بایرام
(تورکو ناغیل)
نوروز بایرامی گلمه میشدن گئتمیشدی. او قدر ائو سیلیب سوپورمکدن، او قدر ماراقلا یددی لؤوون آلیب آخیر چرشنبه نی گؤزله مکدن، شال ساللاماقدان، یومورتا دؤیوشدورمکدن، گؤروشه گدیب گلمکدن، بایراملیق آلیب وئرمکدن، دای خبر یوخدو. بایرام گونلری پیسدن-یاخشیدان یئل کیمی گلیب کئچمیشدی. مدرسه لر آچیلیب کیلاسلار قورولموشدو. اوشاقلار گلیب بیر-بیر اینشالارین اوخویوب یئرلرینده اوتوروردولار.
اینشانین قونوسو ((نوروز بایرامی نین خاطیره لری)) ایدی. هر کس گلیب، دوغرو-یالان، گئدیب یا گئتمه دییی سفرلردن آرد-آردا دوزدویو جومله لری اوخویوب؛ بیر نومره آلیردی. سیراکریمه چاتدی، کریم اوجا بویلو آریق و ساری اوزلو، قاش-قاباقلی اون دؤرد یاشیندا بیر اوشاغیدی. نورمالدا کیمسه ایله دانیشمازدی. دوغروسو کیمسه لراونونلا دانیشمازدیلار و ساناردیلار کی بیر اسکی یویان و فرش توخویانین اوغلو ایله دوستلوق ائتمک اونلارا باش آشاغیلیق گتیرر. کریم ویقارلی آددیملارلا کیلاسین اؤنونه کئچیب دفترینی آچیب اینشاسینی اوخوماغا باشلادی. کریمین سسی کیلاسی بورودو. اوشاقلار اونون سسینی سایمادان بیر-بیرلریله قونوشوب دئییب گولوردولر. آمما گئتدیکجه کریمین اوخودوغو جومله لر چکیش سسی تکین قولاقلاریندان کئچیب قافالاریندا اوتوروردو. دانیشیقلار بیر-بیر کسیلیب قافالار کریمه ساری دؤنوب؛ گؤزلر کریمین آغزینا تیکیلیردی. موعللیم ده کی کیلاسین پنجره سیندن حیطه ساری باخیردی؛ کریمه ساری دؤنوب کریمین آغزیندان چیخان کلمه لری قولاقلاریلا اودوردو. کیلاسی آغیر سوکوت توتموشدو. کریمین سسی کیلاسدا جینگیلدیردی…
((…گؤزل آنانم… او گوندن کی سن، منله باجیمی بوراخیب آتامین یانینا کؤچدون، بیز آغیر گونلر کئچیریریک. ایک گونلر قوهوم قونشو گلیب گئدیردیلر، آمما گون کئچدیکجه گلیب گئتمه لر آزالیب دای بو گونلر کیمسه بیزدن سوراق توتماییر. یالنیز هردن سکینه خالا گلیب یاردیم ائدیر. دوزدور سن گئدیب راحاتلاشدین آمما بیزی کیمه تاپشیردین؟! یاخشی بیلیرم کی خسته حالینا نه قدر چالیشیردین اونون-بونون پالتارلارین یویاسان. بوش ساعاتلاردا بیزیله برابر دزگاه باشیندا اوتوروب ایلمک دویونله ییردین کی قاباللار تئز-تئز بیتیب اربابدان پول آلیب دردلریمیزه وئره سن. یادیندادی آنا، بیر گون نازلی کیچیک باجیم تله سمکدن بارماغینی کسدی؛ آمما سن دونیانین زورلوغونون آجیسینی اوندان چیخارتدین و اونون بارماغی نین قانینا باخماییب؛ اینجه بدنینی پیچر قاجین آلتینا سالدین؟! باجیم آغلایا-آغلایا دئییردی: آنا سن دئییرسن تئز-تئز دوتله دا؛ من ده تله سه-تله سه دوتله ییردیم بیردن بارماغیم پیچاق آلتینا گئتدی. نئچه گون اونون بدنینده پیچر قاجین یئرلری زول-زول شیشمیشدی. باجی آجی آغلاییردی؛ من ده آغلادیم. یادیندادی ایلمک سالا-سالا، ایلمکلرین دیلیله اوخویاردین: یئنه صف باغلاییب باخیرسیز منه / قانلارین رنگیدیر بویویوب منه / اینچه بارماقلارلا مظلوم بالالار / گئجه لر یاتماییب توخویوب منی / سویوق زئرزمیده نازیک بیلکلر / هله ده قلبیمه دفه دؤیورلر / آلنیمداکی رنگیم، بارماق قانیدیر / ریه دئییب توخوجومو سئورلر / ایستیرسیز اؤزومو تانیدام سیزه؟ / گئدک کرخانای، دزگاه باشینا / اوشاقلار اوخوسون غملی سؤزلرین / آلاق دفترلرین باخاق یاشینا / دزگاهین باشیندا خیرداجا قیزلار / اؤزلرین چئویریب توخورلار منی / کیفسه میش هاوادا قانلی پیچاقلار / ایلمه یین ایچینده بوغورلار منی / آچیلین داغیلین قانلی دویونلر / سورمایین قانیمی ظالیم زلی لر / چورویون اویولون دار آغاجلاری / بوغمایین سسیمی، ظالیم قالیلار / باغلی پنجره یه پرده سالمایین / اویارام داملاری؛ باخارام گونه / اؤرتمه یین قاپلاری کور قوش دئییلم / آچارام؛ قاچارام؛ چاتارام گونه.(۱)
یادیندادی آنا! صوبح گون چیخمادان دزگاه باشیندا اوتوراردیق، مدرسه ساعاتی چاتینجا اوستوموزدن تویلیرن سوپورگه ایله سوپوروب تمیزلردین بیزده گولردیک کی مه یه بیز یئریک یا فرشیک کی سوپورورسن؟! بیلیردیم کی بیز گئدندن سونرا تشت باشیندا اوتوروب قونشولارین پالتارلارین یویاردین کی یئنه بیز مدرسه دن دونن زامان برابر دزگاه باشیندا اوتوراسان. نه سنین حؤصلن اولاردی بیزیم باشقا نیازلاریمیزا چاتاسان نه بیزیم بوش واختیمیز اولاردی کی آرتیقراق درسلریمیزه چالیشاق. پیس نومره آلاندا دا سئمینردیک ان آزی سنسن ساوادین یوخدور کی بیله سن، دفترلریمیزی آلیب ترسه توتوب گولوب یئنه بیزه گئری وئرردین. من چوخ زامانلار کیلاس مشقلرین یازانمازدیم نیه کی واختیم اولمازدی. آقا معلیم ایسته مه میش الیمی آچاردیم کی گونده لیک شویو وورسون. آغا معلیم سانیردی بس من اوزلو و دانقاز بیر اوشاغام، آمما بیلمیردی کی منیم نه واختیم وار، نه چوخ زامان آغ دفتریم. آمما شادیدیم کی بونلاری سن بیلمیرسن.
سن اؤلن گوندن نئچه گون سونرا، ارباب بیزه گوونمه ییب گلیب دزگاهی گئری آپاردی. قورخوردو بیز فرشی پوزوب ریه لی توخویاق. ایندی من مدرسه دن چیخان زامان بیر باشقا فرش کرخاناسینا قاچیب فرش توخویورام؛ آمما باجیمی قویمادیم کرخانایا گئتسین. آخی بیلیرسن آنا کرخانالاردا کیفیر سؤزلر دانیشیلیر و اورا بیر قیز اوچون اویقون یئر دئییلدی. گئجه لر گلیب هم اؤز درسلریمه، هم ده باجیمین درسلرینه چالیشیرام. سنه سؤز وئریرم سنسن ایسته یین کیمی درس اوخویوب بیر دیرلی اینسان اولاجاغیق. جوما گونلری سنین یانیوا گلیب سنینله دانیشیریق، بیلیریک کی بیزیم سسیمیزی ائشیدیرسن. البته سنین پوزقون قبرینی گؤرنده اوره ییم کدرلنیر. سنین قونشولارین قبری ایکی اوچ قات آینا کیمین قیرانیت داشلارداندی آمما سنین قبرین قارا سیمیتدندی…! نئچه گون اؤنجه بؤیوک آتاسی وفات ائدن بیر کیلاس یولداشیم؛ منه سینه توتموشدو کی آپاردیق بابامی دونبش یئرده قویلادیق! یانی منه ایستییردی دئیه کی من ائله یه بیلمه میشم سنه باهالی یئر آلام!
سانیرام سن خسته اولان زامانلار بو گونلری دوشونوردون کی دئییردین: گرکلیدیر آداملارین دوز عمل لریله قبیرلرینین ایچی آباد اولسون و ایللا قبرین ایچی جهنم، اوستو بهشت اواسا نه فایداسی وار؟! آمما آنا یئنه چالیشاجاغام تئزلیکده سنه بیر اویقون قبیر تیکدیرم. آنا سنسیز بایرام گونلری بیزه چوخ زور کئچدی. چالیشدیم بیر کیچیک سوفره آچام. باجیما قیرمیزی بالیقدا آلدیم . آنا بیز قوهوملارین گؤروشونه گئتدیک آمما دئیه سن بیز یوخوق، کیمسه بیزی گؤرمه یه گلمه دی!
بو گون مدرسه نین ایلک گونودور. اگر من له باجیم تازا پالتار گئیمه میشیک آمما پالتارلاریمیز تمیزدیلر. اگر یئمه ییمیز یاغلی دئییل، آج دا دئییلیک.اگر اوشاقلار گئتدیکلری سفرلردن، آلدیقلاری هدیه لردن یازیبلار من ده سنین قبریندن یازاجاغام. سنه وئردیییم سؤزلردن یازاجاغام کی قویمیاجاغام باجیم غوصه یئسین. چالیشاجاغیق یاخشی نومره لر آلیب روحووو شاد ائله یک. اگر آغا معلیم و صینیف یولداشلاریم منی سئومه سه لر ده بئله من اونلاری سئوه جه یم. روحون شاد اولسون آنا.
کریم اینشاسینی بیتیریب کیمسه نین اوزونه باخمادان یئرینه ساری یولا دوشدو. نیه کی ایسته میردی اوشاقلار اونون گؤزونده اولان یاش داملاسین گؤرسونلر. آمما بیلیردی کی اوشاقلار دا دینمز-سؤیله مز آغلاییردیلار و اوتانیدیلار کی نیه بو گونه قدر بو بؤیوک اینسانا یاخشی دیر وئرمه ییب و اونون دیرینی پالتارلاریلا اؤلچوبلر. آغا معلیم ده گؤزلویونو گؤتوروب یاش داملالارینی اوزوندن سیلدی.
کیمسه دن بیر سس چسخمیردی. آغا معلیم بو کیچیک یاشلی بؤیوک اینسانین آیاغینا قالخیب باش ایدی. کیلاس بیردن بیره بومبا کیمین آچیلیب آلقیشلاما سسی گؤیه یوکسلدی.
——————————————————————————————————————————————————————————-
1) آذربایجان فولکلوروندان نمونه لر، صفحه ۲۸۹، دکتر جاوید، نشر فرزانه ۱۳۵۸، تهران.
برداشت از:
«مجله آفتاب آذربایجان»، شماره۵۴، خردادماه ۹۰، بایرام، میر هدایت سید مرندی.
azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab unk pes_Arab pes_Arab pes_Arab