دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
ایلین آخیر چرشنبه لری
(سوچرشنبه سی)
یازان و توپلایان:علی.برازنده.تورک
طبیعتین ،حیاتین اویانماسی نووروزدان باشلانار و آذربایجان خالقی بونو چوخ طنطنه لی و همیده بیر آی قالمیشدان قید ائتمیه باشلاریر.بئیله کی هر هفته نی اوچونجو گونلری بیر عنصرله قید ائدرلر.قدیم خلق اینانجلارینا گوره ،دونیا و بوتون موجوداتین یارانیشی بلاواسطه دورد عنصرله سو،اود،هاوا،وتوپراق ایله علاقه دارمیش(عناصر اربعه).قیشین سونوندا بوتون جانلی عالمی و جانسیز طبیعت تدریجن قیش یوخوسوندان اویانماقی باشلار.بواویانیشلارا و دیریلیغ و دیرچلیش ده بو دورد عنصرون بیر-بیرلریلن قوووشمالاریلان اورتایا چیخارمیش.بواینانیشلارا دایاناراق اسکی خالق ایلین سون دورد هفته سینی هره سین بیرطبیعت عنصرونه آدلاندیراراق هربیرین چوخلی عنعنه و طنطنعه لن عزیزللر.ایلین سون آیی تورک خالقلاری آرسیندا بیرچوخ آدیلان تانینیر کی اونلاردان “جمله (cəmlə)بوز چیلله( (boz çilləهفته ال دورد) həftə əl dörd (بوآدلاردان بیرنئچه سی دیر.بودورد هفته لربئله سیرالانماقدادیر :
1)سوچرشنبه سی
2)اود چرشنبه سی
3)یئل چرشنبه سی
4)توپراق چرشنبه سی
هفته گونلری ایچریسینده چرشنبه گونو سئچیلمه سی ده اوزونه گوره بیر اوزل اونمی و یئری واردیر.چرشبنه گونونه اینانج و اونون اوغورلو و اوغورسوزلوغو بیر چوخ خلق ایچریسینده اولدوقی کیمی تورک و آذربابجان خالقی ایچریسینده ده گورونور آمما چرشنبه گونو تورکلر وآذربایجانلی لارگوره اوغورلو سایلیب بوگون یاس و عزا توتولماز. خاطیرلاتماق گرکلی دیر کی ایندیلیکده آخیر چرشنبه دن سووای اوبیری چرشنبه لر دبلری اونودولوب و گونئی آذربایجاندا گرکلی شکیلده قید اولونمور.هفته لرین سیرالانمالاری اوزلری بیر اینانیشا باغلی دیر،بئله کی دئیلیر اونجه قارویاغیش یاغیب سولار تازالانار،اوندان سونرا ایسدی و گونش قارلاری اریتمگه باشلار،اوچونجو هفته یئل بابا اسسیب آغاجلاری تیترتیب اویاندیرار،سونوندا توپراق قیش یوخوسوندان اویانار. بونلارین هربیرینده آیری-آیری مراسملر و دبلردوزنلنیر.
ایلک هفته سو عنصرنه آداناراق “ازل چرشنبه”؛”گوزه ل چرشنبه”؛”سولار نووروزو”؛”گول چرشنبه”؛”چیلله قاچدی”؛”اوول چرشنبه””یالانچی چرشنبه” آدلاری ایلن ده بیلنیر.اینانیشا گوره یئنی ایلین گلمسیندن قایاق سو تازالانار،سو چرشنبه سینده گون چیخمادان قاباق خالق سو باشلارینا گئدیب تازا سودان اللرینی یوووب بیر-بیرلرنین اوزلرینه سو سرپرلرسواوستوندن آتیلیب دیرناقلارین توتوب سویا آتارلار؛.سواوستوندن آتیلاندا بوسوزلری دئیلر:
آغیرلیغیم- اوغورلوغوم سویا
آزاریم –بئزاریم سویا
آغیرلیغیم –اوغورلوغوم
دوشسون سو اوستونه
***
سئل چارپار،سوچارپار
بیرگوناه ایشلتدیم
گل اونو توت آپار
سئل چارپار،سوچارپار
گل آپار،گل آپار
سویو یاراسی اولانلارا آپاریب یارالارینا دا سرپدیکلرینده بئله اینانج واردیر کی یارالاری ساغالار؛عین اینانجا گوره تازالانان سو بیرچوخ خسته لیگه ده درمان اولار کی اونادا “تورکجه چاره لر” دئیلر.
سو چرشنبه سینده جوان و گئنج قیزلارسو فالی توتوب تازاایلده بختیلرینه باخارلار.کند قیزلار بزک-دوزک ائیلییب بزکلی دولچا،گویوم،کوزه لریلن سوباشینا گئدیب،آیدان آری-سودان دورو گوزل قیزلار تازا سودان دولدوروب چرشنبه آخشامی سفریه قویارمیشلار.بوسویوقیزلار ائوین دورد بیربوجاقینا سرپیب بویوک –کوچوک بوسودان اوزلرینه چیله یللر.
سوچرشنبه سینده گون بویو شنلیک و اویونلار آئدیلیب،اوگون شادلیقلارلا گئچر،اویونلاردان بیر چرشنیه یاهالتماجاسی دیر کی بو گونه گوره دئیلیر:«آی چرشنبه ،سن منیمله چرشنبه له شسن ده،من سنین له چرشنبه لشجیم،چرشنبه لشمسن ده»
سوچرشنبه سینه “یالانچی چرشبنه”ده دئیللر.اینانج بئله دیر کی بوچرشنبه آدام هرنه ائشیدیرسه یالان اولار!! آذربایجانلی لار ائولرینده ایل بویو بیرچوخ شئیی ائودن وئرمزلر اورنک اولاراق دوز،مایا،وبونلارا تای بونلاری ائوین”مایاسی” آدلاندیرالار.سوچرشنبه سی گونوده ائولردن الک،مایا،گول و بیتگی،دوز،اود هئچ کیمه وئریلمز.مجبور قالدیغی زمان و بونلارین بیری سینه وئرمک مجبوریتینده قالان حالده وئریلن آدامدان بیر مقدار پول آلارلارحتا ان یاخین ائو آدامی اولموش اولسا بئله.
آذربایجان خالقی آراسیندا سویا باغلی”سویون نصیحتی”آدلی بیر افسانه واردیر کی سویون نقدر اونملیلیغین و مقدسلیغینی گورسه دیر.سوچرشنبه سیلن باغلی بوتون اینانیشلارا باخیلدیقیندا بواینانیشلارین چوخ اسکی دوورانلارا قایتدیغینی گورمک اولور.بوتون جانلیلارا حیات وئرن و تورک میتولوژیک افسانه لرینده ده قید اولوندوگی کیمی هرشئی دن اونجه دونیانین سو اولدوغی بیر حالده بودوشونجه لری قانیتلاماقدادیر.سویون اونملیلیقی سبب اولوبدور کی خالق فولکلوروندا سوایله باغلی چوخلی بایاتی،ماهنی،آتا-بابا سوزو و دئییم یارانسین.بیرنئچه بایاتی سویا باغلی بونلاردی:
سوگه لر لوله-لوله
توکولر بیزیم گوله
الینده ایپک دستمال
بار گلیر گوله –گوله
***
سوتک چالارام سن سیز
قاراباغلارام سن سیز
گئجه لر صبحه کیمی
درددن آغلارام سن سیز
***
سوگلر آخار هارای!
توکولمز چارخا هارای!
ایگید غوربته دوشسه
چاغیرار آرخا هارای!
***
یانان چئراق اولیدیم
یولدان ایراق اولیدیم
یاریم سویا گئدنده
سیرین بولاق اولیدیم
***
سوگلر آخرخا نه وار
توکولر چارخا نه وار
من یاریمی سئوییرم
بیلمیرم خلقه نه وار
***
آتا-بابالارمیزدا سوایله باغلی چوخلی سوزلردئمیشلر کی اونلاردان بیر پاراسی بئله دیر:
• سو دهنه یه ،آدام آرخایا باغلی دیر.
• سو آخاریندان سالینان ائل –اوبا بارلی –بهرلی اولار.
• سو اولان یئرده دیریلیک اولار.
• سو دا بوغولان آغلاماقلا یوخ ،چابالاماقلا خئیر تاپار.
• سویون لام آخانی ،آدامین یئره باخانیندان قورخولور.
• سوبیریئرده قالسا اییلنر.
• سو آخدیغی یئردن بیرده آخار.
• سودا بوغولان سامان چوپونه یاپیشار.
• سوایسته ینین دیر.
• سوبارداغی سودا سینار.
• سو اخسان دیر.
• سو موردارلیق گوتورمز.
• سو ایله اوددون اویونو !
• سویو وئر سوسایانا، ایچسین قانا-قانا.
• سو اویور،دوشمان اویوماز.
• سو سانجینی،آجی آجینی کسر.
• سوگلنده یولون تانیار.
• سواولان یئرده تیمم باطیل دیر.
• سو آیدینلیق دیر ،توک اوز قاپووا!
• سو آیدینلیق دیر.
• سو آخدیقی یئره توکولر.
• سو آشاغی آخیدییب ،سو یوخاری آختاریر.
• سو باشدان بولانار.
• سو ایله اوددون ایمانی یوخ.
• سو یارانیب آخماقا ،گوز یارانیب باخماقا.
• سو کیچیگین دیر ،یول بویوگون.
• سو گلیر لیله ندیریر،باغچانی گوله ندیریر.
• سو گورنده بالیق دیر،قایا گورنده گئچی!
• سوگورمه میش پاچالارین سیییریر.
• سو دا باتماز،اوددا یانمازدیر.
• سو دان آیریلان بالیق اوددان قورخماز.
• سودا خئیر اولسایدی ،قورباغا اژدها اولاردی.
• سودان قایماق ییغیر.
• سودان چیخمیش سیچانا بنزیر.
• سو سوز یئرده اوردک اولماز،قاز اولماز.
• سو سنین دالینجا گلمزسه ،سن سو دالینجا گئت.
• سو سویا قاریشاندا گوجلو اولار.
• سو سویو تاپار؛سودا چوخورو.
• سو هرشئیی پاک ائیلر،اوز قاراسیندان سووای.
• سو چکن ده من اولدوم،بره گزدیرنده!!
• سو دا یاتان ایلانادا ساریلار.
• سو اولان یئرده آبادلیق اولار.
• سو کیمی آیدین اول.
————————————————–
قایناقلار:
ایل آخیر چرشنبه لر- آزاد نبی یف- باکی 1992
آذربایجان شفاهی ائل ادبیاتینابیر باخیش- پرویر زارع
Filed under: آذربایجان مقاله لری Azərbaycan məqalələri | Tagged: چهارشنبه سوری در آذربایجان,چرشنبه,آیین و رسوم چهارشنبه سوری در آذربایجان,آخیر چرشنبه,آخیر چرشنبه لر,ایلین آخیر چرشنبه سی |
azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab unk azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab unk azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab unk prs_Arab prs_Arab azb_Arab azb_Arab unk pes_Arab azb_Arab azb_Arab kas_Arab unk pes_Arab pbt_Arab azb_Arab azb_Arab unk azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pbt_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab kas_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab unk azb_Arab pes_Arab azb_Arab pes_Arab