عادل بابایئو – کؤچورن: همت شهبازی
جمعیت حیاتینین ائله بیر ساحهسی یوخدورکی، اورادا دیلدن استفاده ائدیلمهسین. جمعیت اؤزونون مؤجودلوغو گلیشمهسی اوچون دیله بوْرجلودور. اگر دیل اولماسایدی، اینسانلار نهاینکی چاغداش اینکشاف مرحلهسینه چاتا بیلمزدیلر، هابئله کوْللئکتیو (=اشتراکی، گروهی) شکیلدهده بیرلشه بیلمزدیلر. یعنی دیل ـ اونسیّت اولماسا، اینسانلار اؤزلری نه فرد، نه جمعیت عضوو اولا بیلیردی. بشریتین اینکیشافیندا چوْخلو کشفلر اولموشدور. لاکین بوتون بشریتین کشفلرینین هئچبیری اؤز اؤنمینه گؤره دیلله موقایسه ائدیله بیلمز. اصلینده دیل و جمعیت قارشیلیقلی آسیلیلیق موناسیبتیندهدیر.
هیند یازیچیسی بالوانتی هارش سؤیلهییر کی، «بئش اؤلکهنین (چین، ژاپون، کوره ، ویئتنام و هیندوستان ) یازیچیلاری مسکوادا اولارکن بیر یئرده بیر ایسطولدا ناهار ائدیردیلر. همین گونه کیمی بیز بیرـ بیریمیزله شخصاً تانیش دئییلدیک، یالنیز دیلیمیزه ترجمه ائدیلهرک قزئت و ژورناللاردا درج ائدیلن اثرلریمیزه گؤره بیرـ بیریمیزی تانییردیق. گؤروشده اشتراک ائدهن یازیچیلار بیرـ بیرینین آرخاسینجا قالخاراق ساغلیقلار دئییر، ایکی کیشی و اوچ قادیندان عبارت ترجمهچیلر ایسه اونلارین دئدیکلرینی بیزه چاتدیریردیلار. بیز باشیمیزین اشارهسیله راضیلیغیمیزی بیلدیریر، بیرـ بیریمیزین الینی سیخیر، قوجاقلاییر، اؤپور، دونیا یازیچیلارینین ساغلیغینا، خالقلار آراسیندا صلح و دوستلوق شرفینه ساغلیقلار دئییردیک.
اگر بیزیمله ترجمهچیلر اولماسایدی اوندا بیز باشقا بیر دیلینـ حرکت دیلینین، ال دیلینین کؤمهیینه محتاج اولاردیق. بئش مختلیف اؤلکهنین بوش دیلی الین بارماقلاری کیمی بیرـ بیریندن آیریلدی. لاکین ترجمهچیلر همین بئش بارماغی بیرلشدیریر، بیرـبیرینه محبت و احتراملا باغلاییردیلار. ترجمهچیم منی هر یئرده موشایعت ائدیردی. منیمله بالئته، تئاتر تاماشالارینا، میتینگه، کونفئرانسا، وردیش اویونلاری اولان یئرلره، ماغازالارا گئدیردی. منی ماراقلاندیران هرشئیی او، یورولمادان ترجمه ائدیردی. آنجاق بیر دفه ندنسه ترجمهچیم یوخ ایدی ومن ناهار ائتدییم زامان سو ایچمک ایستهدیم. چونکی من بیر هیندلی کیمی چوخلو سو ایچیرم، ائلهبیل قیدالیق قورشاغین ایستیلییی منیم سوموک لریمه چؤکموشدو. لاکین من نه ایستهدییمی ایسطوْلا خدمت ائدن آداما باشا سالا بیلمهدیم. ایستکانی گؤتوروب آغزیما یاخینلاشدیردیم. خدمتچی گئدیب چاخیر گتیردی. من اؤز دیلیمیزده اونا دئدیم: « چوخ ساغ اوْل، ایستهمیرم». بوندان سونرا اوْ، اوّلجه منه آراق گتیردی، من اونودا قایتاردیم. سونرا ایسه قهوه، معدنی سو، مئیوه شیرهسی، بیر سؤزله عقلینه هرنه گلدی گتیریب وئردی. یالنیز بیرجه عادی سویو گتیرمهدی. اشاره دیلی منیم محض نه دئمک ایستهدییم اونا چاتدیرا بیلمهدی.»(۱)
بو میثال دیلین جمعیت، گئنیش معنادا بشریت اوچون نه درجهده بؤیوک اؤنمینه مالیک اوْلدوغونو چوخ آیدین شکیلده گؤستریر. ایندی یئر اوزونده اوچمینه قدر دیل واردیر. بونلار واسیطهسیله یئر کورهسینین بوتون گوشهلرینده اولان آداملار بیرـ بیریله اونسیّت یارادا بیلیر.
بیرخالقین حیاتیندا دیل هانسی روْلو اوْیناییر؟ یاخشی دئییلمیشدیر کی دیل ملت وارلیغینین بیرینجی بلکهده یئگانه عامیلیدیر. خالقین مستقللیگی فوْرمالاشمیش اولماسی اونون آنا دیلینین وارلیغیندان آسیلیدیر. اگر بیر خالقین آنا دیلی یوخدورسا، همین خالق یاشایا بیلمز. بورادا آنا دیلی ایله آنا وطنی موقایسه ائتمک اولار.
دیل بیلمک آیریجا گؤتورولموش بیر فرد اوچون نه کیمی اهمیته مالیکدیر. اولاً، ناحاق یئرده دئمیرلرکی، دیل هنر صاحیبی خزینهسینین آچاریدیر. نئچه دیل بیلسن بیر او سایدا آدامسان و… بس، عمومیتله دانیشا بیلمهینلر، لاللار جمعیتده نه کیمی موقع توتورلار؟
۱) باخ: ا.س.بایراموف، اینسان دانیشماغی و فیکیرلشمهیی نئجه اؤیرنمیشدیر، ص ۹ـ ۲۸
snd_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab