بیز ده واریق !
بیز ده واریق
29/11/1392 حسن راشدی
فورالین 21 ی ( اسفندین 2 سی ) دونیا آنا دیلی گونو مناسبتی ایله
آچیقلاما : بو یازی " آنا دیلی گونو " مناسبتی ایله بورادا یاییلدیغی حالدا "بیزده واریق" آدیندا مؤلیف طرفیندن و 280 صحیفه لیك كیتاب آدی و باشلانیش یازیسی اولاراق چاپ اولماق اوچون " ارشاد " اداره سیندن مجوّز آلماغا ، دی آییندا بو اداره یه تحویل وئریلمیشدیر .
ایران كثیرالملّه بیر اؤلكهدیر؛ بو اؤلكهده مختلیف دیللرده، او جملهدن توٍرك، فارس، توركمن، عرب، لُر، بلوچ، كورد، مازنی (مازندرانی) ، گیلك و باشقاب دیللرده دانیشیلیر[1]، لاكین آذربایجان توركجهسی ایله فارس (دری) دیلی بو اؤلكهده ان چوخ دانیشیلان و نفوس باخیمیندان ان چوخ جمعیّتی اولان ایكی دیلدیر.
1390 – جی هجری گونش ایلی و ان سوْن اؤلكه نفوس ساییمی اساسیندا ایرانین 75/149/669 میلیون نفر ( یئتمیش بئش میلیون یوز قیرخ دوققوز مین آلتی یوز آلتمیش دوققوز ) جمعیتی واردیر.[2] بو جمعیّتین یـوزده قیرخا (40٪) یاخین و یا 30 میلیون حـدودوندا دانیشانلاری توركـجه دانیشیرلار.[3]
طبیعی دیركی، بو 30 میلیون توركجه دانیشان انسانلارین، ایران داخلینده جمعیّتلری چوخلوغو اساسیندا و فارس اؤلكه داشلاری قَدَری، اؤلكهنین بوتون مادی و معنوی امكانلاریندان فایدالانماغا، اؤزللیكله آنا دیلده یعنی آذربایجان توركجهسینده تحصیل آلماغا حقلری وار.
ایراندا یاشایان توركلرین سایینی 30 میلیون و بو اؤلكهده یاشایان فارسلارین سایینی دا 30 میلیون حساب ائدَرسَك، قالان 15 میلیون، كورد، مازنی، گیلك، لُر، بلوچ، عرب و باشقا غیرفارس دیلده دانیشانلاردیر.
هر بیر میلّتین دیلی او میلّتین وارلیق، هویّت و موجودیَت سندیدیر، دیلی مكتب، مدرسه و بیلیم یوردلاریندا (دانشگاهلاردا) و كلاسیك شكیلده تدریس اولمایان میلّتین نه قَدر نفوسو چوخ اولسادا، او میلّت زمان سوٍرهسینده فنایه محكوم اولمالی و آرادان گئتمه لی دیر.
«دیلینی اَلدن وئرَن میلّت، اؤز كئچمیشیندن، تاریخیندن، دیهرلی عادت و عنعنهلریندن اوزاقلاشیر»[4]؛ بئله بیر میلّت اؤز حقیقی تاریخی، افتخارلی شخصیتلری، میلّی قهرمانلاری، دولغون ادبیات، فولكلور و مدنیّتیندن اوزاقلاشاراق اؤز معنوی دیهرلری یئرینه اؤزگهلرین ارائه ائتدیگی معیارلاری منیمسهییب باشقا بیر هویّت و قیلیقدا اؤزونو گؤسترمهیه مجبور اولاجاقدیر.
بو گونكو ایران اؤلكهسینده یاشایان میلّتلر قرنلر بوْیو بو اؤلكهده یاشامیش و تاریخین آجیلی- شیرینلی خاطرهلرینی آرخادا قویموشلار، لاكین معاصر و مُدرن دونیادا و انسان حقلرینه اؤنم وئریلَن بیر دؤرده، انسان حقّی اساس و تَمَل حقدیر و اونون اجدادینین نئچه مین و یا نئچه یوز ایل قاباق بو اؤلكهنین تورپاقلارینا كؤچوب گلمهسی و مینلر و یا یوزلر ایل اؤنجه هانسی دیلده دانیشماسی اونون بوگونكو انسانی حقّینین مقدارینی تعیین ائتمَز، یالنیز شوونیسم و نژاد پرستلیك باتلاغیندا بوغولان معدود آداملار بئله رؤیالاردا یاشایارلار!
دونیادا چوخ آز و نادر میلّت تاپیلاركی، ایلك و اَزَل گوندن بیر اؤلكهنین یئرلی ساكینی اولسون و هئچ بیر میلّتین بو گونكو دانیشدیغی دیل اونون اَزَلدن و نئچه مین ایل قاباقدان اجدادینین دانیشدیغی دیل اولمامیشدیر.
انسانلار اجتماعی بیر موجود اولدوقدان و اؤز یاشام دوروملارینی یاخشی لاشدیرماقدان اؤترو و یا تاریخی حادثهلر نتیجهسینده، دونیانین دوغوسوندان باتی سینا، باتی سیندان دوغوسونا، قوزئییندن گؤنئیینه و گونئییندن قوزئیینه مهاجرت ائدیب، مختلیف و چئشیدلی ائللر و طایفالارلا قونشو اولوب و بو قونشولوق نتیجهسینده اونلارین آراسیندا سؤزجوك آل- وئری میدانا گلمیش و نهایت میلّتلرین بوگونكو دانیشدیغی دیل و مدنیّت یارانمیشدیر.
دونیانین نهنگ اقتصادی، سیاسی و نظامی قوهسینه مالیك اوْلان آمئریكا اؤلكهسینین ساكینلری (قیرمیزی دریلری استثنا ائدهرك) یالنیز 400 ایلدیر بو اؤلكهیه گلمیش و بو اؤلكهده اؤز دیل و مدنیتلرینی حاكیم ائتمیش و گلیشدیرمیشلر.
آرخالوژی و تاریخی آراشدیرمالار گؤستریركی، حتی 6000 الی 7000 ایللیك تمدنه مالیك اولان و ایلك مدنیّتی بشریته اهداء ائدَن التصاقی دیللی سومئرلر حكومت قوردوقلاری بینالنهرین منطقه سینین بومی و یئرلی ساكنلری اولمامیشلار[5]، بلكه اونلاردا ساكین اولدوقلاری بینالنهرین و بوگونكو ایران و آذربایجان تورپاقلارینا حدوداً اون مین ایل میلاددان قاباق اوْرتا آسیادان مهاجرت ائتمیش و بو یئرلرده مسكونلاشمیشلار.[6]
طبیعیدیر سومئرلردن سونرادا و زامان سورهسینده، مینلر و یوزلر ایل بوْیو و آردیجیل اولاراق باشقا میلّتلر و ائتنیكلرده بو منطقهلره گلمیش و تاریخین مختلیف مرحلهلرینی آرخادا قویموش بوگونكو كثیرالمیلّه ایرانین تورك، فارس، مازنی، گیلك، كورد، توركمن، بلوچ، عرب و باشقا ائتنیك لرینی یاراتمیشلار.
بوگون، ایرانین سیاسی سینیرلاری ایچینده یاشایان بوتون میلّت و ائتنیكلر، دوروملاری و موقعیتلری ایله اویغون، جمعیّت و نفوسلارینین نسبتی اساسیندا اؤلكهنین بوتون مادّی و معنوی امكانلاریندان فایدالانمالی و بهره آپارمالیدیرلار و هئچ بیر میلّتین باشقا میلّته و هئچ بیر ائتنیكین باشقا ائتنیكه و هئچ بیر دیلین باشقا دیله اوستونلویو یوخدور.
ایراندا یاشایان بو توپلوملارین یاشادیقلاری ائتنیكی جغرافیایی منطقهلرده، دانیشدیقلاری دیلده جمعیّت و نفوسلاری ایله اویغون، تحصیل آلمالاری اونلارین طبیعی و انسانی حقلریدیر.
طبیعی دیركی، تورك و فارس دیلی بو اؤلكهده اكثریت حالدا یاشایان انسانلارین دیلی و اونلارین نفوس سایلاری بیر- بیرینه یاخین اولدوقدان تورك دیلی ایله فارس دیلی بو اؤلكهنین رسمی تحصیل دیلی اولمالی و ابتداییدن توتدو بیلیم یوردونون (دانشگاهین) سونونا قدر بو ایكی دیلده درس وئریلمهلیدیر، باشقا ائتنكلرده جمعیّتلری و نفوسلاری ایله اویغون، رسمی دیل یانیندا آنا دیلده تحصیل آلما حقّینه مالیك اولمالیدیرلار.
بئله برابر حقوقا مالیك اولما شرایطینده دیركی، ایراندا حقیقی بیرلیك، برابرلیك، ایكی طرفلی احترام و واقعی اتفاق و اتّحاد یارانا بیلَر.
هله اسلامدان قاباق، خصوصی ایله میلاددان اؤنجه یازیلان تاریخلر داها چوخ افسانهلرله قاریشیق اولسادا اسلامدان سونرا یازیلان و بو گونكو ایران و آذربایجان تورپاقلاریندا یاشایان انسانلارین یاشام تاریخی، تاریخچیلر طرفیندن چوخ آچیق، آیدین و مختلیف دیللرده یازیلمیشدیر.
غزنویلر دؤنمیندن قاجار دؤرونون سونونا قَدَر آردیجیل اولاراق بو اؤلكهیه حُكم سورَن تورك امپراتور و سلطانلاری دؤرونده اوچ دیل، یعنی تورك، عرب و دری (فارس) دیلی بیر- بیرینین یانیندا ایشلَنمیش و گلیشمیشدیر.
حتّا قاجار حكومتی علیهینه كودتا ائدیب دیكتاتور پهلوی حكومتی تَمَلینی قوران و تورك دیلی و مدنیتی علیهینه اَن قدّار و غیرانسانی یوللارا اَل آتان رضاشاه دا ایلك و سوْن خارجی سَفَرینده و 1313- جو هجری شمسی ایلینده، توركیه جمهور باشقانی آتا تورك ایله رسمی سیاسی گؤروشونده، تام آذربایجان توركجهسینده دانیشمیش و بو دانیشیغین فیلمی بوگون اینتئرنئت دونیاسیندا موجود دور[7].
بو سندلر گؤستریركی، كئچمیش زامانلاردا و اَن آزی غزنویلر دؤروندن باشلایاراق قاجار دؤرونون سونونا قَدَر بو اؤلكهده تورك دیلی ایله فارس دیلی بیر- بیرینین یانیندا ایشلنمیش و گلیشمیشدیر؛ یالنیز رضاخان ایش اوستونه و حكومت باشینا گلدیكدن سونرا و 1309 – جو هجری شمسی ایلیندن ایراندا یالنیز بیر دیلین رسمی و تحصیل دیل اولماسی و باشقا دیللرین، اؤزللیكله تورك دیلینین تحصیلینین یاساق اولماسی دؤلت طرفیندن رسمی بخشنامه اوزهرینده اؤلكهنین باشدان باشینا اعلام ائدیلمیشدیر[8].
تاریخی فاكتلارا دایاناراق، توركلر بو گونكو ایرانی قوروماقدا حتی اؤز دیلداش و سویداشلاری ایله قانلی ساواشلارا گیرمیشلر، لاكین بعضی دالی قالمیش فیكیرلره مالیك اولان و ایران آدلی- اؤلكهنی یالنیز معیّن بیر قومیّت و ائتنیكین تورپاغی و شخصی مُلكی كیمی تصوّر ائدنلره دئییریك:
بیز توركلر، بو اؤلكهده یاشایان و 7000 ایللیك تاریخ و تمدّنه صاحب اولان التصاقی دیللی ائتنیكلرین داوامچیسی اولاراق اسلامدان سونرا و دؤردونجو هجری قمری یوز ایللیكدن قاجار دؤرونون سوْنونا قَدَر و مین ایل، بو اؤلكهده حكومت قوروب بو تورپاق یولوندا جان وئریب، قان وئریب بو اؤلكهنی قورویانلار اولموشوق و بو تورپاقدا یاشامیشیق و یاشاییریق دا.
بیز بو اؤلكه ده هئچ بیر میلّت و قومیّتی و اونون دیل و مدنیّتینی اؤزوموزدن آشاغی و یا اؤزوموزدن یوخاری گؤرموروك و بوتون ائتنیكلره جمعیّتلری و نفوس چوخلوقلاری اساسیندا و بوتون ساحهلرده برابر حق قائیلیك و انسانلارین سوْی- كؤك، دیل و باشقا فرقلرینه باخمایاراق بیر- بیرلرینین یانیندا دوست و قارداشجاسینا یاشاماسینا اینانیریق، آما بیزلری بو اؤلكهده یوخ حساب ائدن، دیل و فرهنگی حقوقلاریمیزا اینانمایانلارا دئییریك:
یولو یانلیش گئتمهیین « بیز ده واریق! »
[1][1] - بعضیلری غیرعلمی شكیلده مازنی (مازندرانی)، گیلك، تالیش و تات دیلینی، فارس (دری) دیلینین لهجهسی كیمی گؤستریرلر، لاكین بو دیللرین سابقهسی ایراندا، فارس (دری) دیلیندن داها یوزلر ایل قاباقلارا عاید دیر و بو دیللر هر بیری اؤزو مستقل بیر دیلدیر و فارس دیلینین لهجهسی دئیللر. بو گونكو فارس (دری) دیلی، سامانیلر، غزنویلر و سلجوقیلر زمانیندان ایران ایچینده یایقینلاشیب و یاواش- یاداش فارسلارین قدیم پهلوی دیلی یئرینه اوتوروب.
[2] - سرشماری نفوس و مسكن سال 1390، سایت www.amar.org.ir
[3] - بو ساییمی ایرانین خارجی ایشلر وزیری آقای دوكتور علی اكبر صالحی 28/دی/1390 هجری شمسی تاریخینده، توركیهنین خارجی ایشلر وزیری آقای احمد داود اوغلو ایله گؤروشونده دئمیشدیر: «پایگاه اطلاع رسانی دولت» سایتی دا اونو (28/10/1390، ساعت 16:39 خبر كودو: 210715 )یایمیشدیر. www.dolat.ir/nisite/fullstory/news
[4]- انقلاب رهبری آیتاله خامنهای، اطلاعات روزنامهسی، شنبه 16/مهر/1379 شماره 22029
[5] - «تاریخ تمدن» ویل دورانت، جلد 1، ص 191
[6] - فریتز هومئل آلمانلی سومئرشوناس، «آذربایجان در مسیر تاریخ ایران» ایكینجی بؤلوم، ص 869، رحیم رئیس نیا
[7] - بو فیلم 26/خرداد/1313 هجری شمسی ایلینده (1943 میلادی ایل) توركیهده چكیلیب و سوْن ایللرده (2010 میلادی) اتفاق اوزهرینده استانبول شهرینده و بیر كؤهنه آنباردان تاپیلمیشدیر. بو فیلمی گؤرمك اوچون گوگلده «آتا تورك ایله رضاشاهین گؤروشو» آدی ایله سئرچ ائده بیلرسینیز. دئییلنلره گؤره بو فیلم رضاشاهدان قالان تكجه سسلی فیلمدیر كی، او دا فارسجا یوخ، دوشمنی و ضدی اولدوغو آذربایجان توركجهسیندهدیر!
[8] - 1309 جو هجری شمسی ایلیندن بیر بخشنامه اساسیندا، ایرانین بوتون ایالت و ولایتینده فارس دیلی نین تدریسی اجباری و باشقا دیللرین درس وئریلمه سی غیرقانونی اعلام ائدیلدی. بو قانون ائله بیر زماندا اجرا اولماغا باشلادی كی، حدوداً 38 ایل بو تاریخدن قاباق و 1312 هجری قمری ده (حدوداً 1271 هجری شمسی) و ناصرالدین شاه زمانیندا میرزا حسن رُشدّیه ایلك مدرن و صوتی تدریس یولو ایله، «وطن دیلی» آدلی كتابی آذربایجان توركجه سینده تبریزده درس وئرمیشدی.
azb_Arab azb_Arab pbt_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab prs_Arab pes_Arab pes_Arab urd_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab