Mar 2, 2014
ملانصرالدینچیلر
رحیم ولی زاده
هفتهلیک نشر اولونونان ملانصرالدین ژورنالینین بیرینجی نومرهسی ۱۹۰۶نجی ایل آپریل آیینین ۷سینده تیفلیس شهرینده چاپ اولونموشدور. ملانصرالدین ژورنالی ۱۹۰۶- ۱۹۱۸ ایللرده تیفلیس شهرینده، ۱۹۲۰ نجی ایلده تبریز شهرینده و ۱۹۲۲- ۱۹۳۱ نجی ایللرده باکی شهرینده نشر اولونوبدور.
ملانصرالدین ژورنالینین ناشری جلیل محمد قلیزاده اولوٍب. جمعا” ۲۵ ایل نشر دؤرونده ۳۴۰ نومره تیفلیسده، ۸ نومره تبریزده، ۴۰۰ نومره باکی شهرینده نشر اولونموشدور. مترقی ایدهیالارین جارچیسی اولان ملانصرالدین ژورنالی، زحمتکش خلق و دموکراتیا جبههسینده دایانیب آزادلیق دوشمنلرینی، روسیه تزار مطلقیتینی و خانلارین، بؤیوک مولکدار آقالارین و امپریالیزمین مستعمرهچیلیک و خلقلرین دالی قالماق سیاستینی افشا ائدیب، آمانسیز تنقید آتشینه توتوردو، معارف و مدنیٌت ترقیسی، قادینلارین اینسانی حقوقا مالیک اولمالاری و آذربایجان دیلینین انکشافی و صافلیغی اوغروندا آردیجیل موباریزه آپاریردی.
کسگین و جسارتلی تنقیدی یازیلارینا «آجی حقیقتلری» یازدیغینا، دائیم توقیفلره و تعقیبلره معروض اولان ژورنالین نشری تزار حکومتینین سانسورچیلاری طرفیندن دفعهلرله توقیف اولونوب، نشری دایاندیریلمیش، بیر سیرا نومرهلری مصادره اولموش و ژورنالین مدیری جلیل محمد قلیزاده بیر نئچه دفعه محکمه مسئولیتینه جلب ائدیلیب، جریمه اولونموشدور. آمما بوٍتوٍن تعقیب و فشارلارا باخمایاراق ملانصرالدین ژورنالینین حاق سسی چوخ کئچمهدن قافقازین حدودلاریندان آشیب، روسیه و بوتون یاخین و اورتا شرقده ائشیدیلمیشدیر. ژورنالین اورتا آسیادا کریمده، روسیهده« تاتارلارین یاشادیغی شهر» تیفلیسده، یرواندا، کازاندا، هشترخاندا، تبریزده، تهراندا، ارضرومدا، استانبول، قاهره، بمبئی، کلکته و سایر شهرلرده چوخلو اوخوجولاری وارایدی. جنوبی آذربایجان و مشروطه انقلابیندا ایران خلقینین، ستارخان، باقرخان، خیابانی کیمی آزادلیق مجاهدلرینین رهبرلیگیایله آپاریلان فداکار موباریزهسی حاققیندا ملانصرالدین ژورنالینین یازیلاری و کاریکاتورلاری یوکسک انسان سئوهر و همرأیلیک نمونهلریایدی.
میرزا علیاکبر صابرین ملانصرالدین ژورنالیندا ایران آزادیخواه مشروطهچیلرینین حاققیندا یازدیغی شعرلر و ستارخانا حصر ائتدیگی شعری ایران مشروطه انقلابینا بیر اوردودان آرتیق خدمت ائتمیشدیر.
ژورنال توقیف اولونان ایل لرده ملانصرالدینچیلر عمومیتله اونون کاریکاتوریست و یازیچیلاری اؤز مدنی و ژورنالیستی فعالیتلریندن ال چکمهییب، ملانصرالدین ژورنالینین کسگین و آردیجیل موباریزهسینی باکیدا نشر اولونان سایر ساتیریک ژورنال لاردا، جبههدن جبههیه کئچهرک حقیقتی بیان ائدهن قلملریایله موباریزهلرینی ادامه وئریردیلر. ملانصرالدین ژورنالینین یورولماز و موباریز قلم صاحبلری، عمومیتله ملانصرالدینچیلر زامانین بو گرگین دؤرهلرینده، جلیل محمدقلیزاده، میرزاعلی اکبر صابر، حقوئردیف، محمد سعید اوردوبادی، اوزئیر حاجیبیگوف، غمگسار، علی راضی، عمر فاییق نعمانزاده، قربانعلی شریف، مشهدی حبیب زینالوف، علی محزون، مجیری، سلمان ممتاز، فریدونبگ کؤچرلی، علی نظمی، میرزا محمد آخوندوف و کاریکاتوریست عظیم عظیمزاده و سایر ملانصرالدین ژورنالینین امکداشلاری. ملانصرالدین ژورنالینین توقیف اولان دؤرلرینده مطبوعاتی فعالیتلرینی دایاندیرماییب آردیجیل باکیدا نشر اولونان طنز روزنامهلرده اؤز فعالیتلرینه ادامه وئریردیلر.
ملانصرالدین ژورنالیندا و سونرالار ساتیریک ژورناللاردا ملانصرالدینچیلر اؤز انسانی و اجتماعی وظیفهلرینده فعالیت ائدرکن، آیری- آیری تخلصلرله، لاغلاغی، ملاعمی، جیرجیراما، موز آلان دلی، هردم خیال، هوپ- هوپ، سیژیم قلی، کئفسیز، خورتدان، دارانی چاتلاق، جووللاغی و آیر- آیری امضالارلا ثمرهلی قلم موباریزهلرینی داوام ائتدیریردیلر.
بئله دوشونورم ملانصرالدین ژورنالینین توقیف اولونان دؤرهلرینده نشر اولونان طنز ژورناللارین بیر نئچهلرینین آدینی چکمک اوخوجولار اوچون ماراقلی اولار:
· بهلول طنز ژورنالی «بهلول دانندهنین آدیندان ایلهام آلیب» ۱۹۱۰ نجی ایلین مای آییندا، باکی شهرینده ۹ نومره نشر اولدوقدان سونرا توقیف اولونور.
· زنبور طنز ژورنالی ۱۹۰۹ نجی ایلین مارس آییندا نشره باشلاییب، ۱۹۱۰ نجی ایلین اکتبر آیین دا توقیف اولونور.
· مرآت «ایستک» «موراد» طنز ژورنالی ۱۹۰۹ نجی ایلین اورتالاریندا نشر اولماغا باشلاییب، اوچ (۳) آی مدتینده ۱۳ نومره نشر اولدوقدان سونرا توقیف اولونور.
· آری طنز ژورنالی ۱۹۱۰ نجی ایل دسامبر آیینین ۱۸ یندن ۱۹۱۱ ایلینین مارس آیینین ۱۲ تاریخینده باکی شهرینده نشر اولدوقدان سونرا توقیف اولونور.
· کلنیت طنز ژورنالینین امکداشلاری ملانصرالدین عنعنهلرینه صادیق قالمیش ساتیریک اورگانلاردان بیریدیر. «کل نیت» ژورنالی ۱۹۱۲ و ۱۹۱۳ نجی ایللرده نشر اولونموش، ۱۹۱۳ نجی ایلین اوللرینده توقیف اولونموشدور.
· لکلک طنز ژورنالی ۱۹۱۴ نجی ایلده یروان شهرینده نشره باشلامیشدیر. لک لک طنز ژورنالی جمعا” ۱۲ نومره نشر اولدوقدان سونرا نشرینی دایاندیرمیشدیر. لک لک ژورنالی ملانصرالدینچیلرین فعالیتلری نتیجهسینده نشر اولوب و ملانصرالدین یولونو داوام ائتدیرمیشدیلر.
· طوطی طنز ژورنالی، ملانصرالدین ژورنالی مستثنا اولماقلا، آذربایجان ساتیریک ژورناللاریندان عؤمورو نیسبتن اوزون اولانیدیر. طوطی ژورنالی ۱۹۱۴ نجی ایلین آخیرلاریندان ۱۹۱۷ ایله قدهر باکی شهرینده نشر اولونوردو. ژورنالدا یئنهده ملانصرالدینچیلرین قلم صاحیبلری او جوملهدن، جعفر بنیادزاده، محمد سعید اوردوبادی، سیدحسین، میربالا قدش «قارداش»، جبار عسگرزاده، علی محزون، علی راضی، شمعچی، عظیم عظیمزاده، ممتاز، علی واحد، علی نظمی، عمومیتله ملانصرالدین ژورنالینین یازیچیلارینین گؤزه چارپار فعالیتی اولموشدور. طوطی ساتیریک ژورنالی ۱۹۱۵ ایلده ۴۵ نومره، ۱۹۱۶ نجی ایلده ۴۶ نومره ۱۹۱۷ نجی ایلین ژوئیه آیینا قدهر ۲۱ نومره نشر ائدیلمیش و ۱۹۱۷ نجی ایلین ژوئیه آییندا ژورنالین نشری دایاندیریلمیشدیر.
· بابا امیری طنز ژورنالی ۱۹۱۵ نجی ایللرده نشر ائدیلیر «بابای امیری» ژورنالی نشر ائتدیگی ادبی، اجتماعی مسئلهلر ملانصرالدینچیلرین فعالیتیندهکی آردیجیل موضوع مختلفلیگی دقتی چلب ائدیر. «بابای امیری» ژورنالینی العباس مزنب مطلبزاده مدیریتی ایله نشر اولوندو. ژورنالین صاحب امتیازی العباس مذنیبین قارداشی ابوالفضل مطلبزادهایدی. ژوزنالدا فعال چالیشان ساتیرا یازان ملانصرالدینچیلردن، مذنب، علی نظمی، محمد سعید اوردوبادی، جعفر جبارلی، عباس صحت، عباسزاده، همت یصیر، قاسیموف، عسگرزاده، علی واحد، امین مطلبزاده، عظیم عظیمزاده و باشقا ملانصرالدینچیلر موباریز قلملرینی اجتماعی عدالت اوغروندا ادامه وئرهرک سنگردن سنگره کئچهرک زحمتکش خلقلرین اجتماعی و سیاسی شعورونو آرتیرماق اوچون ژورنالیستی موباریزهلرینه ادامه وئریردیلر.
ملانصرالدینچیلر یورولماز عسگرکیمی انسانی وظیفهلرینی خلق سعادتی اوغروندا باشلادیقلاری موباریزهنی غلبه گونونه قدهر یورولمادان آردیجیل ادامه وئریب، بونونلا بئله ابدی اولاراق آدلارینی تاریخین قیزیل صحیفهلرینده ثبت ائدیبلر.
سون
ملانصرالدین کیمدیر؟*
یاخین و اورتا شرقده فولکولور تمثیلچیسی، بیر سیرا تورک دیللی خلقلرین فولکولوریندا مشترک ادبی ابراز و بعضی تحقیقاتچیلار، «خصوصیله تورک تحقیقاتچیلاری» ملانصرالدیننین تاریخی شخصیت اولدوغونو ثبوت ائتمهیه چالیشمیشلار. آذربایجان عالیملریده اونو خلق یارادیجیلیغینین عمومیلشدیرمیش کیملیک اوبرازیکیمی تحقیق ائتمیشلر. آذربایجان لطیفهلرینین باش قهرمانی ملانصرالدین غصبکارلاری، ظالیم حاکیملری و خلقی آلدادانلاری اجتماعی و معنوی حیاتداکی عیبهجرلیکلری افشاء ائدهن، دونیا گؤرموش، بیلیکلی، حاضیر جاواب، عدالت پرور و مودریک بیر قوجا تمثیلینده خلقه تانیتدیریر. ملانصرالدیننین حاقیندا چوخلو ادبی اثرلر یازیلمیش و بدیعی فیلملر چکیلیبدیر. ملانصرالدین ژورنالینین آدی او بؤیوٍک اجتماعی شخصیتین آدیندان گؤتوٍروٍلموٍشدوٍر.
(رحیمزاده)
منبع: http://ishiq.net/?p=7396
luo_Latn azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab snd_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab ltg_Latn