Аинар Ҷыҭанаа, Sputnik
Аԥсуа поезиа атеатр асценаҿ аԥсҭазаара анаҭаз уажәааигәоуп. Дыҟоуп ари аԥшьгара згәы иақәшәаз, адгылара азҭаз. Дыҟоуп апоезиа атеатр аҟны иаҭыԥым ҳәа зҳәазгьы. Ажәакала, зехьынџьара еиԥш, араҟагьы иҟалеит агәаанагарақәа рацәаны. Аха зегьы ирхаданы, "Аԥсуа литература ашедеврқәа" аҳәынҭқарратә театр асцена иқәҩит. Уимоу, изныкымкәагьы. Уажәраанӡа апоезиа, алитература, атеатр рыбзиабаҩ ибахьеит ари ақәыргыламҭа ахәҭақәа хԥа.
Асценаҿы ирыԥхьон Дырмит Гәлиа, Баграт Шьынқәба, Саида Делԥҳа, Џьума Аҳәба уҳәа реиԥш иҟоу егьырҭ аԥсуа литература, аԥсуа поезиа аклассикцәагьы иреиӷьу раԥҵамҭақәа. Ақәыргыламҭа иалахәыз актиорцәа ракәзар, х-абиԥарак рыла еихшазар ҟалоит. Аиҳабыратә абиԥара иаҵанакуа актиорцәа хатәрақәа: Кьасоу Ҳагба, Маииа Џьыкырԥҳа, Ҭемраз Чамагәуа. Абжьаратә абиԥара: Гәында Ажьиԥҳа, Есма Кәыҵниаԥҳа, Гәдиса Ҭодуа, Ашьна Ҳагԥҳа. Рҟазара аадырԥшит аԥсуа театр аҟны Гәдиса Ҭодуа напхгара зиҭо ахәыҷтәы студиа ааӡамҭацәагьы: Асҭан Агрба, Лана Лашәриаԥҳа, Леон Барчан, Руслан Амҷба. Иара убас апоетесса Гәында Сақаниаԥҳаи сареи хаз-хазы инаҳагӡеит ҳажәеинраалақәа рцикл.
Ақәыргыламҭаҿы изыԥхьаз ажәеинраалақәа зегьы ԥсҭазаарак-ԥсҭазаарак рыман, аки-аки еилаҩашьомызт. Араҟа хадара злаз ажәеинраала асценатә ԥсҭазаара аарԥшра мацара акәымкәа, актиор иҩнуҵҟатә дунеи, игәҭахәыцрақәа, ихьаа, дзыԥхьо ажәеинраала ишақәҿнаҭуа ахәаԥшҩы ирбара акәын.
Адәыӷба ацҳаҿы инеихҟьашо еивыҟьҟьоит адәыӷба илбааз ауаа. Досу рымҩахь иццакуеит, еигәҭасуеит, аӡәгьы дырбаӡом. Ари аилаҩынтра зегьы даалҵуеит Флоренциа ажәҩан аҵаҟа аԥҳәызба илышьҭоу ауаҩы. Уи изы иааикәыршан имҩаԥысуа ахҭысқәа ҵакы рымаӡам, ихәыцрақәа зегьы аԥҳәызба лоуп изызку. Уи длышьҭоуп, аха дибаӡом.
Даҽазны зыбзиабара ҭакда инхаз арԥыс, аҭыԥҳа ԥшӡа дызҭаку аихац дагәҭасуа, иманы асцена даақәлоит. Иара еиликаауеит ицәаныррақәа ззикуа аӡӷаб лганахьала аҭак азыԥшра шаҭахым, аха уи аангьы ибзиабара дацәхьаҵыр иҭахӡам, дгәаҟуеит. Абасала, ари ацыԥҵәаха ахәаԥшҩы ианаҳәоит хаала акәымкәа мчыла ауаҩы игәаҟынӡа анеира аӡәгьы ишилымшо, ус зынӡа ишиашам.
Иаҳҳәап, Гәында Сақаниаԥҳа лцәырҵра акәзаргьы, егьырҭ ирыламҩашьо ахатә ҟазшьеи азнагашьа ҷыдеи азыԥшаан. Лара азал аҟынтәи ауп асцена дшықәло, лчемодан хәыҷы кны, апоет-аныҟәаҩ ихаҿсахьа нагӡо. Адунеи зегьы еимыздаз, иааҟәымҵӡакәа акы иашьҭоу апоетесса илҭахуп илыԥшаар ихадаӡоу азҵааразы аҭак: иабаҟоу аԥсҭазаара аҵакы? Ари аҭак аԥшаара апоетесса-аныҟәаҩ иахьынӡалылшаз инагӡаны еилкааӡам. Уи аӡбара знапы иану ахәаԥшҩы иоуп.
Ақәыргыламҭаҿы ахархәара рыман анаҟә, асы, аԥша уҳәа хкы рацәала ҷыдалатәи аеффектқәа. Урҭ зегьы ахәаԥшҩы иаҳауаз ажәеинраала аҩнуҵҟатәи аԥсабара инырразы, еиӷьны еиликаарц азы, игәаҿы инхарц азы ицхырааҩцәан.
Аԥсуа драматә театр актиор, "Аԥсуа литература ашедеврқәа" ақәыргылаҩ Гәдиса Ҭодуа иҳәеит аӡәык-ҩыџьак актиорцәа апремиераҿы изыԥхьоз акы-ҩба жәеинраала шырыԥсахыз. Иара убас иара иазгәеиҭеит аиҭарбараҿы актриса Лана Џьапуаԥҳа дзыԥсахыз Кәыҵниаԥҳа Есма қәҿиарала ахаарԥшра шлылшаз:
"Аамҭа аҽшаԥсахуа еиԥш рҽырыԥсахуеит актиорцәагьы, даҽакала сеилышәымкаан. Ақәгылара ашьҭахь актиорцәа афоие аҟны ҳара иҳаҳауеит урҭ ргәаанагара, ргәаҳәара, ирмаҳаз, аха ираҳарц ирҭахыз уҳәа. Урҭ зегьы ҳара ҳарзыӡырҩуеит, игәнаҳкылоит, анаҩс аиҭақәыргылараан иҳариашоит. Иахьатәи ҳцәырҵра атәы ҳҳәозар, актиорцәа рыҩнуҵҟатәи рдунеи ахәаԥшцәа рыцеиҩшара рылшеит ҳәа сгәы иаанагоит", - иҳәеит актиор, ақәыргылаҩ.
"Ашедеврқәа" ирылахәыз Аԥсны Зҽаԥсазтәыз артист Ҭемраз Чамагәуа, апроект ахә ҳаракны ишьо, иазгәеиҭеит ари иаҩызоу аусмҩаԥгатәқәа аԥсшәа арбеиаразы, иҵегьы аларҵәаразы ишхәарҭа дуу:
"Аԥсуа бызшәа ахархәара аганахьала ҳаилазаараҿы ицәырҵуа ауадаҩрақәа еснагь зегьы ҳрылацәажәоит. Аха алацәажәара мацара акгьы аӡбаӡом, иаҭахуп уи аус адулара. Хәыҷи-дуи иахьеиԥш ҳааивагыланы, ҳбызшәеи ҳдоуҳатә беиареи ӡырызго аусқәа лассы-лассы ҳарҿызар, убасҟан ауп урҭ еиҳагьы азхьаԥшра анроуа", - иазгәеиҭеит Чамагәуа.
Ашедеврқәа ирыхәаԥшыз ажурналист, апрофессор Екатерина Бебиаԥҳагьы иазгәалҭеит адраматә театр асценаҿы аԥсуа поезиа ақәыргылара аидеиа шиашоу, ишхымԥадатәиу. Лара иналкааны аџьшьара ду алҭеит ақәыргылаҩ Гәдиса Ҭодуа ибаҩхатәра ҳаракы, ахә ҳаракны илшьеит ақәыргыламҭа иадибалаз аџьабаа:
"Уахатәи ахәылԥаз ҳаҟара ҳацнаҵеит, избан акәзар лабҿаба еиҭаҳнарбеит аԥсуа поезиатә ажәа иамоу амчхара, иаҵоу аԥшӡара. Иҳаҳауаз инаваргыланы, иаҳбозгьы уаҩы дыхнахыртә еиҿкаан. Ҷыдала иалыскаар сылшоит апоетесса Гәында Сақаниаԥҳа лцәырҵра, лаԥхьашьа. Иара убасгьы гәахәара дуӡӡоуп Кьасоу Ҳагба, Ҭемраз Чамагәуа реиԥш иҟоу атеатр акорифеицәа ирывагыланы аҿаргьы ари апроект иахьалахәу. Зегьы ирыдысныҳәалоит", - лҳәеит лара.
Аԥсуа драматә театр актиор Гәдиса Ҭодуа иқәыргыламҭа "Аԥсуа литература ашедеврқәа" ахԥатәи ахәҭа апремиера мҩаԥысит рашәарамза 25 рзы. Атеатр абзиабаҩцәа ари апроект еиҭадырбан ԥхынгәымза 10 рзы.
Сусанна Ҭаниаԥҳа, Sputnik
Арҭ ажәҩантә цәырҵрақәа досу дара рфункциақәа нарыгӡон, рыдагь ауаатәыҩса ԥсыхәа рымамызт, убриазы акәхап, еиуеиԥшым аконтинентқәа ирықәынхо ажәларқәа рҿы амреи амзеи ирыдҳәалоу амифқәа ирыхӡыӡаауа изеиқәдырхаз.
Афольклорист Сергеи Зыхәба иҩуан:
"Шамахамзар иуԥыло амифқәа зегьы рҿы амреи амзеи ԥсы зхоу роуп, ауаҩытәыҩса ҟазшьақәа рымоуп. Зны еиҭынхацәоу (аиашьеи аиаҳәшьеи) роуп, даҽа зныхгьы хаҵеи ԥҳәыси, мамзаргьы иеиҿынҵәаауа, аха зынасыԥ ззеидымҵаз арԥызбеи аԥҳәызбеи роуп. Бжеиҳан амра ԥҳәызбоуп, амза арԥысуп. Аԥсуаа ҳҿгьы убасҵәҟьоуп".
Иҳаҩсыз ашәышықәса аҽеиҩшамҭанӡа аԥсуаа шықәсык ахь знык амза ныҳәеи амра ныҳәеи мҩаԥыргон.
Аетнолог Н. С. Џьанашьиа излазгәеиҭоз ала, амреи амзеи ирызку аныҳәара мҩаԥыргон аҭаацәарақәа. Амза ныҳәа амҩаԥгараан амза асахьа змаз акәакәар аанкылан иныҳәоз аҭаацәа реиҳабы иакәын. Амза ныҳәараан аҳәса алахәӡамызт, маҷк инаскьаны игылан, ахацәа рхала ракәын иҟаз избан акәзар, амза анцәахәы дхаҵоуп ҳәа дыԥхьаӡан. Аха амза ныҳәа ашьҭахь амра ныҳәа мҩаԥыргон. Уи азы аныҳәаҩ амра асахьа змаз (игьежьыз) акәакәар ааникылон, аҭаацәара иалахәыз аҳәса зегьы ааиваргыланы иныҳәон.
Ирацәаӡоуп аԥсуаа ҳҟны амреи амзеи ирыдҳәалоу амифқәа, алегендақәа, алакәқәа урҭ зегь авариантқәа рымоуп.
Иуԥыло авариантқәа ируакуп "Амза ашәыта шаиуз" захьӡу алакә. Уи схәыҷра ашықәсқәа раан сабду исзеиҭеиҳәахьаз алакәқәа ируакуп, иахьа уажәраанӡагьы сгәалашәараҿы иаанхеит:
"Ԥҳәысеибак ҩыџьа ахшара дранын. Ԥаки ԥҳаки лыман. Мшызҳа ирызҳауан. Аха иаазқәылаз урҭ ашьыжь иныҵыҵыз хәылбыҽханӡа имаауа иалагеит. Ан ахәыҷқәа ахьцо еилылкаарц дышьҭрақәло дышнеиуаз абар аџьашьахә. Амреи амзеи ахәыҷқәеи шеицыхәмаруаз лбеит. Ари ан даарызгәаан лаԥхьа ишьҭаз ауац аашьҭыхны амреи амзеи иргәыдылҵеит. Амза дыӡӷабын, деилҟьан, иаразнак дҩаҵҟьан лҿы лыӡәӡәеит. Амза дарԥысын, аха азныказы иҟаиҵара дақәымшәеит азы ус исахьаҿ ишәытаны иаанхеит. Убас иахьа уажәраанӡагьы уи ашәыта инхаланы дыҟоуп".
Аха иуԥылоит даҽа гәаанагаракгьы.
А. Н. Грен иҩуан: "Аԥсуаа рҿы амра дыԥҳәысуп ҳәа дыԥхьаӡоуп, насгьы лара леишәацәгьак лоуп, амза лхаҵа иоуп. Ҽнак хаҵеи ԥҳәыси (амреи амзеи) акы ааимаркын, амра напык аазна аҳәынҵәа лыршәын амза иҿалыртатеит. Убриоуп уажәгьы амза иадаабало ашәытарақәа зыхҟьаз". Иахьагьы амреи амзеи рхаҿсахьа ҳаԥсҭазаара иузаҟәымҭхо ишадҳәало агәра удыргоит ачарақәеи акомпаниақәеи рҟны ҿыц еиднагалаз рныҳәаразы рхы иадырхәо ажәақәа: "Амреи амзеи реиԥш шәеигымзааит", "Амреи амзеи реиԥш шәеидажәлааит", "Амреи амзеи реиԥш шәгәыкызааит"…
Амреи амзеи рхаҿсахьа афольклор аҿы адагьы ацқьара, аԥшӡара, абзиабара ирсимволны иалаҵәеит ҳмилаҭтә литературагьы. Апоетцәа ражәеинраалақәа рҿы еиҳарак аҭыԥҳа лсахьа амреи амзеи иадыркылоит. Сажәақәа шьақәдырӷәӷәоит ҵаҟа ажәеинраалақәа рҟнытә цәаҳәақәак:
Лыбла аҭышамшамра
Иаҳагьы иҭыԥхо,
Уи дрыцҳашьан амра
Ицоит илхаԥхо!
(Б. Шьынқәба)
Уа амра игыло бадыскылоит,
Амраҿ – адунеи лашоит,
Сшьаҿа еихызгар – ба бысԥылоит,
Изури, бзиа бызбоит.
(Платон Бебиа)
Амза иахызбалт ба бхаҿсахьа,
Нас саангылеит сымҵысуа,
Ба бшеи–шеиуа бгылоуп саԥхьа,
Быхцәы еиқәара ду шьқьыруа.
(А. Аџьынџьал)
Аԥсуаа ҳҟны амреи амзеи ирхаршаланы ицәырҵыз ахьӡқәагьы маҷым, иаагозар аӡӷабцәа рыхьӡқәа: Амра, Амза, Мрамза, Мрана, Мзана, Мзиана, Мралаша. Ҷкәына хьӡуп – Мран.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Лара санлыхьӡаз аразҟыцәгьара ихнарҩаԥшьаахьан лҭеиҭԥш, аха "леиԥш зеиԥшыз дыҟамызт, убас сахьала дчаԥан" рҳәон аҽарҳаиԥш ақыҭа агәы далсны данныҟәоз лыԥшӡара збахьаз зегьы. Сара сашьҭан абас ззырҳәоз лыԥшӡара агәаҭара, аха Лахьыцәгьа ҳәа ззырҳәо иалагахьаз аԥшӡара ацәаара лнубааларатәы дыҟамызт. Мыцхәы дҭынчын, хрыжь-хрыжь дцәажәон, шамахагьы ауаа рахь дцәырҵуамызт, ҭеиҭԥшлагьы деҩцамызшәа дыҟан.
Аԥшӡара иамазкуаз аԥҳәыс лыԥсҭазаара аӷьырак зыхшыҩ аҭыԥ иҭҟьаз ахьырхәышәтәуаз ахәышәтәырҭаҿы илхылгон. Лахьыцәгьа "дырҩегьых деиҭашәан дыргеит" ҳәа аарылаҩҩуан ааигәа-сигәа инхоз ауаа, нас ԥыҭрак ашьҭахь "дааргеит аҩныҟа" рҳәон.
Зыԥшӡара иақәӡыз ԥҳәызбахеит Лахьыцәгьа, даҽакала иаҳҳәозар, зыԥшӡара ззымыхьчаз лакәхеит. Дыҵәрышкәаӡа, дшеишеиуа данааҩагыла, ԥсабарала Анцәа илиҭаз аԥшӡареи, иара убас лыкәашареи лышәаҳәареи уҳәа рыла, зегьы деицгәарҭеит. Ашьҭазааҩцәа рацәаҩны изауз аҭыԥҳа ԥшӡа аҽацә лас еиԥш дҽырба-ҽырбо аԥсҭазаара данын, лаԥхьаҟа аразҟыцәгьара шылзыԥшыз лзымдыруа.
Ҽнак зны, даҽа қыҭак аҟынтәи лабраа рахь ауаҩы дааит, абригь-абригь иԥа рыӡӷаб дшигәаԥхо, лнапы дшаҳәо реиҳәаразы. Иаргьы анцәахша диеиԥшын рҳәеит ҭеиҭԥшла, аха лабраа ирымаз ауаҩ нагара арԥыс иҭаацәа рҿы еиҳа ихьысҳазаарын, убри аҟынтә, ахамаԥагьара иарҵысуаз амакратә ажәақәа рыцҳаит арахьынтә "иара дара дышрықәнагам" азы.
Ус еиԥш ажәа лнызҵоз рацәаҩын, аха лара ашеишеи илнаало адунеи данымызшәа, дшаԥшаԥуа лыԥшӡара лхамаԥагьара еиҳагьы иарӷәӷәо, зылаԥш лхьысуаз зегь ыршанхо адунеи данын. Ани ажәа лнызҵаз Анцәахшагьы изынарыцҳаз ажәақәа гәаӷны игәы иҭан рҳәеит.
Аамҭа цон, ари ашеишеи аҳҭнықалақь ашҟа иаауаз амҩаду ахь ирлас-ырлас дцәырҵлон. Усҟан уажәеиԥш амашьынақәа рацәамызт, убри аҟынтә, ашеишеи иманшәаланы Аҟәаҟа даазгашаз дазыԥшуан амҩеихда зегь ырлашо. Ажәа лнызҵаз, мап зцәылкыз Анцәахша амашьына имазаарын, убри аҟынтә ибзиабареи игәаӷи еилаӡҩаны лымариа аниоуа ҳәа ари амҩеихада деиҩаӡон рҳәеит...
Сара санылхааныз лыԥшӡара аразҟыцәгьара ихнарҩаԥшьаахьан, аха лҭоурых сгәы ҭнашьаауан, аиашазы, дагьрыцҳасшьон. Адәахьы шамаха уаҩы дибомызт аҟынтә, ҿыҵгак ҟаҵаны рыҩны снеирц сыӡбеит ҽнак зны. Дара рганахь инхоз сыуацәа рҟынтә сшаауаз, рашҭа саназааигәаха, сныҟәашәа иаагсырхеит, аха схала уахь амҩахыҵра сзыгәаӷьуамызт. Санынаԥш, дгәасҭеит лара аԥсҭазаара иардагәаз леиԥш гагаҵас ашҭа дахьықәгылаз. Санылба, лхала ҿылҭит "арахь бааи" ҳәа. Сгәы неиҭаԥеит, хықәкыс исымаз уахь анеира шакәызгьы. Схәыҷымзи, сшәон, избанзар зыхшыҩ аҭыԥ иқәҟьаз рхәышәтәырҭа уажәы-уажә иҭалоз лакәын лара. Сшәон, аха Лахьыцәгьа лылаԥш аҭаԥшрагьы сҭахын, исҭахын зыԥшӡара ззымыхьчаз аԥҳәызба иааигәаны лбара.
Лани лареи ракәын аҩны иҟаз. Рҩыџьагьы мыцхәы ицәажәомызт. Ахаамыхаақәа ирымаз сыдыргалеит, аҩны ҳшыҟоу-ҳшанугьы иазҵаауан.
Сара Лахьыцәгьа сылҿаԥшуан, аха дызқәыӡыз лыԥшӡара ацәаарагьы збомызт. Изакәызеи, мшәан, "леиԥш зеиԥшу дыҟамызт" ҳәа ззырҳәо абас ллакҭа ҭааны, аӡәгьы дузилымкаауа дзыҟоузеи ҳәа схәыцуан. Усҟан иабаздыруаз аԥшӡара ахьчара шыуадаҩыз, аразҟыдара улакҭа ҭыгга уҟанаҵар шалшоз, уҭеиҭԥш шеиҭанакуаз…
Лара дшашаӡа ақыҭеи аҳҭнықалақьи еимаздоз амҩаду ахь данцәырҵуаз, илеиҩаӡоз амашьынарныҟәцаҩ игәҭакы наигӡахьазаарын...
Ҽнак зны иаарылаҩҩит, зыԥшӡара адунеи ианымӡалоз аҭыԥҳа, аҭаацәара ҳәа дымцаӡакәа лыбаҩ лтәымкәа дшыҟаз шааԥшыз. Зхамаԥагьара адунеи ианымӡалоз лабраа акыр еиҵанарӷәӷәеит рҳәеит ари ажәабжь бӷаԥҵәага. Еиҳарак ирызхымгоз "уара ҳара уҳаҭәам" ҳәа ажәа ззырыцҳахьаз рыԥҳа лымгәарҭа иҭаз дахьиабыз акәын. Усҟан, уажәеиԥш, аԥҳәыс илгәыдҵаны дыршьуамызт, ахацәа ааилатәан, ирыӡбеит, рыхьымӡӷ ахыхра аҳаҭыразы, "дигарц, мамзар ахызаҵә ихы ишҭашәо" изырыцҳарц. Ус иагьыҟарҵеит. Дыргеит Лахьыцәгьа зҭацара еилаҳауаз, аха ас ианыҟала еиҵанарӷәӷәаз абхәараа.
Аӡәгьы издыруамызт, лара амчымхара дақәшәоу, мамзаргьы илаҭәалымшьоз арԥыс маҷ-маҷ инапаҿы дааигоу, аха иҟалаз ҟалеит, Лахьыцәгьа хаҵа дцеит ахьӡыртәит. Илыхьыз лԥагьара аарԥсасиин, Лахьыцәгьа ҭацара уа дахьнанагаз лҽамариашашәа дыҟан. Лыхшараиура аамҭа анааи, аҳәса еизаны, ишаԥыз еиԥш, ацхыраара лырҭарц илыдтәалан. Лыхшараиура мариамызт, акыр дгәаҟит рҳәеит. Ашамҭазшәа асаби икьаасбжьы геит, ахаҵарԥыс диит.
Ахшараиура иаркараз Лахьыцәгьа, лыԥсы анлоу, дылҭаҳәахаа ацәа дынҭанагалеит... Шьыбжьагәазы данааԥш, лысаби длымбеит. Дҩагылан ауадақәа еимдо лҿанаалха, анхәа аҿаалырхеит "аринахыс ибыхшо ҳара даҳтәхоит, ари адәныҟантәи иаабгаз ааӡара ҳәа дызҭахыз драҳҭеит" ҳәа. Лахьыцәгьа дарҭаслымит иларҳәаз ажәабжь ҿаасҭа. Ахьымӡхыхразы ахшара ицәыӡра ачҳара згәы иҭамыз злалакәыз ала, уаҳа ажәак мҳәаӡакәа, иаанлыжьит рҳәеит лабхәараа рашҭа.
Лхәыҷ иаб иҟаиҵо изымдыруа дгыланы дахәаԥшуан зыԥшӡара инапаҿы иааигаз ашеишеи лхы лыкәажьны инхара шаанлыжьуаз. Уи аҩнаҭаҿы анхәа илҳәоз акәын иалнадоз, иара Анцәахша дымчыдан.
Лыҩныҟа дгьежьит зыԥшӡара ззымыхьчаз, зыхшара длыҵԥааны дызцәыргаз аԥҳәыс қәыԥш. Лгәыԥҳәыхш лгәыдымӡало лаб иҩны дааҩнахеит азныказы. Ашьҭахь, лыхшара иааӡаразы илыцгылаз агәыԥҳәыхш иҿаҳәаны иааныркылеит рҳәеит.
Лшьара данықәла ашьҭахь, Лахьыцәгьа лысаби иԥшаара лҽазылкит, аха хра злаз акгьы лзеилымкааит уи аамҭазы. Лабхәараагьы акырынтә ауаа лнырҵеит рҳәеит аҩныҟа дгьежьырц, аха заҳаҭыр ларҟәыз аԥҳәыс ԥшӡа уи аҩыза агәаӷьра лхы илзаҭәамшьеит. Убри нахыс, ачымазара дыхҭанакуа далагеит Лахьыцәгьа, убри нахыс еиҳарак лымҩа ахәышәтәырҭахь ихан зыхшара дзыцәдырӡыз аԥҳәыс қәыԥш. Лахьыцәгьа рҳәон уи лразҟы ианалацәажәоз.
Акыр шықәса рышьҭахь зегь акоуп иан диԥшааит ихбыџхахьаз лԥа. Лара лҽахьылхәышәтәуаз азааигәара инхоз џьоукы драаӡозаарын. Зны-зынла амҩаду ианыршәланы ақыҭа далсны иан разҟыцәгьа дибаразы даауан иара, нас деиҭацон, згәыбылра идыз, сан, саб ҳәа иишьоз дзааӡаз рахь. Ирҳәоит иара данцалакгьы, Лахьыцәгьа лчымазара еиҳагьы аҽарӷәӷәон ҳәа.
Аҭыԥҳа аҵәца дадыркылоит ҳҳәамҭақәа рҿы. Апоет Рауль Лашәриа "Аҵх ҵәца" захьӡу иажәеинраалаҿы иҩуеит:
"Ирҳәалоит: аӡӷаби аҵәцеи,
Иҟоуп избогьы еиԥшны.
Зыбла ҭылашоу аҵх ҵәца
Иагәылсуеит аӡиас ццакны…"
Аҵәца знык иԥҽыр иузеидкылом, аԥҳәызба лаҳаҭыргьы ԥыххааса ицар ашьақәыргылара ауам, убри ауп ари зырҳәогьы.
Лахьыцәгьа лдунеи лыԥсахит аибашьра ашьҭахь. Лҭоубыҭ аҿы иқәгылан, лыԥшӡара аразҟыцәгьара ихнарҩаԥшьаанӡа иҭыхыз афотоқәа. Урҭ сылаԥш анрықәшәа, еилыскааит уи лыԥшӡара аӡбахә абырсҟак изалацәажәоз. Аиашазы, апортрет аҟынтә исыхәаԥшуан зеиҿартәышьа уаршанхоз аԥҳәызба қәыԥш лхаҿсахьа, сара издыруаз лҭеиҭԥш иузадкыломызт, хәыки шьхаки рыбжьан. Ахьышәҭҳәа иааснырит сара сзышьҭаз уи лыԥшӡара амаӡа. Ииашаҵәҟьан, уи аҩыза аԥшӡара ахьчарагьы уадаҩзар акәхарын сгәахәуан зоуреи зыҭбареи, зхаҿы аформақәеи иреиӷьу асахьаҭыхыҩцәа рзы амодельра азызушаз Лахьыцәгьа данқәыԥшызтәи лсахьа сахьахәаԥшуаз…
Избан изысыҩуеи Лахьыцәгьа илызку аҭоурых? Акы, сара еснагь саргәамҵуан зыԥшӡара аилкаара сашьҭаз аԥҳәыс лахьыцәгьа лҭоурых. Залымдараны сахәаԥшуан уи илхылгаз ахьаа. Иҩбахаз, иахьатәи ҳаԥсҭазаараҿы ас азалымдара иақәшәо, разҟыла еиқәымшәо иргәыдҵаны ианыршьуа сақәшаҳаҭым. Аԥҳәыс лаҳаҭыр ахьчара зуалу ахацәа роуп, уи лыԥшӡара акьысра згәаӷьыз ахаҵагьы аҭак аҟаҵара иара иуалуп ҳәа исыԥхьаӡоит. Аԥшӡара аразҟыдара анацу рацәоуп. Аԥшӡара ахьчара аҭахуп. Хымԥада, лара аԥҳәызбагьы абри дазхәыцлароуп еснагь, "Аӡӷаби аҵәцеи" рымҳәои…
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит: