امیر سید علی عمادالدین نسیمی تبریزینین ان مکمل و یوز ایللر بویونجا سئویلن اثری، اونون تورکجه دیوانیدیر. بوندان علاوه، اونون فارسجا و عربجه ایکی دیوانی، مقدمة الحقایق آدلی رسالهسی و بحر الاسرار عنوانلی قصیدهسیده واردیر.
1- فارسجا دیوان
نسیمینین فارسجا دیوانی، اونون فارس شعری تاریخینه بخش ائتدیگی یگانه حروفی بیر دیواندیر. بو دیوانین نشرلرینی آشاغیدا معرفی ائدیریک:
1. نسیمینین فارسجا دیوانی ایلک دفعه 1260 هـ. ایلینده استانبولدا تقویم وقایع مطبعهسینده نشر اولان تورکجه دیوانینا ضمیمه کیمی نشر ائدیلمیشدیر. 160 صحیفهلیک نسیمی دیوانی نین 28 صحیفهسی فارسجادیر.[1]
2. همین نشر بیر داها 1298- نجی ایلده تکرار ائدیلمیشدیر.[2]
3. اوچونجو دفعه مرحوم سلمان ممتاز، نسیمینین فارسجا شعرلرینی اونون تورکجه دیوانینا ضمیمه ائدهرک 1926 م. ایلینده باکیدا نشر ائدیر.[3]
4. 1972- نجی ایلده ایسه مرحوم حمید محمدزاده نسیمینین فارسجا دیوانینی، مفصل مقدمه ایله 878 هـ. ایلینده یازیلان بیر الیازما اساسیندا، علمی امک صرف ائدهرک نشر ائتدی.[4]
5. 1354- نجو ایلده ایسه اونون زحمتینین ثمرهسینی، بیر باشقاسی، بیر نئچه غزلده آرتیراراق اؤز آدینا نشر ائدیر.[5]
6. مرحوم حمید محمدزادهنین نشر ائتدیگی دیوان، تهراندا 1363 – نجی ایلده یئنهده عیناً و افست طریقی ایله و لاکین باشقا آدامین مقدمه و امضاسی ایله بیر داها چاپ و تکثیر اولونور.[6]
7. 1368- نجی ایلده یئنهده تهراندا بو علمی متن بو دفعه شاعیرانه بیر آد ایله بیر داها باشقاسینین امضاسی ایله نشر اولور.[7] بو دفعه اؤزونو ترتیباتچی آدلاندیران آدام کیتابین سونونا بیر لغت- معنی جزوهسی ده آرتیریر.
8. ادبی انتحال ایشی بورادا قورتارمیر و همین علمی نشر بو دفعه نفیس بیر شکیلده، و تصحیح ائدهنین آدی تام حذف ائدیلهرک یئنهده باشقاسینین آدینا نشر اولورنور.[8]
9. 1372- نجی ایلده بو دفعه تصحیح ادعاسی ایله، و بیر نئچه باشقا الیازمایا ال تاپاراق، بیر آیری آدام، یئنهده همین متنی باشقا نسخهلر ایله قاریشدیریب اؤز آدینا نشر ائتدی.[9]
بو مدعی، بیر نئچه یئرده حمید محمدزادهنین حاضیرلادیغی متنی گؤزدن سالماق نیتی ایله بعضی تصحیح لرهده ال آتیر. اونون تصحیحلریندن نمونه:
ایلک غزلین بیرینجی بئیتی مرحوم حمید محمدزادهنین علمی نشرینده بئلهدیر:
تصحیح مدعیسی بورادا غبار غم ترکیبینی خیال غم ترکیبینه چئویریبدیر و آیدیندیر کی غلط بیر ایش گؤروبدور.
ایکینجی غزلده:
تصحیح مدعیسی صد پاره ترکیبینی صد شاخ ترکیبینه چئویریبدیر.
بئیتینده عاشق یئرینه عارف یازمیش و:
ای نشانهسینی از ائدیبدیر.
کیتاب سونا قدهر بئله تصحیحلر ایله دولودور. بو، اونا گؤرهدیر کی مدعی بو نشرین گویا اوزونون کؤچورمهمهسینی اؤنه سورور و اونون حاققیندا بئله یازیر:«. . . ناشر چاپ باکو مدعی موصوف ساختن آن به صفت تصحیح است که نمیتوان به یقین پذیرفت . . .».[10]
ولاکین قئید ائتمهلییک کی حمید محمدزادهنین ترتیب ائتدیگی علمی- تنقیدی متن، حلهده یگانه اعتمادا شایان نشر حساب اولونور. اونون اوزوندن ترتیب ائدیلن، یوخاریدا شرح ائتدیگیمیز بئش نشر اؤزو بو نشرین اهمیتلی اولدوغونا بیر دلیل و ثبوتدور.
هر حالدا، پندری اؤز نشرینده معیّن زحمتلرده چکمیشدیر. بونو انکار ائتمک انصافسیزلیقدیر. ولاکین البته، نسیمینین فارسجا دیوانی یئنیدن ایشلنیلمهلیدیر. ایندی بو دیواندان یئنی الیازمالار اوزه چیخمیشدیر. بو الیازمالاری قارشیلاشدیریب و داهادا مکمل متن حاضیرلاماق ایستهین هر بیر زحمتکش و متواضع عالیم ایلک ناشیرین علمی تجربهلرینه بها وئریب، اونلاردان استفاده ائدهرک داهادا ساغلام بیر متن حاضیرلایا بیلر.
مرحوم حمید محمدزادهنین حاضیرلادیغی نشرده 167 غزل، 1 مثنوی، 2 ترجیعبند، 1 قصیده و 4 رباعی یئرلشمیشدیر. اونون زحمتلری اولماسایدی، بیز نسیمی شوناسلیقدا ایندیکی مرتبهیه یئتیشمزدیک.
او، نسیمینین فارسجا دیوانی حاققیندا یازیر:
«نسیمی یکی از شایستهترین مداومین بهترین سنن ادبی دوران خود بود. غزل نسیمی از شعر عرفانی عطار و نظم نظامی و وجد مولوی رنگ و بو گرفته و بهرهی خاصی دارد. مقام نظامی، در هنر شعر، ایدهآل نسیمی بوده و آرزوی رسیدن به آن پایهی بلند را داشته است:
. . . خیال نازک و مبالغهی مقبول و تشبیه زیبا در اشاعهی اشعار نسیمی بیتأثیر نبوده است. اندیشهی آزادی و آمال بشری شاعر در قالب اشعار آبدار، نیروی شگرفی کسب کرده بود . . .
. . . غزلیات نسیمی سرشار از مهر و محبت است و اشعار غنایی وی از یک عشق حقیقی مایه میگیرد. شاعر تا ماه نو را میبیند ابروی دلدادهاش را یاد میکند. و چون به گل نظر میکند روی او را به خاطر میآورد. وقتی که از شب قدر آیتی تفسیر میکنند، قصهی سودای گیسویش از خاطر میگذرد. زاهدان تا وصف باغ خلد آغاز میکنند، نسیمی به فکر جنت آباد سر کوی معشوقه میافتد:
مهر خوبان از دیدگاه نسیمی وسیلهی اعتلای روحی انسان است و کتمان عشق و عواطف نوعدوستی کار زاهدان دورو است. صراحت لهجه و صمیمت نسیمی در اشعار غنایی او نیز از خلال بیتها خودنمایی میکند . . . ».[11]
2- بحر الاسرار
نسیمینین 108 بئیتلی فارسجا بیر قصیدهسینین عنوانیدیر. بو قصیده ایکی دفعه تجدید مطلع اولموشدور و امیرخسرو دهلوینین بحر الابرار قصیدهسی جوابیندا یازیلمیشدیر. قصیدهنین مطلعی بئلهدیر:
ایکینجی و اوچونجو مطلعلری ایسه بئلهدیر:
شاعیر قصیدهنین بیرینجی بؤلومونده اوخوجونو دونیاگیرلیکدن چکیندیریر و دئییر:
ایکینجی بؤلومده ایسه اوخوجونو عرفان دونیاسینا دعوت ائدیر:
اوچونجو بؤلومده ایسه اجتماعی- سیاسی دورومدان شیکایت ائدیر:
نسیمینین بحرالاسرار قصیدهسینه، سونرالار امیر علیشیر نوایی و باشقا شاعیرلر نظیره یازمیشلار.
بو قصیده، نسیمینین بوتون فارسجا دیوانلارینا سالینمیشدیر.
3- مقدمة الحقایق
نسیمینین مقدمة الحقایق آدلی تورکجه نثر اثریندن، ایندیه قدهر 7 الیازما تانینمیشدیر.[12] بونلارین ان اسکی نسخهسینین استنساخ تاریخی 963 هـ. دیر.
بو کیتاب، حروفیلیگین اساس اینانجینی شرح ائدهن فنی بیر رسالهدیر. نسیمی اثرین باشلانغیجیندا فاتحه سورهسینین 29 آیهسیندن و سونرا 29 سورهنین باشیندا گلن مقطعات حاققیندا بحث ائدیر و دئییر کی بونلار بیری- بیرینه بدل ساییلیر. بو کیتاب ایندیه قدهر نشر اولمامیشدیر. ائله بونا گؤره « آ » چاپینین مقدمهسینده گلن مقدمة الحقایق کیتابینین خلاصهسی[13] عنوانلی یازینی بعضی دگیشیکلیکلر ایله بورایا نقل ائدیریک:
کیتاب، فاتحهنین یئددی آیهدن عیبارت اولدوغونو بیلدیرهن حدیث[14] ایله باشلاماقدادیر. بوندان سونرا، فاتحهسیز نامازین صحیح ساییلمایاجاغینا دائر اولان حدیث[15] ایله دوام ائدیر. حضرت علی (ع) نین «من بسم الله- ین با سینین نقطه سیام»[16] دئدیگینی ایستهییر.
29 سورهنین باشیندا مقطعات واردیر. بونلارین تکرار ائدیلمیهنلری 14 دور. تکرار ائدیلنلری ایله برابر 77 اولور. بیر نظره گؤره 78 دیر.
مقطعات بونلاردیر:
الم، الم، المعص الر، الر، الر، الر، الر، الر، کهیعص، طه، طسم، الر، الر، الر، الر، یس، ص، حم، حم، حمسق، حم، حم، حم، ق، ن.
فاتحهده 29 کلمه واردیر. 29 مقطعات بو کلمهلره بدلدیر. اليفده (ف)، صاد دا (د)، نوندا (و) گیزلیدیر. 14 و 3 داها قاتاندا 17 اولور. 17 حرف آچیق و گیزلی اولاراق فاتحه واردیر. بونا گؤره سبع المثانی، امّ الکتابدیر. قرآندا 7 اصل واردیر. فاتحهده 7 آیهدیر.[17] قرآن دا 7 حرف اوزهرینه یئنمیشدیر. مقطعات 29 سورهده بونا گؤره گلمیشدیر. چون کی قرآنین اصلی یعنی حرفلری 28، لام الیف (لا) ایله برابر 29 دور. فاتحهده 7- سی ظاهیری، 7- سی باطینی و 7- سی سیرری اولماق اوزهره، 21 حرف واردیر. بو حوّانین اوزوندن میثالیدیر. حوّا امّ حقیقی دیر. فاتحه حوّانین وجهینده 7 کیتابت ایله یازیلیدیر. اوشاق آتاسی قارنیندان دوغارکن، بو 7 ایله دوغار. بونا گؤره ناماز فاتحهسیز دوز اولماز.
فاتحهده 7 حرف گلمهمیشدیر. چون کی الله حوّانین وجهینده 7 حرف یاساقلامیشدیر.[18] حوّانین اوزونده 21 حرف، آدمین اوزونده ایسه 28 حرف واردیر. حضرت محمد (ص):«من سیزی تنزیل ایله اؤلدورورهم، علی تأویل ایله»[19] بویورموشدور.
معراجدا 50 وقت ناماز فرض اولدو. بئش وقته یئندی. ناماز حسنات دیر، بیر وقت 10 وقته بدلدیر.[20] ناماز اوچ قیسمدیر. حضر، سفر، جمعه. حضرده 17، سفرده 11، جمعهده 15 رکعت قیلینیر. حضر ایله سفرین جمعی 28 دیر. بیرده لام الیف 29 دور، مقطعات قدهردیر. حضر ایله جمعهنین جمعی 32 دیر، حضرت آدمین اوزوندهکی حرف ساییسی قدهردیر. 28 ایله 32 آراسیندا فرق یوخدور. لام الیف، پ، چ، ژ، گ حرفلرینه بدلدیر. حضرده کی 17، یوخاریدا سؤیلهنن تکرار ائدیلمهین مقطعات قارشیلیغیدیر. سفرده کی 11 رکعتین 7- سی نفس، 4 دؤردو عنصرلری سالیکه، مقطعاتدا گلمهین حرفلری تکمیل ایچوندور. جمعهده کی 15 رکعت ایسه، اون بیری مقطعاتدا گلمهین حرفلر اوچون، دؤردو پ، چ، ژ، گ یعنی لام الیف ایچوندور کی 15 ائدهر.
نامازدان موراد سجدهدیر. الله ملکلره:« سجده ائدینیز»[21] بویوردو. چون کی آدمین اوزونه اؤز ذاتینین عالمینی 28 (32) حرفی، اؤز قدرت الی ایله یازمیشدیر. ناماز قیلاندا همین عالمه سجده ائتمیش اولور. 28 (32)- ین عالمی 50 حرف و نقطهدیر. 28 حرفده 22 نقطه واردیر کی 50 ائدهر. قرآنین اصلی بودور. نامازی 50 وقت فرض ائیلمهسینین سببیده بودور.[22]
الله کلمهسینده 14 حرف واردیر کی 14 مقطعات ایله 28 اولور.یعنی آدمین اوزونده کی حرفلرین ساییسی قدهر. آدمین اوزوندهکی 28 حرف، کلمهی ذات قدیمین مظهریدیر. آدمه سجده ائیلمهین ملعون و شئیطاندیر. فاتحهده کی 7 آیه، حوّانین اوزوندهکی عالمدیر. استوادان بللی اولور. آدمین اوزو بو 7 ایله آچیلیر. جنت آنالارین آیاقلاری آلتیندادیر[23] بویورموشدور.
آدمین اوزو الرحمن علی العرش استوی دیر. اسم مسمّانین و صیفت موصوفون عئینیدیر. الله آدمی اؤز صورتینده و رحمان صورتینده یاراتمیشدیر.[24] قدرت الاهیه، اونو تصویر ائیلهمیشدیر.[25]همده زیاده و نقطهسیز اولاراق. کلمهی ایلاهی رحماندیر، عرش ایله بیردیر. آدمین اوزو اَمْرَدٍ قَطَط یعنی قیوریم ساچلی ایگیددیر.
خط استوا، صراط مستقیمدیر. بورون اوستوندن یوخاریا گئدهن اوزو ایکیه بؤلن مفروض خط دیر. اوزدهکی 7 حرفه استوا خطّینیده قاتارساق 8 اولور. جنّتین قاپیلاریدا 8 دیر.
حضرت پیغمبر:« ربّیمی، معراج گئجهسینده اَمْرَدٍ قَطَطْ اولاراق گؤردوم»[26] بویورموشدور.[27] بودا ام الکتاب صورتیدیر: 1 باش (سواد)، 2 قاش، 4 کیپریک. قرآن 7 حرف اولاراق نازل اولموشدور.[28]
نامازی ترک ائیلهین، سجدهنی ترک ائتمیش اولور. سجدهنی ترک ائیلهین شئیطان کیمی کافیردیر، جهنم اهلیندندیر. جن و انسی خیدمت اوچون یاراتدیم،[29] ای آدم اوغوللای، شئیطانا سجده ائتمهیین! شئیطان سیزه آپ آیدین بیر دوشمندیر.[30] سؤزونو توتمایانین دینی یوخدور.[31] شئیطانا اویانین دینی یوخدور، چون کی سجدهنی ترک ائتمیش اولور و ظاهراً لا اله الا الله محمد رسول الله دئمهسی فایداسیزدیر.
جهنّمین قاپیسیدا یئددیدیر. حوّانین اوزوندهکی 7 حرفه اشارهدیر. 28 (32) حرفین آچاریدیر. بونلار آدمین اوزونده یازیلیدیر. نامازی بوراخان یئددینی سگکیز ائیلهمز. 7 ده قالار، بونا گؤرهده جهنمه مستحق اولار. ای الله! بیزی جهنمدن و اونون اهلیندن ساخلاگیلن و کرمینله بیزی جنّته داخیل ائیله، ای مرحمتلیلرین ان مرحمتلیسی.[32]
یس سورهسی: یا ندا حرفیدیر، سین حضرت محمدین آدیدیر. اسم مسمّانین عئینیدیر. محمد (ص) سینه و سین کلام اللاها مساویدیر.
کلام الله غیر مخلوق، من قال مخلوق، فهو کافر.[33]
سین جمل حسابیندا 60 دیر. 60 ایسه 28 + 32 اولور. گرچه قرآنین اصلی 28 دیر، پیغمبر لام الیفدن خبر وئرمیشدیر و لام الیف، (پ، چ، ژ، گ) ـین قائم مقامیدیر. بو دؤرد حرف، انجیل، تورات و زبوردا واردیر. پیغمبر بو دؤرد حرفی بیلیردی. حضرده و سفرده ناماز 28، حضرده و جمعه ده 32 دیر. پیغمبرین بو دؤرد حرفی بیلدیگینه دلیل بودور. پیغمبر هم 28 و هم 32- نین مظهریدیر. بونا گؤره الله اونا، سین دئدی.
اوشاق آتاسینین سیرری اولدوغو[34] کیمی، آدمده تانرینین سیرریدیر. الله آدمی یاراتدی و اوندا تجلّی ائیلهدی.[35]
عیسی مسیح، آللاهین پیغمبرلرینین بیریسیدیر.[36] قرآندا 28 پیغمبردن خبر وئریلیر و بورادان معلوم اولور کی انبیانین حقیقتلری بیردیر و اونلارین آراسیندا فرق یوخدور.[37] 28 کلمهی ایلاهینین صیفتلری متّفقدیر. هر بیر کیلمهنین اؤزللگیلی فایدادا، ضررده، خیرده و شرده مرکب اولور. بونلاری بیلمهین و توحیده شهادت وئرمین کافیرلردندیر، اهل توحید دگیلدیر، قتلی واجیبدیر.[38]
توحیدین سیررینه یئتیشن مؤمن و موّحددیر. قیامتی، حشری، نشری، صراطی، میزانی، لقائی، جنّتی، حورو، عذابی، ناری، راحتی و المی تصدیق ائلهین شریعتده و حقیقتده مسلماندیر. بونلاری تانیمایان و بیلمیهنین ایمانی معتبر دگیلدیر.[39]
لوح محفوظ، آدم و حوّانین حرفلریدیر، یاش- قورو آنجاق کتابِ مبیندهدیر.[40]
پیغمبری حقدن آییرماق و حقّین غئیری بیلمک بو دلیل[41] ایله کوفردور. لا اله الا الله محمد رسول الله دا 28 حرف واردیر. بو 28 بیر حقیقت و بیر ماهیت دیر. الله عیسی حاققیندا دئدی: ابن مریم، حق تعالانین رسولو هم کلمهسی و روحودور[42] و اسلام پیغمبرینه سین دئدی.[43] پیغمبری آللاهدان آییران کافیردیر.[44] الله دئدی: بیز سنه آپ آشکار بیر نور نازل ائتدیک.[45] الله اؤز ذاتینادا نور دئییبدیر.[46] جومله موجوداتین حقیقتی و ماهیتی نور واحددیر، بوندا هئچ اختلاف یوخدور. نوردان عالم کؤون و فساد و عالم صفات و عالم مرکب حاصیل اولموشدور. شرکت ایسه محالدیر.[47] بوتون موجوداتین اصلی و علتی بیردیر،[48] کاف و نوندور.
الله کلمهسینین سؤیلهنیشی 14 حرفدیر، مقطعاتدا 14 دور. بونلار آدمین عالمیدیر. الله 14 حرف، محمدده 14، جمعی 28 دیر. کلام قدیمین اصلیده 28 دیر. بونا گؤره پیغمبر دئدی: منی گؤرهن حقّی گؤرموش اولور.[49] اما ظاهر گؤزو ایله یوخ،[50] بلکه معرفت گؤزو ایله گؤرمک لازمدیر.[51]
پیغمبر بویورور: من انسان اوغلونون سروریام.[52] الله بویور: بیز انسانی لاپ مکمل یارانیشدا یاراتدیق.[53] آدم و حوّانین آدی جمل حسابیندا 67 دیر. آدم حقّین خلیفهسیدیر، ملکلرین مسجودودور. انبیا، اولیا و مؤمنلرینده مسجودودور. سجده ائتمیهن مردود و ملعون اولدو.[54] نامازداندا مقصد سجدهدیر.[55]
قیبله نامازین شرطیدیر. اونا گؤره بویوردو کی اوزونو مسجدِ حراما دوغرو چئویرگیلن.[56]شئیطان ایستیرکی خلقی نامازدان منع ائتسین. ائله بونا گؤره مردود اولموشدور.
بیت المقدس آدمین سینهسیدیر، انبیانین قیبلهسیدیر. حضرت پیغمبرده اورایا یؤنهلدی و ناماز قیلدی. صدر (سینه) قلبین یئریدیر. آللاهدان گلن فئیض قلبه گلیر، قلبدنده دیله جاری اولور و نوطق اولور کی یئری آغیزدیر و آغیزین یئریده اوزدور. قلبه گلن فئیض 28 و 32 کلمهی قدیم ایلاهیدیر. آدمین و خاتمین نوطقودور. الله بویورور: بیز سنه آپ - آشکار بیر نور یئندیردیک.[57] بو نور ایسه آدمین و خاتمین عالمیدیر.
مصحف ظاهر، 28 و 32- نین عالمیدیر.
سؤال اولسا کی کلمهی توحید ده اَشهَدُ اَن نهدیر؟
جوابی: ایکیسینین معناسیدا بیردیر. لوح محفوظدا ساخلانیلیر.[58]
بو بحثلردن سونرا، دست ناماز، اذان، زکات، اوروج، حج و دیگر مسألهلر حاققیندا، عددلر و حرفلر ایله اوینایاراق یوخاریداکی کیمی بحثلر واردیر، بو بحثلرین هامیسی آیهلر و حدیثلره دایانیر.
سؤز بوراسیندادیرکی نسیمی، دئدیکلرینه اورهکدن اینانمیشدیر. بو اینانجلاری شعرلریندهده هر زامان تکرار ائدیر. مقدمة الحقایق کیتابیندا استناد ائتدیگی آیهلر و حدیثلرین هامیسی شعرلریندهده تکرار اولموشدور:
مقدمة الحقایق منثور اثرینین نسیمییه منسوب اولماسینا بعضاً شبهه ائدنلرده واردیر. ولاکین بوتون الیازما فهرستلرینده، نسیمی اثرین مؤلفی اولاراق تانیتدیریلمیشدیر. حسین اعیان دیلیجه دئسک:« کیتابین محتواسی ایله، نسیمینین شعرلری آراسیندا بؤیوک بیر یاخینلیق واردیر. شاعیر، شعرلرینده ترنّم ائتدیگی وحدت وجود و حروفیلیک اینانجی ایچیندهکی تانرینین تجلیسی آنلاییشینی بو کیتابدا، دلیللر ایله اثبات ائتمگه چالیشمیشدیر».[59] کیتابین نسیمییه منسوب اولماماسینادا بیر سبب یوخدور.
4- عربجه دیوان
نسیمینین عربجه دیوانینین مکمل الیازماسی تاپیلمامیشدیر. ولاکین اونون حافظ قرآن اولدوغو و عؤمرونون سون ایللرینی عربلر آراسیندا یاشاماغی بیزه آیدیندیر. تورکجه و فارسجا دیوانلاریندا ایشلتدیگی عربجه لطیف ملمعلر ایسه اونون عرب شعرینه مسلط اولماسینا بیر ثبوتدور. بلکهده حروفیلیگین عربلر آراسیندا قاداغان اولدوغو، اونون عربجه دیوانینین گیزلی ساخلانماسینا بیر سبب اولموشدور.
[1] دیوان نسیمی، تقویم وقایع، در سعادت، 1260 هـ. ق.
[2] خانبابا مشار. فهرست کتابهای چاپی فارسی، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، تهران ، 1352، ص 89.
[3] سلمان ممتاز. نسیمی، باکو، 1926.
[4] نسیمی. دیوان، با مقدمه و مقابله و تصحیح حمید محمدزاده، آذر نشر، باکو، 1972.
[5] دیوان عمادالدین نسیمی، با مقدمهی غلامحسین بیگدلی، نشر روشن، تهران، 1363.
[6] دیوان فضل الله نعیمی و عماد الدین نسیمی، به کوشش رستم علیاف، انتشارات دنیا، تهران، 1354.
[7] ققنوس در شب خاکستر، به کوشش سید علی صالحی، انتشارات تهران، تهران، 1368.
[8] دیوان سید عمادالدین نسیمی، به کوشش پرویز عباسی داکانی، انتشارات برگ، تهران، 1369.
[9] زندگی و اشعار عمادالدین نسیمی، به کوشش یدالله جلالی پندری، نشر نی، تهران، 1372.
[10] همان، مقدمه.
[11] حمید محمدزاده، ص 17- 18.
[12] / آ / ، 140.
[13] آ. ، ص 128- 137.
[14] فاتِحَةُ الکِتابِ سَبعَ آیاتٍ اِحْدَیهُنَّ بِسم الله الرَّحمن الرَّحیم.
[15] لا صَلَوةَ الا بِاُمِّ الکِتاب.
[16] . . . اَنا نُقطَةَ فی تَحتِ الباءِ.
[17] نَزَّل الفُرقان عَلی سَبعَةَ اَحْرفٍ.
[18] یَمحوا الله مایَشاءَ وَ یُثْبِتُ و عِنْدَهُ اُمُّ الکِتابِ (رعد/ 39).
[19] اَنا اقاتِلَکُم بِالتَّنزیلِ و علی یُقاتِلُکُم بِالتَّأویلِ.
[20] مَن جاءَ بِالحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرَ امْثالُها (انعام/160).
[21] اسْجُدُواْ لآدَمَ فَسَجَدُواْ إِلاَّ إِبْلِيسَ أَبَى وَاسْتَكْبَرَ وَكَانَ مِنَ الْكَافِرِينَ (بقره/ 34)
[22] خَلَق الله تَعالَی آدَمَ علی صورَتِهِ.
[23] الجَنَّةُ تَحتَ اَقْدام الاُمَّهات.
[24]خَلَقَ الله تَعالَی آدَمَ عَلَی صورَتِهِ و عَلی صورَتِ الرَّحمن.
[25] هُوَ الَّذِي يُصَوِّرُكُمْ فِي الأَرْحَامِ كَيْفَ يَشَاء (آل عمران/ 6).
[26] رَاَیْتُ رَبّی لَیلَة المِعراج فی صورتِ اَمْرَدٍ قطط.
[27] الصَلوةُ مِعراجِ المُؤمِنِ و مِفتاحِ الجَنَّةِ.
[28] نَزَّلَ القُرآن علی سَبعَة اَحْرُفٍ.
[29] وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ (زاریات/ 56).
[30] أَلَمْ أَعْهَدْ إِلَيْكُمْ يَا بَنِي آدَمَ أَن لَّا تَعْبُدُوا الشَّيْطَانَ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُّبِينٌ (یس/ 60).
[31] لاَدیَن لِمَنْ لا عَهدَ لَهُ.
[32] اَلّهُمَّ اَجْرِنا مِنَ النّارِ و مِن اَهلِهِ و اَدْخِلْنا الجَنَّة بِفَضْلِکَ و کَرَمِکِ یا اَرْحَمَ الرّاحِمین.
[33] كلام الله مخلوق دگیلدیر، کیمسه دئسه مخلوقدور، کافیر اولار.
[34] الوَلَدُ سِرُّ اَبیهِ.
[35] خَلَقَ الله تَعالَی آدَمَ فَتَجَلّی فیهِ.
[36] إِنَّمَا الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ رَسُولُ اللّهِ وَكَلِمَتُهُ أَلْقَاهَا إِلَى مَرْيَمَ وَرُوحٌ مِّنْهُ (نساء/ 171).
[37] لاَ نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِّنْهُمْ وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُون (آل عمران/ 84).
[38] اُمِرْتُ اَنْ اقاتَل النّاسَ حتّی یَقولوا اَشهَدُ اَن لا اِلهَ اِلا الله و اَنَّ مُحمّدً رَسولُ الله و یُقیموا الصَّلات.
[39] فَمَنْ أُوتِيَ كِتَابَهُ بِيَمِينِهِ فَأُوْلَـئِكَ يَقْرَؤُونَ كِتَابَهُمْ وَلاَ يُظْلَمُونَ فَتِيلاً . . . (اسری/ 71).
[40] وَلاَ رَطْبٍ وَلاَ يَابِسٍ إِلاَّ فِي كِتَابٍ مُّبِينٍ (انعام/ 59).
[41] إِنَّ الَّذِينَ يَكْفُرُونَ بِاللّهِ وَرُسُلِهِ وَيُرِيدُونَ أَن يُفَرِّقُواْ بَيْنَ اللّهِ وَرُسُلِهِ وَيقُولُونَ نُؤْمِنُ بِبَعْضٍ (نساء/ 149).
[42] إِنَّمَا الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ رَسُولُ اللّهِ وَكَلِمَتُهُ أَلْقَاهَا إِلَى مَرْيَمَ وَرُوحٌ مِّنْهُ (نساء/ 171).
[43] يس وَالْقُرْآنِ الْحَكِيمِ ِنَّكَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ (یس 1- 3).
[44] اوْلَـئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ حَقًّا (نساء/ 151).
[45] أَنزَلْنَا إِلَيْكُمْ نُورًا مُّبِينًا (نساء/ 174).
[46] اللَّهُ نُورُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكَاةٍ (نور/ 35).
[47] إِنَّ اللّهَ لاَ يَغْفِرُ أَن يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَلِكَ لِمَن يَشَاء (نساء/ 48).
[48] إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئًا أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ (یس/ 82).
[49] مَن رَآنی فَقَد رَاَیَ الحَق.
[50] وَتَرَاهُمْ يَنظُرُونَ إِلَيْكَ وَهُمْ لاَ يُبْصِرُونَ (اعراف/ 198).
[51] وَالَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ (انعام/ 114).
[52] اِنّا سَیِّدٌ وَلَدِ آدَم.
[53] لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ (تین/ 4).
[54] أَبَى وَاسْتَكْبَرَ وَكَانَ مِنَ الْكَافِرِينَ (بقره/ 34).
[55] أَرَأَيْتَ الَّذِي يَنْهَى عَبْدًا إِذَا صَلَّى كَلَّا لَا تُطِعْهُ وَاسْجُدْ وَاقْتَرِبْ (علق/ 9، 10، 19).
[56] فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ (بقره/ 144).
[57] نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ (شعرا/ 193)، هُوَ الَّذِيَ أَنزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ (آل عمران/ 7)، َأَنزَلْنَا إِلَيْكُمْ نُورًا مُّبِينًا (نساء/ 174).
[58] بَلْ هُوَ قُرْآنٌ مَّجِيدٌ فِي لَوْحٍ مَّحْفُوظٍ (بروج/ 21- 22).
[59] / آ. / ، XI.
azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab prs_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab urd_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab ara_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab ara_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab urd_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab prs_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab pbt_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab urd_Arab urd_Arab urd_Arab urd_Arab urd_Arab urd_Arab knc_Arab urd_Arab azb_Arab knc_Arab knc_Arab urd_Arab ara_Arab knc_Arab knc_Arab urd_Arab ara_Arab knc_Arab knc_Arab knc_Arab knc_Arab azb_Arab azb_Arab knc_Arab knc_Arab knc_Arab knc_Arab ara_Arab knc_Arab knc_Arab knc_Arab knc_Arab knc_Arab knc_Arab knc_Arab knc_Arab knc_Arab knc_Arab knc_Arab knc_Arab knc_Arab knc_Arab knc_Arab knc_Arab knc_Arab knc_Arab knc_Arab knc_Arab tso_Latn