اسملر همیشه بیر شکیلده ایشلنمیر.چوخ وقت اونلارا شکیلچیلر قوشولور.مثلا: وطنه + وطنی+ وطنده+ وطندن... بورادا وطن کلمه سینین معناسی عوض اولونمور. بونا گوره ده بو شکیلچیلره سؤز دییشدیریجی شکیلچیلر دئییلیر. اسملرین بو شکیلچیلری قبول ائتمه سی یالنیز جمله داخیلینده اولور. جمله ده ایشلنن فعلین طلبینه گؤره شکیلچیلر فرق ائدر. مثلا اگر جمله ده "آلدیم" فعلی اولسا، او فعلین طلبی نتیجه سینده جمله ده آلینان شئیین آدینین آخرینه "ی" شکیلچیسی اولونمالیدیر. من کتابی آلدیم.
اسملرین جمله داخیلینده بئله مختلف شکیللره دوشمه سینه اسمین حاللاری دئییلیر. دیلیمیزده اسمین آلتی حالی واردیر:
١. آدلیق حال: بو حال اسمین بیرینجی شکلی و آدیدیر و شکیلچیسی اولماز. بو حال اسمین آدی اولدوغو اوچون، اونا "آدلیق حال" دئییلیر. بو حال "کیم"،"نه" و "هارا" سوآلینا جواب وئریر. مثلا: آنا- کیم؟، کتاب- نه؟، باکی- هارا؟
٢. ییه لیک حال: بو حال ایکی شئی آراسیندا صاحبلیک، ییه لیک مضمونو بیلدیریر. مثلا: فضولینین غزلی، شهریارین حیدر باباسی ترکیبلرینده فضولی "غزلین"، شهریار "حیدر بابانین" صاحبی، ییه سیدیر. ترکیبلرین بیرینجی طرفین آخرینداکی شکیلچیلر بو شخصلرین ییه و صاحب اولدوقلارینی بیلدیریر. بونا گؤره د بو شکیلچیلره ییه لیک شکیلچیلری و بو حالا ییه لیک حالی دئییلیر. بو حالدا اولان اسملر "کیمی؟، نه یین؟، هارانین؟ سوالینا جواب وئریر. مثلا کیمین غزلی؟- فضولینین. بو حالین شکیلچیلری آشاقیداکیلاردان عبارتدیر.
الف- اگر اسم سس سیز حرفله بیترسه، کلمه نین سون سسلی سی ایله موافق دؤرد جور "ین" ایشلنیر. مثلا: آذربایجانین، دوستون، گولون...
ب- اسم سسلی حرفله بیترسه، یئنه ده یوخاریدا کی شکیلچیلر ایشلنیر. اما بورادا ایکی سسلی حرف یان- یانا گلیر. اونلاری بیر-بیریندن آیئرماق اوچون "ن" حرفی اونلارین آراسینا علاوه ائدیلیر. مثلا: آتا+ ن+ ین، کوچه + ن+ ین، باجی+ن+ین.
بو حالدا اسم جمع اولاندا، جمع علامتی "لار- لر" دن سونرا فقط ایکی جور " ﹾین- ̂ین" شکیلچیلریندن بیری یازیلیر. مثلا: آنالارین، اؤلکه لرین..
٣. یؤنلوک حال: بو ایش و حرکتین جهتینی یا هدفینی بیلدیریر، اؤزوده کیمه؟، نه یه؟، هارایا؟، سوالینا جواب وئریر. مثلا: باغا گدیرم. هارا گئدیرم؟ "باغا"، کتابا باخیرام. نه یه باخیرام؟ - کتابا.
بو حالین شکیلچیلری بونلاردیر:
الف- سس سیز حرفله بیتن اسملرین سون سسلیسی قالین اولسا، یؤنلوک حال شکیلچیسی "آ" و اگر سون سسلیسی اینجه اولارسا، علامتی "ه" اولار: آغاجا- ائو- داغا- شهره..
ب- سسلی حرفله بیتن اسملرده، ایکی سسلینی بیر- بیریندن آیئرماق اوچون، یوخاریداکی شکیلچیلرله اسملرین آراسیندا "ی" سس سیز حرفی علاوه اولار. مثلا: آنا+ی+ ا، باجییا
اسملر جمع اولاندا، اولجه جمع علامتی "لار- لر" اسمه قوشولار و اوندان سونرا " آ- ه" شکیلچیلریندن بیری علاوه اولار. مثلا: آنالارا- کتابلارا..
۴. تأثیرلیک حال: بو حال او اشیانی بیلدیریر کی، فعلین تأثیری اونون اوستونه دوشور. بونا گؤره ده بو حالا " تأثیرلیک حالی" دئیلیر. بو حالدا ایشلنن اسملر "کیمی؟، نه یی؟ ، هارانی؟" سوالینا جواب وئریر. مثلا: معلمی گؤردوم. کیمی گؤردوم؟ معلمی. بو حالین شکیلچیلری بونلاردیر:
الف- اسم سس سیز حرفله قورتارسا، دؤرد جور " ﹾی٤"\ ﹾی- ̂ی- و - ۆ \ شکیلچیلریندن بیری اسمه قوشولور. مثلا: وطنی، اوتاغی، گؤزو..
ب- سسلی حرفله بیتن اسملرده، ایکی سسلینی بیر- بیریندن آیئرماق اوچون، یوخاریداکی شکیلچیلرله اسملرین آراسیندا "ن" حرفی علاوه اولار. آنانی، کؤرپه نی..
اسم جمع اولاندا، جمع علامتی "لار- لر" دن سونرا ایکی جور" ﹾی- ̂ی" شکیلچیسیندن استفاده اولونار. مثلا: بابالاری، ائولری..
۵. یئرلیک حال: بو حالدا اولان اسم ایشین و یا حرکتین باش وئردییی یئری بیلدیریر. بونا گؤره ده یئرلیک حالی آدلانیر. بو حالدا اولان اسملر "کیمده؟، نه ده؟، هارادا؟" سواللاریندان بیرینه جواب وئریر. مثلا: باکیدا؟، تبریزده؟
بو حالین شکیلچیلری بونلاردیر:
الف- سس سیز حرفله بیتن اسملرین سون سسلیسی قالین اولسا، علامتی "دا" اولار. مثلا: باغدا ، باکیدا..
ب- اسمین سون سسلیسی اینجه اولارسا، علامتی"ده" اولار. مثلا: ائوده، چمنده..
اسملر جمع ده اولارسا همین شکیلچیلر جمع علامتیندن سونرا ایشلنیر. مثلا: ائولرده..
۶. چیخیشلیق حال: بو حال ایش و حرکتین جیخدیقی نقطه نی بیلدیریر. بونا گؤره ده اونا چیخیشلیق حالی آدی وئریلمیشدیر. اسملر بو حالدا اولاندا " کیمدن؟ نه دن؟، هارادان؟" سواللاریندان بیرینه جواب وئریر. مثلا: آیدین مکتبدن گلدی. آیدین هارادان گلدی؟ مکتبدن. بو حالین شکیلچیلری بونلاردیر:
الف- اسمین سون سسلیسی قالین اولارسا، علامتی "دان" اولور. مثلا: آنادان، اودوندان
ب- اسمین سون سسلیسی اینجه اولارسا، علامتی "دن" اولار. مثلا: ائودن، الدن، مکتبدن..
اسملر جمع اولارسا همین شکیلچیلر جمع علامتلری "لار-لر" دن سونرا گلر. مثلا: بابالاردان، اوزاقلاردان...
اسملر هم منصوبیت، همده حال شکیلچیسی قبول ائدرکن، اولجه منصوبیت و اوندان سونرا حال شکیلچیلری یازیلیر. مثلا: قارداش+ یم+ ا= قارداشیما، قارداش+ یمیز+ دا، قارداش+لار+ یمیزدان، قارداش+ ین+ی= قارداشینی
azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab