تهراندا ــ ایستانبول خیاوانی
أگر دئسم کی ایستامبوُل خیاوانی نین کئچمیشی اوُزلوُیوُندۀ دیققتۀ لایق اوُلان بیر تاریخ دیر، هئچ دۀ یالنیش سوُز دئییر. تئهرانداکی ایستامبوُل خیاوانی اوُز زامانیندا توُرکچوُلوُیوُن ، آذربایجانچیلیقین أن اوُنئملی سئنگرلریدن بیری ایدی ، ائلۀ بوُناگوُرۀ دۀ لازیم گوُردوُم کی اوُ چوُخ سیریلی خیاواندا یاشییان بوُیوُگ اینسانلاردان ؤ سئبتچی حسن تاریخی روُماندا باش وئرمیش حادیثۀ لردن یاد اتمئکلۀ تئهران غوُربتیندۀ یاشییان آذربایجان توُرکلرینین آدلاری تاریخدۀ ثبت اوُلوُنسوُن .
چوُنکی اوُزامانلاردا تئهرانین مرکزینده یئرلئشن ایستانبول خیاوانی ، ایرانین أن چوخ حادیثه لی مرکزلریندن بیری اولدوقدا ، همده ایران پارلامنتینه “مجلیسه” دوغرو گئدن بیریوُل “خیاوان” ایدی . آمما شاهین اوُنئملی سارایی لاریندان بیری اوُلان “کاخ مرمر” پهلوی خیاوانی آدلانان یوُلون سوُن نقطه سینده ؤ شومالی سپه خیاوانیندا کاخ مرمر سارایی واقع اوُلموُشدوُ، کاخ مرمرین اطرافیندا اولان خیاوانلاردا ایسه ، دربارا باغلی اوُلان وزیرلرین سناتورلارین ، وکیللرین ، قوشون ژنرال لاری نین و بوُیوک سیاستچیلرین ، اعیان ، اشراف و فئوداللارین ائولری ، سارای لاری وار ایدی مجلیسه ” پارلامنته ” گئت گئل یوُلوایسترایسته مز کاخ مرمردن باشلانیب ، پهلوی ، سه راه شاه ، چهار راه یوسیف آباد ، نادیری خیاوانی ، ایستانبول خیاوانی ، شاه آباد خیاوانی و نهایت بهاریستاندا واقع اوُلان مجلیسۀ قئدر اوُزاناردی . نادیری ، فردوسی وهمان چئوره ده اوُلان خیاوانلاردا دوُنیانین مختلیف بوُیوک ـ کیچیک دووُلت لرینین اوُ جوُملۀ دن: اینگلیس ، شوروی ، تورکییه ،فرانسا ، و سایره لرین ائلچی لیگلری “سفارت لری” یئرلئشمیشدی کی هئله ده واردیرلار. آدی گئدن خیاوانلاردا اوُ زامانکی آوروپا سویه سینده مدرن مهمانخانالار، رستورانلار، چایخانالار، توکانلار، آلیش وئریش مرکزلری وهمده محدود تعداد دا دوُولت بانکلارینین اوُلماسی ، بو خیاوانلارا بوُیوک اهمییت وئریردی ، بوخیاوانلاردا اوُلان توکانلار ؤ کافۀ لرین أکثرییتی آذربایجانلی اصناف وتاجیرلرین ایجاره سینده ایدی ، آنجاق فارسلار ، ارمنی لر، یونانلی ، چئک ، یهودی وباشقا میللت لردن ده ,واریدیلار، چوُخ سایدا آذربایجانلیلار کی سرمایه لری و توکانلاری یوُخ ایدی مجبور اوُلاراق ألده آلیش وئریش ائدردیلر، یعنی “دستفروش ” لوق ائدرئک ، چوخ چئتینلیکله حئیات سوروردولر.
اوُزوُن ایللربوُیوُنجا ایستر تزارحاکیمییتی دوُوروندۀ ایستر بوُلشویک لیک دوُوروُندۀ طبیعی اوُلاراق آرازین اوُتایین بوُ تایین واحید ؤطن بیلیب زامان زامان چوُخ سایدا گوُنئیدۀ یاشییانلار چالیشماق ؤ یا تیجارت هدفی ایلۀ عائلۀ لری ایلۀ بیرلیکدۀ وطنین قوُزئی بوُلومونۀ گئدیب ، حتی بعضی لری قوُزئیدۀ ائولئنیب ، عائله قوروب اوشاغلاری ایسه درسه تحصیلۀ مشغول اوُلموش دوُرلار. بو بوُیوک کوتله دن بیر چوخلاری قوُزئی آذربایجاندا یاشادیقلاری ایللرده چوُخ اوُنئملی سیاسی ، ایجتیماعی ، میللی، فرهنگی ، علمی معلوماتلار قازانماقا نائیل اوُلموش دورلار. آنجاق سوُویت حاکیمییتی قوُرولدوقدان سوُنرا ، روس، اینگلیس آراسیندا باشلانان سیاسی اوُیونلارؤ سازیش نئدنیلۀ ، باشقا طرفدن ایراندا اینگلیس لرین یاردیمی ؤ پلانی ایلۀ ، سید ضیاء ریضاخان کودتاسی نتیجۀ سیندۀ ، قاجار توُرک دوُولتی نین عوُمرونۀ سوُن قوُیولور.
آردینجا بوُلشویک روسلار ؤ ریضاخان آراسیندا باغلانان سازیش نئدنیلۀ ، قوُزئی آذربایجاندا ایللربوُیو یاشییان گوُنئیلی لری استالینین أمری ایلۀ ایرانا ” دئپورت” ائدیلیرلر، بوُلشویک روُسلارین بوشوینیست سیاست دن هدفلری قوُزئی آذربایجان توُرکلرین ارمنی لر قارشیسیندا سای باخیمیندان ضعیف لئندیرمئک ؤ آردینجا ایستۀ دیکلری کیمی آذربایجانلی لارا مسلط اوُلماق ایدی، اوُستۀ لیک قوُزئیدۀ قوُروُلموُش دموکراتیک آذربایجان جمهوُرییتی نین عوُمروُنۀ دۀ سوُن قوُیموُشدوُلار! بئلۀ لیکلۀ توُرکلری گوُنئییۀ قایتاریلماق پروسئسی باشلانیر.
وطنین اوُتاییندان بوُ تایینا ” دئپوُرت ” اوُلان لارین واریوُخلارین بوُلشویک روُسلار أللریندن آلیب ، اوُنلاری بوُیوک عائله لری ایله بیرلیکدۀ گوُنئییۀ کوُچ اتمئگۀ مجبور ائدیرلر. بو بوُیوک کوُتلۀ گوُنئییۀ گئلدیکدۀ بیردفعۀ دۀ پهلوی رژیمینین سرحد چیلری بوُلشویکلر دئییۀ واریوُخلارین أللریندن آلیردیلار! ؤ نهایت اوُنلاردان بیرقیسمی اوُز آتا ، بابا یوردلاری اوُلان گوُنئیین مختلیف شهرلرینده ، اردۀ بیل آستارا ، تبریز، ماراغا ، ساراب ، انزلی زنگان و باشقا یئرلردۀ ایش یئرلری قوروب مشغول اوُلورلار.
اوُ زامان عمدی ؤهدفلی اوُلاراق شومالدان گئلمیش لره ” چئروُون ؤ فارسلارایسۀ قافقاز مهاجیرلری دئیردیلر” بودا فارس سوینیست لرینین اوُیونلاریندان بیری ایدی، هدف آذربایجان تورکلرین بیر بیریندن آییرماق ، آرالاریندا تفرقه ، ایختیلاف سالیب ، قوُزئیدن گئلنلرۀ بوُلشویک ، کافر ، دینسیز دامغاسی وُوروب ، تکلۀ مئگ ایدی . نهایت 20 ایل قارا دیکتاتورلوقدان سوُنرا ؤ دوُنیانین سیاسی اوُیونلاری نین دئیشمۀ سی ایلۀ اینگیلیس لر ریضاخانی سلطنت دن گوُتوُروُب گئدر گئلمزۀ سوُرگون ائدیرلر، دیکتاتورسوُرگوندۀ اوُزجزاسینا چاتسادا ، آنجاق اوُنون آنتی تورک سیاست لری اوُز حوکموندۀ قالیردی .
فارس راسیسمی نین توُرکلرۀ قارشی کینۀ لی ؤ ویران ائدیجی سیاست لری نتیجه سینده ، بوُل محصول ؤقیدالارمنبعی اوُلان آذربایجاندا ، أکینچیلیگ ، حئیواندارلیق ، صنعت ، تیجارت ، معاریف ، طب ، توخوجولوق و اینسان حئیاتینا لازیم اوُلان باشقا ضروری احتیاج لار یوُخ حدینه چاتمیشدی .
عوضینده بویوک تیجارت مرکزلری ، صنعت ، یوکسئک علمی مدرسه لر، خسته خانالار، حکیم لر، داوا درمان ، بانکلار، بوُیوک شیرکت لر ؤ سایره ایش یئرلری تهراندا و باشقا فارس شهرلرینده قورولموشدو ، بئله لیکله شوینیسمین ؤ دوُشمانچیلیق سیاستی نتیجه سینده آذربایجانی برباد حالاسالیب، ؤاوُنون اهالی سی چارۀ سیزقالاراق اوُزیورد یووالاریندان دیدرگین اوُلوب فارس شئهر لرینده فارسلارا نوکرچیلیگ اتمئگه مجبور ائدیلمیش دیلر.
چارۀ سیزلیک اوزریندن تهرانا مهاجیرت اتمیش آذربایجانلی لارین دورومو واوُنلارین حئیات سویه سی گون به گون آغیرلاشاراق ، اوُزلری عائله لری ایله بیرلیکده أن چئتین ایشلره أل آتیرلار، فهله لیگ ، ائولرده نوکرچیلیگ ، حامبالیق ، میوۀ، سبزه ساتماق و سایره چوُخ زحمتلی ایشلرۀ بوُیون أییرلر، یاشادیغلاری مکانلار ایسۀ ، دروازا غارین یئرآلتیندا قازیلمیش چوُخورلاری ، سنگئلج ( سوُنرا لاراوُلدو پارک شهر) خارابالیغلاریندا حصیردن قوراشدیریلمیش ائوچیکلر، ناصرخسرودا عرب لر محلۀ سی ، دروازا قزوین چوُللریندۀ خارابالیغلاردا یاشاماق ؤ سایرۀ لر…
آزمقداردا سرمایۀ لری اوُلانلارین بوُیوک تعدادی ایستانبول خیاوانیندا وباشقا آدلاری چئکیلن یئرلرده طبیعی حئییات لاری وار ایدی ، بوُنلار قاباقجادان تئهرانا گئلمیشلرایدی ، یئنی گئلنلری اوُز همشهری لرینۀ ودوُست لارینا سیغیناراق آلیش وئریشه باشلییرلار. آزمودت کئچدیکدن سونرا فارسلارین ودوُولت مأمورلارینین توهین لری ، داواملی روشوت ایسته مئکلری و یاراددیقلاری جوربه جور چئتنلیکلرله قارشیلاشدیقدا ، اوُزلئشدیکلری فاجعه نین درین لیگین باشا دوشورلر، وهئرزامان ائدیردیلر، ای کاش وطن نین قوزئییندۀ قالیب یاشاسئیدیق چونکی وطنین گوُنئی حیصه سی نین دوُرومو ائله برباد سالمیشدیلارکی قلمه کاغیذا سیغیشان دئییردی .
گوُنئییۀ قایدانلارعمومییت له یازیب اوُخوماقی کریل، لاتین، عرب ألیفباسی ایلۀ قوُزئیدۀ اوُیرنمیش دیلر، حتی بعضی لری یوُکسئک مکتبه لر ده تحصیل آلمیشدیلار، بعضی لری اوُزآنا دیل لری اوُلان آذربایجان تورکجه سیندن باشقا ، حتی روس ، آلمان ، ارمنی ، فرانسا دیللرین ده بیلیردیلر، آنجاق فارس دیلینه گئلدیکده اوُنو راحات آنلامادیقدا ، دانیشماقدا چوُخ چئتینلیک چئکیردیلر، ایش مکانلاریندا چوُخ تمیزکار،خوش اوُزلو ، اینظباطلی و موشتری لرله تربییه ایله قارشی لاشیردیلار.ایستانبول خیاوانیندا اوُلان توکان لاردا هرجور مایحتاج ، قیدا ، ات ، تویوغ ، بالیق ، سبزه ، مئیوه ، شیرنیجات ، خاریجی یئمئکلرین ارزاقی ؤ بوُیوک توکانلاردا آوروپا سئوییۀ سیندۀ بوُل بوُل قیدالارتاپماق اوُلاردی ، بوندان باشقا بوُیوک ماغازالاردا تمیزیاراشیغلی پالتار، باشماق ، قادین پالتاری ، قادین لارا مخصوص لازیم اوُلان لوکس ماللار و سایره لرچوخ تمیز ؤ مُدرن شئکیلده آلیجیلارین ایختیاریندا قویولوردو، توکان صاحیب لری نین أن بوُیوک امتیازی مختلیف دیللرده دانیشمالاری ایدی ، بونا گوُرادا خاریجی لرؤ سیفارت لرین ایشچیلری ، تهرانین زنگین لری ، مجلیس نماینده لری، دربارا منصوب اوُلانلار، قوشون ژنراللاری بوتون احتیاج لارین ایستانبول ، نادیری ، منوچهری خیاوانلاریندان آلیردیلار. بونلاردان باشقا اوُ زامانین بوُیوک هتل لری ، لوکس رستورانلاری ، چایخانالاری( کافه قنادی) لری آوروپا سئویه سینده اولدوقو اوچون زنگین لر، ژورنالیست لر، سفارت لرین ایشچیلری ، حزب لرین رهبرلری کادرلاری فراغت زامانلارین سوُزصوحبت لرین،گوُروش ؤسیاسی بحث لرین بو یئرلرده کئچیرئردیلر.
حتی بعضن بوُیوک دوُولت لرین جاسوس لارینین گوُروشلرده بوکافه لرده رستوران لاردا اوُلاردی . اوُزامان نیسبی آزادلیقین یارانماسی ایلۀ ایراندا یئنی بیر دوُوران باشلانمیشدی . مختلیف گاذت لر، ساقچی ، سوُلچو پارتیالار، گوُن به گوُن چوُخالیردی ، اوُجومله دن تودۀ پارتیاسی و اوُنا باغلی اوُلان مختلیف صینفی سندیکالار، درنکلر، تشکیلاتلار، قوُرولوب ، فعالییت ائدیردیلر. داواملی اوُلاراق هئرگوُن خیاوان لاردا یوروشلرباشلانیب ، میتینگ لراوُلاردی . تودۀ پارتیاسی نین مرکزی فردوسی ؤ
نادیری خیاوانلاریندا اوُلدوقو اوچون یوروشلر، میتینگ لر فردوسی دن باشلانیب نادیری ، ایستانبول ، شاه آباد ؤ بوتون فرعی خیاوان لاری اوُزتأثیری آلتینا آلاردی . بو خیاوانلاردا اوُلان آلیش وئریش چیلرین بوُیوک حیصه سی آذربایجانلی لاردان اوُلدوقدا ، بیرچوخلاری سوُلچومرامیندا اوُلدوقولارینا گوُرۀ ،دائمن گیزلی پلیس(آگاهی ایدارۀ سی) اوُنلارین گوُنده لیک حرکت لرین ؤ یا کیملرله گوُروش دوکلرینۀ نظارت ائدردیلر، یئری گئلدیکده کیچیک بیر مسئله نی بهانه ائدیب جوربه جورتهدیدلره أل آتاردیلار، آنجاق بونونلابئله بئش ، اوچ تومن روشوت آلدیقدان سونرا سئس لری کئسیلردی . عمدۀ اوُلاراق اینسانلاری تکجه تورک اوُلدوقلارینا گوُرۀ اوُنلارا بوُلشویک دامغاسی ووروب سیخیشدیرار دیلار، آراسیرادا ایش و آلیش وئریش یئرلرین شاهچیلار ، پان ایرانیستلر ، فدائیان ایسلام ، حزب سومکا ، حزب آریا ومئیوۀ سبزه مئیدانین ألی پوچاقلی لات لوت لری پولیسین حمایه سی آلتیندا هجوما باشلییب « ترک خر بوُلشویک » دئیه ووروب داغیدیب ، وار یوخ لارین یاغمالانیب ( جاوید شاه ! ) دئیۀ باعیرا باغیرا گئدردیلر. اوُ گوُنلردۀ گوُزوموزلۀ گوُروب ، هئرگوُن شاهیدی اوُلدوقوم، فارس لات لوت لری پلیسین حمایۀ سی آلتیندا توُرکلرۀ فارشی دوُشمانچیلق ائدنلرینین بیرتعدای نین باشچیلاری بونلاردان عیبارت ایدی :
” شعبان بی مُخ ، طیب حاج رضائی ، مصطفی دیوانه ، حسین رمضان یخی ، مهدی قصاب ، هفت کئچلان قارداشلاری، احمد ذوقی ، امیرموبور ، ((داریوش فروهر))، طالقانی، شمس قنات آبادی( مجلیس نمایندۀ سی ! ) فدائیان ایسلام آدلی تروریست تشکیلاتین فوناتیک ایسامچیلاری، آیت الله کاشانی نین ألی پوُچاغلی طرفدارلاری وبیر چوخ مئیدان ؤ دروازا قزوین لات لاری (( داریوش فروهر)) پان ایرانیست لرین رهبرلریندن بیری ایدی کی گوُنلرین بیریندۀ ( ایستامبودا اوُلان مسجید هدایتین قاباقیندا ألیندۀ « بسوی آیندۀ» آدلی روزنامۀ نی اوُخویان چیت سازی کارخانا سی ایشچیسین بوُیوُک قصاب بوُچاقی ایلۀ پلیسین گوُزلری اوُنوندۀ قارنین سوُکوُب اوُلدوُردو ؤ پلیس دۀ داریوُش دان حمایۀ ائدیب ، اوُنو قاچیرتدی!
چوخ تأسوف لراوُلسون کی همان چوُخ حادیثۀ لی گوُنلرۀ عاید بیرچوُخ أل یازمالاریمین آرادان گئتمۀ سی نئدنیله اوُنلارین بعضی اوُنئملی بوُلوملریده ذهنیمدن سیلینیبدیر، آل یازما لاریمین بوُیوک بوُلوموندۀ چوُخ اوُنئملی مطلب لر یازمیشدیم ، اوُجوملۀ دن : (میللی حاکیمییتین صداقت لی فدائی لریندن اولان) و داواملی اوُلاراق توده پارتیاسینین آنتی پیشۀ وری حئرکت لرینۀ قارشی دوُروب، سندلی اتهام لار ووروُب و هئچ زامان توده ایله باریشمییان ، یوُلداش عبدالله تارمحمدی ؤهابئلۀ دوُنیا گوُرموش نئچۀ خاریجی دیل بیلن ، درین معلوماتلی ؤ پیشۀ وری ایلۀ بیرلیکدۀ ایللر بوُیو ریضاخان زیندانیندا حبس اوُلموش ، قوجامان آغ ساققل یوُلداش یدالله ایبرهیمینین اوُیودلری، دئدیکلری ؤ اوُنون حکمتلی ، دئییرلی سوُزلرین اوُنودماق اوُلماز . اوُنون 50 ایل بوُندان قاباقکی تاپشیریقلاری ؤ حکیمانۀ سوُزلرین من هئلۀ دۀ اوُنوُدمامیشام .
یوُلداش یدالله دئییردی :
((اوُغلوم حاق سوُزوُ قوُرخمادان دئۀ ، بوگون اثر ائیلۀ مۀ سۀ ، آنجاق یعقین بیل کی صاباح اثر ائدۀ جئک ))
(( آزادلیقی آلماق اوُچوُن ، هئچ زامان یادلارا ؤ یا بیگانۀ دوُولت لرۀ گوُونمۀ ، یادلار بیگانۀ لر ایلک باشدا ؤهمیشۀ اوُز منفعت لرین دوُشوُنرلر))
((یوُلداش پیشۀ وری کیمی آذربایجان وُورغوُنو اوُلان رهبر هئلۀ بوُ تئزلیکدۀ تاپیلماز ، گئرئک نئسل دئیشیلسین تئزۀ نئسل یارانسین )) ؤ سایرۀ …
ُمیدی ایلۀ سیزۀ تقدیم ائدیرۀ . آذرخش
pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab