اللهلا گؤروش 1-اینسان: اللهیم، سنی نئجه گؤروم؟ الله: گؤزلر منی گؤرمز، من گؤزلری گؤرهرم. 2-اینسان: اللهیم، حیات نه دیر؟ الله: حیات سنین منه اولان باغلیلیغین، منی اؤزونده یاشاتماغیندیر. 3-اینسان: اللهیم، نور نه دیر؟ الله: نور منم. 4-اینسان: اللهیم، سن هاراداسان؟ الله: منیم مكانیم یوخدور، من سنه شاه داماریندان دا یاخینام. 5-اینسان: اللهیم، سنی نئجه تانییاق؟ الله: اطرافینا نظر سال، من هر یئردهیم. 6-اینسان: ثاواب و گوناه نه دیر؟ الله: ثاواب سنی منه یاخینلاشدیران، گوناه سنی مندن اوزاق سالان عمللریندیر. 7-اینسان: اللهیم، سنین راضیلیغینی نئجه قازاناق؟ الله: منی - منه خاطیر چاغیر، منه - منه خاطیر عبادت ائت. 8-اینسان: جنّت و جهنّم نه دیر؟ الله: جنّت مؤمینلرین حسرتینده اولان، جهنّم ایسه گوناهكارلارین عمللری ایله قازاندیقلاری مكاندیر.
اللهلا گؤروش
1-اینسان: اللهیم، سنی نئجه گؤروم؟
الله: گؤزلر منی گؤرمز، من گؤزلری گؤرهرم.
2-اینسان: اللهیم، حیات نه دیر؟
الله: حیات سنین منه اولان باغلیلیغین، منی اؤزونده یاشاتماغیندیر.
3-اینسان: اللهیم، نور نه دیر؟
الله: نور منم.
4-اینسان: اللهیم، سن هاراداسان؟
الله: منیم مكانیم یوخدور، من سنه شاه داماریندان دا یاخینام.
5-اینسان: اللهیم، سنی نئجه تانییاق؟
الله: اطرافینا نظر سال، من هر یئردهیم.
6-اینسان: ثاواب و گوناه نه دیر؟
الله: ثاواب سنی منه یاخینلاشدیران، گوناه سنی مندن اوزاق سالان عمللریندیر.
7-اینسان: اللهیم، سنین راضیلیغینی نئجه قازاناق؟
الله: منی - منه خاطیر چاغیر، منه - منه خاطیر عبادت ائت.
8-اینسان: جنّت و جهنّم نه دیر؟
الله: جنّت مؤمینلرین حسرتینده اولان، جهنّم ایسه گوناهكارلارین عمللری ایله قازاندیقلاری مكاندیر.
ارافاتدا مریفته دوغرو "حجّ عرفهدیر." زیلهیججهنین دوققوزونجو گونو گونش، – او دا سنه شاهید اولاجاق، – دوغولدوقدان سونرا مریفتین بئشیگی ارافاتین یوللارینا دوشمهلیسن. مومكونسه او یوللارا پایی – پیادا دوش. آیاغینین ایزی، پئیغمبرلرین آیاق ایزینه قاریشسین. ارافاتا چیخاركن اؤزونو جنّتینی ایتیرمیش بیر آدم كیمی حیسس ائتمهلیسن. اونوتما، دوغولدوغوندا ترتمیز ایدین، صاف ایدین. یعنی كی، جنّت سن ایدین. اللها وئردیگین سؤزو سونرالار پوزدون. صافلیغین ایتدی. كیرلندین. پوزولدون. اؤزونه قارشی یادلاشدین. حقیقته قارشی یادلاشدین. اللها و اشیایا قارشی یادلاشدین. بو یادلاشما سنی اؤزونه قارشی داوالی بیرینه چئویردی. اؤزونله هئچ باریشیق اولا بیلمهدین. سنین اوچون گلهجك ناراحات، كئچمیش حوزنلو ایدی. امینلیگینی و آزادلیغینی ایتیردین. بونلاری ایتیرن قورخونج بیر دیَر ایتكیسینه مروز قالار. اعتراف ائت كی، سن ده ائله اولدون. دیَرلرین آلت-اوست اولدو. آرتیق سنین گؤزونده دیَرسیز اولان قیمتلی اولانلا، آلچاق اولان اوجا اولانلا، كئچیجی اولان قالیجی اولانلا، یالان اولان گئرچك اولانلا یئر دیَیشدیردی. دونیانی الده ائتمك اوچون آخیرتی وئردین. اِحتیراسینا صادق قالماق اوچون عشقینه خیانت ائتدین. اینستینكتلرینین دویومسوز سئلینه قاپیلیب اؤزونه پیسلیك ائتدین. منلیگینی راضی ائتمك اوچون اللهی ناراضی ائتدین. بوتون بونلاردان سونرا بیر ویرانه كیمی گلیب دایاندین ارافات تپهلرینین/مریفت تپهلرینین اتكلرینده. الله دا سندن محض بونو گؤزلهییردی. گوناه ایشلهمهمهیینی دئییل، تؤوبه ائتمهنی گؤزلهییردی. موكممللشمهیینی دئییل، كامیل اولماماغینی اعتراف ائتمهیینی گؤزلهییردی. اومید كسمهیینی دئییل، آستاناسینا باش قویوب یاش تؤكمهیینی گؤزلهییردی. سؤزون مغزی، ملكلشمهیینی دئییل، "اینسان" اولماغینی گؤزلهییردی. هر شئیدن ده باشقا اؤز اؤزونله، یادلاشدیغین حقیقتله یئنیدن تانیش اولماغینی، فطرتینله، ویجدانینلا تكرار گؤروشمهیینی گؤزلهییردی. چونكی، بورا ارافاتدیر. ارافات، تانیماق معناسینی وئرن "مریفت" مصدریندن تؤرهدیلمیش بیر آددیر. بیلدیگین و ایستیفاده ائتدیگین عاریف، مریفت، ایرفان، مشهور عینی معنانی وئرن سؤزلردیر. مریفت، بیلمكدن اوستون بیر شئیدیر. هر مریفت بیلمیی ده اِحتیوا ائدیر. مریفت بیر شئیین اؤزونو تانیماق، سیرّینه چاتماق، اصلینه واقیف اولماقدیر. اشیانی و وارلیغی اولدوغو كیمی قاورایا بیلمكدیر... محض بودور مریفت. عالملره رحمت حضرتی محمّد، اونا گؤره تئز-تئز بئله دعا ائدردی: ایلاهی! ارینعل-اشیاه كاهی! ["اللهیم! منه اشیانی اولدوغو كیمی، اؤز حقیقتی ایله گؤستر!"] محض بو آندا اوزرینده اولدوغون ارافات، مریفت یئریدیر. آدم، اؤز حقیقتینی، عاجیزلیگینی، باجاریقسیزلیغینی، حدلرینی اورادا تانیدی. آدم، ارافاتدا آدام اولدو. سن ده آدماوغلوسان و اؤزونله تانیش اولماغا گلدین. حیكمتین ان اسكیلمز دوستورودور: اؤزونو تانییان ربّینی تانییار. اگر اؤزونو تانیسان، ربّینی ده تانییاجاقسان. سادهجه ربّینی دئییل اشیانی، اینسانی، دوستو، دوشمنی، اوجانی، آلچاغی، قالیجینی، كئچیجینی تانییاجاقسان. اؤزونله تانیش – بیلیش اولمادان نه ائده بیلرسن كی؟ سرحدلرینی، ایمكانینی، ایمكانسیزلیغینی یعنی حدآینی و حدودونو بیلمهدن ائدهجهیین هر ایشی یوزونه، گؤزونه بولاشدیرماغین قاچینیلمازدیر. تانیش اولدوم دئدیكلریندن ایللر سونرا خیانت گؤردویونو، اورگینین قبیریستانلیغا دؤندویونو، ان آغیر آجیلاری ان یاخینیندا اولانلاردان چكدیگینی سؤیلهییرسنسه، دئمهلی سنین تانیماق و تانیش اولماقلا علاقه دار جدی بیر پروبلئمین وار. باخ اصل فورصتدیر. ایندی "تانیماقلا" تانیش اولا بیلرسن. چونكی بو تورپاقلار، اوزرینده دایانان عاریفه، مدنیّتی اؤیرهدن مریفت دیاری ارافاتدیر. ارافات یالنیز تانیش اولما یئری دئییل، عینی زاماندا هم ده گؤروشمه یئریدیر: حوّانیزلا، حوّالارینیزلا. حوّا یالنیز بیر حیات یولداشی دئییل بیر جان یولداشی، بیر یول یولداشی، بیر داوا قارداشی، بیر اورك دوستودور. ایتیردیگینیز نه قدر اورگی، – باشدا اؤز اورگینیز اولماقلا، – ارافاتدا تاپارسینیز. حوّا سیزی احاطه ائدن دوستلارینیز، موحیطینیزدیر. موحیط؛ یعنی هم جهنّمینیز، هم جنّتینیز. ‘وقفهیه دایانماق' وقفه اونسوز دا "دوروش" دئمكدیر. بو حالدا "وقفهیه دایانماق" ایفادهسی سهو دئییلمی؟ خئیر، دئییل. عكسینه وقفهیه دایانماق ایفادهسی حادثهنین اؤزونه دقت چكن چوخ معنالی بیر ایفادهدیر. چونكی، وقفهیه دایانماق، "دوروش بارهسینده دوشونمك"، "دوروش بارهسینده تفكّور ائتمك" دئمكدیر. دوروش، یعنی سیزین فرد اولاراق دوروشونوز، هارادا دوردوغونوز، نَیه قارشی دوردوغونوز، نَیین و كیمین یانیندا دوردوغونوز، نئجه دوردوغونوز، نه اوچون دوردوغونوز؟ وقفه هر كسین اؤز دوروشونا نظارت ائتمهسیدیر. اوّل فردی و شخصی دوروشونا. اینسان اؤزونه قارشی هارادا دایانیب؟ اورگینین یانیندامی، حیسسلرینین یانیندامی؟ عاغیلینین یانیندامی، اینستینكتلرینین یانیندامی؟ ایمانینین یانیندامی، شیطانین یانیندامی؟ فطرتینین یاخینیندامی، اوزاغیندامی؟ داها دوغروسو حقیقتاً بیر یئرده دایانیرمی؟ یوخسا باشی بوش بوراخیلمیش، ایستیقامتینی ایتیرمیش، سوكانی قیریلمیش، فیرتینایا دوشموش بیر گمی كیمی، اورادان اورایا چیرپیلیب پارچالانماغیمی گؤزلهییر؟ بیر یئرده دایانیرسا، نه اوچون اورادا دایانیر؟ دایاندیغی یئری اؤزومو سئچیب، یوخسا كیملرسه تلقین ائدیب؟ تصادوفاًمی اورادا دایانیب، شعورلو اولاراقمی؟ یعنی، دایاندیغی یئره بلددیرمی؟ بیر ده اینسانین اجتماعی دوروشو وار: باشقالارینا قارشی دوروشو نئجهدیر؟ یولداشینا، دوستونا، عائلهسینه، جمعیّتینه قارشی هارادا یئر آلیب؟ اجتماعی و سیاسی حادثهلرده هارادا، كیملره قارشی، كیملرین یانیندا دایانیر؟ مثلا ایبراهیمله بیرلیكده بوته و بوتچولره قارشی دایانیب، یا ایبراهیمه قارشی بوتچولرین یانیندامی؟ قورآنداكی ایفادهسییله شیطانا قارشی "اللهین هیزبییله"می دایانیب، یا اللها قارشی "شیطانین هیزبییله"می؟ ظالیملارین و تاغوتلارین صافیندا دایانیب، یوخسا مظلوملارین و ازیلنلرین صافیندا؟ ارافاتداكی بو دوروش ایكی یئرده بیر ده تكرارلاناجاق. بیری مشاریلهارامین اولدوغو موزدهلیفهده، دیگری مینادا. موزدهلیفهدكی دوروش، كبهنین اتكلرینده اللهین حضورونا چاتمامیشدان اوّلكی ایكینجی تمیزلنمه مكانیدیر. مینا ایسه شیطانی اینستینكتلرله حِسابلاشیب، اللهین حضورونا موقاویله یئنیلهمك اوچون ترتمیز، باغلانتیسیز، قئید – شرطسیز چاتماق اوچون سون تمیزلنمه یئریدیر. ارافاتدا اؤزونوزله تانیش اولدونوز، مریفته یوكسهلیب حدآینیزین عاریفی اولدونوزسا، ایندی ائدیلهجك یئگانه شئی قالیب: دعا... دعا...
ارافاتدا مریفته دوغرو
"حجّ عرفهدیر."
زیلهیججهنین دوققوزونجو گونو گونش، – او دا سنه شاهید اولاجاق، – دوغولدوقدان سونرا مریفتین بئشیگی ارافاتین یوللارینا دوشمهلیسن. مومكونسه او یوللارا پایی – پیادا دوش. آیاغینین ایزی، پئیغمبرلرین آیاق ایزینه قاریشسین.
ارافاتا چیخاركن اؤزونو جنّتینی ایتیرمیش بیر آدم كیمی حیسس ائتمهلیسن. اونوتما، دوغولدوغوندا ترتمیز ایدین، صاف ایدین. یعنی كی، جنّت سن ایدین. اللها وئردیگین سؤزو سونرالار پوزدون. صافلیغین ایتدی. كیرلندین. پوزولدون. اؤزونه قارشی یادلاشدین. حقیقته قارشی یادلاشدین. اللها و اشیایا قارشی یادلاشدین.
بو یادلاشما سنی اؤزونه قارشی داوالی بیرینه چئویردی. اؤزونله هئچ باریشیق اولا بیلمهدین. سنین اوچون گلهجك ناراحات، كئچمیش حوزنلو ایدی. امینلیگینی و آزادلیغینی ایتیردین.
بونلاری ایتیرن قورخونج بیر دیَر ایتكیسینه مروز قالار. اعتراف ائت كی، سن ده ائله اولدون. دیَرلرین آلت-اوست اولدو. آرتیق سنین گؤزونده دیَرسیز اولان قیمتلی اولانلا، آلچاق اولان اوجا اولانلا، كئچیجی اولان قالیجی اولانلا، یالان اولان گئرچك اولانلا یئر دیَیشدیردی. دونیانی الده ائتمك اوچون آخیرتی وئردین. اِحتیراسینا صادق قالماق اوچون عشقینه خیانت ائتدین. اینستینكتلرینین دویومسوز سئلینه قاپیلیب اؤزونه پیسلیك ائتدین. منلیگینی راضی ائتمك اوچون اللهی ناراضی ائتدین.
بوتون بونلاردان سونرا بیر ویرانه كیمی گلیب دایاندین ارافات تپهلرینین/مریفت تپهلرینین اتكلرینده.
الله دا سندن محض بونو گؤزلهییردی. گوناه ایشلهمهمهیینی دئییل، تؤوبه ائتمهنی گؤزلهییردی. موكممللشمهیینی دئییل، كامیل اولماماغینی اعتراف ائتمهیینی گؤزلهییردی. اومید كسمهیینی دئییل، آستاناسینا باش قویوب یاش تؤكمهیینی گؤزلهییردی.
سؤزون مغزی، ملكلشمهیینی دئییل، "اینسان" اولماغینی گؤزلهییردی.
هر شئیدن ده باشقا اؤز اؤزونله، یادلاشدیغین حقیقتله یئنیدن تانیش اولماغینی، فطرتینله، ویجدانینلا تكرار گؤروشمهیینی گؤزلهییردی.
چونكی، بورا ارافاتدیر. ارافات، تانیماق معناسینی وئرن "مریفت" مصدریندن تؤرهدیلمیش بیر آددیر. بیلدیگین و ایستیفاده ائتدیگین عاریف، مریفت، ایرفان، مشهور عینی معنانی وئرن سؤزلردیر. مریفت، بیلمكدن اوستون بیر شئیدیر. هر مریفت بیلمیی ده اِحتیوا ائدیر. مریفت بیر شئیین اؤزونو تانیماق، سیرّینه چاتماق، اصلینه واقیف اولماقدیر. اشیانی و وارلیغی اولدوغو كیمی قاورایا بیلمكدیر... محض بودور مریفت. عالملره رحمت حضرتی محمّد، اونا گؤره تئز-تئز بئله دعا ائدردی:
ایلاهی! ارینعل-اشیاه كاهی!
["اللهیم! منه اشیانی اولدوغو كیمی، اؤز حقیقتی ایله گؤستر!"]
محض بو آندا اوزرینده اولدوغون ارافات، مریفت یئریدیر. آدم، اؤز حقیقتینی، عاجیزلیگینی، باجاریقسیزلیغینی، حدلرینی اورادا تانیدی. آدم، ارافاتدا آدام اولدو.
سن ده آدماوغلوسان و اؤزونله تانیش اولماغا گلدین. حیكمتین ان اسكیلمز دوستورودور: اؤزونو تانییان ربّینی تانییار. اگر اؤزونو تانیسان، ربّینی ده تانییاجاقسان. سادهجه ربّینی دئییل اشیانی، اینسانی، دوستو، دوشمنی، اوجانی، آلچاغی، قالیجینی، كئچیجینی تانییاجاقسان.
اؤزونله تانیش – بیلیش اولمادان نه ائده بیلرسن كی؟
سرحدلرینی، ایمكانینی، ایمكانسیزلیغینی یعنی حدآینی و حدودونو بیلمهدن ائدهجهیین هر ایشی یوزونه، گؤزونه بولاشدیرماغین قاچینیلمازدیر.
تانیش اولدوم دئدیكلریندن ایللر سونرا خیانت گؤردویونو، اورگینین قبیریستانلیغا دؤندویونو، ان آغیر آجیلاری ان یاخینیندا اولانلاردان چكدیگینی سؤیلهییرسنسه، دئمهلی سنین تانیماق و تانیش اولماقلا علاقه دار جدی بیر پروبلئمین وار. باخ اصل فورصتدیر. ایندی "تانیماقلا" تانیش اولا بیلرسن. چونكی بو تورپاقلار، اوزرینده دایانان عاریفه، مدنیّتی اؤیرهدن مریفت دیاری ارافاتدیر.
ارافات یالنیز تانیش اولما یئری دئییل، عینی زاماندا هم ده گؤروشمه یئریدیر: حوّانیزلا، حوّالارینیزلا. حوّا یالنیز بیر حیات یولداشی دئییل بیر جان یولداشی، بیر یول یولداشی، بیر داوا قارداشی، بیر اورك دوستودور. ایتیردیگینیز نه قدر اورگی، – باشدا اؤز اورگینیز اولماقلا، – ارافاتدا تاپارسینیز. حوّا سیزی احاطه ائدن دوستلارینیز، موحیطینیزدیر. موحیط؛ یعنی هم جهنّمینیز، هم جنّتینیز.
‘وقفهیه دایانماق'
وقفه اونسوز دا "دوروش" دئمكدیر. بو حالدا "وقفهیه دایانماق" ایفادهسی سهو دئییلمی؟ خئیر، دئییل. عكسینه وقفهیه دایانماق ایفادهسی حادثهنین اؤزونه دقت چكن چوخ معنالی بیر ایفادهدیر.
چونكی، وقفهیه دایانماق، "دوروش بارهسینده دوشونمك"، "دوروش بارهسینده تفكّور ائتمك" دئمكدیر. دوروش، یعنی سیزین فرد اولاراق دوروشونوز، هارادا دوردوغونوز، نَیه قارشی دوردوغونوز، نَیین و كیمین یانیندا دوردوغونوز، نئجه دوردوغونوز، نه اوچون دوردوغونوز؟
وقفه هر كسین اؤز دوروشونا نظارت ائتمهسیدیر. اوّل فردی و شخصی دوروشونا. اینسان اؤزونه قارشی هارادا دایانیب؟ اورگینین یانیندامی، حیسسلرینین یانیندامی؟ عاغیلینین یانیندامی، اینستینكتلرینین یانیندامی؟ ایمانینین یانیندامی، شیطانین یانیندامی؟ فطرتینین یاخینیندامی، اوزاغیندامی؟
داها دوغروسو حقیقتاً بیر یئرده دایانیرمی؟ یوخسا باشی بوش بوراخیلمیش، ایستیقامتینی ایتیرمیش، سوكانی قیریلمیش، فیرتینایا دوشموش بیر گمی كیمی، اورادان اورایا چیرپیلیب پارچالانماغیمی گؤزلهییر؟
بیر یئرده دایانیرسا، نه اوچون اورادا دایانیر؟ دایاندیغی یئری اؤزومو سئچیب، یوخسا كیملرسه تلقین ائدیب؟ تصادوفاًمی اورادا دایانیب، شعورلو اولاراقمی؟ یعنی، دایاندیغی یئره بلددیرمی؟
بیر ده اینسانین اجتماعی دوروشو وار: باشقالارینا قارشی دوروشو نئجهدیر؟ یولداشینا، دوستونا، عائلهسینه، جمعیّتینه قارشی هارادا یئر آلیب؟ اجتماعی و سیاسی حادثهلرده هارادا، كیملره قارشی، كیملرین یانیندا دایانیر؟
مثلا ایبراهیمله بیرلیكده بوته و بوتچولره قارشی دایانیب، یا ایبراهیمه قارشی بوتچولرین یانیندامی؟ قورآنداكی ایفادهسییله شیطانا قارشی "اللهین هیزبییله"می دایانیب، یا اللها قارشی "شیطانین هیزبییله"می؟ ظالیملارین و تاغوتلارین صافیندا دایانیب، یوخسا مظلوملارین و ازیلنلرین صافیندا؟
ارافاتداكی بو دوروش ایكی یئرده بیر ده تكرارلاناجاق. بیری مشاریلهارامین اولدوغو موزدهلیفهده، دیگری مینادا. موزدهلیفهدكی دوروش، كبهنین اتكلرینده اللهین حضورونا چاتمامیشدان اوّلكی ایكینجی تمیزلنمه مكانیدیر. مینا ایسه شیطانی اینستینكتلرله حِسابلاشیب، اللهین حضورونا موقاویله یئنیلهمك اوچون ترتمیز، باغلانتیسیز، قئید – شرطسیز چاتماق اوچون سون تمیزلنمه یئریدیر. ارافاتدا اؤزونوزله تانیش اولدونوز، مریفته یوكسهلیب حدآینیزین عاریفی اولدونوزسا، ایندی ائدیلهجك یئگانه شئی قالیب: دعا...
دعا...
"اوچونجو" جینس؟! اینسانلیق مدنیتینین اساسینی قادین و كیشینین سوسیال حیاتداكی موناسیبتلری تشكیل ائدیر. بونا گؤره ده تاریخین ایلك دؤورلریندن بو گونه قدر فیلوسوفلاری، علم آداملارینی هر زامان بیر سوال ناراحات ائدیر: "مدنیت كیشییه هر دؤورده دیَر وئرركن نَیه گؤره قادینی بوندان محروم بوراخمیشدی؟ اونون گوناهی نه دیر؟ نَیه گؤره قادین هر زامان جمعیت طرفیندن تحقیر اولونموشدور؟..." قادینین بو حالی عربیستاندا ایسلام دینینین بیر گونش كیمی دوغولوشو ایله سونا چاتمیشدیر. او واختا قدر هوررییت و مولكیت حقوقوندان محروم ائدیلن، كؤله سویهسینده اولان، بیر اشیا كیمی آلینیب-ساتیلان، گوناه و پیسلیكلرین قایناغی اولاراق گؤرولوب، وارلیغینا اؤنم وئریلمهین بیر دورومدا ایكن، ایسلام دینینین گلیشی ایله حاقی اولان اوستون دیَرینی تاپمیش، سوسیال حیاتدا یئرینی آلمیشدیر. بئله كی، ایسلام، توپلومون فردلری ایله [كیشی، قادین و اوشاقلار] ماراقلانان و اونلاری ان گؤزل شكیلده تربییه ائدن بیر قانوندور. ایسلام، وئردیگی تربییه ایله اینسانلاری جهالتدن دوغان آزغینلیقلاردان، دولاییسی ایله ایضطیرابلاردان، بدبختلیك و یانلیشلاردان خلاص ائدیر. ایسلام، اینسانلیق وظیفهلرینی هر شئیدن اول كیشی ایله قادین آراسیندا عدالتلی شكیلده بؤلور و نیظاملاییر. بو بؤلگوده قادین و كیشینین فطری ایستئدادلاری گؤز اؤنونده توتولموشدور. اینسانین یارادیلیشینین طلب ائتدیگی وظیفهلریندن باشقا دیگر ایستیقامتلردهكی فعالیتینین نتیجهسی هر زامان آجیناجاقلی اولور. چونكی فطرت، "زامان اینكیشاف ائدیب و یا یاخود دا گئری قالیب، بونا گؤره ده زامانلا آیاقلاشماق لازیمدیر" دئیه بیر قانون تانیمیر. فطرتین، زامانلا هئچ بیر علاقهسی یوخدور. بئله كی، گونوموزده زامانا اویان مودئرن حیاتی هر بیریمیز گؤروروك؛ تارازلیغی پوزولاراق سرعتله ایرهلییه آتیلمیش، آردیندان دا یالنیز قادینلاری دئییل، كیشی و اوشاقلاری دا سورویهرك ایضطیراب و آجیلارلا بوغموش، پیسلیكلرین قوللاری آراسینا آتاراق مهو ائتمیشدیر. گونوموزون جاهیلیهسی، قادینی “اوچونجو بیر جینس” حالینا گتیرمیش، اللهین یاراتدیغی فطرتی دیَیشدیرمیشدی. قادینی ائودن، عائلهدن اوزاقلاشدیراراق “سرحدسیز آزادلیق” ناغیللاری ایله آلداتمیشدیر كی، بو دا جمعیتین عومومی بیر بدبختلیگینه سبب اولموشدو. نه عائله، نه ائو، نه ده كی، گلهجك دئیه بیر شئی قالمامیشدی. بونو نتیجهسی اولاراق دا قادین، قادین اولماقدان چیخدیغی كیمی، كیشی اولماق آرزوسونا دا قوووشا بیلمهمیشدیر. اورتایا قاریشیقلیقلا بیرلیكده توكورپهدیجی بیر شئی چیخمیشدیر: قادینلا كیشی آراسیندا اولان بیر اوچونجو جینس دوغولموشدور. بو، قادینلیغینین دیَرینی بیلمهین قادینا بیر جزا اولدوغو كیمی، اونو بو حالا سالان جمعیته ده بیر جزادیر. گونوموزون سؤزده مدنی، حقیقتده ایسه جاهیل اولان اینسانلاری نه بونو، نه ده كی، قادینا حقیقی یئرینی، دیَرینی ایسلامدان باشقا هئچ بیر سیستمین وئره بیلمهیهجهیینی آنلایا بیلرلر.
"اوچونجو" جینس؟!
اینسانلیق مدنیتینین اساسینی قادین و كیشینین سوسیال حیاتداكی موناسیبتلری تشكیل ائدیر. بونا گؤره ده تاریخین ایلك دؤورلریندن بو گونه قدر فیلوسوفلاری، علم آداملارینی هر زامان بیر سوال ناراحات ائدیر: "مدنیت كیشییه هر دؤورده دیَر وئرركن نَیه گؤره قادینی بوندان محروم بوراخمیشدی؟ اونون گوناهی نه دیر؟ نَیه گؤره قادین هر زامان جمعیت طرفیندن تحقیر اولونموشدور؟..."
قادینین بو حالی عربیستاندا ایسلام دینینین بیر گونش كیمی دوغولوشو ایله سونا چاتمیشدیر. او واختا قدر هوررییت و مولكیت حقوقوندان محروم ائدیلن، كؤله سویهسینده اولان، بیر اشیا كیمی آلینیب-ساتیلان، گوناه و پیسلیكلرین قایناغی اولاراق گؤرولوب، وارلیغینا اؤنم وئریلمهین بیر دورومدا ایكن، ایسلام دینینین گلیشی ایله حاقی اولان اوستون دیَرینی تاپمیش، سوسیال حیاتدا یئرینی آلمیشدیر.
بئله كی، ایسلام، توپلومون فردلری ایله [كیشی، قادین و اوشاقلار] ماراقلانان و اونلاری ان گؤزل شكیلده تربییه ائدن بیر قانوندور.
ایسلام، وئردیگی تربییه ایله اینسانلاری جهالتدن دوغان آزغینلیقلاردان، دولاییسی ایله ایضطیرابلاردان، بدبختلیك و یانلیشلاردان خلاص ائدیر.
ایسلام، اینسانلیق وظیفهلرینی هر شئیدن اول كیشی ایله قادین آراسیندا عدالتلی شكیلده بؤلور و نیظاملاییر. بو بؤلگوده قادین و كیشینین فطری ایستئدادلاری گؤز اؤنونده توتولموشدور. اینسانین یارادیلیشینین طلب ائتدیگی وظیفهلریندن باشقا دیگر ایستیقامتلردهكی فعالیتینین نتیجهسی هر زامان آجیناجاقلی اولور.
چونكی فطرت، "زامان اینكیشاف ائدیب و یا یاخود دا گئری قالیب، بونا گؤره ده زامانلا آیاقلاشماق لازیمدیر" دئیه بیر قانون تانیمیر. فطرتین، زامانلا هئچ بیر علاقهسی یوخدور.
بئله كی، گونوموزده زامانا اویان مودئرن حیاتی هر بیریمیز گؤروروك؛ تارازلیغی پوزولاراق سرعتله ایرهلییه آتیلمیش، آردیندان دا یالنیز قادینلاری دئییل، كیشی و اوشاقلاری دا سورویهرك ایضطیراب و آجیلارلا بوغموش، پیسلیكلرین قوللاری آراسینا آتاراق مهو ائتمیشدیر.
گونوموزون جاهیلیهسی، قادینی “اوچونجو بیر جینس” حالینا گتیرمیش، اللهین یاراتدیغی فطرتی دیَیشدیرمیشدی. قادینی ائودن، عائلهدن اوزاقلاشدیراراق “سرحدسیز آزادلیق” ناغیللاری ایله آلداتمیشدیر كی، بو دا جمعیتین عومومی بیر بدبختلیگینه سبب اولموشدو. نه عائله، نه ائو، نه ده كی، گلهجك دئیه بیر شئی قالمامیشدی.
بونو نتیجهسی اولاراق دا قادین، قادین اولماقدان چیخدیغی كیمی، كیشی اولماق آرزوسونا دا قوووشا بیلمهمیشدیر. اورتایا قاریشیقلیقلا بیرلیكده توكورپهدیجی بیر شئی چیخمیشدیر: قادینلا كیشی آراسیندا اولان بیر اوچونجو جینس دوغولموشدور. بو، قادینلیغینین دیَرینی بیلمهین قادینا بیر جزا اولدوغو كیمی، اونو بو حالا سالان جمعیته ده بیر جزادیر. گونوموزون سؤزده مدنی، حقیقتده ایسه جاهیل اولان اینسانلاری نه بونو، نه ده كی، قادینا حقیقی یئرینی، دیَرینی ایسلامدان باشقا هئچ بیر سیستمین وئره بیلمهیهجهیینی آنلایا بیلرلر.
اللهیم! قانادی قیریق بیر قوش كیمییم. اوچسام اوچا، قاچسام قاچا بیلمیرم. یاریمچیق قالمیش یوخو كیمییم. یاردان دا، سردن ده كئچه بیلمیرم. او سونسوز سئوگی سئلینه بیزی ده قات: سئو بیزی! سن سئونده سئودیررسن: سئودیر بیزی! سئودیگینی جنّتینله سئویندیررسن: سئویندیر بیزی! ماددهدكی هر آتومون تسبیح ائتدیگی سنسن! نفس آلان هر جانلینین ذكر ائتدیگی سنسن. عاغیل امانت ائتدیگین هر وارلیغین عقل ائتدیگی سن دویان و دویدوران هر دویغونون حیسس ائتدیگی سنسن. قدیر-قییمت بیلنلرین شوكر ائتدیگی سنسن، وارلیغی نعمت بیلنلرین حمد ائتدیگی سنسن
اللهیم!
قانادی قیریق بیر قوش كیمییم.
اوچسام اوچا، قاچسام قاچا بیلمیرم.
یاریمچیق قالمیش یوخو كیمییم.
یاردان دا، سردن ده كئچه بیلمیرم.
او سونسوز سئوگی سئلینه بیزی ده قات: سئو بیزی!
سن سئونده سئودیررسن: سئودیر بیزی!
سئودیگینی جنّتینله سئویندیررسن: سئویندیر بیزی!
ماددهدكی هر آتومون تسبیح ائتدیگی سنسن!
نفس آلان هر جانلینین ذكر ائتدیگی سنسن.
عاغیل امانت ائتدیگین هر وارلیغین عقل ائتدیگی سن
دویان و دویدوران هر دویغونون حیسس ائتدیگی سنسن.
قدیر-قییمت بیلنلرین شوكر ائتدیگی سنسن،
وارلیغی نعمت بیلنلرین حمد ائتدیگی سنسن
عیسی پئیغمبر (2-جی حیصه) پئیغمبر هارادادیر ؟ لاكین حضرت عیسی پئیغمبرین حاقا چاغیریشی. اینسانلار آراسیندا گؤستردیگی اصلاح ائدیجی فعالیتی بیر چوخ قارانیتلی شخصلری راحتسیز ائدیردی. اونلار بو فعالیتین قارشیسیی آلماقدا قرارلی ایدیلر. یهودی روحانیلری ایله روما حؤكمدارلارینین سیلری نتیجهسینده عیسی پئیغمبره اؤلوم حؤكمو چیخاریلیر. اونو چارمیخا چكیب قتله یئتیرمك ایستهییرلر. لاكین الله-تعالینین مصلحتیله عیسی پئیغمبر قئیب عالمینه چكیلیر ... مسئلهیله باغلی خریستیان عالمی بئله حساب ائدیر كی، حضرت عیسی چارمیخا چكیلیر و حاق دونیاسینا قوووشور. آمما بیر مدت سونرا عیسی یئنیدن دیریلهرك اؤز یاخینلارینین گؤزونه گؤرونور و موعیین تاپشیریقلار وئردیكدن سونرا قئیبه چكیلیر. لاكین ائله اینجیلین اؤزونده عیسی پئیغمبرین چارمیخا چكیلیب حاق دونیاسینا قوووشماسی ائپیزودونون ایختیلافلی مقاملاری وار. عیسی پئیغمبرین چارمیخا چكیلمهدن الله درگاهینا گئتمهسینی 2-جی عصرین دین یازیچیسی واصیلید یازاراق مؤلفی اولدوغو اینجیلده گؤستریب كی، چارمیخا چكیلن حضرت عیسی دئییل، باشقا آدام اولوب. بونو عیسی پئیغمبرین معاصرلری اولان بیر چوخ كئشیشلر و 2-3-جو عصرلرین بعضی تاریخچیلری ده تسدیقلهییبلر. بعضی معلوماتلارا اساساً، عیسی پئیغمبری چارمیخا چكمك ایستهدیكده اونون عوضینده اونو ساتان بیر خاینی اؤلدوروبلر و بیر چوخلاری اؤلن آدامین محض حضرت عیسی اولدوغونو دوشونوب. قورآن ایسه بو حاقدا بویورور: “...سن ایسرایل اوغوللارینین یانینا آچیق معجزهلرله گلدیگین زامان من (اونلارین بلاسینی) سندن دف ائتمیشدیم (سنی اؤلدورمك ایستهدیكده اونلارا مانع اولموشدوم) “ . (سوره 5، آیه 110). “حالبوكی اونلار عیسینی نه اؤلدوردولر، نه ده چارمیخا چكدیلر. اونلاردا یالنیز بئله بیر تسووور یاراندی. بو حاقلی ایختیلافدا اولانلار اونون (شخصاً اؤلدورولمهسی) بارهسینده، البته، شكك-شوبهه ایچریسیندهدیرلر. اونلارین بونا دایر هئچ بیر معلوماتی یوخدور. اونلار آنجاق زننه قاپیلیریلار. حقیقتده اونو (عیسینی) اؤلدورمهمیشدیلر. خئیر، الله اونو اؤز درگاهینا قالدیرمیشدیر. شوبههسیز، الله یئنیلمز قوووت صاحبی، حیكمت صاحبیدیر! كیتاب اهلیندن (یهودیلردن و خاچپرستلردن) ائله بیر كس اولماز كی، اؤلوموندن اول (جان وئردیگی زامان) اونا (عیسییا) ایمان گتیرمهسین، لاكین او، (عیسی) قییامت گونونده اونلارین (كیتاب اهلینین) علئیهینه شهادت وئرهجكدیر”. (سوره 4، آیه 157-159)
عیسی پئیغمبر (2-جی حیصه)
پئیغمبر هارادادیر ؟
لاكین حضرت عیسی پئیغمبرین حاقا چاغیریشی. اینسانلار آراسیندا گؤستردیگی اصلاح ائدیجی فعالیتی بیر چوخ قارانیتلی شخصلری راحتسیز ائدیردی. اونلار بو فعالیتین قارشیسیی آلماقدا قرارلی ایدیلر. یهودی روحانیلری ایله روما حؤكمدارلارینین سیلری نتیجهسینده عیسی پئیغمبره اؤلوم حؤكمو چیخاریلیر. اونو چارمیخا چكیب قتله یئتیرمك ایستهییرلر. لاكین الله-تعالینین مصلحتیله عیسی پئیغمبر قئیب عالمینه چكیلیر ...
مسئلهیله باغلی خریستیان عالمی بئله حساب ائدیر كی، حضرت عیسی چارمیخا چكیلیر و حاق دونیاسینا قوووشور. آمما بیر مدت سونرا عیسی یئنیدن دیریلهرك اؤز یاخینلارینین گؤزونه گؤرونور و موعیین تاپشیریقلار وئردیكدن سونرا قئیبه چكیلیر. لاكین ائله اینجیلین اؤزونده عیسی پئیغمبرین چارمیخا چكیلیب حاق دونیاسینا قوووشماسی ائپیزودونون ایختیلافلی مقاملاری وار. عیسی پئیغمبرین چارمیخا چكیلمهدن الله درگاهینا گئتمهسینی 2-جی عصرین دین یازیچیسی واصیلید یازاراق مؤلفی اولدوغو اینجیلده گؤستریب كی، چارمیخا چكیلن حضرت عیسی دئییل، باشقا آدام اولوب. بونو عیسی پئیغمبرین معاصرلری اولان بیر چوخ كئشیشلر و 2-3-جو عصرلرین بعضی تاریخچیلری ده تسدیقلهییبلر. بعضی معلوماتلارا اساساً، عیسی پئیغمبری چارمیخا چكمك ایستهدیكده اونون عوضینده اونو ساتان بیر خاینی اؤلدوروبلر و بیر چوخلاری اؤلن آدامین محض حضرت عیسی اولدوغونو دوشونوب.
قورآن ایسه بو حاقدا بویورور: “...سن ایسرایل اوغوللارینین یانینا آچیق معجزهلرله گلدیگین زامان من (اونلارین بلاسینی) سندن دف ائتمیشدیم (سنی اؤلدورمك ایستهدیكده اونلارا مانع اولموشدوم) “ . (سوره 5، آیه 110). “حالبوكی اونلار عیسینی نه اؤلدوردولر، نه ده چارمیخا چكدیلر. اونلاردا یالنیز بئله بیر تسووور یاراندی. بو حاقلی ایختیلافدا اولانلار اونون (شخصاً اؤلدورولمهسی) بارهسینده، البته، شكك-شوبهه ایچریسیندهدیرلر. اونلارین بونا دایر هئچ بیر معلوماتی یوخدور. اونلار آنجاق زننه قاپیلیریلار. حقیقتده اونو (عیسینی) اؤلدورمهمیشدیلر. خئیر، الله اونو اؤز درگاهینا قالدیرمیشدیر. شوبههسیز، الله یئنیلمز قوووت صاحبی، حیكمت صاحبیدیر! كیتاب اهلیندن (یهودیلردن و خاچپرستلردن) ائله بیر كس اولماز كی، اؤلوموندن اول (جان وئردیگی زامان) اونا (عیسییا) ایمان گتیرمهسین، لاكین او، (عیسی) قییامت گونونده اونلارین (كیتاب اهلینین) علئیهینه شهادت وئرهجكدیر”. (سوره 4، آیه 157-159)
ارافاتدا مریفته دوغرو "حج ارفهدیر." (تیرمیزی 5/214، 2975) زیلهیججهنین دوققوزونجو گونو گونش، – او دا سنه شاهید اولاجاق، – دوغولدوقدان سونرا مریفتین بئشیگی ارافاتین یوللارینا دوشمهلیسن. مومكونسه او یوللارا پایی – پییادا دوش. آیاغینین ایزی، پئیغمبرلرین آیاق ایزینه قاریشسین. ارافاتا چیخاركن اؤزونو جنّتینی ایتیرمیش بیر آدم كیمی حیسس ائتمهلیسن. اونوتما، دوغولدوغوندا ترتمیز ایدین، صاف ایدین. یعنی كی، جنّت سن ایدین. اللها وئردیگین سؤزو سونرالار پوزدون. صافلیغین ایتدی. كیرلندین. پوزولدون. اؤزونه قارشی یادلاشدین. حقیقته قارشی یادلاشدین. اللها و اشیایا قارشی یادلاشدین. بو یادلاشما سنی اؤزونه قارشی داوالی بیرینه چئویردی. اؤزونله هئچ باریشیق اولا بیلمهدین. سنین اوچون گلهجك ناراحات، كئچمیش هوزنلو ایدی. امینلیگینی و آزادلیغینی ایتیردین. بونلاری ایتیرن قورخونج بیر دیَر ایتكیسینه مروز قالار. اعتراف ائت كی، سن ده ائله اولدون. دیَرلرین آلت-اوست اولدو. آرتیق سنین گؤزونده دیَرسیز اولان قییمتلی اولانلا، آلچاق اولان اوجا اولانلا، كئچیجی اولان قالیجی اولانلا، یالان اولان گئرچك اولانلا یئر دیَیشدیردی. دونیانی الده ائتمك اوچون آخیرتی وئردین. ائهتیراسینا صادق قالماق اوچون عشقینه خیانت ائتدین. اینستینكتلرینین دویومسوز سئلینه قاپیلیب اؤزونه پیسلیك ائتدین. منلیگینی راضی ائتمك اوچون اللهی نارازی ائتدین. بوتون بونلاردان سونرا بیر ویرانه كیمی گلیب دایاندین ارافات تپهلرینین/مریفت تپهلرینین اتكلرینده. الله دا سندن محض بونو گؤزلهییردی. گوناه ایشلهمهمهیینی دئییل، تؤوبه ائتمهنی گؤزلهییردی. موكممللشمهیینی دئییل، كامیل اولماماغینی اعتراف ائتمهیینی گؤزلهییردی. اومید كسمهیینی دئییل، آستاناسینا باش قویوب یاش تؤكمهیینی گؤزلهییردی. سؤزون مغزی، ملكلشمهیینی دئییل، "اینسان" اولماغینی گؤزلهییردی. هر شئیدن ده باشقا اؤز اؤزونله، یادلاشدیغین حقیقتله یئنیدن تانیش اولماغینی، فطرتینله، ویجدانینلا تكرار گؤروشمهیینی گؤزلهییردی. چونكی، بورا ارافاتدیر. ارافات، تانیماق معناسینی وئرن "مریفت" مصدریندن تؤرهدیلمیش بیر آددیر. بیلدیگین و ایستیفاده ائتدیگین عاریف، مریفت، ایرفان، مشهور عینی معنانی وئرن سؤزلردیر. مریفت، بیلمكدن اوستون بیر شئیدیر. هر مریفت بیلمیی ده ائهتیوا ائدیر. مریفت بیر شئیین اؤزونو تانیماق، سیررینه چاتماق، اصلینه واقیف اولماقدیر. اشیانی و وارلیغی اولدوغو كیمی قاورایا بیلمكدیر... محض بودور مریفت. عالملره رحمت حضرتی محمّد، اونا گؤره تئز-تئز بئله دعا ائدردی: ایلاهی! ارینعل-اشیاه كاهی! ["اللهیم! منه اشیانی اولدوغو كیمی، اؤز حقیقتی ایله گؤستر!"] محض بو آندا اوزرینده اولدوغون ارافات، مریفت یئریدیر. آدم، اؤز حقیقتینی، عاجیزلیگینی، باجاریقسیزلیغینی، هدلرینی اورادا تانیدی. آدم، ارافاتدا آدام اولدو. سن ده آدموغلوسان و اؤزونله تانیش اولماغا گلدین. حیكمتین ان اسكیلمز دوستورودور: اؤزونو تانییان رببینی تانییار. اگر اؤزونو تانیسان، رببینی ده تانییاجاقسان. سادهجه رببینی دئییل اشیانی، اینسانی، دوستو، دوشمنی، اوجانی، آلچاغی، قالیجینی، كئچیجینی تانییاجاقسان. اؤزونله تانیش – بیلیش اولمادان نه ائده بیلرسن كی؟ سرحدلرینی، ایمكانینی، ایمكانسیزلیغینی یعنی هددینی و حدودونو بیلمهدن ائدهجهیین هر ایشی یوزونه، گؤزونه بولاشدیرماغین قاچینیلمازدیر. تانیش اولدوم دئدیكلریندن ایللر سونرا خیانت گؤردویونو، اورگینین قبیریستانلیغا دؤندویونو، ان آغیر آجیلاری ان یاخینیندا اولانلاردان چكدیگینی سؤیلهییرسنسه، دئمهلی سنین تانیماق و تانیش اولماقلا علاقه دار جدی بیر پروبلئمین وار. باخ اصل فورصتدیر. ایندی "تانیماقلا" تانیش اولا بیلرسن. چونكی بو تورپاقلار، اوزرینده دایانان عاریفه، مدنیتی اؤیرهدن مریفت دییاری ارافاتدیر. ارافات یالنیز تانیش اولما یئری دئییل، عینی زاماندا هم ده گؤروشمه یئریدیر: هووانیزلا، هووالارینیزلا. هووا یالنیز بیر حیات یولداشی دئییل بیر جان یولداشی، بیر یول یولداشی، بیر داوا قارداشی، بیر اورك دوستودور. ایتیردیگینیز نه قدر اورگی، – باشدا اؤز اورگینیز اولماقلا، – ارافاتدا تاپارسینیز. هووا سیزی احاطه ائدن دوستلارینیز، موحیطینیزدیر. موحیط؛ یعنی هم جهنمینیز، هم جنّتینیز. ‘وقفهیه دایانماق' وقفه اونسوز دا "دوروش" دئمكدیر. بو حالدا "وقفهیه دایانماق" ایفادهسی سهو دئییلمی؟ خئیر، دئییل. عكسینه وقفهیه دایانماق ایفادهسی حادثهنین اؤزونه دقت چكن چوخ معنالی بیر ایفادهدیر. چونكی، وقفهیه دایانماق، "دوروش بارهسینده دوشونمك"، "دوروش بارهسینده تفككور ائتمك" دئمكدیر. دوروش، یعنی سیزین فرد اولاراق دوروشونوز، هارادا دوردوغونوز، نَیه قارشی دوردوغونوز، نَیین و كیمین یانیندا دوردوغونوز، نئجه دوردوغونوز، نه اوچون دوردوغونوز؟ وقفه هر كسین اؤز دوروشونا نظارت ائتمهسیدیر. اول فردی و شخصی دوروشونا. اینسان اؤزونه قارشی هارادا دایانیب؟ اورگینین یانیندامی، حیسسلرینین یانیندامی؟ عاغیلینین یانیندامی، اینستینكتلرینین یانیندامی؟ ایمانینین یانیندامی، شیطانین یانیندامی؟ فطرتینین یاخینیندامی، اوزاغیندامی؟ داها دوغروسو حقیقتن بیر یئرده دایانیرمی؟ یوخسا باشی بوش بوراخیلمیش، ایستیقامتینی ایتیرمیش، سوكانی قیریلمیش، فیرتینایا دوشموش بیر گمی كیمی، اورادان اورایا چیرپیلیب پارچالانماغیمی گؤزلهییر؟ بیر یئرده دایانیرسا، نه اوچون اورادا دایانیر؟ دایاندیغی یئری اؤزومو سئچیب، یوخسا كیملرسه تلقین ائدیب؟ تصادفنمی اورادا دایانیب، شعورلو اولاراقمی؟ یعنی، دایاندیغی یئره بلددیرمی؟ بیر ده اینسانین اجتماعی دوروشو وار: باشقالارینا قارشی دوروشو نئجهدیر؟ یولداشینا، دوستونا، عائلهسینه، جمعیتینه قارشی هارادا یئر آلیب؟ اجتماعی و سییاسی حادثهلرده هارادا، كیملره قارشی، كیملرین یانیندا دایانیر؟ مثلا ایبراهیمله بیرلیكده بوته و بوتچولره قارشی دایانیب، یا ایبراهیمه قارشی بوتچولرین یانیندامی؟ قورآنداكی ایفادهسییله شیطانا قارشی "اللهین هیزبییله"می دایانیب، یا اللها قارشی "شیطانین هیزبییله"می؟ ظالملارین و تاغوتلارین صافیندا دایانیب، یوخسا مظلوملارین و ازیلنلرین صافیندا؟ ارافاتداكی بو دوروش ایكی یئرده بیر ده تكرارلاناجاق. بیری مشاریلهارامین اولدوغو موزدهلیفهده، دیگری مینادا. موزدهلیفهدكی دوروش، كبهنین اتكلرینده اللهین حضورونا چاتمامیشدان اولكی ایكینجی تمیزلنمه مكانیدیر. مینا ایسه شیطانی اینستینكتلرله حسابلاشیب، اللهین حضورونا موقاویله یئنیلهمك اوچون ترتمیز، باغلانتیسیز، قئید – شرطسیز چاتماق اوچون سون تمیزلنمه یئریدیر. ارافاتدا اؤزونوزله تانیش اولدونوز، مریفته یوكسهلیب هددینیزین عاریفی اولدونوزسا، ایندی ائدیلهجك یئگانه شئی قالیب: دعا... دعا...
ارافاتدا مریفته دوغرو
"حج ارفهدیر." (تیرمیزی 5/214، 2975)
زیلهیججهنین دوققوزونجو گونو گونش، – او دا سنه شاهید اولاجاق، – دوغولدوقدان سونرا مریفتین بئشیگی ارافاتین یوللارینا دوشمهلیسن. مومكونسه او یوللارا پایی – پییادا دوش. آیاغینین ایزی، پئیغمبرلرین آیاق ایزینه قاریشسین.
ارافاتا چیخاركن اؤزونو جنّتینی ایتیرمیش بیر آدم كیمی حیسس ائتمهلیسن. اونوتما، دوغولدوغوندا ترتمیز ایدین، صاف ایدین. یعنی كی، جنّت سن ایدین. اللها وئردیگین سؤزو سونرالار پوزدون. صافلیغین ایتدی. كیرلندین. پوزولدون. اؤزونه قارشی یادلاشدین. حقیقته قارشی یادلاشدین. اللها و اشیایا قارشی یادلاشدین.
بو یادلاشما سنی اؤزونه قارشی داوالی بیرینه چئویردی. اؤزونله هئچ باریشیق اولا بیلمهدین. سنین اوچون گلهجك ناراحات، كئچمیش هوزنلو ایدی. امینلیگینی و آزادلیغینی ایتیردین.
بونلاری ایتیرن قورخونج بیر دیَر ایتكیسینه مروز قالار. اعتراف ائت كی، سن ده ائله اولدون. دیَرلرین آلت-اوست اولدو. آرتیق سنین گؤزونده دیَرسیز اولان قییمتلی اولانلا، آلچاق اولان اوجا اولانلا، كئچیجی اولان قالیجی اولانلا، یالان اولان گئرچك اولانلا یئر دیَیشدیردی. دونیانی الده ائتمك اوچون آخیرتی وئردین. ائهتیراسینا صادق قالماق اوچون عشقینه خیانت ائتدین. اینستینكتلرینین دویومسوز سئلینه قاپیلیب اؤزونه پیسلیك ائتدین. منلیگینی راضی ائتمك اوچون اللهی نارازی ائتدین.
بوتون بونلاردان سونرا بیر ویرانه كیمی گلیب دایاندین ارافات تپهلرینین/مریفت تپهلرینین اتكلرینده.
الله دا سندن محض بونو گؤزلهییردی. گوناه ایشلهمهمهیینی دئییل، تؤوبه ائتمهنی گؤزلهییردی. موكممللشمهیینی دئییل، كامیل اولماماغینی اعتراف ائتمهیینی گؤزلهییردی. اومید كسمهیینی دئییل، آستاناسینا باش قویوب یاش تؤكمهیینی گؤزلهییردی.
سؤزون مغزی، ملكلشمهیینی دئییل، "اینسان" اولماغینی گؤزلهییردی.
هر شئیدن ده باشقا اؤز اؤزونله، یادلاشدیغین حقیقتله یئنیدن تانیش اولماغینی، فطرتینله، ویجدانینلا تكرار گؤروشمهیینی گؤزلهییردی.
چونكی، بورا ارافاتدیر. ارافات، تانیماق معناسینی وئرن "مریفت" مصدریندن تؤرهدیلمیش بیر آددیر. بیلدیگین و ایستیفاده ائتدیگین عاریف، مریفت، ایرفان، مشهور عینی معنانی وئرن سؤزلردیر. مریفت، بیلمكدن اوستون بیر شئیدیر. هر مریفت بیلمیی ده ائهتیوا ائدیر. مریفت بیر شئیین اؤزونو تانیماق، سیررینه چاتماق، اصلینه واقیف اولماقدیر. اشیانی و وارلیغی اولدوغو كیمی قاورایا بیلمكدیر... محض بودور مریفت. عالملره رحمت حضرتی محمّد، اونا گؤره تئز-تئز بئله دعا ائدردی:
ایلاهی! ارینعل-اشیاه كاهی!
["اللهیم! منه اشیانی اولدوغو كیمی، اؤز حقیقتی ایله گؤستر!"]
محض بو آندا اوزرینده اولدوغون ارافات، مریفت یئریدیر. آدم، اؤز حقیقتینی، عاجیزلیگینی، باجاریقسیزلیغینی، هدلرینی اورادا تانیدی. آدم، ارافاتدا آدام اولدو.
سن ده آدموغلوسان و اؤزونله تانیش اولماغا گلدین. حیكمتین ان اسكیلمز دوستورودور: اؤزونو تانییان رببینی تانییار. اگر اؤزونو تانیسان، رببینی ده تانییاجاقسان. سادهجه رببینی دئییل اشیانی، اینسانی، دوستو، دوشمنی، اوجانی، آلچاغی، قالیجینی، كئچیجینی تانییاجاقسان.
اؤزونله تانیش – بیلیش اولمادان نه ائده بیلرسن كی؟
سرحدلرینی، ایمكانینی، ایمكانسیزلیغینی یعنی هددینی و حدودونو بیلمهدن ائدهجهیین هر ایشی یوزونه، گؤزونه بولاشدیرماغین قاچینیلمازدیر.
تانیش اولدوم دئدیكلریندن ایللر سونرا خیانت گؤردویونو، اورگینین قبیریستانلیغا دؤندویونو، ان آغیر آجیلاری ان یاخینیندا اولانلاردان چكدیگینی سؤیلهییرسنسه، دئمهلی سنین تانیماق و تانیش اولماقلا علاقه دار جدی بیر پروبلئمین وار. باخ اصل فورصتدیر. ایندی "تانیماقلا" تانیش اولا بیلرسن. چونكی بو تورپاقلار، اوزرینده دایانان عاریفه، مدنیتی اؤیرهدن مریفت دییاری ارافاتدیر.
ارافات یالنیز تانیش اولما یئری دئییل، عینی زاماندا هم ده گؤروشمه یئریدیر: هووانیزلا، هووالارینیزلا. هووا یالنیز بیر حیات یولداشی دئییل بیر جان یولداشی، بیر یول یولداشی، بیر داوا قارداشی، بیر اورك دوستودور. ایتیردیگینیز نه قدر اورگی، – باشدا اؤز اورگینیز اولماقلا، – ارافاتدا تاپارسینیز. هووا سیزی احاطه ائدن دوستلارینیز، موحیطینیزدیر. موحیط؛ یعنی هم جهنمینیز، هم جنّتینیز.
‘وقفهیه دایانماق'
وقفه اونسوز دا "دوروش" دئمكدیر. بو حالدا "وقفهیه دایانماق" ایفادهسی سهو دئییلمی؟ خئیر، دئییل. عكسینه وقفهیه دایانماق ایفادهسی حادثهنین اؤزونه دقت چكن چوخ معنالی بیر ایفادهدیر.
چونكی، وقفهیه دایانماق، "دوروش بارهسینده دوشونمك"، "دوروش بارهسینده تفككور ائتمك" دئمكدیر. دوروش، یعنی سیزین فرد اولاراق دوروشونوز، هارادا دوردوغونوز، نَیه قارشی دوردوغونوز، نَیین و كیمین یانیندا دوردوغونوز، نئجه دوردوغونوز، نه اوچون دوردوغونوز؟
وقفه هر كسین اؤز دوروشونا نظارت ائتمهسیدیر. اول فردی و شخصی دوروشونا. اینسان اؤزونه قارشی هارادا دایانیب؟ اورگینین یانیندامی، حیسسلرینین یانیندامی؟ عاغیلینین یانیندامی، اینستینكتلرینین یانیندامی؟ ایمانینین یانیندامی، شیطانین یانیندامی؟ فطرتینین یاخینیندامی، اوزاغیندامی؟
داها دوغروسو حقیقتن بیر یئرده دایانیرمی؟ یوخسا باشی بوش بوراخیلمیش، ایستیقامتینی ایتیرمیش، سوكانی قیریلمیش، فیرتینایا دوشموش بیر گمی كیمی، اورادان اورایا چیرپیلیب پارچالانماغیمی گؤزلهییر؟
بیر یئرده دایانیرسا، نه اوچون اورادا دایانیر؟ دایاندیغی یئری اؤزومو سئچیب، یوخسا كیملرسه تلقین ائدیب؟ تصادفنمی اورادا دایانیب، شعورلو اولاراقمی؟ یعنی، دایاندیغی یئره بلددیرمی؟
بیر ده اینسانین اجتماعی دوروشو وار: باشقالارینا قارشی دوروشو نئجهدیر؟ یولداشینا، دوستونا، عائلهسینه، جمعیتینه قارشی هارادا یئر آلیب؟ اجتماعی و سییاسی حادثهلرده هارادا، كیملره قارشی، كیملرین یانیندا دایانیر؟
مثلا ایبراهیمله بیرلیكده بوته و بوتچولره قارشی دایانیب، یا ایبراهیمه قارشی بوتچولرین یانیندامی؟ قورآنداكی ایفادهسییله شیطانا قارشی "اللهین هیزبییله"می دایانیب، یا اللها قارشی "شیطانین هیزبییله"می؟ ظالملارین و تاغوتلارین صافیندا دایانیب، یوخسا مظلوملارین و ازیلنلرین صافیندا؟
ارافاتداكی بو دوروش ایكی یئرده بیر ده تكرارلاناجاق. بیری مشاریلهارامین اولدوغو موزدهلیفهده، دیگری مینادا. موزدهلیفهدكی دوروش، كبهنین اتكلرینده اللهین حضورونا چاتمامیشدان اولكی ایكینجی تمیزلنمه مكانیدیر. مینا ایسه شیطانی اینستینكتلرله حسابلاشیب، اللهین حضورونا موقاویله یئنیلهمك اوچون ترتمیز، باغلانتیسیز، قئید – شرطسیز چاتماق اوچون سون تمیزلنمه یئریدیر. ارافاتدا اؤزونوزله تانیش اولدونوز، مریفته یوكسهلیب هددینیزین عاریفی اولدونوزسا، ایندی ائدیلهجك یئگانه شئی قالیب: دعا...
دعا...
azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pbt_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab ckb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab urd_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab snd_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab prs_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab urd_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab ckb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab urd_Arab