بوردا تانیتماق ایسته دیگیمیز بیتیک اؤزتوروده بوگونگئچه آزکؤرولگئن وائشسیز سانالغان، “ موسیقی میراثیمیز گنجینه سی “ دیر، کی اؤنو آیرینتالی تانیتمادان اؤنگ، بئلگیلرینی کؤروب اؤته میز:
بیتیک نینگ بئلگیلری
بیتیک نینگ آتی: موسیقی میراثیمیز گنجینه سی
مولف: شریف الله
محرر: محی الدین آمان
بدیعی محرر: بهرالدین بازاروف
بیزه ک: “ Artlol“
باسقی: آفسیت
یایین اویی: نهال
باسقی سانی: ۲۰۰
باسقی یئری: تاشکئنت
باسقی ییلی: ۲۰۰۸
یوقاریدا بئلگیلئنگئن بوایرتئش (آراشتیرما، تحقیق) آوغانیستاندا قولانیلماقتا بؤلغان عربچه واؤزبئکیستان دا ایشلئتیلمئکته بؤلغان لاتینچه الفبالاری ایله، ۱۰۸ بئتلی۱۴ چارپی ۱۹ بویوکلیگینده کی ایکی آیری آیری بیتیک ده، یوکسئک نیتئلیگلی (کیفیتلی) یالتیراغ وقالین قاغازغا باسیلغان. بونونگ یانینداایکی (سی دی) ده اؤزبئکیستان دا کئچمیشتئن بوگونگه چه اؤتگئن پاریم موقاملاردان وشوکیبی یئنه ایکی (سی دی) ده ایسه بواولکه نینگ جؤده یاقیملی سئس ایگه سی بؤلغان آتاقلی موقامچیلاری آرقالی اؤقولغان قؤشوغلاردان اؤرنئکلریئرلئشتیریلگئن. شونونگدئک یئنه شو(سی دی) لرده اؤقولغان وچالینغان موقاملارنینگ یازغیسی (نوتی) ده ۵۲ بئتلیگ آیری بیر بیتیک گه باسیلغان، کی بو بیتیککینه موسیقی ده ن آنغلاغان کیشیلرگه کؤپ تئگیرلی وائشسیز بیرآرماغاندیر. یوقاریداکی بؤلوملرنی تؤزوتؤپراقتان قؤروچو، قالین قاغازدان توزه تیلگئن و ایزگو ناقیشلاربیرله یاسالغان، بیرقوتیسی دابار.
(بول ایرتئش ده ن چئکیلگئن کؤرونتولرگه باقینگ)
بول بیتیک نینگ باشقا بیر آینیقسالیغی، اؤنونگ هربیر بئتینی ائسکی چاغلاردان کونوموزگه چه تورک ایلی کئچمیشی بیرله موسیقیسی نینگ آتاقلی وسابلیغ بویوکلریده ن قالغان بؤیاقلیغ یادا آق – قارا تورلوگ گوزه ل کؤرونتولریانیندا تورکلرنینگ ائسکی ویئنگی چالغی آراچلاری نینگ کؤرونتولری بیرله چیزیغلاری آرقالی بیزه تیلگه نلیگیدیر.
اؤقوموش ژورنالیست (دیپلوم) وچیده ملیگ چینیقچی (محقیق) شریف الله نینگ ییللارسورگئن ایرتئشینده تؤککئن تئرلری بیرله تون کون دئمئی چئککئن ائمگئکلری (زحمت) سؤنغوچوندا یاراتیلمیش بوبیتیک، اؤیله کی کئندوسؤزباشی دا یازمیش، تؤرت بؤلوملودور. اؤ، بول بیتیکنی یازیش آماجینی قؤییداکی سؤزلرله آنغلاتماقتا:
“ اوشبو “ موسیقی تذکره “ نی یره تشیدن کؤزلنگن مقصد اینگ اولا، عصرلر آشه، تورلی زمانلر و اجتماعی توزوملردن امان قالیب کیلگن اؤزبئک ملی مقام لری، ممتاز کوی – قؤشیقلرینی ینه بیر کرره خلق ارا مقیاسده کئنگ جماعتچیلیک – که تانیتیش بؤلسه، ایکینچیدن اوشبو اؤلمس موسیقی میراثیمیز اجراچیلری، یعنی بویوک خلق حافط لری، سازنده – مشاق لری، آهنگسازلری نینگ اؤزبئک ملی موسیقی صنعتیگه قؤشگن اولکن حصه لرینی احترام ایله اعتراف ائتیش و اولرنینگ نام – لرینی تاریخ زرورقلریده قالدیریش، اؤتکن استادلرنینگ پاک روح لریگه حرمت بجا کئلتیریش و محنت لرینی مناسب تقدیرلشدن عبارت دیر.
اوشبو “ موسیقی تذکره “ تؤرت فصلدن عبارت بؤلیب، بیرینچی فصلده اؤزبئک ممتازموسیقی سی اساسیده گی اجرا یؤللریدن، شونینگ دئک، ”شش مقام“ گه کیریتیلگن اشوله لری نینگ بویوک اؤزبئک حافظ لری اجراسیده گی اؤن ایکی ته اشوله تؤپ لنگن.
تذکره نینگ ایکینچی فصلیده ملی کویلریمیز شنونده لرنینگ احتیاجلریدن کئلیب چیقیب، زمانه میزنینگ اینگ ماهر صنعت درغه لری، استاد اجراچی سازنده لریمیز ایجادیدن نمونه لر اؤرین آلگن.
اوچینچی فصلده اساسا ۲۰ عصرزمانوی اؤزبئک آهنگسازلری نینگ ایجادی نمونه لرینی قمرب آلگن بؤلیب اولرهم اله قچان ممتاز موسیقی میراثیمیزخزینه لریدن جای آلیب اولگورگن اثرلردیر.
تذکره نینگ تؤرتینچی فصلیدن ایسه خلق قؤشیق و اشوله لری – لپرلر و توی مراسمی یار – یارلرینینگ ممتاز نمونه لری تقدیم ائتیلگن.
. . . .“ (۵-۴ نچی بئتلر)
بیتیک نینگ سؤزباشیدا یازیلغاندئک، اؤنونگ بیرینچی بؤلومونده اؤزبئگ تورکلرینینگ یاراتتیغی موقاملارکئچمیشی ایرتئشلئنیب واؤنونگ یوکسئلیب چاقناییشی آقینمدا بویوک قاتقی قؤشغان ابن سینا، ابونصرفارابی، علیشیرنوائی، ظهیرالدین بابور، . . . کیبی اونلولرده ن باشلانیب و اؤلارنی ایزلئب کئلگئن بویوک موسیقیچیلرنی تانیتیش بیرله چئکیکلئنه دی.
هربیرتورک نینگ اؤقوماسی بیرله اؤییده ساقلاماسی کئره کلی سانالغان بول بیتیک نینگ ائنگ بویوک ائکسیکلیگی(کمچیلیگی)، اونونگ اؤروسچادان ائتکیلئنگئن اؤزبئگیستان یازیلی تیلی بیرله یازیلیشیدیر. آجون نینگ ائنگ بای وتوزوکلو تیلی تانیلغان آناتیلیمیزده کی اونلولرقورالی کؤزگه ایلینمه ده ن، مینگلرییلدان بئری قولانیلیب کئلگئن اؤزتورکچه سؤزلریمیزاؤرونودا آنیق بؤلماغان کئره کسیز یات سؤزلرینینگ یئرسیز ایشله تیلیشی بو ائکسیکلیگ نینگ تیریگ تانیغیدیر.
بیریاندان اولکه میزده تیلیمیزنینگ سؤنغ یوزییلدا باشتان کئچیرگئن قاراکونلرینی ائسله گئنده، باشقا تاماندان دا آجون بؤیو تؤرت یاندان تورکچه بیرله تورکلرگه قارشی قیلینغان تؤقوشمالاربیرله توتولغان کوره شلرگه باقیلغاندا، بول وبونغا اؤخشاش بیتیکلرائسکی واؤزموسیقیمیزنی تانیتیش یؤلوغا آتیلمیش ایلک بویوک واؤنئملی بیر آدیم سانالمالیدیر.
تئنینگیزآرمادان، ائللرینگیز آغریمادان یئنگی ایرتئشلربیرله یئنگی بیتیکلر تامان ایلگئری شریف الله بئگ!
بئرلین، ۳۰/۶/۲۰۰۹
تورانلی
(بول بیتیکنی آلماق ایسته گه ن اؤقوچولاریمیز: www.armagan.at آرقالی یازارغااولاشالادیلار)
Filed under: قوشوق, کولتور, گوني تورکستان, تورکچه, تاریخ |
azb_Arab azb_Arab azb_Arab pbt_Arab prs_Arab pbt_Arab azb_Arab uig_Arab azb_Arab uig_Arab uig_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab