سوی قیریم – ژئنوسید – بین الخالق جنایت نوع لریندن دیر بورا دا آ یری – آیری فیزیکی شخص لرین دئییل ، ایرقی ، میللی ، ائتنیک و یا خود دینی علامتلره گوره اهالینین معین ، یاخود بوتوو بیر قوروپونون محو ائدیلمه سی نظرده توتولور . بیرلشمیش میللت لر تشکیلاتینین ( ب م ت ) باش مجلیسی نین 1946 –جی ایل 11 اکتیابر تاریخلی قطعنامه سینده اعتراف ائدیلدیی کیمی ، سوی قیریم بین الخالق حقوق نقطه نظریندن بوتون مدنی عالمین محاکمه ائتدیی جنایت حساب اولونور . بو قطعنامه ده سوی قیریما قارشی مبارزه اوزره خصوصی بین الخالق سازیش ترتیب ائدیلمه سی حاققیندا دا قرار چیخاریلمیش دیر .
1948 – جی ایل دکابرین 9 – دا ب م ت باش مجلیسینده سوی قیریم جنایتینین قارشیسینی آلماق و بئله جنایتلر اوستونده جزا حاققیندا سازیش قبول ائدیلمیشدیر . بو سازیشین 11 –جی مادده سینده سوی قیریم ایرقچیلیین ان ایره نج و دهشتلی فورماسی اولماقلا ، اینسانلیغا قارشی ان آغیر جنایتلردن بیریدیر . سازیشه اساساً بو ویا دیگر میللی ، ائتنیک ، ایرقی و دینی قوروپو تمامیله و یا قیسماٌ محو ائتمک مقصدی ایله ائدیلن آشاغیداکی حرکتلر سوی قیریم حساب ائدیلیر:
الف ) بئله قوروپون عضولرینین اولدورولمه سی ؛
ب ) بئله قوروپون عضولرینه جیددی بدن خسارتی و یا ذهنی پوزغونلوق یئتریلمه سی ؛
پ) بئله بیرقوروپ اوچون قصداً اونون تمامیله و یا قیسماً فیزیکی محو ائدیلمه سینی نظرده توتان شرایطین یارادیلماسی ؛
ت) بئله بیر قوروپ آراسیندا اوشاق دوغومونون قارشیسی نین آلینماسیندا نظرده توتولان تدبیرلر ؛
ث) اوشاقلارین زورلا بیر اینسان قوروپوندان باشقاسینا وئریلمه سی .
سازیشه گوره سوی قیریم ، سوی قیریما حاضیرلیق ، تحریک ، قصد ، جنایتی توره تمک و بو ایشده اشتیراکجیلیق جزالاندیریلمالی عمللر حساب اولونور .
میللی- مدنی سوی قیریم
میللی ، ایرقی ، یا خود دینی قوروپون دیلینی ، دینی نی قاداغان ائتمه ، یاخود مدنییتینی محو ائتمه ، او جمله ده ن میللی ، ایرقی ، دینی قوروپا گونده لیک حیاتدا ، مکتب لرده میللی دیلده ن استفاده نی قاداغان ائتمه ، بو قوروپون دیلینده نشرلرین چاپ ائدیلمه سینی و یایلماسینی قاداغان ائتمه ، کتابخانالاری ، موزئیلری ، مکتب لری ، تاریخی آبیده لری ، دینی عبادت یئرلرینی قاداغان ائتمه و … میللی- مدنی ساحه ده سوی قیریم سایئلیر . پهلوی لر حاکمییتی دورونده گونئی آذربایجان تورکلرینین میللی- مدنی و فیزیکی سوی قیریما معروض قالماسی:
الف) گونئی آذربایجان تورکلرینین میللی- مدنی سوی قیریمی ؛
قید ائتدییمیز کیمی ، میللی ، ایرقی ، یا خود دینی قوروپون دیلینی ، دینی نی قاداغان ائتمه ، یاخود مدنییتینی محو ائتمه ، او جمله ده ن میللی ، ایرقی ، دینی قوروپا گونده لیک حیاتدا ، مکتب لرده میللی دیلده ن استفاده نی قاداغان ائتمه ، بو قوروپون دیلینده نشرلرین چاپ ائدیلمه سینی و یایلماسینی قاداغان ائتمه ، کتابخانالاری ، موزئیلری ، مکتب لری ، تاریخی آبیده لری ، دینی عبادت یئرلرینی قاداغان ائتمه و … بین الخالق حقوق دا میللی-مدنی ساحه ده سوی قیریم آدلاندیریلیر . بو گون هر بیر گونئی آذربایجان تورکونه آیدین بیر مسئله دیر کی ، اجنبی لرین بیر باشا یاردیمی ایله تهراندا سلطنت تاختینا اوتوران رضا خانین حاکمییتی دورونده فارس اولمایان میللت لر شددتلی اولاراق آیری سئچکیلیک له اوزله شدیلر . آیری سئچکیلیک له اوزله شن میللت لرین اون سیراسیندا ایسه گونئی آذربایجان تورک لری دوروردو . بو دوورده آذربایجان تورکلرینین تاریخی تحریف اولونوب ، دیللری ایسه مغوللارین دیلی آدلاندیریلیب ، تورک دیلی نین یازیلیب- اوخونماسی و بو دیلده کتابلارین ، غزئتلرین نشری قاداغان اولونوب . گونئی آذربایجانین تاریخی آبیده لری شئونیست حاکمییتین اعتیناسیزلیغی اوجباتیندان داغیدیلیب . حاکمییتین آذربایجانا گوندردیی مستوفی کیمی ایرقچی مامورلار آذربایجان تورک لرینه اهانت ائده رک تبریزین سر شماریسی نی ، خر شماری آدلاندیریبلار . بئله مامورلارین آذربایجان اراضی سینده توره تدیک لری فسادلارین اوجباتیندان آذربایجان خالقی استیثمار اولونوب ، ژاندارمالارین ظولمو ، امک قانونلاری نین اولماماسی زاوودلاری و فابریکالاری ایفلاسا اوغرادیب ، تجارتین سوییه سی یئنیب و اینفیلاسیا گونو- گونده ن آرتماغا باشلاییب . نهایت بو میللی- مدنی سوی قیریم گونئی آذربایجاندا کوتله وی اعتراضلارا شراییط یاراداراق میللی آزادلیق حرکاتینین یارانماسینا گتیریب چیخارتدی . بونونلا دا میر جعفر پیشه وری باشدا اولماقلا ، پئشه کار تجربه لی کادرلارین واسیطه سی ایله آذربایجان دموکراتیک فرقه سی نین اونده رلری ، گونئی آذربایجان خالقی نین دموکراتیک طلب لرینی دویدوقدان سونرا ، اجتمایی ، سیاسی و اقتصادی وضعییتی آراشدیراراق دموکراتیک شعارلارلا او جمله ده ن : وجدان و عقیده آزادلیغی ، سوز و مطبوعات آزادلیغی ، اکینچی لر اوچون تورپاقلارین بولوشدورولمه سی ، فهله لر اوچون امک قانونلارینین و سیغورتانین یارادیلماسی ، ایشچی لرین رفاهینین تامین اولونماسی ، میللی صنایع ده ن حیمایه ، آنایاسا چرچیوه سینده میللی حقوقلارین اجراسی اوچون ایالتی و ولایتی جمعییت لرین سئچیلمه سی ، تورک دیلی نین گونئی اذربایجاندا رسمی لشدیریلمه سی ، کتاب و غزئتلرین بو دیلده نشری و … گوره آذربایجان میللی دموکرات فرقه سینین بینووره سی قویولدو .
1324 –جو ایل آذر آی نین 21 – ده ن 1325 – جی ایل آذر آی نین 22 – ده ک گونئی آذربایجاندا حاکمییت ده اولان آذربایجان دموکرات فرقه سی ، ایران و گونئی آذربایجانین چاغداش تاریخی نین ان اونملی حادثه لرینده ن دیر. بو حادثه لر ایرقچی پهلوی رژیمی نین شئونیست سیاست لرینه قارشی اولدوغو اوچون بو گونه ده ک تانینمامیش قالیب. بو گون ایسه آذربایجانین گنج دموکراتلاری نین دوزگون استیقامت ده یونه لدیلمه سی اوچون آذربایجان دموکرات فرقه سی نین حقیقت لرینی پرده آرخاسیندان آیدینلیغا چیخاردیلماسی نین زامانی آرتیق گلیب چاتیب.
بین الخالق حقوقون نقطه یی نظرینده ن آذربایجان دموکرات فرقه سی نین گونئی آذربایجاندا قوردوغو حاکمییته “خالقلارین اوز مقدراتینی تعیین ائتمه” پیرینسیپی حاق قازاندیریر. خالقلارین اوز مقدراتینی تعیین ائتمه حقوقونا دونیادا ائله بیر دره جه ده اعتیبار وئریلیب کی ،بو حاق دونیا اجتماعییتینده ان اونملی حقوقی اولچو استاندارتلارینداندیر. خالقلارین اوز مقددراتینی تایین ائتمه حقوقو، آشاغیداکی میللت لرین مباریزه سینه شامیل ائدیلیر:
– مستمله که چیلیک سیاست لره قارشی مباریزه آپاران میللت لر؛
– اجنبی اشغالچیلارا قارشی مباریزه آپاران میللت لر؛
– ایرقچی رژیملره قارشی مباریزه آپاران میللت لر.
آذربایجاندا میللی دموکراتیک حرکاتین یارانماسی نین سبب لری و بو حرکاتین گئنیشلنمه سی ایله یاناشی آددیم-آددیم سرعتله گلیشمه سی، میللی حکومتین یارانماسی و نهایت دینج یوللارلا گئریه اوتورماسی گئنیش بیر آراشدیرما طلب ائدیر.
آنجاق آذربایجان میللی حکومتی نین بیر ایل مدتینده آذربایجان خالقینا ائتدیی خدمت لره اوتری بیر نظر سالماقلا، بو حکومتین بین الخالق حقوقون رهبر توتدوغو دموکراسیایا، انسان حاقلارینا نه قده ر اویغون اولماسینی اثباتلانیر:
– گونئی آذربایجان قادینلاری ایلک دفعه اولاراق،23 /3 /1325 سئچکیلرده سس وئرمک و سس قازانماق حقوقونو قازانديلار؛ حالبوکی بو حاق 1340 –جی ایلده شاه رژیمی طرفینده ن ایران قادینلارینا وئریلدی. يعني 15 ايل سونرا شاه رژيمي غرب دولتلرينين تضييقي نتيجسينده اولكه ده جنسي آيري سئچكيليه سون قويدو.
– تورك ديلي نين گونئي آذربايجاندا رسمي دولت ديلي كيمي تانينماسي و درسليك كتابلاري نين بو ديلده نشر ائديلمه سي.
– آذربايجان ميللي اونيورسيته سينين تاسيس ائديلمه سي. قيد ائتمك لازيم دير كي، آذربايجان ميللي اونيورسيته سينين تاسيسي ايله اولكه ده تهران اونيورسيته سينين انحصارينا سون قويدو و انيورسيته لرين باشقا ايالت لرده تاسيس ائديلمه سينه شرايط ياراتدي.
– تورپاقلارين پولسوز اولاراق كندچيلر و اكينچيلر آراسيندا بولوشدورولمه سي و ماليك ايله رعييت آراسيندا اولان بهره مسئله سي نين بير دفعه ليك حل ائديلمه سي. بير حالداكي، شاه رژيمي 1341 –جي ايلده بو ايشه باشلادي.
– امك و فهله سيغورتا قانونونون تصديق له نمه سي و قووه يه مينمه سي .
– شهرلرين خصوصي اولاراق تبريز شهرينين سويونون تامين ائديلمه سي اوچون سو لوله لرينين چكيليشي. بير حالداكي، شاه رژيمي 1326-جي ايلده بو اورقاني ياراتدي و بير نئچه ايلده ن سونرا تهران سويو لوله لرين واسيطه سي ايله اهاليه چاتديريلدي.
– آذربايجان ميللي اوركستراسي نين ياراديلماسي.
– شهرلرده خيابانلارين، ميدانلارين و پارك لارين اوزه رينده آذربايجان ميللي قهرمانلاري نين آدي نين قويولماسي و شهرلرين و پارك لارين ميللي قهرمانلارين هيكل لري ايله بزه ديلمه سي.
– گونئي آذربايجاندا تهلوكه سيزليين تامين ائديلمه سي، اقتصادي و مالي اصلاحاتلارين آپاريلماسي، اجتيمائي و اخلاقي فسادلارلا مباريزه، ايشسيزليين آرادان قالديريلماسي، كند تصررفاتينين آرتماسي، آبادليق ايشلري نين آپاريلماسي، اينجه صنعت له باغلي فعالييت لر او جمله ده ن ميللي تئاترين برپاسي، تبريز راديو استانسياسي نين آچيليشي، مدني و مطبو خدمتلر، سهييه، خيريه مسئله لري و …
آذربايجان ميللي حكومتي نين ائتي خدمت لر و آپارديغي اصلاحات لار نتيجه سينده حتي مخاليف لر چاره سيز قالاراق اعتراف ائتديلر كي، گونئي آذربايجاندا آذربايجان دموكرات فرقه سي نين ائتديي خدمت لر رضا خانين 20 ايل مدتينده گورديي ايشلرينده ن چوخ اولوب.
آذربايجان ميللي حكومتي الده ائتديي نائلييت لريني قورويوب ساخلتماق اوچون حتي تهرانين ارتجائي رژيمي ايله ده دانيشيقلارا گئتدي. بئله ليك له 8/2/1325 –جي ايلده آذربايجان ميللي حكومتي نين نماينده هئيتي پيشه وري نين باشچيليغي ايله تهرانا گئتدي. تهران گوروشونون مذاكره لرينين داوامي ايسه 21/3/1325 –جي ايل تهران رژيمي نين حربي-سياسي نماينده سي مظفر فيروزون باشچيليغي ايله تبريزده كئچريلدي و 7 مادده ده ن عبارت هر ايكي طرف آراسيندا راضيليق امضالاندي. بونونلادا آذربايجان ميللي حكومتي تهران رژيمينه و اونو دستكله يه ن غرب دولتلرينه ثبوت ائتدي كي، آذربايجان ميللي حكومتي سئپاراتچي (تجزيه طلب) بير حكومت دئييل، او، تهرانلا تبريز آراسيندا يارانميش مناقشه نين دينج يوللارلا حلل ائديلمه سينين طرفداري دير. و دموكراتيك پرينسيپلرله آذربايجانين و ايرانين آزادليغي اوچون چاليشير . لاكين تاريخ ثبوت ائتدي كي، ارتجائي رژيم لره هئچ بير زامان بئل باغلاماق اولماز.
ب ) تهرانين اريتيجائي رژيمي نين آذربايجان ميللي حكومتينه 16/9/1325-جي ايلده اعلان اولونماميش محاريبه سي و گونئي آذربايجان خالقي نين سوي قيريما معروض قالماسي؛
نهايت هميشه اولدوغو كيمي، تهران رژيمي وئرديي وعدلره، قول چكديي مقاويله لره و سازيش لره صاديق قالمادي. مرتجع رژيم قارشيدان گلن 15-جي مجليس سئچكيلرینه نظارتي بهانه ائدره ك آذربايجان خالقينا و سئچديي ميللي حكومتينه قارشي اعلان اولونماميش محاريبه باشلادي. باخماياراق كي، ميللي حكومتين اوردوسو زنجان شهرينده تبريزده ن گلن تاپشيريقلارا اساساً سيلاحلاريني يئره قويوب تسليم اولموشدملار، لاكين يئني سلاحلارلا ساريلميش فاشيست له شن تهران اوردوسو زنجان شهريني غارت ائديب، اودا چكديلر و بير چوخ مدافعه سيزگناهسيز اهاليني ياشيندان آسيلي اولماياراق وحشيجه سينه قتله يئتيرديلر. زنجاندا توره تديكلري جنايت لرده ن قودورموش تهران اوردوسو آذربايجان ميللي حكومتي نين زنجاندا توره ديلميش جنايتلرده سوسدوغونو گوره ره ك(قيد ائتمك لازيم دير كي، آذربايجان ميللي حكومتي نين مركزي كوميته سي زنجان حاديثه لريند ه ن سونرا سون وضيعت له باغلي يئني قرار چيخارماق اوچون توپلانتي قوردولار. بو توپلانتيدا پيشه وري و بير نئچه كوميته عضولري تهران اوردوسو ايله دويوشمه يين طرفداري اولدولار لاكين اكثرييت قان توكولمه سين دئيه تسليم اولماغين طرفداري چيخديلار.) 1325 آذر آي نين 19-داسلطنت اوردوسو ميانايا دوغرو ايره ليله دي. آدديم قويدوغو يئرلري يانديريب، قارشيلاشديغي اهالي ني قتله يئتيرديلر. بئله ليك له وئريلن سياحيه گوره 2500 نفر صحرايي محكمه لرده اعداما محكوم اولدولار، 8000 د ه ك اوزون مددتلي حبس لره معروض قالديلار(او جمله ده ن آذربايجانين مقاويمت سيمگه سي سايلان صفرخان قهرمانيان 30 ايلده ن آرتيق آپارتايد رژيمين زندانيندا قالدي)، 20000 ده ن آرتيق دينج اهالي محكمه سيز شهيد ائديلدي و 70000-ده ن آرتيق شورويه اوز توتدو( وبالي 19/9/1325-ده آذربايجان ميللي حكومتي نين مركزي كوميته سينده قارداش قاني آخيديلماسين دئيه دويوشه قارشي چيخان كوميته عضولري نين بوينونا).
روزولت ين ياخينلاريندان بيريسي هانري دالاس مرتجع شاه رژيمي نين آذربايجاندا توره ديي جنايت لري حاقدا دئيير:
“من اوتانج حيسسي كئچيريره م دئيه م كي، ايران اوردوسو آمريكالي سرتيپ شوراتسكوپوفون رهبرليي ايله ايران اهالي سينه [گونئي آذربايجان]قارشي بئله بير هجوما باشلاديلار. شوراتسكوپوفون رهبرليي و آمريكانين ايرانداكي سفيري آلن نين امري ايله اولكه ده ان بويوك اوپوزيسيون پارتي غيري-قانوني اعلان ائديله ره ك، اونون ليدرلري حبسه آلينيب، چوخلو اينسانلار اعدام ائديلدي و مين لرله آيله زوراكيليقلا حبس لره گونده ريلدي.”
آمريكالي قاضي ويليام داگلاس وورغولايير:
“ايران اوردوسو آذربايجانا داخيل اولان دا وحشت ياراتدي. اوردو قتيللره و غارته باشلادي، اونلار نه ايسته ديك لريني الده ائديرديلر. روس اوردوسونون داورانيشلاري وحشي شاه اوردوسونون داورانيشلاريندان داها چوخ آبرلي ايدي. تهران اوردوسو اوزلرينده ن آذربايجاندا ان ايرنج خاطره يادداشت لاردا قويدولار.1946-جي دكابر آيندا آمريكانين راضيليغي و قوام السلطنه نين تاپشيريغي ايله ايران اوردوسو آذربايجان دموكراتيك حركاتيندا ايشتيراك ائده نلره وحشيجه سينه هجوم ائده ره ك، اونلاري قوروپ-قوروپ ياخالاديقدان سونرا گولله له يب ياخود ميدانلاردا دارا چكديلر.”
ايران اسلام جمهورييتي نين كيهان غزئتي 20/6/1379-دا يازير:
“پيشه وري نين مهاجره تينده ن كي، محمد ديهم اوندان قانسيز بير دئوريم ياد ائدير، 20000 –ده ن آرتيق اينسانين اولومو ايله نتيجه لندي و بو جنايت دموكرات فيرقه سي باشچئلارينين شورويه قاچماسيندان سونرا شاه اوردوسونون واسيطه سي ايله حياتا كئچريلدي.”
بوتون بو جنايت لر يازديقجا بيتمز. بونون اوچون آذربايجان ميللي حركاتينا گره ك ليدير كي، گونئي آذربايجاندا بو موضوع حاققيندا فعالييته باشلايب، فاجعه نين جانلي اشتيراكچيلاريندان رئپورتاژ حاضيرلاسين و سندلر توپلاسين. لاكين بيز بو يازيدا شئوونيست شاه رژيمي نين وحشي اوردوسونون گونئي آذربايجاندا توره تديي سوي قيريمی بين الخالق حقوقون نورمالاري باخيميندان آراشديرمالييق:
1 – قيد ائتدييميز كيمي، سوی قیریم – ژئنوسید – بین الخالق جنایت نوع لریندن دیر بورا دا آ یری – آیری فیزیکی شخص لرین دئییل ، ایرقی ، میللی، ائتنیک و یا خود دینی علامتلره گوره اهالینین معین ، یاخود بوتوو بیر قوروپونون محو ائدیلمه سی نظرده توتولور. بئله بير شرايط ده 1325 –جي ايلده گونئي آذربايجان اهاليسينه قارشي شاه رژيمي نين جنايتلري ميللي زمينده باش وئرمه ميشديرمي؟ بير حالداكي، سلطنت اوردوسونون اشغالچيلاري ، حربي اشغال رژيمينه دايير بين الخالق حقوقون معيين ائتديي قايدالاري تماميله پوزاراق، اشغال ائتديي گونئي آذربايجان اراضي لرينين خالقينا اوجدان توتما قانلي ديوان توتوب، گونئي آذربايجاني بوش خارابازارليقلارا چئويرمه يه جهد ائتديلر. 61 ايل بوندان اونجه بير ميللتين 100000 ده ك ضيالي سيني وحشي اوصوللارلا قتله يئتيريب، اشكنجه لره معروض قويوب، اوزون مدتلي حبسه ساليب و سورگونه گوندرمك سوي قيريم دئيلسه نه دير؟ بير حالداكي، بوبين الخالق حقوق دا سوي قيريم آدلاناراق همده بشرييته و دموكراسيايا قارشي بير جنايت سايلير.
2 – يوخاريدا قيد ائتدييميز كيمي، 19/9/1325 – ده سلطنت اوردوسو 15-جي مجليس سئچكيله رينه نظارتي بهانه ائده رك آذربايجان ميللي حكومتينه و اهالي سينه قارشي اعلان اولونماميش محاريبه باشلادي و ائله بير غيري- انساني عمللره ال اتدي كي، عنعنه وي محاريبه قانونلارينا دا رعايت ائتمه دي. وورغولاماق لازيم دير كي، هله 1899-جو ايلده لاهه صولح كنفراسيندا بئله بير كنوانسيون تصديق لندي كي، محاريبه يه باشلاماق بير اولتيماتوم وئرمك له و ياخود اعلان ائتمك له حياتا كئچريلمه ليدير. 1899-جو ايل كنوانسيوني كي، 1907-جي ايلده يئني ده ن تصديق له نه رك تئزليك له بين الخالق عادت و عنعنه حقوقونا چئوريلدي. بونونلادا هر هانسي بير دولت بو كنوانسيونو رعايت ائتمه ده ن محاريبه يه باشلايارسا، او محاريبه قانونسوز محاريبه لر جركه سينه داخيلدير و قانونسوز محاريبه ني باشلايان طرف بين الخالق بير قايدانين پوزولماسيندا سوروملودور. باخماياراق كي محاريبه نين اعلان ائديلمه سي ده هجوم ائده ن طرفي بين الخالق مسئولييت ده ن آزاد ائتمير. چونكو محاريبه نين اعلان اولونماسي نين اوزو ده معاصير بين الخالق حقوقدا تجاووزكارليق مفهومونا داخيلدير.
3- بين الخالق حقوقون پرينسيبلرينده ن بيري ده مناقشه لرين دينج يوللا حلل ائديلمه سي پرينسيپي دير. ب ام ت نظامنامه سی نین 2-جی مادده سی نین 3-جو بندی هر هانسی بین الخالق مباحثه نین حللی اوچون سیلاحلی قوووه یه مراجعت ائدیلمه سینی قاداغان ائدیر. لاكين شاه رژيمينين 1325-جي ايلده گونئي آذربايجانا هجوموبو پرينسيپينده پوزولماسي ايله نتيجه لندي.
4- شاه رژيمي اشغال ائتديي گونئي آذربايجاندا محاريبه قوربانلارينا و اسيرلره بين الخالق حقوقدا وئريلميش حقوقلاري كوبودجاسينا تاپدالاياراق، بين الخالق حقوقون بو پرينسيپينه ده رعايت ائتمه دي.
شاه رژيمي آذربايجان ميللتي نين نماينده لريني سوي قيريما معروض قويماقلا سوادسيز آتاسي نين ايرقچي ميللي-مدني سوي قيريم سياستي ني سرعتله داوام ائتديرمه يه باشلادي. لاكين بيلميردي كي، دونيا 1945-جي ايلده ن سونرا بير داكترينا ايله قارشيلاشاجاق، اينسان حاقلاري داكتريناسي ايله. سوزو گئده ن داكترينا استبدادي و ايرقچي رژيم لرين جانينا لرزه ساليب وياخود اونلاري چتين شرايط ده قوياراق، حقوقلاري تاپدالانميش ميللت لري ايسه هيجانا گتيردي. حقيقتاً، اينسان حاقلاري داكتريناسي ايكينجي دونيا محاريبه سينده ن سونرا بير سيرا دولت لرين خارجي سياستلري نين آماجي اولاراق، ائتكيلي بير سيلاح كيمي دولت لرين جنايتلريني رسواي ائده ره ك محكوم ائتدي و ياخود بير قطب اولدوزو تك دولت لرين بين الخالق عالمده فعاليت لريني يونلتدي. اينسان حاقلاري نظرييه سي بير سيرا مستبد دولت لرين كابوسونا چئوريله ره ك، اونلارين بين الخالق عالمده داورانيشلاريني بير تره زي كيمي اولچوب، اينتيقادلار ائتدي. بو داكترينانين آماجي عموميتله مستبد رژيملرين كئچميشده كي داورانيشلاري نين اوزه رينده ن اورتويو گوتوره ره ك، اونلاري مجبور ائتدي كي، اوز محكه مه سيستملرينه، حبسخانالارينا و همچنين اوز تبعه لري ايله داورانيشلارينا گوره سوروملو اولسونلار. بو داكترينا دا داخيلي و بين الخالق نظام-اينتيظامي آلت –اوست اولاراق، ميللت لرين اوز مقدراتيني حلل ائتمك پرينسيپي 1966-جي ايلده بيرلشميش ميللت لر تشكيلاتي نين اساسنامه سينده اينسان حاقلاري نين اساسي و بينوره سي اولاراق تعيين ائديلدي.
گونئي اذربايجان خالقينا قارشي ميللي – مدني و فيزيكي سوي قيريمين هله ده بين الخالق اجتيماعييته چاتديريلماماسي نين سبب لري:
الف ) مستبد شاه رژيمي آذربايجان خالقينا توره تديي جنايتي نين اوستونو اورتمك و كوتله وي دوشونجه ني چاشديرماق اوچون ائله بير گئنيش سوييه ده پراپاقاندالار وشايعه لر آپاردي كي، حقيقت لرين اوزه رينه كولگه سالاراق اونو پرده آرخاسيندا قويدو. آپارتايد رژيمي و ساواك 32 ايل مددتينده بو پراپاقاندالارا گئنيش سوييه ده ال اتدي:
1 – شوروي رژيمي نين قيزيل اوردوسو ايرانين شماليني اشغال ائتمك اوچون گونئي آذربايجاندا ميللي حكومتي تثبيت لنديردي.
2 – سويت لر بيرليي (شوروي) شمال نفتيني الده ائتمك اوچون آذربايجان ميللي حكومتيني ياراتدي.
3 – ايران آذربايجانيني ايراندان قوپاريب، سووئتلر آذربايجانينا بيرلشديرمك اوچون گونئي آذربايجانين دموكراتيك حركاتي ني سوئت لر بيرليي پلاني اساسيندا بير سيرا “مهاجيرلر” ياراتدي و بو حركاتين آذربايجان خالقي آراسيندا هئچ بير نفوذو يوخ ايدي.
4 – آذربايجان ميللي حكومتي سئپاراتچي(تجزيه طلب) بير حكومت ايدي.
بو اتهاملارا جاواب اولاراق قيد ائتمك لازيم دير كي، سوئتلر بيرليي نين ايراني بوشالديلماماسي نين سببي بويوك بريتانيايا قارشي بير تضييق ايدي كي، بويوك بريتانيا اشغال ائتديي اراضي لري بوشالتسين. بو حاقدا روسيانين “پراوادا” غزئتي يازير: “…نيا اينگيلتره اوردوسو مصير، لبنان، يونان و… اشغال ائتديي اراضي لري بوشالتمير؟”.
شمال نفتی حاققیندا ایسه آمریکانین ماسکوواداکی دیپلوماتی دئییر:
“سوئتلر بیرلیینین ایرانین شمالینداماراغینی صیرف نفتله باغلاماق دوزگون دئییل. ایرانین شمال نفتی اهمیت لی دیر، لاکین روسیانین طلباتی قده راونملی دئییل.روسیا اوچون تهلوکه لی اولان مسئله ساده جه باشقا دولتلرین بو نفت ده ن بهرلنمه تهلوکه سی دیر”.
آذربایجان میللی حکومتینین مهاجیر لر طرفینده ن یارادیلماسی و حکومتین خالق ایچینده نفوذونون اولماماسی شایعه سینه گلد یک ده ایسه، آذربایجان دموکراتیک فرقه سینین عضولرینین سایی (200000) و وئردیی شهیدلرینین سیاحیسی بو ادعانین بوشلوغونا دلالت ائدیر.
آذربایجان دموکرات فرقه سی نین گونئی آذربایجان خالقی نین ایچینده نفوذونا گلدیکده ایسه آمئریکانین تبریزده کی کنسولو بو حاقدا دئییر :
” بئله بیر حرکاتلار عموم طرفیندن گئنیش سوییه ده حیمایه اولونور بو ایسه مرکزی حاکیمیتدن اعتراضلار، شکایت لر و ناراضیلیق لارلا اوزونو گوستریر کی خالق مرکزی حاکیمیتدن حقیقیقتنده ناراضی دیر “
آمئریکانین ایرانداکی سفیری موری ایسه آمئریکانین خارجی ایشلر ناظرلیینه گوندردییی راپورتوندا قئید ائدیر :
” ایران رسمی لری دئییرلر کی ، آذربایجان دموکرات فرقه سی نین خالق ایچینده دایاغی یوخدور بیزیم و اینگیلتره نین کونوسولو تاکید له وورغولاییرکی آذربایجاندا دموکراتلارا ماراق چوخدور ، خالق تهران حاکیمییتینه دریندن نیفرت ائدیر”.
شاه رژیمی آذربایجان دئموکرات فیرقه سینی تجزیه طلب لیکده اتهاملاماقلا توره تدیی جنایتلره براعت قازاندیرماق ایسته ییب. بیر حالداکی، فرقه نین 1324-جو ایل 12 شهریوربیانیسینده و اوندان سونراکی فاکتلارا اساساً میللی حکومتین لیدرلری دفعه لرله اعلان ائدیب لر کی، بیز ایرانین اراضی توخونولمازلیغی پیرینسیپی چرچیوه سینده آذربایجانین مدنی مختاریتینی طلب ائدیریک. ایرانین مرکزی حکومتی ایله آذربایجان نماینده لری آراسیندا 23/3/1325-ده الده اولونان راضیلیق میللی حکومتین صداقتینه ثبوتدور.
بین الخالق حقوقون نقطه نظرینده ن آذربایجان دئموکرات فرقه سی نین گونئی آذربایجاندا قوردوغو حاکمیته ” خالقلارین اوز مقدراتینی تعیین ائتمه” حقوقو حاق قازاندیریر. بو گون خالقلارین اوز مقدراتینی تعیین ائتمه حقوقونا ائله بیر دره جه ده اعتیبار وئریلیب کی، دونیا اجتیماعییتینده ان اونملی حقوقی اولچو استاندارتلارینداندیر. بو حقوق ایسه آشاغیداکی جمعییتلرین مباریزه سینه شامیل ائدیلیر:
– مستمله که چیلیک سیاستینه قارشی مباریزه آپاران میللتلر؛
– اجنبی اشغالچیلارا قارشی مباریزه آپاران میللتلر؛
-ایرقچی رژیملره قارشی مباریزه آپاران میللتلر.
مستبد رژیملر خالقلارین اوز مقدراتینی تعیین ائتمه مباریزه سینه داخیلی بیرمسئله کیمی باخیرلار و بو مباریزه یه قاتیلانلاری ایسه آنایاسانین جنایتکارلاری آدلاندیریرلار و اونلارلا اوز داخیلی مرتجع قانونلاری چرچیوه سینده داورانیرلار.
ایرقچی شاه رژیمی ده آذربایجان دموکراتیک حرکاتینا اوزونون داخیلی مسئله سی کیمی باخیردی و کئچمیش غیری-اینسانی داورانیشلارینا براعت قازاندیرماغا جهد ائدیردی. لاکین 1974- 1977 ژئنوره کنفرانسلاریندا میللی آزادلیق حرکاتلاری داخیلی مناقشه لرده ن بین الخالق مناقشه لر سوییه سینه قالخدی. 1974-جو کنفرانسین 4-1 مادده سینه اساساً مستمله که چی حاکمییت لره، خاریجی حربی اشغالچیلارا و ایرقچی رژیم لره قارشی میللت لرین میللی آزادلیق مباریزه سی بین الخالق حربی مناقشه لر سیراسیندا گئدیر. بوحاقدا ضیمنی اولاراق عمومی بیر راضیلیق الده اولوندو و بو راضیلیق بیر عادت- عنعنه اصولو اولاراق ب ام ت –ده تصدیقلندی . بو اصلین 4-1 مادده سینه اساساً دولت لر محاربه لرین اداره اولونماسیندا، محاریبه قوربانلاریندان حیمایه ائتمک، دولت لراراسی مناقشه لرده اولدوغو کیمی میللی آزادلیق محاریبه لرینه ده شامیل ائدیلیر.
لاکین شاه رژیمی یئنه ده انسان حاقلارینا حورمت ائتمک ده ن بویون قاچیریر و 1977-جی ایلده بیرلشمیش میللت لر تشکیلاتی نین عالی کامیسارلیغیندا غرب دولت لری طرفینده ن ایره لی سورولن “اینسان حاقلارینا رعایت ائتمه یه نظارت” تکلیفی نین قارشیسینی آلماق اوچون آرژانتین, کوبا، یوگوسلاوی و فیلیپین له بیرلیکده بئله بیر بهانه ایره لی سوردولر کی، اینسان حاقلارینا یاناشمادان اونجه اینکشافدا اولان دولتلرین اجتیمایی و اقتصادی وضعییتی یاخشیلاشدیریلمالیدیر.
ب ) مهاجرتده اولان آذربايجان دموكرات فرقه سينين1962-جي ايلده(1341) سووئت لر بيريليي طرفينده ن لغو ائديلمه سي؛
قيد ائتمك لازيم دير كي، گونئي آذربايجاندا 1325-جي ايل سوي قيريميندان جانلاريني قورتاران دموكرات فرقه سي نين عضولري سووئت لر بيرليينه سيغينديلار. لا كين اورادا ماسكووا رژيمي طرفينده ن ميثلي گورونمه ين تضييق لرله اوزله شديلر. بو تضييق لر حاقدا فرقه عضولرين ده ن اولان ايوب نميني (قايا)-نين يازديغي “مهاجرتده” اثرينين گونئي آذربايجانين گنج ميللتچي لر طرفينده ن اوخونولماسي مصلحت گورونور. نهايت ماسكووا رژيمي 1341(1962)-جي ايلده مهاجرت حياتي سوره ن آذربايجان دموكرات فرقه سينین عضولرينه فرقه نين لغو ائيلمه سي و اونون “حزب توده ايران”تشكيلاتينين تركيب حيصه سينه كئچمه سينه داييربير گوستريش وئردي. بونونلا راضيلاشمايان فرقه عضولری او جمله ده ن پروفسور محمد تقي زهتابي، بي ريا، چشم آذر و… سيبر بوزلوقلارينا سورگونو جانلارينا آلديلار. ماسكووا سياستي ايله راضيلاشان غلام يحيي دانشيان و امير علي لاهرودي كيمي فرقه عضولري نين الي ايله آذربايجان دموكرات فرقه سي لغو ائديليب، تاريخين آرشيوينه قوشولدو. امير علي لاهرودي ايسه دبير دوم حزب توده ايران سوييه سينه يوكسلدي. او زاماندان بري باکیدا آذربايجان دموكرات فرقه سي نين قرارگاهي اوزه رينده يازيليب “ايرانين سياسي مهاجرلر جمعييتي” البتده سون ايكي-اوچ ايل عرضينده امير علي لاهرودي هله دبير دوم حزب توده ايران- دان استعفاء وئرمه ده ن آذربايجان دموكرات فرقه سي نين آديندان دانيشماغا جان آتدي كي، سونرالار آيدين اولدو كي، بو، قونشو دولتين گوستريشي ايله حياتا كئچريليردي. آذربايجان جمهوريتي نين امنيت قووه لري بو حاقدا حتي رامین شهامتی فرد آدلی بير نفري كي، سوزو گئده ن ديرناقاراسي تشكيلاتي يونه لديردي ياخالايب 11 ايل مدتينه حبس وئرديلر. بو آدامين اعتيرافينا گوره، منسوب اولدوغو اولكه نين امنيت قووه لرينده ن گوستريش آلميشدير كي، بو تشكيلاتي “آذربايجان ميللي اويانيش حركاتينا” قارشي آلتئرناتيو اولاراق برپا ائتسین.
بو ايسه1325-جي ايلده گونئي آذربايجان سوي قيريمي نين دونيا اجتماعييتينه چاتديران گونئي آذربايجان خالقي نين نماينده لري نين طالعيدي. ايراندا گونئي آذربايجان خالقي نين سوي قيريمي ايله شاهليق تاختينا ديرماشان محمد رضا گونئي آذربايجان خالقي نين آزادليق هارايني ائله بير شرايط ده بوغدو كي، سلطنت رژيمي دئوريله نه ده ك هر هانسي بير مدني جمعييتين يارانماسي دا بئله مومكون اولمادي و بئله ليك له گونئي آذربايجان سوي قيريمي دونيا اجتماعييتينه چاتديران گونئي آذربايجان خالقي نين نماينده سي يارانمادي.
گونئي آذربايجانين فيزيكي و ميللي-مدني سوي قيريمي نين دونيا اجتماعييتينه چاتديريلماسينين زاماني آرتيق گليب چاتيب؛
وورغولاماق لازيم دير كي ،ايران اسلام جمهوريتي نين يارانماسيندان سونرا گونئي آذربايجاندا مدني فعاليت لرين يارانماسينا نسبي شرايط ياراديلدي و مدني فعالييت لر گئتديكجه ( اساساً ايران-عراق محاربه سينده ن وداها دقيق دئسه ك 1374-جو ايل ميللي مجليس سئچكي لرينده ن سونرا) سياسي فعالييته چئوريلدي.
نظره آلمالييق كي، بير ميللتين بين الخالق عالمده بين الخالق قايدالارين اجراسي و اعمالي اوچون ميللت طرفينده ن قبول اولونموش اساسلي بير تشكيلات چرچيوه سينده قانوني نماينده سي اولماليدير كي،باشقا بين الخالق عضولرله علاقه ياراتسين. بيرلشميش ميللت لر تشكيلاتي نين باش مجليسي نين واسيطه سي ايله ميللي آزادليق حركاتلاري نين تانينماسي رئگيونال (منطقه اي) تشكيلاتلارا تاپشيريليب. ب ام ت –نين 1972-جي ايل 2918 (XXVII) قطعنامه سينده و اوندان سونراكي باش مجليس طرفينده ن تصديقلنميش قطعنامه لرده آزادليق حركاتلاري نين بين الخالق شخصيت كيمي تانينيب- تانينماماسي قيد-شرطي “OUA” – آقريقا بيرليي تشكيلاتي- نا تاپشيريلميشدي. ب ام ت –نين 1973-جو ايل 312 (XXVIII) قطعنامه سينه اساساً بو وظيفه عرب بيرليي تشكيلاتي نين عهده ليينه اوترولدو. البتده ب ام ت –نين باش مجليسي هر هانسي ميللي آزادليق حركاتيني تانينماسيني كي، سوزو گئده ن رئگيونال تشكيلاتلارين حدودلاريندان كناردا يئرله شيبلر، اوز اوزه رينه گوتوره بيلر. عرب بيرليي تشكيلاتي و آفريقا بيرليي تشكيلاتي بو گونه ده ك بير چوخ مييلي-آزادليق حركاتلاريني او جمله ده ن “OLP” رسميته تانييبلار. “OLP” و “سوآپو” كيمي ميللي آزادليق حركاتلاري ب ام ت – ده ناظير عضو اولاراق ، بير چوخ خصوصي (تابع) اورقانلار و چوخلو بين الخالق كنفرانسلاردا قبول اولونوبلار.
یوخاریدا قید ائتدییمیز کیمی، آپارتاید شاه رژیمی نین سلطنت اوردوسو 1325-جی ایلده آذر آی نین 16- دا گونئی آذربایجانین زنجان ایالتینه باسقین ائتدیکده ن سونرا بین الخالق نورمالری و محاریبه قانونلارینی کوبودجاسینا پوزاراق، مدافعه سیزگونئی آذربایجان خالقینا قارشی انسان خیالینا گلمه ین وحشیلیک لر توره تدی وگونئی آذربایجانین 100000 ده ك ضيالي سيني وحشي اوصوللارلا قتله يئتيريب، اشكنجه لره معروض قويوب، اوزون مدتلي حبسه ساليب و سورگونه گوندردی. بو آزایمیش دئیه 26 آذر 1325 – جی ایلده گونئی آذربایجاندا تورک دیلینده یازیلان کتابلاری تبریزده طنطنه لی توره ن حاضیرلایاراق یاندیریب کوله دونده ردی(میللی-مدنی سوی قیریم).
بوتون بو گئرچکلره باخاراق 2007-جی ایلده تشکیلاتیمیز طرفینده ن 26 آذر گونئی آذربایجان خالقی نین سوی قیریمی اولاراق تعیین ائدیلدی ، بو تام دوزگون و حقیقته اویغون بیر قراریدی . 1325-جی ایلده گونئی آذربایجان خالقینا قارشی سوی قیریم توره تمیش و بو گونه ده ک حیاتدا اولان جنایتکارلاری وخصوصی اولاراق آپارتاید رژیمین واریثینی حقیقی طرف کیمی بین الخالق محکمه یه وئریلمه لیدیر. نظره آلاق کی، ب ام ت باش مجلیسی 1968-جی ایل نویابرین 6-دا مورور زامانین حربی جانی لر وبشرییته قارشی جنایت لر توره تمیش جنایتکارلارا تطبیق ائدیلمه مه سی حاققیندا سازیش قبول ائتمیش دیر. سازیشه اساساً حربی جانی لر و بشرییته قارشی جنایت لر توره تمیش شخصلر باره سینده هئچ بیر مورور زامان تطبیق ائدیله بیلمز. بوتون سازیش اشتیراکچیلاری اولان دولت لرده بو کاتئقوریالی جانی لرین جزالاندیریلماسی اوزره لازیمی تدبیر لر گورمه یه مجبوردورلار. همچنین آپارتایدی حیاتا کئچیرمکده تقصیرلندیریلن شخصلر کنوانسیون اشتراکچیسی اولان هر بیر دولتین محکمه سینه، یاخود دولت لرین راضیلیغی ایله یارادیلان بین الخالق جنایت لر تریبونالارینا وئریله بیلر.
قایناقلار:
1- آبراهامیان، یرواند، ایران بین دو انقلاب، ترجمه ل.گل محمدی و محمد ابراهیم فتاحی، نشر نی؛1381
2- گذشته چراغ راه آینده است
3- شهریورین اون ایکی سی 1324-1325 تبریز1325
azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab ace_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab bjn_Arab azb_Arab snd_Arab azb_Arab pbt_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab ara_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab bjn_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab pes_Arab azb_Arab