ارک قالاسی
تبریز - گؤزل شهر!
ووروشدولار:
سون گوللهیه؛
سون سونگویه،
سون قونداغا قدر.
ووروشدولار:
هر شئی قیرمیزی گئیدی،
داشدان، تورپاغا قدر.
ووروشدولار:
آلت دوداقدان
اوست دوداغا قالخا بیلمهین
سسه قدر.
ووروشدولار:
اونلاردان یئددی دفعه - یئتمیش قات
آرتیق اولان،
سونگولری نارین داراق دیشی کیمی
سیخ اولان دوشمنله.
یارالیلار اوفولدامادی.
جان وئرنلر اینلهمهدی.
سوسوزلار یاندیم دئمهدی.
اؤپدو قوروموش دوداقلاری
قان هوپموش تورپاغی.
یارالارینا باسدیلار
قان رنگلی بایراغی.
نه دوشمن اونلاردان
بیر آمان سؤزو آلا بیلدی،
نه بو اؤلومو یاغی دویدو،
نه قالا بیلدی.
سؤیکهنیب قالا دیوارینا
اؤلدولر آیاق اوسته؛
چیگین-چیگینه.
اولدوزلار شاهید اولدو،
بیر سیرادا دایانمیش
اؤلولرین قاباغیندان،
یوز یئره بؤلونموش دیریلرین
چکیلدیگینه.
اؤلدولر آیاقلارینین آلتیندا
وطن تورپاغی.
باشلارینین اوستونده
وطن اولدوزلاری.
کؤنولدن کؤنوله کئچدی
اومیدلری، آرزولاری.
گئجه آغیر-آغیر کئچدی
جنازهلرین اوستوندن؛
کئچدی گئتدی یولو سحره.
گونش شفقدن بیر اؤرتوک چکدی
تورپاغی قورویوب، تورپاقدا دینجهلن
جنازهلره.
کوچه رئکلاملاری
هاردان گلدی،
نئجه یول تاپدی شهره
آخین-آخین
بو اجنبی رئکلاملاری.
سپهلهنیب
کوچه-کوچه،
دؤنگه-دؤنگه،
یاخین-یاخین…
آلیب شهری اؤزوندن،
مئیدان اوخویور شهره
بو اجنبی رئکلاملاری.
کوچه بس دئییلمیش کیمی
کؤک آتیب یئرین آلتینا،
جالاناراق
مئترو اوزونو اوج-اوجا،
مئترو بس دئییلمیش کیمی
پرچیملهنیب
بینالارین ساغ-سولونا،
آز قالا بینادان اوجا.
هاردان گلدی،
نئجه یول تاپدی شهره
بو رئکلاملار،
شهری سرمست ائلهییب.
احسن بئله “آزادلیغ”ا!
اؤزوموزو بوخوولاییب
ایچیمیزده
اؤزگهنی سربست ائلهییب.
هانی منیم اؤز منلیگیم؟
بو رئکلاملار
گؤزوموزو پردلهییب.
هانی منیم میللیلیگیم؟
بو رئکلاملار
بو شهری
اؤزوموزه یاد ائلهییب.
یاراشارمی،
مملکتین
بو آغریلی اورگینده
بیر میلچهیین دوه بویدا
بو یابانچی رئکلاملاری؟
کیملر بئله اسیر ائتدی
بو شهری،
بو میللتی
بو یالانچی رئکلاملارا؟
بو “چای”لارین عوضینده
دونوب آرازیم، هکریم.
بو “سوک”لارین عوضینده
سورولور شیرم، شکریم.
مین چئشیدلی سیقارئتله
اورگیمه،
بئینیمه زهر سورولور.
دوغرولار آغ یالان اولور،
یالان گؤزومده دورولور.
گؤتورون او رئکلاملاری!
گؤره بیلمیرم دردیمی.
گؤتورون او رئکلاملاری!
ائله بیل یاد شهردهیم
قریب کیمی.
تورپاق آتین اوووج-اوووج
“یانیب-سؤنن” گؤزلرینه،
او اوزونده تورپاق گؤروم،-
شهید اولموش،
تورپاق گؤروم
اینیلدهین.
چادیر چکین
ساختا، کؤکسوز اوزلرینه.
او اوزونده چادیر گؤروم
دوزوم-دوزوم،
چادیرلاردا اوزلر گؤروم،
گؤزلر گؤروم،-
مین اومیدله
شهردن ایمداد دیلهین.
تورپاق تؤکون،
چادیر چکین
او رئکلاملارین اوزونه،
یالانلارا ایشیق دوشسون!
تورپاغیمدا قالانلارا،
اولانلارا ایشیق دوشسون!
گؤرک نئجه تالان اولور
تورپاغیمیز.
گؤرک نئجه یاندیریلیر،
داغیدیلیر تاریخیمیز؟
گؤرک قاضیب قبیرلری
داها نهلر آرادیلار؟
گؤرک نئجه ائرمهنیلر
بیزیم کؤکوموز اوستونده
اؤزلرینه
ساختا تاریخ یارادیرلار؟
گؤتورون او رئکلاملاری!
ناراحات، ناکام، نیگاران
روحلارا خیانت اولار.
گؤتورون او رئکلاملاری
بو شهرده
شهیدلر خییابانی وار!
گیزلی محبتیم
سنسیز سئویرم سنسیز گولورم
قلبیم بیر قورویان دنیزدیر آخی
سنی اؤزگهسیندن آلا بیلمیرم
محبت هامییا عزیزدیر آخی
سوروشما نهدندیر اورگیمده قم
بو منیم طالعیه شیکایتیمدیر
بو منیم سئوگیلیم بو منیم یاریم
بو منیم اوغورسوز محبتیمدیر
ایستردیم اونودوم سنی ابدی
نه یازیقکی قلبیم یئنه یوخ دئییر
قورتولماق ایستهدیم عشق عذابیندان
دیل اونوت دئسه ده قلبیم یوخ دئییر
قالمیشام ایکی یول آراسیندا من
بیری اونوت دئییر بیری سئو دئییر
نه سئوه بیلیرم نده اونودا
بئلهجه سئودیگیم بونو بیلمهییر
نه دیر؟
اوّل سلام اولسون، شیکسته قارداش!
اوخو، بو کاغازین چاراسی نه دیر؟
طبیبیمسن دوا ائله دردیمه،
آچ گؤر اورگیمین یاراسی نه دیر؟
گئجهلر صوبحهدک آسیللام داردان،
کؤنول ال گؤتورمز بو آهو-زاردان،
اؤللم، آیریلمارام وفالی یاردان،
آختار، گؤر ایشلرین چاراسی نه دیر؟
بیر توتی دیللیدیر، قامتی دوزگون،
یاناغی لالهدیر، باخیشی سوزگون،
فیکیرلش، چاره قیل بو ایشه گیزلین،
افقانین دردینین داواسی نه دیر؟
قیز باخیر
اوزاغا، اوزاق
یئرلره،
نورا قرق اولونموش
گور شهرلره،
ایشیغی آچیلی پنجرهسیندن،
شیررنتک تؤکولن
آغ سالونلارا،
صوبحهدک رقص ائدن
شوخ جاوانلارا.
آختاریر
آراییر
سعادتینی،
دونیادا
یئگانه
محبتینی. قیز
باخیر،
کؤورهلیر
بوینونو بوروب.
آمما او بیلمیر کی، بیلمیر کی، قطعی
اونون سعادتی
یانیندا دوروب.
زیارتی عاشورا دۇعاسی
حضرت پئیغمبریمیز بۇیوروب: “حقیقتا حسین هیدایت چێراغی و نجات گمیسیدیر”.
“هر کس اللهین و اهلی بئیتین نظرینده یئر اۆزونون و گؤیون ان سئویملی اینسانینا باخماق ایستهییرسه، حسینه باخسین”
کربلادا باش وئرن قانلی فاجعهنین مۆسلمانلار اۆچون بؤیوک نتیجهلری اوْلدو. ایمام حسین کیچیک بیر دسته ایله بؤیوک بیر شر ایمپئرییاسینین قارشیسیندا "یوْخ" دئمهیی باجاردی. ایمام حاق اۇغروندا، ایسلام اۇغروندا مۆباریزهیه قالخدی، بۇ یوْلدا مالیندان، جانیندان کئچدی، ان یاخین سلاحداشلارینی ایتیردی، عائلهسینین اسیر دۆشمهسینه راضی اوْلدو، لاکین اؤز عقیدهسیندن دؤنمهدی. اوْ، آزادلیق مکتبینین بۆنؤورهسینی قوْیدو و اؤز قانییلا ابدی اوْلاراق آزادلیق سئور اینسانلارین قلبینه آزادلیق توْخومونو سپدی. بلکه ده، تاریخده ایلک دفعه اوْلاراق مغلوب ائدن دئییل، مغلوب اوْلانلار قلبه چالدیلار. بۇ قییام هر گۆن، هر یئرده اینسانلارا ظۆلمون، حاقسیزلیغین قارشیسیندا "یوْخ" دئمهیی اؤیرتدی. نه قدر کی، یئر اۆزونده ظۆلم، عدالتسیزلیک، حاقسیزلیق وار، ایمام حسین مکتبی اؤز گؤروین ایتیرمهیهجک.
زیارتی عاشورا دۇعاسی
سلام اوْلسون سنه ائی عبا عبدالله. سلام اوْلسون سنه ائی الله ائلچیسینین اؤولادی. سلام اوْلسون سنه ائی اللهین سئچدیگی و سئچدیگینین اوْغلو. سلام اوْلسون سنه ائی مؤمینلر امیرینین اوْغلو و ائی وصیلر آغاسینین اوْغلو. سلام اوْلسون سنه، ائی عالم قادینلارینین خانیمی فاطمهنین اؤولادی. سلام اوْلسون سنه ائی اللهین اینتیقامینی آلان و ائی اللهین اینتیقامینی آلانین اوْغلو. ائی اوْ کس کی، کؤمکچیلرینین هامیسی شهادته یئتدی و سنین اینتیقامینی آلماق اۆچون بیر کس قالمادی.
سلام اوْلسون سنه و اوْ رۇحلارا کی، سنین قارشیندا تزیم ائتدیلر. سیزین هامینیزا مندن اللهین سلامی اوْلسون، نه قدر کی من وارام و گئجه- گۆندوز برقراردیر.
ائی عبا عبدالله، سنین مۆصیبتین و ماتهمین بیزیم اۆچون و بۆتون مۆسلمانلار اۆچون بؤیوکدور. سنین مۆصیبتین گؤیلرده بۆتون سما اهلینه بؤیوکدور، یانیقلیدیر. الله لعنت ائتسین اوْ اۆممته کی، سیز اهلی- بئیته قارشی بۇ ظۆلمون و آمانسیزلیقلارین اساسینی قوْیدولار. اللهین سیزین اۆچون مۆقدس ائتدیگی مقام و منزیلتدن محروم ائتدیلر، اۇزاق سالدیلار.
الله لعنت ائتسین اوْ اۆممته کی، سیزی قتله یئتیردی. الله لعنت ائتسین اوْ کسلره کی، سیزه قارشی مۇحاریبهنین مۆقددیمهسینی ایشلهییب حاضیرلادی. اوْنلاردان، اوْنلارا تابع اوْلانلاردان، دوْستلاریندان اللها و سیزه سێغینیرام.
ائی عبا عبدالله، حقیقتا من قییامته کیمی سیزینله سۆله-صفادا اوْلانلارلا سۆلهده، سیزینله مۇحاریبهده اوْلانلارلا مۇحاریبهده اوْلاجاغام. الله لعنت ائتسین ضیاد اؤولادلارینا، مروان اؤولادلارینا. الله لعنت ائتسین مرجانهنین اوْغلونا (ابنی ضیادا)، الله لعنت ائتسین عؤمر ابن سده، الله لعنت ائتسین شیمره، الله لعنت ائتسین اوْ آداملارا کی، آتلارینی سنینله مۇحاریبه ائتمک اۆچون یهرلهییب، جیلوْولاییب، اۆزلرینه نیقام سالدیلار، مۇحاریبهیه جدی حاضیرلاشدیلار.
آتام- آنام سنه فدا اوْلسون، حقیقتا منیم سنه ماتم ساخلاماغیمین اجری و ثاوابی چوْخ-چوْخ بؤیوکدور. سنین مقامینی عزیز ائدن و سنین سببینله منی عزیزلهییب ایکراملی ائدن اللهدان ایستهییرم کی، محمّد (س.آ.بئش .س) این اهلی- بئیتیندن اوْلان غائب ایمامین (ایمام زامان آغانین) اؤنونده سنین اینتیقامینی آلماغی منه نصیب ائتسین.
اێلاهی، ایمام حسین (ع) اوْن آتیرینه منی دۆنیا و آخیرتده اؤز یانیندا آبیرلی-حیالی، اۇجا شانلی ائت.
ائی عبا عبدالله، حقیقتا من سنینله دوْستلوق، بۇ ظۆلملرین اساسینی قوْیان و بۇ اساسدا حرکت ائدن، سیزه و سیزین شیعهلره قارشی ظۆلم و جفاسینی داوام ائتدیرنلردن بئزار اوْلماقلا اللها، اوْنون رسولونا، امیرالمؤمینینه، فاطمهیه، حسنه و سنه یاخینلاشماق ایستهییرم.
اللهین درگاهیندا و سیزین حۆضورونوزدا اوْنلاردان بئزارلیغیمی بیلدیریر، سیز و سیزی سئونلره محبت گؤسترمکله، همچینین سیزین دۆشمنلرینیزدن، سیزینله مۇحاریبه ائدنلردن، اوْنلارین دوْستلاریندان و اوْنلارا تابع اوْلانلاردان بئزارلیق ائتمکله، اول اللها، سوْنرا ایسه سیزه یاخینلاشماق ایستهییرم. من سیزینله سۆله ائدنلرله سۆله، مۇحاریبه ائدنلرله مۇحاریبه ائدیرم. سیزی سئویب محبت گؤسترنلرله دوْست، سیزینله دۆشمنچیلیک ائدنلرله دۆشمنم.
سیز و سیزین دوْستلارینیز بارهده مریفت کسب ائتمک سببیله منی کرامتلی ائدن، دۆشمنلرینیزدن بئزارلیق ائتمیی منه رۇزی نصیب ائدن اللهدان ایستهییرم کی، منی دۆنیا و آخیرتده سیزین یانینیزدا عملی صالح، اۇجا درجهلی، قدملریمی سیدق قدمی، ثابتقهدم ائتسین.
اوْندان ایستهییرم کی، منی سیزین الله یانیندا مالیک اوْلدوغونوز بَیهنیلمیش مقاما، مقامی محمودا (شفاعت مقامینا) چاتدیرسین. سیز اهلی بئیتدن اوْلان هیدایتچی، حاقی دئین آشکار ایمامین (ایمام زامان آغانین) اؤنونده سیزین اینتیقامینیزی آلماغی منه نصیب ائتسین.
اللهی، سیزین اوْنون یانیندا اوْلان حاقینیز، مقام و منزیلتینیزه آند وئریب ایستهییرم کی، سیزه ماتم ساخلاماق مۆقابیلینده منه ان یاخشی خئییر عوضی وئرسین. ائله بیر عوض کی، ماتم ساخلایانلارا وئریلر. بۇ ایسلامدا، همچینین بۆتون آسیمانلاردا و یئرده اثر-علامت قوْیان نئجه ده بؤیوک مۆسیبتدیر.
اێلاهی، منی بۇ مقامدا اوْ کسلردن قرار وئر کی، سنین طرفیندن اوْنا سالاوات، رحمت و مغفیرت شامیل اوْلور. اێلاهی، حیاتیمی محمّد و آلی محمّدین حیاتی کیمی، اؤلومومو محمّد و آلی محمّدین اؤلومو کیمی قرار وئر.
اێلاهی، حقیقتا بۇگون ائله بیر گۆندور کی، بنی اۆمئییه، جییر یئین اوْغلو، سنین و پئیغمبر (س.آ.بئش .س)این دیلیندن اوْ حضرتین دایاندیغی، ایقامت سئچدیگی هر بیر یئرده لعنتلنن ملونون اوْغلو سئوینمیش، بایرام کئچیرمیشدیر. اێلاهی، ابو سۇفیانا، مۇاوییهیه، یئزید ابن مۇاوییهیه لعنت ائت. سنین ابدی لعنتین اوْنلارا اوْلسون. بۇ بیر گۆندور کی، ضیاد اؤولادلاری، مروان اؤولادلاری حسینی (ع) اؤلدورمکله خوْشحال اوْلموشلار.
اێلاهی، اؤز لعنت و دردلی عذابینی اوْنلارا ایکیقات آرتیر. اێلاهی، من بۇ گۆنده، بۇ مقامیمدا و حیاتیمین بۆتون گۆنلرینده اوْنلاردان بئزارلیق ائدیب لعنت گؤندرمکله، سنین پئیغمبرینه و اؤولادلارینا (س.آ.) محبت بسلهمکله سنین درگاهینا یاخینلاشیرام.
اێلاهی، محمّد و آلی محمّدین حاقینا ظۆلم ائدن ظۆلمکارا و بۇ ظۆلمده اوْنلارا تابع اوْلان سوْنراکی ظۆلمکارلارا لعنت ائت.
اێلاهی، ایمام حسینله (ع) مۇحاریبه ائدن، اوْنون قتلینده بیر بیرینه کؤمک ائدیب، البیر اوْلان و بیر بیرینین آردینجا گلن دۆشمنلره لعنت ائت.
اێلاهی اوْنلارین هامیسینا لعنت ائت.
اێلاهی، سنه حمد سنا ائدیرم، اهلی بئیتین مۆصیبتینده ایشتیراک ائدنلرین سنه شۆکر و حمد-سنا ائتمهسی کیمی. اللها حمد-سنا ائدیرم مۆسیبتیمین بؤیوکلویونه گؤره.
اێلاهی، ایمام حسین (ع)اێن شفاعتینی منه قیسمت ائت. منی اؤز درگاهیندا حسین (ع) و اوْنون صحابهلری ایله بیرلیکده، عملی صالح، اۇجا مقاملی، حقیقت آختاران، قدملریمی سیدق قدملی، ثابت قدم ائت. ائله صحابهلر کی، اؤز رۇحلارینی، یاخود قلبلرینین پاک قانلارینی حسینه (ع) فدا ائتدیلر.
ایمام حسین (ع) بۇیوروب: “من حئیوانی نفس اۆزوندن، فساد تؤرهدیب ظۆلم ائتمک و آرا قاریشدیرماق اۆچون قییام ائتمیرم. منیم قییامیم امر به معروف (یاخشی ایشلره دعوت) و نهی از مۇنکر (پیس ایشلردن چکیندیرمک) اۆچوندور. بابام رسولی اکرمین، آتام امیرالمؤمینین علی (ع) یوْلونو گئتمک، بابامین اۆممتینی اصلاح ائدیب فسادی آرادان قالدیرماق اۆچون قییام ائدیرم.”
آذربایجان مرسییه ادبیاتی
ایلاهیات فلسفهسی
اون دوققوز عصرده یاشامیش قومرو دربندی بؤیوک زحمت باهاسینا 14 معصومون باشینا گلن موسیبتلری کامیل دیوان شکیلینده عرصه یه گتیرمیشدیر. همن دیوان بو گون ده بیزیم الیمیزده ان دیَرلی اثر کیمی ایستیفاده اولونماقدادیر.
مرهوم قومرو بو اثرین باشلانقیج «ساقینامه»سینده دؤورونون اکثر تانینمیش شاعرلرینی آد-باد میصراعلارا سالمیش، اونلارین اثرلرینین آدلارینی چکمکله اؤز ادبی مجلیسینه دعوت ائتمیشدیر. قومرو سؤزوگئدن ساقینامهده علمی بحث آچاراق شاعرلرین اثرلرینی موقاییسهلی شکیلده قییمتلندیرمهیه چالیشمیشدیر. «ساقینامه»نی اوخودوقجا بیز بوتون بونلارین آچیق-آیدین شاهیدی اولوروق:
ساقینامه
ساقییا ائیله کرم دور مئیی مینانی گتیر
قوی گؤزوم اوسته قدم ساغری - سؤهبانی گتیر
عادتا ایرفانی شعرلرده ساقی، مئی، مینا ایفادهلری اؤز اصل معناسیندا یوخ، مجازی معنادا ایشلنمیشدیر. ساقی هر هانسی ایچمهلی شئیلری قدهلرده مجلیسده دولاندیران شخصه دئییلیر. مئی سؤزون اصل معناسیندا شراب اولسا دا، هئچ شوبههسیز ایسلام عالیملری، خصوصن اهلی-بئیت شاعرلری ایرفان عالمینده اونو شربت و دیگر حالال بویورولان، عاریفلرین مجلیسینده ایستیفاده ائدیلن مئیوه شیرهلری آدی ایله نظمه چکمیشلر. هابئله اهلی-بئیت شاعرلری مئی-ایفادهسینی ابجد حسابی ایله م-4، ی-10 رقملرینی توپلاماقلا 14 معصوم معناسینا گؤتورموشلر. بئیتین ایکینجی میصراعسیندا «قوی گؤزوم اوسته قدم ساغری سؤهبانی گتیر» دئمکله شاعر معصوملارین - گوناهسیز پئیغمبر (س) اهلی-بئیتینین ازا مجلیسینی زینتلندیرمیی اینجه مطلبلرله اوخوجونو گؤزللیک عالمینه آپارماق ایستهییندن ایرهلی گلمهسیدیر. اونون اهلی-بئیته اولان هدسیز محبتینین باریز نومونهسی اولاراق بئله مجلیسده ساقی قدملرینی گؤزلری اوستونه قویماسینا راضیلاشان شاعر بؤیوک جانفاشانلیق گؤستریر.
لالزار اولدو چمن اوز وئریب ایامی- باهار
جامی- زررین اله آل بادهی- هومرانی گتیر
یوخاریداکی بئیتده شاعر قومرو باهارین گلیشی ایله چمنلرین لالزار – یام-یاشیل اولماسینی، ساقینین قیزیل جامی الینده گزدیرمهسینی آل-الوان چیچکلرین سیماسیندا جامین ایچینده اولان قیرمیزی شرابی موقایسه ائدهرک یوکسک ادبی ذؤوقله میصراعیا گتیرمیشدی.
قیل اتا هوسرمی گولفام فرح بخشو زولال،
لعلگون آبو ترب راهو موسففانی گتیر.
قدهی ائله لبالب، وئر ایچیم مستانه،
بادیی ائشگ جنابی- شهی- مردانی گتیر.
قدهی آغزینا قدر دولدورماسینی ساقیدن تمننا ائدن شاعر مریفت شرابی ایله مست اولانا قدر ایچمک ایستهییندهدیر. خصوصن ده، شهی-مردان مؤولا الی ابن ابو طالبی (ه) یادا سالاراق «بادیی ائشگ جنابی- شهی- مردانی گتیر» دئمکله او جنابین عشقی ایله ایلاهی- مستانهلیکله اولویت آرزوسونا دوشور.
توتیگی نیطق گؤهرباریم آچیب دورجی دهن،
بزم شاهانه قوروب مجلیسی- ایرفانی گتیر.
بو بئیتده شاعر، اؤز نیطقینی قییمتلی گؤوهره بنزتمکله سانکی آغزیندان دورر تؤکولن بیر حیکمت عالیمینین ایرفانی مجلیسده-عاریفلرین حضوروندا شاهلارا لاییق سؤز خرج ائتمکله قییمتلی اینجیلر اورتایا قویور.
بادبانین چکیب اووجو فلکه فولک خیال،
لنگر ائتمیلییه آمادهدی دریانی گتیر.
بورادا ایسه سانکی خیال گمیسینین یئلکهنینی دارتاراق گؤیون انگینلیکلرینه قالدیریر و اؤزونون دئدیگی کیمی (لنگر ائتمیلییه آمادهدی دریانی گتیر) بیر گمی دولوسو لعل-جواهیرات دیَرینده سؤز گمیسینی لنگر سالماق اوچون دریا آرزولاییر.
رایت فیکریم اولوب هر طرفه شوققه گوشا،
دؤوره قیلماقلیق اوچون عالمی- بالانی گتیر.
بال زررین گؤتوروب اوچماغا شاهینو مغال،
بیر دم ائی تب روان باشیما سؤودانی گتیر.
صدف نظم تمامن یئتیریب دورر یئتیم،
قییمتین بیلمهیه سررافی- سوخندانی گتیر.
فیکیر و دوشونجهسینین هر طرفه آچیلدیغینی سؤیلهین شاعر شاهین کیمی یوکسکلیک آختاریشیندادیر. قیزیل قانادلاری ایله سما انگینلیکلرینده سوزن شاهین کیمی شعر عالمینده روان تبله سئودا آختاریر.
شاعر قومرو اهلیبئیت حاقیندا یازدیقلارینی صدف ایچریسینده دورری-یئتیم (ان قییمتلی لعل) آدلاندیریر. اونا گؤره ده اونلارا قییمت وئرمک اوچون سؤز سررافی آختاریر.
شاعر بو بئیتده اؤز شئرلرینی صدف ایچریسینده یئتیشن دورر-یئتیمه بنزهدهرک اونون قییمتینی تعیین ائتمک اوچون سؤز سررافینین گلمهسینی آرزولاییر. بورادا او هئچ شوبههسیز کی، نظم و شئرلری ایله 19-جو عصرین سونلاریندا یاشایان، دؤورون ان گؤزل گؤزل شاعرلریندن اولان، سؤز سررافی حاجی رضا سررافی نظرده توتموشدو.
بیرجه بو مجلیسه ائی ساقیگی فرخونده جامال،
شوارایی عجمو تورک بوخارانی گتیر.
اولا گر ائیله گوزر مملکتی- شیروانه،
نظمده فیرقهی شاعرلره خاقانی گتیر.
سؤیله خاقانییه ائی چینو سوخن خاقانی،
ارمغان الده توتوب نظم دورفشانی گتیر.
بو بئیتلرده شاعر قومرو داها قاباغا گئدهرک اهلی-بئیته ائتدیگی یوکسک خیدمتی قییمتلندیرمک مقصدی ایله عجم، تورک و بوخارا شاعرلرینه خیتاب ائدهرک اونلاری شئر و صنعت نومونهلرینی نوماییشی اوچون اؤز مجلیسینه دعوت ائدیر. همچینین خاقانییه شیروان ویلایتینده اولان شاعرلره خیتاب ائدهرک «سؤیله خاقانییه ائی چینو سوخن خاقانی، ارمغان الده توتوب نظم دورفشانی گتیر»،-دئیه اونلاری شعر-صنعت مئیدانینا چاغیریر.
شاعر قومرو ظلمت قارانلیقلاری ایشیقلاندیرماق اوچون سلاماتلیق وادیسینی، موسا پئیغمبرین توری-تجللاسینی آرزولاییر.
اونسوری- عالمی- ظلمات عناصیرده گؤز آچ،
وادیگی ائیمنه گل، تور تجللانی گتیر.
قیل خبردار نوای کیمی صاحب هونری،
دئ تاماشایا تامام افصحی- تورانی گتیر.
نوای کیمی هونر صاحبینی، بوتون توران فسئهلرینی تاماشایا دعوت ائدیر.
انوری- نئیییری- ازم کیمی نظمده مونیر،
دورر نثار ائیلهمهیه اقد سورییانی گتیر.
جام وحدتدن ایچن جامو جمعی جامه دئیین،
آچمایا دورج فصاحت دوری- مرجانی گتیر.
سدییا ایسم سنین طالعیی مسعود منیم،
برگ بی باریدی بوستانو، گولوستانی گتیر.
داها سونرا شاعر قومرو، حیکمت و منطیق شاعری اولان سدی شیرازینی خیتاب ائدهرک، ایرفان مجلیسینه چکیر. حتی سدییه مراجعتله گوناه سنین، سعادتلی طالع ایسه منیمدیر دئییر. سنین بوستان و گولوستان اثرلرینی سانکی بار وئرمهین باغ-باغچایا بنزهدیر، قومرو.
ائی اولان حافیظی کنز دورری-شهوار قزل
یار معشوق نه دیر هوریگی- قیلمانی گتیر
داها سونرا قومرو مشهور قزل اوستادی اولان حافیظی شیرازینین آدینی چکرک، اونا تنه وورور، سن عشقدن، یاردان، معشوقدان یازیرسان دئییر، بونلار شهوانی حیسسلر، عیش-ایشرت، باشقاریشدیریچی ایلنجه، مشغولیتدن باشقا بیر شئی دئییل. سن بیزیم ایرفان مجلیسیمیزه جنّتدن هوریگی-قیلمان گتیرمهلیسن.
ائی نظامی دئمه چوخ خوسروو ایله شیریندن
ایستهسن تاخت بوسات اوسته سولئیمانی گتیر
قومرو سؤز صنعتینده اوجا زیروهده قرار توتان شعر عالمینین پئیقمبری آدلانان نظامی گنجوی کیمی بیر صنعتکارا اعتراض سسینی اوجالداراق، اونون اثرلرینی چوخ دا بؤیوک بیر صنعت نومونهسی سایمیر. حتی اونا دئییر کی، سن تاخت اوستونده سولئیمانی دا گتیرسن، یئنه ده منیم قهرمانلاریملا موقاییسه اولونماز.
آر اولا قوووئیی ایدراکووه ائی خاقانی
سن ده گل اؤز دئدیگین هرزاوو هدیانی گتیر
شاعر قومرو خقانی کیمی بؤیوک اوستاد صنعتکارا چکینمهدن تنه وورور. اونون یازدیقلارینی اهلیبئیت نظملری ایله موقاییسهده هرزوو هدیان آدلاندیریر.
چوخ دا فخر ائیلهمه اؤز نظمووه ائی فیردووسی
سئوهسن سؤز یئرینه لعل بدخشانی گتیر
قومرو فیردووسی کیمی بؤیوک فیلوسوو-شاعر، عالیم-موتفککیر «شاهنامه» صاحبینه ده چکینمهدن: «چوخ دا فخر ائیلهمه اؤز نظمووه ائی فیردووسی» دئییر. ایکینجی میصراعدا حتی سؤز یئرینه ان قییمتلی لعلی-جواهیراتلاری دا گتیرسن یئنه ده منیم اثریمله یاناشی دایانا بیلمز دئییر شاعر قومرو.
گل شجاعتله گیرک هر ایکیمیز جنگاهه
مرز جنگه قدم قویماغا مئیدانی گتیر
دؤرد آغاج خار موغیلان یئتیرن بوغه منیم
سن موقابیلده ییغیب ساحهتی- دونیانی گتیر
بو ایکی بئیتده قومرو خیتاب ائتدیگی شاعرلری شعر-صنعت مئیدانینا سانکی دؤیوشه چاغیریر. حتی اؤز قهرمانلارینین ووروش صحنهلرینی تصویر ائدهرک دؤرد آغاج مسافهسی اولان کربلا صحراسینین تیکانلی مئیدانینی میصراعیا گتیریر، دؤورون شاعرلرینه خیتاب ائدهرک بونون موقابیلینده دونیا بویدا مئیدان طلب ائدیر شاعر قومرو.
قابیلیت هانی غبراده موقابیل توتاسان
گر قلت ائیلهمهسم عرش موللانی گتیر
من آچیم رزمده بیر قانلی الم شوققهسینی
الم گاوه نه دیر، مئهر دورخشانی گتیر
شاعر یاواش-یاواش مطلبه یاخینلاشاراق اثرین اساس ماهیتینی آچماغا چالیشیر. او، دئییر: «من آچیم رزمده بیر قانلی الم شوققهسینی». بورادا قومرو کربلا مجاراسیندا باش وئرن حادثهلرین شرحینی آیری-آیری میصراعلاردا وئرمکله یاناشی دیگر شاعرلرین اثرلرینده جریان ائدن حادثهلری ده موقاییسه ائدیر. لاکین سوندا یئنه ده اؤز اثرینین قییمتلی و عظمتلی اولدوغونو اؤنه چکیر.
واردی بیر مشق منیم صاف سویوم آب فرات
رود جئیهون دئمه کئچ قیلزمو عمّانی گتیر
شاعر اؤز اثرینده پئیغمبر (س) اهلی-بئیتینین باشینا گلن فاجعهلرینی بئیتلرده آچیقلایا-آچیقلایا حادثهلری تصویر ائدهرک موقاییسهلی شکیلده وئره بیلمیشدیر. شاعر «واردی بیر مشق منیم صاف سویوم آب فرات»-دئمکله کربلا چؤلونده پئیغمبر (س) اهلی-بئیتینین سوسوزلوغونو، بیر مشق سویا احتیاج اولدوقلارینی، حتی اونو دا الده ائده بیلمهدیکلرینی بَیان ائدهرک جئیهون چایی و قیلزم دریاسی ایله موقاییسه ائدیر. شاعر موقاییسهنی ائله یانیقلی شکیلده وئره بیلیر کی، دؤورون شاعرلرینه یازدیقلاری اثرلرینه گؤره سانکی خجالت وئریر. یعنی سیزین یازدیغینیز اثرلرده چای دولو، دریا دولو سو وارسا دا منیم اثریمین قهرمانلاری دین، عقیده، مسلک یولوندا سوسوز حالدا ووروشور، حاقی، عدالت یولوندا جانلاریندان کئچمهیه بئله حاضردیلار.
من ایقاب آدلی سمند اوسته قویوم زیورو زین
سن ده اؤز رخشون ایلن عرصهده جؤولانی گتیر
زولفوقار آدلی قیلینج من چکرم داواده
گاو زردوز ایله سن پورو نریمانی گتیر
شاعر اثر بویو قهرامانلارین مینیکلرینی، سلاحلارینی، گئییم و پالتارلارینی معاصر شاعرلرین قهرمانلاری ایله موقاییسه ائدیر و اؤز قهرمانلاری ایله حاقلی اولاراق فخر ایله اؤیونور.
اثرین سونونا یاخینلاشدیقجا شاعر ایرفان خزینهسیندن داها قییمتلی گؤوهرلر چیخارماغا نایل اولور. او اورک یاندیریجی شؤله ایله اؤز متاینی ایرفان بازارینا چیخاراراق دئییر:
منده بیر سینهسی دؤرد مین یارالی کؤینک وار
سن تهمتوین گئین جوش خوفتانی گتیر
بسدی بیر قان ایله الوان اولان اممامه منه
سن گئدیب مغفر فولاد موتللانی گتیر
شاعر، ایمام حسین آغانین فقط سینه ناهییهسیندن آلدیغی یارالاردان درمه-دئشیک اولان کؤینهیینی مثال گتیرمکله، اوخوجویا پئیغمبر اهلی-بئیتینین چکدیگی موسیبتلرینی عیانی وسایط کیمی گؤزونون قارشیسیندا جانلاندیریر. و یا ایکینجی بئیتین بیرینجی میصراعسیندا «بسدی بیر قان ایله الوان اولان اممامه منه » دئمکله زمانه ایمامینین – ایمام حسینین شهید اولما صحنهسینی – همین آنی اولدوغو کیمی سانکی هر دؤورون اوخوجوسونون ایدراکیندا تسووور ائتدیره بیلیر.
من ال اوستونده گؤتوررم بیر اوشاق قونداغین
ایستهسن سن دخی قورسی- مهی- تابانی گتیر
بیرجه شاهزاده واریمدیر توی اوتاغی قورولان
سن ده کئیخوسروو ایلن تاجی- دورفشانی گتیر
مرهوم قومرو بو بئیتلرده کربلا واقئهسینین ان جانسیخیجی مقامی اولان قونداغداکی کؤرپهنین اوخلانما صحنهسینی بیرباشا جانلاندیراراق معاصرلرینه سانکی عیانی وسایط کیمی نیشان وئریر: «من ال اوستونده گؤتوررم بیر اوشاق قونداغین ».
همچینین ایکینجی بئیتین بیرینجی میصراعسیندا «بیرجه شاهزاده واریمدیر توی اوتاغی قورولان » دئمکله کربلا صحراسیندا آشورا گونو باش وئرمیش نؤوبهنؤو دهشتلی، توکورپهدیجی صحنهلری اؤن پلانا چکرک ایمام حسن یادیگاری شهزاده قاسیمین توی اوتاغی ماجاراسینی الی نیشانلیسینین الینه دیَمهین بَیله گلینین، ایکی گنجین نیسگیلینی باریز شکیلده نوماییش ائتدیریر. بونونلا دا دونیادا، خصوصن ده ایسلام عالمینده خئییرله شرعین بیر-بیرینی تاماملاماسینی اجتماعیته چاتدیرماغی باجاریر.
چکرم عرصهیی جنگاهووه بیر تازه جاوان
گؤر جمعالین سورا گئت لالهی- هومرانی گتیر
شاعر موسیبتین ان جانسیخیجی یئرینده رامانتیکایا ال آتاراق، ادبی پوئتیک ایفادهلرله دوشمن مئیدانینا یئنی بیر راهییه گتیریر. بئیتین بیرینجی میصراعسینا نظر سالاندا، بیز آچیق-آشکار بونون شاهیدی اولوروق. «چکرم عرصهیی جنگاهووه بیر تازه جاوان » دئمکله کربلا موجاهیدلرینین کدخوداسینی-تزه بَیینی، تازه جاوان آدلاندیرماقلا، اونا طرف قیلینج و نیزه ایله گلنلری سارسیدیر. اونلارا باشا سالماغا چالیشیر کی، بیر بو جاوانین جامالینا، بوی-بوخونونا باخین، تاماشا ائدین، گؤرون بونون گؤزللیگیله قیرمیزی لالهنی موقاییسه ائتمک نئجه ده بدییدیر.
لئشکریم یئتمیش ایکی تئشنه دیلاوردی منیم
سن اؤزون جمعی قیلیب لئشگر ایرانی گتیر
شاعر اؤز آز قوشونو ایله 72 نفر تئشنه- سوسوز، دیلاورلرله شعر-صنعتینین ووروش مئیدانینا بوتون ایران لئشگرینین گتیرمهسینی توصیه ائدیر.
آروزو ائیلهمه هر بئیتیوه دینارو تلا
من کیمی بئیتیوه بیر جنّت ریزوانی گتیر
مرهوم قومرو دؤورون معاصر شاعرلرینی مذمّت ائدهرک یازدیقلاری اثرلرین هر بئیتینه گؤره، قیزیل-گوموش ایستهمهلری ایله اونلاری حیاتدا اودوزان، آلدانان آداملار کیمی گؤستریر. اؤزو ایسه: من کیمی هر بیر بئیته جنّتی ریزوان ایستهمکله آخیرت عالمینین ابدی اولماسینی، دونیا اوچون یوخ، آخیرت اوچون چالیشماغی او ایستکلرله یاشاماسینی توصیه ائدیر.
حئیف زحمت چکیبن باغلامیسان شاهنامه
اوندا وصف ائیلهدیگین روستمی- داستانی گتیر
و سونرا تأسفله «شاهنامه» مؤلفی ابولقاسیم فیردووسییه ایراد ائدهرک بؤیوک زحمتله «شاهنامه» باغلاماسینی روستم آدلی پهلوانی ایستهدیگی کیمی هددیندن آرتیق شیشیرتمکله اوبرازلی شکیلده وئرمهسینی بؤیوک مهارتله اؤن پلانا چکمیش و نتیجهده اؤز اثرینین معنوی دیَرینی داها دا آرتیرماغا نایل اولموشدور.
کیمدی روستم، نه فرامرز، ندی سؤهراب، نه کییو
بلکه ایسگندر ایلن بهمهنی -دارانی گتیر
ندی ایسگندر دارا، نه سالاتین کیان
توری سئینایه گئدیب حضرت موسانی گتیر
داها سونرا «شاهنامه»دکی آدلاری چکیلن اثرین قهرمانلارینی، بیر-بیر خیتاب ائدهرک، کربلا قهرمانلاری ایله موقاییسه ائدیر، سوندا یئنه ده اؤز اثرینین، اؤز قهرمانلارینین قییمت و دیَرینی اوستون اولدوغونو سؤیلهییر. حتی ایشی او اندازهیه گتیریر کی، بنی-ایسرایل پئیغمبرلرینی ده کربالا موجاهیدلری ایله موقاییسه ائدیر، نتیجهده «تور سئینایه گئدیب حضرت موسانی گتیر» دئییر. بوتون بونلارلا باهم اونسوز دا فایداسی یوخدور دئییر، شاعر قومرو.
یا یاپیش نوح اتهییندن او دئییل فولک نجات
یا چیخیب تاریمی چاریمدهکی عیسینی گتیر
یا گزیب صفهیی دونیانی دولان ائیله سوراق
میسریدن تختی ایله یوسیف کنانی گتیر
بو بیئتلرده ایسه آچیق-آیدین اولکی پئیغمبرلرین آدلارینی قیئد ائدهرک اونلارین دا نجات گمیسی اولمادیقلارینی دئییر. «یا یاپیش نوح اتهییندن او دئییل فولک نجات» قومری اؤز اثرینین باش قهرمانینی حضرتی ایمام حسینی پئیغمبرین (س) بویوردوغونا گؤره «نجات گمیسی» آدلاندیریر. معتبر حدیثده حضرتی پئیغمبر (س) بویورموشدور: «منیم اهلی-بئیتیمین مثالی نوح پئیغمبرین گمیسینه بنزر. هر کیم او گمییه سووار اولسا، نجات تاپار. هر کیم او گمینی ترک ائتسه قرق اولاجاق.» بو حدیثه ایسنادن حاقلی اولاراق قومری ایمام حسینی «نجات گمیسی» آدلاندیریر. او، اوزونو دؤورون شاعرلرینه توتاراق فخرله منیم حسین کیمی عالملره نجات وئرن آغام وار دئمهیه البته حاقلیدیر. او، ارکیانا اورافا اهلینه - اگر سیزین ده بئله بیر رهبرینیز وارسا، گتیرین مئیدانا، - دئیه داها جورت و شؤوقله … «رهبریمدیر ایکی دونیادا حسین ابن الی گر وارین اولسا سنین ده بئله مؤولانی گتیر» دئییر.
هاردادیر سنده منیم تک شرفو جاهو-جلال
شیویی-نظمیده گیرم یدو بئیزانی گتیر
غوبهی-فاحیش گتیریب ائیلهمیسن صرف کمال
اؤزون اینصاف ایله عقل اوسته بو سئودانی گتیر
رهبریمدیر ایکی دونیادا حسین ابن الی
گر وارین اولسا سنین ده بئله مؤولانی گتیر
هشریده جام بولور الده توتوب شیری-خودا
بویورور تئشنهدی چوخ قومریگی نالانی گتیر
نهایت مرهوم قومرو ابدی سعادت گونونو - هشر، قییامت گونونو خاتیرلایاراق سانکی حالییهده الینده بوللور جام توتان قییامت گونونون ساقیسی مؤولا الینی – شیری خودانی قارشیسیندا گؤرور، اؤزونون دئدیگی کیمی «بویورور تئشنهدی چوخ قومریگی نالانی گتیر» دئییر مرهوم قومرو.
قاضی حاجی میرزیز سیدزاده
عزیزیم
گؤزل یاریم، یاری یاشین مۆبارک!
یۆزه یئتیش اللی یاشدی عزیزیم.
الله سنی هر آرزونا چاتدیرسین،
گۆلر اۆزلو، گۆموش ساچدی عزیزیم.
بیلیرسنکی یالان یوْخدو سؤزومده،
بیر سن، بیر ده، اۆچ بالامدی گؤزومده.
لذت وئریر گؤیرتین ده، دۇزون دا،
قایقاناغین داها خوْشدو عزیزیم.
شۆکر اللها! اۇدوزمادیق سئچیمده،
آی سایالیم برابریک بیچیمده.
شئشهلهنیب آلتمیشیمین ایچینده
رشید سنه قوْشما قوْشدو عزیزیم.
بۇ گۆن منه نئجه خوْشدو عزیزیم!
هوما یینی هجو
ائی هومایی، بو نه اطواردی ایظهار ائلهدین،
چرخی-بدمئهر کیمی ظلمو پدیدار ائلهدین،
صوبحی-کازیب کیمی صادق یوزونو تار ائتهدین،
صادقین ثابتی-اشکین یوزه سییار ائلهدین،
شفقی-اشک ایله توخسارینی گولنار ائلهدین؟
دوستلوقدا نه اوچون گوزلهمهدین اندازه،
دوشمن اولدون نییه اول سروقدو
تننازه، قلئیی-شیشهیه سالدم گئدیبن
آوازه - کی، فیلانی توخی-زیبایه اوراردی غازه،
شاهیدی-قیسمته مششاتهلیک ایظهار ائلهدین.
صادقین نامهسی گلدی منه، ائی طالبی-راز،
سانکی یازمیشدی اونو ناز ایله محموده
ایاز، لئیک باشدان-آیاغا شیکوه ایدی، سوزو
گوداز، گؤتونور عشقی-حقیقین دئمیسن عشقی-
مجاز، ائی برادر، نه اوچون سن بئله رفتار ائلهدین؟
صادقین وصفینی داستانه گتیردین سن اؤزون،
گئدیبن کیشوری-شیروانه گتیردین سن اؤزون،
تؤهفه تک بزمی-سولئیمانه گتیردین سون
اؤزون، میندیریب رخشینی مئیدانه گتیردین سون
اؤزون، بئش اسفینی عالمه فیردووس کیمی جار ائلهدین.
ائی عزیزیم، گلیبن شور ایله گؤفتاره اؤزون،
ائیلهدین خلقی زولئیخا توخی-دیلداره
اؤزون، چکدین اول یوسیفی-گولچؤهرهنی بازاره
اؤزون، ائیلهدین عرض متاعنی خریداره اؤزون،
سوما دؤندون نییه بس تلقی-خریدار ائلهدین؟
ائی هومایی، قسم اول پادشهی-قههاره
- کی، وئریبدیر قولاغا سم، گؤزه نززاره،
حوسنده یوسیف اولا گر او مهی-سییاره،
اولماییب پیرهنی-ایسمتی هرگیز پاره،
یوخ یئره سن بو ایشی بیر غرضین وار ائلهدین.
خود توتاق صادقه لازیم گؤرونوردو بؤهتان،
نئیلهمیشدی سنه محمود آغا، ائی روحی-
روان؟
شرم ائدیب گؤزلهمهدین حقی-نمک، حؤرمتی-
نان، گئدیبن قلهیه حقینده دانیشدین هدیان،
فیلهقیقه، نه اونو، سن اؤزووی خار ائلهدین.
آغانین نعمتی-الوانی گؤزوندن گلسین!
سوفرهی-بزمی-سولئیمانی گؤزوندن
گلسین! کابابی، چاخیری، بوریانی گؤزوندن
گلسین! مئیی اولسون جیگرین قانی، گؤزوندن
گلسین! چونکی حقینده اولان فئیضینی اینکار ائلهدین.
گلمیسن بیر نئچه دفعه سن اؤزون شیروانه،
حوسنده بنزر ایدین مئهرو مهی-تابانه،
سنه ده محمود آغا ائتدی خیانت، یا
نه؟ نییه بیجا یئره سالدین کیشینی بؤهتانه؟
بینوانین نه اوچون فیسقینی ایقرار ائلهدین؟
نغمات اهلینه محمود آغانین رغبتی
وار، بیلمهین یوخدو، بو اسراره اونون
شؤهرتی وار، گر اولا، حقی ده واردیر، کیشینین
دؤولتی وار، دؤولتی، مریفتی، لذتی وار،
حؤرمتی وار. سن بو ظاهر ایشی باعث نه دیر اینکار ائلهدین؟
وزیرین اؤز موریدلرینین و اونا اطاعت
ائدنلرینین خاهیشینی رد ائتمهسی
- دئدی بیلین، ائشیدین، منی مشهور ائدنلر،
دیل تؤکرک یالواریب، منی مجبور ائدنلر.
قولاغی پامبیقلایین، پیس دویغونو اونودون،
گؤرمک حیسسیاتینی، گؤزونوزدن یوخ ائدین.
باشدا اولان قولاغی، پامبیقلا سیز ائدین کار،
قولاقلار کار اولماسا، باطینینیز کور اولار.
قالین دویغو قولاقسیز،منه طرف ائنین سیز،
ائشیدین خیتابینی، رببینیزه دؤنون سیز.
ظاهری گزینتیمیز، بیزیم سؤز نیتیمیز،
سماوی گزینتیمیز بیزیم بصیرتیمیز.
قورودا اولدوغویچون قورونو آرزو ائتدی
موسانی ائشیدهرک، تانری سویو قوروتدو.
جیسمانی گزینتیمیز، بیزیم قورودا اولدو،
دنیزی قوروتماقچین، آیاق سویا قویولدو.
عومرون سنین کئچرسه، یئر اوستونده قورودا،
گاه داغدا، گاه چمنده، گاه چؤلده، اوردا- بوردا.
بس هاردا «آبی حئیوان» اؤزون اوچون تاپارسان،
بس دنیز دالغاسییلا، هاردا سن چارپیشارسان.
یئرین تلاتوملرین، درک ائتمهیه قادیریک،
صوفی رییازتلرین، سرخوشوق درک ائتمیریک.
آغلین باشدا، مستلیکدن اوزاق گئتمهلیسن سن،
بو مستلیک جاملارینا، نیفرت ائتمهلیسن سن.
کدرله ظاهر اولدو، صؤحبتلر، دانیشیقلار،
بیر آز اؤزونو سوسدور، سوسانلار آییق اولار.
azb_Arab azb_Arab azb_Arab snd_Arab kas_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pbt_Arab azb_Arab pbt_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab ckb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab urd_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab ckb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab urd_Arab azb_Arab prs_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab kas_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab prs_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab snd_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab ckb_Arab prs_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab urd_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab prs_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab prs_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab kas_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab ckb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pbt_Arab urd_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab prs_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab urd_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab prs_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab prs_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pbt_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab prs_Arab azb_Arab pes_Arab pes_Arab azb_Arab pes_Arab prs_Arab azb_Arab azb_Arab snd_Arab pbt_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab ckb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pbt_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab