لغت نامه ترکی آذربایجانی
شاه رژیمی زامانیندا آنادیلیمیز – آذربایجان تورکجه سی یاساق اولموش ، تکجه مدرسه لردن و دانشگاهلاردان حذف اولمامیش، بلکه کتاب چاپ ائتمک، روزنامه، درگی ، رادیو – تلویزیون و باشقا فرهنگی ساحه لردن ده محروم اولموشدور.
بئله بیر رژیمی، ایران خالقی – باشدا آذربایجان خالقی دورماقلا آرادان گؤتوروب و تاریخین زیبیل قابینا تؤکدو. وطنیمیزده بیر آزادلیق نسیمی اسمه گه باشلادی. بونونلا برابر تورکجه یازیلان کتابلار صاندیقلاردان ائشیگه چیخیب، ایشیق اوزو گؤردو. مینلرجه تورک دیلینده یازیلان کتابلار ایچینده نئچه – نئچه سؤزلوکلر ده یاییلدی و ده یرلی عالیم لریمیز بو ساحه ده علمی و ده یرلی سؤزلوکلر میدانا چیخاردیلار. اونلارجا سؤزلوکلر بیر دیللی، ایکی دیللی و حتا اوج و ۷ دیللی سؤزلوکلر ده میدانا گلدی. بو عالیم لرین اللری نین اؤپومک یئری واردیر و درین قدردانلیغیمیزی بیلدیرمه لی ییک. بونونلا بئله، دیلیمیزین زنگین لیگینی نظرده توتاراق، هله قانع اولمامیشدیق و هله ده گؤزوموز یولدایدی، بلکه دیلیمیزین شأنینده اولان محتشم و بؤیوک بیر سؤزلوک چاپا حاضیرلانسین.
۱۳۹۵جی ایلده اردبیلده قورولان آذربایجان دایره المعارف بنیادی طرفیندن تورکو دیلینده لغت نامه نین چیخماغینا توتولان تصمیم هامیمیزی سئویندیردی. اونون آردیجا یوزلرجه اؤز آنادیلینه ماراقلی اولان گنج لر توپلانیب و بو فرهنگی حرکته قاتیلدیلار. حرکت اؤنونده آیت اله سیدحسن عاملی – اردبیل امام جومعه سی اولماقلا اومودلار داها چوخالدی. گنج لر بیر یئره توپلانیب و بو مقدس ایش اوچون همت گؤستردیلر. حرکتی سرپرستلیک ائده احد بیوته جنابلاری قوللارینی چیرمالاییب میدانا گیردی و اونلارجا توپلوملار یاراتدی، ایش سفرلری گؤردو، ایش اوردولاری قوردو و چوخ گئچمه دن علمی هیئت لر قورولدو. قاباقجادان تامام یازیلان سؤزلوکلرین هامیسی توپلاندی. توپلانان سؤزجوکلر و کلاسیک ادبی کتابلاردان توپلانان سؤزجوکلردن علاوه، میدانی ایشلردن یوزلرجه و مینلرجه سؤزجوکلر الده ائدیلدی. بو فرهنگی حرکت کئچن دؤرد ایل عرضینده بیر گون ده دایانمادان داوام ائتدی و نهایت بوگون بیرینجی جیلدی الیمیزده دیر. آنجاق امین اولمالی ییق کی بو پروسه ۲۰ جیلدده بیتمه یه جک، بلکه اون ایللر بویو داوام ائده جک، چونکی دیلیمیز او قدر زنگین و گئنیشدیر کی بو تئزلیکله بیتن و قورتاران دئییل دیر. ایندی بیرینجی جیلد یئنی اومودلار یارادیر و گله جه ییمیزه داها اومودلا و داها گوون له باخیریق و اینانیریق کی ایشین سونونا قدر، دایانیلمایاجاق و اسکیک لیک لرده اولورسا آرادان قالدیریلاجاقدیر.
بیرینجی جیلدین اؤزه للیک لریمی آراشدیردیقلار داها گووه نیریک و اومودوموز داها آرتیر. بو اؤزه للیک لر هانسی لاردیر؟:
- بیرینجی جیلد تکجه آ حرفینه عاییددیر. الیف یوخ، بلکه تکجه آ حرفینه. آ حرفینه ۴۰۰ صفحه سؤزجوکلر توپلانیب، قالان حرلره توپلانان سؤزجوکلر بوندان آز اولمایاجاقدیر. بئله لیکله، ۲۰ جیلددن آز اولمامالی دیر.
- توپلانان سؤزجوک لر تمامیله اصیل سؤزجوکلردیر. بونلارین چوخو ایلات و عشایرلریمیزین دیلیندن توپلامیشلار و ائله تمیز – آری کلمه لرله اوز – اوزه گلیریک کی حیرتده قالیریق.
- بو سؤزجوکلرین یاریدان چوخونو باشقا سؤزلوکلرده تاپماق اولماز. اصالتینده ده شوبهه ائتمک اولماز. بو سؤزجوکلر هئچ بیر سؤزلوکده آذربایجان جمهوروسوندا، ایران آذربایجانیندا، تورکیه و باشقا تورک ملت لرین توپلاندیغی سؤزلوکلرده تاپماق مومکون دئییلدیر.
- بو لغت نامه نی علمی باخیمدان چوخلو ساحه لرین اوزمانلاری: ادبی، اتیمولوژی، جغرافیایی، و باشقا علم لره عایید اولان کلمه لر اؤز اوزمانلاری طرفیندن آراشدیریلمیش و تخصصی باخیشلار اولموشدور.
- بو اثر، ادبیاتیمیزین گلیشمه سینده بو جهتدن ده ائتکیلی اولاجاقدیر کی بوگون تامام سؤزلوکلر یازان اوزمانلاریمیز، ادبیاتلا مشغول اولان عالیملریمیزین همتی و تشبوثو ایله حاضیرلانماقدادیر. بو ایشین آرخاسیندا اونلارجا عالیم، یازار، شاعیرین زحمتی و علمی دایانمیشدیر.
- گؤزل شاهیدلر هر بیر کلمه اوچون گتیریلمیش، گاهدان جمله لر ایچینده نئچه ایشلندیگی ده گؤسته ریلیر.
بو باخیشلار اساسیندا لغت نامه ترکی آذربایجانی اثری اؤنملی و ده یرلی بیر اثردیر. من فروصتی غنیمت بیلیب، اؤز وریمدن بو مقدس یولدا چالیشلانلاردان درین تشککورومو بیلدیریب و هامیسینا سایغیلاریمی بیلدیریب، گلن جیلدلر اوچون باشاریلار دیله ییرم
محمدرضا کریمی
pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab