Саида Жьиԥҳа, Sputnik
Гәдоуҭа араион, Бармышь ақыҭан ҳаҭыр ду зқәыз, Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа аветеранцәа Лудиа Есыф-иԥа Ажьибеи Ефросиниа Расҭа-иԥҳа Папԥҳаи рҭаацәараҿы изызҳауаз быжьҩык ахшара рахьтә, Галина жәашықәса анылхыҵуаз инаркны акәашара далагеит Блабырхәатәи абжьаратә школ аҟны, Харитон Мимаҭ-иԥа Барцыц еиҿкааны имаз ахаԥшьагаратә коллектив аҿы.
Ахәыҷқәа убриаҟара абаҩхатәра рылан, аамҭа кьаҿк иалагӡаны Гәдоуҭа араион имҩаԥысуаз еиуеиԥшым аконкурсқәа раан аҳаҭыртә хьӡқәа ирыԥсахон. Аколлектив еиднакылон 20-ҩык ахьыбҿар, аха Харитон Барцыц зегьы дрыликаауан Галина. Лара лыԥшреи, лсахьеи, лыртәашьеи, акәашараан леиҭаҵшьеи рыла аҳәынҭқарратә ансамбль "Шьараҭын" данаалоит ҳәа леиҳәалон. Аԥҳәызба ашкол даналга, лырҵаҩы иабжьагарала дҭалоит Аҟәатәи аҵаралашаратә ҵараиурҭа. Адкыларатә ԥышәарақәа ирылахәыз, ансамбль "Шьараҭын" асахьаркыратә напхгаҩы, усҟантәи аамҭазы Аԥсны зҽаԥсазтәхьаз артист Едуард Бебиа даниба, "сара сҟны бкәашалоит" ҳәа ааԥхьара лиҭазаап.
"Сара сқәыԥшратә шықәсқәа раан ансамбль "Шьараҭын" аҿы икәашоз длакәтә хаҿсахьаны даҳԥхьаӡон. Убри аҟнытә Едуард Бебиа дуӡӡа ааԥхьара ансиҭа ԥхыӡушәа исзааит, ишҵабыргыз анеилыскаа сгәырӷьара ҵҩа амамызт", - илгәалашәоит акәашаҩ.
Галина Ажьиԥҳа "Шьараҭын" аҿы дкәашон хышықәса, аҵаралашаратә ҵараиурҭа далгаанӡа. Ари аколлектив дацны агастрольқәа рахь дцахьан Тунис, Алжир, Марокко, Будапешт.
"Раԥхьаӡакәны "Шьараҭынаа" срыцны сахьцаз аҳәаанырцәтәи атәылақәа иреиуоуп Венгриа. Москва ацҳаражәҳәарҭаҿы ҳазегьы ҳгәы ҳҽанырҵеит, атәым ҳәынҭқарраҿы аанхара шыҟамло, уи аԥсадгьыл аԥсахра акәхоит ҳәа. Иҳаларҳәеит ҳзықәныҟәаша аԥҟарақәа. Ажәакала, уара ишуҭаху ухы мҩаԥургар ҟаломызт. Амала Будапешт ибзианы ҳрыдыркылеит. Асценахь ҳанцәырҵ ахәаԥшцәа рнапеинҟьабжь еихсыӷьуамызт. Номерк ҩынтә ҳаныкәашозгьы ыҟан ргәаҳәарала. Ақәгыларақәа рышьҭахь ҳанеицәажәоз, ирзеиҭаҳҳәон ҳахьынтәааз Кавказ шакәыз, ҳаԥсадгьыл Аԥсны шахьӡыз", - раԥхьатәи аҳәаанырцәтәи лконцерт далацәажәоит акәашаҩ.
Галина Ажьиԥҳа лгәы иаланы илҳәеит, Асовет Еидгыла иатәыз аколлективқәа аԥхьахәқәа ршараан иахәҭамкәа аҭыԥ шрырҭоз.
"Тунис ҳаныҟаз, "Шьараҭын" аԥшӡара аконкурс ҳалахәын. Аӡбаҩцәагьы ишырҳәоз ҳаҳауан, "арҭ актәи аҭыԥ иаԥсоуп" ҳәа. Аха аҵыхәтәаны аҩбатәи ҳарҭеит. Ус изныкымкәа иҟалахьан егьырҭ аҟазаратә конкурсқәа раангьы", - иацылҵоит лара.
Галина Ажьиԥҳа аҭаацәара даналала "Шьараҭын" нлыжьыр акәхеит. Аха иахьа уажәраанӡа лгәаҵа иҟәандоу ацәаныррақәа аҵоуп уи аколлектив аӡбахә анылҳәо. Харитон Барцыц лҟазара ашьаҭа аиркызар, еихазҳаз Едуард Бебиа иоуп. Арҭ аҩыџьагьы лыԥсҭазаараҿы иҷыдоу аҭыԥ ааныркылоит.
Галина ҩышықәса Акаки Малиа напхгара зиҭоз Гәдоуҭатәи ансамбль "Риҵа" аҿгьы дкәашахьан. Дрыцны дцахьан Куба. Анаҩс аамҭакы ахкы налыгӡон Уасил Ақаҩба еиҿкааны имаз Пицундатәи акәашаратә ансамбль "Аламыс" аҿы.
Ишдыру еиԥш, Гагра араион ашәҭыкакаҷра аамҭа ианҭагылаз араҟа аҳра уа иалаз ақырҭцәа ракәын. Аԥсуаа ркультура аӡыргара акәым, рықалақь иақәиҭымызт. 1980-тәи ашықәсқәа рзы, Гагра ақалақьтә комитет апартиа актәи амаӡаныҟәгаҩс иҟаз Енвер Қапба иааԥхьарала, араион аҿы еиҿкаахо иалагеит ашәаҳәаратәи, акәашаратәи ансамбльқәа, аестрадатә гәыԥқәа. Убасҟан иаԥҵахаз аколлектив "Афырҭын" ахкынагӡаҩцәа дыруаӡәкхеит Галина Ажьиԥҳагьы.
"Ансамбль "Афырҭын" акәашаратә гәыԥ асахьаркыратә напхгаҩыс даман Лев Қьецба, ашәаҳәаратә – Баграт Багаҭелиа, оркестр-Оҭар Хәынҵариа. Дара рыбзоурала аколлектив иахәҭакхеит аԥышәа змаз артистцәа. СССР атәылақәа рнаҩс, "Афырҭынаа" ҳаӡбахә рдыруа иҟалеит Америкеи, Европеи", - еиҭалҳәоит акәашаҩ.
Галина Ажьиԥҳа дазааҭгылеит, Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра ҟалаанӡа, Америка агастрольқәа рыманы ианыҟаз, уаҟа инхоз ҳџьынџьуаа рхаҭарнакцәа ишрыдыркылаз.
"Америка ҳаҟазаара иалагӡаны аконцертқәа жәпакы мҩаԥаагеит. Уахь инеиуаз ҳџьынџьуаа аҭыԥантәи ахәаԥшцәа ирылукаауан рцәаныррақәа рыла. Ахаан зҭоурыхтә ԥсадгьыл аҟнытә ԥсыуак дзымбацыз ҳабла ихыԥшылон. Исгәалашәоит Марина Ажьиԥҳа амҳаџьыраа ргарашәа "Шьышь-нани" анылҳәоз, азал аҿы агәынқьбжьы шгоз. Дара реиҳараҩык рхатәы бызшәа рыздыруамызт, аха гәыла ҳаилибакаауан. Даара ҳаҭыр ҳақәиҵеит Инал Казанба. Уи усҟангьы иӡбахә Аԥсны ирдыруан, иаби иареи ҳақьымцәан. Ҳџьынџьуааи ҳареи ҳаиԥырҵра атәы уҳәозар, уи шәҟәык иузҭагӡом. Аҽны Ниу-Иорк аҳаиртә баӷәазаҿы иҟаз зегьы ҳагәныркылазар ҟалап. Ҳаибарҵәыуо ҳаидыҵит, мап... ҳаидырхит", - илгәалашәоит Галина Ажьиԥҳа.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра ҟалаанӡатәи аамҭақәа данрыхцәажәо, акәашаҩ илҳәоит ансамбльқәа асовет тәылақәеи, аҳәаанырцәи агастрольқәа рахь ишцозгьы, Аԥсны ақалақьқәеи, ақыҭақәеи рҟынгьы ишықәгылоз. Аиҳарак аконцертқәа ргәы хыҭ-хыҭуа иазыԥшын ақыҭанхацәа. Ԥсыршьагас, гәырхашҭыгас ирзыҟалон артистцәа раара.
Галина Ажьиԥҳа дышқәыԥшӡаз арԥар рылаԥш лыдхалон. Ансамбльқәа рҿы акәашара даналага изныкымкәа дымҵадырсырцгьы иалагахьан. Аха лара дылразҟхеит Блабырхәатәи ашкол илыцҭаз, уи нахыс лааигәара уаҩ дназмышьҭыз Нури Габлиа.
"Сыԥшәма раԥхьаӡакәны асценаҿы ауп сахьибаз азы, зны заҵәыкгьы иааныжь имҳәеит, уимоу сҟазара ҳаҭыр ақәиҵон", - инаҵылшьит лара.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра ашьҭахь, Галина Ажьиԥҳа дахәҭакхеит Гагратәи афольклортә ансамбль "Кьараз".
Ҩыџьа аԥҳацәа ран, хҩык амоҭацәа ранду, иахьагьы асцена ду нылмыжьит.
Галина Ажьиԥҳа, хыхь ишаҳҳәаз еиԥш, еиуеиԥшым аколлективқәа рҿы дкәашон. Лара "Шьараҭын" аҿы ахкы лыцнаигӡон Аркади Чачхалиа. Иара Аԥсны Аџьынџьтәлатә еибашьраан дҭахоит. Пицундатәи "Аламыс" аҿы - Дика Дбар. Гагратәи "Афырҭын" аҿы - Џьон Бениа, "Кьиараз" аҿы - Славик Аиба. Убас акәашаҩ ажәа ԥхақәа рхылҳәаауеит асценеи аԥсҭазаареи рҿы ҩызара лзызуа Ирма Барцыцԥҳа, Марина Касланӡиаԥҳа-Аиба, Инга Ҵышәԥҳа, Римма Бениаԥҳа, Марина Дбарԥҳа, Манана Аргәынԥҳа, Иулиа Џьыкырԥҳа, Индира Малиаԥҳа.
"Ашәаҳәаратәи акәашаратәи ансамбль "Кьараз" абыргцәа рколлектив ҳәа иԥхьаӡан аамҭала. Иахьа угәы иамыхәарц залшом аҿаргьы жәлар ркультура иазҿлымҳаны иахьҳавагыло. Убас Сариа Узун-оглыи, Викториа Барцыцԥҳаи кәашаҩцәа қәыԥшцәаны иааҳавагылеит", - ҳәа азгәалҭоит Галина Ажьиԥҳа.
"Кьаразаа" абык еиԥш дырхагылан, ансамбль аԥҵаҩы, Аԥсны Жәлар рартист Баграт Багаҭелиа. Иара адунеи иԥсахижьҭеи ишьаҭа мырӡуа иааигоит анапхгаҩ ҿыц Алик Чуаз.
Гагратәи афольклортә ансамбль "Кьараз" Аԥсни, Урыстәылеи имҩаԥысуа аҟазаратә конкурсқәеи, афестивальқәеи рҿы Гран-при, мамзаргьы актәи аҭыԥ иаԥсамхакәа иҟамлацт. Аҭацаагара иадҳәалоу амузыкатә композициа ихнаххьеит шәҩыла ахәаԥшцәа.
Галина Ажьиԥҳа лажәақәа рыла, акәашарақәагьы аамҭа рныԥшуеит. Есааира иацлоит, мамзаргьы рҽырԥсахуеит аелементқәа.
Аха лара еиҳа лгәы азыбылуеит ажәытә аԥсуа кәашара. Уаҟа арԥыси аԥҳәызбеи еихыбаауа, аӡәи-аӡәи рыбла ахыԥшылара рзымгәаӷьуа, аамысҭашәала икәашоит.
Акәашара - ижәытәӡатәиу аамҭақәа рҟнытә иаауеит. Еиуеиԥшым ажәларқәа рҿы ицәырҵит аритуалқәа ирыдҳәаланы, еилыххоу аритмтә цәеижьҵысрала.
Ԥхны мшын, жәлар рфорум "Аидгылара" аҿы хынҭаҩынҭаран. Амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара аншыкьуаз аамҭан. Ахҭысқәа ахьымҩаԥысуаз иахьа Д. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт ахыбраҿы акәын, усҟан уаҟа Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ыҟан. Иахьа апатриотизм мариахеит, баҩык алам амчраҿ иҟоу акритика рзура, уимоу ухы иааҭашәо уҳәаргьы ауеит.
Сызлацәажәо ахҭысқәа раамҭазы, Асовет еидгыла асистема аҿагылара гәаӷьыуацәан, Аԥсны Қырҭтәыла иамхәаҽуа аҟаҵара иазықәԥоз рыԥсҭазаара ашәарҭара иҭагылан. Абри зегь зхысҳәаауа, усҟантәи асистема аҿагылара иззымгәаӷьуазгьы ыҟан, иахьа ипатриот дуцәоушәа ицәажәо ԥыҭҩыкгьы налаҵаны.
1989 шықәсазы лаҵарамза анҵәамҭазы, хықәкыла иаҳҳәозар амза 25 рзы, Москва аусура иалагеит СССР Жәлар рдепутатцәа Актәи реизара ду. Ҳара ҳдепутатцәагьы уахь ицаны иҟан. Усҟан Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ахыбра иаҭаауаз рацәаҩын Москвантәи ажәабжьқәа реилкааразы. Усҟан уажәеиԥш аимадарақәа абаҟаз, ианаауҭаху иззуҭаху аҭел уизасуагьы иҟамызт, аха "Аидгылара" ахадацәа ироуан аинформациа. Иҿыцу жәабжьк аныҟаз ахыбра азал ду аҿы ауаа ирыларҳәон. Убарҭ амшқәа рзы иааҳалаҩҩит аизараҿы ҳара ҳдепутатцәа иреиуоу аӡәы ажәа ирҭараны иҟоуп ҳәа.
Ишысгәалашәо ала, уи апартиатә еизара ду ишиашоу ицоз аефир ала иаҳдырбон. Аидгылараа рхыбраҿы иҟаз ателевизорқәа ирыдӷьазкыланы иԥшын ҳауаажәлар рхаҭарнакцәа, аха ҳара ҳтәқәа аӡәгьы атрибунахь дымнеицызт. Ажәа рырҭомашь, ишԥаҟалари анаџьалбеит ҳәа иӷьаҵәыӷьаҵәуан зыԥсадгьыл алахьынҵа иазгәаҟуаз зегьы.
Усҟан сара исхыҵуан 26 шықәса, егьырҭ сықәлацәа ԥыҭҩык реиԥш, абарҭ азҵаарақәа ахьырыӡбоз исхызгон сусура иахаршәаланы исымаз аамҭа. Сгәы иалоуп амшынҵа ахьныҟәсымгоз, избанзар аамҭа иаԥсаҟьо агәалашәарақәа рацәоуп.
Рашәара 2, 1989 шықәса рзы ҳажәлар ԥшын ҳдепутатцәа руаӡәы аизараҿы ажәа ирҭандаз ҳәа. Ҳаԥшын, ҳаԥшын, аха ҳа ҳтәы дцәырымҵыцызт. Иахьа дысгәалашәом дарбану, аха сҩызцәа руаӡәи сареи ҳанкараха, "Акоп икаҳуажәырҭа" ҳәа иахьашьҭаз ҳцаны каҳуак ҳжәып ҳгәахәын, ақалақь агәахьы ҳҿынаҳхеит. Ҳҭыԥ аҿы ҳнаӡарц акгьы ҳагмызт, иахьа аресторан "Санремо" ахьыҟоу унаӡаанӡа, "акомиссионтә дәқьан" ҳәа изышьҭаз ҳаваланы ҳашнеиуаз, иаҳдыруаз, уа иҵагылаз аԥсуа ԥхәыс лыбжьы ҳақәлыргеит. Зыӡбахә сымоу адәқьан аҿы ателевизор хәыҷы рыман. "Шәааи, шәааи, Арӡынба дықәгылоит", - лҳәеит лара. Убасҟан аекран аҿы избаз, уаанӡагьы издыруаз, аха уи аҽны хьшьыцбаҵас атрибуна аҟнытә Владислав Арӡынба иқәгылара еиԥш сгәы шьҭызххьо даҽа хҭыск сыԥсҭазаараҿы иҟамлацзар ҟалап.
Усҟан иара иқәгылара жәҩангәашәԥхьараны иааҳзыҟалеит, жәаха минуҭ ирҭагӡаны ҳмилаҭ зҭагылаз агеноцидтә политика иазкыз ажәахә.
Владислав Арӡынба игәалашәарақәа рҿы иҳәоит уи иқәгылара алыршара шымариамыз, ацентртә партиатә мчы ақырҭуа политика иаднацәылон азы: "Сара сааҟәымҵӡакәа ажәа сырҭарц сазықәԥон. Апартиатә иерархиа иаарылшоз зегь ҟарҵон ус иҟамларц азы. Ганкахьала ҳажәлар аҳәара ҟарҵон ҳара иаҳхаҭарнаку дықәдыргыларц, иҳауан еиуеиԥшымыз ателеграммақәа, даҽа ганкахьала, апартиатә напхгара Қырҭтәыла аинтересқәа ирызхәыцуа, сара ажәа сыҭара иацәшәон". Уи аҽны дықәдмыргылар, апротест ҟаҵаны аизара аанижьырц игәы иҭаны дыштәаз ауп ҳара ҳдепутат ажәа ширҭазгьы.
Аполитик дцәажәон жәаха минуҭ маҷк инацны, аха иахьатәи зажәа зроууа аполитикцәа дрыҿҳарԥшуазар, убри аминуҭқәа ирҭагӡаны ҳара ҳҿахәеиԥш, СССР иаланхоз амилаҭ маҷқәа рызҵаатәгьы шьҭихит. Аԥсны аразҟы далацәажәо, адепутат иажәахә аҿы иалкааны иазгәеиҭеит ақырҭуа екстремисттә политика иахҟьаны, риашашьа змам ахҭысқәа ҟалар шалшо. "Аекстремисттә мчқәа ахҭыс хадақәа Аԥсныҟа ииаргеит, ҳара ҳгәы ишаанаго ала, ауаа реидырсларазы, нас ахара ҳара ҳажәлар ирыдырҵарц азы. Ахара ҳара ҳадҵаразы уадаҩрак ыҟам, избанзар аинформациатә хархәагатә пропаганда ганкы иадцәыланы аус ауеит, убри аамҭазы аԥсуа жәлар рҿахәы аҳәарҭа рымам", - иҳәон Владислав Арӡынба уажәы-уажәы исааҭ дахәаԥшуа, ирҭаз аамҭа иҽҭагӡаны ҳажәлар рҿахәы наигӡарц азы.
Аҭоурыхҭҵааҩ Аслан Аҩӡба "Аибашьра-политикатә проблемақәа" ирызку ишәҟәаҿы иалкааны ари аҭоурых дахьалацәажәо иазгәеиҭоит аԥсуа политик Арӡынба иқәгылара ақырҭқәа адабла шыднарсыз. Ҿырԥштәысгьы иааигоит ақырҭуа шәҟәыҩҩцәа Р. Миминошвили, Г. Панџьекиӡе "аԥсуа екстремистцәа Қырҭтәыла аганахь ижәылеит, Қырҭтәылазы еиҳа иуадаҩыз аамҭазы" ҳәа усҟан ишырҩуаз.
Ииашаҵәҟьаны, Арӡынба иҩыза уи аизараҿы ицәырҵра ҳаӷацәа ршьара иқәнарҟьеит, аха ари аҩыза ақәгылара усҟан ҳара ҳажәлар ргәы шьҭнахит, адунеи зегь ҳара иаҳтәушәа ҳааҟалеит. Абри ақәгылара анаҩсанҵәҟьа Владислав Арӡынба аԥсуа жәлар дырфырхаҵа хаданы, дырҿахәҳәаганы дааҟалеит, уи аԥхьагьы бзиа ирбахьаз шиакәызгьы.
Иамааз ҷыдарас СССР Жәлар рдепутатцәа Актәи реизараҿы ажәа зҳәаз Владислав Арӡынба иқәгылара? Сгәанала, адепутат Арӡынба иажәа араӡара, аҭоурых агәыларԥшра, ԥықәсларада иажәахә анагӡара, шықәсы рацәала ҳажәлар рхаҭарнакцәа ззықәԥоз азҵаатәы ӷьеҩла атрибуна хадаҟынтә ацәыргара, насгьы даҽак иаламҩашьоз агәаӷьра ду зныԥшуаз ихьшьыцба ҭеиҭԥш уҳәа, шәышықәса рахь знык иуԥыло аҿахәҳәаҩы диины даақәгылеит рашәара 2, 1989 шықәса рзы ҳара ҳажәлар рҿаԥхьа. Абарҭ аҷыдарақәа зегьы аӡәы ихаҿраҿы еизганы иҟан азоуп Арӡынба дыԥхьагыланы дҟазҵазгьы ҳара ҳхьыԥшымра азықәԥараҿы.
Аполититолог Андраник Миграниан Арӡынба изы абас иҳәеит: "Арӡынба имҽхак акыр иҭбаан, Арӡынба Аԥсны аҵкыс деиҳан", - адунеитә политикцәа дрыҵамхо дшыҟаз аарԥшуа.
Исыздыруам заҟантә сеиҭахәаԥшхьоу еицырдыруа Арӡынба иқәгылара, аха убасҟан еиԥш, иахьагьы урҭ ахҭысқәа анымҩаԥысуа иахьакәушәа сааҟалоит, убасҟан еиԥш иахьагьы агәадура сызцәырҵуеит.
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар алшоит.
Аԥсны, аԥсуа дгьыл, аԥсуа жәлар ахааназгьы ибеиан. Ибеиан ҳәарада ԥсабарала, гала, шьхала… Аха зегь раасҭа ибеиан уаала, доуҳала, ҟәыӷарыла. Жәытә-натә аахыс ара аҳаҭыр дуун ауаҩра, аԥсуа икодекс хада - аламыс. Азқьышықәсақәа, ашәышықәсақәа ирылыхәхәа иаауа ажәабжьқәа, ашәақәа, алегендақәа реиҳарак зыхҳәааугьы абри ауп. Аха аҩыра ахьҳамамыз азгьы заҟа ирацәаҩузеишь аҭоурых аӡыблара зыхьӡқәа ҳцәагаз. Егьаҩ ҿырԥшыганы ҳадгьыл иқәын…
Аԥсны аҭоурых ҿыц аҿы зыжәлар рхьаа зхьаау, ирыдгылоу, ирывагылоу рыхьыӡқәа ԥхьаҟатәи аҭоурыхқәа, абиԥарақәа ирзынхоит. Уи насыԥуп зқьышықәса рышьҭахь аԥсуадгьыл иқәынхо аԥсуа изы. Иаашьҭыхны дрыԥхьалап аҩырақәа, дрыхәаԥшлап аҭыхымҭақәа – иеиҵеиааӡалап ихшара иахьатәи ҳауаажәлар рхаҭарнакцәа рҿырԥшала. Ирызҳалап аԥсуаа аԥсуадгьыл аҿы. Еизҳазыӷьалап. Уи ус шакәхо агәра згарц сҭахуп… Мап, агәра згоит! Анцәа ду иџьшьаны ус акәхоит!
Сергеи Багаԥшь... Уи ижәла, ишьҭра аханатә аахыс ахьӡ-аԥша змаз ауаа рылиаауан. Унеишь-уааишь ҳәа рарҳәон адунеи амаа зкыз. Иахьынхацәаз ԥырхагак рнамҭацызт, избанзар акы - анхаҩы Аԥсны еснагь аҳаҭыр ду даԥсан, ҩбагьы – ахшыҩи адырреи ирыҵадырӡуан акыр ихыҭхәыцыз асоциалтә еиҟарамрақәа.
Ибзианы исгәалашәоит ХХ ашәышықәса 80-тәи ашықәсқәа. Ахааназ аӡәы зхы дықәызмыртәацыз аԥсуаа аамҭа-аамҭала усҟантәи аамҭа ирзаанагоз ауадаҩрақәа ирҿагылон, рҟәаҟәа иқәтәарц зҭахызгьы нхьыдыҩруан.
Ибзианы исгәалашәоит 1989-тәи ашықәс. Мҽышан. Аԥсны ахы-аҵыхәа иалаҩит аԥсуааи ақырҭқәеи еиҿагылт ҳәа. Ари аҭагылазаашьахь мышкызны ишкылнагоз зегьы ирдыруан, ирбон, аха еивысырҭак шԥаҟамлари ҳәа игәыӷуан.
Аԥсныҟа амҩа иқәлеит 30 нызқьҩык рҟынӡа зхыԥхьаӡара наӡоз ақырҭцәа, аратәи ақырҭцәа ирыдгыларц, еснагь ргәы иҵхоз нарыгӡарц. Еихышәшәа-еиԥышәшәа Аалӡга аӡиас ахықәаҿ еизеит ашәарыцага шәақьқәа ирыҵагылаз аԥсуаа.
Абри аҭагылазаашьаҿы араион аиҳабы иаҳасаб ала, апатриот иаша ишиаҭәаз еиԥш, Сергеи Уасил-иԥа хьаҳәхьачарак ҟамҵакәа ижәлар рыхьчара дгылеит. Усҟантәи аамҭазы уи аҩыза ихымҩаԥгашьа иара изы даара ишәарҭахар алшон. Аха усеиԥш акгьы дазымхәыцӡакәа ақырҭуа шовинизм аҿагылараҿы напхгара ҟаиҵеит. Ари аҭагылазаашьа ахаҵара аарԥшра аҭахын. Уи иара илиршеит. Сергеи Уасил-иԥа иусурҭаҭыԥ, ипартиатә лахәылара рцәыӡра адагьы иԥсҭазаара ахаҭагьы ицәыӡыр алшон… Аха уи иазхәыцтәны имшьеит усҟан азы. Ҳәарада, 1989 шықәсазтәи ахҭысқәа рышьҭахь Сергеи Багаԥшь иусура дамхын.
Ари иԥсҭазаараҟны дзықәшәақәаз рахьтә хҭыс заҵәык ауп, аха инеидкыланы дзакәыз аанарԥшуеит.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан иара дыззырхаз аус аҿы иԥышәа ахархәара аҭаны ашьаарҵәыра илагылаз ижәлар дрыцхраауан. Иҳәатәуп зны-зынла абџьар акра аасҭагьы ла иамбоз аусқәа ирылшоз анеиҳахоз. Иҳәатәуп урҭ аусқәагьы афырхаҵараҵәҟьа шырҭаххалоз.
Сергеи Багаԥшь иԥсҭазаара зегьы иԥсадгьыл амаҵ азура иазкын. Атәыла аԥыза-министрс даныҟаз аума, ахадас даныҟаз аума – иара изы зегьы ирыцкыз Аԥсны аизҳазыӷьара акәын.
Дыҟамзар ҟалап аԥсыуак, иажәа ҟәанда змаҳацыз. "Мои золотые" – абар иара зегь раасҭа бзиа ибаны ииҳәоз. Ари баша цәажәарамызт.
Дыздыруаз, дызгәалашәо зегьы ражәа аҟәандара алыжжуеит иӡбахә анырҳәо. Ари еиҳау иҟоузеи аԥсҭазаараҿы! Ажәлар шамахамзар ус баша рыбзиабара узаахәаӡом, иуоуӡом.
Ихьаауп, даара ихьаауп ҳаԥсуадгьыл иреиӷьӡақәоу ахьацәыӡуа. Заҟа иаҳҭахузеи урҭ иахьа?! Заҟа ҳгәы ҟанаҵарыз Сергеи Багаԥшь иччаԥшь. Заҟа гха ҳрыхдырԥарыз иажәа ҟәышқәа. Заҟантәгьы игәымшәара, ихаҵара ҳаззымиааиқәаз ҳариааиртә еиԥш рылдыршарыз. Заҟантә… Заҟантә…
Изыбымбылыз Џьгьардатәи адгьыл.
Ирҳәоит ауаҩытәыҩса дыззыҳәо зегь адунеитә ҵакыра иазцаны адгьыл ахь ихынҳәуеит ҳәа. Ҳиҳәап нас Анцәа ду ҳтәыла ахааназ иагымхаларц Сергеи Багаԥшь иеиԥш зеиԥшу аԥацәа…
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аԥснытәи ашколқәа роушьҭымҭацәа рзы аҵаратә процесс хацыркын рашәара 2 рзы, уи мҩаԥыслоит ҩымчыбжьа рыҩнуҵҟа. 1-10 аклассқәа рҵаҩцәа рҵараамҭа хыркәшахеит лаҵара 13 рзы акоронавирус иадҳәалоу аҭагылазаашьа иахҟьаны.
"Амза ҩба инаркны ажәеизатәи аклассқәа рҵаҩцәа иацырҵеит рҵара, аха уи иаанагом апрограмма зегьы ҩымчыбжьа ирҭагӡаны иалгоит ҳәа. Еиҳарак ари зызку ахәыҷқәа аԥышәарақәа разыҟаҵара ауп. Ашколқәа зегьы адезинфекциа рызун. Аԥҟарақәа инарықәыршәаны ашколқәа рҿаԥхьа еиҿкаауп амедпункт, ашоура шәаны ашколқәа рахь инарышьҭуеит, аклассқәа рҟны аӡәаӡәала итәоуп.
Сынтәа ашкол иалго араион аҟны 128-ҩык ыҟоуп, ақалақь аҟны 45-ҩык аушьҭымҭацәа ҳамоуп", - лҳәеит Арышԥҳа.
Лара иазгәалҭеит араионтә аолимпиада иалахәыз аушьҭымҭацәа рыбжьара алҵшәа бзиақәа змаз шыҟоу, урҭ иреиҳаӡоу аҵараиурҭақәа ирҭалартә еиԥш алшара ҟалап ҳәа агәыӷра шлымоу.
Шәазыӡырҩы аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Ашкол ахь ихынҳәит: аԥснытәи аушьҭымҭацәа аԥышәарақәа рҽырзыҟарҵоит