تئاتر یؤنتمنی دکتر ولی لطف دوخت ایله آپاردیغیم دانیشیق
دانیشیق آپاران: محمدعلی ارجمندی
تئاتر و درام فرانسا و یونان دیلی جه اویون معناسینی داشیییر. بو هنر بوتون اولوسلار آراسیندا ان اسکی چاغ لاردان اولسا بئله، علمی شکیلده ایلک اولاراق قدیم یونان دان باشلاییب. آنا یوردوموز آذربایجاندا دا تئاترین ایلک ایزینی میللادان اؤنجه گؤرمک اولار و بو بیزیم تاریخ، فولکلور و اسطوره لریمیزله سیخ باغلی دیر، ائله جه ده بونلارین ایزینی تاپیلمیش قدیم اثرلر و یا خود اورمیه نین گؤی تپه سی و قوبوستان کیمی داشلارین اوزرینده تاپماق اولار. سونرالار اسلام دؤورونده اؤزللیکله قیزیل باش صفوی لر زامانی تئاتر «تعزیه» چرچیوسینده اؤز حیاتینا داوام وئریر و قاجارلار حوکومتی زامانی اؤزللیکله هنر سئور ناصرالدین شاه واختی باشقا هنرلره تای تئاترین دا ان پارلاق زامانی گلیب چاتیر و بونو یقین دئمک اولار کی یئنی علمی شکیلده اولان تئاتر قاجارلار زامانی ایرانا ایلک اولاراق آذربایجان واسیطه سیله آیاق آچیر.
1266 گونش ایلینده تبریزده ایجرا اولونان «اوتللو» آدلی تورکجه کمدی تئاتر ایران دا ایلک تئاتر ساییلیر. آذربایجان تئاتریندان صحبت گئدنده دان اولدوزو اوزئییر حاجی بیگلی و باشقالاری او جومله دن میرزا فتعلی آخوندزاده، میرزا جلیل ممدقلیزاده، بؤیوک خان نخجوانی، جبار باخچابان، نریمانوف، عبداللـه زاده، میر سیف الدین، محمدعلی رشدیه، و ... یانیندا، «صباحی» کیمی بیر اولدوزودا اونوتماق ممکن دئییل و یقین صمد صباحی نین دؤورونده گئدن ایشلر آذربایجان تئاترینین ان پارلاق صحیفه لریندن ساییلیر.
هر حالدا بوتون بو پارلاق کئچمیشه باخمایاراق ایندیلیکده آذربایجان تئاترینین دورومو مناسب دئییل و بو آدلارا لایق اولاراق انکشاف ائتمه ییب و دئمک اولار بو آرادا چوخ آز سایلی قوروپلار اولماسا بئله بو صنعتین باتیب گئتمه سی چوخ اوزاق دئییل. بو قوروپلاردان بیری اورمیه نین «آذربایجان» آدلی تئاتر قوروپودور کی ایران دا و قونشو اؤلکه لرده چئشیدلی افتخارلار یارادیب او جومله دن اوچ سنه تورکیه نین گریسون، تارسوس، و بولونجاک شهرلرینده مختلف اولوسلار آراسی بین الخالق تئاتر فستیوال لارینا قاتیلیب و هابئله کئچن ایل «سارای» اویونو ایله تهران دا قورولان 15 جی تئاتر فستیوالیندا افتخار یارادیب.
بو قوروپون ایران دا اولان باشقا آدلی تئاترلاریندان، فرهاد و شیرین، سازین نازی، قانلی سئوگی، تکه یه دایانیرام، خلقت و ... ایشاره ائتمک اولار.
آذربایجان قوروپونون اورمیه شهرینده «سارای» آدلی محتشم تئاترین آپاریلماسینا سبب فرصتدن استفاده ائدیب قوروپون یؤنتمنی و قوروجوسو دکتر ولی لطف دوخت جنابلاری ایله بیر قیسا دانیشیق آپارمیشام کی یئری گلمیشکن عزیز اوخوجولارا اتحاف اولونور.
ـ دکتر لطف دوخت هر ندن اؤنجه واختینیزی بیزیمله پایلاشدیغینیز اوچون اؤز تشکورومو بیلدیریرم، لوطفن ایلک سورو اولاراق بویورون تئاتر نده دیر و نییه تئاتر؟
تئاتر بشریتین معنوی حیاتین ایلک یارادیجیلیق و دوشونجه سینین توپلومدا یاییلماسیدیر، انسانین دوشونجه سینده، یاشامیندا، دونیا گؤروشونده، خیاللاریندا، حایات باخیشیندا تئاتر چوخ درین و آنلاملی و قاوراملی توپلومو انعکاس ائدیر. توپلومون سورونلارینین، دیلک آماللارینین دوشونجه سینین آیناسی و اسکی و یئنی حایاتینین قیریلمایان باغی دیر. تئاترین قونوسو انسان دیر. انسانین انسانلا و دوغال لا و کندیله دیالوگا گیرمه سینی، تارتیشماسینی ئ توپلومون خسته روحونو تداوی ائتمه سینی تشکیل ائدیر.
توپلومون سورونلارینین چؤزولمه سینه یاردیمجی اولور. تئاتر توپلومون کولتور قایناغی دیر بو اوزدن آوروپانین بویوک عالیمی اولان مارلونون دئدیینه گؤره: تئاتر سیز ملت کولتورسوزدور. بیزده تئاترین بو اؤنملی یئرین دوشونوب تئاترا باشلادیق. تئاترین اؤلکه لرین کولتورل گلیشینده بویوک رولو اولماغینی آنلاییب یوردوموزا و اولوسوموزا اولان آشیری سئوگی میزدن تئاتردا چالیشیریق و بو چالیشمامیزی خالقیمیزا سئوگی ایله سونوروق.
ـ آذربایجان تئاتری و سیزین قوروپون آماجی نه دیر؟ و نئچه ایلدیر بو یولدا چالیشیرسیز؟
آذربایجان تورک صانات قوروپو 20 سنه دیر خالقیمیزی دوشو نه رک اویونلارینین قونوسونو تاریخیمیزدن آلاراق بوتون اویونلارینی تاریخی اویون اولاراق سرگی له ییر. تاریخ، ادبیات و فولکلوروموزدان قایناقلانان تئاتر قونوسونو اولوسوموزدان و قهرمانلاریمیزدان گوج آلاراق تاریخه، اولایلارا، فولکلورا یئنی باخیشلا قونولارین زامان توزوندان چیخاردیب یئنی چاغدا یئنی دیلله سونور. یئنی چاغدا، یئنی دیلده، یئنی دوشونجه و یئنی صانات پروسئسلرینه باغلی یئنی تئاتریمیزی سرگی له ییر.
اویونلاریمیز یالنیز تورک دیلینده قونولو اولور. منیم دوشونجه ـ م ده تاریخیمیز بو گون بیزیم هامیمیزی دوزگون تئاتر افده ائتمه یه چاغیریر. بیزیم یئنی تئاتریمیز بو گون بو دورومدا بیزیم خالقیمیزا قارشی گؤره ویمیز و اینامیمیز و دوشونجه میز و شعوروموزا قوتسال و گؤره ویمیز چوخ آغیردیر. بیز چالیشیریق بو گؤره وی یئرینه گتیرک و اویونلاریمیزی صاف و تمیز دویغولاریمیزلا دوشونجه لی و کولتورلو مدنی خالقیمیزا سوناق. بیزیم اویونلار تاریخیمیزی جانلاندیران دردلریمیزی خالقیمیزا پایلاشان اویونلاردیر.
ـ یئنی اویونوز "سارای" اویونودور، سیزین یئنی باخیشینیز یئنی تئاترینیزدا خالقیمیزین هانسی دیلکلرینه تمثیل اولا بیلر؟
"سارای" اویونو منیم ایللر بویونجا دوشوندویوم آذربایجان قادینین اؤزگورلوک، وطن، دین و توپراق اوغروندا ساواشلاریندان و قوتسال موجادیله لریندن قایناقلانان بیر اویوندور. بو اویون بیزیم تاریخیمیزده ساواشان یورولمایان، بؤیوک، اؤنده ر قادینلارین مبارزه لرین تصویر ائدیر. آنا توپراق بویوک قهرمانلار، تومروس آنا! حکمدار، نیگار! چنلی بئلین یورولمایان ساواشچی سی ظلمه قارشی کوتله وی موجادیله لرین تمثیل جی سی زینب پاشا! اؤزگورلویون سولمایان بایراغی، آزادلیق نغمه سینی سس لندیرن، تئللی! عائله سین مشروطه انقلابی دئوریمینده، وطن و اولوس اوغروندا فدا ائدن و دئوریم یاراسین، کوماندانی ستارخاندان گیزله دن و اونون غملی گؤزلری قارشیندا جان وئرن و نهایت سریه! 45 مین وطن اوغروندا گئدن قوربانین، وطن ائولادینین قانلی بایراغین اؤزگورلوک روزگارلاریندا سس لندیرن و بیر آن سوسمایان و سارای! وطنین ان صادیق آراز کیمی تمیز و آرازا تای قان گؤز یاشلاری ... هانی بو ائلین ساراسی ... هانی ...
ـ ایندیلیکده غربی آذربایجانین، اؤزللیکله اورمونون تئاترینی نه دورومدا گؤرورسونوز؟ یوخسا ارشاد ـ ی اسلامی اداره سی و باشقا ارگان لاردان ساری سیزه یاردیم اولور؟
آچیق ـ آیدین بللی دیر کی یاخشی دئییل! اورمیه نین دورومودا او بیری شهرلره نسبت یاخشی دیر، سانکی اوستانین چوخلو شهرلرینده هئچ تئاتر قوروپو یوخدور. کئچن بیر ایکی ایلده دوروم بیر آز یاخشی لاشیب آما نه ایسه بوندان دا یاخشی اولماغی گرک دیر، باشقا ارگانلارا دا کی اشاره ائتدیز بو سون گونلرده اورمیه بلدیه سی بیزه یاردیمجی اولوب و بنرلری آسیب لار، ساغ اولسونلار.
ـ سیزجه ندن تئاتردان، کئچن عصرلره تای استقبال اولونمور بو نه یه قاییدیر؟ و ندن سینمایا تای قارشیلانمیر؟
باخین، تئاتری بیز دوز تانیمامیشیق یا تانیتدیرمامیشیق، تئاتر جانلی بیر هنر دیر کی اوندا سهو یئریمز و عینی حالدا تاماشاچی ایله اویونچونون ایرتباطی داها اوستون و احساسلی دیر، نییه کی اونو یاخیندان گؤروب دویوب حیس ائدیر. سانکی سینمادا بئله دئییل و یئرینه زامان و فرصت ایسته دییین قدر وار. سؤز بورادادیر، بیزیم تئاتریمیز یوز ایل بوندان قاباقکی تئاتریدیر و یاخشی اینکشاف ائتمه ییب و بو گون چئشیدلی سلیقه لرله اوز به اوز اولا بیلمیر، یوخسا چوخلو اؤلکه لرده، آوروپادا تئاتر دونن کی تاماشاچی لارین ساخلامقلا برابر حتی آرتیریب.
ـ تئاتر هنر دیر یوخسا ایش؟
بیرینجی سئویه ده هنر ساییلیر، تئاتر دا سنین اوزون، گؤزون، قاشین یالان دانیشا بیلمز و هنردن ساوایی بیر هئچ نه اولا بیلمز و عینی حالدا اونو باشقا طرزله ایفا ائتمک اولماز.
ـ سون سؤز:
چوخ ساغ اولون، یئری گلمیشکن منده اؤز منت دارلیغیمی خالقیمیزا بیلدیریرم.
محمدعلی ارجمندی ـ آغری 114
pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab