سید عبدالحکیم شرعی جوزجانی، یوریدیک فنلر دوکتوری، پروفیسور، ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ توران فنلر اکادمیسی اکادیمیسینی
گلوبالیزم دوریده
اسلامنی توشونیش معمالری
21 عصرده گلوبالیزم، کینگ کولملی بیر تاریخی جریان صفتیده انسانی جمعیت حیاتی نینگ برچه ساحه لری، اقتصاد و سیاستدن توتیب، تکنالوگیه، کمونیکیشن و برچه مادی و معنوی قرره لریگه چه اوز تأثیرینی اوتکزیب کیلماقده.
گلوبالیزم توشونچه سی اوزی نیمه؟ سیاست شناس و جمعیت شناس عالملر تعبیریچه بو گون گلوبالیزم توشونچه سی دنیا مقیاسیده برچه نورمه لرنی جهانی لشیشگه یونلتیره دیگن بیر سیاسی ایدیولوگیه دن عبارت.
بوگون گلوبالیزم یعنی جهانی بولیش غایه سیدن، جامعه نی حاضرگی شرایطدن چیقریب، بیرنوع جهانی توس بیریشگه قره تیلگن بیر قتاراجتماعی جریانلرنظرده توتیله دی.
ساحه متخصصلری تأکیدلشلریچه، گلوبالیزم نینگ بیر قتار مشترک تامانلری بار و قوییده گیلردن عبارت:
ـــ گلوبالیزم عملده یوزبیرماقده؛ ـــ گلوبالیزم اوزاق مدتلی تاریخی جریانلرنی قمرب آله دی و کوپ مدت دوامیده اوزیگه خاص باسقیچلرنی باسیب اوته دی؛ ـــ گلوبالیزم نیچه قرره لی اجتماعی جریانلردن عبارت بولیب، فقط گینه تکنالوگیک، یا که اقتصادی ساحه لرنی ایمس، بلکه سیاسی، اجتماعی و ایدئولوژیک ساحه لرنی هم اوز ایچیگه آله دی.
گلوبالیزم نینگ اوزیگه خاص تامانلری:
ساحه متخصصلری فکریچه اونینگ خصوصیتلری:
- اجتماعی شبکه لرنی ایجاد قیلیب کوپیتیره دی. بو کبی اجتماعی شبکه لرنینگ فعالیتلری، عنعنوی جغر افی، اقتصادی و سیاسی چیگره لرنی بوزه دی. مثال صورتده نیچه ملتلیک بویوک کمپانیه لرنینگ یوزه گه کیلیشی و اولرنینگ تورلی مملکتلرده ترقلیشی، جفرافی حدودلردن اوتیب، ایشلب چیقریش و مصرف نینگ ینگی تورلرینی یوزه گه کیلتیرماقده؛
- 2- اجتماعی علاقه لرکینگه ییب، اولرنینگ قوشمه فعالیتلری بیر بیریگه باغلنگن حالده توسعه تاپیشی؛
بوگونگی کونده مالیوی بازارلر جهان مقیاسیده ترقلگن بولیب، نتیجه ده الکترونیک تجارت بیر ساعتدن کمراق مدت ایچیده چیکسیز ماللر و سرمایه لرنی، ایستلگن جایده جایلشتیره دی، برچه قطعه لرده گی سوپر مارکیتلر، جهان مقیاسیده ایشلب چیقریلگن متاعلرنی ساتیشگه تییار. شونینگدیک اجتماعی شبکه لر (ترماقلر)نینگ کینگه ییشی قانونگه خلاف علاقه لرنی هم کوچه ییشیگه زمین یره تیب بیرگن. مثال صورتده القاعده کبی ایریم تروریست گروهلر اوز فعالیتلرینی اوزاق نقطه لرده عملگه اشیریش امکانیگه ایگه بولگنلر. بو ساحه نینگ ایجابی تامانلریدن یونسکو وخلق ارا ولوته تشکیلاتی نی حسابلش ممکن؛
- اجتماعی علاقه لرنینگ کوچه ییشی؛
انترنیت بوتون دنیا مقیاسیده بیرثانیه دن کمراق مدتده چیکسیز معلوماتلرنی جایلشتیره دی. صنعی یولداشلر(صنعی قمرلر)و تلویزیون، تیریک تصویرلرنی اوزاته دی. بونینگ قیسقه چه معنیسی شوکه گلوبالیزم حادثه لرنینگ یوز بیریشینی تیزلشتیره دی. (البته بوتکنولوژیک انقلاب نینگ محصولی)؛
4 – اجتماعی علاقه لرنینگ ایجادی و کینگه ییشی، فقط اوبژکتیف یعنی مادی و عینی ساحه لرنی ایمس، بلکه سوبٰکتیف یعنی ذهنی و معنوی ساحه لرنی هم قمرب آله دی.
خلاصه قیلیب ایته دیگن بولسک گلوبالیزم بیر کینگ قمراولی نهضت یا رنسانسدن عبارت بولیب، جهانی بولیش حادثه سینی کینگیتیره دی، او بیر گلوبل دنیا قرش، گلوبل سیاست و جهانی – لشیشدن عبارت.
البته گلوبالیزم انسانیت اوچون کینگ قمراولی قولیلیکلر یره تیشی بیلن بیرگه کوپ مملکتلر، اینیقسه مسلمان مملکتلری اوچون بیرقتار معمالرنینگ کیلیب چیقیشیگه هم سبب بوله دی. واشینگتن ده اسلامی تدقیقات استادی، اصلی کینیالیک بولگن سیاست شناس و یازووچی پروفیسور دکتورعلی مزروعی بو موضوع بوییچه توخته لیب اوته دی. اونینگ تاکیدلشیچه اسلام دنیاسیده گلوبلله شیش بوییچه 9 ــ 14 عصرلرده بیرینچی قدملر قوییلگن ایدی. اجتماعی و طبیعی فنلر بوییچه یونان عالملری اثرلری نینگ عرب تیلیگه ترجمه سی واولرنی شرح و تعلیق بیلن اسپانیه آرقه لی غرب مملکتلریگه یوباریلیب، لاتین تیلیگه ترجمه قیلینیشی، فن وادبیاتنی جهان مقیاسیده کینگ قمراولی ترقلیشی اوچون زمین یره تیب بیردی.
بو ساحه ده وطنداشلریمیز تورکستان وخوارزم عالملری الفارابی، الخوارزمی، الفرغانی، ابن سینا و ابوریحان بیرونی نینگ توتگن اورینلری دقتگه سزاواردر.
دوکتور مزروعی فکریچه اسلام دنیاسی 21 عصرده غالبا گلوبالیزم قوتلری بیلن توقنه شیش اورینلریدن بیری بولیشی ممکن. اونینگ تأکیدلشیچه بو گون مذهبلرنینگ جفرافی حدودی دنیا مقیاسیده اوزگرماقده، بو نینگ سببی هم شو که گلوبالیسم نینگ رواجلنیشی دنیاده اوزی بیلن مذهبی سیالیت (مایللیک، آقووچنلیک) و قومی سیالیتنی آلیب کیلگن. گلوبالیزم مدنیتلر ارا تاغدیک توسیق بولیب تورگن مانعلرنی یوقاتیب، خلق ارا رقابت گردابیگه تشلیدی. اوشبو گردابده فقط اوزینی اوزگرتیریب تورگن و جهان بیلن هماهنگ قیلیشگه اورینگن و اوز هویتینی یوقاتمسلیک اوچون بشریت نینگ ینگی یوتوقلرینی قبول قیلگنلر، اوزهویتلرینی هم قولدن بیرمسلیکلری ممکن.
گلوبالیزم شرایطیده اونینگ کوچلی جریانی و صلابتلی تولقینلری توغریسیده اسلام سویلیزتسیه سی و قدریتلرینی سقلش یوللری بارمی؟ اگر بولسه اولر نیمه لردن عبارت؟
شو موضوع گه تیگیشلی بیر واقعه نی ایسلتماقچیمن:
2020 ییل اورته لریده اندونیزیا دولتی الهیات فاکولته سیدن، 4- 5 کیشیلیک بیرعالملرهیئتی اوزبیکستان خلق ارا اسلام اکادیمیه سیگه مهمان بولیب کیلگن ایدی. اولرنینگ التماسیگه کوره، (آیسیسکو) کفدره سیده اونینگ مدیری دوران بیک مقصودوف تامانیدن سیمینار سیمان مختصر بیرجلسه تشکیل ایتیلدی. جلسه ده کفدره اعضالری و ایریم استاذلردن تشقری رحمتلی پروفیسورعبیدالله اوه توف بیلن مین هم اشتراک ایتگن ایدیک. مهمانلر اکادیمیه اوقوو ساحه لری و اوزبیکستانده قانونچیلیک سیستیمه سی بوییچه اوز سواللریگه ییترلی جواب آلگندن سونگ، مین اولردن سوره دیم:
بیز بیله میز، اندونیزیا اینگ بویوک اسلام مملکتی. شافعیلیک سیزلرده اساسی مذهب حسابلنه دی. سیزلردن الهیات فاکولتیتی استاذلری صفتیده بیر سوالیم بار و او شوندن عبارت که اندونیزیا قانونچیلیگیده اسلامی حدود لر یعنی قصاص، رجم (تاشباران قیلیب اولدیریش)، قولنی کیسیش و درره بیلن اوریش جزالری تطبیق ایتیله دیمی؟
هیئت اعضالریدن ساحه متخصصی بیرعالم، یوق عملگه آشیریلمیدی دیب جواب بیردی.
ینه سوره دیم: اوشبو جزالر قرآن کریم آیتلریده ذکر ایتیلیب، عملگه آشیریلیشی تأکیدلنگن و عصرلردوامیده تطبیق ایتیب کیلینگن بولسه، نیگه اولکنگیزدیک بویوک مسلمان دولتی اولرنی عملگه آشیرمیدی؟
اولرنینگ جوابی شو ایدی که اندونیزیا برچه دنیا مملکتلریدیک بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ اعضاسی، اونینگ دستور و قاعده لری برچه اعضا مملکتلر اوچون مجبوری بولگنی سببلی، بیز اوچون هم بو جزالرنی تطبیق ایتیش امکانی یوق. شونینگدیک خلق ارا انسان حقوقلری دکلارتسیه سی (اعلامیه سی)بونگه رخصت بیرمیدی. بیزلرهم باشقه دولتلر کبی خلق ارا قانونلرملی قانونلردن اوستون توریشی پرینسیپینی قبول قیلیب قول قویگنمیز.
مین سواللریمگه دوام بیریب دیدیم: گپینگیز توغری. بوگون هیچ بیر اسلام مملکتی بو جزالرنی تطبیق ایتیشگه قادر ایمس. ایریم مملکتلر بعضا اولرنی عملگه آشیرگن بولسه لرهم، خلق ارا قتتیق اعتراضلر باسیمی سببلی اوندن واز کیچگنلر.
قوشیمچه قیلیب دیدیم: ایندی سوالیم شوکه، خی نیمه قیلیش کیرک؟ قرآننی فقط اوقیب، تاقچه گه قوییش کیرکمی؟ یا که جزالربوییچه ریفورمه قیلیب، اولرنی زمان طلبی بیلن هماهنگ قیلیش ضرورمی؟ چونکه قرآندن اساسی مقصد، اونینگ احکامینی عملگه آشیریشدر.
اولر، گپیزتوغری، لیکن بیزلرحاضرگه چه بو معمانی حل قیلیش یولینی اویلب کورمگنمیز، دیدیلر.
مین قوشیمچه قیلیب ایضاحله دیم: بوگونگی کونده بو کبی مسئله لرمثلا بانکلرده ربا شکلیده گی فایزلرمعماسی، اسلام دنیاسی عالم و متفکرلری نینگ دقتینی اوزیگه تارتیب کیلماقده. زمان طلبیدن کیلیب چیقیب، اسلام حقوقی بوییچه ریفورمه نی عملگه آشیریش طرفدارلریدن مصرده محمد سعید العشماوی، سودان ده عبدالله احمد النعیم، الجزایرده محمد ارکون نی ایسله تیش ممکن. عبدالله احمد النعیم «نحوتطویر التشریع الاسلامی» (اسلام قانونچیلیگینی تکامللشتیریش یولیده) ناملی کتابیده تأکیدلشیچه پیغمبریمیز وفاتیدن کیین ایککینچی خلیفه حضرت عمر فاروق، مکه شهری تصرف قیلینگندن سونگ، مسلمان دولتیگه بیعت قیلیب، لیکن اسلامنی قبول قیلمگن قریش کتته قبیله لری باشلیقلریگه، قرآن حکمیگه بناان، دولت خزینه سیدن بیریله دیگن کتته اولوشنی، اوز اجتهادی اساسیده بیکارقیلدی.
اولوشی کیسیلگن قبیله رئیسلری حضرت عمرگه اعتراض بیلدیریب ایته دیلر: جناب! بیزلرگه قرآن آیتی بو حقنی بیرگن و پیغمبربیلن بیرینچی خلیفه ابوبکر صدیق اونی عملکه آشیریب کیلگن، سیز نیمه اوچون بیرمیسیز؟ حضرت عمر: کیچه سیزلر کوچلی و بیزلر ضعیف ایدیک. اوشنده سیزلرگه ضرورتیمیز بار ایدی، ایندی بیزلر کوچلیمیز و سیزلر ضعیف سیزلر. ایندی سیزلرگه ضرورت یوق دیب جواب بیره دی. قرآن آیتی«انما الصدقات للفقراء والمساکین وابن السبیل والعاملین علیها و المؤلفة قلوبهم». توبه سوره سی، 60 آیت.
شونینگدیک حضرت عمرشام و عراق دیاریده قولگه کیریتیلگن ییرلرنی، ضرورت قاعده سیگه کوره، قرآنده توصیه ایتیلگن بولسه هم، اوروش قتنشچیلریگه بولیبب بیریشدن باش تارتتی. زمانویلشتیزیش طرفداری بولگن مصرلیک مشهورعالم محمد سعید العشماوی برچه عرب مملکتلری رهبرلریگه قره ته ایتگن ایدی: نیگه شریعتده تعیینلنگن حدود جزالرینی تطبیق ایتمیسیزلر؟ اولرنی عملگه آشیریش قرآنده قطعی شکلده بویوریلگن کو؟ سیزلر بو ایشنی قیلالمیسیزلر، نیگه که بیرلشگن ملتلر تتشکلاتی و خلق ارا قبول قیلینگن قانونلر بونگه رخصت بیرمیدی. مادامی که شوندای ایکن، اوشبو معمالرنی اجتهاد و اجماع آرقه لی حل قیلیش، زمان طلبیگه کوره بیر ضرورت صفتیده قرشینگیزده توریبدی!
مین اندونیزیالیک مهمانلرگه قوشیمچه قیلیب دیدیم: معمالرنی اجتهاد آرقه لی ییچیشدن تشقری، «تاریخ الفقه الاسلامی» کتابی مؤلفی دوکتور محمد یوسف موسی تآکیدلشیچه بو کبی معمالرنی اجماع آرقه لی حل قیلیش هم ممکن. اونینگ توصیه سیگه کوره برچه مسلمان مملکتلری اوزلری نینگ اینگ صلاحیتلی عالم و فقیه لریدن بیرایککی نماینده تنلسینلر. بو نماینده لر بیرمرکزگه ییغیلیشیب، خلق ارا مقیاسده بیر «اجماع امت» شکلیده، بانکلر معماسی کبی ییچیمینی تاپیش ضرور بولگن مسئله لربوییچه فکر المشتیریب، اولرنی حل قیلسه لر بوله دی.
اوشبو نظریه لرنی انذونیزیالیک عالملرتوغری دیب تصدیقله دیلر.
اوشبو واقعه نی ایسله تیشدن مقصدیم شو ایدی که بوگونگی کونده وهابیلیک، داعش و القاعده کبی رادیکال آقیملر، اسلام نامیدن فایده لنیب، اوزلری نینگ تروریستیک حرکتلری بیلن دهشت و وحشت یره تیب اولرنی مقدس اسلام دینیگه نسبت بیره دیلر، تکفیری گروهلر مسلمانلرنی کفرگه چیقریب، اولرنی اولدیریش واجبلیگینی تلقین قیلماقده لر. اولرجاهلانه طرزده مسلمانلرگه قرشی جهاد فرض دیب، انتحار و مینه لر پارتله تیش بیلن نمازخوانلردن توله مسجدلر ومکتبلرنی پارتله تیش آرقه لی مینگلب گناهسیز انسانلرنینگ حیاتیگه ضامن بولماقده لر. اولر اسلام نینگ تینچلیک سیورلیک، عدالتپرورلیک و مدنیتگه حامیلیک غایه لرینی تحریف قیلیب، اونی وحشت و قورقوو منبعی صفتیده کورسه تیشگه حرکت قیله دیلر. البته بو حرکتلر، آرتدن توریب اولرنی حمایه قیلووچی اسلام دشمنلری نینگ ریجه لری اساسیده عملگه آشیریله دی. اوشبو تروریستیک فعالیتلردن فایده لنیب، بو گون غربده «اسلام فوبیا» یعنی اسلام قورقووسی دیگن اتمه قوللنماقده.
مذکور بوزغونچیلیک حرکتلرینی آلدینی آلیش اوچون، حقیقی اسلام یعنی انصاف، عدالت و تینچلیک سیورلیک معیارلریگه اساسلنگن، علم و فن، سیویلیزاتسیه و ترقیات حامیسی بولگن اسلام نینگ حقیقی سیماسی یعنی رادیکالیزمگه قرشی اسلامی تعلیمات، اسلامی قدریتلر و اسلام سیویلیزتسیه سینی منبعلرگه اساسلنیب اورگنیش، تلقین قیلیش و خلققه ییتکزیش، کون ساین کینگه ییب باره یاتگن گلوبالیزمگه هم اهنگ رواجلنیش اوچون دور طلبی حسابلنه دی.
اوزبیکستان ریسپوبلیکه سی پریزیدنتی شوکت میرضیایف تام معناده اوشبو حساس و حیاتی مسئله نینگ توب ماهیتیگه ییتیب بارگنی اوچون، هردایم اوز معروضه لریده، گلوبالیزم شرایطی بیلن هماهنگ حرکت قیلیب، اوچنچی رنسانس باسقیچیگه کیریب باریش، ینگی اوزبیکستان اوچون ضرورلیگینی، برچه گه، اینیقسه ینگی نسل – یاش اولادلرگه توصیه قیلیب کیلماقده.
معتدل اسلام یعنی حقیقی اسلام تعلیماتی و قدریتلرینی توشونیش و توشونتیریش مقصدیده پریزیدنت ابتکاری و تشبثی بیلن قوییده گی علمی مؤسسه لرتشکیل ایتیلیب، اولرده صلاحیتلی عالملر آرقه لی فعالیت آلیب باریلماقده:
- سمرقندده امام بخاری علمی تدقیقات مرکزی؛
- ترمذ ده ابو عیسی الترمذی علمی تدقیقات مرکزی؛
- اوزبیکستان خلق ارا اسلام اکادیمیسی و اونینگ یانیده ابومنصور ماتریدی علمی تدقیقات مرکزی؛
- تاشکینت شهریده خلق ارا اسلام سیویلیزتسیه سی بویوک مرکزی؛
- ابو موسی الخوارزمی زمانوی علمی مکتبی؛
- سمرقند ده امام بخاری زمانوی حدیث مکتبی و باشقه کوپ علمی مرکزلر.
شبهه سیزاوشبو علمی مرکزلر، اسلام مقدس دینی نینگ عصر و زمان طلبلریگه هم اهنگ شکلده، انسانپرورلیک و مدنیت سیورلیک تامانلرینی آچیب بیریب، گلوبالیزم شرایطیده اسلامی قدریتلرنی سقلش و رادیکالیزمگه قرشی غایه لرینی عملگه آشیریش یوللرینی انیقلب بیریشگه مهم عامل بولیب خدمت قیله دی.
prs_Arab prs_Arab prs_Arab prs_Arab prs_Arab prs_Arab prs_Arab prs_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab prs_Arab prs_Arab prs_Arab prs_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab prs_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab prs_Arab pes_Arab pes_Arab prs_Arab prs_Arab prs_Arab azb_Arab azb_Arab