اویان نیوز:
بلال حاتمی
گیریش
بیلیمسل اولاراق گونئی آذربایجان تورک کیملیگینین اولوشوم سوره جینی اینجه لرکن، بعضی اونملی شخصیتلر، ضیالیلار و فعاللارین گئنیش چالیشمالاری اینسانی حئیرته گوتورور. یوخ اولان و یا اوزون سوره قیریما اوغرایان کیملیک بیلینجینی یئنیدن اولوشدورماق، جانلاندیرماق و سویلم اولاراق سیاسی ساحه یه داشیماق بو ضیالیلارین ان اونملی ایشلولری (فونکسیونلاری) اولوبدور. بو ساحه ده هر بیر ضیالی و سیاسی فعالین اوزونه گوره دَیری و اونمی واردیر. سوسیولوژیک اولاراق بللی بیر بیلینجی بیر توپلومدا، کولتورده و میللت ایچینده یایماق نه قدر چتین بیر ایش اولدوغونو هر کس بیلیر. آما بو چتینلیکلره و ایشکنجه لره باخمایاراق یولو باشلادان و دوام ائتدیرن داهی اینسانلارین مبارزه و گلیشمه متودلارینی آراشدیرماق، اویرنمک و اورنک توتماق هر بیر مدنی و سیاسی حرکتین آکتورلرینه وظیفه و گرکسینیمدیر.
گونئی آذربایجان میللی حرکتی، سیاسی، کولتورل و حقوقی دوروش اولاراق یئنیدن جانلانما و حرکته کئچمه سینده بیر چوخ اینسانین قاتقیسی اولموشدور. حقیقتن بو اینسانلار ایچینده پرفسور دکتر محمد تقی زهتابی بام باشقا بیر اونم و دَیره صاحیبدبر. بیر نئچه فاکتور پرفسور زهتابینی اونملی ائدیر. بو مقاله ده اونون صاحیب اولدوغو بو فاکتورلری اله آلاراق، اونون نه قدر استراتئژیک و زکیجه داوراندیغینی اینجه لیه جییک. بو اؤزللیکلری سایاراق اونون اوبیری مسلک داش و کولتورل و سیاسی آکتورلردن هانسی یونلرده آیریشدیغینی اورتایا چیخاردماغا چالیشاجاغیق.
ایچینده یاشاماقدا اولدوغوموز کولتور، بیزه اوزونو نئجه حیسس ائتدیریر؟ حتی بو کولتوره باغلی اولان کیملیک، فردلرده نئجه منیمسنیر؟ موجود کولتورون بعضی عونصورلاری کیملیگین اولوشومو و یاشانماسیندا بویوک روللار اوینایارلار. بو عونصورلارین داها خام و کیتله سل بیر سویه دن چیخاردیب و داها بیلیمسل سویه یه داشیماق و یئنیدن توپلوما و فرده سونماق گرکلیدیر. یوخسا هر کولتور میللت اولوشدورماز. بیر کولتور بعضی عونصورلاردا آخسارسا تک باشینا بوتون توپلومون گرکسینیملرینی یئرینه گتیرنمز. آنجاق، بوتون یؤنلو گلیشن کولتورلر، میللتین گرکسینیملرینی بوتونلوکله قارشیلار و حل ائدر. کولتورلرین مودرن اونجه سی توپلوملاردا ایشلوی (فونکسیونو) نه قدر بسیطمیش سه، مودرن و مودرن سونراسی دئگیلن دونملرده او قدر ده قارماشیق و عئینی زاماندا دوزنلی و سیستماتیکدیر. کولتورلرین مودرنلشمه لریله بیرلیکده، سیاسی قوروملاردا مودرنلشمیشدیر. مثلن، دولت قاورامی، اسکی یونان آنلامیندا دئییل، بوگونکو مودرن آنلامیندا گلیشیرکن مللت قاورامی دا گلیشمیدیر. بو ایکی قاورام گلیشیرکن کولتور قاورامی دا گلیشیر. اصلینده آنتروپولوژیک و سوسیولوژیک آنلامدا، کولتور گلیشه رک توپلومدا هر شئیی گلیشیر. مودرن دونمده گئرچکلشن اولایلار و اولوشاراق گلیشن قاوراملار، توپلوملارین یئنی گرکسینیملری دوغرولتوسوندا اورتایا چیخمیشلاردیر.
سوسیولوژیک اولاراق، هر کولتور، سیاسی کیملیک اولوشتورما پتانسیئل یا قابیلیتینه صاحیبدیر. آما بو تکجه بیر قابلیت و یا قوه دیر. بونون فعله دونوشه بیلمه سی اوچون اوزون و چتین یوللار و انگللردن گئچمه سی گرکیر. هر کولتور سیاسی کیملیک اولوشدورماز. میللت سویه سینه یوکسلن کولتورلر، یعنی میللت اولوشتورا بیلن کولتورلر آیریجالیقلی اوزللیکلره صاحیبدیرلر. میللت اولماق اوچون قوروملار (نهاد)، قورولوشلار( ساختار -یاپی) و کولتورل، توپلومسال بیلینچ (فرقینده لیک) و .. گرکیر. یعنی تکجه بیر قوروم یا قورام وارلیغی ایله بیر میللت اولوشدورلماز. میللت اولمانین اؤن حاضیرلیقلاری نلردیر؟ یعنی بیر ییغین اینسان میللت اولمادان اونجه، هانسی سورجلردن کئچیر؟ و نئجه بیر قوروملار و قورولوشلار اولوشدورور. بونا گوره، سوسیولوژیک قوراملار پئرسپئکتیفی ایله گونئی آذربایجان تورک کولتورو و کیملیگینین اولوشوم و گلیشیمی قیساجا اله آلینمیشدیر. بو باغلامدا پروفسو زهتابینین حایاتی بویونجا چالیشما و چابالاری اونملی و ائتکین اولموشدور. پرفسور زهتابی نین بوتون فعالیتلری و یازدیغی اثرلر بعضی یازار و فعاللارین چالیشمالاری کیمی راستگله بیر ایش دئییل. بونلار بوتونلوکله بیر ایستراتئژی ایزینده و بیلینچلی بیر شکیلده گورولموشدور. بونا گوره، گونئی آذربایجان ایستکلرینه قارشی چیخانلار طرفیندن ان چوخ تنقید و حتی تخریبه معروض قالان داهیلردن بیری اولموشدور. حتی سون دونم ان چوخ تنقید و تخریباتا معروض قالان ضیالیمیزدیر دئیه بیلریک. پرفسور زهتابینین حیاتی، فعالیتلری و اثرلرینی بیلینجله سئچیلمیش بیر هدفین چیزگیسینده گوره مک و بو هدفی آچیقلاماق گرکیر. فارس شووینیستلر طرفیندن آچیق-گیزلی سیاستلرله سیلینمه سی و آسیمیله ائدیلمه سی هدفلنن آذربایجان تورک کولتورونو قوروماق، اولومدن قورتارماق هر بیر آذربایجانلینین و تورکون وظیفه سیدیر. پرفسور زهتابی بو هدفی ان یاخشی شکیلده بیلنلردن بیریدیر. و عئینی زاماندا بو هدفه یئتیشمک اوچون اؤیرنجیلر یئتیشدیرمک، کیتاب یازماق و سیاسی فعالیت گوسترمکله مشغول اولموشدور. اونون آراشدیرمالاری، یازیلاری و فعالیتلری بیر نئچه کاتئقوریه آیریلیر:
- سیاسی فعالیت
- دیلچیلیک
- تاریخ
- ادبیات
بو دؤرد ساحه ده پارالل فعالیت گوسترمیش اولان پرفسور زهتابی، حیاتی بویونجا چالیشاراق، هر بیرینین اولوشوموندا و گلیشمه سینده چوخ بویوک رول اوینامیشدیر. اونودولموش و یا قیریما اوغرامیش کیملیگیمیزی یئنیدن کشف ائتمک اوچون بو دؤرت ساحه نی تمل ساحه لر اولاراق تانیملایا بیلریک. بو ساحه لر بوتون کولتورلرین میللی کولتوره دونوشومونده و میللی کیملیک اولوشوموندا اساسی و جیددیدیرلر. بو یازیدا دا بو کاتئقوریلرین بیر نئچه سینین اوزه رینده دوراجاغیق.
۱
بیرینجی اولاراق، اونون گئنچلیک دونمیندن باشلایان و شرفلی اولوموندن سونرا دا دوام ائتدیریلن بیر سیاسی حیاتی واردیر. بیر سیاسی فعال فیقوروندا گئنجکن دئموکرات فیرقه سنین گئنج قولوندا یئر آلماسی و داها سونرا آذربایجان/باکییا و اوردان دا سیبریا و باغدادا سورونمه سی، پرفسور زهتابی آغیر بیر سیاسی یوکون داشیدیغینی گوستریر. حتی ایران انقلابیندان سونرا یوردونا دونَرَک، داها دا اونملی بیر سیاسی حیات باشلایاراق بیر سیاسی مبارز دوروشونو سئچیر و نفس آلیجی چالیشمالارینا دوام ائتدیریر. بو فعالیتلر اثرلری و اویرنجیلری آراجیلیغی ایله هله ده سورور و ائتکیلیدیر.
پرفسور زهتابینین اؤزللیکله انقلاب سونراسی سیاسی فعالیتلری هر بیر گونئی آذربایجان سیاسی فعالینا اؤرنک اولمالیدیر. سیاسی فعالیتده بیلینچلی و بیلیمسل چالیشمایا اونم وئرمک اونون بیر اؤزللیگیدیر. یعنی هر بیر یازدیغی بیلیمسل اثر و شعر، اؤزلوگونده سیاسی بیر فعالیت دیر.
پرفسور زهتابی و بیر نئچه باشقا ضیالی نی، پیشه وری دونمینی گونوموزه باغلایان فیقورلار اولاراق دا گوره بیلریک. میللی حکومتین ییخیلیشیندان سونرا، گونئی آذربایجاندا بیر انتلکتوئل قیتلیغی یاشانمیشدیر. بیرده میللی حکومتدن سونرا بیر کیملیک و کولتورل قوپوش سؤز قونوسودور. تاریخده هر بیر بئله نچی اولای، بیر میللتین نفسینی ائله کسر کی یئنیدن آیاخدا دورماسی و ایده آللارینی جانلاندیرماسی بویوک گوجلر و ایراده لر ایستر. چوخلو دوروملاردا دا یئنیدن آیاقدا دورماق بیر کولتور و میللت اوچون اولومسوز حاله گلر. اساس مسئله، بئله نچی تاریخی مقطعلری (میللی حکومت، مشروطه و خیابانی حرکاتی) سونراکی نسیللره داشیماقدیر. ایده آلاری اولومدن قورتارماق، اونلاری یئنیدن توپلوما تزریق ائتمک اوزون سوره لی بیر ایشدیر. بونو اؤز تاریخیمیزده راحاتلیقلا گوره بیلریک. میللی حکومت، مشروطه و خیابانی حرکاتیندان ایللر سونرا، عئینی ایستکلر بیراز فرقلی دوروشلاردا یئنیدن جانلانمایا باشلامیش دورومدادیر. بو ایده لاری، او دؤنملردن یاخین زامانلارا گتیریب چاتدیران بیر نئچه شخصدن دانیشا بیلریک. بارماق ساییسیجا اولان بو شخصلر ایچینده اَن چوخ ائتکیلی و اونملی اولان بیزجه پرفسور زهتابی دیر. پرفسور زهتابی او دونمین دَیرلری و ایده آلارینین عئنیسینی دوام ائتدیریبدیر دئیه بیلمریک. زهتابی او زامان وطن آنلاییشیندان داها فرقلی بیر وطن آنلاییشینی اورتایا قویدو. میللی حکومتده کی آنا دیلی، آذربایجان و دولت آنلاییشیندان ائتکیلنرک بو آنلاییشلارا تکامل وئرمیشدیر. یعنی زهتابی میللی حکومتین دوامیدیر و دوامی دئگیلدیر! دیقتلی باخارساق، او میللی حکومتین تکاملودور. اونو میللی حکومتین ایده آلاریندان آییران و یا باغلایان عونصورلار نلردیر؟ سوروسو تاریخیمیزین چوخ اونملی سورولارینداندیر. زهتابینین فعالیت و اثرلریندن گورونور کی او ایلک دفعه تورکلویو ده او دونمین ایده آلارینا قاتاراق بو اوچ آنلاییشی یئنی دن اینشا ائدمیشدیر. سونوج اولاراق زهتابینی “گونئی آذربایجان تورکلویو“نون اینشاجیسی و دوشونجه باباسی اولاراق تانیملاماق یانلیش اولماز.
زهتابی ایله بیرلیکده ایکی چیزگی یا سویلم داها، میللی حکومت و مشروطه سونراسی اوزونو گوسترمیشدیر. بیریسی “ایران تورکلویو” دئیه تانیملانا بیلر، ایکینجی سی ایسه ده ” تورکلویو وورقولامادان آذربایجان” اولموشدور. بو ایکی دوروش هله ده گونوموزده بیر سیرا فعال و ضیالی طرفیندن دوام ائتدیریلیر. آما گئنل اولاراق بو اوچ آنا چیزگینین هانکیسی داها یایقین اولاراق قبول اولونور؟ سوروسو اوزه رینده دورماق و بحث ائتمک لازیمدیر. آما بو مقاله نین قونوسو بو اوچ چیزگی نی بحث ائتمک بو مقاله نین قونوسو دئییلدیر. و بیر تک زهتابینین ایناندیغی و چالیشدیغی چیزگینی بحث قونوسودور.
ایراندا و گونئی آذربایجاندا سون زامانلار گلیشمه لره باخدیغیمیز زامان، زهتابینین وورقولادیغی آنلاییشین نه قدر یایقین اولدوغو بللنیر. اساس مسله بو کی زهتابی بو آنلاییشی نئجه یارادمیشدیر؟ اونون چیزدیگی چیزگی هانسی تمللره دایانیر؟ بو دا تک باشینا بیر آراشدیرما قونوسو اولاراق چالیشیلمالیدیر.
۲
پرفسور زهتابینین دیل چالیشمارلاری، دیلچیلیک ساحه سینده اؤنملی اثرلر وئرمه سی و ایللر بویو شهردن شهره و کندن کنده دولارناراق دیل کیلاسلاری قورماسی، دیلین نه قدر اونا اونملی اولدوغونو گوستریر. ائله کی او حیاتینین بویوک بولومونو دیلله اوغراشدی. اویرنجی لرینین دئدیگینه گوره، او تورکجه یازماغا چوخ اونم وئریردی. اونا گوره هر کسیه آذربایجان تورکجه سینی اویرنمه نی واجیب گوروردو.
آما اونا گوه تورک دیلی نیه بوقدر اونملی دیر؟ تورکجه نین آذربایجانا و آذربایجانلیلارا وئردیگی نه اولا بیلر؟ بیرینجی اولاراق، هر کولتورون ان اونملی عونصورو دیل اولدوغونو هر کس بیلیر. دیل، بوتون توپلومسال سیتئملرین مرکزی قونوموندا اولدوغونو چوخو توپلوم بیلیمجی و فیلوسوف وورقولامیشدیر. دیلسیز ، کولتور، دوشونجه، اولابیلمز.
عئینی زاماندا بیر سیاسال یونتمین ان دوغال و ان اویقون توپلومسال بیریمی میللتدیر و هر میللت اوز گله جگینی تعیین ائتمه حاققینا صاحیبدبر. یعنی سیاسال اؤرگوتلنمه نین (توپلومسال آنلامدا تشکیلاتلانما) ایده آل بیچیمی میللت-دوولت دیر و مودرن آنلامدا هر حاکیم دوولتین ده تک بیر میللتی اولمالیدیر. میللتلشمه و میللی بیرلیک اولوشتورماق اوچون هر شئیدن اونجه بیر میللتین تخیل ائدیلمه سی گرکیر. بو دا اورتاق بیر کولتور ایچینده اولا بیلر. اورتاق بیر کولتورو ده اورتاق بیر دیل اولماسا تخیل بیله ائدنمریک. بونلارلا بیرلیکده تاریخ عونصورو دا میللت اولمانین بیر شرطی ساییلیر. میللتچیلیک ده ائله بو دئمک دیر. بو عونصورلارین (میللت، اورتاق کولتور، اورتاق دیل و تاریخ) سایه سینده توپلومدا فردلره بیر عاییدیت دویغوسو یارانیر. بوتون بونلاری یاراتماق اوچون مرکزی ساییلان عونصور و حتی سورون دیلدیر.
دیل، هر شئیدن اونجه بیر سمبولدور. دیل، میللتین قورقوسونداکی اورتاق کیملیگین سمبولیدیر. “بیز” اولما بیلینجی آنجاق دیلدن کئچر و دیل بو بیلینجین سمبولودور.
پرفسور زهتابی دا بونو چوخ یاخشی بیلیردی. اونا گوره دیر کی چالیشمالاریندا چوخ آغیرلیق وئردیگی و مرکز قونومدا توتدوغو فئنومن دیلدیر. آذربایجان تورکجه سینین گرامئرینی، صرف و نحوینی یازماسی، آذربایجان تورکجه سینی داها دا سیستئماتیکلشتیرمیش و بیر یازی یا دا بیلیم دیلی اولماسینا یاردیمجی اولموشدور. بیر چوخ فعاللار و حتی خالق اونون کیتابلاری ایله بو دیلی اویرنیب و بو دیلده یازیبلار. پرفسور، اؤزو ده بو دیلین اویره تیمینده آکتیف شکیلده قاتیلمیشدیر. اونون دیل کیلاسلاری بویوک و کوچوک شهیرلرده، دیل اویرنمه قونوسوندا بویوک دالغالار یاراتمیشدیر. عئینی زاماندا بو دیلین داها سونرالار دا اویردیلمه سینین بویوک پایی اونون اویرنجیلرینین بوینونا دوشموشدور.
پرفسور زهتابی، تکجه گرامئر و صرف و نحو یازماقلا قالماییب عئینی زاماندا تورکجه نین تاریخینی ده “ایران تورکلرینین اسکی تاریخی” کیتابیندا تا سومئرلره قدر اوزانان بیر زامانا باغلامیش و ایثبات ائتمیشدیر. یعنی دیلی، توپلوم ایچینده گرامئر کیتابلاری ایله بیلیمسللشتیرمیش، توپلوم طرفیندن یازی دیلی اولماسینی ساغلامیش و کیلاسلاریندا دا اویرتمیش و اؤبور طرفدن، اونون تاریخینی و کوکونو اورتایا چیخارتمیشدیر. عئینی زاماندا یازدیغی شعیرلرده بئله دیله فرقلی بیر آیریجالیق و اونم تانییر. اونون (“سو” دئییبدیر منه اولده،آنام آب کی، یوخ/ “یوخو” اویرتدی اوشاقلیقدا منه، خواب کی، یوخ) شعرینده ده بو وورقویو و اونمی گوروروک. بوتون بونلار بونو گوستریر کی پرفسور زهتابی دیلی بوتون طرفلی آنلاییب و اونون اونملرینی هم سیاسی و همده کولتورل اولاراق یاخشی بیلیر و عمله گئچیردیر.
سونوندا، پرفسور زهتابینین، دیلین فرقلی ساحه لرینده چالیشمالاردان اویرنیلیر کی: دیل، فرد و توپلومون گلیشیم ایرماغینین تمل قایناغی دیر. دیل هم فردین هم ده توپلومون کیملیگینی بیچیملندیریر، یا دا کیملیک بیچیملنیشینده ان اونملی رولی اویناییر. توپلومون بوتونلشمه سینده ده دیل ان اونملی عونصوردور. و سیاسی دیل تکجه شعارلا دئییل، دیلی ایشلتمک، اونو بیلیمسللشتیرمک، دیل اوزه ریندن سیاست یئریتمکله اولور. دیل اوزریندن آسیمیلاسیونا معروض قالمیشیق و بوندان قورتولوشوموز دا هم سیاسی، همده بیلیمسل اولاراق دیله اونم وئرمکله گئرچکلشه جک.
۳
اوچونجو اولاراق، پرفسور زهتابینین تاریخ آراشدیرمالاریدیر. او، هم آذربایجان، همده ایرانین گئنل تاریخینده اونملی و دیققته آلیناجاق تئزلر اؤنه سورموشدور. حتی پان آریا و پان فارس کیتله طرفیندن ان چوخ تنقید گوردویو چالیشمالار دا اونون تاریخ چالیشمالاری اولموشدور. پرفسور زهتابینین تاریخ چالیشمالاری ایراندا آلترناتیو تاریخ یازارلیغی کاتئقوریسینده یئر آلیر. مرسوم اولان تاریخین عکسینده و او تاریخین یالانلارینی اورتایا چیخارداراق یئنیدن تاریخ یازماق پرفسور زهتابینین تاریخ یازارلیغینین اوزللیگیدیر.
مصطفی کمال آتاتورک، تاریخ یازما قونوسوندا “تاریخ یازماق تاریخ یاراتماق قدر اونملیدیر” دئییر. بو باخیشلا پرفسور زهتابی دوغرودان دا اؤزلویونده بیر تاریخ دیر. تاریخ یازماق کئچمیشی آیدینلیغا چیخارداراق گلجه یه ایشیق توتار. تاریخ نه قدر اونملی ایسه یئرل تاریخ قات قات اونملی دیر. یئرل تاریخ بیلینمدن گئنل تاریخ یازیلانماز. آنتونی اسمیت ده ده اولدوغو کیمی، بیر توپلوم یا ائتنیکی باشقا توپلوملاردان فرقلی قیلان تمل اوزللیک لر ایچینده، اورتاق تاریخ ده یئر آلماقدادیر. کولکتیف آد، اورتاق سوی میتی، اورتاق تاریخ، اورتاق کولتور، اورتاق تئریتوریا (قلمرو، یئرلشیم، توپراق)، دایانیشما دویقوسو کیمی اوزللیکلر، توپلوملاری بیر بیریندن آییریر. میللت تعریفینده ده تاریخ، تورپاق، دیل، اولکو، گلنک و گورنک (عادتف عنعنه) عونصورلاری یانیندا میللتی اولوشدوران عونصور اولاراق گوروروک. سوی کوکن بیرلیگینی ایثبات ائدن بیر تاریخ، توپلومدا، اینسانلارین بیرلیک دویقوسونو آرتیریر و اونسوز دا بو دویغونون یاراتماسی ممومکون دئییلدیر. آردآردا گلن نسیللرین کولکتیف (جمعی) تجروبه لری تاریخ کیتابلاریندا توپلانیر و اوخودولور. ائییتیم آچیسیندان بونون چوخ اونملی اولدوغو آچیقدیر. اوشاقلار، توپلوم دیرلری، نورم (هنجار) و گئنلده کولتورو اویرنیرکن اوز تاریخلرینی ده اویره نیرلر و سوزو کئچن دویقو بئله لیکله اونلاردا اویانیر. بو دویغو اولمادان کیملیگی منیمسمک مومکون دئییلدیر. ائتنیسیته نین عوضولاری اوچون، سوی میتلر کیمی تاریخی کوک ده ائتنیک ایلیشکیلرین دویقوداشلیق تملینی اولوشدورور. اورتاق آتالار و کؤکلر و بونلارین تجروبه لری بو دویقوداشلیغی دستکلر. سونوج اولاراق تاریخ، میللته کوک دویقوسو اویاندیرار. بو دویغو، فرد و توپلومدا بیر منصوبیت بیلینجینی جانلی توتار و اونو درینلشدیرر.
پرفسور زهتابینین تاریخ چالیشمالاری دا بو دوغرولتودا اولموشدور. بوگون یاشادیغیمیز تورپاقلارین اوزه رینده مین ایللر اونجه آتالاریمیزین یاشادیغینی ایثباتلایان زهتابی، بو دویغونون یاراتماسیندا اونملی اویون اوینامیشدیر.
زهتابینین تاریخ چالیشمالاری عئینی زاماندا ایران، اورتادوغو و اورتا آسیا تاریخینده بیلیمسل اولاراق فرقلی بیر سویلم (گفتمان) اونه سوردو. بو سویلم، گونوموزده گونئی آذربایجان سیاسی سویلمینین تاریخ یؤنونو اولوشدورور. میللیتچی سویلمین اساس دایاناغی اولان تاریخ گوروشو اولماسا، حقوقی ایستک لر و ایدئولوژی ساغلام تمله اوتورمامیش دئمکدیر. گونئی آذربایجان و گئنلده ایران تورکلویونون تاریخ باباسی ساییلاجاق قدر اونملی اولان پرفسور زهتابی، تاریخ آراشدیرمالاری ایله تاریخین ده نه قدر اونملی اولدوغونو وورقولامیشدیر. میللتلرین اونملی قوت قایناقلاریندان بیریدیر تاریخ. تاریخ میللتین کاراکتئر و دیرلرینی گوستریر. میللت اولاراق حیاتی دوام ائددیرمک اوچون تاریخه دایانماق واجیبدیر.
سونوج اولاراق پرفسور زهتابی تاریخ آراشدیرمالاری ایله آذربایجان میللتینه اورتاق بیر روح توخودو و اونو بسله یه رک زنگینلشتیردی. او تاریخده کی اولای لارا و کئچمیشدن قالان هر شئیه، دؤنمین ایحتیاجلارینا گوره یوروملار اولوشدوردو و سوندو. او دریندن بیلیردی کی تاریخ بیلینجی کئچمیشدن بسلنمکله برابر ایره لیه دوغرو گئدن دوشونجه یه دایانیر و گله جه یه یون وئرمده بللی ائدیجی دیر. سونوج اولاراق، ایراندا و اؤزللیکله گونئی آذربایجاندا تورکلوگو و آذربایجانلیلیغی کولتورل و مدنی اولاراق توپلومدا یایان و بیلیمسل اولاراق گئنیش بیر لیتئراتور اورتایا قویان زهتابی، آذربایجان میللی حرکتینین دوشونجه و ایلهام قایناغیدیر. او، بیر انتئللکتوئل، شاعیر، دیلچی، مورخ، سیاسیتچی و بیر معلم کیمی صفت لری داششیییردی.
بو یازی، آنکارادا کئچیریلن “پروفسور دوکتور زهتابی ایلی” آدلی کونفرانسدا سونولموشدور.
ckb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab prs_Arab azb_Arab prs_Arab azb_Arab azb_Arab unk azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab unk azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab unk azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab