کولت. آز ایبراهیم رشیدینین "آغالار بیلمهدی بیردیر بو تورپاق" آدلی یازیسینی تقدیم ائدیر:
آرازین بو تاییندا جان وئرهن اینسان، آرازین او تاییندا گونو-گوندن چیچکلنهن کندلری، شهرلری گؤروب اوریینده سئوینج و اؤزلهم هیسسی دویور. بو سئوینج و اؤزلهم هر ندن آرتیق پانیرانیست قروپلارین کابوسونا دؤنوب اونلاری دوشوندورور. بو سببله اونلار یاخین زامانلاردا، بؤلگسل و اؤلکسل اورقانلاری آران (ارران) لوغتینین رئکلامینا آیاغا قالدیریبلار. بئله گئدرسه، گلهجک گونلرده شام-ناهار یئرینه آرانچؤرک یئییب، چای-آیران یئرینه آرانکولا ایچجییک.
قوندارما پانیرانیست تاریخلرینده، سانکی تورکمنچای موقاویلهسی فئریدونشاه چاغلاریندا گؤیلرده باغلانمیش و آرازین او تایی ازلدن باشقا اؤلکه اولاراق هئچ زامان آذربایجان دئییلمیش. اونلار بؤلگه آدینی، اؤلکه آدی کیمی ایستیفاده ائدیب، او بؤلگهنین هانسی اؤلکهیه عایید اولماسینی گیزلتمهیه جهد ائدیرلر. ائله بیل بعضیلرینه گؤره، آذربایجان تکجه تبریز و اورمییهدیر. زنجان و موغان یالنیز زنجان و موغاندیر و هئچ ده آذربایجان ساییلمیر.
تاریخی قایناقلارا گؤره، اورتا اسیرلرده قاراباغین بیر بؤلومو آران آدلانیبدیر. علی-اکبر دهخودا «لغتنامه»ده و میرزه مهدی استرابادی «سنگلاخ» سؤزلویونده آرانی آذربایجاندا بیر ویلایت آدی کیمی قید ائدیبلر. «سنگلاخ» بو آدین قاراباغ محالیندا ایشلدیلمهسینی ده وورغولاییبدیر. اوچ یوز ایل اؤنجه قلمه آلینمیش فارسجا لوغتده بورهان قطرانی آذربایجانی بیر ویلایت آدی کیمی یازیبدیر. اما بو سؤزلویون ادیتورو، دوکتور محمد معین بو قدر قایناغا باخمایاراق فرهنگ معینده آرازین او تایینا آران یازیب و اورا آذربایجان دمیی روسلارا عایید بیلیبدیر.
آران سؤزونون آنلامی و دقیق یئری هارادیر؟
آران، چؤلگه، چوخور و ایستی یئر آنلامیندادیر. بو سؤز همیشه یایلاق، هوندور و سرین یئر قارشیلیغیندا ایشلدیلیر. آراندا خورما، یایلاقدا بوغدا کیمی ایفادهلر خالق دیلینین ازبریدیر. آران-یایلاق سؤز بیرلشمهسی ده آرانی قیشلاق و ایستی یئر کیمی گؤستریر. اونا گؤره آران اؤزل بیر یئرین آدی دئییل، بلکه گئنئل اولاراق هارادا ایستی و سویوق ایقلیم اولورسا، اونون ایستی بؤلگهسینه آران دئمک اولار. مئشکینده موغانا آران و مئشکینه یایلاق دئییرلر. مئشکینین ایستی کندلرینه شام کندی و سویوق کندلرینه داغ کندی دئییرلر.
آرازین او تاییندا یئرلشهن مشهور چؤله میل، موغان چؤللرینه آران دئمک اولار. الده ائدیلهن بیلگیلره گؤره، قاراباغ ویلایتی داغلیق قاراباغ و آران قاراباغ آدلی ایکی یئره بؤلونوب. او اوزدهن بعضی قایناقلار قاراباغا آران ایفادهسی دئییبلر. اما موغان، آران، قاراباغ و قاراداغ کیمی بؤلگه آدلاری هئچ زامان آذربایجان کناریندا بیر اؤلکه کیمی وورغولانمامیشدیر. بختیار دئمیشکهن:
آغالار بیلمهدی بیردیر بو تورپاق،
تبریز ده، باکی دا آذربایجاندیر.
بیر ائلین روحونو، دیلینی آنجاق،
کاغیذلار اوستونده بؤلمک آساندیر.
azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab