اؤنجه نیهیلیزم[1] سؤزجوگونون قورولوشونا باخالیم. بو سؤزجوک لاتینجهده اولان نیهیل[2] کؤکوندن اولاراق؛ یوخلوق، هئچ و پوچ، سونسوز و سونوجسوزلوق آنلامین داشیییر. نیهیل سؤزونه «ایزم» آرتیریلاندا، اؤزل بیر فلسفی مفکوره و مکتب آنلامی تاپیر، ائله بیر مفکوره کی تئوریزه اولوب و بیر ادبی، فلسفی، سیاسی و توپلومسال(اجتماعی) مکتب کیمی تانینیر. تئوریسسنلری و اونون آردیندان گئدن انسانلار وار و او مفکورهنی داشییان چوخ بیر ادبی، فلسفی، سیاسی و توپلومسال چئشیدلی(مختلف) یازیلار؛ رمان، مقاله، تاریخی و توپلومسال کتابلار و س. نیهیلسمده باشقا مفکوره و مکتبلر کیمی تاریخ اوزرینده انسانی توپلوملاردا اوز وئرن حادثه لردن و بو حادثه لرله ایکی باشلی ایلگیده(ارتباط) اولان دوشونجه لردن یارانمیشدیر. انسانلارین دوشونجه لری، تاریخی حادثهلر و اولایلارلا ایکی باشلی بیر ایلگیده دیرلر. عین-ی زماندا کی دوشونجه لر تاریخی حادثه لره زمین حاضرلیر، همن حادثه لر یئنی دوشونجه لرین یارانماسینا سبب اولور، بس تاریخی حادثهلرله دوشونجه لرین ایکی طرفلی بیر ایلگیسی وار و همن قانون نیهیلیزمیده هر بیر انسانی دوشونجه کیمی ایچه ریر(شامل اولور).ایندی باخالیم کی نیهیلیزم بیر دوشونجه اولاراق هانسی تاریخی حادثهلر و دوشونجه لرین اثرینده یاراندی؟ و اؤز نوبه سینده هانسی حادثهلر و دوشونجهلرین یارانماسینا سبب اولدو؟ عمومیتله نیهیلیزم باره سینده یازانلار، آوروپانین اؤزل بیر تاریخی بؤلومونده باش وئرن فلاکتلرین بو دوشونجه نین یارانماغینا سبب اولدوغون وورغولاییرلار آما بیر سورغو(سؤال) بو باخیشی تنقیده چَکه بیلر و او سورغو بو کی مگر او تاریخی بؤلومدن اؤنجه آوروپا یوخسا دونیانین باشقا بؤلگه لرینده بئله بیر فلاکتلر اوز وئرمه میشدیر؟ البته کی اوز وئرمیشدیر. بس ندن او دؤنملر و بؤلگه لرده نیهیلیزم دئیه بیر دوشونجه یارانمامیشدیر؟ بو آرادا اؤزل بیر فَرقه دقت ائتمه میز گرکلیدیر و اودا؛ ایمان مسئله سیدیر. بیلدیگیمیز قدر نیهیلیزمین اساس کؤکلری روسیه نین تزاریسم دیکتاتورلوغو و اونون کؤلگه سینده اورتایا چیخان عمومی بیر اومیدسیزلیک و موتسوزلوغا توتساق اولدوغو زمانلاردا یارانمیشدیر. «میخاییل باکونین» 1860لاردا «نیهیلیست» آدلی بیر فرقه قوروب، ایوان تورگینیئوده «آتالار و اوغوللار»(1862) آدلی رومانیندا «نیهیلیزم» سؤزجوگونو اؤزل بیر مفکوره بیچیمینده اورتایا چیخاردی و روسیه ده نیهیلیزمه اوغراشان ایمانسیز ضیالیلارین سایی گئت گئده آرتیب، روسیه توپلوموندا رسمی صورتده اونلاری نیهیلیست آدلاندیردیلار (البته بو روسیه نیهیلیستلری آوروپا نیهیلیستلریندن فرقلیایدیلر و بو فرقین اساسی آوروپا نیهیلیزمینین داها فلسفی و روسیه نیهیلیزمنین سیاسی اساسلاری اولدوغوندایدی). بو روسیه نیهیلیستلری عمومیتله ورشکست اولموش طبقهلره باغلی اولان ضیالیلارایدیلار کی اسکی قورولوشو پوزوب یئنی بیر قورولوش قورماقدان عاجز قالاراق نیهیلیستی دوشونجه لره دالمیشدیلار و آنتووان چئخوو «گیله نار باغی» آدلی اثرینده بو نیهیلیست طبقه نی تمثیل ائدیر و ایوان تورگینیئوده «آجار توپراق» آدلی اثرینده بو نیهیلیستلردن کاراکتئر یارادیر. آما نیهیلیزم، چرچیوه لی بیر فلسفی مکتب و تئوریزه اولموش مفکوره عنوانیندا 1- اینجی دونیا ساواشیندان سونرا آوروپادا منیمسه نیلیب و تئوریزه اولدو و اساس ندنی(دلیل) آوروپانی بورویَن ساواش و بو ساواشین اثرینده باش قالدیران یوخلوق، آجلیق، فلاکت و اؤزللیکله انسان جانی اوجوز و دَیَرسیز اولماغیایدی آما دئدیگیمیز کیمی بئله بیر فلاکتلر بو دؤنمدن اؤنجه هم آوروپا و هم دونیانین باشقا بؤلگه لرینده اوز وئرمیشدیر آما بئله بیر مفکوره(نیهیلیزم) اورتایا چیخمامیشدیر و ائلهجهده بونا گؤره دئییرم کی بیرده یئنیدن باخمالیییق بو مسئله و اونون نهدنلرینه. دئدیگیم کیمی آوروپانین نیهیلیزمه باعث اولان بو فلاکتلی دورونون همن بؤلگه نین و یا باشقا بؤلگه لرین تاریخیندا اوز وئرن فلاکتلرله اؤزل فرقی وار و همن فرقدیر نیهیلیزمه باعث اولان اساس دوشونجه و اودا «ایمان و اومیدین یوخلوغودور». دقت ائده لیم کی بورادا ایمان یالنیز دین و مذهب آدلانان ایماندئییل بلکی منظور هر تور(جور) اولکوسَل(آرمانی) اینامدیر. ائله بیر اینام کی انسانی یاشاماغا آلقیشلایاراق اونا قلبی گوج وئره مصیبتلر و فلاکتلره قاتلاشماغا. بس بو ایمانسیزلیق هاردان باش قالدیردی و سونوندا بؤیوک بیر اومیدسیزلیگه ائرهدی(منجر اولدو)؟ نه یه باش قالدیردی؟ و منجه هر زمان، هر یئرده بئله بیر ایمانسیزلیق یاییلیب و آردیندان ائله بیر فلاکتلر اوز وئرسه سونو همن اومیدسیزلیک و نیهیلیزم اولاجاق باشقا بیر بیچیمده. اجازه وئرین بو ایکی سورغویا جواب آختاراق بلکی نیهیلیزمین باش قالدیرما قانونون کشف ائدیب، آوروپادا باش قالدیران نیهیلیزمی مقایسه اولاراق باشقا اؤلکه لرده ده بیر آراشدیراق. دئدیگیم کیمی نیهیلیزمه باعث اولان ایمانسیزلیغین اساس کؤکلرین آوروپانین 16- اینجی عصردن بری یارانان رنسانس آدلی یئنی دؤنمینده آختارمالیییق. بیلدیگیمیز کیمی 16- اینجی عصردن بری آوروپا بوتون اورتا عصردن(قرون وسطی) قالان مذهبی اوسطوره لر و تابولاری سیندیرماغا باشلادی و دونیانی عقلایله دوشونمَگه ایاق قویدو. کلیسا و مذهب آدینا نه وارسا سیلیب سوپورمَگه باشلادی. عیسی نین وجودونا شوبهه ائتدی و پوزیتیو[3] علملره سیغیناراق، مادی دونیادان ائشیگه هر تور اولکو(آرمان) و ایمانی لاغا قویوب، خرافات دئیه آدلاندیردی و سونوندا آتهایسمه[4](الله سیزلیق) ایاق قویدو بلکی انسانی بنده چَکَن مین ایللیک کلیسا پانته ایسمیندن[5] (بوتون وجودو تانریدا محو بیلمک) انتقام آلسین. بئله بیر حالین سونوجوندا، یاشادیغیمیز ماده عالمیندن ائشیگه، ایمان دئیه بیر سیغیناق قالمادی و اؤزونه گووهنن چوخ مغرور و اومیدلی یئنی انسان یالنیز و یالنیز اؤز گوجونه سیغینابیلهجَگینی دوشوندو و اینانیلماز بیر چالیشما باشلادی گوجلَنمک اوزره و گوجلنمک یاریشیایله برابر اورتا عصرین دونیا داغیلماغا باشلاییب، ناسیونالیسم[6] اساسیندا یئنی پارچالارا بؤلونهرک آوروپالی انسان ایکی یؤنلو بیر قارما- قاریشیقلیق الده ائتدی: 1- ایمانسیز و آماجسیزجاسینا گوجلنمک و یئنه گوجلنمک چون کی ذاتاً گوجلنمک اؤزو اساس ایمان و آماجا دؤنموشدور. 2- ملت دئیه توپلوملارین بو گوجلنمک یاریشی و دونیا خریطه سینده آرتیق پای قازانماق آماجی. بللیایدی بو ایکی یؤنلو قارما- قاریشیقلیغین سونو نه اولاجاق؛ ییغیشان گوجلر و نفرتلرین چاتیشماسی و ساواش! آما بو ساواشین اؤنجه کی اوز وئرن ساواشلارلا چوخلو فرقلری واریدی و بو اؤنملی فرقلرین بیری؛ آوروپانین باشاباشیندا اینانیلماز گوج ذخیرهسی و بیریده گوج و گوجلنمکدن باشقا هئچ بیر ایمان و اولکونون اولماماغی. چاتیشمالار و ساواشلارین اثرینده بوتون گوجلر دارما- داغین اولدولار. گوجلنمک اولکوسو یاغی- پیلتهسی قورتارمیش بیر چیراق کیمی سؤندو، بوتون اومیدلر قیریلدی، یوخلوق، آجلیق و فلاکت بیر مملکت دئییل دونیانین اوچده ایکیسین بورودو، انسانین جانی و حیاتی اینانیلماز قدر دَیَرسیز و انسان اؤلومو بیر بؤجوک(حشره) اؤلومو قدر آسان و آجیماسیز اولدو و بو آرادا کئچمیش عصرلرده فلاکته توتساقلیقلاردا، انسانلارا سیغیناق اولان ایماندا بئله قالمامیشدیر. بس هانسی تسلی قالابیلردی یوخلوقلار و فلاکتلر ایچینده بو آجی و یالین ایمانسیزلیقدا؟ هئچ بیر تسلی! و بو تسلی سیزلیک و سیغیناقسیزلیقدا چوخ آجی و انسانی اؤلومه و اؤزونو بو قاتلاشیلماز حیاتدان خلاص ائتمهیه آلقیشلایان بیر دوشونجه باش قالدیردی؛ نیهیلیزم. ساموئل بئکئت «قودونو بَکلَر کن» آدلی پیئسینده(نمایشنامه) حیاتی بوش و فایداسیز بیر بَکلَنتی(انتظار) دوشوندو. یاشادیقجا آجی، اضطراب آرتریجی و یئزیکدیریجی بیر بکلنتینی یاشاماق و یالنیز بیر قورتولوش یولو وار و اودا اؤلومدور. فرانتس کافکا «مسخ» آدلی رومانیندا انسانین دَیَرسیز بیر موجودا دؤنمَگینی دوشوندورهرک بوتون اثرلرینده حیاتین پوچ، فایداسیز و سونوجسوز اولدغونو وورغولادی. اشپنگلر «باتینین انحطاطی» آدلی تاریخ فلسفه سینه حصر اولونموش اثرینده، آوروپا و آمریکانین سقوط و یوخ اولماغا دوغرو یورومَگین آنلاداراق بو سقوطو اونلارین قاچیلماز آلین یازیسی دوشوندو. آلبر کامو «یابانجی» آدلی رومانیندا انسانین بوتون یاشاماق و اورک باغلایاجاق هر بیر شئیدن یابانجیلاشیب، بیلینمز- دوشونولمز بیر قدره دوغرو یورومَگین آنلاتدی و «طاعون» آدلی رومانیندا دونیا و انسانلاری طاعون توتموش و اؤلومه محکوم بیر مریض دئیه دوشوندو.
سانکی نیهیلیزم گئنل صورتده آوروپادان سایر اؤلکهلره یاییلمادی آما ایران کیمی اؤلکلهلردهده چوخلو اورتا عصرین خرافاتلا دولو مفکوره سیندن آیریلیب، دینسیز و ایمانسیز یاشایان انسانلار اولدولار کی مملکتلرینین اصلاح اولماغیندان اومید کسهرک حیاتی هئچ و پوچ بیر سورَج بیله رک نیهیلیست اولدولار. اؤزللیکله بئله اؤلکه لرده حاکم اولان یوخسوللوق، خرافات، جهالت و استبداد بیر سیرا یورغون و اومیدسیز و ایمانسیز ضیالیلاری بو دوشونجه یه یوروتدو.
ایراندادا بئله بیر استبداد و جهالت و فلاکت آلتیندا یاشایان توپلومسال دورومدا نیهیلیست ضیالیلار اولدولار آما ایران نیهیلستلری بو مفکوره نین یالنیز ادبی و دویغوسال سویه سینده قالیب هئچ زمان اونون فلسفی درینلیگینه دالابیلمه دیلر. اونلارین ان تانینمیشی صادق هدایتدیر. او اثرلرینین چوخوندا چوخ آجی و جان سارسیدیجی بیر نیهیلیزمی آنلادیر. اؤرنکایچین «زنده به گور» و «تاریکخانه» آدلی اثرلرینده ایمانسیز، اومیدسیز و فایداسیز حیاتدان یورولموش، اؤز جهالته دالمیش توپلوموندان قوولموش و ایمان و اومید دئیه هئچ بیر سیغیناغی اولمایان بیر انسانی گؤروروک. بو بوتون حیاتدان اومید کسمیش کیشینین یالنیز بیر قورتولوش یولو وار؛ اؤلوم. نیهیلیستلرین چوخو اوخوجولارینا دشوندوردوکلری کیمی اؤزلرینینده تکجه قورتولوش یولونو اؤلوم گؤره رک اؤزلرین اؤلدوردولر و «انتحار» تانینمیش بیر مئتودا چئوریلدی مصیبتلر ایچینده آنلامسیز یاشاماقدان قورتولماغا و انتحار قونولو چوخلو اثرلرده یاراندی. دوشونه لیم کی نیهیلیزم ائورنسل(جهانی) ایدئولوژیلر کیمی گئنیش صورتده یاییلیب انسانلار اونو منیمسه سه لر نه لر اولار؟ بورادا وولترین سؤزونون درینلیگین دوشونوروک. او دئمیشدی ایمان آدلانان اینام تام یالاندیر آما «مقدس بیر یالان» و بونو یالنیز بئله دوشونه بیلیریک؛ ایمان دوز یوخسا یالان اولدوغوندان یانا، بیر سؤیکه نه جک و سیغیناقدیر انسانا و اونسوز یاشاماق چوخ چتین اولاراق هر انسانین ایشی دئییل و بو همن دئمکدیر: «اللهسیزلیق ان اییی مذهبدیر آما آرادا بیر شرط: بوتون انسانلار فیلسوف اولسالار». منجه انسانی یاشادان ایمان یالنیز دین و مذهب دئییل. اولابیلر توپلومسال و انسانی اولکولر دین و مذهب ایمانینین یئرین دولدوراراق، انسانی یاشادالار آما بئله بیر اینام اولورسادا یئنه الله سیز و دین و مذهبه ایمانسیز اولکوچونون ایچینده نیهیلیزم بیر وسوسه اولاراق گاهدان باش قالدیریب اولکوسونه شوبهه لندیره جک. دئمک یالنیز الله و اونا اولان ایمانا گوجو چاتابیلمیر نیهیلیزمین.
azb_Arab azb_Arab azb_Arab