ایشیق سؤنمزین آزادلیق رادیوسو یایینیندا "تحصیل آلماق" اوزره دانیشیغی، دانیشیقچی: علیرضا قولونجو.
ایراندا فارس اولمایان ائتنیکلرین تحصیل آلما دورومو نئجه-دیر؟
بیلیندیگی کیمی مهر آیی نین بیری، فارس تحصیل سیستیمی نین باشلاندیغی گون ساییلار. هر ایل مهر آیی نین بیرینه یاخینلاشدیقجا فارس دیل لی اوشاقلار و اونلارین آتا و آنالاری سئوینج ایله مدرسه-نین باشلانیشینی قارشیلاماغا حاضیرلاشارکن یوزده آلتمیش و آلتمیش بئش آراسیندا فارس اولمایان میللی توپلوملارا باغلی اولان انسانلار، او جومله-دن گونئی آذربایجان تورک اوشاقلاری و اونلارین آتا و آنالاری فارسلیق اساسیندا مدرسه لرین آچیلیشینا دوغرو کؤنولسوزلوک و مئییلسیزلیک ایله گون سایارلار. دئمک، مهر آیی نین باشلانیشی بوگونکو ایراندا بیر معنالی قارشیلانماز. حاکیم فارس دیل و مدنیتینه باغلی اولانلار و اؤزلرینی فارسلیق ایله ایضاح ائدنلر سئوینج گونلری دئیه مهر آیی نین گلیشینی "مهرگان بایرامی (جشن مهرگان) دئیه بایرام توتارکن فارس اولمایان میللی توپلوملار "مهر آیی نی" اؤز میللی منلیک و کیملیکلریندن قوپماق و اؤزگلشمگین باشلانیش آیی دئیه قلمه آلارلار. بو اؤزگلشمک دیل و مدنیت بیلینجیندن یوخسول انسانلار اوچون درک ائدیلمز اولسا دا، اؤز دیل و مدنیتی نین اؤنم و اهمیتی درک ائتمیش انسانلارا اولدوقجا آغیر و سارسیدیجی ساییلار.
دئمک، آذربایجان تورک آیدینی مهر آیی نین باشلانیشی نی بایرام ائتمه لی دئییل، نه اوچون میرزاحسن روشدیه نین تبریزده تورک دیلینده باشلاتدیغی "وطن دیلی" دئیه درسلیک کتابلاری، تاریخی گونئی آذربایجان تورپاقلاریندا یاییلماق شانسی نی تاپابیلمدیگینی و تورک دیل و مدنیتینه یاساق قویولما مسئله لرینی گؤتور قوی ائتمه لیدیر. بو مسئله لری گؤتور قوی ائتمک ایسترکن بیر آز تاریخه دؤنمه میز لازیم گؤرونر. آذربایجان مشروطه حرکاتی نین یئنیلمه سی نتیجه سینده میرزا فتحعلی آخوندزاده و میرزاآقاخان کیرمانیلر واسیطه سی ایله یئنی آنلاییشدا توخومو سپیلمیش "ایرانیت" مفکوره سی "فارسلیق" باشلیغی آلتیندا تورک قاجار ممالکی محروسه سینده یاییلماغا باشلامیش. فارس دیلی نین تورک شاهلاری درباریندا دیوان دیلی اولماسی و یازیلی تورک دیل بیلینجی نین آذربایجان تورک ائلیتینده دوشوک اولماسی فارس اولمایان ائتنیکلری، او جومله-دن آذربایجان تورکلرینی فارسلیق قارشیسیندا تسلیم ائتمیش دورومدا قویموش.
بئله لیکله قاجار حاکیمیتی ایشدن اوزاقلاشمادان قاجار حاکیمیتی طرفیندن آوروپایا گؤندریلمیش اؤیرنجیلر، باشلاریندا آذربایجان، تورک اؤیرنجیلری فارسلیق اساسیندا ادبی محفللر، اؤرنک اولاراق "ایرانشهر" درگیسی حسین کاظیم زاده تبریزی باشچیلیغی ایله و "فرهنگیستان" تقی ارانی امکداشلیغی و "کاوه" سیدحسن تقی زاده باشلیغی ایله او زامان عثمانلی ایمپراتورلوغوندا دیرچلمگه باشلایان تورکلوک و آذربایجان تورکلوگو علیهینه ادبی آلاندا ساواش آچماغا و آذربایجان تورکلرینی اؤز کیملیکلریندن و تورکلوکدن آریندیرماغا باشلامیشلار.
ایران ممالیکی محروسه سی نین ایچینده ایسه رضاخان آشاما آشاما و یاواش یاواش حاکیمیت چئوریلیشینه قول چکه رک قاجار شاهلیق حاکیمیتینی فارس ائلیتی و فارس مفکوره لی محمدعلی فروغی و محمود افشار یزدی لیلر واسیطه سی ایله فارسلیق حاکیمیتینه دؤندرمیش و تبدیل ائتمیشلر. فارس ائلیتی بیر دیل، بیر مدنیت، بیر بایراق و بیر مملکت دئیه ایران ممالیکی محروسه سینی فارسلیق انحیصارینا و ایستعمارچیلیغینا کئچیرمیشلر. او گوندن باشلایاراق فارس حاکیمیتی هر هانکی بیر دیل و مدنیت آزادلیغینی فارس حاکیمیتی اوچون بیر تهلوکه دئیه قلمه آلمیش و آلماقدادیر.
آذربایجان دیلی نین تحصیل سیستیمینده قاداغا اولماسی داها نه قدر سوره بیلر؟
هر هانکی بیر دیل و مدنیته یاساق و قاداغا قویولماسی و اونون قالدیریب، قالدیریلمادیغی او دیل و مدنیته منسوب اولان انسانلارین اؤز دیل و مدنیتلرینه اؤنم و اهمیت وئره جکلریندن آسیلی اولان بیر یاناشما ساییلار. دئمک گونئی آذربایجان تورکلری اؤز دیل و مدنیتلری نین قایقیسینا قالماق ایستمزسه لر، اونلارا فارس حاکیمیتی و ایستعمارچیلیغی طرفیندن دیل و مدنیت آزادلیغی دئیه بیر سوغات وئریلمه گه جکدیر. بو باخیمدان گونئی آذربایجان تورکلری نین دیل و مدنیت آزادلیقلاری او توپلومون انسانلاری نین اؤز دیل و مدنیتلرینه وئره جگی اؤنم و اهیمیتیندن آسیلی اولاجاق ساییلار.
آنادیلینده تحصیلین اولمادیغی هانکی مسئله لره سبب اولابیلر؟
آنا دیلی دئدیکده بو مسئله نی ایکی بؤلومه آییرماق لازیم:
بیرینجی- هر هانکی بیر شهرده یوخسا ولایتده کی مهاجیر بیریسی نین اوشاغی نین اؤز دیلینده اؤیرنیم و تعلیم آلماسی. بو مسئله بیر چوخ آوروپا مملکتلرینده هر هانکی بیر شهرده بیر دیلده اوخوماق ایستگن اوشاق سایی نین اون- اون بئشه چیخدیغی دورومدا معاریف ایداره سی بو اوشاقلار اوچون اؤیرنیم وساییطی آییرمالی اولار.
ایکینجی- یئرلی خالقین اؤز آنادیلینده اؤیرنیم و تعلیم حاققیندان محروم ائدیلمه سی. یئرلی خالیقین اؤز آنادیلینده تعلیم آلابیلمدیگی ایسه یالنیز تعلیم و تربیت مسئله سی ایله نقطه لنمگه رک یئرلی خالقی اریتمک و آسیمیله ائتمک و اونلارین میللی توپراقلارینی حاکیم میللت داییره لری طرفیندن مستملکه اولماسینا یول آچار. بوگون فارس معاریفلیک ایداره سی و اونون ایداره چیلیک سیستیمی ایران ممالیکی محروسه سینده کی فارس اولمایان توپلوملاری فارسلیقدا اریتمک و بو توپلوملاری فارسلاتماق ایله اونلارا منسوب اولدوغو توپراقلاردا فارس ایستعمارچیلیغینا اساس یاراتماغا چالیشار.
آنا دیلینده تحصیل سیستیمی اولمایان توپلوملاردا انسانلاردان اؤزونه اطمینان و گوونجه آلیناراق شخص قول و کؤله بیچیمینه دوشموش اولار. بو اؤزونه اطمینان و گوونجین ایتیریلمه سی اوشاقلارین اؤزگه دیلده تحصیل آلماغا باشلادیغی گوندن حیاتا کئچمگه و اوشاقلاری روحی خسته لیکلره دوچار ائتمیش اولار. مستملکه چیلیک سیاستینه معروض قالمیش توپلومون دیل و مدنیت بیلینجلی انسانلاری میللی تئرورا اوغرادیقلاری نی باشا دوشدوکلری اوچون حاکیم دیل و مدنیت قارشیسندا اؤزلرینی راحات حیس ائتمزلر. بو ناراحاتلیق مسئله سی بو انسانلارین جانینا اوتوراراق اونلاری مور (موریانه) کیمی یئمگه، یوخسا اؤزلریندن بیر عکس العمل وئردیرمگه زورلار. بو دا بیر چوخ حاللاردا بو انسانلارین توتساق، سورگون اولمالارینا و مهاجیرت ائتمکلرینه یول آچار.
آنا دیلینده تحصیل آلمایان اوشاقلار تحصیلده نئجه مسئله-لر یاشارلار؟
آنا دیلینده تحصیل آلمایان اوشاقلارین بیر چوخو تحصیل مطرح اولدوقدا جانلارینا قورخو دوشه رک مدرسه لردن قاچمانی درسه قاتیلماغا اوستون توتارلار. درس اوخوماغا مجبور اولدوقدا بیله کؤنوللو اولمادیقلاری اوچون یاخشی نمره آلابیلمزلر. بیر چوخلاری درس اوخویوب قورتاردیقدان سونرا دا ازبرچی اولوب نمره آلدیقلاری اوچون یاخشی ناطیق اولابیلمزلر. یئری گلمیشکن آنادیلینده تحصیل آلیب و آلمایان ایکی توپلومو قارشیلاشدیراق:
-آنادیلی انسانین شخصی و جمعی کیملیگی نین تمل و بینوره سی ساییلدیغی اوچون انسان آنا دیلی ایله "اؤز اولار" "وطن صاحیبی" ساییلار. اؤزوندن سوروشدوقدا کیمم؟ هانکی ملته باغلییام؟ آنادیلی بئیینده جانلانار. بئله لیکله، انسان آنادیلیندن باشقا بیر وارلیغا دوشونه بیلمز. انسان اؤزو ایله دانیشارکن آنادیلینده دانیشار. آنادیلی یوخسا آنادیلی کیمی قبول ائتدیگی دیل ایله اؤزونو وطن صاحابی بیلر و وطنلی قالار. انسانین وارلیغی و کیملیگی آنادیلی ایله یایقینلاشار و گئنیشله نر. انسان آنادیلینده اوخودوقچا، آنادیلینی باشا دوشدوکچه داها دا وطنینه باغلی اولاراق اؤز کؤکونه باغلانار. بئله لیلکه انسان مملکتی نین مدنیتی نی آنادیلی ایله امه رک اؤزونو آزیغالاندیرلار (غیدالاندیرار) و دیری ساخلایار. انسان آنا دیلی ایله غورور دویار، چیچکلنر و گول آچار.
-آنادیلی یاساق اولدوغو و یازیلیب اوخونمادیغی دورومدا مسئله اوسته سایدیقلاریمیزین ترسیه ایشله یه رک انسان اؤزونو کیملیکسیز، وطنسیز، دیلسیز، کؤکسوز و یاراماز بیر موجود کیمی اؤزگه لشمیش هر هانکی بیر دیل و مدنیتین خدمتینه آلینمیش قول حئساب ائدر.
اوشاقلار و توپلومون اؤزوندن علاوه دیلین تحصیل ائدیلمدیگی دیلین اؤزونه نئجه ضربه-لر وورولابیلر؟
بیر چوخلاری دیلی بیر وسیله دئیه، قلمه آلدیقلارینا باخمایاراق دیل اؤزلوگونده بیر جانلی موجود ساییلار. دیل انسانلارین بئیینینده کی دوشونمک سیستیمی ایله اؤز قابلیتینی ایستر سؤز داغارچیغی و ایسترسه ده ایفاده ائتمک باخیمیندان گلیشدیرر. دئمک، اوخونوب یازیلمایان دیللرین اؤلومو، اونلارا حاکیم اولموش، دیل و مدنیت طرفیندن ایمضالانمیش مقامدا یئر آلار. بیر خرچنگ و ساراطان توتموش انسان داوا و درمانسیز اؤز حالینا بوراخیلدیغی کیمی اوخونوب و یازیلماقدان محروم ائدیلمیش دیل ده، بو دیله منسوب اولان انسانلار حاکیم دیل و مدنیت واسیطه سی ایله اریتمک سیاستینه معروض قالدیقلاری اوچون و اونلارین آنادیللری باشسیز قالدیغی اوچون یوخلوغا محکوم ساییلار. بئله لیه دورمادان حاکیم دیل و مدنیت ایستر اؤیرنیم سیستیمی و ایسترسه ده یایین و باسین اورقانلاری واسیطه سی ایله بو دیل و مدنیت صاحابلاری نین اوستونه دوشه رک اونلاری اؤز دیل و مدنیتلریندن اوزاقلاشدیرماغا چالیشار. بئله لیکله آیری سئچگیلیگه معروض قالمیش دیل و مدنیت باشسیز قالدیغی اوچون زامان آخاریندا یوخلوغا اوغرایار. بو دا فاجیعه لی بیر مقام و انسانلیغین اوز قاراسی ساییلار.
آنا دیلی ایله باغلی روحانی ده وعدینه خلاف چیخدی، بوندان سونراکی آتیلاجاق آددیملار نه اولابیلر. تکلیفینیز نه-دیر؟
جمهوری ایسلامی ایران- فارس حاکیمیتی و نیظامی نین قورولوشو گونوندن بو نیظام و انتظامین ایداره چی شخصلری باشدا حسن روحانی و اونون کابینه سی، او جومله-دن علی یونسی اولدوغو اوچون بئلنچی اؤزلرینی ایمامزادا آدلاندیرانلاردان پای اومماق دا یئرسیز ساییلاردی. گؤروندوگو کیمی حاکیمیت سیستیمی نین نه اولدوغونو باشا دوشمدیکده انسانلار اؤزلرینی بیر اویونجاق دورومونا دوشورموش وسیله ساییلارلار. دئمک، ایران ممالیکی محروسه سینده کی دیل و مدنیتلری یاساق اولموشلار اؤزونو جمهوری ایسلامی ایران آدلاندیرمیش نیظام و اینتظامین آدی ایله طرف دئییل، فارس حاکیمیتچیلیک سیستیمی ایله طرف گؤرمه لیدیر. بو نیظامین باشیندا دونن فارس شاهلیغی، بوگون فارس شئیخلیگی اوتورماسینا باخمایاراق نیظامین نه اولدوغونو باشا دوشمزسک، صاباح دا مفکوره باخیمیندان فارس کیراواتلی و چیلپاق پان ایرانیست بیریسی اوتورا بیلر دئیه دوشونمه لیییک.
هر هانکی بیر دیل و مدنیته یاساق و قاداغا قویولماسی و اونون قالدیریب، قالدیریلمادیغی او دیل و مدنیته منسوب اولان انسانلارین اؤز دیل و مدنیتلرینه اؤنم و اهمیت وئره جکلریندن آسیلی اولان بیر یاناشما ساییلار. دئمک گونئی آذربایجان تورکلری اؤز دیل و مدنیتلری نین قایقیسینا قالماق ایستمزسه لر، اونلارا فارس حاکیمیتی و ایستعمارچیلیغی طرفیندن دیل و مدنیت آزادلیغی دئیه بیر سوغات وئریلمه گه جکدیر. بو باخیمدان گونئی آذربایجان تورکلری نین دیل و مدنیت آزادلیقلاری او توپلومون انسانلاری نین اؤز دیل و مدنیتلرینه وئره جگی اؤنم و اهیمیتیندن آسیلی اولاجاق ساییلار.
بو دورومدا چیخیش یولو نه-دیر مسئله سینه گلدیکده ایلک آشاما و مرحله-ده انسانلاریمیزی دینلی و دینسیز دئیه ایدئولوژیلره بؤلوشدورمه-دن اؤز دیل و مدنیتیمیز اساسیندا باشا سالمالیییق. بئله لیکله گونئی آذربایجان تورپاقلاریندا یاشایان تورکلر ایستر کندلر و ایسترسه ده شهرلرده مدنی درنک و انجمنلر یاراتماقلا بیر میللی توپلوم اولاراق مدنی، اجتماعی و اقتصادی ایستکلرینی زامان آخاریندا سیاسی مجرالارا داشیماغا و تشکیلاتلانماغا چالیشمالیدیرلار. مدنی و سیاسی باخیمدان تشکیلاتلانمادان فارس ایستعمارچیلیق سیستیمینه دوزنسیز و تشکیلاتسیز شخصلر اولاراق قارشی قویماق ایمکانسیز ساییلار. دئمک، گونئی آذربایجان توپلومو بیر جمع اولاراق اؤزونو حرکته گتیرمک آشاما و مرحله-سینه گیردیکدن سونرا دونیاداکی باشقا میللتلر و میللیتلرین ده تجربه-لریندن فایدالانماغی یئرلی ساییلار. بو مسئله ده کاوسووا آلبانلاری نین ده دیل و مدنیت اوغرونداکی باشاریقلی تجربه لریندن ایستیفاده ائتمک یئرلی ساییلار. بیلیندیگی کیمی کئچمیش یوقوسلاویده کی صئرب حاکیمیتی ده فارس حاکیمیتی کیمی کاسووا آلبانلارینا مدرسه-لرده اؤز دیللرینده اوخوماق شانسی وئرمک ایستمیردی. کاسووا آلبانلاری صئرب مدرسه-لرینه اوشاقلارینی گؤندرمه یه رک اؤز ائولرینده اوشاقلارینا آلبان دیلینی اؤیرتمگه باشلادیلار. سونراکی سیاسی گلیشمه لر ایسه، کاسووا آلبانلاری نین مستقیل دؤلت اولماقلارینا یول آچدی. دئمک، اؤزونو قانمازلیغا ووران نیظام و انتظام مسئوللاری ایله منفی موباریزه آپارماق و اونلارین سازی ایله اویناماماق دا بیر چیخیش یولو ساییلار.
ایشیق سؤنمز، 17.09.2014
azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab