دوقتور حسین دوزگون
«هاشم ترلان» شاه رژیمی دؤنمینده، شوونیستی حکومته قارشی یارانان مقاومت شعریمیزین تمثیلچیلریندن بیری ساییلیر. 1320-1332 ایللری آراسیندا، گنج هاشم ترلان ان قیزغین ادبی- بدیعی فعالیته باشلایان بیر شاعر ایدی. آذربایجان تورکجهسینین شعر دیلینی او زامانکی شعر و دیل اوستادلاریندان یاخشی اویرهنن بو گنج شاعر، همین ایللرده مبارزه صفینه قوشولاراق وطندن مدافعه و دیلیمیزین آزادلیغی موضوعلاریندا اودلو شعرلر یازماغا باشلامیشدی.
سلام اودلار يوردو، سلام اي وطن,
تابيم توانيم منيم, وطنيم منيم!
قوينوندا اولماسامدا, آيري دوشسمده سندن
سنينله ياشايان، سنينله دوران
اؤز اوغلونام من, ترلانام من.
*
بيليرم مندن گيلهيينده وار،
بيليرم بوينومدا امهيينده وار.
دئييرسن يقين:
– گوللره شعیر يازان،
ائللره شعیر يازان ترلانيم منيم
يادينا سالمير مني,
بلكه اوجوز توتور دوغما وطني.
بودور جوابيم منيم،وطنيم منيم!:
-دئييرم باشيندا اسمهسين كولك،
نه يازيم آدينا ياراشسين آنا؟!
هر شعريم گونشين شعالاري تك،
او آغ ساچلارينا داراشسين آنا!
يازيم گونشسن؟
نورلوسان اوندان.
يازيم آتشسن؟
اودلوسان اوندان.
يازيم آنالار آناسيسان سن؟
اولوسان اوندان.
نه يازيم وطن؟
دئييرم بير نغمه بستهلهييم من،
سسيم پروازلانيب، مين بير داغ آشسين
دوغروسو، دونيايا سيغمايان اورهك
بو عاجیز قلمه نئجه سيغيشسين.
*
دئييرم، گل توتوم اتكلريندن،
آديمي آدينلا تانيسين جاهان.
بوآندا قلميم، سسلهنيركي سن،
نه صمد وورغونسان، نهده سليمان.
*
وصفيني ائتمهيه آذربايجانين،
هاردادير او قدرت، هاردادير وطن.
منه بير جاهاندير سنين هر آنين،
فقط ائللريندير قلبيمدن اؤتن.
*
يوخ!آنا، يوخ! وطن، يوخ! عزيز ديار.
صنعت عالمينده بو دئييل پئشم.
قورخورام كلاميم، اولسون ناغيلوار،
شعر ایلهاميما توخونسون تئشم . . .
*
او دا اؤز قانيمدير، بدنيمدهكي،
اوندان گرانبها نهييم وار آنا!
منيم قلميمين، جوهريدير او،
اونسوز من نه يازيم آذربايجانا.
*
ايندي سنگردهيم، كئچيب جانيمدان،
انقلاب اوغلويام، اوزوم ده آغدير.
صاباح يارالانسام ، آخان قانيمدان
داستانيم آدينا يازيلاجاقدير.
28 مرداد کودتاسیندان 1357 ـ جی ایله کیمی ایسه سوسمادان و دورمادان یئنه آذربایجانلیلارین حقلی مبارزهلرینین ادبی جبههسینده اؤن سیرادا دایانیردی. همین ایللرده یارانان «آذربایجان مقاومت شعرینین» شاعرلری آراسیندا اونوندا آدی چکیلیر. بو دؤنمدهکی یارانان شعریمیزین سارسیلماز تمثیلچیسی اولان حبیب ساهر، هر ساحهده اولور اولسون وطن اوغروندا، دیل آزادلیغی و مفکوره سربستلیگی اوغروندا جان و دل ایله بوتون شعر جبههلرینین عسکرلرینه الهام وئریر، اونلاری روحلاندیریر و مبارزهنی دوام ائتدیرمگه چاغیریردی.
ایستهرم غملی و توفانلی گئجه یولچولارا
بیر فانوس تک یادا قطب اولدوزو تک
رهبر اولام.
ایستهرم یای گونو چؤللرده آخار
بیر سو اولوب.
دوم ـ دورو گؤز یاشی تک یولدا
چوخور ایچره دولام.
ایستهمم نقش و نگاریم قالا،
شعریم اوخونا.
ایستهرم بیر سیزی، حسرت تک
اورهکلرده قالام.
اونودورسا منی ائل، چکمهسه تاریخ آدیمی
ایستهرم آی تکی یورد اوسته
گئجه شوق سالام.
سهند و اوختای کیمی فلسفی دوشونجهلی شاعرلریمیزده همین جبههده دورمادان ادبی- بدیعی اثرلر یاراتماغا چالیشیردیلار. مقاومت شعریمیزین تمثیلچیلری، شعر و ادبیاتی یالنیز بیر کسگین سیلاح کیمی ایشه آپاریردیلار. اونلار، ائللریمیزدن و خلق کوتلهسیندن آلدیقلاری شاعرلیک باجاریق و مهارتلرینی یئنه ائللریمیزین آزادلیغی اوچون صرف ائتمگه همت گؤستریردیلر.
هامی آزاده ائلین شاعری وار،
من اسیر ائللرین آه شاعرییم.
دئین حبیب ساهر گیزلیجه نشر ائتدیگی شعر مجموعهلرینده حتی غنایی و تغزلی فورمالاردا منحوس شاه رژیمینی افشا ائتمگه چالیشیردی. اونون یازدیغی فارسجا شعرلرینی ده «آذربایجان مقاومت شعری» سیراسیندا دگرلندیرمک اولار. چونکه همین دیلده و قالبدادا ائلین دردینی، غملرینی، خلقیمیزین باشینا گلنلری، باسغینلاری، اؤلدورمهلری، جبسلری، قتل و غارتلری تصویره چکیردی.
من دیدهام به وقت سحر آفتاب وی،
بپراکند جرقهی آتش به روی دشت.
عاری ز زیور است و در آن باغ و راغ نیست،
در آن مجو هوای ارومی، صفای رشت.
من دیدهام چگونه در آن شهر، مردمان،
از کوچهای به کوی دگر کوچ میکنند.
اندر پی هوای خنک، جای سایهدار،
در راه یا به مقبرهها خیمه میزنند.
من دانم آن جهنم و آن پایتخت شاه،
زندان تیره دارد و زنجیر و چوبه دار.
در آن دیار بلبل و گل پژمرد، فسوس!
بس خوشهی حیات و گل نغز زرنگار.
اونون ربابی شعرلری و لیرکاسیدا ساواش و مبارزه حال هواسی داشییردی. نییه کی اورهگی بوتون بشریتین سعادتی اوچون چیرپینان بیر اودلی دیللی شاعر ایدی. عؤمرونون سون ایللرینده همین گئرچگی بئله دیله گتیردی:
من آرزو ائدردیم کی جهان جنته دؤنسون،
افسوس بوتون آرزولاریم قالدی گؤزومده.
همین ایللرده «هاشم ترلان» عذاب اذیتلر، اشکنجهلر، زندانلار و حبسلر چکمه معروض قالماسینا باخمایاراق، بیر آن بئله ساکت اوتورمادی، سوسمادی و شعر یازدی.
غربت ائلده غریبسهدیم
ائلیمی قایتارین منه!
درهلریم کؤز باغلاییب
سئلیمی قایتارین منه!
×
آختاریرام حزین- حزین
ایتیردیگیم گولون ایزین
دونیادا هر نه وار سیزین
گولومو قایتارین منه!
×
دیل دئییرم… منی آنمیر
سسلهییرم، او دایانمیر
نوهلریم منی قانمیر
دیلیمی قایتارین منه!
×
یاخ اورمودان گؤی خزره
اوخشار سنی هر منظره
بو آذردن او آذره
ایلیمی قایتارین منه!
×
آذرییم ائلیم، واریم
هارای سالیر سؤز قاتاریم
سوسوز قالیب سونالاریم
گؤلومو قایتارین منه!
×
شاعر ده وار سؤز اوینادان
گونبز اوسته قوز اوینادان
فقط منه گورز اوینادان
الیمی قایتارین منه!
×
دیلیم گئتسه قالار نهییم
نئجه بو درده بئل اییم
نسیمیدن اؤیرندیگیم
تعلیمی قایتارین منه!
من، هاشم ترلانین آدین 1340 ـنجی ایللرده تبریزده طلبه ایکن ائشیتدیم. اما اؤزونو اسلامی انقلابیمیزین غلبهسیندن سونرا، 1357 -نجی ایل اسفند آیینین ایلک هفتهسینده گؤردوم. «یولداش» مجلهسینی قورموشدوم. بو مجله ده چالیشان و ایشلهین فداکار گنجلر شاه رژیمینین قالیقلارینین تام محو ائدیلمهسینه دوشونن و انقلابیمیزی داها درینلشدیرمک قصدی ایله، بیزدن قاباقکی نسلین و دئدیگیم «مقاومت» دؤنمی شاعرلرینی تاپیب، اونلاری صحنهیه گتیرمگه چالیشیردیلار. مجلهمیزین ائله ایلک نمرهسینده «هاشم ترلان» یانیمیزا گلدی. مجلهمیزین ایلک نمرهسینده اوندان بیر اودلو شعر نشر ائتدیک:
گؤرورم
گئتدی عزت گئجهلر خواب پریشان گؤرورم،
الده شمشیر یریییر استومه ایران گؤرورم.
بیلمز ایدیم بو قدر ملت ایران اویانا،
بیشمار توپ توفنگین قاباغیندا دایانا،
سیز دئین باش گؤتوروم ایندی قاچیم بس هایانا،
آتامین یادگاری تختینی لرزان گؤرورم
گؤزومون نوری قاچیبدیر فیلی فنجان گؤرورم.
*
گئتسه ده سلطنتیم خارجه ده یئر سالارام،
او قدر واردی پولوم باشقانیر ایران آلارام،
یاشارام راحت آسوده بو یئرده قالارام،
به جهنم وطن اولادینی گریان گؤرورم،
منه خوش اولماسا ایران اونی ویران گؤروم.
*
ائللرین حقی بودور تورباسی آغزیندا گزه،
نه گؤره نه دانیشا قان کوچه ده چیخادیزه،
ایندی دوران دگیشیب منله دوروبلار اوز- اؤزه،
بیزه میدان اوخویور ملت ایران گؤرورم،
قوشولوب باشقا ولایتلره زنجان گؤرورم.
*
باخیرام مشهده تبریزه و تهرانا، قما،
خلق وئریبلر ال- اله بیرگه گئچیبلر هجوما،
قالمیشام مات معطل یول آچیم بلکه روما،
چونکی اوضانی بوگون خیلی پریشان گؤرورم،
اؤزومه قارشی مدام نفرتی عریان گؤرورم.
*
نئجه بو مملکتین بارلی باغیندان چکیم ال،
تورپاق آلتیندا یاتان نفت یاتاغیندان چکیم ال،
خزرین غم داغیدان گوی قیراغیندان چکیم ال،
اما افسوس گلهجک گونلری نقصان گؤرورم،
قصدیمه دورموش ائلی تند شتابان گؤرورم. . .
«آلاولی شعرلر» کتابینیدا همین ایلده نشر ائتدیردی. من او زاماندان بو اودلو دیلی اولان، صمیمی، تواضعکار، دوزگون دانیشان و دوغرو عمل ائدن شاعر ایله دوستلوق قوردوم. منی هر زامان گؤرنده فرحلنیردی، منی «آقای دوزگون» چاغیراردی، یانیمدا اوتوروب، دقیقهلر صمیمی صحبت ائدردی.
اسلامی انقلابدان سونرا، الده ائدیلن نسبی آزادلیقدان استفاده ائدرک آنا دیلیمیزه خدمت ائتمگه دوام ائتدی. ساغلام دوشونجهلی شاعر بو ایللر ایچینده بیر چوخ شعرلر و یازیلارینی نشر ائتدیره بیلدی. خاطرهلرینی قلمه آلدی. بیزیم گؤرمهدیگیمیز 20 ـ جی ایللردهکی مبارزه جبههلری ایله گنجلریمیزی تانیش ائتمگه غیرت گؤستردی. اونون ادبی یارادیجیلیغینین بدیعی یؤنلری و صنعت گؤزللیکلری حاققیندا دانیشماغی البته اؤزومه بیر بورج حساب ائدیرم. ان شاء الله بو بورجو باشقا بورجلاریم کیمی کؤچمهدن ادا ائدهجگم.
الله اونا غنی - غنی رحمت ائلهسین.
9/9/93
azb_Arab azb_Arab snd_Arab bjn_Arab azb_Arab pbt_Arab azb_Arab unk bjn_Arab bjn_Arab snd_Arab ckb_Arab pes_Arab ara_Arab azb_Arab snd_Arab ace_Arab snd_Arab snd_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pbt_Arab pes_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab unk azb_Arab ace_Arab snd_Arab pes_Arab unk azb_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab unk snd_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab unk azb_Arab azb_Arab ace_Arab pes_Arab unk snd_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab prs_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab uig_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab prs_Arab prs_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab urd_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab unk azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab unk azb_Arab azb_Arab kas_Arab azb_Arab unk azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab unk azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab unk azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab unk azb_Arab azb_Arab azb_Arab ara_Arab azb_Arab azb_Arab urd_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab unk azb_Arab azb_Arab azb_Arab pbt_Arab azb_Arab unk azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab unk azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab unk azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab unk