کولت. آذ یازیچی مبارز اؤرنین «قازانیلمیش گونون سیئستاسی، یاخود بالیق گولوشو» حکایهسینی تقیم ائدیر:
یاشینی سوروشسان، بیر الینی تام آچاردی، او بیرینین بیر بارماغینی...
اویانیب مات تاوانا باخیردی. یاتیب یورولموشدو سانکی، الینی قالدیریب ترلی باشینین اوسته هرلنن میلچیی قووماغا ارینیردی. بئلینین آلتی ایستیدن آلیشیب یانیردی، - بدنی دیریجه سو - سانکی دونیانین بوتون ایستسی بئلینین آلتیندا ایدی. سیچراییب قالخدی، بیر توپا ایستی چیخدی آلتیندان... الینین ایچیله آلنینین، بوغازینین ترینی سیویریب چیلپاق بدنینه یاخدی.
قالخیب اوتاقلاری گزدی. آناسی ائوده یوخ ایدی. قاپینین پردهسینی آرالاییب چؤله باخدی، - حیط بوم-بوشدو. آغ چیچکلی آکاسییا ایله باش-باشا وئرمیش توتون اوستو ایسه سیغیرچینلا دولو...
«آلاغا گئدیب یقین، - فیکیرلشدی، - بس نیه اونو اویاتماییب؟» چؤله گئدنده اونو مطلق قالدیریردی آناسی، چایینی، چؤریینی وئریب، - «عقللی اول، دئییردی، ائوده اوتور، هئچ یانا چیخما... آخی سن ائوین کیشیسیسن.» - او اوز-بو اوزوندن اؤپوب چیخیردی. قارا میل-میل شالوارینین اوستوندن یوبکاسینی، آغ، قوللو کؤینیینی گئییب، اوز-باشینی یایلیقلاییردی، - گؤزلری چؤلده قالیردی تکجه، گؤزلری ایله ساغوللاشیردی اوننان، - کئتمهنینی چینینه آلیب گئدیردی. قلهمه آغاجیندان او طرفده، چؤرکخانانین دوز قاباغیندا تراکتور گؤزلییردی اونو، - لافتی سس-کویلو، شاقراق گولوشلو قیز-گلینله دولو...
چؤمبلیب قاپینین آغزینداجا اوتوردو...
قریبه گوندو نسه. اولا بختی گؤزونه دیمیردی. (قاپی بیر قونشو ایدیلر بختیگیلنن). ایکیتکر ولوسیپدینده (دوچرخه ده) مین دفعه اؤتموشدو قاپیلاریندان اؤزگه واخت. ایکینجیسی، - دوغرودان دا، معطل قالمالی ایشدی، - گونش یوخ ایدی. همیشه عینی یئردن، گولن خالاگیلین چپریندن بویلانیب باخان گونش ایندی یوخ ایدی، - باخمایاراق کی، هاوا آچیق، بولودسوزدو... دوروب موطلق گونشی تاپمالییدی. سیغیرچینلار قایناشیردی توتدا. گؤیون اوزونو آلمیشدی قوش. حیف، قوشاتانی یوخدو. حیف کی، یئکه دئییلدی بختی کیمی... اییلیب یئردن بیر داش گؤتوردو، سیغیرچینلارا ساری آتدی. حوضون اوستوندهکی لینه گوجله چاتدی داش. دانقیلتییا سیغیرچینلار قوپدو توتون باشیندان. سسلرینی ده گؤتوروب گئتدیلر. بیر اسیم کولک قالدی اونلاردان. بیر ده آغاجین یام-یاشیل، سیخ یارپاقلاری آراسیندان اونا گولومسهین گونش،- راحتلاندی.
توتون کؤلگهسیندن چیخان کیمی بیر آیاغی اوسته هوپپانا-هوپپانا قاییدیب سوروتملرینی گئیدی؛ گونون آلتیندا قیزمیش تورپاق اوتور آدامین آیاغینی. ایستیده ان راحتی باغدی. حوضون سویو یای-قیش اورا آخدیغیندان اوزونو قورباغا چنی اؤرتموش بالاجا بیر گؤلمچه ده یارانیب اوردا، - هندوری نم، یاشیل... چؤمبلیب چوبوقلا سویون چنینی ترپتدی، - شونقویوب حوضون گؤی-مامیرلی داشلاری آراسیندان اونا باخان زیگیللی قورباغانی گؤرنجن...
آیاقیولو بوستانین لاپ آیاغیندادی، - تک قورخور اورا. اؤزونو لوبیالیغا وئردی. قیسا شالوارینی آشاغی چکیب اوتوردو. دیرسکلرینی دیزلرینه سؤیکهییب اوزونو اوووجلارینا آلدی؛ بئله راحت ایدی. «آناسی هر گون آلاغا گئدیر هاراسا، - فیکیرلشیر، - اؤز بوستانلارینی اوت باسیب». اوتون، آلاغین ایچینده ایتیب لک. سارماشیغین، چاییرین آلتیندا هاچاسی اییلیب پومیدور کولونون. قورویوب دیبیندن قوپموش خیار تاغی تزه هوسله دیرمانیب نجاتینی چپرده گزیر. اوجو توخوملامیش قارت بوزوغلان بورنونون ایچینه گیرسین آز قالا،- دارتیب چیخارماق ایستهدی اونو، قورویوب چات وئرمیش، برکیییب کسهیه دؤنموش تورپاقلا بیرگه قوپدو اوت. «بختی، قوربانین اولوم، - آناسی یالواریب للییر هر گون. - اؤزونوزه سو گتیرنده بیزیم ده قاپییا اؤتو، نوولار. ایستیدن قورویوب یانیر اکین. قوورولوب جیبریقدان چیخیب...»
«... قولاغ ائله، دئییر، سویو بیزیم ده قاپییا قولاغ ائله، نوولار».
بیر ده: «گؤز اول، دئییر، قاقاشدان دا گؤز اول، بختی، قادان آلیم...»
لوبیانین کؤلگهسی سرینلیک وئرمیر، - بورکودن آلنیندا تر پوچور-پوچور - اوزینده جود، توکلو یارپاقلاری ترلی بدنینی یئییر. تورپاغا بیتیشیک اوچان آجیقلی آغجاقاناد دیزیلداییب راحت قویمور اوتورماغا، - ... دوردو. بیرجه تئز بؤیوسیدی. بختی بویدا! قویمازدی آناسی آلاغا گئتسین. گئجهلر آیاقلارینی توتوب زیققیلداییر یازیق، - «آی الله هئی، ائله بیل اؤزومونکو دؤیول آندیر. کؤتوکدو، کؤتووک...» - سحرهجن آغریدان ائشلنیر یئرینده. بیرجه تئز بؤیوسیدی. اؤزو ایشلسیدی، - دقیق بیلمیردی او نه ایشدی ائله. - قازاناردی، تاپاردی. گتیرردی... آخی ائوین کیشیسیدی او.
نیه ائوین کیشیسیدی، - سببینی آناسی دئمیردی هئچ، اؤزو ده سوروشمامیشدی. - نیه آتاسی یوخا چیب گؤزلهیهجک اونو. بیر الینده چامادان، - چامادانسیز تصور ائلمیر آتاسینی. - قولتوغوندا یونگول بوز پنجک. او دا قاچیب ساریلاجاق بوینونا آتاسینین...
قریبه گوندو نسه. هر سحر دامدان بیر دولو کاسا آرپا گتیریب سپیر توتون کؤلگهسینه، - «جیبا-جیبا، جیییبا-جیبا-جیبا...» - حیطین هر کونجوندن تویوق-جوجه جومور دنه. ایندی ایسه دن یئرده قالیب. ایستیدن قاچیب انجیرده، دامین اوستونده اؤرنشیب تویوقلار. انجیر آغاجیندان خوشو گلمیر. لوبیا کیمی انجیرین ده آلتی بورکو اولور. یارپاغی دا جود، توکلو. دامین دالیندا تک اویناماغی خوشلاییر اما؛ تویوقلار همیشه اوردا ائشلندییندن تورپاغی کول کیمی یومشاقدی. ائه... بیر دفعه آز قالا بیر دولو کوپ تاپمیشدی اوردا. تورپاغی ائشدیکجه نسه «پیپپیلدیییردی». «کوپدو، - فیکیرلشمیشدی. - قیزیل کوپو!» ائشدیکجه ائشمیشدی، دیرناقلارینین آراسینی تورپاق داغیدا-داغیدا... آخیردا نه چیخسا یاخشیدی؟ یئره قویلانمیش کهنه رئزین آفتافا! حیف. اما فیکیرلشیر کی، آتاسی قاییداناجان، هلهلیک بیر کوپ تاپسایدی نه بیر اولاردی! آغیزبااغیز دولو! قیزیل تپیلی! گؤرن آناسی اونا ولوسیپد آلاردی اوندا؟ بختینینکی بویدا، یئکه، - پدالینا آیاغی چاتماسا دا. - ایکیتکر!
محکهم داریخدی، اوریی نسه آناسینی ایستهدی. کهنه تاپان چپری سئیرک یئریندن آرالاییب کوچهیه چیخدی؛ بیر ده گؤردون گونورتالار تئز گلیر آناسی. «بالاما دووغا» - دونهن لاپ تئز گلمیشدی، قولتوغوندا بیر کؤینک سالمانجا...
کوچه ده بوم-بوشدو، ترس کیمی کوچهده ده هئش کس یوخدو، - ایللردی تؤکولوب قالمیش، برکیییب تپهیه دؤنموش قومدا اؤز-اؤزویله اوینایان قیزدان ساوایی. زهلهسی گئدیر او قیزدان، ایرنیر، - قونشو اولسالار دا، یاشید اولسالار دا. - اوستو زیگیللی قورباغادان اوشنیب ایرندیی کیمی. اوست-باشی بوتون توز-تورپاق اولور همیشه، سیر-سیفتی تئیخا کیر. فیرتیقلی-پیلچیقلی... قیرمیزی یون یایلیگی دا یای-قیش بوغازیندا...
گؤیون اوزو تندیر آغزیدی، - قیپقیرمیزی. گونش سانکی یومورتا ساریسیدی، ییرتیلیب داغیلیب گؤیه. اود النیر گؤیدن. گؤزله گؤرونور تولیان. هر طرف قوپ-قورودو، - چیتهمه چپرین لاپ دیبینده تک-توک گؤزه دیهن قوشپپیی، امکؤمجی استثنا. بورنو فیرتیقلی قیزدان سیویشیب اؤز چپرلرینین آخیریناجان گئتدی، قلهمه آغاجینین دیبینده بیر قیریق کؤلگه تاپدی... بوردان او یانا آناسی قویماز. اؤزو ده قورخار. هر گون آناسینی بوردان یولا سالیر او، بوردا قارشیلاییر... بیر گون آتاسی دا بوردا دوشهجک ماشیندان، - اینانیر! - علینده یئکه، پالیدی رنگ چامادان، قولتوغوندا یونگول بوز پئنجک... ایستییر آناسی ایشده اولاندا گلسین او؛ سورپریز ائتمک ایستییر آناسینا. «ایچری ائوده گیزلدر آتاسینی و... «آلئئ-هوپ!» - بیردن چیخارار اوزه...
آغزی قیرینتی، قیلپین دولو یووالارینا یوک چکهن قاریشقالار دیبی قایساقلاییب قابیق باغلامیش آرخین ایچیله باسیب کسه-چؤللهمه گئدیر. «قاریشقا قدر ده دئییلدی او، - هئییفسیلهندی. - حتی باپ-بالاجا قاریشقالار دا اؤز یووالارینا نسه دارتیب آپاریر». ایچریسینی ساران، چولغایان چارسیزلیین، قاراماتین علینده اوریی پارچالاسین آز قالا. یاخشی کی، چؤرکخانا ایشلییر؛ اونون گؤیه میللنمیش بوروسوندان قارا، گور توستو چیخیر؛ گؤیدن یئره ساکیتجه، آرین-آرخایین قارا قوروم النیر، تورپاغا، داشا، دیزینه، قوللارینا... قونور؛ اونون جمعی بئش-آلتی آددیملیغیندا آدام وار ...
بورنو فیرتیقلی قیزسا همیشه تکدی.
اونون یاخینلاشدیغینی گؤروب سئوینیردی قیز، گؤزلری گولوردو. آغزی آچیلا قالمیشدی. قیزلا اوزبوز چؤملیب اوتوراندا سانکی توک ترپتدی اونو؛ دونونون اتیی ییغیلیب کؤک دیزلرینین اوستونده قالمیشدی قیزین و... آلتدا هئچ نیی یوخ ایدی. داها دوغروسو، واردی... یعنی کی، پالتار-زاد یوخدو. لوتدو اوراسی... قولاقلارینا قدر قیزاردی. آشاغیدا... گریلمه، دیکلمه هیسس ائلدی اؤزونده.
...آیاغا دوروب گئدیردیلر. هارا؟ اؤزلری ده بیلمیردی. دالدا یئر گزیردیلر. قالینلیق آختاریردیلار. تلسیک قامیشلیغا گیرسهلر ده، پرت دؤندولر تئز؛ مال-حیوان قامیشلیقدا قامیشلیق قویمامیشدی. گولهن آروادین چپرینه ساری گئتدیلر، - چئچهله بارماقلاری بیر-بیرینه کئچیلی، - گاه او قاباغا دوشوب تلسدیریردی قیزی، گاه قیز ایرلی کئچیب اونو دارتیردی. چپرین دیبینه تؤکولموش کئچنیلکی پامبیق چؤپو ده کؤهنلیب؛ چورویوب یئره یاپیخیب چؤپ تایاسی. ایکی چپرین آراسینا کئچدیلر، - گولهن خالاگیلله اؤز چپرلرینین. - اوست-باشلارینی بؤیورتکهن کولو دارتسا دا. «ایلان-چیهن ییغناغیدی اورا، - آناسی برک-برک یالواریب تاپشیریر هر گون، - باخ ها، قورد-قوشنان دولودو!..» نه واختسا یول اولوب بورا، گئدیش-گلیش اولوب. قامیشین، بؤیورتکهنین علیندن جنگللیکدی ایندی، بئش آددیم آرالی گؤرونمور. او، قیسا شالوارینی تئز چکیب دیزیندن آشاغی سالدی، - آریلارین، بؤجکلرین، جیرجیرامانین سسیندن هلمشیک بیر قیژیلتی آسیلیب گؤیدن... - قیزین دا دونونون اتیینی قالدیریب اؤزونه ساری چکدی. نه ایدی بو؟ نه ائدیردیلر اونلار؟ اوزونو گؤرمهسین دئیه، - فیرتیقلییدی اوزو - سیفتینی قیزین بوینونداکی یایلیغا سیخمیشدی. اؤمرونون سونونا قدر بئله قالماغا هازیردی او، - یایلیق کیرلی اولسا دا، تورپاق قوخوسو وئرسه ده. - بودو بودوندا قیزین، دیزی دیزینده... حرکتسیز، لال.
قولاغی سرعتله یاخینلاشان زنجیر «شیریلتی»سی آلدی، - ایکی شئیدن دیلی-آغزی کیلیدلنر دونیادا، قیلچالاری چاتیلانار: قیوریلیب-آچیلاراق سرعتله ایرلیلهیهن ایلان گؤرسه، بیر ده زنجیرینی قیریب آداما ساری قاچان ایت. - گؤتورولدو! قورخودان گلدیی یولو قویوب، اوزو یوخاری قاچدی. «بو نه گوندو بئله؟!» بختیگیلین چپرینه چاتیب اؤزونو بیر آز توختاتماغا چالیشدی. اود توتوب یانیردی سیفتی، گیجگاهلاری دؤیونوردو، اوریی آز قالیردی یئریندن قوپا. یاخشی کی، یولون یول واختیندان قالما بیر کؤهنه قاپی واردی بوردا. ها ایتلهدی، گوجو چاتمادی آچا، بیرتهر یوخاریدان آرالاییب اؤزونو ایچری سالدی....
چپری آشیب باشقا بیر دونیایا، واختا دوشموشدو سانکی؛ نسه الاهیدده بیر شئی باش وئرمیشدی. نه؟ اؤزو ده بیلمیردی. اطراف، هر شئی دییشمیشدی، باغ-باغات، چال-چپر باشقا رنغ آلمیشدی؛ بوز پرده چکمیشدین سانکی هر طرفه. اؤزو ده دییشمیشدی. بؤیوموشدو! سینهسینده، آیاقلاریندا، دیزلرینده هیسس ائدیردی بؤیودویونو...قولاغینا چاتان گولوش سسی دیزینی قاتلادی، - گولوشدن قورخماغی دا تزه چیخیب - اوریینی قوپاریب آیاقلاری آلتینا سالدی. بختینهن ایلک دفعه بالیغا گئتدیکلری همهن گون قورخموشدو گولوشدن. کانالین ساری-لیل سویوندان سییریلیب قارغینین دالینجا سئوینجک «اوچان» بالیق حیرته سالمیشدی اونو - گؤزلمدیی یئردن چیخمیشدی بالیق! - و قورخوتموشدو؛ گولوردو بالیق! قارنی آغ-گوموشو، بئلی گؤی-قارا، شوشه گؤزلو، خیردا قانادجیقلی... یئر اوزونه ایلک تشریفینه، اینسانلا ایلک گؤروشونه سئوینیردی. آز سونرا چات-قیزمار تورپاقدا چاپالاییب، قورو چؤر-چؤپ قیرینتیلارینی سوواشیق بدهنینه ییغیب، اتجه قوش دیمدیینه بنزر ساری، خیردا آغزینی یوموب-آچیب ایمداد دیلیجییندن هله خبرسیزدی، - کؤرپه اوشاق تکی سئوینیردی! داماغینی، آغزینی داغیدیب جیران ایتیوج دمیر قارماغین محض اینسانلارین ایجاد ائتدیینی بیلمیردی...
... بیر ده آناسینین هاوالی گولوشو قورخوتموشدو اونو. بالیقساتان کیشی قاپیلارینا گلن گون تزه سودان چیخمیش، - سویا-سئلییه بولاشیب قارالمیش یاش کیسهنین دیبینده هله ترپهنیردی بالیقلار، - ال دیدیکجه قویروق چالان بالیقلارا هئیرانلیقلا باخیردی آناسی و... تانیمادیغی یاد، هئیوره کیشینین آناسینین یونگول چیت خالاتیندان سئزیلهن «بالیق بدهنینه»، آزاجیق آچیلی قالمیش یاخاسیندان گؤرونهن آغ دؤشلرینه نئجه هریسلیکله باخدیغینی «توتدو». دئیهسهن آناسی دا نسه دویموشدو؛ سیر-سیفتی آنی دییشدی، گؤزوندهکی سئوینج کیسهنین دیبینده قالدی... همین گون اؤزونه یئر تاپمادی آناسی، حاللی-هاوالی گزدی، اؤز-اؤزونه هئی گولدو...
بیرجه آتاسی تئز گلسیدی... ایندی اونا ائله گلدی کی، کیمسه اونون دا آناسینی چئچهله بارماغیندان توتوب هانسیسا دالدایا، قالینلیغا چکه بیلر.
گئت-گئده آرتیردی گولوش سسی. بختیگیلین تاختا سوراهیلی، گئن آرتیرمالارینا چاتاندا قورویوب یئرینده قالدی؛ هر آخشامچاغی اولدوغو کیمی یئردن پالتار-پالاز سریب ییغیشمیشدی آناسیگیل، دئییب گولوردولر، - قاباقلاریندا بیر قالاق سالمانجا. یئردن بارداش قوران کیم، آیاقلارینی راحت ایرلی اوزادان کیم... نه باش وئردیینی کسدیره بیلمهدی؛ آخی ایندی هامی ایشده اولمالی ایدی.
- بیی، باشیما خئییر، بو اوشاغا نوولوب بویون. اؤزگه واخت، اؤلدورهسهن، گوندوز گؤزونه یوخو گئتمز.
- آناسی تئز پئنجری اتییندن تؤکوب اونا ساری دوردو.
- یوخودا قوووردولار سنی، آ بالا؟ نیه آلاتاشسان؟ - گولهن خالا نیهسه گولومسهدی اما...
دئمهلی گونورتا یوخوسو آپاریبمیش اونو و آغ، اوزونقول کؤینیینه سالمانجا تپیب بو گونورتا گلیب آناسی. او دا ائله بیلیر هله سحردی. دئییر آخی، ییغیلی یئرین اوستونده نیه یاتیب؟! بیر گونو آرادا سالیب ایتیریب او، اوزینه اؤزوندن گون قونداریب؛ بیر گونده ایکی گون یاشاییب، بیر گون آرتیق یاشاییب. ایننهن بئله نه قدر عؤمور سوره بیر گون آرتیق یاشایاجاق. او، بو گونو اؤزو قازانیب، - بو قازانجین آناسینا هئچ بیر خئیری اولماسا دا، - اؤزو تاپیب. بو - اونون ایلک قازانجیدی. دئمهلی یئکلیب او. بؤیویوب!
کؤکسونو چولغاییب دولدوران یاد-نابلد هیسسلری قاوراییب درک ائتمهیه صبری چاتمادی؛ تسسوراتلارینی بؤلمهیه آدام آختاریردی. اؤز «ایکیتکر»اینی بئلیوسته ییخیب گویا نسه تمیر ائدن بختینین اونا باخیب پیققیلداماغی، - گولمیینی گوجله بوغوردو بختی، - گولهن خالانین دا ائیهاملی آتماجاسی هیسسلرینه هیسس قاتیب. «اشی، جهنم اولسون بختی ده، اونون وئلسئبئتی ده! تا او اوشاق دئییل کی، وئلسئبئت اوینادا. یئکه کیشیدی!.. هئچ آتاسی دا گلمیر، گلمهسین بوننان سورا، - او یئکهلهندن سونرا، - نئینیر آتاسینی...»
«شارت!»- آناسینین چاتان کیمی یومشاق یئریندن چکدیی شاپالاق گؤیلردن یئره چالدی اونو.
- بو ندی، آ بالا،- قوش کیمی قالدیریب قولتوغونا آلدی اونو.- تومانچاق نیه گزیرسن؟ یئکه کیشیسهن تا!..
...یئره تؤکولموش یاستی داشلار گاه یاخینلاشیر، گاه اوزاقلاشیردی.
azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab prs_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab