دؤرد بای، دؤرد فصیل
عباس نعیمی
(ناصیر منظورینین یئنی کیتابینین تانیتیمی)
آغیز لؤوحهلری سیرا کیتابلارینین ۸-جی کیتابی، “۴ بای، ۴ فصیل” آدیلا ۱۸۱ صفحهده، بو ایل (۱۳۹۳ گونش ایلی) پاییز تهراندا یاییملاندی. ناصیر منظورینین باشقا کیتابلارینا تای بو کیتاب، دیل-دوشونج قاورامین بیربیرینه باغلی اولان بیر قاورام اولدوغونا ایناناراق یازیلیبدیر. بو کیتابدا یازار، گوجلو فولکولور بیلگیسینی تمل توتاراق، بؤلگهنین آنا کولتورونه دؤنوشن بایرامی آچیقلاماق ایله بایلاری آچیقلاییر. یازار؛ فولکولور، آیین دوشونجه، دیلچیلیک، آسترونومی، آسترولوژی، آنلاییش عئلمی (Cognitive Science) کیمی عئلمی داللار ایله تانیش اولدوغونو سرگیلهییر. بو تانیشلیقدان فایدالاراناراق، فیکیرلرینی ایثبات ائلهمهیه چالیشیر. یونان، لاتین، ایتالیا، فرانسا، اینگیلیلس، ائرمنی، پهلوی، فارس، عرب، عیبری، تورک دیللرینده اولان تئرمینلری، گؤروشلرینی یئرینه قویماق اوچون ایشلهدیر.
بو کیتابی یازماغا، یاخشی گؤروب، اینجهلهییب، قیراغا قویانلاری قیراغا قویوب، گؤرولمهیهنلری گؤرسهدیب، آچیقلاییب، دوشونوب دوشوندورمک گرکیر. کیتاب، دیلین راست گله یاراندیغینا اینانانلاری درین دوشونمهیه چاغیریر. طبیعتین اینسانا ایلهام قایناغی اولدوغونو گؤرستمهیه چالیشیر. دوشونجهلرین دونیانین بوتون یئرینده بیربیرینه یاخین اولدوغونو اوزه چیخاریر. سانکی دیللرده توپلانان دوشونجهلرین هر بؤلومو، بیربیر باشقا بیر میللتین کولتورو ایله دیلینه پای وئریلیب. دوشونجهلرین بوتونلویونو گؤرمهیه، اونلاری آختاریب تاپیب، پارچالاری بیرلشدیریب، گیزلی قالمیش قاوراملاری اورتایا چیخارماق گرکیر. بئله بیر یاناشمانی، کیتابین باشاباشیندا گؤرمک اولور. بو کیتاب، ساده گؤرمک ایله بیرگه یاخشی گؤرمهیی اؤنهریر.
کیتابین هر یئرینده اوخوجوسونو شاشیرتماغا مطلب واردیر. بیر سیرا قونولار، اؤنجهدن دیلماج درگیسینین اؤزل ساییندا یاییملانمیشدی. یئنی قونولار، سانکی بیتمک بیلمیر، بیر ایپ کیمی اوزانیر گئدیر. هر قونودا یازار، بیله-بیله ایپین اوزانماسین دایاندیریر. بایرام، بایقورد-جَنَوار، بایات-بوسات، بایقوش کلمهلری ترتیبله أن چوخ آچیقلانان کلمهلردیرلر. بایرام کلمهسی ایله جَنَوار کلمهسی یئرینه دوشموش کلمهلر اولاراق، سانکی کیتابی یئیهلهنیرلر.
آرتیرمالار؛ آسترونومو تئرمینلری، فاعیلیارادان شکیلچیلری (آر-ار، مان-من، ری)، آذربایجان، چیلله، اسگی روم تانریلاری، یلدا قونولاریندان اولوشور. بو کیتابی اوخویان، بیلگیلرین چوخونلوغو ایله اوزلهشدیگینه گؤره، کیتابین نه دئدیگینی یاخشی باشا دوشمک اوچون، دؤنهلرله اوخوماق زوروندا دیر. بو بیلگیلر، اوخوجونو یوران یوخ، بلکه تام ترسینه اوخوجونو ماراقلاندیران بیلگیلردیر. کومپلئکس دوشونجه ایله یازیلان یازیلار، سانکی اؤزلری، بو اؤزللیگه بورونورلر. کیتابین سونوندا، اوخوجولارین ذئهنلرینده بیر چوخ واراق آچیلیب، دئمهیه سؤزلر یارانیر.
بایلاری آچیقلایارکن، فصیللرده اولان قونولارا توخونولوب، آچیقلامالار اورتایا گلیر. بایرامی آچیقلایاندا؛ “خوی”، “کوسا”، “تکمچی”، “آذربایجان”، “قاراچوخا”، “قیرمیز”، “سفرهی هفتسین”، “کوله چرشمبه” کلمهلره راستلاشیلیب، آچیقلانما وئریلیر. بایقوردو آچیقلایاندا؛ “قاری”، “قیش”، “قیرماق-قیزماق”، “سارالماق-سازالماق”، “یلدا” کلمهلری آچیقلانیلیر. بایاتی آچیقلایاندا؛ “پاییز”، “بازی”، “مادیان-مایدان”، “اسب شاخدار” کلمهلره توخونولور. بایقوشو آچیقلایاندا، “بانلاماق” کلمهسینه توخونولور.
کیتاب، هر ماراقدا اولان اینسانا دئمهیه سؤزو وار دئسم یالان دئمهمیشم. اولا بیلسین، کیتابلاردا گئدن بیر سیرا آچیقلامالارلا راضیلاشمایا اوخوجو، آنجاق راضلاشمادیقدا بئله، ماراق یئرینده قالیر. تهران، ۱۵/۰۹/۱۳۹۳
azb_Arab pbt_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab