مانقورت1
یازار: چینگیز آیتماتوو
حاضیرلایان: وحید کییاکسار
اوخودوغونوز " مانقورت " حیکایهسی " گون وار عصره
برابر " رومانینین بیر پارچاسیدیر. آنجاق دئمک اولار کی، " قیرقیز
" خالقینین ناغیللاری اساسیندا یازیلمیش بو پارچا، اؤزلویونده کامیل و تام
بیر حیکایه سجییهسی داشیدیغی حالدا، رومانین اساس مؤوضوعسو منلییینی ایتیرمه،
میللی وارلیغا یاد قالما مسلهسینین باجاریقلا و اولدوقجا ساده و ییغجام شکیلده
ایفاده ائتمیشدیر!
" آنا بئییت
" قبیریستانلیغینین اؤز تاریخی واردی. اول - باشدان روایت اونونلا باشلانیردی
کی، بو یئرلری ضبط ائلهین "
ژوانژوان "لار اسیر توتدوقلاری دوشمن عسگرلری ایله چوخ آمانسیز رفتار ائلهییرمیشلر.
ایمکانلاری اولاندا اسیری قونشو اؤلکهلره قول ساتارمیشلار، بو دا اسیر اوچون خوشبختلیک
حساب اولونورموش، چونکو اومود یئری قالیردی، کیم بیلیر، بلکه ائله بیر ایمکانی اولدو
کی، قاچیب وطنه قاییتدی... ژوانژوانلارین اؤزلری اوچون قول ساخلادیقلاری اسیرلری ایسه
دهشتلی طالع گؤزلهییردی. اونلار اؤز قوربانلارینین باشینا زیف کئچیریب دؤزولمز ایشگنجه
وئرهرک اونون یادداشینی تامام یوخ ائلهییرمیشلر. بو ایشی عادتن، داوادا اسیر آلینمیش
جاوان دؤیوشچولرین باشینا گتیریرمیشلر. اوولجه اونلارین باشینی قیرخیرمیشلار، توکلری
بیر - بیر دیبینهجن تمیزلهییرمیشلر. باشی قیرخیب قورتاراناجان ژوانژوانلارین تجروبهلی
قصابلاری لاپ یاخیندا قارت بیر دوه کسرمیش. دوهنین دریسینی سویاندا، اوولجه اونون
ان آغیر و مؤحکم اولان بویون دریسیندن باشلایارمیشلار. او دقیقه ده حیصهلره بؤلوب،
بوغلانا - بوغلانا باشی قیرخیلمیش اسیرلرین باشینا کئچیررمیشلر، درینین چکیلمهیی ایله
ساققیز زیفی کیمی یاپیشماغی بیر اولورموش – بیر نؤوع ایندیکی اوزگوچولوک پاپاقلاری کیمی. باشینا بئله ایش
گتیریلن آدام یا آغیر ایشگنجهلره دؤزمهییب اؤلور، یا دا عؤمور - بیللاه یادداشینی
ایتیریب " مانقورت " اولورموش – یعنی کئچمیشینی خاطیرلایا بیلمهین قولا
چئوریلیرمیش. بیر دوهنین بویون دریسی بئش - آلتی زیفه بس ائلهییرمیش. زیف سالیناندان
سونرا محکومون بوینونا تاختا کونده کئچیریرمیشلر کی، باشینی یئره چاتدیرا بیلمهسین.
اونلارین توک اورپردیجی نالهلری بوش یئره ناراحاتچیلیق وئرمهسین دئیه یازیقلاری بو
وضعیتده اوزاق یئره آپاریب، ال - آیاقلاری باغلی، آج - سوسوز آتارمیشلار قیزمار گونون
آلتینا. ایشگنجه بیر نئچه گون سورورموش. معین یئرلرده ده گوجلو گؤزتچی دستهلری قویارمیشلار
کی، هله ساغکن قوهوملاریندان، عقربالاریندان گلیب اونلاری خلاص ائتمک فیکرینه دوشسهلر،
قویماسینلار. آنجاق بئله حاللار چوخ نادیر اولورموش، چونکی آچیق دوزنلیکده هر جور حرکت
اوزاقدان گؤرونور. سونرالار بیر نفرین مانقورت اولونماغی خبری گلیب قبیلهیه چاتاندا،
اونون ان یاخین قوهوملاری بئله اونو خلاص ائلهمک، یا ساتین آلیب قورتارماق ایستهمیرمیشلر،
چونکی بو، " آپلایندامین2 " اؤزونو یوخ، موقاوواسینی قایتارماق
دئمک ایدی. روایتده " نایمان آنا " کیمی تانینان بیرجه نایمان قادینی اؤز
اوغلونون بو بدبختلییی ایله باریشا بیلمهییب، " ساری اؤزک " افسانهسینده
ده ائله بو بارهده دانیشیرلار. قبیریستانلیغین آدی دا بونونلا علاقهداردیر– آنا بئییت،
یعنی آنا مسکنی .
ساری اؤزهیین قیزمار گونهشینین دؤیدویو چؤلده
آغیر ایشگنجه چکنلرین چوخو دؤزمهییب اؤلورموش. بئش - آلتی مانقورتدان بیری، یا ایکیسی
ساغ قالیرمیش. اونلارین اؤلومونه باعیث آجلیق، یا سوسوزلوق اولمورموش ، اونلارین آخیرینا
چیخان گون آلتیندا قورویوب مانقورتون باشیندا گئت - گئده آمانسیزجاسینا سیخیلان خام
دوه دریسینین وئردییی دؤزولمز عذابلار ایدی. قیزمار گونهشین شوعاعلاری آلتیندا دورمادان
سیخیلان زیف قولون قیرخیق باشینی دمیر منگنه کیمی سیخیردی. عذابا معروض قالان بو یازیقلارین
ایکینجی گون توکلری اوزانماغا باشلاییردی. آسیالیلارین دوز و جود توکو بعضن دوهنین
خام دریسینه بیتیر، چوخ واختاسا یول تاپا بیلمیر، قاییدیب تزهدن مانقورتون دریسینه
گیرهرک اونون عذابینی داها دا آرتیریردی. بو سونونجو ایشگنجه واختی مظلوملارین شعورو
لاپ پوزولورموش. ژوانژوانلار یالنیز بئشینجی گون گلیب اونلاری یوخلاییرمیشلار کی، گؤرسونلر
کیم اؤلوب، کیم قالیب. اسیرلردن بیرینی تاپاندا بئله حساب ائلهییرمیشلر کی، مقصدلرینه
چاتیبلار. اونا سو وئریر، قاندال – کوندهسینی آچیر، بیر آز سونرا دا قوللوق ائلهییب
گوجه گتیریر، آیاغا قالدیریردیلار. او، یادداشینی ایتیریب " دپلاینؤنوب
" اولوردو قول مانقورت، بونا گؤره ده عادی ساغلام قوللارا نیسبتن بیره - اون آرتیق
قیمتلندیریلردی. حتی بئله بیر قایدا وارمیش: اؤز آرالاریندا ووروشما - زاد دوشنده
مانقورت اؤلدورولرسه اؤز هم قبیلهلرینه نیسبتن اوچ آرتیق اؤدهنیش وئریلمهلیمیش.
مانقورت کیم اولدوغونو، هانسی نسیلدن – قبیلهدن اولدوغونو، آدینی، اوشاقلیغینی،
آتاسینی، آناسینی خاطیرلاییب یادینا سالا بیلمیرمیش – غرض کی، مانقورت اؤزونو اینسان
کیمی درک ائده بیلمیرمیش. او، دیلسیز - آغیزسیز حیوان کیمی بیر شئی اولدوغو اوچون تامامیله
مطیع و تهلوکهسیز ایدی. مانقورت هئچ واخت قاچماق فیکرینه دوشمزمیش. بونا گؤره ده اونو
گودمک، کئشیکچی ساخلاماق، گیزلی نییتلریندن شوبههلنمک لازیم گلمیردی. مانقورت صادیق
ایت کیمی بیرجه اؤز صاحبینی خاطیرلاییردی، باشقا آداملارا باش قاتیب قاریشمازدی. بیرجه
فیکری – قایغیسی واردیسا او دا قارنینی دویدورماقدی. باشقا دردی - چورو یوخ ایدی. عوضینده
تاپیشیریلان ایشی کور - کورانه، جان دیلدن، اینادلا یئرینه یئتیرردی. مانقورتلارا،
عادتن، ان چیرکین و آغیر ایشلری گؤردورردیلر، یا دا کی، کوت دؤزوم طلب ائلهین جان
سیخیجی ایشلر بویوراردیلار. اوزاقلاردا اوتلایان دوهلره پاسیبانلیق ائلهین مانقورتدان
باشقا هئچ کس ساری اؤزک چؤللرینین تنهالیغینا، کیمسهسیزلیگینه دؤزه بیلمزدی. بئله
بیر ال چاتماز یئرده بیرجه مانقورت نئچه - نئچه خیدمتچینی عوض ائلهییردی. یئمهیینی
واختیلی - واختیندا وئر، یای - قیش قالیب " ایپلاینشینی " گؤرسون، اؤزو ده
نه تکلیکدن، نه تنهالیقدان شیکایت ائلهسین. صاحبینین امری مانقورت اوچون هر شئیدن
آرتیقدی. یئمکدن، بیر ده چؤلده سویوقدان دونماماق اوچون کؤر - کؤهنه نیمداش پالتاردان
باشقا بیر شئی ایستهمیردی.
بو احوالات او دؤورلره عایددیر کی، ژوانژوانلار
کؤچهری آسیانین جنوب جیوارلاریندان سیخیشدیریلیب چیخاریلدیقلاری اوچون شیمالا یئریش
ائلهمیش، اوزون مدت ساری اؤزک چؤللرینی ضبط ائلهییب، اراضیلرینی گئنیشلندیرمک، قول
اله کئچیرمک اوچون قووغالار آپاریردیلار. بو اوزوجو قووغالارین آرا وئردییی ساکیت
گونلرین بیرینده " نایمان " توپراقلارینا کاروانلارلا مال گتیرن سؤوداگرلر
چای مجلیسینده صحبت واختی دانیشیرلار کی، ساری اؤزک دوزلریندن کئچنده قویولارین باشیندا
ژوانژوانلار طرفیندن ائله بیر جدی مقاومته راست گلمهییبلر، چؤللوکده بؤیوک بیر دوه
سوروسونو گودن جاوان بیر پاسیبان گؤروبلر. سؤوداگرلر اونونلا دانیشماق ایستهینده گؤروبلر
کی، اوغلان مانقورتدور.
باخان دئییر کی، ساپ ساغلام آدامدیر، هئچ کسین آغلینا
گلمز کی، اونون باشینا بئله ایش گتیریلیب. یقین او دا واختیندا سؤز دئییب، سؤز آنلایان
اوغلان ایمیش، اؤزو ده لاپ جاوان - جاهیل، بیغ یئری تزه ترلهییب، سیر - صیفتی، گؤرکمی
ده پیس دئییل، دی گل کی، دانیشدیراندا ائله بیل دونن دونیایا گلیب، یازیق اوشاق نه
آتاسینین آدینی بیلیر، نه آناسینین، ژوانژوانلارین اونون باشینا گتیردیکلری موصیبتی
ده خاطیرلایا بیلمیر، هارداندیر، کیملردندیر، اونو دا بیلمیر. نه سوروشورسان دینمیر،
بیرجه " هه " بیلیر، بیر ده " یوخ "، بیر ده قولاقلاریناجان کئچیردیگی
پاپاغیندان برک - برک توتوب دایانیر. دوهنین دریسی بعضن عؤمورلوک بیتیشیب قالیر مانقورتون
باشیندا. بئله مانقورت اوچون اوندان بؤیوک جزا یوخدور کی، دئیهسن، گل، باشینی بوغا
وئریب درینی قوپارداق. دلی آیغیر کیمی چیرپیناجاق، بیر آدامی دا باشینا یاخین بوراخمایاجاق.
بئله مانقوریت هئچ واخت پاپاغینی چیخارتمیر، ائله پاپاقدا دا یاتیر.
بو صحبت گئدن
واخت بیر آرواد سؤوداگرلره چای سوزورموش. دئمه او آرواد
نایمان آنا ایمیش... او گئجه نایمان آنا سحرهجن چیمیر وورمور، باشا دوشور کی، او مانقورت
پاسیبانی ساری اؤزک چؤللرینده آختاریب تاپمایینجا، اونون اؤز اوغلو اولمادیغینی بیلمهیینجه
راحتلیق تاپمایاجاق. چوخدان بری اورهیینده گیزلهییب ساخلادیغی اوزوجو، قورخولو بیر
شوبهه آنا قلبینده یئنیدن باش قالدیرمیشدی – اوغلو دؤیوش مئیدانیندا هلاک اولوب، یا
یوخ؟
اونون اوغلو " ساری اؤزک " تورپاقلاریندا
ژوانژوانلارلا دؤیوشده هلاک اولموشدو. اری ده بیر ایل اول اؤلدورولموشدو. نایمانلار
آراسیندا آد چیخارمیش، ساییلان کیشیلردن بیریمیش. اوغلو دؤیوشه گئتمیشدی کی، آتاسینین
قیصاصینی آلسین. دؤیوشده دوشمنله اوز-اوزه گلیب سینهلشنده گؤروبلر کی، اونون اوغلو
ییخیلیب آتین بوینونا، دؤیوشن های - هشیریندن هورکن قیزغین آت گؤتورولوب، اوغلان دوروش
گتیره بیلمهییب ییخیلیب، بیر آیاغی ایلیشیب اوزنگییه آتین بؤیروندن آسیلی قالیب. آت
اوغلانین جانسیز جسدینی سورویه - سورویه اوز توتوب چؤله... ترسلیکدن آت دوشمن طرفه
قاچیب.
نایمانلار بیر نئچه گون دال با دال چؤلو گزیب آختاردیلار
کی، اوغلانین اؤلوسونو تاپسینلار، بیر شئی چیخمادی. نه مئییدینی تاپدیلار، نه آتینی،
نه ده سیلاحینی - یاراغینی، نه ایز واردی، نه علامت... اونون هلاک اولدوغونا هئچ کیمده
شک - شوبهه یوخ ایدی، چونکی یارالی اولسایدی بئله بو نئچه گون عرضینده یا قان ایتکیسیندن،
یا دا سوسوزلوقدان اؤلردی.
او گوندن نایمان آنا اوچون بو بوم بوش دونیادا بوم
بوش گونلر باشلادی. او باشا دوشوردو کی، داوادا هلاک اولانلار اولور، اینتهاسی اوغلونون
مئییدینین دؤیوش مئیدانیندا آتیلیب قالماغی، باسدیریلماماغی اونا راحتلیق وئرمیردی.
بو قارا فیکیرلری اؤزوندن رد ائلهمک اوچون اوغلونون
اؤلدویونه گرک اؤز گؤزلری ایله اینانایدی. اونا هر شئیدن چوخ شوبهه گتیرن اوغلونون
آتینین یئرلی - دیبلی یوخا چیخماغی ایدی، آت اؤلمهمیشدی، آت هورکوب قاچمیشدی. بوتون
ایلخی آتلاری کیمی، او دا گئج - تئز اوزنگییه ایلیشمیش اؤلونو سورویه - سورویه اؤز
ایلخیسینا قاییتمالی ایدی. اوندا نه قدر دهشتلی اولسا دا آتین سورویه - سورویه گتیردییی
بو اؤلونون اوسته آغلایار، اولام - اولام اولایار، اوز - گؤزونو جیراردی. عوضینده اورهییندهکی
بوتون شوبههلری بیردفعهلیک چیخاردیب آتاردی،اؤلومونه ده سویوق درراکه ایله حاضیرلاشاردی.
آنجاق نه فایدا کی، نه اوغلونون مئییدی تاپیلدی، نه ده آت قاییتدی. قبیله جاماعاتی
بو حادیثهنی یاواش - یاواش اونودماغا باشلاییردی، چونکی زامان کئچدیکجه هر شئی سیلینیب،
اونودولوب گئدر... بیرجه آنا تسکینلیک تاپیب اونودا بیلمیردی. فیکیرلری ائله عینی چئورهده
جریان ائلهییردی. آتین باشینا نه گلین، یهر - اسباب نه اولدو، یار - یاراغی هارا ایتدی؟
هئچ اولماسا بو علامتلره گؤره اوغلونون طالعینی بلکه اؤیرهنه بیلیدی! آخی اولا بیلر
کی، چاپیب الدن دوشندن سونرا ژوانژوانلار اونو ساری اؤزهیین بیر یئرینده توتوب "
اپلاینله " کئچیره بیلیبلر. یهر - یوینلی علاوه بیر آت دا پیس غنیمت دئییل. بس
اوندا ژوانژوانلار اونون اوزنگییه ایلیشیب سورونه - سورونه قالان اوغلونون مئییدینی
گؤرهسن نئیلهییبلر؟ باسدیربلار، یوخسا قویوبلار ائله چؤلون دوزونده حیوانلارا یئم
اولسون؟ بیردن بلکه دیریمیش او، بلکه آللاهین ایشیدیر، اونا اؤلوم وئرمهییب؟ گؤرهسن
اونو اؤلدوروب عذابلارینا سون وئریبلر، یا چؤلون دوزهنینده آتیبلار کی، اوردا جانی
چیخسین، بلکه؟
شوبههلرین سونو یوخ ایدی. او گلمه سؤوداگرلرین هئچ بیرینین آغلینا گلمزدی کی، او
جاوان مانقورت حاقیندا دئدیکلری سؤزلر نایمان آنانین قوورولان اورهیینه تزه بیر قیغیلجیم
سالاجاق. آنا باشا دوشدو کی، تا او مانقورتو تاپمایانجا، اونون اؤز اوغلو اولوب -
اولمادیغینی بیلمهیینجه، ساکیتلیک تاپمایاجاق.
صوبح آچیلاندا نایمان آنا یورددان یولا حاضر چیخدی.
کانداری آدلاییب قاپییا سؤیکندی، فیکره گئتدی، ائوی ترک ائتمهمیش اطرافی دیققتله سوزدو.
آنانین گؤزلری دولدو، درین بیر آه چکدی. هئچ آغلینا گلردیمی کی، بئله - بئله گونلر
گؤرهجک! سونرا اؤزونو اله آلدی، دوعانین بیرینجی سؤزلرینی پیچیلدادی: " لا اله
الا الله " (اللهدان باشقا الله یوخدور) و قطعی آددیملارلا دوهیه یاخینلاشدی،
دیزلرینی قاتلاییب هیخلادی. نایمان آنا الیندهکی هئیبهلری تلهسیک آلیخدان آشیریب
دوهیه میندی، سسلهییب اونو دیکلهدی. آغ مایا ایندی باشا دوشدو کی، قارشیدا سفر وار.
بیر نئچه گون ایدی کی، آغ مایا یک نسق اینلهمه
کیمی بیر سسله، آیاقلارینی آستا بیر خیشیلتی ایله یئره توخوندوراراق اوجسوز-بوجاقسیز
ساری اؤزهیین چؤکک دوزهنی ایله یورتوردو، ییهسی اونا آمان وئرمیر، کیمسهسیز قیزمار
چؤللوکله هایلاییب قوووردو. یالنیز گئجهلری دینجهلیردیلر. سهر آچیلان کیمی یئنه سؤوداگرلرین
نیشان وئردییی یئرده بؤیوک دوه سوروسونو، مانقورت پاسیبانی آختاریردیلار.
سؤز یوخ، ساری اؤزکده آختاریب آدام تاپماق آسان
ایش دئییل، بئله یئرده آدام قوم ذرهسی کیمی بیر شئیدیر، یوخ، اگر او، دوزه یاییلیب
اوتلایان بؤیوک بیر دوه سوروسونون یانیندادیرسا، گئج - تئز قیراقدا اوتلایان دوهلردن
بیرینی گؤرهجکسن، سونرا دا او بیری دوهلری، آخیردا دا گلیب چیخاجاقسان پاسیبانین
ایزینه. نایمان آنانین اومودو بونا ایدی.
هلهلیک هئچ یاندا بئله بیر شئی گؤره بیلمهمیشدی.
آرتیق شوبهلنمهیه باشلامیشدی کی، بلکه دوهلرین اوتلاق یئرینی دییشیبلر، بلکه ژوانژوانلار
او دوهلری ساتیلماق اوچون " خیوه " ، " بوخارا " بازارلارینا
گؤندریبلر. بئله اولسا، او پاسیبان ائله اوزاق یئرلردن گؤررسن بیر ده بورالارا قاییدارمی؟
بئله حیسلر ایچینده قاباغینا چیخان آلچاق تپهلری
آشیب دوزه چیخاندا بیردن قارشیسیندا گئنیش بیر درهیه یاییلیب اوتلایان بؤیوک بیر دوه
سوروسو گؤردو. شابالیدی دوهلر آلچاق کوللوق و تیکانلیغین آراسیندا گزیر، کول و تیکانلارین
اوجونو گمیریردیلر. نایمان آنا اوولجه سئوینجیندن نه ائدهجهیینی بیلمهدی. آغ مایانی
هایلادی، سونرا قورخدو، مانقورت اولموش اوغلونو گؤرهجهییندن قورخدو.
بودور، سورو اوتلاییر، بس پاسیبان هانی؟ بورالاردا
اولمالیدیر. و درهنین او باشیندا آدام گؤردو. اوزاقدان کیم اولدوغو بیلینمیردی. الی
چوماقلی پاسیبان یوکلو مینیک دوهسینین نوختاسیندان توتوب گؤزونهجن باسدیغی پاپاغین
آلتیندان اونا باخیردی.
یاخینلاشیب اوغلونو تانییان نایمان آنا اؤزونو دوهنین
بئلیندن یئره نئجه آتدیغینی بیلمهدی.
– اوغلوم، اوغول بالا! سنی آختارماقدان الدن
دوشموشم! من سنین آنانام!
و بیردن هر شئیی باشا دوشوب آجی بیر دهشتله سیریین
دوداقلارینی گمیرهرک یئری تپیکلمهیه باشلادی، نه قدر چالیشدی اؤزونو اله آلسین، اؤزویله
باجارا بیلمهدی. اؤزونو آیاقدا ساخلاماق اوچون لاقئید دایانیب، باخان اوغلونون چینیندن
برک - برک یاپیشیب هؤنکورتو ایله آغلادی، چوخدان بری باشینین اوستونو کسدیرمیش درد
ایندی سئل کیمی اونو آلتینا آلیب باسدیریردی.
دی گل کی، اونون گلیشی اوغلونا هئچ بیر تاثیر گؤسترمهدی،
هئچ آغزینی آچیب سوروشمادی کی، آی آرواد کیمسن، نهیه آغلاییرسان؟ بیر آن سونرا پاسیبان
اونون الینی چینیندن گؤتوروب، اؤزونون یوکلو مینیک دوهسینی چکه - چکه سورونون او باشینا
گئتدی کی، گؤرسون اویناقلاماغا باشلایان جاوان دوهلر سورودن اوزاقلاشمایایبلار کی...
نایمان آنا ترپنمهییب یئرینده قالدی، چؤمبهلیب
اوزونو اللری ایله اؤرتهرک خیسین - خیسین آغلادی، باشینی قالدیرمادان بیر مدت بو
وضعیتده قالدی. سونرا اؤزونو توپلاییب اوغلونون یانینا گئتدی، چالیشدی کی، اؤزونو ساکیت
ساخلاسین. مانقورت اوغول هئپ بیر شئی اولمامیش کیمی معناسیز و لاقئید نظرلرله اونا
باخدی، اوزگون صیفتینده نه ایسه تبسسومه بنزر بیر شئی ایشاردی. آنجاق گؤزلری یئنه اوولکی
کیمی تامام اعتیناسیزدی.
–
اوتور دانیشاق، دئیه نایمان آنا دریندن بیر آه چکدی.
اونلار یئره چؤکدولر.
نایمان آنا سوروشدو:
–
منی تانیرسان؟
مانقورت باشییلا " یوخ" دئدی!
–
بس آدین نهدیر؟
–
مانقورت.
–
سنی ایندی بئله چاغیریرلار، اوولکی آدین یادیندادیر؟ بیر اصل آدینی یادینا
سال گؤروم...
مانقورت دانیشمیردی. آناسی گؤروردو کی، او، آدینی
یادینا سالماغا چالیشیر، قاشلارینین آراسیندا ایری تر ایچیندهدیر. اما گؤرونور اوغلان
قالین بیر دووارا راست گلمیشدیر، دوواری کئچه بیلمیردی.
–
بس آتانین آدی نهدیر؟ بس اؤزون کیمسن، کیملردنسن؟ هئچ اولماسا دوغولدوغون
یئریسه ده بیلمیرسنمی؟
یوخ، او هئچ نه بیلمیر، هئچ نه خاطیرلامیردی.
-
ایلاهی، گؤر سنی نه گونه سالیبلار! دئیه آنا پیچیلدادی، یئنه ده اؤزوندن
آسیلی اولمایاراق درددن بوغولا - بوغولا آغلاماغا باشلادی. آنانین بو دردی - کدری
مانقورتا قطعی تاثیر ائلهمیردی.
–
تورپاغی آلماق اولار، مال - دؤولتی آلماق اولار، لاپ آدامین حیاتینی دا
آلماق اولار، دئیه آنا سؤیلندی، آنجاق آدامین حافیظهسینه کیم قصد ائده بیلر، بونون
کیم فیکیرلهشیب تاپیب؟
آنا اونون کیم اولدوغونو سوروشماقلا یوخ، تلقینله
باشا سالماق قرارینا گلدی.
سنین آدین " ژولامان3 "دیر.
ائشیدیرسنمی؟ سن ژولامانسان. آتانین دا آدی " دونئنبای "دی. آتان یادیندا
دئییل؟ آخی او، سنه هله اوشاقلیقدان اوخ آتماغی اؤیرهدردی. من ده سنین آنانام، سن
ده منیم اوغلوم. سن نایمانلار قبیلهسیندنسن، باشا دوشدون؟ سن نایمانسان...
آنانین دئدیکلرینه او، تام لاقئیدلیکله قولاق آسیردی،
ائله بیل بو سؤزلرین اونا دخلی یوخدو. یقین اوتلوقدا جیریلدایان چییرتکهیه ده بئلهجه
قولاق آساردی.
و اوندا نایمان آنا مانقورت اوغلوندان سوروشدو:
–
بس سن بورا گلمهمیشدن نهلر واردی؟
–
هئچ نه، دئیه مانقورت جاواب وئردی.
–
گئجه ایدی، یا گوندوز؟
–
هئچ نه، مانقورت عینی سؤزلری تکرار ائتدی.
–
کیمنن دانیشماق ایستهییردین؟
–
اینان. آنجاق بیز بیر - بیریمیزی ائشیتمیریک. اوردا کیمسه اوتوروب.
–
سن داها نه ایستهییردین؟
–
ایستهییردیم کی، منیم ده هؤروگوم اولسون آغامینکی کیمی.
–
قوی گؤروم اونلار سنین باشینا نه ایش گتیریبلر؟ دئیه نایمان آنا الینی
اونون باشینا اوزاتدی.
مانقورت کنارا سیچراییب چکیلدی، الی ایله پاپاغیندان
یاپیشیب داها آناسی طرفه باخمادی. آرواد باشا دوشدو کی، باشینی هئچ واخت اونون یادینا
سالماق اولماز.
بو واخت اوزاقدان دوهیه مینمیش بیر آدام گؤروندو.
او یاخینلاشیردی. نایمان آنا سوروشدو:
- بو کیمدیر؟
–
منیمچون یئمک گتیریر.
نایمان آنا تشویشه دوشدو. بو ژوانژوان اونو گؤرمهمیش
تئز چکیلیب گیزلنمهلیدی. او تئز دوهسینی هیخلاییب مینه - مینه اوغلونا خبردارلیق
ائلهدی:
–
اونا هئچ نه دئمه. من تئزلیکده قاییداجاغام.
اوغلو جاواب وئرمهدی. اونون هئچ عینینه ده دئییلدی.
نایمان آنا باشا دوشدو کی، دوه اوستده سورو ایچیندن
کئچمکده سهو ائلهییب. اما داها گئجدی، البته، ژوانژوان آغ دوه اوستده اوتوران آدامی
گؤره بیلردی. گرک اوتلایان دوهلرین آراسییلا گیزلنه - گیزلنه پیادا کئچیدی.
نایمان آنا اوتلاق یئریندن خئیلی اوزاقلاشاندان
سونرا قیراقلارینی یووشان باسمیش درین بیر درهیه گیردی. بورادا دوهنی درهنین دیبینده
چؤکوزدوروب یئره دوشدو، داها آغ مایانی قالخماغا قویمادی. گیزلهنیب باخماغا باشلادی.
ژوانژوان اونو گؤرموشدو. بیر آزدان او، دوهسینی یورتما سوره - سوره گلیب چاتدی. نیزه
و اوخلا سیلاحلانمیشدی. تهریندن بیلینیردی کی، ژوانژوان معطل قالیب، اطرافینا بویلانا
- بویلانا قالمیشدی - اوزاقدان گؤردویو آغ دوهیه مینمیش آدام هارا یوخا چیخدی؟ کسدیره
بیلمیردی کی، دوهنی هارا سورسون؟ اوولجه بیر طرفه سوردو، سونرا باشقا سمته دؤندو.
آخیرینجی دفعه لاپ درهنین یانیندان کئچدی. یاخشی کی، نایمان آنانین آغلینا گلیب دوهنین
آغزینی یایلیقلا چکیب باغلامیشدی. نه دئسن اولا بیلردی – بیر ده گؤردون دوه بوردان
سس وئردی. نایمان آنا یووشانلیغین دالیندا گیزلهنیب ژوانژوانی لاپ یاخشی گؤره بیلمیشدی.
او، قیللی بیر دوهنین اوستده اوتوروب اطرافینا گؤز گزدیردی، شیشکین صیفتی چوخ گرگیندی،
باشینداکی قارا پاپاغینین اوجلاری قاییق بورنو کیمی یوخاری قاتلانمیشدی، بوینونون آردیندان
بیر جوت قارا، قورو هؤروک ساللانیردی. ژوانژوان اوزنگی پلاینده دیکهلیب نیزهسی حاضر
وضعیتده اطرافا بویلانیردی، گؤزلری ده یامان پاریلداییردی. بو، ساری اؤزهیی توتوب
خالقین خئیلی حیصهسینی قول ائلهین، اونون عائلهسینه بو قدر بدبختلیک گتیرن دوشمنلردن
بیریدی. آنجاق آرواد خایلاغی بوش ال ایله بو آمانسیز ژوانژوان دؤیوشچوسونه نئیلهیه
بیلردی؟
ژوانژوان بیر آز دا او یان، بو یانا سییردندن سونرا
گئرییه، سورویه طرف قاییتدی.
آخشام دوشوردو. گون باتسا دا هله گؤیون شفقی چکیلمهمیشدی.
سونرا هاوا بیردن قارالدی. اطرافی قارانلیق بیر گئجه بورودو.
نایمان آنا او گئجهنی دردسر اوغلونون اولدوغو یاخین
یئرلردهکی چؤللوکده کئچیردی.
اوغلونون یانینا قاییتماغا اورک ائلهمیردی، قورخوردو
بایاقکی ژوانژوان گئجهنی سورونون یانیندا قالا.
و او گئجه قطعی قرارا گلدی کی، اوغلونو خلاص ائلهسین،
چالیشیب اؤزویله آپارسین. مانقورت اولسون قوی، هئچ نه باشا دوشمهسین، تکی اؤز آداملاری
آراسیندا قالسین. آنا اورهیی بئله دئییردی. باشقالارینین دؤزوب باریشدیغی وضعیته
او دؤزه بیلمیردی. او، روا بیلمیردی کی، قانی قانیندان اولان دوغما اوغلو قول قالسین.
کیم بیلیر، بلکه ده دوغما یئرلری گؤرندن سونرا عاغلی اؤز یئرینه گلهجک ، اوشاقیق
ایللری یادینا دوشهجک...
سحری نایمان آنا یئنه آغ مایایا سووار اولدو. او،
یئنه ده ایراقدان، ایراغا هرلهنه – هرلهنه گئجه عرضینده خئیلی آرالانمیش سورویه یاخینلاشماغا
باشلادی. سورونو گؤرندن سونرا دا خئیلی فیکیر وئریب باخدی کی، گؤرسون ژوانژوانلاردان
اوردا وار ، یا یوخ. هئچ کسین اولمادیغینی یقین ائلهیندن سونرا اوغلونو سسلهدی:
–
ژولامان3! ژولامان! سلام!
اوغلو دؤنوب باخاندا آنا سئوینجیندن ایچینی چکدی،
آنجاق ائله او دقیقه ده باشا دوشدو کی، اوغلو ائله، بئله سسه دؤنوب.
نایمان آنا یئنه ده چالیشدی کی، اوغلونون یادداشینی
دیریلتسین...
–
آدینی یادینا سال، تاپ گؤر آدین نهدیر؟ دئیه یالواریب اونو قاندیرماق ایستهییردی. بیلمیرسن
مگر آتان دونئنبایدیر؟ سنین آدین مانقورت دئییل، ژولاماندی ... آدینی اونونچون بئله
قویموشوق کی، سن نایمانلارین بؤیوک کؤچو واختی یولدا دوغولموسان. سن آنادان اولاندا
بیز اوچ گون کؤچو ساخلاییب دایاندیق. اوچ گون توی - بایرام ائلهدیک.
آنانین بو دئدیکلرینه مانقورت اوغلانا تاثیر گؤسترمهدییینه
باخمایاراق، دانیشیغینا آرا وئرمیر، بوش دا اولسا، یئنه اومود ائلهییردی کی، بلکه
بو قارالمیش شعوردا بیر قیغیلجیم ایشارا. نه فایدا کی، آرواد قیفیللی بیر قاپینی دؤیجهلهییردی.
آنا یئنه ده اؤز دئدییینی دئییردی:
آدینی یادینا سال! آتانین آدی دونئنبایدی!
سونرا او گؤتوردویو احتیاطدان اونو یئدیریب ایچیرتدی،
اوغلونو دویوزدوراندان سونرا اونا لایلا دئمهیه باشلادی.
لایلا اونون چوخ خوشونا گلدی. آروادین لایلاسی اونون
اورهیینه یاییلیردی. خوشلوقلا قولاق آسیردی، اونون گوندن قارالیب جودلانمیش، دونوق
صیفتینده نه ایسه جانلی، ایلیق بیر حالت عمله گلمیشدی. بونو گؤرن آنا اونو ایناندیرماغا
چالیشدی کی، بو یئرلری ترک ائلهییب، اونا قوشولسون، اؤز یئرلرینه قاییتسین، ژوانژوانلاردان
بیردفعهلیک جانینی قورتارسین. مانقورت عاغلینا وورا بیلمیردی کی، نئجه دوروب گئتسین،
بس سورو نه اولسون؟
یوخ، آغاسی دئییب کی، سورونو گؤزدن قویماسین...
و یئنه ده نایمان آنا پوزولموش یادداشین او باغلی
قاپیسینی تکرار - تکرار دؤیجهلهمهیه باشلادی، دئدییینی دئدی:
–
یادینا سال کیمسن؟ آدین نهدیر؟ سنین آتان دونئنبایدیر!
آنانین باشی ائله قاریشمیشدی کی، آخشامین نئجه دوشدویونو
حیسس ائلهمهمیشدی، او واخت آییلیب گؤردو کی، ژوانژوان دوه اوستونده سورونون او باشینا
یاخینلاشیر. بو دفعه او، داها یاخیندایدی، دوهسینی ده گئتدیکجه داها برک قوووردو.
نایمان آنا فورصتی ایتیرمهییب تئز آغ مایایا میندی و اوزاقلاشدی. آنجاق او بیری طرفدن
ده بیر ژوانژوان چیخیب اونون یولونو کسمک ایستهدی. ایشی بئله گؤرن نایمان آنا دوهسینی
قوپاراقلاییب اونلارین آراسیندان کئچدی. آیاقدان یونگول آغ مایا اونو واختیندا آرادان
چیخارتدی، ژوانژوانلار دالدا قالیب چیغیرا - باغیرا، نیزهلرینی اویناداراق اونو قووماغا
باشلادیلار. آغ مایایا چاتماقمی اولاردی؟ آغ مایا ساری اؤزکده یئل کیمی قانادلانیب
نایمان آنانی بو اؤلوم - دیریم قوو ها قوووندان اوزاقلاشدیریردی.
اینتهاسی، اونون خبری اولمادی کی، اللری بوشا چیخان
ژوانژوانلار اورکلرینی سویوتماق اوچون یازیق مانقورتو او کی وار دؤیدولر. آنجاق اوندان
نه گؤزلهمک اولاردی، ائله دئییب دورودو:
–
دئییردی منیم آنامدی.
–
آنان - زادین دئییل! سنین آنان یوخدور! هئچ بیلیرسن نهیه گلیب؟ بیلیرسن؟
ایستهییر کی، پاپاغینی چیخاردیب باشینی بوغا وئرسین! اونلار یازیق مانقورتون جانینا
قورخو سالماغا چالیشیردیلار.
مانقورت بو سؤزلری ائشیدنده قارالمیش صیفتی بوم
بوز اولدو. او، بوینونو قیسیب، پاپاغیندان برک - برک یاپیشاراق، تلهیه دوشموش حیوان
کیمی یان - یؤرهسینه باخماغا باشلادی. ژوانژوان اونا اوخ - یای وئریب دئدی:
–
قورخما! آل بونو!
–
نیشانلا گؤروم! دئیه ژوانژوان پاپاغینی گؤیه آتدی. اوخ پاپاغی دلیب کئچدی.
گؤر ها! دئیه پاپاق صاحبی تعجبلندی. الینین یادداشی هله ده قالیر!
نایمان آنا یوواسیندان هورکودولموش قوش کیمی دوزده
وورنوخور، اؤزونه یئر تاپا بیلمیردی. بیلمیردی نئیلهسین، نه گؤزلهسین. گؤررسن، ژوانژوانلار
اوغلونو سورویله بیر یئرده اونون الی چاتمایاجاق اؤز بؤیوک اوردولارینا یاخین یئرلره
آپاراجاقلار، یوخسا اونو توتماق اوچون پوسقو قوراجاقلار؟ بئلهجه فیکیر - خیالات
ایچینده او، هالای ووروب گیزلهنه – گیزلهنه گزیردی، نهایت، پوسوب گؤرنده کی، ژوانژوانلار
سورودن گئتدیلر، چوخ سئویندی. نایمان آنا خئیلی اونلارین دالینجا باخیب گؤرندن سونرا
کی، اوزاقلاشیب گؤزدن ایتدیلر، قرارا گلدی قاییتسین یئنه اوغلونون یانینا. ایندی اونون
قطعی فیکری اوغلونو ائوه آپارماقدی. باشینا نه گلیبسه اونون تقصیری دئییل، نئیلهسین
کی، بختی بئله گتیریب، دوشمنلر اونو بو کؤکه سالیبلار، نه اولورسا اولسون آناسی اونو
قوللوقدا قویمایاجاق. قوی نایمانلار گؤرسونلر کی، یاد ائللی باسقینچیلار اونلارین
ایگیدلرینین عاغلینی باشدان چیخاریب نئجه رذیل ائلهییرلر. قوی غضبلهنیب سیلاحا ساریلسینلار.
مسئله تورپاقدا دئییل، تورپاق هامییا بس ائلهییر. مسئله اوندادیر کی، ژوانژوانلارین
بو رذالتی اونلارلا هئچ یاد قونشو اولماغا دا حاق وئرمیر.
نایمان آنا اوغلونون یانینا بو فیکیرله قاییدیردی.
ائله هئی گؤتور - قوی ائلهییردی کی، نئجه اونو ایناندیرسین، نئجه باشا سالسین کی،
بو گئجه بیر - بیرینه قوشولوب قاچمالیدیرلار.
توران قاریشیردی. گئجه آزمان ساری اؤزک چؤللری اوزهرینه
چؤکوردو. آغ مایا اؤز صاحبینی یونگول، سربست بیر یئریشله بؤیوک دوه سوروسونه طرف آپاریردی.
باتان گونهشین شوعاعلاری آنانی دوهنین دونقارلاری آراسیندا چوخ آشکار ایشیقلاندیریردی.
نایمان آنانین رنگی - روحو اؤزونده دئییلدی، چوخ جدی گؤرکمی واردی. بودور او، سورویه
چاتدی، اوتلایان حیوانلارین آراسیندان کئچدی، اطرافا گؤز گزدیردی، اما اوغلونو گؤره
بیلمهدی. اونون مینیک دوهسی یوکلو حالدا نوختاسینی سورویه - سورویه اوتلاییردی. نایمان
آنا اوغلونو سسلهییب چاغیرماغا باشلادی:
–
ژولامان! هاراداسان؟ منم، آنانام! هاراداسان؟
او، ناراحاتلیقلا اطرافا بویلانا - بویلانا قالدیغی
اوچون اوغلونون دوه دالیندا دالدالانیب، دیزینی یئره وئرهرک اوخلا اونو نیشان آلدیغینی
گؤرموردو. گونهشین شوعاسی اونا مانع اولوردو، فورصت گؤزلهییردی کی، اوخو بوراخسین.
–
ژولامان! اوغلوم! نایمان آنا اوغلوندان نیگاران حالدا اونو سسلهییردی.
بیردن قانریلیب باخاندا اونو گؤردو. بیرجه:
–
آتما! دئیه بیلدی، ائله آغ مایانی مهمیزلهمک ایستهییردی کی، دؤنوب اوغلو
ایله اوز به اوز گلسین، یئتیرمهدی؛ اوخ ویزیلت ایله اونون سول قولتوغونا سانجیلدی.
بو، اؤلومجول ضربه ایدی. نایمان آنا دوهنین بوینونا
سینیب ایلیشه - ایلیشه ییخیلدی. آنجاق آنانین اؤزوندن اوول باشینین یایلیغی آچیلیب
دوشدو، هاوادا بیر قوش اولوب چیغیرا - چیغیرا اوچوب گئتدی: یادینا سال کیملردنسن؟ آدین
نهدیر؟ سنین آتان دونئنبایدیر! دونئنبای! دونئنبای!
دئییلنه گؤره، او واختدان ساری اؤزکده دونئنبای
قوشو اوچور. دونئنبای قوشو یولچویا راست گلنده اونون یاخینلیغیندا اوچا - اوچا سسلهنیر:
یادینا سال کیملردنسن ! کیمین اوغلوسان؟ آدین نهدیر؟ آدین؟ دونئنبای، دونئنبای!...
ساری اؤزکده نایمان آنانین باسدیریلدیغی یئره او
واختدان آنا بئییت، یعنی آنا مسکنی قبیریستانلیغی دئیرلر
1.
ایندی
مانقورت و مانقورتیسم اصطلاحی آیتماتووون دیلیندن دونیا دیللرینه کئچهرک دؤنه –
دؤنه ایشلهنیب منلییینی ایتیرمیش، ساتمیش، بئینی بوش، الی گوجلو آداملارا
دئییلیر.
2.
طایفا
آدی.
3.
ژولامان:
ژول + آمان؛ ژول = یول؛ آمان = یولامان: ساغلیق، سلامتلیک
وحید کییاکسار
اورمو - 1392 یازی
bjn_Arab ckb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab unk azb_Arab azb_Arab urd_Arab unk kas_Arab azb_Arab unk azb_Arab unk bjn_Arab unk azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab unk azb_Arab azb_Arab azb_Arab unk azb_Arab azb_Arab azb_Arab unk azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab unk azb_Arab unk azb_Arab unk azb_Arab unk azb_Arab unk azb_Arab unk azb_Arab unk azb_Arab unk azb_Arab unk azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab unk azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab unk azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab urd_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab unk ace_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab unk azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab unk azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab unk azb_Arab unk azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab unk azb_Arab unk azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab unk bjn_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab unk azb_Arab azb_Arab unk azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab unk azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab unk azb_Arab azb_Arab unk ace_Arab azb_Arab urd_Arab azb_Arab