دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
آند و آندلار یازان: علی ب.تورک
آندو آند ایچمک معنا باخیمیندان بیر سوزده و یابیر دانیشیقدا بیرسینی ایناندیرماق و سوزون دوغری اولدوقونا تاکیید ائدمک اوچون دئیلن سوزلردیرلر کی فولکلور ساحسینین اسکی قوللاریندان سایلیر.” آند”ایتومولوژی باخیمدان قان قاردشلیقی آنلامیندا موغولجاداکی “آندا”سوزوندن تورنیبدیر. اسکی تورک و موغول گلنگی اویغون اولاراق آیری- آیری قبیله لردن اولان ،ارکک و دلی قانلیلار ؛دوست و قاردش اولماق اوچون بیلک دامارلارین کسیب آخان قانی بیر قابا توکوب ؛سوتیله کی “قامیز” اولمالیدی یاری- یاریه ایچرمیشلر.بوندان سونرا قاردش سایلیردیلار.”آند ایچمک “سوزوده بوسوزدن گلمکددیر.تورک بویلاری سونرالار تکجه آند ایچمک تورنیندن سونرا “قامیز”ایچرمیشلر نه قان!(قامیز=آت سوتی) عرب دیلیندن آلنمیش “یمین”و “قسم “و”اقرار”سوزلریده تورک توپلوملارنین آراسیندا یایقین اولاراقدا بیر چوخ یئرده ایشلنمکده دیر.
تورک دیللرینده “آند “،آنت”،”آت” سوزجوکلریده بیر آنلام داشیماقدادیر.((and,ant,at
تورکلرآراسیندا آند چوخ اونملی و دیرلی بیر ایلقار سایلیر کی بیر چوخ تورنله کئچیریلمکددیر،دئمک اولار بو تورنلرین چوخ اسکی گئچمیشه دایانماقدادیرلار.
اسکی تورکلرین خاقانلارنین وبویوکلرینین آراسیندا قان قاردشلیقی ودوولت یونتجیلیگینه سئچیلمسیده بیر باشقا تورنله اولارمیش کی قان سئچجکلری کیشی بیر دری اوستونده اورتولوب ؛دیگر بوی بیگلری ،بو درینین کنارلاریندان توتوب اونی دوققور دفعه قالدیریب ائندیرلر.سونرا بویونلارنا “ایپک” دن بیر باغ باغلاییب ،دوولت ایشلرینی دوغری یاپاجاقلارینا “آند “وئرلر.دئملیک کی بو تورنین ایزلرینی حلده بیر پارا “تورک علویلر””اقرار”دئیلن تورنلرینده گورمک ممکوندور.(تورکیه ده)اگرچه بیر آز فرق واردیراودا بئلدیر کی دری اوستونده اوتوران “اندی”الان و دریدن یاپیشانلار اند وئرنلر اولارلار.بوتورنین سونوندا دا بیر سولی ایچگی ایچیلمکده دیر.اورنک اولاراق اسکی تورکلرده “قامیز”و “تاحتاچی علویلر” اراسیندا “دم”ایله”دولی”دئیلن ایچملیلر ایچیلر.(dem/dolu)
اوزبک تورکلری دائمی و عمور بویی قارداشلیق قورماق اوچون آند ایچمک تورنی کئچیرلر.دئمک گرکیر کی آند ایچمک چوخ جدی و اونملی اولدوقی اوچون یئتیشکینلر آراسیندا خلقه یئمک ایکرام اولدوقدان سونرا بیر بویوک تورن یاپیلار و عمور بویی سورجک بو آرخاداشلیقلاردا ،خیانت اصلا عفو ائدیلممکددیر.آند مراسیمینده طرفلر بیر – بیرلرینه هدیه لر وئررک اند ایجنلر دئیلرکی”سویلنن سوز آتیلان اوخ کیمیدیر”.آند ایچمک آللاه آدیله و قران اوخوناراق باشلاییب قوران اوپولوب آنا ،اوشاقلارین آدلاری دئیلرو آند ایچیلر. بو آند ایچمک اوزبکلرده بویوکلرین توربلرینین اونونده یاپیلار،(خوجه احمد یسویتوربسی،بهاالدین نقش بندیه توربسی،امیر تیمور بیگ توربسی)
“دیوان لغات التورک “ده “اَند”شکلینده گلیب و “اَندق” اند ایچمک انلامیندادی.بو کیتابدا بیر چوخ اورنک آنددا واردیر کی اونلاردان :”بو گوگ گیرسین ،قیزیل چیقسین”کیمی اورنک وئرمک اولار.
دده قورقوت کیتابینداکی آندلاری کیشیسل و توپلومسال آندلارآراسیندا یئر وئرمک اولار.
آندلار اسکیدن بیر قودسال قبول ائدیلدیکلرینه گوره ،آند پوزان نفرت ائدیلمیش و اونی یالانچی کیشی سایلماقدیدی. بو اوزدن آندلار بیر چوخ یئرده ناموس و شرف ایله ائشیت سایلماقدادیر.آند بوزماق تورکلرده چوخ پیس اولدوقی اوچون آند پوزانا دئیلر کی:”سنی آند وورسون”.بو آرادا یالان یئره و بوش یئره آند ایچمک ده چوخ پیس سایلماقدادیر.
دیلیمیزده بوتون آندلارین بیرتاریخی و ایتومونولوژیسی و کوک صاحیب اولدوقلاری بلیدیر.بو فولکلور دالی تورکلرین تاریخی مرحله لرینده ،حیاتلارینی ،اخلاق و تفکورلرینی بیرطرزگوسترگسیدیر.یوز ایللربویونجا ایشیق ساچان بو توکنیلمز خزینه هر بیرینده بیر دونمین سیرلارلا دولی ثروتیدیر.
زنگین و توکنیلمزتورک فولکلوروندا آندلاراینسانین بو گونه قدر ایدراک ائتدمدیگی تصویرلرله ایگیلی اولاراک میدانا چیخمیشدیر.تانری ،اینسان،گونش،آی ،اود ،سو،گوی،توپراق،و سایره قودسال وارلیقلاری قبول ائتمیش و اونلارا آند ایچمیشدیر.
تورکلر ایسلام دینینه گیردیکدن سونرادا بیر چوخ اسیلامدا قودسال و موقدس قبول ائدیلن اینسانلارا و بویوکلره آندلاردا یارانمیشدیر.بیر چوخ تورک مسلمان اولدوقی اوچون آندی چوخ اونملی و قودسال سایلار ،حتا بو آرادا بیر چوخ دینی آماجیله یاپیلان آند ایچمک تورنلری ائله جه سایلار کی بیرسی آند وئرن زمان سانکی تانری قارشیسیندا اوتوروب و یوجه تانرییه آند و یمین ائدرمیش کیمی سالیلار.کئچمیشده بیر چوخ محکمده شاهدلریالان دئممک اوچون قرانا ال باسیب یالان دئممگه آند ایچرمیشلر بو ایشی بوتون محکمه بویی سوردورمک اوچون بیر کوینک گئیلرمیش کی اوستونده باشا-باش قران یازلمیشیدی.بو کوینگی گئین کیشی قرانین وئرماسیندان قورخوسوندان داها یالان سوز دئمییب دوغری و گوردوکلری ایشلری محکمه لرده دیله گتیررمیش.
اینسان تصورلری دگیشدیکجه یئنی آندلار میدانا چیخمیش بونلارین ایچینده “آنا”؛”بابا”؛قاردش”؛”باجی”؛”ائولاد”وبونلارا بنزه ریاخین و دیرلی اولان “آرخاداشلار”،”ناموسا”؛”شرف” ،”کیشیلیگه”آد آپارماق اولار .
تورک فولکلوروندا اونملی بیر یئری اولان “اود”و “اوجاق “دا چوخ اسکی دونملردن بری قودسال و تورکلرینان اونملی یارادلیشلاریندان سایلدیگی اوچون باشقا بیر آند ایچمک ساحسی یارادمیشدیر. “اود”تورکلرین آراسیندا تمیزلیک و پاکلیق و ایسدیلیق و ایشقین گوسترگسی اولدوقی اوچون دیرلی و اونملیدیر.
تورکلرین آراسیندا بیر چوخ دیرلی و اونملی سایلان برکتلرو یئیچکلرده آند ایچیلیر.
آشاغیدا گلن و توپلانان آندیلار بیر چوخ تورک میلتلرینین آراسیندا اولان و ایشلنین آندایچمک سوزلریدیلر کی اونلاری دئیلن شلیکلرینده گتیرمگه چالیشمیام.اونلاری بیر نئچه قولدا آیرماق اولار؛1)دینی و مذهبی آندلار2)عائله آندلاری3)دوغال و یاشایشدا اونملی اولان نسنه لره آند4)کیشیسل وتوپلومسال آندلار
1)دینی و مذهبی آندلار
آللاها آند اولسون!
واللاه!
آللاهین ائوینه آند اولسون!
پیره آند اولسون!
دینیمه آند اولسون!
ایمانیما آند اولسون!
قیبله حاققی!
بو قیبله یه آند اولسون!
قیبله ام یئله دی ،گوی بئله اولسون!
سن بیل اللاه!
آند اولسون قیرمیزی گوز ابیلفضله!(ابوالفضل)
آند اولا ابوالفضلین دوشن قولارینا!
مسجید حاققی!
آند اولا حسینین ناحاق توکولن قانینا!
آند اولا قریب ایمام ریضایا!
خانیم ایمام زادیه آند اولسون!
فاطمه ای زهرایا آند اولسون!
گئتدیگیم بیته آند اولسون!
جدیمه آند اولسون!
حضرت عباسه آند السون!
ابوالفضل آند اولسون!
آدین علی یه آند اولسون!
آللاه منیم قنیمیم السون!
قورانا آند اولسون!
او گویده کی آللاها آند السون!
سلمانا آنداولسون!
قوران مجیده آند اولسون!
ایماما آند اولسون!
کیتاب حاققی!
آدینا آند اولسون!(بیریسینین آدی امام آدی اولموش اولسا)
اوخودوقوم کیتابا آند اولسون!
قوران بئلیمدن وورسون!
قوران چارپسین!
اون ایکی ایماما آند اولسون!
2)عائله آندلاری
بالام جانی!
بالام اولموشی!
ایکی بالاما آند اولسون!
قارداشلیغا آند اولسون!
باجیلیغا آند اولسون!
دوستلوغوا آند اولسون!
ناموسوما آند اولسون!
قریب قارداشمین عزیز جانینا آند السون!
بو اؤلسون!
اولومی گورسن!
اولومی اوپسن!
من اولوم!
اوزوم اولوم!
سن اولسن!
آنام جانی!
خالامین گوری حاققی!
آتا-آنام جانینا آند اولسون!
آنامین سودونه آند اولسون!
ایستدیگین جانا آند السون!
بالالاریم اولموشونه آند اولسون!
3)دوغال و یاشایشدا اونملی اولانلار
ایشیغا آند اولسون!
شاهی چیراغا آند اولسون!
چیراغا آند اولسون!
چیراغ حاققی!
ایشیغا باخان گوزلریم ،کور اولسون!
چیراغ قَنیمیم اولسون!
ایشیق حاققی!
ایشیقا کور باخیم!
گوی حاققی!(گوگ)
یئر حاققی!
یول حاققی!
بو چیراغ گوزومی توتسون!
سویا آند اولسون!
آللاهینم اوجاقی حاققی!
آب روانا آند اولسون!
آخان سویا آند اولسون!
گون حاققی!
قلمینه آند اولسون!
بو گونه آند اولسون!
بو گونون صاحیبینه آند اولسون!
گونشین ایشیغینا آند اولسون!
اود حاققی!
اوجاق حاققی!
دده م اوجاقینا آنداولسون!
اوجاغا آند اولسون!
ایشیغا آند اولسون!
گونش سنه قنیم اولسون!
توپراق حاققی!
یئر حاققی!
آخشاما چیخمایم یالان دئسم!
بو گونشه کور باخام!
توپراقا اوز قویوم یالانیم اولسا!
قند کیمی گوزوم آغارسین!
قند کیمی گوزومون گیله سی آغارسین!
بو چورک حاققی!
بو برکته آند اولسون!
یئدیگیم دوز چورگه آند اولسون!
دوز چورگه آند اولسون!
بو نعمت قنیمیم اولسون!
نان کور اولوم!
اکمک کور ائدسین!(چورک توتسون)
4)کیشیسل و توپلومسال آندلار
حق سلاما آند اولسون!
کیشی لیگه آند اولسون!
حقیقه ته آند اولسون!
بی شرفم اگر…!
آدین آدلارا قویولسون!
آغ بیرچگیمه آند اولسون!
ائویم ائشگیم حاققی!
جانیم اوچون!
یالان دئسه م ،حلالیم حرام اولسون!
اینانجینا آند السون!
آبریما آند السون!
یالان دئسه م ،بال وپریم قیریلسین!
ناموسوما آند اولسون!
اصقر قاچاقی اولوم!
جیگریمین جانی حاققی!
یالانیم اولسا قولوم قلم اولسون یا قوروسون!
توپوقوم یئره دیسین!
مرد باشیجا!
باشینا آند اولسون!
دوستلوقا آند اولسون!
باشین اوچون!
ایت کیمی قه بریم!(اوٌلؤم)
چوللره دوشوم!
اوخوما اوخلانیم!
قیلینجیملا دوغرانیم!
Filed under: آذربایجان مقاله لری Azərbaycan məqalələri | Tagged: آند,آند اولسون,آند ایچمک,آند ایچدیم,آذربایجان مقاله لری |
azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab ara_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab ara_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab pbt_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab uig_Arab uig_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab bjn_Arab urd_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab kas_Arab azb_Arab azb_Arab bjn_Arab azb_Arab pbt_Arab urd_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab