هانسی دوغرودور «چیلپاق»، یوخسا «چیپلاق»؟
دوقتور فیروز رفاهی
دیلیمیزین اینجهلیکلری ماراق دوغوردور. اونلاردان بیرینی آشاغیدا سیزه تقدیم ائدیرم:
بیز هردن بونلاردان بیرینی ائشیدیریک. گؤرهسن بونلاردان هانسی دوغرو، هانسی یالنیشدیر؟ بلکه أن راحاتجاسی بودور کی، بیر سؤزلویو آچیب اورایا گؤز گزدیرک. آنجاق بو پارچا یازینی اوخوماقدا یارار وار.
دیلیمیزده ایکی سؤز وار کی، بونلار بیر- بیرینه اوخشاییر. بیری «ساپلاق» او بیری ده «چیلپاق». اؤنجه «ساپلاغ»ین ائتیمولوژیسینه باخاق:
بو سؤز ایکی حیصهدن عیبارتدیر: ساپ+ لاق (ساپ ایسیم+ یئر بیلدیرن شکیلچی). چوخ سؤزلر وار کی، بونا اوخشاردیر: چایلاق، … و س. دئمک بو سؤزون هیچ بیر چاتمامازلیغی یوخدور. ایندی گلین چیلپاق سؤزونون آناتومیسینه باخاق. أیر اونو پارچالاساق اولار: چیل+ پاق (بیزیم پاق قورولوشلو بیر شکیلچیمیز یوخدور). آنجاق پاق ایله بیتن سؤزلریمیز وار. مثلن پاپاق، یاپاق، قاپاق، تورپاق، یارپاق و نهایت چیلپاق). بونلارین هامیسی (یارپاق و تورپاقدان باشقا اونلارین آراشدیرماسی باشقادیر)، فعل+ آق ترکیبیندن یارانیبدیر؛ اونلارین کؤکو یاپ! ، قاپ! ، پاپ ! فعلین أمر فورماسیدیر. دئمک -اق فعلدن ایسیم یارادان بیر شکیلچیدیر.
ایندی گلگ ایکینجی بؤلمهیه. «چیلپاق» سؤزو یا چیلپ+ اق ، یا دا چیل+پاق اولمالیدیر. بیرینجیسی ، من بیلهسی دیلیمیزده چیلپ! معنادا بیر فعل یوخدور ، اوندا او چیل+پاق اولمالیدیر. بئله فیکره راضی اولساق، اوندا چیل- ترکیبلی بیر فعلیمیز اولمالیدیر. سؤزلوکلریمیزده «چیلغین» قورولوشلو بیر سؤزوموز وار کی، اونون ائتیمولوژیسینده چیل+غین ترکیبینی گؤروروک. آمما چیل فعل دئییل. ایندی باشقا طرفدن بو سؤزه (چیلپاق) یاناشاق. أیر چیرپاق دوغرو اولسا ، اوندا اونون دا ائتیمولوژیسینده چیرپ+ اق اولمالیدیر. بیزیم چیرپماق دئییه بیر فعلیمیز وار کی، معناسی تمیزلمک و سیلمکدیر. اونون کؤکؤ چیرپ! اولور. چیلپاق سؤزونون معناسیندا منطقی معنا باخیمدان تمیزلمک – آری ائتمک اوچون چیخارتماق معنالاری وار.
یوخاریداکیلاری نظره آلاندا، بیزیم غلط بیر فورمانی یعنی چیپلاق عوضینه چیلپاق سؤزونون دیلیمیزده اوتورماسینی گؤروروک. ایندی بو فعلی بیرلشدیریرم یارپاق و تورپاق سؤزلرینه. بیلیریک کی، بعضی لهجهلرده بو سؤزلری توپراق و پاپراق (اورمو طرفلرینده) کیمی ایشلهدیرلر. بورادا یئر دئییشمه حادیثهسی باش وئریبدیر. یعنی رپ < پ ر اولوبدور. بو سؤزلر بوگون یالنیش اولاراق تورکییه واریانتیندا توپراق و یاپراق اولاراق ایله نیلیر کی، بو دا سهودیر. بو سؤزده باش وئرن ایکینجی حادیثه ر<ل عوضلنمه حادیثه سیدیر. «ر» سسین «ل» سی ایله عوضلنمهسی تورک دیللرینده گئنیش یاییلمیش بیر حالدیر.
یوخاریداکی یورومدان بئله آیدین اولور کی، چیرپاق سؤزونو (بعضی لهجهلرده ائله بئله ایشلنیلیر) بیز سهو اولاراق چیلپاق کیمی ایشلهدیریک. بو سؤز استاندارد دیلیمیزه بئله یئرلشیبدیر و بلکه ده اونو دئییشمهیه گرهک یوخدور.
azb_Arab ace_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab