آذربایجان شفاهی خلق ادبیاتی
آذربایجان شفاهی خلق ادبیاتی, دونیانین اَن زنگین و اَسکی خلق ادبیاتلارین داندیر و هر یئرده اولدوغو کیمی اولجه بو ادبیات یارانمیشدیر.
خلقیمیزین یاراتدیغی داستانلار, ناغیللار, نغمه لر, آتالارسوزو, گولمجه لر , تاپماجالار و بالاخره عاشیق قوشمالاری نسیلدن – نسیله کئچه ره ک حافظه لرده یاشامیشدیر.
شفاهی خلق ادبیاتی خلقین دسته جمعی یارادیجیلیق محصولو اولوب, اونون ایستک و آرزولارینی, کَدَر و سئوینجینی, معیشت طرزی, عادت و عنعنه لرینی ذوق و اینام و اعتقادلارینی, دونیا گوروشلرینی عکس ائتدیرمکده دیر. بو سببدن شفاهی خلق ادبیاتی تاریخینی تدقیق ائده رکن خلقیمیزین کئچمیشده کی عادت و عنعنه و بوتون خصوصیاتلارینین مختلف تاریخی دورلرده کئچیردیگی اینکیشاف مرحله لریله ده تانیش اولوروق.
آذربایجان شفاهی خلق ادبیاتینین دیلی ساده و داها تمیز تورکجه دیر.
خلق ادبیاتیمیزین ریشه سی اورتا آسیایا گئدیب چیخیر. تورکلر ایسلام دینی نی قبول ائدیب غرب اولکه لرینه یعنی ایران, روم و اورتا شرقه مهاجرت ائله دیکدن سونرا دا یاشادیقلاری یئنی اولکه لرده اسکی عادت و عنعنه ,فولکورلارینی قورویوب و گئنیشلندیرمگه چالیشمیشلار.
خلق شاعیرلری یئنی – یئنی داستانلار و ماهنیلار یارادمیش, بیر طرفدن ده اجدادلاریندان قالان میراثی گئنیشلندیره رک اینکیشاف ائتدیرمیشلر.
آذربایجان و ایرانین باشقا یئرلرینده و حتی آناطولی دا داها چوخ اوغوز تورکلری یئرلندیکلری اوچون بورالاردا اوغوز تورکجه سی یاییلمیش و 13 – نجو میلادی عصریندن سونرا آذری و آناطولی لهجه و یا تورکجه لری ظهور ائتمیشدیر. بو ایکی تورک لهجه سی اصلینده بیر دیلدن نشأت ائتدیکلری حالدا سونرالار بیر – بیریندن آیری خصوصیتلری کسب ائدیب و ایکی آیری ادبیاتا صاحب اولموشلار. بونونلا بئله ائللر آراسینداکی دیل آیریلیغی و لهجه فرقی او قده ر چوخ اولمامیش و بیر چوخ داستانلار (ده ده قورقود داستانلاری, کور اوغلو و ...), آتالار سوزلری و آغیز ادبیاتی نین او بیری نوع لری بو اولکه لرده یاشایان خلقلرده مشترک قالمیش و کیچیک فرق لرله یاشامیشدیر.
شفاهی خلق ادبیاتی یازیلی ادبیاتدان داها اسکی اولدوغو حالدا داها گئج یعنی م16 =10 ه – اینجی عصردن سونرا یازییا آلینمیشدیر. بو خصوص دا ده ده قورقود – داستانلاری بیر استثنا تشکیل ائتمکده دیر.
ده ده قورقود داستانلارینین کُو کو اورتا آسیا یا باغلی اولوب . و قوتلی احتماللارا گوره بو داستانلار 12 – اینجی عصرده یارانمیش و 15 – اینجی عصرده یازییا کئچمیشدیر.
شفاهی خلق ادبیاتی نین اُونَملی بیر قسمینی شعر وداستان تشکیل وئریر. و هر ایکیسی خلق شاعیر لری اولان , اَسکی شامان لارین دوامچی لاری , تاریخ ده اوزان آدی ایله تانیلان و 16 م =10 ه – اینجی عصیر دن سونرا عاشیق دئیلن ساز شاعیرلیری طرفیندن قوشولوب اوخونوردو .
عاشیقلار , ساز لاری ایله خلقین توی و قوناقلیقلاریندا, بایرام و دیگر مراسیم لرینده ساز چالاراق شعر اوخویوب, بو لار ( داستانلار) سویلردیلر.
عاشیق شعری اسکی تورک شعری نین دوامی اولوب, دوردلوک شکلینده و هجا وزنیله سویله نیر.بونلارین ان چوخ سویله نه نی و سئویلنی بایاتی لار, گرایلی لار و قوشمالاردیلار. بایاتی لار یئدی, گرایلی لر سککیز و قوشمالار اون بیر هیجالی دیر.
قایناق : آذربایجان ادبیات تاریخینه بیر باخیش – دکتر جواد هیئت
گرایلیلار
بولاق، سندن خبر الیم
سؤیله گؤرؤم ،یار نئج اولدو؟
گؤنش أؤزلؤ،آی جاماللی
قددی قلمکار نئج اولدو؟
ایتیرمیشه م بیر مارالیم
کسیلیب صبری-قراریم
سندن بیر سؤز خبر آلیم
سؤیله بی ایلقار نئج اولدو
آرامیزدا سن اول حَکَم
آتاسیز،قارداشسیز،تکم
ایتکین گئدن او باختی کم
آغ سینه سی قار،نئج اولدو؟
ائشیدین،عاشیق جاوانام
نه آتام وار،نه ده آنام
وطندن اودور نیشانام
بیلمه زم او یار نئج اولدو؟
azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab prs_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab