اویان نیوز: توریزم سئکتورو دونیادا چوخ اؤنم داشیماقدادیر. توریزم اکونومیسی اؤلکهلرین غیری نفتی سئکتورو اولاراق، اؤلکه وطنداشلارینا ریفاه گتیریر. گنجلرینسه گلهجک ایش یئرلرینین تضمینی کیمی دةیرلندیریلیر. بو قونو اکونومیک، توپلومسال، ائلهجه ده کولتورل پتانسیلینه گؤره اؤلکه قانونوئریجیلیک اورقانلارینین دیققت مرکزینه گلمیشدیر.
آذربایجانا اسکی دؤوردن ایلک سیاحلار تیجارت، دینی و سیاسی آماجلارلا گلمیشلر. «ائرامیزدان اوول آذربایجاندا اولموش سیاح و عالیملردن پلوینینین، پلوتارخین(Plutarx)، هرودوتون، پتولومی(Ptolomey) و استرابونون آدلارین چکمک اولار»(۱- ص.۹) . دوقتور آصلاناوو آرتیریر: «… آذربایجان قدیم دؤوورلردن بویوک ایپک یولو (BiY) اوزهرینده موهوم دایاناجاق کیمی تانینان بیر اؤلکه اولموشدور…ایپک یولو تراسی اوزهرینده تبریز، اردبیل، ماراغا، گنجه، ناخچیوان، اوردوباد و نوخا(شکی) موهوم اولوسلارآراسی(بینالخالق) مرکزلره چئوریلمیشدی». (۱- ص. ۱۰)
آذربایجانین یئرلشدییی جغرافی و طبیعی دوروم توریزمین چیچکلندیریلمهسی اوچون الوئریشلیدیر. دونیادا بللی اولان چئشیدلی توریزم تور(نؤوع)لرینین، او جملهدن طبیعت توریزمینین آذربایجاندا چیچکلندیریلمهسی اوچون پتانسیل یوکسکدیر. آذربایجاندا توریزم باخیمیندان اؤنم داشییان چوخلو سایدا طبیعی منظرهلر واردیر. گؤزللیک اینجیسی ساوالان گؤلو، ساوالان داغینین ان اوجا یئرینده دنیز سوییهسیندن ۴۸۱۱ متر اوجالیغدا یئرلشیر. اورمو گؤلو فاشیستی تفکورون نفرتیله قارشیلاشسادا، دونیانین ایکینجی ان بؤیوک دوزلو گؤلو اولاراق اؤز اؤنمینی قوروماغی باجارمیشدیر. دونیادا ان بؤیوک گؤل اولان خزر دنیزی منشاینه گؤره اونیکالدیر و زنگین بیولوژییه مالیکدیر. خزرده ۱۱۱ نؤوع بالیق واردیر. آذربایجان تورپاقلاریندا، آستارادان باشلایاراق رشت شهرینه قدر اوزانان خزر ساحیلی و چیمرلیکلری، توریستی و ائکولولوژیک اولاراق گئنیش پتانسیله مالیکدیرلر. نئور گؤلو اردبیلله خالخال آراسیندا یئرلشیر. باغرو داغلاری ایله احاطه اولان بو گؤل، اؤزونه مخصوص گؤزللیکلری واردیر. بیتکی اؤرتویو و حیوانات عالمینه گؤره آذربایجانین زنگین ائکوسیستئمی واردیر. آذربایجاندا ۳۰۰۰ میندن آرتیق بیتکی تورو یاییلمیشدیر. آذربایجاندا معالیجهوی اؤنم داشییان چوخلو سایدا مینئرال سو یاتاقلاری واردیر. آذربایجاندا آراز چایی ان بؤیوک چایدیر. بو چای خزره دوغرو آخاراق، چوخلو سایدا چایا قوووشور و سوندا خزره ساری یؤنلهنیرلر. بیر پارا ایری، کیچیک چایلار آذربایجانین ان بؤیوک گؤلو اولان اورمو گؤلونه ساری آخماقدادیرلار. آذربایجان اؤز زنگین طبیعی ثروتی و گؤزللییی ایله دونیادا آد آچمیشدیر.
آذربایجاندا توریزم سئکتورونون بؤلگهلر اوزره بؤلگوسو:
بورادا تمل هر بؤلگهنین اؤزللیکلری و پروبلئملری اساسدا بؤلونمهسیدیر. بو اوزره درین علمی آراشدیرمالار گرکیر:
قاراداغ توریزم بولگهسی،
تبریز توریزم بؤلگهسی،
اورمو توریزم بؤلگهسی،
گونئی(بیجار- قروه – تیکان تپه) توریزم بؤلگهسی،
قوزئی- دوغو (اردبیل- سرعین- آستارا- رشت) توریزم بؤلگهسی،
زنجان– قزوین توریزم بؤلگهسی،
موغان توریزم بؤلگهسی،
قم-ساوا- تهران توریزم بؤلگهسی،
همدان، اراک توریزم بؤلگهسی،
موغان توریزم بؤلگهسی
قونونون گئنیش اولدوغوندان یالنیز موغان توریزم بؤلگهسی اوزرینده دایاناجاغیق. بو بؤلگهده آسلاندوز، پارساباد(موغان)، جعفرآباد(موغان)، بیلهسوار(موغان)، گرمی(موغان) شهرلری یئرلشیر. بؤلگهدن باکی- ناخچیوان آوتوموبیل مارشوتو کئچیر. قوزئی آذربایجانلا سرحد اولان بؤلگه، آراز بویونجا کیلومترلرجه سرحددیر. بؤلگهنین تمل اؤزللییی اودور کی، آسلاندوزادک بیلهسوار، جعفرآباد، پارسآباد، دوزنلیک، گرمی، اونگوت داغلیق اراضیدیر. بؤلگهدن گونئی آذربایجانین ان بویوک چایی «آراز»، آخاراق، خزره تؤکولور. قاراچای، قورو چای، دره اؤرد چایی و باشقا چایلار دا واردیر. گله نکسل (عنعنوی) و ان سون اکین سووارما قایدالاری ایله کند اکین محصوللاری یئتیشدیریلیر. دونیادا نسلی کسیلمیش جیرانلاری و قوشلاری بؤلگهده گؤرمک جلبائدیجیدیر. بو بؤلگهده تاریخ و مدنییت آبیدهلرنین ساییسی چوخدور. گرمی شهریندن پارساباد شهرینه دوغرو گلدیکجه، دنیز سوییهسی ائنیر، موغانین دنیزله اورتالاما سوییهسی ۴۵ متردیر. یول بویونجا آراز قیراغی گؤزل طبیعی منظره گؤز اوخشاییر. موغان دؤزنلیینده یورد سالمیش عشاییرلر پاییز، قیش آیلارین و یاز آینین ۴۵-نه قدر تام موغاندا اولورلار. شبههسیز بو قونو توریستلرده جلبائدیجی ائتگی بوراخاجاقدیر. «موغان، موغان اولسا بیری، اوچ ائدر» آتالار سؤزو، بؤلگه نین اکین محصولدارلیغینین برکتلیلیینه اشارهدیر. « به فصل گل به موغان است جایش/ که تا سرسبز باشد خاکه پایش» بئیتینی بؤیوک شاعیر نیظامی موغان وصفینده سؤیلهمیش. باشقا یاندانسا «… نه گؤزل یاراشیر موغانا جیران» آشیق هاوالاریندا و چوخلو ماهنیلاردا یانسییب موغان گؤزللیی .
توریزم سئکتورونون تورلری اوزره
ساغلاملیق توریزمی
بؤلگهده شفالی بیتکیلردن درمان اوچون چوخ استفاده اولونور. میللت ایچره بو نؤوع طبابته «تورکه داوا» دئییلیر. «تورکه داوا»دا گول-چیچک و حیوانلاردان یارارلانیلیر. سانجی گولو(Sancı gülü)، قویون قولاغی(Qoyun qulağı)، تورشنگی(Turşəngi)، تکه ساققالی(Təkəsaqqalı)، دونبالان(Donbalan)، یارپیز(Yarpız)، کهلیکاوتو(Kəhlikotu)، سومورغان(Somurğan)،بولاغ اوتو(Bulağotu)، یئمیلیک(Yemilik)، بنؤوشه(Bənövşə)، ساریچیچک(Sarıçiçk)، خاش-خاش گولو(Xaş- xaş gülü)، قاراتیکان(Qaratikan)، همهکؤجو(Həməköcü)، بالدیرغان(Baldırğan)، قوشاببهیی(Quşəbbəyi)،جیمجیلیق(Cımcılıq)، چییهلک(Çiyələk)، گیلدیک(Gildik)، پینتی گولو(Pinti gülü) و باشقا شفالی بیتکیلر و حیوانلارین گؤوده حیصهجیکلری بو طبابت نؤولرینده ایستیفاده اولونور. گله نکسل طبابت یولونو باجاران یاشلی اوزمانلار بو درمانلاری حاضیرلاییب، خستهلری درمان ائدیرلر. اورک، معده-باغیرساق، اؤد، قاراجییار و باشقا خستهلیکلر درمان ائدیلیر.
موغان نئفتی بو بؤلگهنین ان اؤنملی درمان قایناغینا دؤنه بیلهجک مادهدیر. موغان نئفتی جوشاراق چیخیر. یازیقلار کی بؤلگه نئفتی، علمی آراشدیرمالار باشلیغینا دؤنمهمیش و هانسی خستهلیکلره درمان اولدوغو اوزه چیخمامیشدیر. نئفت دامارلاردا و حرکت ارگانلاریندا خستهلیکلره درمان ائدر.
بونلاردان باشقا سینیقچیلیق میللت ایچره گله نکسل طبابت اوصولودور. بو اوزره اوزمانلارا سینیقچی دئییلیر. بو اینسالار گله نکسل اولاراق بو طبابت نؤوونو اؤیرنمیشلر. اینسان گؤودهسینده سینمیش هر بیر عضوو ساغالتماق قابیلییتینه مالیکدیرلر.
بؤلگهنین چئشیدلی اقلیمی واردیر. قیسما مولایم اقلیم، رطوبتلی و سویوق اقلیم تیپینه راست گلمک اولور. اقلیم اورک-دامار و باشقا خستهلیکلری درمان ائدیر. اؤرنک اولاراق چوخ سایلی آصم سورونو اولان اینسانلار گرمی شهرینده ساکینلشهرک درمان اولموشلار. عینی حالدا رطوبتله ایلگیلی خستهلیکلری درینلشن اینسانلار گرمی شهرینده یاشامالاری تکلیف ائدیلیر.
بیزنس توریزمی
بو توریزم بؤلگهسینه هرگون قوزئی آذربایجان و ناخچیواندان بیزنس آماجیله توریستلر آخیم ائدیرلر. بیلهسوار سرحد بازار، تجارت مقصدیایله چوخلو توریست و وطنداش قبول ائدیر. گرمی، پارساباد و آسلاندوز گمروکلرینین آچیلیشی تجارت آرتیمینا ندن اولاجاقدیر.
ائکولوژی (طبیعت، حیوانلاری گؤرمک) توریزمی
بؤلگه چئشیدلی بیتکی اؤرتولریایله زنگیندیر. گؤزل مئشهلر، گئنیش موغان دوزو، میل دوزو بو بؤلگهنین گؤزللیین آرتیریر. آراز قیراغی و گرمینین داغ مئشهلری تورپاق قورونماسیندا اؤنم داشییر. بو مئشهلر استراحت، اووچولوق و توریزم باخیمیندان جلبائدیجی سایلیر. بؤلگهده ضعیفده اولموش اولسا قوروق ساحهلری واردیر.
بؤلگهنین موختلیف اقلیمی اولدوغوندان چئشیدلی حیوانلار اوزرهده زنگیندیر. قوشلارین کؤچ زامانی موغانین آراز باتلاقلاریندا چوخسایلی و موختلیف نؤوع قوشلارین موقتی اولاراق ساکینلشیرلر. ایل بویو آرازدا موختلیف نؤوع سو قوشلارینا راست گلیریک. موغان دوزونده مسکن سالمیش چوخلو چاققال و تولکولری گؤرمک اولور. آراز قیراغی مئشهلیکلر چاققال ائلهجه دونوز اویلاغیدیر. یاشیلباش اؤردک، توراغای، کهلیک، توراج، قیرغی، قیزیل قوش، چؤل خوروخو، بیلدیرچین، دووداق و باشقا بؤلگهده یاشایان قوشلارداندیر. آراز چایندا ۲۰- یه یاخین بالیق یاشاییر.
دینجلمک و ایلنجه توریزمی
بؤلگهده ایلنجه توریزمی اوچون اولدوزلو هتللر دئمک اولار یوخدور. مهمانخانالار دکوراسیون و کیفییت ساریدان چوخ آشاغی سویه لیدیرلار. توریست ایلنجه مرکزلرینین یارانماسی، توریستلرین دینجلمهسی اوچون توریستی کمپلرین یارانماسی و کیفییتلی مهمانخانالار، هتل و رستورانلارین آچیلیشینی صبیرسیزلیکله گؤزلهمک لازیمدیر.
داغ، قیش توریزمی
توریزم آماجیایله داغلاردا اولان تمیز هاوا و باشقا ایمکانلاردان یارارلانماق بیر تور توریزم ساییلماقدادیر. بؤلگهنین داغلیق یئرلری اسکی و قیش توریزمی اوچون الوئریشلیدیر.
کند یاشیل توریزمی
شهر استرس و های کویوندن تعطیل گؤنلری تمیز، دینج و منظرهلی کندلره آخیم ائتمک بوگون پوپولیارلاشیب. گؤزل منظرهلی کندلر یاخینلیغینداکی ائولرده قالماق ایمکانی یاراتماق اولار. بؤلگهده بو نؤوع توریزمین یارادیلماسی اوچون پتانسیل یوکسکدیر. گرمی کندلریننین یاشیل و داغ منظرهلری چوخدور. بو پتانسیلدن ایستفاده ائدرکن، مووافیق ساحهده توریزمین گئنیشلندیریلمهسی اوچون ایشلر گؤرولمهلیدیر.
یایلاق توریزمی اوچون گرمی داغلاری الوئریشلیدیر. گرمیده ساری بولاغ یایلاغی ائلهجه تولون، آلایله، یوخاری اینی، داشدیبی، افچه، قره بولاق، سییا و وان کندلرینین اطرافلی یایلاقکن، بو نؤوع توریزم اوچون یارارلیدیر. بو یایلاقلار گئنیش اوتلاقلاری، سایسیز بولاقلاریایله فرقلنیر.
اوو توریزمی
موغان چؤللویو ایل بویو موختلیف قوشلار تیپینه ائو صاحیبلی ائدیر. چوخ سایدا قوشلار، دونیانین دؤرد بیر یانیندان قیشی کئچیرمک اوچون موغان باتالیقلارینا کؤچورلر. سویوق یئرلردن پارساباد و آسلاندوزون سو باتاقلیقلارینا گلن قوشلار بو یئرلری قیش بویو اوزلری اوچون سیغیناجاق سئچیرلر. تورپاق کندی حوووضو (تالاب)، میلموغان سددی بو قوشلارین سیغیناجاقلاریندان اؤرنکدیر. قوشلاردان یاشیلباش اؤردک، چؤل خوروزو، سیغیرچین، دووداق، توراج، ککلیک، قارتال، بالیق اوتان قوشلار، هوپ-هوپ، پیتدیلی، قومورو، چؤل قازی، اؤردک، قو، توراخای و باشقا قوشلارین آدینی چکه بیلهریک.
ممهلی حیوانلاریدانسا پورسوق، دونوز، چاققال، جیران، جویور، تولکو، جاناوار و باشفا حیوانلار بؤلگهده یاشاماقدادیرلار.
اوو زامانینین باشلانیشیی دوولت موحیط محافیظه ادارهسی طریفدن رسمی اولاراق قید اولونور. مووافیق ارگانلاردان لیسئنزییایا صاحیب اووچولار، تعیین اولونموش یئرلرده اوولا مشغول اولا بیلرلر.
آراز، آراز قیراغی گؤلمهچهلر، موغان ایچره سووارما آماجیایله آرازدان آیریلمیش سو کاناللاری بالیق اووو اوچون اویغوندور. شیربیت، کپور، آغبالیق، ناققا، چاپاق و س. بالیقلار بو بؤلگه چایلاریندا یاشاماقدادیرلار.
تاریخ توریزمی
آراز بویو تورپاقلار کور-آراز مدنییتینین(اویقارلیغی نین) مرکزی اولموشدور. کور- آراز مدنییتی ائرکن تونج (اِ.اَ ۴ مینایللیین سونو- ۳ مینایللیک)دؤورونه آییددیر. بو تورپاقلاردا اسکی دوورلره آیید مدنییت آبیدهلرینین ساییسی چوخدور، بو ندنله تاریخ توریزمی یؤندنده بؤلگه اؤنم داشیماقدادیر. اولتان قالاسی، اسکی قبرستانلیقلار(آسلاندوز اطرافیندا قوشاوتوران، قولو بیلی، گئدایلی، آخجی، کول تپه، ) نادیر تپهسی، گؤزلی تپهسی، قالا برزند، آلازار تپهسی و س. تاریخی آبیدهلرین آدینی چکه بیلهریک. بو یئرلرده هر کند اؤز تاریخی آبیدهسیایله تانینیر. تکجه گرمی شهرینده ۲۲۸ مدنییت آبیدهسی دؤولت طرفیندن قئیده آلینمیشدیر.
اینانج توریزمی
موسلمانلار اوچون میرعزیز ، کولتپه و س. زیارتگاهدیر. عبادت اوجاقلاریندان پارساباد، گرمی، آسلاندوز مچیدلری و س. فعالییت گؤستهریر.
امام حسین شهادتی مناسیبتیایله بولگهده یاس تؤرنلری قورولور. عاشورا گونو گله نکسل شبیه تؤرهنی کئچیریلیر. عاشورادان قاباق مچیدلرده کئچیریلن عزا تؤرنلری، تشتگذاری تؤرنی توریست جلبائتمه پتانسیلینه مالیکدیر. شوبههسیز «اینانج توریزم» تورلاری، بو یئرلرین تبلیغی ایله آرتاجادیر.
عشاییر توریزمی
موغانین چوخلو سایدا نفوس، عشایر یاشام قایدالاریایله یاشاییرلار. عشایرلر گئییم، ائو-چادیر، موسیقی، الایشلری، یئمک و س. کولتور و یاشام قایدالاری اوزره توریست جلبائتمه پتانسیلینه مالیکدیر.
آذربایجان توریزم سئکتورو اوزره دةیرلندیرمه
آذربایجان توریزم سئکتوروندا، دونیادا اولان توریزم تور(نؤوع)لرینین گئنیشلندیریلمهسی اوچون پتانسیل یوکسکدیر. توریزم سئکتورو بؤلگهلر و جلبائدیجیلییی اوزره آراشدیریلمالیدیر.
آذربایجان توریزمینین رقیبلریندن ایرانین شمال بؤلگهسی چیمرلیکلری، دینجلمک و ایلنجه مرکزلری، مشهد شهرینده امام ریضا زیارتگاهی و فارس بؤلگهلرینده یارانان ایلنجه، تاریخ و س. توریزم تورلری مرکزلریدیر. اؤلکه دیشیندا، قوزئی آذربایجان، تورکییه و ارمنستان بو قونو اوزره آذربایجان توریزم سئکتورونون رقیبلریدیر. آذربایجانلیلار اؤلکه ایچره تاریخی و دینجلمک توریزمی باخیمیندان اصفهان، فارس بؤلگهلرین سئچیرلر. ایلنجه اوچونسه شمال بؤلگهلرینه گئدیرلر. اینانج توریزمی ایله باغلی آذربایجانلیلار مشهد، مدینه، کربلا شهرینه چوخ سایدا سفر ائدیرلر. ایراندان تورکییه و آذربایجانا ایلنجه مقصدی ایله آخیم چوخدور. آذربایجاندان اساسا قوزئی آذربایجانا و تورکییه یه دینجلمک ، ایلنجه و تحصیل اوچون اوز توتورلار. دوغرودور کی، آذربایجاندان بو اؤلکه و ایرانین ایچ فارس بؤلگهلرینه سفر ائدیلیر، آمما بیز بو اؤلکه و بؤلگهلر وطنداشلارین آذربایجان توریزم سئکتورو اوچون پتانسیل توریست اولاراق دةیرلندیرهمهلیییک. آذربایجان توریزم سئکتورو، توریزمین بئله بیر رقابتلی بازاریندان اوغور قازانماغ اوچون دایاناقلی توریزم سیاستینه احتیاجی واردیر.
بو گون توریستلر سفر ائتدییی اؤلکهلرده اساسا تهلوکهسیزلیک، کیفییتلی قوللوق ، جلبائدیجی یئرلر و س. بو کیمی قونولارا دیققت وئریرلر. بو باخیمدان ایرانین سیاسی سینیرلاری ایچره یئرلشن گونئی آذربایجان بؤیوک ساییدا یابانجی توریستلری الدن وئریر. اونا گؤره کی، ایران اؤلکهسی دونیادا یاخشی بیر گؤرنوشه صاحیب دئییلدیر. دینجلمک و یا ایلنجه اوچون سفره چیخان اکثر توریستلر جانلاری تهلوکهیه دوشمهسین دییه ایرانا کئچمکدن واز کئچیرلر. مووافیق اولوسلار آراسی اورقانلارا اساسا، ایران تهلوکهسیزلیک و محافیظه ساحهسینده دونیا اؤلکه لری ایله موقایییسه ده چوخ گئریده قالمیشدیر. بو قونو توریستلرین گؤزوندن یایینمیر و بو قونو اؤز ائتکیسینی بیرباشا گونئی آذربایجان توریزم سئکتورونا بوراخماقدادیر.
تعجیلی یاردیم ایمکانلاری، دوقتورلارین و پرستارلارین ساییسی، سفر آراجلارینین کیفیتی، پولیسلرین توریستلرله داورانیشی و س. قونولار توپلوم راحاتلیغیندا آلت یاپی رولو اوینادیغی کیمی، توریزم سئکتوروندا داها چوخ اؤنم داشیماقدادیر.
تورکییه جمهوریتینده تروریستلرین وارلیغیایله، توریستلری تهلوکهیه دوشمه فایزی یوکسکدیر. بونا باخمایاراق بو اؤلکه توریزم سئکتورونا یوخاری قوللوق سوییهسیایله، دؤولت پولیس ادارهلرین چالیشمالاری ایله یابانجی توریستلرین آزالماسینا ایذین وئرمهمیش، عکسینه بو تور توریست ساییسینین بؤیومهسی گؤزه چارپار درجهده چوخدور. «۲۰۰۲- جی ایلده تورکییهیه گلن یابانجی ساییسی ۱۳ میلیون ایکن ۲۰۰۳- جو ایلده ۲۸٫۵ میلوندان یوخاری چیخدی. ۲۰۰۲- جی ایلده ۱۷-جی سیرادا ایکن، ۲۰۰۹_جو ایلده ۷_ جی سیرایا یوکسلدی».(۳- ص.۳) «تورکییه دؤولتی توریزم ساحهسیندن الده ائتدییی گلیر ۲۰۱۰-جی ایلده ۲۰ میلیارد دوللار اولموش و ۲۰۱۱- جی ایلده ایسه ۲۵ میلیارد دوللارا یاخینلاشمیش. ۲۰۲۳-جی ایلده ۵۰ میلیارد دوللار توتا بیلمهسی اوچون بیر پلاتفورم یاراتدیق». (۳- ص. ۲) راپورتلار بونو گؤستهریر کی، توریزم گلهجکده داها چوخ اؤنم داشییاجاقدیر.
ایللره گؤره دونیادا توریست ساییسی و توریزم گلیرلری(۴- ص. ۸)
ÜTT (عموم دونیا توریزم تشکیلاتی)-نین حسابلامالارینا گؤره، « ۲۰۲۰- نجی ایلده دونیادا ۱٫۶ میلیارد اینسان اولوسلار آراسی سفره چیخاجاق. اونلارین ۵۱%- ی ایلنجه، ۱۵%-ی بیزنس سفرلرینه، ۲۷%- ی اینانج،ساغلاملیق و س.۷%- ایسه باشقا آماجلار اوچون توریست اولاجاقلار. توریستلردن ۵۲%-ی او زامان هاوا آراجیندان یارارلاناجاقلار کی، ۲۰۰۸-جی ایلده بو رقم ۴۸% اولوب».(۲- ص. ۳۹)
سفر آراجلاری (۴- ص. ۱۰)
«توریزم سئکتورو آغیر بیر سئکتوردور. بو ندنله اؤلکهده استیخداملارین چوخالماسینا و ایشسیزلییین آزالماسینا درین ائتکی بوراخیر. توریزم دؤولتلر اوچون یئنی وئرگی آلانی آچیر».(۴- ص. ۱۱)
آذربایجان توریزم سئکتورو، بوگون و صاباح
ایران توریزم سئکتورو دونیا اوزره ان گئری قالمیش اؤلکهلر ایچرهدیر. ایرانا گلن آز سایلی توریستلر، دؤولت تبلیغات سونوجو اولاراق، فارس بؤلگهلرینه یؤنهلیرلر بونا باخمایاراق کی، آذربایجان تام ۴ فصیللی بیر جغرافییادیر و هر فصلین اؤزونه مخصوص توریستلری قبول ائتمه پتانسییلیسنه مالیکدیر. بو ندنله، آذربایجان و طبیعی اولاراق ایران، بو توریستلرین اؤلکهیه کئچیردهجک و خرجلهیهجک ارزلرین بؤیوک بیر قیسمینی الدن وئریر. باشقا بیر یاندان، گونئی آذربایجان ایللرجه ایران اسلام جمهوریتی ساریدان اقتیصادی، سیاسی وس. تبعیضلره معروض قالمیش و قالماقدادیر. بو ندنله آذربایجان ایلردیر توریزم سئکتورونا دایاناقلی سیاست یوروده بیلمیر. ایران اسلام جمهوریتینی جوغرافی باخیمدان زونالارا، اداری جهتدن رایونلارا، اقتصادی ساریدان اقتصادی رایونلارا بؤلوروکسه، دوولت اقتصادی رایونلارا توریزم باخیمیندان مالییه یاردیملاری آیریر و یاتیریملاری بو بؤلگهده یاتیریر، اونا گؤره کی بو بؤلگهلرده اساسا فارس میللتی ساکیندیر. بو ندنله، آذربایجان توپلومونا، شهرلرینه گرک یاپیسال دةیرلر ضعیفلهمیشدیر. بو قونو توریزم سئکتورونا ائتکی بوراخاجاق گوجه مالیک ساحهلره آغیر ضربه ائندیرمیشدیر. بو مقالهده اوستونده دایاندیغیمیز، موغان بؤلگهسی، آذربایجان توریزم سئکتورونون بیر پارچاسیکیمی بو ایتکیدن اوزاق قالمامیشدیر.
بونلار آزمیش کیمی دؤولت اوستهلیک آذربایجاندا توریزم پتانسیلینه مالیک کند، شهر، بؤلگه و تاریخی آبیدهلری آرادان آپاریر. بو گونلر گرمی شهرینین قوزئی آذربایجان سرحددینده یئرلشن ۳ کندی، کندین راضیچیلیغی اولمادان مین بهانه ایله، کؤچمهیه مجبور ائدیر. گؤزل منظرهیه صاحیب، طبیعی ثروته مالیک بو کندلر دؤولت ساریدان سرحدده اولما بهانهسی ایله کؤچدورولور. آذربایجانلا سرحدیمیزه سیم چکیریک، اونا گؤره سرحد کندلری کؤچمهلیدیر، دییه دوولت مامورلاری کند اهالیسینه سؤیلهمیش. هله توریزم نکته-نظریندن ایراق، کند ساکینینین بیرینین سؤیلهییردی کی؛ ۵۰۰ کوادرا متر منیم ائویم، سامانلیغیم، آنباریم، تؤله و س. تیکیلی بینالاری واریم، بو قدر یئر قارشیسیندا منه ۲۰ میلیون تومن پول وئریرلر. من بو پوللا شهره گئدیب نه ایش گؤره بیلهرم؟ قالدی منیم ایشیم –گوجوم کی بورا باغلیدیر. چؤلوموز وار، حیوان ساخلاییب کئچینیریک. هئچ بو پارا ایله شهردن ائو آلماق اولارمی؟ ، دییه کیشی مندن سوروردو. افچه، سییا و شیخلار کندلری بیر طرفدن یاشیل مئشهلیکلرله، بیر طرفدن ایسه چایلا احاطه اولونوب. کند یایدا تمیز، سرین هاوا، یاشیل چیمنلیکلری ایله، قیشداسا آغیر قارآلتیندا، فولکلور قایناغی آتا- آنالاریمیزین ایستی اوجاق باشیندا سؤیلهدیکلری ناغیل، تاپماجا، افسانهلریایله اؤزونه اؤیونور. کندلرین هئچ بیر ایمکاناتینین اولمادیغینا باخمایاراق، گرمی-پارساباد- بیلهسوار شهرلریندن چوخلو ساییدا مسافیر قبول ائدیر.
دؤولتین بوتون بو آیریسئچکیلیک سیاستینه باخمایاراق، آذربایجانین اؤز طبیعی گؤز اوخشایان گؤزللییی ایله، آذربایجانلیلارین میللی مئنتالئتینده یئر آچمیش قوناق سئورلیییایله ایچ توریست و یابانجی توریست قبول ائتمهسینده یوکسهلیش گؤرونور. سرین، اردبیل، نیر، ساراب، مشگین، زنجان، تبریز،جولفا، شبستر، خوی، ماکی، اورمو و س. یای توریزمی اوچون نه قدر الوئریشلیدیرسه، قیش توریزمی اوچونده او قدر اویغوندورلار. ساوالان، سهند و س. آذربایجان داغلارینین اتکلری اسکی پیستلرینین گئنیشلندیریرمهسی اوچون پتانسیلیدیر. آستارا، جولفا، بیلهسوار گمروکلرینین وئردییی راپورا اساسا، کئچن ایللرله مقایسهده بوتایا کئچن توریست ساییندا یوکسهلیش گؤرونور. ساوالان و اونون اطراف رایون و بؤلگهلری ایللر اؤتدکجه توریست ساییسی آرتیریلیر. بونلار آذربایجان طبیعی ثروتی سایهسینده یارانمیش توریستیک ایمکانلاردیر.
توریزم سئکتوروموز بو گون هر واختدان مقایسهده داها چوخ قایغییا احتیاجی دویور. بؤلگهلری تانیتماق توریستی ایمکانلاری و چاتیشمازلیقلارین آراشدیرماق، یابانجی و میللی بوروژوالارین دیقتینی چکهجکدیر. اردبیل، سرعین، نیر ،نمین و آستارا آذربایجان طبیعتینه مخصوص توریستی پتانسیلینه گؤره هر ایل توریست ساییسیندا یوکسهلیش گؤرونور. توریست ساییسینین یوکسهلیشی بؤلگهده ایشسیزلیک رقمینین آزالماسینا ائتکی بوراخمیشدیر. بو ایسه آذربایجانلیلارین اؤزللیکله بؤلگه اهالیسینین ریفاهدا یاشاماسینا بؤیوک امکدیر. اردبیل، آستارا، نمین و سریین شهرلرینین گؤرکهمینده گؤزه چارپان ایرهلیلهییش بو قونونون ائتکی دایرهسیندن یان دئیلدیر.
آذربایجان مئشهلیکلرینده سالینا بیلهجک توریستی ایلنجه و استراحت کمپلری، موغان اؤزللیکله گرمی مئشهلیکلریندهده اؤنملی رول اوینایاجاقدیر. دوولت تاریخی توریزم قولونون گئنیشلندیریلمهسینه بهانه تؤرهده بیلر. اوزون ایللردیر کی بویوک قاچاقچیلار میللی ثروت سایلان تاریخی آبیدهلری تالان ائدیرلر. بو ایش بیر پارا دؤولت مامورلارینین ماددی ماراق دایرهسیندهدیر. بو قونویا دایاناراق دییه بیلهریک کی، بو تور توریزم ساحهسی، دؤولت ساریدان تپکییه اوغراییب و ایرهلیلهمهیهجکدیر. گرمی شهری اوکولوژی، بیزنس، اینانج، اوو، کند، عشاییر، ایلنجه و ساغلاملیق توریزم تورلرینین بؤیومهسی اوچون الوئریشلیدیر.
گرمی شهرینده گؤزل منظرهلی کندلرین چوخلوغو دیققته لایقدیر. داشدیبی، خانکندی، گیلارلی، افچه، شیخلار، آزادلی، سییا، آلیله، سالالا، تنگ و س. کندلرین آدینی اؤرنک اولاراق چکه بیلهریک. دونیادا فرمئر تصروفاتی اطرافیندا توریستی مکانلارا ماراغین آرتماسی بیزه بونو دئمهیه ایمکان وئریر کی، بو کندلر، گؤزل طبیعی منظرهلری و فرمئر تصروفاتی ایله، پانسیون ائلهجه توریستلرین قالما ائولرینین تیکیلیشینه یارارلیدیر. سالالانین شلالهسی، آلایله واینی مئشهلیکلری، گیلارلی گؤلو، زینگیر یایلاغی(ساری بولاغ)، قوزلو درهسی، آزنا داغی، داغ اتهیی توریستی یئرلر، قیش توریزمی اوچون اوجا داغلار و یوزلرجه بئله یئرلر گرمی ائلهجه بوتون موغان و آذربایجانین زنگین ثروتیدیر. بوگون صاحیب چیخیلمادیغی، قایغیسی چکیلمهدییی هر بیر کند، شهر و اوندا یاشایان اینسانلارین صاباحکی آجیناجاقلی دورومو قارشیسیندا سوروملو اولدوغوموزدان بویون قاچیرا بیلمهیهجهییک.
قایناقلار
۱٫ Azərbaycanda turizm sektoru: imkanlar, problemlər və perspektivlər Dr.Eldar İ.Aslanov
2.http://www.unwto.org/statistics/index.htm
3. Türkiyye turim sektörü gelecek strajileri konferansı uygulama sonuçları Varol Civil
4. Karamanböyük Turizm sektörü Hamid Akar ve Erkan
Statistics and Tourism Satellite Account | Committed to Tourism, Travel and the Millennium Developme
The UNWTO Statistics and Tourism Satellite Account
حمید جبارلی
azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab uig_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab ckb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab urd_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azj_Latn zho_Hans tur_Latn tur_Latn eng_Latn eng_Latn pes_Arab