تورکمنستانینگ حالق یازوجیسی، مختومقلی آدینداقی دؤولت بایراغینینگ ایهسی کریم قورباننفساوف ۱۹۲۹ – نجی ییلدا گوک دپه اطرافینینگ ییلغینلی اوباسیندا انهدن دوغولیار.
اوباداقی یاد ییللیق مکدبی قوتاریار. اوروش دؤورینینگ آغیر قینچیلیقلاری سبأپلی اولارینگ ماشغالاسی تجنه گؤچمهلی بولیارلار.
شاهیر ۱۹۴۶ – ۱۹۴۵ –نجی ییلاردا تجن دریاسینینگ بویوندا قورولیان سوو هودانینینگ قورللوشیغیندا ایشلأن دؤورینده یؤریته قورلیشیقچیلار اوچین چیقارینیان قازیتده جوغاپکأر سکرتر بولوپ ایشلهیأر.
۱۹۵۱-۱۹۴۹ –نجی ییللاردا قشون قوللوغیندا بولوپ دولانیپ گلهنیندن سونگ ینه-ده ژورنالیستلیق کأرینده ایشه باشلایار. کریم قورباننفس مختومقلی آدینداقی تورکمن دؤولت یونیورسیتهتینی تماملایار.
تورکمنستان یازوجیلار بیرلهشیگینده، “توقماق”، “سووِت ادبیاتینگ ژورناللاریندا جوغاپکأر وظیفهلرده ایشلهدی. اول یازوجیلار سویوزینینگ باشلیغینینگ اورونباشاری، پراولِنیه آغزاسی (اعضاسی)، تورکمنستاننینگ یوقاری سووهتینینگ دپوتاتی بولوپ، ایل-یوردونا جانی – تنی بیلن حیزمات (خدمت) اتدی.
کریم آغا قوشغی یازماغا یاشلیقدان باشلایار. اونونگ ایلکینجی شیغیرلاری اطراپ هم –ده “میدام تاییار”، “یاش کومونیست”، قازیتلرینده، “توقماق” ژورنالیندا چاپ ادیلیأر.
ایلکینجی قوشغیلاری یغیندیسی ” گؤیجومینگ گؤزباشی” ۱۹۵۱-نجی ییلدا اوقوجیلارا هودورلنیأر. شوندان سونگ، ذهینلی شاهیرینگ کیتاپلارینینگ انچِمهسی چپر اثرلرینگ مشتاقلارینینگ دقّتینا یتیریلیأر. اونونگ “قوشغیلار و پایامالار” کتابی (۱۹۵۸)، “تایماز بابا” پایاماسی (۱۹۶۰) آوتورا اولی شهرات گتیریأر.
۲۰۰۷-نجی ییلدا تورکمن دؤولت نشریات قوللوغی تاراپیندان “اویلانما بایری” آدلی قوشغیلار ییغیندیسی چاپ ادیلیأر.
کریم قوربان نفس ۱۹۸۸-نجی ییلینگ، ۱-نجی سنتیابریندا آرادان چیقدی.
شاهیر ۱۹۴۲ –نجی ییللاردا جوانلیق یاشیندا بیر آغیر عشق آیریلیق باشیندان گچیریأر، شونونگ دویغوسینا گورأ (یاشلیق دراماسی) دیییپ بیر قوشغی یازیار؛ بو قوشغی ایل آراسیندا ایلایتا-دا جوانلار آراسیندا یورک پایامالاری بولوپ آیدیم ادیلیپ هر میلیس-ده ساز بیلن آیدیلیار، اوندان باشغا شاهیرینگ کوپ قوشغیلارینا ساز دورهدیپ ساخی جبار یالی بییک حالیپارینگ تاراپیندان آیدیم ادیلیار.
بو آیدملارینگ بللی ایل آراسیندا تانییلیانلاری، شولاریالی: ترکمنینگ، داغلار، آلتینگ بیری، قوملی گلین، ییگیت گوردوم، قوپوزلی قیز، یاراپ بورقا، آپات، گوک چای و ینه باشغالاری…
شاهیر یازیان قوشغولاریندا؛ کؤپلنچ ایلآراسیندا گچن تاریخدان، ینه مشهور آد قازانان شاهیرلارینگ و تورکمن آراسیندا یادگأرلیک قالان ادبی میراثدان ایلهام آلیپدیر.
بیر نأچه شاهیرینگ مشهور یازانلاری:
* ۱۹۶۰ – نجی ییلدا: تایماز بابا ؛ دسسان هم قوشغی کتابی.
* ۱۹۷۷ –نجی ییلدا : قیرق (۱۹۶۷ – ۱۹۵۷) –نجی ییلارینگ آراسیندا شاهیرینگ یازان قوشغیلاری.
* ۱۹۷۸ – نجی ییلیندا شاهیرینگ ایکی سانی بییک کتابی چاپا یتیریلدی: (۱) توپراق، و (۲) منزیل (منزل).
* ینه دسسان قوشغیسی: قومدان تاپیلان یورک.
* انصاف بیلن انسان.
* یورِک پایاماسی : روباغیلاری.
* پایاما : روباغیلاری.
* اوغول.
* وفا (وپا).
و …
کریم آغا تورکمن حالقینینگ اولی آلقیش هم یورک سؤیگولرینه مناسیپ بولان شاهیردیر، اول یازان کیتاپلاری بیلن دونیأدأکی تورکمن ملتینینگ ادبیاتینی اؤسدوریپ اونگا بییکلیک برن شاهیردیر.
شاهیرینگ یازان کتاپلاری و قوشغولاری دونیأ دیلینه گچیریلیپدیر و دونیأنینگ ادبیاتچیلاری بو شاهیرلارینگ اثرلریندن پیدالانیارلار.
بیزینگ اینگ بییک شاهیر هم عالمیمیز مختومقلی فراغی دیر، امّا کریم قربان نفس هم شو عصردا یاشاپ گچن مختومقلی دأل-ده دینگه اؤزونی شونونگ درجهسینه یتیرن تورکمنینگ بییک شاهیر عالمیدیر.
یاشار نیازی (انتشارات ایلآرمان)
شاهیرینگ قوشغیلاریندان ایکی سانی دامجا:
« سؤیگی »
بیر ماحال بیر ییگیت سؤیدی بیر قیزی.
هر هایسی بیر اِنأنگ یکه- یالنگیزی.
یا- دا نِجِپ اوغلان سؤیدی نگأری.
هرهایسی بیر آتانگ یکه- دی قراری.
داغینگ بیر جلگهسین بللهشیپ هرگون،
کؤشِک دک بؤکوشیپ، آچدیلار گؤوین.
نگار- قاریپ قیزی. نِجِپ- یادیمان.
اولارینگ هرگونی گچدی شادییان.
اوینادیلار عاشق. سالدیلار توپاز.
کأته نگار اوتدی، کأته- ده چوپان.
اوینادیلار چیلیک. اوقلادیلار توپ.
« قاپ، نِجِبیم، قاپ!» « قاپ، نگاریم، قاپ!»
اما دِگه نوقدی بدنه بدن.
سؤیگینگ پأک یرینده
بدن قدغن.
بیری- بیریسینینگ گؤزونه قاراپ،
هوزینگ قابیغیندان ایچدیلر شراپ.
هوز بولسا ( بیلیأنگیز! مانگیزینگ اؤیی،
سؤیگأ مانگیز قاتیپ، قویالتدی می یی…
اما دنیأمیزینگ یاسالشی شیله.
سحر بار یرینده تاپیلیار اؤیله.
اؤیله بار یرینده باردیر ایکیندی.
… نگأر نِجِبیندن قایرا چکیلدی.
نِجِبینگ اوستونی بوره دی توملوک.
سؤیگأ
آوی دوشدی،
یکهجه چومموک.
نگأرینگ قاشیندا آنت ایچدی چوماق:
« نِجِبینگ عاشق دأل، بیر عاشق سوماق.
اول هرگون مونگ قیزا اولهیأر گؤونون…»
نگأرینگ گؤونونده دؤرهدی دؤوین.
– بو نیچیک حکایت؟ بو نیچیک واقا؟
اویناپ یؤرر یالی چیلیکمی وفا؟
دِپیپ یؤرر یالی سورپیکمی نگأر؟
نگأر گپلهیأردی. نِجِپ دینگلهیأر…
« نگأریم، نگأریم، بو نیچیکسی گِپ؟»
دییجک بولدی نِجِپ. ییقیلدی نِجِپ.
آغزین داشا اویقاپ مثلی بیر قاپلانگ،
آه اوروپ، اوچ گزک آنت ایچدی چوپان.
آنتلار قارا داشی دِشدی- ده جوپبا،
توپراغینگ یدی قات باغرینا چومدی.
توپراق « ای، وای!» دیییپ قیغیردی.
قیز هم بیر چیرکین سس اِتدی:
« ایناندیم ایندی!»
«عمر»
ایردن سینلادیم گونونگ دوغوشین،
اؤیلأن سینلادیم اونونگ یانیشین،
آغشام سینلادیم اونونگ یاشیشین.
اوچوسِم آجاپ. شیدیپ دوغولسین،
شیدیپ یاشالسین،
***
یر شارینینگ یوزدِن توغسان اسسهسی
اؤزلِشمدیک میدان بیلن اوکهآن.
هنیز آدامزادینگ کللهسینده – ده
شونچا اوزلِشمهدیک یر باردیر اؤیدوپ
باشیم یایقایان.
***
عمر حقدا پیکر اتسِنگ-
اؤلوم اؤیکهلأر میشین.
اؤلوم حقدا پیکر اتسِنگ-
عمر اؤیکهلأر میشین.
اینه سانگا گرک بولسا
ایکی سانی اؤیکهلِک
اؤیکهلِت سن ایلکینجینی،
گیجه گوندیز اؤیکهلِت.
***
اون توندا شُهراتی اومزونه آتیپ،
شونچا یوکی دویمان گلیأر بیر آدام.
بیر میسغال شؤهراتی آغزینا آتیپ
پروسپهکته سیغمان گلیأر بیر آدام.
شرکت بازرگانی و گردشگری
www.margush.ir
Tel: 0172 – 222 12 28
TelFax: 0172 – 229 14 49
Mobile: 0939 229 14 49
استفاده از مطالب سایت با قید منبع مانعی ندارد.
azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab urd_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab pes_Arab ckb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab urd_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab uig_Arab pes_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab ace_Arab azb_Arab prs_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab urd_Arab urd_Arab kas_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab snd_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab unk azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab unk snd_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab uig_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab unk azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab luo_Latn vec_Latn mlt_Latn eng_Latn pes_Arab