دئموکراتیک آزربایجان جومهورییتینین (1918-1920) قورجوسو محمد امین رسولزاده، ناظیرلر کابیئتینین باشچیسی فتحعلی خان خویسکی، پارلامئنتین صدری علیمردان بی توپچوباشوو کیمی شخصیتلر اولوب. وولدمئدیا و کولیسین معلوماتینا گؤره آذربایجان جومهورییتی دؤنمینده باش وئرمیش اؤنملی مدنی اولایلارین بعضیسی بونلاردان عیبارتدیر:
1. جومهوریت حکومتی 1918-جی ایل 27 یون تاریخلی قراری ایله او تورک دیلیینی دؤولت دیلی اعلان ائتدی. بو سند آزربایجان تاریخینده آنا دیلینین ایشلنمهسینه دایر ایلک رسمی سند ایدی. ایکینجی سند پیشهورینین باشچیلیق ائتدییی دئموکرات دؤولتینه عایددیر.
2. دؤولت تئاترینین پردهلری ایلک دفعه 1918 ایل نویابرین 4-ده نریمان نریمانووون “نادیر شاه” تراژدیسینین تاماشاسی ایله آچیلدی. دؤولت تئاترینین دیرئکتورو زولفوقار حاجیبیاوو ایدی.
3. مطبوعات حاققیندا قانونون یارادیلماسی دا جومهورییت دؤنمینین أن یاددا قالان حادیثهلریندن بیری اولدو. حکومتین 1918-جی ایل 9 نویابر تاریخلی أمری ایله کوتلوی بیلگی آراجلاری اوزرینده دؤولت نظارتی لغو ائدیلمیشدی.
4. آذربایجاندا ائییتیم و اؤیرهتیم مسئلهسینه نظارت ائتمک اوچون 1918-جی ایلده مای آیینین 28-ده ”خالق معاریفی ناظرلییی“ تأسیس ائدیلدی.
5. آذربایجان خالق جومهوریتینین ایستیقلالیتینین بیرینجی ایلدؤنومو گونونو 1919-جی ایلین 28 ماییندا طنطنه ایله بایرام ائدیلدی. همین تؤرن لئنته آلیناراق “آذربایجان موستقیللییینین ایلدؤنومو موناسیبتیله طنطنه” آدلی بلگهسل فیلم چکیلدی. فیلم یونون 13-ده باکینین “ائکسپرئسس” و “رئکورد”، بیر قدهر سونرا “فوروم” کینوتئاتریندا نوماییش ائتدیریلدی.
6. 1918-جی ایل نویابرین 9-دا حؤکومتین قراری ایله اوزرینده آیپارا و سککیزگوشهلی اولدوزون تصویر اولوندوغو ماوی، قیرمیزی و یاشیل رنگلی بایراق باغیمسیز آزربایجانین دؤولت بایراغی کیمی تصدیقلهنیب. بو رمزلر چاغداشلیغی، دئموکراتیانی، میللی کیملییی و ایسلامی تجسسوم ائتدیریر. 1920-جی ایل آپرئلین 28-ده جومهورییتین سوقوطو و سووئت سیستئمینین قورولماسی ایله بو بایراق لغو اولونوب. لاکین 1991-جی ایل نویابرین 17-ده او، یئنیدن آذربایجان رئسپوبلیکاسینین دؤولت بایراغی کیمی تانینیب.
7. باغیمسیزلیق دؤنمی آذربایجاندا 80 ژورنال و قزئت نشر اولونوردو. 39 قزئت آذربایجان دیلینده چیخیردی. 1920-جی ایلده آذربایجاندا کیتابخانا شبکهسی ده گئنیشلندیریلیب و اونلارین سایی 11-ا چاتدیریلیب. بو کیتابخانالاردا 95 مین نوسخه کیتاب وار ایدی.
8. محمد امین رسولزاده مرکزی گورجوستانین پایتاختی تیفلیسده یئرلشن (1823-1917) قافقاز موسلمانلاری ایدارهسینین باکی شهرینه کؤچورولمهسینی و یئنیدن تشکیلینی تکلیف ائتمیشدی. حمایهدارلیق و دینی اعتیقاد ناظری موسا بی رفیئوین قراری ایله آغا علیزاده شئیخ الایسلام، مصطفی افندیزاده ایسه موفتی تعیین ائدیلمیشدی. شئیخ الایسلام آغا علیزاده مذهبچیلییی رد ائدیر، دیندارلاری حمایه، آذربایجانداکی چئشیدلی مذهبلر آراسیندا پلورالیزمی تبلیغ ائدیردی.
9. 1919-جو ایل سئنتیابرین بیرینده آذربایجان پارلامئنتی باکی شهرینده بیلیمیورد آچماق حاققیندا قانون قبول ائتدی و همین آیین 29-دا باکی دؤولت اونیوئرسیتئتینین نیظامنامهسی قبول ائدیلدی. جومهوریت دؤورونده اؤلکهده چوخ سایدا اینستیتوت، اونیوئرسیتئت، او جملهدن قیزلار مکتبی، تأسیس ائدیلیب. اؤلکهده ایش، تعلیم-تربییه ساحهسینین اینکیشافی، میللی کادرلارین حاضیرلانماسی آماجیلا 100 طلبه تحصیل دالینجا آیری آیری اؤلکهلره گؤندریلیب (اونلاردان 45-ی فرانسایا، 23-و ایتالیایا، 10-و بریتانیایا، 9-و تورکییهیه، 13-و ایسه روسیایا یوللانیب.)
10. آذربایجاندا تورک دیلینده ایلک بؤیوک کیتابخانانین آچیلماسی دا جومهوریت دؤورونه تصادف ائدیر.
11. 1920-جی ایل یانوارین 30-دا آذربایجان خالق جومهورییتینین ناظیرلر شوراسی جومهورییتین میللی هیمنینین [سرود] حاضیرلانماسی حاققیندا قرار قبول ائتدی و بو آماجلا خالق معاریف ناظیرلییی طرفیندن یاریش اعلان ائدیلدی. یاریشین سونوجلاری مایین 28-دک آذربایجان خالق جومهورییتینین ایکینجی ایلدؤنومونه قدهر اعلان ائدیلمهلی ایدی. لاکین 1920-جی ایل آپرئلین 28-ده سووئت روسیاسی قوشونلارینین آزربایجانی ایشغالی و خالق جومهوریتینین سوقوطو میللی هیمنین قبول اولونماسینا ایمکان وئرمهدی. 1992-جی ایل مایین 27-ده “آذربایجان رئسپوبلیکاسینین دؤولت هیمنی حاققیندا” قانونونا اساساً، 1919-جو ایلده بستکار اوزئییر هاجیبیاوو و شاعیر احمد جاواد طرفیندن ترتیب ائدیلمیش “آذربایجان مارشی” آذربایجان رئسپوبلیکاسینین دؤولت هیمنی کیمی تصدیق ائدیلدی.
azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab