اویان نیوز:
بئل هوکس
آذربایجان تورکجهسینه اویغونلاشدیران: تورکان اورمولو
۱۳ -نجو بؤلوم
فمینیست والیدئینلیک
اوشاقلارین اوستوندهکی فمینیست اوداقلانما، گونوموزون رادیکال فمینیست حرکتینین مرکزی بؤلوملریندن بیری ایدی. قادینلار، اوشاقلارینی جینسیتچیلیک اولمادان یئتیشدیرهرک جینسیتچیلییه قارشی بیر حرکته احتییاج دویمایاجاق بیر دونیا یاراتماغی اومدولار. اوشاقلارا دیققت یئتیرن، جینسیتچی جینسیت روللارینا و بونلارین اوشاقلارا، دوغولدوقلاری آندان اعتیبارن اساسلاندیرما یوللارینا تاکید ائتدی. اوشاقلار سؤز قونوسو اولدوغوندا، فمینیستلرین دیققتی دئمک اولار کی هر زامان قیز اوشاقلارینا ایدی. جینسییتچی اؤن یارقیلارا سالدیریلیب آلتئرناتیو ایمگهلر اؤنریلیردی. بعضاً، اوغلان اوشاقلارین جینسییتچی اولمایان بیر بیچیمده یئتیشدیریلمهسی احتییاجینا تاکید ائدیلیردی. آنجاق بیر چوخ زامان گئنل اولاراق ائرکک آتااَرکیللیگی تنقیدی، ائرککلرین بوتون قادینلاردان داها یاخشی بیر دورومدا اولدوغو شکلیندهکی ایصراردان قایناقلانیردی. اوغلان اوشاقلارینین هر زامان قیز اوشاقلاریندان داها چوخ ایمتییاز و گوجه صاحیب اولدوغو وارساییمی(احتیمال)، فمینیستلری قیز اوشاقلارینا اؤنجهلیکلی اولاراق دیققت یئتیرمهیه یؤنلتدی.
فمینیست دوشونرلرین عاییلهلرین ایچیندهکی جینسییتچیلیکله مشغول اولارکن قارشیلاشدیقلاری ایلک چتینلیکلردن بیری، جینسییتچی دوشونجهنین داشیییجیلارینین یاریسینی قادینلارین اولوشدورماسی ایدی. اوشاقلارا باخان یئتکین بیر ائرکیین مؤوجود اولمادیغی ائولرده بئله قادینلار اوشاقلارینا جینسییتچی دوشونجهنی اؤیرتدیلر و اؤیرتمهیه داوام ائدیرلر. ایرونیک بیر بیچیمده، بیر چوخ اینسان، قادینلارین رئیسلیک ائتدیگی ائولرین آوتوماتیک اولاراق آنارکیل اولاجاغینی وار سایان، گئرچکده، آتااَرکیل توپلومدا ائو ریسی اولان قادینلار، بیر ائرکک فیقورونون یوخلوغوندان دولایی اؤزلرینی سوچلو حیسئتمکده و اؤزللیکله ده اوغلان اوشاقلارا جینسیتچی دیرلری آختارما قونوسوندا آشیری بیر دیقت سرگیلهمکتهدیر. یاخین زامانلاردا، توپلومدا یایقین اولان موحافیظهکار آپاریجی مئدیا اورقانلاری “عالیملری” ،بوتون سینیف و عیرقلردن گنج ائرککلرین گئرچکلشدیردیگی زوراکیلیقلارین قایناغینی، ائولی اولمایان قادینلارین ساغلیقلی بیر اوغلان اوشاغی بؤیوتمهلرینین مومکون اولماماسی ایله آچیقلادیلار. طبیعی کی، بو دوغرو دئییل. فاکتلار، توپلوموموزدا ان سئوگی دولو و ان گوجلو ائرککلردن بعضیلرینی ارسیز آنالار طرفیندن بؤیودولدویونو گؤسترمکتهدیر. یئنه بیر چوخ اینسانین، تک باشینا اوشاق بؤیودن، اؤزللیکله ده ائرکک اوشاق بؤیودن قادینلارین اونلارا آتااَرکیل ائرککلر اولما یوللارینی اؤیرتمیهجکلری شکلیندهکی وارساییمینا دیققت چکمک گرهکیر. بو دا دوغرو دئییل.
آغ دریلی اوستونلوکچو، کاپیتالیست، آتاارکیل حاکیم کولتورده اوشاقلارین حاقلاری یوخدور. فمینیست حرکت، بیزیم بو توپلومداکی کولتوروموزون، اوشاقلاری سئومهین، اونلاری بیر مولک اولاراق گؤرن و والیدئینلرین اوشاقلارا نه ایسترسه ائده بیلهجگینه اینانماغی سوردورن بیر کولتور اولدوغونا دیققت چکن ایلک توپلومسال عدالت حرکتی ایدی. اوشاقلارا یؤنهلیک یئتکین زوراکیلیغی، توپلوموموزدا بیر نورمدور.پروبلئم بودور کی، فمینیست دوشونرلر، صیرف اوشاقلارین باخیمینین اساس سوروملوسو اولمالاری اوچون قادینلارین گئنللیکله اوشاقلارا قارشی زوراکیلیغین اصیل عامیللری اولدوغو گئرچگینه اصلا دیققت چکمک ایستمهدیلر. فمینیست حرکتین، ائو ایچیندهکی ائرکک حؤکم سورمگی ائرککلرین اوشاقلاری جینسل اولاراق اذیت ائتدیکلری بیر اوتوکراسی(هؤکومدارین بوتون قودرتی الینه کئچیردیگی دوروم) یاراتدیغی فاکتینا سیخلیقلا دیققت چکمهسی چوخ اؤنملی و دئوریمچی بیر توتومدور. آنجاق باشقا بیر گئرچک ده بودور: اوشاقلار هر گون قادینلارین و ائرککلرین سؤزلو و فیزیکی قیسنامالارینا معروض قالیرلار. آنالیق سادیزمی، قادینلاری سیخلیقلا اوشاقلاری دویغوسال آنلامدا سؤمورگهیه سوروکلر و فمینیست تئوری، اوشاقلارا یؤنهلیک یئتکین قادین زوراکیلیغی قونوسوندا، هله نه بیر فمینیست تنقید نه ده فمینیست بیر موداخیله ائتمیشلر.
اوشاقلارین وطنداشلیق حاقلاریندان محروم اولدوغو بیر حؤکمرانلیق کولتورونده، گوجلو اولانلار یعنی یئتکین ائرکک و قادینلار، اوشاقلارا قارشی اوتوکراتیک بیر یؤنتیم تطبیق ائتمه گوجونه صاحیبدیرلر. بوتون طیببی فاکتلار، بو توپلومدا اوشاقلارین هر گون زوراکیلیق ایچرن ایشلرله ایستیثمار ائدیلدیگینی گؤسترمکدهدیر. بونلارین چوخو، یاشامی تهدید ائدن دورومدادیر. بیر چوخ اوشاق اؤلمکدهدیر. قادینلار بو زوراکیلیغی ائرککلردن چوخ اولماسا دا اونلار قدر چوخ ائتمکدهدیرلر. حرکتین اوشاقلارا قارشی قادین زوراکیلیغی ایله بیر باشا اوزلشمهگی ردد ائتمهسی، فمینیست دوشونجه و پراتیکاداکی جیددی بیر بوشلوقدور. هامیمیز، آتاارکیل دوشونجهنی، گوجلو اولانین گوجسوز اولانی یؤنتمهیه حاققی اولدوغونو و اونو یؤنتمک اوچون هر یولدان ایستیفاده ائده بیلهجگینی سؤیلهین بیر حؤکمرانلیق ائتدیگینی منیمسیهجک شکیلده توپلومساللاشدیق. بو اوزدن ائرکک حؤکمدارلیغینی وورغولاماق، فمینیست دوشونرلر ده داخیل اولماق اوزره قادینلار آچیسیندان، قادینلاری اوشاقلاری اذیت ائتدیگینی گؤرمزدن گلمهیی راحاتلاشدیرماقدیر. آغدریلی اوستونلوکچو کاپیتالیست آتاارکیل هییئرآرشیده، ائرککلرین قادینلار اوزریندهکی حؤکم سورمکلری گؤرمزدن گلینیر؛ یئتکینلرین اوشاقلار اوزریندهکی حؤکم سورمهلری اوچون ده عئینی شئی کئچرلیدیر. هئچ کیمسه، اوشاقلارینی ایستیثمار ائدن آنالارا دیققت چکمگی گئرچکدن ایستهمز.
لوکس بیر آخشام یئمهیینده بیر قادین، کیچیک اوغلونو اینتیظام آلتینا آلماق اوچون اونو چیمدیکلهدییینی، کونترول آلتینا آلانا قدر اتینی بوراخمادیغینی سؤیلهمیشدی. بو هیکایهنی و یئمکدهکی باشقا اینسانلارین قادینین بو اینتیظاملاندیرما ایستگینی نئجه آلقیشلادیقلارینی هر زامان آنلادارام. بو داورانیشینین قیسناما اولدوغونو و پوتانسییئل اولاراق بو اوغلان اوشاغی بؤیودویونده قادینلارا قارشی قیسنادان داورانیشلارینین توخومونو اکدیگینی سؤیلهمیشدیم. بیر ائرکگین بیر قادینی، اونون داورانیشینی کونترول ائتمک و اونا گؤز آچدیرماماق اوچون برک چیمدیکلهدیگینی آنلاتدیغینی بیلسک، بونو همن قیسنادان بیر داورانیش اولاراق قبول ائدهجگیمیزی ایفاده ائتمیشدی. آنجاق بیر اوشاغا ضرر وئریلدیگینده، بو منفی حؤکم ائتمک بیچیمی گؤرمزدن گلینیر. بو مونفرید بیر حادیثه دئییل، آنالار و آتالار اوشاقلارا هر گون چوخ داها چوخ زوراکیلیق ائتمکدهدیرلر.
بو اؤلکهنین اوشاقلارینین اوزلشدیگی بؤحران، آتاارکیل دوشونجه ایله فمینیزمین گتیردیگی دییشیملر آراسینداکی چاتیشمانین عاییلهنی، ائرکک حؤکمرانلیغیندان هر ائوده بیر نورم اولدوغو زامانکیندان چوخ داها بؤیوک بیر ساواش آلانی حالینا گتیرمیش اولماسیدیر. فئمییست حرکت، آتاارکیل عاییله ایچینده ائرککلرین اوشاقلارا قارشی جینسل ایستیثمارینین کئچمیشده و بو گون نئجه گئرچکلشدیگینی بؤیوک اؤلچوده اورتایا چیخاران و گؤسترن بیر کاتالیزور ایشلوینی(فونکسییاسینی) داشیمیشدیر. بو فمینیست حرکت ایچیندهکی یئتکین قادینلارین اؤزلرینین قیسناما ضرر چکمیشی اولدوقلارینی قبول ائدهرک تئراپی موعالیجه گؤرمهسی ایله و بو قبولو تئراپینین اؤزل آلانیندان ایجتیماعی سؤیلهمه داشیماسی ایله باشلادی. بو ایفشالار، اوشاقلارین، بو گون گئرچکلشن قیسنامایا قارشی دورا بیلهجگی اولوملو(موثبت) بیر ائتیک و اخلاقی باغلام(کونتئکست) یاراتدی. یئنه ده سادهجه ائرککلرین اوشاقلارا قارشی جینسل ایستیثمارینا دیققت چکمک، خالق کوتلهلرینین بو قیسناماسینین ائرکک حؤکمرانلیغینا باغلی اولدوغونو و آنجاق آتاارکی اورتادان قالدیردیغیندا سونا چاتاجاغینی قاورادیقلاری بیر ایقلیم یارادا بیلمهدی. ائرککلرین، اوشاقلارا قارشی جینسل ایستیثماری، قادینلارین اوشاقلارا قارشی ایستیثماریندان چوخ داها آرتیقدیر و داها چوخ راپور ائدیلمکدهدیر. آنجاق قادینلارین اوشاقلاری جینسل اولاراق زورلامالاری دا ان آز ائرککلرین جینسل ایستیثماری قدر قورخونج گؤرولمهلیدیر. فمینیست حرکت ایستیثمار ائدن قادینلاری، ایستیثمار ائدن ائرککلر قدر آجیماسیزجا ائلشدیرمهلیدیر. اوشاقلارا قارشی زوراکیلیق، جینسل قیسنامادان باشقا بیر چوخ شکیلده گئرچکلشیر؛ ان چوخ راستلانان، سؤزلو و پسیخولوژیک قیسناما عمللریدیر.
بیرینی قیسنایان بیر بیچیمده اوتاندیرماق، باشقا قیسناما بیچیملرینه تمل تشکیل ائدر. ائرکک اوشاقلار، داورانیشلاری ائرککلییه دایر جینسییتچی قاوراملارا اویمادیغیندا تئز- تئز قیسناییرلار. بو اوشاقلار، ایستر جینسییتچی یئتکینلر (ؤزللیکله آنالار) ایسترسه باشقا اوشاقلار طرفیندن تئز- تئز اوتاندیریلیرلار. اوشاغین باخیمینا داخیل اولان ائرکک والئدئینلر جینسیتچیلییه قارشی دوشونجهنی منیمسهدیکلرینده ایسه، هم ائرکک هم ده قیز اوشاقلاری فمینیزمی پراتیکده گؤرمه فورصتینه صاحیب اولور. فمینیست دوشونر و آکتیویستلر، اوشاقلارا، جینسیتچی اؤنیارقیلارین داورانیشلاری یارقیلاماقدا بیر ستاندارد کیمی قوللانیلمادیغی ائییتیم آلانلاری تامین ائتدیگینده، هم قیز هم ده ائرکک اوشاقلار ساغلیقلی بیر اؤزونه اینام گلیشدیرمه ایمکانینا قوووشور.
فمینیست حرکتین اوشاقلارین یارارینا ان اولوملو(موثبت) موداخیلهلریندن بیر ، ائرککلرین اوشاق باخیمینا قاتیلمالارینا سادجه توپلومسال جینسییت ائشیتلیگین تامین ائتمک اوچون دئییل، اوشاقلارلا داها یاخشی ایلیشگیلر قورماق اوچون ده احتییاج دویولدوغونون فرقینه واریلماسینی تامین ائتمهسی ایدی. گلهجکدهکی فمینیست چالیشمالار، جینسیتچیلییه قارشی ائرکک والیدئینلیگین اوشاقلارین حیاتینی نئجه زنگینلشدیردیگینی بلگهلهیهجکدیر. عئینی زاماندا، گئنل اولاراق فمینیست والئدئینلیک حاققیندا، بیر اوشاغین جینسییتچیلییه قارشی بیر اورتامدا یئتیشدیریلمهسینین پراتیک یوللاری حاققیندا داها چوخ شئی بیلمهیه مجبوروق. ان اؤنملیسی ده بو ائولرده بؤیوین اوشاقلارین نئجه اینسانلار حالینا گلدیگینی بیلمهگیمیز گرهکیر.
ویزیونئر فمینیست آکتیویستلر، آنالیغین و آنالیق ائدن قادینلارین ائتدیکلری ایشین کولتورل اولاراق داها چوخ تقدیر ائدیلمهسی اوچون داییمی چالیشارکن بئله ائرکک والئدئینلرین دیر و اؤنمینی اصلا دانمادیلار. آمما ائرککلرین اوشاق بؤیئتمهیه قاتیلیمینی اؤیمک، قادینلارین اولوملو بیر ایش اولاراق ائتدیکلری آنالیغین پیسلنمهسینه و دیرسیزلشدیریلمهسینه یول آچدیغیندا بو دوروم بوتون قادینلارا ضرر وئریر. فمینیست حرکتین باشلانغیجیندا فمینیستلر، آنالیغی داها اؤزگورلشدیریجی ویا وارلیقلارینی داها اولوملاییجی(موثبتلشدیریجی) سایدیقلاری کارییئر فاکتینین قارشیسیندا مؤوقئعلندیرهرک کسکین شکیلده ائلشدیریردیلر. آنجاق ۱۹۸۰-جی اون ایللیگین اورتاسی کیمی ائرکن بیر دؤنمده، بعضی فمینیست دوشونرلر، آنالیغین فمینیستلر طرفیندن دیرسیزلشدیریلمهسینه و ائو خاریجیندهکی ایشه گرهییندن چوخ دیر وئریلمهسینه مئیدان اوخودولار. فمینیست تئوری: From Margin to Center کیتابیندا (فمینیست تئوری: چپردن مرکزه) بو قونو حاققیندا یازارکن، مسئلهنی بو شکیلده اورتایا قویدوم:
جینسیتچیلیگین هله بیر نورم اولدوغو، شخصلر آراسینداکی قیسقانجلیغی، گوونسیزلیگی، آجیق و پیس نییتی دستکلهین بیر توپلومسال باغلامدا چالیشماق؛ ایشی سترئسلی، عصبلشدیریجی بیر شکیلده و داها چوخ دویوروجو اولماقدان اوزاق بیر حالا گتیریر… اوجرتلی ایشدن راضی اولان و بوندان ذؤوق آلان بیر چوخ قادین، اؤدنیشلی ایشین زامانین چوخ بؤیوک بیر بؤلومونو آلدیغینی و دیگر دویوروجو ایشلر اوچون چوخ آز آلان بوراخدیغینی حیس ائدیر. چالیشماق، قادینلارین بیر آز ماددی باغیمسیزلیق قازانمالارینا ویا ماددی اولاراق اؤزلرینه یئتمهلرینه یاردیم ائتسه ده، بو گونه قدر بیر چوخ قادینین اینسانی احتییاجلارینی یئترینجه دویورمادی. بونون بیر سونوجو اولاراق، قادینلارین اینسانا دیر وئرن بیر اورتامدا قانع ادیجی امک آراییشلاری، عاییلهنین اؤنمینین و آنالیغین اولوملو طرفلرینین تکرار وورغولانماسینا یول آچدی.
فمینیست دوشونرلر آنالیغین داها دنگهلی(بالانسلی) بیر دوشونولمهسینه چالیشارکن، آتاارکیل حاکیم کولتورون تک والیدئینلی، قادینلارین رئیسلیک ائتدیکلری ائولره یؤنهلیک سالدیرقان بیر تنقیدی گوندمه گتیرمهسی ده ایرونیکدیر. بو تنقیدین ان کسکین نؤقطهسی، سوسیال یاردیم مسالهس اید . آتاارکیل ائلشدیریلر، سئوگی دولو ائولی اولمایان آنالارین، دؤولتدن یاردیم آلسینلار ویا اؤدنیشلی بیر ایشده چالیشسینلار چوخ آز بیر گلیره باخمایاراق نئجه باجاریقلا والیدئینلیک ائتدیکلرینی گؤسترن بوتون وئریلری یوخ ساییر و بونون یئرینه، قادینلارین رئیسلیک ائتدیگی سورونلو ائولره دقیقت چکیب بونلار بیر نورم ایمیش کیمی داورانیرلار. سونرا دا، ائرککلر آتاارکیل آنلامدا ائوی کئچیندیرن اولورسا و ائوین رئیسی اولاراق تابلودا یئر آلیرسا پروبلئمین چؤزوله بیلهجگینی اؤنه سورورلر. آنتی-فمینیست هئچ بیر رئاکسییا، اوشاقلارین یاخشیلیغی آچیسیندان، ائولی اولمایان آنالارین توپلومسال اولاراق تحقیر ائدیلمهلری قدر پیس سونوجلار دوغورمامیشدیر. ایکی والیدئینلی آتاارکیل عاییلهیه دیگر بوتون تنظیملمهلردن داها چوخ سایغی گؤسترن بیر کولتورده، عاییلهلری ستانداردا اویمایان بوتون اوشاقلار، دویغوسال آنلامدا اؤزلرینی گوونسیز حیس ائدر. ائرککلرین رئیسلیک ائتدیگی سورونلو ائولرده، اوشاقلارین موتلولوغونون قادینلارین ریسلیک ائتدیگی سورونلو ائولردهکیندن داها چوخ تامین ائدیلمهدیگینی ایثباتلایان بوتون دئیتالارا باخمایاراق، آتاارکیل عاییلهیه داییر اوتوپییاچی تصووره توخونولماماقدادیر. اوشاقلار سئوگی دولو اورتاملاردا بؤیومهیه احتییاج دویارلار. حؤکمدارلیق اولدوغو سورجه سئوگی اکسیکدیر. سئوگی دولو والیدئینلر اؤزلرینه گووهنی ساغلام، ساغلیقلی و خوشبخت اوشاقلار بؤیوتمهیه داها یاتقیندیر؛ والیدئینلرین سوبای یا دا ائولی اولماسی، ائشجینسل اولماسی ویا اولماماسی، ائو رئیسینین قادین ویا ائرکک اولماسی بیر شئیی دییشدیرمز. گلهجکده فمینیست حرکت اولاراق جینسییتچیلییه سون وئردیرمهنین عاییله حیاتینی اولوملو یؤنده دییشدیردیگینی والیدئینلره گؤسترمک اوچون چوخ چالیشمامیز گرهکیر. فمینیست حرکت عاییلهدن یانادیر. اوشاقلارین ائرککلر ویا قادینلار طرفیندن آتاارکیل بیر چرچیوهده حؤکمدارلیق آلتینا آلینماسینین سونا چاتددیریلماسینی، عاییلهنی اوشاقلارین ساغلیقلی و اؤزگور اولا بیلهجکلری، سئوگینی تانییا بیلهجکلری بیر یئر حالینا گتیرمهنین تک یولودور.
ckb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab prs_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab