18-نجی سانجاق-دا اوخویورسوز:
فلسفه، تاریخ و ادبیاتا اولان ماراغیم
دکتر جواد هئیت-ین «آتام ایله مینم خاطرهلریم (خاطرات من و پدرم) » کتابیندان
قلب جراحلیغینین نسبی اولاراق باغلانماسیندان سونرا، بعضا حتی کمیتهنین اؤزل و اورژانس جراحلیقلارینا رغمن، من بیر آز بوشلوق حیس ائدیردیم. بو بوشلوغو دولدورماق اوچون ممن غیر بی مطالعهلریمی چوخالتدیم. اوچ ایل بویونجا فسفه اوخودوم، و برتراند راسلین باتینین فسفه تاریخی کتابینین فارسجا و انگلیزجه متنینی اوخودوقدان سونرا، فارسجا اؤزئتلهییب (خلاصه ائلهییب)، باشقا قایناقلاردان اونا بعضی مطلبلر آرتیردیم. باشقا طرفدن ایسه، تاریخ و ادبیات اؤزللیکله ده تورکجهنین ادبیاتی و تورکلرین تاریخینی چئشیدلی تورک، انگلیز و فرانسیز قایناقلاردان اوخودوم. فاس ادبیاتینی حافظ-ین کتابینی 1315-نجی ایلده اؤدول آلدیغیمدان بری هر دن بیر اوخویاردیم. دشتینین سعدی، حافظ، مولوی و خاقانی بارهسینده یازدیغی 5 جیلد کتابی دقتله اوخودوم. 1340-1335 ایللری اراسیندا مولوییه دها ارتیق ماراقلانیر، دیوانینین شعرلرینین چوخونو ازبرلهییردیم. اصلینده، استانبولدا طب اوخودوغوم زاماندان بری ادبیات و تاریخ ایله ماراقلانیردیم. ایراندا، دبیرستاندان دؤورونده تاریخ و ادبیات یئترینجه اؤنمسهنمهییردی. من ده داها چوخ ریاضیات ایله ایلگیلهنیر، ریاضیات و طبیعیاتدا نؤمرهم 20 اولوردو. تاریخ ایله ادبیاتی یوخاری نؤمره آلیب بیرینجی اولماق اوچون اوخوردوم. استانبولدا صینیفداشلاریم ایله دانیشدیغیمدا، اونلارین تاریخ و ادبیات بیلیکلرینی ازومدن اوستون سویهده گؤروردوم.
اؤزللیکله، اونلار تکجه میلادی تاریخینی اؤیرنمیشدیلر، بیز ایسه، هر اوچ شمسی، قمری و میلادی ایللرینی ازبرلمهلیایدیک. من ایلک باشدا تاریخدن باشلادیم؛ رومان شکلینده و اؤلکهلرینی نظرده توتمایاراق قلمه آلیندیغی، دکتر رضانور-ون تورکلر تاریخی اوزره یازدیغی کتابلاری، اوخودوم. سونرا تورک ادبیاتینی دا محمد عاکف-ین صفحهلری ایله باشلادییم. محمد عاکف مسلمان و مؤمن تورک شاعیری، "قهرمان اوردوموزا" منظومهسینین سؤیلهییجیسیدیر، بو منومهنین بیرینجی بؤلومو ایندیکی تورکیهنین ملی مارشیدیر. محمد عاکف بوتون شعلرینده ایکی قایناقدان اَسینلهنیبدیر (الهام آلیبدیر)؛ بیری قرآن کریم، او بیری ایسه شیرازلی سعدی. او، شعرلرینین باشلانقیجیندا یا قرآن آیهسی گتیریب، یا دا سعدینین الهام باغیشلایان بیتلریندن...
منیم باخیشیما گؤره توپلومدا انسانلار ایکی انتئلئکتوئل و گلهنکسل (عقلی و نقلی) قاتا بؤلونورلر. انتئلئکتوئل (عقلی) قاتداکی شخصلر، گؤردوکلری، ائشیتدیکلری یادا اوخودوقلارینی عقل ایله گؤتور- قوی ائلهییر اونا گؤره تعقل ائدیب دوشونورلر. عقل و منطقه اویوب اونلارلا اوست- اوسته گلیرسه، اونو قبول ائدیب اولاسیلیغینی اونایلایارلار. بونا قارشیت، گلهنکسل (نقلی) قاتدا اولایلاری عقل ایله اؤلچمهین شخصلر واردیر. اوشاقلیقدان اؤیرندیکلرینی، یا دا یؤیوکلیندن ائشیتدیکلری روایتلری، آیریجا کتابلاردا اوخودوقلارینی قبول ائدیب اونلاردان ائتکیلهنیب اونلارین گرچکلشمهسینه گؤره فکرلشمهییب دوشونمزلر. اسلام و قرآندا دا بو موضوع وورغولانیبدیر"اَفَلا تَعقِلون" دوشونمهییرسیزمی؟ بیر ساعات دوشونوب- داشینمانین ایکی دونیانین عبادتیندن داها چوخ اجری واردیر.
نئچه ایل بوندان قاباق، شوروی زامانیندا باکویا گئتدیگیم سفرلرین بیرینده، اؤز فلسفی دوشونجهلریم بارهسینده دانیشماق اوچون، فلسفه آکادمیسی طرفیندن چاغیریلدیم. فلسفه اؤیرتمنلر و اؤیرنجیلرینین اولدوغو کونفرانس سالونوندا دانیشیقلاریمدا دئدیم: "من انسانلاری ایکی انتئلئکتوئل و گلهنکسل (عقلی و نقلی) قاتا بولورم؛ سونرا بو ایکی قاتدا کیملرین یئر آلدیغینی آچیقلادیم. سونرا آرتیردیم، منه گؤره سیز کمونیستلر ده گلهنکسل (نقلی) اولانلاردانسینیز، چونکو سیزین بوتون اینانج و دوشونجهلرینیز مارکس، انگلس و لنیندن آنلاتیلانلارین (نقل قول اولانلارین) اساسیندا فورمالاشیبدیر.
من گلهنکسل آلللاها اینانما دؤرانینی آتا و آنامین یانیندا گؤرموش، تعصبلو مسلمان ایدیم. ایللر اؤنجه، طب تحصیلاتیمین بئشینجی ایلینی کئچیردیگیمئه، رحمتلی پروفسور مظهر عثمانین پسیکولوژی درسلرینین ائتکیسینده اینانجلاریم بیر از سارسیلمیشدی. بیر ایل قوشقو و شبههدن سونرا، عقل و فلسفی دوشونمه ایله، و انسان وجودونو مطالعهائتمکدن سونرا آللاها ایناجیم کئچمیشیندن ده داها اؤتکم اولوب، اسلام دینینی اؤزوم و توپلوموما عاید اولان حق دین کیمی قبول ائتدیم. مدنیتلی مسیحیلرین تعصبلرینی، و اولومسوز دوشونجه- دویغولارینی مسلمانلارا قارشی گؤردویومده، من ده اؤزومله ملتیمین حسابینی گئدیردیم!
نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab kas_Arab pes_Arab prs_Arab