Sputnik
"Сара сзы иҭакԥхықәроуп Константин Константин-иԥа Озган изы ажәа аҳәара. Сырҿиараҿы, сыԥсҭазаараҿы иара даласахеит. Акырынтә исҳәахьеит, сзанааҭ ашьҭыхрагьы иара иоуп изыбзоуроу. Ианысҳәогьы схаҭагьы иџьасшьоит ишԥаҟала ҳәа", — абасала далагеит лгәалашәарақәа реиҭаҳәара ажурналист, акыр шықәса Озган ихьӡала аматериалқәа еидызкылоз, нас ашәҟәы ҭзыжьыз Екатерина Бебиаԥҳа.
Лара лажәақәа рыла, даныхәыҷыз ажурналистика закәыз уамак ишылзеилымкаауазгьы лҽазылкуеит ҳәа лгәы иҭан. Ажәеинраалақәа лыҩуан, аха лаб уи игәаԥхаӡомызт, даҽакала дахәаԥшуан, иаашьо иртәуп ҳәа иԥхьаӡон. Лаб аҵара шимазгьы "баҟәыҵ, уи сҭахым" ҳәа леиҳәалон. Аха ицәыҵагәаны лара дыҩуан, ус дшаҟәымҵоз аниба лаб ус иҳәеит "быҩларц бҭахызар ажәеинраалақәа рацкьыс ауаа нагақәа ирызкны иҩла", ҳәа. Насгьы иациҵеит "Озган еиԥш иҟоу, Гәдоуҭа араион шьҭихит ҳәа рҳәоит, уи еиԥш иҟоу рзы ажәа аҩра бҽазыбкуазара сақәшаҳаҭуп" ҳәа леиҳәеит.
"Убасҟан Константин Озган ихьыӡ раԥхьаӡа акәны исаҳаит. Уи нахыс аинтерес скит закәытә уаҩу ҳәа, сазыӡырҩуан аԥсуа радио аҿы ибжьы саҳауазар ҳәа. Дызбандаз ҳәа агәахәара сыман. Ус Кәтол ақытан еизара дук ыҟан Константин Озгангьы уаҟа дыҟан, раԥхьаӡа уаҟа дызбеит. Игәаӷьны сидгылеит "шәыӡбахә здыруеит" ҳәа иасҳәеит. Иџьеишьеит иара акырӡа", - ҳәа лҳәеит ажурналист.
Акыр шықәса лгәы иҭыхон Озган изы цәаҳәақәак сҩындаз ҳәа, лҳәоит Бебиаԥха. Аԥсны ахақәиҭратә қәԥара даналагыла, Лыхны акыҭан ажәа иҳәон Озгангьы, Екатерина Бебиаԥха дықәгылон аҿар рыхьӡала. Лара лзыҳәан уи акырӡа иҳаракыран, избанзар Озган дахьықәгылаз ларгьы дықәгылан.
"Қарҭҟа аҵарахьы ҳаниас, ақырҭқәа ус сарҳәон "Озгани би" уи иаанагоз "Озган иуаажәлар роуп" акәын. Дара аҵәы ҳаларҵон, аха сара уи сгәы иаахәон даараӡа. Усҟангьы исыӡбит даҽазныкгьы иӡбахә сҳәарц. Аҵара салганы санаагьы раԥхьа сыгәҭакы анагӡаразы Константин Озган ишҟа снеит, мап сцәикит усҟан, усгьы сеиҳәеит "бара баԥсам акәӡам, сара саԥсам макьана ауп", иҳәеит. Уи иаанагоз здырит, аха сацәхьамҵит. Убас знык ҩынтә мап сцәикхьан, адоктортә диссертациа анысыхьча анаҩсан, Жәлар реизара депутатс дыҟан, санааи сымҩахыҵит иара иахь. Ус иасҳәеит "шьҭа мап сцәышәкыр зуӡом, шьҭа исылсыршоит афильм аԥҵара", ҳәа. Уи нахыс афильм азы аматериал аидкылара салагеит. Уи сыԥсы, схы, сыхшыҩ зегьы азыскит", — ҳәа ацылҵеит лара.
Ажурналист лажәақәа рыла, Озган ақыҭақәа рахь дцон, ауаа дышрылагылаз, рҭахрақәа анагӡара дшашьҭаз зегьы ҭылхуан, еидылкалон. Иазгәаҭатәуп, аматериал аидкыларазы иаргьы дышсыцхраауаз, лҳәоит лара.
"Иигәаԥхон иҟасҵоз, пату ақәиҵон, иибон каамеҭ сгәы иаҭахны ишыҟасҵоз. Иара сара дџьасшьон, сара иара сџьаишьон. Есымша исеиҳәон "бџьабаа ахә шԥасшьо", ҳәа. Ус сеиҳәон асиурприз сымоуп, бызҿу балгар ҳәа. Иара дзакә уаҩыз аарԥшразы исылшоз зегьы ҟасҵон. Афильм ҟаҵаны аефир ахь ианца анаҩсан, "сара сзы ари афильм иреиӷьу баҟоуп", ҳәа иҳәеит. Иара иааиҳәоз зегьы сгәы аҟны инеиуан, ихатәран азы, есымша иажәа раӡан", — лҳәеит лара.
Константин Озган изкыз афильми, ашәҟәи анҭыҵ анаҩсан, лыҩны иааит ауаа хатәрақәа "Озган ҳааишьҭит" ҳәа. Абас Озган ааԥхьара биҭоит ҳәа.
"Уи зызкыз сзымдырит азныказы. Сашьцәеи, саҳәшьаԥҳаи, саб игәы бзиамызт аҟынтә дзымцеит, аха убас исҭахын саб иаҳарц иибарц Озгани сареи ҳаизыҟазаашьақәа. Ҳахьнеиз, ауаа адыԥхьаланы аишәа рхианы иҟан, иуацәа–иҭынхацәа рацәаҩын. Ус, Константин Озган иҳәеит "Сиурпризс исымаз уи ауп: иахьарнахыс Бебиаԥҳа дсаҳәшьоуп", ҳәа. Сара сыԥсҭазаараҿы акыр аџьабаа збахьазар зегьы рҭак, рыхә ишәеит ҳәа исыԥхьаӡоит. Абри еиҳау аҳамҭа сҭахӡам. Исыдыскылеит — Анцәа ҭабуп ҳәа сеиҳәазшәа. Каамеҭ аҵанакуеит аешьара, аеҳәшьара. Сашьцәа раԥхьа дсыргылон, убас бзиа дызбеит", — ҳәа лцәаныррақәа дырзааҭгылеит Бебиаԥҳа.
Иԥсҭазаара даналҵ ашьҭахь убас ихьынҭаӡа, агәакьа дынуԥхо хьанҭарак ушаҵо еиԥш саҵоуп саргьы, лҳәоит Озган еиҳәшьас иҟаиҵаз Екатерина Бебиаԥҳа. Сани сабеи рыԥсра еиԥш сгәы иқәуп иара иԥсра. Ихьыӡ анаӡаӡатәра сара исуалны исыԥхьаӡоит, лҳәеит арҿиаҩы.
Константин Озган диит лаҵарамза 15 1939 шықәса рзы Гәдоуҭа араион Лыхны ақыҭан. 1978-1989 шықәсқәа рзы ареспубликаҟны имҩаԥысуаз аполитикатә процессқәа зегьы дрылахәын. Амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара алахәразы иара иусура дамхын. Еиуеиԥшым аамҭақәа рзы Константин Озган Адәныҟатәи аусқәа рминистрреи Аекономика аминистрреи напхгара риҭон, Ашәахтә маҵзура ахантәаҩыс дыҟан, Апарламент аиҳабы ихаҭыԥуаҩыс далхын. Иԥсҭазаара аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы ареспублика абыргцәа Рхеилак дахагылан.
Аԥсны ахада иусԥҟала Очамчыра араион ахада инапынҵақәа назыгӡо ҳәа далхуп Станислав Амҷба. 1991 шықәсазы иара далгеит Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә университет аекономикатә факультет. Станислав Амҷба Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра далахәын, Мрагыларатәи афронт актәи аполк адҵаҟаҵаҩ ихаҭыԥуаҩыс дыҟан, ианашьоуп Леон иорден. Аус иуан Очамчыра Араионтә еизара адепутатс, дыҟан Дранда ақыҭа ахадас.
"Аԥсны аибашьраан Очамчыра араион зегь раасҭа арыцҳарақәа зхызгаз ауп уҳәар ауеит. Уи ахҟьа-ԥҟьақәа макьанагьы ианыруеит. Аусура макьана аиашазы сымнеицт, аха гәҭакыс исымоуп аԥышәа змоу ауаа рыла аусура аиҿкаара. Ҳәарас иаҭахузеи, аҿар бзиа иаҳбоит, ҳаҭыр рықәаҳҵоит. Еиуеиԥшым аиҿкаарақәа араион ацхыраара арҭоит, аха арыцҳарақәа, агәаҟрақәа, амамзаара рацәоуп. Аԥхьатәи ашьаҿақәа аиҿкааратә усқәа ирыдҳәалоуп. Иахьа ҳазҭагылоу аамҭа зеиԥшроу зегьы еилаҳкаауеит, аха аҿар гәыԥ-гәыԥла рхы еидкыланы џьара аус ахьыруша иазхәыцтәуп, уи азы аҳәынҭқарра ахадагьы саргьы аицәажәара ҳаман. Ақыҭа аҟынтәи аҿар ҳацәцеит, иара ақалақь, араион аҟны ауаа ыҟамкәа хақәхар, ахадагьы дзаҭахыи, аҳәынҭқарра ҳәа иҟаҳҵои?" - иҳәеит Амҷба.
Иара иазгәеиҭеит ақыҭақәа зегьы ҳаҭала дрылсны, рыбзазашьа зеиԥшроу аилкаара гәҭакыс ишимоу.
Шәазыӡырҩы аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Есма Ҭодуа, Sputnik
Мышқәак раԥхьа, аинтернет ахархәарала, аԥсуа жәлар рахь ааԥхьара ҟаҵан: ахҵәара ду, арыцҳарақәа ирықәшәахьоу рыԥсҿыхразы амҽышаҽны, лаҵарамза 31 рзы ԥсыуаҵас аныҳәара амҩаԥгара иазкны. Ҳара ҳаҽлымаҳдеит ари ааԥхьара асоциалтә ҳақәа рҿы здаҟьаҿ ианызҵаз Аԥсуа радио аредактор хада Алина Ачԥҳа. Лара ишҳалҳәаз ала, ари аныҳәара амҩаԥгара аԥшьыргеит лара дызлахәу гәыԥҩык ауаа, урҭ ахҵәара иақәшәаз ҳауаажәлар ргәалашәара иадҳәаланы ас еиԥш амҩаԥгара ргәы иҭеижьҭеи акрааҵуан.
"Ари ҳара – гәыԥҩык ауаа: Гәында Сақаниа, Нодар Ҷанба, Ҭамила Аршба уҳәа иҵегь ыҟоуп, еибаҳҳәеит абас Аҟәатәи ашьхаҿы, аҭыԥ цқьак алхны аныҳәара мҩаԥаҳгарц. Уи ус аҟаҵара ҳгәы иҭеижьҭеи акрааҵуан. Агәаҳәара зауа ауаа рҽаладырхәырц азынгьы аинтернет иҭаҳҵеит, изнеиуа, изҭаххо уа инеип, иҳавагылап, изымнеиуагьы рыҩнаҭақәа рҿы имҩаԥыргарц. Аԥсуаа рҟны еснагь иҟан уи аҩыза апрактика, акы иадҳәаланы акәымкәагьы, рхатә аԥшьгарала ахҿыхразы акәырбанқәа, аныҳәарақәа рымҩаԥгара, Анцәа ҳрыцҳашьа, нхыҵ-аахыҵ аԥсуа жәлар ахьыҟазаалак уаҳхылаԥш, ҳаиқәырха ҳәа. Уи аныҳәара атекстгьы анаҳҵеит", – ҳәа ҳалҳәеит лара.
Ишдыру еиԥш, иара ахҵәара иақәшәаз ргәалашәара амш азгәарҭоит лаҵарамза 21 рзы. Ари азалымдара, агәаҟра зхызгаз рыԥсҿыхразы аныҳәарагьы ари арыцхә иақәыршәаны имҩаԥыргап ҳәа акәын, аха еиуеиԥшым амзызқәа ирыхҟьаны уи ахыгахеит ҳәа лҳәоит Алина Ачԥҳа. Лара ишазгәалҭо алагьы, уи есышықәса имҩаԥыргало акакәны, традицианы иазышьҭарҵап ҳәоуп. Дара рыҽрымардеит Ҭырқәтәыла инхо ҳџьынџьуаагьы, урҭгьы ари аныҳәара рҽаладырхәырц.
"Ҭырқәтәыла иҟоу ҳҩызцәагьы ҳаҽрымаҳдеит, ираҳҳәеит, урҭ аҭырқәшәахь еиҭагангьы иҟарҵеит, имҩаԥыргарц ауп. Аратәи ҳҩыза Аҭаман Кәыҿба иоума, издыруа зегьы, снапы ахьынаӡо ирасҳәоит иҳәеит. Иара ахҵәара иақәшәаз ргәалашәара амш азы лаҵарамза 21 азы имҩаԥаҳгарц ҳҭахын, аха иаҳзалмыршеит аҟнытә, 31 рзы иҟаҳҵарц иаԥшьаҳгеит. Иара агәалашәара амш ахаҭагьы аханатә ианалырхуазгьы иаҿыз ҳара ҳакәын. Уи 21 инаркны 31-нӡагьы иазгәарҭоит, убри аҟнытә амҽыша, лаҵара 31 алаҳхит ԥсуаҵасла амҩаԥгаразы. Уи ахәаџьа дааганы ҳа дҳарныҳәаӡом, ҳхала, агәаҳәара зауа, иҳавагыло, инеиуа, ҳныҳәоит", – ҳәа азгәалҭеит Алина Ачԥҳа.
Ари аныҳәара иадыргалоит ацәашьы, 21 цыра ахәажәақәа, ацха-ӡҩа, ахарҵәы-ӡҩа. Аныҳәара рхы аладырхәырц рылшоит згәы иаҳәо зегьы иара аныҳәарҭа ҭыԥс иахьалырхыз аҟын, мамзаргьы досу рыҩнаҭақәа рҿы. Иалагоит асааҭ 12:00 рзы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит: