یازی و عکسلر: لیلی خاقانی
دفعه لرجه استانبولا گئتمیشدیم؛ آمما هئچ دفعه استانبولو گؤرمه یه و تانیمایا وقت قویا بیلمه میشدیم. توپکاپی دا یازیلان لوحه لر
بو سفریم ده، دونیادا تایسیز و ایکی قاره دن پای آپاران شهری و اونون گؤزل بغازینین او ال بو الینده قارشی قارشیا یئرلشن (روملی طرفی) آوروپا و (آنادولو طرفی)آسیا بؤلوملری ایله دونیانین ان اسکی شهرلریندن بیری اولالی و 395-330 ایللری آراسیندا روما امپراطورلوغونا، 1204-395 ایللر آراسیندا بیزانس امپراطورلوغونا، 1261-1204 آراسیندا لاتین امپراطورلوغونا و سون اولاراق 1922-1453 ایللری آراسیندا عثمانلی امپراطورلوغونا پایتخت اولان قوجامان استانبولو گؤردوم. بو شهر ده نه لر گؤردوم نه لر!
Rumelifeneri Kalesi
اسکی زامانلاردان بئری موختلیف تاریخسال دوره لردن قالان بینالارا قولاق وئردییمده هر بیریسی استانبولون گئچمیشیندن بیر دونیا سؤز و حکایه قولاغیما پیچیلدیردیرلار. ساری یئرده قارادئنیز اوجوندا، تپه اوستونده 17 یوزایلدن قالمیش Rumelifeneri Kalesi روملیفنری قالاسی نا باخدیغیمدا، بیزانس دان قالان بینالاری، قالالاری و عثمانلی پادیشاهلاریندان قالان مچیدلری، سارایلاری گؤردویومده تورکیه نین روم و بیزانس دووره سیندن توتدو تا عثمانلی دووره سینین شوکوهو، عظمتی و دونیادا اولان ایقتیداری گؤزومون اؤنونده جان توتوردو؛ آمما بیر طرفدن ده بو قودرتی اله گتیرمه یه و الده ساخلاماغا نه قانلار تؤکولمه سی گرکیرمیش دئییه دوشونوردوم! تورکیه فولکلورونو، سونتلرینی، عادتلرینی و یاشام طرزینی گؤستره یه قویان بؤیوک و اوزون اؤرتولو بازار (کاپالی چارشی) انسانی تورکیه نین یوزایللر اؤنجه سینه آپاریردی. استانبولون اسکی بافتی هر یابانجی توریستی ساعتلر اؤزونه مشغول ائدیردی؛ آمما اونون برابرینده هر بیر طرفه باخاندا آتاتورک-ون حضورو و تورکلرین اوره یینده اونا اولان سایقی سی حیس اولونوردو. چونکو آتالارینین عکسلری ایله بزنن دولما باخچا سارایینین حوالی سی (آتاتورکون آفیسی و دونیادان گئدن یئری) بئشیکتاش خیابانی و باشقا خیابانلار، یئنی و مدرن تورکیه نین قورولدوغوندان و قوروجوسوندان دستانلار سؤیله ییردیرلر. مدرن گؤی دلنلر، رستورانلار، مدرن آلیش وئریش مرکزلری، اوتوبوس لار، تراموا، مترو و فونی کولر کیمی موختلیف عمومی نقلیه لری، اینسانی تاریخ تونلیندن چیخاریب چاغداش عصیرده اولدوغونو خاطیرلاتیردی. گئچمیشدن قالان سونتلر و اونون قارشی سیندا مدرنیته، دین و اونا باغلی اولانلار، قارشی سیندا دین مرزلرین آشیب و اؤز سئچیم لریله دینه باغلی اولمادان یاشاماغا دوام ائدن اینسانلار! بسفرون بوتون هر ایکی حاشیه سینده صف چکن زنگین عائیله لرین گؤز قاماشدیران محتشم کؤشکلری و بیر طرفده دار کوچه لرده فقیر عائله لرین کیچیک و حقیر ائولری. استانبولون اورتاسیندا یئرلشن بؤیوک اورمانی، صاف و تمیز هاواسی، خیابانلارینین ترافیکی، توستوسو و آلوده هاواسی، مرمره دئنیزی ایله قارادئنیزی بیر بیرینه یاپیشدیران بغازین گؤزللییی، هاواسی، گمیلری، دالغالاری، مارتیلارینین سسی، اونون بالیقلاریندان فایدالانیب آز چوخ یاشامینی سوردورن بالیقچیلاری، آوروپایلا آسیایا یول آچان و ایکی قاره نین آراسیندا باغلانتی قوران اوچ محتشم آسیلی کؤرپوسو*، بغاز ساحیلینده اوتوردوغوندا، هاوانین طراوتی، طبیعتین گؤزللییی، حضور و ساکینلیک، شهرین ایچینه گئتدیینده معاش دالیسیندا قاچان، گؤزقرلندن و اینانیلماز بیر جمعییت، سس، های کوی و یوکسک ترافیک یورقونلوغو! بونلارین هامیسی استانبولدان توتارسیز و بیربیرینه اویوشماز و بو سببدن ده جاذیبه لی و اونوتولماز بیر شهر یارادیبدیر.
بیر گون بئشیکتاش ساحلینده اوتوروب بغازی سئیر ائدیردیم. سویونون رنگی، هاواسی، گمی لری، آرام آرام دالغالاری، او ال بو ال منظره لری هامیسی منی خیال دونیاسینا آپارمیشدی. بو دونیا دا اولارکن، استانبولون بئله بیر شهر اولدوغوندا بغازین پایی نی و اونون تاریخینی دوشونوردوم و بو بغاز نه لر گؤروب دئیه فیکیرلشیردیم. بیردن بو سؤالا یئتیشیب بغازدان سوروشدوم؛ دئنن گؤروم سن بو لطافت ده بو گؤزللیک ده و تاریخ بؤیو بیر بئله اهمیتلی اولارکن ظالیم پادیشاهلارین غضبلری سایه سینده کیملر و نئچه مین کادین و ارکک سنین قوجاغیندا جان وئریبلر؟! دئنیز ساواشلاریندا نئچه نفرلر سنین قوُللاریندا حیاتینی غایب ائدیبلر؟! ایندی نئچه نفر اینسان سنین بو ماوی سولاریندا ناکام یاتیبدیر؟! بغاز بیردن بیره دالغالاندی و اوتانج دان جواب وئره بیلمدی!
*بیرینجی و ان اسکی کؤرپو، «بغازایچی کؤرپوسو»، کودتا دان سونرا یئنی آدی «شهیدلر کؤرپوسو»- ایکینجی «فاتیح سولطان مهمت کؤرپوسو»(سلطان محمد فاتح) – اوچونجو، اوت 2016 ده آچیلان یئنی کؤرپو «یاووز سولطان سلیم کؤرپوسو»
بو شهرده نه حیسّ ائتدیم، بیر بیلسن!
عمور بؤیو تجربه ائتمه دیییم بیر حیسّی و بیر سئوینجی بو شهر ده تجربه ائتدیم. ائوده، جامعه ده، هر یئرده و هر زامان دا، انسانین اؤز آنادیلینده دانیشابیلمه سی، ای تانریم، نه گؤزل بیر حسّ ایمیش! یا دوغروسو اؤز کیملییینی یعنی اؤز دیلینی ائوده بئراخمایا مجبور اولماماق یا حتی بعضی زامانلار دیلینی گیزلی ساخلامایا مجبوراولاراق باشقا بیر کیملیک ایله و باشقا بیر دیل ایله یاشاماق زوروندا قالماماق، حقیقتا اینسانا نقدر گوون وئره بیلیرمیش!
تلویزیونو سئیر ائدن زامان، خبرلره قولاق وئردیینده، گازته لری اوخودوغوندا، دوکان بازاردا آلیش وئریش ائتدیینده، قونشو، دوست غریبه و هر کیمسه ایله اؤز آنا دیلینده دانیشدیغین زاماندا، بوتون اونلارلا قارداشلیق، یاخینلیق و آرانیزدا قئرئلمایان بیر باغلانتی حیس ائدیب او یئری اؤز وطنین کیمی سئویرسن! عمور بویو گئتدییم اؤلکه لرده، استانبول دان باشقا بو حیسّی هئچ بیر یئرده تجروبه ائتمه میشدیم!
استانبول پیشیکلری بو شهرین حؤرمتلی و سئویملی وطنداشلاری
کانادادا، فرانسادا و بوتون آوروپا اؤلکه لرینده حتی وطنیمیزایران دا و دونیانین هر بیر یئنی لیک ایدعا ائدن شهرلرینده غالیبا جراحلیق وسیله سیله حیاتی و طبیعتی دئییشیلن و طبیعی خصلتلرینی الدن وئرن و بیر عائله نین یا بیر نفرین ظاهرا محبت و حمایت چترینین آلتیندا، طبیعتیندن اوزاق توتولموش بیر غیرنرمال حیاتینی سوردورن پیشیکلری گؤرورسن. بو ایستیثمار اولان حئیوانلار نهایتده، ناجوانمردانه محکوم اولدوغو حیاتینا قانع، مظلوم و ساکیت پنجره دالیسیندان ائشیکه باخیرلار.
قلاده یا دوغروسو ایستیثمار بویوندورغو بویونلاریندا و بو بویوندوروغون بیر اوجو مثلا آیدین فیکیرلی بیر اینسانین الینده، صاحبینین لوطفو ایله گزمه یه چیخان کؤپکلری گؤرورسن. بو ظاهیرده محبتلی اینسانلار طبیعتی اصلی صاحیبلرینه چوخ گؤروب اونلارین الیندن آلاراق یالنیز اؤزلرینه ایختصاص وئریب و طبیعته آیید اولان حئیوانی آنا یوردونان آییریب محبت آدیلا ائو قفسینده یاشاماغا مجبور ائدیبلر.
ایستانبول پیشیکلرینی و کؤپک لرینی دونیانین ان موتلو حئیوانلاری آدلاندیرساق اغراق ائتمه میشیک. پیشیکلر و کؤپکلر حؤرمتله شهرین هر طرفینده یاتیب اوتوروب یا اویناماقدادیرلار. خصوصا پیشیکلر هر بیریئره گئدیرسن گئت جماعتین سئوگی و حمایتی آلتیندا آزاد حالدا حضورلاری وار. رستوران لاردا میزلرین آلتیندا، خیابان لاردا، بازارلاردا کوچه لرده گزمک ده اویناماقدا!
گؤردویومده چوخ حئیران اولدوغوم و تعجب ائتدیییم بیر صحنه
بیر گون گزمه یه چیخدیغیمیزدا شهرین ایچینده تپه اوستونده پارک کیمی بیر یئرده 40-30 دانا رنگ به رنگ بؤیوکلی- بالالی، ارککلی- دیشیلی پیشیکه و بیر سئوگیله دولو تقریبا یاشلی اینسانا راست گلدیک. تعجوب ایله او بیک دن سوروشدوم بیر بئله پیشیک ندن بوردادیرلار؟ بیزی اوُلدوغوموز یئرین آرخاسینا گئتمه یه دعوت ائتدی. پیشیکلرین یووالارینا ایشاره ائده رک سؤیله دی:«باخین بوراسی اونلارین ائوی دیر، حوجره حوجره یئرلر اونلارین سیغینجاق یئرلری دیر. بودا او ایکی جانلی پیشیکین دوغماق یئری دیر.» سوروشدوم: بو ایکی جانلی پیشیک دوغماق زامانی یئتیشدیکده نه جور بورانی تاپار؟ گولرک دئدی: «او ایندیه قدر 5-4 دفعه بوردا دوغوب بورانی یاخشی تانییر. دوغوم زامانی یئتیشنده اؤزو بورا گلر.»
بیرآز گئچدی پیشیک غذاسی ایله دولو بؤیوک بیر چووال گتیریب بیر خط ده بوشالتماق همن اوردا حاضیر اولان پیشیک لر یئمه یه باشلادیلار. چوخ تعجوب له سوروشدوم بیربئله یئمه یین پولونو کیم اؤده ییر؟ «بیر سئرا اینسانلار واردیلار کی پیشیکلره چووال چووال یئمک گتیررلر. من اؤزوم ده بیر پارا وقتلر آلارام.» سؤیله دی.
بو اینسانلیق دان و بو نوع حئیوان سئوگی سیندن چوخ متعجب اولوب ائتگی لنیب عکس توتاندان سونرا یولا دوشدوک.
azb_Arab azb_Arab azb_Arab nya_Latn azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab