مقدمه بر مقالید الترکیه
تورکجه
آذربایجان ادبیاتی اؤز زنگین و گئنیشلیگی ایله هله ده چوخلو اثرلریمیز چاپ اولمامیش بوراخیلمیشدیر. بوگون یوزلرله دهیرلی کتابلاریمیز تورک دیلینده اولدوغو اوچون کتابخانالاردا توز باسمیش حالدا قالمیش، و اونلاری یایماق آذربایجان ادیبلرینین بوینوندا آغیرلیق ائدیر. بو کتابلار آراسیندا ادبی دهیرلره مالیک اولان بیر چوخلو اثرلر واردیر. بو اثرلرین بیر سیراسی اصیل قایناق کیمی بیزه بوگون لازیم اولان اثرلردیر. او جملهدن ایکی دیللی سؤزلوکلری آد آپارماق اولار. تاریخ بویو دیلیمیزین ماراقلیلاری، دیلیمیزی اؤیرنمک اوچون و بؤیوک ادیبلریمیز دیلیمیزی اؤیرتمک اوچون گؤزل کتابلار یازمیشلار و اونلار بوگون دونیا کتابخانالارینین بزهیی اولموشدور. آنجاق بو کتابلاری بوگون ائشیگه چیخاریب اوخوجولار الینه چاتماق ان ضروری ایشلردن ساییلیر. بو آرادا مقالیدالترکیه کتابی بو دهیرلی اثرلردندیر کی میرزا فتحعلی خان قاجار(سپانلو) ۱۵۰ ایل بوندان اؤنجه امیرعلیشیر نوائینین اثرلری اساسیندا یازمیشدیر.
امیرعلیشیر نوائی ۵۵۰ ایل بوندان اؤنجه ۳۰ ایل ایرانین آوادانلیغی و گلیشمهسی اوچون زحمتلر چکمیش و بوگون ۴۰۰ دن آرتیق تاریخی بینالار هله ده ایشلنمکدهدیر. اونون یاراتدیغی اثرلر ایرانین باشا – باشیندا، خراساندان توتوب یزد و کرمانا قدر یاییلمیش و بوندان علاوه، اونون اوچ دیلده یازدیغی – اؤزللیکله آنادیلینده یازدیغی اثرلر ۳۰ جیلددن آرتیق بوگون بیزیم باشیمیزی اوجالتمادادیر. امیرعلیشیر نوائی تورکجه، فارسیجا یازدیغی اثرلری و تطبیقی دیل آراشدیرمالاری هله ده اؤز علمی – ادبی دهیرلرینی ساخلاماقدادیر. نوائی اثرلرینی اوخوماقدا بوگون چتینلیکلرله اوز – اوزه گلیریک. چونکی او اثرلرینی جیغاتای و اوزبک آدلانان دیلده یازمیش و بیز آذربایجانلیلار اونلاری اوخوماقلدا چتینلیک چکیریک. تاریخ بویو نوائی اثرلرینین شرحینده بیر نئچه کتاب یازیلمیشدیر کی اونلارین آراسیندا مقالیدالترکیه ان دیرلی اثرلریدن ساییلیر. چونکی بو کتابدا بیر چوخلو شعرلر و بیتلر نوائی دیوانیندان گتیریلمیش و ایضاح ائدیلمیشدیر. بو لهجه ایله یازیلان کتابلار او جملهدن مولانا لطفی، نوائی، سلطان حسین بایقارا دیوانلارینی دوشونمک و یارارلانماق اوچون بئله کتابلاری مطالعه ائتمک چوخ لازیم و ضروری ساییلیر.
ائلچی بی جنابلاری بو اثری تاریخ توزوندان سیلیب و اونو اوخوجولار کوتلهسینین الینده چاتدیرماغی چوخ دیرلی و یارارلی بیر ایشدیر و من اونون اوخوماسینی بوتون آذربایجان اوخوجولارینا توصیه ائدهرک، اؤز نوبهمده ائلچی بیین چکدیگی زحمتلره گؤره اللرینی سیخیب، اونلار اوچون داها بؤیوک نائلیتلر دیلهییرم.
م. کریمی
۱۵/۷/۱۳۹۴
pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab unk