چاغیمیزین ادبییاتینا اؤتری بیر باخیش
ایکینجی بؤلوم:
«سهند»
چاغداش ادبییاتیمیزدا ان بؤیوک تاثیر بوراخان و موباریز شعیرین بانی لریندن بیریسی ایسه موباریز خالق شاعیری، بولود قره چورلو«سهند» اولموش:
دئمیرم اوستون بیــر نژاددانام من
دئمیرم ائللــــریم، ائللردن باشدیر
منیم مسلَکیمده، منیم یولومـــــدا
مللتلــر هامیسی دوستو، قارداشدیر
آنجاق بیـــــر سؤزوم وار، منده اینسانام
دیلیم وار، خالقیم وار، یوردوم، یووام وار
یئــــــردن چیخمامیشام گؤبلک کیمی
آدامام حاققیــــــم وار، ائلیم وار منیم ...
دئییلنلره گوره، بولود قاراچورلو«سهند» یوخاریداکی ایکی بند چارپارانی، پهلوی رژیمینین اوزدن ایراق ساواک مامورلاری طرهفیندن ایستینتاق اولدوقدا، اونلارین سورغولاری اساسیندا، جاواب اولاراق سؤیلهمیشدیر. رحمتلیک سهند تام متانتله، بورنو یئللی مامورلارین، بویالی تؤحمتلرله :«...سن، دولتدن نه ایستهییرسن...؟» ایستینتاقلی سورغولاریندا، :« من، باشقالارلا مقاییسهده، اؤزومو استون سانمیرام و هابئله ائللریمی ایسه باشقا ائللردن آرتیق، اؤتکن توتماییران، بو ناگؤره کی، منیم باخیشمدا، اینامیمدا بوتون اولوسلار، کوتلهلر دوست و قارداشدیرلاردئییر. دئمک باجاریقلی شاعیر، تانری تعالانین «انا خلقناکم من ذکر و انثی و جعلناکم شعوبا و قبائللا لتعارفوا...»[1]آیه سینی چالارلامیشدیر. او، سؤزونون آردینی توتاراق:«...یالنیز، اؤنملی بیر سؤزوم واردیر، اودا بودورکی، منده آدامام، ائلیم، آرخام، یوردوم، یووام و گؤزهلجه دیلیم،... واردیر، یوخسا بیر بیتگی کیمی یئردن گؤیرمهمیشم دئییر.»
سهند، توتالیتئر رژیمین تؤرهتدیی یاساقلیق اثرینده تورکون ادبییات باغینین سوسوزلوق و آمانسیز غاسیرغالارا توتولاراق، سولوب، سارالماسینی گؤردوکده، اورهیی سیزلاییر، نئی سایاغی اینیلدهییر و کمان تکی ملهییر. او، بوتون قاپیلاری قاپالی گؤردوکده، اوستاد شهریارا خطاباً اوز توتوب، اورهیینی بوشالتماق ایستهییر:
...
نه بیلیم بلکهده سولطانیــــم قارداش
ایشین عیبی بیزیــــم اؤزوموزدهدیر
همین بو، ایلقارین دوشگونویوک بیز
گوناه یاد ددا دئییل، اؤزوموزدهدیر
بیر اووج کلک باز، قـــــومار بازایله
پاکباز اولموشوق، پاک اودوزموشوق
مرد اکن، نامــرده، رحم ائله میشیک
ایندی، نامردلره محتاج اولموشوق...
اؤزگه چیــراغینـــا یاغ اولماق بسدیر
دوغما ائللــــــریمیز قارانلیقـــدادیر
یانیب، یانــــدیرمایاق یادین اوجاغین
ائویمیز سویوقدور، قیشدیر، شاختادیر...
سارسیلماز شاعیر چاغی نین سیخیجی، بوغوجو، اؤزو دئمیشکن: دیلینده دانیشانین دیلینی بوینوندان چیخاریرلار، دورومونا باخمایاراق، ده ده قورقود داستانلارینی ایکی جیلد «سازیمین سؤزو» عنوانی ایله اینجهلهییب، چاغلاشدیرمیش، هرداستانین باشلانیشی و قورتولوشونو گؤزهل و اورهک اوخشایان بیر اوزون شعیر ایله بزهمیش، دئمک چاغداش ادبییاتیمیزین گلیشمه سینده اؤنملی آددیملار آتمیشدیر. سهندین «سازیمین سؤزو»ندن علاوه، گؤزه ل و بدیع پئومالاری اوجومله دن، ارمغان، آراز، عزیز شهریارا مکتوب، بوزچیچکی، سووئت قیزی و... کیمی زنگین و بارلی اثرلر آندیرا قالمیش کی، ادبییات سئوهر خالقیمیز اؤزهللیکله صنعتکار، یازیچی، شاعیرلریمیز بو قوتسال اثرلردن دولایی، بؤیوک شاعیریمیزه منتداردیرلار. سون اولاراق، دویاز شاعیرین «بوزچیچهیی» منظومه سینی تقدیم ائدیریک:
بوز چیچهیی
گلدي چپيش كيمي شن، شيطان، ورهوو
نـازلانـا- نـازلانـا اوزومـه باخــــــدي.
الــده نئـچه بـوتـا بـوز چيچهیـــی، او
گـوللــري هوسلن گولــدانا تاخــدي.
« بونلاري يادگار ساخلارسان منــدن»
دئيه- گؤيرچينیم پيـرلادي، گئتــدي.
غمزهسي اوخ كيمي ده یدي سينَمدن،
اوو ايكن اووچوسون اوولادي، گئتدي.
گولداندا بوتالار قالـدي بيـر زامان
گوللري قورودو، تؤكولـدو بير-بير
منيمده ايچيمي دوغرادي هیجران:
بـو نازيـن، ادانين معنـاسي نهديـر؟
منــي بيـر دفعهليك آتيــردي اگـر،
گئـدنـده گول نه يه وئـردي يادگار؟
بيلميردي، بيلميـردي، بيلميـردي مگـر
گول نه قدر عؤمر ائدر، نه قدر ياشار؟!
اونا سؤيـلهمهديــم، دئمهديــم نهدن
دريـلـن چيـچكـدن يادگار اولمـاز!
يوزده گؤزتلهسن، يوزده سو وئرسن،
كؤكونـدن آيـريـلان سارالار، قالماز.
نه بيليم، بلكهده، او، آج مارالين
گوماني بو گوله گليرميش تكجه.
بيرده يارامازا نه يارجي - يارين
صاباحين معناسین بیلئیدی نئجه؟
صاباحسيز کئچمیشدی عؤمرو هميشه،
كدرلر عؤمورلوك، سئوینج لر بير آن
صاباحدان نه اوموب-كوسهجكدي، نه
سحـري سيخينتي، آخشامــي حـرمان.
او، سئللر اوزونده اوزهن بير گولون،
پوتاسينـدا آچان گـولـه بنـزهردی.
هـر آن بـو دهشتلي طالعين، يولون،
داشلی دالغالاري باغـرين ازهردی.
او، سرت قايالارين قـوزو جيـراني،
قورشونلو، پيچاقلي شهرده دوستاق.
بيـر قارين منتلـي چؤرك قـرباني،
هر گئجه بير قوردون ائوينده قوناق.
اؤزو بختــی قارا پريلـر كيمين،
پئشهسي بخته ور دئولره خدمت
قوينو بختهورليك اوجاغي لاكن
نصيبي قارا گون، قسمتي حسرت.
عشقـه، محبتـه سـوسـوز اورهیـــي،
گاه ايكي يه باغلي ،گاه اوچه باغلي،
اومـودو، آرزيسي، عشقي، ديلهیـي،
بيلمز نهيه باغلي، لاپ هئچه باغلـي.
نئجه کی قلبیندن چیخاردی، آتــدی
بورانلی گئجه ده باش آلدی ، گئتدی
غبارلی کؤنولـدن توفان قـوپارتـدی
دومانلار ایچینده ایتدی کی، ایتـدی
بيـر نئـجـه داليجـا دولانـديــم خستـه،
يئـره-گؤيه زنجير سالـديـم، تاپماديـم.
آختارديم، قويماديم داشي داش اوسته،
هـر يانـدان سوراغين آلـديم، تاپماديم.
گون كئچدي، آي كئچدي، ايلده دولاندی،
حسـرتین كـؤنــولـدن آتا بيلمهديـم،
منيـمده سارامــي سئـللــر آپـاردي،
نـدنـسه الينــدن تـوتـا بيـلمهديــم.
اؤزو ايتـدي باتــدي، دومانـدا، چنــده،
گولـوده قـورودو، تـؤكـولــدو، اولسون!
غمـينــي يـادگار ساخـــــــلارام منده،
غم كي، چيچك دئیيل سارالسين، سولسون!
اونودان دئیيلـــم دردين، نيسگيلين،
سهنــد طاقتي وار منــده ده قاللام.
شرينين اؤزوتـك غمــيده شيرين
گئـديبسه مهــريمـي غمينه ساللام.
دونن قار ياغيـردي، باخديـم، باغچا، باغ
سون يارپاقلارينيدا تؤكوب ساچميشدي.
يـالينـجيـابـوتـالار اسيــردي زاغ-زاغ،
لاكین، بوز چيچه یي چيچک آچميشدي!
ائله بيـل بيــر آنــدا عالم دهیيشـدي،
بولودلار دانيشدي، سس گلدي چندن.
ايچيمـه سسلــردن ولـولـه دوشــدو،
« بونلاري يادگار ساخلارسان مندن»!
بوز چيچهیي، منيم سئوگي چيچهیيم،
آلقيش بـو دؤزومـه، ايلقـارا آلقيش!
شاختايا، بورانا كيم دؤزَرميش، كيم؟
سنده گؤر نه درين معنا وارايميش!
قيـزين اورهیيميـن اودونا، قيـزين!
سن، منيم عشقيمين سون باهاريسان.
او گوناهسيز قيزين، پناهسيز قيزين،
خزانــدا گـول آچان يادگاريسان.
سنــــي اورهیيـمـه اَكيـــــرم بـاري،
كؤكسومده کؤك ساليب بوداق آتاسان.
يـاغــديـقجـا بـاشـيمـا زمـانـه قـاري،
هي چيچك آچاسان، چيچك آچاسان!
[1] ـ بیز سیزی یاراتدیق و اوبا ـ اوبا، اویماق ـ اویماق قرار وئردیک ، بو ناگؤره کی تانیناسینیز.
azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab unk azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab pbt_Arab urd_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab kas_Arab snd_Arab uig_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab pbt_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab bjn_Arab snd_Arab snd_Arab pes_Arab snd_Arab ace_Arab azb_Arab azb_Arab snd_Arab azb_Arab azb_Arab bjn_Arab azb_Arab snd_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab bjn_Arab ace_Arab azb_Arab ace_Arab pes_Arab azb_Arab pbt_Arab azb_Arab bjn_Arab azb_Arab azb_Arab pbt_Arab bjn_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab bjn_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab snd_Arab ara_Arab bjn_Arab azb_Arab snd_Arab bjn_Arab azb_Arab pbt_Arab pes_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab snd_Arab bjn_Arab ara_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab ace_Arab azb_Arab uig_Arab azb_Arab azb_Arab snd_Arab pes_Arab snd_Arab ara_Arab bjn_Arab pes_Arab ace_Arab azb_Arab