«اسرار حکمت»، هجریقمرینین مینبیرینجی ایلینده، «حسن مدحی» تالیف ائتدییی خطّی نسخهنین آدیدیر. اوخودوغوم بیرینجی خطی نسخه و ماراقلی ایشلردن اولان بو کیتاب «سعدالله دنیوی»نین مقدمه و تصحیحی ایله چاپ اولموشدور. دؤردیوز اوتوز دوققوز ایل بوندان اؤنجه، تورکجه نثر ایله یازیلمیش بو خطی نسخه، «ابو علی سینا» و اونون قارداشی اولان «ابوالحارث»ین حایاتی، یارادیجیلیغی و سیمیا علمیله گؤردویو عجیب-غریب ایشلرین روایتیدیر.
اوناوچ بؤلومدن اولوشموش بو کیتاب، سیمیا علمی محوریتینده یازیلمیشدیر. سیمیا علمی دئمک، خفیّه علملر دستهسینده یئرلهشیر. چوخلو قدیمی و خطی نسخهلرده، سیمیا علمی «عیسی مسیح» آللاهین ایذنی ایله قوللانیب اؤلولری دیریلتمک بیر علم کیمی دئییلیب. غریبه بیلیملر دستهسینده یئرلهشن سیمیا علمینین، -کیمیا، لیمیا، ریمیا و هیمیا- کیمی باشقا چئشیدلری ده واردیر. بو بیلیملر، روحلارین باشقا شکیللره چئوریلمهسی، طلسم، جینلرین تسخیری و حرفلرین سیرلریندن قایناقلانان غریبه ایشلر و بو علملرین ایچینده باش وئرن فیزیک اؤتهسی و ماوراءالطبیعه اولاناقلاردان دانیشیر.
بو کیتابدا ایسه «ابوعلیسینا»نین سیمیا علمی ایله گؤردویو ایشلر، مؤلفین تخیل گوجو ایله بیرگه تصویره چکیلیر. بو کیتابدا دئییلدییی کیمی، «ابوعلیسینا» بخارادا دونیایا گلیب، همداندا دونیادان گئدیب و همدانین «تَکَز» قصبهسینده دفن اولونوبدور. بیر روایتده اللیدؤرد یاشیندا و باشقا روایتده اللیسکگیز یاشدا وفات ائتمیش «ابوعلیسینا»، سلطان محمود غزنوی زامانیندا دونیایا گلیب و میکائیلبنسلجوق زامانیندا دنیادان گؤز یوموبدور. روایتین اوج نوقطهسی «ابوعلیسینا» و قارداشینین «تون» شهرینین قوزئی طرفینده اولان کؤهوله گئدیب، اوردا علم اؤرگشمهلریدیر:
«بو شهرین جانب شمالیندا بیر غار طلسم آثار واردیر کی ایچی کتاب ایله مملودور، در و دیواری لوحلارلا دوپ دولودور. هر سالین ابتداسیندا گوندوز قبلالظهر بیر ساعت نجوم کندیدن آچیلیر. بو غارین ایچینه گیریب اول کتابلاردان قدرتلری یئتدیکجه نصیبلرینه گؤره آلیرلار [و] تئز چیخیرلار، یئنه اول غار طلسم آثار کندیدن قاپانیر. شؤیله کیم ایچنده غفلت بیرله بیر کیمسه قالا آجیلیقدان و سوسوزلوقدان هلاک اولار. [چون] گئری بیر ایل اولمایینجا فتح باب اولماز. بو غاری اسکندر کبیر بنا ائتمیشدیر. (یئتمیشدوققوزونجو صفحه/اسرار حکمت/حسن مدحی)
بو اثرین ایلک بؤلومونده مصّحح یازدیغی اؤنسؤزدن سونرا، بو کیتابین اصلی مؤلفی اولان «حسن مدحی»نین بارهسینده بیلگیلر وئریلیر. سونرا «اسرار حکمت» قونولاری تشریح اولور. یئر باخیمیندان، شخصیت باخیمیندان، بیلیک و حکایه باخیمیندان اینجهلهنن بو کیتاب، سونا کیمی سیمیا علمی حاققیندا بیلگیلر و اونونلا ایلگیلی داستانلار سؤیلهییر.
azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab