من 1314 جو ایلده، تبریزده یوخسول ساییلان بیر امکچى (کارمند) عایلهسینده دوغولموشام. 1339-1340 جى ایللرده تبریز اونیوئرسیتئتىنین (دانیشگاهینین) طب فاکولتهسینى بیتیرمیشم... تهران اونیوئرسیتئتىنین پسیکولوژى بؤلومونده تحصیل آلاندان سونرا روزبه آدلى خستهخانادا چالیشمیشام. ائله اورادا ایکن ساواک، آیاغیمى اونیوئرسیتئتدن اوزمگه گؤره قورغو قورماغا باشلاییبدى. بونون سببى بللى ایدى: من، کیلاس باشیندا اؤیرهنجیلرله موباحیثه ائدرکن، پسیکولوژیک حادیثهلره یالنیز بیوشیمیک پروسئسلر کیمى یاناشمیردیم، منجه ایجتیماعى فاکتورلار بورادا اؤنملى رول اویناییردیلار. اؤرنک اوچون «دئپرسیونلار»دان سؤز گئدنده اون – اون بئش خستهنى اؤزومله کیلاسا گتیریب، اؤیرنجیلرله تانیش ائدندن سونرا چوخ دیقتله اونلارین احوالاتینى سوروشوردوم. بونونلا دا لاپدان «فاکتورلارین» هانسى درجهده داخیلى یاخود خاریجى اولدوغو آیدینلاشیردى، بللى اولوردو. «تراپى» یه گلدیکده ده بو ایشی گؤروردوم. بونا گؤره ده اونلارین فیکیرینجه من کیلاس باشیندا بللى بیر سیاسى مکتبى تبلیغ ائدیردیم.
الیم اورادان اوزولندن سونرا، 1353 جو ایلده دوستاق اولانا دک چوخلو سفره چیخیردیم، یاخینلارلا- اوزاقلارلا تانیش اولوردوم... بو منیم سونونجو دوستاق اولمام ایدى. ایلکى موردادین 28 – دن سونرا ایدى. یئنىیئتمه اولدوغوم ایللر ایدى... بو دؤنمده آذربایجان دموکرات فیرقهسىنین گنجلر تشکیلاتى گیزلى فعالیت آپاریردى، من ده اونون «فریاد»، «صعود» و «آذربایجان گنجلرى» آدلى اوچ قزئتىنین مسئولو حؤکمونده ایدیم. توتوب، آراسى کسیلمهدن کؤتک ووروردولار. آذربایجان دموکرات فیرقهسى دوکتور مصدقین دؤرونده گیزلى چالیشیردى و اونو میللى بیر آدام تانیمیردى و مصدقه گؤره سوردوگو سیاست حزب تودهنین سیاستیندن چوخ دا فرقلنمیردى.
1332 جى ایلین مورداد آیىنین 28 ده دئمک اولار 18 یاشیندا ایدیم. ایکى اوچ گون تامام تبریزین «داش کؤرپو» سو آدلانان یئرده ییغیشیب سیلاحلاندیریلمامیزى گؤزلهییردیک. دئییردیلر دینج دورون، دؤزون، بئله گئتمز. آنجاق گؤردوک نئجه گئتدى.
او واختلار حزب توده ایله آذربایجان دموکرات فیرقهسى نئجه دئیرلر «سینکرون» ایش آپارسالاردا، اونلارین درین ایختیلافلارینى اونوتمامالیدیر. دئمک 1324 جو ایلى، پیشهورى دؤنمینى دئییرم.
دموکراتلار بیر ایل حؤکومت ائتدیلر. یادیمدان چیخماز اوندا کیچیک اوشاق ایدیق. من اؤزوم پیشهورینى چوخ گؤرموشدوم. پیشهورى اساسن جماعت ایچینده گل گئت ائدردى... کاویانى آت اوسته توکانلارا باش چکردى. بیر ایل ایچینده چوخ ایشلر گؤردولر. او واختلار تبریزده یالنیز 120 متر قیرقوم (آسفالت) اولموش کوچه وار ایدى. تربیت خیاوانىنین آغزیندان بلدیه مئیدانینادک پروژئکتور قویولوب بیرباشا قیرقوم اولوندو. تبریز دانیشگاهىنین بیناسینى اونلار قویدولار، رادیونو اونلار قوردولار، پارک دوزلتدیلر، نهلر ائتدیلر... تبریزین گولوستان باغى خلقین گزینمه یئرینه چئوریلدى. هیجانلار دؤورانى ایدى...
محلهلرده «حوومه» لر وار ایدى و خلق اورا گئدیب مشق ائدردیلر. بیز اوشاقلاردا اونلارین تاماشاسینا چیخاردیق. «حوومهلر»ده اؤزلرینى ائله آپاراردیلار کى، «حوومهلر» خلقین زیارتگاهینا چئوریلمیشدیر. گئجهلر هامى گئدردى «حوومه» یه، اوتوروب دانیشاردیلار، آتموسفر چوخ یولداشجاسینا ایدى. آنجاق بیر پارالارى دا، اربابلار کیمى، قورخوردولار و قویوب قاچمیشدیلار. قونشولاریمیزدان بیرینین چوخ کندى وار ایدى و بیر ایل گیزلنمیشدى. اربابلارى قورخو گؤتورموشدو، گیزلى یاشاییردیلار. گئرچکدن ده دموکراتلارین فیکیرلرینین اساسى کندچىلرین مسألهسى اوستونده دایانیردى، کندچى حرکاتى اونلار اوچون چوخ اؤنملى ایدى، مثل اوچون اؤز یانلاریندان یونما پرولتر دوزلتمهییردیلر.
ماراقلى بیر خاطیره یادیمدا دیر: بیزیم کیمى دموکرات فیرقهسىنین گیزلى تشکیلاتینا قوشولان گنجلرى تبلیغات آپارماغا گؤره کندلره گؤندریردیلر. مثلن من اؤزوم دبیرستاندا درس اوخویاندا «پینه شالوار» آدلى بیر کنده گئدردیم. آراشدیرماغا گلمک آدیله مئیدانیندا کندچیلره اربابین ظولموندن و حقلرینى اربابلاردان آلماقدان دانیشاردیق. اوگونون شرایطینه اویغون اولاراق موباریزه کندچى حرکاتینا سارى «یؤنلیردى»... او زامان تبریزده بیر نئچه دانا اهمیتلى کارخانا وار ایدى. بونلاردان ایکیسى کیبریت قاییرما، بیریسى فرش توخوما و پشمینه آدلى توخوجولوق کارخاناسى ایدى. دئمک اولار ایشچیلرین (کارگرلرین) بوتوؤو سول مئیللى و رادیکال ساییلیردیلار. آذربایجان دموکرات فیرقهسى دوشندن سونرا پشمینهنى باغلادیلار و اورانین بوتون ایشچیلرى شهر اوتوبوسلارینین سوروجوسو اولدولار. اوندا هله اوتوبوس ایستانسیاسى یوخ ایدى و اوتوبوسا مینمنک ایستهین یول اوستونده الینى قالدیریب و مینیردى. سوروجولر ده یوخسول و کندچینى و عومومیتله یالنیز آشاغى طبقهنى میندیریردیلر و پوللو گؤرنده دایانمادان سورعتله اؤتوب کئچیردیلر.
مرکزى حؤکومت (مثلن پهلویلرین دؤنمینده)... اؤز سولطهسینى تامین ائتمگه گؤره خالقى قورخویا سالیردى. خوراسانلینى مازندارانا اوستاندار گؤندریردى و ترسینه مازندارانلینى خوزیستانا گوندئریردى و ائلهجه ده یوخارى مرتبهلى امکچیلرى (کارمندلرى) یئرلى آداملاردان دئییل باشقا بؤلگهلردن سئچیردى، چونکو سلطهچیلیک سرطانى یاد الیله راحاتجاسینا اؤز قارماغینى یئرلى اهالىنین جانینا یئریده بیلیردى. گؤندریلن رییس تبریزده فارسجا دانیشیردى. خالق فارس لهجهسیندن چکینیردى و قورخوردو، ال- آیاغینى ایتیریردى... بو بیر یانا قالسین تهراندان گلن رییس بورانین اموراتیندان خبرى یوخ ایدى، باشى دا چیخمیردى. بونا گؤره هامینین بورالى اولمایان مرکزى حؤکومت تمثیلچیلریندن آجیغى گلیردى...
دموکرات فیرقهسى دؤنمینده بو چتینلیک بیر تههر آرادان گؤتورولموشدور. هامى تورکجه دانیشیردى و اؤزلرى ایدیلرلر. پیشهورى دؤورونده من بیر ایل تورکجه اوخودوم، ابتدائىنین دؤردونجو صینیفینى. درس کیتابیمیزدا ماکسیم قورکىدن حکایه، تورکجه آتالار سؤزو، صابر و معجوزون شعرلرى... وار ایدى. بونلارین هامیسى کیتابیمیزدا وئریلمیشدیر. عؤمروم بویوندا ائله یالنیز بو بیر ایلده من اؤزومو بیر اوشاق و بیر آدام حیس ائتمیشم و درس اوخوماقدان کئف ائلهمیشم. من اونلارى مودافیعه ائتمک فیکیرینده دئییلم آنجاق اؤز حیسلریمى و دویدوقلاریمى دانیشیرام.
دئمهلییم کى اوندا روسلارین اللرى چوخ آچیق ایدى و «وطن یولوندا » قزئتینى روس سالداتلارى گتیریردیلر...
حؤکومتین ییخیلماسیندان یادیما گلنلرى دانیشاندا، ایستر- ایستهمز اؤزونه ناغیل بیچیمى آلابیلر. بیزیم ائوین قارشیسیندا فیرقه افسرلریندن بیرى (موصادیره اولونموش ائولرده) اگلشیردى. آذر آیىنین 19 دا او قاچاندان سونرا اونون قونشولوغوندا اوتوران باشماقچى ائوینى تالادى. آدلى سانلى مشروطهچیلردن ساییلان بابام بو ایشدن حئیرتده قالمیشدى. او بابام بیر دست صندل گتیریب روشوه وئرمگه ده جان آتدى. اونون آرواد اوشاغینى دا یاخشى تانیییردیم، بونلار گلیشمهده اولان «لومپن» طبقهسىندن ساییلمالى ایدیلر. دوغروسو گلیشمیشدیلر و ایندى یوروشه باشلاییردیلار. فیرقهچى افسرین ائوینى غارت ائدندن سونر باشقالارینى دا تالاماغى مومکون گؤردولر. اوردو شهره گلمهدن اؤنجه اوچ گون حؤکومت لاتلارین و لومپنلرین الینده ایدى.
یوخاریدا دئدیگیم قاچیب گیزلنن اربابلار، او جوملهدن قونشوموز حاج عابباس آغا اوغلانلاریله بیرلیکده اوزه چیخدیلار. ائولره یوروش آپاردیلار، هامیسى اربابلارین بالالارى ایلدیلر، تالادیلار، تابلولارى سؤکوب یئندیردیلر، سیندیردیلار، پیچاقلادیلار...
فداییلرین بیر پاراسى، دموکرات فیرقهسىنین فداییلرینى دئییرم، دوغرودان غریبه آداملار ایدیلر. اونلاردان بیریسى منیم یاخین یولداشیم، هله دوروردو و تهراندا یاشاییردى. بیر نفر کندچى ایدى. ویئتنام ماحاریبهسینه گؤره منیم یانیما گلردى و مندن یازیب- اوخوماق اؤرگنردى...باخین ویئتنام ماحاریبهسینه گؤره. اؤزو قزئت اوخویا بیلمک اوچون، آنلاماق اوچون.
بئله ایدى، تالانا باشلارکن، سوللارى اؤلدورمگه باشلادیلار. فیرقه طرفدارلارینى. سایسیز آدام اؤلدوردولر. تبریزده «آش تؤکدو قبریستانى» آدیندا اسکى بیر قبریستان وارایدى. * یادیمدان چیخماز اوردو گلنه دک جنازهلر اوست اوسته قالانمیشدی. بوتون، قافقازلى مهاجیرلرى، اوکتیابردان سونرا گلن و سول اولمایان مهاجیرلردن اله کئچنى اؤلدوردولر. قریبه بیر ایش ایدى، تالان و قیرغیندان سونرا اوردو شهرین ایچریسینه گیردى.
اونوتماسام، اوردو اوچ گون سونرا گلدى.
*. بیر آنانین بالالارى تبریزده دوشن قیتلیقلاردان بیرینده آجیندان اؤلور. قیتلیق سوووشاندان سونرا قادین آنا بیر یئکه قازان آش بیشیریب قبریستاندا بالالارینین قبرى اوسته بوشالدیر. بو قبریستان چوخ تانینمیش ایدى. (لاهوتىنین شعرینده ده آدى چکیلیبدیر)
azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab