آخوندووون یئنی الیفبا اوغروندا موباریزهسی
آخوندووون یئنی الیفبا اوغروندا موباریزهسی
میصیر محمدلی
موستملکهچیلیک اؤزونون بوتون پیس طرفلرینه باخمایاراق، اگر آز-چوخ موترقّی سیویلیزاسییایا عاییداتی وارسا، حاکیم اولدوغو جوغرافییادا اینفراستروکتور و مکتب، تئاتر، کیتابخانا کیمی مدنی اینستیتوتلارین اینکیشافیندا خوصوصی رول اوینایا بیلیر. بو باخیمدان 19-جو عصر چار موستملکهچیلیگی ده آذربایجاندا سوسیال-مدنی اینکیشاف اوچون موعین واجیب شرطلری یاراتدی.
ماراقلیدیر، گؤرهسن روس ایستیلاسی و چاریزمین تأمین ائتدیگی دونیوی تحصیل موحیطی اولماسایدی، حادیثهلرین سئیری نئجه دَییشردی؟ مثلا، روس تحصیللی بیر ضیالی و چار ظابیطی اولان ایسماییل بَی قوتقاشینلی شخصی وسایتی حسابینا شاماخی شهر مکتبینی آچماسایدی، میلّی مطبوعاتین بانیسی حسن بَی زردابی دونیوی تحصیل آلا بیلردیمی؟ یوخسا موللاخانا تحصیلینی داوام ائتدیریب، سیرادان بیر آدام کیمی یاشاییب عؤمرونو باشا ووراردی؟ و یا میرزه فتعلی آخوندوو آذربایجاندا سئکولار تحصیلین ایلک جیدی مودافیعهچیسی میرزه شفیع واضحله معلوم صؤحبتیندن سونرا حیاتینین ایستیقامتینی دَییشهجک قراری وئریر؛ عبدالرحیم بَی حاقوئردییئو م.ف.آخوندووون اؤلومونون اللینجی ایل دؤنومو موناسیبتی ایله قلمه آلدیغی "میرزه فتعلینین حیات و فعالیتی" آدلی مقالهسینده، "میرزه شفیع قیسا بیر مودتین ایچریسینده میرزه فتعلینین دونیاگؤروشونو تامامیله دَییشدیردی، روس دیلینی اؤیرهنیب دؤولت ایدارهلرینده قوللوغا گیرمگی اونا مصلحت گؤردو" – یازیردی. نتیجهده میرزه فتعلی روحانی اولماق فیکرینی باشیندان آتیر و شکییه قاییداراق ائله او اثنادا آچیلان ایبتیدایی روس مکتبینه داخیل اولور، روس دیلینی اؤیرنمهیه باشلاییر. او، داها سونرا تیفلیسده روس دیلینی تام اؤیرهنیر و موختلیف ساحهلره عایید روس و دونیا ادبیاتینا چیخیش الده ائدیر. فیرودون بَی کؤچرلی "آذربایجان ادبیاتی" اثرینین بیرینجی جیلدینده بو بارهده قئید ائدیر کی، "قوللوق ایشلریندن فاریق اولدوقدا آسوده واختلارینی میرزه روس کیتابلارینین موطالیعهسینه صرف قیلیب، بیر چوخ معلوماتلار کسب ائدیب. اونون آرتیق سئودیگی فلسفهیه دایر، سیاسی و ایقتیصادی عئلملرینه مخصوص کیتابلار ایمیش". عومومیتله ایسه، م.ف.آخوندوو کیمی همین دؤورون بیر چوخ فیکیر آدامینین آوروپا ایجتیماعی-سیاسی دوشونجهسی و فلسفهسیندن بحث ائدن اثرلرله تانیشلیغیندا، هومانیست ایدئیالاری منیمسهییب تبلیغ ائتمهسینده روس دیلی موهوم واسیطه اولوب.
آردینی اوخو/ Ardını oxu
azb_Arab azb_Arab urd_Arab azb_Arab azb_Arab azj_Latn