МОСКВА, лаҵара 30 — РИА Новости, Галиа Ибрагимова. "Адунеи зегьы аҿы Еиду Аштатқәа арра-биологиатә усура мҩаԥыргоит, ҳара ҳҳәаақәа рааигәа-сигәагьы" ҳәа иҳәеит Сергеи Лавров ОДКБ атәылақәа рыдәныҟаполитикатә министрцәа реиԥылараан. Москва акырҵуеит агәҭынчымра амоуижьҭеи абри азы. Ҟазахстан, Ермантәыла, Таџьикистан америкаа абиологиатә лабораториақәа дыргылеит. Азҵаара рацәа цәырнагоит Қырҭтәыла иҟоу Лугар ихьӡ зху алабораториа. Абарҭ зегьы Вашингтон изаҭаху еилнаргоит РИА Новости.
Акоронавирус раԥхьаӡа акәны Ҟазахстан иазгәаҭан хәажәкыра алагамҭаз. Атәыла ахадара аҳәаақәа аркны аҭагылазаашьа ҷыда аларгалеит. Аинтернет аҿы ицәырҵит ацәажәарақәа авирус 2016 шықәса рзы америкаа идыргылаз абиолабораториа иадҳәалазар ҟалоит ҳәа.
Алма-ататәи Ареферанс-лабораториа хада (ЦРЛ) Ҟазахстан иҟазар зылшо авирусқәа рыштаммқәа ҭнаҵаауеит. Шьаҭаны иамоуп Ҟазахтантәи аинфекциақәа рыҭҵаарадырратә институт, Агәабзиарахьчара аминистрра анапаҵаҟа иҟоуп. Ҟазахстан иатәны ишьоуп Пентагон ишаргылазгьы. Абри аобиект азы ЕАА 108 миллион доллар азоурыжьит.
Вашингтон иазгәанаҭеит: арегион аҿы америкатәи аруаа ыҟоуп, урҭ идырым авирустә инфекциақәа ирцәыхьчатәуп ҳәа.
ОДКБ, ИАР, ШОС рсаммитқәа рҿы Москва ахаҭарнакцәа изныкымкәа ирҳәахьеит америкаа арҭ алабораториақәа урыстәылаа ринтересқәа ирҿадыргылоит ҳәа. Аха Ҟазахстан аҭыԥантәи абиологцәа русура уаҩ ихы алеигалом ҳәа рҳәон.
"Аҳәаанырцә ҵарауаа ралахәра ҟалоит аицусурақәа рымҩаԥгараан заҵәык", - ҳәа рҳәеит Алма-ататәи Ареферанс-лабораториа хада аҟны.
2018-шықәса рзы Ҟазахстан иаагәоуҭартә ирацәахеит аменингит чымазара. Алма-Ата аменингококтәи аинфекциа аштамм ЦРЛ аҟынтәи ицазар ҟалоит ҳәа рҳәо иалагеит. Ажурналистцәеи аблогерцәеи ирыҩуан америкаа авирус дырны иоурышьҭит, аус здыруло абактериологиатә бџьар ахымҩаԥгашьа еилыркаауан ҳәа.
Ҟазахстан агәабзиарахьчара аминистрра аепидемиа аҭыԥ амам рҳәеит. "Ҟазахстан аменингит 58 хҭыс ыҟоуп, урҭ рҟынтәи Алма-Ата — 32. Арбагақәа уԥхьаӡар ВОЗ аҿырԥшқәа рыла уи акгьы аанагом", — рҳәеит аминистрраҿы.
Акоронавирус анцәырҵгьы аиҳабыра шәарҭа ыҟам рҳәеит.
Асовет аамҭақәа рзы Ермантәыла амикробиологиа Аинститут СССР иреиҳаӡоу центрны ишьан. 90-тәи ашықәсқәа раан ара имҩаԥысуаз аусурақәа интересс ирыман Аштатқәеи Великобританиеи.
Аамҭақәак рышьҭахь америкаа ара иаадыртит абиолабораториақәа. Аԥарақәа Ҟазахстан еиԥш араҟагьы Пентагон иашәон. Ацентр аиҭарҿыцразы иахшәаан 10 миллион доллар.
Ереван, Гиурми, Ванадзор, Мартун, Иджеван иргылаз ацентрқәа иҭырҵаауан Кавказ иазыҟазшьоу авирусқәеи аштаммқәеи.
Алабораториақәа Ермантәыла агәабзиарахьчара асистемахь иаҵанакуеит аха ЕАА Атәылахьчара аминистрра амаҵзура уахь анеира азин рымоуп. Аҭыԥантәиқәа реиԥш америкаагьы аус руеит.
Ермантәылатәи абиолабораториақәа рырмаӡара Москва агәынамӡара анаҭоит. Ииасыз ашықәс азы аԥыза-министр Никол Пашиниан дақәшаҳаҭхеит Москвеи Еревани аусеицуразы Амеморандум рнапы аҵарҩырц аха аҵыхәтәны мап ацәыркит.
2010-шықәса рзы америкатәи абиологцәа Таџьикистан иазхьаԥшит. Аепидемиологиатә ҭагылазаашьа аҿкра цәырнагоит ҳәа иршьеит. Мраҭашәаратәи афондқәа аҭҵааратә центрқәа рыргылара аԥара ахыршәааит.
2013-шықәса рзы Душанбе иаадыртит абиологиатә шәарҭадара алабораториа. Апроект аԥара азоунажьуан франциатәи афонд Мерио.
Афранцызцәа ирыцхраауан ООНи ЕАА Жәларбжьаратәи аҿиараз ацентр USAID. Аинвестициақәа х-миллион доллар иреиҳахеит.
2019-иаԥҵан аҽа лабораториак. Спонсорс иҟан: USAID, Пентагон.
2019 шықәса рзы ақалақь Исфар аҿы аҽа обиектк аартын. Аригьы аԥара азоурыжьуан америкаа.
"Ацентртә Азиаҿы акоронавирус ҟалаанӡагьы аепидемиологиатә ҭагылазаашьа уадаҩын. Арегион аҿы ирацәан ачымазарақәа. Иаҭахын абиолабораториа ҿыцқәа. Уи аԥара аҭахуп. Ацхыраара ада иҳалмшеит" ҳәа РИА Новости иазеиҭеиҳәеит Душанбе аполитологиатә ҭҵаарақәа р-Центр адиректор Абдугани Мамадазимов.
Аексперт америкаа ара рыҟазаара шәарҭарак аҵаны ибом.
Қырҭтәыла ОДКБ иалам аха Урыстәыла иаԥнуп. Кавказ ахатә ҭыԥ ааннакылоит. Москва агәҭынчымра аанарԥшуеит ара иргылоу Ричард Лугар ихьӡ зху Аҭҵааратә центр. Иҟоуп агәаанагара абиолабораториа америкаа ринтересқәа ирыцхраауеит ҳәа.
2018-шықәсазы Қырҭтәыла уаанӡатәи ашәарҭадаратә маҵзура аминистр Игор Гиоргаӡе аҳәамҭа ҟаиҵеит алабораториаҿы ауаа аԥышәара иахрыжьуазар ҟалоит ҳәа, ицәыригеит ашәҟәқәа, Лугар зҽызхәышәтәуаз шыԥсыз аазырԥшуаз. Ара аус руан Пентагон анапаҵаҟа иҟаз афирмақәа CH2M Hill, Battelle, Metabiota рҟынтәи абиологцәа.
Гиоргаӡе иазгәеиҭеит алабораториа иамоу абактериологиатә хьчара. Уи адагьы ацентр абиологиатә маҭәашьар алазырҵәо ахархәагақәа амоуп. "Ауааԥсыра рыԥсҭазаара ҳахьчаҩцәоуп зҳәо аусбарҭаҿ ари аҩыза заҭахузеи?", - ҳәа дҵааит иара.
Пентагон Гиоргаӡе ииҳәаз хшыҩдароуп рҳәеит. Қарҭаа алабораториа шәарҭам рҳәеит, Лугаратәи ацентр ахь аурысқәа рнеирагьы иақәшаҳаҭын, аха настәи акризис зегь еиԥнарҟьеит.
"Қырҭтәыла ахаангьы афизико-химиатә биологиа аинтерес амамызт. Асеиԥш зыҩаӡара ҳараку алабораториа — зперсонал абиологиатә хьчара ду рымоу азҵаарақәа цәырнагоит. Иабаҭаху апатоген хьанҭақәаа ус рыдулара?" —РИА Новости аинтервиу аҭо дҵаауеит абиологиатә наукақәа рдоктор, апрофессор Николаи Сетков.
Авирусологиа ацентр "Вектор" адиректор ихаҭыԥуаҩ Александр Агафонов иазгәеиҭоит Лугар ихьӡ зху Ацентр аҿы абиологиатә бџьар аԥырҵоит ҳәа ииашоу адыррақәа роура шалымшо.
"Убри аан аилахәырақәа CH2M Hill, Battelle, Metabiota ари аусура ралахәра идыру акоуп. Дара иҭырҵаауиет ишәарҭоу абактериақәа. Урҭ хылаԥшрада рааныжьра ҟалом", - иҳәоит аҟазауаҩ.
Амаҵзура зазҵааз аекспертцәа ргәаанагара еиқәшәеит асовет ҳәынҭқаррақәа аҳәаанырцәтә цхыраара иақәгәыӷны аепидемиологиатә ҭагылазаашьа хырҩа азырур ҟалоит ҳәа. Ари узыцәшәаша ахҟьа-ԥҟьа аиур алшоит. Апандемиа аан алабораториақәа еиҳа цәшәарҭахәыс ишьҭырхит. Ари иунаҭоит агәыӷра арҭ аструктурақәа еиҳа рымаӡара рхырхып ҳәа.
АҞӘА, ԥхынгәы 3 - Sputnik. Краснодартәи атәылаҿацә аҿы ԥхынгәы 21 рҟынӡа аҽырхиаратә режим аҿҳәара инахеит ҳәа аанацҳауеит атәылаҿацә ахадара асаит.
Аепидемиологиатә ҭагылазаашьа ахылаԥшра шамоугьы арегион аҿы ԥхынгәы 21 рҟынӡа уснагӡатәқәак шыҟац иаанхоит:
" Аепидемиологиатә ҭагылазаашьа ахылаԥшра шамоугьы, арегион аҿы ԥхынгәы 21 рҟынӡа уснагӡатәқәак шыҟац иаанхоит. Аинфекциа алаҵәара алмыршаразы аусурақәа мҩаԥгахоит", - ҳәа рҳәеит Роспотребнадзор аҿы.
Краснодартәи атәылаҿацә азы аҵыхәтәантәи уахыки-ҽнаки рыла иазгәаҭан 57-ҩык коронавирустә инфекциа змаз. Иахьазы 6159-ҩык COVID-19 рыдырбалахьеит. 4910 пациент ахәышәтәырҭақәа ирылҩаауп. 81-ҩык рыԥсҭазаара иалҵхьеит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 3 - Sputnik. Урыстәыла Аконституциа иалагалоу ариашарақәа азинмчра роуеит ԥхынгәы 4 инаркны. Абри азы аусдҵа инапы аҵаиҩит аҳәынҭқарра ахада ҳәа аанацҳауеит Кремль апресс-маҵзура.
"Ишьақәсырӷәӷәоит: "Амчра аусура аиҿкаараҿ хаз игоу зҵаарақәак рҭышәныртәалара аиӷьтәразы" ҳәа Урыстәылатәи Афедерациа Аконституциа ариашарақәа ралагаларазы 2020 шықәса хәажәкыра 14 рзы №1-ФКЗ инақәыршәаны, Урыстәылатәи Афедерациа азакәан ахәҭаҷ 1 иазыԥхьагәанаҭо ариашарақәа 2020 шықәса ԥхынгәы 4 инаркны азинмчра рымазарц", - ҳәа арбоуп аусдҵаҿ.
Аконституциахь ариашарақәа ралагаларазы абжьыҭара иаанарԥшит ауаажәларра рконсолидациа ҳарак ҳәа иҳәеит Путин авидеоеимадарала Аконституциахь ариашарақәа ралагалара аззырхиоз аусутә гәыԥ рԥылараан.
"Иааидкыланы Аконституциахь ариашарақәа ралагаларазы абжьыҭара иаанарԥшит амилаҭтә ҵакы змоу азҵаарақәа рҿы ауаажәларра рконсолидациа ҳарак", - ҳәа иҳәеит Путин.
Урыстәыла Алхратә комиссиа хада Урыстәыла Аконституциахь ариашарақәа рзы абжьыҭаратә ԥкаанҵақәа 100% аус рыднаулеит. Абжьыҭарахь инеиит 67,97% ауааԥсыра. Урыстәыла Аконституциахь ариашарақәа рзы 77,92% ( 58 миллионҩык) рыбжьы рҭиит, иаҿагыланы 21,27% (16 миллион-ҩык) урыстәылаа рыбжьы рҭиит.
Аԥсны иахьаҵанакуаз абжьыҭара рҽаладырхәит 2700-ҩык.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 3 – Sputnik, Ренат Ԥачлиа. Абжьаратә школқәа роушьҭымҭацәа амедалқәа ранашьара мҩаԥысит Аԥсны Акультура аминистрраҿы ахәаша, ԥхынгәы 3 рзы.
Аԥсны аҵареи абызшәатә политикеи рзы аминистр ихаҭыԥуаҩ Медеиа Ченгьелиаԥҳа илҳәеит сынтәатәи ашықәс уаанӡатәиқәа ишреиԥшым, аепидемиологиатә ҭагылазаашьа иахырҟьаны аҵаратә процесс шыԥсаххаз. Ус шакәугьы, аминистрра официалла аҵарашықәс хнаркәшеит.
"2020 шықәса рзы Аԥснытәи ашколқәа ирылгеит 1791-ҩык аҵаҩцәа. Урҭ рҟынтәи 11-ҩык амедалқәа рыманы иалгеит, 64-ҩык "ибзиаӡоуп" ҳәа иалгеит. Иаҳҳәар ҳалшоит, медалла ашкол иалгаз аҵаҩцәа ԥхьаҟазы ҳҿар рыхьтәы фонд иалахәхо роуп ҳәа. Абас иҟоу аҿар роуп уаҵәтәи ҳԥеиԥшгьы знапаҿы иҟало", - ҳәа лҳәеит Ченгьелиаԥҳа.
Аԥсны арккареи абызшәатә политикеи рзы аминистр Инал Габлиа аушьҭымҭацәа ирыдиныҳәалеит, иазгәеиҭеит раԥхьаҟа имариам амҩа шышьҭоу аха аҿар ирус хаданы иҟоу аҳәынҭқарра аҿиара рлагала алаҵара шакәу.
"Шәаԥхьаҟатәи шәыԥсҭазаараҿ зегь раԥхьа иргыланы ишәхашәмыршҭыроуп иреиҳаӡоу аҟазшьақәа: ауаҩреи аламыси» ҳәа иҳәеит Габлиа.
Ахада ихаҭыԥуаҩ Бадра Гәынба Аԥснытәи арҵаҩцәа ҭабуп ҳәа реиҳәеит 11 шықәса дуӡӡа аҵаҩцәа аԥсҭазаара ду амҩахь иахьнаргоз азы, иуадаҩыз рџьазы. Иара агәрагара ааирԥшуеит рџьабаа баша ишмыӡуазы.
Аҳәынҭқарра ахада Аслан Бжьаниа ихьӡала ихаҭыԥуаҩ аҵаҩцәа рыхьӡала иааишьҭыз адныҳәаларатә шәҟәы даԥхьеит.
Араӡны медал занашьоу Данил Кәыҵниа Sputnik акорреспондент даниҿцәажәоз иҳәеит Москватәи аҵараиурҭақәа руак аҭалара игәы ишҭоу. Амедицина азанааҭ шалихуа. Аҵара ашьҭахь иара Урыстәыла аԥышәа иманы Аԥсныҟа ахынҳәра игәы иҭоуп.
Нестор Лакоба ихьӡ зху Пицундатәи абжьаратә школ №1 хьтәы медалла иалгаз аҵаҩы Дамеи Ҳагба иазгәеиҭеит Урыстәылатәи аҵараиурҭа дҭаларц дшыҟоу, Аԥсны анџьныр-аргылаҩ ҳәа афакультет ахьыҟам азы. Иара иҳәеит иаԥхьаҟазы иԥсҭазаара Аԥсны мацара ишадиҳәало.
Аԥсны арккареи абызшәатә политикеи рзы аминистр ихаҭыԥуаҩ Медеиа Ченгьелиаԥҳа далацәажәеит ахьтәы ма араӡны медал аиушьа атәы.
Лара лажәақәа рыла, "Ахьтәи араӡни медалқәа рзы" аԥҟара инақәыршәаны ахьтәы медал аиуразы 10-11 аклассқәа рҿы "хәба" ҳәа аҵара ҵатәуп, араӡны медал аиуразы ҩ-ԥшьбак умазар ҟалоит.
"Аҵаҩцәа агәаҭара цҵатә усурақәа мҩаԥыргоит. Актәи аетап азеиԥшҵаратә школқәа рҟны имҩасуеит. Убри аан аԥышәарақәа хԥа – ахатәы бызшәа, алгебра, нас ашкол иалнахуа рҭиироуп "хәба" ҳәа. Аҩбатәи аетап Аԥсны араионқәеи ақалақьқәеи рҿы имҩаԥысуеит", – ҳәа лҳәеит Ченгьелиаԥҳа.
Ахыркәшаратә етап мҩаԥыргоит Аҵара аминистрраҿы. Арҭ ах-етапк ирхысыз амедалқәа ранашьаразы иқәдыргылоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Ажьиԥҳа еиҭалҳәеит Гагра араион азы аҵарашықәс зеиԥшраз, уи ахарҭәаашьа шылбо