یۆزاونسککیزینجی درس
فعللر (47)
فعلی باغلاما نئجه یارانیب و نه اۆچۆن "فعلى باغلاما" آدلانیر؟
آنا دیلیمیزده فعلى باغلامانین شکیلچیلرى اولدوقجا زنگیندیر. فعلى باغلامالار حال-وضعیت، عمومى زامان، حرکت طرزى، سبب ... مضمونلارى بیلدیریر.
موعاصیر دیلیمیزده ایشلهنن فعلى باغلاما شکیلچیلرى:
1- یب 4 (ییب 4):
بو شکیلچیلرله فعللرین هم تصدیقى، هم ده اینکاریندان فعلى باغلاما دۆزهلر و اساسا حال- وضعیت، حرکت طرزى، هردن ده سبب و زامان مضمونلارینى ایفاده ائدر. بو فعلى باغلامالار هم فورم، هم مضمون، هم سینتاکسیس وظیفه، هم ده ایشلهملرینه گؤره باشقا شکیلچیلرله دۆزهلن فعلى باغلامالاردان چوخ اۆستۆن و فرقلیدیر. بو فعلى باغلامالار چوخ قدیم تاریخه مالیک اولوب، اولدن هم دانیشیق، هم ده یازى دیلیمیزده "یبانى 4"، "یبان 4" شکیللرینده ایشلهنمیشدیر:
یانینا گلوبنى روانى (ختایى)
ائى جیگر زخمى، آغیز آچما خدنگین گؤروبن. (فضولى)
بو شکیلچیلرله دۆزهلن فعلى باغلامالارین سینتاکتیک وظیفهلرى ده مۆختلیفدیر. باشقا فعلى باغلامالاردان فرقلهنهرک، بونلار مۆستقیل فعل کیمى ایشلهنیر و نقلى کئچمیش زامانین ایکینجى و اۆچۆنجۆ شخصى اولور. نقلى کئچمیشین بو شکیللرى هم دانیشیق دیلینده، فولکلوردا، هم ده یازیدا چوخ ایشلهنیر، آنجاق بیرینجى شخص تکده ایشلهنمز. نقلى کئچمیشین ایکینجى و اۆچۆنجۆ شخصلرینین تک و جمعى شکیلده، تکجه ایندى یوخ، قدیم دؤورلرده ده ایشلهنمیشدیر:
بیداد ایله کؤنلونه ووروب داش. (فضولى)
چنلى بئلدن لاچین گلیب. (کوراوغلو)
بو فعلى باغلامالار ساده جۆملهنین غیر مۆستقیل همجنس خبرى اولور:
آتام بازاردان گلیب، پالتارین دَییشیب، یئرینده اوتوروب چاى ایستهدى.
بو فعلى باغلامالار مۆرکب جۆملهلرده مۆستقیل خبر اولا بیلیر:
آتام بازاردان قاییدیب کى، ناهار یئسین.
بو فعلى باغلامالار ساده جۆملهنین ظرفى اولور:
ایشلریمى قورتاریب گلرم. (زامان ظرفى)
بو فعلى باغلامالار ساده جۆملهنین مۆستقیل همجنس خبرلرى اولارکن، ایکینجى ایشین باشلانماسیندان اؤنجه بیرینجینین بیتدیگینى بیلدیریر و اساس فعلین شخص و زامانى ایله اوزلاشا بیلیر.
بو فعلى باغلامالار اؤزلریندن سونرا گلن اساس فعل ایله بیرلیکده مۆرکب خبر اولورلار:
قیش فصلى گلیب چاتدى. اونا اوز توتوب دئدى...
هم فعل، هم ده فعلى باغلامالار اینکار شکلینده اولا بیلر:
او گۆندهلیک ایشینى قورتارماییب. (فعل)
او ایشینى قورتارماییب قویوب گئتدى. (فعلى باغلاما)
azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab urd_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab