میرزه فتعلی محمّدتاغی اوغلو آخوندوو (آخوندزاده) (1812 شکی - 1878 تبیلیسی) - آذربایجان یازیچی-دراماتورقو, ماتئریالیست فیلوسوفو, اجتماعی خادیم, آذربایجان دراماتورگییاسینین بانیسیدیر.
1814-جو ایلده آتاسی میرزه محمّدتاغی و آناسی نانه خانیملا تبریز یاخینلیغینداکی خامنه قصبهسینه کؤچموش, 13 یاشینادک گونئی آذربایجانین موختلیف بؤلگهلرینده یاشامیشدیر, 1825-جی ایلده آناسی ایله شکییه قاییتمیشدیر. فتحعلینین روحانی اولماسینی ایستین آخوند هاجی السگر (آناسینین عمیسی) 1832-جی ایلده اونو گنجیه آپاریر.
گنج فتعلی بورادا منتیق و فیقه علملرینی, هابئله داحی آذربایجان شاعر و فیلوسوفو میرزه شفی وازئحدن خطتاتلیق سنتینی اویرنمیشدیر. لاکین میرزه شفینین گنج فتحعلییه تأثیری بونونلا بیتمیر, بو گؤروش میرزه فتحعلینین حیات و یارادیجیلیغینا, عمومیتله اونون بیر موتفککیر کیمی فورمالاشماسینا جدی تأثیر گؤستریر.
دؤورونون مواسیر علملریله مارعقلانان فتعلی 1833-جو ایلده شکیده آچیلمیش روس مکتبینه داخیل اولور و بیر ایل بورادا تحصیل آلیر. 1834-جو ایلده او, تبیلیسییه گئتمیش, قافقاز جانیشینینین باش دفترخاناسیندا مولکی ایشلر ساحهسینده شرق دیللری موترجیمی تعیین اولونموش و عومرونون سونونا قدر بو وظیفهده چالیشمیشدیر. 1873-جو ایلده اونا حربی روتبه-پولکوونیک روتبهسی وئریلمیشدیر.
1851-جی ایلده روس جوغرافییا جمعیتی قافقاز شؤبسینه عضو سئچیلن آخوندزاده سونرالار قافقاز آرخئوقرافییا کومیسسییاسیندا تدقیقات ایشلرینه جلب اولونور. آخوندزاده "اکینچی" قزئتینین نشرینه بؤیوک احمیییت وئرمیش, اونون صحیفههلرینده "وکیلی میللتی-ناملوم" ایمضاسی ایله مقالهلر درج ائتدیرمیشدیر.
آخوندزاده بدیی یارادیجیلیغینا شعرله باشلامیشدیر ("سبوحی" تخلصو ایله).
آخوندزاده آذربایجان ادبیییاتیندا آزاد دوشونجه طرزینین ان بؤیوک نومایندسیدیر. میرزه فتعلی ایسلام دونیاسینین اجتماعی, سوسیال و سییاسی ساحههلرینده رادیکال اصلاحاتلارین لوزوملوغو فیکرینی مودافیه ائدیردی.
اثرلری
* آلدانمیش کواکیب
* سرگوزشتی مردی-خیسس (هاجی قارا)
* حکایهتی موللا ایبراهیمخلیل کیمیاگر
* حکایهتی موسیؤ ژوردان حکیمی-نباتات و درویش مستهلی شاه جادوکونی مشحور
* سرگوزشتی وزیری-خانی لنکران
* حکایهتی خیرسی-قولدورباسان
* 1.اثرلری. 3 جیلدده. باکی: شرق-قرب, 2005, ج.ای, 296 س.; ج.ایی, 376 س.; ج.اییی, 296 س.
کومئدییالار
اولچوسو : 1.17 مگا بایت
الیفبا : عرب الیفبا سی
دیل : آذربایجان تورکجه سی
صفحه لرین سایی : 192 صفحه
موندریجات
میرزا فتحعلی آخوندزادهنین حیاتی و بعدیی یارادیجیلیغی
کومئدییالار
حکایه تی-موللا ایبراهیم خلیل کیمیاگر
حکایه تی-موسیؤ ژوردان حکیمی-نباتات و
درویش مستهلی شاه جادوکونی-مشهور
حکایه تی-خیرسی-قولدورباسان
سرگذشتی-وزیری-خانی-لنکران
سرگذشتی-مردی-خصیص (حاجی قارا)
مورافیه وکیللرینین حکایه تی
پووئست
آلدانمیش کواکیب
شعرلر
زمانهدن شیکایت
آ.س.پوشکینین اولومونه شرق پوئماسی
ایندیر(دانلود)
موللا علی
موللا علی, سنه اولسون موبارک.
شاعرلیین “قول ئوحییه تبارک”*
“یا اییوحل موزممیلو مودسیر”**
قنیم اولسون سنه بندئیی-کافیر.
