ГӘДОУҬА, ԥхынҷкәын 14 – Sputnik, Бадри Есиава. Аԥсны ауаажәлар иргәаладыршәеит Лаҭатәи арыцҳара иалаӡыз.
87-ҩык ргәаларшәара иазку амемориал ахь инеит шәҩыла ауаа, иҭахаз рыуацәа-рҭынхацәа, атәыла анапхгара, Апарламент адепутатцәа, араионқәа рхадацәа, аҳәынҭусбарҭақәа русзуҩцәа.
Есышықәса ишаԥу аиԥш, арахь иааираны иҟан ашколхәыҷқәагьы, аха акоронавирустә пандемиа иахырҟьаны урҭ уахь инарымгеит. Атәыла ауааԥсыра ари аҭыԥ ахь иааит ашәҭқәа кны, анышәынҭрақәа ирыдыргалеит ачысхә. Иҭахаз 87-ҩык ирылан 35-ҩык ахәыҷқәа, ааҩык зцәазтәымыз аҳәса.
Иулиа Сангәлиаԥҳа ари авертолиот илыцәҭаблит ҩыџьа лыԥҳацәеи лаҳәшьеи. Илзыҟалаз арыцҳара атәы усҟан телехәаԥшрала илаҳаит.
"Абри амш азы Гәдоуҭа авертолиот анеира ҳазыԥшын. Саҳәшьа Мадонна Сангәлиаԥҳаи сыԥҳацәа Хьыблеи Инессеи ранду лҟны иҟан. Гәдоуҭаҟа амҩа иқәын, аха изынамӡеит... Аамҭа акгьы азыхәышәтәӡом, ухьаагьы ахаан изтәаӡом", - лҳәоит Иулиа, зԥазаҵә Џьансыхә Нанба дыззынхаз.
Нина Агрԥҳа абри амш азы илыцәҭахеит лыԥҳа Аида Шьынқәырԥҳаи лмоҭацәа Кристинеи Еланеи Гындиаа. Арахь дааит рфотосахьақәа лгәыдкыланы.
Аза Ҷкадуаԥҳа, ҩажәа шықәса зхыҵуаз Гарик Ҷкадуа иан, лԥеи лареи еицырхыргаз аҵыхәтәантәи амш лгәалалыршәоит.
"Иара усҟан аибашьра амцашыра далагылазижьҭеи ԥшьымз ҵуан. Ашамҭаз аҩныҟа дааит, суадаҿы дышьҭасҵарц дсыҳәеит. Иҳәеит ашьыжь авертолиот ала Гәдоуҭаҟа дԥырраны дшыҟоу. Сҩагылан амца зҭаз апечка авараҿ ииарҭа ҟасҵеит. Ианааша, дындәылҵны дцеит, уаҳагьы дыхнымҳәит. Сыԥшәмагьы аибашьраҿ дҭахеит", - ҳәа еиҭалҳәеит лара, лгәи лылаӷырӡи еилаҵәо.
Аза Ҷкадуаԥҳа дылзынхеит ԥак. Уи иҭаацәеи иареи Аҟәа инхоит. Лара арахь дааит лмоҭа Николь длыманы. Николь лаб иашьа дихааным, аха ланду лҟынтәи иӡбахәқәа лдыруеит.
Амитинг аҿы дықәгылеит ажурналист Енвер Арџьениа. Иара инаҵшьны иазгәеиҭеит аибашьра цәыӡда ишзыҟамло, аха асабицәа, аҭаҳмадцәа, аҳәса рҭахара иацу арыцҳара ҳәашьа шамам.
"Ԥхынҷкәын 14, 1992 шықәса рзы Аԥсны ажәҩан аҿы рыԥсы шҭаз амца қьоуқьад иалаблит амлеи ахьҭеи рҽырцәыргарц Гәдоуҭаҟа амҩа иқәыз ауаа. Ҳажәлар ари арыцҳара ахаангьы ирхамшҭроуп", - ҳәа иҳәеит иара.
Сергеи Дбар ихьӡ зху Аԥсны жәлар реибашьра аҳәынҭқарратә музеи аусзуҩы Гәыгәыца Џьыкырԥҳа Аԥсны раԥхьатәи ахада Владислав Арӡынба иажәақәа лгәалалыршәеит:
"Лаҭатәи арыцҳара ҳашьит, аха иара убри аан ашьанҵеиԥш ҳарӷәӷәеит, аибашьцәа еиҳагьы еиднакылеит", - лҳәеит лара.
Ԥхынҷкәын 14, 1992 шықәсазы ахҵәацәа зықәтәаз авертолиот МИ-8 амацәаз иҭакыз Тҟәарчал ақалақь аҟынтәи Гәдоуҭаҟа амҩа иқәлеит. Авертолиот анышьҭыԥраа 12 минуҭ рышьҭахь, асааҭ 17:30 рзы уи аамҭазы Қырҭҭәылатәи архәҭақәа рнапаҿы иҟаз Кәыдрытәи аҩхаа, Лаҭа ақыҭа ианахыԥраауаз, 1900 метра аҳаракыраҿы иҭархан аракета "Адгьыл-аҳауа" ала. Рыԥсқәа шҭаз амца иалаблит 87-ҩык, урҭ рхыԥхьаӡараҿы иҟан 35-ҩык ахәыҷқәа, ааҩык зцәа зтәымыз аҳәса.
Авертолиот каҳаит Гәылрыԥшь араион Лаҭа ақыҭан. Уи иара убасгьы иҭан еицырдыруаз аԥсуа командирцәа Владимир Анцупов, Аслан Занҭариа, даҽа жәаҩаҩык аибашьцәа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
"Сусура абжьааԥны еиԥшымкәа иацлеит, аха уи уаргәырӷьартә иҟам, амҿы ҳҭииндаз ҳәа мацара акәым ҳшыҟоу, аԥсабара ахьчарагьы ҳуалуп. Алашара ҵыԥхгьы ибзиамызт, аха сынтәа аҭагылазаашьа еиҳагьы еицәахеит, ауаагьы уи апроблема шыҟалоз дырны заа аӡынра рыҽдырхеит. Сынтәа цәыббрамза инаркны амҿы аҿаҵара иалагахьан хыԥхьаӡара рацәала. Сара схала амҿы аиқәыршәара саҿуп. Аҭел исзасуеит ишырҭаху, шаҟа рҭаху рҳәоит. Еиҳарак ауаа ирҭаху ахьацоуп, уи ибзиан ибылуеит, аршьшьарагьы усҟак ицәгьам. Ашәгьы иазҵаауа дыҟоуп, ал усҟак ирҭахым. Амҿы ылысхуеит Кәтол абнақәа рҿы. Ажәытәан Кәачара ауаа ахьынхоз уажәы иахьҭацәу абнақәа ахиааны иҟоуп. Ҿыц игылоу аҵла ԥаҳҟаӡом, иажәхьоу роуп. Ахьаца ашьапы хаҳҵәаӡом, ажәытәан еиԥш икаҳҿоит хыхь-хыхь, нас амахәҭақәа ҿыцқәа аауеит, анаҩс 3-4 шықәса рышьҭахь еиҭа иԥаҳҟартә иҟалоит. Еиҳарак амҿы Аҟәа ақалақь аҿы инхо роуп иаҿазҵо", - ҳәа еиҭеиҳәеит Енвер Қәаранӡиа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы, мамзаргьы аудиофаил аҿы.
АҞӘА, ажьырныҳәа 24-Sputnik. ЕгрыГЕС адеривациатә тоннель аремонт азура иалагеит амҽыша ашьыжь инаркны ажьырныҳәа 24 рзы, абри атәы Sputnik иазеиҭеиҳәеит ЕгрыГЕС анапхгараҭара ахантәаҩы Леван Мебониа.
"Аҟазауаа аусурақәа ирылагахьеит, уажәы аидҳәалақәа ашьақәыргылара иаҿуп- аимадара, афымцалашара анашьҭра, атехника аргылара. Уаҵәашьҭахь адгьылкылҵәареи, ацемент ықәырҭәареи ҳалагоит", - иҳәеит иара.
Мебониа иажәақәа рыла, аремонт ҟаҵаҩцәа ргәыԥқәа х-сменакны ишоуп, дара уахгьы-ҽынгьы аус рулоит, рҽырыԥсахлоит. Аусурақәа ирылахәуп ҩышәҩык аусзуҩцәа.
"Урҭ анџьнырцәа, адгьылкылҵәаҩцәа, ацемент ықәырҭәаҩцәа, амеханикцәа, афымцазҟазацәа уҳәа. ҳусутә рацәоуп. Ихадароу аусурақәа ируакуп- атоннель бетонла иахьыҟаҵоу ацемент ықәырҭәареи адгьылкылҵәареи роуп, уи азы иахәҭоу атехника ргылоуп. Ҭыԥқәак рҟны ажәытә бетон ықәганы аҿыц ҭарҭәахоит", - азгәеиҭеит Мебониа.
2021 шықәса мшаԥымза анҵәамҭанӡа астанциаҿы имҩаԥыслоит адеривациатә тоннель аиҭашьақәыргылара. Ҩ- километраки бжаки иҟоу ахәҭа аремонт азутәуп. Зынӡа атоннель аура 15 километра иҟоуп.
Аиҭашьақәыргылара мҩаԥнагоит ақырҭуа ргыларатә еилахәыра, анемец ҟазауаа рыпроект ала. Аԥарашәара мҩаԥнагоит Европатәи арҿиара абанк. Иахьазы Аԥсны Урыстәылантәи афымцалашара аиуеит. ЕгрыГЕС адеривациатә тоннель аҵыхәтәантәи аремонт мҩаԥган 2006 шықәса рзы, ашәарҭадара атехника ишаҳәо ала ес-хәышықәса аҭагылазаашьа ишашьклаԥшлатәу. Уажәы аӡы ахьацәцо азы 250 миллион киловатт сааҭ ыӡуеит. Ари Аԥсны шықәсык ала ахы ианархәо афымцалашараҟынтә 10% артәоит.
ЕгрыГЕС заҵәык Ауп Аԥсны аҵакыра зегьы фымцалашарала еиқәзыршәо. Иара ахархәарахь ирыҭан 1978 шықәса рзы. Агидроагрегатқәа Аԥсны аҵакыраҿ игылоуп, аӡеизакырҭа – Қырҭтәыла. Астанциа ашықәсбжьаратә фымцамч аужьра х-миллиардки 700 миллион киловатт ыҟоуп сааҭк ала.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит: