باکینین سیموولو حساب ائدیلن قیز قالاسی قدیم تاریخه مالیکدیر. اوجالیغی و چول گؤرکمی ایله آبشئرونون، ائلجه ده بوتون آذربایجانین مدافعه قوه لری ایچریسینده تایی اولمایان قیز قالاسی، داها چوخ گؤرونوشونون بنزرسیز بیچیمی ایله دقتی جلب ائدیر.
آخار. آز ۹ عصرلیک تاریخی اولان قیز قالاسی حاقدا معلوماتی تقدیم ائدیر:
موقاییسه ائدیلمهیهجک قدر گؤزل معمارلیق خصوصیتلرینی اؤزونده بیرلشدیرن بوعابیدنین یاشینین سومئر دؤوروندن باشلادیغینی ادعا ائدن متخصصلر ده وار، ۱۲-جی یوزایلده تیکیلدیینی ثبوت ائتمهیه چالیشانلار دا. عابیدهنین قورولوشونا اساسلاناراق اونون تاریخینی قدیم دؤورلره چکیب آپاران تدقیقاتچیلار قالانین زرتشت دؤورو – زرتشت داخماسی، آتشپرستلیک معبدی، میترا و آنآهیتا ایلاهه لری ایله علاقه دار تیکیلی اولدوغونو سؤیلییرلر.
عصرلر بویو موختلیف دؤیوشلرده ضرر گؤرموش قیز قالاسی تدریجا برپا ائدیلهرک اورتا عصرلرده، باکی قالا دیواری ایله برابر شهرین مدافعه ایشینه خیدمت ائدیب. بونو عابیدنین تیکینتی قورولوشونداکی دییشیکلیکلر ده ثبوت ائدیر.
قیز قالاسی نهنگ قایا اوزرینده تیکیلیب. قیز قالاسینین گؤرکهمینده دینجلیک و گرگینلیک عضوی شکیلده بیرلشرک یئنلمزلیک، آلینمازلیق رمزی یارادیب. باکی قیز قالاسی داهی صنعتکار باجاریغینین گوجلو بدیعیلیک درجهسینه یوکسلتدیی، عظمت سیموولونا چئویردیی سادهلیک نمونهسیدیر.
قیز قالاسینین منشایی ایله باغلی چوخلو روایتلر مؤوجوددور. اونلارین اکثریتی «قیز» سؤزونون معناسی ایله باغلیدیر. او افسانهلردن بیرینده بئله دئییلیر:
شاه اؤز قیزینا عاشیق اولور و اونونلا ائولنمیی قرارا آلیر. بئله بیر تالعدن یاخا قورتارماق و آتاسینی فیکریندن داشیندیرماق اوچون او آتاسیندان قالا تیکدیرمیی و اونون اینشاسینین بیتیریلمهسینی گؤزلمیینی خواهیش ائدیر. لاکین بینانین اینشاسینین تاماملانماسینا قدر شاه قرارینی دییشمیر و قیز قالانین زیروهسینه چیخاراق اورادان اؤزونو دنیزه آتیر. بوندان سونرا شاهزادنین بدهنینین چیرپیلدیغی قایا «گنج قیزلار قایاسی» آدلاندیریلماغا باشلانیب و گلین اولموش قیزلار اورایا چیچک گتیرمهیه باشلاییب.
دیگر بیر افسانه ده مؤوجوددور: قیز اؤزونو دنیزه آتدیقدان سونرا اونون سئوگیلیسی اونون قیصاصینی شاهدان آلیر، لاکین سونرادان معلوم اولور کی، سو پریلری قیزی خلاص ائدیبلر. واخت کئچدیکدن سونرا سئوگیلیلر بیر-بیرلرینی تاپیرلار و ائولیلیک باغی ایله باغلانیرلار.
آتانین قیزی ایله ائولهنمک ایستیی بعضی متخصصلر طرفیندن افسانهنین ایسلاما قدرکی کاراکتئرینین ثبوتو کیمی قئید اولونوب. افسانه همچینین خزر دنیزینین قیز قالاسینین آشاغی حیصهسینده لپلندیینی گؤستریب. زامان کئچدیکجه دنیزین سوییهسی دوشموشدور و حاضردا او، قالانین آشاغی حیصهسیندن ۱۰۰-۱۵۰ مئتر مسافهدهدیر.
قالا ۱۹۶۴-جو ایلدهن موزه کیمی فعالیت گؤسترمهیه باشلاییب، ۲۰۰۰-جی ایلده یونئسکو-نون عموم دونیا ایرثی سیاهیسینا سالینیب.
قیز قالاسییلا باغلی افسانه آذربایجاندا بیر چوخ پوئما و تئاتر تاماشالارینین مؤعضوسو اولوب. ۱۹۴۰-جی ایلده بؤیوک بستکار افراسیاب بدلبیلی همین افسانهنین موتیولری اساسیندا ایلک آذربایجان بالئتی اولان قیز قالاسی بالئتینی یازیب. همین بالئتی بورادان ایزلهیه بیلرسینیز:
azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab