Саида Жьиԥҳа, Sputnik
Дарбанызаалак, даныхәыҷу инаркны дзызхәыцуа, иаԥхьаҟа иалихуа азанааҭ ауп. Џьоукы, ашкол иалгаанӡа рдунеихәаԥшышьа аҽаԥсахуеит, даҽа џьоукы бзиа ирбо азанааҭ рыԥсҭазаара адырҳәалоит.
Аха иҟалалоит убас еиԥш иҟоу аҭагылазаашьа, узанааҭ машәыршақә ианалухуагьы. Ус ауп, иахьа Гагра араион аҵара аҟәша иахагылоу, 15 шықәса иааиԥмырҟьаӡакәа аурыс бызшәеи алитературеи рырҵаҩыс аус зухьоу Мадина Алик-иԥҳа Ажьиԥҳагьы лзанааҭ дшазнеиз.
"Сара саб, диуристын, аус иуан Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрраҟны, иара убас Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә Университет аҿы, астудентцәа алекциақәа дырзаԥхьон. Саныхәыҷыз аахьижьҭеи, иӡбаны исыман, саргьы саб ишьҭа санылоит, сиуристхоит ҳәа", — илгәалалыршәоит Мадина Ажьиԥҳа.
Ауниверситет аҭалара аамҭа анааи, ақьаадқәа аиуристтә факультет аҟәшахьы алагалара иагхаз Мадина, убраҟа илабжьаргеит афилологиатә факультет ахь диасырц.
"Шықәсык сцәымӡырц азы, сақәшаҳаҭхеит, зынӡа схы-сгәы иҭамыз афакультет аҭалара, адырҩашықәсазы, аиуристтә ҟәшахьы сқьаадқәа ииазгоит ҳәа иӡбаны", — лҳәеит Мадина.
Афилологиатә факультет, аурыс бызшәеи алитературеи азанааҭ, Мадина илықәманшәалахеит. Шықәсык иалагӡаны алекторцәеи лҩызцәеи дрышьцылеит. Аиуристтә факультет ахь аиасрагьы уажәшьҭа мап ацәылкит.
"Ҳара ҳҭаацәараҟны, арҵаҩы изанааҭ змаз саб иаҳәшьа Роза Шьарадын-иԥҳа лакәын. Лара 50 шықәса аиҵбыратәи аклассқәа аҵара длырҵон. Саныхәыҷызгьы изныкымкәа, ари азанааҭ ахь схьалырԥшхьан, исабжьалгахьан, аԥҳәыс лзы иара аасҭа иманшәалоу ыҟам ҳәа. Сиуристхароуп ҳәа ихәыцуаз, ахаангьы сгәы иҭашәомызт, саб иаҳәшьа лҳәатәы аҟны сааиуеит ҳәа", — еиҭалҳәоит Мадина.
Аԥҳәызба дышқәыԥшӡаз аҭаацәара далалеит. Лыхшара ирызҳаны, ахәыҷбаҳчахь ианылшьҭ ауп, ларгьы арҵаҩрахьы раԥхьатәи ашьаҿақәа анеихылга.
"Схәыҷқәа ирызҳаанӡа, сыԥшәма иаб иҩны Лӡаа ҳаҟан. Убраҟа пату еиқәҵаны ҳаиҿцаалон, сгәыла ԥҳәыс Маиа Ҳарабуаԥҳаи сареи. Лара дырҵаҩын. Убри аҟнытә, аусура сҭыҵуазар, ашкол савымсырц сабжьалгон. Лассы-лассгьы уи сазхәыцуа салагеит. Ахәыҷқәа ианрызҳа, Гаграҟа нхара ҳаиасит. Убасҟан, "снапы кны" ҳәа сҳәарц сылшоит, исзааигәоу сҭынха, акыр шықәса аԥсуа школ аҿы аус зухьаз Венера Ҳагԥҳа арзаҳал сырыҩҩны, убраҟа аусура салалыргеит", — раԥхьатәи лырҵаҩратә шьаҿақәа лгәалалыршәоит Мадина Алик-иԥҳа.
Арҵаҩ қәыԥш гәаартыла длыдылкылеит Гагратәи абжьаратә школ №1 адиректорс иҟаз Татиана Мықәԥҳа.
"Уи ашықәсан, ашкол ахь аусура инеиз арҵаҩцәа қәыԥшцәа маҷҩымызт. Татиана Гьаргь-иԥҳа ҳазегьы аус ҳадылулон. Хымԥада аԥышәа змамыз аҿар иҳагыз рацәан. Лара убас ҟазшьас илыман, данҳалабжьоз, аӡәгьы лыбжьы илырҳауамызт, аӡәаӡәала амҩа иаша ҳақәылҵон", — иазгәалҭоит арҵаҩы.
Ҳараз Чамагәуа ихьӡ зху, Гагратәи абжьаратә школ №1 аҟны, аурыс бызшәеи алитературеи рырҵаҩыс Мадина Ажьиԥҳа аус луит 15 шықәса.
"Сара аиҳабыратәи аклассқәа рырҵаҩы соуп, аха раԥхьаӡакәны, аурыс бызшәа амаҭәар амҩаԥгара салагеит аҩбатәи акласс аҟны. Ус ахәбатәи аҟынӡа ҳаннеи, акласстә напхгаҩыс сроуит, иара убри инаваргыланы, аурокқәа рымҩаԥгара салагеит аиҳабыратәи аклассқәа рҟны", — лҳәоит Мадина.
Мадина Алик-иԥҳа 15 шықәса ирылагӡаны иоулыжьхьеит хә-абиԥарак. Аха зегь акоуп, иахьа уажәраанӡа лгәаҵа иҭоу, раԥхьанатә злакҭа дҭаԥшыз аҩбатәи инаркны ажәеизатәинӡа аҵара злырҵаз ахәыҷқәа роуп.
"Даргьы саргьы ҳаизыҟазаашьақәа акалашәа иҟан. Арҭ ахәыҷқәа ҵаралеи, хымҩаԥгашьалеи зегьы иаарылукаауан. Сара сгәадурақәа роуп ахьтәы медалла ашкол иалгаз Ариханда Занҭариаԥҳаи, арыӡны медалла зҵара хзырқәшаз Мрамза Барцыцԥҳаи. Ҳара иахьа уажәраанӡагьы ҳаибабоит. Иҟоуп аҭаацәарақәа ирылалахьоу. Рчарақәа раангьы сара ааԥхьара сырҭоит. Абас еиԥш иҟоу ахәыҷқәа, раԥхьатәи сырҵаҩратә мҩаҟны иахьысԥылаз, иразҟы дуны исԥхьаӡоит. Дара роуп, арҵаҩы изанааҭ бзиа исзырбаз, агәыбылра сзыркыз", — ҳәа ҳаиллыркааит арҵаҩы.
Мадина Ажьиԥҳа ихадараны илԥхьаӡоит, ахәыҷы уизааигәахар уҭахызар, аныси, ҩызаси уизыҟалароуп ҳәа.
"Ашкол аҟны аус ахьынӡазуаз, изныкымкәа, ахәыҷқәеи ҳареи ахәмаррақәеи аныҟәарақәеи еиҿаҳкаахьан. Ашкол анҭыҵтәи аусеиҿкаарақәа аҵаҩцәа урзааигәанатәуеит, еиҳагьы угәра рго иалагоит", — лҳәоит Мадина Алик-иԥҳа.
Мадина Ажьиԥҳа ашкол аҟны аусура даналага, лаб иаҳәшьа Роза "аԥҳәыс лзы, арҵаҩы изанааҭ аасҭа иманшәало ыҟам" ҳәа илҳәахьаз ажәақәа аалгәалашәеит.
"Аҭаацәара иалоу аԥҳәыс лзы, ан лзы, арҵаҩы изанааҭ аасҭа иманшәало, иуыхәы шыҟам агәра згеит, схаҭа ахшара рааӡара саналага. Уҩнаҭеи ашколи рҟны ахәыҷқәа рааӡара аасҭа еиҳау аус арбану", — ҳәа азгәалҭоит Мадина Алик-иԥҳа.
Арҵаҩы лажәақәа рыла, иара убас ихадароуп аколлектив аҩнуҵҟатәи аизыҟазаашьақәагьы. Аԥсуа школ аҿы, аиҳаби аиҵби ҳаҭыр рықәуп. Аԥышәма змоу арҵаҩцәа, еснагь иазыхиоуп аҿар ацхыраара рзаарԥшра.
"Сара исыбаргузеи ҳәа схы иазысҳәоит, Алла Паҷикәа-иԥҳа Хышба леиԥш иҟаз арҵаҩы, аколлектив аҟны дахьсықәшәаз. Раԥхьатәи сметодикатә планқәа реиқәыршәашьеи аус арыдулашьеи сзырҵаз лара лоуп. Алла Паҷикәа-иԥҳа илымаздаз аԥышәа дуӡӡа иалҵшәахеит, ԥхьаҟа ахәшьара ҳаракы заҭахоз, имҩаԥызгоз иаарту асааҭқәеи, аурокқәеи" — ҳәа инаҵылшьит Мадина Ажьиԥҳа.
Мадина Алик-иԥҳа, ҩышықәса ҵуеит Гагра араион аҵара аҟәшахьы аусура диасижьҭеи. Раԥхьанатә аҵара аҟәша аиҳабы ихаҭыԥуаҩс дыҟан, шықәсыбжак аахижьҭеи, аҟәша аиҳабыс дшьақәырӷәӷәоуп.
Мадина Ажьиԥҳа аҭагылазаашьа лхы иархәаны, арҵаҩцәа қәыԥшцәа аалыԥхьоит ашколқәа рахь.
"Ҳара ҳзанааҭ аҟны, еиҳау насыԥ ыҟам, аҵара зҳарҵаз ауаҩы, ҳ-Аԥсадгьыл иаԥсоу ҵеины даназгыло. Убри аҟнытә, арҵаҩрахьы раԥхьатәи зшьаҿақәа еихызго, ижәдырроуп, абиԥара рааӡараҿы аҭакԥхықәра ду зшәыду. Иахьа, ҳақалақьтә школқәа акадрқәа рыла аиԥҟьара рымам, аха ақыҭа школқәа арҵаҩцәа ҿарацәа рыла ихарҭәаатәуп. Убри инамаданы, ақыҭа иалҵыз, арҵаҩы изанааҭ змоу аҿар шәаасыԥхьоит, шәышколқәа рахь", — лҳәеит Гагра араион аҵара аҟәша аиҳабы.
Мышқәак рышьҭахь, иааиуеит Ашықәс ҿыц. Мадина Алик-иԥҳа аҭагылазаашьа лхы иархәаны, аҵара-ааӡаратә процесс знапы алаку зегьы ҽаанбзиала ҳәа раҳәо ирзеиӷьалшьеит агәабзиареи, ақәҿиара дуқәеи.
Лара санлыхьӡаз аразҟыцәгьара ихнарҩаԥшьаахьан лҭеиҭԥш, аха "леиԥш зеиԥшыз дыҟамызт, убас сахьала дчаԥан" рҳәон аҽарҳаиԥш ақыҭа агәы далсны данныҟәоз лыԥшӡара збахьаз зегьы. Сара сашьҭан абас ззырҳәоз лыԥшӡара агәаҭара, аха Лахьыцәгьа ҳәа ззырҳәо иалагахьаз аԥшӡара ацәаара лнубааларатәы дыҟамызт. Мыцхәы дҭынчын, хрыжь-хрыжь дцәажәон, шамахагьы ауаа рахь дцәырҵуамызт, ҭеиҭԥшлагьы деҩцамызшәа дыҟан.
Аԥшӡара иамазкуаз аԥҳәыс лыԥсҭазаара аӷьырак зыхшыҩ аҭыԥ иҭҟьаз ахьырхәышәтәуаз ахәышәтәырҭаҿы илхылгон. Лахьыцәгьа "дырҩегьых деиҭашәан дыргеит" ҳәа аарылаҩҩуан ааигәа-сигәа инхоз ауаа, нас ԥыҭрак ашьҭахь "дааргеит аҩныҟа" рҳәон.
Зыԥшӡара иақәӡыз ԥҳәызбахеит Лахьыцәгьа, даҽакала иаҳҳәозар, зыԥшӡара ззымыхьчаз лакәхеит. Дыҵәрышкәаӡа, дшеишеиуа данааҩагыла, ԥсабарала Анцәа илиҭаз аԥшӡареи, иара убас лыкәашареи лышәаҳәареи уҳәа рыла, зегьы деицгәарҭеит. Ашьҭазааҩцәа рацәаҩны изауз аҭыԥҳа ԥшӡа аҽацә лас еиԥш дҽырба-ҽырбо аԥсҭазаара данын, лаԥхьаҟа аразҟыцәгьара шылзыԥшыз лзымдыруа.
Ҽнак зны, даҽа қыҭак аҟынтәи лабраа рахь ауаҩы дааит, абригь-абригь иԥа рыӡӷаб дшигәаԥхо, лнапы дшаҳәо реиҳәаразы. Иаргьы анцәахша диеиԥшын рҳәеит ҭеиҭԥшла, аха лабраа ирымаз ауаҩ нагара арԥыс иҭаацәа рҿы еиҳа ихьысҳазаарын, убри аҟынтә, ахамаԥагьара иарҵысуаз амакратә ажәақәа рыцҳаит арахьынтә "иара дара дышрықәнагам" азы.
Ус еиԥш ажәа лнызҵоз рацәаҩын, аха лара ашеишеи илнаало адунеи данымызшәа, дшаԥшаԥуа лыԥшӡара лхамаԥагьара еиҳагьы иарӷәӷәо, зылаԥш лхьысуаз зегь ыршанхо адунеи данын. Ани ажәа лнызҵаз Анцәахшагьы изынарыцҳаз ажәақәа гәаӷны игәы иҭан рҳәеит.
Аамҭа цон, ари ашеишеи аҳҭнықалақь ашҟа иаауаз амҩаду ахь ирлас-ырлас дцәырҵлон. Усҟан уажәеиԥш амашьынақәа рацәамызт, убри аҟынтә, ашеишеи иманшәаланы Аҟәаҟа даазгашаз дазыԥшуан амҩеихда зегь ырлашо. Ажәа лнызҵаз, мап зцәылкыз Анцәахша амашьына имазаарын, убри аҟынтә ибзиабареи игәаӷи еилаӡҩаны лымариа аниоуа ҳәа ари амҩеихада деиҩаӡон рҳәеит...
Сара санылхааныз лыԥшӡара аразҟыцәгьара ихнарҩаԥшьаахьан, аха лҭоурых сгәы ҭнашьаауан, аиашазы, дагьрыцҳасшьон. Адәахьы шамаха уаҩы дибомызт аҟынтә, ҿыҵгак ҟаҵаны рыҩны снеирц сыӡбеит ҽнак зны. Дара рганахь инхоз сыуацәа рҟынтә сшаауаз, рашҭа саназааигәаха, сныҟәашәа иаагсырхеит, аха схала уахь амҩахыҵра сзыгәаӷьуамызт. Санынаԥш, дгәасҭеит лара аԥсҭазаара иардагәаз леиԥш гагаҵас ашҭа дахьықәгылаз. Санылба, лхала ҿылҭит "арахь бааи" ҳәа. Сгәы неиҭаԥеит, хықәкыс исымаз уахь анеира шакәызгьы. Схәыҷымзи, сшәон, избанзар зыхшыҩ аҭыԥ иқәҟьаз рхәышәтәырҭа уажәы-уажә иҭалоз лакәын лара. Сшәон, аха Лахьыцәгьа лылаԥш аҭаԥшрагьы сҭахын, исҭахын зыԥшӡара ззымыхьчаз аԥҳәызба иааигәаны лбара.
Лани лареи ракәын аҩны иҟаз. Рҩыџьагьы мыцхәы ицәажәомызт. Ахаамыхаақәа ирымаз сыдыргалеит, аҩны ҳшыҟоу-ҳшанугьы иазҵаауан.
Сара Лахьыцәгьа сылҿаԥшуан, аха дызқәыӡыз лыԥшӡара ацәаарагьы збомызт. Изакәызеи, мшәан, "леиԥш зеиԥшу дыҟамызт" ҳәа ззырҳәо абас ллакҭа ҭааны, аӡәгьы дузилымкаауа дзыҟоузеи ҳәа схәыцуан. Усҟан иабаздыруаз аԥшӡара ахьчара шыуадаҩыз, аразҟыдара улакҭа ҭыгга уҟанаҵар шалшоз, уҭеиҭԥш шеиҭанакуаз…
Лара дшашаӡа ақыҭеи аҳҭнықалақьи еимаздоз амҩаду ахь данцәырҵуаз, илеиҩаӡоз амашьынарныҟәцаҩ игәҭакы наигӡахьазаарын...
Ҽнак зны иаарылаҩҩит, зыԥшӡара адунеи ианымӡалоз аҭыԥҳа, аҭаацәара ҳәа дымцаӡакәа лыбаҩ лтәымкәа дшыҟаз шааԥшыз. Зхамаԥагьара адунеи ианымӡалоз лабраа акыр еиҵанарӷәӷәеит рҳәеит ари ажәабжь бӷаԥҵәага. Еиҳарак ирызхымгоз "уара ҳара уҳаҭәам" ҳәа ажәа ззырыцҳахьаз рыԥҳа лымгәарҭа иҭаз дахьиабыз акәын. Усҟан, уажәеиԥш, аԥҳәыс илгәыдҵаны дыршьуамызт, ахацәа ааилатәан, ирыӡбеит, рыхьымӡӷ ахыхра аҳаҭыразы, "дигарц, мамзар ахызаҵә ихы ишҭашәо" изырыцҳарц. Ус иагьыҟарҵеит. Дыргеит Лахьыцәгьа зҭацара еилаҳауаз, аха ас ианыҟала еиҵанарӷәӷәаз абхәараа.
Аӡәгьы издыруамызт, лара амчымхара дақәшәоу, мамзаргьы илаҭәалымшьоз арԥыс маҷ-маҷ инапаҿы дааигоу, аха иҟалаз ҟалеит, Лахьыцәгьа хаҵа дцеит ахьӡыртәит. Илыхьыз лԥагьара аарԥсасиин, Лахьыцәгьа ҭацара уа дахьнанагаз лҽамариашашәа дыҟан. Лыхшараиура аамҭа анааи, аҳәса еизаны, ишаԥыз еиԥш, ацхыраара лырҭарц илыдтәалан. Лыхшараиура мариамызт, акыр дгәаҟит рҳәеит. Ашамҭазшәа асаби икьаасбжьы геит, ахаҵарԥыс диит.
Ахшараиура иаркараз Лахьыцәгьа, лыԥсы анлоу, дылҭаҳәахаа ацәа дынҭанагалеит... Шьыбжьагәазы данааԥш, лысаби длымбеит. Дҩагылан ауадақәа еимдо лҿанаалха, анхәа аҿаалырхеит "аринахыс ибыхшо ҳара даҳтәхоит, ари адәныҟантәи иаабгаз ааӡара ҳәа дызҭахыз драҳҭеит" ҳәа. Лахьыцәгьа дарҭаслымит иларҳәаз ажәабжь ҿаасҭа. Ахьымӡхыхразы ахшара ицәыӡра ачҳара згәы иҭамыз злалакәыз ала, уаҳа ажәак мҳәаӡакәа, иаанлыжьит рҳәеит лабхәараа рашҭа.
Лхәыҷ иаб иҟаиҵо изымдыруа дгыланы дахәаԥшуан зыԥшӡара инапаҿы иааигаз ашеишеи лхы лыкәажьны инхара шаанлыжьуаз. Уи аҩнаҭаҿы анхәа илҳәоз акәын иалнадоз, иара Анцәахша дымчыдан.
Лыҩныҟа дгьежьит зыԥшӡара ззымыхьчаз, зыхшара длыҵԥааны дызцәыргаз аԥҳәыс қәыԥш. Лгәыԥҳәыхш лгәыдымӡало лаб иҩны дааҩнахеит азныказы. Ашьҭахь, лыхшара иааӡаразы илыцгылаз агәыԥҳәыхш иҿаҳәаны иааныркылеит рҳәеит.
Лшьара данықәла ашьҭахь, Лахьыцәгьа лысаби иԥшаара лҽазылкит, аха хра злаз акгьы лзеилымкааит уи аамҭазы. Лабхәараагьы акырынтә ауаа лнырҵеит рҳәеит аҩныҟа дгьежьырц, аха заҳаҭыр ларҟәыз аԥҳәыс ԥшӡа уи аҩыза агәаӷьра лхы илзаҭәамшьеит. Убри нахыс, ачымазара дыхҭанакуа далагеит Лахьыцәгьа, убри нахыс еиҳарак лымҩа ахәышәтәырҭахь ихан зыхшара дзыцәдырӡыз аԥҳәыс қәыԥш. Лахьыцәгьа рҳәон уи лразҟы ианалацәажәоз.
Акыр шықәса рышьҭахь зегь акоуп иан диԥшааит ихбыџхахьаз лԥа. Лара лҽахьылхәышәтәуаз азааигәара инхоз џьоукы драаӡозаарын. Зны-зынла амҩаду ианыршәланы ақыҭа далсны иан разҟыцәгьа дибаразы даауан иара, нас деиҭацон, згәыбылра идыз, сан, саб ҳәа иишьоз дзааӡаз рахь. Ирҳәоит иара данцалакгьы, Лахьыцәгьа лчымазара еиҳагьы аҽарӷәӷәон ҳәа.
Аҭыԥҳа аҵәца дадыркылоит ҳҳәамҭақәа рҿы. Апоет Рауль Лашәриа "Аҵх ҵәца" захьӡу иажәеинраалаҿы иҩуеит:
"Ирҳәалоит: аӡӷаби аҵәцеи,
Иҟоуп избогьы еиԥшны.
Зыбла ҭылашоу аҵх ҵәца
Иагәылсуеит аӡиас ццакны…"
Аҵәца знык иԥҽыр иузеидкылом, аԥҳәызба лаҳаҭыргьы ԥыххааса ицар ашьақәыргылара ауам, убри ауп ари зырҳәогьы.
Лахьыцәгьа лдунеи лыԥсахит аибашьра ашьҭахь. Лҭоубыҭ аҿы иқәгылан, лыԥшӡара аразҟыцәгьара ихнарҩаԥшьаанӡа иҭыхыз афотоқәа. Урҭ сылаԥш анрықәшәа, еилыскааит уи лыԥшӡара аӡбахә абырсҟак изалацәажәоз. Аиашазы, апортрет аҟынтә исыхәаԥшуан зеиҿартәышьа уаршанхоз аԥҳәызба қәыԥш лхаҿсахьа, сара издыруаз лҭеиҭԥш иузадкыломызт, хәыки шьхаки рыбжьан. Ахьышәҭҳәа иааснырит сара сзышьҭаз уи лыԥшӡара амаӡа. Ииашаҵәҟьан, уи аҩыза аԥшӡара ахьчарагьы уадаҩзар акәхарын сгәахәуан зоуреи зыҭбареи, зхаҿы аформақәеи иреиӷьу асахьаҭыхыҩцәа рзы амодельра азызушаз Лахьыцәгьа данқәыԥшызтәи лсахьа сахьахәаԥшуаз…
Избан изысыҩуеи Лахьыцәгьа илызку аҭоурых? Акы, сара еснагь саргәамҵуан зыԥшӡара аилкаара сашьҭаз аԥҳәыс лахьыцәгьа лҭоурых. Залымдараны сахәаԥшуан уи илхылгаз ахьаа. Иҩбахаз, иахьатәи ҳаԥсҭазаараҿы ас азалымдара иақәшәо, разҟыла еиқәымшәо иргәыдҵаны ианыршьуа сақәшаҳаҭым. Аԥҳәыс лаҳаҭыр ахьчара зуалу ахацәа роуп, уи лыԥшӡара акьысра згәаӷьыз ахаҵагьы аҭак аҟаҵара иара иуалуп ҳәа исыԥхьаӡоит. Аԥшӡара аразҟыдара анацу рацәоуп. Аԥшӡара ахьчара аҭахуп. Хымԥада, лара аԥҳәызбагьы абри дазхәыцлароуп еснагь, "Аӡӷаби аҵәцеи" рымҳәои…
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Ԥхны мшын, жәлар рфорум "Аидгылара" аҿы хынҭаҩынҭаран. Амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара аншыкьуаз аамҭан. Ахҭысқәа ахьымҩаԥысуаз иахьа Д. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт ахыбраҿы акәын, усҟан уаҟа Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ыҟан. Иахьа апатриотизм мариахеит, баҩык алам амчраҿ иҟоу акритика рзура, уимоу ухы иааҭашәо уҳәаргьы ауеит.
Сызлацәажәо ахҭысқәа раамҭазы, Асовет еидгыла асистема аҿагылара гәаӷьыуацәан, Аԥсны Қырҭтәыла иамхәаҽуа аҟаҵара иазықәԥоз рыԥсҭазаара ашәарҭара иҭагылан. Абри зегь зхысҳәаауа, усҟантәи асистема аҿагылара иззымгәаӷьуазгьы ыҟан, иахьа ипатриот дуцәоушәа ицәажәо ԥыҭҩыкгьы налаҵаны.
1989 шықәсазы лаҵарамза анҵәамҭазы, хықәкыла иаҳҳәозар амза 25 рзы, Москва аусура иалагеит СССР Жәлар рдепутатцәа Актәи реизара ду. Ҳара ҳдепутатцәагьы уахь ицаны иҟан. Усҟан Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ахыбра иаҭаауаз рацәаҩын Москвантәи ажәабжьқәа реилкааразы. Усҟан уажәеиԥш аимадарақәа абаҟаз, ианаауҭаху иззуҭаху аҭел уизасуагьы иҟамызт, аха "Аидгылара" ахадацәа ироуан аинформациа. Иҿыцу жәабжьк аныҟаз ахыбра азал ду аҿы ауаа ирыларҳәон. Убарҭ амшқәа рзы иааҳалаҩҩит аизараҿы ҳара ҳдепутатцәа иреиуоу аӡәы ажәа ирҭараны иҟоуп ҳәа.
Ишысгәалашәо ала, уи апартиатә еизара ду ишиашоу ицоз аефир ала иаҳдырбон. Аидгылараа рхыбраҿы иҟаз ателевизорқәа ирыдӷьазкыланы иԥшын ҳауаажәлар рхаҭарнакцәа, аха ҳара ҳтәқәа аӡәгьы атрибунахь дымнеицызт. Ажәа рырҭомашь, ишԥаҟалари анаџьалбеит ҳәа иӷьаҵәыӷьаҵәуан зыԥсадгьыл алахьынҵа иазгәаҟуаз зегьы.
Усҟан сара исхыҵуан 26 шықәса, егьырҭ сықәлацәа ԥыҭҩык реиԥш, абарҭ азҵаарақәа ахьырыӡбоз исхызгон сусура иахаршәаланы исымаз аамҭа. Сгәы иалоуп амшынҵа ахьныҟәсымгоз, избанзар аамҭа иаԥсаҟьо агәалашәарақәа рацәоуп.
Рашәара 2, 1989 шықәса рзы ҳажәлар ԥшын ҳдепутатцәа руаӡәы аизараҿы ажәа ирҭандаз ҳәа. Ҳаԥшын, ҳаԥшын, аха ҳа ҳтәы дцәырымҵыцызт. Иахьа дысгәалашәом дарбану, аха сҩызцәа руаӡәи сареи ҳанкараха, "Акоп икаҳуажәырҭа" ҳәа иахьашьҭаз ҳцаны каҳуак ҳжәып ҳгәахәын, ақалақь агәахьы ҳҿынаҳхеит. Ҳҭыԥ аҿы ҳнаӡарц акгьы ҳагмызт, иахьа аресторан "Санремо" ахьыҟоу унаӡаанӡа, "акомиссионтә дәқьан" ҳәа изышьҭаз ҳаваланы ҳашнеиуаз, иаҳдыруаз, уа иҵагылаз аԥсуа ԥхәыс лыбжьы ҳақәлыргеит. Зыӡбахә сымоу адәқьан аҿы ателевизор хәыҷы рыман. "Шәааи, шәааи, Арӡынба дықәгылоит", - лҳәеит лара. Убасҟан аекран аҿы избаз, уаанӡагьы издыруаз, аха уи аҽны хьшьыцбаҵас атрибуна аҟнытә Владислав Арӡынба иқәгылара еиԥш сгәы шьҭызххьо даҽа хҭыск сыԥсҭазаараҿы иҟамлацзар ҟалап.
Усҟан иара иқәгылара жәҩангәашәԥхьараны иааҳзыҟалеит, жәаха минуҭ ирҭагӡаны ҳмилаҭ зҭагылаз агеноцидтә политика иазкыз ажәахә.
Владислав Арӡынба игәалашәарақәа рҿы иҳәоит уи иқәгылара алыршара шымариамыз, ацентртә партиатә мчы ақырҭуа политика иаднацәылон азы: "Сара сааҟәымҵӡакәа ажәа сырҭарц сазықәԥон. Апартиатә иерархиа иаарылшоз зегь ҟарҵон ус иҟамларц азы. Ганкахьала ҳажәлар аҳәара ҟарҵон ҳара иаҳхаҭарнаку дықәдыргыларц, иҳауан еиуеиԥшымыз ателеграммақәа, даҽа ганкахьала, апартиатә напхгара Қырҭтәыла аинтересқәа ирызхәыцуа, сара ажәа сыҭара иацәшәон". Уи аҽны дықәдмыргылар, апротест ҟаҵаны аизара аанижьырц игәы иҭаны дыштәаз ауп ҳара ҳдепутат ажәа ширҭазгьы.
Аполитик дцәажәон жәаха минуҭ маҷк инацны, аха иахьатәи зажәа зроууа аполитикцәа дрыҿҳарԥшуазар, убри аминуҭқәа ирҭагӡаны ҳара ҳҿахәеиԥш, СССР иаланхоз амилаҭ маҷқәа рызҵаатәгьы шьҭихит. Аԥсны аразҟы далацәажәо, адепутат иажәахә аҿы иалкааны иазгәеиҭеит ақырҭуа екстремисттә политика иахҟьаны, риашашьа змам ахҭысқәа ҟалар шалшо. "Аекстремисттә мчқәа ахҭыс хадақәа Аԥсныҟа ииаргеит, ҳара ҳгәы ишаанаго ала, ауаа реидырсларазы, нас ахара ҳара ҳажәлар ирыдырҵарц азы. Ахара ҳара ҳадҵаразы уадаҩрак ыҟам, избанзар аинформациатә хархәагатә пропаганда ганкы иадцәыланы аус ауеит, убри аамҭазы аԥсуа жәлар рҿахәы аҳәарҭа рымам", - иҳәон Владислав Арӡынба уажәы-уажәы исааҭ дахәаԥшуа, ирҭаз аамҭа иҽҭагӡаны ҳажәлар рҿахәы наигӡарц азы.
Аҭоурыхҭҵааҩ Аслан Аҩӡба "Аибашьра-политикатә проблемақәа" ирызку ишәҟәаҿы иалкааны ари аҭоурых дахьалацәажәо иазгәеиҭоит аԥсуа политик Арӡынба иқәгылара ақырҭқәа адабла шыднарсыз. Ҿырԥштәысгьы иааигоит ақырҭуа шәҟәыҩҩцәа Р. Миминошвили, Г. Панџьекиӡе "аԥсуа екстремистцәа Қырҭтәыла аганахь ижәылеит, Қырҭтәылазы еиҳа иуадаҩыз аамҭазы" ҳәа усҟан ишырҩуаз.
Ииашаҵәҟьаны, Арӡынба иҩыза уи аизараҿы ицәырҵра ҳаӷацәа ршьара иқәнарҟьеит, аха ари аҩыза ақәгылара усҟан ҳара ҳажәлар ргәы шьҭнахит, адунеи зегь ҳара иаҳтәушәа ҳааҟалеит. Абри ақәгылара анаҩсанҵәҟьа Владислав Арӡынба аԥсуа жәлар дырфырхаҵа хаданы, дырҿахәҳәаганы дааҟалеит, уи аԥхьагьы бзиа ирбахьаз шиакәызгьы.
Иамааз ҷыдарас СССР Жәлар рдепутатцәа Актәи реизараҿы ажәа зҳәаз Владислав Арӡынба иқәгылара? Сгәанала, адепутат Арӡынба иажәа араӡара, аҭоурых агәыларԥшра, ԥықәсларада иажәахә анагӡара, шықәсы рацәала ҳажәлар рхаҭарнакцәа ззықәԥоз азҵаатәы ӷьеҩла атрибуна хадаҟынтә ацәыргара, насгьы даҽак иаламҩашьоз агәаӷьра ду зныԥшуаз ихьшьыцба ҭеиҭԥш уҳәа, шәышықәса рахь знык иуԥыло аҿахәҳәаҩы диины даақәгылеит рашәара 2, 1989 шықәса рзы ҳара ҳажәлар рҿаԥхьа. Абарҭ аҷыдарақәа зегьы аӡәы ихаҿраҿы еизганы иҟан азоуп Арӡынба дыԥхьагыланы дҟазҵазгьы ҳара ҳхьыԥшымра азықәԥараҿы.
Аполититолог Андраник Миграниан Арӡынба изы абас иҳәеит: "Арӡынба имҽхак акыр иҭбаан, Арӡынба Аԥсны аҵкыс деиҳан", - адунеитә политикцәа дрыҵамхо дшыҟаз аарԥшуа.
Исыздыруам заҟантә сеиҭахәаԥшхьоу еицырдыруа Арӡынба иқәгылара, аха убасҟан еиԥш, иахьагьы урҭ ахҭысқәа анымҩаԥысуа иахьакәушәа сааҟалоит, убасҟан еиԥш иахьагьы агәадура сызцәырҵуеит.
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар алшоит.