Аинар Ҷыҭанаа, Sputnik
Очамчыра араион Маркәыла ақыҭан 2013 шықәсазы иԥшаан антикатә аамҭа иаҵанакуа, абжьарашәышықәсагьы здызкыло ижәытәӡатәиу анхарҭа. Адырҩашықәса инаркны Урыстәылеи Аԥсныи рархеологцәа ари аҭыԥ аҭҵаара рнапы алакуп. Аҭҵаарақәа шхацыркыз ҳзеиҭаҳәо, ижәытәӡатәиу Маркәылатәи анхарҭаҿы иԥшааз аҭоурыхтә баҟақәа ҳлырбеит Урыстәыла аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа (РАН) Археологиа аинститут аклассикатә археологиа аҟәша аиҳабы, аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа ркандидат Галина Требелева.
Ажәытә нхарҭа Маркәыла ақыҭан инхо Џьумбер Апакиа иҩны ашьҭахьҟа иԥшаан. Иара ахьықәгылоу адгьыл ҟәаԥаҿаԥароуп, раԥхьаӡа уахьхалоҵәҟьа иҟоуп ахыхьчаразы иргылаз аҭӡы. Археологцәа уи анырба, акәша-мыкәша адгьыл аҭҵаара рҽазыркын, ирыԥшааит ауахәама ацәынхақәа. Уи инацәыхарамкәа иара убас ирбеит даҽа ргыламҭакгьы.
Маркәылатәи анхарҭаҿы иҟоу "Алаҳаш абаа" захьӡу ахырӷәӷәарҭа аҭоурыхҭҵааҩцәа уажәаԥхьагьы аӡбахә рдыруан аҵарауаа Воронови Ҭраԥшьи ранҵамҭақәа рыла. Аха дара ари абаа 19-тәи ашәышықәса иаҵанакуеит ҳәа акәын ишадырбоз. Иара убас ари абаа ибзианы иахьеиқәхаз азгьы ихьшәоу аамҭа иаҵанакуеит ҳәа агәаанагара цәырнагон. Аха Галина Требелева лажәақәа рыла, 2018 шықәса раахыс имҩаԥырго аҭҵааратә усурақәа ирыбзоураны еилкаахеит "Алаҳаш абаа" зегьы ианреиҵаха 15-тәи ашәышықәса ишаҵанакуа. Иҵегьы ахыҵуазар ҟалоит ҳәа азгәалҭеит аҭоурыхҭҵааҩ. Ари аҩыза арыцхә ашьақәыргыларазы археологцәа абааҿы иҟаз амцакра иацәынхаз ашьҭамҭақәагьы кыр ирыцхрааит.
"Алаҳаш абаа" Аԥсны иԥшаау егьырҭ ахырӷәӷәарҭақәа рҟны шамахамзар иуԥымло адәахьтәи архиашьа амоуп. Ҷыдарас аҭоурыхҭҵааҩцәа иалыркаауеит абаа адәахьала иамоу, антикатә аамҭа иаҵанакуа акәакьҭатә ҭаԥҟарсҭақәа. Иҟоу агәаанагарала, иара ахыхьчаразы акәын изыргылаз аҟнытә, аҩныҵҟа иԥшааз артефактқәа рхыԥхьаӡара рацәаӡам. Иаҳҳәап анышә зхылахьаз абаа адашьмаҿы иԥшаан ахәышҭаара ҭыԥ, аӡымаҭәақәа ҩба, иара убас аурымқәа раамҭа иаҵанакуа асаркьа ҵаӷа.
Галина Требелева иазгәалҭеит зинда анхарҭаҿы аԥшаарақәа мҩаԥызго ацәгьоуцәа археологцәа рыҭҵаарақәа кыр ишырԥырхагахаз. Дара хәы змаӡам аԥшаамҭақәа ахьырӡо адагьы, адгьыл еиқәҵарақәа еиларгоит. Џьумбер Апакиа ибзоурала урҭ ирымхыз аԥшаамҭақәа иреиуоуп ҵабалтәи аҳәа, акәакьҭатә ҵәымӷқәа уҳәа. Иара убас иԥшаан амаҟа арххагақәагьы. Галина лажәақәа рыла, арххага аиха иалхын аҟнытә еиҳа ихьшәоу аамҭа иаҵанакуеит, еиҳа ижәытәу аамҭа иаҵанакуа аџьаз ауп излыху. Аԥшаамҭақәа ажьакца рхылахьеит, иԥыҽҽуп, аха аус рыдуларазы иаарласны Урыстәылаҟа ареставраторцәа ирзышьҭхоит. Требелева иара убас иҳаиллыркааит аԥшаамҭақәа зеибгам. Лара лажәақәа рыла, ажәытәан ауаа аныржуаз амаҭәарқәа ԥыҽҽны иахьрыцҭарҵоз ауп уи змааноу.
Иара убас Маркәылатәи анхарҭа аҭҵаараан археологцәа ирыԥшааит аԥшьаҭыԥ ацәынхақәа. Дара уи ақәра ҳара ҳера V-VI ашәышықәсақәа еиҵам ҳәа ирыԥхьаӡоит. Археологцәа ргәаанагарала аԥшьаҭыԥ аус ауан XIV-XV ашәышықәсақәа рҟынӡа.
Анхарҭаҿи аԥшьаҭыԥ аҟни адагьы, археологцәа анаара зегьы шҭырҵаауаз, абырзентә аамҭа иаҵанакуаз акерамика еиқәаҵәа рымԥыхьашәеит. Ҳара ҳера ҟалаанӡа II-IV ашәышықәсақәа ирыҵанакуа ари аԥшаамҭа аҩыза Маркәылатәи анхарҭаҿы археологцәа ирымбаӡацызт. Иара убас Мықә аӡиас азааигәарахьшәа адәҳәыԥш аҟны ирыԥшааз аԥхәыс лыжырҭа ҳара ҳера III-IV ашәышықәсақәа ирыҵанакуеит. Даҽа ргыламҭак аарԥшразы археологцәа аусура иаҿуп. Иахьазы хы-ҭӡык аарԥшра рылшахьеит, аԥшьбатәи аҭӡгьы лассы адәахьы ирызцәыргап ҳәа агәыӷра рымоуп.
Галина Требелева иҳаиллыркааит Маркәылатәи анхарҭа аурымқәа рхаан ауп изҵазкуа ҳәа зырыԥхьаӡо. Лара лажәақәа рыла, антикатә аамҭазы ауааԥсыра амшын аҿықә иахысны ицаӡомызт, мшынла еиҭанеиааиуан. Абырзенцәеи аурымцәеи ракәзар, арахь иаауан ахәаахәҭразы, аха инхаӡомызт. Абри ала, 20 километра амшын иацәыхараны анхара зылшоз аҭыԥантәи ауааԥсыра ракәын.
Урыстәылатәи археологцәа Маркәылатәи анхарҭаҿы аус рыциуеит аԥсуа археолог Зураб Хонӡиа. Иара 2014 шықәса раахыс ари аҭыԥ аҟны имҩаԥысуа археологиатә ҭҵаарақәа есышықәса иҽрылаирхәуеит.
"Ҳара имҩаԥаҳго аԥшааратә усуракәа рыдагьы, урҭ рылҵшәақәа рыла иҳаҩуеит аҭҵаарадырратә статиақәа. Урҭ аҩымҭақәа Аԥсны аҩныҵҟа адагьы, анҭыҵтәи аҭҵаарадырратә еилазаарақәа ирыдгалахоит. Анҵара, ҳәарада, ихымԥадатәиуп, избан акәзар ҳара ҳашьҭахь аҭҵааратә ус иацызҵо ауаа изхыԥшылаша аматериал анроулакь, русура кыр иарманшәалоит", - иазгәеиҭеит Хонӡиа.
Маркәылатәи анхарҭа аурыс археологцәеи аԥсуа археологцәеи еицҭырҵаауеит 2014 шықәса раахыс. Урҭ сынтәатәи русура хыркәшахоит нанҳәа 20 рзы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, рашәара 3 - Sputnik. Аԥсны Аҩныҵҟатәи Аусқәа Рминистрра аусзуҩцәа раԥхьатәи ахада Владислав Арӡынба иҩны иақәкны ахысраан иалахәыз рыԥшаара иашьҭоуп ҳәа аанацҳауеит аусбарҭа апресс-маҵзура.
Аусҭҵаара адыррақәа рыла, лаҵара 29 асааҭ 20:00 рзы Алада Ешыра Папба имҩахь иааит идырым ахаҿқәа ргәыԥ. Урҭ руаӡәк раԥхьатәи ахада иҩны иақәкны ахысра далагеит.
Уаанӡа, Аԥсны ААР аминистр Дмитри Дбар аҳәамҭа ҟаиҵахьан раԥхьатәи ахада иҩны деихсит ҳәа агәҩара ззыҟоу дшаанкылоу азы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, рашәара 3 - Sputnik. Аԥсны асоциал-економикатә ҿиаразы аинвестициатә программа 2020 шықәсазы еиҵахаӡом ҳәа аҳәамҭа ҟаиҵеит Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа Апарламент адепутатцәа данырԥылоз.
"Аҵыхәтәантәи мызки бжаки рыҩныҵҟа сара ҩынтә Москваҟа сцеит. Актәи аныҟәара аԥыза-министри сареи еицымҩаԥаагеит, аҩбатәи аныҟәара иалахәын афинансқәеи аекономикеи рминистрцәа. Урыстәылатәи агани ҳареи ҳаилацәажәеит аинвестпрограмма ахышәа-ҵышәа ишагымхо азы. Уи анаҩсгьы зыргылара хыркәшам аобиектқәагьы рыргылара ари ашықәс ахь ииаганы ихыркәшахоит. Ԥарала ари 400 миллион мааҭ артәоит", - иҳәеит Бжьаниа.
Иара убасгьы иазгәеиҭеит аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы Аԥсны зныкгьы инхарҭәааны Аинвестициатә программа шазынамыгӡаз. Уажәы уи анализ азыҟаҳҵоит иҳәеит иара. Иҟалоит сынтәагьы аобиективтә мзызқәа ирхырҟьаны иалмыршахар. Бжьаниа игәаанагарала, амзызқәа иреиуоуп апроектқәа рысмета ииашоу аекспертиза азура ахьыҟам. Уи Урыстәылоуп иахьыҟарҵо, аамҭеи аԥареи рацәаны иаҭахуп.
Абри инадҳәаланы Урыстәыла ахадара ақәшаҳаҭхеит аекспертиза атехникатә план ала иуадаҩу аобиектқәа мацара рзыҟаҵара.
2021 шықәса рынахыс абри аҩыза аусура Аԥсны имҩаԥгахалоит.
Бжьаниа иҳәеит ареспублика 2020 шықәсазтәи аобиектқәа реиқәыԥхьаӡа рашәара 30 рҟынӡа иазнархиар шакәу.
"Ҳара иҟаҳҵарц иаҳҭаху ҳәаны уи азы аԥара заҟа ҳҭаххо шьақәҳаргылароуп. Агха ҟалар ҳара ҳрепутациоуп аԥырхага зауа. Аекономикеи афинансқәеи рминистррақәа абри аус рнапы алакуп уажәазы. Сгәыӷуеит еилагара дук ҟаларым ҳәа", - иҳәеит ахада.
Урыстәыла Аԥсны ацхраара еиҵанамтәит, уи акәым Аинвестпрограммала иаарышьҭуа ацхыраара ацҵара азҵаара алацәажәарагьы ҟалоит ҳәа иҳәеит Бжьаниа. Асеиԥш азыҟазаашьа аҭакгьы иашаны иаҭахуп ҳәа ишьоит иара.
Бжьаниа иара убасгьы далацәажәеит Ԥсоу иаԥну аҳәаа аркра азҵаара. Акоронавирус иахҟьаз аԥкрақәа ареспублика ауааԥсыра ирнырит, аиҳаракгьы аҳәаанырцә ахәышәтәра зҭаху ауаа.
Аслан Бжьаниа иажәақәа рыла, иара Урыстәыла аԥыза-министр Михаил Мишустин ихьӡала аҳәаратә шәҟәы азирхиеит арҭ рҩызцәа атәылауаа ԥынгылада урыстәылатәи ахәышәтәырҭақәа рҿы ацхыраара роуларц.
Бжьаниа амчыбжь анҵәамҭаз Мишустин аҭел дизасраны дыҟоуп азҵаара аӡбшьазы.
Ахада иҳәеит Москваҟа Аиааира 75-шықәса ахыҵра амшныҳәа азгәаҭарахь дышнаԥхьоу. Убасҟантәи аныҟәарақәа рҳәаа иҭагӡаны ишышьақәыргылахо Аинвестициатә программа иадҳәалоу азҵаарақәа зегьы рыӡбра.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Анардадаҩцәа еиҵадырхеит: Камантәи амҩа ҩымз рыла иалгараны иҟоуп
АҞӘА, рашәара 3 - Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла Урыстәыла иаарԥшын 8 863 коронавирустә хҭыс ҿыц 84 регион рыҟны ҳәа аанацҳауеит COVID-19 аҿагыларазы аоперативтә штаб.
Иаарԥшыз апациентцәа рахьтә 41,9% ачымазара шрылоу рызгәамҭакәа имҩасуан.
Уахыки-ҽнаки рыла акоронавирус змаз 182-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит, ргәабзиара шьақәгылеит 11 108-ҩык. Апандемиа ааҟалеижьҭеи Урыстәыла иахьаҵанакуа 5 037-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит, ргәабзиара ҭышәынтәалеит 186 985-ҩык.
Москва уахыки-ҽнаки рыла иаарԥшуп 2 286 хҭыс ҿыц. Акоронавирус змоу реиҳараҩык рықәра 45 шықәса еиҵоуп. Москва иахьаҵанакуа зынӡа 185 374-ҩык акоронавирус рымоуп.
Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирустә инфекциа рыхьхьеит 28-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә 26-ҩык ргәабзиара шьақәгылахьеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>