“دند داغی”
کیان خیاو
بیر آن دند داغینین ان اوجا یئرینده دایانیب، دیبی گؤرونمهین بیر اوچورومون آغزیندا، اؤزومه نئجه قییماغی دوشوندوم. دئمک اؤزقیییم بو قولایلیغایمیش! او دند داغیندان دانیشدیقجا، من اؤز بئینیمده اؤزومه نئجه قییا بیلهجهییمی پلانلاشدیریردیم. دئمهلی دند داغینی گؤرمهمیشدن ده اونون ان اوجا دایاناجاغیندا دایانماق اولارمیش! هانکیسا گؤرمهدییین بیر اوچورومدا، ییخیلیب اؤلمهیین ده کسین اؤز دادی وار دااا، نه بیلیم؟! بوراسی بوتون کیمسهدن، بوتون نسنهدن، اومودون اؤزوندن بئله اومودسوزلانماغا ان یاخشی یئردیر دئمک!
یاریم ساعاتین ایچینده بیر اوتوبوس بیلیتی آلیب میندیک. بو اوتوبوس تبریزدن دوز اؤلومون قوجاغینا گئدیردی. دند داغینا، اوردان دا دندین دیبی واریلماز بیر اوچورومونون تکینه.
بیردن بیره گولومسوندو. سانکی ائله ایندی آغلایا آغلایا، اؤلومدن، اؤز قیییمدان دانیشان بو دئییلدی! گولونجه بیر داها اورییمی آلدی. تئلین دالیندان دا اولموش اولسا، بیر آن توتوب باغریما باسماق ایستهدیم:
-هه باخ بئله! بونجا آغلاماغین نهیه یارار آخی؟ اینان سنه گولمک داها چوخ یاراشیر، دئدیم.
بونلا بئله او یئنه ده نهدنسه گولمک آدینی ائشیدینجه، آغلاماغینی دا گولمهیه قاتدی. بیلدیر بو گونلر منی ائوینه چاغیراندا دا گولمکله آغلاماغینی بیر- بیرینه قاتاراق منه گل دئمیشدی.
او گل دئدی، من ده گئتدیم. باساماقلاردان چیخینجا اؤنجه اللرینی گؤردوم. بیری قاپینین ال یئرینده، بیرییسه قاپینین چرچیوهسیندهیدی. قاپینین تاغینی دیبه کیمی آچمیش، سالونون دووارینا دایامیشدی. سونرا اوزویله گؤزونو گؤردوم. نهدنسه او آن دوداقلارینی گؤرمهدیم. ائوین ایچینه گیرندن سونرا، دوداقلارینی اؤزو گؤستردی منه. سونرا گؤودهسینین یئر- یئرینی آچیق- ساچیق قویدو اؤنومه. بو اینسان سرگیسییدی. سرگی اؤنجه تینیمه، سونرا بوتون گؤودهمین یئر- یئرینه سریلدی. سانکی بوتون اوتاغی، بوتون شهری سارمیشدی اینسان سرگیسی. من اوتانقاج- اوتانقاج اؤزومو اؤز اللریمده گیزلتدیم. آنجاق آرتیق بوتون اولاجاقلار اولموش، بوتون نهسهلر سانکی یاریم ساعاتدا باشلانیب بیتمیشدی. سونرا دا اینسان سرگیسی اوتاقدان ییغیشدیریلدی و او بیر هؤرومچک کیمی اوتاغین سول بوجاغیندا اؤز توروندان آسیلمیش کیمی قالدی.
ایندی گلک منیم اؤز اوتاغیما! کئچن گئجه اوتاغیمدا دوز گؤزومون قاباغیندا بیردن بیره سول بوجاقدان بیر هؤرومچک یئرله گؤیون آراسیندا آسلانیب قالدی. اونا زیللهنیب باخاندا چوخ گؤزل اولدوغونو گؤردوم. سککیز آیاغی پار- پار پاریلداییردی. قوناق دا دئدییین بؤیله اولمالی دئدیم اؤز- اؤزومه. دونن دوخسان بیرینجی گونش ایلینین مئهر آیینین ایرمی بیری، ان گؤزل بیر هؤرومچهیین قوللوغوندایدیم. حیطیمدهکی رئیحان- نانا کرتیسیندن دووارا دیرماشیب، پنجرهمین ایشیغینا سورونه- سورونه گلمیش، دوز گؤزومون قاباغیندا آسلانیب آچیلا قالمیشدی. هؤرومچهیی توتوب لاپ باشدا، اوخودوغوم “بیزیم دوننلریمیز” بیتییینین اوستونده، دوز “ناتالیا گینزبورگ”ون یانیندا اوتورتدوم.
گئجه یاریسی ساعات اوچو بیر آز کئچیردی. زامان نم نییه چوخداندیر گئجه یاریسی ساعات اوچو بیر آز کئچهنین اوستونده دایانماقدادیر. چوخداندیر یازدیغیم، یازمادیغیم، یازاجاغیم اؤیکولری دوشونورم. نهدنسه بوتون گئجه یاریلاری اؤزومله تکلهمهیی چوخ سئویرم. یاپ- یالنیز، کیمسیز، کیمسهسیز، کیملیکسیز اولدوغومو داها دا چوخ. کئچن گئجه ده بو هؤرومچک هاردان گلیب، سورونه- سورونه اوتاغیمین دووارینا سوواشمیش، اوردان دا پنجرهمین ایشیغیندان اوتاغیمین ایچینه سوخولوب، یئرله گؤیون آراسیندان اؤزونو آسمیشدی، بیلمیرم. کسین منیم رئیحان- نانا کرتیمده نهسه وار، اونو دا بیلمیرم. بونلار اؤنملی دئییل. اؤنملی اولان، او هؤرومچهیین، هئچ اولمادان دوداغیندا، هانکیسا بیر گولوشون اولدوغونو سانماغیم ایدی. هؤرومچهیین دوداقلارینا زیللندیم، آنجاق به بونون دوداقلاری هاراسیندایدی؟! سانکی هؤرومچهیین گولوش سسلرینی ائشیدیردیم. ایندی اونا دا، سنه گولمک داها چوخ یاراشیر دئیندن سونرا، بیر آز اوجادان گولدو. مجبور اولدوم موبایلیمی قولاغیمدان اوزاقدا توتوب دانیشیم.
بیر داها دا گولدو. بایاقدان آغلاماغینین قاباغینی آلا بیلمیردیم، ایندی ده گولمهیینین. بیر داها دا، داها بیر داها دا گولدو. نهیه گولوردو بیلینمیردی. آنجاق ائله بو گولوشلر اونون سئوگیسینین دهیرینی یانیمدا داها چوخ چوخالدیردی. من سوسموشدوم، او بیر دوزونه دانیشیب آغلاییردی. اورتادا آغلاییشینا بیر آز دا گولوش قاتیردی. من گولوشونه آلیشماق ایستهییردیم. تئلین دالیندان دوداغییلا دیشینی دوشونوب داشینیردیم. و سؤزسوز، گولمکدن تیترمهیه دوشن بوتون گؤودهسینین اتلی- متلی یئرلرینی. گؤودهسینین یئر- یئرینده دند داغینین دیبی واریلماز اوچورومو آغیز آچیردی. من ده سونوندا آغزیمی آچیب، تئلین دالیندان دانیشماغا باشلادیم:
-ساغ اول، دوغوردان دا ساغ اول! یاخشی باشاریرسان هاچان کیمه نئجه آغلاییب، نئجه گولهسن! بونو دا مئبیلین اوستونده نئجه اوتوروب، نئجه اوزانیب، نئجه یاتماق کیمی یاخشی باشاریرسان. یوخسا آیریلارینا قالسا، باخ، بو تئلین دالیندا دا آغلاماق، گولمک گوناه ساییلار. کؤکونده تانریلارین بئله تانریلیقلارینا قالسا، بیزیم بیرگه تئل دالیندا دانیشماغیمیز دا گوناهدیر. هه باخ بئله! گول! ائله اوجادان گول کی مجبور اولوم موبایلیمی قولاغیمدان بیر آز اوزاقدا توتوم! اولورسا بیر آز دا ساچینی اوزالت! گوده ساچ دا آغلاماق کیمی سنه یاراشمیر. ساچینی ان آزیندان کورهیینین اورتاسینا کیمی اوزالت! من ساچیندان دا یول آلیب، دند داغینین دیبسیز اوچورومونا اؤزومو آتا بیلهرم. اوستهلیک باساماقلاردان چیخماق وارسا، داها اوچوروما دوشمک نهیه گرک، دئدیم.
من بونلاری دئین کیمی داها آغلامادی. ائله بیل بیر آز توختادی.
او باساماقلاردان چیخیب ائوینه گئتدیییم گون، ایلک اؤنجه اللریمی اللرینه آلیب، سونونا کیمی اللریمی سئوهجهییندن دئدی. اللریمین سئویلهسی بیر فیقورو یوخ ایدی. قاپ- قارا، بیر سوموک بیر دری اولدوغونو اؤزوم اونا آشیلایاندا گؤزلری دولدو. اللرینی اللریمدن چکیب دوز قولاقلاریمین دیبیندن اوزوناسینا یاناقلاریما قویدو:
-اللرینین ائله قارالیغینی، ائله بیر سوموک بیر دری اولدوغونو سئویرم، دئدی.
اللرینی یاناقلاریمدان چکیب بیر داها اللریمین ایچینه قویاندا، اللرینین نئجه ده منیم اللریمه بنزهدییینی گؤردوم. اوستهلیک بارماقلاری دا منیم بارماقلاریمدان داها آریق ایدی. بونلا بئله او بارماقلار یاریم ساعاتین ایچینده، اونا کیمی دوشمهین بیر قیامت سالدی ایچیمه. آنجاق بو قیامت قانلی دئییلدی. او گئرچکده قانینی باشقا قیامتلرده تؤکموشدو. آنجاق او یاریم ساعاتین ایچینده، سسینده، سولوغوندا، ایچینین آلت قاتلاریندان چیخان اینجه- قالین آخ- وایلاریندا دوزن قالمامیشدی. داغینیق بیر دورومدا هاوا آلیر، داغینق بیر دورومدا دا هاوا وئریردی اوستومده. دوزنسیز چکیلن آخ- وایلارین ایچیندن سانکی یئنی یئتمه بیر قیز ائکرانا چیخیردی. منسه یئنی یئتمه بیر قیزین دئییل، آرتیق اللینی آشیرمیش بیر قادینین اؤنونده دایانمیشدیم. سؤزسوز دایانمالییدیم و دایاندیم. اؤنجه اللرینی اؤپوب، سایقی سیمگهسی آلنیما دایامالی، سونرا دا او اللری بوراخمامالییدیم و بوراخمادیم. اوستهلیک گؤزلریمی ده گؤزلرینه زیللهدیم. گؤزلرینین بیرینده بیر یئنی یئتمه قیز ائکرانا چیخیردی ، بیرینده ده آرتیق اللینی آشیرمیش بیر قادین اؤنومده دایانیردی. اللریمیز بیر- بیرینه سیخلاشمیش، گؤزلریمیز بیر- بیرینه زیللنمیشدی. کئچن گئجه هؤرومچهیین ده گؤزلرینه زیللندیم. آنجاق به بونون گؤزلری هاراسیندایدی؟
یاریم ساعات بویو باخسام دا، هؤرومچهیین گؤزلرینی، باخیشلارینی هله ده سئزه بیلمهمیشدیم. بونلا بئله هله ده باخیردیم. ناتالیا گینزبورگون یانیندا نئجه ده گؤرونوشلویدو هؤرومچک! اونو توتوب باغریما باسماق ایستهییردیم. آنجاق گؤودهسی یوخ ایدی کی. باش بارماغیملا باشالا بارماغیمین آراسینا سیغیشا بیلردی تکجه. نهیسه چوخ سئومهلی بیر قوناق ایدی. او آن، او گئجه یاریسینین ساعات اوچو بیر آز کئچهنینده کیمسهنی او هؤرومچکجه سئوه بیلمیردیم. کیتابی سول الیمه، سونرا دا هؤرومچهیی کیتابین اوستوندن ساغ الیمین ایچینه آلدیم. هئچ اولماسا سسینی ائشیدیم دئیه هؤرومچهیی توتوب قولاغیما یاخینلاشدیریردیم. سسی یوخ ایدی، اولسا دا چیخمیردی. خسته کیمی گؤرونوردو. بونا نه ائتسم توختایار دئیه دوشونوردوم. یئنه او هؤرومچک جهنم، هله کی او گولوب توختادی ائلهبیل.
ائله بیل ایچ حال- هاواسی دییشیلدی. او دوز دئییر، چوخ یالنیزدیر. کیمی گونلر اینسان اوچون سئوگی چؤرکدن ده، سودان دا اؤنملی اولور. بو دورومدا اینسان صاباحینی بئله دوشونوب داشینا بیلمیر. دوشونوب داشینا بیلسه ده، داها دا بؤیوک یالنیز قالا بیلهجهیی اونو انایین بیر قورخویا سالیر. قورخو چتیندیر. اؤزللیکله گلهجکدن قورخماق. هئچ بیر قورخو گلهجکدن اولان قورخونو اوستهلهیه بیلمیر. آدام نئجه ده دوشونور، گلهجهیین سونونو بیر یئره چاتدیرا بیلمیر. یالنیزلیق قورخوسو داها چتیندیر. اؤزو ده اللینی آشیرمیش بیر قادین اولاسان هله! قادین اولاسان، اوستهلیک سایسیز دوست یییهسی اولاسان، بوتون تبریزین و بیر نئچه باشقا شهههرین تانینمیش اینسانلارییلا اوتوروب دوراسان، اونلاری ائوینه قوناق گتیرهسن، اونلارین ائوینه قوناق گئدهسن. دوروم اویغون بیر دوروم اولاندا، بیریسییله گیزلی- آچیقدان سینمایا گئدهسن. چئشید درنکلر، چئشید توپلانتیلار، کونگرهلر، هوتئللر، کیرایه توتولموش ائولر، اوتاقلار و یاتاقلار. یاتاقلار کی دند داغینین اوچوروملاری اورادان آداما آغیز آچا بیلر! دئمهلی او دئین اولسا بیز بیر گون بیرگه دند داغینا گئدیب اؤزوموزو اوچوروما توللایاجاغیق. آنجاق هله کی هردن بیر مئبیل اوستونده نئجه اوتورماغی، سونرا دا یاتاقدا نئجه یاتماغی مشق کئچیریریک. بو ایشلری اوچ- دؤرد دؤنه دئنهسک ده، یئنه ده دند داغینین اوچوروملاری لاپ بئله بویون- بوغازیمیز کیمی بئینیمیزدن ائشییه چیخمیر کی چیخمیر.
دند داغینین اوچورومو هردن یاخشی دوشونولور، هردن پیس. یوخ، باغیشلایین، دند داغینین اوچورومونو دئمهیهجکدیم. اونون بویون- بوغازینی دئیهجکدیم. هردن یاخشی آلینیر، هردن ده پیس. کیمسه منیم کیمی اونون بویون- بوغازینین دادینا وارا بیلمز. اونا ائله ال چکیرم، ائله یئر- یئر اؤپورم کی یاریم ساعات بیر چوخ آجی- آغریلارینی اونودا بیلیر. بونون قاباغینی آلماق ایستهینلرین سایی دا آز دئییل. یاخشیسی بودور، آیریلارینا هئچ ایذین وئرمهیک. هردن اؤزوموز اؤزوموزون قاباغیمیزی آلیریق. گئرچکده ده هردن اؤزوموزو بیر یئرلردن آسیریق، بیر یئرلرده داشا باسیریق، لاپ بئله اؤز الیمیزله تورپاغی اؤز بویوموزجا قازیب، ایچینه گیریریک، باش- گؤزوموزو وئریریک شیدیرغی داش دولوسونون آغزینا. بیر آن داش دولوسوندان دا باش آچاندا، گؤی اوزونون ان اوزاقلارینا دالیب، باشیمیزا نهلر گلیر، نهلر گله بیلر دئیه دوشونوروک. بو آنلاردا گؤی اوزو ده دند داغینین دیبی واریلماز اوچورومو کیمی بیزه آغزینی آچیر. بیردن بیره سئرچه کیمی قانادلاریمیز اوچورومون دیبینه ساری پیریلداییر. او گون ده اللریمیز بیر- بیرینه سیخلاشیب، گؤزلریمیز بیر- بیرینه زیللهننده، دوزنسیز آلیب- وئردیییمیز سس- سولوقلار، سئرچه قانادلاری کیمی پیریلدامادایدی. بیردن بیره بیر- بیریمیزی قوجاقلاییب، مئبیلین اوستونده اوتوردوق. هاچان قیچلاریمیزی اوزالدیب بیر- بیریمیزی سویوندورموشدوق، بیلمهدیک. قیپ- قیزیل چکدیییمیز دوزنسیز آخ- وایلار، بیر- بیریمیزین یاناغینا قونموشدو. منیم اوزومده اوتانجدان بیر مانقال کؤز یانیردی. آنجاق زامان بیزیم اوچون چوخ گؤدک ایدی. کیمی آنلار یوروتمه یارارلی دئییل، یاریم ساعاتی دؤرد نالا چاپمالیسان و چاپیرسان. بوتون چاپیب کئچمهلیسن و کئچیرسن. کئچیب آستاجا اؤزونو قالابالیغین ایچینه آتمالیسان و آتیرسان. بونلا بئله قارنین، قارنینین آلتی دویسا دا، هله گؤزلرین دویماییب. گؤزلرین یئنه ده بیر جوت زیللندییین گؤزه زیللنمک ایستهییر. او گؤزلرین بیریسینده یئنی یئتمه بیر گنج قیزلا یاشاماق، بیریسینده ده آرتیق اللینی آشیرمیش بیر قادینلا اؤلمک ایستهییرسن. اؤلمک ایستهمکسه بیر چئشید خستهلیکدیر. بو خستهلیک نئجه توختایار دئیه دوشونورسن. کئچن گئجه من ده بئله دوشونوردوم.
بو هؤرومچک آجمی گؤرن؟ سوسوزمو؟ گؤرن نه یئیه بیلر دئیه دوشونوردوم. یئنه ده ایتدن، پیشیکدن اولسایدی، اتدن، سوتدن، قاتیقدان قاباغینا قویاردیم. بیر آز یئدیریب ایچیردیکدن سونرا دویونجا اوتوروب دانیشاردیق. بو هؤرومچهیین ان آزیندان بیر آغزی، آغزینداسا بیر دیلی اولسایدی اؤلمزدیم. هئچ اولماسا بیر آز اوزومه دایاییب، اؤزومو اونا یالاتدیراردیم. یوخسا دا بیر آز دیالوق ائدردیک. او خسته، سادهجه خستهیدی. هئچ دیالوق ائتمهیین یولونو دا بیلمیردی. هؤرومچک دئدییین هؤرومچکدیر داااا! دئییرم بو هؤرومچکلرین ده آدام کیمیسی یاخشی اولاردی اولسایدی! گئرچکده ده آداملیق باشقا بیر شئیدیر. بونا گؤره ده هؤرومچهیی ناتالیا گینزبورگدان آییریب اوتاغیمدا بیر بوجاغا قویدوم. بونلا بئله بیزیم دوننلریمیزی اوخودوقجا، گلیب گؤزومون اؤنونده دوروردو. اونون بوتون باغلاملاردا، دیزیلرده، سؤزجوکلرده یئری واردیر هله ده. اونو دوشوندوکجه دوروب آیاغیمی اوستونه دایاییب، باسیم، ازیم، داغیدیم یوخسا یوخ دئیه اؤز- اؤزومه چئشید سورولار وئریردیم. آنجاق او آدام اولماسا دا، من کی آدام ایدیم. اونا گؤره ده هؤرومچهیی بوشلاییب یئنه ده ناتالیا گینزبورگا دؤنوردوم. آنجاق زامان نییه یئریمیردی بیلمیرم. زامانین دا باتریسی وارمی گؤرن؟ اونو دا هانکیسا بیر ایتهلهییجی گوج اؤنه ایتهلهییر گؤرن؟ بؤیله دئییلدیسه، اوندا نییه ساعات گئجه یاریسینین دوز اوچو بیر آز کئچهنینین اوستونده یاتیب قالمیشدی؟ بونلابئله من هؤرومچکدن ده، ناتالیادان دا چوخ، اونو دوشونمکدهیدیم. او هؤرومچک دئییل کی. اونون آغزی وار، دیلی وار. ان آزیندان منی بیر اؤپوش اؤپهجکجه قیزیل دوداقلاری وار. قوناغیم اولسا ساعاتلارجا گؤزلرینه زیللهنهرم دئییردیم. باخیشلارینی سئزینجه ایچیب ایچیمه چکهرم دادینی. داها اونا ناتالیا گینزبورگون یانیندا دئییل، ناتالیا گینزبورگا اونون یانیندا یئر وئریب اوتورداردیم. چونکو اونون گؤودهسی بامباشقادیر. داها ایکی بارماق دئییل، ایکی قولاج آچیلان قوللاریمین آراسیندا اونا یئر وئره بیلهرم. سیخ- سیخ باغریما باسارام. او دا، منی داها دا سیخ قوجاقلا، دئیر. اونو سول یانیما آلیب، کیتابی دا ساغ الیمه قایتارارام. بیر رومانی دیزی- دیزی، باغلام- باغلام اوخویارام، قولاق آسار. من یورولاندا وئرهرم او اوخویار. رومانلاری بیرلیکده اوخویاریق بیتینجهیه دک. آج اولار یئدیرهرم، سوسوز اولار ایچیرهرم. اتیمی- قانیمی بئله یوخ دئمهرم. اؤزومو ده اونا دئییل، اونو اؤزومه یالاتدیرارام آیاقدان باشا.
هله ده زامانین گئجه یاریسیندا، گئجه یاریسینین ساعت اوچو بیر آز کئچمیشیندهیم سانکی. آیاغیندان باشینا کیمی اونو یالاماقدایام. اللریمی کؤکسونه آپارینجا بوشا گئدیر. بیردن بیره بؤیوک بیر بوشلوق یارانیر. یئنه ده دند داغینین اوچورومو گؤزومون اؤنونده جانلانیر. او چوخ اورکلیدیر آنجاق. اونون اورکلی اولدوغوندان نه دئسم آز دئمیشم.
بیر ده گؤرورسن تبریزین ان قالابالیق قالدیریملاریندا ساچلارینی پاییز کولهیینه باغلاییب اؤزگور بوراخیر. دئمیر هاااا، بورادا قادینین بیر توکو بئله گؤرونسه گوناه ساییلیر. چوخ دا گنج، چوخ دا گؤزل اولماسا دا، چوخ اورکلی اولدوغوندا سؤز یوخدور. هئچ اسکی یونانین تانریچالاری دا بونجا اؤزونو اؤزگور سانمیردی. هله اونوتمامیشام. بیر گون اؤزلم باغچاسی دئدیییمیز بیر باغچادا، چانتاسیندان بیر شوشه چیخاریب، قاپاغینی آچا- آچا، گولهرک، بو سومئر سورهسیندن قالان اسکی تورک قیمیزیدیر، دئدی. بیر ایستیکان اؤزونه، بیر ایستیکان دا منه سوزوب اوتوردو. باشیمیزین کاساسی قیزاندان سونرا یئنه دوروب تبریزین ان قالابالیق قالدیریملارینین جانینا دوشدوک. هاچان هاردا نئجه اولدو بیلمهدیک. بیز هئچ اؤزوموز بیلمهدن دند داغیندان سؤز آچمیشدیق. دند داغینی گؤرمهسم ده، اوردا اولان دیبی واریلماز بیر اوچوروم منه آغیز آچمیشدی….
۱۳۹۱/ ۷/ ۲۲ (۲۰۱۲)
pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab unk