اوبان نیوز: بئلهلیکله ۱۹۲۱ ده باش وئرن رضاخان چئوریلیشیله، گونئی آذربایجانین فارس اسارتینه دوشمهسی، دربندین اشغالیندان فورمالاشماغا باشلامیش اسارت تابوتونا ویریلان سون میخ حٶکمونو اویناییردی. یعنی آذربایجان ۱۲۵ ایل عرضینده هم شیمالدا و هم جنوبدا اٶز میللی باغیمسیزلیغینی و هر بیر فورمدا اولان میللی دٶولتچیلییینی تام الدن وئرمیشدیر.
آذربایجانز دموکرات حرکاتیندا واقع اولموش یول آییرمانین تاریخی-سیاسی کونتکستی
(ایضاحات: بو مقاله، ۱۱ مارت ۲۰۱۲ تاریخینده آ.ف.د.ح.-یندا باش وئرمیش یول آییرمادان یارانمیش سوآللاری جاوابلاندیرماق اوچون کئچیریلمیش پالتاک سئمناریندا اوخونموش مقالهنین متنی دیر. بو سئمیناردا طرح اولان سوآللار و اونلارا وئریلن جاوابلارین قیصالمیش و یازیلی فورمو تئزلیکله نشر اولاجاقدیر)
هر اسارت، اٶز آردینجا اسیر اولموشلاردا ایلک نٶبهده بیر شوک دالغاسی یارادیر. سونرا چارهسیزلیکدن دوغموش طالعین قرارینا تسلیم اولماق اندیشهسی و اسارت دردینی سیغاللاماق دٶورو گلیر و اسارت زنجیرلرینی قیرماغا غریزی چابالار، سونراکی دٶورلرین پایینا دوشور. اگر اسیرلر، اسارت شراییطینیده اٶز فیزیکی وارلیقلارینی قورویوب، اینتلکتوئل گوجلرینی ساغلام ساخلایا بیلسهلر، زامانلا اٶز اسارتلرینین ندنلرینی، اسارت سیستمینین مئخانیزملرینی و کٶلهلییین اونلارین جیسم و روحلارینا ووردوغو اوزون وعدهلی زیانلاری آنالیز ائده بیلیرلر. بو پراسئسین عطف نٶقطهسی، آزادلیغا اولان هوسلردن، غریزی و نتیجهسیز چابالار یئرینه، دوشونولموش آزادلیق ساواشی و اونا لازیم اولان کومپلکس علم، استراتژی و تاکتیکالار مئیدانا چیخماسی دیر. ان قیصا سٶزلرله ایفاده اولموش بو سورج، اصلینده هم بیر یا بیر نئچه نسیل و هم یوز یا یوز ایللر چکه بیلر.
بو عمومی منظرهدن آذربایجانا گلک:
۱۸-جی عصرین سونونا ۲ ایل قالمیش (۱۷۹۸) بوتوٶ و بٶیوک آذربایجان فتحعلیشاهین، بٶیوک ایمپراطورلوق قورماق پلانلارینا قوربان گئدیر. بٶیوک، واحید و دفاکتو مستقیل آذربایجانین ایالتلریندن تبریزه جمع اولوب میللی قورولتای کئچیرن اورمو، تبریز، اردبیل،خوی و دیلمان، قره باغ، ماراغا، ساووجبلاغ، صایین قالا، باکی، ایروان، قاراداغ، شیروان، اوشنو، گنجه ،نخجوان و ساراب خانلاری، فتحعلیشاهین قارشیسینی آلا بیلمیرلر.
۵۱ ایل عٶمرو اولموش، بٶیوک و احید آذربایجانین، داها بٶیوک ایران آدلی بیر ایمپریا قورماق پلانینا قوربان اولماسی، اصلینده تاریخین ان طبیعی و قانونسال گئدیشاتینین تکراری ایدی. ائله بوتون تاریخی تورک ایمپراطورلاوقلاریدا اٶز فرمانلارینا تابع اولان میللتلر و اٶلکهلرین سایین و احاطهسین آرتیرماقلا، بیر کوسموپولیت سیاسی حاکمیت یارادیب، اٶز مشروعیتلرینی “بیز تورکلر” یئرینه، “بیز مسلمانلار” و “بیز ایرانلیلار” کیمی ایفادهلر و سٶیلملرین (دیسکورسلارین) اطرافیندا قورموشلار. بو سیلسله تاریخی ایمپریا قورماقلارین سون تاریخی نوسخهسی اولان ۱۷۹۸-ده فتحعلی شاهین، آذربایجانی مغلوب ائتمهسینی، فاجیعهوی ائدن جهتی، آذربایجانین، مودرن دٶولت-میللتر یارانان عصره، اٶز کیملییی یئرینه، ایران و روس کیملیکلریله قدم قویماسیایدی. بو حادیثه، مودرن دنیانی فورمالاشدیران ایکی بٶیوک اینقلابین آراسیندا باش وئریردی. آذربایجانین پایتختی اولان اورمو مغلوب اولاندا، آمئریکا بیرلشمیش اشتاتلارینین باغیمسیزلیغیندان (۱۷۷۶) جمعی ۲۲ ایل کئچیردی و فرانسا اینقیلابی هله جریاندا ایدی اونون سونونا تکجه بیر ایل قالیردی.
بئله لیکله تورک قاجار سولالهسینین ایران تاج و تختینه صاحیب اولماق پروژهسی، آذربایجان اوچون بیر تاریخی مغلوبیتله باشلادی. بو آمما او ایللرده بوتون اسلام عالمینه مخصوص اولان میللی فاجیعهلرین بیری ایدی. بیرآز سونرا، روس ایمپریاسی آذربایجان ایالتلر و شهرلرینی قوزئیدن اشغال ائتمهیه باشلاییر. اورمیهنین فتحعلیشاها تسلیم اولوب حاکیم افشارلارین “بارفروشآ” (ایندیکی بابل شهرینه) تبعید اولماسیندان جمعی ۳ ایل سونرا یعنی ۱۸۰۱-ده بیرینجی چار الکساندرین حاکمیتینین باشلانیشیندا، آذربایجانین کازاخ سولطانلیغی، یئنی یارانمیش “گورجوستان” ترکیبینده روسیهیه ضمیمه اولور. البته ایلک روس اشغالی اورمونون سقوطوندان ۲ ایل اٶنجه، دربندین روسیهیه ضمیمه اولماسیلا باشلامیشدی. ۱۸۰۴-ده گنجه و ۱۸۰۶ دا باکی سیسیانوف قوشونونا تسلیم اولورلار. طالش ۱۸۰۹ دا اشغال اولور و معروف گولستان موقاویلهسی ۱۸۱۳-ده ایمضالانیر. بلکه عمومی منظرهنی باشا دوشمک اوچون اشاره ائتمک یئرینده اولارکی گولوستان مقاویلهسی ایمضالاندیغی تاریخیدن بیر ایل اٶنجه بوخارست باغلاشماسی اساسیندا، عوثمانلی ایمپریاسی، روسیهنین، شیمالی قافقازدا اقتیدارینا بویون قویدوغونا راضیلیق وئرمیشدیر. بوندان سونرا باش وئرمیشلری دئمک لازیم دئیر و بو مقالهنین اوخوجولارینا معلوم اولان حادیثهلردیر.
بئلهلیکله ۱۹۲۱ ده باش وئرن رضاخان چئوریلیشیله، گونئی آذربایجانین فارس اسارتینه دوشمهسی، دربندین اشغالیندان فورمالاشماغا باشلامیش اسارت تابوتونا ویریلان سون میخ حٶکمونو اویناییردی. یعنی آذربایجان ۱۲۵ ایل عرضینده هم شیمالدا و هم جنوبدا اٶز میللی باغیمسیزلیغینی و هر بیر فورمدا اولان میللی دٶولتچیلییینی تام الدن وئرمیشدیر.
بئلهلیکله قوزئی آذربایجانین ۱۹۹۱ده آزادلیغا چیخماسی، آذربایجانین ۱۹۵ ایل سورموش اسارت تاریخینده ایلک بٶیوک غلبهسیایدی. ۱۹۵ ایل اسارت، و یالنیز وطنین شیمالیندا، بیر گئچیکمیش غلبه! ایکی عصری احاطه ائدن بو دٶرده، یالنیز ایکی ایل قوزئیده و بیر ایل گونئی ده آزادلیق نسیمی اسمیشدیر و بونا گٶره ده، ۱۹۹۱-جی ایلده قوزئی آذربایجانین ایستیقلالی، چوخ موبارک بیر حادیثهایدی. قوزئیده و گونئیده آجی مغلوبیتلرله نتیجهلنمیش جهدلرین آردینجا ایلک غلبه، گونئییی ده آیاغا قالدیردی. بوگونون تاریخی پرسپکتیویندن باخارکن، ۱۹۹۱-دا قوزئییین ایسیقلالیتینین برپا اولماسی، بیر قطی غلبه و آتا-بابالاریمیزین اوندان اٶنجه اولان ۲ میللی دٶولتلر قورماق ایشینده قازاندیقلاری اوغورلار، موقتی ظفر کیمی گٶرونورلر و قالان تاریخی حادیثهلر، اسارته قارشی باش وئرمیش طبیعی رئاکسیالار کیمی گٶرونمهلیدیرلر.
آزادلیغا اوغروندا باش وئمیش مغلوب چابالار
یوخاریدا شرح ائدیلمیش و مقالهنین توخوندوغو مٶوضوعلارین احاطهسینه آلینمامیش گونئی و قوزئی آذربایجاندا میللی آزادلیغا اوغروندا باش وئرمیش چابالارین، بیر حالی موستثنا اولماق شرطیله، هامیسی مغلوبیتله باشا چاتمیشلار و گونئیده بوگون جریاندا اولان حرکات حاقیندا یالنیز خوش آرزولار ائتمک اولار. بیر معروف آتالار سوزو “مغلوبیتی” ساده جه “کال غلبه” آدلاندیریر. بو مودعالا راضیلاشساق، بوگونه کیمی بیزه قیسمت اولموش مغلوبیتلرین یئرینه، گئج یا تئز، غلبهمیزین شاهید اولاجاییق. بو ایش باش وئرمک اوچون گرک بیز بوتون مغلوبیتلری آنالیز ائدیب، اونلاردان ایرهلی گلن نتیجهلری اخذ ائدک.
بورا کیمی دئیلنلردن بیر نتیجه آیدین گٶرونور: داها ایرانچیلیق و روسچولوق ایدئولوقیالارینین قئیدلریندن اٶزونو آزاد ائتمیش آذربایجان اوچون، گونئیده باشلانمیش مدرن مبارزهده، هربیر غیری عقلانی رجز اوخوماق، دونیایه جنگ اعلان ائتمک، ایران میللترینی آزاد ائتمک و حتی دونیادا عدالتی برقرار ائتمک کیمی غیری رئال شعارلارا موراجیعت ائتمهمک و ایدئولوژیلر اساسیندا دوست-دوشمان معینلشدیرمکدن واز کئچمک لازیمدیر.
آجی تجروبهلر و مغلوبیتلردن آلینان درسلردن ده بیر نئچه اورنک گتیرمک اولار:
۱٫مشروطه اینقیلابیندا آذربایجانین هر پرابلئمینی ایرانلا باغلاماق و تهراندا مجلیس قورماقلا هر نه حل اولاجاق، کیمی فیکیر هئچ بیر سیاست قایداسینا اویقون دئیلدیر.
۲٫ قوزئیده ۱۹۱۸-ین مارت آپریل آیلاریندا، بیرلشمیش بولشویک و داشناک قووهلر طرفیندن سوی قیریما معروض قالمیش آذربایجان، سونرالار، بولشویکلرین یالان وعدلرینه اینانمامالیدیرلار. قوزئیده آذربایجان کمونیستلری، آذربایجان میلتینه یوخ روس استعمارینا لویال اولدولار و آذربایجانین ۱۹۲۰ ده روسس اسارتینه دوشمهسی و ۱۹۹۱-ه قدر اسیر اولماسیندا باشلیجا رول اوینامیشلار.
۳٫ اورمو و اطرافیندا همان زمان و حتی ائله مارت آییندا باشلامیش جیلو-ائرمنی قووهلری-نین قتل عاملاری زمانی، آذربایجانی بو قتل عامدان خیلاص ائتمک اوچون عثمانلی قوشونونلاری، سرحده یاخینلاشیرلار. قتل عاملا مشغول اولان مسیحی قووهلر، معتمدالوزارهنین واسیطهسیله عثمانلی قوشونونا مئساژ یوللاییرلار کی، سیز بو ایشه موداخیله ائتمهیین، بیز ایرانلیییق، بو قتل عامل دا ایرانین داخیلی ایشی دیر! معتمدالوزاره کی قتل عاملارین بوتون جزئیاتینا قدر ماجرانین شاهیدیایدی، اٶز یازدیغینا گٶره، گئدیر و مئساژی دا اولدوغو کیمی چاتدیریر! بو داها بلاهتین سون درجهسیدیر. ۳۰۰ مین اهالیدن ۲۰۰ نفرینی قوربان وئرمیش بیر بٶلگهنین باشچیسی، نه قدر گرهک نائیو اولا کی، اونو قتل عامدان نیجات وئرمک ایستهین قوشونا بئله بیر جاواب آپارا! بو آغیر و آجی بیر درسدیر. آذربایجان یالنیز آذربایجان میللتینه لویال قالمالیدیر. بو باخیمدان آذربایجان باسقین ائدن قوشون و دٶولتین بایراغینین رنگیندن آسیلی اولمایاراق، هر بیر نٶوع باسقییا قارشی اولمالی و قارشی دورمالیدیر.
۴٫ گونئی آذربایجاندا میللی حوکومت دٶورونده، میللی حوکومتین سون درجه اینسانی و دموکراتیک داورانیشلاری و عدالتلی اصول ایدارهسینه باخمایاراق، اهالینین بیر قیسمی، دینی اینانجلار و ایدئولوژیک اساسلاردا، میللی حوکومتدن حیمایه ائیمهدی. بو سببدن، قالان شرطلری نظره آلماساق، ایدئولوژیک باخیمدان بیر نئوترال و رنگسیز رهبرلیک میللی بیر حوکومتی ایداره ائتمک اوچون داها مصلحتلی اولا بیلردی.
۵٫ ۱۹۴۶-جی ایلین مای آییندا شوروی قوشونلاری گونئی آذربایجانی ترک ائدرکن، و حتی داها اٶنجه بو حاقدا شوروی دٶولتینین قراری اعلام اولاندا، سید جعفر پیشهوری اوضاعنی یئنیدن آنالیز ائتمهلی و ایمکان چرچیوهسینده اٶزونه باشقا متحدلر و دوستلار آرامالیایدی. تأسسوف کی اونون ایناندیغی ایدئولوژی هم اونون اٶزو اوچون بیر ابدی دوست و دوشمن سیاهیسی وئرمیشدیر و هم اونا وورولموش ایدئولوژیک دامغا او زامانین ایدئولوژیلره بٶلونموش دونیاسیندا، باشقالاریندا آذربایجان میلی حوکومتینه قارشی معین ایدئولوژیک بیر سیاست فورمالاشدیرمیشدی. اگر سید جعفر پیشهوری او زامان، شراییط دئیشرکن، اٶز ایمکانلارینا غیرایدئولوژیک و پراقماتیستی باخا بیلسهایدی و اگر گونئی آذربایجانا تأثیر قویا بیلن قووهلر اوچون، آذربایجان میللی حوکومتی ایدئولوژیک دامغالی بیر وارلیق اولماسایدی، بلکه میللی حوکومت اٶز وارلیغینی قوروماغا بیر ایمکان تاپا بیلردی یا بیر سیرا باشقا ایمکانلاردان ایستیفاده ائتمهنی دوشونه بیلردی. نه یازیق کی او زامان میللی حوکومتین باشیندا اولان سید جعفر پیشهوری نین ایدئولوژیک ایناملارای اساسیندا، یالنیز بیر خاریجی دوست دٶولت وارایدی و واخت چاتاندا، میللی حوکومتین طالعینه بو تک دوست، بٶیوک بیر منفی تأثیر قویدو.
او زامان آذربایجان میللی حوکومتی ایکی گوجله عئینی آندا قارشی-قارشییا دورموشدو: بیر: دونیا کمونیسمینه قارشی ایدئولوژیک دوشمن اولان غرب دونیاسینین دیرلری و او زامانین سوپر گوجلری. ایکی: هئچ بیر تورک دٶولتچیلییینه دٶزمک ایستهمیین تهران حاکیمیتی.
سید جعفر پیشه و اونون باشچیلیق ائتدییی حوکومت اگر دونیایه ایدئولوژیک باخماسایدیلار، بلکه بو ایکی گوجو، بیر-بیرلریندن تجرید ائدیب، آمئریکاسیز و اینگلیسسیز بیر تهران رئژیمینه قارشی دورودولار، هم موذاکیره ده، هم موذاکیرهدن دوغوموش قرارلارین تهرانی بویون قویماغینا ضمانتده و هم محتمل موحاریبهده.
بوتون بو فرضلرین هئچ بیر تاریخی اهمیتی اولماسادا، بیر سیلسیله فرضی وضعیتلر، سناریولار و سئچیملر کیمی، ایدئولوژیک سیاستین و ابدی و ازلی دوستلار و دوشمنلر سیاهیسینه صاحیب اولماغین، استراتژیک زیانلارینی نوماییش ائتدیرمکده یاردیمجی اولا بیلرلر.
۶٫ باشقا آجی تجروبه ۱۳۵۸-ده خلق مسلمان حرکاتی ایدی. بو حرکات هم ولایت فقیه اصلینه قارشی ایدی و هم آذربایجان اوچون مدنی موختاریت آدلاندیرا بیلدییمیز حق-حقوق طلب ائدیردی. او زامان توتالیتر سول ایدئولوژیسینه قاپسانمیش آذربایجان گنجلرینین ان ساوادلیلاری و ان موتشکیللری، بیر پارا بوگون گولونج و آنلاشیلماز ایدئولوژیک استنتاج اساسیندا، ولایت فقیه قوشونونا چئوریلدیلر! ایشاره ائتدیییم او گولونج ایدئولوژیک آنلاییش او جوملهدن بو ایدی کی چون آیت الله شریعتمداری بیر زامان سوللارا قارشی اولوب و شوروینین افغانستانی اشغال ائتمهسینه قارشی مٶوقع توتوب، پس اونون ولایت فقیه اصلینه قارشی بسیج ائتدییی نئچه میلیونلوق اوردو، قارشیسیندا دوروب ضیدی امپریالیست، خمینینی و اونون ولایت فقیه-ینی حیمایت ائتمک لازیمدیر! (بو البته ایشین بیر یٶنو ایدی. جناب حسن شریعتمدارینیین سون زامانلار ایستیناد ائتدییی بیر پارا سندلره گٶره، گویا خلق مسلمان حرکاتینی بوغماق، بیر باشا شوروی رئژیمی طرفیندن، توده پارتیاسینا سیفارش وئریلمیشدیر.)
بوتون بو فاجیعهلی تاریخی تجروبهلر، آذربایجان اوچون بو درسی وئرمیشدیر کی، اسیر و ضعیف بیر میللت اٶز آزادلیغینی هرنهدن اوستون توتمالی و یارانمیش هر وضعیتده یالنیز بیر مقصد گودمهلیدیر: قورتولوش! اسیر بیر میللت اوچون میللی قورتولوشدان باشقا هر نه موقتی و گلدی گئدر ساییلمالی دیر. نه دوست و نه دوشمن ازلی و ابدی اولمور و میللی آزادلیغی رهبرلیک ائدن قووه یالنیز میللی منافع اساسیندا اٶز دوستلارینی سئچمهلیدیر و ان اساسی مسئله، میللی قورتولوش موجادیلهسی موفق اولانا قدر، هر بیر پولاریزاسیون، ایستهنیلمزدیر و مغولبیتی ضمانت ائدن عامیل کیمی گٶرونمهلیدیر. بوتون بونلار البته میللی دٶولتچیلییه داییر پلانلاردا اینسان حاقلاری، دموکراسی، سکولاریسم، قادین حاقلاری و سوسیال عدالت مسئلهلرین آرخا پلانا آتماق معناسیندا دئیر. بو او دئمکدیر کی، مادامکی میللی دٶولتچیلیک (فدرال یا باغیمیسزلیق فورمالارینین ایکیسیندن بیرینده) الده اولماییب، بو دٶولت نه اینسان حاقلارینی ریعایت ائده بیلر، نه سکولار اولا بیلر و نه هئچ باشقا کاراکتره مالیک اولا بیلر.
۷٫ ماراخلی بیر مقام، آذربایجانین قوزئییی و گونئیینده اینترناسیونالیست ایدئولوقیالارین وار اولمالاری و بو ایدئولوقیالاری اٶزلرینه رهبر توتان سیاسی قووهلرین بٶحرانلی و تعیین ائدیجی مقاملاردا، کیمه و هارا لویال قالیب-قالماماق مسئلهلریدیر. ۱۹۱۸-۱۹۲۰-ده قوزئی آذربایجانین ایلک جومهوریتی آیلاریندا، آذربایجان کومونیستلری، موستقیل و دموکراتیک آذربایجان دٶولتی چرچیوهسینده بوتون دمکراتیک حاقلارا مالیکایدیلر و او جوملهدن پارلامنتده سٶزچولری، علی حیدر قارایئو (۱۸۹۶-۱۹۳۸) و میرفتاح موسوی (۱۸۹۱-۱۹۱۹) باشدا اولماقلا، نومایندهلری وارایدی. بو حالدا بو کومونیستلر هم آذربایجان فعله صینفینه و هم آذربایجان دٶولتچیلییینه لویال اولوب، آذربایجان دموکراسیاسی چرچیوهسینده سیاسی فعالیت ائده بیلردیلر. بونلار آمما اٶز میللت-دٶولتلری یئرنه، روس بولشویک ایمپریاسینا لویال اولوب، آذربایجان دموکراتیک رسپوبلیکاسینین محو اولماسی و روس اشغالینا چالیشدیلار.
باشقا تاریخی حادیثه ۱۹۷۹-دا گونئی آذربایجاندا باش وئریر. بو تاریخده گونئی آذربایجاندا هم اینترناسیونالیست ایسلام ایدئولوقیاسی و هم اینترناسیونالیست کمونیسم ایدئولوقیاسی طرفدارلاری فعالایدلار. بو ایکی ایدئولوقیادان، ایسلامی اینترناسیونالیستلر هم ولایت فقیه اصلینه قارشی دورماق و هم و هم آذربایجانا بیر نٶوع موختاریت طلبیایله، آذربایجانا و دموکراتیک دیرلره لویال قالدیقلاری حالدا، کمونیسم طرفدارلاری، تبریز-تهران قارشی دورماسیندا، تهرانا لویال قالدیلار. دئمهلی ۶۰ ایل فاصیلهسینده آذربایجانین ایکی تاییندا کمونیستلر ایدئولوژی باخیمیندان منطقی ساییلان صینفی (طبقاتی) لویاللیقلاریندان علاوه، حاکیم اولان باشقا بیر میللته ده لویال اولوب، اٶز میللتلرینین ارادهسی قارشیسیندا دوروبلار.
موهوم بیر فرق
آمما داها ماراخلی بودور کی، بو ایکی حالدان بیرینده (قوزئیده ۱۹۱۸-۱۹۲۰-ده) آذربایجان کمونیستلری روسیه اشغالچی قووه لرینه بیر حالدا لویال قالیرلار کی، اوردا پیتربورق و موسقوادا، روس کمونیستلر حاکیم ایدیلر آمما ایکینجی حالدا (۱۹۷۹-دا گونئیده) تهراندان دینی فاناتیسم حاکیم ایدی! باشقا سٶزله، گونئی آذربایجاندا کومونیستلر، ایدیعا ائتدیکلری کیمی، آذربایجان فعله صینفینه لویال اولماق یئرینه، تهران رئژیمینه لویال اولدولار آمما اوردا فارس کمونیستلر یوخ، ایرانین تمامیت ارضی سینی قورویان ولایت فقیه رئژیمی ایش اوسته ایدی. یعنی قوزئی کمونیستلری آذربایجان فعله صینیفی و آذربایجان میللت-دٶولتینی ساتیب، کمونیست بایراقلی روس ایشغالینا خیدمت ائتدیکلری حالدا، ۶۰ ایل سونرا گونئیده، کمونیستلر ولایت فقیه بایراقلی تهران رئژیمینین قوشونونا چئوریلیرلر!!!
گونئی آذربایجانین مودرن آزادلیق موجادیلهسی
کئچمیشین مغلوبیتلریندن درس آلمیش گونئی آذربایجانین مودرن آزادلیق موجادیلهسی، پراقماتیسم و عقلانیته سٶیکنمیش، سیاسی بیر حرکاتدیر. آذربایجاننین نه ازلی دوشمنی یا دوشمنلری واردیر و نه ابدی دوستلاری. دوشمن آختارماق، دوشمن تاپماق و دوشمنه قارشی قولاق کار ائدن تبلیغاتی بیر حیات طرزینه چئویرمیش توتالیتر ایدئولوقیالار، آذربایجان میللی آزادلیق حرکاتینی غلبهیه سٶوق ائده بیلمز. بو حرکات، ایندیکی اٶز مودرن دٶورونده، بوتون مغلوبیتلردن درس آلیب، ۱۹۹۱-ده قوزئیده کی غلبهدن روحلانمیشدیر. بو سببدندیر کی “آذربایجان دانیشیر” و بیر نئچه اوخشار سندلرین منطیقی دوامی اولاراق، “آمستردام بیاناتی”، بیر باشا گونئی آذربایجان دٶولتچیلییینی برپا ائتمهیی گوندهلیگه قویوب و بو دٶلتچیلیگین اساس کونتورلارینا صراحت وئریر: اینسان حاقلاری، سکولاریسم، قادینلارین تام برابر حقوق صاحیب اولمالاری و مودرنیسم. بو سندده نه “تورانچی”لار و نه “ایرانچی”لار آذربایجان دوشمنلری اعلام اولمورلار یا پتانسیللی تهلوکهلر کیمی معرفی اولمورلار. بو سندده دئیلیر:
“گونئی آذربایجان تورک میلتی نین میللی آزادلیغی یولوندا موباریزه ده بو گونکو فارس راسیسمینی تمثیل ائدن ایران ایسلام جومهورییتینی اساس مانعه کیمی گؤرور. چونکو بو رئژیم هر نؤوع دئموکراتیک دییشیکلییه قارشیدیر.”
بوگون قوزئی ده و گونئی ده جوره به جوره اسارتین آجیسینی دادمیش آذربایجان نه کورطبیعی نیفرتدن عزیمت ائدیر و نه آجیق چیخماق ایستیر. اٶز قوزئییینده باغیمسیزلیغیینین ۲۰ –جی یوبلیئیینی قئید ائتمیش آذربایجان، گونئیده متین و اینتکلتوئل بیر میللی و سون درجه ده دموکراتیک سیاسی حرکات آپاریر. بو مودعایه چوخ شاهیدلر گتیرمک اولار. بیر نئچه اٶرنک:
۱٫ یازیلمیش جمعی سندلر: طومارلار، آلتیندا ایمضالار توپلانمیش آچیق مکتوبلار، بابک قالاسیندا و باشقا یئرلرده کئچیریلمیش میللی کوتله وی توپلانتیلاردا صادیر اولموش قطعنامهلر، سیاسی تشکیلاتلارین سندلری،
۲٫ ۱۳۵۸-جی ایلدن نشره باشلامیش ارلیقدان بوگونه کیمی مطبوعات و مجازی فضادا نشر اولموش مینلرله مٶلیفدن مینلرله سیاسی مضمونلو مقالهلر.
۳٫ میللی-تاریخی گونلر و ایلدٶنوملرده داخیلده و خاریجده کئچیریلن مراسیملرده سسلنن چیخیشلار وبدیعی ماتریالین سیاسی و دموکراتیک مضمونلاری.
۴٫ بیر چوخ نادیر حاللاری موستثنا ائتمکله، ۲۰۰۶ مای آییندا باش توتموش میللی عوصیان و بیر چوخ باشقا خیابانلاردا جریان ائتمیش کوتلهوی آکسیالاردا وئریلن شعارلار.
۵٫ ایندیلیکده اون مینلرله گونئی آذربایجان میللی فعاللارینین فعال اولدوغو سوسیال شبکه لرده یاییلان و پایلاشیلان ماتریالین سیاسی مضمونو.
۶٫ اٶلومه حٶکم ائدن و یاشاماغا چاغیران ایفادهلرین گوگل آختاریش موتورونون آختاریشالری اساسیندا، اینترنتده سایلارینی جمع ائدیب و اونلارین جمعینده، “اٶلوم اولسون” و “یاشاسین” ایفادهلرینین پایلارینی معینلشدیرمک، آشاغیدا کی جدولده اولان نتیجهلری وئریر:
بو آختاریش نه قدر غیری علمی اولسادا، فرقلر کیفایت قدر بٶیوکدورلر و بو فرقلر آذربایجانین هم گونئیده و هم قوزئیده صلح سئور و باریش ایستهین تولرانت میللت اولدوغونا دلالت ائدیر.
بوتون بو سادلانان اٶرنکلر، هامیسی ایجتیماعیتین گٶزو اٶنونده باش وئرمیشدیر و آسانلیقلا کونترول اولوب و لازیم اولان حالدا سندلشه بیلرلر.
منجه بوگون، نه آذربایجان میللی آزادلیق حرکاتی و نه حتی آذربایجان میللتی آراسیندا اولان غیردمکراتیک داورانیشلار و شعارلارلا باریشماق لازیم دئیر. بیز هئچ بیر شراییط ده اینسان حاقلای و دمکراسی-نی تعطیل ائدیب یا اونلاردان اٶز میلتیمیزه تخفیف وئره بیلمهریک. بیز اونوتمامیشیق کی، تاریخده، اینسانلار اوچون ان یوکسک درجهده عدالت وعد ائدن کمونیست رئژیملر، ان یوکسک درجهده فاجعهلری بشریته تحمیل ائتدیلر. هابئله میللی حاقلار طلب ائدن حرکتلر ده، اینسان حاقلاری و دموکراتیک پرینسیپلره لاقیدلیک ائتمکله، فاجیعهلره آپاریب چیخارماماقلارینا هئچ بیر قارانت یوخدور. آمما (و بو موهوم بیر “آمما”دیر) بو او دئمک دئیلکی هئچ بیر اساس اولمادان بیر طرفدن ایدیعا ائدک کی میللی حرکات ایچینده بیزدن سوای هامی غیری دمکراتدیر و بیر طرفدن حاکیم میلته منسوب اولان سیاسی قووهلرین سیرالاریندا دموکرات قووهلرین اولماسینی وعد ائدک آمما نه اٶز غیر دمکورتلاریمیز و نه حاکیم میللتین دموکراتلاری حاقدا کونکرت بیر معلومات تقدیم ائده بیلمهیک.
یوخاریدا دئیلنلر، آذربایجان فدرال دموکرات حرکاتیندا واقع اولموش یول آییرمانین تاریخی-سیاسی کونتکستی کیمی گٶرونمهلیدیر. بو تشکیلاتدان جمعی استعفا وئرمیش دوستلار، سون آیلاردا بیردن-بیره بو تشکیلاتا باغلی اولان شخصلرین دیلیندن بیان اولان بیر پارا یئنی شعارلاری، گونئی آذربایجان میللی آزادلیق حرکاتینین آغیر ایتگیلر و آجی مغلوبیتلر باهاسینا قازاندیغی تجروبهلره اعتیناسیزلیق کیمی گٶرورلر.
علی رضا اردبیلی
http://www.gunaskam.com
azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab zho_Hant