آمد... رفت... افسانه شد برام
“سونای” با دو رویداد قرین شده است: آیا دیگر وقت آن نرسیده که به رسوم خود بازگردیم؟ رسومی که در گذشته ای نه چندان دور،بر گستره گیتی پرده افکنده بود و صدای شادی مردمان آذربایجان بربلندای آسمان طنین افکنده بود. گله جه یی،تورپاغی،سویو،هاواسی،ائلی اوباسی،قارانلیق ائویمه… مقاله به زیان تورکی آذربایجانی سونای،والنتاین آذربایجان سونای گؤجه لرینده ایکی شئی قاباریقدیر. بیرینجی سی “آیین شایین لیق” ،ایکینجی سی “ابدی تیکرارلانان سئوگی”. سون باهار؛آرواش قوشاچایلے *تورک قانداشلار،بو یازینی یایین لوتفن.
شب آخر شهریورماه در آذربایجان،به “سونای” شهرت یافته است. در بسیاری از کشورها روز مخصوصی به نام روزعشق وجو دارد و “سونای”،روز عشق آذربایجان است. این جشن،قدمتی بس طولانی دارد و حتی پیشتر از ظهور اسلام،در جای جای مناطق تورک نشین رواج داشته است.
این روز به نوعی اعتدال پاییزی نامیده میشود.چراکه در “سونای” روزوشب برابر شده و ماه کامل میشود. “سونای” امروزه به ورطه فراموشی دچارشده است.جشنی پرقدمت که امروزه بغیراز چندین روستا،دیگر خریدار ندارد.
کلا در ایران،جشن های باستانی و علل خصوص اقوام غیرفارس،محکوم به فنا و نابودی هستند. رسومی که روزگاری از بزرگ تا کوچک،پیروجوان،زن ومرد،همه و همه اجرایش میکردند…
در “سونای”،دو اسطوره عشق یعنی ماه و خورشید بایکدیگر دیده میشوند.(در افق،زاویه ۱۸۰ درجه) و در این اندک فرصت دیدار،حسرت یکسال دورازهم بودن ماه و خورشید به پایان میرس و این دو معشوق یکدیگر را میبینند.
این رخداد،در “قوجامان آذربایجان ” به صورت سمبولیک به “سونای” یا شب عشق معروف شده است و بسیار عزیز نگاه داشته میشود.
این شب آداب و رسوم خاص خود را دارد.
در روستاها،مردم در میدان اصلی روستا گرد هم درمی آیند و به بازی های خاصی میپردازند.
معروف ترین رسم در این روز، “آواوا” گفتن است. بعد از اینکار،مردم در میدان اصلی شهر به تناول غذای مخصوص میپردازند،سپس رقص های سنتی آذربایجان به اجرا درمی آید و در آخر “سئوگیلی” ها به یکدیگر هدیه میدهند.
از دیگر رسوم این روز،انجام دادن بازیهای آذربایجانی مربوط به ماه است:
همانطوری که گفته شد،یکی از آنها “آواوا” است. “آواوا” ریشه در داستان فولکوریک آذربایجانی دارد، داستان “اصلی-کرم”:
(( اصلی-کرم ناغیلی،بو آیین دوشونجه سین تمثیل ائدیر.اونا گؤره ده اونلار بیربیرلرینه یئتیشنده،”کرم” آلاولانیب،”اصلی” ده دالیسیجا یانیر ))
دیگر باری های مرسوم این شب:
آیا(بازی ترکان سومر) ، آیاز ، آییرد ،شاییرد،آینا ، آذ،الین آیناسینا باخماق،بذره م،باذ،آی شای،شای بای،آیلا،هالای،آیین اویون،آیقیر،سارای،اومای،هارای هاری های بی لر و…
همانطوری کی دیده میشود کلمه “آی” که در زبان تورکی به “ماه” اطلاق میشود،درتمام بازیهای فوق به کار رفته است. ماه،جایگاه ویژه ای در میان تورکان دارد،از بوزقورد گرفته تا پرچم ها و ….
۱٫ “آیین شایین لیق”
۲٫ “ابدی تیکرارلانان سئوگی”
“آیین شایین لیق”،بیشتر مربوط به کشاورزان است. کشاورزانی که محصولات خود را برداشت کرده و خود را آماده زمستانی سرد میکنند.اما امروزه با این نحوه زندگی،دیگر به جز روستاییان آذربایجان،کسانی از این رسم شیرین بهره ای نمی برند.
ولی رسم دوم،همچنان پابرجا بوده و درجای جای آذربایجان زنده است.
حال با وجود چنین رسم دیرینه ای ، در میان زندگی مردمان آذربایجان،آیا میتوان جایگاهی برای والنتاین در نظرگرفت؟!
متأسفانه بله!
والنتاین امروزه جایگاهی بس بزرگ در آذربایجان و جهان دارد. شاید حذف مطلق این رسم از زندگی عاقلانه نباشد و حتی امکان ناپذیر. ولی والنتاین نباید باعث حذف “سونای” شود.
بیزیم آذربایجان کولتوروموز او قدر گئنیش،گؤزل،درین و زنگیندیر،بیز اونو داها چوخ ماراقلا آراشدیریب اؤیرنمه لییک.سونای ان گؤزل دبلرین بیریدیر. سونای عشق سیمگه سیدیر. بیز ده سینه میزده بیر اورک اولدوغونو و او اوره یین ایچینده بیر سئوگیلیمیز اولدوغونو اونوتمایاق. اونوتمایین ساباح اولمایا بیله ریک.
۲٫سونایدا آیلا گونش آدی کئچدییی اوچون هدیه لریمیزین اوستونده اونلاردا بیر شکیل یا نشان اولسون.
۳٫سئوگی و عشقیمیزی هر زامان دیله گتیریب و اونو ایشلریمیزله داورانیشلاریمیزدا گؤرستمه لی ییک. نییه کی یاشام چوخ قیسسادیر و سئوگیلیمیزی سئویندیرمک اوچون ائله چوخ زامان یوخدور.
برادر و خواهر تورک زبانم! فرهنگمان را دریابیم….سونای را دریابیم….
منیم سئوگیلیم ساوالان! گؤزلریمین ایشیغی سنین،سنی یالنیز سنه تاپشیریرام…
زومار آیی نین(شهریور) سون گئجه سی،سونای آدلانیر. بو گون آذربایجان دا سئوگیلی لر گونو ساییلیر. بو گونده اسطوروی سئوگیلی لر(آی ایله گونش) گون باتاندا بیربیرلریله گؤروشورلر.(افق دا ۱۸۰ درجه زاویه ده قرار تاپیرلار) و بو قیسسا گؤروشده آیلا گونشین بیر ایللیک اؤزلمی سونا چاتیر و بو ایکی سئوگیلی بیر آن اولسون بئله حسرت گیده ریرلر.بو اولای دا سمبلیک اولاراق،آذربایجاندا سئوگیلیلر گونو آدلانیب و سایین ساییلیبدیر. کئچمیشده بو گونده اؤزل تؤرنلر کئچیریلدی. کندلرده هرکس اؤزل بیر سسلرله کی اونا “آواوا” دئیردیلر بیربیرلرینی سسله ییب کندین مئیدانینا ییغیشاردیلا ر.اوردا یئمکلر پیشیریلیب اویونلار اویناناردی.سئوگیلی لر بیربیرلرینه هدیه وئرردیلر.بو قونودا باشقا آیرینتی لار اوچون ناصیرمنظوری-نین آواوا کیتابین اوخوماق اولار.
سونای آذربایجان خالقینا عایید اولان بیر عنعنه اولاراق،بیزیم کولتوروموزون زنگینلیین گؤرسه دیر. و اوزدن ده داوا چوخ اورکلره یاتیر. والنتاین باتی ایله مسیحییت سیمگه سی اولدوغو اوچون بیزه چوخ اوزاق اولاراق یابانجی گلیر.
اؤزللیکله تورک کیشیلر کی دویغوسال قونولاردا چوخ آغیرباشلیدیرلار.
بئلنچی قونولاردا داها تئپکیلی اولورلار و اونو خوش قارشیلامیرلار. والنتاین چوخ آنلامی اولسا بئله بیزیم کولتوروموز دئییل. هله سونای کیمی درین آنلاملی و زنگین بیر تاریخی عنعنه سی اولان بیر خالقا والنتاینین هئچ ضرورتی یوخدور.سونای آذربایجانین درین اسکی دبلریندن اولاراق هرکسین ماراقلا ایلگیسین چکیر. من اوره یینده سئوگی قیویلجیملاری اؤلمه میش بیر کیچیک قارداشیز اولاراق،سونای گئجه سی اوچون نئچه اؤنریم وار:
۱٫بیزیم آذربایجان کولتوروموز ان قدر گئنیش،گؤزل،درین و زنگیندیر،بیز اونو داها چوخ ماراقلا آراشدیریب اؤیرنمه لی ییک. سونای ان گؤزل دبلرین بیریدیر. سونای عشق سیمگه سیدیر. بیز ده سینه میزده بیر اورک اولدوغونو و او اوره یین ایچینده بیر سئوگیلیمیز اولدوغونو اونوتمایاق. اونوتمایین ساباح اولمایا بیله ریک.
۲٫سونایدا آیلا گونش آدی کئچدییی اوچون هدیه لریمیزین اوستونده اونلاردا بیر شکیل یا نشان اولسون.
۳٫سئوگی و عشقیمیزی هر زامان دیله گتیریب و اونو ایشلریمیزله داورانیشلاریمیزدا گؤرستمه لی ییک. نییه کی یاشام چوخ قیسسادیر و سئوگیلیمیزی سئویندیرمک اوچون ائله چوخ زامان یوخدور.
آیین شایین لیق اکین چیلر اوچون آنلاملی گونلر دیلر.اکینلر یئردن گؤتورولوب،زومار توپلانیب،اؤزلرینی بیر قاتی قیشا حاضیرلاندیریرلار.ایندیکی یاشامدا شهرلی لشمیش یئرلرده بو آنلامی دوشونمک چتین اولور. آنجاق ایکینجی اؤزللیک یانی ابدی تیکرارلانان سئوگی ایندیکی زاماندان یاخشی آلینیر.
آذربایجانین آیین دوشونجه لی دبلرینین بیر سیرالاری بو گونده یاشاییر،بعضی دبلری ایسه یادیرقانیب دیر. یادیرقانمیش دبلرین یادیرقاماق ندنی،آذربایجان میللتی نین یاشام طرزلرینین چؤنمه سی دیر.بو دؤنم آذربایجان دوشونجه لی کیمسه لرین باسقی آلتیندا اولماسی،قورویوب ساخلایان دؤلت یئریه،پوزوب داغیلدان اؤزگه لشمیش دؤلتین اولماسی آذربایجان میللتینین اولان وارلیقلارین چوخونو گؤزلرده ایتیره بیلدی.
سونای لا والنتاین سئوگیده اورتاق اولدوقلارینا گؤره نظره گلیر بیر-بیرلرینین یئرینه اوتورا بیلرلر. داها دوغروسو سونای دونیالاشمیش والنتاینین یئرینه اوتورماق قابلیتینده دیر. بو ایش آذربایجاندا اوتورا بیلسه ده باشقا یئرلرده اوتورا بیلمیه جک.
عئینی حالدا آذربایجاندا اوتورماغینا بیر دؤلت یاردیمی گره کیر.
اوخشار اولایلاری سرگیلمک اوچون بیربیرلریندن فایدالانمالی ییق.آنجاق بیرینی بیرینین یئرینه قویماق تئپگی یارادار.
سونایی دونیالاشدیران،بو قابلیتیندن باشقا بیر قابلیتی واردیر.اودا تیکرارلانان ابدی دوغا یاپالی بیر سئوگی دیر. ابدی سئوگی ده سئوگیلیلر هئچ زامان بیربیرلرینه یئتیشمه ییب سئوگی هئچ زامان اؤلمز. ابدی له شیب،هر زامان یاشار.
“گون” ایله “آی”کیمی. اونلارین آراسیندا اولان سئوگی بیتیرسه بیز تانیدیغیمیز یاشام بیتر. بیز سونایی آرتیخراق تانیددیرمالییق قانداشلار…
گلجکی،تورپاقی،سویو،هاواسی،ائلی اوباسی قارانلیق ائویمه….منیم سئوگیلیم ساوالان! گؤزلریمین ایشیقی سنین،سنی یالنیز سنه تاپشیریرام…..
آرواش قوشاچایلی
“سونای” با دو رویداد قرین شده است:
آیا دیگر وقت آن نرسیده که به رسوم خود بازگردیم؟ رسومی که در گذشته ای نه چندان دور،بر گستره گیتی پرده افکنده بود و صدای شادی مردمان آذربایجان بربلندای آسمان طنین افکنده بود.
گله جه یی،تورپاغی،سویو،هاواسی،ائلی اوباسی،قارانلیق ائویمه…
مقاله به زیان تورکی آذربایجانی
سونای،والنتاین آذربایجان
سونای گؤجه لرینده ایکی شئی قاباریقدیر. بیرینجی سی “آیین شایین لیق” ،ایکینجی سی “ابدی تیکرارلانان سئوگی”.
سون باهار؛آرواش قوشاچایلے
*تورک قانداشلار،بو یازینی یایین لوتفن.
pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab prs_Arab pes_Arab prs_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab prs_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab pes_Arab prs_Arab pes_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab prs_Arab pes_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab