آیدین شافاق 185
بو دانیشیق تبریزده یاشایان ده یرلی موسیقی چی، اوستاد آشیق «چنگیز مهدی پور»لا، شنبه گونو 26 / دسامبر/ 2015 -ینجی ایلده آیدین شافاق ایچین آپاریلیب. بو دانیشیق اوزون و مفصل اولدوغو اوچون، آیدین شافاقین 182-نجی سایی سیندان باشلانیب و نئچه سایی یا قدر سوره جکدیر.
دانیشیق آپارانلار: ترانه ناظری، لیلی خاقانی
بو موصاحیبه دورد سایی بوندان اؤنجه دن سوروب و گلن سایی لاردا دا سورجک.
دؤردونجو بؤلوم:
اسپانیا دا و فیتور جشنواره سینده سیزه نشان وئریبلر. ایران دا و دونیا دا آلدیغینیز دیپلم لار و ایفتیخار نیشان لاریز نه لر دیرلر؟
ایران دا 1370 -ینجی ایلیندن 1378-ینجی ایله قدر قوروپ اولاراق،همده تک سولو ایفاچی کیمی موسیقی فئستیوالینا قاتیلیب بیرینجی یئری اله گتیریب، فخری دیپلما نائیل اولموشام. 1373 ده اسپانیادا فیتور موسیقی فئستیوالینا قاتیلیب 128 اؤلکه نین موسیقی چی لرینین ایچینده فخری دیپلما نائیل اولموشام. 1379 دا ایلک دفعه قوروپ اولاراق باکی دا کنسرت زامانی آشیقلار بیرلییی طرفیندن فخری دیپلمی آلمیشام. و...
ایکی ایل بوندان اؤنجه ماراغا اونیورسیته سینده معاون اولان بیر دوستوم، منیم صنعتیمله باغلی درجه آلماغیمی تکلیف ائلهدی. منیم خبریم یوخ ایدی؛ امما بیلیردیم کی مکتبیمی مؤسسه-یه یا دانیشگاها چئویرمک ایچین، صنعتیمله باغلی درجه لازیمدی. منده تالیف ائتدیییم کیتابلاری، مقالهلری، اثرلری، تئلویزیا موصاحیبهلریمی و... وزارتخانایا گؤندردیم و اؤزلرینین اولدوغو مصوبهلر اساسیندا، من ده دکترا معادیلینده اولان بیرینجی درجهیه نیشان آلماغا نائیل اولدوم.
آشیق صنعتی ایرانین موختلیف بؤلگه لرینده یاشییر. خاریجی اؤلکه لرده بو صنعت نه وضعییتده دیر؟
آشیق صنعتی بوگون بوتون تورک اؤلکهلرینده و یاخود میللتلرینین ایچینده بیر آز بیری-بیریله فرقلی اولاراق قورونوب یاشانیر. میللت لر آراسیندا بو صنعتین بیر-بیرینه بنزریشی چوخدور، او جوملهدن سازلار، داستانلار،ایفا طرزی و... باشقا. میثال اولاراق آذربایجاندا سازین و تورکیه ده کی اوزون ساپ«باغلاما»نین کؤکو عینیدیر. هر ایکیسی ایکینجی، دوردونجو و بئشینجی اینتروالا کؤک اولار. البته پرده دوزوملرینین فرقی وار، اودا طبیعیدیر ؛ یعنی سسلرین فرقلری میللتلره و اونلارین هاردا، هانسی خالقلارلا قونشو اولوب یاشاماقلارینا و اونلاردان تاثیر گؤتورمهلرینه باغلیدیر. بیزیم آذربایجاندا، قره داغ منطقه سینین آشیقلاریندا، سازین سس و پرده دوزومو کروماتیک یعنی دئمک اولار آوروپا موسیقیسینین سس سیستیمیله عینیدیر. آنجاق ایکی سسین «می» و «لا» بیر «کما» قدرینده آز، بونلاردا یالنیز زابول سه گاه لاریندا اولان هاوالاردا ایستیفاده اولونور کی تون نوتوندان 22سنت آشاغی باغلانیر؛ آمما ایران موسیقی سینده یا تورکیهده «باغلاما»نین پرده دوزومونون یعنی فاصلهسینین «اینتروالینین» آز اولماسی داهادا چوخدور. تورکیه و ایران موسیقیسی عرب موسیقیسیندن تاثیرلنمیشدیر. هر ایکی اؤلکهنین موسیقی سینده دورت دهبیر تون یا ربع پرده مووجوددور؛ ایران دا اولان بو دورت دهبیر پردهنین اینتروالی 51 ،آمما تورکیه ده 64 سنت دن عیبارتدیر. هر ایکیسی ده «ان هارمونیک»دی، یعنی هارمونیزه اولا بیلمز. بیزیم موسیقیده کروماتیک اولدوغو اوچون تامامیلا هارمونیزه اولا بیلر. بو موقایسهیه بیر باشقا میثال تورکمن موسیقیسیدیر. اونلارا گئدنده گؤروروک کی دوتار چالارکن بعضی پردهلری آز، بعضیسی چوخ اولان قونشولاریندان تأثیرلنمیشلر؛ آمما ایفا فورملاری و داستان دئمکلری بیزیم کیمی دیر. بیزده کوراوغلودان داستان دئییریک اونلاردا کوراوغلودان دئییرلر؛ بیرده قئید ائتمهلییم کی ساوه، اورمو، زنگان، قاراداغ و همدان آشیق لارینین سازلارینین شکیلی و دوروشوغو عینیدیر. آمما بونلاریندا هره سینین اؤز منطقهلرینه عایید هاوالاری وار. یوخاریدا آدلارینی چکدیییم موحیط لرین، بعضیسینین سازلارینین پردهلرینده آزلیق وار. بو آزلیق اورمو دا او قدر اولماسا دا؛ همدان و قاشقای آشیقلاریندا داها چوخ حیسّ اولونور؛ چونکو ایستر-ایستمز قونشو میللتلرین موسیقیلریندن تاثیر آلیبلار. اونا گؤرهده، بونلارین پرده دوزوملری و پرده بؤلوملری فرق ائلیر.
آمّا عمومییت ده بوتون دونیا تورک لری نین موسیقی سینین بیر-بیرینه بنزریشی و یا یاخینلیغی چوخدور. هامیسی کوراوغلودان و اصلی کرم دن داستان دئییر؛ البته هره سینین اؤزلرینه گؤره ده داستانلاری وار. مثلا بخشی لرین دئدییی داستانلار آذربایجان دا یوخدو. اما بیر سئرا داستانلار هامیسی نین آراسیندا موشترک دی. فقط بیز کؤراوغلی دئییریک اونلار گؤراوغلی دئییرلر. بئله بئله فرق لر وار.
ایندی گلک ایرانین ان موهم قوروپلاریندان بیری، «دالغا قوروپو»نا. بو قوروپ نه جور باشلادی کی بوجور گوجلو دالغالار یاراتدی؟
1369-اونجو ایلینده من اوستاد سلیمی نین موسیقی مکتبینده ساز تدریس ائتدیییم زامان، ایکی شخص منی ائشیدیب آختارا-آختارا گلمیشدیرلر مکتبه. اونلارین بیری موسیقی اوستادی سعید شهرام جنابلاری، ایکینجی سی میرزاخانی جنابلاری کی سازمان صنایع دستینین فرهنگی مشاوری ایدی. اونلار بیر باشقا قوروپونان یعنی تورکمن صحرادا «دوکتور تکه»نین قوروپون سئچمیشدیلر، آذربایجاندان دا بیر آشیق قوروپو سئچمک استهییردیلر. اونلار آشیق صنعتی ایله باغلی نوت و یا موسیقی علمینی بیلن بیر شخص آختاریردیلار کی آشیقلار ایچینده منی اونلارا تانیتمیشدیلار و اونلار گلدیلر منیمله یاخیندان گؤروشدوک. اونلار مندن بیر قوروپون تشکیل ائتمه سینی طلب ائتدیلر و ایصفاهان شهرینه کنسئرته چاغیردیلار. همن گون بونلارلا بیرلیکده اینجه صنعت ادارهسینه گئدیب آلتی آی سونراسینا ایصفاهانین عباسی هوتئلینده بیر کنسرت قراری قویوب و قراردادین باغلادیق. بو ایلک کنسرتده قوروپ اولاراق، قارداشیم فرخ مهدی پور ساز، رحمت لیک اوستاد حسین آذری قاوال، حسن نامی بالابان، آشیق نوروز چمنی خواننده، و بیرده من، کی قوروپون موسیقیسینین آرانژمانین، رهبرلییین و هم ده سازین ایفا ائدیردیم. همن آدلارینی قئید ائتدیییم شخصلر دالغا قوروپونون ایلک عوضولری اولموشلار. ائله دالغا قوروپونون تملینی ده بیز اوردا قویدوق و اوردان باشلاندی. بو کنسرت اوچون اوچ- دورد آی مشق ائلهدیک. کنسرته اون گون قالان ایصفهانا گئدیب، عباسی هوتئلینده مشقلریمیزه داوام ائلهدیک. بو کنسرته 54 آسیا اؤلکهلرینین اینجه صنعتله باغلی مسئوللاری و بؤیوکلری ایشتیراک ائتمیشدیلر. ایکی گئجهلیک بو رسمی کنسرته ایکی موسیقی قوروپو دعوت اولونموشدور کی بیری دالغا قوروپو و بیریده تورکمن صحرادان«دوکتور تکه»نین قوروپوندان عیبارتیدی. دئمه لییم کی بیزیم قوروپوموزون باشلانیشی اوردان اولدی و بیر ایل سونراسی، من تهراندا موسیقی مرکزینین طرفیندن دعوت اولوندوم آلمانیایا، تک سولو ایفاچی سی کیمی. اوردان دونندن سونرا دالغا قوروپون داهادا گئنیشلندیردیم .
سونرا فجردهه سینین فئستیواللاریندا دا بیزی دعوت ائلردیلر. بو فئستیوالدا موختلیف یاریش حیصّه لری واریدی او جومله دن تک سولو ایفاچیسی بوتون سازلاردا، قوروپ شکلینده، بسته کارلیق ساحه سینده و.... بو جشنواره لرده دالغا قوروپو1370-ینجی ایلدن 1378-ینجی ایله قدر، هر ایل بیرینجی یئری قازانیردی. بیرجور اولدو کی 1378 ده کرمان دا گئچیریلن « نواحی موسیقی » جشنواره سینین داورلریندن بیری اوستاد«محمدرضا درویشی» بیزی صحنهیه چاغیریب و اوردا اولان 400 قوروپون اؤنونده دئدی: «بونلارین آز یاشلارینا باخمایاراق، بونلار اؤز ایشلرینده یوز ایللیک یول گئدیبلر!» بیر آز بیزی تعریف توصیف ائتدی. او تاریخدن سونرا گنج لره شراییط یارانسین دئیه، بیز مسابیقهلرده شیرکت ائلمهیه داها اوتاندیق.
دالغا قوروپونون نئچه خاریجی اؤلکه ده ایجرا سی اولوب؟
دالغا قوروپو آزیندان بیر اوتوز اؤلکه یه ایاق آچیبدی. دفعه لرجه باکی دا کنسرتیمیز اولدو. بیلیرسینیز کی اورتا شرق اؤلکهلرینده موسیقی ساحهسینده آذربایجان اؤزل یئره صاحیبدیر. بونودا قئید ائتمهلییم کی باکینین کنسرواتوریاسی اورتا شرق اؤلکه لرین آراسیندا فرقلی و یوخاری یئری وار. او سببدن چوخ بؤیوک موسیقی عالیملری یئتیشدیریب و چوخ بؤیوک شخصییتلی موسیقیچیلر اورتایا قویوب. میثال اوچون شاه زامانی موزیک ژورنالیندا ایرانین بؤیوک موسیقی عالیملرینین یازدیغی مقالهلرینده، باکینین کنسرواتوریاسینی، بالا ایتالیا کنسرواتوریاسی کیمی آدلاندیریبلار. حقیقتا ده اوردا اوزئیرحاجی بهیاف، قارا قارایئو، فیکرت امیراف، عارف ملک اوف لار کیمی بؤیوک موسیقی عالیملری یئتیشدیریلیب. بونلاری دئمکدن مقصد بودورکو، بیزیم باکی کنسرتمیزده، اورانین بؤیوک باشلاری او جوملهدن چوخ بؤیوک موسیقی عالیملری و موسیقیچیلری اعتیراف ائدیب دئدیلر: «بیز آشیق موسیقیسینده الیمیزین دالیسین یئره ووروروق!» یعنی بو صنعتده سیزین گؤردویونوز ایش، چوخ یوخاری بیر ایشدی. بیزی بئله تبریک ائتمهلری و یا باشقا سؤزلری و قارشیلامالاری گؤستریردی کی بیز بو صنعتده چوخ دهیرلی بیر ایش گؤره بیلمشیک. بو صنعت یاشامالی بیر صنعتدی. باکیدا بیر زامان «آذربایجان موسیقی خزینهسی» آدلی وئریلیشینده(تلویزیون برنامه سینده) آشیق موسیقیسینه گؤره بیردانیشیق گئدیردی. بو وئریلیشی «محرم قاسملو»، اورانین بؤیوک فولکلورشوناسی آپاریردی. او بیر گون منه دئدی: «سیز باکی یا گلیب آشیق موسیقی سینین کنسرتینی وئرنه قدر، بوردا بو موسیقییه گولردیلر. دئیردیلر ائلات موسیقیسیدی، داغدا داشدا اولار بو موسیقی؛ اما سیز ائله بیر ژانردا کنسرت وئردینیز کی بو سؤزو دیین آداملار سؤزلرین گئری آلدیلار. ایندی بیز بئله بیر موسیقییه صاحیب اولدوغوموزا فخر ائدیریک.»
آردینی گلن سایی دا اوخویون
azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab