روسیه بولشویکلری نین ایکینجی ایستعمارچیلیق و ایشغالچیلیق سیاستلری
کئچمیش یازیلاردا سندلر ایله گؤستریلدیگی کیمی آلمان نازیستلری و روسیه بولشویکلری تمامیتچیلیک گؤروشلره یییه لندیکلری اوچون هر بیری دونیانی تک باشینا اللرینه کئچیرمگی تاسارلاییر (پلانلاشدیریر) و دورمادان بو یؤنده ایلریلمگه جان آتیرمیشلار.
دئمک، بیر چوخلاری اوچون کمونیست دئیه اؤرنک ساییلان روسیه کمونیستلیگی و بولشویکلری اؤز تمامیتچی گؤروشلرینی دونیا چاپیندا باشقا دیل و مدنیت صاحابلارینا یوکلمک (تحمیل ائتمک) و روسیه ایستعمارچیلیغینی دونیایا حاکیم کسدیرمک اوچون آلمان نازیست حکومتی ایله سیاسی باخیمدان یاریشمایا کئچه رک آلمان نازیستلری ایله سیاسی گیریشیملره ده جان آتمیشلار[i]. بئله لیکله 1939 اینجی ایل مای آیی نین اوچونه دک سؤیئت روسیه خاریجی ایشلر باشقانی اولان Maxim Litwinov اؤز گؤرئو و وظیفه سیندن اوزاقلاشارکن[ii] خالق کومیسارلیغی باشقانی (صدر اعظم) اولان Wyatscheslaw Molotow سؤیئت روسیه حکومتی نین خاریجی ایشلر باشقانلیغی مسئولیتی نی ده اوستلنمیش. بو گلیشمه ایله سؤیئت روسیه حاکیمیتی کئچمیشده فرانسه، آمریکا بیرلشمیش شتاتلاری و اینگیلتره ایله دونیا چاپیندا قوردوغو ایلیشگیلری نی آلمان نازیست حاکیمیتی ایلیشگیلری ایله دگیشه رک کئچمیش روسیه ائمپئراتورلوغوندا 1918- 1920 اینجی ایللر یئریتدیگی یاییلماجیلیق (توسعه طلبی) سیاستینی خاریج اؤلکه لر اوزره ده اویقولاماغا جان آتماق آچیسیندان ایکینجی آشامایا (مرحله یه) آیاق باسمیش دئسک یانیلمامیشیق.[iii] بئله لیلکه 1939 اونجو ایل آقوست آیی نین ییرمی دؤردونده موسکووادا یوزئف ایستالین حضوروندا آلمان نازیست خاریجی ایشلر باشقانی Joachim von Ribbentrop و و روسیه بولشویک خالق کمیسارلیغی و خاریجی ایشلر باشقانی Wyatscheslaw Molotow ایکی تمامیتچی بولشویک و نازیست حاکیمیتلری طرفیندن دوستلوق و یاییلماجیلیق سندلرینه قول چکیلمیش.[iv] موسکووادا سویئتلر بیرلیگی دئیه کمونیستلیک آدینا حاکیم کسیلمیش قووه لر روسیه بولشویکلری و آلمان نازیستلری نین گیزلی آنلاشمالارینی دانمالارینا باخمایاراق بولشویکلرین و آلمان نازیستلری ایله گیزلی آنلاشمالاری و بیر چوخ ساحه ده اورتاقلیق ائتدیکلری 1988 اینجی ایل اورتایا چیخمیش. او سندلر روسیه بولشویکلری و آلمان نازیستلری نین دوستلوق و یاییلماجیلیق سیاستلری نین گؤسترگه سی ساییلار. بو سندلره اساساً لهیستان و رومانیا مملکتلری روسیه و آلمان ایستعمارلیغی آرالاریندا بؤلونرکن ایستلند، لئتلند و لیتاون تورپاقلاری روسیه بولشویکلیگینه تابع توتولموش.[v]
روسیه بولشویک حاکیمیتی نین لهیستانا باسقینی
روسیه بولشویک و آلمان نازیست حاکیمیتلری نین گیزلی آنلاشمالاریندان یولا چیخاراق[vi] 1939 اونجو ایلین سئپتامبر آیی نین بیرینده آلمان نازیست اوردوسونون لهیستانین گونباتان بؤلگه لرینی و سؤیئت روسیه قیزیل اوردوسو ایسه 1939 اونجو ایلین سئپتامبر آیی نین اون یئدیسینده لهیستان تورپاقلاری نین گونچیخان بؤلگه لرینی ایشغال ائتمیشلر. روسیه بولشویکلری و آلمان نازیستلری آرالاریندا بیربیرلرینه باسقین ائتمه یه جکلرینه داییر سندلره قول چکدیگی و لهیستان تورپاقلارینی اؤنجه کاغاذ اوزرینده بؤلدوکلری اوچون ایکی دوست و قونشو اولاجاق تمامیتچی حکومتلرین قوشون بیرلیکلری ( سؤیئت روسیه قیزیل اوردوسو و آلمان قوشونلاری) اورتاق سرحدلر دئیه هر هانکی بیر طرفدن بیر عسگرین بورنو قانامادان لهیستان تورپاقلارینی ایشغال ائتمیشلر. لهیستان تورپاقلاری اوزره سؤیئت روسیه کمونیستلیگی و آلمان ناسیونال سوسیالیست حکومتی نین سرحد آنلاشمالاری بیر چوخلارینا گؤره کورزون خطی آدلانمیش.[vii] آلمان نازیست و سؤیئت روسیه قوشونلاری نین باسقینی سونوجوندا 1939 اونجو ایلین اوکتبر آیی نین آلتیسیندا لهیستان قوشون بیرلیکلری نین سون دیرنیش دوشرگه لری یئنیلگه یه اوغرامیش. قیزیل اوردونون لهیستانا باسقینی سونوجوندا 1940 اینجی ایل توتساق ائدیلمیش و روسیه آپاریلمیش مینلر لهیستان افسرلری و عسگرلری روسیه کمونیست حکومتی نین NKWD[viii] بیرلیکلری الی ایله روسیه ده کی Katın (rusca: KaTыHb و ləhistanca: Katyń ) اورمانلیغیندا سوی قیریما معروض قالمیشلار.[ix]
روسیه بولشویک حکومتی نین فینلاند تورپاقلارینی ایشغال ائتمک چالیشمالاری
1939 اونجو ایلین نوامبر آیی نین اوتوزوندا قیزیل اوردو فیلاندا باسقین ائتمکله قونشو دؤلتلر آراسی "قیش ساواشی" دئییلن ساواشا یول آچمیش. بو ساواش 1939 اونجو ایلین نوامبر آیی نین اوتوزوندان 1940 اینجی ایلین مارت آیی نین اون اوچونه دک روسیه قیزیل اوردوسو و فینلاند اوردوسو آراسیندا روسیه ایستعمارچیلیغی اساس گؤتوروله رک سوردورولموش.
بئله لیکله سؤیئت روسیه حکومتی 1939 اونجو ایلین پاییزیندا فینلاند تورپاقلاری نین Karelische Landenge بؤلگه سی اوزره تورپاق ایددعاسی اؤنه سورموش. بو ایددعانامه یه گؤره آدی چکیلن بؤلگه سؤیئتلربیرلیگی و Leningrad شهری نین امنیتی اوچون اؤنملی اولدوغو اوچون فینلاند دؤلتی بو بؤلگه دن گئری اوتورمالی ایمیش. فینلاند دؤلتی روسیه سؤیئتی نین بو ایستکلرینه یوخ جاوابی وئردیکدن سونرا قیزیل اوردو 1939 اونجو ایلین نوامبر آیی نین اوتوزوندا فینلاندا باسقین ائتمیش. روسیه بولشویکلری نین بو بؤلگه اوزره حاقسیز ایددعالارینا باخمایاراق بوتون فینلاند تورپاقلارینی روسیه ترکیبینه کئچیرمک بولشویکلرین تمامیتچی و توتالیتئر سیاستلری نین بیر بؤلومو ساییلیرمیش. ایکی دؤلت قوشونلاری آراسیندا چوخلو چکیش و برکیش اولدوقدان و روسیه بولشویک حکومتی فینلاند تورپاقلارینا یئرسیز سالدیردیغی اوچون دونیادا تجرید اولدوغونا باخمایاراق قیزیل اوردو 1940 اینجی ایلین فئبروآر آییندا فینلاند قوشونلارینی گئری اوتورداراق مارت آیی نین اون اوچونده ایکی دؤلت آراسیندا باریش آنلاشماسی دئیه تحمیلی آنلاشما ایمضالانمیش. بو آنلاشماغا اساسن فینلاند دؤلتی اؤز مستقیللیگینی قورویا بیلمه سینه باخمایاراق فینلاند تورپاقلاری نین بؤیوک بیر بؤلومونو روسیه بولشویکلرینه، روسیه ایشغالچیلیغینا باغیشلامالی اولموش.[x] بولشویکلر فینلاندان آییردیقلاری بؤلگه نی روسیه بؤلگه سی اولان کیرالیچ بؤلگه سی ایله بیرلشدیره رک 1940- 1956 ایللر آراسیندا کئچیت اولاراق بو بؤلگه یه کارئلو-فینسکایا جمهوریت ساییمی Kapeлo-ФиHckaя CoBeTckaя CoциaлиcTичeckaя Pecпyблиka وئرمیشلر. بو یالانچی سؤیئت جمهوریسی نین بیرینجی باشچیسی روسلارا اویونجاق اولموش فینلاندیالی Otto Kuusinen اولموش. روسیه کمونیستلیگی باشدا موسکووا اولاراق 1956 اینجی ایل بو بؤلگه دن جمهوریت ساییمی نی قالدیراراق اونو روسیه فئدراسیونونون آیریلماز بؤلومو اتمیش[xi].
بالتیک دؤلتلری نین روسیه بولشویکلری طرفیندن ایشغال ائدیلمه سی
کئچمیش یازیلاردا ایشاره اولدوغو کیمی 1939 اونجو ایل آلمان نازیست و روسیه بولشویک حکومتلری نین هیتلر و ایستالین آنلاشماسینا اساسا بالتیک مملکتلری روسیه سؤیئتی نین آیریلماز بیر بؤلومو دئیه قبول اولونموش.[xii] بو آنلاشمانی روسیه بولشویکلری اللرینده اساس توتاراق قیزیل اوردو بیرلیکلری 1940 اینجی ایلین یونی آیی نین اون بئشینده لیتاون، و اون یئدیسینده ایستلند و لیتلند مملکتلرینی ایشغال ائتمگه سفربر اولموشلار. بو ایشغالی نظره آلاراق بالتیک دؤلتلری قیزیل اوردویا قارشی قویابیلمه دیکلری اوچون لیتاون آقوست آیی نین اوچونده، لیتلند آقوست آیی نین بئشینده و ایستلند آقوست آیی نین آلتیسیندا روسیه سؤیئتلیگینه قاتیلماغا مجبور اولموشلار. بالتیک دؤلتلری نین روسیه کمونیست سیستیمی نی قبول ائتدیکلرینه باخمایاراق 1944 اونجو ایل قیزیل اوردو بیر داها بو جمهوریتلره سوخولاراق بو تورپاقلاری روسیه بولشویک حاکیمیتینه باغلاماغا چالیشاراق چوخلو یئرلی انسانلار مملکتلرینی ترک ائده رک غرب اؤلکه لرینده و Übersee بؤلگه لرینده اؤزلرینه سیغیناجاق یئری تاپماغا چالیشمیشلار.[xiii] ایکینجی دونیا ساواشی سونا چاتدیقدان سونرا روسیه بولشویکلری بالتیک مملکتلرینده کی یئرلی کمونیستلری بیر اویونجاق کیمی یئرلی ایداره لرده ایش اوستونه قویاراق کمونیست اولمایان قووه لری آنتی کمونیست و آلمان نازیستلری ایله ایش بیرلیگی ائدیرلر دئیه اونلارا دیوان توتماغا چالیشمیشلار. بو آستی کسدیلره قارشین بالتیک خالقلاری پارتیزان ساواشی باشلایاراق یئرلی حاکیمیت داییره لری نین راحاتلیغینی اللریندن آلماقلارینا باخمایاراق روسیه گیزلی KGB تشکیلاتی طرفیندن یئنیلگه یه اوغرایاراق باشاریسیز قالمیشلار.[xiv] بالتیک خالقلاری، ایستر روسیه بولشویکلری و ایسترسه ده آلمان نازیستلری نین سالدیریلارینا (حمله لرینه) اوغرایاراق زامان زامان آجی گونلر یاشامیشلار. بو آجی گونلر اوچه بؤلونموش:
1940- 1941 اینجی ایللر، بیرینجی باسقین روسیه بولشویکلری طرفیندن اولموش: حاکیمیت آچیسیندان، نیظامی گوج اویقولاماق، بورژوازی عامیلی ساییلماق و ساییره.
1941- 1944 اینجی ایللر، ایکینجی باسقین آلمان ناسیونال سوسیالیستلری طرفیندن اولموش (یهود آراما و ساییره).
1944- 1950 اینجی ایللر، اوچونجو باسقین کمونیستلیک آدی ایله: خاریجی دشمن عامیلی اولماق، سؤیئتلیگه قارشی ساواشماق، مخالفتچیلیق ائتمک، قولاق ساییلماق و ساییره. 1950 اینجی ایللرده بالتیک کیشیلری نین یوزده اونو بولشویکلر طرفیندن GULAG دئیه سورگون اولموش، یوخسا مجبوراً ایش دوشرگه لرینده قارینلارینا چالیشمالی اولموشلار.[xv]
قیزیل اوردونون مولداوی نی ایشغال ائتمه سی و رومانیادان قوپارماسی
بالتیک مملکتلری اوزره ایشاره اولوندوغو کیمی 1939 اونجو ایل آلمان نازیست و روسیه بولشویک حکومتلری نین هیتلر و ایستالین آنلاشماسینا اساسا بئسارابیئن (مولداوی) تورپاقلاری دا روسیه سؤیئتی نین آیریلماز بیر بؤلومو دئیه قبول اولونموش.[xvi] آلمان نازیستلری و روسیه بولشویکلری آراسیندا اولان گیزلی آنلاشماغا اساساً روسیه قیزیل اوردوسو 1940 اینجی ایلین یونی آیی نین ییرمی آلتیسیندا رومانی حکومتینه بیر اویاری (اولتیماتوم) وئرمکله مولداوی و بوگونکو اوکراینانین Bukowina ویلایتی نین قوزئی بؤلگه لرینی ایشغال ائتمیش. بئله لیکله 1940 اینجی ایلین آقوست آیی نین ایکیسینده بو بؤلگه لر ده روسیه بولشویکلری ایشغالینا کئچمیشلر. عمل عکس-عمل دوغورار دئیه ایکینجی دونیا ساواشیندا آلمان قوشونلاری مولدوای و بوکووینا بؤلگه لرینی ایشغال ائدرکن مینلر یئرلی کؤنوللو آلمان نازیستلرینه قوشولاراق روسیه قیزیل اوردوسو ایشغالچیلیغی علیهینه ووروشموشلار.[xvii]
سؤیئت روسیه سی نین بالکانلاری ایشغال ائتمک سیاستی
سؤیئت روسیه دؤلتی نین خاریجی ایشلر باشقانی Molotow 1940 اینجی ایلین سئپتامبر آیی نین 12- 13 گونلرینده آلمانیانین برلین شهرینه گئده رک روسیه سؤیتی بالکانلاردا نفوذونو گئنیشلندیرمک اوچون آلمان نازیست مقاملاری نین راضیلیغینی آلماغا چالیشمیش. بو ایستکلر هیتلرین تمامیتچیلیک گؤروشلرینه ترس دوشدوگو اوچون او روسلارین بو ایستگینه مخالفت ائتمیش. هیتلر روسیه بولشویکلری نین بو ایستگی ایله مخالفت ائتدیگینه باخمایاراق 1939 اونجو ایل ایکی دؤلت آراسیندا باغلانمیش قارشیلیقلی آنلاشما Molotow –ون همان سفرینده تجهیزات، ماشین آلات و غله آچیسیندان برلینده بیر داها دقیقلشمیش و 1941 اینجی ایلین یونی آیی نین ییرمی ایکیسینه دک آلمان نازیست و روسیه کمونیست دؤلتلری آراسیندا قارشیلیقلی آل وئر ایلیشگیلری سوردورولموش.[xviii]
روسیه و ژاپون حکومتلری نین طرفسیزلیک آنلاشماسی (ژاپونجا: nisso chūritsu jouyaku = 日ソ中立条約)
ایکینجی دونیا ساوشی باساناغیندا (آستاناسیندا) 1941 اینجی ایلین آپریل آیی نین اون اوچونده سؤیئت روسیه حکومتی آلمان ناسیونال سوسیالیست حکومتی نین متحدی اولان ژاپون دؤلتی ایله طرفسیزلیک آنلاشماسینا قول چکمیش.[xix] بو داورانیش ایله روسیه حکومتی آلمان حکومتی ایله احتمالی ساواشارکن اؤز آرخاسینی ساواش جبهه سینه دئییل، طرفسیز ساخلاماغا چالیشمیش. ژاپون دؤلتی ایسه ده هر اولاسی آلمان و روسیه ساواشاجاقلاری دورومدا ساواشدان سیوریشمک مقصدی ایله بو آنلاشماغا قول چکمیش. ایکی دؤلت آراسیندا اولان آنلاشماغا اساساً آدی کئچن دؤلتلر بیربیرلری ایله یاخشی داوراناجاقلارینی و هر هانکی بیر دؤلت بونلارین بیرینه سالدیرماق ایسترسه، هر بیر طرف طرفسیز قالاجاقلارینا داییر سنده قول چکمیشلر. بو آنلاشما بئش ایل کئچرلی اولمالی ایمیش.[xx] سؤیئت روسیه حکومتی 1945 اینجی ایلین آپریل آیی نین بئشینده ایکی دؤلت آراسیندا اولان آنلاشمانی اوزاتمایاجاغینی بیلدیرمیش. بو آنلاشما 1946 اینجی ایلین آپریل آیی نین ییرمی بئشینده سونا چاتمالی ایمیش. یالتا کونفرانسیندا متفق گوجلر آراسیندا اولان راضیلیقدان یولا چیخاراق سؤیئت روسیه حکومتی 1945 اینجی ایلین آقوست آیی نین سکیزینده ژاپون حکومتینه ساواش آچمیش.[xxi] آمریکا بیرلشمیش شتاتلاری 1945 اینجی ایلین آقوست آیی نین آلتیسیندا و دوقوزوندا ژاپونون هیروشیما و ناکازاکی شهرلرینی بومبالارکن روسیه سؤیئت حکومتی نین قیزیل اوردو بیرلیکلری Mandschukuo و Kuril آدالارینی ایشغال ائده رک Manschurei-داکی ژاپون اوردوسونون Kantō بیرلیکلرینی توتساق ائتمیش و اونلاری مجبورلوق ایش دوشرگه لرینه کؤچورموش. بئله لیکله، آقوست آیی نین اون سکیزینده، ژاپون تسلیم اولدوقدان اوچ گون سونرا، قیزیل اوردو بیرلیکلری کوریل آدالارینی ایشغال ائتدیگینه باخمایاراق 1946 اینجی ایل روسیه کمونیست حکومتی کوریل آدالارینی روسیه فئدراسیونونون آیریلماز بیر بؤلومو دئیه دونیا مملکتلرینه تانیتماغا چالیشمیش.[xxii]
قایناقلار:
[i] ایشیق سؤنمز، روسیه کمونیستلری ایله آلمان فاشیستلری نین ایستعمارچی و تاریخی آنلاشمالاری: http://www.isiqsonmaz.com/Seite58.htm
[ii] John Carswell The Exile: A Life of Ivy Litwinow. 1983 by Faber and Faber Limited. London
[iii] روسیه کمونیستلیگی نین بیرینجی ایشغالچیلیق و ایستعمارچیلیق سیاستی قافقاز جمهوریتلرینی ایشغال ائتمکلری ایله حیاتا کئچمیش، باخ: ایشیق سؤنمز، روسیه بولشویکلری ایله ائمپئریالیست گوجلری جایناغیندا تورکیه نین یئر آلماسی و قافقازلارداکی جمهوریتلرین گلجکلری: http://www.isiqsonmaz.com/Seite60.htm
[iv] ایشیق سؤنمز، روسیه بولشویکلری ایله آلمان ناسیونال سوسیالیست ایشچی پارتیسی حکومتلری نین دوستلوق ایلیشکیلری و ایکینجی دونیا ساواشینا گئدن یول: http://www.isiqsonmaz.com/Seite59.htm
[v] ایشیق سؤنمز، روسیه بولشویک ایستعماری ایله آلمان فاشیستلری نین تاریخی آنلاشماسی اوزره باخیش: http://www.isiqsonmaz.com/Seite58.htm ، ایشیق سؤنمز، روسیه بولشویکلری ایله آلمان ناسیونال سوسیالیست ایشچی پارتیسی حکومتلری نین دوستلوق ایلیشکیلری و ایکینجی دونیا ساواشینا گئدن یول: http://www.isiqsonmaz.com/Seite59.htm
[vi] باخ: ایشیق سؤنمز، روسیه بولشویک ایستعماری ایله آلمان فاشیستلری نین تاریخی آنلاشماسی اوزره باخیش: http://www.isiqsonmaz.com/Seite58.htm
[vii] کورزون خطی 1919- اونجو ایللرده اینگیلیستان دؤلتی نین خاریجی ایشلر باشقانی اولموش Lord Curzon آدلی سیاستچی نین آدینا اساسلانار. بیرینجی دونیا ساواشیندان سونرا 1919 اونجو ایلین دئسامبر آیی نین سکیزینده Lord Curzon پاریس شهرینده روس و لهیستان دیللی ائتنیکلری سای باخیمیندان نظره آلاراق اونلار اوچون سرحد تکلیف ائتمیش ایمیش. ویلادیمیر ایلیچ لنین و بولشویکلر اؤزلرینی اینتئرناسیونال تانیتماغا چالیشدیقلارینا باخمایاراق دیل مسئله سینی اؤزلرینه بیر اؤرتوک ائده رک روس میللیتی مسئله سیندن حرکت ائده رک 1919- 1921 اینجی ایللر لهیستان و روسیه بولشویک حکومتلری آراسیندا قانلی ساواشا یول آچمیشلار. لهیستان حکومتی و روسیه بولشویک حکومتی آراسیندا بو قانلی چاتیشمالار تمام باشاریلی اولمادیغینا باخمایاراق هر ایکی حکومت یئتکیلیلری نین Riga –داکی باریش آنلاشمالاری بو ساواشلارا سون قویموش. روسیه بولشویکلری زامان ایچریسیده گوجلندیکدن و اؤزلرینه بؤلگه ده سیاسی متفق (آلمان نازیست حکومتی) تاپدیقدان سونرا لهیستان تورپاقلاری اوزره تورپاق ایددعالارینی گونجللشدیرمگه (گونون موضوعسو ائتمگه) باشلامیشلار. بئله لیکله روسیه بولشویکلری و آلمان نازیست حکومتلری آراسیندا اولان قونشولوق سرحد آنلاشماسی دا لوزان تکلیفینه اساسلانان بیر آنلاشما ساییلیرمیش. قیسا سؤز ایله دئییلرسه، روسیه سؤیئت ائمپئراتورلوغو و آلمان ائمپئراتورلوغو آراسیندا لهیستان دئیه بیر مملکت اولمامالی ایمیش.
[viii] NKWD = HapoдHый koMиccapиaT BHyTpeHHиx дeл = İçəri İşlərın Xalq Komisaryası. Bu termin 1934 – 1946 illərində Rusiyə Sovyet Birliyində işlədilmiş.
[ix] آدی کئچن مکاندا 1940 اینجی ایلین یاز آیلاریندا روسیه سویئتلر بیرلیگی نین ایچ ایشلر وزیرلیگی (NKWD) بیر اورماندا مینلر لهیستانلی افسرلر و عسگرلری سوی قیریما معروض قویموشلار. 1943 اونجو ایل آلمان قوشونلاری واسیطه سی ایله بو مزارلیغین روسیه ده اورتایا چیخماسی لندن شهرینده سورگونده قورولموش لهیستان حکومتی و روسیه سویئت حکومتی نین سیاسی ایلیشگیلری نین کسیلمه سینه یول آچمیش. بولشویکلر باشدا یوزئف ایستالین اولماقلا بو سوی قیریمی آلمان نازیستلری نین بوینونا آتمالارینا باخمایاراق 1990 اینجی ایل میشاییل قورباچوو روسیه سویئتلر بیرلیگینی نی بو جنایته مسئول تانیمیش: Massaker von Katyn: http://de.wikipedia.org/wiki/Massaker_von_Katyn و: Winterkrieg: http://de.wikipedia.org/wiki/Winterkrieg
[x] Karelo-Finnische SSR: http://de.wikipedia.org/wiki/Karelo-Finnische_SSR
[xi] Okkupation und Zwangseingliederung in die Sowjetunion 1940 bis 1990: http://de.wikipedia.org/wiki/Baltikum
[xii] ایشیق سؤنمز، روسیه بولشویک ایستعماری ایله آلمان فاشیستلری نین تاریخی آنلاشماسی اوزره باخیش: http://www.isiqsonmaz.com/Seite58.htm ، ایشیق سؤنمز، روسیه بولشویکلری ایله آلمان ناسیونال سوسیالیست ایشچی پارتیسی حکومتلری نین دوستلوق ایلیشکیلری و ایکینجی دونیا ساواشینا گئدن یول: http://www.isiqsonmaz.com/Seite59.htm
[xiii] Deutsch-sowjetischer Nichtangriffspakt und seine Folgen, Zweiter Weltkrieg: http://de.wikipedia.org/wiki/Geschichte_der_Sowjetunion
[xiv] Bax. Deutsch-sowjetischer Nichtangriffspakt und ...
[xv] Bax. Deutsch-sowjetischer Nichtangriffspakt und ...
[xvi] ایشیق سؤنمز، روسیه بولشویک ایستعماری ایله آلمان فاشیستلری نین تاریخی آنلاشماسی اوزره باخیش: http://www.isiqsonmaz.com/Seite58.htm ، ایشیق سؤنمز، روسیه بولشویکلری ایله آلمان ناسیونال سوسیالیست ایشچی پارتیسی حکومتلری نین دوستلوق ایلیشکیلری و ایکینجی دونیا ساواشینا گئدن یول: http://www.isiqsonmaz.com/Seite59.htm
[xvii] Deutsch-sowjetischer Nichtangriffspakt und …
[xviii] Deutsch-sowjetischer Nichtangriffspakt und …
[xix] ایشیق سؤنمز، روسیه بولشویک ایستعماری ایله آلمان فاشیستلری نین تاریخی آنلاشماسی اوزره باخیش: http://www.isiqsonmaz.com/Seite58.htm ، ایشیق سؤنمز، روسیه بولشویکلری ایله آلمان ناسیونال سوسیالیست ایشچی پارتیسی حکومتلری نین دوستلوق ایلیشکیلری و ایکینجی دونیا ساواشینا گئدن یول: http://www.isiqsonmaz.com/Seite59.htm
[xx] Japanisch-Sowjetischer Neutralitätspakt: http://de.wikipedia.org/wiki/Japanisch-Sowjetischer_Neutralit%C3%A4tspakt
[xxi] Kriegseintritt gegen Japan: http://de.wikipedia.org/wiki/Geschichte_der_Sowjetunion
[xxii] Bax. Kriegseintritt gegen Japan, orada.
ایشیق سؤنمز 08.03.2009
2013-03-05 12:02:52
از طرف جمعی از آزادیخواهان ترک خطاب به افکار عمومی آذربایجان و ایران
تهاجم همه جانبه است بلنت اسین اوغلو- ترجمه علی قره جه لو
کلیشهها و پیشداوریها نسبت به جنبشهای ملی-مدنی: موانع دستيابى به يك پلوراليسم متوازن در ایران علیرضا قولونجو
رشته دانشگاهی زبان و ادبیات ترکی؛ مبهم و مخدوش دومان رادمهر
ابوبکر بغداديٍ فاجعه مونيخ یاشار گولشن
دوشونجه شیوه یه یؤنه لیک یوخسا یانلیش آنلاییشلار! یاشار گولشن
قوميتگرائي افراطي فارسي و مراسم کتابسوزي ٢٦ آذر سال ١٣٢٥ در آزربايجان مئهران باهارلي
فتيله شبکه دو تلويزيون دولتي جمهوري اسلامي برنامه ای برای تباهی اذهان کودکان یاشار گولشن
نکاتی در مورد برنامه صفحه دو بی بی سی- نتایج انتخابات ترکیه علیرضا قولونجو
مصاحبه با غلامحسین ساعدی مصاحبه کننده، ضیاء صدقی-آوریل 1984
قدرالسهم به روایت اکبر اعلمی یاشار گولشن
به نام اویغورها! روزبه سعادتی
کلاشنیکفها هرگز شکوفه نمی دهند علیرضا قولونجو
پایههای لرزان "بنیاد فرهنگ، ادب و هنر آذربایجان" محمدرضا هیئت
کارت قرمز بر علیه نژادپرستی سیستماتیک موجود بر علیه ترک ها در ایران اومود مهدیان
دفتري به عنوان فرهنگ استان آذربايجان بجای فرهنگستان زبان ترکی! یاشار گولشن
زبان ترکی بعنوان یکی از زبانهای رسمی مجلس نمایندگان شورای اروپا تعیین شد
تدارک برای گردن زنی ناصر مرقاتی
اعتراض زنان ترک به حضور حسن روحانی با مچ بندهای سرخ، علامت بوزقورد و نشان پیروزی
ماهی سیاه کوچولوی صمد بهرنگی در لیست ده کتاب برتر متتقد روزنامه گاردین
شرایطی که توافق لوزان را تحمیل کرد یونس شاملی
حمله عوامل حکومت ايران به ترک های هوادار تیم والیبال اورمیه در تهران
هجوم مامورين انتظامي به عرب هاي اهواز
در آسيب شناسى حركت ملى آذربايجان - بخش ١ و ٢ معصومه قربانى
دولت روحانی با موضع گيري هاي يونسي بدنبال چه هدفي است؟ یاشار گولشن
Özgürlükçü Türk Aydınlar İctimâiyyəti Tərəfindən Azərbaycan, İran və Dünya Qamuoyuna
تورک! سن سؤمورگهدن/ایستیعماردان قورتولماق اوچون نه ائدیرسن؟ علیرضا قولونجو
سولئیماناوغلو ایله سؤیلهشی آنلام درگیسی، ایکینجی سایی، شوبات 2017
نه ائتمه مه لی ییک! ؟ دومان رادمهر
آخساق قایدالار ایواز طاها
بیزیم عزیز نسین س. حاتملوی
گونئیده 300 تورک فعال اویغورلارا دستک بیاناتی ایمضالاییب
تورکمن گمیچی گونئیلی فعاللاری 13 ایل حبسه محکوم ائدن حؤکمدەکی تضادلار حاقدا دانیشیر
کریم عسگری: گونئی تشکیلاتلاری تورکیەده HDP-نین فعالییتینی اؤرنک آلا بیلر
ماحمودعلی چؤهرەقانلی: تبریزدەکی گئدیشات نورمال دئییل
ستار سایین قالا: او دؤنم چوخ اؤزل بیر دؤنم ایدی
اکبر ابولزاده: تراختور قهرمان اولسایدی، ایراندا یاشایان تورکلر اؤزونە-اینام قازاناردی
آل بو سنه قير ميزى اسماعیل جمیلی
ایرانلی آیدینلارین ائتنیک حاقلارینا یؤنهلیک یاخلاشیمی دهییشمکدهدیر می؟ یوردنئت'ین توغرول آتابای ایله سؤیلهشیسی
محمد رضا لوایی: گونئیلیلر اوچون مای حادیثەلری بیر باشلانغیج نؤقطەسیدیر
مهسا مئهدیلی: اؤیرنجی قادینلار مای قییامیندا بؤیوک رول اوینادیلار
یاشاسین یاشاسین قهرمان تبریز اسماعیل جمیلی
ائلچین حاتمی: اقتصادی وضعییت خوصوصیله قئیری-فارس بؤلگەلرده چوخ آغیردیر
İranlı aydınların etnik haqlarına yönəlik yaxlaşımı dəyişir mi? (Toğrul Atabay ilə söyləşi)
علیرضا اردبیلی: ایرانداکی ایرقچیلیک عربلر و تورکلری بیر-بیرینه یاخینلاشدیریب
یاشار اسدی ایراندا میتینق کئچیرن اون مینلرله موعلیمین طلبلری حاقدا دانیشیر
یاشار حیدری آوروپادا یاشایان گونئیلی موهاجیرلرین دوروموندان دانیشیر
دومان رادمئهر: ایراندا آنتی-عرب احوال-روحییەسی حؤکومتین بؤلگەده یوروتدویو سییاسته خیدمت ائدیر
اوغوز تورک ایران-قرب راضیلاشماسی، سانکسییالار و اونلارین قئیری-فارس آزلیقلارا تاثیری حاقدا دانیشیر
حمید منافی: علیرضا فرشی ائوین زیندانیندادیر، وکیلی ایله گؤروشه بیلمیر
محمد احمدیزاده: صفویلر دؤنەمی موسیقی تاریخیمیزین قیریلما نؤقطەسیدیر
نهکیوارین هر گونو بایرام اولسون! وکتور جئری
31-03-2015 ایران-ایسوئچ اویونوندان بیر راپورت
محمد رضا هیئت: تورکجەنی یوخ ائتمەیه چالیشان سیستئم تورک دیل قورومو آچدیرماز
اوختای آلپ تورک: نه ”پئرشین” نه ده ”ایرانیان” - بو آدلار بیزی تمثیل ائتمیر
azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab eng_Latn azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azj_Latn azb_Arab lim_Latn srd_Latn azb_Arab deu_Latn deu_Latn deu_Latn azb_Arab deu_Latn deu_Latn azb_Arab srd_Latn deu_Latn deu_Latn azb_Arab unk pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab azb_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab prs_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab azj_Latn azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azj_Latn azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab