سلام
اخیرا داشتم مطلبی در مورد «امیر ارشد» سردار عشایر قاراداغ می نوشتم. هر کجارو گشتم مطلبی در مورد وی پیدا نکردم. اگر از دوستان کسی مطلبی یا منبعی را سراغ دارد لطفا آدرس آن را به من بدهد. خیلی ممنون.
کوتاه در مورد کتاب « ده ده قورقود»
كتاب «دده قورقود» از آثار كلاسيك جهان به شمار ميرود. اين كتاب شاملِ يك مقدمه و دوازده قصّة حماسي است، و با اينكه حماسة ملي تركان محسوب ميشود، تنها به تُركان تعلق ندارد، بلكه همانند كتابهايي چون «ايلياد»، «اديسه»، «دُن كيشوت»، «مهاباراتا»، «كمدي الهي»، «هاملت» و... متعلق به همة جهانيان است. دانشمندان و شرقشناساني چون «ديتس» و «بارتلد»، اوقات بسياري را براي پژوهش و تحقيق دربارة اين اثر صرف كردهاند، و نويسندگان همچون ياشار كمال در تركيه و انار و مولود سليمالي در جمهوري آذربايجان، با الهام از اين قصّههاي حماسي، آثار ارزشمندي پديد آوردهاند. اين كتاب، يكي ازشاهكارهاي «قصّههاي حماسي» جهان است، و تاكنون پژوهشگران غربي، تُرك، روسي، آذربايجان و ايراني و... دربارة ارزشهاي گوناگون اساطيري، ادبي، تاريخي، لغوي و... اين كتاب، مقالات ارزشمندي نگاشتهاند.
تاكنون دو نسخة اصيل و كهن از كتابِ «دده قورقود» و تاريخچة آداب و رسوم «اوغوزها» به دست آمده است.
نخستين نسخه كه در كتابخانة «درسدن» يافت شده، از يك ديباچه و دوازده داستان تشكيل شده است. دومين نسخة ناقص، كه در كتابخانة «واتيكان» موجود بوده، حاوی شش داستان است. شايان ذكر است كه، قصّههاي اين نسخه، تنها در برخي از كلمهها و جملهها، تفاوتهايي جزئي با نسخة ديگر دارد؛ و از نظر انشا، هماهنگي متن و استواري كلام، همانند نسخة پيشين است.
آشیق، آشیقلار
یازان وتوپلایان:علی برازنده.تورک
دیققت:بو مطلبین یازی قایدالارینا ده یمه ده ن وئبلاگ دا بیراخدیم.
تۆرک خالق یارادیجلیغینین ان اؤنملی قوللاریندان ساییلان آشیق یارادیجیلیغی زنگین و بدیعی و مدنی بیر ایرث اولاراق چوخ اۇزاق چاغلاردان بری یاشاماقدا اولوب تاریخ دؤنملرینده بیر چوخ آدلا تانینمیشدیر و تۆرک خالقلارینین آراسیندا باشقا-باشقا آدلارلا فعالیت گؤستردیکلرینی گؤرمک اولار.خالق اوخویانلاری تکجه تۆرک میلله تینه عایید اولمادیغی بللی دیر ؛بۆتۆن اسکی مدنیته صاحیب اولان میللتلر آرالاریندا بیر چئشیت تۆرک «آشیق»لارینا بنزه ر کیشیلر اولمۇشدۇرکی بۇدا بۇهنرین نه قده ر قدیم اولدوغۇن گؤسده ریر.
«آشیق»لارین تاریخ بویو یارادیجیلیقلارینا باخیلدیغیندا بیر چوخ هنرو باشاریجیلیغی ایله بیرلیکده بیرکیشی ده اولدۇغۇنو گؤرمک اولار؛شاعیرلیق؛چالقیچیلیق،اوخوماق،اویونچۇلۇق ،رقص و رقاصلیق،گؤزؤباغلیجلیق و اسکی چاغلادا بیر آغ ساققال و ائل اؤیدچیسی وائل خبرچیسی بۇنلاردان بیرنئچه سی دیر.بۇدا «آشیقلارین»تۆرک خالقنین آرالاریندا اؤنملی لیقلارینی گؤسترگلردندیر.آشیقلارین قۇتسالیقی و مقدس کیشیلر سیراسیندا یئرآلماقلاری اسکی دؤنملردن بری اونلارین خالق ایچرسینده یۆکسلملرینین ندنلریندن بیری اونلاری تکجه بیر"دودۇدولانان" و آراسیرا توی مجلیسینی قیزدیران و بۇنلارای تای کیچیک رول اۆسلنملری اونلاری "سایاچی"و "باشقا اۇلگارلیقلاردان اولان مثلا "ارمنی و فارسلارین "گۇسان"آدلاندیردیقلاری آراجی و قره چیلر(کولی)کیمی سایلمدیقلارینی و کؤکلری مذهبی و دینی آنلایشلارا دایانان کیشیلراولاراق تانیماق گرکیر.تورکلر اسکی دؤورلردن بری بیرتانریلی خالق اینانیشلی و سونرالار ایسلام دینینی قبول ائیلدیقلارندان سونرا آشیقلارین بۆتۆن سؤزلرینده دینی اینانشی یۆکسک بیر سئویده گورمک اولار.
«آشیق»سؤزونۆن اۆزرینده و اونۇن کؤکۆ حاققیندا بو گۆنه کیمی بیر چوخ ملاحظه لر آپارلدیقینا راغماً ؛آیری-آیری فیکیرلر بوگۆن یازیلارمیزدا گؤرۆنمک ده دیر.دۆزدۆر کی بوگۆن بۇکلمه نین هانسی کؤکدن تؤرندیگی هله لیک آیدین دئییل آمما بیر چوخ ملاحظه لری گؤز اؤنۆنه آلدیقمیزدا گؤرۆنۆر کی «آشیق»سؤزۆ دۆزراق گؤرونۆر تا «عاشیق».
بعضی تدقیقاتچیلارین گؤرۆشلرینه گؤره عربجه نین «عشق»کلمه سیندن تؤرندیگی سؤزدن «عاشیق»سؤزۆ؛عشق و عاشقلیق داستانلاری دئییب و بیرچوخۇدا بۇآرادا بۇداستانلارین باش یاردیجیسی اولدۇقلاریندان بۇ آدلا؛تانینمیشلار.امما دئملیک لازیم دیرکی آیشق یارادجیلیقی تارخینه باخیلدیقیندا چوخ اسکی و عربلردن اونجه کی تاریخلره دایاندیقی بللی اولر.
خاطیرلاتماق گرکیر کی«آشیق»صنعتیله «عشق» و «عاشیقی»شعر ایفاچیلیقی بیر-بیریندن چوخ فرقلی دیر.«آشیق»یارادیجلیقی بیرکیشیسل(فردی)یارادیجیقلاری و ایفاچیلیقلاری بیر-بیرله برابر اولۇر ؛آمما عشق شاعیرلیقلاریندا تکجه شاعیرین سؤزساحه سینده چالیشماقدادیر.
تاریخ دیرینلیقلرینه باخدیقمیزدا تۆرک خالقینین اورتاق اولاراق ایشاره ائدیلن اؤزلیکلره صاحیب اولان کیشیلره «اوزان»دئیلیرمیش .اوزانلار خالق ایچینده بیر گزگین ودولانان آدام اولدۇقلاریندان اۇلۇس ایچینده بیرچوخ بیلگیه صاحیب اولوردولارو هریئردن خبر وئردیگیندن ائل ایچینده اؤنملی بیر یئروائل سیرداشلاری کیمی گؤرنمکدئیدیلر.بۇ ندنلرله ده اوزانلار چوخ اۇلۇ بیرمقام الده ائدرک سانکی ائللرین آغ ساققالاری کیمی بیر قۇتسالیق و مقدسلیق الده ائلمیشدیلر.
Uzاۇرخون یازیلاریندا صنعت یونو اولان و گوزل صنعتلرله اۇغراشان کیشی آنلامیندا دیر.اۇزمان(uzman) سؤزؤده باشاریلی و اؤزایشینده اۇستاد کار اولان کیشی بو کؤکدن دیر.
دیوان الغات تۆرک سؤزلۆگۆنده "اُزُک"سؤزۆ "پاک و تمیز اولان نفس" آنلامیندادیر کی بودا"اوزان" سؤزایله باغلی اولا بیلر.نیه کی اوزانلار چوخ پاک نیتلی و آللاه آدامی کیمی بیر عرفانی کیشیلیقلری اولان؛تاریخ بویۇنجا بۆتۆن یازیلاردا و داستانلاردا ان گۆزه چارپان نیتلیقلره صاحیب آداملار کیمی تانینلانمیشدیرلار.
اوزانلار تۆرک توپلۇملارین آراسیندا باشقا –باشقا آدلارا تانیدنیقلارینا راغماً هامیسی اوزان سایلریلار.
"اوزان چی""باخشی"یا"باغشی""آکین""باکسی""ماناس چی""یانشاق""وارساق" "دده""آشیق"حافظ""ژیرائوس"آدلاریلا تۆرک خالقیلارندا تانینان؛اوزانلارین خلف اوغوللاری و نوه لری سایلیرلارکی هربیر اوزان آغاجیندان بوداقلانیب هامیسینین کؤکۆ «اوزان» دیر.
آشیق سؤزۆ عالملر گؤرۆشۆنه گؤره اسکی تۆرک دیلنده کی«آشی»سؤزۆندن یارادلمیش دیر.«آشیلماق»و«آشماق»آنلامی اولان آشیقلارین خالقیلا بیرلشمیش؛اونلارا باغلی اولماقلاری و خالقا «آشیلانمیش» کیمسه لره ایفاده سینی یئتریر.«آشی»سؤزۆنۆن ایزینی بۇگۆن بئله بعضی تۆرک خالقلارنین دیللرینده گؤرمک اولا اؤرنک اوچون اؤزبکلرده «آشۇله»آهنگ و چالماق معناسی ندادیر.
16-نجی عصرین سونلارینی آشیق صنعتنین باشلانیشی و بۇگۆنکی آنلامی قازانان دؤوران تانیماق اولار.بوعصریدن سونرا آشیق صنعتنین نوعلارنا و تۆرلرینه ادبیات ساحه میزده بولجا گؤرمک اولار.بۇتاریخدن بۇیانا بؤیۆک وآدلیم آشیقلاری یئتیشمکده اولوب17و 18نجی عصری بوصنعتین ان یوکسک زیروه لرینه چاتان چاغ آدلاندیرماق اولار.
آشیق ادبیاتی باشلی –باشینا فولکلور ساحه سی بؤیۆک بیرحیصه سی سایلیر.آشیق یارادیجلیغی زنگین و بدیعی و مدنی بیر ارث اولاراق ایللر بویۇ یادیلماقدا اولوب بیرچوخ شعر وسؤز نوعی اورتایا چیخاردمیش دیر کی تکجه تۆرک خالقینا عاییت دیر.
آشیقلارین میدانا گتیردیکلری اثرلر ایکی بؤلۆمه آیریلری"حیکایه" و"شعر"نوعی؛حیکایه لرآشیقلارین آنلاتدیقلاری نظم ونثرقاریشمی داستانلاردیر کی خالق آراسیندا "خالق حیکایه سی"تانینیر.حیکایه لرده قهرمانلیق ؛عشق و خالق شاعیرلرینین حیاتلاری و یاشایشلاری آنلادیلماقداددیر."شعر" نوعی هم آشیقلار طرفیندن ؛همده باشقالارین طرفیندن میدانا گتیریلرن شعرلردیر کی آشیقلار طرفیندن اوخونور؛بو شعرلرده وطن پرورلیک؛سئودا ؛مدیحه؛آرزۇ؛دۇیغۇ واحساسلاری شعرشکلینده دئیلیر.
آشیق ادبیاتنی شعر باخیمیندان ایکی آنا بؤلۆمه بؤلمک اولار :
1)هجا تۆری
خلق آراسیندا ان چوخ دئیلن و ان تانینمیش آشیق شعری تۆردۆر کی قوشما؛گرایلی؛تجنیس؛ ؛مخمس؛ سمایی؛ وارساقی؛داستان؛آغیت؛ هجا نوع نون بیر نئچه فرعی قولاریندا سایلیر.
2) آرزۇ تۆری
دیوانی؛سلیس؛استادنامه؛وجۇدنامه؛سمایی(هجاوزنین ده کیندن فرقیلی دیر)؛گؤزل لمه؛تاسلاما؛ ؛قلندیری؛شطرنج ؛تنقید ؛حربه –زوربا؛؛دئیشمه ؛وزنی آخیر؛معما؛ ؛قفیل بند؛ آرزو تۆرۆنۆن فرعی قولاریندان سایلیر.
قایناقلار:
عاشیقلار- م.صدیق (دوزگون)
آذربایجان خالق شیفاهی ادبیاتی- پ .افندیئو
pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab ckb_Arab azb_Arab ckb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab