بیرینجى دفعه آذربایجانتورکجهسینده
تریز(TRIZ) نهدیر؟
یارادیجی موشکول آچما نظریهسی
حاضیرلایان: حسین واحدی
تریز، روسجا، "یارادیجی موشکول آچما نظریهسی" معناسینی وئرن،"Teoriya Resheniya Izobretatelskikh Zadatch" سؤزلرینین باش حرفلریندن مئیدانا گلیب.
تریز یاناشماسی[روش]، اینگیلیسجه "Theory of the Solution of Inventive Problems" و یا تورکجه "یارادیجی چتینلیک آچما نظریهسی" اولاراق تعیین اولونور.
آیریجا ادبیاتدا اینگیلیسجه "Theory of Inventive Problems Solving " سؤزلرینین باش حرفلریندن عبارت اولان TIPS"" قیسالتماسی دا ایستیفاده ائدیلیر.
تریز تاریخچهسی
بو اصول، 1946-جی ایلده سووئتلر بیرلیگی پاتئنت[حق ثبت اختراع] ادارهسینده چالیشماقدا اولان "گئنریچ ساولوویج آلتشوللئر" [Saulovich Genrich Altshuller] و ایشیولداشلاری طرفیندن، دونیا اوزرینده وار اولان تخمینن 2.000.000 پاتئنتین [حق ثبت اختراع] آراشدیریلماسی و اورتاق خصوصیتلرینه گؤره سیرالاما[طبقهبندی] ایله اینکیشاف[توسعه] ائتدیریلمیشدیر.
تریز؛ تصادفی فیکیر توپلانماسی اوزرینه قورولموش بئیین فیرتیناسی[طوفان مغزی] کیمی تئکنیکالارین عکسینه؛ قدیمی سیستئملرین یاخشیلاشدیریلماسی یادا یئنی سیستئملرین حاضرلانماسی اوچون آلقوریتمیک[الگوریتمی] یاناشمالاری ایستیفاده ائدیر. بونا گؤره تخمینلرین چوخو، الدهکی معلوماتلارین قیمتلندیریلمهسینه اساسلانیر.
تریز نظریهسی
یارادیجیلیق سویهسی
پاتئنتلری[حق ثبت اختراع] آراشدیران، آلتشوللئرین تاپینتیلاری باشلیجا بو شکیلدهدیر:
• حقیقتاً یارادیجی[خلاق] پاتئنت، پاتئنت صاحبی ضدیتلری اورتادان قالدیران و یا آیری بیر فرصتی فدا ائتمهیه سبب اولمایان بیر حل تکلیفی اینکیشاف[توسعه] ائتدیرمیشدیر.
• اختراع حاققی قید ائدن، صاحبلرینین قارشیلاشدیغی چتینلیکلرین 90%-ی مختلیف تئکنیکی ساحهلرده، یالنیز 40 تمل[اساس] یارادیجی پرینسیپ[اصل]دن بیری ایستیفاده ائدیلیر.
• تحقیق اولونان 2.000.000 'ون اوستوندهدکی پاتئنتده، یالنیز 40.000 ی چتینلیکلره رادیکال[کؤکلو] و یارادیجی بیر حل گتیرمیشدیر؛ دیگرلری یالنیز محصول و یا سیستئم پارامئترلرینه ائدیلن کیچیک یاخشیلاشدیرماغا عبارتدیر.
تئکنیکی سیستئم اینکیشاف مرحلهسی
تئکنولوژی سیستئم تکامولو، سیستئم قوصورسوزلوق[بی نقصی] سویهسینه اینکیشافی و س[سایره]. بو مرحلهده محصولون حیات سئیری اوزرینده دایانیلیر. بونلار:
دوغوش: بیر محصولا احتیاج اولماسی ایله باشلار.
بؤیومه[رشد]: سرعتله اینکیشاف ائدن رقابته اویغونلاشما[هماهنگی] تأمین ائدیلمهیه چالیشیرلار. ساتیشلاردا سرعتلی بیر آرتیم، بازار پاییندا سرعتلی بیر بؤیومه قئید اولونور.
اؤدمه[پرداخت]: بازار بؤیومه سرعتینین ائنیشه کئچدیگی بو دؤورده اهمیتلی اولان مالا باغلی خدمتلردیر.
ائنیش[افت سرمایه]: یئنیلیک احتیاجینین اولدوغو بیر مرحلهدیر. محصول یوخدور، اولارکن آرتیق یئنی بیر محصولون دوغوش مرحلهسی باشلاییر.
اوستونلوک
بیر مهندسلیک سیستئمی اوستونلوک[برتری] سویهسینین آرتیریلماسی ایله اینکیشاف ائتدیریلیر. سیستئم قوصورسوزلوغو بیر سیستئمی مئیدانا گتیرن حیصهلرین فایدالی تأثیرلرینین (F)، ضررلی تأثیرلرینه (Z) نسبتی ایله حسابلانیر.
اوستونلوک سویهسی
فایدالی تأثیر سیستئم ایشینه قیمتلی قاتقیلار[سهملر] تأمین ائدن تأثیرلرین جمعینی، ضررلی تأثیرلر ایسه، سیستئم خرجی، آلان[فضا]، انرژی استهلاکی، ضررلی توللانتیلاری[زبالههای خطرناک] کیمی تأثیرلری داخیلدیر.
بو مئیلین[گرایشین] لیمیتی[محدود ائتمهسی] آلیندیغیندا، ایدهآل سون نتیجه (IFR) قضیهسی الده ائدیلیر. قضیهنین سونسوزا چاتدیغی یئرده، اورتادا اولمایان بیر ماشینین، بوتون تابعلرینی یئرینه یئتیرمهسی وضعیتینه چاتدیریر.
میثال: اتومبیل وچئوره چیرکلیلیگی[آلودگی محیطزیست]. ماشین فایدالی بیر شئیدیر، اطراف چیرکلیلیگی ایسه ضررلی. اتومبیلدن استفاده ائتمک آرتیریلارکن اطراف موحیطه اولان ضرری ده آزالدیلمالیدیر.
میثال: ساغلاملیق[بهداشت] بؤلوموندهکی اوستونلوک[برتری] ایسه[نیز] دونیا اوزرینده هئچ بیر خستهخانانین قالماماسیدیر، چونکی کیمسه خسته اولمایاجاغیندان خستهخانایا احتیاج ده اولمایاجاق.
تریز آراجلاری
تریز آراجلاری[ابزارهای تریز] 40 تمل[اساس] یارادیجی[خلاق] اوصولدان تشکیل تاپیر.
اصل 1. کسمک، بؤلمک، پارچالاماق
* اشیانین بیر- بیریندن مستقل پارچالارا آیریلماسی:
* آنا دام بیلگیسایارلاری[کامپیوترهای سقف اصلی] شخصی بیلگیسایارلارلا دییشدیریلمهسی
* تریلر یوک ماشینی و قوشقو[یدک] ایله دییشدیریلمهسی
* اشیانی آسانجا آیریلان حالا گتیریلمهسی:
* مودولیار مبللار [مبلمان مدولار][مبلمان تغییرپذیر]
* سو تأسیساتیندا آیریلابیلر اویناق یئرلری ایستیفاده ائدیلمهسی
* پارچا[قطعه] و یا بؤلوم سایینین آرتیریلماسی
* بوتون پرده یئرینه ژالوزی[کرکرهلی پرده] ایستیفاده ائدیلمهسی
اصل 2. چیخارما[استخراج]، آییرما[جداسازی]
* اشیاداکی موشکول چیخاران پارچانین آیریلماسی یا دا فقط یاخشی پارچانین اشیادا ساخلانیلماسی
* سیخیشتیریلمیش هاوا[هوای فشرده] ایستیفاده ائدیلن بیر بینادا کومپرئسسور بینا خاریجینه چیخاریلماسی
* ایستیلیک یایان ایشیق قایناقلاری یئرینه، یالنیز ایشیق وئرن ایشیق بورولاری یا دا، لیف اوپتیکلرین[فیبر نوری لرین] ایستیفاده ائدیلمهسی
* ایت بسلهمک یئرینه اوغرو آلارمی[آژیر دزدگیر] اولاراق هورن ایت سسینین ایستیفاده ائدیلمهسی
اصل 3. لوکال کیفیت[کیفیت محلی] [یئرلی نئجهلیک]
* منتظم اشیا دییشه بیلر حالا گتیریلمهسی یا دا منتظم بیر خاریجی تأثیرین دییشه بیلر حالا گتیریلمهسی
* سیجاقلیق[دما]، باسینج[فشار] یا دا سیخلیق[تراکم] ثابتلری یئرینه دییشه بیلر اؤلچوتون[معیارین] (اییلمه) ایستیفاده ائدیلمهسی
* اشیانین هر پارچاسینین ایستیفاده شکیللرینه گؤره آیری-آیری حاضیرلانماسی
* یئمک چانتالاریندا ایستی-سویوق یئمکلر و ایچکی مخزنلرینین آیری-آیری حاضیرلانماسی
* اشیانین هر پارچاسینی فرقلی و فایدالی مقصدلر اوچون حاضیرلاماق
* سیلگیلی قلم [قلم پاککن دار]
* میسمار[میخ] سؤکوجولو[چیخاردان] چکیج[چکش]
* چوخ ایشلهولی تورناویدالار [پیچگوشتیهای چندمنظوره]
اصل 4. آسیممئتریا [عدم تقارن]
* اشیانین شکلینین سیممئتریک[متقارن] حالدان آسیممئتریک[نامتقارن] وضعیته گتیریلمهسی
* آسیممئتریک قاریشدیرما قابلاری (و یا سیممئتریک قابلارداکی آسیممئتریک کسمه پروانهلری)
* قایچینین توتما یئرینین سیممئتریک حالدان آسیممئتریک حالا گتیریلمهسی
* اشیانین آسیمئتریلیک[نامتقارن] درجهسینین آرتیریلماسی
* رنگلرین بیرلشدیریلمهسی اوچون آستیگمات اوپتیکلئرین ایستیفاده ائدیلمهسی
اصل 5. عمومیلیک[شمول]، بیرلشدیرمه[ترکیب]
• پارالئل[موازی] ایشلرین ائدیلمهسی اوچون عینی و یا اوخشار اشیانین و یا اشیا پارچالارینین عمومیلیک ائتمهسی یا دا بیرلشدیریلمهسی
او شبکه ایچینده بیرلشدیریلمیش[متصل] شخصی بیلگیسایارلار
او پارالئل ایشلهمجی[پردازنده] بیر بیلگیسایار ایچینده مینلرله میکروایشلهمجی[ریزپردازنده]
• بیتیشیک[مجاور] یا دا پارالئل[موازی] شکیلده عملیاتلاری تنظیملمه، عملیاتلاری بیر آرایا گتیرمه
او طبی اؤلچو[اندازهگیری] جیهازلاریندا[دستگاههای] قان تئستیله عینی آندا فرقلی بیر چوخ اؤلچو ائدیلمهسی
او ایستور[کور] و پانژورلاردا[پردهلرده] سلاتسى[کرکرهنی] بیر-بیرلرینه باغلانماسی
اصل 6. عمومیلیک[عمومیت]
• اشیانین یا دا اشیانین بیر پارچاسینین دیگر پارچالارین فونکسیالارینی[تابع] ائدهرک اونلارا اولان احتیاجی آرادان قالدیرماسی
او دیش پاستاسی ائهتیوا دیش فیرچاسینین ایستیفاده ائدیلمهسی
او اتومبیللردهکی اوشاق کرئسلوسونون اوشاق اتومبیلی اولاراق دا ایستیفاده ائدیلمهسی
او تیم لیدئرینین هم زامان توتوب، هم ده قئید[یادداشت] توتماسی
اصل 7. بیر-بیرینین ایچینه گیرهبیلمه (ایچ ایچه کئچه)
• اشیالارین بیر-بیرینین ایچینه قویولماسی
او روس اویونجاق اویونجاقلاری (ماتروشکا نوعلری)
او اؤلچوم قاب و قاشیقلاری
او دیز اوستو بیلگیسایار فارهسینین ایچینه USB علاقهسینین یئرلئشتیرهبیلمهسی
او بیرینین ایچینه کئچن تاوا سئتلری
• اشیانین بیر پارچاسینین دیگر بیر پارچانین اویوغونون[حفره] ایچینه گیره بیلمهسی
او رادیو آنتئنلری
او تقدیمات چوبوغو[ بیر جوره لئیزرلی قلم]
او یاخینلاشدیرما لینزالاری[مرجیکلری] [لنزهای زوم کننده]
او امنیت کمرلریندهکی گئری[دالی] چکمک مئکانیزملری
او اوچاق[هواپیما] گؤودهسینه[بدنهسینه] گیره بیلن ائنیش[فرود] تیملری
اصل8. آغیرلیغینی آزالتما، چکی بالانسی[حفظ تعادل وزن]
• اشیانین قالدیریلا بیلمهسی اوچون آغیرلیغی چتینلیک[مشکل] یاراتمایاجاق باشقا پارچالارلا بیرلشدیریلمهسی
او کؤتوک[چوب] ییغینلارینین سو اوزرینده راحت حرکت ائده بیلمهسی اوچون کؤپوک توزلاری علاوه ائتمهسی
او تبلیغات پانولارینین[بیلبوردلارینین] ثابت دایانماسی اوچون هئلیوم بالونلارینین ایستیفاده ائدیلمهسی
• اشیانین اطراف ایله علاقهسینین آرتیریلماسی اوچون آغیرلیغی چتینلیک یاراتمایاجاق باشقا پارچالارلا بیرلشدیریلمهسی
او اوچاق[هواپیما] قانادلارینین اوستوندهکی هاوانین سیخلیغینی آرتیراراق و قاناد آلتینداکی هاوانین سیخلیغینی[شدتی] آزالداراق قالخیشی آسانلاشدیریلماسی (عینی زاماندا 4. مادهدکی آسیممئتریا[عدم تقارن] اوچون ده بیر نومونه(
او اوچاق قانادلارینین هاوالانماسی اوچون فیرتینا[طوفان] باندلارینین ایستیفاده ائدیلمهسی
او گمی قورویا چیخاریلارکن یئره سورتمهسینی اؤنلمک[جلوگیری کردن] اوچون گمی کیزاکلارینین[سورتمه دن] ایستیفاده ائدیلمهسی
اصل 9. باشلانغیجدا[شروع] حرکتسیزلیک (ائیلهمسیزلیک) [انفعال]
• ضررلی یا دا فایدالی تأثیرلری اولا بیلهجک تدبیرلر یئرینه ضرره گتیریب چیخارمایاجاق حرکتسیزلیک حالینین سئچیلمهسی
او یوکسک PH درجهلرینین ضررینی اؤنلهیهجک تامپون[بافر] محلوللارینین حاضرلانماسی
• ایرهلیده مئیدانا گله بیلهجک ایستنمهین[ناخواسته] باسینجی[فشاری] آزالتماق اوچون عملیاتدان اول باسینجی بوینونا گؤتوره (آزالداجاق) اشیانین ایستیفاده ائدیلمهسی
او سئمئنت[سیمان] تؤکولمهدن اول آرماتور[میلگرد] دمیرلرینین یئرلشدیریلمهسی
اصل 10. باشلانغیجدا حرکتله
• اشیانین ایرهلیده لازیم اولاجاق عملیاتین اولدن ائدیلمهسی
او یاپیشقانلی[چسبدار] دیوار کاغیذی
او عملیاتدان اول ایستیفاده ائدیلهجک بوتون واسطه وسایط ایستئریلیزه ائدیلمهسی
• اشیالارین لازیم اولان زاماندا ایستیفادهیه آلینماسی اوچون اولماسی لازیم اولان اویغون[مناسب] یئرلرین اولدن تعیین اولونماسی
او تام زامانیندا اورهتیم[تولید] ائدن فابریکالارداکی[کارخانه] کانبان سیستئملری
او ائلاستیک[انعتافپذیر] اورهتیم حجرهلری[سلول]
یازینین آردینی لطفا آشاغی صحیفه لرده اوخویون:
تریز ایکی ...
تریز اوچ ...
azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab prs_Arab azb_Arab azb_Arab prs_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab prs_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab prs_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab prs_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab prs_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab prs_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab prs_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab prs_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab prs_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab