تیره پارازلئق کسهلیندن ساپلانئپ، ملتلیک درجهسینه یتملی!
«پایخاصلی اوونجاق دوشمانلار!
من سیزدن قورقیان،
اوُوئنجاقلار بیلن حوت اؤزی یالئ،
اوُونوقلاشمان،
نأدیپ دۆشۆنشیپ بوُرقان؟»
(ک.غورباننپسوُو. روباغئلارئندان)
ماقالانئئنگ سس یازغیسی
تۆرکمن میللتینینگ اتنیکی دۆزۆمینده بیرنأچه اساسئ تایپا بار؛ یوُموت، تکه، گؤکلنگ، أرسارئ، سالئر، سارئق… اوُلارئنگ بیرلشمگینده بیتهوی تۆرکمن میللتی عمله گلیأر. غئنانساغام کأبیر زاندئ یامان “یازئجئ، شاحئرلارئنگ” تیره-تایپانئ، میللتدن حاص یوُقاردا غوُیوپ، اوُونوق-اوشاق بأحبیتلره قوُولاشئپ، اؤزلرینینگ بیتهوی بیر ملتله دگیشلیدیگینی اونودیارلار، مونگا بوُلسا دییسنگ نبسینگ آغرایار. بو حاقدا فاکت کؤپ، آشاقدا آغزاجاق گۆررۆنگمیز شوُلاردان بیر مئثال.
غوُلایدا 12-نجی یانوار، گؤکدپه تراگهدییاسئنا دگیشلی دۆرلی چئقئشلار، گۆررۆنگلر، غوُشغولار اینترنت سایتلارئندا، مدیالاردا حؤدۆرلندی. شوُندا شاحئر عؤوضتاغان کأتبینینگ (1803—1881) “سنینگ اۆستۆنگده” غوُشغوسئ-دا گؤرکزیلدی. یؤنه بیریسی “کأتبینینگ” شوُل غوُشغوسئندا، حنیز بیزه مألیم بوُلمادئق بیر کۆپلهتینگ غوُشولان گؤرنۆشینی تلگرام کاناللارئنئنگ بیرینده یرلشدیردی. اوُل آرتدئرلان بند شوندان عبارات:
“اوُرس آدلئ نأگهان زات پیدا بوُلدئ، ساپار آیئ حالق اۆستۆنه یؤریدی،
یوُموت، گؤکلنگ ایلی شوُنگا یارئدئ، شهیله اوُت سوُوروشدئم، سنینگ اۆستۆنگده.”
بیزینگ الیمیزده کأتبینینگ بارئپ 1963-نجی یئلدا فیلوُلوگیا عئلئملارئنگ کاندیداتئ “مردقلئ غاررئیوینگ” تاغاللاسئ بیلن، فیلوُلوگیا عئلملارئنگ دوُکتوُرئ “سارئ دوردئیو”ینگ (سارئ گوکلانی) رداکتیرلیگی بیلن چاپ بوُلان کتابی بار. اوُندا شوُل آغزالان غوُشغودا یوُموت، گؤکلنگ و اوُلارئنگ اوُرسا یاراندئغئ حاقدا سؤز یوُق.
شوُنونگ یالئ-دا تۆرکیهده “فیکرت تۆرکمن” و پروُفسور غورباندوردئ گلدیف تاراپئندان ایشلنن “تۆرکمن شعر آنتوُلوگیسی”[1] یئغئندئ-دا حم “سنینگ اۆستۆنگده” دیین غوُشغئ چاپ ادیلیپدیر، اوُندا-دا یوُموت، گؤکلنگ و اوُلارئنگ اوُرسا یارانشئ حاقدا کلام آغئز سؤز یوُق. اینترنت سایتلارئندا-دا یرلشدیرلن بو غوُشغودا هم تۆرکمنلرینگ کؤپ بؤلگینه تؤهمت، حاپا آتئلیان سؤزلره دوش گلنهنوُق.
گؤرۆپ اوُتورساق بو تؤهمتلی سطیرلر، 1997-نجی یئلدا آشغاباتدا “شاموحاممت غاندئموُف” تاراپئندان چاپ ادیلن “کأتبی، غوُشغولار” دیین کیتابئنگ 109-نجئ صاحئپاسئندا بریلن غوُشغودا گتیرلیپدیر.
“سنینگ اۆستۆنگده” دیین غوُشغئ، تۆرکمنصأحرادا چاپ بوُلیان “تۆرکمننامه” ژورنالئندا حم چاپ ادیلدی، چاپا تاییارلان ادبیاتچی آ.عنصرینینگ پیکریچه بو “یوُموت، گؤکلنگ” بندی شۆپههلی، بو بند اوُزالقئ چاپلاردا یوُق.
اینحا، شو یرده بیر سوُراغ یۆزه چئقیار : ش.غاندئموُف بو بندی نیردن آلدئقا؟ اگر-ده اوُنئ “غوُلیازمالار فوُندوندان” آلان بوُلسا اوُن-دا اوُنونگ “بوقجاسئنئنگ نوُمرینی” برملی، اگر-ده ایل آراسئنداقئ روُوایاتلاردان آلان بوُلسا اوُندا اوُنونگ دوُکومنتال دألدیگی حاقدا آشاقدا دوروپ گچهریس، اگر-ده آوتوُرئنگ اؤزی توُسلاپ تاپان بوُلسا اوُندا بو آدامئنگ بارئپ یاتان غانئم تیرهپارازدئغئ گؤرنۆپ دور. داشارئ یورتلاردا یاشایان بیز تۆرکمنلره، تۆرکمنیستانئنگ دۆرلی انیستیتوتلارئ شوُل ساندان ملی غوُلیازمالار فوُندئ بیلن آراغاتناشئق اتمک ال برمأن گلیأر، سبأبی بللی. بار ایندی کأتبینینگ الیازماسئندا شوُل بندلر بوُلایاندا-دا، اؤز ملتینینگ آغزئبیر بوُلماغئنئ ایسلیأن وئجدانلئ یازئجئ-شاحئر، “یامانئ یئغشئرئپ، یاغشئنئ یایمالئ” دألمی؟ غاندئموُف، مشهور “جنگنامه” اثرینی اوُقامادئغا منگزهیأر، اوُقان بوُلسا بارئپ 1858-نجی یئلدا غاررئ غالادا یوُموت، گؤکلنگ تکه-نینگ بیرلشیپ ایرانلئ باسئبالجئلارئنگ-جاپارغولئ حانئنگ غوُشونئنئ چئم-پئتراق ادندیگینی، یا-دا 1860-ده مارئ تکه لری، سالئر سارئق بیرلیگی نتیجهسینده حمزه مۆرزأنینگ ماسغارا بوُلوپ ینگلندیگینه گؤز یتیرردی. الی غالام توتیان وئجدانلئ یازئجئ، “اوُرسونگ یوُموت، گؤکلنگه یاراندئغئنئ” توُسلامانئ، ایله شولار یالئ بیرلشمک روحونئ اۆندهملی.
مألیم بوُلشئ یالئ “ولی آرحیو” لاقاملئ “ولی کؤمهکوُو”ئنگ «یاتئر موندا» دیین غوُشغوسئندا (اوُل دؤوۆردش غوُشغئ) بیرگیدن باتئرلارئنگ آدئ آغزالیار، کأتبینینگ “سنینگ اۆستۆنگده” دیین غوُشغوسئندا-دا شهیدلرینگ آدئنئ غوُشماق ایسلیأن کیشی یا-دا کیشلر بو غوُشغا ال دگیریپ اوُنگا اؤزلریچه سطیرلر آرتدئراندئرلار، شوندا ایچلرینده یوُموده و گؤکلنگه بوُلان کینه-کیتیولرینی-ده غوُشوپ غوُیبـرهندیرلر. شیله تیرهپارالئق کینهلری تۆرکمنیستانلئ کأبیر بللی یازئجئ شاحئرلارئندا-دا گؤرۆنیأردی. مثلِم مرحوم شاحئر شیرالئ نورمئرادوُو دگیشمه أهنگده: “کاسپی کنارئندا اوُتوران یوُموتلار، دنگیزده گؤرنن حر بیر روس گأمیسینه ال غالغاپ اوُلارئ یوردا چاغئرئپ دوروپدئرلار” دیین سؤزی غایتالامغئ غوُوئ گؤریأردی.
یوُقاردا آغزان غوُشماچا “یوُموت، گؤکلنگ” بندینینگ شۆپههلیدیگینه شایاتلئق ادیأن ینه بیر مسئله-ده غوُشغئ سطیرلرینینگ اؤزی آیدئپ دور. کأتبینینگ أحلی سطیرلرینده واقا کؤپلۆک گؤرنۆشینده آغزالیار: “حوُرلوق گؤردۆک”، “بایدئردئق”، “غارپئشدئق”، “جپالار چکدیک”…، یؤنه بو تؤهمتلی “یوُموت، گؤکلنگ” بندینده کؤپلۆک گؤرنۆشی اۆیتگدیلیپ اوُنونگ یرینه یکهلیک، حامانا شاحئر یکه باشنا/ایندیویدوال گؤرنۆشده اورشا غاتناشاندئغی اوُرتا آتئلیار: “اوُت سوُوروشدئم” گؤرنۆشده گتیریلیأر.
ایندی “یوُموت، گؤکلنگ ایلی شوُنگا یارئدئ” دیین تؤهمتینگ اساسسئزدئغئنا گچیأریس.
روسلارئنگ حازار دنگزینینگ گۆندوغارئنا سۆیشمگی بو یرده یاشایان أحلی تۆرکمنلره غاتئ اورغئ بوُلدئ. بارئپ فوُن_کاوفمانئنگ 1873-ده “غازوات”دا حئوا یوُموتلارئنئ غئرماغئ، ادیل شوُل یئلدا “و.ما کوُزوُو”ئنگ حازاریاقا یوُموتلارا برن آغئر جزاسئ، 1880-ده ، 1881-ده گؤکدپه غئرغئنچئلئغئ، 1916-نجئ یئلدا ژنرال “مادریتوُو”ئنگ گۆرگن (تۆرکمنصأحرالئ) یوُموتلارئ غئرغئنا برمگی…1931-ده بوُلشویکلرینگ “دحلی بابا”-دا بالقان یوُموتلارئ پایخئنلاماغئ…شوُلارئنگ اینگ آیئلغانچلارئ حاساپلانیار. س.س.س.ر (شوروی) دؤورۆنده بو تارئخئ واقالارئ یاتلاماق، شهیدلرینگ حاطئراسئنئ بلنده گؤترمک، چئقئشلار اتمک، ماقالالار یازماق دۆیبۆندن غاداغان ادیلیپدی. دینگه شوروی دارغاندان سوُنگرا گؤکدپه شهیدلرینی یاتلاماق داباراسئ باشلاندئ، یؤنه حنیزه چنلی حئوا یا-دا بهیلکی غئرغئنچئلئقلارئ رسمی صوراتدا یاتلاماق، اوُل ایللرینگ شهیدلرینه حوُرمات غوُیماق آشغابات رسمیلرینینگ یا-دا نأ_رسمیلرینینگ یادئنا-دا دۆشهنوُق.
- دیپلوُماتیک تاکتیکاسئ
تیرهپارازلئق کسلینه اوچرانلار گؤیه دییـرسینگ گؤکدپأنی یکه باشئنا تکهلر غوُراپدئرلار-دا، یوُموت، گؤکلنگ بوُلسا روسلارا غوللوق ادیپدیرلر. اوُلار دئقما سردارئنگ ادیل “اسکوُبلوو”ینگ آغئر غوُشونئ گؤکدپأ سۆیشیپ گلیأن گۆنلرینده-ده یوُموت، گؤکلنگ، نوُحور اوُبالارئنئ چاپئپ، تالاپ آغزئبیرلیگه زئیان بریپ، غئتاقلایئن روسلارا غوللوق ادندیگینی اونودیارلار. (دئقمانئنگ روسلارا غوللوق ادندیگی حاقدا فاکتلار آز دأل.)
آخال حانلارئ، بو آغئپ گلیأن بلانئ سوُوماق اۆچین دیپلوُماتیک تاکتیکاسئنئ اوُنگارماندئرلار، اوُلار نه یوُموتلار بیلن دیل تاپئشئپ بیلیپدیرلر، نه-ده حاتتا مارئ تکهلری بیلن. اولئ ماصلاحاتدا بوُلسا روسلار بیلن گپلشیه گیریشمگی تکلیپ ادن “حانمأمت آتالئق” بیلن “اوُرازمأممت حانئ”، غئزماچلار تاس اؤلدۆریپدیلر. اوُنسوُنگ نوربردی حانئنگ یرنه گچمگی یۆرهگینه دۆوۆپ، اوُنونگ اوُرنونا گؤز دیکن، اؤزۆنی “سوُلتان سانجار ماضئ” آدلاندئران فانات روحانئ “قوربانمئرات ایشان” یالئلارئنگ دار دۆشۆنجهسی، کۆللی تۆرکمنینگ آغزئبیر بوُلوپ دوشمانئنگ غارشئسئندا گؤرشمک، بیرلشمک دیپلوُماسئیاسئنا آغئر ضاربا اوروپدئر. گۆنأنی “یوُموت، گؤکلهنینگ روسلارا یاراندئغئندا” آراپ، اوُنئ بهانا اتمأنی، ارکک بوُلوپ اؤز یالنگئشئنگئ، گۆنأنگی بوُیون آلماقدان گؤزلهملی.
گؤکدپه غئرغئنچئلئغئنا ایلکینجیلر بوُلوپ آغلان گؤکلنگ ایلیندن، حوُجا تیرهسیندان، مسگینغئلئچ شاحئر بوُلوپدئر، اوُل “بالالاردان نشان” الهگییاسئندا” (مرثیه سینده) “همدمیم اوسسا مئرات” دییپ، گؤکدپهلی سئرداش دوُستئ بیلن بیله آغلاشئپدئر. یؤنه ژنرال مادریتوُوئنگ گؤکلنگلری غئران ماحالئ سئرداش دییلن ایلدن یاس-ماتام بیلدیرن بوُلماندئر. مسگینغئلجئنگ “بلالاردان نئشان” غوُشغوسئندا شئیله سطیرلر بار:
“وا دارئغا سرنگون بوُلدئ سؤیۆن حان ایللریم،
گؤزی گریان، باغرئ بریان، حانا ویران ایللریم.
عاجزی مسگینغئلئچ قئل توُبا، چندان یئغلاغئل،
همدمیم “اوسسا مئرات”، خاطرئ پریشان یئلاغئل،
عاراصات غوُپدئ بوگۆن، مؤمینلره آخئرزامان…”[2]
- یوردئ دینگه آحاللیلار غوُرامادئ
«…اورشدا یوُموتلار، تکهلره کؤمت اتدیلر.» (گروُدوُ کوُو)
یوُقاردا بللأپ گچیشیمیز یالئ حنیز تیره، کلان، اوروغ دۆشۆنجهسیندن آشئپ، میللتلیک درجهسینه یتیپ بیلمهدیکلر، یر یۆزۆنده یکه-تأک دؤولتیمیز بوُلان تۆرکمنیستانئ-دا أحلی تۆرکمنلره دأل، ایسم حاتتا تۆرکمنیستانئنگ چأکلرینده یاشایان، دۆرلی ولایات ایلاتئنا-دا مأحرلی اوُجاق ادیپ بیلمأن گلیأرلر. داشوغوز، لباپ، بالقان ایلاتئ، پایتاغت آشغاباتدا غئزغئن غارشئ آلئنمایار (بو باباتدا آیدارا فاکت کأن). تیرهپارازلارئنگ پیکریچه گؤکدپه اورشوندا یوردئ دینگه تکهلر غوُراپدئرلار شوُنگا گؤرأ-ده حأکیمیت، گۆیچ المئداما اوُلارئنگ الینده دورمالئمئشدئق. بئیله پیکیر ساغدئن جمغییتی، دموُکراتیک پرینسیپلرینی، دوغانلئق-دوُسلوق غارایشئنئ اۆندأپ بیلمز. یورتدا یاشایان أحلی واتانداشلار دنگ حوقوقلئدئر، اوُلارا دنگ حوقوقلئ گؤز بیلن غارالمالئدئر.
