قارا قاشقا
عباسعلی یحیوی (ائلچی)
یوگرک آتین شیههسی اورهک سئویندیرن بیر عشقدن کی یوخ، بلکه ده اوجامان سوروجونون آیریلیغیندان تؤرنمیش نیسگیللرلن، غصهلرین تأثیری ایدی.
او، اؤز سسینی داغا- داشا یایماقلا دردلی بیر فاجیعهنین جانیاندیریجی خبرینی اوبالاردا یاشایان ائللرین قولاغینا چاتدیرماق ایستهییردی.
بو آت برومند خانیمین قارنیندان چیخان, عبدالله آدلی کیشینین بئلیندن گلن, ایگید بابکین دؤیوش مئیدانلاریندا یولداشی اولاراق، “قارا قاشقا” آدیلا آدلانیردی.
آدینا آخشامی شوال آیینین اون یئددیسینده, هیجرت تاریخینین ایکی یوز ایگیرمی اوچونجو ایلینین قیشیندا, عرب حکومتینین خلیفهسی- معتصم- سامره شهرینده دوزهلمیش جوسق قصرینده, ایگیرمی ایکی ایل تجاووزکار دوشمانلارا قان اوددوران بابکین باشینی, مروتسیزلیگ له آتدیراندان سونرا, او سارسیلماز قهرمانـین آتـینی, سیلاحلی اوردو باشچیلاریندان بیریسینه پای وئرمیشدی.
یادلارا مینیک وئرمهین آذربایجان آتی, ایلک چاپماسیندا, او سوروجونو سیلدیریم قایالار باشیندان درین درهلره توللایاراق, اؤزونو دوشمان الیندن قورتارمیشدی. ایندی, تکدانا, سامره محالیندان اوزاقلانـیب, وطنه قایـیتماق ایستهییردی.
آمما بابکسیز نئجه قایـیـتسین؟
دیرناقلار آغـیرلاشیب, آیاقلار یـئریمهگه گلمیردی. سیلدیریم قایانـین باشیندا دایاندی. قارشیسیندا سرهلنمیش لوت دوزهنلیگلره گؤز گزدیردی. یلهسینین سرت توکلرینی, چووغونلو یـئللر اوینادیردی. اسن گوجلو کولکین اؤنونده, قاناد سرهن بیر قارتال کیمی سینهگردی. بوینونو دیک دوتدو. دؤشونو قاباغا وئریب, ساغ قولویلا توتدوغو یـئری جیرماخلاماغا باشلادی. دیرناغینـین آلتـیندا قوپان پارچالانمیش داشلار, قـیغیلجیم کیمی آرخاسینا سپهلندی. بیردن- بیره, بوغازیندان چیخان یاندیریجی بیر شیهه- یالین قـیلینج کیمی شاختالی هاوانـین باغرینی یاردی. گؤزلری ایسلانمیشدی گؤرهن اولسایدی دئیهردی:
«آت دا آغلارمی؟»
دوغروداندا او, آتاسیز بیر ائولاد, بالاسینـی ایتیرمیش بیر آنا, شنلیگین اودوزموش بیر وطنداش کیمی دولوخوسونموشدو. آغلاماق ایستهییردی, چونکی او بابک کیمی بیر قهرمانی الدن وئرمیشدی.
اؤزونو تکلیکده تاپان آت, آغ مرمردن یونولموش هئـیکله بنزهین بوینونو, آستا- آستا آشاغی اییب, بیر نئچه قـیرپیم سسسیز- سمیرسیز ملول- موشکول گؤز قاپاقلارینی یومدو. درین- درین خولیالارا قاپیلدی.
بو ایگیرمی ایکی ایل زندگانلیغـین توواراق کئچمهسی, یوخو کیمی نظرینده جانلاندی. کئچمیش ایللر تلهسیک حالدا اوخونموش قانلی بیر کیتاب- دؤیوشلر کیتابی-؛ هر بیر سطیرینده حماسهلر شلالهسی شاریلتی ایله تؤکولن, هر بیر کلمهسینده یادلارلا دوروشوب- ووروشماق صحنهلری گؤزونون اؤنونده گلیب کئچمهیه باشلادی. گونلرین پاخلاسیندان حالقاللانمیش آیلار, آیلارین زنجیریندن دوگونلمیش ایللر و قانلی, توفانلی چیرپینمالار؛ اوغورلو ظفر چالمالار؛ بئش یوز مینه قدهر تجاوز کار دوشمانلارین آمانـینی قـیریب, باشلارینی بدنلریندن آییرماقلار شانلی وطنی, ائل اوبالاری, آنا- باجیلاری نامحرم گؤزلردن, یاد اللردن, تانـینماز آیاقلاردان قورومالار… آخیردا, تولکولر پنجهسینده اصلان کیمی ایلشیب قانا بویانماقلار. هئی… آزادلیق, استقلال, اؤزو اولماق, اؤزونو تاپماق. نه شنلیکلر یاراتدی بو ایللر نه چتینلیکره اوغرادی بو ایللر…
سولغون گونش- سویوق قانلیلیقلا- بو غملی منظرهیه گؤز تیکمیشدی. چاپقـینچی یـئللرین جایناغـیندا, زوغدان قوپاریلمیش گونلر, داشلارین اوزهریندن هئللهنه- هئللهنه آخیب گئتمکده ایدی. آتین ذهنینده یـئنیدن قانلی دؤیوشلرین گؤرگملری, محاربهلرین توز- تورپاقلی مئـیدانلاری, وطن دؤیوشچولرینین قارشیسیندا گئدن ایگید بابکین نریلتیلری, دال با دال دفیله وئریب سوووشوردو. بو حالدا او, چاشقـین, گیجهلمیش, اوزونو ایتیرمیش بیر داغ مارالی تک آوارا قالمیشدی. آلنینـین اوستونده بیتهن ساچلاری, پیرتداشیق حالدا قولاقلارینا دولاشمیشدی.
لاپدان, دیسکیندیرن, بیر سس, دویغولو اویغوسونو پوزاراق, اونو اؤز حالینا قایـتادری. قولاقلارینی شکلتدی. باشینـین اوستونده بیر آلیجی طرلان, فـیرلانا- فـیرلانا قیها چکیردی.
آلیجی بیر طرلان. تیترهین قانادلی بیر اولدوز. بولودولو گؤیلرین سلطانی. یوخسا بو قوش, ائللرین دیلکلری, دوغرانمیش بابکین جانـیندان آلوولانان آرزیلارین تجسوم تاپمیش شکیللری اولدوقجا, او ایگید آتی یالقـیز قویماق ایستهمیردی.
قارا- قاشقا باشینی قالدیردی. یلهلری بوینونون ساغ- سولونا آخدی. ایسلانمیش گؤزلریله قاناد چالان طرلانا باخدی. اونا محبتلی بیر آسیلیلیق حیس ائدهرک, دال آیاقلارینی کوبود داشلارا دیرهدی. قوللارینی قالخـیزیب, اوزگونچو تک هاوانـین دالغالارینی یارماغا باشلادی.
بابکین کؤنول دردی, سونسوز- صحبتی, قولاغلاریندا سسلندی. سهلبن سنباد, آران ارمنستانینـین باش حاکیمی- اوز حاکمیتینی حفظ ائـتمک خاطرینه الی باغلی بابکی, بغداد خلیفهسینین خیانتکار مأموری اولان افشینه تاپشیردی. اونلار, دولاییلاری دنگهلری آشاندا, زنجیرلنمیش آسلان, قارا قاشقانـین بئلینده ایکن, آیاقلاری آتـین قارنی آلتـیندا بیر یوغون اورهکن ایلن باغلانمیشدی. اونون دؤورسینده بئش یوز نفر سیلاحلی گودوکچو عسگر, آت سوروردو.
بابک, اؤز آتـینا خطاب ائدهرک بئله اوخویوردو:
(قارا قاشقا, قارا قاشقا…
قوی, خائن اللر- دالدادا- آلدانـیش هؤروکلرینی توخوسونلار!
قوی, داهاز قویولاردا, دورغون سولار, کیفسهییب, قوخوسونلار!
دونیا بئله قالمایاجاقدیر….
تجاوزکار دوشمان, آنا وطنین الیندن, فتح آدیندا بیر جام آلمایاجاقدیر!
بابکین, استقلالا, اینجه وارلیغا آچدیغی قانلی یوللار یولچوسوز اولمایاجاقدیر.
ائللرین اوجاغیندا پارلایان اودلو لالهلر سولمایاجاقدیر….
قارا قاشقا, قارا قاشقا….
نه تئز کئچدی او گونلر؟
بونو بیلمهلیسن کی زامان, اؤز گئدیشینده چئوریلهجکدیر.
هر گون, هر یـئرده, هر دیاردا
دوغولور قهرمانلار,
یارانـیر تاریخلر, ایشلر, زامانلار
آریو برزنلر, ابومسلملر, مازیارلار, آذینلر….
– قارا قاشقا, قارا قاشقا….
منیم توتغون اورهییم تک, تئز قارالدی او گونلر….
هاردان دوشدو دوگونلر؟
هاردا قالدی او گونلر؟
هاردا قالدی….
هاردا…
ها….
– قوی, منیم نریلتیمی چووغونلار, قاسیرغالار آپارسینلار:
ساوالانا, دماونده, الونده, سهنده….
بیلسینلرکی ائلاوغلو, بابک اولمهیهجکدیر.
اونون دوزگون یولو, گلهجک گونلره
سونرا دوغولان نسیللره
دیرلی بیر آمانات کیمی یادیگار قالاجاقدیر!
دؤیوشلرده, گئدیشلرده بابک شووقو, ایز سالاجاقدیر!
قارا قاشقا,
قارا…
قاش….
قا!
الی الدن اوزولموش, ییهسینی ایتیرمیش آت, آذربایجان ائللرینی یادینا سالدی: بذ قالاسیندا کئچیرمیش اولدوغو گونلری, «اونار»ین صفالی درهسینده داش قیهلره دیرمانماغی, بابکین دولغون- اورهک تیترهدن شاهاسینا قولاق آسماغی, اونون طنبوروندان اوجالان ائل ماهنیلاریلا قانادلانیب اویناماغی, سونرا او حماسه یارادان سسله, آددیملاری میزانلانیب یورغا چاپماغی, قوللارینی قولاقدان یوخاری قالدیریب, یئددی آرشین آتیلماغی, صبر قولچاغی تک اونون دردلرینه سیرداشی اولماغی, شیرین آرزیلار, آلتون دیلکلر, اینانلیغا یاراشان ایستکلرین یئر دوتماسینا چالیشماغی, هر زاددان باشقا, کوتلهلری معتصم اوردولارینین باسقینیندان قورتارماغی, پرده- پرده فیکرینده جانلاندی. نه قضو- قدهرلر, نه گوروشلر, نه دؤیوشلر, نه ایشلر… نه چکیش… برکشیلر!….
کؤکسونده کؤنلونون سیخیلمیش گؤیرچینی هاوالاندی, آنا یوردونون هوسی, دهلیلیک هالهسی تک اورهگینین باشینی دوتاراق, کوزهرمیش کوره کیمی بدنی قیزیشدی, باغری آتشگاه اوجاغلیغی تک قیزاردی, آلوو چکدی, قانینا قاریشدی, باشینا جومدو. دامارلارینی یاندیردی. سونسوز بیر آها چئوریلدی. دیل- دوداغینی یاخدی. عشق اودوندان قارسیمیش بیر اورهک کیمی چیرپیندی. دوردوغو یئرده داما دایانا بیلمهدی. آغزی کؤپوکلندی. قول- قاناد آچدی. باشی اوستونده اوچان طرلان کیمی اوز قویدو آنا تورپاغینین محبتلی قوجاغیندا, آتالار اوجاغینا. اوخ کیمی سوزدو. آخشاملاری صوبحه چاتدیردی. گئجهلر گوندوزلر دینجلمهدی. تاپاندا یئدی, تاپمایاندا دؤزدو. آز گئتدی- چوخ گئتدی, درهلردن سئل کیمی- تپهلردن یئل کیمی, گؤیلرده قیلینج کیمی اوینادان شمشک کیمی, کؤنوللرده قور ساچان دیلک کیمی, یئنیشلردن یوققوشلاردان گدیکلرده چاپا- چاپا, یول اوزونو سیر سیرالی چایلاقلاردان, قارا بورونموش اویلاقلاردان سوووشاراق بابکین یوردونا آیاق قویدو.
بابکین مردانه سسی, ذهنینین توتغون دالانلاریندا جینگیلدیرکن, اؤزوندن چیخمیش حالدا, آغیز دولوسو وحشتلی شیههلر چکمگه باشلادی. اونون اوزون- اوزون باغیرتیلاری- درین گونبزلرده دؤنه- دؤنه یاییلان آردیجیل سسلر کیمی- چووغونلو درهلره, نه یئددی دؤنه, بلکهده یئددی مین دؤنه چیرپیناراق هر یئره یاییلدی.
سازاخلی کولکلرین ئنجهسینده, بو آییلدیریجی- دیسکیندیریجی سسلر, اوزون یوللاری سوووشارکن دالغالاندی. سویغونچولار الینده دیدهلنمیش تیرمه طاقهلری تک, دیدیک- دیدیک اولاراق, «دجله» چایلاغینین قیراغیندان «زاگروس» داغلارینا, دؤیوشچولر مسکنی اولان باشی بلالی «کوردوستان»دان قار آلتیندا چابالایان «الوند»ه «قیبلهداغ»دان, «قاراداغ»دان, ائل داغیآدلانان اوجامان «سهند»ه, «قیزیل اوزن»دن, «بوزقوش»دان, «آجیچای»دان آخاراق قوجامان, آغساچ «سولطان ساوالان»ا، اوراداندا اودلار یوردونون گؤیچک گلینی اولان «موغان» دوزنلیکلرینه «آراز»لا چییینبهچییین سینه گرن «آرارات» داغلاریندان, گؤم- گؤی «خزر»ایلن یاشیل بیرچکلی «گیلانا» یایلاندی. یاسلیق کولو باشلارینا سوورولموش ائللرین قولاقلارینا چاتدی.
قیشین سون آیلارینی یوللاردا سووشدوران آت, یوللاری آیاقدان سالدیقجا دیرناقلارینا چالینمیش گول میخلار سورتولوب آرادان گئتدیکجه، پولاد ناللاری تؤکولموشدو. اویان- بویانا باخارکن, دؤنگهلر, بوجاقلار, اونا تانیش گلیردی. ساوالان یاماجلارینین اریین قارلاریندان آخان «آغلاغان» چایینا چاتاندا یئره نفس گلمیشدی. چیلپاق آغاجلارین بوداقلاریندا یاشیل تومورجوقلار دوگون باغلامیشدی. یاز باشلانیشیباشلانیردی. گؤز ایشلهدیکجه هوندور تپهلره آغیر داغلار بیر- بیرینه سؤیکهنیب, گئت- گئده پیللهکان کیمی قالخیب اوجا باش ساوالانا چاتیردی.
یول اوزونو تالانمیش کندلر, خارابا قالمیش پوسقولار, اوچغون قالالار, گودوکچوسوز دروازهلر, ییخیلمیش چارداخلار, کروانسیز یوللار, آیاقلانمیش قارلار, آتین خیالیندا دومانلی خاطرهلری دیریلدیردی. دومانلی خاطرهلر آراسیندان شانلی حادیثهلر باش قالدیریردی:
اوزانلارین چالدیقلاری سئوینجلی ماهنیلار, اوجا بوی, اینجهبئل سوزنلر، شنلیکده یاشایان ائل- اوبالار چیمنلیکلرده قورولان آلاچیقلار, بیرلیکده دوشمانلار قارشیسیندا دؤیوشمهلر, اود پارلایان قیلینجلار, سونگولرین یاغینتیسی, یاد عسگرلرین کندیره ایلیشمهسی, خائن افشینین عسگرلرینین قانا بویانماسی, چاققاچاق چاققیلدایان یالین شمشیرلرین پاریلتیسی, ایلدیریملی شونگهلری, بابک و اونون یاردیمی اولان آذین, عبدالله و مینلرجه وفالی دؤیوشچولری, آنا تورپاغین یاد اللردن قورونماسی خاطیرینه ائتدیکلری فداکارلیقلار, نه ایشلر, نه چئوریلیشلر, نه یئریشلر, نه گئدیشلر…
قاراقاشقا, یورغون بدنینی آغلاغان سولارینین قوینونا تاپشیردی. سویوق سو بوغازینین آلتینا چیخدی.شیریلتیلا آخان دالغالار اونون یورغونلوغونو آستا- آستا یالاییب, آغ-آپباق مخمل کیمی دریسینی یویوب تمیزلهییردی. دؤنه- دؤنه باشینی سویا باسیردی. یاواش- یاواش جانینا قووت گلیب دیرچهلیردی. آغاجلار باشیندا یازلی آشیغی اولان سئرچهلر, طبیعتین یئنیلییینه اورک باغلایاراق, سئوینجله جیککیلدهشیردیلر. آمما بو سئوینجلر, اونون حالیندا توز قدر ده اثر قویا بیلمهییردی.
او, گرهک اؤزونو یوخاریلارا یئتیره ایدی. بذ شهریندن, ارنلرده, قیز- گلینلردن, آتا- بابالاردان, حؤرمتلی آنالاردان, ایگید جاوانلاردان, اکینچیلردن, ایشچیلردن, چوبانلاردان خبر بیلهیدی. اونا گؤره ده تئز سودان قیراغا چیخدی.
گونئیدن چیرتدایان گونشین آلتون ایشیغیندا سیلکینیب, مخمل خابی کیمی لایبالای یاتمیش آغ توکلرینین آراسیندا یـئرلشمیش دامجیلار سپهلندی. سویوق گونش ساوالانین باشیندا تئللهنن قارلاری ایشیم- ایشیم ایشیلدادیردی.
دورماق- یوبانماق نهیه گرهک ایدی؟
یئنیدن اوزو یوخاری یولا دوشدو. نوروز بایرامینا بیر گون قالاندا بذ شهرینین آنا قالاسینا, آسلانلار یوواسینا چاتدی.
آمما چاتماق, نئجه چاتماق؟
قالالار وئرانا قالیب, بایقوشلار مسکنی اولموشدو. دام- دووارلار ییخیلیب, قاپی- باجالار چرچیوهسیندن چیخیب یانمیشدی. داشلی حیصارین آراسیندا اولان یاتاقلار, اوتاقلار, سیلاح آنبارلاری, تؤولهلر, آتشگاهلار, تاخیل آنبارلاری, بوسبوتون قارا توستولو تورپاقلارین آلتیندا قالمیشدی. بذ قالاسی, تالانمیش بیر اورهک بخت آیناسی سینمیش قارا بخت بیر گلین. دوغرانمیش, پارچالانمیش بیر هئیکل.
قاراقاشقا آنا جنازهسی اوزهرینه چاتان بیر کؤرپه جوجوق کیمی, اؤزونو بذ قالاسینا یئتیردی. تر باسمیش بدنینی, پیرتداشمیش یلهلی بوینونو, اونون یانغیندا قارالمیش داشلارینا سورتدو. اوز- گؤزونو وطن تورپاغینا بلهدی. گؤزلری ایسلاندی, یانیغلی شیههلرله آغلادی. سیزیلدادی, زاریلدادی.
باشی اوستونده قاناد چالان ترلان, اوچغون دووارلارین باشینا قوناندا, قورخموش بایقوشلار قاناد چالیب, سیچان دلیگینی ساتین آلاراق, کوبود داشلارین جیریقلاریندا گیزلندیر.
نیسگیللر قاراقاشقانین جانینی گیزلیدتدی. گیزیلتیلر ال- آیاغینی کئییدهرک, اورهیینه آغیر بیر تیترتمه سالدی. بدنینی یئنیدن تر باسدی. یئنه کیشنهدی. شیهه چکدی. قورخولو شیههلرله تورپاقلاری جیرماقلادی. دلیلیکله قرارینی الدن وئریب, یئددی دؤنه اوچغون قالانین دؤورهسینه فیرلاناندان سونرا اوز یوخاری قویدو.
بایرامین بیرینجی گونونون ایکیندی چاغی, سولطان ساوالانین باش طرفلرینده «شابیل» یاخینلیغیندا اولان جئیران گؤزلو, دوم- دورو گؤلون باشینا چاتدی. بو گؤلده کلدانیه خانیم, جاویدانپور شهرکین قیزی, بابکین حیات یولداشی, اؤز ایگید اریلن چیممیشدی. قانلیشافاقلار, گئنیش دایاقلارا قاناد سریردی. قاراقاشقا, آت گؤلونون قیراغیندا دایاندی. دورغون سویون پارلاق آیناسیندا اؤزونه باخدی. سویا دوشموش شکیلده, تکجه اوز هئیکلینی یوخ, بلکه ده قهرمان بابکین عکسی ده گؤزونه گؤروندو, اورهیی تیترهدی. هوسلر قاینادی. سئوینجلر دالغالاندی. بو هئیس- بئیسده آلیجی ترلان, هاوادا یئددی دؤنه کلله- مویاللاق ووراندان سونرا اونون بئلینه قوندو.
قاراقاشقا, سون شیههسینی اورهکدن چکیب، اؤزونو شام آلووونا چیرپان کپهنک تک، آغ میروارییا بنزهین هئیکلینی درین گولون اورتاسینا توللادی.
ایندی او نیسگیللی حماسهلرین یارانماسیندا مین ایکی یوز ایله یاخین, اوزون بیر دؤوران کئچیر. او ماحالدا یاشایان ائللر- اوبالار, آدینا آخشاملاری, دایاقلار قانلی شافاقلارا بویاناندا, گؤیون یاناقلاری قیزاراندا, بو گؤلون دؤورهسینه ییغیشیب, گؤزلرینی اونون لپهلهنن اورتاسینا زیللهییر, بابکین چیخیشینی گؤزلهییر. دئییرلر, بو آت گاهدان, دان یئری سؤکولمهمیش, آلاتورانلیقدا, گؤلون آراسیندان چیخیب, شیهه چکر. الوان چینقیللاری جیرماقلایاراق, دوشمانلار دوشمانی, ائللر قوربانی, اودلار یوردونون ایگید قهرمانی اولان, لاله کؤینک بابکی چاغیرار.
قاراقاشقا, ایتگین ائللرین پوزغون دیلکلریله سولغون اورهکلرینه گؤرکملی بیر نیشانه اولاراق, هله ده اؤز یییهسینه حؤرمت باغلایان ائللرینی سونسوز بیر مباریزهیه سسلهییر.
uig_Arab urd_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab uig_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab uig_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab uig_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab uig_Arab prs_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab uig_Arab azb_Arab azb_Arab uig_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab