1340 اینجی ایل آیت الله بروجردی اؤلدوکدن سونرا آمریکا بیرلشمیش شتاتلاری نین ایستگی اساسیندا کمونیستلیگین قارشیسینی آلماق اوچون محمدرضا شاهین بیرینجی وزیری علی امینی دؤلتی اصلاحات ارضی مسئله سینی مجلیسده تصویب ائتدیرمیش. محمد رضا امینی نین برنامه لریندن حاکیمیت چئوریلیشی اولابیلر دئیه اسدالله اعلمی اونون یئرینه انتصاب ائتمیش[i]. زور ایله مالکیت حقی مالیکلردن آلینیر دئیه روحانیت او جومله-دن آیت الله خمینی شاهین اصلاحات ارضی مسئله ایله مخالفت ائدرکن اسدالله اعلم ایران ایله شوروی آراسیندا 2000 کیلومتر اورتاق سرحد اولدوغونو و روسیه کمونیستلیگی و توده عضولری ایله اوز اوزه قالماق ایستمدیکلری و اونلارین اکینچیلری مالیکلر علیهینه و بونون آردیندان ایشچیلرین حاکیمیت علیهینه باش قالدیرماسی نین قارشیسینی آلماق اوچون بو ایشین گرکلی و واجیب اولدوغونو وورقولامیش[ii].
باشقا یاندان شاه حاکیمیتی نین ایچ ایشلروزیری مجلیسه ولایتلردن سئچیلمیش یهودی، زردوشتی و ارمنی نماینده لری نین قرآنا آند ایچمک یئرینه اؤز دینی کتابلارینا آند ایچمکلرینه آیت الله خمینی و اونو تعقیب ائدن باشقا دین خادیملری نین مخالفتی ایله اوزلشمیش. بئله لیکله اسدالله اعلم دؤلتی بو لایحه نی گئری گؤتورمه لی اولدوغو اوچون بو حرکت او زامانا دک سیاست ایله اوغراشمایان روحانیته بیر باشاریق دئیه قلمه آلینمیش[iii]. بو گلیشمه نین آردیندان آیت الله خمینی، شاه خوش نیتلی اولماسینی ثابت ائتمه سی اوچون اسدالله اعلمی قیراغا قویماسینی ایسترکن، الله اعلم آیت الله خمینی نین توتولماسینا بویوروق وئرمیش. بو گلیشمه (پیش آمد و اتفاق) 1341 اینجی ایلین خورداد آیی نین اون بئشینده شاه علیهینه مخالفتچیلیگه و بیر چوخ انسانین اؤلومونه یول آچمیش[iv].
دینی مرجعلرین آیت الله خمینی نین مرجع تانیتدیقلارینا باخمیاراق بیر سایدا نظامیلر آیت الله خمینی نی اؤلدورمک ایسترکن، سرلشگر حسن پاکروان اسدالله اعلم ایله گؤروش کئچیره رک "پیغمبر اوولادی نین اؤلدورولمه سی اعلیحضرت اوچون یاخشی سونوچلانماز و نتیجه لنمز" دئیه اوندان شاه ایله گؤروشمه سینی آیت الله خمینی نین اعدام اولماسی نین قارشیسینی آلماق اوچون ایستکده بولونماسینی آرزو ائدر. بئله لیکله آیت الله خمینی تهرانین شمالینا انتقال وئریلر. آیت الله خمینی اؤزو ده حسن پاکروان نین اونلا گؤروشدوگونو و بو دوغرولتودا دانیشدیغینی دیله گتیرمیش. حسن پاکروان انقلابدان سونرا 1358 اینجی ایل فروردین آیی نین ییرمی ایکیسینده صادق خلخالی نین حؤکومو ایله اعدام اولونار. صادق طباطبایی نین یازدیغینا گؤره آیت الله خمینی بو اعداما راضی دئییلمیش[v]. 1341 اینجی ایل بهمن آیی نین آلتیسیندا "انقلاب سفید" دئیه خالقدان سس آلیندیقدان بیر نئچه هفته سونرا آیت الله خمینی "شاهین پروقراملاری نین اوغورلو اولمایاجاغی نی و اونون توپ تشریندن قورخماق لازیم دئییل دئیه، ملت بیرلیکده شاهین قارشیسیندا دورارسا، شاه دوروش گتیره بیلمز دئیه چیخیش ائتمیش"[vi]. آیت الله خمینی نین بو چیخیشی نین آردیندان شاه عصبی اولاراق 1342 اینجی ایلین فروردین آیی نین ایکیسینده فیضیه قومداکی طلبه لری باسقی آلتینا آلمیش. بونون آردیندان آیت الله خمینی "قلبیمی مأمورلاری نیزین سونگولرینه حاضیرلاراق زورا تسلیم اولمایاجاغام. قلم الیمدن دوشمدیگی گونه دک سیزین مملکته خلاف ایشلرینیزی آچیقلایاجام دئدیگی ادعا اولونموش"[vii].
بو آردا آمریکا مقاملاریندان تهراندا اولان یاتسویچ محمدرضانی اسراعیل ایله عرب بیرلیگی و جمال عبدالناصر علیهینه امکداشلیق ائتمگه تشویق ائده رک آیت الله خمینی نین آمریکا و اسراعیل علیهینه موضع توتماماسینی ایستمیش. بو گلیشمه بیر وسیله اولاراق آیت الله خمینی فیضیه قومدا اؤلنلرین قیرخیندا بیر پیام گؤندرمیش:
"من اسلام مملکتلرینه، عرب دؤلتلرینه و غیر عرب دؤلتلرینه بیلدیرمک ایسترم : - اسلام عالیملری، ایران ملتی و ایران قوشونو اسلام دؤلتلری ایله قارداش، خئیر و شرده اونلار ایله اورتاقدیر و اسلام دوشمنی، ایران دوشمنی اولان اسراعیل ایله پیمان باغلاماقدان متنفردیرلر. قویونوز، اسراعیل نؤکرلری منیم یاشامیما سون وئرسینلر"[viii] .
آیت الله خمینی نین بو چیخیشی نین آردیندان اسدالله اعلمی اونو توتدوراراق خورداد آیی نین اون بئشینده تهرانا گؤنده رمیش. بو آرادا فقط "نهضت آزادی" محفلی آیت الله خمینی نین توتولماسینا اعتراض ائدرکن بو محفلین باشچیلاری مهدی بازرگان، آیت الله طالقانی توتولار. جبهه ملی محفلی بیر اعتراض بیلدیریشی ده وئرمک ایستمه میش[ix]. تهراندا حاکیمیت سیستیمی دگیشدیکدن سونرا دا آیت الله خمینی جبهه ملی محفلیندن بو حرکتین انتقامینی آلدی دئسک، یئرینده اولارمیش[x]. آیت الله خمینی 1443 اونجو ایلین اوردیبئهیشت آییندا نهضت ملی محفلی باشچیلاری نین توتولمالارینا اشاره اولاراق دئمیش: "اسلام ملتی داها اویانمیش. داها اوتورماز. من ده گئری دؤنرسم، اسلام ملتی گئری دؤنمز. خمینی ده سیز ایله باریشسا، ملت سیز ایله باریشماز"[xi]. 1443 اونجو ایلین مهر آییندا مجلیس کاپیتولاسیون لایحه سینی تهرانداکی شاهین شورا مجلیسی قبول ائتدیکدن سونرا آیت الله خمینی بو مسئله ایله مخالفت ائدرک بیر نئچه طلبه ایران نین مختلیف شهرلرینه گؤنده رمیش و آبان آیی نین دؤردونده بو مسئله حاقدا چیخیش ائده جگینی و پیام وئره جگینی بیلدیرمیش. بو چیخیشدان سونرا آیت الله خمینی تورکیه-یه و اورادان دا عیراغا سورگون ائدیمیش[xii]. نهضت آزادی نین خارج قولو او جمله-دن ابراهیم یزدی، صادق قطب زاده و مصطفی چمران ایسه ایت الله خمینی حاکیمیت دوغرو دستکلمگه داوام ائتمیشلر. ابراهیم یزدی اؤزونو آیت الله خمینی نین سؤزجوسو قلمه آلارکن آیت الله خمینی تورموز ائتمگه و نهضت ملی ایله آرا آچماغا چالیشمیش. بئله لیکله سالام و صلوات ایله جبهه ملی، نهضت آزادی عضولریندن اولوشموش موقت دؤلت چوخ زامان کئچمدن سؤکولمگه و دؤلت کابینه سی عضولری بیر بیر سوسدورولماغا و ائشیگه آتیماغا مجبور اولموشلار.
[i] صادق طباطبایی، صادق طباطبایی، خاطرات سیاسی- اجتماعی دکتر صادق طباطبایی جلد 1، http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_61839/خاطرات_سیاسی-_اجتماعی_دکتر_صادق_طباطبایی/ج_1/دکتر_علی_شریعتی_و_تاسیس_شاخه_برون_zwnj;مرزی_نهضت_آزادی ، ص. 187
[ii] صادق طباطبایی، باخ اورادا، ص. 188.
[iii] صادق طباطبایی، باخ اورادا، ص. 188 – 189.
[iv] صادق طباطبایی، باخ اورادا، ص. 189.
[v] صادق طباطبایی، باخ اورادا، ص. 190
[vi] صادق طباطبایی، باخ اورادا، ص. 192.
[vii] صادق طباطبایی، باخ اورادا.
[viii] صادق طباطبایی، باخ اورادا. ص. 193.
[ix] صادق طباطبایی، باخ اورادا. ص. 205 – 206.
[x] بیلیندیگی کیمی دؤلت موقت آد وئردیکلری مهدی بازرگان کابینه سینده چوخلو جبهه ملی محفلینه باغلی عنصورلار اولدوغونا باخمایاراق حاکیمیتچیلیگین نه اولدوغونو اؤیرندیکدن سونرا بیرینه جاوسو آمریکا و بیریلرینی ده مختلیف باهانالار ایله بیر بیر سوسدورماغا و باشلارینا اویون آچماغا چالیشیلدی. بوگون گئنه ده بو محفل اؤزونو تاپابیلمه میش.
[xi] صادق طباطبایی، باخ اورادا. ص. 193 – 194.
[xii] صادق طباطبایی، باخ اورادا. ص. 196
ایشیق سؤنمز، 20.04.2018
azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab