زونوزلو مضطر
رضا همراز
آذربایجان ادبیاتی تاریخینده « گلزار بهار» باشلیقلی کیتابی ایله داها آرتیق تانینان ، میر مصطفی اوغلو سید یحیی مضطر ، « ادیب العلماء » قاجار دوورونون سون چاغلاریندا یاشایان شاعیرلریمیزدن اولموشدور . اونون حیاتی حاقدا تذکره لر تقریبا بیر بیرلرینین بیلگی لرین تکرار ائده رک یئنی و آغیز یاندیران بیر معلومات ارائه وئره بیلمه میشلر . آنجاق آرا – سیرا شاعیرین اوز شعرلریندن ، هابئله دیوانیندان دوشونمک اولور کی شاعیرین دوغوم یئری زونوز قصبه سی اولسادا ، بویا – باشا چاتدیغی یئر ائله تبریز اولموشدور . بو فرضیه نی گوجلندیرن اونون آدینین اردیندا تبریز سوزو داها ماراقلی دیر . دوشونولدویو کیمی او چوخ گنج ایکن تبریزه کوچوب همین شهرده معلومات دایره سینین بویومه سینه جان آتیب بیر یئره چاتیر کی ، حتی دیوانینین چاپینا نایل اولا بیلیر . بویوک معارف پرور رحمتلی تبریزلی اوستاد حسین امید اوز دیرلی کیتابی اولان « تاریخ فرهنگ آذربایجان » اثرینده بو شخصیت دن تعریف – تمجید ائده رک ، اونون مکتب دارلیغیندان یاد ائدیب ، آرتیریرکی ، مضطرین مکتب خاناسی منظم و طلبه لری ایسه 100 نفردن زیاده ایدی . مضطر اوز آنا دیلیندن علاوه عربجه و فارسجا کیم دیل لری ده بیلیب ، بو دیل لرده ایسه بیر سیرا شعرلر ده اوزوندن یادیگار قویموشدور . دئدیک لره اساس ، مضطرین نوه – نتیجه لری بو گون تبریزدن علاوه تهراندا و بیر سیرا باشقا شهرلرده ده ده بوگون یاشاماقدا دیرلار .
مضطرین اثرلری :
1- گلزار بهار :
بو شاعیرین ایلک اثری الده اولان ان مکمل شعر دیوانی دیر کی هجری 1300 ینجی ایلینین ربیع الاول آییندا یازیلیب ، 1304 ینجی ایل نشر اولوب سونرالار ایسه تکرار مشروطه انقلابینا 6 ایل قالمیش تبریزده چاپ اولموشدور . 1318 ینجی ایلده نشر اولان گلزار بهار کیتابی شاعر مضطرین آدین یوکسلدن بیر شعر دیوانی اولموشدور . همین دیوان علمی بیر متد اساسدا 1389 ینجی ایل شهریار حسن زاده نین همتی ایله گوزل بیر بیچیمده زنگان شهرینین آزاد اسلامی بیلی یوردونون نشر سیراسیندا تکرار نشره بوراخیلمیشدیر . بئش بولومدن عیبارت اولان گلزار بهار کیتابی بیر مقطع ده آذربایجاندا درس لیک کیتابی کیمی اویرنجی لر طرفیندن اوخونولموشدور .بو فرضیه نی داها آرتیق گوجلندیرن شاعیرین اوزونون اوشاقلارا توصیه سی دیر « مضطرین اوشاقلارا توصیه ائتدیگی و اویره تدییی ادب قایدالاری ائله سئچیلمیشدیرکی ، اونلار انسانلارین حیاتینداکی ان ضروری مسئله لری احاطه ائدیر . اخلاق قایدالارینین آیریلماز حیصصه سی اولان بو نصیحت لر ایچری سینده اوشاقلارین حیاتیندا ضروری لرین ضروری سی اولان – والدین لره محبت و احترام مسئله سینه داها جدی فکیر وئریلمیشدیر » همین بولوم لری بئله سیرالاماق اولار : 1- نصیحت و انسان ادب قایدالاری 2- دولت فرمانلاری و دولتی عریضه لر 3- تجارت و شرعی سندلرین یازلماسی اصولو 4- عادی یازیلار و مکتوبلار 5- هندسه و حساب علمینین بعضی قایدا قانونلاری
2- مشوق الصبیان :
شاعیریمیز مشوق الصبیان کیتابین نصاب الصبیانین تعقیبینده قوشموشدور . شاعیر همین یغجام نصابی ناصرالدین شاه دوورو یعنی 1307 ینجی ایلینین ربیع الثانی آیینین سگیزینجی گونو بیتیرمیشدیر . همین اثر ده اوشاقلار اوچون 500 لغت گوزل جه اویره نیلیر . مشوق الصبیان گویا ائله 1308 ینجی ایل تبریزده داش باسما طرزی ایله چاپ اولوب ، بیر دونه ایسه گونش ایلی 1333 ده تهراندا سید قاسم هادیان آدلی بیریسینین تشبثی ایله یئنی دن گون ایشیغینا چیخادیریلیر . همین نسخه نین اساسیندا 1376 ینجی ایل تکرار یالنیز بیرینجی بولوم غلامرضا مخلصین چابالاری اساسدا تبریزده باسیلیر . یو چاپدا تاسف له بیر سیرا دگیشیک لیک لر اولوب نحو حیصصه سی ایسه سقط اولونموشدور . آنجاق سونرالار یئنه دوقتور حسین صدیقین همتی ایله بوتون لوک له 1392 ینجی گوزل کیفیت ده چاپ اولدو .
3- نوحه لری ایله چاپ اولونمایان شعرلری :
شاعیر مضطرین بیر سیرا تذکره لرده نووحه لریندن آد گئتمیشدیر . یازیق لار اولسون کی بو سطیرلری یازان بو گونه کیمی اونون نووحه لرینین رویتینه موفق اولا بیلمه میشدیر . بونلاردان دولایی طبیعی کی شاعیرین دیوانیدان علاوه یئرده قالان شعرلری ده وار کی اونلارین طالعی بو گونه کیمی پرده آرخاسیندا قالمیشدیر . اونون دادلی – دوزلو شعرلرینین سایی آز اولسالاردا ، آنجاق دادلاری داماقدا قالان و اونودولمایان دیر لار . اورنگ اولسون دئیه ایکی غزلیندن ایکی بیت بیر غزلی ده بوتون لوک له تقدیم اولونور .
غزل
کونلوم قوشو اول زولف پریشانه بند اولوب
گویا چمنده سنبل و ریحانه بند اولوب
یاده سالاندا عارضینی بی قرار اولور
بولبول صفتدی باغ و گولوستانه بند اولوب....
غزل
اوزون جانا مه تابانه بنزه ر
او زولفون دسته ی ریحانه بنزه ر
دوشوبدو صفحه ی رویوندا خالین
کی گویا نقطه ی قرانه بنزه ر ....
غزل
خدایا نئیله ییم یاریم منه تا مهربان اولسون
روادیر روز و شب کاریم منیم آه و فغان اولسون ؟
تمنا ائیله رم دائم نگار ایله ائدم صحبت
بونا راضی دئییل هر کس منیم تک باغری قان اولسون
منیم اول نرگس مستی الیمدن اختیار آلمیش
من بی چاره تک یوخدور بیر عاشق ناتوان اولسون
بو زنجیر محبت ده گرفتار اولسا هر کیمسه
خلاص اولماز اگر پیر و اگر تازه جوان اولسون
اسیب باد جفا بو گولشن امیده عالمده
بو دور قورخوم کی بو گولشن جفا ایلن خزان اولسون
نگارین عارضی خال سیه دن عاری دیر زیرا ؛
غلط دیر باغ جنتده حبشدن باغبان اولسون
او قامتکی قیامت دور ائیلیردی گولوستاندا
من هرگز ائتمرم باور بئله سرو روان اولسون
بو شوخ دلربا بیر دلبر غددار دیر یاران
گورونموب بیر نفر عاشق اون ایلن کامران اولسون
دئدیم : « سالما عذارا گیسوان عنبر افشانی »
دئدی : « هئچ گورموسن بیر باغچه بی پاسبان اولسون »
دئدیم : « آیا ندندی مضطری ائتدین بئله مجنون ؟ »
دئدی : « وجهی بودور عشقی بو نوعی امتحان اولسون . »
قایناقلار ، ایضاحلار :
1- مشوق الصبیان – اثر میر یحیی بن میر مصطفی حسینی زنوزی تبریزی متخلص به مضطر ، به اهتمام : غلامرضا مخلص – نشر اسمر ، تبریز 1376 * تاسف له همین چاپدا بیر سیرا دگیشیک لیک لر چاپا حاضیرلایان وریندن نسخه ده اوز وئرمیشدیر . الده اولان نسخه یه صادق قالماماق کلاسیک ادبیاتیمیزدا بویوک بیر عیب کیمی حسابلانا بیلر . نییه کی ، اورادا او دورلردن قالان بیر سیرا لغت لرله اصطلاح لاری آرادان قالدیریب یئرینه سئودییمیز کلمه لری قوندارماق بیر اوقدر جایز دئییل . سایین غلامرضا مخلص نه ایسه بو سهولر ایله عیب لره اوز چاپا حاضیرلادیغی نسخه ده یول وئرمیشدیر !
2- آثار ترکی سید یحیی مضطر زنوزی – دوقتور حسین محمد زاده صدیق ، تهران نشر تکدرخت ، 1392
3- تاریخ فرهنگ آذربایجان – حسین امید ، جلد 1 – ص 14 ، تبریز چاپخانه فرهنگ – اسفند 1332
4- سید یحیی مضطر و گلزار بهار / محمد علی مصدق / یئنی یول ، نمره 1 ، فروردین 1361 – ادبی ، بدیعی مجموعه / مدیر مسئول دکتر حسین صدیق /
pbt_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab snd_Arab pes_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab snd_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab snd_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab azb_Arab pes_Arab pes_Arab azb_Arab pes_Arab pes_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab kas_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab