مولانا، ایران و تورک ادبیاتینین گؤرکملی سیماسی، عینی حالدا دونیا ادبیاتیندا فلسفه و دوشونجه آلانیندا دگهرلی شاعیرلردن بیریدیر. مولانا اورتا آسیادا ـ بلخ ده آنادان اولورسادا، مغولون هجومو اثرینده باتی اؤلکهلرینی قارشییا آلیب، نهایتده آنادولو شهرلرینده گزیب و قونیه شهرینده آرام تاپیر و مسکونلاشیر. آتاسی بهاءالدین بؤیوک بیر عالیم ایدی. مولانا ۶۰۴ هجری ایلینده دونیایا گلدی، ۶۴۲ ایلینده تبریزلی شمس ایله گؤروشدو. بو گؤروش اونون دونیایا باخیشیندا بؤیوک ائتکیلر قویدو و اونون روحی دهگیشیکلیکلرینه سبب اولدو. آنجاق شمسین اؤلومو اونون دوشونجه و معنوی عالمینده باشقا بیر اثر بوراخدی و اوندان سونرا فارس ادبیاتینین شاه اثرلریندن بیری اولان مثنوی معنوی اثرینی یاراتدی.
مولوی تورک دیللی اولاراق، چوخلو اثرلرینی فارسجا یازدې. آنجاق بیر بالاجا دیوان دا تورکجه یادگار قویدو. اونون نئچه اثری بو گونه قدهر فارس شاعیرلرینین اساسلی قایناقلاریندان ساییلیر. مثنوی دن علاوه، اونون دیوانی، فیه ما فیه اثرلری دؤنه ـ دؤنه اللرده گزیب، دیللرده اوخونور. ایراندا مولوینین تورکو اثرلری اؤز یئرینی تاپماییب و ایکی دیلده یازیلان ملمعلریده تانینمامیش قالیبدیر.
مولوینین بؤیوک دیوانیندا چوخلو ملمعلری واردیر کی تورکجه و فارسجا اولموشلار کی بورادا بو ملمعلردن ایکی اؤرنک وئرمکله کیفایتلهنیریک.
ص ۵۳۷ و ۵۳۸ تاریخ ادبیات آذربایجان
آنجاق مثنوی معنوی اثری فارس ادبیاتینین شاه اثرلریندندیر کی مولوی فارسجا یازدیغی اوچون، بیر سیرا فارس ادیبلری اونون سوی کؤکونو ده فارسلارا باغلاماغا چالیشیرلار. بیز گئچن صفحهلرده مولوینین ملمعلرینی گؤسترمکله و بیر سیرا تورک شعرلرینی گتیرمکله، اونون تورک شاعیری اولدوغونو گؤستهردیک. آنجاق بو بحثلردن واز کئچمک ایستهمیریک تا اونون اثرلرینین تورکجهمیزه چئویرمهسینی گؤسترمکله، اثبات ائدهک کی تورک دیلی ده نه قدهر گوجلو، گؤزهل و اورهگه یاتان، ها بئله «ترکی هنر است» مثلینه اؤرنک اولسون.
مولوینین مثنویسی تاریخ بویو تورک وطنداشلاریمیزین دیلینده اوخونوب و فارس دیلینه ماراق یارادیبدیر. چوخلو شاعیرلریمیز بو اثرین آنا دیلیمیزه چئویرمهسینه ده همت گؤسترمیشلر. آنجاق بورادا چاغداش شاعیریمیز حیدر عباسی (باریشماز)ین ترجومه و شرحینی گتیرهجهییک. حیدر عباسی بو گون شعریمیزین زیروهسینده دایانان گؤرکملی شاعیرلریمیزدندیر کی ۳۰ ایل تامام مثنوی معنوی ایله مشغول اولوب و اونو تکجه تورک دیلیمیزه چئویرمهییب، بلکه اونا شرح یازیبدیر. باریشماز جنابلاری ترجومه حاققیندا بئله دوشونور و بئله یازیر:
«ـ ترجومه یعنی بیر دیلین شاعیرینی آیری بیر دیلده گزدیریب دولاندیرماقدیر. ائله کی دئمک اولسون فیلان کس بو دیلده یازسایدی بوندان آیری تههر اؤز دوشونجهسینی، سؤز قابینا تؤکه بیلمز ایدی.»
دیلماجیمیز داوام ائدیر:«ـ دئمک اولار کی من مولانانی بیر داها تورک دیلینده مثنوی یازیب یاراتماغا مجبور ائلهمیشم». دوغرودان دا بوندان گؤزهل ترجومه ائتمک مومکون دڲیلدیر. بئلهلیکله، بو تورکجهیه چئویریلن اثر باریشمازین یوخ، بلکه مولوینین اؤزونونکودور.
ساغ اولسون بئله بیر شاعیر کی ۳۰ ایل زحمتینی، اؤزونه باغلامیر، بلکه مولوینین اؤزونونکو بیلیر. دیلماج، بورادا اؤز هونرینی، باجاریغینی، ها بئله مثنویدن دوشوندوگونو دیله گتیرمیش و تورکجه مثنوینی یازمیشدیر. او، ساغلام بیر فیکره مالیک اولاراق، ترجومهسینی بئله تانیتدیریر:
«ـ اولوب کی ترجومهده تولکونو چاققال یازمیشام آمما معنا ادبینی سیندیرمامیشام و او حضرت تؤکهنی، اؤز قابیم قدهر، نه اولدوغو قدهر ییغیشدیرمیشام. سؤزون لاپ دوغروسو معنانی مولانادان دیلهنن بیر دیلنچییم. لفظین سنگرینه یاتان تنقیدچیلری یئری گلدیکده بو ترجمه قیدیقلاجاقدیر، قوی ائله اولسون… چوخ یئرلرده بیر بئیتین ترجومهسی او بئیتین آچیقلاماسی اولوبدور. کلمهلر دالیسیجا گزهنلرین و سؤزلوکلردن سؤزلره تای آختارانلارین چؤمچهلری بوش قازانین دیبینه دهیهجکدیر و اللری بوشدا قالماقلا اختیارسیز دئیهجکلر بو داها ترجومهنین هاراسیدیر».
«ـ چوخ یئرلرده ایکی میصراعین مفهومو بیر میصراعدا یئرلشدیگینه گؤره، بئیت یاریمچیلیق قالماسین، بیر اویغون میصراع اونو بوتونلهییبدیر.»
اوخوجولاردان ایستهییرم بو سون جوملهنی بیر داها اوخوسونلار. گؤرورسونوز کی بؤیوک دیلماج بورادا فارسجا بیر بئیت اولان شعری، تورکجه بیر میصراعدا یئرلشدیگیندن دانیشیر!! بو، نهیی گؤستهریر؟ بئله بیر عالیم اولاراق مولوینین معنوی دونیاسیندا باشین یئره سالیر، آنجاق اونون ایکی میصراعینی، فارسجا اولورسا، تورکجهده بیر میصراعا یئرلشدیره بیلیر! بورادا تورک دیلینین گوجوندن علاوه نه دئمک ایستهییر؟ عشق اولسون بئله باجاریقلی بیر اینسانا و بئله بیر دیله!
دیلماج بیر دڲهرلی اینسان اولاراق، اؤز اثرینی آخساقسیز دا بیلمهییر و تنقیدچیلری بئله یولا چاغیریر:
«ـ غرضسیز آتیلان انتقاد اوخلارینی جان کیمی باغریمدا بسلهییب، قوناقلاماغا آچیق سینهم واردیر؛ آمما انتظاریم دا واردیر مثنوی اوجدان ـ قولاقدان اوخویانلار و منیم ترجومهمی کامیل صورتده اوخومایانلار، اتهکلریندهکی داشلاری آتماغا چوخ تلسمهسینلر».
دئدیگیمیز کیمی، باریشمازین یازدیغی «شرح انور» تکجه چئویرمه دگیل، آنجاق چئویرمه هونرینه بیر شاه اثردیر. گلهن صفحهلرده تورکجه و فارسجانی بیرگه توتوشلاراجاغیق. آمما ایندی بیر نئچه سطیرده، بو شرح انوری سیزه تانیتدیرماق ایستهییرم. باریشماز مثنوی معنوینی شرح ائتمیش، یعنی هر بئیتی آچیقلامیش و ایچ معناسینی آراشدیراراق اوخوجویا هئچ بیر باغلی سؤز قالماسین دئیه چالیشیر دوشوندورسون. بونا گؤره کلمهلرین معناسینی آچیقلادیر. دئییملری باشقا مثاللارلا آیدینلاشدیریر. اگر بیر حیکایهدن، قرآن آیهلریندن، پیغمبر (ص)ین حدیثلرین یارارلانمیشسا اونلاری عینی حالدا گتیریر. اسلامدا اولان باشقا نمونهلرینین گتیریر و نهایت مولوینین هدفینی یئتیرمک اوچون چالیشیر.
بورادا لازیم گلیرسه بیر بئیت اوچون اون صفحه ده یازیر. گاهدان حیکایه یوخ، بلکه بیر داستانی گتیریر. باشقا شاعیرلرین دوشونجهلرینی دا بو ساحهده گتیریر. اونلار باشقا دیلده اولورلاسادا، اونلاری دا تورکجهیه چئویریر و بو چئویرمهلرده ان کیچیک اهماللارا یول وئرمهییر. بو نمونهلرده گاه عربجه قایناقلاردان استفاده ائدیر، گاه تورکجه شعرلره اوز گتیریر. حتا انگلیسجهیه ده اعتناسیز قالماییر. بورادا فارس، عرب، تورک و انگلیس ادبیاتېندان اؤرنکلر وئریر. سنایی، خاقانی، نظامی، حافظ، شیخ شهاب الدین سهروردی، عطار، سعدی، مولانا فضولی، اوستاد شهریار، سهند، ساهر، بارېشماز و اونلارجا شاعیرلردن اؤرنکلر گتیریر. او حتی انگلیس ادبیاتېندان نمونهلر وئریر. او جوملهدن H.G.Wells دن بیر حیکایهنی ترجومه ائدیر و اوخوجولارا هدیه ائدیر. بو حیکایه عبارتدیر: The country of Blind
باشقا بیر نمونه انگلیس یازاری اولان Nathoniel Hawthore و اونون «بؤیوک داشدان هئیکل» اثری گؤرونور کی دیلماجین انگلیسجهیه گؤزهل تسلطی واردیر. او، تکجه انگیسجهیه یوخ، بلکه عربجهیه ده داها قودرتله تسلطی واردیر و چوخلو نمونهلری گتیرهرک اونلارین تورکجه ترجومهسینی وئریر. آنجاق، بورادا اونون شرحی ایله تانیش اولماق اونون علمه احاطهسینی گؤرمک
اوچون، اونون «شرح انور» کیتابینی دقتله و وئردیگی معلومات، ترجومه و حتا دیلینه ده دقت بویورون.
ص ۵۵۱ ـ ۵۵۷
ایندی نئچه بئیتی بیرگه توتوشدورالېم:
بشنو از نی چون شکایت میکند،
از جداییها حکایت میکند.
گل ائشیت نئیدن شکایت ائیلهییر،
آیریلیقلاردان حیکایت ائیلهییر.
***
کز نیستان تا مرا ببریدهاند،
از نفیرم مرد و زن نالیدهاند.
تا قامیشلیقدان اوزولدو اولفتیم،
آغلادیب دونیانی سونسوز محنتیم.
***
سینه خواهم شرحه ـ شرحه از فراق،
تا بگویم شرح درد اشتیاق.
هیجردن یانمیش اورهکدیر ایستهییم،
اشتیاقین آغریسین تا سؤیلهییم.
***
هر کسی کو دور ماند از اصل خویش،
باز جوید روزگار وصل خویش.
اؤز کؤکوندن کیمسه کیم دوشدو اوزاق،
آختارار بیرلشمهگه داییم یاراق.
***
من به هر جمعیتی نالان شدم،
جفت خوشحالان و بدحالان شدم.
جمعلرده آه و نالم سالدی ایز،
موتلو هم موتسوزلا اولدوم دیز به دیز.
***
هر کسی از ظن خود شد یار من،
از درون من نجست اسرار من.
یار اولور هر کس منه بیر ظن ایلن،
یوخ ایشی سینهمده اودلو سیررینن.
***
سرّ من از نالهی من دور نیست،
لیک چشم و گوش را آن نور نیست.
لیک نالهمدن دگیل سیررم اوزاق،
گؤرمهمزلیک گؤزلره اولموش دوزاق.
***
تن ز جان و جان ز تن مستور نیست،
لیک کس را دید جان دستور نیست.
تن رواندان، جان دا تندن آیری یوخ،
گؤرمهگه جانی بو جیسمین اذنی یوخ.
***
آتش است این بانگ نای و نیست باد،
هر که این آتش ندارد نیست باد.
نئیدهکی ناله دگیل یئل اوددور اود،
بو اودا اودلانمایان جندکدی خود.
قیزیل قلم آذر- م. کریمی
اولین نفری باشید که نظر میدهید!
عزیزان علاقه مند به دریافت مرتب روزنامه ساقی آذربایجان از طریق پست می توانند با دفتر روزنامه تماس حاصل نموده و یا به سامانه پیام کوتاه روزنامه پیامک بفرستند.
اشتراک یکساله: 340 هزار تومان
اشتراک شش ماهه: 170 هزار تومان
ضمنا هزینه بسته بندی و ارسال از طریق پست بر عهده روزنامه می باشد.
برای عضویت در خبرنامه پیامکی، اطلاعات خود را وارد کنید
از مسئولین محترم استان که وعده های آنان در این ستون پیگیری گردیده خواهشمند است توضیحات خود را در خصوص علل عدم تحقق وعده های داده شده جهت اطلاع شهروندان محترم و تنویر افکار عمومی به دفتر روزنامه ساقی ارسال فرمایند.
azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab ace_Arab azb_Arab pes_Arab prs_Arab azb_Arab azb_Arab unk prs_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab unk pes_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab unk pes_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab unk pes_Arab pes_Arab azb_Arab pbt_Arab unk pes_Arab pes_Arab pes_Arab azb_Arab unk pes_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab unk pes_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab unk pes_Arab pes_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab prs_Arab pes_Arab pes_Arab