گیریش: تهران کئچمیشده رئی (ری) شهرینین بیر کندی اولموش.
1393 -ون دی آیی مولوی تاپینتیلاری ( فاضلاب قازینتیلاریندان اؤزه چیخمیش) قیطریه و عباس آباد قازینتیلاری اوندا یاشاییشی 7000 ایل اؤنجه یه آپاریب چیخارتدی.
ایندییه دک یازیلمیش تاریخ کیتابلارین تپ – چئویر ( آلت – اوست) ائتدی.
رئی شهری قزوین، خوراسان، مازندران، قوم، گیلان و ساوا یوللاری اؤسته یئرله شمهسی اونو اؤنملی تیجارت، آل – وئر، سیاست، اداره و دین مرکزینه چئویرمیشدیر.
بونا گؤره ده تهران شهری همیشه هوجوم و غارتله اوزلشیردی.
تهران کندی نین کؤهوللری و یئر آلتی قازینتیلاری بیر یاندان، دره – تپه لری کی بورا گیرمه گی چتینله شدیرردیلر، باشقا یاندان یاخشی گیزلین و گیزلنمهگه یئر اولموشدور. بونا گؤره رئی دن یوخسا باشقا یئرلردن قاچقین و قاچاقلارا یاخشی یئر اولوردو.
تهران کندی چوخ زامانلار اوسته آد آپاریلان شهرلردن گلن تاجیرلرین اوغورلانمیش ماللارینین آنباری اولاردی. دئمک رئی ین مرکزلیگی تهرانی چاپقینچی و اوغرولارین گیزلن – پانج یئری ائتمیشدیر.
بیر پارا یازیچیلارین یازدیغینا گؤره، مغوللار رئیی آلاندان سونرا اودلاییب، وئران ائدیرلر. بو سببه مغوللارین الیندن اوزولنلر تهران کندینه اؤز توتورلار.
بو زامان تهران کندی نین یاشایانی نئچه قات آرتیر. بو ایش بیرینجی طهمز شاهین دؤورونه دک سورو ردو.
عثمانلی ایمپیریاسی تبریز شهرین تئز – تئز باسقی آلتینا آلماسی سبب اولدو کی، صفویلر باش کندی قزوینه کؤچورتسونلر. سید حمزه صفویلرین بؤیوک بابالارینین قبری شاه عبدالعظیم یاخینلیغیندا اولدوغونا گؤره بیرینجی طهمز شاه، قزویندن اونون زیارتینه تئز – تئز گئدردی.
تهران کندینین ایچمه لی و سپ – سرین سولاری، کؤلگه لی و بارلی – بهره لی باغ – باغاتی شاهی اؤزونه چکیب، اوردا دینجلمک یئری سالدیرماغا ماراقلاندیریر.
بوندان بویانا تهران گؤزه گلیر و دیله – دیشه دؤشور.
نادیر شاه زامانی تهران چوخ گؤزه گلمیر. یالنیز بیر کره شیعه و سوننولری بیر یئره ییغماغا بیر تؤرن کئچیریلیر.
آغا محمدخان قاجارلا کریم خان زندین دؤیوشلرینده، تهران قاجارلارا اَل وئریشلی (مناسب) اولدوغونا گؤره کریمخان حؤکومتین دورد ایل تهرانا گتیریر.
بوندان بویانا تهرانین اینکشافی سرعتله باشلاییر. ائله کی 1384 -ده شهرین جمعییتی 15000 دن 7000000 نفری آشیر و ساحه سی 4.4 کیلومتیر مربعدن 730 کیلو متیر مربعه آرتیر .
تهرانین ان چوخ ایرهلی لشمه و گلیشمه سی ناصرالدین شاه زامانی اولور.
رضا شاه چاغی اسکی بینالاری دارماداغین ائدیب، تخت جمشید و بیشابور هئلینی معمارلیغین اسکی ایران معمارلیغی آدیله تهراندا دیرچلتمه گه باشلانیر.
بو شهر 1332 دن 1357- ى انقلابینا دک سرعتله ایره لی لَدی .
انقلاب و ایرانلا عراق ساواشیندان سونرا کرباسچی بلدییه باشچی سی اولاندا ان بؤیوک دویونلَنمیش دورومدان چیخاریلیر.
قالیباف زامانیدا تیخاجدان (ترافیک دن) چیخماغا یاخشی ایشلر گؤرولور.
ایندی آمارلار اؤزره بو شهرین 8000000 دان چوخ جمعییتی واردیر.
حؤکومتین سانترالیسم مفکوره سی سبب اولوبدور تهران و هنده وری اون دورد – اون بئش میلیون نفر جمعییتی داشیسین .
بو قده ر اینسان یاشامی و بو بویدا حؤکومت اداره لری، خاریجی سفیرلیکلر و شرکتلرین دفترلری تهرانی دونیانین ان تیخاجلی و چیسکینلی شهرلریندن بیری ائتسین و او اسکی آلقیشلارین یئرین ایندی پیسله مه لر آلسین.
تهران تاریخده:
تهران رئیین کندلریندن اولموش. دئمک رئی تهرانین آناسی سانیلیر.
تهرانین 5000 ایل میلاددان اؤنجه دن یاشاییش یئری اولماسی آیدینلاشیب.
مغوللار رئی باسقی یا قویاندان سونرا رئی دن تهران کندینه کؤچمه چوخالدی. دئمک بو زامانلار تهرانین ساحه سی 106 هکتارا چاتمیشدی.
1393 ده مولوی فاضلاب قازینتیلاری بیر یاندان و قیطریه، عباس آباد، پاسدارانین بئشینجی بوستانی و دروسون آختاریشلاری تهران تمددونون 7000 ایل اؤنجه یه آپاریر چیخاردیر.
دروس کندینین قازینتیلاری گؤستردی کی میلاددان اؤنجه ایکی مین ایللرینده تهراندا متمددین بیر میللت یاشارمیشلار.
تهرانین آدی بیرینجی اولاراق ابوعبداله تهرانی نین ( 184 گؤنش ایلینده دوغولموش ) یاشام کیتابیندا گلمیشدی.
ابن بلخی نین فارسنامه سینده ( 500 الی 510 -ونجو ایلی ) تهرانین یئمهلی نارلاریندان دانیشیر.
1404 میلاد ایلینده کاستیل کلاویخو کراللیغی نین سفیری امیر تئمیری (تیمور کورهکنی) گؤرمه گه سمرقند یولو اوسته تهراندان کئچرکن بئله یازیز” تهران بؤیوک و حاصارسیز بیر شهردی، دینج دؤشرگه و قوناقلارا هر نه سه ایسترسه حاضیردی. آنجاق دئییرلر هاواسی یاخشی دگییل و یایلاریدا چوخ ایستی اولان یئردی.”
بیرینحی طهمز شاهلیغیندا ( 916 ) تهران، قزوین – شاه عبدالعظیم ( صفویلرین بؤیوک بابالارینین توربه سی یئرله شن یئر) یولو اوسته یئرلشمه سی سبب اولدو اونون ماراغین قازانسین. بو زاماندان تهران داها ایره لی له مه گه باشلاییر.
بئله کی تهرانین هنده ورینه حاصار چکیر، 114 قورآن سوره ساییندا گؤزتچی یئری و اون دورد معصوم ساییندا 14 قاپی قویور.
بیرینجی شاه عباس دوورو ( 966 – 1007 گؤنش ایل لرینده ) اؤلکه ده چوخلو کورپو، آغ ائو و کاروان سارالار سالدیریلدی. بو زامان طهمز شاه سالدیردیغی حاصارین قوزئینده دورد باغ و چینارلیق سالدیردی. سونرالار اونا حاصار چکیلیب گؤلوستان آغ ائوی آدلاندیریلیر.
افشارلی نادیر شاه زامانی چوخ ماراق گؤستریلمه دی. آنجاق 1154 ده اوغلو رضا قولویا باغیشلادی.
زندیلی کریمخان زامانیندا تهران دؤرد ایل حسنخان قاجارلا دؤیوشمه گه باشکند سئچیلیر. بو زامان اسکی دن بینا اولونموش ارکین هنده ورینده یئنی بینالار تیکیلیرلر.
قاجارلی آغا محمدخان 1164 گؤنش ایلی بایرام گؤنلرینده تهرانی باشکند سئچیر و باشینا تاج قویور.
تهرانین گلیشمه سی:
قاجارلار دؤورو تهران چوخ بؤیودو. چوخلو تیکینتی ایشلری گؤرولدو.
فتحعلی شاه زامانی یئنی محله لر و بینالار سالیندی.
او جمله دن شاه مچیدی ( امام خمینی )، سید عزیز مچیدی، قاجارلار قصری، نگاریستان باغی، لاله زار.
شهرین حاصاری 5.7 کیلومتیره آرتدی و آلتی قاپی بایرا قویولدو.
محمد شاه چاغی تهرانین گئنیشلنمه یی سوردو. ایکی آیری محله عباس آباد و محمدیه آدیندا سالیندی. کرج چایی نین سویو تهرانا گتیریلدی کی ایندیکی کشاورز بولواری نین ( بلوار کشاورز ) اورتا آرخی او گؤنلرین یادیگاری دیر.
ناصرالدین شاه زامانی جمعییت و تیکینتی ایشلرین چوخالماسی سبب اولدو حاصارین ائشیگینده یئنی محله لر، بینالار، اشراف کؤشکولری، سفیرلیکلر و خاریجی لره یاشام بینالاری سالینسین.
بو آندا میرزا تقی خان امیرکبیرده امیر بازارین، دارالفنون مدرسه سین، باشماقچی بازارین و امیر سارایین سالدیردی.
بو زامان تهران نین جمعییتی 150 مین نفریی آشیردی، بو ایسه گره کیردی یئنی حدود و سینیر تعیین اولونسون. بو ایش تهرانا یئنی خریطه ایستهییردی.
بو ایسه 1275 ده اعتضادالسطنه باشچیلیغیله میسیو کرششین امکداشلیغی آلتدا یئنی خریطه ایشلری باشلاندی.
امیر تومان میسیو کرشش فرانسالی توپخانا معللیمی اولاراق اؤز اؤیرنجیلری ایله اعتضادلسلطنه باشچیلیغی آلتیندا فاصله لری آددیملا و آچیلاری گؤز عیاریله تهرانا 1:1000 مقیاسدا خریطه ایشلهییرلر. عین حالدا کی یاخشی خریطه چیخیر و قدیم تهرانی اولدوغو کیمین تصویر ائدیردی.
سونرا 1284 ده فرانسالی مهندیس هلر و بیر پارا ایرانلی مهندیس و معمارلارلا تهرانا ایکینجی خریطه نین پیلانی تؤکولور.
1305-ده مهندیس عبدالغفار نجم الملک دارالفنونون ریاضیات معللیمی اؤز امکداش و اؤیرنجیلریله اییرمی – اوتوز نفرله 1:2000 مقیاسدا خریطه گؤتورولوب چکیلدی. بو خریطه ده تهرانین هنده وری 19200 متیر و جمعییتی 250 مین نفر ساییلدی.
البتده بو خریطه نین قورتولوب ائشیگه چیخماسی 1309-ا دک اوزاندی.
تهرانا بیرینجی اولاراق قاجارلار گرگاندان و آذربایجانلیلار کؤچوبلر.
سونرالار قوملولار، اراکلیلار، تفرشلیلر، آشتیانلی لار، اصفهان، کاشان و یزدلی لر اولموشدولار.
بو ایسه آذربایجانلی لار، آشتیانلی لار، تفرش و اراکلی لار دیوان و دفتر ایشلرینده ایشلرمیشلر.
آذربایجانلی لار بازاردا اؤزه للیکده قالی بازاریندا، قوم و یزدلی لر تیکینتی ده، همدانلی لار دابباغچیلیقدا، مازندرانلی لار حامامچیلیقدا، گیلک لَر سلمانی لیکده و قوم، اصفهان ائلهجه ده یزدلی لَر اکین ایشلرینده هابئله آذربایجان لا یزدلی لر شیرینی و قناددیچی ایشلرمیشلر.
تهرانین بو تاریخدان سونرا سرعتله ایره لی له مه سی باشلانیر.
قاجارلار زامانی اؤزه للیکده ناصرالدین شاهین زامانی آرتیقراق اینکشاف ائدیر.
رضا شاه چاغی چوخلو اسکی بینالار اؤچورولوب یئرلرینه تخت جمشید و بیشابور معمارلیغی اؤزره بینالار تیکیلیر.
ایکینجی دونیا ساواشیندا تهران متفقلر قووه لری الینه کئچیر. تانینمیش تهران کونفرانسی ( 1943 ) ده کئچیریلیر.
محمدرضا شاهین زامانی ( 1960 – 1970 ) ایللرینده نفت میللی اولاندان سونرا تهران چوخ سرعتله ایره لی له ییر.
محمدرضانین پیلانلاری 1357 انقلاب ایله دایاندیریلیر. ایکی ایل انقلاب و سککیز ایل ایران – عراق ساواشیندا بوتون پیلانلار دایاندیریلیر هئچ، صددامین بومبا و راکئتلری تهرانا چوخلو زیانلار وورور.
ساواش بیتندن سونرا غلام حسین کرباسچی بلدییه باشقانی (شهردار)سئچیلیر، تهران یئنیدن نفس آلماغا باشلاییر.
اون ایل سؤره سینده کرپیچ – کرپیچ اؤسته قویولمامیشدی هئچ، هله بوتون اوزاق و یوخسول قالمیش کند و شهرلردن اؤزه للیکله ده آذربایجانین ( کند و شهرلریندن ) کؤچوب تهرانی بؤیوک و نیظام – انتظام سیز شهر ائتمیشدیلر.
تهرانی دئمک اولاردی کی بیر بؤیوک پینتی شهر آدلاندیرماق اولاردی.
بو زامان تهراندا گئنیش اوتوبانلار، گرکلی کوچه لرسالینیردی . ایللرله یاتمیش مئترو یئنی دن ایشه باشلادی.
1300 دن سونرا تهرانین گلیشمه سی دورد دؤورویه بؤلونور.
آردی وار…
رحیم عباسی (اوجاق)
azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab