схызхыз Ҳилиа Маршьанԥҳа лыбжьы хаа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Шьамтәылатәи Арабтә Республикаҿы инхо Кавказ ажәларқәа рхаҭарнакцәа рахьтә иҟоуп зыхьӡ нагоу, иахьиз аҳәынҭқарраҿы зышьҭамҭа нзыжьхьоу ауаа. Урҭ изланхо атәым милаҭ аҟны пату рықәуп, ражәа иазыӡырҩуеит. Шықәсқәак раԥхьа Шьамтәылаҟа сныҟәарақәа раан ирацәаҩуп ус еиԥш сзықәшәаз еиуеиԥшым аусхкқәа знапы рылакыз ауаа. Урҭ рахьтә иҟоуп Аԥсныҟа нхара ҳәа иаақәаз.
Шьамтәыла инхоз, хылҵшьҭрала иедыгьу Диаб Чаҭау (иарабжәла Хадид) ҩыџьа иԥҳацәеи иԥшәмаԥҳәыс Агрԥҳа Ҳанадии шықәсқәак ҵуеит Аԥсныҟа наунагӡа нхара иааижьҭеи. Иара занааҭла ахаԥыц ҳақьым-техникуп. Дамасктәи амедицинатә факультет далгахьеит, акыр шықәса изаанаҭ ала аус иуан Шьамтәыла. Иус ара дахьааизгьы зымҩа инимыжьит, Дранда аҳаблан, ҳџьынџьуаа ахьынхо аҩнеихагыла азааигәара ахаԥыцҟаҵарҭа аартны имоуп.
"Сара Аԥсныҟа раԥхьаӡа акәны санаа, исымбац дгьылк, исзымдыруа ауаа рахь сааит ҳәа смыԥхьаӡаӡеит. Избанзар убас еиԥш ҳрыдыркылеит аҳаиртә баӷәаза ҳанылбаа инаркны иаҳԥылаз ауаа, анаҩсгьы ҳҳәынҭқарра иаҳнаҭаз ахаҵгылара ахә ҳаракны иаҳшьоит. Шьамтәылантәи иааз ҳџьынџьуаа аӡәырҩы реиԥш, сҭаацәеи сареи ҳзы Гәылрыԥшь араион Агәыӡера аҳаблан игылоу аҩнеихагылаҿы ауадақәа ҳарҭеит, ҳанхоит-ҳанҵуеит, ҳауаажәлар ҳрылагылоуп, ҳнапаҟынтә иааиуа ҟаҳҵоит", - иҳәеит Диаб Чаҭау.
Диаб Чаҭау аурысшәа цәгьамкәа иҳәоит, аԥсышәалагьы ажәақәак налаиҵоит. Сҭырџьманҭыԥҳа Хажар Лышәԥҳа илыбзоураны ҳаиҿцәажәара нарҭбааны ихаҳарҭәаауан.
"Сара сҭаацәа Голантәи аҳаракырақәа рҟны Барека ҳәа изышьҭаз ақыҭаҿы инхон. Уаҟа еиҳараҩык инхо адыгақәоуп. Аԥсуаа рацәаҩны иахьынхо қыҭоуп Мумсиа, араб бызшәала иаҳҳәозар, Альгасаниа ҳәа иашьҭоуп. Аԥсуааи адыгақәеи ҭоурыхк, культурак ҳаиднакылоит. Шьамтәыла инхо Кавказаа ҳахьеизоз акультуратә центрқәа ҳаман, ҳбызшәа мыӡразы ашколқәа аус руан, ҳҿар рқьабзқәа ирықәныҟәаларц хықәкыс иҟаҵаны аҭоурыхтә ҵакы змаз аусқәа еиҿаҳкаауан. Аха Шьамтәыла излагаз аибашьра ҩаԥхьа ҳԥыххааса ҳақәнаҵеит", - иҳәеит Диаб Чаҭау.
Абар уажәшьҭа жәшықәса инарзынаԥшуеит Диаб Чаҭау Аԥсны иԥсҭазаара мҩасуеижьҭеи. Иԥҳацәа ракәзар еизҳаит, иреиҳау аҵараиурҭақәа ирылгахьеит. Руаӡәк, Алаа захьӡу, ааигәа аҭаацәара далалеит, лыԥшәма Нарҭ Ҳабашь (иарабжәла Саид) Шьамтәылантәи иааз едыгьуп, рҩыџьагьы араҟа аус руеит. Егьи иԥҳа Афра афилологиатә факультет англыз бызшәа аҟәша далгахьеит, лҵара аизырҳаразы Катартәи аҳәынтқарраҿы амагистратура дҭалеит, ари аус аҟны Аԥсны аҳәынҭқаара адгылара лнаҭеит. Ҩышықәса рнаҩс, лҵара аныхлыркәшалак, Аԥсныҟа деиҭахынҳәуеит. Абас ихшара дрызгәыдууны рыӡбахә ҳзеиҭеиҳәеит раб.
Диаб Чаҭау Аԥсны даара тәыла ԥшӡоуп иҳәоит, аха иҭацәу адгьылқәа рацәоуп, иҭахуп ауаа рыла ихаҭәааны иҟазарц.
"Сара даара сгәы аздууп Аԥсныдгьыл аҿы сахьынхо, Аԥсны атәылауаҩшәҟәы ахьсымоу акыр сеигәырӷьоит, сара сзы уи ҭоурыхтә хҭысны сахәаԥшуеит. Ҳарҭ Кавказ ажәларқәа ҳзықәшәахьоу шьарда ирацәоуп, адунеи еиуеиԥшым атәылақәа рҿы шаҟаџьара ҳалаԥсоу жәдыруеит. Ҳахьыҟазаалакгьы, ҳазланхо атәымжәлар пату ҳақәырҵоит, избанзар, зегь раԥхьа иргыланы, ҳагәра ргоит, ауаҩы дшаҳамҭиуа рдыруеит", - ҳәа азгәеиҭеит Диаб Чаҭау.
Шьамтәыла инхо Кавказаа, еснагь рҭоурыхтә ԥсадгьыл ахь рхы хан, аха ус имариамызт рыгәҭакы анагӡара. Уи ус шакәу азгәарҭоит хаҭала сара сзыҿцәажәахьоу зегьы. Ахҵәара ажәа аҵакы ӷәӷәоуп, убас еиԥш ихьанҭоуп ахырҵәарагьы. Аха ауаҩытәыҩса дзықәшәо зегьы ихы анираалар ауп, уаҳа имч хом ҳазшаз иҿаԥхьа.
"Сара сабду иаб 11 шықәса ракәын ихыҵуаз Нхыҵ-Кавказынтә иԥсадгьыл данахгаз, ари ахҭыс ҟалеит 1860 шықәса рзы. Убри инаркны атәым дгьыл аҿы имҩасуан рыԥсҭазаара, рхылҵ-рԥылҵ Анцәа иџьшьаны ҳдацқәа рыԥсы аҭаҵара ҳҽазаҳшәоит ҳџьынџь дгьылқәа рҿы. Дара гәыҵхас ирымаз ҳара инаҳагӡарц ҳашьҭоуп, аамҭақәагьы есааира рҽырыԥсахуеит. Араб культура зынӡа даҽа культуроуп, ҳара ҳҵасқәа реиԥш иаартым, иаркуп", - дҳацәажәон Диаб Чаҭау.
Диаб Чаҭау игәы иаланы иҳәон абызшәазы ԥынгыла имамзар еиҭеиҳәашаз акыр ишырацәаз. Кавказаа рҭоурых, рлахьынҵа ашәҟәыбӷьыцқәа иагьрынӡалом. Ҳаиҿцәажәара ахыркәшамҭазы Аԥсны дызлатәылауаҩу ала ипаспорт аацәырганы иаҳирбеит, иажәаҳәагьы инациҵеит: "Шьамтәылантәи арахь ҳанаауаз ҳҵәыуо амҩа ҳақәлеит, Аԥсны ҳахьааиз убриаҟараҵәҟьагьы ҳгәырӷьоит, избанзар ԥшәымацәаҵас ҳхы ҳбоит, уи зыбзоуроу шьак-дак еицалҵыз ҳауаажәлар шәоуп", - абас еиԥш ихәыцрақәа ҳацеиҩишеит Диаб Чаҭау.
Диаб Чаҭау иԥҳацәеи сареи ҳшеибадыруаз аниасҳәа, иаразнак Аԥсны иҟаз Афра аҭел дылзасит, илеиҳәеит сышрысасыз. Лара аусура дыҟан, илҭаххеит ҳаибабарц, аха уи даҽа аамҭак азалаҳхит, уи аҽны иҵегьы сызҭаашаз аҭаацәарақәа ыҟан, урҭ рахь сымҩахыҵыр акәын. Анаҩстәи сныҟәарақәа рылҵшәа шәеилсыркаауеит егьырҭ санҵамҭақәа рҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 12 - Sputnik. Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа Апарламент ахь аиҭалхрақәа рҿы абжьыҭара иҽалаирхәит амҽыша, ԥхынгәы 12 рзы ҳәа аанацҳауеит атәыла ахада ипресс-маҵзура.
Аслан Бжьаниа ибжьы аиҭеит дахьҭаҩу аҭыӡҭыԥ ала, Тамшь ақыҭан иҟоу алхратә ҭыԥ аҿы.
Абжьыҭара хыркәшахоит асааҭ 20:00 рзы. Раԥхьатәи алҵшәақәа еилкаахоит алхратә ҭыԥқәа ркомиссиақәа Алхратә комиссиа хадахьы аԥкаанҵақәа аннаргалак ашьҭахь.
Азакәан ишаҳәо ала, алхратә ҭыԥқәа ркомиссиақәа алҵшәақәа ҩымш ирҭагӡаны реихшьаларазы азин рымоуп. Заанаҵтәи алҵшәақәа анрыларҳәалак ашьҭахь, абжьыҭара шымҩаԥысыз азы ашшыԥхьыӡқәа ҟалар, АКХ ҽнак ахи аҵыхәеи рыла урҭ рыднакылоит.
Бзыԥтәи алхратә ҭыԥ хада № 10 ала Жәлар Реизара адепутатрахь кандидатцәас иқәгылоуп Ҭамаз Леибеи Ҭемыр Беиеи; Оҭҳаратәи алхратә ҭыԥ хада №14 ала Жәлар Реизара адепутатрахь кандидатцәас иқәгылоуп Робесҭан Габлиеи Алмасхан Барцыци; Гәдоуҭатәи алхратә ҭыԥ хада №18 ала - Асҭамыр Ахбеи Алхас Ҳагбеи; Кындыӷтәи алхратә ҭыԥ хада №31 ала - Аидар Кәыҵниа, Гарри Кокаиа, Џьансыхә Адлеиба.
Аԥсны Жәлар Реизарахь алхрақәа мҩаԥысуеит ԥхынгәы 12 рзы иҭацәыз амандатқәа ԥшьба рахь - атәыла ахадас иалырхыз Аслан Бжьаниа, аԥыза-министрс иҟарҵаз Александр Анқәаб, Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрс иҟарҵаз Дмитри Дбар, Гагра араион ахадас иҟарҵаз Иури Хагәышь рҭыԥқәа рахь.