یعقوب نیکزادین گولوشونده غزل بیتیر شعر توپلوسونا بیر باخیش
یازار : دوکتور کامیل قهرمان اوغلو
• شاعیر بیر دوشونجه طرزی اولاراق، باشقالارینا قارشی دورا بیلر اگر اؤزونده ایفاده طرزلرینی گؤره بیلیرسه.
بونا گؤره، اگر باشقا شاعیردن تاثیرله’نیرسه بیر شاعیر، هر نئجه اولورسا، حتمن اووجونو اوخوداجاقدیرررر. و فیکیر ائتمه یک شعیرلرین آرخاسیندا گیزله’نه بیله ریک.
غزلده تصویرین گوجو:
سئوگیلی یعقوبون غزل خصوصییاتلاریندان بیریده اوبرازلارین، شکیللرین گوجلو اولماسیدیر.و بونادا دیققت ائدیلمه’سی لازیم اولان شئیلردن بیریسی حسابا گلیر.
باهار سالیب قارا قانلیق ساغیر باخیشلاریمی
بولود قیسیرلیغا قارشی یاغیر باخیشلاریمی
بیری تاپیلمادی قوینوندا بیر اوووتما چالا
یئتیم باخیشلاریمی آ…ه صاغیر باخیشلاریمی
سوکوت آدی لا چکیب قول، دیدرگین آیریلیغا
گئییندیریب دی شوون چال ـ چاغیر باخیشلاریمی
دیلیمده آغری اوفاق گوزگو پارچاسین داشییر
چکیر سینیقلیغا ماغمون ، فاغیر باخیشلاریمی
سئوینج خاطیره یه دونمه میش گوونجیییم اول!
قبیر توتونجا یاخامدان چاغیر باخیشلاریمی
بوزارماسین گؤروشون، منده دیرچه لیرسه پاییز
گولوشلرین له تؤکول ! یاس بوغور باخیشلاریمی
جالاتما سئوگینی چیرکین لییه! یاریم ـ یایلاق
گؤزللییینده یویوندور آغیر باخیشلاریمی!
گؤزوم سو ایچمه دی دور سیل، سوپور ایشیق توفاغین!
قارانلیغیندا گؤیردیب دوغور باخیشلاریمی.(گولوشونده غزل بیتیر، ص ۳۳)
البتده و عینی حالدا شکیل و تصویر یارادیجیلیغی هر شاعیر ایچین آسان دئییل. اگر یعقوبون غزللرینه باخساق، گؤره ریک طبیعتی و سئوگی احوالاتینی و … نئجه’ده اعلا، و گؤزل تصویر ائتمیشدیر خصوص ایله’ده غزل مضمونلو و محتوالی اولورسا اگر.
هر هانسی شعیر بویالی ایمگه’دن، یئنیسل و آغیر دیلدن، اؤزل اینجه’لیکلردن، و خصوصی معنالاردان یار، یاراشیق تاپیرسا، حتمن او شعیر معجیزه’یه یاخین بیر شعیر اولاجاقدیر.
ایندیکی حالدا؛ یالنیز بؤيوک و چاغ اوستو یازان شاعیرلر، اثرلرینده قالارقی و گوجلو اوبرازلار یارادا بیلیر، هر شاعیر یوخ.
ایندیکی آزربایجان کلاسیک ادبییاتینی بیر نئچه آفت’لر تهدید آلتینا آپاریر یعنی شعیرلرین اکثرییتی ساختا، شکیلسیز، عمومی و ایشله’ک ردیف قافیه لردن استفاده و محتواسیز گؤرونور. هابئله بوتای آزربایجان “عاشیق ادبییاتی” دا بو آغیر و فاجیعه’لی نیسگیلدن آجی پای آلمیش اؤزونه گؤره.
نقدر دوننکی کئچمیشلرین شعیرلرینی!، و کؤهنه سبکلرینی! تکرارلاماقدا قالاجاغیق؟؟؟
لازیمدی بو تکرارلار یئرینی یابانجیلاشمالار و مضمونلو و یئنیلیکلرله دولدوراراق تورک ادبییاتیمیز باشی آشاقادا قالماسین.
بو “دیوین شیشه’سی” سینماق گرکدیر.
سئوگیلی یعقوبون پوئتیک تصویر شعیرلریندن بیر نئچه نمونه:
بیچیلن قانلی چیچکلرده اوراق نعشی قالیب
دوغرانان بارلی بوتاقلاردا پیچاق نعشی قالیب
اورییمده مله’ییر قیتلیغی املیک قوزولار
گؤزلریمده دولو آزغین بوغاناق نعشی قالیب
سونالار گولله’له’نیب تاپدالانیر داغ_دره’میز
سیلدیریم سال قایادا کور یاپالاق نعشی قالیب… و… (گولوشونده غزل بیتیر، ص ۵۱)
شعیرین ایچ مایاسی و وزن ایله اویغونلوغو:
منجه یعقوب بئی غزل وزنلرینین مؤوضولارینا باخدیقدا، اوغورلو شعیرلر’ایله، وزن آراسیندا قاچیلماز بیر علاقه و اویغونلوق اولدوغونو ثوبوتا یئتیریر. قیسا و اوزون، هیجالارین میقداری بو هئرمونیالارین یارادیلماسیندا تاثیرلی اولور…
مثلن، قیسا هیجالارین سایی نقدر چوخ اولورسا بو هیجالار بیر، بیرلرینه یاخین اولدوغوندا، او قدرده هیجانلی، و حرکتلی و سئوینجلی بیر آغیر وزنلر یارادیررررر.
سوزولدون، گئتدین، آردینجا گؤزوم تامسیندی آخ، وای، اوفف
اوزولدوم، سینسیدیم، قلبیم هارای سیز سیندی آخ، وای، اوفف
سوتول ایلقارلاشان چاغلار ، چئویردی اوز سئوینجیمدن
دیدرگین قالدی کونلوم، در به در سومسیندی آخ، وای، اوفف
آمانسیز چیرپینیردی، قوینوما سالدیم، دئدیم؛ توختار
و شئعریم ده یاتیرتدیم، امما هئی دیهسیندی آخ، وای، اوفف
نه قارشیمدا بوخوولانماق، نه اوخلانماق ثَمَر وئردی
نه ده عیصیانلی قانلیقدا جانا چوخ سیندی آخ، وای، اوفف
نه اکدیم داش گؤیردی قبریم اوسته شولکوت اولماق لا
و ماهنی- شارکی لار منده دؤنوب یاسین دی آخ وای اوفف. (گولوشونده غزل بیتیر، ص ۵۲)
• آنجاق بیر باخیشدا یعقوبون غزللرینده استفاده ائتدییی وزنلر عمومی’دیر. و بیر چوخ شاعیرلر بو وزنلرده یازیب، یاراتمیشلار. آرتیق آشاغیدا نمونه گتیردییمیز شعیرلر هامیسی فقط بیر وزن دن (بحر رمل مثمن مخبون محذوف: فاعلاتون، فعلاتون، فعلاتون، فعلون یا فع لن) استیفاده ائدیلمیش و یارادیلمیشدیر:
لوطفن بو نمونه لری اوخویون :
یاتیشیب لئشـ لئشه داغلار تالانان اؤلکه مده
و قان ایچمکده بولود بالتالانان اؤلکه مده
…زیل قارانلیق، قایالار گؤزـ گؤزه، شیلتاخلی سازاق
گونشین گؤزلری قان، پارچالانان اؤلکه مده… ( گولوشونده غزل بیتیر، ص ۵۵)
و…
من جنون سئوگینی چؤل آختاریشیندان تانیرام
بو گئنیش عشقی داریسقال چیخیشیندان تانیرام
مین گؤیرچین یاناغیندا کسیلیب، گیزلیجه سی
بو آغیر فاجیعه نی، هر باخیشیندان تانیرام…( گولوشونده غزل بیتیر، ص۵۶)
و…
سیزی تانری منی های- کویلو سوکوت دان آییرین!
داغدا جئیران بالاسین ییرتیجی قورد دان آییرین
قوردا یالتاقلیق ائدیر ایت، آییق اول خان چوبانیم!
چؤلده املیک قوزونو بو قودوز ایت دن آییرین…( گولوشونده غزل بیتیر، ص۵۷)
و…
قاپیلار بوش یئره تاققیلدادی یار گلمه دیکی
و بولودلار هئچه شاققیلدادی یار گلمه دیکی
( گولوشونده غزل بیتیر، ص ۵۸)
و هابئله (صص ۶۲، ۶۳ و… گولوشونده غزل بیتیر)
• کاشکی، عزیز شاعیر آغیر و زنگین وزنلردن شعرلرینده یارارلان’ایمیش. اگر بو وضعیتده اولسایدی وزن باخیمیندان بو غزللره بارماق قویماق اولمازدی و… آمما بونا باخمادان، دیگر شعیر فورمالاریندا عینی حالدا حرفه ای گؤرونمکده دیر.
بعضن یعقوب بئی بو کتابیندا هیجا وزنلریندن استفاده ائتمیشدیر :
یارالی سینه م دن بیر آز آز یئری!
قوی قالا بیر چیمدیک آغ کاغاز یئری
سنده ایلمک لنسه بیر ناماز آدی
منده رمکه له نیب جاناماز یئری
سنین دوداغیندا ماهنی گؤیرسه
کوکله نیب دیلیمده مین آواز یئری… (گولوشونده غزل بیتیر، ص ۵۳)
• سایین یعقوبون شعیرلری، انسان عظمتینی و بؤيوکلویونو و سوسیال نیسگیل و دردلرینی ایفاده ائدیر. بلی بو شاعیرین تورک دیلینده یارادیجیلیقی و کشف ائتدییی ایمکانلاری عمومیتله کلاسیک شعیرلر ( بایاتی، بئشلیک، گرایلی، قوشما، قوشا یارپاق و غزل) اؤزونه گؤره، و اؤز مقامیندا یازیب، یارادان بیر چوخ شاعیرلرین ایمکانلاریندان قات، قات داها یوکسکدیرررر.
منجه، شعیر گؤرور، ائشیدیر، مخاطبین اللرینی سیخیر، بعضن گولوب بعضن آغلایان بیر وارلیقدیررر. و هله ده مخاطبین فیکیرلرینده آددیم آتیب یاشاییر. آرتیق دوشونجه لر ایله آیاقلاشیر و همیشه نفس آلیب وئریر. اوف… بعضن شعیر جسدیندن آیریلاراق آللاهین روحونا چئوریلیر. یعنی شعیر، اوستون بیر شعیرییت تاپیر و چاغ اوستو و معمولی بیر شعیر دیلیندن چوخ اوستون و قاباقجیل بیر دیله مالیک اولور.
خاطیرلاماق لازیمدی شاعیز شعیرایله مخاطبلری ایناندیرمالی و اوخوجونو شعیرین سونونا قدر اوخونماسینا و مشایعت ائتمه سینه مجبور ائتمه لیدیر. و سطیرلرین بیر، بیرایله آردیجیلیقیلا علاقه لندیرمه یی، معنانی، آنلاییشی و مؤوضوعو اعلا بیر شکیلده ایفاده یه دولمالیدیر.
عینی حالداکی کلمه لرده حیس، دوشونجه و یا تصویری، موسیقی سایاقی بیر کسدن باشقا بیر کیمسه یه کؤچوره بیلمک اوچون، کشف ائدیلمه لی اولان کومپلئکس و سیرلی بیر ائلئمنتلر وار. بلی شعیر بیر معنادا، سو کیمی، هاوا کیمی بیر انسان ضرورتیدیر.
یعقوب نیکزاد، غزل شعیرینده چوخ شاخه لی بیر شاعیردیر بو شاعیرین شعیرلرینی اوخودوقدا، هم اعتراض کوکلو، هم سئوگی، و هم ده عدالته سوسوموش بیر شاعیردیر . بئله لیکله سایین یعقوب معللمین شعیرلری طبیعی ذوقونا و گؤزللیگین معیارلارینا اویغون دانیشان، و هر بیر سوییه دن و طبقه دن اولان انسانلارین روحونا، اوتورور. بو بیر نئچه نمونه نی اوخویون :
آه بو سئوینج ساختادیر، کیم آغلاسین بو نیسگیلی؟
قیروودو، قاردی، شاختادیر، کیم آغلاسین بو نیسگیلی؟
کَدَر دوغور قیافه لر، قَهَر یئریکله ییر گؤروش
او ساختادیر، بو ساختادیر، کیم آغلاسین بو نیسگیلی؟
بو سئوگی دردیمیش منه، طبیب الی بو یولسوزو
نه اؤلدورور، نه توختادیر، کیم آغلاسین بو نیسگیلی… (یعقوب نیکزاد، گولوشونده غزل بیتیر، ۴۷)
و یا…
باشیما قاخدی منیم من لیییمی گوزگو بایاق
گل بو چیرکین لییه بیر گوجلو قنیم سن سه، گولوم!… (یعقوب نیکزاد، گولوشونده غزل بیتیر، ۴۹)
و یا…
جانی یانمیش یادا تئز ساتدی منی، چوخدا اوجوز
آرالیقدا سالیب اویناتدی منی، چوخدا اوجوز !
من کی داردان آسیلی دیلسیز- آغیزسیز سازیدیم
زخمه چالدیقجا سیزیلداتدی منی، چوخدا اوجوز
قایالار قافیله سین قاتـ قات اوچان قارتالیدیم
یارالی بایقوشا اوخشاتدی منی، چوخدا اوجوز…((یعقوب نیکزاد، گولوشونده غزل بیتیر، ۴۵)
• یعقوب بئی شعیرلرینده ایگید اوغلونو ایتیرمیش بیر آنا کیمی آغلایان، بعضن گولن، بعضن باهار یئلجیگی کیمی ساکیت، بعضن عادی بیر انسان، و بعضنده فیرتینا سایاق قیشقیرتی سالان بیر شاعیردیر. بو احواللار یالنیز پئشکار بیر شاعیره لاییقدیر. یعنی دئدیکلریم سئوگیلی یعقوبون ان گؤرکملی خصوصییاتلاریندان بیری حسابا گلیر.
• آنجاق بو شاعیر وطن حسرتینی، ایندیسینی و کئچمیشینی و انسانلارین وضعییتینه گؤره آجی و شیرین خاطیره’لرینی بیر جوشغون و داشغین دویغو ایله یاناشی، یازیلاریندا وطن سئوگیسنی و آنا دیلینه عایید آغریلاری لاپ آشکارجاسینا دویوب و گؤرمک اولور.
یعقوب بئی، خالقینین مدنییتی و دیلی باخیمیندان آزربایجان غئیری_ساغلام وضعییتی و حاکیمیتین سرتلیگی سببیندن، وطنیندن و دیلیندن یازماق مجبورییتینده قالان شاعیرلردن بیریدیر.
بو چاغداش شاعیرین شعیرلرینده ان بؤيوک نوستالژی تضاهورو انسان سئوگیسی و غوربتی و دیل حسرتلریدیر.
هامی گوناهکاردی دونیادا آز – چوخ
یاخجی نی – یاوانی بیلمه یه نه وار ! ؟
مککه یه گئتمه یه وار – دوولتین یوخ
یئتیمین گوز یاشین سیلمه یه نه وار ! ؟
وطنین قایغیسین هوره بیلمه سن ،
آراییب، آختاریب گوره بیلمه سن ،
آنانین بورجونو وئره بیلمه سن ،
اوز آنا یوردوندا اولمه یه نه وار؟!( گولوشونده غزل بیتیر، ص ۸۰)
و یا…
دیلیم قلمیمده هئی سانجی چکیر
قارا گون قارنیمدا مین قیلینج اکیر
اولدوزلار داش آتیر، بولود کول تؤکور
پیس گونه قالمیشام بو من، بو گوزگو
اینجیییب تاریمین تئلین قیرمیشام
نعشینی یاس توتان داشا وورمیشام
دوداغیمدا گولوشو سیندیرمیشام
هئی شوون سالمیشام بو من، بو گوزگو
هسبندین چکمیشم گؤروشلرون من
گؤزلری نرگیزلی سئودیجه ییم سن
منه قارا یاخان، پاسلی گوزگودن
اینتیقام آلمیشام بو من، بو گوزگو
یوخ، وایا قیلماییب منه بو توپراق
یامان گیزیلده ییر منده قارا باغ
قییمارام من سنه، گؤزوندن ایراق
دولوب بوشالمیشام بو من، بو گوزگو(گولوشونده غزل بیتیر، ص ۷۷)
• بعضن شاعیر اؤزوندن، اؤزلویوندن، یاشامیندان، تورپاقیندان و وطنیندن اینجیرکن، زارا گلیر و داش کؤلگه سینده ساکیتجه اوتوروب و دوستلارینی و تانیشلارینی، فریادینا سسله’ییر.
بو توپراقدا نیسگیل جانیما هوپوب
گئدیرم قاپسانام داش کؤلگه سینه
طالعیم چیرپینیب دورو ایز تاپیب
قفس دن قورتاران قوش کؤلگه سینه
قاتیرام عومرومون من آیین- ایلین
ییغیلین آی دوسلار هاییما گلین!
چکیرم بیر قورو باهار شکیلین
پاییز کؤلگه سینه، قیش کؤلگه سینه
بورانین نری ده نره بنزه میر
بازاری دا دوز آل وئره بنزه میر
بو دره، قالمالی یئره بنزه میر
سیخیلیب قوزقونلار لئش کؤلگه سینه(گولوشونده غزل بیتیر، ص ۷۴)
• بو بیر نئچه ایل عرضینده آزربایجان کلاسیک ادبیایتیندا گرایلی، قوشما، قوشا یارپاق و عمومیتله هجا شعیرلری اعلا درجه’ده پارلامیشدیر. و معاصیر شاعیرلر مضمون و محتوا و دیل باخیمیندان بیر شئیلر بو شعیر فورمالارینا آرتیرمیشلار و بو انکار ائدیلمز بیر ایشدیر. کئچمیشده شاعیرلر طبیعتین و سئوگینین احوالینی و دیلینی یاراتدیقدا بوگونده بو پوئتیک فورمالار، اجتماعی، بعضنده سیاسی، رنگ اؤزونه مالیک اولاراق آلمیشدیر. ” بوردا بو پوئتیک فورمالار تاریخینه کئچمک ایستمیرم”.
آنجاق، سئوگیلی یعقوب بئی گرایلی و قوشما و… دیلینی چوخ یاخشی باشا دوشور. و شعیرلرینی هر مؤوضو و قونودا منیمسه’میش یاراتمیشدیرررر.
باخیشی قان پیالاسی
گؤتوروب ایچن دئییلم
یاناغی داغین لالاسی
بئله سی بیچن دئییلم
بو منم بو ایگیدلیییم
بو وطن بو شهیدلیییم
بو ناماز بو مچیدلیییم
بورادان کؤچن دئییلم
یارالاریم شهره لنمیش
قول- قانادیم دهره لنمیش
آغری لاریم بهره لنمیش
من بئله کئچن دئییلم
بوراخ! قارا یا آغام سا
زیروه لرده بایراغام سا
یا، یاراماز توپراغام سا
بو سنین کوچه ن دئییلم.(گولوشونده غزل بیتیر، ص ۱۰۰)
• بو شاعیرین دیلی عمومیتله شعیرلرینده ساده، شیرین، باشا دوشولن، و سئچدییی و یازیب یاراتدیقی هر مؤوضودا اولورسا، اورکلره یاتیملی و روحلاری اوخشایاندیر.
هله ده اوره ییم گؤزومدن آخیر
هله ده باشیمدان چکیلمیر دومان
هله ده بوغازیم قارغیش الینده
هله ده قوسورام قیزیل تشته قان(گولوشونده غزل بیتیر، ص ۱۰۵)
و یا بیر شهید قوناقلیغی عنوانلی شعیرینده دئییر:
(گئتدین آرامیزدان ، یئتدین هدفه
بیلیره م بیرده سن گلن دئییل سن
گلیب کوچه میزه ، گلیب بیر دفعه
اوینایان دئییل سن ، گولن دئییل سن
گلمدین ، گوزوموز تیکیلی قالدی
قانلی بایراق لارلا بویالی یولدا
الیمیزده گونش شکیلی قالدی
قارانلیق کوچه ده بویالی یولدا
سن اورک قانینی توپراغا توکدون
وطن ین یانیندا اوزون آغ اولدو
سن ال – ایاغینی سولارا اکدین
دره لر ، تپه لر بارلی باغ اولدو
بیر قولون اویان دا بیر قولون بوردا
اوردا لالا بیتیر ، اوردا گول بیتیر
آخان قان دایانمیر ، دورمور داماردا
بوردا آلوو یانیر ، بوردا کول بیتیر
ایندی سوموکلرین یئردن گویریر
بیر دسته گول اولا آنا الینده
ایندی شکیللرین اومود گوستریر
ایشیقلی چیراغ تک آتا الینده(گولوشونده غزل بیتیر، ص ۱۱۱)
سربست شعیرلرده دویغو “عاطیفه” دوشونجه و دیل:
شعیر، منجه شاعیرین عاطیفه، حیس، دویغو، حماسی و ساواش بیر دیلیدیر.
سایین یعقوب اجتماعی و سیاسی دوشونجه سینی پوئتیک اوبراز شکلینده ایفاده ائدیر. و بو اؤنملییی اوخوجوسونا آیدینجاسینا چاتدیرا بیلیر. بو، هر شاعیره یاراشماز بیر ایش کیمی گؤرونور.
شعیرده کی دوشونجه دن آماج، اوخوجو و یا مخاطب ایچین اوبرازین کوستیوموندا ایفاده اولونان ماهییت و باخیش نوقطه سیدیر.
بعضیلر دئییرلرکی شعیرده حتمن گرکدیر دوشونجه و تفککور اولسون منجه شاید بو دوشونجه ده فلسفی و عرفانجاسینا دوشونجه نی نظرده توتاراق دانیشیرلار.
عینی حالدا چوخ شعیرلری فلسفه و عرفاندان بوش اولورسادا، آنجاق اوستون و یوکسک بیر دوشونجه یه مالیکدیر.
سلام
تانری پایی!
ملک خریطه سی
گونش تؤره مه سی
سئوگی تومورجوغو
یاراشیغی نور جوجوغو
گؤز مونجوغو
اوزوک قاشی
کعبه داشی.
سلاام
غزلیمده ییرغالانان دنیز قیزی!
دالغالارین آی بنیزی
سو پری سی
داغ ناناسی
بئچه بالی
وطن مالی
سلااام (گولوشونده غزل بیتیر، ص۱۱۴)
• منجه دیل، یالنیز شاعیره عاییددیر و بو اؤزونو چوخ یاخشی شاعیرین دیلینده نمایشه قویور.
بیر یئرده اوخودوم: ” شعیر دیلین حقیقتیدیر و دیلده اورتایا چیخان شاعیره گؤره دير.) وارلیق، “هستی” دوشونجه نین و شاعیرین کؤک سالدیقی باشلانغیجیدیر و بو اونلاری هر شئیدن داها یاخینلاشدیریر. هایدگر، بیر شاعیرین وارلیق حاققیندا دوشونمه سینین اساس یولونو دوشونور یعنی دوشونجه، اساسن پویتیکدیر. هایدگر شعیرله، دوشونجه نین علاقه سی حاققیندا دئییر: ” هر دوشونجه پوئتیک بیر عکسدیر و هر شعیر بیر نؤوع دوشونجه دیر”. (۱)
شعیرده دوشونجه نین رولو:
شعیرده دوشونجه اساس ائلئمنتدیر. دوشونولمه ین شعیر اساس’سیز شعیردیر. حایاتی اولمایان بیر انسان کیمی. دوشونجه دن محروم بیر شعیرین هئچ واخت داوامی، اساسی اولا بیلمز.
چونکو شعیرین یاشاماسینین و داواملیقینین اساس سببی دوشونجه باخیمیندان زنگیلییی دیر. و شعیرین مؤوضوسو و مضمونودور. مضمونو اولمایان شعیر، بوش و مقصدسیز بیر اثردیر. چون، اوخوجو شعیرین ایچ معنالاریندان فایدالانا بیلدیینی آختاریر. عکس حالدا شعیر بیر داشا بنزرکی هئچ فایداسی یوخدیر.
شعیرین محتواسی نقدر چوخ اولورسا، او قدرده تأثیری چوخ اولاجاقدی.
مثلن: بو شعیرده (گئدیردیم گوزاریم دوشدو بو داغا/
اووچو بره سینده مارالی گؤردوم.) ساده جه دانیشیقدان سورا نه واردیکی لذتده آلاق بیز؟!؟
آمما مضمون باخیمدان یعقوب معللیمین بو شعیرینی اوخویون:
نه تئز یوباندین اوغول ؟ …
قالخ !
اسیرگه مه گوجونو !
منیم شئعیرلریمده قیر آت کیشنه ییر
– کور اوغلو نعره لری –
ناغیللاریمدا بیتیر ارزروم دا کی قایالار
دیلیمده قول – قولا باغلی قوشون جیلوو گمیریر
و گوز لریمده نیگار ائیوازین یولون دیله ییر
و تبریزین چن ینده ایتیب
دلی بئینیم
صمد آراز دا بوغور گوزلرین بولاغلارینی.
“قارا بالیق ” لارینی .
من اود نفس لی یم اوزگور لییه
سسیمله سیندیریرام داغلارین قابیرغالارین
و ایلدیریملارین انگین .
آهیملا اود سالیرام من بولودلارین تئلینه …
گئجیشمه !
چیرمالان ایندی قوجاغ دولو دویوشه
بولود سیخینتی سی وار
قورقوشوم یاغیر شه هره .
یاتیرتما قین دا قیلینجی !
بو توپراغین گوزو آیدینجا یول چکیر صاباحا
قاخینج دیر بو قدر بوشلو قالماغ آرزولارا .
گوتور توپانچانی !
توپ گولله سین
گورولتی یارات !
یئریکلئییر کیلاشینکوف
مارال لارین اتینه .
سایاخلئییر کوچه لر گوزگولو گولوشلرینی
و دام – دووار قاریییر بو قالیخ تیکانلاردان .
آییر بو ییرتیجی گوزدن گووندیییم وطنی!
– اوغورلو توپراغیمی-
قفس لرین لئشی قالسین. (گولوشونده غزل بیتیر، صص: ۱۲۱-۲)
شعیرده عاطیفه و دویغونون رولو:
عاطیفه: شاعیرین حیسلری و ذهنی وضعییت ایله علاقه لی شعیرین معنوی ائلئمنتلریندن بیریدیر. بؤيوک شاعیر و تنقیدچی و یازار دوکتور محمدرضا شفیعی کدکنی “صور خیال” کتابیندا دویغو حاققیندا باشقا بیر شرحده یازیر: “شاعیرین حادیثه لرده بیر حادیثه نی حیس ائتدیی و اوخوجودان و یا دینله یجیدن بو حیسده اشتراک ائتمه سینی ایسته دیی دویغو، کدر، و یا ائپیک”حماسی” و معجزه وضعییتینه عایید اولان بیر شئیدیر.” (۲)
• شعیر دویغونون محصولو اولاراق، انسانین اوبئیکتیو و یا ذهنی حادیثه لره رئاکسیاسی شعیرین یارانماسینا سبب اولور. بونا گؤره ده شعیرین یارانماسی انسانین ایموسیونال حرکتینین نتیجه سیدیر. شعیرین تاثیر درجه سیده اونون ایموسیونال وضعییت ایله باغلیدیر. شعیرده کی ایموسیونال سوییه، نقدر تاثیرلی اولور. بوردا بو شعیرده، عاطیفه، خیال و حیسین گؤرکملییینه باخین :
سن
قارانلیغیما تؤکول !
گولوشون یاتیب گؤزومه
باخیشین هوپوب سسیمه .
سن
شئعیرلریمده اکیل !
یاشاییم یاشیللیغیمی
بولاق دادلی دویغولاردا .
سن
گل اوره ییمده تیکیل
ییخیل یات آرزولاریمدا !
اوتوروم
دینجیمی آلیم
چتینی گون چیخینجا دی
دوشه رم داغ آیاغینا
بوردا قالاسی دئییلم
آرخایین اول !
گوز مونجوغوم!. (گولوشونده غزل بیتیر، ص۱۳۲)
• یعقوب نیکزادین شعیرینین ان اهمییتلیگی خصوصیاتی، شعیرینین اوخوجولاری و مخاطبلری ایله سیخ علاقه لر قورماسیدیر. دیلینین اؤزلییی ساده و اوخوناقلی اولسادا، دیقته لاییق بیر گؤزه للیگه مالیکدیر. یعقوبون ساییقلیقی و دیققتی اونو، یئنی مضمون آختاران و تصویر یاردان بیر شاعیر ائتدی.
شعیرلری چاغداش دیلده اولاراق، چاغداش دیلی سون درجه آخیجی و سلیس شکیلده استیفاده ائتمه یه چالیشیر اونون اثرلرینده بعضن تمثیل و آتا، بابا سؤزلرینیده گؤرمک اولور.
• آرتیق دئمه لییم اگر اصیل معنادا مندن عزیز یعقوب نیکزادین شعیر فورمالاری ایله اهمییتلی، اوغورلو الده ائتدیی شعیرلر حاققیندا سوروشسالار، بیر سؤزله دئییرمکی، بو شاعیر حقیقتن اصیل بیر لیریکا “غزل” شاعیریدیرررر.
آمما بو شاعیر بو گونکو شعیرین ادبی و اؤزل پراسئسلرینی حتمن اوخومالی و هر بیر حرکتدن خبری اولمالیدیرررر. چونکو بو شاعیر، گؤزله’دییمیز شعیرلر یاراتمالی، و اثرلری دونیا دوشونجه’لی اولماقی لازیمدیر. منجه بو شاعیرده یارادیجیلیق جیسارتی بولون، سالین و تصویر ائدیله بیلمه’ین قابلییتلر تاپیب و گؤروروک.
یئنه یئری گلیرکن دئییم، بو شاعیرین سربست شعیرلری، اسکئلئتینده آغ(سپید) گؤرونسه’ده، کلاسیک روحا مالیکدیر و دیگر کلاسیک فورمالار کیمی اؤز اثرلرینی یازیر، (کاش بئله اولمایایدی). شاعیر ایچین اوغورلار.
________
قایناقلار:
(۱ )زاهدی، مهدی(۱۳۸۷). هایدگر و سیاست در نسبت با شاعران و متفکران. خردنامه همشهری تیر ۱۳۸۷ شماره ۲۷
(۲ ) شفیعی کدکنی، صورخیال در شعر فارسی ، چاپ چهارم، انتشارات آگاه، تهران ۱۳۷۰ ، ص ۲۴
azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab ckb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab ckb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab ckb_Arab azb_Arab azb_Arab urd_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab prs_Arab azb_Arab azb_Arab prs_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab prs_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab uig_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab urd_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab ace_Arab azb_Arab azb_Arab kas_Arab prs_Arab azb_Arab pes_Arab ace_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pbt_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab ace_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab urd_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab urd_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab urd_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab prs_Arab urd_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab unk azb_Arab pes_Arab pes_Arab