آیدین شافاق 227
دوشنبه 27 شهریور 1396(18 سپتامبر 2017)، ایران-ین شعر و ادب و شهریار گونو
دکتور جواد هیئت
«....ایلک سفریمدن سونرا، ایسلام دئوریمینه قدر باکی یا سفر ائده بیلمه دیم. شوروی نین تانینمیش، جسور، صراحتلی و فارسجانی یاخشی بیلن ایران شوناس، «روستم علی یف»لا مسکووا دا تانیش اولموشدوم. بو ایران شوناس شاهنامه اوستونده ایشله ییب، مسکووا دا پروفسور «غفور اوف»ون کومکی ایله اونون نشرینه گؤره شاه-ین و ایران دوولتینین دیقتینی و توجهونو قازانمیشدی. بیزیم گؤروشوموزدن 2 آی سونرا، دولتین قوناغی اولاراق تهرانا گلدی.
روستم علی یف تهرانا یئتیشدییی زامان، منه، سهنده و ساییر دوسلارا تلفن ائتدی. من اونون گؤروشونه گئدیب اونو ائویمه دعوت ائله دیم و رحمتلیق دکتور نطقی و قارداشلاریم ایله تانیشتیردیم. بیر گون علی یف دانیشارکن شهریار دان سوروشدو. دئدیم: «اوستاد شهریار تبریز ده یاشاییر، فارسجا شعر دئییر و قورآن یازیر آمما داها تورکجه شعر دئمیری.»
علی یف دئدی: «اَیَر شهریارین یئنی دن آنا دیلینده شعر سؤیله مه یین و یئنی حیدربابالار یاراتماغینی ایستیرسیز، اونو تهرانا گتیرین دووره سین آلین و تشویق ائدین. بو ایشه چوخ گرک واردیر.»
روستمین نظری اوره ییمه اوتوردو، شهریارلا دانیشیب اونو عائیله سیله بیرلیکده تهراندا منیم ائویمده قالمایا دعوت ائتدیم. شهریار بو دعوتی قبول ائده رک بوتون عائیله سیله تهرانا گلیب 2 هفته سهندین ائوینده قالاندان سونرا، منیم ائویمه گلدیلر و 5 آی بیزده قالدیلار.
بو موددتده ادب و فرهنگ سئون اینسانلار ییغیشیب شهریارین دووره سینی آلدیلار. بونون نتیجه سینده بیزیم ائو ایکی دیللی شعر و ادبیات دایره سینه چوندو و یئنی دن شهریارین تورکجه ده شعر دئمه یینه سبب اولدو.»
حمید نطقی
شهریارلا تانیشلیغیمیز داها اوّللره گئدیر. بیرگون آتام بیر کیچیک دفتر آلیب گتیردی و دئدی کی، بو زامانیمیزین ان بؤیوک شاعیری اولاجاق بیر آدامین دیوانیدیر. او بیرینجی دیوانینین بیرینجی چاپی ایدی. بو کیتاب منیم یاسدیق آلتیمین کیتابی اولدو. اونو دفعهلرجه اوخودوم. او زامان شهریار «کشاورزی» بانکیندا چالیشیردی. بیرگون منه دئدیلر کی، بو شهریاردیر. من ائله بیلدیم کی، بیر ملکدیر گلمیش اورادا اوتورموش. او قدر اونا باخدیم کی، شهریار تعجب ائتدی. ائشیگه چیخدی. دئدی نه وار، نه ایستهییرسن؟ دئدیم سیز شهریارسیز. دئدی اوغلوم! منیم تاجیم- ماجیم یوخدور. دئدیم من سیزین تاجینیزا گؤره گلمهدیم، سیزین شعرینیزه گؤره گلدیم. او دا منیم بو سؤزومو بیندی و گئتدی.
بیر مدت سونرا مرحوم دوکتور لطفی ایله شهریارگیله گئتدیک. تهراندا کیچیک بیر اوتاغی وارایدی. بیر آز بیزه شعر اوخودو، سونرا بیر آز دا ساز چالدی. بیرگون دئدیم کی من درسی قورتارمیشام، تورکیهیه گئدیرم. دئدی سندن بیر خواهیشیم وار. من بو تورکلرین تازا الیفباسیندان هئچ باش چیخارتمیرام، غریبه بیر خطدیر. مومکون اولسا «توفیق فیکرت» دیوانینین قدیم خطّینی تاپ گؤندر. شهریار، توفیق فیکرتی اوخوماغی منه چوخ توصیه ائلهییب اونو ازبرله، او قرنیمیزین معجزهسیدیر دئدی. من ایستانبولدا صحافلار چارشیسیندا کؤهنه کیتابلار ساتیلان یئرده بئله توفیق فیکرت-ین قدیم خطله کیتابینی تاپابیلمهدیم. آما آرادا بیر شئی قازاندیم. اونون تازا کیتابینی آلدیم اوخودوم و شهریارین حاقلی اولدوغونو گؤردوم. او حقیقتاً شعری تانییان بیر آدامدیر. سونرا تهرانا دؤندوم. شهریار بیر مودت دوکتور هیئتین ائوینده قوناق قالدی. اوندا مکرر- مکرر گؤروشوردوک. مختلیف موضوعلار حاقیندا دانیشیردیق. دئییردیک کی، تورکلر حیف ائدیب خطلرین دگیشدیریبلر، دگیشدیرمهسهیدیلر راحات اوتوروب اوخویابیلردیک. شهریار تبریزه گئتدی و من تبریزی ترجیح ائتمهسینه گؤره اونا تلفون ائدیب تبریک ائلهدیم. دئدی واللاه هر گؤزل کیمی بیر آز اوزاقدان داها یاخشیدیر. دئدیم یوخ ایچینه گئتسز ائلهبیل داها یاخشیدیر. وارلیق چیخدیقدان سونرا تلفونلاریمیز چوخالدی. منه دئدی نییه او جور یازمیسان، نییه دیلیوی دگیشیبسن؟ دئدیم دیل بودور. دیل اوستونده بیر آز مذاکره ائتدیک. او محلی دیلی نظرده توتوردو. دئدیم آقا من سیزه بیر شئی دئییم: بس سیز نییه خشکناب لهجهسی یازمیرسینیز؟ و… آما سونرالار منه لطفو او قدر آرتدی کی، تقریباً تلفونلاریمیز آیدا ایکی دفعهیه چیخدی و هامیسینی دا او تلفون ائدیردی. لاپ سون ملاقاتیمیز بیر قروپلا اولدو. دوکتور هیئت ده واریدی. او قدر منیم حاقیمدا لطف ائلهدی و منی اونلارا تاپشیریب بونون قدرینی بیلین، دئدی کی، منی خجل ائتدی. ائله اوگون بیر قروپ دا تاجیر گلدی، اوتوردو. بیلیرسیز، شهریار تبریزده ارک کیمی، گؤیمچید کیمی بیر شئی اولموشدو. توریستیک نقطهلردن بیری اولموشدو. اونلار گئتدیکدن سونرا شهریار چوخ یورولموشدو. دئدیم سیز یورولدونوز بیز گئدک. دئدی همین علته گؤره قالین. بیزیم مناسبتلریمیز آرتیق سئویشمک مرحلهسینه گلمیشدی.
اونون «حیدربابا»سی چوخ بؤیوک بیر اثردیر. هله بیر آز فاصله آلساق قیمتینی بیلهجگیک. شهریار معمولی تورکجهنین نه اولدوغونو آنلاتمیشدیر. یعنی یئره دوشموش، توز- تورپاق آلمیش جواهیرلری چیخارتمیش، سیلمیش و گؤزل دوزموشدور.
جلال آل احمد
چاغداش لیریک شاعیر و اونون «حیدر بابایه سلام»ی نیمانین «افسانه» سی ایله برابرلیک ائدن «شهریار»، تورکو دیلینده شعر سؤیله ین بیرینجی مرتبه لی شاعیر تانینیب. بیرحالداکی او تحصیل ائدن دوره ده هله ده بئله بیر تحریم تورک دیلینین اوستونه کؤلگه سالمامیشدیر؛ آمما بو زامان تورکجه نین ان بؤیوک خطری تحریم اولاراق، گله جک ده بیزیم هئچ بیر یازار و شاعیریمیز بو دیلده اولمویاجاق. ادبیات دیلی نه ایکینجی دیل، نه دوولت و حکومت ین رسمی دیلی بلکه صمیمییت دیلی، اوشاقلیق، ننّی و آنا اتکینین دیلی اولدوغونا باخاراق، شهریارین یئرینی سؤیله مک اولار.
دکتور رضا براهنی
دونیا دا ایکی دیلده شعر سؤیله ین شاعیرچوخ واردیر. بیزیم شهریار ایکی دیلده شعر دئمک له بو فئنومن-ین پارلاق نیمونه سیدیر. شهریار تورک شعرینه گلدیکده آنا دیلی و یئرلی سؤزلردن چوخ آسیلیدیر. اصلینده شهریار دائما معمولی خالق ایصطیلاح لارینی خالق دیلینین درینلیییندن و جامعه نین سوننتلریندن چکیب چیخاردیب شعرینده تعالی یه یئتیریر. آمما فارسجا شعر سؤیله یرکن (غزل، قصیده و نودرتا نیمائی) رسمی-ادبی فارس دیلینین رسمی *وورغوسونا اساسلانیر.
*وورغو = لهجه
دکتور محمد رضا شفیعی کدکنی
مهدی اخوان ثالث-ین «ارغنون» دا بیتمه ین و «زمستان» مجموعه سینه قدر چکن غزللری داها چوخ شهریار-دان تاثیر آلیب. اُو اؤزو غزللریندن بیرینین سونوندا ایشاره ائدیب:
امید بنده، ترک غزلسراست که گوید: «نوشتم این غزل نغز با سواد دو دیده»
نصرت رحمانی
شهریار موردینده منه سؤز دوشمز! اُو بیزیم غزلیمیزین سون نوقطه سیدیر. من ایکی-اوچ مورید دن باشقا، شهریارین غزللریندن سونرا داها بیر غزل اوخومامیشام. بو آرادا «سایه»نی اونوتماماق گرک دیر؛ چونکو اُو غزل ده شهریار کیمی بیر کیشی نین الینده بسله نن بیرشاعیردیر. آمما شهریارین شعرلرینین خطلرینده یاتمیش عظمتی تکجه غزللرینین یاخجی لیغینا باغلی دئییل، بلکه اونون بولور کیمی تمیز و پاک دیلینده دیر. اونون شعرلری، صمیمیت، سخاوت و فداکارلیق-لا دولودور. اصلینده ائله بیل اُو قرنلر بویو حساس قلبلره حاکیم اولان ان پاک و تمیز شعرلرینی سؤیله مک ایچین آنادان اولموشدور.
محمد علی جمالزاده
قوربانین اولوم! من باش اَییرم و تسلیمم. اوره ییم ایستیردی کاشکی «حیدربابا» اوخوماق ایچین تورکجه اؤیرنمه یه عمروم وفا ائده ایدی. شوبهه سیز چوخ قیمتلی بیر شاه اثردیر. اوزاقدان قارداش کیمی سیزی اؤپورم و آللاها تاپیشیریرام.
داها چوخ باش آغریسی وئرمیرم، جمالزاده، ژنو، شهریورین اوّللری 1340
نیما یوشیج
منیم عزیز دُوست قونشوم! سانیرام سیز منیم آغزیمین دادین دَیَرلندیرمک ایستمیشسینیز او زامان بونودا آرتیریم: منیم عزیز دُوستوم، شهریار شعره آنلام وئریب و شعر اونون شعرلرینده آنلام تاپیب
نیما یوشیج، «قونشو سؤزلری»، اردیبهشت 1325
***********************
توضیح: بو ده یرلی نظرلر بوردا بیتمیر؛ آمما نه یازیق کی آیدین شافاق-ین ظرفیتی بوندان آرتیق دئییل
azb_Arab pes_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pbt_Arab azb_Arab snd_Arab azb_Arab pbt_Arab pes_Arab azb_Arab pes_Arab pes_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab pbt_Arab azb_Arab azb_Arab unk azb_Arab