اویان نیوز / وحید شکرزاده
موعاصیر آذربایجان ادبییاتینین گٶرکملی شاعیری بولود قاراچورلو (سهند) ۱۳۰۵ اینجی ایلده مراغه شهرینده بیر ایشچی عاییلهسینده دوغولموشدور.
بولود قاراچورلو (سهند) ریضاخان ایستیبدادینین ان قورخونج ایللرینده دوغولوب, بویا باشا چاتدی. او درس اوخوماق اوچون گئتدییی مدرسهده اؤز آنا دیللینده اوخویوب – یازماق و حتتا دانیشماغا حاقلی اولماسا بئله, یارادیجیلیغا باشلادیغی گوندن شعر و منظومهسینین اساس حیصصهسینی آنا دیلینده یازماغا باشلادی و عؤمرونون سونونا قدهرده بو دؤزولمهز شراییطه باخمایاراق اؤز وارلیغی, دیلی, تاریخی, مدنییتی یولوندا یورولمادان و یئنیلمهدن جار چکیب قلم چالدی. آذربایجان میللی حوکومت چاغلاری سهند یاخشی نفس چکیردی بو دؤورده او بعضی ادبی ییغینجاقلاردا ایشتیراک ائتمکله ادبییاتلا داها آرتیق تانیش اولموش و شاعیرلر مجلیسینده دویغولو شعرلر اوخویاردی, شاعیرین ایلک شعر نومونهلری ۱۹۴۵- ده تبریزده بیراخیلان شاعیرلر مجلیسی آنتولوژیسینده بیراخیلدی.
او ایللرده, گونئی آذربایجاندا قورولان میللی دئموکراتیک ایستهکلرینی عمله گئچیرمهیه موفق اولدو, بیر ایلدن اوزون چکمهیهن بو حکومت ایستیبدادین قوربانی اولدو, لاکین قانا بویانمیش آذربایجاندا کوزهرهن اوجاق سٶنمهدی, شاعیر چوخلو آذربایجان یازیچیلاری کیمی شاه ایستیبداد رئژیمینین طرفیندن حبسه آلینیب, سونرا سورگون ائدیلدی. شاعیریمیز چوخلو شکنجهلره معروض قالدی آما آنا دیلینه, آنا یوردونا و دوغما ائللرینه وفالی قالاراق, ائللر ایچینده محببت , سئوگی, ایگیدلیک و اینسانییتدن نغمهلر قوشوب دستانلار یاراتدی. سهند ۱۹۵۱ ایللرینده دوستاقدا ایکی بویوک منظومه, بیریسی « آراز» و او بیریسی « خاطیره»- نی یازدی. بو منظومه لرده بویوک بیر خالقین باشینا گلن تاریخی فاجیعه لردن سؤز آچیر.
شاعیر آراز منظومه سینی بو سؤز ایله باشلاییر :
من آراز آدییلان
چوخ زاماندیر تانیشام
ان کیچیک یاشلاریمدان
اونو راوانلامیشام
قوجا بابام نه واختکن
بوغازیم آغرییاردی
آراز گئچمیشهم دئیه
بوغازیمی سیخاردی
سوروشاردیم : آی بابا
آراز نهدیر گئچمیسهن ؟
سویوندان ایچمیسهن؟
سوالیمدان بابامین
یاشالاردی گؤزلری
اؤزونون چییینلرینده
گیزلهنردی کدری
اوزومه مایوس, مایوس
باخیب دئمهزدی بیر سؤز
گؤرهردیم آنجاق اولوب
اونون توکلری بیز- بیز
سونرا دا قارداشیمین
آدین قویدولار آراز,
لاکین, اوندا دا منه
آیدینلاشمادی بو راز
آمما آراز بئشیکده
یاتیب ییرغانان زامان
بو سؤزلری دینلهردیم
آنامین لایلاسیندان:
آرازی آییردلار,
قوم ایله دویوردولار,
من سندن آیریلمازدیم,
ضولمونهن آییردیلار.
سهند تئهراندا سورگون اولان زامانلاردا دا ادبی ییغینجاقلاردا گئنیش شکیلده ایشتیراک ائتمکله بیر چوخ شاعیر و یازیچیلاریلان داها آرتیق یاخیندان تانیش اولور. سهندین تانیش اولدوغو کیمسه لردن کی قاباقجا دا اونلا آز – چوخ تانیش ایدی اوستاد محمد علی فرزانه ایدی, سهندین اوستاد فرزانه ایله تانیش اولماسی سهندین یاشاییشیندا بیر دٶنوک نوقطه حئسابا گلهبیلهر, نییهکی اوستادین تاپشیریقلاری و گؤستهریشلری نتیجه سینده سهند « سازیمیمن سؤزو» کیمی شاه اثری یاراتدی.
بو بیرینجی درجهلی شاعیر هله ایراندا تورکلرین آنا کیتابی ساییلان « دده قورقود» چاپ اولمامیشدان اؤنجه, اونون بیر سیرا بویلارین نظمه چکمیش و دئمک منظوم «دده قورقود» یارادا بیلمیشدی.
سهندین بو شاه اثرله ماراقلانماسی و تانیشلیغی بو مساله نی ثوبوتا یئتیریر کی شاعیر کولتورونه و مدنییتینه آرتیق اوستونلوک وئریردی و بونا اساس دا شاعیرین اثری خالق طرفیندن ماراقلانیب و نئچه دفعهلرله چاپ اولوندو.
سهند بیر آزادلیق سئون شاعیر ایدی کی اینسانچیلیق, قارداشلیق و میللتچیلیک شعرلرینده اؤز یئرین توتابیلمیشدی. او شعرینین بیرینده بئله دئییر : اهیر من تورکلردن دیفاع ائدیرمسه بو او دئمک دئییل کی اونلاری اوستون بیر عیرق (نژاد) بیلیرم بلکه اونلارین اینسانی حوقوقلارینی طلب ائدیرم. سهند ائله او شعرینده بونا گؤره کی آذربایجان میللتینه ظولم اولونور , اعتراضینی بئله دئییر :
من دئمیرم, اوستون نژاددانام من,
دئمیرم, ائلیم ائللردن باشدیر,
منیم مسلکیمده, منیم یولومدا
میللتلر هامیسی دوستدور, قارداشدیر
چاپماق ایستهمیرم من هئچ میللتین
نه دیلین, نه یئرین نه ده امهیین
تحقیر ائتمهییرم هدهلهمیرم
گئچمیشین, ایندیسین یا گلهجهیین
من آییرماییرام, آیری سالماییرام
قارداشی – قارداشدان, آروادی- اردن
آنانی- بالادان, اتی- دیرناقدان
اورکدن, قانادی- پردی
پوزماق ایستهمیرم بیرلیکلری
اینسانلیق بیرلییی ایدئآلیمدیر
قارداشلیق, یولداشلیق, ابدی باریش
دونیادا ان بویوک ارزولاریمدیر
آنجاق بیر سؤزوم وار: من ده اینسانام
دیلیم وار-خالقیم وار, یوردوم-یووام وار
یئردن چیخمامیشام گوبه لک کیمی
آدامام, حاققیم وار, ائلیم – اوبام وار
قول یارانمامیشام یاراناندا من
هئچ کسه اولمارام, نه قول نه اسیر
قورتولوش عصریدیر اینسانا بو عصر
اسیر اولانلار دا بوخووون کسیر.
آذربایجان و فارس شعرینین هر ساحه سینده شعر یازان و حتتا شاه اثرلر یارادان شاعیرلر چوخ اولموشدور. آنجاق خالقا میللی شوعورو آشیلایان, گئچمیشینی و گلهجه یینی بو قدهر گؤزه ل آنلادان شاعیر یوخ درجه ده آز اولموشدور. اؤزه للیکله گونئی آذربایجاندا پهلویلر دؤورونده حاکیم اولان بوغونتولو هاوادا فارس شووئنیزمینین موطلق حاکیمییتی دٶورونده. سهند بیر شاعیر اولاراق, وطنینی آزاد, خالقینی خوشبخت گورمک ایسته ییردی.
سهند ۱۳۴۶ اینجی ایلده شاعیر شهریارا مکتوبلار یازدی. بو مکتوبدا شاعیر ائلین دردلرینی سویله مکدن سونرا شهریاردان ایسته ییر بو یارالارا مرهم قویسون. سهند مکتوبونون بیر چوخ یئرینده اوستاد شهریارا چوخ ناراحات حالدا یاناشیر. سهندین فیکرینجه «هر بیر هنر صاحیبی ائلینه گووه نیب ائلینه آرخالانماسا, ائلین گوزوندن دوشوب کنارا قویولاجاقدیر».
سهندین شهریارا یازدیغی مکتوبوندان :
اٶزگه چیراغینا یاغ اولماق بسدیر
دوغما ائللریمیز قارانلیقدادیر
یانیب یاندیرمایاق یادین اوجاغین
ائویمیز سویوقدور, قیشدیر, شاختادیر
شهریاری اوزگه لره چیراغ اولماق یئرینه اؤز ائلینین دردلرینی سویلهمه یه چاغیریر.
او مکتوب شهریاردا بیر شعله نین آلوولانماسینا سبب اولور و شهریارین شاه اثرلریندن اولان « سهندییه» شاعیر سهند خطاب یارانیر.
دوزدور شاه رئژیمی بوتون وار گوجو ایله باجارابیلمهدی سهندین قوللارین زنجیرلهییب اسیر ائتسین, دوستاقلارا, سورگونلره محکوم ائتمکله, حقیقت سویلهیهن دیلینی باغلایا.
شاعیر بو قورتولوش عصرینده اعتیراض سسینی شاه رئژیمینه قارشی بئله اوجالدیر:
طالئعیمه سن باخ, دوشونجه لریم یاساق,
دویقولاریم یاساق
گئچمیشیمدن سؤز آچماغیم یاساق
گله جه ییمدن دانیشماغیم یاساق
آتا بابامین آدین چکمه ییم یاساق
بیلیرسن؟
آنادان دوغولاندان بئله
اوزوم بیلمهیه, بیلمهیه
دیل آچیب دانیشدیغیم دیلده
دانیشماغیم یاساق ایمیش
یاساق.
سهند ائل دردینی سویله مگی شاعیرلرین وظیفه سی (گووره وی) بیلیر و بیر یئرده بئله سویله ییر :
دیلیمی دالیمدان چیخارتسالار دا
قوی قارداش دردیمی دئییم باری بیل
گونئیدن قوزئیه, شرقدن غربه
هانسی خالقی گوردون بیزیم تک ذلیل؟
سهند اوز خالقینی قطعی بیر موباریزه یه چاغیریر و بئله اینام بسله ییر:
کیم دئییر اولومدور جانیندان گئچمک؟
بو اولومدن دوغور باشقا بیر حیات
اینسان اوز جانیندان کئچمه سه دئمک
ابدی حیاتا چاتارمی؟ هیهات
« افسوس کی آمانسیز اولوم اونو آزادلیغین ایلک باهاریندا سهند, ساوالان, حئیدربابا داغلارینین اتکلری لاله یاسمنله دولدوغو, کهلیکلری قاققیلدادیغی, بولبوللری چهچه باشلادیغی زامان, او بویوک اینسانی, شعر و ادب شاهینی بیزدن آییردی, آنجاق او اولمه ییب, او آلوولاندیردیغی شعر و هونر مشعله سیله اوزونه بیر ابدییت یارادیب».
بئله لیکله سهند (۲۲ فروردین ۱۳۵۸ ه.ش) اوز میللی آرزولارینان بیرگه بیزلردن آییریلدی آما اونون اؤلمز اثرلری ایله اؤلمهزلیکده یاشایان بیر کؤوره ک اورکلی شاعیردیر.
اوزو دئدییی کیمی :
آنجاق ائلی اوچون یاشایانلارین
اولوب گئتمک ایله ن عومرو قورتولماز
اولومله حیاتدا بیر بوتونلوک وار
گول توخوم اولماسا, توخوم گول اولماز.
قایناقلار :
۱- وارلیق – بولود قاراچورلو (سهند)اوچون اوه زل سای – ۱۳۵۸ – تهران
۲- پیک آذر درگیسی- ایکینجی ایل ۱۶-اینجی سای – مرداد ۱۳۸۱ – زنجان
۳- شمس تبریز هفته لییی – سهند اوچون اوزه ل سای – ایکینجی نومارا- دوردونجو ایل – ۹۳-اونجو سای- ۳ اسفند ۱۳۷۹ – تبریز
۴- سهندیه-شهریار – ایران جام یایین ائوی – ۱۳۷۵
۵- تریبون درگسی- ۳-اونجو سایی- یاز ۱۹۹۸ – سوئد
pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab urd_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab snd_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab ckb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab