اوستادین«قوپوز مکتبی» کیتابی ندن چوخ اؤنملی دیر؟
آشیق دونیاسینین بؤیوک اوستادی،«چنگیز مهدی پور» دانیشیر / یکینجی بؤلوم
دانیشیق آپارانلار: ترانه ناظری، لیلی خاقانی
بو دانیشیق تبریزده یاشایان ده یرلی موسیقی چی، اوستاد آشیق «چنگیز مهدی پور»لا، شنبه گونو 26 / دسامبر/ 2015 -ینجی ایلده آیدین شافاق ایچین آپاریلیب. بو دانیشیق اوزون و مفصل اولدوغو اوچون، آیدین شافاقین 182-نجی سایی سیندان باشلانیب و نئچه سایی یا قدر سوره جکدیر.
گئچن سایی نین آردی:
دئمک «قوپوز مکتبی» هم آشیق موسیقی سینی هم ده قوپوزو دونیایا تانیتدیریر، دوغرودور مو؟
بیز اوز موسیقیمیزین و یا موسیقی آلتیمیزین (سازی) دونیادا تانینماسی اوچون موسیقی پرنسیپیندن استفاده ائده بیلمهسک چوخ یاخین زاماندا منفی تاثیرینین شاهیدی اولا بیلریک. دونیا موسیقیسینین نئجه یاییلماسی یا تانینماسینی نظره آلاراق، سؤیله مهلییم کی بو زاماندا کئچمیش اصول ایله، یعنی اوستاد شاگیرد عنعنهسیله بو صنعتی دونیادا هئچ بیرکیمسهیه نه اؤیرتمک، نه تانیتدیرماق و نهده یایماق اولار. بیز موسیقینین دونیادا قبول اولونموش واحید دیلی واسطهسی ایله، یعنی نت ایله، سازیمیزی تانیتدیرمالییق. بو کیتاب بو ایمکانی یارادیرکی، آرتیق بوندان سونرا دونیادا هر کیم بیزیم سازیمیزی تانیماق و یا هاوالاریمیزی اؤز موسیقی آلت لرینده ایفا ائتمک ایستهرسه، «قوپوز مکتبی» کیتبینا بیر قایناق اولاراق رجوع ائدیب و اوندان استیفاده ائده بیلر. بیرده، آیری میلتلرین موسیقی آلتلرینین بیزیم ائولره یئرلشمهسینین سببی بودور کی، اونلار یوز ایللر بوندان اؤنجهدن موسیقیلرین مکتوبلاشدیریبلار و موسیقینین اؤز دیلیندن استفاده ائتمکله هم موسیقیلرین همده موسیقی آلتلرین دونیایا تانیتدیریبلار. اما تاسوف کی او زامانلار بیز بونو ائده بیلمهمیشیک.
منجه بو گون سینهدن-سینهیه اؤیرنمک رسمینی داوام ائتدیرمکله موسیقیمیزین انکیشافنین قاباغینی آلیریق. کئچمیشده بو صنعتی نسیلدن-نسیله یئر به یئر اولماسی، اوستا-شاگیرد رسمی ایله داوام ائتدیریلیردی. یعنی آشیق صنعتینی و موسیقیسینی اؤیرنمک ایستهین هر بیرطلبه، اون-اونبش ایل بیر اوستا آشیغین قوللوغوندا اولماقلا اوندان ساز، داستان، اوخوماق (قاراوللی) و آتا بابا سؤزلرین و... اؤیرنیردی. اوستاد اونو بیر موددت یانیندا ساخلاییردی و اؤزویله برابر مجلیس لری دولاندیریردی؛ او زامانا قدر کی شاگیردین لیاقتین، دانیشیغین، اوخوماق و موسیقی قابلیتین تایید ائدیردی و بو صنعته لکه گتیرمهمهسینه ایناندیقدا، آشیقلیق ائده بیلهجهییندن امین اولوردو، اوندا بیر آشیق کیمی مجلسلره گئتمهسینه ایذن وئریردی.
همن اوستاد شاگیرد سونتی تخمینی یوز ایل بوندان اؤنجه یه دک، چوخ موحتشم بیر یول اولاراق داوام ائدیب و اونون تاثیرینده بؤیوک اوستالار عرصییه چیخمیش و اونلارین اثرلرینین شاهیدی اولموشوق. ایندی بئله بیر سوُرو اورتایا چیخیر کی دونیانین بو گونکو دورومونو نظرده آلاراق، کئچمیش یولو داوام ائتدیرمکله بو صنعتی یاشاتماق اولارمی یا یوخ؟! بیلیرسیز کی آذربایجان جمهورییتینده و ایراندا موختلیف آشیق موحیطلری وار: قاراداغ ، اورمیه ، زنجان آشیقلاری، ساوه، قاشقای، شیروان، توووز، بورچالی و...... بونلار هرَسیاؤزونه بیر مکتب اولاراق، هرَسینین اؤزونهده عایید هاوالاری واردیر. کئچمیشده بو موحیط-لرین صنعتچیلری اؤز موحیطلریندن باشقاسینی نه تانیییردیلار نهده دوشونردیلر. آمما بوگون آشیقلار دونیانین بوتون اؤلکهلرینه کنسئرته چاغریلیرلار. بو او دئمکدیرکی هر شئیده اولدوغو کیمی، موسیقی ساحهسیندهده سرحدلر گؤتورولوب. بیز هر جوره خاریجی موسیقی آلتلرینین بیزیم ائولریمیزه یئرلشمهسینی گؤروروک. گیتار، پیانو، ویولون، کلارینت، گابوی و باشقالارینی سایماقلا قورتارماز. آمما بیز بیر خاریجهلینین ائوینده، ساز، تار یا کامانچانی گؤره بیلمیریک. چونکو اونلار وقتینده موسیقینین اؤز پرنسیپیندن یعنی واحید بیر دیلی اولان نوت واسطهسی ایله موسیقیلرین بوتون اؤلکه لره تانیتدیریب و قالیجی ائدیبلر. بونا قارشیلیق دئییرم کی، اگر بیزیم صنعتچیلریمیز سینهدن-سینهیه یعنی اوستاد شاگیرد رسمینی داوام ائتدیررسه، او زامان بو موسیقی اونودولا بیلر و یا یاواش یاواش آرادان گئده بیلر. بیرده بوکی بیزیم میللتیمیز گئدیر فارس موسیقی آلتلرینی (تار، کمانچا، سه تار، و....) اؤیرنیر و چوخ دا گؤزل ایفا ائدیر. بیزده اؤز موسیقی آلتلریمیزی اونلارا تانیتدیرماغی باجارمالییق، نئجه کی کوردلر اؤز موسیقی آلتلری- تنبور-و تانیتدیریبلار. سازین ایفا قابلیتی قات-قات تنبوردان گوجلودور.
ایران دا نئجه؟ "قوپوز مکتبی" کیتابینیز ایراندا نئجه قارشیلانیب؟
ایران دا بو کیتاب اوچ دفعه چاپا گئدیب. 1379-ونجو ایلینده ایلک دفعه اولاراق تبریزده چاپدان چیخیب. سونرا اونونلا درس وئرمهیه باشلایینجا بعضی چاتیشماز نوتطهلرله اوزبه اوز اولدوم کی یئنیدن ایصلاحینا باشلادیم. بو دفعه ایکی جیلدده، هر جیلدی 156 صفحه دن عبارت اولاراق چاپدان بوراخیلدی. اما باکیدا ایکی جیلدی بیر کیتاب ائلییبلر. اوچونجو دفعهده ایراندا چاپ اولوب. البته ایندی چاپی قورتاریب. بو کیتاب درسلیک اولدوغو اوچون، گرک ایرشاد اداره سی چاپ ائلییب میللتین اختیاریندا قویا. چوخ تاسّوف کی ایرشاد بو ایشی عهدهسینه آلمیر. بورا قدر ده بوتون کیتابلارین چاپینین خرجی اؤزومدن اولوب. آمما ایندی اقتصادی دورومون یاخشی اولمادیغیندان آسیلی اولاراق مالی ایمکانیم اجازه وئرمیر.
اوندان سونرا من بیر کؤکده اولان 62 هاوانیندا نوتونو یازمیشام. من سادهجه «باش کؤک» یا «سهگاه کؤکی» یا «می کؤکو» دئدییمیز کؤکده، 62 هاوا یازمیشام کی چاپا حاضیردی. دولت هئچ زامان بیزه کؤمکلیک ائلهمهییب، مملکتینده ایندی کی ایقتیصادی وضعییتی بیزلره ایجازه وئرمیر! بو کیتاب ائله اوجور قالیب. هر حال دا بو ایشین گؤرولمهسینین ضرورتینی دوشوندوم.
منیم نت اؤیرنن اؤیرنجیلریم ایندی دونیا موسیقی اثرلرین ده ایفا ائدیرلر. مثلا کوراوغلو سیدیمیزده اولدوغو کیمی دورت سازلا موتزارتین اثرلریندن بیرینی کوارتت اولاراق ایفا ائتمیشیک، یا «حاجی بیگ اووون» کوراوغلو ائوورتورون ایفا ائتمیشیک. ایندی ده موتزارتین بئشینجی سنفونیسیندان بیر حیصّهنی مشق ائدیریک. انشالله گلن کنسرتلریمیزده اجرا ائلییهجهییک. بونلاردان مقصد، سازیمیزدا دونیا موسیقیسینی ایجرا ائلهمه قابلیتینین اولدوغونو گؤسترمکدیر. منجه اوُنودا اؤیرنمک و تانیماق لازیمدیر. بیزیم اؤزوموزونده گئچمیشدن چوخ گؤزل و گوجلو آشیق هاوالاریمیز وار. میثال اولاراق 1990-اونجو ایلینده هلندیادا کنسرتده اولدوغوم زامان ، اوردا بیر هاوا ایفا ائلهدیییمده, «بیپینگ» آدیندا بیر هلندلی موسیقی عالیمی اولان منه یاخینلاشیب دئدی: «من بیلمیرم سن هاردان و یاخود هانسی اولکهدهنسن اما موسیقیندن دوشونورم کی سیزین یاشادیغینیز یئر، داغ داشلیق و سویوق بیر یئردی. اوردا یاشایان اینسانلار چوخ محروم یاشییبلار!»
هم جوغرافیا هم ده تاریخی باخیمیندان میلتینین یاشاییشیندن خبر وئرن بئله آنلاملار، بئله دوشونجهلر و بئله بیر تاریخ ایله دولو بیر خالقین موسیقیسینه کیچیک باخماق دوغرو دئییل. آمما نت بیلندن سونرا، بیزیم ده اوشاخلاریمیزین گؤزلری آچیلیر و دونیا موسیقیسیله تانیش اولورلار. ائلییه بیلهرلر دونیانین بؤیوک چالغیچیلاری ایله و یاخود موسیقیچیلریله (آمئریکالی، ژاپنیالی، اتریشلی و...) بیرلیکده ترکیبی و تلفیقی ایش گؤرسونلر. ژاپونون بؤیوک موسیقی ایفاچیسی «تو» منیم اؤزومدن دفعهلرله بیرلیکده کنسرت وئرمهمیزی طلب ائدیب.
آشیق موسیقی سینین نُتا چیخماسی حتما باشقا اؤلکه لرده تاثیر قویوب بو تاثیر نه قدر و نه لر اولا بیلر؟
«قوپوز مکتبی» آذربایجان جیمهورییتینده علملر آکادئمیاسینین دخالتیله چاپ اولوب. بیر ایل ده بوندان اؤنجه تورکیه نین «اردهان» دانیشگاهیندا کی بوتون دونیا آشیق لارینین مرکزی اولاراق بیر کورسون آچیلماسینا سبب اولوب. او زامان منی ده اورا چاغیردیلار و کیتابیمی اوردا چاپ ائتمک اوچون منیم له بیر پروتوکل امضالادیلار. بیلیرسیز کیتابی یازماق منیم ایشیم ایدی، آمما بو کیتاب ایران تورکلرینین موسیقیسینه باغلی اولدوغونا گؤره، اونو تانیتدیرماق سفارتلرین ایشیدی. مثلا آذربایجان جمهورتینده یا تورکیهده سفارتلر بو ایشلری گؤرورلر. دونیادا هر یئر اؤز موسیقی سین و یا موسیقیچیلرین سیفارتلرینین واسطه سی ایله دونیایا تانیتدیریرلار. بو ایشی بیزده ده یا دولت گؤرملیدی یا دا میللت. او داها منیم اختیاریمدا دئییل. من هر یئره گئتمیشم موسیقیچیلرله گؤروشموشم. کیتابیمی گؤروبلر و هامیسی کیتابین اهمیتیندن دانیشیبلار. بو ائله بیر کیتاب دیر کی بو گونه دک سازین بوتون ایفا طرزی و یا تئکنیکلری یازیلیب، اوسته لیکده اؤزوم ده یئنی تکنیکلر آرتیرمیشام. هر ایکی اثرده تالیف اولونموش تئکنیکالار سازین ان سون دئییشیمی، دونیا موسیقی علمینین اساسیندا قلمه آلینمیش-دیر. ایندی ایسه باشقا کؤکلرده یئرلشن هاوالاری توپلاماق و یازماقلا مشغولام.
بوگون آشیق لارین ساده جه قاراداغدا یا اورمودا اولدوغو قدیم زامان دئییل. بو گون سرحدلردن ائشیگه فیکیرلشمه لییک. اینانین فیکیرلشیرم کی گیتارین اسپانیادان گلیب بیزیم یوزده سکسان ائولریمیزه یئرلشدییی کیمی اسپانیادا و باشقا اؤلکهلرده ده بیزیم سازیمیز تانینا بیلر.
بو موسیقی نی من اوچ حیصّهیه بؤلموشم. پریمیتیو، اکستیو، کلاسیک. پریمیتیو مرحلهده بو موسیقی تکجه کند موحیطینده اولار و اوندان کنارا چیخا بیلمز. سونرا مثلا ایرانین بوتونلویونده تانیندیغیندا، اونا اکستیو مرحلهسی دئییلیر. یعنی بو مرحلهده اونو فارس دا، تورک ده وباشقا میللتلرده دوشونه بیلر. آمما بو موسیقینی دونیا سویهسینه یئتیرمک اوچون اونو کلاسیک-لشدیرمک و یا مکتوبلاشدیرماق لازیم ایدی. چونکو مکتوب اولماسا یاواش-یاواش آرادان گئدر.
آردینی گلن سایی دا اوخویون
azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab