5 ـ ذکری اردبیلی
اردبیل شهری آذربایجانین اساس مدنیت، شعر و سیاست اوجاغی ساییلیر. بو شههردن ظهور ائدهن شیخ صفیالدین اردبیلی، اصلینده تورکجه شعر یازماقلا تاریخیمیزده بیر مکتب یاراتمیشدیر. نثر و شعر تاریخیمیزین صفویه مکتبی، اعتنایا شایان بیر ادبیات مجموعهسی ساییلا بیلیر. بو شاعیرلردن بیری، حکیم هیدهجی چاغیندا یاشایان ذکری اردبیلیدیر.
ذکری، هیدهجی کیمی عرفان و فلسفه مئیدانلارینین شاعیریدیر:
خیالِ وصلِ روخون سالدی بیر خیاله منی،
محالدیر یئتیره بختِ بد وصاله منی.
طلوع گاه تعشّقده آفتابام، حئیف،
یئیتردی فورقت مئهر روخون زواله منی.
سپهر عشقده پَرتؤولو بدر کامیل ایدیم،
غمین اریتدی، شبیه ائتدی بیر هیلاله منی.
قدیم خمیدهلهنیب چنگ تک قراغیندا،
بو قدر سالما گیلن ضرب گوشماله منی.
وصال، ذکری میسّر دهگیل اگرچی سالیب،
خیال خام بو اندیشهی محاله منی.
ذکریده هیدهجی کیمی عقل و عشق مناقشهسینده، عشق یولونو سئچیر و دئییر:
آچ بصیرت چشمینی، قیل شیخ صنعاندان قیاس،
عشق ایماندیر اگر مئیل ائتسهنیز ترسایه سیز.
هر کؤنول عشق ایله دولسا، بیر نهالِ سبزدیر،
عشقدن خالی اولان دیل بیر آغاجدیر سایهسیز.
6 ـ شکوهی مراغهای
هیجری1345ـ نجی ایلده دونیایا گلن حاج میرزا مهدی شکوهی، ایلک اؤنجه «ناشی» تخلص ائدهرمیش، سونرا اؤز تخلّصونو چئویریب «شکوهی» ائتمیشدیر. او تورکیه، عربستان و اورتا آسیانی گزمیش و عؤمرونون یئتگین چاغلاریندا هیدهجی کیمی تهراندا یئرلشمیشدیر. اونون حکیم هیدهجی ایله اشتراک نقطهسی بورادادیر کی، اودا، درین سؤزلرینی طنز دیلی ایله و چوخ ساده بیان ائدیر:
اؤلدوم، نه دئییم؟ دردیمی بیر یارا دئیهن یوخ،
نئیلیم کی، بو بیچارهیه بیر چاره دئیهن یوخ.
اول زولفِ پریشاندیر ائدهن کؤنلومو ویران،
آل شانه اله، زولفونو بیر دارا دئیهن یوخ.
عاشیق دیلینی اؤزگه نه آنلار، بیر اؤزوم تک،
یوز مین دیل ایله یالوارا ـ یالوارا دئیهن یوخ!
«نه بؤیله چکیبسن اوزه اول زولفِ سیاهی،
گل وئرمه گیلن جنّتی کفّارا» دئیهن یوخ.
زولفون یئله وئرمه، کی وئرهر عؤمرومو بادا،
« چوخ وئرمه هوا بؤیله خطاکارا» دئیهن یوخ!
بیچاره شکوهی! سنی اؤلدوردو بو ظالیم،
صد آه! بو کیفیتی سردارا دئیهن یوخ!
شکوهی هیجری1315ـ نجی ایلده ماراغادا وفات ائتمیشدیر.
7 ـ ابوالحسن راجی
حاج میرزا ابوالحسن راجی هیجری 1251ـ نجی ایلده تبریزین «خیاوان» محلّهسینده دونیایا گلمیشدیر. هیجری1293ـ نجی ایلده مکه زیارتیندن قاییدارکن، هیدهجی کیمی دیوانین ایتیرمیشدیر، لاکین هیدهجی ایله فرقلی اولاراق، اؤزوده دریادا غرق اولوب، وفات ائتمیشدیر. اونون شعرلری ایله هیدهجی یارادیجیلیغی آراسیندا چوخ اورتاق نقطهلر واردیر. اودا هیدهجی کیمی انزوا سئوهن و عشق ایله یاشایان بیر شاعیردیر:
کونج بلادا فیکرین ایله لال اوتورماغی،
قصر بهشت، صحبت حورایا وئرمهرم!
ناصح دئمه کی عشق یوخ، ائت سیم و زر طلب،
من دینیمی سنین کیمی دونیایا وئرمهرم!
اونون شعرلری آراسیندا، « نه عشق اولایدی نه عاشیق» شعری ان گؤزهل اثرلریندن بیریسی حساب اولونور. بو شعرده اونون فلسفی دوشونجهسی آپ آیدین گؤرسهنیر:
نه عشق اولایدی، نه عاشیق، نه حوسنِ دلبر اولایدی،
نه آینه، نه صفا، ای کؤنول! نه جؤوهر اولایدی.
نه حوسن اولایدی، نه کؤنلوم، نه دسته ـ دسته بو زولف،
نه شاه، نه مولک، نه بو فوج ـ فوج شکّر اولایدی.
نه کویِ یاری قویوب خلق ائدهیدی مئیل بهشت،
نه شیخ اولایدی، نه مسجید، نه وعظ و منبر اولایدی...
8 ـ محمد امین دلسوز
تبریزده یاشایان محمد امین دلسوز، اؤز چاغداشلاری آراسیندا «اوستاد» لقبی ایله تانینیردی. تبریزده دفعهلر نشر اولان دیوانیندا قصیده، غزل و نوحهلر یئرلشمیشدیر. غزل و قصیدهلرینده فلسفی دوشونجهلر و آختاریشلار آردینجادیر. بونا گؤرهده حکیم هیدهجی ایله اورتاق نقطهیه صاحیبدیر:
بیلمیرم یارب! یئته قلبیمده بو غوغا نهدیر،
آخر عؤمرومده بو باشیمداکی سئودا نهدیر؟
هر نه گزدیم مسجید و مئیخانه و بوتخانهده،
بیلمهدیم کیمدیر مسلمان، کافر و ترسا نهدیر؟
ای منی خلق ائیلهین خالیق، اؤزون امداد قیل،
قالمیشام واله کی بو دونیا نهدیر، عقبا نهدیر؟
گونده یوز یول کافر اوللام، یوز یول ایمان ایستهرم،
بیلمهدیم کی کوفر و ایمان، گاه «بلی»، گاه «لا» نهدیر؟
بیرجه انصاف ائیلهسن ده زاهید بیدین تکی،
بیر بئله هر گونده ناحق وئردیگین فتوا نهدیر!
حکیم هیدهجینین ایشلتدیگی مضمونلاردان بیریسی ده، «ریا» مضمونودور. دلسوزدا اونون کیمی ریاکارلارا قارشی غضبله چیخیش ائدیر:
اولسا هرکیمده ریا، یوخدور خراباتا یولو،
حیله و رزق و ریانین یئری مئیخانه دهگیل!
زاهیدین باخما کلمدن یئکه عمّامهسینه،
مسجیدی غصب ائلهییب، لاییق بوتخانه دهگیل!
prs_Arab azb_Arab azb_Arab urd_Arab pes_Arab pes_Arab urd_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab urd_Arab prs_Arab pes_Arab azb_Arab urd_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab prs_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab snd_Arab pes_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab