سون دؤنملرده ایران توپلوموندا یوکسلن عیرقچیلیق دالغاسی و عرب قارشیتلیغینی بعضی ایران آیدینلاری دا سرت تپکی ایله قارشیلادی. اوندان اؤنجه ده، ایران یازارلار بیرلییی’نین (کانون نویسندگان ایران) ایکی تانینمیش اویهسی فرج سرکوهی و سعید یوسف فارس-اولمایان توپلوملارا یؤنهلیک یورودولن توپلومسال و سیویل آیریمچیلیغا اعتیراض ائدهرک آنادیلده ائییتیم حاقینی ساوونموشدولار. تورکیهنین دیل انستیتولرینده چالیشان گونئیلی تورکولوق و یازار توغرول آتابای یوردنئت سیتهسی ایله یاپدیغی آیرینتیلی و قاپساملی سؤیلهشیده سؤز قونوسو بیرئیسل تپکیلری و اونلارین گئنیش بیر دالغایا دونوشوب دؤنوشمهیهجهیی اولاسیلیغینی دهیهرلندیردی.
فرج سرکوهی و سعید یوسف’ون ایراندا ائتنیک حاقلارینا یؤنهلیک ایفادهلرینی ایرانلی آیدینلار آراسیندا یئنی بیر دؤنهمین باشلانماسی کیمی دهیهرلندیرمک مومکون مو؟
بیرینجیسی، بو تیپ ایستیثنا آیدینلاری منسوب اولدوقلاری توپلومدان و ائنتلیژانسیا’دان (آیدینلار قروبو) آییرد ائتمک گرەکیر: نئجه بابک امیرخسروی یا دا ائله احمد کسروی ویاخود تقیزاده کیمی تورک کؤکنلی پان-ایرانیستلر تورک توپلومونون آیدینی، گئنل ائلچیسی و اولگوسو دئییلسه، فرج سرکوهی و سعید یوسف کیمی ایرانداکی تورک سورونونو قبوللانان نادیر آیدینلار دا فارس دیللی آیدین طبقەسینین ائلچیسی و گئنل پروفیلینین گؤستریجیسی ساییلمیر. امیرخسروی کیمی، طباطبایی کیمی اؤزو آسیمیلاسیو قوربانی اولوب اؤز سویونون قصابینا مدحیییه قوشانلار قولونداکی او داوود اولدوزو سایاغی آشاغیلاییجی پاقونو دورا-دورا اؤزونو SS افسرلری صفلرینه سوخماغا چالیشان ایرقچیلیک قوربانی بیر یهودی رولونو اوستەلنمیشس؛ سرکوهی کیمی چوخ آزسایلی "فارس دیللی" آیدینلارسا فارس دیللی توپلومون آیدینی اولماقدان چوخ اؤته ائورنسل (اونیوئرسال) دوشونه بیلن و داشینا بیلن گئرچک ضییالی اؤرنەیی ساییلمالیدیرلار و بو دوشونجه اولدوزلاری ایران ائنتلیژانسیا’نین گئنل سوییەسینین چوخ اوستوندهدیرلر. یعنی ائورنسل دەیرلری ایچسەلەلشدیرمیش اولان و کیچیک قروپلاشمالار و گونلوک ایدئولوژیک و پولیتیک جبهەلشملری آشاراق زامان و مکان قئیدیندن اؤته دوشونن و یارغی یورودن گئرچک بیر”آیدین دوشونجەلی” تیپلمەسی ساییلیرلار.
چاغداش فارس دیللی ضیالی توپلولوغو'، ائله فردوسی کیمی بیر چاغدیشی بدوی عیرقچینین هئیکلینین بیر قئیری-فارس شهرینده تیکیلمەسینه قول چەکن و چاغیمیزین افکاری-عومومیسیندن اوتانماسالار دالدادا و ضیمنی اولدوغو کیمی اوزدهده ده ائتنیک قروپلارین مودئرن قیرغینا معروض قویولماسینی آرزیلایان تیپلردیر. هله ده گؤزونوزون ایچینه دیک-دیک باخاراق اوتانمادان سیزین سویونوزون گئچمیشی حاقیندا کسکین فیکیرلر بیان ائدیب سیزی اصیل آریا کؤکونوزه قاییتماغا دعوت ائدن تیپلر…
یعنی سیزه گؤره ایران آیدینلارینین توپلو توتومو گئچمیشده اولدوغو کیمی میدیر؟
نه یازیق کی فارس دیللی ائنتئلیژانسیا’نین اورتاق مخرجی (کی بونا تورک کؤکنلی ویا هر هانسی ائتنوسدان گەلن ایرانچی آیدینلار دا داخیلدیر) ، مثلن موخالیفتدکی ایرانیکا ائنسیکلوپئدیسی یازارلاریندان توتون تا حاکیمیت یؤنوملو دائرة المعارف بزرگ اسلامی (بؤیوک ایسلام ائنسیکلوپئدیسی) یازارلارینا دهک هامیسی هله ده سون 90 ایلده قوراشدیریلان رسمی سؤیلمدن واز کئچمهمک اوچون”مینایللیک” گئرچکلیکلری دانماغا و چئشیدلی یوللارلا سوواماغا داوام ائدن"استاتیکوچو" (Status quo)، اسکیک – سؤزده – دوشونورلردیر. رسمی سؤیلمه قارشی چیخان آزسایلی باغیمسیز دوشونورلر ایسه، هم ایندیکی حاکیم دوشونجه، هم ده یئنه سونوجدا سون یوزیللیک ایران میللت-دؤولتی تئزیسینی مودافیعه ائدن اپوزیسیون طرفیندن دیشلانان و"مارژینال" مؤوقئعه دوشورولن و یا مونفرید قالان تک شخصلردن عیبارتدیرلر. گئنللیکله ایران مارژینال سولو و اوندان سایجا و نوفوذجا داها باسقین اولان ایران لیبئرالینین مؤوقئعی تورکیەده عئینی مؤوقئعده اولان ائنتلیژانسیا’نین آزینلیقلارا قارشی آکتیو مؤوقئعی ایله قارشیلاشدیریلینجا چوخ-چوخ موحافیظەکار و گئریچی اولدوغو آنلاشیلیر. بو اوزدن ده حاکیم و محکوم مدنیتلرین ائلچیلری آراسیندا دیالوق قاپیسی، باسقین آنلاییش (ایستر ساغچی، ایستر سولچو؛ ایستر سیاسی حاکیمیتده اولسون، ایستر موخالیفتی) طرفیندن قاپادیلمیش دورومدادیر. هم ایرانچی دوشونجەدەکی عومومی کوتله، هم ده بونلاری یؤنلندیرن فارس دیللی ائنتئلیژانسیا’نین تولئرانس سوییەسی — أن یوموشاق یوللا آنادیلی حاقینی مودافیعه ائدن رضا براهنی-نین سسینی قیسدیرماق فتواسینی وئرن عباس معروفی کیمی یازارلار حدیندەدیر، ان موکمل حالی ایله. بو”موقتدیر زومره”حاقیندا منیم 20 ایل قاباق بیر تعبیریم واردی: "کیبیرلی ناسناسلار" (نسناس: اسلامی ادبییاتدا یاری جاناوار، یاری اینسان بیر جور مئیمونسایاغی افسانوی خالق) . هله ده گوج و زوربالیق و ایقتیدار و حاکیمییت و تحکوم مؤوقئعیندن ائنیب قارشیسینداکی "محکوم مدنیت"ی برابر حاقلارا یییه اولان بیر یوردداش مؤوقئعینده سایماغا تنزول ائتمهین، اؤز 'ولمایان' عیرقینی تکامولون ذیروسینه اوتوردان تکببور دولو بیر مئیمون رولونا داوام ائدیر. هله ده بویوروجو، اؤتکم و قیم مآب دوروشوغونو پوزماماغا چابالاییر…
بو آیدینلار آراسیندا تورک کؤکنلی اولانلار دا وار. اونلاری دا عئینی کاتئگوریه می قویورسونوز؟
بوگون نه بؤیوکلوک کومپلئکسینه یاخالانان بو حاکیم کیبیرلی ناسناسلارین، نه ده کیچیکلیک کومپلئکسینه دوشن محکوم مانقورد زومرهنین ماهییت اولاراق تکامول گؤسترمەدییینی گؤروروک. آنجاق محکوم کوتلهنین مانقورد زومرهسینین سوْیونون توکەنمک اوزەره اولدوغونو و یئنی نسلینین او "حقارت" خستەلییندن سییریلدیغینی دا گؤروروک آچیقجا.
بونلارلا بیرلیکده، تورک کؤکنلی آسیمیلاسیون قوربانلیغی بیر"اوخوموش"ون — کی منجه شوعور و ایرادهدن محروم و مونفعیل اولدوغو اوچون بو زومرهیه آیدین دئمک ده یاراشمیر — سؤمورگه و آسیمیلاسیون اوجاقلارینا، کورهلرینه یاناجاق ساغلاماسی نه قەدر ایرونیک ایسه ده، اوبیری یاندان فارس-دیللی بیر ضیالینین فارس اولمایان میللتلرین و ائتنیکلرین حاقینی مودافیعه ائتمەسی و آنادیلده تحصیله ائورنسل (اونیوئرسال) اینسان حاقلاری چرچیوەسینده اؤن شرطسیز مشروعییت قازاندیرماسی حاکیم کولتوره اؤگئی ساییلمادیقلاری اوچون حاکیم طبقەنین بیر نبضه ده اولسون راضیلاشماسیندا و ان آزیندان هوجومچو قواردییاسیندان سویونماسیندا چوخ داها ائتکیلی اولاجاغی آیدیندیر.
بو ایستیثنالاری بیر کنارا قویارساق، گئنل اولاراق ایران’داکی فارس-دیللی و فارس-اولمایان آیدینلار آراسینداکی فرقلرله ایلگیلی نه دئمک ایستهرسینیز؟
گونوموزده فارس-دیللی اینتئللئکتوال، سؤیلم اولاراق تورک و کورد ضیالیلاردان اونایللرجه — حتی هارداسا 100 ایل— گئریدهدیر. فارس-اولمایان میللتلرین آیدینی اؤزونو دونیاداکی سون گلیشملرله گونجللهیهرکن، مرکزیتچی و رسمیتچی آنلاییش هله ده "تکدیل – تکدؤولت" شوعاری ایله فورمالاشان یانلیش بیر میللت-دؤولت پروژهسینین اورتایا آتیلدیغی 1920-لرده دوراقلاماقدان قورتولا بیلمەمیشدیر. داها دا قورخونج اولان بو کی، بو دوراقلاما و گئریلهمه تکجه دیل-کولتورله باغلی دئییل، مؤوجود "استاتیکو"نو (Status quo) قوروماق "موحافیظەکارلیغی" آدینا بوتون بیرینجیل حاق و اؤزگورلوکلری گؤزآردی ائتمک و ایش "میللی گووهنلییه" گلینجه قاتی موخالیفی و قوربانی اولدوقلاری حاکیم سیاسی دوزنی قوتساللاشدیرماقلا سونوجلانیر؛ "امیر بازاری یانسین، بیزه بیر یایلیق قالسین" حئسابی. عیرقچی فارس-دیللی "اینتئلیگئنت" ائتکیسینده قالان اوخوموش کوتله بئله، بو قوندارما کیملیک استاتوسونو زوربایلیقلا قوروماق آدینا سون یوزایلدهکی بوتون آنتی-دئموکراتیک ایجراآتلارا گؤز یومور و حتی قانلی-قادالی دوشمانی اولماسینا باخمایاراق ایندیکی دوزەنین یانیندا یئر آلیر؛ قیزغینلیقلا مودافیعه ائدیر و "میللی گووهنلییینه"، "اؤلکه بوتونلویونه" قارشی پوتانسیال حده سایدیغی تورک’و، عرب’ی، کورد’و، بلوچ’و و باشقالارینی قیردیغی اوچون قولونا قووهت دیلهییر! ایشته قوندارما و میللتسیز بیر میللت-دؤولت قورولوشونو سوردورمه باهاسینا "بؤلوجویه قارشی یاشاسین دیکتاتورلوق" شوعاری بو بؤلگەدهکی یوزایللیک دئموکراتیکلشمه چاباسینین باشاریسیزلیغینین کود آدیدر؛ گئرچک آلتیاپیسال عیللتیدیر…
بو دورومدا بو دئموکراتیکلشمه چابالارینین باشارییا اولاشماسی اوچون هئچ بیر شانس یوخ مو؟
قوشقوسوز بو سورهج حاکیم کولتورون ضررینه اینکیشاف ائتمکدەدیر و بؤلگەدهکی توپلوملار آراسیندا سون بیر دوراجاقدا گئرچک بیرلیکدهلیک و ایشتیراکچی اورتاق وارلیغین یارانماسی آدینا بیر دیالوق قورولماسی باشدا محض بو "اینکارچی" زومرهنین اؤز یارارینا اولاجاقدیر؛ یوخسا بو زوربا سؤیلم و تاپداقچی دوزن اؤنجەلیکله ایقتیداری و موخالیفتی ایله بوتون حاکیم توپلومون مشروعییتینی ایتیرمەسییله سون تاپاجاقدیر.
ایرانلی آیدینلار ایچینده فارس-اولمایان توپلولوقلارین حاقلاری ایله ایلگیلی اولوملو یاخلاشیملارین چوخالماسی اوچون نهلر یاپیلابیلر؟
اؤنجه بونو اونوتماماق گرکیر کی، — هرهانسی بیر مرکزچی سیاسی آخیمین تمثیلچیسی ساییلمایان — تک-توک فارس دیللی آیدینلاردا یئرلی کیملیکلره قارشی موثبت و گئرچکچی موناسیبتلرین اولوشماسیندا البته کی اؤزللیکله گونئی آزربایجان'ین فارسجا یازماق مجبوریتینده قالاراق اؤز وارلیغینی اورتایا قویان "پوست-کولونیال" یازیچیلارینین — اؤزهللیکله جلال آل آحمد کیمیلرینده صمد بهرنگی و ریضا براهنی-نین — دوغرودان-دوغرویا ائتکیسی اولموشدور. چونکی، اونلارین اؤز دیللرینده اونلارا خیطاب ائدهبیلمیش و اونلارلا نیسبتن اورتاق بیر سیاسی-اجتماعی داعوادا یئر آلمیشدیرلار. آنجاق نه یازیق کی سیستئماتیک و اورقانیک اولاراق هرهانسی بیر”سراسری”(اؤلکه چاپیندا) و"مرکزچی" چئوره بو قونودا سوروملولوق داشییان جیدی بیر سؤیلمه مالیک دئییل و زورلانمادیقلاری موددتجه ده، بو اساس پروبلئمین تکجه مرکزی حاکیمییتین گئچیجی ایجراآتی دئییل، داها درینلرده اولدوغونو؛ بوتون دؤولت یاپیسینین یانلیش و تک-بویوتلو فورمالاشمیش اولماسینین فرقینده بئله اولمایاجاق و بلکه ایقتیدار و ایمکاندان اوزاقلاشینجا توپلومون بوتون عونصورلرین قوپوش سارسینتیسینی عملده دویمادان بو اینکارچی و یوخ ساییجی "بوتونلوکچو" توتالیتار دوشوندن (رؤیاسیندان) داشلانمایاجاقلار.
یعنی بو حاکیم آنلاییشلا دیالوق قورماق هئچ می مومکون اولمایاجاق؟ بو ایلهتیشیم سورونو عئینی زاماندا محوم توپلولوقلارین تمثیلچیلرینین باشاریسیزلیغی دئییل میدیر؟
قوشقوسوز بو سورهج حاکیم کولتورون ضررینه اینکیشاف ائتمکدەدیر و بؤلگەدهکی توپلوملار آراسیندا سون بیر دوراجاقدا گئرچک بیرلیکدهلیک و ایشتیراکچی اورتاق وارلیغین یارانماسی آدینا بیر دیالوق قورولماسی باشدا محض بو "اینکارچی" زومرهنین اؤز یارارینا اولاجاقدیر؛ یوخسا بو زوربا سؤیلم و تاپداقچی دوزن اؤنجەلیکله ایقتیداری و موخالیفتی ایله بوتون حاکیم توپلومون مشروعییتینی ایتیرمەسییله سون تاپاجاقدیر.
ایرانلی آیدینلار ایچینده فارس-اولمایان توپلولوقلارین حاقلاری ایله ایلگیلی اولوملو یاخلاشیملارین چوخالماسی اوچون نهلر یاپیلابیلر؟
اؤنجه بونو اونوتماماق گرکیر کی، — هرهانسی بیر مرکزچی سیاسی آخیمین تمثیلچیسی ساییلمایان — تک-توک فارس دیللی آیدینلاردا یئرلی کیملیکلره قارشی موثبت و گئرچکچی موناسیبتلرین اولوشماسیندا البته کی اؤزللیکله گونئی آزربایجان'ین فارسجا یازماق مجبوریتینده قالاراق اؤز وارلیغینی اورتایا قویان "پوست-کولونیال" یازیچیلارینین — اؤزهللیکله جلال آل آحمد کیمیلرینده صمد بهرنگی و ریضا براهنی-نین — دوغرودان-دوغرویا ائتکیسی اولموشدور. چونکی، اونلارین اؤز دیللرینده اونلارا خیطاب ائدهبیلمیش و اونلارلا نیسبتن اورتاق بیر سیاسی-اجتماعی داعوادا یئر آلمیشدیرلار. آنجاق نه یازیق کی سیستئماتیک و اورقانیک اولاراق هرهانسی بیر”سراسری”(اؤلکه چاپیندا) و"مرکزچی" چئوره بو قونودا سوروملولوق داشییان جیدی بیر سؤیلمه مالیک دئییل و زورلانمادیقلاری موددتجه ده، بو اساس پروبلئمین تکجه مرکزی حاکیمییتین گئچیجی ایجراآتی دئییل، داها درینلرده اولدوغونو؛ بوتون دؤولت یاپیسینین یانلیش و تک-بویوتلو فورمالاشمیش اولماسینین فرقینده بئله اولمایاجاق و بلکه ایقتیدار و ایمکاندان اوزاقلاشینجا توپلومون بوتون عونصورلرین قوپوش سارسینتیسینی عملده دویمادان بو اینکارچی و یوخ ساییجی "بوتونلوکچو" توتالیتار دوشوندن (رؤیاسیندان) داشلانمایاجاقلار.
یعنی بو حاکیم آنلاییشلا دیالوق قورماق هئچ می مومکون اولمایاجاق؟ بو ایلهتیشیم سورونو عئینی زاماندا محوم توپلولوقلارین تمثیلچیلرینین باشاریسیزلیغی دئییل میدیر؟
سیخینتی بودور کی، محکوم اولوسلارین آیدینی بیر نئچه باخیمدان نه موخاطب آلینیر، نه ده موخاطب آلینینجا بئله 'موتکللیم' اولابیلیر: بیرینجیسی، یوزایللیک میللت-دؤولت توخوماجالاری سونوجوندا غئیری-رسمی سؤیلم او قەدهر اؤرت-باس ائدیلمیش کی، کؤکلو یازیلی کولتوره یییه اولان تورک توپلومو داخی اؤزونو بو چارپیق و سانسورلو و مانیپوله ائدیلمیش دئز-اینفورماسیون اورتامیندا یئنیدن تانیملاماقدا چتینلیک چکیر. ایکینجیسی، سؤمورگهچیلییین آراجی "دیل" اولونجا، محکوم زومره و آیدینی داخی ایستر-ایستهمز اؤزلویوندن اؤزونو ایفادهده گیزلی بیر چتینلیک چکیر. یا یانلیش، یا اسکیک ایفاده ائدیر اؤزونو، یا دا حتی حاقلی ایکن "شیدت" ادبیاتی ایشلتمه سوچلاماسی ایله قارشیلاشیب حاقسیز دوروما دوشه بیلیر. حاکیم کولتور نه قەدر سیرتیق و طفیلی بیر اوخوموشلار قالابالیغی اولوشدورموشسا، ترسینه محکوم کولتورلر اؤزونو حاققی ایله ساووناجاق یئرلی آیدینلارین یئتیشدیریلمهسی ایمکانیندان محروم قالمیشدیر. بوتون بو دئز-آوانتاژلار و چتین قوشوللارا رغمن، آرخایینلیقلا دئمک اولار کی 20-جی یوزایل محصولو ایران میللت-دؤولتینین رسمی سؤیلهمینی قوروملاشمیشجا مودافیعه ائدن فارس دیللی ائنتئلیژانسیا ائله بو غئیری-برابر شرطلرده داخی، محکوم مدنیتلرین کؤنوللو سؤزچولری ایله هرهانسی بیر یانسیز سربست قارشیلاشمادا راحاتلیقلا یئنیک دوشمەکدەدیر. قارشی سؤیلهمین هم اولوسلارآراسی دایاناقلاری وار؛ هم ده ایران’دا چوخداندیر فارس-شیعه ویا اونون اؤنجەکی وئرسیونو اولان پارس-ایران پارادیقماسی اساسیندا قورولان میللت-دؤولت بینؤورەسینین چؤکوشو اؤزونو آچیق-آیدین گؤسترمکدهدیر و آنجاق سیفاریش محصولو گور ائشهلهمهلر و بیرطرفلی یاریشداکی دوپینگلر و دؤولت آپاراتییلا موعظم دستکلرله بئله ایشلهییش و ایناندیریجیلیغینی آرتیق آیاقدا ساخلانابیلمیر.
ایلهتیشیمسیزلیک سورونونو داها چوخ سیاسی سونوجو اولاراق می گؤرورسونوز؟
دوغرو، دیالوق آنجاق ائشید (برابر) شرطلرده اولابیلر. آتالار دئمیشکن: شرطی شوخومدا کسرلر. 1925-دن بری یورورلوکده اولان دوزهنده تپهدن ائنمهچی رئژیم دهییشیک عونصورلرین سیاسی گوجه ایشتیراک و ایختییارینی سوروشدورمامیشدیر. سونراکی رئژیمده ده اؤلکەنین آلتیاپیسیندا "دئ-فاکتو" دوروم داوام ائتدیریلمیشدیر. شوخوم زامانی، غئیری-فارس قروپلارا "صغیر" اوشاق کیمی و تورک توپلومونا اؤگئی کیمی داوراناراق میراث پاییندان محروم و فارس-دیللی حاکیمیتین "قییم"حاکیمییتینه مجبور ائدیلمیشسه ده بو گون دوروم هم مذهب، هم دیل و کولتورلر باخیمیندان اؤتهکی کیملیکلرین یئتهرلی بیلینج (شوعور) و سیاسی یئتکینلیک قازانماسی ایله آرتیق هرهانسی بیر یئنیدن قورولوش سیراسیندا داوام ائتدیریلهبیلمهیهجکدیر. قاتیلیمسیزلیق، بو حاقسیز دوزهنی اؤزلویوندن چؤکدورهر…
ساغلام بیر دیالوق هانسی قوشوللاردا اولاسیدیر؟
قاتیلیم تکجه یئرلی دیللرین اوخودولماسی و اورتاق رسمی دیلله تامین ائدیلمز. دیل محض بیر آراج (واسیطه) دئییلدیر. دیل بوتون ذئهنی وارولوشون بیذاتی یارادیجیسیدیر. ساغلیقلی بیراونتولوژیک باخیشدا: دوغما دیل اولمادان توپلومدا دوغما دوشونجه ده، کؤکلو مدنییت ده اولماز، فردده کیملیک و شخصییت ده. آیریجا هر دیل بیر دونیاگؤروشودور، بوتونجول بیر اولوشدور. آرخاسیندا دا موستقیل بیر گئچمیش وار. باشقا بیر دیلله —هرهانسی بیر رسمیت گرکچهسی ایله— مئکانیک اولاراق دهییش-توخوش ائدیلهبیلمز. آنادیلدن و دولاییسییلا یئرلی مدنییتیندن و دوغما معنوی دونیاسیندان تجرید ائدیلمیش اولان کیمسه، نه اؤزو اولابیلیر، نه ده هرهانسی بیر چابایلا باشداکی"اؤزگه"یه دؤنوشدورولهبیلیر. اورتالیقدا قالان، "نیتهلیکسیز" (وصفسیز) بیر وارلیغا دؤنوشور: اولماسییلا اولماماسی فرقسیز اولان بیر وارلیق.
قیساجاسی: هرهانسی بیر دیالوقدا اونودولمامالیدیر کی اورتاداکی سورون تکجه یاوان بیر"دیل" سیخینتیسی دئییل؛ "دیل سورونو"، 100 ایللیک بیر سورونون أن ایلکین تظاهورو و بیر سیلسیله توپلومسال سیخینتینین آنا قایناغیدیر. اساس اولای بودور: دیگر کیملیکلرین اؤز دوغال میللتلشمه سورهجلرینی یاشاماسینا 1910-لاردان بری خاریجی گوجلرین، 1925-دن بری ایسه اورتایا قویولان عئیبەجر دوزەنین مانع تشکیل ائتمەسی. ان آزیندان تورک توپلومو حاقینداکی گلیشمەلری بو سایاق اوخوماق گرکیر. یوخسا سورون بسیطه تنزول ائدر و مرکزچی دئموکراتیزاسیون دالغاسی اینسیاتیفینین گلدییی چیخمازدا دهبهلنمکدن ایرەلی بیر چؤزوم تاپیلماز…
فارس دیللی اینتئلیگئنت، دورومو قورتارماق آدینا دا اولسا، دیشلانمیش اولان عونصورلره اویدورماچی و توتارسیز بیر قورونتولو "اؤز گئچمیش" ایدیعالارییلا دئییل، یوردداشلاری بیر آرادا توتمانین اساس یولو اولاراق "اورتاق گەلەجک" اوچون بیرلیکدهلیک آدینا ایناندیریجی و گئرچکچی ضمانتلر وئرمەیه مجبوردور. ترسی بیر دورومدا، مؤوجود أیریلیکلرین دوزەلیشی یولوندا توپلومون —کیچیک آزلیقلار کیمی گؤرونوب آزیمسانان— بؤیوک بیر چوخونلوغونون قاتیلیمیندان محروم قالاجاق، بیر یاندان دا اولاسی بیر اوتوریته ایتکیسی هنگامهسینده آرتیق هرهانسی بیر بیرلیکدهلیک چاغریشی اوچون نه اوزو، نه اعتیباری قالمایاجاقدیر.
ساغلیقلی بیر دیالوقون قورولماسی اوچون حاکیم آنلاییش، آرتیق —اصلینده اوست-اوسته چوخونلوق ساییلان— آزینلیقلارا قارشی "ما-دون" (أل آلتی) کیمی سسلنمکدن واز کئچمەلیدیر.
یوز ایللیک ایچ سؤمورگه (استعمار) و کولتور سویقیریمینا معروض قالان دیل-دین آزینلیقلارینا/ محکوملارینا قارشی مودافیعه سرگیلهمک، فارس-دیللی ائنتئلیژانسیا’نین لوطفو دئییل، گئجیکمیش تاریخی گؤرهویدیر. فارس دیللی اینتئلیگئنت، آغابهیلیک کومپلئکسیندن آرینمالیدیر. یئره-گؤیه سیغمایان و هر چورلوغون "عیللت"ینی سیاسی حاکیمیتده آختاران و مرکزده حورییتچیلیک نعرهلری آتان فارس دیللی ائنتئلیژانسیا، بوراخین دونیایلا آیاقلاشماغی، منجه خور گؤردویو سویداشی آفغان توپلوموندان چوخ-چوخ سر-مشقلر آلمالی؛ صاباحلارا دک، دان سؤکولهنه دک مشقینه، تاپشیریغینا چالیشمالیدیر!
آذربایجان و ایران’ین دیگر بؤلگهلرینده یاشایان تورک توپلولوقلارینین گئرچک تمثیلچیلری کیملردیر؟
بوگونکو ایران سیاسی سینیرلارینداکی تورک توپلومونون گئرچک ائلچیسی و سؤزچوسو قوشقوسوز کی 2-جی دونیا ساواشی سونراسیندا ]گونئی[ آذربایجان دئموکرات فیرقەسی و بو آخیمین ایزچیلری، ائلەجه گونوموزده 1980-لی ایللردن بری جانلی اولاراق آردیجیل وارلیغینی سوردورهن کیملیکچی آکتیویست زومرهدیر. ایشبیرلیکچی دار بیر زومرهنین حاکیم سؤیلهمین ائتکیسینده و اوغروندا بوتون بیر توپلومون آدینا دانیشماسی و یارغی یوروتمەسی حوقوقن ده، منطیقن ده دوغرو دئییلدیر؛ توتارلی و کسهرلی ده دئییلدیر. آیریجا کیملیک آراییشی سورهجی آرتیق هئچبیر یاسالاما و اؤرت-باس چاباسییلا دوردورولاجاق، جایدیریلاجاق و ائرتهلهنهجک حالدا دئییل. هرهانسی بیر قارشی چابا، بو سورهجی داها دا یئیینلشدیرهجک و اعتیراضلارین قاینایان قازانینا اودون آرتیرمیش اولاجاقدیر.
2015-05-27 00:00:49
از طرف جمعی از آزادیخواهان ترک خطاب به افکار عمومی آذربایجان و ایران
تهاجم همه جانبه است بلنت اسین اوغلو- ترجمه علی قره جه لو
کلیشهها و پیشداوریها نسبت به جنبشهای ملی-مدنی: موانع دستيابى به يك پلوراليسم متوازن در ایران علیرضا قولونجو
رشته دانشگاهی زبان و ادبیات ترکی؛ مبهم و مخدوش دومان رادمهر
ابوبکر بغداديٍ فاجعه مونيخ یاشار گولشن
دوشونجه شیوه یه یؤنه لیک یوخسا یانلیش آنلاییشلار! یاشار گولشن
قوميتگرائي افراطي فارسي و مراسم کتابسوزي ٢٦ آذر سال ١٣٢٥ در آزربايجان مئهران باهارلي
فتيله شبکه دو تلويزيون دولتي جمهوري اسلامي برنامه ای برای تباهی اذهان کودکان یاشار گولشن
نکاتی در مورد برنامه صفحه دو بی بی سی- نتایج انتخابات ترکیه علیرضا قولونجو
مصاحبه با غلامحسین ساعدی مصاحبه کننده، ضیاء صدقی-آوریل 1984
قدرالسهم به روایت اکبر اعلمی یاشار گولشن
به نام اویغورها! روزبه سعادتی
کلاشنیکفها هرگز شکوفه نمی دهند علیرضا قولونجو
پایههای لرزان "بنیاد فرهنگ، ادب و هنر آذربایجان" محمدرضا هیئت
کارت قرمز بر علیه نژادپرستی سیستماتیک موجود بر علیه ترک ها در ایران اومود مهدیان
دفتري به عنوان فرهنگ استان آذربايجان بجای فرهنگستان زبان ترکی! یاشار گولشن
زبان ترکی بعنوان یکی از زبانهای رسمی مجلس نمایندگان شورای اروپا تعیین شد
تدارک برای گردن زنی ناصر مرقاتی
اعتراض زنان ترک به حضور حسن روحانی با مچ بندهای سرخ، علامت بوزقورد و نشان پیروزی
ماهی سیاه کوچولوی صمد بهرنگی در لیست ده کتاب برتر متتقد روزنامه گاردین
شرایطی که توافق لوزان را تحمیل کرد یونس شاملی
حمله عوامل حکومت ايران به ترک های هوادار تیم والیبال اورمیه در تهران
هجوم مامورين انتظامي به عرب هاي اهواز
در آسيب شناسى حركت ملى آذربايجان - بخش ١ و ٢ معصومه قربانى
دولت روحانی با موضع گيري هاي يونسي بدنبال چه هدفي است؟ یاشار گولشن
Özgürlükçü Türk Aydınlar İctimâiyyəti Tərəfindən Azərbaycan, İran və Dünya Qamuoyuna
تورک! سن سؤمورگهدن/ایستیعماردان قورتولماق اوچون نه ائدیرسن؟ علیرضا قولونجو
سولئیماناوغلو ایله سؤیلهشی آنلام درگیسی، ایکینجی سایی، شوبات 2017
نه ائتمه مه لی ییک! ؟ دومان رادمهر
آخساق قایدالار ایواز طاها
بیزیم عزیز نسین س. حاتملوی
گونئیده 300 تورک فعال اویغورلارا دستک بیاناتی ایمضالاییب
تورکمن گمیچی گونئیلی فعاللاری 13 ایل حبسه محکوم ائدن حؤکمدەکی تضادلار حاقدا دانیشیر
کریم عسگری: گونئی تشکیلاتلاری تورکیەده HDP-نین فعالییتینی اؤرنک آلا بیلر
ماحمودعلی چؤهرەقانلی: تبریزدەکی گئدیشات نورمال دئییل
ستار سایین قالا: او دؤنم چوخ اؤزل بیر دؤنم ایدی
اکبر ابولزاده: تراختور قهرمان اولسایدی، ایراندا یاشایان تورکلر اؤزونە-اینام قازاناردی
آل بو سنه قير ميزى اسماعیل جمیلی
ایرانلی آیدینلارین ائتنیک حاقلارینا یؤنهلیک یاخلاشیمی دهییشمکدهدیر می؟ یوردنئت'ین توغرول آتابای ایله سؤیلهشیسی
محمد رضا لوایی: گونئیلیلر اوچون مای حادیثەلری بیر باشلانغیج نؤقطەسیدیر
مهسا مئهدیلی: اؤیرنجی قادینلار مای قییامیندا بؤیوک رول اوینادیلار
یاشاسین یاشاسین قهرمان تبریز اسماعیل جمیلی
ائلچین حاتمی: اقتصادی وضعییت خوصوصیله قئیری-فارس بؤلگەلرده چوخ آغیردیر
İranlı aydınların etnik haqlarına yönəlik yaxlaşımı dəyişir mi? (Toğrul Atabay ilə söyləşi)
علیرضا اردبیلی: ایرانداکی ایرقچیلیک عربلر و تورکلری بیر-بیرینه یاخینلاشدیریب
یاشار اسدی ایراندا میتینق کئچیرن اون مینلرله موعلیمین طلبلری حاقدا دانیشیر
یاشار حیدری آوروپادا یاشایان گونئیلی موهاجیرلرین دوروموندان دانیشیر
دومان رادمئهر: ایراندا آنتی-عرب احوال-روحییەسی حؤکومتین بؤلگەده یوروتدویو سییاسته خیدمت ائدیر
اوغوز تورک ایران-قرب راضیلاشماسی، سانکسییالار و اونلارین قئیری-فارس آزلیقلارا تاثیری حاقدا دانیشیر
حمید منافی: علیرضا فرشی ائوین زیندانیندادیر، وکیلی ایله گؤروشه بیلمیر
محمد احمدیزاده: صفویلر دؤنەمی موسیقی تاریخیمیزین قیریلما نؤقطەسیدیر
نهکیوارین هر گونو بایرام اولسون! وکتور جئری
31-03-2015 ایران-ایسوئچ اویونوندان بیر راپورت
محمد رضا هیئت: تورکجەنی یوخ ائتمەیه چالیشان سیستئم تورک دیل قورومو آچدیرماز
اوختای آلپ تورک: نه ”پئرشین” نه ده ”ایرانیان” - بو آدلار بیزی تمثیل ائتمیر
azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab unk pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab azb_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab prs_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab azj_Latn azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azj_Latn azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab