15- شهادتی و اؤلومو
نسیمی، حلب شهرینده دریسی سویولاراق اؤلدورولدو. اونون شهادت تاریخینی عسقلانی 821،[1] هدایت 837،[2] مدرس 807[3] و مجالس العشاق 837[4] هـ. ایلی ذکر ائتمیشلر. بو قایناقلاردان باشقا 811 هـ. ده تألیف اولونان بشارتنامه کیتابیندا اونون اؤلومو 807 هـ. ایلی ذکر اولونموشدور. نسیمینین یاشاییشینی تدقیق ائدهنلر آراسیندان محمد فؤاد کؤپرولو، عبدالباقی گؤلپینارلی و حسین اعیاندا همین تاریخی دوغرو ساییرلار، مرحوم مدرس تبریزی، ریحانه الادب اثریندهده همین تاریخی اونون شهادت ایلی قبول ائدیر. بئلهلیکله 807 هـ. تاریخینی اونون شهادت ایلی حساب ائتمک اولور. او زامان نسیمی اوتوز آلتی یاشیندا ایدی. نسیمینین شهادتیندن دانیشان بشارتنامه اثری 811 هـ. ایلینده یازیلمیشدیر. آیدیندیر کی نسیمینین اؤلومونو بو تاریخدن سونرایا عائد ائتمک اولماز. نسیمینین شهادتینین تفصیلاتینی ذکر ائدهن ان قدیم قایناق کنوز الذّهب فی تاریخ حلب قایناغیدیر. محمد راغب الطّباخ الحلبی، اؤزونون اعلام النُبلاء بتاریخ حلب الشّهباء اثرینده همین قایناغین وئردیگی شرحی ذکر ائدیر.[5] بو شرحین ترجمهسی بئلهدیر:
« یشبک زامانیندا علی نسیمی اؤلدورولدو.
شیخنا ابن خطیب الناصریه و شیخ عزّالدینین نائبی شمس الدین ابن امین الدوله حضوروندا، قاضی القضاة فتح الدین المالکی و قاضی القضاة شهاب الدین الحنبلی ابن الخازوق محکمهده حاضیر اولدولار. ادعا اولدوکی نسیمینین کلماتی بیلیکسیز شخصلری آلدادیب زندیق ائتمیشدیر. اما بعد ابن الشنقشی الحنفی شهرین قاضیلری و عالیملری حضوروندا دعوی طرح ائتدی. سونرا نایب اونا دئدی:
گؤروندوگو کیمی، اسکی قایناقلاردا نسیمی تبریزی حاققیندا یازیلانلار، اونون حیاتی حاققیندا بیر شئی بیزه وئرمیرلر. ادبیات تاریخلریده همین معلوماتی آلیب تکرار ائدیرلر. اونون دیوانینین الیازمالاری و ایندیه قدهر چاپ اولموش معتبر و غیر معتبر دیوانلاریدا باشدان آیاغا یانلیشلیقلار ایله دولودور. بیز بو قایناقلاردان یارارلاناراق، اونون حیات و یاشاییش منظرهسینی ترسیم ائتمگه چالیشیریق.
1- دوغولدوغو یئر
عسقلانی[1]، سخاوی و ابن عماد الحنبلی اونو تبریزلی ساییرلار، ریاض العارفین اثرینین یازاری رضا قلیخان هدایت ایسه، اونو شیرازلی حساب ائدیر، فارسنامهی ناصری ده اونو شیرازلی ساییر، عاشیق چلبی اؤز تذکرهسینده، اونو باغدادین نسیم ناحیهسیندن بیلیر. باکی عالیملری او جوملهدن مرحوم میرزا آقا قلیزاده، شاماخیدا یئرلشن نسیمینین یگانه قارداشی شاه خندانین مزارلیغینادا اشاره ائدهرک، شاماخینی اونون دوغولدوغو یئر حساب ائدیر و دوغوم تاریخینیده 70/ 1369 م. ایلی اولاراق تثبیت ائدیر. [2]
بیز، ان قدیم قایناقلاری داهادا اعتبارلی سایساق، عماد الدین نسیمینی تبریزلی بیلمهلییک. هر حالدا هارالی اولور اولسون، سؤز یوخ کی او، آذربایجان شعر تاریخی سماسیندا ان پارلاق گونش کیمی پارلاماقدادیر. سلمان ممتاز دئمیشکن:« سگیزینجی عصر هیجرینین سون یاریسیندا دوغدوغو یورد اولان آذربایجاندا ساکین ایدی».[3]
بعضی تذکرهلرین اونون باغدادلی، یا شیرازلی و یا آمِدلی اولدوغونو ادعا ائتمیشلرسهده، بو ادعالار تمامیله رد اولموشدور. نسیمی شیرازی نین باشقا بیر شاعیر اولماسی، باغداد یانیندا نسیم آدلی یئر و یا کندین اولماماسی و نسیمینین آمِد شهرینه هئچ گئتمهمهسی بو ادعالارین ردّی اوچون یازیلان دلیللردندیر.
azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab