اؤن سؤز
خالق افسانهلری هر مدنیتین قیمتلی خزینهسینین بیر حیصهسی حساب اولونور. آذربایجاندا افسانهلرین عاشیق آدی ایله اوزولونمز علاقهسی وار، چونکی اونلار بوتون آذربایجان، حماسه، دؤیوش، شنلیک حکایهلر و داستانلارینین وارلغیدیر.
“اصلی و کرم” آذربایجان عاشقانه داستانلاری آراسیندا خاص و غیرعادی سون بیتیشی ایله سئچیلن شاه اثرلردن ساییلیر. بو داستان اونونجو عصرده یارانیب و تکمیلله شیبدیر. چوخ احتمال کی، گنجه حاکمی کیمی تصویر اولونان زیادخان شخصیتی نین تصویرینده گنجه و اطراف ماحاللارین عاشیقلاری بؤیوک شهرت قازانان شاه اسماعیل خطایی نین نفوذوندان استفاده ائتمیشلر.
داستان شرق اؤلکه لرینده متفاوت روایتلرله یاییلمیشدیر. «اصلی-کرم» داستانینین بعضی روایتلرینده حادثهلرین اصفهاندا جریان ائتدییی و شخصیتلردن آتاسینین بو شهرین شاهی اولدوغو گؤسته ریلیر. تاریخدن معلومدور کی، اونونجو عصرین سونوندا شاه عباس طرفیندن اصفهان مرکز ائدیلمیشدیر. دئمهلی، داستانداکی حادثهلرین عاشیقلار طرفیندن اصفهانا کؤچورولمهسی ده بونونلا باغلیدیر.
داستاندا اسلام و مسیحیّت دینینه مخصوص ایکی گنجین بیر-بیرینه اولان سئوگیسیندن بحث اولونور. کرم گنجه خانی زیادخانین اوغلو، اصلی کشیش قیزیدیر. کشیش، قیزینین مسلمان اؤغلانا اره گئتمهسینه قارشیدیر و هر وجه-ایله بو عشقین باشا چاتماغینا مانع اولور. داستان سئوگیلیلرین فاجعهلی اؤلومو ایله تاماملانیر. داستانین قهرمانی قوقنوس کیمیدیر. بوتون داستان، قهرمانین سؤزلری ایله جانلاندیریلیر، اما سونوندا یانیر و کول اولور. بو داستان سیموول علامتلری ایله باغلانیر. بورادا آلما، خیال، سئوگی شرابی و س. کیمی فؤقالعادهلیین محتواسی اؤیرهنیلیر. داستانین متنی تمامیله سئوگی موضوعسو ایله دولودور. داستان، آنانین بیر آلما یییهرک قهرمانین دوغولماسی ایله باشلاییر و سحرلی پارچا واسطهسیله بیتیر. قهرمان غیرفعال شخصیته مالکدیر و سادهجه اذیت چکیر و دؤزور. بو سببدن داستاندا حماسی جهتلر چاتیشمیر.
بو موضوع دا اوچ اؤنملیلیک گؤزه چارپیر: آنانین حمایتی، آتانین کور غرورو، یئنییئتمهلرین اودلو محبتی. بو تیپ داستان سؤیله مک او زامانین عاشیقلارینا چوخ راحات دئییلمیش؛ چونکی دینلهینلری راضی سالماق اوچون یا گرک آخیرین ایناندیریجی خشونتلی فاجعه ایله قورتارئیمیشلر یا دا یابانچی، اینانمامالی خوش سرانجاملا. عاشیقلاریمیز بو آجی صلیبی بویونلارینا آلیب و رئالیستی روایتی عهده لرینه گؤتورموشلر.
داستانین بعضی قسمتلرینده، خصوصاً شعر حیصهسینده «ددهقورقود» داستانلاریندا اولان موضوع و نشانهلره ده راست گلیریک. دده قورقود بویلاریندا قانتورالینین طرابزونا گئدیب تکورون سیناقلاریندان چیخدیقدان سونرا قیزی سللجان خاتونو آلیب گتیرمهسی، کرمین ده کافر قیزی دالینجا دوشوب سیناقلاردان قالخیب چیخماسی دئمک اولار کی، بنزر موضوعدور.
بو داستانین بیر چوخ پارچالاری ایندی ده عاشیقلاریمیزین یارادیجیلیقلاریندا و جماعتین تاریخی یادداشتیندا، حافیظهسینده ساخلانا بیلمیشدیر. کرم یوردوموزون یئتیردییی نادر آذربایجانلی سیمالارداندیر.
کلاسیک شفاهی یا کتبی متنلری یئنیدن یازماق و ایندیکی آب و هوا ایله اویغونلاشدیرماق، بیر اثری یازماق حدینهجن تقدیره لایقدیر. خانیم رضوان حاجی قاسملو معلم بو ایش-ایله سانکی اوجا یئردن بیر دنیزه شیرجه گئدیب؛ آنجاق ورزش یا تفریحات مقصدیله یوخ، بلکه دریانین تکیندن بیر میرواری صیدینه آتیلیب و الحق ده گوزل هدیّه ایله قایییدیبلار.
دوقتور صمد رحمانی
azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab