Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Германиа инхо ҳџьынџьуаҩ Бурџьу Амҷҧҳа лыҧсадгьыл ахь Аҧсныҟа аара еснагь дазҿлымҳан, гəыҵхас илыман. Лара излалҳəо ала, инаӡеит аҧсҭазаараҿы зегь реиҳа дыззыҳəоз лыгəҭакы, даҭааит лџьынџь дгьыл, илбеит аҧсуаа, илаҳаит лхатəы бызшəа, илгəыдлыҳəҳəаллеит лашьцəа Амҷаа. Уи иацыз аҧхарра, иахылҵуаз агəыбылра насыҧс исыман саргьы лабҿаба абара.
Ашьыжь аусурахь сышцоз аҭел дысзасит ҳџьынџьуаҩ Али Моран, егьсеиҳəеит Германиантəи ҳџьынџьуаа Аҧсны иааны ишыҟоу, иара убас агəыҧ аилазаара дшалоу Амҷҧҳак, лашьцəа Амҷаа рбара шылҭаху. Иажəа анырҵəаха иамраӡакəа сиазҵааит: "Иабаҟоу, избарц абасылшои?", - ҳəа. Аҟəа асасааирҭақəа руак аҿы ишыҟаз сеиҳəеит. Иахьсеиҳəаз аҭыҧ аҿы саннеи, иҿаҧха-ҿаччо иаасҧылеит раҧхьаӡа акəны зҭоурыхтə ҧсадгьыл иаҭааз ҳашьцəа. Иааигəаны ҳанааибадырқəа, Бурџьу Амҷҧҳа ус салҳəеит: "Сара Џьгьарда ақыҭа саҭаарц сҭахуп, убрантə ауп сабду иабду амҳаџьырра дшагаз", - ҳəа. Хымҧада, лажəа ҩбастəуазма?! Аҽныҵəҟьа лгəаҳəара наӡартə еиҧш аҭагылазаашьа лзаҧҵан.
Бурџьу лаб Салим, Ҭырқəтəыла диит, Каиалара ақыҭа деиуоуп. Аусура аганахь ала Германиаҟа дахьцаз, аҭаацəара далалеит. Убраҟоуп дахьиз Бурџьу лхаҭагьы.
"Сабду Шьаадаҭ Амҷба иабду Саалиҳ иоуп Аҧснынтə амҳаџьырра аамҭазы ахҵəара зықəшəаны Ҭырқəтəылаҟа иагаз. Сеиҳабацəа ирҳəоны изласаҳахьоу ала, уи Џьгьарда ақыҭа иҭыҵқəаз дреиуоуп. Сара схəыҷаахыс зыӡбахə саҳахьаз, аха лабҿаба исзымдыруаз сыҧсадгьыл абара сыгəҭыхан. Ирымҳəои, алахьынҵа ыҟоуп ҳəа. Исымазаарын саргьы алахьынҵа бзиа ус анакəха", - абас лгəы ҭыҕьҕьаа дҳацəажəон Бурџьу Амҷҧҳа.
Бурџьу занааҭла дзиндырҩуп, аус луеит Германиа аусӡбарҭақəа руак аҟны. Длымоуп аеишьа. Лыҧшəма дшаҧсыҕуп, илызҳауеит лыҧҳа хəыҷы. Бурџьу излалҳəо ала, лхəыҷрашықəсқəа Ҭырқəтəыла лабдуи ландуи ахьынхоз ақыҭаҿы имҩасуан, убри аҟынтə ибзианы илдыруеит аҧсуара иамоу аҵакы.
"Саб ианду аҭырқəа бызшəа зынӡагьы илыздырӡомызт. Сандуи сабдуи аҧсышəала ианцəажəоз иџьасшьон, иарбан бызшəаз сзеилкаауамызт. Еиҳа саныҩеидас аҭоурых еилыскаауа саналага, иснырит амҳаџьырра закəыз, уи иацыз агəаҟра зеиҧшраз. Саб иашьеи иаҳəшьеи ыҟоуп. Саб иашьа Левенҭ Амҷба, Ҭырқəтəыла дынхоит, саб иаҳəшьа адыгақəа дырҭацоуп", - дҳацəажəон Бурџьу.
Бурџьу излалҳəо ала, Аҧсны Ахьыҧшымра азхаҵара анаиу нахыс, рыхдырра еиҳа иҿыхо иалагеит, уи аахыс рыҧсадгьыл иазкыз ажəабжьқəа раҩрыжьуам.
"Германиа инхо Кавказ ажəларқəа аидгылара, аибабара рыбжьоуп, изеибамдыруа шыҟоугьы рацəаҩны. Акультуратə хеидкыла ашҟа лассы-лассы ҳзымнеиуазаргьы, аныҳəатə мшқəа раан иагҳажьуам. Уаҟа еиҿкаауп хатəгəаҧхаралатəи ашəаҳəаратə, акəашаратə ансамбльқəа, атеатр. Аҧсыӡ аӡы зҵабаз еиҧш ҳаанхар ҳҭахым атəым дгьыл аҿы, аҧсҭазаара ҳазықəҧалароуп, ҳмилаҭ ахдырра ҳмырӡроуп", - лҳəоит Бурџьу Амҷҧҳа.
Бурџьу Амҷҧҳа лабдуцəа рқыҭа гəакьа Џьгьарда данаҭаа, лгəырҕьара ҳəаак амамызт. Лара лнеира иазыҧшын ақыҭа аиҳабыра, анхацəа, лашьцəа, лыжəлантəқəа Амҷаа.
"Анаџьалбеит, ҧхыӡу-лабҿабоу?! Зхаҿсахьақəа збоу ауаа зегьы сара исызгəакьаӡоушəа исзааиуеит. Ишҧасҭаху адгьыл сыҽнықəыжьны игəыдсыҳəҳəалар, здунеи зыҧсаххьоу, араҟа зыбаҩқəа амадоу сабдуцəа сыбжьы ҭганы снарацəажəар, издыруада сгəынқьыбжьы раҳарушь, рыҧсы ианырыр, издыруада?..", - лылаҕырӡқəа лгəаҵа иҭаҧсо дцəажəон Бурџьу Амҷҧҳа.
Бурџьу Амҷҧҳа илықəшəаз ақыҭауаа лгəазхара дрызбомызт, бызшəала ишзеилибамкаауазгьы блала еицəажəон, рыгəҭыхақəа еибырҳəон. Аҭырџьман, насгьы рныҟəарақəа зегьы еиҿызкааз Намық Арсҭаа, аиҭагара дахьӡомызт ари аҩыза агəырҕьареи ахьаагареи зцыз аиҧылара иахылҵуаз аҧхарра атəы. Џьгьарда ақыҭа аиҳабы Асланбеи Сангəылиа, ҳџьынџьуаҩ ажəа лиҭеит, мышкымзар мышкы лыҧсадгьыл ахь нхара ҳəа аара лгəы ианҭалк, лабдуцəа зныҵыз ақыҭаҿы адгьыл ҭыҧ лара лзы ишыхиахо.
"Џьгьарда ақыҭа иалҵыз лабдуцəа рҭоурых дырны ҳаҳəшьа абра дахьааиз даара ҳаигəырҕьеит. Лашьцəа Амҷаа ракəзар, ари ақыҭа иазбжоуп. Даара иҵауланы уазхəыцыр ари ахҭыс, угəы аҵəыуара ианамыркырц залшом. Амҳаџьырра иагаз ҳауаажəлар зегьы рыҧсадгьыл аҿы инхозҭгьы, иаҳхаҳгаз аибашьрагьы ҟамлар ҟаларын. Аҳəаанырцə инхо ҳашьцəа еимгеимцарак иадамхаргьы рбара акыр ҳгəы еиҵнахит, еснагь ҳарзыҧшуп", - ҳəа азгəеиҭеит ақыҭа ахада Асланбеи Сангəылиа.
Бурџьу Амҷҧҳа илыцыз лҩызцəеи лареи Џьгьарда ақыҭа иалсны акыр еимдеит. Ақыҭаҿы инхо милаҭла иаҭырқəоу Рустем Караосман-оглы иҩнаҭахьы ааҧхьара рыман, иара убас Беслан Аполлон-иҧа Амҷба игəараҭа иаҭааит, ишаҧу еиҧш ҩнаҭацыҧхьаӡа аишəа ҧсыуа чысла ирхиан. Беслан Амҷба иҧа Адгəыр, занааҭла дҭоурыхдырҩуп, игəараҭаҿы ас еиҧш асасцəа дахьқəа рбара акырӡа деигəырҕьеит.
"Ҳгəазхара иаҳбаанӡа иахьҳацəцо сгəы снархьуеит. Ҭоурыхла иаҳдыруеит ҳажəлар ирхыргаз аџьамыҕəа цəгьа. Абас еиҧш лассы-лассы иаҳзаалар, ҳаиҭанаиааира иҵегьы иҕəҕəахар, хымҧада акырӡа ибзиахон. Ҳџьынџьуаа избахьаз, сзабадырхьаз рахьтə сыжəлантəык дсымбацызт. Ҳаҩнаҭаҿы ҳаҳəшьа лбара шаҟа агəахəара снаҭаз ус ҿык-бзык ала исызҳəом. Ҳара ҳаҳəшьа лбара ҳгəы ишахəаз еиҧш, егьырҭ ажəлақəагьы рашьцəеи дареи еибабар ргəы иамыхəои. Аҵыхəтəантəи аамҭазы ҳаимадара аҽахьарҕəҕəо даара иус бзиоуп", - иҳəеит Адгəыр Амҷба.
Бурџьу Амҷҧҳа Аҧсны лыҟазаара иалагӡаны дызҭааз, илбаз аҭыҧ ҧшӡарақəа акыр ирацəоуп, аха иҟоуп дызхьымӡагьы. Уи анаҩс санаауазы, лҳəеит зыҧхыӡи злабҿабеи рҳəаақəа ирҭакыз ҳџьынџьуаҩ.
"Аҧсны хазыноуп, исҧылаз, избаз ауаа зегьы ргəы ҭбаауп, рхы-рҿы еихалашоит. Уаҳа еибашьра ҟамлааит, ҳаҧсадгьыл амч-алша ҕəҕəахааит, ҵарадыррала еснагь аҧхьагылара амазааит"? - абас лгəазыҳəарақəа еихсыҕьуамызт Бурџьу Амҷҧҳа.
Аҧсадгьыл ҧшуп, амч ҕəҕəоуп. Ҳашьцəеи ҳареи иҳабжьаз аихатəы ҧардақəа наӡаӡа ашəқəа ҟьаҟьаӡа иаартызааит.
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Быжьшықәса раԥхьа Шьамтәылантәи зҭоурыхтә ԥсадгьыл ахь нхара ҳәа ихынҳәыз ҳџьынџьуаа ргәыԥ аҿы дыҟан Шьади Баӷба. Шьади Аԥсныҟа ицны иааит иани иашьеиҵбы Фадии. Шьади Баӷба иӡбахә саҳаит ааигәа, мышқәак раԥхьа Маҷара аҳаблаҿы ҳџьынџьуаа срыҿцәажәарц санырҭаа. Адәаҿы машәыршәа исықәшәаз аԥсшәа засҳәаз Шьади иан лакәзаарын. Бызшәала рацәак ҳанзеилибамкаа лареи сареи, ҳаицәажәара заҳауаз хаҵак иазгәеиҭеит лԥацәа аԥсшәагьы аурысшәагьы шырҳәо, урҭ рыла ҳаибабарц шыҟало. Лԥацәа руаӡәк аус ахьиуаз ансарҳәа, иааигәан, аҽныҵәҟьа дсыԥшааит. Аиаша шәасҳәоит, Шьади аԥсышәала ицәажәара акыр сыхнахит, иагьџьасшьеит.
"Шьамтәылантәи арахь санааз уиаҟара схатәы бызшәала сцәажәартә сыҟамызт, уажәгьы ишысҭаху исзымҳәозаргьы, сызлацәажәо еиҳарак аԥсышәалоуп. Санхәыҷыз сандуи сабдуи (сан лганахьала) еснагь аԥсышәала еицәажәон, исаҳауаз еиҳарак уи абызшәа акәын. Сан Қәышьԥҳауп Муна лыхьӡуп, саб Џьамал ихьӡуп, уажәы иара Германиа дыҟоуп", - абас ҳаиҿцәажәара нхацҳаркит Шьадии сареи.
Шьадии Баӷба Дамаск ақалақь аҿы дынхон Аԥсныҟа даанӡа. Аха иара иабшьҭрагьы ианшьҭрагьы ажәытә иахьынхоз Голантәи аҳаракырақәа рҿы акәын, уаҟа инхоз аԥсуаа аӡәырҩы ыҟан, аҭоурых еиԥхьнарттеит умҳәозар.
"Саб иан дадыгьан, Назира лыхьӡын, Ӷашь лыжәлан. Сабду Маҳмуҭ ихьӡын. Сан лангьы дадыгьан, Садие Сҭашә, сан лаб Салиҳ ихьӡын. Шьамтәыла инхо Абаӷбақәа рхыԥхьаӡара егьмаҷым, Қәышьбақәагьы ҭаацәарақәак нхон", - ихәеит Шьади Баӷба.
Аԥсыуаҵасла иааӡоу, ҟазшьала иҭынчу, зхы-зҿы ачча ақәыхх ицәажәо Шьади иеиҳабацәа рҟынтә иидыруа ажәабжьқәа маҷым. Иара излаиҳәо ала, атәымџьара иизаргьы, ршьа-рда аԥсуа шьа алоуп, уи еицакра зақәлараны иҟам.
"Аиаша шәасҳәоит, аԥсуара ҳзымдыруа ауп ишаҳҵаз. Ишԥа ҳәа шәсазҵаар, аҭакгьы сызшәаҳәом. Избанзар, Анцәа ҳаԥсыуаны ҳаишеит. Ҳанхәыҷыз аахыс аиҳаби аиҵби рҭыԥ ҳдыруан, сасык даҳзааиргьы итәарҭа-игыларҭа шхазыз ҳдыруан, ҳхымҩаԥгара аԥсуа цәа аҟәнызар акәын, даҽакала ҟалашьа амамызт", - ҳәа азгәеиҭоит Шьади Баӷба.
Шьади Баӷба Аԥсныҟа данаауаз 23 шықәса ихыҵуан. Иара Дамаск ақалақь аҟны иреиҳау аҵараиурҭа дҭан, англыз бызшәа аҟәшаҿы аҵара иҵон, убри инаваргыланы егьырҭ абызшәақәагьы дрызҿлымҳан. Ара дахьааизгьы Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә университет дҭалеит. Уижьҭеи иԥсҭазаараҟны зҽызыԥсахыз акыр ирацәоуп. Зегьы ирыцкуп игәы каршәны, ихы-игәы дақәгәырӷьо Аԥсны дахьынхо.
"Сара саншьцәа Маҳмуҭи Аҳмеҭи Аԥсны инхоижьҭеи акрааҵуеит. Аибашьра ҟалаанӡа Маҳмуҭ ара дыҟан, Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҿы аҵара иҵон, аибашьра аамҭазы иҩызцәа дрывагыланы иԥсадгьыл бџьаршьҭыхла ихьчеит, уи сара акыр сазгәыдууп. Уажәы саншьцәа Пицунда инхоит. Шьамтәыла ҳаныҟаз урҭ рыла иҳаҳауаз ахабарқәа рацәан", - иҳәоит Шьади Баӷба.
Шьади Баӷба иандуи иабдуи Аԥсныҟа изныкымкәа иаахьан, рԥацәа илырхыз аԥсҭазааратә мҩа иазыразын. Шьади иабду араҟа иԥсҭазаара далҵит, Бзыԥ анышә дамадоуп, ианду Шьамтәыла дынхоит.
"Сара Аԥсныҟа сааижьҭеи уажәшьҭа шықәсқәак ҵуеит, абра сизшәа-сааӡазшәа схы збоит. Аразҟы ҳаман ҭаацәала ҳәа сыԥхьаӡоит ҳаԥсадгьыл ахь ахынҳәра ахьаҳқәашьхаз. Аус зуеит аргыларатә наплакаҿы, аҩызцәа сымоуп, аԥсыуак Аԥсны дшынхо еиԥш схы ныҟәызгоит. Мчык еснагь исыҵанаҳәон, гәыӷрак сыман Аԥсныҟа сшаауаз", - ҳәа азгәеиҭоит Шьади Баӷба.
Шьадии сареи ҳаиҿцәажәараҟны иазгәеиҭеит ателехәаԥшратә дырраҭарақәа рыла сшидырыз, Шьамтәыла саныҟазтәи анҵамҭақәа дрылацәажәеит, уи сгәы акыр иахәеит. Шьади Баӷба абызшәақәа рҵара акырӡа ицааиуеит, иидыруа атәым бызшәақәа иреиуоуп: аурысшәа, аҭырқәшәа, англыз бызшәа, араб бызшәа. Аха, зегь реиҳа иԥшӡоуп ҳәа иԥхьаӡоит аԥсшәа.
"Ҳара ҳаҩны - Аԥсноуп, аԥсуароуп абрагь ҳаидызкылаз, иаҳхашҭыр ҟалаӡом, ҳбызшәа ҳдыруазароуп, иаҳҵароуп. Сара издыруаз аԥсшәа аихаҳара лыбзоура ду алоуп Наала Басариаԥҳа, аԥсуа бызшәа арҵараҿы ацхыраара ду ҳалҭеит, ҭабуп ҳәагьы ласҳәоит. 23 шықәса Шьамтәыла сынхон сара, "уара уарабуп" ҳәа аӡәгьы исаимҳәаӡеит, зегьы ирдыруан Кавказаа ҳшырхылҵшьҭраз", - ҳәа азгәеиҭоит Шьади Баӷба.
Шьади Баӷба ижәлантәқәеи иареи еибабалоит, еиҳарак аҳтнықалақь аҿы иҟақәоу роуп иидыруа. Игәы иҭоуп Аҟәа налҵ иашьцәа дырҭаарц, аимадара бзиа рыбжьаларц.
"Изларҳәо ала, ҳара ҳажәлантәқәа Гәбаадәы инхон амҳаџьырра рыхьӡаанӡа. Иҟоуп Ҭырқәтәылаҟа, Нхыҵ-Кавказҟа иагақәаз. Сабду иабду Самсун дыхон, сабду иабгьы Самсун диит, иашьа арантә дҭыҵит, уа дахьнеиз арра дыргеит. Ашьҭахь, Шьамтәылантәи Баӷ ҳәа еиҳабык днеин Ҭырқәтәылантәи Шьамҟа дигеит", - иҳәеит Шьади Баӷба.
Аамҭеиҭасра ҭаха знамҭоз ҳџьынџьуаа изҭашәаз аҭагылазаашьа акыр икыднаҟьеит, тәылак аҟынтә даҽа тәылак ахь ахҵәара, уаҟа ҩаԥхьа анхара-анҵыра уҳәа шаҟа џьамыӷәа цәгьа рхыргазеи? Ҳажәлар агәаӷь ду рызҭоуп, ахыларҟәреи агәкажьреи раҭәам. Уи ус шакәу шьақәнарӷәӷәоит зыԥсадгьыл ахь ихынҳәыз ҳхылҵшьҭрақәа рыгәаӷьра, рычҳара, рҟәыӷара, рхымҩаԥгара.
Шьади Баӷба иакәзар изеиӷьасшьоит аманшәалара игәҭакқәа зегьы рынагӡараҿы. Ҳаиҿцәажәараҿы ишазгәеиҭаз еиԥш, ауаҩы гәыӷрада дзынхом, аԥхьаҟагьы игәыӷрақәа еиҩымжьааит!
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Ианармза 20, 1994 шықәса рзы, Ҭырқәтәылантәи раԥхьаӡа акәны Аԥсныҟа иааз ҳџьынџьуаҩ Ҳақан Гочуа иахьа иҭоурыхтә ԥсадгьыл аҿы ихы дахамышшаауа дынхоит. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра аамҭазы Чорум иреиҳау аҵараиурҭа дҭан, анџьныр-механик изаанаҭ ала аҵара иҵон. Иара излаиҳәо ала, Аԥсныҟа аара еснагь игәы иҭан, аха дызлаара амҩа издыруамызт.
"Сҭампыл инхоз Раҳми Ашәба ҳәа хаҵаки сареи ҳаибадырит. Иахәҭаз адокументқәа реиқәыршәаҿы ацхыраара сиҭеит, иара идунеи иԥсаххьеит, џьанаҭ гыларҭас иоуааит. Абасала, Раҳми сареи ҳаицны Аԥсныҟа ҳааит, уижьҭеи сҭаацәа рбаразы сымцозар Ҭырқәтәылаҟа, ара сынхоит", - иҳәеит Ҳақан Гочуа.
Ҳџьынџьуаҩ Ҳақан Гочуа Аԥсныҟа данаа, ҩышықәса ааҵауаны ҿыц иаадыртыз Башаран-коллеџь аҿы ҭырџьманс аусура далагеит, аратәи аԥсҭазаара лассы иҽаиршьцылеит. Усҟан дызхысыз ахҭысқәа иахьа ихәыцраҿы иаанхаз гәалашәарақәоуп.
"Раԥхьа асасааирҭа "Аиҭар" аҿы сынхон, анаҩс Кәыдреҭ Чагьам ҳәа Ҭырқәтәылантәи Аԥсны инхоз сҩыза ааԥхьара сиҭан, хымз сисасын, ҭабуп ҳәагьы иасҳәоит. Ашьҭахь, Алашарбага аҳаблаҿы сҩызцәеи сареи ҳаицынхон. Арҭқәа зегьы зысгәаласыршәо, акырӡа аҵанакуеит гәаартыла, рхы-рҿы ачча ақәыхх ауаа ануԥыло, угәалаҟазаара анышьҭырхуа", - ҳәа азгәеиҭеит Ҳақан, Аԥсныҟа иаара игәаларшәауа.
Ҳақан Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҿы иҵара иациҵеит, афилологиатә факультет англыз бызшәа аҟәша далгеит, аҩызцәа ирҳаит, иидыруаз аԥсуа бызшәа акәзар, акыр еихеиҳаит.
"Абар, уажәшьҭа аашықәса инареиҳауп схатә усқәа аартны исымоижьҭеи, амашьынақәа аҳәаанырцәынтәи иаахәан исҭиуеит, иара убас Гагра ауҭраҭыхааӡарҭатә наплакы еиҿкааны исымоуп, схы сахашшаауа сыҟам, изласылшо ала акы саҿуп", - иҳәеит ҳаиҿцәажәараҿы Ҳақан Гочуа.
Ҳақан Гочуа иабацәа урҭ рабацәа рҭоурых аилкаара аҭҵаара бзиа ибоит. Амҳаџьырра ҳауаажәлар зықәнаршәаз аџьамыӷәа цәгьа Ҳақан иабшьҭрагь иркьымсырц залыршамхеит.
"Сабду иабду Аҳмеҭ Гочуа (Ҟочу) Черқьесск, Ҭрамқыҭ ҳәа иахьашьҭаз дынхон. Иара иԥа Сулеиман уа диит, нас амҳаџьырра Ҭырқәтәылаҟа дагеит, уа дҭаацәарахеит, дагьыҿиеит. Амшыннырцәҟа ианнанага, аҭырқәа еиҳабыра нхарҭаҭыԥс иддырбаз аҭыԥ ргәамԥхеит, акырӡа иҳаракыран, ишьхаран, аӡынра цәгьан, иӡбаарраны иҟан. Ашьҭахь, дара рхала иргәаԥханы маҷк илаҟәыраны иалырхыз аҭыԥ рырҭеит, ахьшьцәа рыцырхырааны илбааит", - иҳәеит Ҳақан Гочуа.
Иара иабшьҭра анхара нап ахьаларкыз ақыҭа Ҭоқаҭ ақалақь иаҵанакуа Фындыџьақ ақыҭаҿоуп, аԥсышәала ари ақыҭа Арасаӡыхь ахьӡуп. Ақыҭа иаакәыршаны арасақәа ыҟоуп, аӡыхь ыҵхәраа ицоит.
"Арасаӡыхь ҳәа иахьашьҭоу ақыҭаҿы ашәуақәа роуп инхо, 50 ҭӡы инарзынаԥшуа иҟоуп. Сҭампылынтәи машьынала 11-12 сааҭ бжьоуп, Чоруми Сиваси рыбжьара ишьҭоуп ҳара ҳқыҭа. Ҭырқәтәылатәи Арасаӡыхь ақыҭаҟынтә ҳазҭагылоу аамҭазы сара сымала соуп иҟоу Аԥсны. Аибашьра ашьҭахьҵәҟьа иаақәаз ҭаацәарак ыҟан, аха еиуеиԥшым амзызқәа ирхырҟьаны рышьҭахьҟа ихынҳәит", - иҳәеит Ҳақан Гочуа.
Ҭырқәтәылаҟа ихырҵәаз ҳџьынџьуаа аԥсҭазаара уадаҩ иҭагылан, аибашьрақәа, адгьылҵысрақәа, ачымазара бааԥсқәа уҳәа ирхырымгаз акыҟам. Ҳақан иаб иаҭымла дааӡан, дшыхәыҷыз иаб дыԥсхьан (Ҳақан иабду).
"Саб иан Молла Медиҳа дашәыуа ҭыԥҳан, сан лан сан даниз дыԥсит, сан ланду дедыгьан, сангьы аедыгьа бызшәа бзианы илҳәон. Саб иабду Риза ақыҭа деиҳабын, иажәа акрылнадо дыҟан. Ҳаиҳабацәа иаҳдырбаз апатуеиқәҵара ҳаԥсы ахьынӡаҭоу иҳацзар ҳҭахуп", - иҳәеит Ҳақан, аԥсуара аӡбахә дазааҭгыло.
Ҳақан Гочуа излаиԥҳьаӡо ала, аԥсҭазаара уара унапала иурԥшӡароуп, аҭаацәара рыҩнуҵҟаҿы рхатә усқәа дара-дара шалацәажәо еиԥш, аҳәынҭқаррагьы ажәлар рхатәымчқәа рыла рыхшыҩ еилаҵаны иныҟәыргароуп, анаҩс ауп анаԥшцәагьы ҳаҭырла ианҳазныҟәо.
"Ҳҳәынҭқарра иамоу алшарақәа еихаҳҳароуп, уи злашьақәгылоу амахәҭақәа ҳарӷәӷәароуп, азакәанқәа аԥхьа инаргыланы, уи сара сгәаанагароуп. Аҳәаанырцәынтәи иаауа ҳашьцәа гәыла-ԥсыла ирҭахны иаароуп, рылшарақәа ирықәгәыӷуазароуп, аҳәынҭқарра азхаҵгылара рынаҭозаргьы, уи иахьыԥшны имтәароуп, рнапаҟынтә иааиуа ҟарҵароуп. Ҳазегьы ҳҳәоу еиқәшәаны ҳаныҟала, амҩа иаша ҳанымлар залшом", - иҳәеит Ҳақан Гочуа.
Ҳақан Гочуа ихатә харџьала Бзыԥ анхарҭаҩны ааихәахьан, аха иусура аганахьала Аҟәаҟа аара аниҭахха, иааихәахьаз аҩны арепатриациа иаиҭеит, уи ахаҭыԥан Маҷара ҳџьынџьуаа реиланхарҭа аҭыԥ аҿы ауадақәа ирҭеит, еиҭнырыԥсахлеит.
Ҳақан Гочуа дҭаацәароуп, иԥшәма Ӷәада ақыҭа деиуоуп, Жьиԥҳауп. Анцәа иҳәааит Ҳақан Гочуа иԥсадгьыл аҿы аизҳара иоуа, игәҭакқәа зегьы нагӡахо!
Ииасыз амчыбжь азы Аԥсны авирус аламырҵәаразы Урыстәылантәи ацхыраара аашьҭын, ареспубликаҿы ирыдкылан ауснагӡатә ҿыцқәа аепидемиологиатә ҭагылазаашьа ашьақәыртәаразы. Апандемиа аамҭазы Аԥсны аҽаҩра уаргәырӷьартә иҟоуп, ирманшәалоуп уи Урыстәылаҟа аекспорт ашьҭра.
Ииасыз амчыбжь азы иналукаашаз ажәабжьын Урыстәыла Атәылахьчара аминистрра Аладатәи арратә округ амобилтә госпиталь Аԥсныҟа аара.
Урыстәыла Аладатәи арратә округ амобилтә хырхарҭарацәалатә госпиталь Ставропольтәи атәылаҿацә аҟынтәи Аԥсныҟа иааит. Амобилтә госпиталь ареспубликахь идәықәҵан жьҭаара 17 рзы акоронавирустә инфекциа змоу апациентцәа рыхәышәтәраҿы ацхыраара аҟаҵаразы. Агоспиталь асасааирҭа "Аиҭар" аҵакыраҿы иргылоуп.
Ачымазцәа шьҭаҵахоит асасааирҭа ахԥатәи акорпус аҿы ҟәша-ҟәшала еихшаны. 100 иара-ҭыԥк еиҿкаахоит. Аха иахәҭаны иҟалар 150 пациент рыдыркылоит.
Амобилтә госпиталь аҿы ишьақәыргылоуп арԥҳақәа иԥсабаратәымкәа аҳауа рҭазырсуа аппаратқәа, апациентцәа интенсивла ргәаҭаразы амониторқәа, арентгенографиатә аппаратқәа, УЗИ аппаратқәа, ашьа анализҟаҵагақәа.
Аԥхьатәи апациентцәа агоспиталь иаднакылеит жьҭаара 20 рзы. Ачымазцәа арахь иааргоит Ацхыраара ласы ала. Адкыларҭаҿы урҭ агәаҭара иахрыжьуеит, ршьа иалоу аҵәыҵәри гәарҭоит, ршоура ршәоит, ахаҭалатә карточка еиҿыркаауеит.
Уи адагьы ақалақь анапхгареи агоспиталь анапхгареи реиқәшаҳаҭрала иӡбоуп ақалақьтә лабораториа ацхыраара аҭаразы ПЦР-диагностика уа иҟарҵаларц. Есыҽны шәкы рҟынӡа ПЦР-диагностика аҟаҵара ауеит. ПЦР-диагностика аҭакқәа роура алшоит 40 минуҭ рыҩныҵҟа.
Аҟәа, аҿкчымазаратә хәышәтәырҭаҿы еиҳа аамҭа иақәшәо амобилтә лабораториа аусура ишалаго атәы ҳәан ақалақь ахадеи амедицинатә усҳәарҭақәа рхадацәеи реиԥылараан.
Алабораториа ада ԥсыхәа аҟамзаара адҳәалоуп ахәышәтәырҭаҿы ачымазцәа рыдкылара алагара.
Аҟәа асанитартә ҳақьым хада Алла Белиаева илҳәеит ачымазцәа рырацәахара инадҳәаланы анализқәа аҩны ргаразы агәыԥ шеиҿкаахо атәы. Иахьазы, ԥсшьарада ҩ-гәыԥк аус руеит.
Жьҭаара 22 рзы Аҟәатәи ахәыҷтәы поликлиникаҿы COVID-19 рылоуп ҳәа агәҩара ззыҟоу ма изыхьуа ахәыҷқәа рзы акабинет аадыртит. Акабинет аполиклиника ахыбраҿы иҟоуп, аха аҩналарҭа хазуп. Ахәыҷқәа рыдкылара мҩаԥыргоит аҳақьыми амедиаҳәшьеи.
Уажәшьҭарнахыс Москватәи адиаспора Гәдоуҭатәи агоспиталь аусзуҩцәа аԥарацҵа рзыршәалоит. Адиаспора ирыӡбеит аҿкчымазара змоу рҟны аус зуа аԥарацҵа роуларц.
"Ацәаҳәа ҟаԥшь" аҿы аус зуа амедусзуҩцәа уажәшьҭарнахыс аԥарацҵа роулоит" ҳәа арадио Sputnik иазеиҭаҳәеит адиаспора рнапхгара алахәыла Инна Барчанԥҳа.
Жьҭаара 1 аахыс аԥарацҵа иартәахьеит миллионки 900 нызқьмааҭ.
Амчыбжь азы реиҳа излацәажәақәоз иреиуахеит ЖӘыргьыҭ ақалақь аҿы абанк ақәлара.
Абџьар зыҟәныз ахаҵа Жәыргьыҭ абанк аҟны жьҭаара 21 рзы шьыбжьон 40-ҩык иреиҳаны ауаа шасыс игеит, иара миллионбжак доллар ирҭарц адҵа ҟаиҵеит.
Сааҭла имҩаԥысуаз аиҿцәажәарақәа рышьҭахь, асааҭ 22:00 рзеиԥш, хҩык ашасцәа рышьҭахь иҽыҵәахны, ахыбра дыҩныҵит.
АИХқәа рдыррақәа рыла, иара хҩык атҟәацәа иманы Аԥсны аганахь ддәықәлеит.
Убри аан Жәыргьыҭ абанк иақәлаз ахаҵа Егры аӡиас ала Аԥсны аҳәынҭқарратә ҳәаа дахымсӡеит, абри атәы Sputnik иазеиҭеиҳәеит Аԥсны ашәарҭадаратә маҵзура аҳәаахьчаратә гәыԥ аиҳабы Рустам Латипов.
Сынтәа иҟоу аамҭа уадаҩ аан Аԥсны аҽаҩра беиа ҟалеит.
Амандарина, ахәырма, афеихо, араса рекспорт 2020 шықәса цәыббрамзази жьҭаарамзази 2019 шықәса, иара абри аамҭазтәи арбагақәа ирхысит, абри атәы Sputnik иазааицҳаит Аԥсны аҳәынҭқарратә аҳазалхратә еилакы ахантәаҩы Гурам Инаԥшьба.
Иара иажәақәа рыла 2019 шықәса цәыббра-жьҭаара амзақәа рзы атәыла иалган 200 кьыла ахәырма, сынтәа –тоннак, афеихо: 42,9 тонна– 65,9 тонна. Арбагақәа еиӷьхеит амандарина аганахь алагьы. Иахьазы Аԥсны иалгоуп 269 тонна.
Иара убас арбагақәа ҳаракуп араса. 2020 шықәсазтәи арбагақәа: 387,6 тонна; 2019 шықәсазтәи арбагақәа: 169 тонна.
Аԥснынтәи Урыстәылаҟа аекспорт ирго ацитрустә шәырқәа рыхәԥса еиҵатәуп ҳәа иҳәеит Sputnik аинтервиу азҭаз ақыҭанхамҩа аминистр Беслан Џьапуа.
Уаанӡа Аслан Бжьаниа аекономикеи ақыҭанхамҩеи рминистрцәа адҵа риҭеит ацитрусқәа Аԥсны анҭыҵҟа рекспорт ахәԥса аларҟәразы ауснагӡатәқәа рыдыркыларц азы.
"Ҳара иҳаӡбеит ҳброкертә конторақәа арҭ аидарақәа имҩаныргаларц. Ацитрусқәа рекспорт азы уаанӡа 10 мааҭк шәатәызар, уажәшьҭарнахыс быжьмааҭк рҿы ишьақәыргылоуп", - иҳәеит Џьапуа.
Иахьазы ацитрусқәа рекспорт 2 839 кьыла ыҟоуп. Ҵыԥх уажәааны 570 кьыла ракәын иахгаз ҳәа иҳәоит аминистр.
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа жьҭаара 22 рзы аепидемиологиатә ҭагылазаашьа инадҳәаланы ажәлар рахь ааԥхьара ҟаиҵеит.
Атәылаҿ иалагалоу аԥкыратә уснагӡатәқәа рганахь ала иазгәеиҭеит ауаа акоронавирустә инфекциа рацәыхьчара – анапхгара рзы ихадароу усны ишыҟоу.
"Ҳәарада шьаҭанкыла аԥсҭазаара аиҭакра акыр иуадаҩроуп, аха иахьазы абасала мацароуп хымҩаԥгашьас иҟоу. Аҳәара зуеит иҟоу аҭагылазаашьа еилкаарыла шәазнеирц. Иҳадаҳкыло ауснагӡатәқәа зегьы ззырхо ҳтәылауаа рыԥсҭазаареи ргәабзиареи рыхьчароуп", - азгәеиҭеит ахада.
Ауааԥсыра рахьгьы ааԥхьара ҟаиҵеит ԥсыхәа шамоу ала рхы рыхьчаларц, аԥҟаррақәа ирықәныҟәаларц.
Бжьаниа инарҭбааны дазааҭгылеит атәыла агәабзиарахьчареи амедицинеи ирымоу апроблемақәа, ауааԥсырагьы агәра дырго иҳәеит атәыла анапхгара шьаҿа-шьаҿала урҭ ирыдҳәало азҵаарақәа зегьы шырыӡбо азы. Иара иҳәеит апандемиа ааҟалазар, атәыла аиҳабыра, абизнес еилазаара, Москвеи Ҭырқәтәылеи инхо аԥсуа диаспора, жәларбжьаратәи аиҿкаарақәа 250 миллион мааҭ рҟынӡа шнырххьо.
Агәабзиарахьчара аминистр Ҭамаз Ҵахнакьиа иакәзар Аԥсны анҭыҵ аус зуа аҳақьымцәа рахь ааԥхьара ҟаиҵеит Аԥсны ацхыраара ҟарҵарц азы.
"Урыстәыла Аԥсны ишацхраауагьы амедицинатә персонал рзымхара ыҟоуп. Раԥхьа иргыланы азымхара ыҟоуп Гәдоуҭатәи аковид-госпиталь аҿи егьырҭ аҟәшақәа ахьаарту ахәышәәтырҭақәеи рҿи", - иҳәеит иара.
Аминистр иазгәеиҭеит ареспубликаҿ ишазымхо ареаниматологцәа, апульмонологцәа, атерапевтцәа, аинфекционистцәа, аепидемиологцәа уҳәа COVID-19 иаҿагылан аус зухьо.
Аепидемиа иалагеижьҭеи жьҭаара 25 рзы Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 3739-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә ргәы бзиахеит 1462-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 35-ҩык.