بو یازغینئ حوُرماتلی استاد مراددوردی قاضینینگ ۸۶-نجی یاشینا یتِنلیگی اوچین قوتلاپ، هؤدورلهیأرین ـ یاشینگ اوزاق بوُلسون
«آنهمحمد بیات»
شو تاریخدا اوستاد مراددوردی قاضی؛ پروفسور فاروق سومر، دکتر یوسف آزمون، صاپارمراد نیازوفینگ مبارک ال¬لریندن خالقآرا مختومقلی بایراغینا ایه بوُلدیلار
(۱۹۹۴ ـ نجی ییلینگ مای آیینینگ ۱۷-سی مختومقلی آدینداقی خلقآرا بایراغینگ ایهسی مراددوری قاضی)
«مراددوردی قاضی»؛ بو آدی ایلکینجی گزک هاچان اشیده¬نیم یادئمدا یوُق. یؤنه حوُرمات بیلن توتولیان بو آدئ گؤتریأن کیشینی موندان تاقئق بأش یئل اوزال ۱۹۸۹ ـ نجی یئلئنگ ۳۰ ـ نجی آپرِلینده توُیدا گؤره¬نیم عاقئداما باقئ یازئلئپدئر شوُل توُیدا مراددوردی آغا سؤز بریلنده توُی مأرهکهسینینگ غوووری پسهلیپدی هممأنینگ اونسی تورکمنصحرادان گلن آرقاداشئمئزئنگ یؤرگیندن سئزدئرئپ آیدیان سؤزلرینه گؤنوگیپدی. اوُل آد اوُوازاسئنئنگ بلندلیگینه غارامازدان، دییسنگ یئغرالئق بیلن، سادادان سادا سؤزلری آیدیاردئ، یؤنه اوُلاردا تورکمن توُپراغئنا، اوُنونگ آدام¬لارئنا بوُلان بلند بویسانچ یانگلانیاردئ. اوُل واغئت¬لار یوردومئزا ایراندانام، بیلهکی دؤولتلردنم مئخمان کؤپ گلیپ دورمایاردی مراددوردی قاضی یالئ ایرگینسیز ارجل آدام¬لار اؤز دوُغان غارئنداش¬لاری، دوست یارلاری، آرقاداشلاری بیلن دیدارلاشماغئنگ ووصالئنا، قئنلئق بیلن بوُلسا-دا، یتیأردی¬لر. شوُل ساپار اوُنونگ دینگه بیر گؤرمه گؤرشه، سِیله سیرانا گلمأندیگینی هم آیتماغئمئز گرِک. عؤمرونی، تورکمن ادبییاتئنا آیراتئنام اوُنونگ شام چئراغی ماغتئمغولئ¬نئ واغئظ اتمأگه باغئشلان مراددوردی قاضی تورکمنیستاندا بوُلان اوچ آیئنگ دوُوامئندا اؤز اساسی ایشینینگ بهبیدینه کؤپ زات¬لار اتمأگه یتیشیپدی، حأضیر اوُل ماغتئمغولئنئنگ اثرلرینینگ تأزه نشیرینی چاپدان چئقاریار. بو سالدام¬لئ ایش اوُنونگ تورکمنیستاندا بوُلان گون¬لری¬نینگ هم میوهسی بوُلسا گرِک. توُیدا دوشوشماق، تانئشماق یاغشئلئغئنگ عالاماتئ، توُی¬لارئنگ توُیا اولاشماغئنئ آرزوولاماق ایلیمیزینگ غادئمدان گلیأن ساخاواتلی دأبی. شوُل ساپار دوُغرودانام سؤزونگ حاقئقئ مانئسئندا توُی¬لار توُیا اولاشئپدئ. ارتهسی گون مراددوردی آغا منینگ توُی ساچاغئمئنگ آرزالی مئخمانی بوُلوپدئ. قئرق یاشئمئنگ دوُلان گونی اوُجاغئما شِیله مرتبهلی غوُناغئنگ (مئخمان) گلمگی باشئمی گؤگه (آسمانا) دیرهدیپدی. سوُنگرا دؤرت یئلا غوُلای واغئت گچیریپ، اوُنونگ بیلن کوممت قاوئزدا (گنبدقابوس) مراددوردی آغانئنگ برکتلی دسترخانئنئنگ باشئندا دوشوشدئق. شوُندا اؤزونی سوُراغلاپ یؤریته گله¬نیمه بیچاق بگه¬نیپدی. گوررونگمیزینگ اؤزهنی ینهده ماغتئمغولئ حاقدا بوُلوپدئ. اوُل ماغتئمغولئ غازناسئ¬نئنگ یاغدایئندان اؤز عاشغاباتلئ (عشقآباد) دوست یارلاری، تانئش ـ بیلیشلری، غارداش¬لاری، ناظار غوللانئنگ، آشئرپور مردینگ، اوُراز یاغمئرئنگ، عبدالرحمان مولک آمانئنگ، حایدار موخینئنگ، خدایبردی دوردئنئنگ، آلماز یازبردینینگ. حاللارئندان خابار آلیاردی اوُلارئنگ تورکمن ادبییاتینئنگ پارلاق یئلدئزئنئنگ شؤهلهسینی عألمه چایماقدا آلئپباریان تأزه ایش¬لریندن سوُراغ سالیاردی، شوُل دوشوشئغئمئزدا مراددوردی آغا مانگا اؤرأن یاقئملی بیر خابارئ آیتدئ.
ماغتئمغولئنئنگ غوبورئنا زئیاراتا بارماغی آنگساتلاشدئرار یالی اترک دریاسئنئنگ اوستوندن آقتوُقایا ساری کؤپری غورولوپ غوتارئلئپدئر. بو خابار منی دییسنگ بگندیردی سبأبی کوللی تورکمنینگ گؤوون کأبهسینه (کعبه) اؤورولن یره زئیاراتا گیدیپ، یؤنه اترِگینگ جوُشغونلی سوووندان گچیپ بیلمأن لاپئ کچ ائزئنا دوُلانمالی بوُلان ایلدش¬لرمیزینگ حالئنا یورهگیم غئیئلئپدی. ایندی آدام¬لار ماغتئمغولا یتمأن ائزلارئنا دوُلانمالئ بوُلمازلار، ایران دؤولتی خایئرلی ایش بتیریپدیر.
مراددوردی قاضی مانگا آقپاتا بریپدیر اؤیدیأن. ماغتئمغولئنینگ غوبئرئنا زئیاراتئم بیچاق شوُولی بوُلدی. (چارشنبه گونی چاریانا)دیییلسه-ده منینگ اوغروم ماغتئمغولا؛ آقتوُقایادئ. زئیاراتئم عاجاپ واقا بیلن غابات گلدی ماغتئمغولا التیأن یوز أدیملیک، ۳۶ مترلیک بلندلیکدأکی کؤپرینینگ اوستوندن ایلکینجی بوُلوپ گچمک باغتئ میسسر ادنده بویسانجئمئنگ چأگی بوُلمادی. نیجِمه ساپار آدام¬لارئنگ یوُلونی کسن سوو، بوُلوپ بیلسه کؤپرینینگ توُپوغئندادئ. غاراشسئز تورکمن دؤولتی¬نینگ ایلکینجی آدامئ حؤکمونده یوز أدیملیک کؤپرینینگ اوستوندن بویسانچلی گچیپ تورکمن کأبهسینه بارانئمدا اؤنگومدن پریشتهپسند آتا ایشانئنگ (دؤولتمأمت آزادئنئنگ نبیره¬سی) چئقماغی قاناتلانان گؤونومی خاصدا بلنده گؤتردی. «غوُشا آقمازار ـ غوُشا آق دورنا» اوُلاری بو مشهور دپأ باقئ غوُندورا¬ن¬لارئنگ بیری، آصلی حمایتکأری مراددوری قاضی. شاهئر پدرلرینگ قبورلارئنی ترتیبه سالان رِجهلأن کشینینگ حوُرماتئ¬نئنگ تورکمنصحرادا بلندلیگینه اؤزوم شایاد بوُلدوم.
یؤنه آقتوُقایئنگ، مراددوری قاضینگ ایلکینجی خایرـ احسان ایشی دألدیگینی آیتماق گرِک. اوُل بلند داغ گرشینده یرلشیأن خالدنبی اؤولویاچئلئغئنگ آبادانلاشدئرماغئندا هم أگیرت ایش¬لری بیتریپدیر. داغئنگ باشئنا غورلوشئق ماتریاللارئنئ اشِک ـ آرقا بیلن داشاپ اوچ سانی کوممت ۳۰۰-۲۰۰ اوُرونلئق متجیت (مسجد) ـ ۳۵ سانی زئیارات اوُتاغی حوجره، باشغا-دا بیر نأچه کؤمکچی عئمارات¬لاری بنا اتمأگه عؤمرونینگ اونبأش یئلدان غوُوراغئنی صارپ ادن آدامینئنگ آدئنئ میننتدارلئق بیلن یاتلاماجاق¬مئ؟ البتده مراددوری آقانئنگ آدئنا غارا یؤنگکه¬جک بوُلان¬لارام بوُلدی. اوُلار حأضیرم یوُق دأل یؤنه اوُنونگ ادن ایش¬لرینی گؤزونگ بیلن گؤرسنگ «ایت اویرسه-ده کروِنینگ گچیأندیگینه» تویس یورهکدن ائنانیارسئنگ. هاوا مراددوردی قاضئنگ خایئرلی ایش-لری¬نینگ کِروِنینینگ اؤمزوگی ایلری. اینه اوُنونگ حأضیرکی آلادالارنئنگ بیری. ماغتئمغولئنئنگ ابدیلیک مکانئنی ـ کوممدینی آباتلاماق اوچین کوممت ناغئشلارئنی چکمکلیک ایشی موهاندیس (اینجینر) (A-B) آرخیتکتور (آرشیتکت) آنامحمد نیازیغا تابشئرئلدئ. انشاءالله ناغشا (پروُیکت) تاییار بوُلسا مازندران ولایتینینگ حأکیمی¬نینگ تاغاللاسی بیلن ماغتئمغولئ ایشانا گوممز غالدئرارلار. بو گوممزی غالدئرماق اوچین دؤولت طاراپئندان اون ایکی میلیون تومن (۱۲٫۰۰۰٫۰۰۰ تومن) پول چئقداجی ادیلدی. مراددوردی قاضی، ملا آشئر اوُغلی ۱۳۰۷- نجی هجری ۱۹۲۹- نجی میلادئ یئلئندا ایرانداقی کوموشدپه اوُیوندا (کوموشدپهده) دوُغولیار. باشلانغئچ حاط سوُوادئنی «ایران» آتلئ مدرسهده آلیار. آتاسئنئنگ آرادان چئقماغئ بیلن دؤرت دوُغانئنئنگ اولئ-سئ بوُلوپ غالان، مراددوردی باللئلارئ اوچین آتا اوُرنونئ توتمالئ بوُلیار. اوُل کوموشدپهده چئقیان «اطّلاعات» غازیه-تینینگ وکیلی (خابارچیسی) بوُلوپ ایشه دوریار. اوُلارئنگ ماشغالاسئ ۱۹۶۱- نجی یئلدا کوممت قاووز شهرینه گؤچوپ گلیأر. اوُل بو یرده «کیهان» گوندهلیک غازیه¬تینینگ وکیلی بولوپ ایشلأپ باشلایار و اوُنونگ داشئندان نشیریات ایشی بیلن مشغوللانیار. گچن دؤورونگ دوُوامئندا اوُل تورکمن کیتاپلارئ¬نئنگ اوُن¬لارچاسینی چاپ ادیپ ایرانلی تورکمن اوقوجیلارئنگ تانگرئ¬یالقاسئنا مئناسئپ بوُلیار بو بارادا اوُنونگ اؤزی شیله دیییأر: منینگ تورکمن کیتاپلارئنی نشیر اتمأگه باشلاماغئمئنگ سبأبی یاشلئقدان تورکمن ادبییاتئنا بوُلان ائخلاصئممئقا دیییأرین چونکی «ایخلاصا مئراد» دییلشی یالی هر ایشده ائخلاص بوُلسا اوُل ایشینگ دوُلی یرینه یتجکدیگینه اینانیاردئم.
اوُن¬سوُنگ ایندی، ماغتئمغولئنئنگ «ائخلاص بیلن بیرکأمیلگه غوُل برگین ـ یتر هر منزیله، یتمهیین غالماز» دییشی یالی یورِکده بسلهنن آرزوو حاصئل بوُلوپ ۱۹۵۸- نجی یئلدان بأری نشیریات ایشی بیلن مشغول¬لانئپ گلیأرین. کلاسیک شاهئرلارئمئز، کمینأنینگ، ملانپسینگ، زلیلینینگ، مأتأجی، مسکینقلیچئنگ اثرلرینی، زؤهره ـ طاهئر، شاصنم ـ غارئپ، یوسوپ ـ آخمت، سیدی خوجا یالی خالق دسسانلارینی، بیر نأچه دینی کیتاپلاری، آتالار سؤزی، تورکمن روباغیلارئنی تورکمن دیلینینگ دوشوندیریشلی سؤزلوگینی چاپ اتدیم. ماغتئمغولئ ایشانینگ کأمیل دیوانئنی بیر نأچه گزهک غایتالاپ نشیر اتدیردیم. مراددوردی قاضیینگ کیتاپ¬لاری … اوُلار، گیدن بیر خازئنا. آنئق سانئنی ـ حا بیلهموق ، ولین نشیرچینینگ، قئرق یئلا قوُوالاشئق واغتئ¬نئنگ دوُوامئندا خالقا سرپای ادن دوردأنهلری یوزدن (۱۰۰) کم دألمیکأ دیییأن. دینگه بیر منینگ شاخصی کیتاپخانامداقی کیتاپ¬لارئنی ساناماق اوچین هم بیر کیشینینگ اللری¬نینگ بارماقلاری آزلئق ادیأر. آرمان اوُنونگ نشیر اتدیرن کیتاپ¬لاری تورکمنیستانلی اوُقئ¬جئ¬لارنئنگ کؤپوسینه الیترلی دأل. ادبییاتچینئنگ ماغتئمغولئنئنگ سئرلی سطیرلرنی تصویرله¬یان دوشوندیریشلی کیتابینئنگ، بیزینگ «الیپ ـ بی» میزده چاپ ادیلمهگی¬نینگ اؤزی-ده بیزینگ دوشونجأمیزی بایلاشدئرئپ بیلجک. بییک شاهئرینگ مونگ بیر سوُواللی شئغئرلاری بارادا گوررونگ آچئلاندا مراددوردی آغانئنگ، اوُلارئنگ جوُغابینی ائخلاص بیلن آغتاریاندئغئنئ نئغتاماق گرِک. سانلئجا گون موندان اوُزال اوچونجی دوشوشئغئمئزدا اوُنونگ بیلن بیله خالدنبی اؤولویاچیلئغئنا گیتدیک. اوُل یوُل بوُیئ ماغتئمغولئنئنگ اوُن-لارچا سطیری¬نینگ آصلی ماناسئنئ یوُروپ بردی. شوُل دوشوندیریش-لرنینگ کؤپوسی بیزینگ اوُزال اشدیپ یؤرأن¬لریمیزدن دویپ گؤتر تاپاووتلانیاردی یاـ دا بیزه مألیم دألدی. مراددوردی آغانئنگ دوشوندیریش¬لرینی دینگلأنگده پئراغینئنگ شئغئرلارئ¬نئنگ یوُرغودئنئنگ دویپلی، دینی سوُوادی بولان آداما باشاردیاندئغئنا گوز یتیریأرسینگ. مراددوردی قاضی جاهان کشده آدام اوُل هندیستاندا ـ خئتایدا (چین) ـ عارابئستاندا ـ آوروپا یورتلارئنادا بارئپ گؤروپدیر. نیرأ گیتسه-ده یوُلداشی ماغتئم-غولئ. مراددوردی آقا باران یرینده ماغتئمغولئنی تاناتماغئنگ آلاداسینی ادیأر اوُل باراداقی ماغلومات¬لاری توُپلاماغا چالئشیار، چئن ما چئندا (خئتای) اوُیغورلارئنگ آراسئنا بارئپ بییک شاهئرمئزئنگ غوُشغولارئنئ اوُقاپ برشینی اوُلارئنگ عاقئلدارئنگ سؤزلرینه اساسان دوشونندیکلرینی بویسانچلی گوررونگ بریأر. سؤز آراسئندا هیندیستانئنگ غادئمی شهرنینگ بیرینینگ بای کیتاپخاناسئندا تورکمن لرینگ تاریخئنا دگیشلی کیتاپ¬لارئنگ باردئغئنی اشیدندیگینی، شوُلاری اله سالماغئنگ عئشغئنا دوشندیگینی یانگزئدیأر. اوُل ینهده بیر سوُغاپ ایش ادیپدیر بو بارادا شیله گوررونگ بردی: من شاهیرینگ «ایمانئم یوُلداش بوُلسا ـ بارسام کأبأنی گؤرسم» دیین آرزووئنی یرینه سالماق ماقصادی بیلن اونگکی یئل ماغتئمغولئ ایشانی غووانچ بیلن عوُمرا حاجی (حج عمره) اتدیم. انشاءالله نصیپ بوُلسا اوُنونگ حاجی تمتتوغ (حج تمتع) پارضئنی هم یرینه یتیره¬ریس. مراددوردی قاضئنگ اوُغوللاری یتیشیپ کؤپ دورموش گوزران آلادالارنی اؤز اگینلرینه آلئپدئرلار اوُنونگ کیتاپ دوکانینی هم یورِتیأرلر. شیلهلیکده اوُلار اؤز دأدهلری¬نینگ بوتین دورقئ بیلن نشیریات، ادبییات، خایئر سوُغاپ ایش¬لری بیلن مِشغوللانماغئنا آماتلی شرطلری دؤرهدیپدیرلر. مراددوردی آقا بو مومکینچیلیکدن نتیجهلی پیدالانماغئنگ آلاداسئنا اولاشئپدئر. اؤیوندأکی ایش اوُتاغینئنگ استوُلونئنگ (اوتورغئچ) کیتاپ¬لاردان یوکی یتیپدیر. حأضیر اول مؤهوم تابشئرئغی یرینه یتیریأر. پارس ـ تورکمن، سؤزلوگینی دوزیأر سؤزلوگینگ صاحیپالاری بیر اوجوندان چاپا ایبریلیار. چاپخانا غئسسایار. بیزه بیله یاغدای آرزوو ادأیمک غالیار. هاوا مراددوردی قاضینئنگ کیتاپ¬لاری آدام¬لارا عاقئل ـ پایخاص قووات بریار. اوُل یوزمونگلرچه آدامی تورکمن ادبییاتینئنگ مختومقلینینگ پاراساتلی عألمینه داخئللی ادیار بو نشیرچی آزادئ¬نئ ـ ماغتئمغولئنی ـ خالدنبینی ـ تیرسگینه غالدئران آدام. آیراتئنام تورکمنینگ روحونئنگ توغی (بایداغی) پئراغئنی واغئظ اتمکده بیتیرن ایش¬لری امماسئز. خالقآرا ماغتئمغولئ بایراغینئنگ بریلمگی اوُنونگ تورکمن خالقینئنگ اؤنگوندأکی خئذماتلارئنئنگ ائقرار ادیلمه¬گیدیر. آشئرغولئ بایرئ¬ یف
سؤز سونگوندا دوستلارئم عبدالقهار صوفئراد ـ خلیل یزدانی، بو یازغئنئ گؤزدن گچیرنلری اوچین چأکسیز مئننتدار.
تاییارلان: آنهمحمد بیات
تورکمنیستان غازیه¬تی ۱۹۹۴ – نجی مای آیئنینگ۱۷ -سی
۱۳۷۳ – نجی اردیبهشت آیینئنگ ۲۷-سی
۱- (۲۵/۱۲/۷۷) شو تاریخدا اوستاد حاجمراددوردی قاضئ برکتلی اوجاغئندا شاهئرلار و یازئجئلار و علمالارئ تورکمنصحرانگ دورلی کونجوندن چاغئرئپ ماغتئمغولئنئنگ حاجی تمتغ ضئیافاتئنئی اولئ صوراتدا برجای اتدی، ماغتئمغولئنئنگ بدلینه «حاجی صلاحالدین گوگلان» چنارلئ حوزهسینینگ اوستادئ مکه یولا دوشدی.
۲- ۲۷/۲/۷۸ بو گون ماغتئمغولئ و دؤولت مأمت آزادئنئنگ قبورلارئنئنگ اوستونه اولی گوممز یاسالانئ سبأبینه آق توقایدا اولی دابارا گچیریلدی ، نئیازوف بو یئغناغا قاتئشدئ ، دوکتور مهاجرانی ایرانئنگ معارف مینیستری اونئ قارشا آلدئ.
حاجمراددوردی قاضئنئنگ صوراتئنئ سایتلاردان آلئنگئز (یا ـ دا آرشیودان)
azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab