میللتلشمه پروسهسینده سیمگهلر و بایراق – اوچونجو بولوم
یازار: بابک و اومود ایلقارلی
اوچونجو بؤلوم : سوسیال حرکتلرین سیمگهرنگلری
کئچمیشدن بری رنگلرین سیمبولیک معنالاری اولموشدور، میثال اوچون آشاغیدا بیر نئچه رنگین تانینمیش سمبولیک آنلاملاری حاقیندا معلومات وئریلمیشدیر:
قیرمیزی:
- دیریلیک و دیرنیش سیمگهسی.
- سئوگی و عشق سیمگهسی.
- بو رنگ هیندوستاندا قوتسال رنگ کیمی تانینیر.
- بو رنگ المپیک اویونلاریندا (قیزیل دریلرین اعتیباریله)آمریکا قیطعهسینی تمثیل ائدیر.
- قان رنگی شیدت و ساواش آنلامیندا گلدیگی اوچون اونو خطر و اویاری (هشدار) سیمگرنگی (سیمگه رنگی) کیمی ده ایشلدیرلر.
- جهازلارین سؤنوکلوگو، خرابلیغی و ترافیکده ایسه یولون باغلیلیغی آنلامیندا ایشلنیلیر.
یاشیل:
- طبیعت و حیات سیمگهسی.
- مسلمانلیق سیمگهسی.
- اولمپیک اویونلاریندا (یاشیل اورمانلاری اعتیباریله) بو رنگ آوروپا قیطعهسنینی تمثیل ائدیر.
- یاشیل رنگ قیرمیزینین عکسینه دینجلیک و حضور ایچینده اولماغی تداعی ائتدیگی اوچون هر هانسی بیر جهازین آچیقلیغی، ساغلاملیغی و ترافیکده ایسه یولون آچیقلیغی آنلامیندا ایشلنیلیر.
ساری:
- نیفرت و خیانت سیمگهسی.
- گونش و ایشیقلیق سیمگهسی.
- بو رنگ بوداییلرده قوتسال رنگ کیمی تانینیر.
- بو رنگ المپیک اویونونلاریندا آسیا قیطعهسینی تمثیل ائدیر.
- جهازلاردا و ترافیکده بو رنگی ساییقلیلیق و احتیاط آنلامیندا ایشلدرلر.
قارا:
- اؤلوم، عزا، غم-غصه سیمگهسی.
- بو رنگ المپیک اویونلاریندا (قارا دریلرین اعتیباریله) آفریقا قیطعهسینی تمثیل ائدیر.
- اسلام تاریخینده بو رنگ عباسی خلیفهلرینین (و ائلهجه ده اونلاری اقتدارا چاتدیران خوراسانلی ابومسلم دؤیوشچولرینین) سیمرنگی ایمیش.
آغ:
- باریش و صولح سیمگهسی.
- تمیزلیک و پاکلیق سیمگهسی.
یاشیللی ماوی (زومرود رنگی): کریستیانلیق سیمگهسی
گؤی ماویسی: تورکلوک سیمگهسی
و…
***
سوسیال حرکتلرین سیمگه رنگلری:
سوسیال حرکتلر، اجتماعی صینیف و قروپلارا عایید یا خود ائتنیک قروپلارین مقدراتینی تامین ائتمکده دیرنن و یا دا بیرباشا اؤلکه اقتدارینی قصد ائدن هر هانسی بیر رفورمجو و یا دئوریمجی حرکتلردن عیبارتدیر.
اییرمینجی عصرین اوللریندن باشلایاراق بو گونه کیمی همین سوسیال حرکتلر معین درجه گلیشدیکدن سونرا اؤزلرینه بیر رنگی اوزللشدیررک سیمرنگ ائتمیشلر، او جوملهدن:
قادین حرکتلری و قادینلاری مدافیعه ائدن سوسیال قوروملار عموما مور (بنفش) رنگینی اؤزلرینه سیمرنگ ائتمیشلر، ایلک دفعه اییرمینجی عصرین اوللرینده قادینلارا اوی وئرمه حاقی آلماق مقصدیله اینگیلترهده باش وئرمیش قادین حرکاتی بو رنگدن فایدالانمیشدیر و او تاریخدن اعتیبارا مور قادینلیق سیمگهسی کیمی قبول ائدیلمیش و قادین حرکاتیندا همین رنگدن بول-بول استفاده اولونار..
ایشچی حرکتلری و ایشچیلری مدافیعه ائدن سوسیالیست و کمونیست پارتیالار، بورژوازی ایله ساواشیندا دیرنیش سیمگهسی اولان قیرمیزینی اؤزلرینه سیمرنگ ائتمیشلر. بو سیمرنگ اییرمینجی عصیرین اوللریندن باشلایاراق چکیش-اوراق سیمگهسیله بیرلیکده کمونیست اؤلکهلرین بایراقلارینا دا کئچمیشدیر.
چئورهچیلر و چئورهنی مدافیعه ائدن قوروملار سون اللی ایلده آوروپادا صنایعلشمهنین قارشیسیندا، چئورهنی قوروماق مقصدیله دوغانی (طبیعتی) تمثیل ائدن یاشیل رنگی اوزلرینه سیمگه ائتمیشلر. بوگون بیر چوخ آوروپا اؤلکهلرینده بعضا ده اقتدارا کئچه بیلن یاشیل پارتیلر واردیر.
آشاغیدا بو حرکتلرینین نماییشلرینده و آرملاریندا گؤزه چارپان سیمرنگلردن بیر نئچه گؤرونتولر وئریلمیشدیر.
+++
میللی دموکراتیک آزادلیق حرکتلرینین سیمرنگلری:
سون ایللرده میللی حرکتلر اؤزلرینی سیمرنگلری ایله تانیتدیرمیشلار.
میثالچون:
تبت میللی آزادلیق حرکتینین سیمرنگی: توخ قیرمیزی (عنّابی) و ساری (بوداییلیگین قوتسال رنگلری اولاراق)
کشمیر میللی آزادلیق حرکتینین سیمرنگی: یاشیل (مسلمانلیغین قوتسال رنگی اولاراق)
کورد میللی آزادلیق حرکتینین سیمرنگی: ساری،
تورکمن و اویغور میللی آزادلیق حرکتینین سیمرنگی گؤی ماویسی (تورکلوگون قوتسال رنگی اولاراق)
دئمک بوگون دونیادا نیسبتا گلیشمیش اولان میللی حرکتلر، خالقلارینین مقدراتینی اله کئچیرمهده و مرکزی حکومتلرینه قارشی آپاردیقلاری مباریزهده اؤز سیمرنگلریله میدانا چیخیرلار، بو سیمرنگلرین پسیکولوژیک ائتکیلری حرکته معین انرژی گتیریر، هم ده اونون کیملیگینی اؤتری بیر باخیشدا بئله دونیایا بیلدیریر.
آشاغیدا بو حرکتلرین گؤستریلرینده گؤزه چارپان سیمرنگریندن گؤرونتولر وئریلمیشدیر.
رنکلی دئوریملر: اقتدارا قارشی دموکراتیک دییشیکلیکلر ایستهین سوسیال حرکتلر خصوصیله ده (یئنی مستقیل اولموش اؤلکهلرده) سون اییرمی ایلده رنکلی حرکتلر کیمی تانینیبلار، بونلار عموما رفورمچو حرکتلر اولوب، حاکیمیتده اولان اقتداری دوشوررک، یئنی بیر اقتدار قورماغا چالیشیب اؤزللیکله ده اؤلکهنین خاریجی سیاستینده آمریکایا یؤنهلیک رفورملاری قصد ائدیرلر. بو رفورمجو حرکتلر حاکیم میلتین اقتدار ساواشینین بیر تظاهورودور و اقتداردان اوزاق اولان غیر-حاکیم میلیتلرین مسئلهسینه یونهلیک داخیلی دوزنین دییشیلمهسی اونلار اوچون سؤز قونوسو دئییلدیر.
نئجهکی اوکرایناداکی تاتارلارین، صیربستانداکی مسلمان آزینلیقلارین، گورجستاندا گونئی اوستیالیلارین پروبلمی و قیرقیزستاندا اؤزبکلرین مسئلهسینین حلی بو اؤلکهلرده اوز وئرن رنکلی دئوریملرین مسئلهسی ساییلماییب، سونرالار یئنی گرگینلیکلره باعیث اولدو.
رنکلی حرکتلر نتیجهیه اوغرایینجا دا بو دییشیکلیگه رنگلی دئوریم (یا خود گول دئوریم، مخمر دئوریم) دئییرلر. آشاغیدا بونلاری سیرا ایله گوسترمگه چالیشاجاغیق:
1- چکسلاواکیا، 1989-جو ایلده قیرمیزی سیمرنگایله
2- صیربستان،1997 و 2000-جی ایلده آغ-قارا سیمرنگله
3- گورجستان، 2003-حی ایلده قیرمیزی سیمرنگ و قیزیل گول سیمگهسیله
4- اوکراین، 2004جی ایلده ناریجی سیمرنگله
5- قیرقیزستان، 2005-جی ایلده قیرمیزی سیمرنگ و لاله سیمگهسیله
بو حرکتلر چکوسلاواکیا، صیربیستان، اوکراین و گورجستاندا دینج یوللارلا دیکتاتورلوغا غلبه چالمیش و رنکلی دئوریملر یاراداراق ایش باشیندا اولان اقتداری دیزه کؤچورموشدور.
1388-جی هیجریده (2009-جو میلادیده) ایراندا پرزیدنت سئچکیلری آردیندان باش وئرمیش اولایلاری دا (بیر چوخ اوخشارلیقلارینا گؤره همین حرکتلرین سیراسینا یئرلشدیرمک اولار). انجاق بو اولایلار هله کی هئچ بیر چئوریلیشه سبب اولا بیلمهدی و گؤستریجیلرین دینج حرکتی یوخاریداکی اؤلکه لرین عکسینه ایران مودلی قانا چکیلیب، شیدتله تاپدالاندی. منجه بو هئچ ده باشلانان پروسهنین بیتمه سی آنلامیندا دئییل.
آشاغیدا اوکراین، قیرقیزستان و ایران رنکلی حرکتلریندن بیر نئچه گؤرونتو وئریلمیشدیر:
بونو دا وورغولاماقدا فایدا وار کی خلق حرکتلرینین سیمرنگلری آنجاق تک یاخود خالیص بیر رنگدن عیبارتدیر. مثلا: هئچ بیر باشقا قاتقیسی اولمایان خالیص ماوی، خالیص یاشیل، کی بونون دا معین سببلری وار. (بورادا صیربیستان حرکتی استثنا اولاراق ایکی آغ و قارا رنگلری بیرلیکده سیمرنگ ائتمیشلر)
سیمرنگ حرکتین آکتیویتیستلری طرفیندن گئییلهجک پالتارلاردا ایشلنیلیر، یاخود کیچیک بیر روبان کیمی آلنین دؤورهسینه یاخود بیلگه ساریلیر، کاغاذلار و مقوالار اوزرینده چاپ اولور، حتی یازیلارین حرفلری بئله سیمرنگه بویانیر. بعضا بوتون شهرلرین در-دوواری، اوتوموبیللری و تابلولاریندا دا همین سیمرنگی گؤرمک ممکندور، بئلهلیکله حرکتین آکتیویتیستلری اؤز سیمرنگلرینی هر یئرده نماییش ائتدیررک «بیز واریق» دئییرلر.
سوسیال حرکتلرین آکتیویتیستلری (خصوصیله ده میللی حرکتلرین آکتیویتسیتلر) هم ده خالیص بیر رنگی سئچمهلری ایله بونو دا وورغولاماق ایستیر کی «بیز اؤلکه بایراغینا قارشی باشقا هله بیر بایراق چیخارمیریق». بئلهلیکله اؤزلرینی بؤلوجولوک اتهامیندان قورویورلار .
بیلیندیگی کیمی دونیا اؤلکهلرینده 250-یه یاخین بایراغین ایچینده آنجاق لیبی مملکتینین بایراغی تک رنگلیدیر (او خالیص یاشیلدیر). لیبیدن باشقا بوتون دونیا بایراقلاری ایکی، اوچ، دؤرد و بعضا ده داها چوخ رنگدن اولوشور، عینی حالدا میللی بایراقلارین اورتاسیندا بعضی سیمگهسل میللی موتیولرین ده یئری وار.
بئلهلیکه خالیص رنگ حتی پارچا اوزرینده اولسا بئله رسمی بایراقلاردان فرقلیلیگی ایله سئچیلیر و کیمسه اونو اؤلکه بایراغی کیمی آلقیلاماز.
اصلینده سوسیال حرکتلرده بعضا اونو پارچا اوزرینده دیرک ایله داشیسالار بئله اونو میللی بایراق دئییل، سیمرنگین بیر تظاهورو کیمی تانیملایارلار.
اوچونجو بؤلومون سونو
دؤردونجو بؤلومده آذربایجان کولتورنده تاریخی سیمرنگلر اولان (ماوی، قیرمیزی و یاشیل رنگلر) حاقیندا دانیشاجاغیق.
میللتلشمه پروسهسینده سیمگهلر و بایراق – ایکینجی بولوم
میللتلشمه پروسهسینده سیمگهلر و بایراق – بیرینجی بولوم
میللتلشمه پروسهسینده سیمگهلر و بایراق – ایکینجی بولوم
یازار: بابک و اومود ایلقارلی
ایکینجی بؤلوم: میللی آرملار، داورانیشلار
بیرینجی بؤلومده سیمگه، میللی سیمگه و اونون چئشیتلری و میللی مارشلار حاقیندا دانیشدیق. بو بؤلومده ایسه میللی آرملار، میللی دبلر و داورانیشلاردان دانیشاجاغیق.
میللی آرملار (نیشانلار) :
نیشانه و علامت آنلامیندا گلن «آرم» سؤزو، فیرانسیزجادیر.
میللی آرملار و نیشانلار دا بایراق کیمی شکیللردن و رنگلردن اولوشور و بیر میللتی یاخود دولتی تمثیل ائدیر. آنجاق بایراقلار معین چرچیوهده (بویو ائنینین بیر یاریم قاتی اولان مستطیل) و معین ماتریالدان (پارچادان) تیکیلیرسه، آرملار فرقلی چرچیوهلرده (مربع، داییره و…) و فرقلی ماتریاللارلا (قیزیل، گوموش، برونز، پلاستیک و….) هم ده یئرینه گؤره داها کیچیک اؤلچولرده قایریلیر، بو سیمگهلر میدال کیمی میللی قهرمانلارین دؤشونه تاخیلیر، لوگو کیمی رسمی مکتوبلارین، فرمانلارین باشلیغیندا چاپ اولور.
آرملار یا نیشانلار هم ده کئچمیش زامانلاردا شاهلارین تاجینا تاخیلیر، دامغاسینا حک اولوب، سکّهلرین اوزرینده باسیلیردی. میللی نیشانلارین دا بایراقلار کیمی هر میلتین تاریخ و اساطیرلری دونیا گؤروشو و اؤنم وئردیگی معنوی دَیَرلری ایله سیخ باغلیلیقلاری وار.
بیر چوخ زامانلار بو نیشانلار بایراقلارین اوزرینده ده اؤزونو گؤستریر.
دونیادا مشهور نیشانلاردان بیریسی «خاچ» یاخود«صلیب» نیشانیدیر. بو کریستیانلیغی تمثیل ائدن بو نیشان کلیسهلرده، کرستیان روحانیلرین پالتارلارینین بزکلرینده و حتی بیر چوخ کریستیان اؤلکهلرین بایراقلاریندا بئله اؤزونو گؤسترمکدهدیر.
باشقا مشهور نیشانلاردان بیری ده«اوراق-چکیش» نیشانیدیر، اوراق اکینچیلری، چکیش ایسه ایشچیلری تمثیل ائدرک، اوست اوسته کمونیسم ایدوئولوژیسینین آرمی کیمی ایشلنیلیر. زحمتکش بو نیشان کمونیست اؤلکهلر و پارتیالار طرفیندن استفاده اولموش و حالا دا اولماقدادیر.
مسلمان اؤلکهلرده «آیپارا» یاخود«هیلال» مسلمانلیق رمزی کیمی قبول اولموشدور. اکثر مسجیدلرین گونبذی و مینارهلرینده هیلال علامتین گؤرمک اولار. ائلهجه ده هیلال بیر چوخ مسلمان اؤلکهلرین دولت نیشانلاری و بایراقلاریندا یئر آلمیشدیر.
آزربایجانا گلدیکده واقتیله گؤی جیسملریندن گونش، آی و اولدوز و یئر اوزونده واقتیله توتم اولموش آسلان، قورد، دورنا موتیولری زامان-زامان بیر نیشان کیمی ایشلنمیشدیر. خصوصیله گونش و آسلان اوزون ایللردن بری تورک پادشاهلاری طرفیندن رسمی دولت سیمگهسی کیمی ایشلنمیشدیر.
مهران بهارییه گؤره آسلان و گونش سیمگهلری سلجوقیلر دؤنمیندن باشلایاراق سکّهلرین اوزرینده باسیلمیش او زاماندان اعتیبارا ده همین نیشان بایراقلارا داشینمیشدیر.(مهران بهاری- تاریخ فشردهی پرچم آزربایجان جنوبی )
آسلان نیشانینین بایراقلاردا اولماسی حتی مولانا جلالالدین رومینین شعرلرینده ده اؤز عکسینی تاپمیشدیر:
ما همه شیریم شیران علم
حملهمان از باد باشد دم به دم
(بیز هامیمیز آسلانیق آنجاق بایراقداکی آسلان
یوروش ائتمهمیز، هرزامان یئله باغلیدیر)
بیلیندیگی اوزره کئچمیش عصیرلرده تورک شاهلیق سلالهلری «آرخاسیندا گونش آسلان سیمگهسی» بیر نیشان کیمی قوللانمیشلار. سون دؤنملرده آسلانین الینه ده بیر قیلینج آرتیریلمیشدیر. گونش-قلینجلی آسلان قاجار شاهلارینین تاجیندا ائلهجه ده رسمی فرمانلارین باشلیغیندا و نهایت بایراقلارین تام اورتاسیندا یئرلشمیشدیر.[1]
پهلویلرین یاریم عصیرلیک قیسا بیر دؤنه قوللانیلماسینا رغما گونش-آسلان نیشانی تورک حاکیمیتی تمثیل ائدن بیر نیشان ساییلماقدادیر.
بیلیندیگی کیمی آسلان نیشانی هلهده بیر چوخ خالچا موتیولریمیزده، عزادارلیق دستهلرینین علملرینده، هابئله قدیم شهر قالاقاپیلاریندا ایشلنمیشدیر.[2]
آشاغیدا سلجوقیلردن قاجارلارا قدر سکهلر اوستونده گونش و آسلان نیشانی گؤستریلمیشدیر.
آزربایجاندا آی-اولدوز بیر میللی سیمگه کیمی میللی آرملاریمیز ایچینده اؤنملی بیر یئر توتماقدادیر. بو سیمگه سومر دؤنمیندن باشلایاراق گونوموزه گلیب چیخمیشدیر. آزربایجاندا بو نیشان اسکیدن بری قادین بزکلرینده، مزار داشلاریندا و ائلهجه ده مسجیدلرده ایشلنمیشدیر.
آشاغیدا بوزقورد و آی-اولدوز سیمگهسیندن بیر نئچه گؤرونتو وئریلمیشدیر:
میللی دب و داورانیش
میللی دب و داورانیشلاراگلدیکده ده بونلار بایراق و مارشلارین گؤردوگو ایشی باشقا ایفاده طرزی ایله (داورانیشلا) یئرینه یئتیریر. مثلا رسمی رژهلر، بایراقآچما مراسیمی و…..اکثر مستقیل مملکتلرده تمامیله یئرینه دوشموش و معین چرچیوه و قالیبلارلا ایفاده طرزی قالیبلاشمیش بیر داورانیشلاردیر.
تورکیهیه گئتسهنیز بیر نئچه رسمی داییرهلر، هم ده تاریخی دولت سارایلارین قاباغیندا سایغی دوروشوندا دایانان بیر عسگری گؤررسینیز. تمامیله حرکتسیز، عینی حالدا آییق-ساییق آیاقدا دوران بو عسگر الی سیلاحینین دستهسینده داییما وطن کئشیگینده اولماغی تمثیل ائدیر. بو میللی داورانیشین بیر نمومهسیدیر.
گونئی آزربایجاندا میللی دؤلتین قورولمادیغی شراییطده بیر باشا خالقین اؤز طرفیندن بعضی میللی داورانیشلار یارانمیشدیر. خالقیمیزین بو داورانیشلاریندا تمامیله میللی و سمبولیک آنلاملار آیدینجا گؤزه چارپیر. نئجه کی سون ایللرده تدریجا فورمالاشان بابک قالاسی و ستارخان مراسیمینه قاتیلماق هئچ ده عادی بیر مراسیمه قاتیلماق کیمی دئییل، میللی بیر داورانیش طرزی کیمی دَیَرلندیریلمهلیدیر، بورادا صیرف بابکین دوغوم گونونو یا ستارخانین شهادتینی دئییل، بلکه آزربایجان میللتینین وارلیغینی سیمگهلهمیش اولوردوق، ستارخان مزاری اوسته سایغی دوروشوموز، تکجه ستارخانا دئییل، هم ده آزربایجان و اونون تورک میللتینه سایغی دوروشو آنلامینا گلن بیر داورانیش طرزی ساییلماقدادیر.
هر بیر آزربایجانلینین حتی دینمز، سؤلهمز صیرفا آیاقدا یورویرک بابکین آد گونونده قالایا ساری آددیم آتماسی، عادی بیر گزی دئییل، سیمبولیک بیر یورویوش دئمکدیر. باخمایاراق کی سون نئچه ایلده بو مراسیم قاداغان اولموشدور، نه زامان بو مراسیملر بیر داها باش توتاجاق اولسا همین ادب ارکانلی داورانیشلارین بیر داها شاهیدی اولاجاغیق.
هابئله حتی بیر خصوصی توی مجلیسینده «یاشا، یاشا آزربایجان» مارشینی اوخونورکن هامینین آیاغا قالخیشی، میللی داورانیش طرزی سیراسیندا یئر آلماقدادیر.
بو چکدیگیم میثاللار یئنی دؤرده هله اؤز دولتینی قورمامیش بیر میللتین «میللی ادب-ارکانلار»ینین اساس عنصرلرینی تشکیل ائتمکدهدیر.
***
بو بؤلومون سونونو یئنی بیر پرسپکتیوین آچماسیله بیتیرمک ایستردیم:
سیمبولیک دبلر و داورانیشلار گلهجکده دائیما یاشادیلان و ابدیلشن میللی گلنکلریمیز و عنعنهلریمیزه چئوریلهجک. یوکسک و متعالی بیر هدفی قصد ائدن میللتیمیزین ایستر دوشونجهلرینده، ایسترسهده روحیهسینده بؤیوک بیر دَییشیکلیکلرین اوز وئردیگینی گؤرمک هئچ ده چتین بیر ایش دئییل. بونلارین یانی-سیرا دا میللی گلنکلر، گؤرنکلر، ادب-ارکانلار بوتون گلیشمیش میللتلرده اولدوغو کیمی گلهجکده میللتلشمهنین باشقا بیر شراییطینی ده بیزیم اوچون حاضیرالایاجاق.
«اورتاق حیسیات و اورتاق دَیَرلر دوزنی»[3] –نه صاحیب اولان بیر خالقا، میللت دئییلیرسه او حالدا آزربایجان تورک خالقینا میللت دئمهمیز ده دوغرو بیر تثبیت ساییلماقدادیر.
بعضی آراشدیرماچیلار بو اورتاق دَیَرلر سیستمی و اورتاق حیسیاتی اؤزلوگونده مدرن و سیویل دین اولاراق آدلاندیریرلار.
سیویل دین[4]الیس وست-ه گؤره: معنوی و یوکسک بیر حقیقتی قصدائدن بیر سیاسی توپلومون دوشونجه و باخیشلارینی، مراسیملر، میتلر و سیمگهلر دیلی ایله بیان ائدیر.
بوتون اؤلکهلرده اولدوغو کیمی بیزده ده بو سیویل دین یئتگینلشنه قدر بیر چوخ احتیراسلارا معروض قالار، سورکلی اؤزونو دَییشرک، نهایت اؤز نهایی فورمونو آلار.
بیر چوخ آراشدیرماچیلارا گؤره کئچمیش عصیرلرده گلنکسل (سنّتی) دین و مذهبین رولونو مدرن چاغدا همین سیویل دین اویناماقدایر.
(دایرهالمعارف ناسیونالیسم- جلد دوم – نمادهای ملی)
ایکینجی بؤلومون سونو
اوچونجو بؤلومده سوسیال حرکتلرین سیمگه رنگلریندن دانیشیلاجاق.
میللتلشمه پروسهسینده سیمگهلر و بایراق – بیرینجی بولوم
[1] – پهلوی دؤنمی همین گونش-آسلان نیشانی داها چوخ سلطنت و درباری تمثیل ائدن بیر نیشان کیمی تانینیردی. همین نیشان ایسلام جمهوریتی دؤنمینده تمامیله یاساقلاناراق یئرینی باشقا نیشانلارا او جوملهدن آیپارا(هیلال) و لفظ جلاله «آلله» یاخود «لاالهالاالله» ایله دَییشمیشدیر.
[2] – تبریزین خیاوان قاپیسیندا حالا دا آسلان نیشانی دورماقدادیر.
[3] – فارسجا متنلرده بو ترمینلر بو عیبارتلرله قیده آلینیر : حس مشترک و نظام ارزشی مشترک
[4]– Civil Religion
میللتلشمه پروسهسینده سیمگهلر و بایراق – بیرینجی بولوم
یازارلار: اومود ایلقارلی و بابک
بیرینجی بؤلوم (1)
سیمگه نه دئمکدیر؟
گیریش
آرتیق نئچه ایلدیر کی حرکتیمیزی و میللتیمیزی تمثیل ائدن سیمگهلر و بایراقلار اوزرینده اوزون-اوزادی بحثلر و تارتیشمالار اورتایا چیخمیشدیر.
اوخویاجاغینیز بو سیرا یازیلارلا چالیشاجاغام سیمگه و و بایراق حاقیندا بیلگیلریمی سیزینله پایلاشیم، سونرا دا اؤنریلن سیمگه و بایراقلاری تنقیدی آچیدان دَیَرلندیریم..
بو سیرا یازیلارین تئوریک بؤلوملری، اولا بیلر کی بیر آز آغیر اولسون، بو چتینلیک اصلینده هر بیر تئوریک متنین اوخونماسیندا اوز وئره بیلر، اونا گؤره ده اوخوجولاردان صبیرلی اولمالارینی ریجا ائدرک، چالیشاجاغام یئر-یئر میثاللار وئرمکله همین چتینلیگی ده آسان ائدم.
هر بؤلومون سونوندا او بؤلومون ترمینلر سؤزلویو وئریلمیشدیر..
بیرینجی بؤلوم:
سیمگه نه دئمکدیر؟
سیمگه[1] نه دئمکدیر؟
سیمگه ترمینی بیر چوخ علم ساحهلرینده او جملهدن پسیکولوژی، صنعت (هنر)، دین و سایرهده ایشلنمکدهدیر و او علملرده اؤزونه مخصوص (و آزجا دا بیر-بیریندن فرقلی) تعریفلری واردیر.
تاریخ و سیاست علمینه گلدیکده سیمگه، بیر سوسیال قروپون ایناملارینی و دَیَرلرینی تمثیل ائدن بعضی قالیبلاشمیش شکیللر، اشیالار، مئلودیلر و داورانیشلاردیر.
بو سوسیال قروپلار اولا بیلر کی مثلا بیر سیاسی پارتی و درنک، اکونومیک بیر قورولوش، حتی بیر فوتبال تاخیمینین طرفداشلاری اولسون.
میثالچون پارتیالاشمیش مملکتلرده بوتون پارتیالارین اؤزلرینه مخصوص بایراقلاری وار. درنکلرین، شیرکتلرین، اؤزلرینه مخصوص آرملاری حتی بعضی هتللرین بئله بایراقلاری دا واردیر . ایدمان تیملرینی (خصوصیله ده چوخ سئویلن فوتبال تیملرینی) ده تمثیل ائدن رنگلری واردیر، هم ده همین رنگلردن یاپیلان بایراقلار وار.
سون ایللرده بیرچوخ اؤلکهلرده رنگلی دئوریملر و رنگلی حرکتلر اورتایا چیخمیشدیر، دئمک اجتیماعی حرکتلری ده تمثیل ائدن سیمگهلر، عموما ساده بیر رنگ واسیطهسی ایفاده اولماقدادیر….
بو سایدیقلاریم هامیسی چاغداش و مدرن توپلوملاردا ایشلنن سیمگهلردیر.
آنجاق کئچمیش زامانلارا عایید و بو گونوموزه کیمی سورن بعضی سوسیال قورولوشلارین دا اؤزلرینه مخصوص طوغلاری[2] و علامتلری وار. میثالچون: رشیدالدینفضلاللهین جامعالتواریخده گؤستردیگی کیمی 24 اوغوز بویونون هر بیرینین اؤزونه مخصوص سیمگهسی وارمیش کی اؤز دامغالاریندا اوندان فایدالانارمیشلار، دینی فیرقه و یا بیر محلهنین سینهزنلرینین ده اؤزلرینه مخصوص پرچملری و علملری، طوقلاری واردیر.
میللی سیمگه نه دئمکدیر؟
اگر طایفا و قبیله کیمی کیچیک توپلولوقلاری تمثیل ائدن سیمگهلر وارسا اوندا بوتون بونلاری اؤز ایچینده یئرلشدیرن بیر میللتی تمثیل ائدن سیمگهلرین ده وار اولاجاغیندان بحث ائتمک هئچ ده عجیب ساییلماز.
هر بیر میللتین میللتلشمهسینده «میللی سیمگه«لرین یارانیب عموم خالق طرفیندن آلقیشلاناراق، منیمسنمهسی، چوخ طبیعی پروسهدیر. بوگون یئر اوزونده ایکییوز اللیه یاخین مستقیل اؤلکه و اونون یانیسیرا دا بیر چوخ مختار ایالتلر وار… بونلارین هامیسینین دا وارلیغینی، کیملیگینی سیمگهلهین سیمبوللاری واردیر.
ایشین چتین یئری استقلال یاخود مختاریتینی قازانمامیش دولتسیز میللتلرده میللی سیمگهلرین یارانماسیدیر. خصوصیله کی مرکزی دولتلرین تاپداغی و باسغیلاری آلتیندا بو پروسه اولدوقجا داش- چانقیللی مرکب بیر یولدان کئچیب، باش چیخارمالیدیر.
میللی سیمگهلرین چئشیتلری:
میللی سیمگهلری ایفاده طرزینه گؤره اوچ دستهیه بؤلمک اولار: یا قولاقلا دویولور (میللی مارش کیمی)، یا گؤزله گؤرونور (میللی بایراق و میللی نیشانلار، آرملار و سیمرنگلر کیمی)، یا ادب-ارکانلا یئرینه یئتیریلیر. (رسمی رژه مراسیمی کیمی)
ایجازه وئرین بورادا میلی مارش، میلی آرملار و میلی ادب-ارکان حاقیندا قیساجا معلومات وئریم:
میللی مارش:
بایراق بیر میللتین وارلیغینی رنگ و شکیللرله سیمگهلهییرسه، میللی مارش دا اونو نوت و ریتملرله سیمگهلهییر. میللی مارشا بعضی اؤلکهلرده او جملهدن قوزئی آزربایجاندا هیمن[3] دئییلر. هیمن یا میللی مارش بیر چوخ توپلانتیلاردا، یاریش میدانلاریندا، اؤزللیکله ده رسمی مراسیملرده چالینار.
میلت طرفیندن سایغی دویولان، آیاقدا دینلنن، اؤلکه خاریجینده ده او میللتی تمثیل ائدن بو مارشلارین اوزرینده شعرلر ده قوشولوب، اوخونماقدادیر. تکجه اسپانیانین میللی مارشی شعیرسیزدیر. مارشا رئال (marcha real) آدی وئریلن اسپانیانین میللی مارشی سادهجه موزیک اولاراق دینلهنیلیر و شعری یوخدور.
آشاغیدا بیر نئچه اؤلکهنین میللی مارشینین باشلانقیجلاری وئریلمیشدیر:
آرژانتین: دینلهیین ای فانیلر، بو قوتسال فریادی: اؤزگورلوک، اؤزگورلوک
اوروگوئه: اوروگوئهلیلر یا وطن یا مزار، اؤزگورلوک یا دا شرفله اؤلمک
جامائیکا: تانریم تورپاغیمی تقدیس ائت، هر شئیه قادیر اللرینله بیزی قورو…
کنیا: ای تانری ای دونیانین یارادانی، خالقیمیزی و وطنیمیزی قورو و اسیرگه
ماجارستان: ماجاری تقدیس ائت ای تانریم
میصر: مملکتیم، مملکتیم سئوگیم و قلبیم سنیندیر
آمریکا: پار-پار پاریلدایان اولدوزلو بایراق، آه سؤیله گؤره بیلیرسنمی شفقین ایلک ایشیقلاریندا…
فیرانسا: ایرلی قارداشلار، وطن اوچون ایرلی، شان شرف گونو گلدی چاتدی …،هایدی وطنداشلار سیخلاشدیرین صفلری،
اوردن: یاشاسین پادشاه، یاشاسین پادشاه..
. (Ahmet Akyol/yalovamiz.com)
ایران (پهلوی دؤنمی): یاشاسین بیزیم شاهلار شاهیمیز، ایران اونون شان-شرفیله ابدیلیک اولسون… [4]
ایران (ایسلام جمهوریسی دؤنمی): افقدن حقه اینانانلارین گؤز نورو اولان شرقین گونشی دوغدو / بهمن آیی ایمانیمیزین شان-شؤهرتیدیر/ استقلال و اؤزگورلوک ساوین ای امام…. اورکلریمیزده قازیلمیشدیر…[5]
گؤروندوگو کیمی بو شعرلرین اکثریتینده اؤزگورلوک، وطن سئوگیسی، خالقین سعادتی ترنم اولور، بعضی اؤلکهلرین میللی مارشلاریندا دینی اینانجلار داها قاباریق حالدا گؤرونمکده، بعضیلرینده ایسه سیاسی دوزنین باشیندا اولان شخصلر (مثلا پادشاه و امام و ..) تقدیس اولونور.
تورکیهده استقلال ساواشلارینین روحونو تمثیل ائدن و استقلال مارشی آدی وئریلن میللی مارشین شعرلرینی محمد عاکیف ارسوی سؤیلهمیشدیر:
قورخما سؤنمز بو افقلرده اوزن آل سانجاق
سؤنمهدن یوردومون اوستونده توتن ان سون اوجاق،
او منیم میللتیمین اولدوزودور پارلایاجاق
او منیمدیر، او منیم میللتیمیندیر آنجاق
گونئی آزربایجان میللی مارشلاری
گونئی آزربایجاندا دئمک اولار چاغداش تاریخینیزده بورادا ایکی قیسا دؤنه میللی حکومت قورولموش و هر ایکی دؤنه ده میللی مارش یارانمیشدیر.
آزادیستان حکومتی دؤنمینده1299 (1920 م.): شعرلری عبدالحسین خازن طرفیندن سؤیلهنیلن میللی مارشین شعرلری وئریلیر:
خیابانی (بیرینجی دموکراتلار) دؤنمینده 1299(1920) –ده میللی مارشین کامیل متنی
یئنه اؤتدو اقبالیمیز حاصیل اولدو آمالیمیز
نه گؤزل استقبالیمیز یاشاسین استقلالیمیز
یاشاسین استقلالیمیز
یاشاسین حریت
عزّ و شرف یولداشیمیز میلت هامی قارداشیمیز
تورپاغیمیز، داغ-داشیمیز اؤز الیمیز اؤز باشیمیز
یاشاسین استقلالیمیز
یاشاسین حریت
(علیرضا صاد. – چنلیبئل درگیسی 1358-جی ایل)
دموکرات حکومتی زامانیندا میللی مارشیمیز
دموکرات حکومتی دؤنمینده 25-1924 (46-1945 م.):
پیشهوری (ایکینجی دموکراتلار) دؤنمینده 25-1324 (46-1345م. ) – دهکی میللی مارشین کامیل متنی
ای وطنیم آزربایجان اودلار یوردوندان بیر نیشان
سن بؤیوتدون قهرمانلار آدلی-سانلی کئچمیشین وار (2)
قوجا شرقین چیراغیسان آرادلیغین بایراغیسان (2)
سن قوردوغون تازه حیات خالقیمیزا وئردی نیجات
ناغارات سنسن بیزه آنا وطن سنسن بیزه نعمت وئرن
سنسن بیزه روحو روان یاشا-یاشا آزربایجان (2)
***
بوندان سونرا آزربایجان بیر روضهیی رضوان اولار
چیچکلنر تازه حیات کؤهنه دونیا ویران اولار (2)
یاغی اگر قویسا قدم باغری بوتون آلقان اولار (2)
سن قوردوغون میللی دؤولت خالقیمیزا وئردی قدرت
ناغارات سنسن بیزه آنا وطن سنسن بیزه نعمت وئرن
سنسن بیزه روحو روان یاشا-یاشا آزربایجان (2)
***
ال اوزاتدی یادلار سنه پوزماق اوچون قدرتینی
قالخدی بیزیم اؤز خالقیمیز حفظ ائلهدی عزتینی (2)
قوردو میللی دؤلتینی نیشان وئردی شوکتینی (2)
آرزو ائدر ائللریمیز دونیا توتسون قدرتینی
ناغارات سنسن بیزه آنا وطن سنسن بیزه نعمت وئرن
سنسن بیزه روحو روان یاشا-یاشا آزربایجان (2)
(قایناق: www.achiq.org)
بیلیندیگی کیمی سون ایللرده تبریز موسیقیچیلرینین غیرتی ایله عمومیلشن «یاشا یاشا آزربایجان» ماهنیسی بیر میللی مارش سویهسینه قدر یوکسلمیشدیر. بو ماهنی میللی آبوهوادا قورولان مجلیسلرین سونوندا هامینین آیاغا قالخیشی ایله بیر آغیزدان اوخونور. ضمیمهده هر اوچ مارشین شعرلری وئریلمیشدیر:
بیرینجی بؤلومون سونو
ایکینجی بؤلومده میللی آرملار، میللی ادب و داورانیشلار، سوسیال حرکتلرین سیمگه رنگلری حاقیندا دانیشاجاغام.
میللتلشمه پروسهسینده سیمگهلر و بایراق – ایکینجی بولوم
[1] – سیمبول، symbol (فارسجادا: نماد)
[2] – طوغ، بایراقلارین ایلکین نوعینه دئییلن آددیر. بایراقلار اسکی تورکلرده بیچیملرینه گؤره آت قویروغوندان اولانلارا طوغ، قماش پارچادان اولانلارا بایراق، تپهسیندهکی آت قویروغونا پرچم دئییلمیشدیر. بو تورکجه سؤزجوک vexilloid سؤزونون قارشیلیغیندا ایشلنن بیر ایفاده کیمی ده اؤنریله بیلر. vexilloid ترمینی بایراق کیمی آما ظاهیرا بایراقدان فرقلی و خصوصیله کئچمیش و یا گونوموزده یاشایان گلنکسل توپلوملارین ایشلتدیکلری «بایراقواری» عّلّم-علامتلر آنلامیندادیر.
[3]National Hymn – (فارسجادا: سرود ملی) –-
[4] – شاهنشه ما زنده بادا باشد ایران به فرّش جاودان…
[5] – سر زد از افق مهر خاوران فروغ دیدهی حق باوران، بهمن فرّ ایمان ماست، پیامت ای امام استقلال آزادی نقش جان ماست…..
azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab prs_Arab pbt_Arab azb_Arab azb_Arab kas_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pbt_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab ckb_Arab unk azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab unk azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab ckb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab unk azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab oci_Latn azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab ckb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab prs_Arab tur_Latn azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab snd_Arab azb_Arab unk azb_Arab prs_Arab azb_Arab azb_Arab snd_Arab azb_Arab unk azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab snd_Arab azb_Arab quy_Latn azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab