مطالب مربوط به شناختنامه حکیم ملا محمد فضولی به آدرس زیر انتقال یافته است لطفا بر روی آدرس زیر کلیک فرمایید:
پرتره حکیم ملا محمد فضولی
نقاش: ناصر بخشی، هنرمند تبریزی
1. عشق
مولانا حکیم ملامحمد فضولی، اؤز کلامی و فلسفی دوشونجهسینی عشق ایله یوغورموشدور. اونون گؤروشونجه عشق، «تقدیر خدا» دیر.[1] هر حرکت، حتی نِیدهکی صدا و مِیدهکی حرارتده اوندان ناشیدیر.[2] بوتون عالم و وارلیق عاشقیدیر. اصلینده اونون دوشونجه جوهرهسی عشقدن باشقا بیر شئی دگیلدیر. عشق، وارلیغین ان بؤیوک سرّی حساب اولونور و یگانه گوجدور کی انجذاب اوندان حاصل اولور. بوتون وارلیق آن به آن و لحظه به لحظه عشقین گوجو ایله حالدان حالا دوشورلر و دگیشیلیرلر. هر شئی «پرتو انوار حقیقت» ساییلر و تصوّره گلمز، و توصیف اولا بیلمز بیر زاددیر. عشقی تعریف ائتمک اولماز، بلکه اونو دادماق و ایچمک اولار، ایچمکدن ایسه دویولماز. ابن عربی بایزید بسطامی دیلینجه دئییر:
«عاشق او تشنهدیر کی دنیزین سویونو قورتوم - قورتوم ایچیر و لاکن هر زمان سوسوزلوقدان دیلی آغزیندان ائشیکده لهلهییر.»[3]
فضولینین دنیا گؤروشونون اساسی «عشق» اوزهرینده قورولموشدور و عشقدن سیوای هر بیر زادی اساسسیز ساییر و عشق منعین کیمسهدن قبول ائتمیر:
ای فضولی عشق منعین قیلما ناصحدن قبول،
عقل تدبیریدیر اول، سانما کی بیر بنیادی وار.
فضولیدهکی عشق انسان کمالی حساب اولونور، چونکی او، اؤز معشوقونو بوتون یارادیلیشدان اوستون و بلکه یارادیلیشین اوندان ناشی اولماسینی قبول ائدیر و عشق ایسه سبب اولور کی بئله بیر معشوق ایله گیزلی و معنوی باغلیلیغی اولسون. و بو باغلیلیق، اونو یارادیلیشین آرخاسیندا قالان گیزلی وارلیقلار ایلهده باغلاییر و اونو گؤزهللیک و گئرچکلیگه سوق وئریر.
2. درد و جفا
فضولی، عاشقی درد چکن و معشوقو ایسه جفا ائدن حساب ائدیر و دئییر کی دردی معشوق یالنیز سئودیگی و ایستهدیگی عاشقینه نصیب ائدهر و دردی ائله حساب ائدیر کی انسان روحونو صیقل وئریب تمیزه چیخاردار و پاکلایار و زلال حالا گتیرهر. «حدیقة السّعدا»نین سون سؤزونده دئییرکی الله تعالی چوخ سئودیگی بندهلرینی درده مبتلا ائدر. بورادا بوتون انبیاء و اولیانین عذاب - اذیت چکدیکلریندن دانیشیر و غزللرینده بو دردین عشقدن قایناقلانماسینا تأکید ائدیر و عشق آوازهسینی ایسه درد الیندن ناله چکمکدن ناشی بیلیر:
pes_Arab pbt_Arab pes_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab