فضولی بؤیوک عالیم، بیلگین بیر فقیه و دوشونجه لی بیر شاعیردیر. او، ایلک دفعه اولاراق عدل و امامت موضوعلارینی اسلام فلسفه موضوعلاری آراسیندا یئرلشدیردی و بیر اؤزل اصطلاح کیمی اورتایا قویدو. “مطلع الاعتقاد فی معرفه المبداء و المعاد” اثری فضولی نین فقهی و فلسفی گؤروشونه گؤزل بیر اؤرنکدیر. فضولی بو اثریله شیعه دونیا گؤروشونه بیر یئنیلیک گتیرمیشدیر. . .
حدیقه السعدا یوزلر دفعه مختلف اؤلکه لرده او جمله دن ایراندا، مصرده و تورکیهده چاپ اولوب و یاییلمیشدیر.تاسفلر اولسون کی شوروی زمانیندا، مولانا فضولینین اثرلری اهمیت تاپدیغی بیر زماندا، بو کتابی عمدی اولاراق قیراغا قویولوردی. ایراندا دا چاپ امکانی تاپمامیش و اذن وئریلمیردی. آنجاق انقلابدان سونرا دفعه لرله چاپ اولوب یاییلیبدیر. بونونلا بئله هله ده تانینمامیش قالدیغینی ادعا ائتمک اولار.
فضولی نین حدیقه السعدا اثری، بیر علمی و تاریخی تحلیل ایله ایرهلی گئدیر. بو اثر، مصیبت نامه دئییل، بلکه بیر دونیاگؤروشو و علمی باخیش دئمک اولار. فضولی بئله بیر دورومدا کربلا حادثه سینه توخونور. یوسف مداح بو حادثه نی حکمسی باخیشلا باخسا دا، فضولی بیر اعتقادی و اینام گؤزو ایله و بیر عالیم کیمی اونون آچیقلاییر. فضولی ابوحنیف، سید ابولاقاسم طاوسی، و باشقالارینین اثرلرینی اوخوموش، عربجه، فارسیجا و تورکجه مقتللردن مطلع ایدی؛ آنجاق اؤزو بیر فقیه و عالیم کیمی اؤز فلسفی باخیشی ایله کربلا حادثه سینه توخونور.
فضولی نین حدیقه السعدا اثری اون بؤلومدن تشکیل تاپمیشدیر کی ایلک بؤلوملرده بؤیوک پیغمبرلرین یاشاییشلارینا و اونلارین حیاتیندا باش وئره ن حادثه لره توخوناراق، امام حسین قیامی ایله توتوشدورور و کربلا واقعه سینی اونلاردان عظمت لی و تاثیرلی اولدوغونو آچیقلاییر. بورادا حضرت ذکریا، یعقوب، یوسف، ایوب، یحیی، ابراهیم، نوح، موسی، عیسا و محمد (ص) دن دانیشیر و امام حسین حرکتی نین بؤیوکلویونو آدیدینلاشدیریر. آردیجا حضرت علی، فاطمه، حسن و حسین حرکتینی آچیقلاییر، امام حسینین مکه یه گلدیگینی، مسلم ابن عقیلین کوفه یه گلدیگینی، امام حسینین کربلایا گلمه سی، امام حسین شهادتی و اهل بیت اسیر اولاراق شاما آپاریلماسی آچیقلانیر.
حدیقه السعدا روضه یا مرثیه اوخوماق دئییل، نوحه خوانلیق سایماق اولماز، بلکه مذهبی روایتلره آرخالاناراق تاریخی تحلیل سایماق داها دوزگوندور و دوشونجه، اعتقاد اینجه له مه سی دئمک داها دوغرو یئرینه دوشر. آنجاق معلومدور کی شاعیرانه بیر باخیشلا، ائشیدنلرین اوره یینی یاندیریب، گؤزلریندن یاش تؤکمه سینه سبب اولور. ولی مولانا فضولی امام حسین اوچون آغلاماغا کیفایتلنمیر، بلکه اونو دینی باخیشدا و دونیا گؤروشوندا اولان تاثیرینی اینجه له ییب – ایزله ییر و تحلیل ائدیر. فضولی بو اثری شعر و نثر فورماسیندا یازمیش و بیر گؤرکملی شاعیر و یازار کیمی ده اثری آراشدیرماغا میدان وئریر. بو اثر، سونرا گلن شاعیر و دوشونللریمیزه اؤرنک اولور و یوزلرجه عالیم او جمله دن نیّر، قمری، ذاکر، دخیل، صراف، راجی. حتا بوگونوموز یوزلرجه بؤیوک نوجه یازانلارینا یول گؤسترمیشدیر.
azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab