دوکتور جواد هئیت ابدی یاشادی
دوکتور جواد هئیت ابدی یاشادی
حسن راشدی 4 / 6 / 1393
آچیقلاما : " بو مقاله رحمتلیک دوکتور هئیت وفات ائتدیکدن سونرا و تقریبا بیر ایل قاباق بیر مجموعه ده چاپ اولماق اوچون یازیلمیشدی ؛ لاکین او مجموعه چیخمادی و سایین دوکتور محمدرضا هئیتین " وارلیق " مجله سینین یئنی دن چیخاردیغی ایلک ساییسیندا چاپ اولدو ؛ ایندی ایسه او مقاله بورادا یایینلانیر "
1358- جی ایلین یای آیلاری ایدی ، اسلامی انقلاب یالنیز نئچه آی ایدی غلبه چالمیشدی و مطبوعات، آزادلیق هاواسیندا نفس چکمَکده ایدی .
مختلیف مجلّه و نشریه لر چئشیدلی دیل ، فیکیر و مکتبلری داشییاراق دکّه لرده ساتیشا قویولدوغو حالدا تهران دانیشگاهی قارشیسیندا و پیادایوللاردا اؤیرنجیلر اللرینده داها چوخ سول فیکیرلی نشریه لر ساتیلماقدا ایدی .
منده ، پهلوی زامانی " شاهرضا " و بهمن انقلابیندان سونرا " انقلاب " آدلانان خیاباندا و " تهران بیلیم یوردو " ( تهران دانیشگاهی ) قارشیسیتدا و خیابانین گونئی بؤلومونون پیادایولوندا کیتاب دوکانلارینا باخا باخا یئریمَکده ایدیم .
پیادایولدا حرکت ائدرکَن بیردن گؤزوم بیر کیتاب دوکانینین شوشه سینده خوش خط ایله و یئکه حرفلرله یازیلمیش بیر یازی یا دوشدو : " مبانی دستور زبان آذربایجانی منتشر شد ."
بو جمله نی اوخویاندا ائله بیل بدنیمین " دور ! " پئدالی اوستونه محکم آیاق باسدین ، دایاندیم !
کیتاب دوکانینین آدینا باخدیقدا " انتشارات فرزانه " آدینی گؤردوم ، ایچه ری گیردیم ، میزلر اوستونده ساتیشا قویولموش کیتابلارا باخاندا اونلارین چوخونو دیلیمیزده یازیلان کیتابلار گؤردوم ؛ بونلارین ایچینده " وارلیق " آدینی داشییان بیر مجلّه نظریمی اؤزونه چکدی ، وارلیق آدی اؤزو بیر هویت نیشانه سی ایدی .
مجلّه نین ایچینه باخدیقدا و اونون تورکجه مقاله لرینین یازانلارینی دوکتور حمید نطقی و دوکتور جواد هئیت آدیندا گؤردوکده بئینیمده بیر قیلغیجیم پارلادی ؛ یعنی ایراندا دوکتورا درجه سینده اولانلاردا تورکجه یازارلارمیشلار ؟!
وارلیق مجلّه سینین بو نومره سینی ( تیر-مرداد ) و بیرینجی ، ایکینجی نومره سینیده ( اردیبهشت ، خرداد ) آلدیم .درگی انقلابدان سونرا و 1358 - جی ایل اردیبهشت آییندان چیخماغا باشلامیشدی .
" وارلیق " مجله سیندن علاوه کیتاب دوکانینندا ساتیشا قویولان و چوخو تورکجه یازیلمیش اولان و یا دیلیمیز و ادبیاتیمیز حاقدا یازیلمیش فارسجا کیتابلار آذربایجان هویت و مدنیّتینی نمایش ائتدیریردی .
اعلانی دوکان شوشه سینده یازیلان " مبانی دستور زبان آذربایجانی " کیتابینی دا آلدیم ، بو کیتابیدا او زامان تانیمادیغیم آمما سونرالار ان یاخین ارتباطدا اولدوغوم اوچ عالیم و محققلردن بیری اولان رحمتلیک دوکتور محمد علی فرزانه یازمیشدی .
" انتشارات فرزانه " یولو ایله وارلیق مجله سی ایله تانیشلیغیم اولدوقدان سونرا مجله نین امتیاز صاحیبی و مسئول مدیری اولان دوکتور جواد هئیتله گؤروشوب دانیشماق منیم اؤنملی آرزوما چئوریلدی و بو گؤروش دوکتور هئیتین او زامانکی مطبّی و وارلیق دفتری کیمی ساییلان شاه زامانینین " پهلوی " ، او زامانین " مصدق " و ایندیکی " ولیعصر " خیابانی نین بیدی کوچه سی نین 17-جی نومره لی بیناسیندا باش توتدو .
وارلیق مجله سینین ایلک دفعه گؤزومه دگمه سیندن سونرا بو گؤروش منیم اوستومده چوخ درین و مثبت تاثیر بوراخدی ، او گؤروشون اوستوندن 35 ایل کئچمه سینه رغما ، حتی او گونون دانیشیقلار موضوعسو بئله ایندیده یادیمدادیر .
او گؤروشدن سونرا ، نئچه ایل داها باشقا گؤروشلر آرا- سیرا اولدو و منیم ایلک یازدیغیم قیسا حیکایه م 1362 - جی ایل " آجی حیات " آدی ایله وارلیق درگی سینین 5 - 6 جی نومره سینده چاپ اولدو .
آجی حیات حیکایه سی " وارلیق " درگیسینده چاپ اولماقلا من جدّی شکیلده دوغما ادبیات ساحه سینده چالیشماغا گیریشدیم و یازدیغیم مقالهلر وارلیق درگیسی و باشقا نشریه لرده چاپ اولماغا باشلادی . دئمه لی من وارلیق یولو ایله یازی مئیدانیندا محکم آددیم آتماغا باشلادیم .
دوکتور هئیتله گؤروشمه لر سونرالار داها چوخ بیر اوستاد - اؤیرنجی گؤروشمه لرینه چئوریله رک بعضی زامانلار ایکی اوچ هفته دن بیر ، بعضی واختلار هفته ده بیر و بعضی لازیم اولان زامان مثلا 1379 و 1380 جی ایللرده و " اورتوگرافی " سئمینارینا حاضیرلیق گؤرولن زامانلار هفته ده ایکی دفعه یه قدرده یوکسلدی.
پروفئسور دوکتور جواد هئیت وارلیق مجله سینی چوخ چتین شرایطده 35 ایل آیاق اوستونده ساخلادی . انقلابدان سونرا نسبی آزادلیق فضاسی تورک دیللی کیتاب و نشریهلره حاکیم اولدوقدا چوخلو مطبوعات آنا دیلیمیزده نشره باشلادی ، لاکین بو آزادلیق فضاسی نین عؤمرو اوزون اولمادی و دیلیمیزده چیخان نشریهلرین تقریبا هامیسی تعطیله اوغرادی و انقلابین ایلک آی و ایللرینده آذربایجان تورکجه سینده چیخان بلکه یوزلر مجله ، هفته نامه و گونده لیکلردن یالنیز تهراندا " وارلیق " مجلهسی و تبریزده چیخان و فارس دیلینده نشر اولان " فروغ آزادی ( سونرالار مهد آزادی ) " گونده لیگینده و اونون " آذری صحیفهسی " آدیندا هفته ده بیر دفعه رحمتلیک یحیی شیدا چالیشماسیایله حاضیرلانان یالنیز بیر صحیفه فولکلورموزدن باشقا هئچ بیر تورک و یا تورک - فارس دیللی نشریه یه چاپ اجازه سی وئریلمه دی !
بئله بیر دورومدا دوکتور هئیت ایتی مقاله لرین وارلیق درگیسینده چاپ اولماسینا محدودیت یاراتماقلا وارلیق درگیسینین تعطیل اولما قارشیسنی آلدی .
او زامان ، بعضیلری وارلیغین توتدوغو بو اورتا یولا انتقاد ائده رک وارلیق مجله سینه حتی " شرکت سهامی " آدیدا وئردیلر ، آمما تجربه گؤستردی وارلیغین آیاق اوستونده قالماسی و 35 ایل یاشاماسی ائله بو توتولان اورتا یول سیاستین نتیجه سینده مومکون اولموشدور .
دوکتور هئیت آذربایجان عاشیقی و وطن سئودالیسی بیر شخصیت ایدی و بو یولدا الیندن گَلَن قدر چالیشیردی ؛ داشناک ائرمنی لرین آذربایجانا تحمیل ائتدیکلری قاراباغ ساواشیندا دوکتور هئیتین ، یارالانان آذربایجان عسگرلرینین تهرانا گتیریلیب بورادا معالجه اولماسیندا اؤنملی رولونو و بیر آذربایجانلی عسگرین اوره یینده تیخانیب قالان گولله نین چوخ اینجه لیک و مهارتله اونون اوره ییندن چیخارما حساس عملیاتینین ماجراسینی چوخلاری ائشیدیب و ائله همان زامانلار ائرمنیلرین قاراباغا هجومو نتیجه سینده قاراباغدا یارانان فاجعه نین قارشیسینی آلماغا دوکتور هئیتین تورکیه نین اسکی جمهور باشقانی سلیمان دمیرله گؤزیاشلاری ایچینده یازدیغی مکتوبون متنینی چوخلاری گؤروب و یا ائشیدیبدیر .
دوکتور هئیت آذربایجان سئودالیسی اولدوغو حالدا آچیق گؤرونن بیر فضادا اورتا یولدا حرکت ائتمه یه اینانیردی ؛ ائله بو باخیمداندا بیر عده اونا انتقاد گؤزو ایله باخیردیلار ، لاکین پان ایرانیستلر و شوونیستلر دوکتور هئیتی ، اونلارین دیلی ایله دئسَک " پان تورک لرین رهبری " آدلاندیریردیلار !
دوکتور هئیت مختلیف جهتلردن ، اؤزللیکله سیاسی باخیمدان اوزاق گؤرَن و تجربه لی شخصیت ایدی . سون زامانلاردا اونون تهران خیابانلارینین بیرینده ییخیلیب قیچینین صدمه گؤرمه سیندن سونرا حالینین دولاشماسینی گؤردوکده باکی شهرینین خسته خاناسیندا بستری اولماسیدا مطمئنا اونون اؤز ایسته یی اساسیندا و درین سیاسی و اوزاق گؤرَنلیک باخیشیندان آسیلی اولموشدور .
من اینانیرام گونئی - قوزئی آذربایجان و تورک دونیاسینین افتخاری اولان پروفئسور دوکتور جواد هئیت حاقدا بوندان سونرا چوخلو تدقیقات و آراشدیرمالار آپاریلاجاق .
من اوزون ایللر اوستادیم ساندیغیم دوکتور جواد هئیتله اوتوروب - دوردوغوم ایللرده رسمی جلسهلردن قیراق ، اونون سؤیلهدیگی اؤزل خاطیرهلریندن 38 موضوع تاریخ ، گون و حتی ساعاتی ایله یادداشت ائتمیشم کی، بو خاطیرهلر سیرا ایله و منیم اؤزل وئبلاگیم yurddash.net و فئیسبوک صحیفهمده یاییلاجاق .
بو خاطیرهلرده ایندیه قدر یاییلمامیش سیاست ، دیل ، هویت ، تاریخ ، آذربایجان مسئله لری و باشقا اینجه موضوعلار دوکتور هئیت طرفیندن آچیقلانیب .
دوکتور هئیتین بو دونیادان کؤچمه سی آذربایجاندا بؤیوک بیر بوشلوق یاراتدی ، لاکین اینانیرام اونون یازیب یاراتدیغی اثرلر اونو آذربایجان تاریخینده ابدی یاشاداجاق .
4/ شهریور / 1393 ( 26 Aug 20014)
kas_Arab kas_Arab pbt_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab ltg_Latn