دیل همیشه میللی اؤزونو درک ائتمه باخیمیندان خالقین تاریخینده آپاریجی مؤقع توتموشدور. آذربایجان ادبی دیل تاریخینه غیابی سیاحت ائتسک،او دؤورون آذربایجان دیلی ایله، معاصر آذربایجان دیلی آراسیندا اساسلی فرقلری موشاهیده ائده بیلریک. هله اوزاق کئچمیشدن بو گونه دیل مجاهیدلرینین مقصدیؤلو امیی سایهسینده معاصر آذربایجان دیلی موکمل سوییهیه چاتمیشدیر. دیل هم ده مخصوص اولدوغو خالقین اینتلکتوال سوییهسینین بیلاواسیطه گؤستریجیسیدیر. آذربایجان خالقی دا دونیانین ان قدیم خالقلاریندان بیری اولدوغو اوچون، اؤزو قدر قدیم اولان دیل تئندنسییاسینا مالیکدیر. بوتون دیللر کیمی آذربایجان دیلی ده ایکی ایستیقامتده یارانیب اینکیشاف ائتدیی اوچون، بو دیلین تاریخینی ایکی نؤعه آییرماق لازیمدیر.
۱. آذربایجان شیفاهی ادبی دیل تاریخی. ۲. آذربایجان یازیلی ادبی دیل تاریخی.
دیل شیفاهییه نیسبتا یازیلی فورمادا داها تئز اینکیشاف ائدیر. بونون سببی ایسه دیلدن-دیله کئچن سؤزون داها تئز-تئز دییشیکلیکلییه معروض قالدیغی حالدا، یازیلی دیلین یاشادیغی دؤورون اوسلوب خصوصیتلرینی اؤزونده داها محکم ساخلاماسیدیر. دونیانین هئچ بیر دیلی تمامیله اؤز سؤزلریندن عبارت دئییلدیر. بو خاراکتریزه آذربایجان دیلینه ده مخصوصدور. زامان-زامان موختلیف تاریخی-سیاسی سببلر، علم و تکنیکانین اینکیشافی،اقتصادی-تیجارت علاقهلرینین مؤوجودلوغو دیله یئنی-یئنی سؤزلرین گلمهسینی قاچیلماز ائدیر. بو آلینمالار بیر چوخ حاللاردا دیلین میللی اوریژیناللیغینی کورلاییر، اونو اؤز کؤکوندن اوزاقلاشدیریر. محض بو سببدن آنا دیلینین صافلیغینین قورونماسی پروبلمی ج.ممدقولوزاده، قاسیم بی زاکیر و س. کیمی یازیچی و شاعرلرین اثرلرینین اساس مؤوضوعسونا چئوریلمیشدیر. اونلار اؤز اثرلرینده بو پروبلئمی اثرلرینین لئیتموتیوینه چئویرمیش و بو پروبلئمین قارشیسینی آلماق یوللارینی گؤسترمیشدیر. بو ادیبلریمیزدن بیری ده خالق شاعری بختیار واهابزادهدیر. معاصر دؤورده بئله سنتکارلار چوخ اولماسا دا، ب. واهابزادنین بو ساحهدهکی امیی دانیلمازدیر. شاعرین بو قبیلدن اولان شئیرلرینده آنا دیلینین سافلیغینین قورونماسی کیمی مسئلهلر تبلیغ ائدیلیر. ائله بو جور شئیرلرینه گؤره شاعری «دیل موجا-هیدی»،»ادبیاتیمیزین آنا دیلی شاعری» آدلاندیرماق اولار.
معاصر آذربایجان ادبیاتیندا ب. واهابزادنین دیله، دیل تاریخینه، اونون صافلیغینا، قورونماسینا حصر ائتدیی شعیرلر نینکی اوشاقلار، حتی بؤیوکلر طرفیندن سئویلمکدهدیر. بونون سببی ایسه شاعرین دیل حاقیندا بو تعصب کشلیینین دیل داشیییجیلاری اولان آذربایجان خالقینین منافعلری ایله اوست-اوسته دوشمهسیدیر. شاعر دیلین تمیزلیینین قورونماسینین تکجه یازیشی، شاعر و عالیملرین دئییل، ادبیات شوناسلارین و خالقیمیزین معنوی یوکونه چئویرمیشدیر.او، اؤز اثرلرینده دیلین خالق اوچون نئجه ده-یرلی معنوی سروت اولماسی فیکرینی آشیلاماق ایستمیش و دیلیمیزین احاطه دایرهسینی گئنیشلندیرمیشدیر. شاعر دیلین اینسانلار آراسیندا تکجه اونسیت واسطهسی کیمی یوخ، مخصوص اولدوغو خالقین تاریخینی اؤزونده احتیوا ائدن بیر واسطه کیمی قیمتلندیرمیشدیر. دیل تاریخینین موختلیف مرحلهلری محض همین دؤورده یاشاییب-یاراتمیش سنتکارلارلا باغلیدیر. چونکی همین صنتکارلار همین دؤورده مؤوجود اولان دیله داها تئز موداخیله ائده بیلیرلر. اونلار اؤز اثرلهی ایله دیله یئنی-یئنی سؤزلر گتیره و سؤزو زامان-زامان دیلدن اوزاقلاشدیرا دا بیلیبلر اورتا دؤورده نسیمی، فضولی، ختایی کیمی صنتکارلار، یئنی دؤورده م. ف. آخوندزاده، م. جلیل، س. وورغون ،معاصر دؤورده ایسه - بختیار واهابزاده بو عنعنهنین گؤرکملی نومایندهلریندندیر. شاعر آرا-سیرا قزئت و ژورناللاردا «آنا دیلیم-آنا کؤکوم !»، » تاریخ، دیل، عنعنه»، »آنا دیلی»، »دیل حاقیندا سورغو»، »بیر داها آنا دیلی حاقیندا»، »دیل و الیفبا»، »دیلیمیز-ادبیاتیمیز»، »دیلده طبیعیلیک و گؤزللیک»، »آنا دیلی دؤولت دیلی» کیمی مقالهلرله چیخیش ائتمیشدیر. او، بو جور مقالهلری ایله آذربایجان دیلینین یوکسک قیمتلندیرمیش، بیر شاعر کیمی ادبیات دیلیمیزی بدیعی تصویر و ایفاده واسطهلری ایله زنگینلشدیرمیشدیر. او، بیر صنتکار کیمی دیل و شعیر آراسیندا اولان باغلاری آشکارلاماغا چالیشمیشدیر. شاعر بیر چوخ مؤوضوعلاردا فلسفی، سئوگی-مببت، طبیعت حاقیندا یازسا دا، دیل حاقیندا یازدیغی شعیرلر نیسبتا داها سوسیال سجییه داشیییر و اوخوجونون دیل حاقیندا دوشوندوکلری ایله عینیت تشکیل ائدیر،اوخوجونو بو میللی پروبلئم حاقیندا دوشونمهیه سؤوق ائدیر. اونو محببت، وطن شاعری کیمی تانیساق دا،شاعرین دیل حاقینداکی شعیرلری خصوصی دیقته لاییقدیر. بو جور شعیرلری تورکچولویو قاباردیر، دیل حاقیندا اوخوجودا اؤیردیجی و یول گؤستریجی فونکسییا داشیییر.شاعر مقاله و شعیرلرینده اؤز قلبینده اولان و دیل اوچون یارارلی اولان ان مترقی فیکیرلری اوخوجویا آشیلاییر. او، میللی شعورو دیلده گؤرور و اونا گؤره ده «آنا دیلی»نه «آنا کؤکوم» دئییر. او بو یولدا اؤز سلفلرینین ایشینی داوام ائتدیرهرک، زامان کئچدیکجه اینکیشاف نتیجهسینده دییشیلن دیلیمیزی قوروماغا چالیشمیشدیر.
بختیار واهابزادنی سوسیال طبقهده مشهورلاشدیران اثرلری ده محض دیل حاقیندادیر. پروفسور. بولودخان خلیلوو ب. واهابزادنین یارادیجیلیغینی دؤرد مرحلهیه بؤلور. (۱) شاعرین دیل حاقیندا موباریزهیه باشلادیغی ایللر، یعنی، ۵۰-جی ایللر شاعرین دیلچیلیک گؤروشلرینین بیرینجی مرحلهسینی، ۶۰-جی ایللر ایکینجی مرحلهسینی، ۷۰-جی ایللر اوچونجو، ۸۰-جی ایللر ایسه دؤردونجو مرحلهسینی تشکیل ائدیر. شاعرین دیلچیلیک گؤروشلرینین بیرینجی مرحله سینین باشلانغیجیندا شاعر دیل مجاهیدی کیمی آنا دیلیمیزین صافلیغی یولوندا بوتون دیلچیلری، ادبیات شناسلاری و خالقیمیزی دیلین تمیزلیگی اوغروندا سفربرلییه چاغیرمیشدیر. همین دؤورده چیخیش ائتدیی مقالهلرله دیلین لازیمینجا قیمتلندیریلمدیینی دئیهرک، دیلین تکنیکی ایمکانلاریندان،صنتکارلیق خصوصیتلریندن چوخ آز یازیلدیغینی، بو حاقدا تنقیدی مقالهلرین آز اولدوغودو گؤز اؤنونه گتیرهرک داخیلی تعصب کئشلیینی بئله قلمه آلیر: «عمومیتله، شعیر حاقیندا یازیلان تنقیدلر، اساساً، مزمونون یا دا ایدئیانین نه درجهده آکتوال اولماسینین شرحیندن عبارت اولور. شاعرلریمیزین صنتکارلیق خصوصیتلریندن، دیلینین، ایفادلیلیینین گؤزللییندن، تشبیه لردن،ایستعارهلردن و سایردن بحث ائدن مقالهلر آز یازیلیر. (۲.۱۲۴ )
ب. واهابزادنین دیلچیلیک گؤروشلرینین بیرینجی مرحلهسینده یازیلان، اؤزونه قدرکی و اؤزوندن سونراکی ادبیات اوچون اؤرنک بیر اثر اولان «آنا دیلی»شعیری اونون یارادیجیلیغینین ان مونومنتال، شاه اثرلریندن بیریدیر. بو شعیرده شاعر دیل اوچون دئییجک ان متقی فیکیر و ایدئیالارینی عکس ائتدیرمیشدیر. دیلین خالقین حیاتیندا نه قدر واجیب بیر واسطه اولماسی فیکری ایله شعیرده دیلیمیزین هم گراماتیک، هم ده پویتیک ایمکانلارلینین گئنیشلییندن صحبت آچیلمیشدیر. بوندان باشقا شعیرده آنا وطن وحدتی حس اولونور. شعیرین بیرینجی میصراعلاریندا بونون شاهیدی اولا بیلریک.
دیل آچاندا ایلک دفعه، آنا سؤیلییریک بیز،
آنا دیلی آدلانیر بیزیم ایلک درسلییمیز. (۳.۸)
سمانتیکانین بو جور اوبرازلیلیقلا اوخوجویا چاتدیرماق قابیلیتی اونا چوخ گومان کی، اؤز سلفی صمد وورغوندان گلیر. بو جهت مؤلفدن استتیک زؤوق وئرمه قابیلیتیندن باشقا اموسییا دا ایستییر. بو خصوصیتلری نظره آلماقلا شاعرین بو جور اثرلرینی سانباللی آدلاندیرماق اولار. شاعر «آنا دیلی» شعیرینین سونراکی بندلرینده دیلی چوخ جهتلی عبارهلرله تعریف ائتمیش اونو خالق اوچون ان قیمتلی میراث گؤرموش و حال-حازیرکی دؤورون اوزرینه بو معنوی میراثی گلهجهیه اولدوغو کیمی دوروست چاتدیرماق کیمی معنوی یوک قویموشدور.
بو دیل - بیزیم روحوموز، عشقیمیز. جانیمیزدیر،
بو دیل - بیر-بیریمیزله عهدی-پیمانیمیزدیر.
بو دیل-تانیتمیش بیزه بو دونیادا هر شئیی.
بو دیل -اجدادیمیزین بیزه قویوب گئتدیی
ان قیمتلی میراثدیر، اونو گؤزلریمیز تک
قوریوب نسیللره بیز ده هدییه وئرک.(۳.۸)
شعیرین آخیرینجی بندینده شاعر دیلین خالقیمیزا بخش ائتدیی اوزسیز نعمتلری تانیمایان اؤزونون ده دئدیی کیمی «آنا دیلینده دانیشماغی آر بیلن، مودالی ادا بازلار»آ قارشی تنقیدی مؤقع توتموش، اولدن دیداکتیکا یولونو توتان شاعر آخیرینجی بندده اؤز تلاطوملرینی و دیل حاقیندا قایغیلاریندان بئله بحث ائتمیشدیر.
ای اؤز دوغما دیلینده دانیشماغی آر بیلن،
بونو ایفتیخار بیلن ، مودالی ادا بازلار
قلبینیزی اوخشامیر قوشمالار تئللی سازلار.
قوی بونلار منیم اولسون.
آنجاق وطن چؤریی، بیر ده آنا اوریی
سیزلره قنیم اولسون.(۲.۹)
شاعرین ۱۹۶۷-جی ایلده کازابلانکادا سیاهتده اولارکهن یازدیغی «لاتین دیلی» شعیری اونون دیلچیلیک گؤروشلرینین ایکینجی مرحلهسینین زیروهسینی تشکیل ائدیر.
بو شعیر یازیلدیغی دؤورون ب. واهابزادنین دیل بارهده دوشوندوکلرینی گؤستریر. شعیرده شاعرین مقصدی لاتین دیلینین موکمللیینی گؤسترمک دئییل، بو دیلی آذربایجان دیلی اوچون مثال گتیرمکدیر. قدیم روما ایمپرییاسینین دیلی اولان، خالقی مؤوجود اولمایان بو دیلین یئنه ده اؤز موکمللیینی ساخلاماسی، دیل کیمی اؤلوب گئتدیکدن سونرا بئله معاصر دونیا دیللرینده ایزینین، تأثیرینین هله ساخلاماسینی بیر داها خاتیرلاتماقدیر. آشا-غیداکی میصراعلارلا شاعر خالقی مؤوجود اولا-اولا دیلیمیزین اؤلمزلیینی و تمیزلیینی تامین ائتمهیه چالیشمیشدیر. لاتین دیلیندن اؤرنک گتیرمیشدیر.
لاتین دیلی!
هر سؤزونده دونیا بویدا یوک داشیییر،
لاتین دیلی! -میللت اؤلوب،دیل یاشیییر.
«آنا»دئین،»تورپاق»دئین،»وطن»دئین یوخ بو دیلده.
آنجاق یئنه یاشار بو دیل. (۳.۳۰۳)
شاعر سونراکی میصراعلاردا لاتین دیلینین بو خصوصیتینی آذربایجان دیلینده گؤره بیلمدیی اوچون تعصوفلنمیشدیر. فیکیرلری ایله لاتین دیلینی آذربایجان دیلی ایله موقاییسه ائدرک،وطن اولا-اولا کورلانان دیلیمیزی، »کیچیک،یوخسول کومالاردا دوستاق اولان بیر دیل»ا بنزتمیشدیر. بوندان باشقا سوندا بدیعی سوالدان ایستیفاده ائدیلمیشدیر.
ایندی سؤیله،
هانسی دیله اؤلو دئیک:
وطن وارکن،
میللت وارکن،
کیچیک، یوخسول کومالاردا دوستاق اولان بیر دیلهمی؟
یوخسا،اوزون عصرلردن،کئچیب گلن،
خالقی اؤلن ،
اؤزو قالان بیر دیلهمی؟(۳.۳۰۵)
شاعرین یارادیجیلیغینین دیلچیلیکله باغلی گؤروشلرینین اوچونجو و دؤردونجو مرحلهسی اؤز-اؤزلویونده رنگارنگدیر. بو دؤورلرده اونون گؤروشلری داها یوکسک سوییهده تظاهر ائدیر. اونون دیلله باغلی یازدیغی آیری-آیری مقالهلردهکی فیکیرلری بیزی بونو دئمهیه ایمکان وئریر کی، بو دؤورلر شاعرین دیلچیلیک گؤروشلرینین خصوصی مرحلهسیدیر. شاعر بیر مقامی دقته چاتدیراراق دیلیمیزین محتشم ایفادلیلییندن دانیشاراق بو گؤزللیین ارمنیلری بئله واله ائتدیینی دئییر. او، مقالهسینده یازیر: «بیر نئچه ایل اول یئرواندا کئچیریلن زاقافقازییا خالقلارینین پوئزییا گونلهرینده من ده ایشتیراک ائدیردیم. بیز بورادا شعیرلریمیزی آذربایجانجا اوخویوردوق. ارمنی خالقینین، دئمک اولار کی،بؤیوک بیر قیصمی بیزیم دیلیمیزی بیلیر. بونا گؤره ده اوخودوغوموز شئیرلر گورولتولو آلقیشلارلا قارشیلاندی.»(۴.۲۸۹) ب. خلیلوو ب. واهابزادنین دیله موناسیبتی بارهده یازارکن اونون مقالهلرینی خصوصی دیره مالیکلیینی بیلدیرمیشدیر. مؤلف شاعرین بیر نئچه مقالهسینی مثال گتیرهرک، شاعرین خالق فولکلوروندان دا یارارلاندیغینی، اونا نئجه دیر وئردیینی سؤیلمیشدیر. بایاتیلاری تحلیل ائتمکده خالقین دیلینین دوروستلویونو بیلمیین مومکونلویونو ثبوت ائتمیشدیر. «بختیار واهابزاده ۱۹۷۳-جو ایلده »بایاتیلار»، »آنا لایلاسی،اوشاق دونیاسی» مقالهلرینی یازیر. بو مقالهلرده او، خالق یارادیجیلیغیندان - بایاتیلاردان، لایلالاردان،یعنی خالقین روحوندان سوزولوب گلنلری یاشاتماغیمیزی واجیب ساییر. بونونلا بئله،مقالهلرده قید ائدیلیر کی، دوغما دیلیمیزین، دوغما دیلیمیزیم سؤزلریمیزین سهرینده خالقین دوشونجهسینی،منویاتینی اخذ ائده بیلیریک. دئمهلی،یئنه ده دیل آپاریجی مؤقعده اولور.»(۱.۶۴)
ب. واهابزاده دیلیمیزین قراماتیکاسی بارهدهده اؤز مقالهلرینده ده مفصل معلومات وئرمیشدیر. مثلاً، «دیلده طبیعیلیک و گؤزللیک» آدلی اثرینده بو جور یازیر:-«سؤزلری و اونون توپلوسو اولان جملهلری-بیر عقلدان او بیری عقلا، بیر اورکدن او بیری اوریه فیکیر یوکو داشییان نقلیات واسطهسینه بنزتمیشدیر. نقلیات یوکه خیدمت ائتدیی کیمی، سؤزلر ده فیکره خیدمت ادیر. فکره گؤره سؤز تاپیلیر،سؤزه گؤره فیکیر یوخ! آنجاق فیکیر یوکونون منزیله تئز، کسه یوللا چاتدیریلماسی اوچون موناسیب نقلیات واسطهسی ان دقیق سؤزلر، ایبارهلر، ایفادهلر تاپیلمالیدیر. » (۵.۱۷۶). شاعر دیلین تکجه معنوی طرفلرینی دئییل، هم ده مادی طرفلرینی تبلیغ ائدیر. شاعر دیلیمیزین قرامماتیک قورولوشونو، ایفادهلیلیک خصوصیتلرینی، سؤزملگتیرمه کئیفیتلرینی ده قیمتلندیرمیشدیر.
گؤرکملی ادیبلریمیزدن بیری اولان ج. ممدقولوزاده یاشادیغی دؤورده ده دیلیمیزین صافلیغی پروبلمی آکتوال ایدی. بیر یازیچی کیمی او دا بو پروبلئمه بیگانه قالا بیلمدی. ج. ممدقولوزاده بو آکتوال پروبلئمی «آنامین کیتابی» درامیندا بدیعی لؤوحهلرده عکس ائتدیرمیشدیر. ۱۹۱۹-۱۹۲۰-جی ایللرده یازیلان اثر آنا دیلی مؤوضوعسونا حصر ائدیلمیش اوریژینال و مونومنتال اثردیر. اثرین مزمونونا فیکیر وئرسک، یازیچینین دیل بارهده ناراحاتلیقلاری ب. واهابزادنین شعیرلرینین مزمونو ایله اوست-اوسته دوشور. یازیچی «آنامین کیتابی»اثریندهکی صورتلری ده عمومیلشدیرمیشدیر. اثردهکی زهرابییم-آنا اوبرازی آنا دیلیمیزین، صمد واحید-تورکجهدن آلینمالار روستم بی - روسجادان آلیمالار، میرزه محمدعلی اوبرازی ایسه عرب و فارس دیلیندن آلینمالار کیمی معنالاندیریلمیشدیر. اؤولادلارینین هامیسینین عالی ساوادلی اولماسینا باخمایاراق، منصوب اولدوغو دیلی اونوتمالاری آذربایجان دیلینین اثردهکی پرووبرازی اولان زهرابییم آنانین اورک سیخینتیلاریدیر. اثردهکی گولباهار اوبرازی دا زهرابییم اوبرازی کیمی دیل بارهده مترقی فیکیرلرله یاشایان اوبراز اولموشدور کی، او دا بو مؤوضوعدا قارداشلارینا قارشی عکس قطبده دورموشدور. بو اثر بیر داها بختیار واهابزادنین فیکیرلرینی ثبوت ائدیر کی، دیل تکجه دانیشیق واسطهسی دئییل، مخصوص اولدوغو خالقین معنوی ثروتیدیر. »آنامین کیتابی» اثرینین دیل حاقیندا پولئمیکاسی زهرابییمین اؤولادلارینین تکجه دیللرینین دییشمکلری یوخ بونونلا برابر دیل مدنیتینی و معنویاتلارینی ایتیرمهسیدیر. ب. واهابزاده ده ج. مممدقولوزادنین»آنامین کیتابی» اثرینی یوکسک قیمتلهندیرهرک، حتی اثرین و مؤلفین ادبیاتا، دیله وئردیی تؤهفهسینی گؤز اؤنونه گتیرمیشدیر. شاعر یازیچینین اثرلرینی «چالینان ساری سیمه» بنزتمیشدیر.
«آنامین کیتابی!»-اوخودوم بیر ده،
بو گونوم دونهنله گلدی،گؤروشدو.
جلیلین چالدیغی ساری سیملرده
قدیم بیر تمثیل ده یادیما دوشدو.(۳.۴۷)
ب. واهابزاده و ج. ممدقولوزاده یارادیجیلیغینین اساسینی تشکیل ائدن دیل مسئلهلری اورتاق جهت کیمی گؤتوروله بیلر. بئله کی، «آنامین کیتابی» اثرینده اورتایا قویولموش پروبلئم او جمعیتین آنا دیلینه اولان موناسیبتینی گؤزل شکیلده تصویر ائدیرسه، ب. واهابزادنین بو گون چوخ مشهور اولان آشاغیداکی میصراعلاری دا بو گونون دیل منظرهسینی، اینسانلاریمیزین دوغما دیله موناسیبتینی آچیق آیدین اورتایا قویور.
بیر واخت روسجا ایدی، بوتون رئکلاملار،
ایندی اینگیلیسجه دورتولور گؤزه.
ایتین ده دیلینه حؤرمتیمیز وار
بیرجه اؤز دیلیمیز یارامیر بیزه!
صنتکارلاریمیزن یازیب یاراتدیغی بو اینجیلر نه قدر قیمتلیدیر. بو اینجیلر ایچریسینده پوئزییا ایله برابر تاریخ ده یاشاییر. بئله کی، بو اثرلرله تانیش اولارکهن موختلیف دؤورلرده دیلیمیزین عرب – فارس، روس، سون دؤورلرده ایسه آوروپا دیللرینین تأثیرینه معروض قالدیغی حاقیندا معلوماتلار آلیریق. و اگر تاریخ بونو بیزه منبع کیمی وئریرسه، بو میصراعلاردا شاعرین، ادیبین داخیلی سسینی، اورک یانغیسینی دا حس ائده بیلیریک. تحلیللردن ده گؤروندویو کیمی، شاعر ب. واهابزادنین دیلین صافلیغینین قورونماسی، اونون داخیلی ایمکانلارینین اوزه چیخاریلماسی ایستیقامتینده موستثنی خیدمتلری اولموشدور. بو کئیفیتلری نظره آلاراق اونو آذربایجان ادبیاتی تاریخینین «آنا دیلی شاعری» آدلاندیرساق یانیلماریق. اونون بو ایستیقامتده یازدیغی اثرلرینی اؤزوندن اول و اؤزوندن سونراکی دیل تندنسییاسینین ان باریز نومونهلری حساب ائتمک اولار...
ایستیفاده ائدیلمیش ادبیات:
۱. خلیلوو ب. بختیار واهابزادنین دیلچیلیک گؤروشلری. »باکی چاپ ائوی»نشریاتی. باکی-۲۰۱۴
۲. پوئزییامیزدا صنتکارلیق مسئلهسی.-بختیار واهابزاده.سنتکار و زامان گنجلیک،باکی-۱۹۷۶
۳. ب. واهابزاده سئچیلمیش اثرلری. اؤندر نشریات.ایکی جیلدده. بیرینجی جیلد. باکی-۲۰۰۴
۴. تاریخی دوستلوق،معنوی یاخینلیق - بختیار واهابزاده. سنتکار و زامان. گنجلیک. باکی-۱۹۷۶
۵. دیلده طبیعیلیک و گؤزللیک.-بختیار واهابزاده. سنتکار و زامان. گنجلیک. باکی-۱۹۷۶
مؤلف: وصال شابیزاده
azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab urd_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab kas_Arab ckb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab prs_Arab