بو گئجه آذربایجاندا ایلین ان اوزون گئجهسی - چیلله گئجهسیدیر.
آذربایجان میللی علملر آکادئمییاسینین فولکلور اینستیتوتونون مراسیم فولکلورو شعبهسینین بؤیوک علمی ایشچیسی، فلسفه دوکتورو آتش احمدلی رئپورت-آ بیلدیریب کی، «یلدا» سؤزو فارس دیلیندهدیر: «شبی یلدا» سؤزو «قارا گون، اوزون گون» معناسیندا ایشلدیلیر.
«شبی یلدا» دئینده ایرانداکی سویداشلاریمیز اعتراض ائدیرلر کی، گونئی آذربایجاندا بو بایرامین آدی «چیلله گئجهسیدیر»، بو اسکی قدیم تورک مدنیتیندن گلن بیر مراسیمدیر. اما ایران یونسکو سوییهسینده «شبی یلدا» بایرامینی اؤزلرینین میللی مراسیمی کیمی قبول ائتدیریب».
موتخصصیسین سؤزلرینه گؤره، چیلله گئجهسی حاضردا آذربایجانین بیر چوخ بؤلگهلرینده اونودولسا دا، ناخچیوان اراضیسینده قالیب: "بو گئجه ناخچیوان جاماعاتی چیلله گئجهسینی قئید ائتمک اوچون بیر یئره توپلاشیرلار. بو مراسیم اوچون پاییزین سون آیلاریندا دریلیب ساخلانیلان مئیوهلری کسیرلر. بو مراسیمین ایجراسی جاماعاتین سئچدیی آغ ساققالا حواله اولونور. همین آغ ساققال، ائل بیلیجیسی خصوصاً قارپیز کسیلهنده اونون ایچینده اولان زوغلارا، علامتلره اساساً قیشین نئجه کئچه جیی معیینلشدیریر».
آتش احمدلی چیلله گئجهسینده اساساً خمیر خؤرکلرینین بیشیریلمهسینه اوستونلوک وئریلدیینی بیلدیریب. او دئییب کی، همین گون خصوصی اولاراق خشیل بیشیررلر: "چیلله بایرامیندا باکی اراضیسینده دوشبره، قوتاب، گورزه بیشیریرلر. ناخچیواندا همین گون شیرنیات کیمی ۷ لزین دئییلهن مئیوه قورولاریندان ایستیفاده اولونور. عادتا نووروز بایرامیندا ۷ نؤو دنلی بیتکیلردن ایستیفاده اولونور، بوغدانین یئتیشمهسینه اوچ آی قالدیغی اوچون چیلله مراسیمینده مئیوه قوروسوندان ایستیفاده اولونور. اما یئنه ده اساس رولدا قارپیز اولور».
چیلله سؤزونون ماهیتینه گلینجه، عالیم قئید ائدیب کی، حاضردا بعضی تدقیقاتچیلار آراسیندا بو سؤزون ندن یارانماسی مسئلهسی موذاکیره مؤوضوسودور: «بعضی منبعلر "چیل" سؤزونو "چئهل" سؤزو ایله، ۴۰ رقمی ایله، بعضی منبعلرده ایسه تورک سؤزو اولان "چیل" سؤزو ایله علاقهلندیریرلر. من ایکینجی ایضاحی قبول ائدیرهم. بو سؤز نئقاتیو علامتی ایفاده ائدیر، یعنی طبیعته چیل دوشور، طبیعت آغیر، چتین دؤورونو کئچیرمهیه باشلاییر. بو سؤزون نئجه یارانماسینی اؤیرهنمک اوچون سیستئملی آراشدیرمالار آپارماق لازیمدیر، نئجه گلدی موناسیبت بیلدیرمک اولماز. خالق بو بایرامی مین ایللیکلرله یاشاداراق بیزه اؤتوروب. بیز خالقیمیزین دیرلرینه صاحب چیخمالیییق».
متخصص همچینین قئید ائدیب کی، بو بایرام تورک منشایی، میفولوگییاسی، دونیاگؤروشو ایله داها چوخ باغلیدیر: "تأسف کی، سونرالار آیری-آیری پسیخولوگییانین خالقلارا تأثیری بو کیمی عنعنهلری اونوتدوروب. بو بایرام فارسلارین و کوردلرین بایرامی کیمی دوشونجهلره هکک اولونوب. اما بو بایرام قدیم تورک دوشونجهسینین، میفولوگییاسینین محصولودور".
آتش احمدلی قئید ائدیب کی، دئکابرین ۲۱-دن ۲۲-نه کئچن گئجه یئر کورهسینین شیمال یاریم کورهسینده ایلین ۳۶۵ گونونون ان اوزون گئجهسیدیر: "بو گون ۱۴ ساعت ۵۱ دقیقه گئجه، ۹ ساعت ۹ دقیقه گوندوز اولور. دئکابرین ۲۱-دن اعتباراً گونش آذربایجانا ۲۶.۵ درجه بوجاق آلتیندا دوشور".
او خاطیرلادیب کی، قدیم تورکلر قیش فصلینی ۳ یئره بؤلوردولر: "بؤیوک چیلله ۴۰ گون، کیچیک چیلله ۲۰ گون و بوندان سونرا ۳۰ گونلوک بوز آی گلیر. دئکابر آیینین ۲۱-دن ۲۲-نه کئچن گئجه موختلیف بؤلگهلرده "بؤیوک چیلله" مراسیمی کئچیریلیر. بونونلا دا نووروز مراسیملری باشلاییر. بؤیوک چیلله تخمیناً فئورال آیینین ۲۱-ی بیتیر".
azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab