Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
- Сара сиит Ҭырқəтəыла, Анкара ақалақь аҿы. Алагарҭатə класс уа салгеит, анаҩс сҭаацəеи сареи ҳаицны Аҧсныҟа ҳааит. 2008 шықəса, цəыббрамза аказы сара актəи акласс ахь сцеит, Лӡаатəи абжьаратə школ сҭалеит. Усҟан исхыҵуан быжьшықəса.
- Ари ахҭыс зынӡа машəыршақə иҟалеит. Ҽнак сҭаацəа Пицундатəи ауахəама ишаҩсуаз ирбеит ахəыҷкəа. Ахəыҷқəа анырба интересс иҟаҵаны иразҵааит изусҭцəаз, иахьцоз. Убасҟан еилкаахеит урҭ амузыкатə школ ахь амҩа ишықəыз. Сҭаацəа амузыкатə школ ыҟоуп ҳəа шраҳаз еиҧш, гəыҩбарак ҟамҵакəа саргьы срыманы ицеит. Актəи акласс аҟны сара сныҟəон Ирина Сҭеҧан-иҧҳа Гəарамиа лахь, амузыка аганахь ала сара раҧхьатəи сырҵаҩ лоуп лара, афортепиана сахысуан уа. Аҩбатəи акласс анаҩс, арҵаҩ ҿыц лахь сиасит, Елизавета Сергеи-иҧҳа Кəченева лышҟа, лара Уралтəи аконсерваториа даушьҭымҭоуп, саргьы лара лҟноуп амузыкатə школ сахьалгаз сҳəарц сылшоит.
- Сара зныкгьы сгəы иаанагомызт амузыкатə ҵараиурҭа сҭалом ҳəа. Уи ҧҟарак исзаҩызан смузыкатə дунеи арҭбаараҿы. Сҭацəеи, сырҵаҩцəеи рыцхыраарала исыӡбеит амузыкатə ҵараиурҭа сҭаларц. Нинель Борис-иҧҳа Бжьаниа лыкласс аҿы аҵара сҵон, аҵыхəтəантəи ҩышықəса афакультативтə ҽазыҟаҵарақəа мҩаҧызгон Вера Уасил-иҧҳа Карташова лҟны, даара анырра ҟалҵеит сырҿиаратə мҩаҿы, иара убас Нодар Виктор-иҧа Ҷанба, адирижиортə хырхарҭа аганахь ала акыр аџьабаа сыдибалеит, иара иоуп раҧхьа исзырбаз адирижиорра аус. Аҧхынра аус сыдиулон, акапелла напхгаҩыс данамаз инаркны. Аҧхынра убас еиҧш машəырны ҳаиқəшəеит иареи сареи, иааигəаны ҳаибадырит, анаҩс аҽазыҟаҵарақəа нап аҳаркит, иара убас аконсерваториа ашҟа амҩа ҳақəларц ҳаӡбеит. Сынтəа, Пиотр Илиа-иҧа Чаиаковски ихьӡ зху Москватəи аконсерваториа сҭалеит адирижиор изанааҭ ала.
- Амузыка -ари сара сдунеи ауп, ари сара сзы занааҭ мацараӡам, уи ада сара сыҧсҭазаара схаҿы исзаагаӡом. Амузыка ыҟамзар ажəлар агəхьаа рызхымгар ҟалоит. Ҳарҭ зегьы ҳҟны амузыка иара ахатə ҭыҧ ааннакылоит. Аҧсуа милаҭтə музыка ҳмилаҭтə культура иаҿахəҳəагоуп. Амузыка ауаҩытəыҩса иҧсҭазаараҿы еснагь аҵак ду аман, иамазаауеит иахьагьы. Амузыка-ари анотақəа рымацара ракəӡам, амелодиақəагь рымацара ракəӡам, уа иҟоуп еиуеиҧшым азнеишьақəа, аҵакқəа. Иҟоуп иалкаау асиужетқəа ахдырратə, арҵаратə ҟазшьа змоу. Ҳара ҳаклассикатə музыка уи ауп иҳəаақəнаҵо. Амузыка знапы алаку, иазҿлымҳау, иазыӡырҩуа зегьы хымҧада насыҧ рыманы рхы рбоит, дара рхазы адунеи ҿыц ахь агəашəқəа аадыртуеит, ргəалаҟазаара аҧсахуеит, рхəыцрақəа еиҭанакуеит. Ус ажəала, хымҧада иуадаҩуп аиҭаҳəара.
- Сара жəеиза шықəса анысхыҵуаз Ҭырқəтəыла школк ахь аааҧхьара сырҭеит, уаҟа сара аконцерт аҟны схатə программа ала сықəгылеит, даара агəахəа бзиа сзыннажьит уи амш. Иара убас, Кремльтəи ахан аҟны Гьаргь ихьӡ зху азал аҿы сықəгылара сара сыҧсҭазаараҿы ихҭыс дуны иҟалеит. Сыҧсадгьыл Аҧсны ахьӡырызгоз еиҳагьы аҭакҧхықəра сыднаҵон.
- Раҧхьаӡа акəны аҧсуа хəаҧшҩы иаҧхьа сықəгылеит Ражден Гəымба ихьӡ Аҧснытəи аҳəынҭқарратə филармониаҟны, Моцарт ихəылҧаз иазкын, уаҟа сара сықəгылеит атеатралтə хаҿсахьала, апарик схан, усҟантəи аамҭа иаҵанакуаз амаҭəа сшəын, иаҳҳəозар жəаатəи ашəышықəса. Асценахь сцəырҵит Моцарт хəыҷы иаҳасаб ала. Уи раҧхьатəи мҽхакыҭбаалатəи иҟаз қəгыларан сара сзы аҧсуа хəаҧшҩы иаҧхьа. Иара убас аҵак ду амоуп сара сзы аконсерваториа азал аҟны ақəгылара, даара иссируп уи азал. Аконсерваториа аҭоурых ду амоуп, арҵаҩцəа ракəзар ихатəроу музыкантцəоуп, композитарцəоуп, нагӡаҩцəоуп. Москватəи ашкол аҟны сыҟазаара, уаҟа аҵара ахьысҵо акыр сазгəыдууп.
- Абызшəа аӡбахə ҳазааҭгылозар, иазгəасҭарц сҭахуп акыр рылша шырацəоу сара сырҵаҩцəа. Дара ирыбзоураны сара иахьа сыҩуеит, саҧхьоит. Ари аус аҟны анырра ҟарҵеит сҩызцəа, сыуаажəлар. Абызшəа ус ауп ишыҟоу, аҧышəа аҭахуп, алацəажəара хымҧадатəны иҟоуп. Схəыҷра ашықəсқəа раамҭазы аҵара сахьалагаз исықəманшəалахеит ҳəа сгəы иаанагоит.
- Сара сашьеиҳаб Алхас Кəыџба аҵара иҵоит Краснодартəи амедицинатə институт аҿы, ахəышəтəырҭатə факультет аҧшьбатəи акурс аҿы дтəоуп.
- Сара сгəы излаанагоу ала ауаҩы ҧсадгьылк ауп имоу. Сҭоурыхтə ҧсадгьыл Аҧсноуп, уаҳагьы ҟалашьа амаӡам. Араҟа акəын иахьынхоз сара сабдуцəа, урҭ рабдуцəа. Ҳкультура, ҳажəлар, ҳбызшəа рыҧсы ахьҭоу Аҧсноуп. Ҳарҭ ҳабшьҭра Кəыџба иашҭа ҳəа иахьашьҭоу ашьхараҿы инхон, уантə ауп ҳхылҵшьҭра ахьынтəалаго. Амҳаџьырра аамҭазы ахҵəара иақəшəеит, ҧыҭҩык Баҭым иаанхеит, ҧыҭҩык Ҭырқəтəылаҟа, Шьамтəылаҟа уҳəа иагеит. Ииашаҵəҟьаны ари даара итрагедиатəу хҭысуп, ус еиҧш иалҵит. Аҧсуаа зегьы рыҧсадгьыл ахь иаар сҭахуп, ҳара-ҳшьа ҳда иалоуп аҧсадгьыл абзиабара, убри аҟынтə аҩныҟа Аҧсныҟа иҳахоит, араҟагьы ҳанхароуп.
- Хымҧада, Аҧсныҟа ҳахынҳəра рыбзоуроуп сара сҭаацəа. Ус иааӡан, ус раҳауан дара рҭаацəараҿгьы. Сара исҭахуп сҭаацəа рҿырҧшы саркьаҵас исҿаҷҷарц, санубаало сҟаларц.
- Ҳара Лӡаа ақыҭаҿы ҳанхоит. Даара акраҵанакуеит ауаҩытəыҩса дахьынхо, икəша-мыкəша иҟоу аҭагылазаашьа. Агəылацəа бзиақəа ҳамоуп, ҳанааз амш инаркны гəаартыла иаҳҧылеит, гəыблыла ҳрыдыркылеит, иахьа уажəраанӡагьы иҳавагылоуп, ҳаизыҟазаашьақəа даара ибзиоуп. Иҟан хымҧада анхара-анҵыра иадҳəалаз ауадаҩрақəа, араҟа иҟоуп даҽа зҵааракгьы-аурыс бызшəа. Сара сҭаацəа урыс бызшəала изцəажəаӡомызт, сара схəыҷаахыс ара сахьыҟоу азы исзымариахеит аурыс бызшəа аҵара. Ҳара ҳахьынхо аҭыҧ иабзоуроуп ҳəа сгəы иаанагоит ас еиҧш ҳгəы каршəны ҳахьыҟоу.
- Атəым дгьыл аҿы ииз, иааӡаз, уатəи аҧстазаара, уатəи акультура злысхьоу ауаа ирзымариамзар ҟалоит иаарласны ахҵəара, дара рзы иҿыцу аҧсҭазаара аҽаршьцылара. Урҭгьы рҭагылазаашьа аилкаара ахəҭоуп ҳəа сыҧхьаӡоит. Зегь раҧхьа иргыланы анхара-анҵыра аус аҟны абызшəа раҧхьа игылоуп ҳəа сахəаҧшуеит. Абызшəа ауми ауаажəларра еимаздо, еилибакаартə иҟазҵо, абызшəа анузымдыр ауадаҩрақəа узцəырҵуеит. Ауаатəыҩса реизыҟазаашьа шьақəгылоит аилибакааратə ҟазшьала, уи анзыҟамла ауадаҩрақəа цəырҵыр алшоит. Аха уи иахəамҧшкəа зыҧсадгьыл аҿы иаанкылақəоу ыҟоуп, Аҧсны иамоу адоуҳамч рылымсыр залшом, аҧсыуак ари адгьыл зшьапы ықəзыргылаз нас џьаргьы дашьҭуам егьа зҵаара изцəырҵыргьы, уи иашоуп ҳəа сгəы иаанагоит.
- Сара исымоуп агəыҕра зцу агəҭакы, хымҧада уи сыҧсадгьыл ауп изыдхəалоу. Ихаҭəаау аҵара ансоулак, ипрофессионатə музыкантны саныҟалалак еиҳа схы агəра згоит . Усҟан сара еснагь гəыла-ҧсыла Аҧсны самадазаауеит, сара даара бзиа бзиа избоит сыҧсадгьыл. Ҳара ҳкультура аҿиара бзиа аиурц сҭахуп. Убри аҟнытə ҳара аҟазара аусзуцəа, арҿиара знапы алаку иаҳуалуп Аҧсныҟа ахынҳəра, ацхыраара аҭара, ҳара ҳаҧсадгьыл уи аҭахны иҟоуп. Ҳарҭ аибашьра хлымӡаах зхызгаз жəларуп, акадрқəа иҳамоу еиҳарак Асоветтə аамҭа иаҵанакуа роуп, акадр ҿыцқəа ирызҳароуп, аиҳабацəа цар изыҧсахуа ҟалароуп, уи иазхəыцтəуп. Иҟоуп убас еиҧш ашəарҭара, ҳара ҳахнымҳəыр, амузыкатə школ зынӡа иаҳцəыӡыр ҟалоит. Иаҳҳəап, ҳкамертə оркестр, узеигəырҕьаша аҭагылазаашьа амам, акадрқəа ыҟаӡам, амузыкантцəа рҭахуп, иара убас ахортə капелла иаҭахны иҟоуп амузыкантцəа. Абарҭқəа зегьы ирызхəыцтəуп, заанаҵы аҽазыҟаҵарақəа аҭахуп арҭ азҵааракəа зегьы рыӡбаразы. Ҳара ҳҟны аҵара зҵоз зегьы милаҭ еилых ҟамҵакəа Аҧсныҟа ихынҳəырц, иацхраарц сҭахуп. Сара аҵара ахьысҵоз аҵараиурҭа ареставрациа аҭахны иҟоуп, даара иуникалтəу хыброуп, аинструмент ҿыцқəа адгалатəуп, ажəакала ахылаҧшреи ахаҵгылареи аҭахуп.
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Хылҵшьҭрала Аԥснытәи Гәыма еиуоу, Ҭырқәтәыла Гәыма ақыҭа инхо ҳџьынџьуаҩ Аидын Аҩӡба, еснагь гәыла-ԥсыла иԥсадгьыл дамадоуп. Иҟамзар ҟалап шықәсык Аԥсныҟа дмаакәа аныҟалахьоу, иуаажәлар рыԥсҭазаара еснагь далахәуп, рыцәгьа-рыбзиа далагылоуп. Дызлацәажәо ихатәы бызшәа акәзар, акыр ухнамхырц залшом, убриаҟара ицқьоуп иаԥсшәа, убри аан ихшыҩҵак акыр иҭбаауп, илаԥшҳәаа ахара инаӡоит.
Аидын Аҩӡба, раԥхьаӡа акәны дызбеит Ҭырқәтәыла, ҳџьынџьуаа злахәыз еизарак аҿы. Уаҟа дықәгыланы ажәахә аныҟаиҵа, акыр иџьасшьеит, убриаҟара иҵаулан игәҭахәыцрақәа, насгьы убриаҟара аԥсы ахан аԥсшәа, убриаҟара иҿырԥшыган иаԥсуара. Аԥсыуа ҵасла иааӡоу, аха атәым дгьыл аҿы изызҳауаз Аидын, иахьа иуаҩыбжара дынҭысхьеит. Дҭаацәароуп, хҩык ахшара драбуп, ҩыџьа аԥҳацәеи, ԥаки имоуп. Иԥшәмаԥҳәыс д-Ашәԥҳауп, ҳанааиқәшәо, "санхәыԥҳа, бышԥаҟоу?" ҳәа аԥсшәа хааӡа инасеиҳәоит. Иҭоурых дазҿлымҳауп, еиҳабацәа рҟынтәи иидыруа ажәабжьқәа маҷым.
"Ҭырқәтәылаҟа ахҵәара иақәшәаз ҳаиҳабацәа Аԥснынтә арахь ианаа рқыҭа еиԥшыз аҭыԥқәа ирышьҭалеит. Егьа уадаҩра рхыргазаргьы, рыдгьылқәеи рыԥсабареи иреиԥшыз аҭыԥқәа ԥшааны анхара нап адыркит. Сара сабшьҭра рхаан аахыс ҳахьынхо ақыҭа Гәыма ҳәа иашьҭоуп. Аԥснытәи Гәыма иҭыҵқәаз ҳауп. Сабдуи сабду иаби Аԥснынтә ахҵәара рықәшәагәышьеит, еицны Ҭырқәтәылаҟа иааит. Сабду иаб Ӡыкәа ихьӡын, уи иаб Салмаҭ, сабду Рашьыҭ ихьӡын. Сабду 115 шықәса ихыҵуаны дыԥсит. Сара усҟан жәашықәса схыҵуан, Рашьыҭ ҳәа иҟаз сабду сихьӡеит. Аԥснынтә Ҭырқәтәылаҟа данаауаз сабду 15 шықәса ракәын ихыҵуаз", - дҳацәажәон Аидын Аҩӡба.
Аидын Аҩӡба акыр игәы иаланы иҳәоит, аԥсуаа аӡәырҩы реиԥш, иандуи иабдуи атәым дгьыл аҿы ирхыргаз агәаҟрақәа ртәы, урҭ зегьы ираԥхьагылан рыԥсадгьыл иацыз ахьаагара, иҿыцәаауаз рхәышҭаара агәынгара, ус шаҟа хкы?
"Аԥснынтә иааз саб иан, сара санду Шьамина лыхьӡын,13 шықәса ракәын илхыҵуаз арахь данаауаз. Сан Аигԥҳан, саб Иззеҭ Аҩӡба, Аԥсныҟа раԥхьа инеиқәаз дыруаӡәкын. Знык Аԥсны баны данаа, мышкгьы мҩамсит уи аӡбахә мҳәакәа. Сндуи сабдуи ракәзар, "Аԥсны, Аԥсны",-шырҳәоз рылацәақәа неиқәырыԥсеит . Санду Шьамина зегь реиҳа гәырҩас илыман изықәшәаз, ирхыргаз, дыԥҳәысымзи, акыр хьаас иҟалҵон. Сара санду лкалҭ кны еснагь слыцын, слыдҿаҳәалан",- иҳәоит Аидын Аҩӡба.
Хымԥада, ахәыҷра адунеи акыр иссируп. Усҟан, укәша-мыкәша уеиҳабацәа злацәажәо, рхымҩаԥгара аҵакы нгәылырҭәааны иузеилымкаауазаргьы, хәыҷы-хәыҷла уеизҳацыԥхьаӡа ухшыҩ аҿы аҭыԥ аанзыжьуа, ухәыҷра ашықәсқәа иргәылуго акыр ирацәоуп, иузышьҭымкаазгьы, узвысызгьы акыр ихьааугоит. Убас еиԥш, Аидын Аҩӡба, игәы иаланы иҳәоит, реиҳабацәа ирҿырҵаашаз иҵегьы шыҟаз, еиҳаракгьы хаҭала ирхыргаз аԥсҭазаара аҟынтәи ахҭысқәа. Ирыцыԥсыз ажәабжьқәа акыр ирацәоуп, зыԥсы ҭаны аҭоурых иазынхаз аасҭа. Ҳаиҿцәажәараҿы иара дазааҭгылеит, ианду еиҭалҳәалоз ажәабжьқәа рҟынтә еиҳа игәалашәараҿы инхаз.
"Аԥснынтә рқыҭақәа ирыхцаны ианааргоз, рырахә рыманы Шрома шыҟаз ианааи, асқьарцәа рыхҭарԥа шкәакәақәа рхаҵаны, жәаҩык-жәохәҩык рҟынӡа рыҽқәа ирықәтәны амҩақәа кны ирыман. "Ишәаԥцаны ижәго арахә-ашәахә аӷбақәа ишәызрықәҵаӡом, икажьны шәцоит!", - анырҳәа, иаашанӡа иҷаԥшьеит еицыз зегьы, анаҩс рырахә абнара иларҵеит, уи нахысгьы жәохәымш инарзынаԥшуа амшын азааигәара итәан, издыруада ҳзымцакәа ҳаанзозар ҳәа", - абас, ианду лажәабжьқәа игәалаиршәон лмаҭа.
Аидын Аҩӡба излаиҳәо ала, иабду Аԥсны аӡбахә уамак далацәажәаӡомызт, еснагь акы дашьны даман, гәырҩа ӷәӷәак дшабылуаз убарҭан. Ус еиԥш иҟан иара иқәлацәагьы.
"Сандуи сабдуи рыԥсы анҭаз, ҳаҩнаҭаҿы аԥсшәа ада даҽа бызшәак ала ҳцәажәаӡомызт. Аҭырқәа бызшәала урацәажәаргьы лахь урҭон, "аҭырқәа бызшәа узымҵар ҳәа ушәома, узакәытә аԥсыуоузеи аԥсышәала умцәажәозар" ҳәа иҳацәҳауан, ԥхашьараны ирыԥхьаӡон, аԥсшәа умҳәар руӡомызт. Уажәы сара сыхшара аԥсшәа цқьаны ирзымҳәозаргьы, ибзианы еилыркаауеит. Ашколқәа рахь ианца, иреиҳау аҵараиурҭақәа ианырҭала аҭырқәшәахь иаго иалагеит", - ҳәа азгәеиҭоит Аҩӡба.
Ҭырқәтәылантәи Аԥсныҟа ԥсшьара ҳәа ҳџьынџьуаа хәыҷкәа ргәыԥқәа изныкымкәа рыԥсадгьыл ахь иаахьеит. Араҟа лабҿаба ирбарц рабацәа рабдуцәа зныҵыз адгьыл, рҩызцәеи дареи агәыбылра рыбжьаларц, рашьцәеи дареи реимадара аҽарҭбаарц, рыжәлантәқәеи дареи ааигәаны еибадырырц, рыԥсадгьыл ԥшӡа Аԥсны ихнахырц. Убас еиԥш, Аԥсныҟа иаахьоу ахәыҷкәа рхыԥхьаӡараҿы дыҟан Аидын иԥа Еффе Аҩӡба. Уижьҭеи ашықәсқәа цеит, иахьа Еффе дхаҵарԥысуп, 30 шықәса ихыҵуеит, арҵаҩы изаанаҭ ала аус иуеит ашкол аҿы.
"Дузџьа ақалақь иаҵанакуа Гәыма ақыҭа акәзар, ҳабдуцәа абна ашьапаҿы ишьақәдыргылеит, зықьҟа метра иҳаракыроуп. Аԥсны иахьҭыҵыз еиԥшыз ҭыԥк аҿы итәеит. Еиҳаракгьы Аҩӡаа роуп иҟоу, имаҷым иуԥыло аԥсуа жәлақәа: Џьыгәдараа (Хәарцкьиаа) Ҭыҟәаа, Саӷариаа, Аргәынаа уҳәа, иҟан ажәлазаҵәқәа иахьа иқәӡаахьоугьы. Ақыҭаҿы аӡәгьы иҭыԥ имҭиӡеит, иахьыҟазаалакгьы рыҩнқәа рышьаҭа еиқәдырхеит, аԥхынразы иаауеит, икармыжьӡеит", - иҳәеит Аидын Аҩӡба.
Аҩ-еишьцәа ирхылҵыз рахьтә иаанхаз Аидын Аҩӡба иоуп, иашьцәа хҩык рыԥсҭазаара иалҵхьеит. Ердынџь иашьа иԥацәа ҩыџьа ыҟоуп, изҳауеит Аидын иҵеира иацызҵауа иԥа Еффе Аҩӡба.
"Ҳқыҭақәа анаҳцәыӡ, ҳаԥсуарагьы ыӡуеит, ҳазланхо ҳнарылаӡ ҳцоит. Ҳқыҭақәа уажәраанӡа рыхьчара ахьҳалшаз ауп ҳаԥсы ҭакны изку. Ақыҭақәа рҿоуп ҳаԥсуара ахьынхаз. Ақалақьқәа рахь иагаз аҿар рыбызшәа рхашҭуеит, еилыркаауазаргьы изаламцәажәо иҟалоит. Дузџьа еиҿкаау аԥсуаа ҳкультуратә хеидкыла иҭаҩым уаҩ дыҟам. Рҭоурых, раԥсуара, ркультура иашьҭоуп аҿар. Абызшәа зегьы ирыцкуп, абааԥсы! Абызшәа рхамшҭроуп еизҳауа, мамзар аԥсыӡ аӡы зҵабаз ҳаҩызахоит", - ҳәа азгәеиҭоит Аидын Аҩӡба.
Дузџьа иаҵанкуа аҭыԥқәа рҿы 25 рҟынӡа аԥсуа қыҭақәа ыҟоуп, ҭыӡҭыԥла шәкы еиҵаӡам, иҟоуп ԥшьышә ҭӡы рҟынӡа ахьынхогьы, иаҳҳәозар Бычка захьӡу аԥсуа қыҭаҿы. Аидын Аҩӡба Аԥсныҟа салам ҳәо, иажәақәа абас ихиркәшеит:
"Аԥсуа дахьанаало Аԥсноуп. Анцәа иҳәаны амҩақәа ҽеила ихтыр, инеиуа-иааиуа рацәахар, арантә инеины уа инхо рацәаҩхоит. Аԥсны ҳаԥсы иаҳзалымхуа бзиа иаҳбоит!"
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Адунеи Аҟны имҩаԥысуа ачымазара ҿкы иадҳәалоу аҭагылазаашьа рныԥшуеит Ҭырқәтәыла инхо ҳдиаспора. Изқәынхо атәылаҿы ишьақәыргылоу аԥҟарақәа ирықәныҟәоит, еиҳараҩык рыҩнқәа ирдәылҵуам, егьа ус акәзаргьы русқәа рнапы рылакуп, изларылшо ала рҿаԥхьа ицәырҵуа азҵаарақәа рыӡбара рҽазыршәоит.
Сҭампыл еиҿкаау Аԥсуа хеидкылақәа рфедерациа аиҳабы Аҭанур Аҟәысба дазааҭгылеит русура шҳәаақәырҵо атәы, иара убас раԥхьаҟатәи рыгәҭакқәа.
"Аҭагылазаашьа цәгьоуп азы аҩны ҳаздәылҵӡом. Ус зысҳәо, Сҭампыл нас егьырҭ ақалақьқәа рҟны иҟақәоу аусура амшқәа рҟынтә амҽышеи ахәашеи рыбжьара аус ҟазымҵар амуа, адәахьы идәылымҵыр ада ԥсыхәа змам урҭ русқәа рыӡбарц азы идәылҵуеит, аҳәынҭқар ианиҳәо амшқәа рзы адәылҵра анзалымшо амшқәа ыҟоуп, усҟан зегьы рыҩны иҟоуп", - ҳәа азгәеиҭоит Аҭанур Аҟәысба.
Аҭаацәарақәа рҟны рыҽгәаҭаны, идәылҵуазаргьы асабрада рҿаҵаны, метрак, ҩ-метрак рыбжьаҵаны убас идәылҵуеит. Иҟоу ашәарҭара азгәаҭаны рхы рыхьчоит. Ҭырқәтәыла инхо ауаажәларра рахьтә 85% арҭ аԥҟарақәа ирықәныҟәоит.
"Иаҳҳәап, ҭыԥк аҿы шәҩык аус руазҭгьы, уажәы ҩынҩажәижәаҩык рҟынӡа идырмаҷит, рҽеиҭнырыԥсахлоит, егьырҭ нас даҽазны ицоит аусурахь. Убри инадкыланы 20 шықәса еиҵоуи, 60 шықәса еиҳауи адәахьы идәылҵыр зынӡагьы иҟалаӡом", - иҳәеит Аҟәысба.
Аԥсуа Федерациа аиҳабы иазгәеиҭеит, ахеидкылақәа рхаҭарнакцәеи рыуаажәларреи дареи шеимадоу аинтернет ахархәарала, ишиашоу ицо авидеоқәа рҽалархәрала, алшара рымоуп аҩны ишыҟоу азеиԥш зҵаарақәа рылацәажәара, рыӡбара.
"Аҳәынҭқар убас еиԥш иҟаз азакәан ҟаиҵеит хымз-ԥшьымз аилатәарақәа рахь ауаажәларра рнеира ҟамло. Аха авидеоконференциа ззаҳҳәо асистема ҳхы иаҳархәоит. Аԥсуа Федерациа мызкахьтә знык аилатәара ҳамоуп, абыргцәа рхеилак ҩымз рахьтә знык ирымоуп, ахеидкылақәа реиҳабацәеи ҳареи аиқәшәарақәа ҳамоуп. Убарҭ рызегьы абри атехнологиа ҳхы иархәаны имҩаԥаҳгоит", - иҳәеит Аҟәысба.
Иара убас, аҵыхәтәантәи аамҭазы ҳџьынџьуаа имҩаԥырго аилацәажәарақәа рҟны иззааҭгыло атемақәа еиуеиԥшым. Урҭ хәҭа-хәҭала дырзааҭгылоит Аԥсуа Федерациа аиҳабы.
"Ҳаззаҭгылаз азҵаарақәа ируакуп адернеқьқәа русура, иҟоу ачымазара аҽацәыхьчаразы ҳауаажәлар рхы шымҩаԥыргаша, ашәарҭара иҭанамыргыларц азы алкаа ҟаҵаны рызнагара, лаҵарамза 21 рзы ахҵәара иақәшәаз ҳауаажәлар ргәалашәара амш шеиҿаҳкааша. Ашколқәа рышәқәа аркуп, ҳҳәыҷқәа аҩны иҟоуп, убри азы ирзеиҿаҳкааша, раамҭа хирла излархыргаша ҳазхәыцуеит. Адырра ҟаҳҵеит ахәыҷкәа рсахьаҭыхымҭақәа рцәыргақәҵа инадҳәаланы (мшаԥымза 23 рзы Ҭырқәтәыла ахәыҷқәа ирызку ныҳәамшуп), убри инақәыршәаны рсахьақәа аарышьҭит, аицлабраҿы аҭыԥқәа згаз ашәҟәқәа рзаҳашьҭуеит нас", - иҳәеит Аҭанур Аҟәысба.
Аҭанур Аҟәысба иазгәеиҭеит иҟоу аҭагылазаашьа ҳасаб азуны, аԥсрақәа абзарақәа рахь ишымныҟәо, ацара-аарақәа шыҟам, ақалақьқәа рыбжьара амҩақәа шарку.
"Ари абжьарак аԥсрақәа ҳрықәшәеит. Аӡәгьы џьаргьы ҳзымцаӡеит, аӡәгьы џьаргьы днарышьҭӡом, аиаша ҳҳәозар. Ааигәа-сигәа иҟоу аҭаацәа рыда аӡәгьы днеир руӡом, аԥсра иақәшәаз аҭаацәарақәа аҳәара ҟарҵоит ҳахьзымнеиз хьаас иҟарымҵарц. Ҳбыргцәа ракәзар аҩны иҩнахеит, адәахьы издәылҵӡом, ргәы ҿыӷьуеит, дара-дара зеибабаӡом, урҭ рзы иҟаҳҵара ҳазхәыцуеит. Аԥснытәи аҭагылазаашьақәа ҳрылацәажәеит, араҟа ҳамч ҿаҳәаны иҟоуп, аха цхыраарак шыҟаҳҵара ҳашьҭоуп, лшарақәак рымҩа аԥшаара ҳагәҭакуп",- иҳәеит Аҭанур Аҟәысба.
Сынтәа, Аԥсуа Федерациа шьақәгылеижьҭеи жәашықәса ҵуеит. Уи инадҳәаланы иҟаҵатәу ауснагӡатәқәа ирзааҭгылеит арҭ амшқәа рзы имҩаԥгаз ҳџьынџьуаа злахәыз аилацәажәараҿы.
"Даара салам сҳәоит Аԥсныҟа, сашьцәа рахь. Цәгьа игәхьааҳгеит. Ас еиԥш аҭагылазаашьа аныҟала еиҳагьы иҳалсит. Избанзар, амҩақәа анаартыз анеиразы уадаҩра ыҟамызт, уаанӡа ианааҳҭаххоз ҳашцоз ҳдыруан, ҳгәы ҭынчын. Иаҳҭаххаргьы ҳзымцо ҭагылазаашьак аныҟала еиҳа ҳалахь еиқәнаҵеит ҳәа сазхәыцуеит, ҳгәы хьаауеит. Аинтернет аҟны сахьҭалаз абыжьбатәи амзазы абилеҭ збеит, иаразнак изгеит. Адунеи аҟны аҭагылазаашьа бзиахааит, ацәгьара рыдкыламзааит ҳажәлар, абзиара шәымазааит!", - ҳәа азгәеиҭоит Аԥсуа Федерациа аиҳабы Аҭанур Аҟәысба.
Абасала, Ҭырқәтәыла инхо ҳџьынџьуаа аҳәынҭқарра аԥҟарақәа ирықәныҟәоит, русқәа зымҩа инрыжьуам, иҟоу аҭагылазаашьа азгәаҭаны аԥхьаҟатәи рыгәҭакқәа ирылацәажәоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, 31 - Sputnik. Краснодартәи атәылаҿацә аҟны даҽа 80 коронавирустә хҭыс ҿыц шьақәыргылоуп ҳәа адырра ҟанаҵоит Ҟәбан администрациа.
"Аҵыхәтәантәи уахыки-ҽнаки рыла Краснодар ачымазара рыдбалоуп 41-ҩык, Армавир – 11-ҩык, Шәача – быжьҩык, хҩык-хҩык егьырҭ араионқәа хәба рҟны. Ичмазаҩхаз рахьтә 52-ҩык аҳәсақәа роуп, 28-ҩык хацәқәоуп. Зегьы иреиҳабу 94 шықәса ихыҵуеит", – аҳәоит адырраҿы.
Ари амш иалагӡаны арегион аҟны иԥсҭазаара далҵит 70 шықәса ирҭагылаз COVID-19 зцәа иалаз ачымазаҩ. Иааидкыланы Краснодартәи атәылаҿацә аҟны ачымазара иахҟьаны иԥсыз рхыԥхьаӡара 32-ҩык рҟынӡа инаӡоит.
Акоронавирус аҟазшьақәа иреиԥшу зхы иадызбалаз 9648-ҩык ауааԥсыра ахәышәтәырҭақәа ирыдҵаалеит, урҭ рахьтә 91-ҩык хәыҷқәоуп. Рыхәышәтәра иацыцоит 2137-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә 214-ҩык зықәра намӡац роуп.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>