تیرهپارازلارئنگ ائزاغالاق پیکریچه گؤکدپه اورشوندا یوُموتلار و بهیلهکیلر کؤمهگه گلمأندیرلر. (بو دۆیبۆندن نأدوغرئ، اوُنونگ نأدوغرودئغئنئ آشاقدا ثبوت ادریس). تیرهپارازلارئنگ بو پیکرینه غارشئ دوریان یوُموتلار بوُلسا: “بیزی کاوفمان غئریارقا، بیزی مارکوُزوُو، بیزی مادریتوُو غئلئچدان گچیریأرکا تکهلر نیردهدیلر دییمهجکلرمی؟، اؤزبک حانلارئنئنگ گۆیجۆنه آرقا بریپ، سالئرلارئ، سارئقلارئ مارئدان تکهلر قوُووپ چئقارمادئمئ دییلمهجکمی؟ … “یوُموت، گؤکلهنینگ روسلارا یارانشئ…” حی-دا شونگا منگزش ایل آغزئنئ آلارتجاق گۆررۆنگلرینگ آغزامالئ زاماناسئمئ شیمدی؟ تیرهپارازلئقدان ساپلانئپ ملتلیک درجهسینه یتن بیزلر بوُلسا، “گچن گچدی، تاریخ بولدئ، ایندی آلنگئمئزا، اؤنگۆمیزه، یاغتئ گلجگمیزه تاراپ ائمتئلمالئ” دییأریس.
گپی اوزاتمانئ فاکتلارا یۆز توتایلئ.
- 1879—1880-نجی یئللار آرالئغئندا روسلارئنگ حازار دنگزینینگ گۆندوغار کنارلارئنا آرالاشماغئنا گؤز یوموپ دوروپ بیلمهدیک، بو یرلرینگ باتئر ییگیتلری “چلهکنده”، “چکیشلرده” ، “اسنغولئدا” بیرنأچه گزک روس عسگرلرینه ضاربا اوریارلار. بو بارادا روس گنراللارئ “استوُلت”ینگ و “مار کوُزوُو”ئنگ حاربئ یؤریشلرینده جیکمه-جیک ماغلومات بریلیأر.
- تۆرکمنیستانلئ تارئخچئ عالئم پروُفسور “آقا غاررئیو”ینگ بللمگینه گؤرأ، گنرال استوُلت_ینگ ایندیکی بهاردا تکهلرینگ اۆستۆنه یؤریش اتجگینی دویان یوُموت سرکردهلری، اۆچ سانئ باتئر ییگیدی نوربردی حانئنگ حضورئنا یوُللاپ، بو واقانئ اوُنگا حابار بریپدیرلر. نوربردی حانئنگ بویروغئ بیلن یئغنانان آتلئ ییگیتلر “غئسغا سو” دیین یرده روس عسگرلرینه ضاربا اوروپ، کؤپۆسینی غئریارلار[3].
ژنرال اسکوبلوونگ کؤمکچی افسری “گروُدوُ کوُو” اؤزۆنینگ “تۆرکمن ایلینده اورش”[4] دیین یاتلاما-کیتابئندا شئیله فاکتلارئ یؤریته بللأپ گچیأر، اوُلاردان کأبیرینی گتیریأریس:
- یوُموتلار ینه-ده بیر گزک “غاراجا_باتئر”داقئ تلگراف سۆتۆنلری یئقئپ، سیملرینی غوُپاردئلار. بو بیزینگ حابارلاشماق سیستمامئزا آغئر ضاربا بوُلدئ. “آرچمان”ئنگ غوُلایئندا بیزینگ هۆجۆملریمیزه غارشئ بوُلان سؤوش ماحالئ، یوُموت پارتیزانلارئ-ده “چکیشلر” بیلن “بامئ” آرالئغئنداقئ تلگراف سیملرینی کسیپ، اسکوُبلوینگ توُپارئنا یاردام گلمگینه پأسگلچیلیک دؤرهتدیلر. (گروُدوُ کوُو. ص.55)
یوُموت پارتیزانلارئنئنگ اورشدا کؤمک برندیگی حاقدا ینه بیر فاکت:
- 18 Hoябpя Meждy Kapaджa-бaTыpoM и Яrлы-oлyMoM былo oпpokиHyTo Heckoлbko TeлerpaфHыx cToлбoB и пopyблeHa пpoBoлoka. CkoбeлeB Bидeл B эToM юMyды дeйcTBиe иHTpиrи иHocTpaHHыx areHToB، o чeM и cooбщил HaшeMy пocлaHHиky. ЗиHoBbeB cчeл дoлroM oбpaTиTb BHиMaHиe пepcидckoro пpaBиTeлbcTBa Ha эToT фakT и yбeдил ero пpиHяTb дeйcTBиTeлbHыe Mepы k oбyздaHию пaпpaBлeHHыx пpoTиB Hac HeпpиязHeHHыx пocTyпkoB.PeзyлbTaTы иccлeдoBaHия пpeдпpиHяTыx пo пpиkaзaHию Hacp-ЭддиH-шaxa ryбepHaTopoM AcTpaбaдa.
ترجمه:
«18-نجی نوُیابرده “غاراجا باتئر” بیلن “یاغلئ اوُلوم” آرالئغئندا بیرنأچه تلگراف سۆتۆنلر یئقئلدئ ، سیملری غوُپارئلدئ. گنرال اسکوُبلوف، یوُموتلارئنگ بو حرکتینه اینگلیسلرینگ مۆچوو بریأندیگینه ائنانیاردئ. شوُنونگ اۆچین تهرانداقئ ایلچیمیزه بو مسئلأنی آنئقلاماق اۆچین حاط یازدئ. ایلچیمیز “ای.زینوُویو”، یوُموتلارئنگ اؤنگۆنی آلماغا پاتئشانئ (ناصرالدین شانئ) چاغئردئ. اعلیحضرت ناصرالدین شانئنگ پرمانئ بوُیونچا آستراباد حأکیمی بو مسئلأنی درنگهجک.»
گروُدوُ کوُو اثرینینگ 3-نجی توُمونئنگ 33-نجی صاحئپاسئندا، آخالا یۆک داشایان اوُق-یاراغ کرونینه یوُموت پارتیزانلارئنئنگ هۆجۆم ادیپ، اوُق-یاراغ اوُلجا آلاندئغئنئ بللهیأر. اوُل شئیله یازیار:
«چکیشلردن، باما باریان دۆیأ یۆکلهنن کروندن، یوُموتلار کؤپ موقداردا تۆپنگ، اوُق ، توُپ اوُقونئ اوغورلاپ، اترهگینگ آنگئرسئنا آشئرئپدئرلار یا-دا اوُلارئ بیر یرده گؤمۆپدیرلر. 13-نجی سنتیابر آغشامئ یئنه شئیله ایشه باش غوُشاماغا سئینانشان یوُموتلاردان 11-سی اله دۆشدی. بارلاپ گؤرلنده یوُموتلار 18 مۆنگ سانئ تۆپنگ اوُقئ بیلن 200 سانئ توُپ اوُقونئ آلئپ گیدیپدیرلر. شوُندان سوُنگرا اسکوُبلوف، یوُموت قاضئلارئنا ، آق-ساقغاللارئنا حایبات آتئجئ شیله ماضمولئ حاط یوُللادئ:
- «B пocлeдHee BpeMя былo Heckoлbko cлyчaeB пopчи TeлerpaфHыx cToлбoB и BopoBcTBa BepблюжaTыMи paзHoro kaзeHHaro иMyщecTBa и пaTpoHoB. ПpocToй Hapoд TypkMeHckий He зHaeT، чTo BopoBcTBo пaTpoHoB и yHичToжeHиe TeлerpaфHыx cToлбoB paBHocилbHo oTkpыToй Bpaждe. ПoэToMy cчиTaю HeoбxoдиMыM пpeдBapиTb Bcex Bac для oбъяBлeaHия BaшиM coплeMeHHиkaM، чTo BCË пoйMaHHыe B BopoBcTB’e пaTpoHoB Boжakи BepблюдoBъ и зaxBaчeHHыe B пopчe Teлerpaфa бyдyTъ paccTpeляHы бeз Bcяkoro cHиcxoждeHия. TypkMeHы He зHaюT، kak cTporиe pyccиe зakoHы бyдyT kapaTb BиHoBaTыx B Takиx пpecTyплeHияx и пoToMy BaM، kakъ kaзъяM и cTapшиHaM Hapoдa cлeдyeT oзHakoMиTb c эTиM жиTeлeй Baшиx: «ayлoB и BHyшиTb иM، чToбы oHи бeperли ceбя и зHaли، чTo yHичToжeHиe TeлerpaфHoй лиHии и BopoBcTBo пaTpoHoB He бyдeT HakaзыBaTbcя иHaчe، kak cMepTbю».
ترجمه:
«سوُنگقئ گۆنلرده بیرنأچه واقا بوُلدئ، یاغنئ تلگراف سیملری ، سۆتۆنلری غوُپارئلدئ، دؤولت املأگی اوغورلاندئ. سادا تۆرکمنلر اوُق-یاراغ اوغورلاماغئنگ ، تلگراف سیملرینینگ غوُپارئلماغئنئنگ دوشمانچئلئغئنگ آلاماتئدئغئنئ بیلمیأرلر، شوُنگا گؤرأ سابرئمئز غوتارمادان اوُزال سیزه دویدوریارئن؛ اؤز تیرهدشلرینگیزی حاباردار ادینگ، موندان بئیلأک اوُق-یاراغ اوغورلاپ یا-دا تلگراف سیملرینی کسیپ اله دۆشنلر، اؤلۆمه حؤکۆم ادیلجکدیر. بیله آداملارئ جزالاندئرماقدا روس قانونلارئنئنگ آغئردئغئنئ سادا تۆرکمنلر بیلیأن دألدیرلر، اؤز اوُباداشلارئنگئزا بیله ایشلردن چتده دورماقلارئنئ آیدئنگ. بیلیپ غالئنگ تلگراف سیملرینی غوُپارماغئنگ ، اوُق-یاراغ اوغورلماغئنگ جزاسئ اؤلۆمدیر. بیز اوُلارئنگ بارئنئ آتئپ اؤلدۆرریس.»
گؤکلنگ باتئرلارئنئنگ-دا روس غوُشونلارئنا یۆک داشایان دۆیهلری حایداپ، اوُلارئ آلئپ غاچئپ، اسکوُبلووینگ غوُشونئنا ضاربا اوراندئغئنئ گروُدوُ کوُف یؤریته نئغتایار. یوُموت آتلئلارئ-دا یاراغ داشایان دۆیهلری اۆرکۆزمک بیلن اوُلارئنگ یوُلونئ کسیپدیرلر. بو بارادا گروُدوُ کوُف یئنه شئیله یازیار:
- «غئلئچ بیلن اورشدا یوُموتلار، تکهلره کؤمک اتدیلر، یاراغ داشایان دۆیهلریمیزی حایداپ، تکهلره تاراپ سوُودولار. تکهلر حم اوُق-یاراغلئ دۆیهلری آلئپ، “اوشاق” غوُیوسئنا تاراپ انگدیلر.»
ائنحا، گؤرشۆمیز یالئ، گؤکدپه اورشوندا، تۆرکمنلر بیـر تن، بیر جان بوُلوپ واتانئ غوُراپدئرلار. بو فاکتلار البته دار دۆشۆنجهلی تیرهپارازلارئنگ غوُنجونا غوُر غویار ولین، ایل، یورت، واتان بیرلیگینی سؤییأنلرینگ بویسانجئنا بویسانچ غوُشار.
آرنه گلی
تاریخ عئلئملارئنگ کاندیداتی،
تۆرکمنی اؤورنیش مرکزینینگ مدیری
سوئد. 23 ژانویه 2022 ی./ 3 بهمن 1400
[1] TÜRKMEN ŞİİRİ ANTOLOJİSİ -Prof. Dr. Fikret TÜRKMEN- Prof. Dr. Gurbandurdı GELDİEV- Turksoy yayinlari Ankara 1995.
[2] دیوان مسگین قلیچ. مراد دردی قاضی. محمود آتاگؤزلی. گنبدقابوس. انتشاراتی قاضی. 1384. ص 111
[3] Eýran şalarynyň agressiýasyna garşy Türkmenleriň göreşi. Sowet edebiýaty žurnaly. 10/1949
[4] بو غئمماتلی اثرینگ هنیزه چنلی تورکمن دیلینه ترجمه ادیلمأنی اؤزوندن بللی بولسا گرک.
azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab ckb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab rus_Cyrl prs_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab rus_Cyrl prs_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab pbt_Arab prs_Arab azb_Arab crh_Latn pes_Arab tuk_Latn azb_Arab