اوغوز خان دستانی
2.200 ايل اؤنجه قوزئی دوغو آسيا داکی تورک دئوله تيني، آسيا نين بوتون قوزئي يانسيني قاپلايان بير ايمپراطورلوق دورومونا گتيرن مته، تورک ميلله تي نين ويجدانيندا « اوغوز خان » آديلا اؤلومسوزلشديريلميشدير. « اوغوز خاقان » و يا « اوغوز خان » دستاني ندا مته، تورکلرين ان بؤيوک قهرماني اولاراق سونول- موش،
بير ماسال و دستان هاواسي ايچينده، چين ه، هينده، آوروپا قاپيلارينا، قوزئي آسيا نين بوزلو اولکه لرينه قدر اوزانان فتح لري آنلاديلميشدير. ارگه نه کون دستاني کیمي، اوغوز خان دستاني دا، تورک ميلله تي نين تاریخي گليشمه سي و کاراکتريني آچيخلايان چوخ قووتلي بير ادبی وصيغه دير. مته نين « اوغوز خان » آدیلا عادتا قوتسال لاشديريلديغي، تورک ميلله تي نين اورتاقلاشا مالي اولان بو گؤزل دستان قيساجا بئله دیر:
” گون لردن بير گون آي خان، بير ارکک چوجوق دوغور. اوشاق، قارا ساچلي، قارا قاشلي، آلا گؤزلو. قيزيل آغيزلي ايدي. پري لردن ده گؤزل ایدي. چوجوق، آناسيندان يالنيز بير یول سوت امدي. بير داها اممه دي، قونوشمايا باشلادي. چيی ات و ايچکي ايسته دي. قيرخ گون دن سونرا بؤيودو. يئریدی. اوينادي. آتا ميندي. گئييک آوونا چيخدي. گون لردن، گئجه لردن سونرا، بير ایگید اولدو. باهادير اولدو.
« اوغوز خان » دئییلن بو باهادير، بير گون تانري يا ياخاريردی( مناجات ائدیردی). بيردن بيره چئوره سي قاپ قارانليق کسيلدي. گؤکدن بير ايشيق دوشدو. بو ايشيق، آيدان و گونشدن بيله پارلاقدي. اوغوز خان، ايشيغين ايچينده بير قيز گؤردو. بو قيز، چوخ گؤزل ایدي. اوزونده، ايشيق ساچان بير بني(خالی) واردي. چوبان اولدوزونا بنزيردی. گولونجه، ماوي گؤک ده گولور، آغلايينجا، ماوي گؤک ده آغلاييردی.
اوغوز خان، بو قيزي گؤرونجه عقلي باشيندان گئتدي. قيزي سئودي، آلدي. قيز، اوغوز خان ا اوچ ارکک چوجوق دوغوردو. بيرينجيسينه « گون » ، ايکينجيسينه « آي » ، اوچونجوسونه « اولدوز » آديني قويدولار.
اوغوز خان، گون لردن بير گون، آووا گئتدي. گؤلون يانيندا بير آغاج گؤردو. آغاجين قوووغوندا بير قيز اوتوروردو. چوخ گؤزل ایدي. ساچلاري بير ايرماغين آخيشينا، ديش لري اينجييه، گؤزلري، گؤک اوزونون ماويسينه بنزیردی.
اوغوز خان ين عقلي باشيندان گئتدي. اوره گينه اود دوشدو. قيزي سئودي، آلدي. بو قيز دا اوغوز خان ا اوچ ارکک چوجوق دوغوردو. بيرينجيسينه « گؤک » ، ايکينجيسينه « داغ » ، اوچونجوسونه « دنيز » آديني وئرديلر.
بو چاغدا، ساغ يؤنده « آلتين خان » دئییلن بير خاغان واردي. آلتين خان، اوغوز خان ا ائلچي گؤندردي. چوخ آلتين و گوموش يوللادي. پک چوخ قيز، ياقوت و گوموش سوندو. اوغوز خان ا سايغي گؤستردي. اوغوز خان، آلتين خان ين باش اگمه سيني قبول ائتدي. سونرا، قيرخ گون قوزئيه يورودو. « بوز داغي » دئییلن داغا گلدي. چوخ سویوق ایدی. اوتاغيني قوردوردو
دان يئري آغاردي. اوغوز خان ين اوتاغينا گونش کیمي بير ايشيق گيردي. او ايشيقدان؛ گؤک توکلو، گؤک يئله لي( یال)، بؤيوک بير ارکک قورد چيخدي. قورد، اوغوز خان ا دئدي: « ائي اوغوز، آرتيق من اؤنونده يئرییه جه یم!»
بوندان سونرا اوغوز خان، چاديرلاري توپلاتدي. يولا قويولدو. تورک اوردوسونون اؤنونده گؤک تويلو، گؤک يئلهلي، بؤيوک ارکک قورد يئریردی. نئچه گون لردن سونرا گؤک تويلو، گؤک يئله لي، بؤيوک ارکک قورد دوردو. اوغوز خان دا تورک اوردوسونو دوردوردو. اؤنله ريندن « ايتيل » دئییلن ايرماق آخيردی. اوغوز خان، بورادا ياغي ايله ووروشدو. ساواش چوخ چتين اولدو. ايتيل سويو، ياغي قانييلا قيپ قيزيل آخدي. ووروشما-دا اوغوز خان، اوستون گلدي. باسان، تورک اوخلاريندا و قيليچلاريندا قالدي.
گؤک تويلو، گؤک يئله لي قورد، يئنه اؤنه دوشدو. اوغوز خان ي گونئيين سيجاق اؤلکه لرينه گؤتوردو. اوغوز خان، بورادا دا چوخ يئرلر آلدي. چوخ ياغي يئندي. تورک خاقانليغيني بو يؤنده ده چوخ بويوتدو. گئري دؤندو.
اوغوز خان ين يانيندا، آغ ساققاللي، بوز ساچلي، چوخ بيلگه بير کيشي واردي. آنلاييشلي و دوغرو بير آدامدي. اوغوز خان ين دانيشمانييدي. آدي « اولوغ تورک » ايدي.
اولوغ تورک، گون لردن بير گون، دوشونده بير آلتين ياي و اوچ گوموش اوخ گؤردو. آلتين ياي، گون دوغوسوندان گون باتيسينا دک اوزانيردی. اوچ گوموش اوخ دا قوزئيه دوغرو گئدیردی. اولوغ تورک، اويخودان اوياندي. یوخودا گؤردوکلريني اوغوز خان ا آنلاتدي: « ائي خاقانيم، دئدي؛ گؤک تانري نين سنه وئرديکلري، خئیيرلي اولسون! گؤک تانري، دوشومده گؤردوک لريمي يئرينه گئتيرسين! ديله دیگي يئري سنه وئرسين! »
اوغوز خان، اولوغ تورک ون سؤزلريني چوخ بگندي. بيلگه ليغيني اؤیدو. اؤیودونو دينله دي. اوغول لاريني توپلادي. دئدي کي: « ائي اوغوللاريم! گؤنلوم آو ديله ییر. قوجاديم. گوجومو ايتيرديم. گون، آي و اولدوز، سيز دوغويا وارين. گؤک، داغ و دنيز، سيز باتييا گئدين! » بونون اوزه رينه اوغوز خان ين اوچ اوغلو دوغويا، اوچ اوغلو باتييا گئتدي. گون خان، آي خان و اولدوز خان، بول بول آولانديقدان سونرا، يولدا بير آلتين ياي بولدولار. يايي آلديلار. بابالاري اوغوز خان ا وئرديلر. اوغوز خان سئويندي. يايي اوچ پارچا ائتدي و: « ائي بؤيوک قارداشلار، دئدي؛ ياي سيزين اولسون! » — گؤک خان، داغ خان و دنيز خان، بول بول آولانديقدان سونرا، يولدا، اوچ گوموش اوخ بولدولار. اوخلاري آلديلار. بابالاری اوغوز خان ا وئرديلر. اوغوز خان سئويندي. اوخلاري اونلارا پاي ائديب « ائي کیچیک قارداشلار، دئدي؛ بو اوخلار سيزين اولسون! » — اوغوز خان، بوندان سونرا اولو قورولتاي ي توپلادي. خالقي دا چاغيردي. بؤيوک دانيشما ياپيلدي. اوغوز خان، يوردونو، اوغول لارينا پاي ائتدي. دئدي کي: « ائي اوغول لار، چوخ ياشاديم. چوخ ساواشلار گؤردوم. چوخ اوخ آتديم. قيليچ ساللاديم. آتا مينديم. ياغيلاريمي آغلاتديم. دوستلاريمي گولدوردوم. گؤک تانري يا بورجومو ادا ائتديم. سيزلره ده يوردومو وئريرم. يوردوموزون اوزه رينده بوگه ليک و بختييارليقلا ياشايين. گؤک تانري نين بويروغوندان چيخمايين. اسن قالين! « سونرا گؤک رنگلي گؤزلريني یومدو.
azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab