یولپرس: هر نسنه نی اوندا اولان پارچالار بوتونلوک یئرلشگه سینه یئتیریر؛ بئله لیکله هر نسنه دن سؤز آچیلاندا اونون ایچه ریسینده اولانلاردا اؤزلرینی گؤسترمکده دیرلر.
ائییتجده ده چوخ شئیلر واردیر ؛ دیل ، آغیز ادبیاتی ایله یازیلیمسال ادبیات ، داورانیش ، تؤره لر ، ایناملار ، آبیده لر ، اؤتکلر ، گئییملر ، …. ائییتجین پارچالارینداندیرلار؛ بونلارین هر بیری اؤز یئرینده اینسانین یاشام یؤنده مینی اؤنمسه ییر ، یاشاما آرتیق آنلام باغیشلاییر.
قوشانتیمیزین قونوسونا باخاراق اؤنجه بیرآز هونردن سؤز آچمالیییق ؛ طبیعت ده روحو اوخشایان شئیلر چوخدورلار ؛ یاز دؤنه مینده باغ – باغچایا یول سالاندا آغاجلار ، بیتگیلر ، آل – الوان گول –چیچکلر ، کپنکلر ، یام یاشیللیقلار ، سولارین آخیمی ، قوشلارین چینلامالاری ، … روحو اوخشایارکن اینسانین ایچه ریسینده کی آجیلار ایله آجیقلارینی ، یانلیش دوشونجه لرایله یاوا خولیالارینی یوزه یوز پوزماسا دا اونلارین آشامالاریندان اکسیلده جکدیر ؛ بونلار طبیعت ده کی هونرلردندیرلر.
هونر اینساندا دا اؤزل بیر باجاریق دئمکدیر؛ باجاریلی اینساندان یارانان بیر ایش ایله اثر دیر.هامیدا ایچه ری یئته نکلر واردیر؛ آنجاق هر کیم اؤز دویغو – دوشونجه سینین آشاماسیندا هر بیر گؤزلم ایله اولایدان ائتگیله نر ؛ بئله لیکله هامی سؤیچو ، یازیچی ، موسیقیچی ، رسام ،… دئییل.بو اوزمانجلارین هر بیری اؤز ایچهریلرینده کی یئته نکلرینی تانییب اونلاری چئشیتلی – اویغون نسنه لر ایله چیچکلندیریر ،گوجلندیریر سونوندا اؤزلرینه عایید اولان آشامادا سؤیچو ، یازیچی ، موسیقیچی ، رسام،…اولورلار.
هونرهر ژانر دا اولورسادا ، بیر بؤیوک توپلومدا اؤزونده اؤنم داشیییر ؛ باجاری یییه سینین ایچه ری سینده کی دویغو – دوشونجه لرینی اؤزونه عایید اولان یؤندم ایله گؤسترمه ده دیر . دئمک ؛ هونر باجاریلینین دویغو- دوشونجه سینی دیشارییا یانسیدان اؤزل چیزه لگه دیر.
باجاریلینین دا باشقا اینسانلار کیمی هر نه ده ؛ دانیشیقلاریندا ، داورانیشلاریندا ، یانلیشا دوشمه سی اولار ؛ آنجاق اوزلوقسال بیر اثرین یاراتماسیندا اؤز اؤزللیکلرینه باخمایاراق یاراتماقدادیر. بو سون سؤیلمه بئله اؤرنک گتیرک ؛ هر ائونه ده اؤز یئمه گیمیزه حاضیرلادیغیمیز سوفرادا بیر – ایکی شئی اکسیک اولورسا چوخ اؤنمی یوخدور ؛ آنجاق قوناق چاغیرمیش اولساق ، اونا آرتیق سایقی گؤستریب ، یاخشی قوللوق ائتمک اوچون بلکه ده بیر – ایکی گون اؤندن حاضیرلیق آپاریریق. بو اؤرنگه دایاناراق ؛ توپلوم دا باجاریلینین همیشه لیک قوناغیدیر.
اوزمانج بیریسی بیر قونو آلانیندا اثر یاراتما سوره جینده اؤزللیکله منفی اؤزللیکلرینی گیزله ده رک ، هنده وریندن ائتگیلنه نه رک اؤز دویغو – دوشونجه سینی اورتایا چیخاریر ؛ قوناقلاردا بو حاضیرلانان سوفرادان اؤز آشامالاریندا پایلارینی گؤتورورلر.
سؤزومون بو قاتیندا قیساجا ، توپلومسال باغلانیملار ایله ادبیاتا گره کلنن (( دیل )) قونوسوندا دانیشمالییق ؛ (( ۱ اینسان اؤز یاشاییشینی یاخشی ایره لیلتمک اوچون ؛ ایستکلرینه یئتمک اوچون باشقالاری ایله یاخشی باغلانیملار قورمالیدیر . )) بو باغلانیملارایله توپلومسال بیر ائییتیجین ان اؤنملی آراجی دا دیلدیر.
اینسانلار دیل آراجی ایله بیر –بیرینه باغلانیر ، ائتگیله ییر ، ائتگیله نیر. (( ۲ دیل اینسانلار آراسینداکی آنلاشماغی ساغلایان ان گلیشمیش بیلدیریشمه آراجیدیر.دیل دوشونجه ائوی اولدوغو اوچون اینسان دیل ایله دوشونمکده – یاشاماقدادیر.)) دیلچیلر دیل ایله دانیشیغین کؤکونو اینسانین ذاتیندا بیلیر ، دیلی دوشونسل باجاریقلاریندان ساییرلار ؛ بئله لیکله دیل ذهنین واسطه سی ایله گلیشیر ایسه ذهنین ده آلانی دیل واسطه سی ایله گئنیشله نیر.بو آچیدان بیر اینسانین دوشونجه ایله دیلی آلینیرسا اونون توپلومدا یاشاماغی دا نورمال اولماز.
توپلومداکی باغلانیملارا گره کلنن بو اؤنملیلر ( دوشونجه – دیل ) اینسانین یاشامینا آنلام باغیشلاماقدادیرلار. دوشونجه ایله دیلین بیری – بیریندن تام آسیلیلیغی ایله گوجلو باغلانیملیقلاری اینسانین اؤزل ایله توپلومسال یاشام یؤنده مینی چرچیوه لندیریر؛ بو آچیدان دا هله اینسانداکی دینله مک ایله دانیشیق باجاریقلاری بیر یانا ، اینسانین بئیینی اینسانین سوسوق چاغیندا دا یاخین – اوزاق گله جکده گؤره سی ایشلرینی پیلانلاماغا ، آنیلارا دالماق ایله چئشیتلی فضالاردا گزمگه دیلدن یارارلانیر.
دیلین آردیجا اینسان ایله توپلوم قونوسو اورتایا گلمه سی اوچون دیل یالنیز اینسانلار آراسینداکی باغلانیم آراجی دئییل؛ بیر میلّتین منلیگی ایله وارلیغیدیر. (( ۳ دیل اینسانین معنوی ثیروتیدیر.کئچمیش زامانلاردا دیلدن یالنیز ارتباط واسطه سی کیمی ایستیفاده ائدیردیلردیسه بو گون دیل ایله فرهنگ ایله مدنیت بیر میلّتین هویت ایله وارلیق سندی کیمی اؤزلرینی گؤستریرلر. ))
بیلدیگیمیز کیمی دیل ایله دانیشیق ادبیاتدان چوخ قاباق یارانمیشدیرلار ایسه خط ایله یازینین کؤکو توپلوم ایله ائییتجده اولدوغونا گؤره ، خط ایله یازینین کئچمیشی اینسانین یارادیملاریندان اولدوغو اوچون چوخ ایره لی سورسه ده اون مین ایللیکدیر؛ آنجاق بیر دیله یئمک یئتیرن ، اونو بویا – باشا چاتدیران ، یاشامینی اوزون سوردورن ، قالارقی ائدن ، ائله او دیلین واسطه سی ایله یارانان ادبیات دیر؛ بئله لیکله سؤیچولر ایله یازیچیلار، دانیشمانلارایله موسیقیچی لر اؤز یاراتدیغی اثرلرایله بیر توپلومو اؤز دویغو- دوشونجه لرینه اورتاق ائدره ک ، او توپلومون دیلینین ده ان ده یرلی قوللوقچولاریدیرلار.
ادبیات هونرین ان اؤنملی آلانی دیر ؛ هئچ بیر اینسان دا ادبیاتدان یارارسیز دئییل.گؤزلر گؤردوکده ، قولاقلار ائشیتدیکده ، دیللر آغیزلاردا دولاندیقدا ، بئیین لر ساغلام اولدوقدا ، دویغولار آخاراق ؛ هله ماراقلی – دویغولو ادبیات سئور بیریسی بیر یانا ، ائله اوخو- یازی بیلمه ین بیریسی ده توپلومداکی باغلانیملار اوزره ادبیات ائتگیسی نین آلتیندادیر.
ادبیاتا دوشونسل قونولاردان اولدوغو اوچون ایندییه دک چئشیتلی تانیتلار وئریلمیشدیر.بیری اونا یالنیز هونر باجاسیندان باخیر ؛ بیری ده لذت باجاسیندان ؛ باشقاسی دا اونو شئعر ایله ناغیلین ائییتیم آراجی بیلیر. (( ۴ ژان پول سارتر ، بؤیوک فرانسیز یازیچی ایله فیلوسوفو سعادتی ادبیاتدا آختاریر .اونون فیکرینه گؤره ادبیات مبارزه دن عبارت دیر ؛ بو مبارزه ، شعور ایله بیلیک قازانماق ، حقیقتی آختارماق ؛ اینسان آزادلیغینی اله گتیرمک اوچوندور. ))
((۵ پروفسور دوکتور جواد هیئت ، ادبیاتی گؤزل ، سئچگین سؤزله دوشونجه ایله دویغونون ایفاده سی ؛ اینسانین کامیللیگه چاتماسینا دا وسیله بیلیر ؛ اونون فیکرینه گؤره ادبیات روحون غذاسی اولاراق ، روحون اینکیشافی ایله معنوی کامللشمه سینه سبب اولور . ))
ادبیاتین دوشونسللیک اؤزللیگینه باخاراق اونو تام ایله ییغیجام تانیتلاما چوخ چتین بلکه ده اولمازدیر؛ آنجاق ادبیاتدان اولان چئشیتلی تانیتلاری بیر یئره گتیرنده بئله بیر تانیتین اورتایا چیخماسی دا اولار : (( ۶ هر بودونون منثور ایله منظوم سؤزونونقابینا تؤکولن اوزلوقسال گؤستریشینه ؛ او بودونون دوشونجه ایله اینانجلارینی ، تؤره لرینی ، دویغو ایله ایستکلرینی یانسیدانا ؛ او بودونداکی خالقین یاشام یؤندم ایله ائییتیمسل گؤستریجیلرینه ؛ سونوندا او خالقی قورتاریشا ساری یؤنَلدن آراجینا ادبیات دئییلیر.))
بو تانیت آچیسیندان ادبیاتین اولوسوندان یاراندیغینا گؤره ، ادبیات زمان آخیشیندا چئشیتلی ساحه لرله اواولوسون گلیشمه یوللارینی گؤسترمکده دیر. دئمک ؛ ادبیات کئچمیشین گوزگوسو؛ ایندینین اؤزو ؛ گله جگه ده حاضیرلانمیش زنگین سوفرا اولاراق ائله او اولوسون قوللوغوندادیر.
ادبیات آماجلارینین آچیسیندان ، اوندان داد آلماق قونوسو دا آرایا قویمالیدیر. اینسانین یاشاییشی هر بیر شئیدن یارارلانماق ایله یاناشیدیر. دئمک اینسانین یارارلانماسیز یاشاماسی اولماز.کیمیلری یارارلانماق ایله داد آلماغین باغلیلیقلارینی دوشونور ؛ بیر ایشین یارارلی اولدوغونا گؤره او ایشین سونوجوندا اینسان ایله توپلوما لذت عایید اولماسینی دوشونورلر.
اینگیلیسلی فیلوسوف بئنتام ، لذتی کیشیسل قازانج بیلیر ؛ آنجاق توپلوم قازانجینی یالنیز تک –تک اینسانلارین بیر قابا تؤکولموش قازانجلاری ایله یارانماسی دوشونور.
((۷ داد آلماق باییندیریجی دا اولا بیلر ایسه ییخان دا اولا بیلر ؛ آنجاق باییندیریجی لذّتین ییخان لذّته اوستونلوک آنلامی اینسان اؤز یئرلشگه سینی تانییاراق ؛ اینسان ایله اینسانلیغی دوشونه رک آیدینلانیر. )) بئله لیکله ادبیات دان یارانان لذّت ، کیشیسل ایله توپلومسال اولاراق ؛ اینسانلیغی دوشونه رک ، قازانج ساییلیرایسه سؤیچولر ایله یازیچیلارین دا توپلوم قارشیسیندا اولان گؤرَولری اوزره آییق ایله اوستنجی اولماقلاری گره کلَنیر.
((۸ ادبیاتین آماجلاری توپلومدان یارانماسی اوچون توپلوم آماجلاریندان قیراق دئییل. ادبیات گونده لیک یاشاما روح باغیشلایان ؛ یاشام ایچلم لرینی چئکیجی گؤرکمده گؤسترن ؛ دوشونجه لری اینسان ایله ائورن ایچلیگینه درینلندیریر))
قوشانتیمیزین ییغجامی ایله سونوجو اولسون دئیه ؛ توپلوم ایله دیل ایله ادبیاتین باغلانیملیقلاری ، سونوجدا توپلوم قازانجینادیر.دیل ایله ادبیاتین دا بیری بیریندن آسیلیلیغی بیری بیرینین قالارقیلیق ایله گلیشمه سینه آراج اولاراق ، چئشیتلی ساحه لرده توپلومون گلیشمه سینی ساغلاییرلار.دیل ایله ادبیاتین قالارقیلیق ایله گلیشمه لری ده چئشیتلی عامیللره باغلیدیرلار ؛ او جومله دن دیل ایله ادبیات ساحه لرینده چالیشان اوزمانلار ایله اوزمانجلار ؛ یایینجی قوروللاری ، رادییو – تئلئویزیون ؛ چئشیتلی یایینلار ایله گؤنده لیک لر کیمی بیرگه یئتیریلریدیلر ؛ آنجاق بو ساحه ده ان اؤنملی ائتمن اؤیرتمندیر؛ بئله لیکله توپلوم، دیل ایله ادبیاتینین قالارقیلیق ایله گئنیشلنمه سی ایله گلیشمه سینین تمل عامیللری ائییتیم ایله اوخول اولاراق کسینلیکله دانیلمازدیر.
سایین قالا درگیسی – محمد سعید افضلی
قوشانتینین قایناقلاری :
- ۶- ۸ – تبسم شکوفه ها / منصور یارویسی/ چاپ ۱۳۸۱ / انتشارات تمدن اسلامی / ص (۵۸-۲۷-۴۴-۴۵)
- دیل و آنا دیلی / علیرضا خسروی /پیش شماره نشریه آچیق یول / آبان ۱۳۹۵/ ص ۸
- دیلیمیزین ساده قیرامئری / حسن راشدی / چاپ ۱۳۸۳/ انتشارات اندیشه نو / ص ۱۱
- ادبیات نه دیر ؟ / دکتر عزیز محسنی / فصلنامه فرهنگی ترکی – فارسی وارلیق/ شماره ۱۵۰- ص ۳۱
- ادبیات حاقیندا /پروفسور دکتر جواد هیئت/ فصلنامه فرهنگی ترکی – فارسی وارلیق/ شماره ۱۵۰ ص ۳و ۴
- آیا فایده گرایی همان لذت گرایی است ؟/ دکتر شهین اعوانی / فصلنامه تاملات فلسفی دانشگاه زنجان / سال دوم شماره ۶/ تابستان ۱۳۸۹/ ص ۲۹
azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab