تقلید و تکرار استاد تبریزلی علی دن
تقلید و تکرار مسئله سی ادبیات ساحه سینده بویوک بیر مشکل حالینه گلمیشدیر و تورکجه شعرلرده یئنی لیک آز گورولور. چوخ شاعیرلر قاباقکی شاعیر لردن چوخلی اقتباس ائدیر لر یا بیر چوخلی شعر آیری دیلده اولان شعرلرین چئوریسینه اوخشاییر. بونون اوچون استادین شعر حاقیندا اولان یازیلارینی اوزللیکه آشاغیداکی یازینی اوخومالارینی تاپشیریلیر هله لیک له
تقلید و تکرار
بئله بیر اوستونلوگه و تکاملا یئتیشمک اوچون شرطلر لازمدر. اونلاردان بیریسی شعرین استقلالیدر. وئوزی ئوزونه دایانماسیدر. ولاپ آچیقجاسی بوکی شعر گرک مستقل اولسون, باشقا شعره اوخشاماسین و اوخویانین و ائشیده نین دوشونجه سینه بو (شک) دامماسین کی بو شعری ویا بونا بنزر بیر شعری سانکی ئونجه لرده (قاباقلاردا) ائشیدیبدر؟چونکی شعرین گوزه ل و جلب ائدن شرطلریندن بیریده بودرکی باشقا شعرلره اوخشاماسین و هابئله تکراری و مبتذل اولماسین , یوخسا بوحالدا لطافتی و گوزه ل لیگی اولاماز و حتی سوزدنده معمولی و آشاغی اولار.
بیلدیگیمیزکیمی سوز , اصولا رفع احتیاج اچوندر , مطلبی و نیئتی موقت اولاراق بوندان اونا منتقل ائتمک اوچوندور. وظیفه سی و اونون مدتی اوزمانا کیمیدرکی موضوع و احتیاج رفع اولسون. بونا گوره اونون زمان اعتباری چوخ آز و یاشی چوخ قیسسادر.
بونلاردان باشقا سوزون نه شکلینده تلفظ اولدوغو و ایشلنمه سی برک اجباری دگل , یعنی اگر بیریسی گلدیم یئرینه جلدیم و یا سئوگیلیم یئرینه سئوجیلیم دئسه گوزه ل و دوزگون یوخ , آنجاق چوخدا اجباری دگل چونکی کوچری بیر وسیله در , لاکن بوی وادبیات , مخصوصا شعر , بئله دگل و اولادا بیلمز. چونکی شعر قالمالی و حله ئولمز یاشامالیدر.
بورادا بونو گرک دئمک کی , بو ی کتابلاری و علمی و ادبی کتابلاردا عینا شعر کیمی و اصول ایله و دوزگون یازیلمالیدر و هیچ ده ساییلماز و اونوتولمالی دگل , و اونلارین معنا و موضوعسی هردن شعر دن ده اوستون یوخاریدر , آنجاق شعر ده کلمه لرین , وزنین , قافیه نین , ذوق و هیجان و باشقا قاعده لرین آرتیق و درین رعایتی اولدوقجا لازم و دئدیکجه اجباریدر , چونکی نثرو یازی موضوعلاریندا یئر دار دگل و میدان اولدوقجا گئنیشدر , لاکن ترسینه اولاراق , شعر و غزل و باشقا نظم موضوعلاریندا یئر دار و گئنیشلیک داها آز و حتی یوخدور.
ها بئله یازی ونثر موضوعلاریندا , موزونلوق و موسیقی بیرجه اولسا , نظم و شعر و غزل و رباعیاتدا یوزده یوز اولمالیدر , و یئنه ده نثر و یازیدا سکته و توتار ئوتوب گئدر و تحمل اولار. آنجاق نظم و شعر و غزل ده حرکتی و یریشی پوزار و آخیشی دایاندیرار.
بورادا , بیر کیمسه یه توخونماسا , گرک دئمک کی ایندییه کیمی نظم وشعر کتابلاری میزین چوخو تقلید و تکراری اولدوغو حالدا , قاعده و دستور اوزیله یازیلماییب و اوست اوسته نه عوام دانیشیغی و نه فولکولور کیمی و نه ده خواص دانیشیغلاری کیمی اولوبدر.
مثلا: گلرلر یئرینه گلله , دورارلار یئرینه دوراللا , و ائله میرسن؟ یئرینه ائله میسن ؟ و ها بئله گلیرسن یئرئنه گلیسن , و گلمیرسن یئرئنه گلمیسن ؟ یازیلیبدر کی دستور اوزیله اولمادیغی حالدا سوزون معناسیندا دگیشیر و آیدین اولمور کی بو ( گلمیسن ) کلمه سی ( گلیبسن ) یئرینه در و یا گلمیرسن ؟ یئرینه بونلاردان باشقا .
جمع باغلاماق , قاعده سیز و اصول سوز اولاراق , آغیر و قالین کلمه ایله یونگول کلمه نن جمعی بیر باغلانیر . او جمله دن اوشاقلار یئرینه ( اوشاقلر ) و اوغلانلار یئرینه ( اوغلانلر ) یازیلب و حله بعضا دوزگون یازیلبسادا آنجاق دوشونج وبیلیک اوزیله یازیلمایب بلکه تصادفی و بیله دن یازیلیبدر.
بورادا بیر نئجه ئورنک ( نمونه ) یازیلیرکی قالین کلمه ایله نازیک کلمه نین فرقی بللنسین , آغیر و یا قالین کلمه لرده اونلارین جمعی ( لار ) ایله قورتارار , مثلا:
ایوبلار , داود لار , قارداشلار , یولداشلار , اویونلار , قویونلار , سولار , آقلار , یاشلار , داشلار , اسلاقلار.
و نازیک کلمه لرین جمعی ( لر ) ایله قورتارار , مثلا:
احمدلر , حسن لر , علی لر , گوزه للر , سوزلر , ائللر , چوللر , تئللر, آنجاق بعضی کلمه لر ده واردر کی هم آغیر و هم یونگول جمع باغلانار مثلا :
قره یازیلسا قره لر , قارا یازیلسا قارالار یازیلار , بو قالین و آغیر و ها بئله یونگول و نازیک کلمه لر , حرفلرده ده رعایت اولمالیدرلار , مثلا: ( ک ) حرفی ساکن اولاندا همان ( ک ) ولی حرکت ائدیب آخرده اولاندا ( گ ) یه تبدیل اولار . و یا ( ق ) حرفی ساکن اولاندا همان ( ق ) ولی حرکت ائدنده ( غ ) یه دونر . مثلا:
اورک = اورگی , ایاق = ایاغی , کورک = کورگی , بارماق = بارماغی , اولدوق = اولدوغی ویا اولدوغو , و ها بئله ( ز ) ایله ( یز ) حرفلری سوزون آهنگینه باغلیدرلار . مثلا :
قولسوز – السیز – یولسوز – ائلسیز – دوزسوز – دادسیز – سوزسوز – دانشیقسیز – اوغولسوز – قیزسیز – و باشقالاری .
و اما , نسبت اوجون , لو – لی یازانلارین سلیقه لرینه باغلیدر . آنجاق گئچمیشلرده ( لو ) چوخ ایشلنرمیش , مثلا :
همدانلو – همدانلی , تبریزلو – تبریزلی , کوراوغلو – کوراوغلی , باداملو – باداملی , اولدوغو – اولدوغی , ئولو – ئولی و بیر چوخلی بو کیمی ستیقه لر و قاعده لر شعر و غزلین وزنینه استثنا اولمورسادا آنجاق نثر و یازیدا عذر و بهانه اوچون یئر یوخدر.
بونا گوره , او کیمسه کی شعر دئمک و یا ادبیات یازماق ایسته یر تقلید و تکراردان ئونجه گرک ئوز دیلینن قاعده و دستورون بیلسین و سونرا دوزگون بیر یول ایله بو ملی بنانی و تملی قورماغا باشلاسین .
نه دنسه , یوز ایللر جه تورک دیلینده اولان گئنیشلیک و بو توولوک اوچون ئویله بیر سوز و کتاب یازیلمایب و حله بیر آز چوخ بو اعتقاد اولا کی تورک دیلی بوتوو , و دنیا دیللری آراسیندا پارلاق و قول – بو تاقلی بیر دیلدر .
یئنه ده حله بیر کیمسه ئوزی اوچون بو زحمتی قا ئل اولمایبدر کی دیلینه گتیردیگی اعتقادی , نولورسا بیرجه کرن قافاسیندادا آراشدیرسین و ئوز اینانیشینی دایازلیقدان درینلیگه گئچیرتسن , بو سوز دئمک , عمل گوسترممک و بو ادعا ائتمک و ثابت ائتمه گین سببی نه در ؟
سببی یوزلرجه اولورسادا آنجاق بیر یسیده بودر کی بیزلرده باجاریق و ابتکار یئر ینه همیشه تقلید و تکرار اولوبدر.
گئچمیشدن دئیبلرکی تورک دیلی وسیع , غنی , و محکم بیر دیلدر , بیز لرده همان بو سوزی هر یئرده و هر سوزده دونه دونه دایاز بیر غرور ایله تکرار ائله میشیک , و ئوزگه لرین مینلرجه گوزه ل , گوزه ل کتابلارینین ئونونده بیز دنده یالنیز بو تکرار اولوبدر کی بیزیم دیلیمیز ان بیر ینجی گوزه ل و بوتوو بیر دیلدر .
بو , دوغرو در, بو حقدر کی بیزیم دیلیمیز گئنیش و طبیعی و گوزه لدر , آنجاق بونی یالنیز دیلده و سوزده تکرار ائله مک , فقط اوزدن گئچمه بیر غرور ایله دیله گتیرمک , کافی و یئترلی دگل .
بو , اوزدن گئچمه بیر شیشمکدر و ئوزون سیندیرماماقدر , آید ینجا سی بو کی ئوزگه لرین تحقیری ئونونده و ها بئاه ئوز – ئوزون حقیر و کیچیک دوشونمگین اثر ینده یوموروق دوگونلمک و سارالا سارالا چیغیرماقدر.
باشقا ملتلر , چیغیرمایبلار , بوش یئره هایکوی سالما یبلار , ئوزلرین تعریفه قویمایبلار بلکه دینمز – سویلمز ئوز ایشلرینه باشلایبلار, هر یئرین ئوزونه گوزگوره توخوم اکیبلر و ها بئله یورولمادان ؛ سوز یئرینه عمل گوستریبلر , و تاریخلرده آلچاق – اوجالاردان آشیبلار.
تقلید و تکرار ائلمک , یالنیز دیلیمیزی گئنیش و دولی گوسترمکده و ها بئله ئوزوموزی سیندیرماماقدا قورتارمیر , بلکه بو دگرسیز ایش یاشایشیمیزین باشقا یان – یوره لری نیده آرایا آلماقدادر.
ئوزگه لرین آیاق یئرلرین ئولچمک و سونرا اونلار کیمی آددیم آتماق بیزلری ئوز ئولچو موزدن و ئوز یئر یشیمیزدنده اولدوقجا اوزاق سالیبدر, و هر کیم نه ائدیب و هرنه ایش گوروب و نه جوره یئرییب بیزده عینا او جوره حرکت ائتمیشک , اونلار هر قالبده شعر دئیبلر بیزده او قالبده دئمیشک , عروض دئیبلر عروض دئمیشک و هیچ باخمامیشیق کی بو قالب و بو عروض بیزیم دیلده نجوره چیخار ؟
و دیلیمیزین نجوره خصوصیاتا ییه لی اولدوغون , سس و هیجا قاعده لرین هیچ بیر گوز ائوینه گتیرممیشک , بو البته چالیشان لارین و باجاریغا هوس و سئوگی گوسترنلر یندر , یوخسا مینلر و میلیونلارجا کیمسه لر کوکوندن بئله بیر دگرلی و معنوی ایشلرین نه یه یارادیغین و نه اولدوغون بیلمزلر و بیلمکده ایسته مز لر, یوخسا , اون و یوز ایللر کئچر , دنیالار دگیشر , ادبیات و دوشونجه لر دونه دونه ایرلییه جان آتار .
بویوک یازیچیلار توره نر, فن و باجاریق دنیاسی و ابتکار و گوزه للیک ئولکه سی گونی گوندن یئنیله نر و گئنیشله نر , بو سیرادا , و بو گئنیشلیک و ائره لیلیکلرده نه ائدریک ؟ و نه توره دریک ؟ آیدیندر کی هیچ , بو حرکتلرین , و بو ایره لیلیکلرین ئونونده , بیزلر تکجه بیر تماشاچی و ساکت بیر باخیجی کیمی گوزه دگمز بیر کیمسه لریک , یوخسا بوندان بیر آز یوخاری توتساق , هوروت هوروت تماشاچیلار سیراسیندان ایره لی چکیلسک , بو پیسئسده , بواویوندا ئوزوموزوی ئوزگه اویونجولارین آرخاسیندا تکجه تقلیدچی و گولونج بیرحالدا اونلارین اویونلارین تکرار ائدن گوره بیلریک .
بو , بیر ایشدر کی اوزون ایللر بویوجا اولوبدر . و چوخلاری بونا آتا – بابادان خوی و انس تاپیپ و بوندان ال چکمک اونلار اوچون آتاسینین ارثیندن ال چکمک دن چتیندر , بئلئیکی بو عادته و ترکیبه ال قاتان کیمسه اونلارین باخیشیندا – اخلالچی و پوزغونچودر , بو قوخوموش عادته خوی تاپانلار و بو ایرگنچی جمدیگین آردینجا سوروننلر ,هیچ بیر ابتکار و باجاریق فکرینه دوشمه دن همیشه اونون و بونون آرتیقین چئینه یبلر , و اونون وبونون اویونون تقلید ائدیب لر.
بو ایونچولار , و بوتقلیدچی لر , حتی بو اویونا و بو تقلیده هیچ بیر زمان ملی بیر رنگ , حقوقی بیر جنبه , و نسبی بیر شخصیت وئرمه یبلر , سانکی کوکوندن دنیایا دلقک و تقلیدچی گلیبلر.
بونلاری , حله بونداندا یوخاری توتساق , باجاریق لی و ایش بیلن تانیتساق وحله یازیچی و شاعر و رسام وباشقا ایشلر اوستادی گوستر سک , یئنه ده ائله بیر دگرلی یئر و باش اوجا توتمالی یئر , ها بئله ملی بیر یئر گوزه چارپمیر.
کئچمیشده , و ایندی کی شاعرلر , یازی چیلاریمیزین دیوانلارین و کتابلارین اوخویوز و اونلاری آراشدریریز , بونلارین بوسبوتون قرولوش و یئریشی و ها بئله قابوقی و ایچی ئوزگه لردن تقلید اولونوب و تکرار ائدیلیبدر.
آنجاق بورادا فارسدان , اورادا روسدان و یوخاری باشی عربدن , البته بو دوغرودرکی فارسلاردا و روسلاردا , باشقا ملتلردن تقلید و تکرار ائدیبلر و بو اکتسابی بیر قازانجدان آیری بیر شیئ اولا بیلمز.
آنجاق بونلار ائله بئله , اونلار آلدیقلاری نفع و قازانج اوستونه قازانج قویوب اونو مایه لندیریبلر و ملی بویاغا سالیبلار.
تقلید و تکرار ائدن باجاریقلی ( هنرمند ) مستقل و ئوزه ل بیر شخصیت و اردم ییه سی اولاماز , گوزه ل و سایقیلی ( هنرمند ) آدی یالنیز ئوزوندن ابتکار و هنر گوسترن و توره دیجی بیر کیمسیه یاراشار , دئمک کی تایا اولماق ایله آنا اولماق بیر بیرین دن ایری و باشقا بیر سوزدر.چونکی آنا ئوزی دوغان , و تایا.ئوزگه دوغانینی قورویاندر.
آیدیندر کی انانین دوغدوغو کوکوندن اونوندر , وتایانین بسله دیگی سون باشدا یئنه ده ئوزگه نیندر.
بونلار ائله بئله , باجاریقدا ( هنرده ) بیر بیریندن الهام و شوکه آلماق دوزگون و صادق بیر دوشونج و نیئت ایله اولسا و ها بئله ایچینده اوغرولوق و ال اوزونلوق اولماسا و بو الهام شوکه بهانه اولوب اوزانماسا عیبی و ایرادی آزدر.
اورک یاندیران و قورودوغی بالانی تکاملا یئتیرن امین بیر تایا , هردن حله هئیوه ره و باجاریقسیز بیر آنا داندا اوستون و دگرلی اولا بیلر. آنجاق بوهمیشه اساس اولا بیلمز و طبیعی دگل , چونکی ئوزینه اینانان وباجاریغینا دریندن دایانان بیر هنرمند , هر شیئدن اول ئوزی ابتکار توره در و حله حله تقلید و تکرار ائتمز و حتی ئوزی الهام وهنر منبعی ده اولار.
بوگون , بیزیم گوزه ل تورک دیلیمیز اوچون یارادیجیلیق گونی , و گوزه ل گوزه ل ابکار گونودر , آنجاق بو مرادا چاتماق اوچون گرک بیر چوخلی اوخوماق , دوزمک , و دوشونمک و سونرا تلسمه دن و یورولمادان ابتکارلی یازماق.
بورادا بونو دئمک و آچیقلاماق لازم اولدوغو اوچون گرک بیلمک کی دینمز – سویله مز فارسلارین انشاء سی و یازی اصولی , ها بئله صفت – موصوفلاری , خصوصا شعرلری بوسبتون اسلامدان سونرا و عرب دیلیندن اقتباس و ملهم اولوبدر , اسلامدان ئونجه اولورسادا لاپ آز و حتی بارماق ساییندان آرتیق دگل.
بورادا اسلامدان منظور ئوز – ئوزونه آیدیندر کی تورک – اسلام حاکمیتی و امپراطوردرکی البته بو خصوصدا بحث اولونسا چوخ اوزانار. بونا گوره بو ئوزی مستقل و آیری بیر بحث اولدوغو اوچون اوندان گوزئورتولور. یالنیز چوخ قیسا اولاراق گرک دئمک کی بویوک غزنوی , خارزم , سلجوق , وباشقا تورک امپراطورلاریندان توتوب سونرا گلن آیری تورک شاهلارینا کیمی عجم دیلیندن عادلانه بیر حالدا حمایت و تشویق اولوبدر.
ودوغروسی اسلامندان ئونجه عجملرین هیچ بیر ادبی , نظمی , رومان کتابلاری یوخدر , و حله بیر نئچه جیریق میریق یئر آلتیندان تاپیلان سانسیقریت , آوستا , مزدسنا , یشت آدلی کتابچیقلار وار سادا خرافات و موهومات اوچون یازیلیبدر , وزردوشت دینی شاهلارین و اشرافین بیرینجی مدافعه چیسی اولدوغواوچون باشدان باشا غیر انسانی و یرتیجی و قان سورانلارین الرینده چیرکین و قانلی بیر اسلحه ایمیش , بونلاردان باشقا , بو کتابلاردا اولان لغتلر و سوزلر ( سانسقریت ) دیلی و مجهول بیر دیل اولدوغونا گوره آیدین اولمور و دگل کی هانکی بیر ملتین دیلی ایمیش , تکجه بیر نئچه لغت و سوز عجم دیلینه اوخشارسادا گرک بوایشی زور و گوج ایله متخصصلرین عهده سینه بوراخماق یوخسا بوگونکی عجم اونلاردان عموما بیر کلمه ده باشا دوشمز , چونکی ئوزلرینه چیخدیقلاری بو عاریه دیل اوزون زمانلاردر کی فسیل اولوبدر.
عجم دیلی , ئوز دئیشلرینه گوره اوچ دوره دولانیب مثلا:
باستان دیلی , پهلوی دیلی , دری دیلی , آنجاق بو اوچ دوره نین دیلین متخصصلردن باشقا کیمسه دوشونمز , گورونورکی چوروین و اپرییه ن بیر دیل ایمیش و عجم لر ئوزلری ده بو دیلین ( فساد پذیر ) اولدوغون ایستر – ایستمز قبول ائدیرلر.
بونلار ائله بئله , اسلامدان ئونجه عجم لر وار ایمیشلرده , و حله دیللری و یازیلاری لاپ طبقاتی ایمیش , بئلئیکی شاه طبقه سی یعنی دربار اوچون بیر دیل و رعیت اوچون بیر دیل , وها بئله روحانی ( مغ ) اوچون بیر دیل واریمیش , و بیرده رعیت و کندچی کی اصلینده ( برده ) قول ایدی. بو نئچه طبقه نین دیلینده دانیشماقا حقسیز ایدیلر و بو دیللرده دانیشماق اونلار اوچون بویوک بیر گناه و بیر نوع جیزیق پوزماق و حدیندن تجاوز ائتمک سانیلاردی , بس بئله بیر دوره ده , و بئله بیر قانلی طبقاتی چاغدا ملی هنر و ملی ادبیاتی نه معناسی اولا بیلر؟
ارباب , روحانی ( مغ ) و اونلارین تیکمه سی اولان شاه , قوللاری و برده لری اولان کندچی و رعیته ئوز شئی و ماللاری کیمی , ئوزقویون و حیوانلاری کیمی با خان زماندا , ملی دیل و ملی ادبیات اوچون یئر اولا بیلمز , بودر کی بوگونکی یالاق عجم , او گونون , اوچیرکین و قانلی گونون ملی دیل و ملی ادبیاتیندان دانیشاندا و سارساقلایاندا , ئوزون گولونجه قویور و بوتون د نیانی , و حتی ئوزونوده گولدورور .
اسلامدان بویانا , غنی و دولی عرب ادبیات و دیلینین سفر اسینین نعمتلر یندن قاپیپ قاچان عجم , و بویوک تورک امپراطورلارینین صله و سخاوت باغیشلاریندان قارینین آجلیغدان و اگنین چیپلاقلیغدان قورتاران عجم , اونودوبدر کی دیلی ئوزگه دیلیندن و ادبیاتیندان قاپیلما و ئوزی و نطفه سیده ئوزگه لردن ترکیب و قاتیشمیش بیرنزاددر.
اونلار بیر بیریله ساواشاندا , و بیر بیر لرینی تالانچی و یا حیوان , و قان ایچن خطاب ائدنده , آغیزلاریندان گلنی بیزه نسبت وئریرلر و بیر بیرلرینی بیزه اوخشادیرلار, سانکی بویامان دئمک و سورتوشمک اونلاردا بیر سادیسم مرضیدر.
و اما , اگر تورک و عرب ظالم ویرتیجی و دیل بیلمز ایدیلر ؟ بس فردوسی عرب الفباسی ایله نه اوچون تورک شاهی محمود غزنوییه ( شاه ) نامه سین , یازیب ؟ و اوزون چاقلار بویی , حکیم فرخی سیستانی , عنصری , انوری , قاآنی شیرازی , حافظ شیرازی , وصا ل شیرازی , سعدی شیرازی , کلیم کاشانی , ظهیر فارابی , غضائررازی , سا نئی غزنوی , منوچهری , امیر معزی , ادیب صابر , رشید وطواط , سید حسن غزنوی , خاقانی , قا آنی , عنصری بلخی , عبدالرمان جامی , انوری ابیوری , کمال الدین اسماعیل اصفهانی , ملک الشعرای بهار خرسانی و یوزلرجه و مینلرجه شاعرلر و مداحلار هنرلرین و باجاریغلارین عرب , مخصوصا تورک اوچون نثار , و تقدیم ائدیبلر .
عربلر و تورکلر , اگر ادب و هنر سئون , انسانلیق و گوزه للیک سئون دگل ایدیلر بس نه اوچون بونلاردان دفاع ائدیردیلر ؟ و ادیبلر و شاعرلر بونی بیله بیله نه اوچون گوج ایله اونلارین ( تورکلرین ) بویونا اوخشایب و مداحلیق ائدیرلر ؟
سوبورادا بونی بیلمک و دوشونمک لازم و گرکدرکی هر کیمده و هر میلتده بیر موضوع و ایش اوچون علاقه و مایه اولماسا هیچ بیر گوج و حتی تشویق و حما یت اونا مایه وئرمز و مایه ده گوتورمز , بس گورونورکی بونلارین ئوزلرینده یا لتاقلیق و مداحلیق اوچون ذات و مایه وار ایمیش و واردر , سونرا ممدوحلاریدا اونلارین تمجید لرینه گوره ایستر – ایستمز قاباقلارینا چوره ک وصله آتیب ئوز قول لوقلاریندا یئر وئرمیشدلر .
بو گون بیزیم گوزه تورک دیلیمیزه اکراه ائدن و کوکوندن بیر کلمه تورکی دانیشمایان عجم , و کولگه میزی اوخ ایله وورانلار , او گونلر نه دن قاپوموزداوآیاغیمیزدا مدح دئیب و نه دن بوی بوخونوموزا تعریف یازیرمیشلار ؟
بونلاردان اولان قورخولی و شدید انعطاف , و نئجه اوزلی اولماق وزمانه تابع یاشا ماق , بوتون ملی بیر هویتی , ملی خصوصیاتی بونلاردان آلیب , بودرکی هر بیر موقعیته تابع اولماق و گونون دگرینه چوره ک یئمک اللرینده دائمی اولان بیر مایه در.
و ئوزلری دئمیشکن پامبوق ایله باش کسرلر , یوخسا تورکون قورخوسوندان مدح و ثنا دئمیشدیلرسه , بس حافظ شیرازی نه اوچون حاکمی آل مظفره ثنا دئیب و مداحلیق ائدیبدر ؟
بونلاردان باشقا , بشرین ذاتا مدح و ثنادان خوشی گلر , و بو اگر گناه اولورسادا , یالنیز و فقط ثنا و مدح دییه نین گناهیدر نه مدح و ثنا ائشیدنین , بونلار ایله بئله یوزلرجه کرن , بو یالتاقلار و چاپولوسلار , تورک امپراطورلاری طرفیندن و درگاهیندان قوولوب و ازدیریلمیشدیلار, آنجاق یاشلاری بویی , ایشلمه یب یئمکه و ها بئله دیلنچیلیگه ئوگرندیکلری اوچون سیر تیق سیرتیق و قویروق بوللایا – بوللایا یئنه ده دونوب توکلرین آیاقلارینا دوشنیب یالوارماغا باشلارمیشلار بونداندا چوخ گوزه چارپما لیسی بودر کی , بو سفرا پیشیکلری , و بو مداحلار ئوز ئوزلری ایله بوی ئولچوب و رقابت ائدر میشلر و رقابتده داها ئوزلرین حقارت و رذالت زیغینا بولارمیشلار .
دربارا آرتیق قوللوق ائدیب ئوزون اورایا داها باخین ائتمک فکرینده اولان مداحلارین بیرسی , دربار طرفیندن آرتیق تشویق اولوب و سایغی گورنده باشقا مداح سورولری و یالتاقلاری , حسادت و جیجیک گوسترردیلر و یا درباردان کوسوب سلطانی یامانلارمیشلار و توتولاندان سونرا ندامت گوستریب ایت کیمی آیاقلار ئوپرمیشلر .
بو حسادت و شخصی عقده اوزیله درباردان کوسوب , تورکه یامان یازانلارین شعر لری , بوگون قیام و انقلاب آدی ایله سند کیمی یوزلرحه دفعه چاپ اولوب و آنالیز اولور و ایندی چوخ یاخین گئچمیشده کی نوکرلر یمیز هر بیر شئیی و ایشی ترسینه گوستریب خلقی آلدادیرلار .
گئچمیشده گوزه ل عرب دیلینین و تورک حما یتینین آلتیندا یاشایان و بوگون ایچ و اوروپا فراماسونلارینین قورقوسی ایله جان تاپانلار ئوزلرین بیزیم اوچون بوگون بیر قره ده کی تک دورلدیبلر .
قدرتلی تورک امپراطور دربارلاریندا , تولکی دونوندا یئرلشن وزیرلر , شاعرلر , و قوللوچی باشی اولان عجملر , یوزلرجه خیانتلر و مینلرجه حیله لرائدندن سونرا و دفعه لرله بو , خیانتلر و حیله لرآچیلاندان سونرا یالواریب یاخاراندان سونرا بیر چوخلاری باغیشلانیب و بیر آزلاریدا جزاسینا چاتیبدر.
بویوک تورک امپراطوری قازانخان و اونون اولادینین زمانیندا دفعه لرله خیانتلرو حیله لر ائدنلردن بیرسی , فضل الله همدانی آدلی وزیر ایکی دفعه امپراطور طرفیندن باغیشلانمیشدر و سونرا , تورک وزیر تاج الدین علیشاه اونون یئنه ده ال گوتورمدگی خیانتلرین و حیله لرین تا پیپ و داها گناهلاری ثابت اولاندان سونرا جزاسینا چاتدیریل مشدر .
وزیر , فضل الله همدانی , یوزلرو مینلرجه کندلیلردن و رعیتلردن باج و مالیاتلار آلیب و کرور کرور پول یغیب . یوزلرجه کند و قصبه , مال – داوار ئوزی اوچون توپلامیشدر – بئلئیکی واری و دولتی امپراطور ایله برابر ایمیش , و بونلاری توپلایان وزیرین توطه وخیانت نیئتلری و حیله لری کشف اولموشدر .
بونلاردان باشقا , تورک شاهلاری قاجاریه زمانیندا , میرزا تقی ( باصطلاح امیرکبیر ) آدلی وزیرین , توطه و خیانتی , حتی ناسخ التواریخی یازان شسپهر و بویوک شاعر قاآنی شیرازی طرفیندن کشف و ناصرالدین شاها یئتیریلمیشدر , و شاه ایکی دفعه اونی باغیشلامیشدر .
بویوک شاعر قاآنی شیرازی , ئوز شعرینده یازیر کی میرزا تقی ( باصطلاح امیرکبیر ) حیله و تزوبر ایله ایسترمیش کی سلطانین سلطنت اوزوگون اوغورلاسین و اونو واسیطه سیله چکدیگی نقشه و توطه عملی ائله سین .
و میرزا تقی , بویوک شاعر قاآنی شیرازینی بو کشفی اوچون , آقاج ایله دوگمک ایستیرمیش , ولی شاهزاده علیقلی میرزا ( اعتضاد السلطنه ) قویمامیش ایمیش , و قاآنی شیرازی , ئوز شعرلرینده , میرزا تقی ( باصطلاح امیرکبیر ) ی دیو سیرت و اهریمن خوی یازیب و اشاره ائله یب کی گئچن ایل خیانت و حیله ائتدیگی اوچون گوردوگی ( گوشمالی ) یعنی قولاغی بورولماق دان و تنبه اولدوغوندان اوتانمایب یئنه ده خیانته و حیلیه مشغولدر .
هابئله صدر اعظم میرزا آقاخان نوری , اوچ ایل تمام ناصرالدین شاهی میرزانین دسیسه و شیاطلیغیندان باشا سالیب و شاه بو اوچ ایلده اونون خیانت و حیله لرین تحمل ائدیب و اوزونون سویون توگمه میشدر , بونلار ایله بئله , اوینه ده قیزا ریب اوتانمامیشدر وحله ده پوزغونچولوغا مشغول ایمیش.
بوتون بو حیله و تزویرلری یازانلار و گوسترنلر , موریخ ناسخ التواریخ سپهر , و صدر اعظم میرزا آقاخان نوری و شاعر قاآنی شیرازی همان عجملردر .
قاآنی شیرازی حتی یازدیغی شعرده , تاریخی بیر سند کیمی بوگونه قدر اونی بیزلره یئتیریب کی گرک اونون ایشینه وروحونا رحمت اوخویاق چون کی بونلاری بیر تورک یازسایدی , بو گونکی عجم دییردی کی بونلاری بیزه دشمن یازیبدر , و ایندی بویوک شاعر قاآنی شیرازی یازان شعر بودور .
اشکبوسیرا به یک تیر عذاب از پا فکند راستی کیخسرو ما کار رستم کرد باز
راستگویی خیمه دولت بموئی بسته بود ایزدش با رشته تقدی محکم کرد باز
شاه پنداری سلیمان بود کز انگشت او اهرمن خوئی بحیلت قصد خاتم کرد باز
صدراعظم خلق را چون آصف بن بر خیا آگه از کردار دیو و حالت جم کرد باز
اسم شه را خواند و برآن دیو بد گوهر دمید قصه کوته هرچه کردآن اسم اعظم کرد باز
آنکه درعجب پلنگی قصد چندین شیر کرد خسروش ضایعتر ازکلب معلم کرد باز
کید خصم خانگی راهرچه خسرودرسه سال خواست کردن فاش غف شاه مدغم کرد باز
چون نبودش گوشمال سال اول سودمند چرخش اسباب پریشانی فراهم کرد باز
شاخ عمرش را که می بالید در بوستان ملک آخیر از باد نهیب پادشه خم کرد باز
محمود افشار یزدی ( کفتار ادبی ) آدلی کتابیندا , ناله ائله یرکی ای کاش قاآنی شیرازی , اوگوزه ل طبعی ایله مداحلیق یئرینه , فردوسی کیمی یالان و چرند یازایدی , سانکی فردوسی مداح دگل ایدی , نامه سینی شاه آدینا یوخ بلکه خلق آدینا و افتخار اوچون یازمیش ایدی .
محمود افشارین ناله سی بونا گوره دگل کی نییه قاآنی شیرازی مداحلیق ائدیبدر .
بلکه بونا گوره درکی نییه تورک شاهی ناصرالدین شاها مداحلیق ائدیب ؟
گرک فارس شاهینا مداحلیق ائده یدی , یوخسا محمود افشار اگر مداحلیق ایله کوکوندن مخالیف اولسادیدی , عمرونون سونلاریندا , سکسان یاشیندا اولان دکتر لطفعلی صورتگر ایله مخالف اولاردی کی بوگونکی , ایگیرمینجی یوز ایلده 2500 ایل شاه لیق جشنینده , شاه و مینلرجه ئوزون و ئوزگه نین حضوروندا دیزه چوکوب یاز دیغی اوزون شعرینده مداحلیق و یالتاقلیق ائدیردی .
محمود افشار , قاآنی شیرازینی مذمت ائدیب و حتی ناصر الدین شاهیدا قینایر کی مداحلارا میدان وئریرمیش , اما فارس شاهینا بو ایرادی توتمور چونکی او , ئوزلر ینینکیدر .
و ایندی , بو گناهکارلارین و خیانت و دسیسه چیلرین ئولومی , و فضل الله همدانیلینین و میرزا تقی نین ئوز جزالارینا یئتیشدیکلری , بوگون تورک دشمنلرینین اللرین ده عثمان کونگی اولوب , و ایران توکلرینی سیخماق و تحقیر اوچون هر نه چیرکین ایشلر و آجی آجی یامانلار وارسا یازیب بوراخیرلار.
و ئوزلرین ملک و بیزلری قان ایچن و خائن یازیرلار و یئری دوشنده و عذر اوچون دئییرلرکی , او ( تورکلر ) سیز تورکلر دگلسیز , و یوزلرجه بئله اوتانماز بهانه لر گتیریرلر , و ئوزلرین ووررلار ..... لیگه .
دنیا بیلیرکی او ( تورک ) و بو تورک یوخدور , بونلاربوگون او ( تورکلری ) بهانه ائدیب فقط و فقط بوگونکی تورک اولادینا شکنجه و عذاب وئرمک مرامیندا درلار , و بونلار اوتانمادان , تورک امپراطورو وزیرلری طرفیندن یوزلر و مینلرجه , تورک و اسلام بنالارین و قیمتلی هنر و صنعت اثرلرین , عجم وزیر و قوللوقچولارینا نسبت وئریرلر و هر یئرده مسجدلر , سو انبارلاری , خیریه ایشلری , مدرسه لر , کاروانسرالار , حماملار , چئشمه لر , و بیر چوخلی گوزلردن ایتگین تاریخی بنالارین آدینی گتیرنده و یا آراشدیراندا , تکجه عجم وزیرلریندن و شاعرلریندن آد گتیریرلر.
و حتی یازیرلارکی , بو وزیرلر و شاعر لر , تورک شاهلارینا نصیحت وئوگوت وئریردیلر , تبارک الله ؟
بیر کیمسه یوخدر , سوروشسون کی , بو خیر آداملار نه اوچون نصیحت وئریردیلر ؟ یوخسا پول و مقام اوچون , و تقرب و یالتاق لیق اوچون دگلدرسه , بس نه اوچون ایمیش ؟
و یئنه ده یوخسا ملی روح اوچون ایمیشسه ده , بس نه دن بو نصیحتلری ئوزلری اوچون و یا ملتلری اوچون ائتمیرمیشلر ؟ و نه دن دیلنچی و یالواریجی کیمی ترحم و شفقت دیله یب و ملی حرکت ائتمیرمیشلر ؟
بونلار بو ادعالار , بوگون یالنیز اوروپا دسیسه لری ایله میدان تاپان و نفت گلیریله ئوزون ایتیرن و الله لیق ادعاسی ائدنلرین شئونیستی عربه ده سی و قیشقیریغیدر , یوخسا هیچ بیر انسان اوغلی انسان , بوگون ملی ستم و ملی حقارت اودلارین یئلندیرمز بو , قیزقینلار , و بو هارلامیشلار , سانکی آندا ایچیبلرکی حتی گرک ال آلتی و کیچیک یاشاسینلار , یوخسا اللرینه قدرت و گوج دوشسه استقلالسیز و دیلی غیر قانونی اولان ائللرین دیللرین کسیب و دوداقلارینا داغ باسارلار .
و اما اسلامدان ئونجه اوسطوره و افسانه اولان خرابه و ویرانه لرین آدلارین گتیرنده هیچ بیر وزیردن , شاعردن , معماردان آد گتیرمزلر و بانی گوسترمزلر , تکجه عجم شاهلاریندان , داریوشدان , آد گتیررلر , چونکی اونلار باصطلاح فارس ایمیشلر , و استدلاللاری بودر کی شاه اولان یئرده وزیر , معمار , شاعر کیمدر و نه چیدر ؟
اسلامدان سونرا , تورک امپراطورلاری , وزیرلری , خطاطلاری , معمارلاری , و عالملری یاپان و قوران گوزه ل گوزه ل اثرلر و بنالاردان تورک آد گتیرمزلر فقط چاره سیز اولاندا فلان تاریخدن و فلان عجم معماریندان آد گتیررلر .
اونلاری بانی گوستررلر , و حتی چوخ تاریخی بنالارین تورک زمانینا و تورک آدینا اولان کتیبه لرین قوپاردیب ئوز آدلارینا یازالار .
هندوستاندا , دورت یور ایل تورک و مغول امپراطورلاری اکبر شاه , و شاه جهان نین تاج محلیندن یازاندا و انون عظیم و گوزه ل بنا اولدوغوندان بحث ائدنده و یا آدین گتیرنده , حسادت و جیجیکدن قیزیب شاه جهان نین آدین آتیب فقط اونون معمارلاریندان بیرین یازارلار , چونکی بو اصفهانلی معمار احتمالا عجم یمیش , بونی حتی اونودارلارکی اصفهان نسلا و اصلا خالص عجم دگل , چونکی اورانین ایلک آدلی ( یهودیه) ایمیش . (در مکتب استاد)
اسلامدان بویانا بوتون تاریخده عجمدن بیر امپراطور اولمادیغی حالدا بو گون بونلار , نه وارسا ئوزلرینه چیخارلار و هر نه پیس و چیرکین وارسا بیزیم و هر نه یاخشی و گوزه ل وارسا بونلاریندر .
چونکی بو گون قدرت و ایش اوسته کی مطلق اولان حاکم , بونلارین نزادیندادرو بونلارین هویتین قورویور .
بونلار ایله بئله , بو حیله و دسیسه لر , یالنیز ایران بازاریندا , بوگونکی بازاردا اورتایا و بساطا قوئولا بیلر. یوخسا دنیا بیلرکی بوتون بو یالانلار و حوققالار , ترسینه و عکسینه در و حله گرک دریندن گورمک و بیلمک کی آیا اصلین ده و کوکو نده نطفه ( ﮋن ) باخیمیندان بو گون سالم و ال دگمه میش عجم واردر یا یوخ .
تاریخلر ان – بویوندا , اللردن اللره گئچن , و یوزلرجه امپراطور و باشقا ائللر طرفیندن ائوله نیب و ازدواج اولونان , و عموما و مطلق اشاغیندا و اللر آلتیندا یاشایان عجملر دن نه قالابیلر؟
بورادا , اوچ ایل سلطنت ائدن یونانلی اسکندردن توتوب و اسلامدان سونرا معنوی نفوذ صاحبی عرب امپراطوری , و بویوک تورک غزنوی , خارزم , سلجوق و سونرا دنیالیق اولان چنگیزخان , قازان خان , امیرتئیمور , ائلخانلار , آق قویونلو لار , قره قویونلولار , صفویلر , قاجاریه و یوزلرجه تورک و مغول امپراطورلاری و شاهلارینا کیمی , آرالیغدا اللردن اللره گئچن عجمدن , ( ﻧﮋاد ) آدینا نه قالابیلر ؟
تورک و مغول امپراطورو شاهلارینین توپراقلاری و ملتلری بو گونون ئولچوسی و مقیاسی ایله اله گلمز , چونکی پئکئندن ( خانبالیغ ) دان توتوب , موسقووا یا کیمی اوزانان مغول و تورک امپراطورلاری و ملتلرینین عظمتی و بویوکلوگی , او گونون حرکت و یئریشی ایله حساب اولونسا , بوگون بوتون دنیا حله او بویوک و عظمتده اولابیلمز , چونکی خانبا لیغدان موسقووایا کیمی , او گونلر , آیلارجا و شاید ایللرجه یول ایدی , و حله کیمسه بو یولی عموما و همیشه ساغلام گئده بیلمز دی . و یوللاردا یوزلرجه مرضه و قورقولارا اولاشاردی , لاکن بو گون آیلار و ایللر یولی , گونلر و ساعتلر یولی اولوبدر . و یوزلرجه ایران ئولچوسونده مملکتلر و ئولکه لر تورک امپراطورلارینین اوفاجیق و کیچیک بیر قسمتی اولا بیلردی .
بودر کی ایندی , گرک سوروشماق کی بو , اوزون زامانلاردا و اوجسوز – بوجاقسیز ئولکه لرده جور به جور ملتلر و ائللر آراسیندا , گوزدن ایتمیش و حسابا گلمز عجم , دوغروسو کیمدر؟ یوخسا ئوزقویروغوموزدر کی ئوزگه بیر قوراشدرما دیلده دانیشدیقی اوچون , ئوزون بیر ملت گوستریر؟
نه اولورسادا اولسون , آنجاق دوغروسی بودر کی , بورادا ( عجم ) آدیندا نطفه ( ﮋن ) باخیمندان ﻧﮋاد اولا بیلمز .
فقط عجم آدیندا بیر دیل واردر کی اونودا دریندن و دقت ایله باخیلسا , تورک امپراطورلاری , ( مخصوصا سلطان سنجر سلجوغی) اونون – بونون لغتلریندن و سوزلریندن یغیب و قوراشدریب و یازی کتابی و ارتباطی دیل حالینا گتیریبلر. و ایندی اوروپالیلار تورک – اسلام امپراطورلاریندان , اوروپانی و بالقانی(بابکان) فتح ائتدیکلرینه گوره آجی انتقام اوچون عجملره کوروش قبری و جمشید تختی تاپماغا و دوزلتمگه و هابئله هویت یازماغا باشلایبلار.
و ایندی , بورادا و بو خصوصدا چوخ آز و قیسساجا یازیلدیغی اوچون لازمدر کی گله جکده شرفلی تورک یازیچیلار و آراشدیرانلار , بویوک کتابلار یازسینلار.
و اما , روسلار , اون سگیزنجی ایله کیمی حله ئویله بیر ادبیات و شعر ییه سی دگل .
تکجه فرانسانین بویوک انقلابیندان سونرا , اوندان الهام آلاراق ادبیاتا باشلامیشلار و چوخوسودا تقلید و تکرار اولوب , و او جوره کی عجملر عموما عربلر دن و سونرا لاراوروپالیلاردان تقلید ائدیبلر , و ایندی بورادا هامیدان آرتیق گوزه چارپان و حسرت توره دن بودرکی ئوزگه لردن تقلید و اقتباس ائدن باصطلاح بیر ملت ( عجم ) ین , شعر و ادبیاتیندان اقتباس و تقلید اولاندا و یوزلرجه دفعه الدن – اله گئچن یازیلاردان تقلید و تکرار اولاندا داها ادبدن و باجاریغدان نه قالار و نه کیفیت ییه سی اولابیلر ؟
بونلاردان باشقا , عیب و ایرادلار بودرکی بیزلر , ایللر , اون ایللر و حتی یوز ایللر بویی هر جوره بوغونتی و هر جوره ظلم و اعتناسیزلیغین اوزرینده , دینمز- سویلمز ساکت دوراریق .
هر جوره توهینه , شاللاغا , قاپازا دوزه ریک , بیر کیمسه دن سس – سمیر چیخماز و یا ادبیات خصوصوندا هامیمیز هوروت هوروت باخاریق , ئوز دیلیمیزده بیر سوز , بیر کتاب یازماریق .
آنجاق ائلکی بیری بیر قیام ائله دی و یا بیر کتاب یازدی , باجالاردان چیخاریق و یازی ماشینلاری تئز تئز دوشر ایشه و او قدر چکمز کی مثلا حیدر بابادان تقلید و تکرار اولان کتابلارین سایی سایدان چیخار و سونرا گئت گئده اونا بارماقدا اولونار .
آنجاق بیر کیمیه بو سئوالی بو آقالاردان ائتمز کی بو کتاب , یازیلمامیش و چاپ اولمامیشدان ئونجه , و ابتکار و هنر گوستریلمه میشدن اول , سیز هنرمند آقالار هارادا ایدیز ؟ و نه ائدیردیز ؟
بودرکی , تقلید و تکرار بیزلری باجاریق و هنر سیرالاریندان قییراغا توللایب , و سفرا آچان یوخ بلکه قاب دیبی یالایان و سفرا آرتیقلارین یغان بئجردیبدر .
بونلاردان سوای , بیزلرده چالیشماق و سونرا دوزگون یول گوسترمک , ملی اورک یاندیرماق , هابئله قارداشلیق یئرینه , بیر بیرینه دیل یاراسی وورماق , بارماق ائلمک و غرض ایله عیب چیخارتماق و هابئله باشلانان بنانی و تملی آباد ائتمک یئرینه , ایده ئولوﮋی و مذهب و سلیقه تعصبی ایله خرابه قویماق خصلتی واردر .
بونا گوره دئمک اولار و گرکده دئمک کی بیزلرده تشویق و یول گوسترمک یئرینه تحقیر و توبیخ ائتمک استعدادی واردر .
حیدربابا و باشقا بیر کتاب یازیلمامیشدان اول , بیر کیمسه نین قافاسیندان گئچمز کی اودا بیر حسن بابا و یا حسین بابا یازمیش اولسون , آنجاق حیدربابا چیخاندا ن سونرا و یوللار صاف و هوا آچیلاندان سونرا , اونلار و یوزلرجه هوس آتین چاپدریرماق ایسته ین و تحرک اولان تقلیدچی و تکرارچی ( هنرمند ) لر عشقه گلر , سینه سین آریدار , قلم اله آلار , حیدربابانی و یا باشقا بیر اثری قویار قاباغینا و باشلار.
اوندان دانا دانا اوغورلاماغا , آنجاق کیشی اوغلی زحمت چکر , یئرلری , آدلاری و قافیه لری دگیشر , و یا همت گوسترر حیدربابا فلسفه درسی و گئنیشلیک وئررکی ( دانیش قارداشیم , دانیش قوچ کوراوغلوندان و فلان قهرمانیندان دانیش ) .
آنجاق بو کیمیلر ئوزی – ئوزوندن سوروشماز کی بس سن نییه دانیشمیرسان ؟
بس سن نییه لال اولوبسان؟ او هر نه دانیشیب ئوزونه دانیشیب , سن نه دانیشیب سان , سن نه یازیبسان ؟
البته تشویق باشقادر , امر و نهی باشقا , چالیشماق و باجاریق ایسته ین کیشی و آیری سین ایره لی ایته لیین بیر هوسکار , نه اوچون ئوزی ایره لی یوگورمور ؟ و نه دن باشقاسین قالخان توتور ؟
و اما اقتباس و الهام , دوغرودر کی انسانلار بیر بیرلریندن ئوگرنیبلر و الهام آلیب لار , آنجاق بونلار ایله بئله – بو الهام آلماق گرکدرکی ایره لی جهتده اولسون .
ایره لی سورسون , یعنی تپیک وورماسین , بیر حالدا قالماسین بلکه هر بیر هنرمنداونا تازالیق و اوستونلوک وئرسین , دئمک کی چیگی پیشمیش و یاریمچیلیغی بوتوو ائتسین , بو , البته یالنیز ادبیات و شعر اوچون یوخ بلکه قانون , ایده ئولوﮋی , یول , مرام اوچونده بئله در .
و بو عادت گرک اورتادان قالدیریلسین کی همیشه ئوزگه لرین قانونلارین , مراملارین , یوللارین , ایده ئولوﮋولارین تقلید و تکرار ائله میشیک و هیچ اینانمامیشیق کی بیزلرده بونلارکیمی نولورسا بیرجه کرن , ئوزوموز اوچون یئنی بیر قانون , یئنی بیر یول و ایده ئولوﮋی قازانا بیلک .
بوگون , بونی بیلملییک کی هر بیر قانونی , مرامی , سبکی , یولی بالاخره بیر ملت و یا بیر کیمسه تاپیپ و یا یازیب بس بو حالدا و بونا گوره نه اوچون بیزلرده او ملت و او کیمسه اولمویاق و نولورسا بیرجه کرنده بیزلر بو خصوصدا سفرا آچاق و بیر ابتکار گوسترک .
بو شیوه یه , و بو یولا یئتیشمک اوچون , هر شئیدن اول , ئوز – ئوزوموزه و ملتی میزه اویغون و بوگونکی دنیانین سون یئریشلرینه اویغون , آنجاق یواش یواش ابتکار و باجاریق گوسترملییک و دوغروسی و سون سوز بو کی تایا اولونجا دوغما انا اولمالی و باتلاق اولونجا ده نیز اولمالییق .
pes_Arab azb_Arab prs_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab