Сусанна Ҭаниаԥҳа, Sputnik
Аблақәа ирхылҵуа амчра бааԥсы аԥсуаа рҟны алаԥш ҳәа иашьҭоуп. Алаԥш рымоуп ҳәа иԥхьаӡоуп аҳәса, ахацәа, ан, аԥсы уҳәа. Алаԥш ркыр алшоит ауаа, арахә, аҳәыс ԥшқа зҵоу ажә. Алаԥш иакыз арахә амч каԥсоит, изеиҭаҵуам. Аҳәыс ԥшқа зҵоу ажә- ахш аӡоит.
Аԥсуаа рыбзазараҿы илаԥш цәгьоуп ҳәа дыԥхьаӡан аблагәыӷра, ауаҩаԥшь. Уи атәы арҵабыргуеит "Абрыскьыл" изку аҳәамҭа. Абраскьыл рылаԥш аџьбаразы ибаны дықәгыломызт ауаҩаԥшьи аблагәыӷрақәеи.
Алаԥш заахаз ауаҩы аҿырҳасра хҭеикуеит, дхьанҭаӡа дҟалоит, ацәа дакуа, дыцәар дзалымҵуа имчқәа каԥсоит. Алаԥш заахаз ахәыҷқәа аҵәыуара иалагоит, рыцәа ҭынчымкәа ашәара ҵыргоит.
Асаби алаԥш иацәыхьчаразы Аԥсуаа асаби шаҟа бзиа дубо атәы убжьы ҭыганы аҳәара шәарҭоуп, амчра бааԥсқәа убжьы раҳар ҽеи ҟарҵаӡом ҳәа азырыԥхьаӡон. Асаби алаԥш иацәыхьчаразы ихьӡ лассы-лассы ирҳәаӡомызт, ахьӡ ҷыда ирҭон, ихаԥыцқәа рыԥхьаӡаӡомызт, шаҟа ихыҵуа рыбжьы ҭыганы ирҳәаӡомызт.
Зегь раасҭа лылаԥш цәгьоуп ҳәа дыԥхьаӡан ахәыҷы ԥшқа иан, уи илымоу абзиабара ду иахҟьаны лылаԥш асаби дакыр ҟалоит. Џьарантә дааԥса-дкара ан дааизар, лыԥхӡы лылабаанӡа лысаби иааигәа днеиӡомызт. Лаԥшык лхьысзар ҳәа дшәаны лымаҭәа ԥсахны, лҿы ӡәӡәаны акәын ахәыҷы иахь дышнеиуаз. Агәаҟра, аԥсра ахьыҟалаз аҩнаҭа аҟынтәи дааизҭгьы, алаӷырӡ зықәҭәаз ачабра адәаны иӡәӡәаны оуп аҩныҟа дшыҩналоз. Асаби иааигәа инеиуа рылаԥш дамкырц азы ицәарҭа ашыц ҭарыԥсон, аҩымсаг хәыҷы аҵарҵон, игараҿы ацаха ҟаԥшь арҭон.
Ахәыҷқәеи зцәа зтәым аҳәсақәеи аԥсы илаԥш иҵашәо, изаахо иреиуан. Аԥсуаа урҭ Аԥсылаԥш рацәыхьчаразы ахәыҷқәа амра аҭашәамҭазы, ма ианҭашәалак анышәынҭрақәа рааигәа инарышьҭуамызт.
Алаԥш заахаз ихәышәтәышьа. Алаԥш аҽацәыхьчаразы зегь раасҭа ахархәара змаз аҭәҳәақәа ракәын, иахьагьы ахархәара рымоуп. Аҭәҳәақәа ҟазҵо реиҳараҩык ҳәсақәоуп, аха иуԥылоит ахаҵа ианыҟаиҵогьы.
Афольклорист, амифолог Цира Габниаԥҳа лыстатиа "Аԥсуа ҵасқәеи ақьабзқәеи изызкуи ирымҩаԥгашьоуи рзы згәаҭарақәак" аҟны абас лыҩуеит: "Аҭҳәаҩ алаԥш заахаз диҭәҳәоит хынтә, аҭәҳәа ажәақәа лыбжьы ҭымгаӡакәа илҳәоит знык, нас иханытә ишьапаҿынӡа "чфу, чфу, чфу" ҳәа дихысуеит диҭәҳәо, ишьапаҿынтә ихахьы диҭәҳәо дцоит, абас хынтә. Хынтә аҭәҳәа лҳәоит, жәынтә диҭәҳәоит. Аҭәҳәала алаԥш "бжьы-шьхак ирыхцаны", "бжьы-мшынк ирхыҭәҳәаланы" уаҳа ҿааҳәыра ақәымкәа иҟалҵоит".
Иара убас ауаҩы алаԥш ихцаразы рхы иадырхәоз маҭәарқәоуп аџьыка, ашәхымс. Алаԥш змоу ашәхымс дылартәаны, ишьҭахь амца агәгәаҳәа еиқәырҵон. Аҭәҳәа ҟазҵо лызнапык аазна аџьыкхыш лкуан, аҭәҳәара даналгалак аџьыкахыш зку лнапы хынтә ачымазаҩ ихы иакәлырхшаны "алаԥш узблит, усҷыҷит" ҳәа наҳәаны, аџьыкхыш амца иақәлыԥсон. Иҟалалон, ачымазаҩ аҭәҳәаҩ хыҭә-хәыҭла дызхыҭәҳәалаз ацәца аазна аӡы анидыржәуаз, уи ала ихаз алаԥш анихырцоз.
Алаԥш аҽацәыхьчагақәа Ауаҩы ихаҭа, иҩны-игәара алаԥш цәгьа иацәызыхьчо ракәны аԥсуаа ирыԥхьаӡоит аҵәамахә, арасамахә, аҽеимаа (агәашә азааигәара аандаҿы иахыршьуан), ахаҳә кылҵәа (уи ацаха аҵданы аҩны азааигәара икнарҳауан), ашыц, ашәчбӷьы (агәашә аҭаларҭаҿы, амаҵурҭа акәакьҭақәа, мамзаргь аҩны уахьагәыдыԥшыло икнарҳауан). Аҩны ҿыц андыргылоз акәзар, алаԥш аҽацәыхьчаразы акәакьҭақәа рҿы иҭаржуан аҵәымӷқәеи арацәа ҽыҭқәеи. Агәра ргон, алаԥш арҭ амаҭәарқәа рымԥан иқәлом ҳәа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аҟәатәи "Нарҭ" ашьапылампыл азы Аԥсны иачемпионхеит, ашьапылампылтә клуб "Афон" ианаиааи ашьҭахь. Аҟәатәи аклуб Афонҿыцтәи акоманда иаԥнагеит 3:0 ҳәа ашьапылампыл азы Ачемпионат аҵыхәтәантәи атур аҿы.
Ачемпионат аихшьаалақәа рыла "араӡны" аиуит гәдоуҭатәи "Риҵа", ахԥатәи аҭыԥ ннакылеит аҟәатәи акоманда "Динамо".
Афон Ҿыц имҩаԥган ашьапылампыл азы Аԥсны ачемпионат ахәмарра.
Афинал аҟны "Нарҭи" (Аҟәа) "Афони" (Афон Ҿыц) ркомандақәа еиԥылеит.
Ахәмарра ахәбатәи аминуҭ аан ампыл амба иҭаиршәит Ҭемыр Агрба ("Нарҭ" Аҟәа)
Аҩбатәи атаим аан аӡбаҩ аҟәатәи акоманда ахәмарыҩ Асҭамыр Џьынџьал далицеит. Абри ашьҭахь "Нарҭ" жәаҩыкны ихәмаруан.
Еиҭахарыла ма аҵахарыла ихәмарыр актәи аҭыԥ зауаз гәдоуҭатәи "Риҵа" акәхон.
Ҭемыр Агрба, аҽазныкгьы, 60-тәи аминуҭ азы ампыл ҭаиршәит. 71-тәи аминуҭ азы ахԥатәи ампыл амба иҭаиршәит Алан Кәыҵниа.
Аҟәатәи аклуб Афонҿыцтәи акоманда иаԥнагеит 3:0 ҳәа ашьапылампыл азы Ачемпионат аҵыхәтәантәи атур аҿы.
Ачемпионат аихшьаалақәа рыла "араӡны" аиуит гәдоуҭатәи "Риҵа", ахԥатәи аҭыԥ ннакылеит аҟәатәи акоманда "Динамо".
27-тәи ачемпионати Атәыла ахраҿеи рзы ахәмаррақәа ирылахәын быжь-командак: "Риҵа", "Афон", "Ерцахә", "Самырзаҟан", "Динамо", "Нарҭ", "Гагра".
Ашьапылампыласҩцәа риааира иақәгәырӷьоит.
Аԥсны ашьапылампыл азы ачемпионат ахәмаррақәа хацыркын нанҳәа 3 - 4 рзы.
Аҟәатәи "Нарҭ" ашьапылампыл азы Аԥсны иачемпионхеит.
Ииасыз амчыбжь азы Аԥсны авирус аламырҵәаразы Урыстәылантәи ацхыраара аашьҭын, ареспубликаҿы ирыдкылан ауснагӡатә ҿыцқәа аепидемиологиатә ҭагылазаашьа ашьақәыртәаразы. Апандемиа аамҭазы Аԥсны аҽаҩра уаргәырӷьартә иҟоуп, ирманшәалоуп уи Урыстәылаҟа аекспорт ашьҭра.
Ииасыз амчыбжь азы иналукаашаз ажәабжьын Урыстәыла Атәылахьчара аминистрра Аладатәи арратә округ амобилтә госпиталь Аԥсныҟа аара.
Урыстәыла Аладатәи арратә округ амобилтә хырхарҭарацәалатә госпиталь Ставропольтәи атәылаҿацә аҟынтәи Аԥсныҟа иааит. Амобилтә госпиталь ареспубликахь идәықәҵан жьҭаара 17 рзы акоронавирустә инфекциа змоу апациентцәа рыхәышәтәраҿы ацхыраара аҟаҵаразы. Агоспиталь асасааирҭа "Аиҭар" аҵакыраҿы иргылоуп.
Ачымазцәа шьҭаҵахоит асасааирҭа ахԥатәи акорпус аҿы ҟәша-ҟәшала еихшаны. 100 иара-ҭыԥк еиҿкаахоит. Аха иахәҭаны иҟалар 150 пациент рыдыркылоит.
Амобилтә госпиталь аҿы ишьақәыргылоуп арԥҳақәа иԥсабаратәымкәа аҳауа рҭазырсуа аппаратқәа, апациентцәа интенсивла ргәаҭаразы амониторқәа, арентгенографиатә аппаратқәа, УЗИ аппаратқәа, ашьа анализҟаҵагақәа.
Аԥхьатәи апациентцәа агоспиталь иаднакылеит жьҭаара 20 рзы. Ачымазцәа арахь иааргоит Ацхыраара ласы ала. Адкыларҭаҿы урҭ агәаҭара иахрыжьуеит, ршьа иалоу аҵәыҵәри гәарҭоит, ршоура ршәоит, ахаҭалатә карточка еиҿыркаауеит.
Уи адагьы ақалақь анапхгареи агоспиталь анапхгареи реиқәшаҳаҭрала иӡбоуп ақалақьтә лабораториа ацхыраара аҭаразы ПЦР-диагностика уа иҟарҵаларц. Есыҽны шәкы рҟынӡа ПЦР-диагностика аҟаҵара ауеит. ПЦР-диагностика аҭакқәа роура алшоит 40 минуҭ рыҩныҵҟа.
Аҟәа, аҿкчымазаратә хәышәтәырҭаҿы еиҳа аамҭа иақәшәо амобилтә лабораториа аусура ишалаго атәы ҳәан ақалақь ахадеи амедицинатә усҳәарҭақәа рхадацәеи реиԥылараан.
Алабораториа ада ԥсыхәа аҟамзаара адҳәалоуп ахәышәтәырҭаҿы ачымазцәа рыдкылара алагара.
Аҟәа асанитартә ҳақьым хада Алла Белиаева илҳәеит ачымазцәа рырацәахара инадҳәаланы анализқәа аҩны ргаразы агәыԥ шеиҿкаахо атәы. Иахьазы, ԥсшьарада ҩ-гәыԥк аус руеит.
Жьҭаара 22 рзы Аҟәатәи ахәыҷтәы поликлиникаҿы COVID-19 рылоуп ҳәа агәҩара ззыҟоу ма изыхьуа ахәыҷқәа рзы акабинет аадыртит. Акабинет аполиклиника ахыбраҿы иҟоуп, аха аҩналарҭа хазуп. Ахәыҷқәа рыдкылара мҩаԥыргоит аҳақьыми амедиаҳәшьеи.
Уажәшьҭарнахыс Москватәи адиаспора Гәдоуҭатәи агоспиталь аусзуҩцәа аԥарацҵа рзыршәалоит. Адиаспора ирыӡбеит аҿкчымазара змоу рҟны аус зуа аԥарацҵа роуларц.
"Ацәаҳәа ҟаԥшь" аҿы аус зуа амедусзуҩцәа уажәшьҭарнахыс аԥарацҵа роулоит" ҳәа арадио Sputnik иазеиҭаҳәеит адиаспора рнапхгара алахәыла Инна Барчанԥҳа.
Жьҭаара 1 аахыс аԥарацҵа иартәахьеит миллионки 900 нызқьмааҭ.
Амчыбжь азы реиҳа излацәажәақәоз иреиуахеит ЖӘыргьыҭ ақалақь аҿы абанк ақәлара.
Абџьар зыҟәныз ахаҵа Жәыргьыҭ абанк аҟны жьҭаара 21 рзы шьыбжьон 40-ҩык иреиҳаны ауаа шасыс игеит, иара миллионбжак доллар ирҭарц адҵа ҟаиҵеит.
Сааҭла имҩаԥысуаз аиҿцәажәарақәа рышьҭахь, асааҭ 22:00 рзеиԥш, хҩык ашасцәа рышьҭахь иҽыҵәахны, ахыбра дыҩныҵит.
АИХқәа рдыррақәа рыла, иара хҩык атҟәацәа иманы Аԥсны аганахь ддәықәлеит.
Убри аан Жәыргьыҭ абанк иақәлаз ахаҵа Егры аӡиас ала Аԥсны аҳәынҭқарратә ҳәаа дахымсӡеит, абри атәы Sputnik иазеиҭеиҳәеит Аԥсны ашәарҭадаратә маҵзура аҳәаахьчаратә гәыԥ аиҳабы Рустам Латипов.
Сынтәа иҟоу аамҭа уадаҩ аан Аԥсны аҽаҩра беиа ҟалеит.
Амандарина, ахәырма, афеихо, араса рекспорт 2020 шықәса цәыббрамзази жьҭаарамзази 2019 шықәса, иара абри аамҭазтәи арбагақәа ирхысит, абри атәы Sputnik иазааицҳаит Аԥсны аҳәынҭқарратә аҳазалхратә еилакы ахантәаҩы Гурам Инаԥшьба.
Иара иажәақәа рыла 2019 шықәса цәыббра-жьҭаара амзақәа рзы атәыла иалган 200 кьыла ахәырма, сынтәа –тоннак, афеихо: 42,9 тонна– 65,9 тонна. Арбагақәа еиӷьхеит амандарина аганахь алагьы. Иахьазы Аԥсны иалгоуп 269 тонна.
Иара убас арбагақәа ҳаракуп араса. 2020 шықәсазтәи арбагақәа: 387,6 тонна; 2019 шықәсазтәи арбагақәа: 169 тонна.
Аԥснынтәи Урыстәылаҟа аекспорт ирго ацитрустә шәырқәа рыхәԥса еиҵатәуп ҳәа иҳәеит Sputnik аинтервиу азҭаз ақыҭанхамҩа аминистр Беслан Џьапуа.
Уаанӡа Аслан Бжьаниа аекономикеи ақыҭанхамҩеи рминистрцәа адҵа риҭеит ацитрусқәа Аԥсны анҭыҵҟа рекспорт ахәԥса аларҟәразы ауснагӡатәқәа рыдыркыларц азы.
"Ҳара иҳаӡбеит ҳброкертә конторақәа арҭ аидарақәа имҩаныргаларц. Ацитрусқәа рекспорт азы уаанӡа 10 мааҭк шәатәызар, уажәшьҭарнахыс быжьмааҭк рҿы ишьақәыргылоуп", - иҳәеит Џьапуа.
Иахьазы ацитрусқәа рекспорт 2 839 кьыла ыҟоуп. Ҵыԥх уажәааны 570 кьыла ракәын иахгаз ҳәа иҳәоит аминистр.
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа жьҭаара 22 рзы аепидемиологиатә ҭагылазаашьа инадҳәаланы ажәлар рахь ааԥхьара ҟаиҵеит.
Атәылаҿ иалагалоу аԥкыратә уснагӡатәқәа рганахь ала иазгәеиҭеит ауаа акоронавирустә инфекциа рацәыхьчара – анапхгара рзы ихадароу усны ишыҟоу.
"Ҳәарада шьаҭанкыла аԥсҭазаара аиҭакра акыр иуадаҩроуп, аха иахьазы абасала мацароуп хымҩаԥгашьас иҟоу. Аҳәара зуеит иҟоу аҭагылазаашьа еилкаарыла шәазнеирц. Иҳадаҳкыло ауснагӡатәқәа зегьы ззырхо ҳтәылауаа рыԥсҭазаареи ргәабзиареи рыхьчароуп", - азгәеиҭеит ахада.
Ауааԥсыра рахьгьы ааԥхьара ҟаиҵеит ԥсыхәа шамоу ала рхы рыхьчаларц, аԥҟаррақәа ирықәныҟәаларц.
Бжьаниа инарҭбааны дазааҭгылеит атәыла агәабзиарахьчареи амедицинеи ирымоу апроблемақәа, ауааԥсырагьы агәра дырго иҳәеит атәыла анапхгара шьаҿа-шьаҿала урҭ ирыдҳәало азҵаарақәа зегьы шырыӡбо азы. Иара иҳәеит апандемиа ааҟалазар, атәыла аиҳабыра, абизнес еилазаара, Москвеи Ҭырқәтәылеи инхо аԥсуа диаспора, жәларбжьаратәи аиҿкаарақәа 250 миллион мааҭ рҟынӡа шнырххьо.
Агәабзиарахьчара аминистр Ҭамаз Ҵахнакьиа иакәзар Аԥсны анҭыҵ аус зуа аҳақьымцәа рахь ааԥхьара ҟаиҵеит Аԥсны ацхыраара ҟарҵарц азы.
"Урыстәыла Аԥсны ишацхраауагьы амедицинатә персонал рзымхара ыҟоуп. Раԥхьа иргыланы азымхара ыҟоуп Гәдоуҭатәи аковид-госпиталь аҿи егьырҭ аҟәшақәа ахьаарту ахәышәәтырҭақәеи рҿи", - иҳәеит иара.
Аминистр иазгәеиҭеит ареспубликаҿ ишазымхо ареаниматологцәа, апульмонологцәа, атерапевтцәа, аинфекционистцәа, аепидемиологцәа уҳәа COVID-19 иаҿагылан аус зухьо.
Аепидемиа иалагеижьҭеи жьҭаара 25 рзы Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 3739-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә ргәы бзиахеит 1462-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 35-ҩык.