فتیر چؤریین بیر نؤوودور - یاغلی، شیرین و قالین.
اونو لاواش، یوخا و چؤرکدن فرقلهندیرهن قالینلیغیدیر. اونا گؤره بعضی شهرلرده فتیره قالین دا دئییرلر. فتیرین ال-چؤریی، سومو و کوکهدن فرقی یاغلی و شیرین اولماسیندادیر. بیر ده کی، فتیرین بزهمهسینده گول و گول یارپاقلارینا بنزر ناخیشلاردان، آما ال-چؤریی، سومو و کوکهنین بزهمهسینده یالنیز بارماق شکیلیندن یارارلانیریق. بعضیلری فتیری "فطیر" شکلینده یازیب، اونو عربجهدن آلینمیش ایفطار و فیطیر کلمهلری ایله علاقهلهندیرمک ایستییرلر. بو جور علاقهلهندیرمک تمامیله یانلیشدیر.
آذربایجان تورکهجهسینده «فتیر» و تورکمن تورکهجهسینده «پتیر» سؤزلری "بتیر" کلمهسیندن عمله گلیب. «برک» لغتی "دیوانو لغات- التورک"ده «برت» فورماسیندا قلهمه آلینیب. محمود کاشغارییه گؤره، بو لغتین اصل فورماسی «بت»دیر و «ر» حرفی آرتیقدیر. بئلهلیکله «بت» لغتی قالین، محکم و غلیظ آنلامیندادیر و بتیر / فتیر /پتیر بو چؤریین قالینلیغینی گؤسترهن سؤزجوکلردیرلر. تورکمهنلر بو چؤرهیه پتیردن باشقا «قاتیلما» دا دئییرلر. قاتیلما؛ قاتی (محکم و قالین) کؤکوندن اولاراق همین آنلامی گؤستریر.
اما بوتون قالین چؤرکلره فتیر دئمک دوغرو دئییل. بوردا فتیرین باشقا بیر آنلامی دا اورتایا چیخیر. جرالد کلاوزن قدیم تورکچه ده «ناخیش و نیگار» آنلامی وئرن "بتیز" یا "بدیز" کلمهسیندن خبر وئریر. بتیزچی یا بدیزچی رسام دئمکدیر. یعنی بتیر ناخیشلی و بزکلی چؤرک دئمکدیر. بوگونکی دیلیمیزده برتهنمک، بزهنمک آنلامیندادیر. «بزنیب برتنیب یولا دوشدو» کاشغارییه دایاناراق «برتنمک»ده اولان «ر» حرفینی ده آرتیق نظره آلساق «بتیر» بزنمیش چؤرک آنلاییشینی اورتایا قویور سومو و کوکهدن فرقلنیر.
قالین چؤرهیه ماکی بؤلگهسینده ایشلدیلن «پاپان» ایفادهسی اولدوقجا گؤزل بیر بنزتمهدیر. اورتاسی ساری، گولیارپاقلاری آغ اولان «بابانا» گولونه (ببنک و بابونه)، اورتا اسیرلرده، «پاپانا» آدلانیردی. میرزا مهدیخان استرابادی، سنگلاخ لغتینده پاپانیا یازیب و بو گون تورکییهده ده «پاپاتیا» دئییلیر. چوخ احتیمال قیراغینا گول یارپاقلاری ناخیشی سالیب، اورتاسینا یومورتا ساریسی یاخیلان فتیرین بزهمهسینده پاپانا گولوندن تقلید ائدیب اونا پاپان دئمیشیک.
azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab