بیرینجی بؤلومون ایکینجی حیصه سی
کوراوغلو
سیرری: افسانهدن حقیقته
میرزه
حاجییئو
کؤچوردو:
سوسن نوادهرضی
بو سوالا جواب وئرمک اوچون اؤنجه اونون
هانسی یوزایللیکده یاشایا بیلمهسی احتیمالی اوزرینده دایانمالیییق.
تورکیه تورکلری ده دیگر تورک خالقلاری
کیمی کوراوغلونو اؤز قهرمانلاری حساب ائدیرلر و دئیرلر کی، او اون آلتیجی عصرده
آنادولودا یاشامیشدیر. جلالی حرکاتینین باشچیلاریندان بیری اولموشدور. اما
کوراوغلونو جلالی حرکاتی ایله باغلاماغین اؤزو آرتیق اونو اورتا آسیا و آذربایجان کوراوغلوسوندان
آییریر. چونکی بو حرکات عثمانلینین ایچ ساواش مسئلهسی ایدی. عثمانلی- صفوی
مناسبتلری گرگینلشهرک 1514-جو ایلده محاربهیه سبب اولموش، صفویلر بو محاربهده
یئنیلدیکدن سونرا آنادولودا یاشایان شیعهلر عثمانلی پادشاهلارینا قارشی مبارزهیه باشلامیشدیلار. 1519-جو ایلده باش
وئرمیش بو عصیانا ججلال آدلی بیریسی
باشچیلیق ائتمیش، لاکین تئزلیکله سلطان یاووز-ون اوردو بیرلیکلری عصیانی
یاتیرمیش، جلالی ایسه اؤلدورموشدولر.
بوندا سونرا آنادولونون گاه بو، گاه دیگر طرفینده باش قالدیرمیش عصیانلارا جلالین
آدی ایله جلالیلر حرکاتی دئییلمیشدیر و گویا کوراوغلو دا او عصیانلاردان بیریسینین
باشیندا اولموشدور. نیه گویا دئییرم؟ چونکی کوراوغلو اون آلتینجی عصرده یاشامیش
اولسایدی توفنگی گؤرونجه حیرت ائتمهمهلی ایدی، چونکی توفنگ ده، توپ دا اوندا هله
آزی 150 ایل اوّللردن عثمانلی اوردوسوندا استفاده اولونوردو. بیرینجی کوسووو
ساواشیندا 1389/ و استانبول فتحینده 1453/ عثمانلی اوردوسو توفنگلردن استفاده
ائتمیشدی. حتی بو اوردودا توفنگچی بیرلیکلری دئییلن و ساواشدا چوخ اؤنملی رول
اوینایان اوردو بیرلیکلری واردی . قانونی سلطان سلیمان زامانیندا، یعنی جلالیلرین
ططغیان ائتدیکلری واختلاردا توفنگ تولیدینه دیگر سیلح تولیدیندن داها چوخ آغیرلیق
وئریلیردی. تاریخچی کمال پاشازاده سلطان بیرینجی مراد-ین امریندهکی عثمانلی
اوردوسونون 1360-جی ایلده چورلو-یا ائتدیگی سفرینده کافیر اوردوسویلا چارپیشدیغی
آنی بئله تصویر ائتمیشدی:
"ساواش قوماشی ساتیلدی، توپ- توفنگ
چاتیلدی، آت-و- آدم بیر بیرینه قاتیلدی". دئیک کی، کوراوغلونون دستهسینده
توفنگ یوخیدی، اما او، تبعسی اولدوغو دؤلتین عسگرلرینده توفنگ آدلی بر سیلاح
گؤرمهمیشدیسه، بئله مشهور سرکرده اونون حاقیندا هئچ اولماسا ائشیدمهلی ایدی آخی.
اما بیر باخین، ایلک دفعه او توفنگ گؤردویونده او نه حالا دوشور.
"کیشینین چیینینده یاری
آغاج، یاری دمیر غریبه بیر شئی واردی. کوراوغلو نه قدر دقت ائتدیسه بیر شئی فهم
ائده بیلمهدی. بو نه ایدیسه، اونون تاندیغ شئیلره اوخشامیردی. چوماق ایدی، چوماق
دئیلدی. عمود ایدی، عمود دئییلدی. کوراوغلون ماراق چولغادی کی، یارب گؤرهسن بو نه
اولان شئیدی. یاناشیب کیشیدن سوروشدو»
-قارداش، سوروشماق عاییب اولماسین، بو نهدیر
بئله چیینینه کئچیرمیسن؟
کیشی دئدی توفنگدی. کوروغلو باخدی کی، بو
سؤزو هئچ ایندییه کمی ائشیتمهییب، دئدی:
- قارداش، توفنگ نهدی؟
اؤزو ده آداما، حیوانا، هر نهیه دهیسه
او ساعات اؤلدورور.
کوراوغلو سوروشدو:
-نئجه یانی هر نهیه دهیسه؟
کیشی دئدی:
-هر نهیه دهیسه ده. آدما، حیوانا،
قوشا...
کوراوغلو کیشینین سؤزونه اینانمادی.
توتدم یاخاسیندان کی، او نهدی کی آدام اؤلدورور، وور منه گؤروم نئجه اؤلدورور.
کیشی دئدی:
-باشینا دؤنوم، چیخ یولونا گئت، منی قانا
سالما.
کوراوغلو دئدی:
-اولماز کی اولماز. یا گرک بو ساعات
آتاسان باخام، یا دا کی یالان دئییرسن.
کیشی دئدی، کوراوغلو دئدی، کیشی گؤردو
یوخ، بو ال چکهسی دئییل، دئدی:
-قارداش، من سنه آتا بیلمرم، ایندی کی ال
چکمیرسن، عیبی یوخدو، قوی بیر اؤکوز قربان اولسون سنه.
بونو دئییب کیشی اؤکوزون بیریسینی نیشان
آلدیو گولـله آچیلماقلا اؤکوزون یخیلماسی بیر اولدو. کوراوغلو یورودو اؤکوزون
یانینا. باخدی کی اؤکوز امللی- باشلی اؤلوب...".
اون آلتینجی عصرده هر هانسی بیر کندلینین
چیینیندن توفنگ آشیراراق اؤکوزلرینی اوتارماسی غریبه دئییلدیر. غریبه اودور کی،
همین کندلیی توفنگین نه اولدوغونو چنلیبئلی-ین اتهییندهجه کوراوغلویا باشا
سالیر. کوراوغلویا- عؤمرونو قانلی قادالی مبارزه لرده کئچیرمیش بیر سرکردهیه.
اونون ایسه بو سیلاح بارهده نه اینکی تصورو بیله یوخدور، مسافهدن اوخسوز، نیزهسیز
هر هانسی بیر وارلیغین اؤلدوروله بیلمهسی فیکری، عمومیتله، بئینینه باتمیر.
اؤکوزون یاخیلدیغینی گؤرسه ده، یورویوب اؤلدویونو گؤزلری ایله گؤرمک ایستهییر.
تمامیله اؤزونو ایتیریر، حیرتیندن دونوب قالیر، سانکی قولو- قانادی قیریلیر
"بیج ایامی گلدی" دئییر.
اون آلتینجی عصر کوراوغلوسونون توفنگ
اوچون بونجا حیرتلنمهسی عاغیلاباتاندیر می؟ اصلا یوخ.
بیر ده کی، او عصر عثمانلینین قدرتلی
چاغلاری ایدی. سلطانلار آرتیق خلیفه آدینی داشییردیلار، دؤلتین سرحدلری جنوبدا
عربستانا، مصره، شیمالدا ایسه مجارستانا، آوستریا سرحدلرینه قدر اوزانیردی. اوزاق
سفرلرده توپلاری ایله دوشمان قالالارینی یئرله یئکسان ائدن سلطانلارین عثمانلینین
ایچینده قیلینجلا، اوخلا سیلاحلانمیش بیر دستهنین سییغیندیغی قالانی اون ایللرله
عصیان مرکزی کیمی ساخلاماسی هئچ جور ایناندیریجی گؤرونمور. اولا بییلسین کی، عصیان
باشچیلاریندان هانسیسا بیریسی دیگرلریندن
مردلیگی ایله داها چوخ فرقلنمیشدیر، آما داستان یارادیجیلاری او عصرده قدرتلی
سلطانلارا قارشی دایانماق کیمی آغیر بیر ایشین عهدهسیندن یالنیز اصل کوروغلونون
غلبه ائدهجهیینی، همین قهرمانی سادهجه کوراوغلولاشدیرمیشلار.
یئری گلمیشکن، اگر کوراوغلو مبارزهسی،
مایاسیندا شیعه- سنی اختلافی اولان جلالی حرکاتی ایله باغلیدیرسا، نهیه گؤره بو
دینی داستانا یانسیمامیشدیر؟ داستاندا بونا آزاجیق دا اولسا بیر ایهام یوخدور:
کوراوغلو هر بیر دینی مناقشهدن اوزاقدیر. عمومیتله، چنل بئلدن آذان سسی
ائشیدیلمیر. بئلهلیکله، آختاردیغیمیز کوراوغلو جلالی دئییلدیر. او، اون آلتینیجی
عصرده یاشایا بیلمز.
قئید ائتدیگیم کیمی، سلطان بیرینجی
مراد-ین اوردوسوندا توفنگچی بیرلیکلری واردی، دئمک کوراوغلونو اون دؤردونجو عصرده
ده آختارماق دوزگون دئییل. البته، آذربایجان، اورتا آسیا عثمانلینین ترکیبینده
دئییلدی، اما او سلطانلا عینی دؤرده اورتا آسیادا اوندان دا بؤیوک تیمور لنگ ساواش
میدانینا آتیلمیشدی. بؤیوک مونقول خاقانی توختامیش-ین 250000-لیک اوردوسونو ایکی
دفعه مغلوب ائدن بو حؤکمدارین قوشونوندا دا توپچو و توفنگچی بیرلیکلری واریدی.
یعنی قطعیتله دئمک اولار کی، کوراوغلونون یاشادیغی احتمال ائدیلن بوتون اراضیده – اورتا آسیادا، آذربایجاندا، کیچیک آسیادا انسانلار توفنگین
نه اولدوغونو ان آزی 1360-جی ایللردن بیلیردیلر.
کوراوغلو توفنگی قوجالیغیندا گؤرموشدو،
اونا گؤره ده فرض ائتمک اولارمی کی، اونون قوجالیغی همین بو ایللره تصادف
ائتمیشدیر؟
خئیر. چونکی داستاندان آنلاشیلان اودور
کی، توفنگ بیر سیلاح نؤعو کیمی لاپ یئنیجه ایجاد اولونموشدور. دئمک، هله حؤکمدار
اونون قیلینجلا، اوخلا مقایسهده نه قدر ثمرهلی اولوب اولمادیغینی
آنلامالییدیلار، یعنی اونون ایجاد اولونماسی ایله اوردولارین اونونلا
سیلاحلاندیریلماسی آراسیندا، طبیعی کی، معین قدر واخت کئچمهلی ایدی. اما نه قدر؟
اوتوز ایل؟ اللی ایل؟ یوز ایل؟
داستاندا کوراوغلو توفنگی گؤردوکدن سونرا
نیگارلا خئیلی مدت یول گئدیب، چاتدیقلاری بیر شهرده توفنگلی عسگرلره راستلاشیرلار.
منجه بورادا کوراوغلونون آختاریشیندا بیزه گرک اولان ایکی مهم حادثه بیر حکایهده
بیرلشدیریلمیشدیر: یئنی سیلاحین ایجادی و اونون اوردولادا اؤزونه یئر آلماسی.
بونونلا بئله حیکایهنین اؤزوندهجه اونلار آراسیندا خئیلی مدت آیریلییغی وار:
کوراوغلو ایله نیگار خئیل مدت یول گئتمهلی اولورلار. اما نه قدر؟ ناغیل دیل
یویورک اولار، بیزی حقیقتدن اوزاقلاشدیرا بیلر. حقیقتی تاپماق اوچون ایسه، بیلمهلیییک
گؤرک توفنگ نه زامان ایجاد اولونوب.
(آردی وار...)
نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
azb_Arab azb_Arab prs_Arab ckb_Arab ckb_Arab azb_Arab kas_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab uig_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab kas_Arab pes_Arab prs_Arab