تاریخجی – یازار پروف . در . اورتایلی ، ” وفاتینڭ ۱۰۰ . ییلندە سلطان عبد الحمیدی آڭلامق ” پانلندەكی قونوشمەسندە ، ” ایكنجی عبد الحمید خان ، ۱٩ . یوز ییلڭ دیپلوماسی یی أڭ چوق بیلن دولت آدامیدر . ” دیدی .
تاریخجی – یازار پروف . در . ایلبر اورتایلی ، ” بوندن تخمیناً ۲٥ سنە أوڭجە یاپدیغمز ۲ . عبد الحمید سمینرندە ؛ صوڭ ایمپراطور ، حتی قوزمو پولیت بر ادارەیی باشاریلە گوتورەبیلدیگی ایچون ‘ صوڭ روما ایمپراطوری ‘ دیە نیتەلەمشدك . او ، بر دیپلوماتیك دهایدی . تركیەنڭ باتی كولتورندن طوغی كولتورینە قدر سنتزنە صیجاق باقان بر حكمداردی . معارف و عدلیە خدمتلرینە دقت ایتمشدر . تركیەنڭ حقوقڭ مودرنلشمسندە یڭی مؤسسەلر گتیرمشدر . ” دیدی .
جمهور باشقانلغی أو صاحبلگندە ییلدیز سراییندە گرچكلشدیریلن ” وفاتینڭ ۱۰۰ . ییلندە سلطان عبد الحمیدی آڭلامق ” باشلقلی پانلدە قونوشان اورتایلی ، عثمانلی ایمپراطورلغینڭ زور بر دونمندە تختە چیقان عبد الحمید خانڭ ، كندی اجدادندن ، یعنی دیگر حكمدارلردن فرقلی بر یول ایزلەمك زورندە اولدیغی و بو فرقلی یولی ایزلەدیگنی سویلەدی .
ایكنجی عبد الحمید خان ، ۱٩ . یوز ییلڭ دیپلوماسی یی أڭ چوق بیلن دولت آدامیدر ” دیین پروف . در . اورتایلی ، شویلە قونوشدی :
” بونی اعتراف ایدن و بو قابلیتنە بوین أگمك زورندە قالان ، باشدە آلمان تاریخنڭ و ملتنڭ بلكەدە تك باشنە أڭ أوستون دیپلوماتی اولان پرنس بیسمارجكدر . دونمندەكی حكمدارلرڭ هیچ بریسی ، اونڭ قدر اویانیق و اطرافی بیلن بریلری دگلدر . صنایع و قاپیتال بیریكیمندە دیگر بیوك دولتلرە گورە روسیەیلە برلكدە چوق پروبلملری اولان عثمانلی ایمپراطورلغینڭ باشنە گچمدن ، بورسە و پییاسە حركتلرینی اینجەلەمەیی أوگرنمشدر . اقتصاددن و پارە حركتلرندن آڭلاماسی طولاییسیلە دیون عمومیەنڭ گتیردیگی قونترولجی مقانیزمەیی آوروپە دولتلریلە فضلە حادثە چیقارمدن ، مثلا روسیەنڭ دیون عمومیەیە داخل ایتدیرمدن گوتورمەیی بیلمش و أودەمەلرە دقت ایتمشدر . ”
اورتایلی ، عبد الحمید خان دونمنڭ دە آیدینلانمە یاشاندیغنی ، أوزللكلە عرب بولگەلرندە تركچە أگیتیمڭ آرتدیغنی و بو سایەدە بتونلشمەنڭ بویودیگنی آقتارارق ، آناطولینڭ ایلك دفعە بو دونمدە دمیر یولیلە طانیشدیغنی و بو سایەدە ایچ تجارتڭ جانلاندیغنی سویلەدی .
طوپلانتینڭ یاپیلمەسنڭ سلطان عبد الحمید خان حقندە سویلەنەجك هر شیئى افادە ایدەمەیەجگنی بلیرتن اورتایلی ، ” بوندن تخمیناً ۲٥ سنە أوڭجە یاپدیغمز ۲ . عبد الحمید سمینرندە ؛ صوڭ ایمپراطور ، حتی قوزمو پولیت بر ادارەیی باشاریلە گوتورەبیلدیگی ایچون ‘ صوڭ روما ایمپراطوری ‘ دیە نیتەلەمشدك . شبهەسز كە سیاسی باقیمدن دە قصورلری واردر . ۳۳ ییل اونڭ ایچون بر یورغونلق . او ، بر دیپلوماتیك دهایدی . تركیەنڭ باتی كولتورندن طوغی كولتورینە قدر سنتزنە صیجاق باقان بر حكمداردی . معارف و عدلیە خدمتلرینە دقت ایتمشدر . تركیەنڭ حقوقڭ مودرنلشمسندە یڭی مؤسسەلر گتیرمشدر . اطرافندەكی بوروقراطلری ایچندە چوق قیمتلی انسانلر واردی . ” دیە قونوشدی .
تاریخجی – یازار پروف . در . مراد بارداقجی ایسە او گونلردە یاشانان آنجق بوگون پك بیلینمەین بعض حادثەلردن بحث ایتمك ایستەدیگنی افادە ایدرك ، ” بولندیغمز مكان ییلدیز سرایی ، ۳۰ كسور ییل دولتڭ ادارە مكانی . فقط بو مكان مع الأسف پك خوش اولمایان ، پك یاقیشیق آلمایان بعض حادثەلرە صحنە اولمشدر . ” دیدی .
سلطان عبد الحمیدڭ تختەڭ ایندیریلدكدن صوڭرە ییلدیز سرایینڭ یاشادیغی طالعسزلك لرە اشارت ایدن بارداقجی ، ” ییلدیز سرایی ، سلطان عبد الحمید خان تختەڭ ایندیریلدكدن صوڭرە نە یاپیلاجغنە قرار ویریلمەین مكان اولدی . ۳۰ كسور قورولوشە تخصیص ایدیلدی سرای . پارام پارچە پریشان اولدی . شیمدی جمهور باشقانلغیڭە تخصیص ایدیلمسندن صوڭرە بر عمران حالنە گلییور . ان شاء الله صفت گونلرنە قاووشاجق سرای . بو سرای أڭ صوڭ ۲٨ شباط دونمندە یاغمەلانمش و بیڭلرجە نادر اثر چوپە آتیلمشدر . ” افادەلرینی قوللاندی .
” بر قهر مكتوبی گوسترمك ایستییورم ” دیین بارداقجی ، عبد الحمید خانڭ اوغلی شهزادە عبدی أفندینڭ تاریخجی اسماعیل حامی دانشمندە یازدیغی و عائلەسنڭ باشندن گچن اولایلری آڭلاتان مكتوبی اوقودی .
بارداقجی ، عبد الحمید خانڭ اوغلی شهزادە عبدی أفندینڭ مكتوب شكلندە یازدیغی خاطراتلری كتابلاشدیرەجاغینی بلیرتەرك ، شونلری قید ایددی :
” تختەڭ ایندیریلن عبد الحمید ، سلانیكە سورگونە گوندریلدی . او صیرەدە یانندە ایكی خانمی ، قیزلرندن بعضلری بر دە اوچ بوچوق یاشندە بر چوجق وار . أڭ كوچك اوغلی محمد عابد أفندی . عابد أفندی ، باباسیلە برابر چوق زورلی بر سورگون حیاتی یاشییور . سفالت ایچندە بر حیات یاشییور و ۱٩٧۳ ییلندە حیاتنی غائب ایدییور . شهزادە عابد أفندینڭ ، تعریفجی اسماعیل حامی دانشمند ایلە مكتوبلاشدق لاری نی ، دانشمندڭ اصراری أوزرینە ییللرجە مكتوب شكلندە خاطرەلرینی یازدی . ان شاء الله گونڭ برندە بو مكتوبلرڭ تومنی یایینلایاجغم . بوگون ، بز مع الأسف سلطان عبد الحمید و اونڭ دونمی حقندە گركن هر شیئى بیلمییورز . گركلی چالیشمەلر یاپیلمادی . آرشیولرڭ تصنیفی بیتمەدی . ” شكلندە قونوشدی .
پروف . در . وحد الدین اڭگین ایسە ” ٧٦ ییللق بر عمر ، ۳۳ ییللق بر دولت باشقانلغی و بو سورە ایچندە حیاتە گچیریلن چوق صاییدە اجراآت ، یاپیلان چوق صاییدە خدمت . تقدیر ایدرسڭز كە ، بتون بونلری قیصە بر زمان دیلیمی ایچندە حقڭی ویرەرك آڭلاتمق قولای اولمایاجق ” دیدی .
آلینتی(AA)
azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab dik_Latn