ایندیکی دونیادا ایدئولوژی لرین سونا وارما سوزو تئز-تئز ائشیدیلمکده دیر. ایدئولوژیلر ،موطلق گئرچک اولدوقلارینی ساووناراق باشقا دوشونجه لره مئیدان اوخودوقلاری اوزدن قینانیلیرلار. بوتون سورولارا اؤنجه دن یانیت وئرن ایدئولوژیلر دوشونجه، ایستک، ماراق، هوش و دورتولری(انگیزه) بام باشقا اولان اینسانلاری، گوجله بیربیرینه بنزتمه یه چالیشیب کوتله نین بیلینج(شعور) دوزئیینی ائندیریب، دئسپوتیزم حاکیمییتلر اوچون ان ایدئال توپلوم یاراتمیشلار. اوزوده خسته بیر توپلوم.
اؤنجه وورغولامالییام بو یازینین نه دنی کوتله آراسیندا دؤنه لرجه سؤیله نیلن و آرتیق اونلاردا ایناما چئوریلن بئله بیر سؤز اولموشدور: «بوردا گوونلیک هر یئردن آرتیق دیر، اوزگورلوک ایسه اؤزباشینالیق ،قارقاشالیق(هرج و مرج) و گوونلیک سیزلرله بیر قاپییا چیخیر.
بو یازیدا اینسانلارین اؤزگورلوک دن چکینمه لرینین،گوونلیک باغرینا برک-برک سیغیندیقلارینین بیر سیرا نه دنلرینی آچیقلاماغا چالیشاجاییق. اؤنجه بو سوزلرین آنلاملارینی اورتایا قویوروق.
گوونلیک
گوونلیک هر بیر تهلوکه دن اوزاق اولماق دئمک دیر. بیرئیسل(فردی)گوونلیک ایسه هر بیر بیرئیین، جانی، واری و آبیر ایتگیسیندن اوزاق اولدوغو آنلامیندادیر.
توپلومسال گوونلیگه گلدیکده، هر بیر بیرئی ، قوروپ و دؤولت طرفیندن یارادیلان ،یاسالاردان قیراق تهلوکه لی اورتاملاردان ،داورانیشلاردان تام اوزاق اولان بیر قامو(عموم) آرخایینلیغیندان عیبارت دیر.
یئنی حوقوقلو دوزنلرده(نظام) یاسالار،اؤزگورلویو تانیملادیب ،اؤلچوسونو بلیرله دیب ، بیرئی حاقلاری وورغولاییب و بو حاقلاری تاپدالایانلاری جزالاندیرماقلا، بیرئیسل و توپلومسال گوونلییی قورویور.
ماسلونون دئدییینه گوره ایسه گوونلیک ایکینجی گرکسینیم(نیاز) دوزئی ده(سطح) یئر آلماقدادیر.یعنی گووده سل(فیزیولوژیک) گرکسینیملرین آردی سوره گلمکده دیر.او اوزدن ده هر بیر اینسانا و توپلوما گوونلیک اؤنمی و گرک لییی دانیلماز دیر.
اینسانین ان دوغال حاقلاریندان بیریسی، اؤزگورلوک حاققی دیر.اؤزگورلوک ائله بیر ده یردیر کی، بوتون اینسانلار و ایدئولوژیلر اونو ساوونموشلار. فرانسا دئوریمیندن بری داها چوخ سسلنیلن اؤزگورلوک، ایندیکی دونیادا ان اؤنملی بیر ده یه ره ،حاققا چئوریلمیشدیر.
هابزین دئدییینه گؤره ،بیر سیرا ایشلری گؤرمه یه گوجو، یئته نه یی قارشیسیندا هئچ بیر مانعله اوزلشمه ین اینسان اؤزگوردور.آنجاق هیل گرین داهادا گؤزل سؤیله میشدیر: اینسان اؤزگورلویو، کندی اللریله ائوریمه(تکامل) اوغراشان بیر اینساندان عیبارت دیر. و یئنه دئییر:اخلاقی اؤزگورلوک، اوس(عقل)ایستنجه(اراده)یول گوستریرسه آنلاملانیر.
بیرئیسل اؤزگورلوک دئدیکده هر بیر بیرئیسل ائیله می(عمل) وارلانماغی، دین، سؤز، یازی و دوشونجه اؤزگورلویونو ایچینه آلیر. ایندیسه بو ایکی ده یه ری هاردا یان-یانا قویوب هر ایکیسینی ساوونماق اولار سوروسونا یانیت وئره لیم. بونلارین ایکیسیده یاسالاردا بلیردیر. بوتون اینسانلارین کندی چیخارلارینی ساوونان، اونلارین گلیشمه سینه امکان یارادان یاسا ایلکه لری(اصل).
یاسالار کولگه سینده یاشاییب اوزگورلویه وارماق می اولار سوروسونا روسو گؤزل یانیت وئریر: یاسانین اؤزو اؤزگورلویو قورویوب چوخالدیر. یاسالار اینسانلارین اؤزگورلوکلرینی چوخالتماق اوچون اونلاری آزالدادا بیلیرلر. اؤرنه یین: اینسان اؤلدورمک یاساقلیغی، منی اؤلدورمکدن اوزاقلاشدیریر(اؤزگورلویون آزالماسی)آنجاق منیم اؤلمه ییمین قارشیسینی دا آلیر(اؤزگورلویون چوخالماسی). بئله لیکله ده ان اؤنملی اولان اؤزگورلوک، اوزوموزون اوزوموزه یاراتدیغیمیز یاسالارا باش ایمکدن عیبارت دیر.
اصلینده یاسا دئییلن بیر شئی کوتله ایله حاکیمییت آراسیندا یارادیلان توپلومسال سوزلشمه دیر.کوتله ده حاکیمییت ده یاسالارا باش اییر.اینسانلار یاسادان قیراق ائیلم لره ال آتدیقدا جزالانیرلار،حاکیمییت ایسه اینسانلارین حاقلارینی تانیماییب تاپدالادیقدا مشروعسوز اولورلار و کوتله نین بئله بیر حاکیمییتی دئویرمه یه حاقلاری یئتیر (جان لاک).
بونونلادا کندی اللریمیزله یاراتدیغیمیز و سئچدیییمیز حاکیمییت ، توپلوم اینسانلارییلا آنلاشیلان یاسالارا دایاناراق گوونلیکله اؤزگورلوک حقوق لاری یان-یانا قورونولورلار.ایندیکی دونیادا بویوک ده یه ره چئوریلن یاسالار حاکیمییتی، بیرئیسل، توپلومسال ومیللی گوونلییی قورودوغو حالدا، اینسانلارین سؤز، دوشونجه و میللی اؤزگورلوکلرینی ده قوروماقدا سوروملودور.
ایندیسه ایران جغرافیاسیندا یاشایان کوتله نین، اؤزگورلویو گوونلیک قارشیسیندا زامان-زامان قوربان وئرمکلرینین ندنلرینی آچیقلایاجاغیق. اونا گؤره ده اونجه کولتورل قورولوشون(ساختار فرهنگی) ان اؤنملی ائتکنلرینی(عامل)آراشدیریب قونونو آچیقلاماغا چالیشاجاغیق.
۱-ایدئولوژی و ده یرلر
ایدئولوژی بیر قوروپون، توپلومون قونومونو(موقعیت)
آراشدیریب یوروملایان(تفسیر)،ایده لرله آیین-شایین یارقیلامالارلا(قضاوت)اولوشان(تشکیل تاپان) بیر دوزه ن دیر.
ایدئولوژی دوزه نی، بیر سیرا ده یرلردن ایلهام آلیب، بیر قوروپا ویا توپلوما، سوموت یؤنو(جهت مشخص) بلیرله دیر.
ایدئولوژی اولقولاردان(واقعیت) اوزاق قوتساللاشدیریلمیش ایدئاللاردان عیبارت دیر.
ایندیکی دونیادا ایدئولوژی لرین سونا وارما سوزو تئز-تئز ائشیدیلمکده دیر.ایدئولوژیلر موطلق گئرچک اولدوقلارینی ساووناراق باشقا دوشونجه لره مئیدان اوخودوقلاری اوزدن قینانیلیرلار. بوتون سورولارا اؤنجه دن یانیت وئرن ایدئولوژیلر دوشونجه، ایستک، ماراق ، هوش و دورتولری(انگیزه) بام باشقا اولان اینسانلاری، گوجله بیربیرینه بنزتمه یه چالیشیب کوتله نین بیلینج(شعور) دوزئیینی ائندیریب، دئسپوتیزم حاکیمییتلر اوچون ان ایدئال توپلوم یاراتمیشلار. اوزده خسته بیر توپلوم.
ایرانین چاغداش تاریخی آراشدیراندا اوچ اونملی ایدئولوژی گوزه چارپماقدادیر. ایران ناسیونالیزمی، شریعت و کومونیزم.
ایران ناسیونالیزمی ریضاخان دؤنمینده دوغرولوب ایسلامی دئوریمه دک یاشامیشدیر. آنجاق هله ده باشقا ایدئولوژی آرخالاریندا گیزله نه رک یاشاماغا داوام ائتمکده دیر.بو ایدئولوژی بوتون اینسانلاری، توپلوملاری فارس میللتی آدی آلتیندا بیر میللت بیر دؤولت قورولوشونا چئویرمک ایچین بوتون قئیرفارس میللتلرین اؤزللیکله ده آزربایجان تورکلرینین میللی وارلیقلارینا آرادان قالدیرماغا چالیشمیش دیر. تاریخ اوخونوشو، میللت اولگوسو، کولتور و توپراق قاوراملاری فارس اوخلو یوزولموش دور(تعبیر). او اوزدن ده باشقا بیر دوشونجه دن ،ده یردن سوز بیله گئده مزدی.
شریعته گلدیکده بوتون اینسانلاری بیر اومت ایچینده بیرلشدیرمک بهانه سیله قاتمانلارا(طبقه)میللت لره مئیدان اوخویوب دین آدی آلتیندا اوز میللی چیخارلارینی قوروموشلار.اونا گؤره ده میللی و قاتمانسال چیخارلاری اوغروندا چالیشانلاری اومتتی پارچالاماغا جان آتان، تانری یاغیلاری آدلاندیریب آرادان آپارمیشلار.
کومونیزمه گلدیکده بیرقاتمان دیکتاتوراسی آلتیندا بوتون قاتمانلارا قاتلارا(قشر)میللت لره مئیدان اوخویوب قاتمان سیز توپلوم یاراتماغا جان آتمیشلار.اؤزوده بیر اؤلکه ایچینده یوخ دونیا دوزئیینده!!
سایدیغیمیز هر اوچ ایدئولوژی اوزلرینی موطلق گئرچک ساندیقلاری اوزدن اینسانلارین دوشونمک یئته نه یینی(ایستئعداد)، گلیشمه سوره جینی و دورتو ماراغینی آرادان آپارمیشلار. موطلقلیک اولان یئرده نسبی لیکدن، تولئرانسدان، پلورالیزمدن، آیری گؤروشدن سوز بیله گئده مز. بئله بیلینج سیز اورتام دئسپوتیزمین یاشاماغینا ایمکان یارادیب اونو داهادا گوجلندیریر.
۲- دوغا و جوغرافیا
دوغانین و جوغرافیانین اینسانلارا اولان ائتگی سی باره ده بیلیمسل قوراملار(تئوری) آرتیق تثبیت اولونوبدور. سویوق ایقلیم ده یاشایانلارین چالیشقان اولدوقلاری و ایستی یئرده یاشایانلارین آزچالیشان اولدوقلاری باره ده مونتئسکیو چوخ اؤنجه لرده سؤز سؤیله میشدیر.
بیز سو قونوسونا دایانیب دا دوغانین بیر اؤنملی اولونتوسو (پدیده) ائتگی سیندن سوز آچاجاغیق. کاتوزیانین دئدیکلرینه گؤره یاشادیغیمیز یئرلرده سو آزلیغی اولدوغو اوزدن کؤیلر(کند) بیر بیریندن اولدوقجا اوزاق یارانمیش لار و بو جوغرافیادا داغینیق(پراکنده) بیچیمده یاییلمیشلار. اونا گؤره ده اوره تیم آرتیشی(افزایش تولید) یارانمامیش دیر و بیر نئچه کؤی اوزه رینده باغیمسیز فئودال گوج لری یارانا بیلمه میشدیر. بونلارا دایاناراق آردیجیل بیچیمده مولکچو بیر آریستوکراتیک قاتمان یارانمامیش دیر.
دؤولت باتیداکی دؤولتلرین ترسینه اولاراق هئچ ده یئرچیلره باغلی اولان بیر دؤولت دئییلدی. اصلینده بوتون یئرلر، مولکلر دؤولتین و اونا یاخین قوهوم-قوشونلارینا مخصوص ایدی. اوزل مولکیت حوقوقوندان سؤز گئده بیلمزدی. نییه کی دؤولت ایسته دییی آن اوز آداملارینا باغیشلادیغی یئرلری گئری آلا بیلیردی. توپلوم قاتمانلارینین یارانماماسی اوزوندن دؤولت بیر موطلق گوج کیمی داورانیردی. اصلینده دؤولت یاریم قاتمانلارین باشی اوستونده اؤته سینده اوتورموش بیر وارلیق ایدی. بئله بیر دوزنده کاپیتالیزم یارانا بیلمزدی. نییه کی، اوزل مولکیت حوقوقونون اولماماسی، ایقتیصادی باغیمسیزلیق وایقتیصادی گوونلییین اولماماسی، سرمایه و پوللارین اوزون سوره ده ییغینماسینین قارشیسینی آلیر. بونلارا دایاندیقدا کوتله نین دؤولته هئچ بیر ائتکیلندیریجی گوجون اولماماسی اوزوندن، دولت کوتله دن دئییل، کوتله دؤولتدن آسلی اولموشدور .گوجسوزلوکده ائشیت اولان بئله بیر کوتله اینسانلاری گوجو بیرجه اوزونده یئرلشدیرن دولتدن اوز چیخارلارینی قوروماغا چالیشمیشلار.
۳- دوغال اولایلار، تاریخسل دؤنوشوملر(تحولات)، سیاسال گوج و حاکیمییت تورلویو
دوغال اولایلار، فلاکتلر اؤرنک اوچون قوراقلیقلار، اینسانلاری تهلوکه لر آلتیندا یاشاماغا ایته له مک اوزوندن داهادا گوونلیکلره دوغرو سو
روکله میشدیر. اوسته گل تاریخسل دؤنوشوملرده اؤزللیکله ساواشلار، قیرغینلار، چئوریلیشلر، ایتگی ،قیتلیقلارو آجلیقلار ،دوزنسیزلیک و قارقاشالار زامان-زامان اینسانلارین آلت بیلینجینده یئرله شه رک اونلاری داها دا اؤزلرینی قوروماغا دوغرو یونلتمیش دیر. اونا گؤره ده اینسانلار ایچگودوسل(غریزی) بیر دویغو کیمی بوتون گوونلیکسیز دوروملاردان قاچماغا جان آتیب گوونلی دوروملاری داها چوخ اونمسه میشلر.
سیاسال گوج حاکیمییت تورلویونه گلدیکده ایسه وورغولامالیییق زامان-زامان دییشیلمه ین یونیتئر(تک ساخت) حاکیمییت، دئسپوتیزمین اوزون سوره لی حؤکم سورمه سی، دیکئی حاکیمییت یؤنتمی، توپلوما باغلی اولمایان حاکیمییت هئچ بیر قرارلاریندا کوتله نی نظره آلمادان ، گوجو بیرجه اوز اللرینده توتان یالنیز اوز چیخارلارینی قورویاراق ، توپلوم اینسانلاینین حاق-حوقوقلارینی دایانمادان تاپدالامیشلار. گوونلیک یاراتماق بهانه سی ایله اینسانلارین اؤزل یاشامینا بیله بورونلارینی سوخوب هئچ بیر اوزل حوزه نین یاشاماسینا امکان وئرمه ییب ، اینسانلارین اؤزگورلوک حاقلارینی پوزموشلار .
دولت داییره سیندن قیراق هئچ بیر مدنی توپلوم ، سیاسال پارتییا و تشکل لره ایمکان وئرمه ین حاکیمییتله کوتله آراسیندا اولان بؤیوک گوج فرقلیلییی داها دا چوخالمیش دیر. قورخونو آردیجیل اولاراق یاییملایان حاکیمییت اؤلکه اینسانلارینی دوستاق یاشام یؤنتمی ایله آلیشدیرمیشدیر. دوشونجه، سؤز و ییغینجاق اؤزگورلوکلرینه زامان-زامان وارماییب اونو تجربه ائدیب منیمسه مه ین کوتله اینسانلاری، گوونلیک لری دؤولت طرفیندن بیله قورونمادیغی اوچون ،منفعل و توکه دیجی گوج قارشیسیندا باش این وارلیغا دونوشموش دور. بونلارین یانی سوره ایقتیصادی قورولوشون کوتله یه دئییل، حاکیمییته باغلی اولدوغو، ایقتیصادی اؤزگورلویون اولماماسی، توپلومسال قاتمانلارین اولوشوم قارشیسینین آلینماسی کوتله نی بوتون وارلیغی ایله گوجسوز ائدیب، حاکیمییت الی آلتیندا کؤله یه چئویرمیشدیر.
بونلارین هامیسینی نظره آلدیقدا کوتله اینسانلاری اومودسوز، ایستنج سیزو گوونجسیز یاشاماغا آلیشیب، اوز گوونلیکلرینی هر شئیدن اوستون توتماغا چالیشمیشلار. بئله لیکله بو آغیر دوروم لاردا یاشایان اینسانلار ایناملارینی ایتیریب، حاقلارینی الده ائتمک اوچون هئچ بیر آتدیم آتماغی اونملی سایمامیشلار. بیر سؤزله دوشونجه سی ،سیاسال گوجو، ایقتیصادی دورومو و بوتون وارلیغی دؤولت الینده اولان کوتله گؤرمه دییی، دویمادیغی و دادمادیغی اؤزگورلویو زامان-زامان تامامی ایله الده ائده بیلمه دییی گوونلیکله دییشه بیلمز.
قایناقلار:
۱-اقتصاد سیاسی ایران- محمد علی کاتوزیان
۲-توسعه اقتصادی- محمود متوسلی
۳-فلسفه سیاسی- آدام سویفت
۴- دانشنامه سیاسی- داریوش آشوری
یازار: سیامک میرزایی
azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab pes_Arab prs_Arab azb_Arab ckb_Arab