سؤزون اولینده، اورتاسیندا و سونوندا بو و یا دیگر صامیتین دوشمه سی تورک دیللرینه خاص اولان قدیم فونئتیک حادیثه لردندیر. آذربایجان دانیشیق دیلینده و اونون دیالئکت و لهجه لرینده همچنین تبریز دیالئکتینده بو حادسه گئنیش یاییلمیشدیر. تبریز دیالئکتینده صامتلرین دوشمه شرائتی مختلف اولدوغوندان اونلاری آیری آیریلیقدا نظردن کئچیرک.
سؤز اولینده
"ی" سسینین دوشمه سی. سؤز اولینده "ی" سسینین دوشمه سی، اساسا، "و"، قسما ده "ۆ" و "ئ" صایتلری قارشیسیندا اؤزونو گؤستریر. اووا< یووا، اومالاماخ< یومالاماخ، اوز< یوز...
سؤز اورتاسیندا
"ر" سسینین دوشمه سی. تبریز دیالئکتینده سونور "ر" صامتینین سؤز اورتاسیندا یئری ثابت دئییلدیر. سؤز اورتاسیندا "ر" سسی آشاقیداکی فونئتیک شرایتده دوشور:
١. سونو قوشا صامیتله قورتاران تک هجالی سؤزلرده "ر" صامتی دوشور. مثلا: فرش<فش، درس< دس، کورد< کوت، قیرخ< قیخ، دؤرد< دؤت..
٢. بعضی ایکی هجالی و چوخ هجالی سؤزلرده "ر" سسی دوشور. مثلا: گیرده- گیده، یومورتا- ییمیتدا، بیلرزیک- بیله زیک..
٣. سؤز اورتاسیندا "ر" سسینین دوشمه سی سؤزلره شکیلچیلرین علاوه سی ایله علاقدار اولور. مثلا: بیردن- بیدن، گؤردوم- گؤدوم، قوپاردیپ- قوپادیپ...
"ت" سسینین دوشمه سی. تبریز دیالئکتینده سؤز اورتاسیندا "ت" سسینین دوشمه سینه تصادف ائدیلیر. بو اساسا آلینما سؤزلره آیددیر. مثلا: دوسلوخ، دستگسر - دسگیر
"ن" سسینین دوشمه سی. تبریز دیالئکتینده سؤز اورتاسیندا "ن" سسینین دوشمه سی اساسا صایتلردن سونرا اؤزونو گؤستریر. مثلا: سونرا- سورا، قشنگ- قشه، کند - که ت...
"ل" سسینین دوشمه سی. سؤز اورتاسیندا "ل" سسینین دوشمه سی تبریز دیالئکتی اوچون سجیه وی دئییلدیر. بو حادیسه یه بیر نئچه سؤزده تصادف اولونور. مثلا: آلتمیش- آتمیش، قالخدی- قاخدی..
"ی" سسینین دوشمه سی. تبریز دیالئکتینده سؤز اورتاسیندا "ی" سسینین دوشمه سی آشاغیداکی حاللاردا نظره چارپیر:
الف) ترکیبینده قوشا "ی" صامیتی اولان سؤزلرده هئچ بیر تاثیر اولمادان همین صامتلردن بیری دوشور. مثلا: اذیت، هدیه، وضیت..
ب) واسمیش، پینه شالوار و خلجان لهجه لرینده بعضی ایکی هجالی سؤزلره صایتله باشلانان شکیلچی علاوه ائتدیکده، همین سؤزون ترکیبینده کی "ی" سسی دوشور. مثلا: چیینین- چینین، سیجه نه - سجه نه(قاب آدی)، دویدوقونا- دودوغونا (نفس بوروسو). تبریز دیالئکتینده "ی" سسینین دوشمه سینه "و" ، "م" صامتلرینین قارشیسیندا دا تصادف اولونور. مثلا: قییمه - قیمه ، قییماخ- قیماخ...
"د" سسینین دوشمه سی. تبریز دیالئکتینده بیر نئچه سؤزون اورتاسیندا سونرا "ن" سسیندن سونرا "د" صامیتی دوشور. مثلا: گوندوز- گونوز، تندیر- تنور، پندیر- پنیر..
سؤز سونوندا
"ح" سسینین دوشمه سی. سؤز سونوندا "ح" سسینین دوشمه سی آلینما سؤزلرده اؤزونو گؤستریر. مثلا: ماشاللا، پادیشا، ساباح- سابا...
"ت" سسینین دوشمه سی. دیلیمیزده بعضی آلینما سؤزلر" شت، خط، ست" صامت بیرلشمه لری ایله قورتاریر. تبریز دیالئکتینده همین تیپدن اولان سؤزلر "ت" حرفی اولمادان تلفض اولونور. بو سؤز سونوندا ایکی کار صامتین تلفضونون چتینلییی ایله علاقه داردیر. مثلا: تئشت- تئش، دست- دس، دوروست- دوروس، راست- راس، واخت- واخ، بدبخت- بدباخ...
"ر" سسینین دوشمه سی. بو تبریز دیالئکتینین ان سجیه وی خصوصیتلریندن بیریدیر. سؤز سونوندا "ر" سسینین دوشمه سی هم سؤز کؤکلرینده، هم ده شکیلچیلرده مشاهده ائدیلیر. مثلا: او قدر- اوقده، اگر- ایه، مگر- مه یه، بیر- بی، گؤیجکدیر- گؤیچه دی...
azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab