سید عماد الدین نسیمیدن قاباق و سونرا، بعضی شاعیرلرده اؤزلرینه «نسیمی» تخلّصو سئچمیشلر. بو «نسیمی»لری تانیدیغیمیز قدهر آشاغیدا معرفی ائدیریک:
1- نسیمی طغانشاهی
آلپ آرسلان اوغلو شمس الدوله ابوالفوارس طوغان شاه سلجوقی دؤورونده و اونون حیمایهسی آلتیندا یاشایان نسیمی آدلی بیر شاعیر واردیر. نظامی عروضی اؤز چهارمقاله اثرینده یازیر:
« آل سلجوق همه شعر دوست بودند اما هیچ کس، شعردوستتر از طغانشاه بن الب ارسلان نبود و محاورت و معاشرت او، همه با شعرا بود و ندیمان او همه شعرا بودند چون ابو عبدالله قرشی . . . و نسیمی، و اینها مرتب خدمت بودند و آینده و رونده بسیار بودند، همه از او مرزوق و محظوظ ».[1]
2- نسیمی هروی
نسیمی هراتی یا نسیمی هروینین فارسجا دیوانی واردیر.[2] شیخ آغا بزرگ تهرانی الذّریعه نین 6758 مادهسینده دیوان نسیمی هرویدن سؤز ائدیر.[3] دهخدا ایسه یازیر:
« به روایت مؤلف صبح گلشن در [فن] رَمْل مهارتی داشته است و در شعر، دیوانی از خود گذاشته. اوراست:
اونون آدی قاموس الاعلامدادا گئدیبدیر.[5]
3- نسیمی نیشابوری
دولتشاه اؤز تذکرهسینده هیجری 8- نجی عصر شاعیرلریندن جلال طبیب ترجمهی حالیندا، دئییر:
« مولانا جلال طبیب شیرازی مرد اهل بوده و به روزگار آل مظفر در فارس حکیم و طبیب بوده و با وجود حکمت و طبابت شعر نیکو میگفت و داستان گل و نوروز را او نظم کرده در شهور سنهی اربع و ثلثین و سبعمائه (734 هـ.) . . . چنین گویند مولانا نسیمی نیشابوری در یک ماه بیست نسخهی گل و نوروز نوشته، از قدرت او بر کتابت تعجب است ».[6]
یئنهده، دولتشاه سمرقندی تذکرة الشعرا کیتابیندا، هیجری 8- نجی عصر شاعیری لطف الله نیشابوری دن دانیشارکن دئییر:
« شیخ آذری - علیه الرّحمه- در جواهر الاسرار میگوید که به اعتقاد من این رباعی که مولانا لطف الله در مراعات نظیر گفته ممتنع الجواب است . . . . . در قائله:
چهار روز و چهار سلاح و چهار رنگ و چهار جوهر و چهار عنصر و چهار گل رعایت نموده.گویند مولانا نسیمی را بدین رباعی امتحان کردند . . . ».[7]
همین شاعیردن شمس الدین سامیده آد آپاریر.[8]
4- ملا نسیمی فرخاری
بو شاعیر امیر علیشیر نوایی زامانیندا یاشایاردی. اونون حاققیندا، میرعلیشیر، مجالس النّفائس تذکرهسینده یازیر:
« ملانسیمی از ولایت فرخار است، و دانشمند نیک است، اما لوندی و بیقیدی نیز دارد. از اوست این مطلع:
5- نسیمی شیرازی
عرفات العاشقین، ریاض الشعرا و مجالس العشاق مؤلّفلری و سونرا ایسه فارسنامهی ناصری و ریاض العارفین مؤلّفلرینین نسیمی شیرازی آدلاندیردیقلاری شاعیر، باشقا بیر شاعیرده اولسا، اونون آدینی عماد الدین نسیمی ایله تخلیط ائتمیش و قاریشدیرمیشلار و بیر چوخ تدقیقاتچیلاری سهوه سالمیشلاردیر.
ریاض العارفین مؤلّفی یازیر کی نسیمی شیرازینین مزاری شیرازین زرکان کندیندهدیر. همین شاعیردن شمس الدین سامیده آد آپاریر.[10]
علی اکبر دهخدا آلدیغی بو یانلیش معلوماتی، عادتی اوزره قاریشدیر و یازیر:
« عماد الدین، متخلص به نسیمی، از سادات شیراز و از شاعران قرن نهم است. به روایت مؤلف تذکرهی روشن، صوفی مشرب و مستغرق بحار توحید بود و کلمات خلاف ظاهر از زبانش سر بر میزد. بنابر آن، وی را به فتوای ملّایان شیراز در سنهی 837 هـ. بر دار کشیدند و مسلوخ نمودند و میر فخر گیلانی بدین مناسبت گفته:
علی اکبر دهخدا بو سهو معلوماتی وئردیکدن سونرا نسیمییه عائد ائدیلن فارسجا دیواندان آشاغیداکی مطلعلی غزللری نقل ائدیر:
بو شعرلر، سید عماد الدین نسیمینین فارسجا دیوانیندادیر. زرکان کندینده قبرینی زیارت ائتمه ادعاسیندا اولان تذکرهچیلر، اونون تورکجه شعر یازماسینا هئچ یئرده اشاره ائتمیرلر و یالنیز یوخاریداکی یالانلاری بیری- بیریندن آلیب تکرار ائدیرلر.
هر حالدا قطعیاً دئیه بیلهرم کی تورکجهمیزده ان گؤزهل دیوان یارادان، فضل الله حروفینین حئیرانی اولان، حروفیلیک اینانجینی تبلیغ ائدهن، حلبده دریسی سویولان و اورادا مزاری اولان سید علی عمادالدین نسیمی، دهخدانین یازدیغی دارا چکیلن و زرکان کندینده دفن ائدیلن نسیمی شیرازی دگیلدیر.
علی اکبر دهخدا سخاوینین ضوء اللامع اثرینه استناد ائدرک 810 هـ. ایلینده اؤلن نسیم الدین محمد بن سعید الدین محمد بن مسعود بلیانی کازرونی دنده آد آپاریر. بو شاعیرین آدینیدا فارس تذکرهچیلری نسیمی شیرازی ایله قاریشدیرمیشلاردیر.
احتمال وئریرهم کی 9- نجو عصرده نسیمی شیرازی آدلی فارسجا یازان بیر شاعیر اولموشدور. تذکرهچیلر و فارسجا شعر مجموعهلر ترتیب ائدهنلر، اونونلا سید عماد الدین نسیمینین شعرلرینی قاریدشدیرمیشلاردیر.
نسیمینین یاشاییشی و اؤلومو حاقینداکی یالان روایتلرین قایناغی، بئله نظره گلیر کی عرفات العاشقین و ریاض الشّعرا اثرلریدیر. سونرا همین یالانلار فارسنامهی ناصری، ریاض العارفین، ریحانة الادب و لغتنامه اثرلریندهده تکرار اولموشدور. بو یالانلاری بئله سیرالاماق اولار:
بیرینجی یالان اونون شیرازدا دونیایا گلمهسیدیر. الیمیزده اولان سندلرین هامیسی، سید علی عماد الدین نسیمینین هئچ واخت شیرازا گئتمهمهسینی گؤستریر. اونون شیرازی گؤرمهسینه ایندیه قدهر هئچ بیر یئرده اشاره گؤرونمهمیشدیر. اؤزوده دیوانلارینین هئچ بیر یئرینده شیرازا اشاره ائتمیر. بو یالانی ایلک اؤنجه اوحدی بلیانی دئمیشدیر:
« سید جلال الدین نسیمی مولدش از اولکهی شیراز است!»[11] و سونرا محمد بن دارابی شیرازی،[12] میرزا حسن حسینی فسایی شیرازی[13] رایج ائتمیشلر.
ایکینجی یالان، اونون شیرازدا اعدام اولماسی و شیرازین زرکان کندینده دفن ائدیلمه ادعاسیدیر. بو ادعا صاحیبلریده محمد بن دارابی شیرازی، میرزا حسن حسین فسایی شیرازی، فرصت الدولهی شیرازی اولموشلار. بئله گؤرونور کی اونلار تبریزلی نسیمینین شیرازلی اولماسینی سئویر و آرزو ائدیرمیشلر.
6- قول نسیمی
اهل حق آراسیندا یاشایان و اونلارین 24 کلامگولاریندان بیریسی اولان قول نسیمینین کلاملاری ایندیده جمخانالاردا عرفانی جذبهلر ایله اوخونور. بو شاعیرین شعرلریندن الده چوخلو بیاضلار واردیر. اونون حاققیندا الده ایکی قایناقدا موجوددور. بیرینجیسی کلامات اهل حق[14] و ایکینجیسی بکتاشی ادبیاتی آنتالوژیسی دیر.[15]
قول نسیمی صفویلر دؤورونده یاشامیشدیر. اونون شعرلری عمومیتله هجا وزنلریندهدیر. اهل حق آراسیندا نسیمینین کلاملاری ایندیده اوخونار. حال حاضیردا تبریزده یاشایان اهل حق خاندانلاری آراسیندا، نسیمی خاندانیدا واردیر کی طایفه ایچینده حؤرمت صاحیبیدیرلر. نسیمی تخلّص ائدهن بوخاندانا منسوب آقای جمشید نسیمی تبریزده یاشاییر. تبریزده نسیمی جمخانهسی دا حال حاضیردا برپا دیر.
[1] نظامی عروضی. چهار مقاله، لیدن 1327 هـ. ، 43 ص.
[2] صبح گلشن، ص 517.
[3] الذریعه، ص 1187.
[4] لغتنامه دهخدا، چـ. 1377، ج 14، ص 22474 .
[5] شمس الدین سامی. قاموس الاعلام، ج 6، ص 4576.
[6] تذکرة الشعرا، کلاله خاور چاپی، ص 224.
[7] تذکرة الشعرا، کلاله خاور چاپی، ص 239.
[8] شمس الدین سامی. قاموس الاعلام، ج 6، اسلامبول 1316، ص 4571.
[9] میرنظام الدین علیشیر نوایی. تذکره مجالس النّفائس، به اهتمام علی اصغر حکمت، انتشارات منوچهری، تهران، 1363، ص 145.
[10] شمس الدین سامی. قاموس الاعلام، ج 6، اسلامبول 1316 هـ.، ص 4571.
[11] عرفات العاشقین، ملک کیتابخاناسینداکی 5324 ساییلی الیازما.
[12] لطایف الخیال، ملک کیتابخاناسینداکی 4325 ساییلی الیازما.
[13] فارسنامه ناصری، ص 151.
[14] مهندس پیرداوری. کلامات اهل حق، ج 3، الیازما، تهران، 1356.
[15] Sadettin Nüzhet Ergün.Bektaşi Edebiyatı Antalojisi, İst. 1955, s. 15- 19 .
azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab pes_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab snd_Arab ara_Arab pes_Arab pes_Arab prs_Arab prs_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab pes_Arab crh_Latn