سنسن بو گون کففارتول کافیرون,
ئونودوبسان “وه ایلیحی تورجون***
ایشپییونلوق بیناسینی قویوبسان,
شیطانی-مریده عجب ئویوبسان.
مندن خوداونده قئیبت ائدیرسن,
اوزون گویا صاباح حججه گئدیرسن.
پاشا قتلین, بالام, شهری-نجفده,
منمی داندیم, یوخسا سن, کئچن هفته?
شاماخیدا نئفتین کوپدن داشماغین
سید حسین آیاغیندان باشماغین
حؤکمویله اولماسینین بَیانی
او زرگرین اؤلومو، ناققین مصلحتییله،
نه ایستهیه باغلییدی، نه ده ضعیف بیر گوله.
نه ده همین پادشاهین، ایستک آرزوسو ایدی،
تانریدان حؤکم اوخونموش، آلین یازیسی ایدی.
بیر آدامین باشینی، ووروبسا خیزیر ایلیاس،
نه قدر آختارسالار، او باش داها تاپیلماز.
کیم کی، ناققیندان آلیر، وحیینی، خیتابینی،
نه ایش ایجرا ائدرسه، آلاجاق ثاوابینی.
سنه جانی وئرن کس، اونو آلسا روادیر،
سنی اؤلدورن الی، اونا وئرن خودادیر.
سن ده ایسمایل کیمی، وئر باش تانری یولوندا،
شادو- خندان سیدق ایله، صافلاش تانری یولوندا.
عومرون بویو سئوینجله، یاشایارسان قالارسان،
سن اههدین، احمدین، پاک جانی تک اولارسان.
عاشق فرح جامینی، ائله کی، باشا چکر،
اؤزو- اؤز، اللرییله جانان آغوشا چکر.
شاه بو قانی تؤکمیی، شهوت اوچون ائتمهدی،
بدگومان اولما اوندان، بو قانی او تؤکمهدی.
بئله گومان ائتمه سن، زرگری اؤلدورن شاه،
اونو اؤلدورمک اوچون، بو تلهنی قوران شاه.
ائی بدگومان درک ائیله، خطا زننیندن اؤتوش،
زننین خطا اولارسا، گوناهکارسان باشا دوش.
بو اذیت بو جفا، گرک بحرهسین وئرسین،
وفاسیزلیق یوخ اولسون، آرتیق تاماهلیق اؤلسون.
بو ایمتیهان سورغو دا، آشکار اولار نیکو-بد،1
نفسه قالیب گلمهیه، جیهاد لازیم تا ابد.2
اولماسایدی بو عمل، حؤکمو ایله خودانین،
شاهلا فرقی اولمازدی، بیر وحشینین، گدانین.
شاه شهوتدن تاماهدان، قلبینی پاک ائیلهدی،
تاماهکارین هریسین، قلبینی چاک ائیلهدی.
باخما خیزیر دریادا، گمی باتیردی اؤزو.
یوز دوستو ایتیرسه ده، دایم خاطیرده اؤزو.
موسا پئیغمبریمیز، اؤز نورو هونرییله،
اوندان اوتانیردی کی، خالقی مشغولشر ایله.
ائتمه حساب قان اونو، قیزیل گول لچییدیر،
بیلمه مجنون سن اونو، عاغیلین گؤیچییدیر.
آخیتسایدی اگر او، بیر موسلمان قانینی،
کافهرم اگر، چکسم اونون آدی - سانینی.
دوشمنی مدح ائیلهمک، رببی غضبلندیرر،
بدگومان اولار هامی، مؤمینی حیرصلندیرر.
او شاه کیمی شاه ایدی، هر شئیدن آگاه ایدی،
او سئچیلمیش شاه ایدی،خالقینا پناه ایدی،
او، اؤلمهلی مرد ایدی، چون اؤزو نامرد ایدی،
اونون تاماهکارلیغی، جانینا بیر درد ایدی.
یاریم جان اولماقلا او، یوز جانا جان بخش ائتدی،
.____________________________________
1نیکو-بد-یاخشی-پیس
2تا ابد-ابدیته قدر.
زرگر جومرد اولمادی، حیاتی حدر گئتدی
تانرینین غضبینده، سن بیر عیبرت گؤردونمو؟
زرگرین جزاسینا قولدا حاجت1 گؤردونمو؟
نئشترله قان آلارکن، اوشاق آغلار همیشه،
اوشاق ساغالان کیمی، آنا گولر بو ایشه.
سن اؤزونله اونلاری، ائدیرسن موقاییسه،
چوخ اوزاغا دوشموسن بو ایشده گیرمه بحثه.
بو بارهده حکایه یئنه سؤیلهمک اولار،
فیکرلشک گؤرک بیز، داها نه دئمک اولار.
azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab prs_Arab pes_Arab pes_Arab prs_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pbt_Arab pes_Arab azb_Arab prs_Arab prs_Arab pes_Arab prs_Arab pes_Arab pes_Arab prs_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab prs_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab urd_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab unk azb_Arab urd_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab