۱-حافظ و فضولی دیوانیندا ایلک شعرلرین قارشیلاشدیرماسی (۳/۱)
حافظین فارسجا دیوانی و فضولی نین تورکجه دیوانی دئمک اولار بو ایکی دیلین شاه اثرلریدیر.
هر ایکی شاعر ایلک شعرلرینین ایلک مصرعسینی عربجه یازیبلار و هر ایکی شاعر ایلک شعرلرینده دئمک اولار اؤزلرینین دونیا گؤروشلرینی شعرلرینه یانسیدیبلار. و دئمک اولار هر ایکی شاعرده آچیق آیدین اؤز چئورهلرینین و اؤز ملّتلرینین اینانج و عقیده لرینی اؤز شعرلرینده نشان وئریبلر. فلسفی جهتدن بو ایکی دونیا گؤروشلری یئردن گؤیه قدر فرقلیدیرلر و نشان وئریر بو ملتلر نجور فیکیرلهشیرلر و نجور یاشاماق ایسته ییرلر, و دونیایا باخیشلاری نئجه دیر.
حافظین ایلک شعری:
۱-الا یا ایها الساقی ادر کاسا و ناولها، که عشق آسان نمود اول ولی افتاد مشکلها.
(ای ساقی بیر قدح دولاندیر تناول ائدک. اوّلده عشق یولو آسان گؤروندویونه رغما چوخ چتین ایمیش)
۲-به بوی نافهای کاخر صبا زان طرّه بگشاید، ز تاب جعد مشکینش چه خون افتاد در دلها.
(عشق قلمی عاشیقین وجودونا خط چکهرک بیلدیردی کی حق دن غیرینین وجودو یوخدور.)
۷-ای فضولی، انتهاسیز ذؤوق بوُلدون عشقدن، بؤیلهدیر هر ایش کی، حقّ آدییله قیلسان ابتدا.
(ای فضولی عشق ده سونسوز ذؤوق تاپدین. و هر ایش حق آدییلا باشلانارسا بئله دیر.)
فلسفه – ادبیات باغلامیندا اینجهلیکلر
۱-حافظ و فضولی دیوانیندا ایلک شعرلرین قارشیلاشدیرماسی (۳/۳)
یوْروم:
۱–حافظ شعری نین ایلک اوچ بیتینده عشق یولونون چتین اولدوغونو گؤرر و چتینلیکلردن قاچماق اوچون ساقییه سیغینیر و چاره نی مست لیکیده و دونیادان خبرسیز اولماقدا گؤرر.
-بونا قارشی فضولی شعرینین ایلک و ایکینجی بیتینده عشق یولونو ان دوغرو و ایشیقلاندیریجی یول گؤرر، و اگر بیر سیرا چتینلیکلر، مثلا تشویر و ناله ده گؤرونسه اونلاری بو یولون خصوصیتی بیلر و عاشق بو یولدا گرک بونلاری گؤز اؤنونه آلسین و قورخویا یئر وئرمهسین.
۲—حافظ بئشینجی بیتده یولجو و سالک لر اوچون آیریجالیق و تفاوت گؤررکن و یونگوللرله (سبکبار) مستلر آراسیندا فرق قویارکن، اؤزونو دیگرلرینه نسبت امتیازلی و اوستون گؤرر. یئنه ده حافظ دولاییسیز یوللا یولونو شاشیراراق بو یولجولوق اوچون اولیا و موغلار پیرینی آرایار و بونو آچیق آیدین دؤردونجو بیتده اورتایا قویار. یئنه ده بئشینجی بیتده یولونون شاشیردیغینی داها آیدین شکیلده بیلدیرر.
-آما فضولی سلطان و گدا آراسیندا فرق قویماز و هامی نی عشق وادی سینین عینی یولجوسو کیمی گؤرر. فضولی بو موضوعنو اوچونجو، دؤردونجو و آلتینجی بیتده اورتایا قویار و بو ایش اوچون بوتون انسانلاری برابر گؤررکن اصلا پیر دالیسیجا دوشمز و دولاییلی و دولاییسیز، انسانی بو یولجولوق اوچون کامل سانار. و بئشینجی بیتده ده عشق یولوندا ثابت قدم اولوب او یولدان دؤنهیهجهیینی بیلدیرر.
۳–حافظ نهایتا معشوقا یئتیرمک اوچون دونیادان ال چکمهیی و تارَک دونیانی اؤنهرر و دونیا ایشلرینه قاریشماقدان قاچینار. و بونو یئددینجی بیتده بیلدیرر. طبیعتا بو گئدیشده، بیلیمسل چالیشمالار و علمی آراشدیرمالار معناسین الدن وئرر و فایداسیز گؤرونر. بو حاقدا حافظین چوخلو شعرلری واردیر. اؤرنک اوچون:
حدیث از مطرب و می گو و راز دهر کمتر جو. که کس نگشود و نگشاید به حکمت این معما را.
-آما فضولی معشوقا یئتیرمک اوچون، عاشیقین معشوق دا اریمه سین و اونونلا وحدته یئتیشمه سین گؤرر. و عشقی تک بیر دوغرو یول گؤرهرک او یولو حق ایله بیرلشدیریر. بو موضوع هم یئددینجی بیتده و هم اؤنجه کی بیتلرده اؤزونو گؤستهرر. طبیعتا بو یول دونیایا دوزگون باخماق و بیلیمسل داورانماق آنلامیندادیر و بو اوزدنده فضولی نین شعرلرینده دئمک اولار بوتون دیگر کلاسیک شاعرلرین ترسینه، علمه یعنی بیلیمه ان چوخ اؤنم وئریلر. بونادا دقت اولونمالیدیر، فضولینین یولو وحدتِ وجود یولودور و وحدتِ شهود تفککورویله اینجه گؤرونوملو و اما اصلینده چوخ درین فرقی واردیر. البته فضولی بیلیمین یئترسیزلیکلرینی ده اونون یارارلارییلا بیرلیکده تانیییر و شعرلرینده وئرر. اؤرنک اوچون:
azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab pes_Arab azb_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab