اؤیرنجی سسی: محکمهسی ۲۰ دقیقه چکدی… بو سؤزلره چوخ راست گلمیشیک. ۲۰-جی عصرده یاشایان، حیاتینین، یارادیجیلیغینین چیچکله نن دؤورونده اؤتن عصرین ۳۰-جو ایللرینین ایستالین رئپرئسسییالارینین قوربانی اولان اونلارلا شاعر، یازیچی، عالیم،حهکیم و ضیالینین ترجومه یی-حالیندا همین جمله عینیله تکرار اولونور.
بو اینسانلارین محکمهسی اونا گؤره بئله قیسا اولوردو کی، اصلینده، دلیل-ثبوت اوچون او قدر ده چوخ سؤز یوخ ایدی. اوزون-اوزادی ایستینتاقلاردا دئییلهنلر ایسه اویدورما و بؤهتاندان باشقا بیر شئی دئییلدی.
قئیری-عادی فیطری ایستعدادا، درین علمی بیلیکلره مالیک اولان گؤرکملی عالیم بکیر چوبانزاده نین ده محکمهسی ۲۰ دقیقه چکیب. عمرو ده قیسا اولوب – جمعی ۴۴ ایللیک بیر حیات یاشاییب. اما عؤمور حکایه سی خئیلی اوزوندور…
بؤیوک شخصیتلر، مشهور اینسانلار حاقیندا همیشه چوخلو روایتلر، حکایه لر یاییلیر. قریبهدیر کی، عینی اینسان حاقیندا آیری-آیری شخصلرین دانیشدیقلاری چوخ واخت بیر-بیرینه بنزه ییر. بعضا ده تامامیله تضاد تشکیل ائدن فیکیرلر سؤیله ییر، حادثهلر نقل ائدیرلر. حیاتی حاقیندا ان چوخ حکایه لر دانیشیلان، بعضی حاللاردا بیر-بیرینین عکسینه اولان، حتی حقیقته اویغون گلمهین ائپیزودلار سؤیلهنیلن بئله شخصیتلردن بیری ده بکیر چوبانزادهدیر.
لاکین بو حکایه لر نه قدر چوخ اولسا دا، اونلارین مرکزینده دایانان، بؤیوک ایستعداد صاحبی اولان عالیم چوبانزاده نین یازیب-یاراتدیقلاری، زنگین ارثی آیدین، شفاف بیر حقیقتدیر. شخصیتی، آمالی، عقیدهسی ده همچینین بورا داخیلدیر. و همین حقیقتلره تاریخ بویو هئچ بیر قوه قارانلیق گتیره بیلمز. نئجه کی شر و بؤهتانلا، دهشت و وحشتله دولو ۱۹۳۷-جی ایللرین اولایلاری بونو ائده بیلمهدی، سادهجه، گوجو چاتمادی…
ادبیاتشوناس، شاعر، دیلچی، متن شوناس اولان بو عالیم گئنیش میقیاسلی علمی و بدیعی یارادیجیلیق فعالیتی گؤستریب. ۱۹۲۰-جی ایلده ۲۷ یاشیندا ایکن فیلولوگییا علملری دوکتورو علمی درجهسینی قازانان، ایکی ایل سونرا پروفئسور آدینا لاییق گؤرولن، ۱۹۳۴-جو ایلده آذربایجان یازیچیلار بیرلیینین عضوو سئچیلن بکیر چوبانزاده ۱۸۹۳-جو ایل مایین ۱۵-ده کریمدا، تاوریدا ویلایتینین سیمفئروپول قزاسینین قاراسوبازار شهرینده دونیایا گؤز آچمیشدی. او، عائلهسی حاقیندا واختیله “باکینسکی رابوچی” قزئتینده یازدیغی مقالهده اصیل-نسیلجه چوبان اوغلو اولدوغونو و اؤزونون ده ۱۴ یاشینادک چوبانلیق ائتدیینی گؤسترمیشدی. میللیتجه کیریم تاتاری اولان آتاسی واهاب جسور، قورخماز و قوچاق اولدوغونا گؤره ائل آراسیندا اونا “قورد واهاب” دئییرلرمیش. بو اینسانی بعضا “عبدالوهاب” دا چاغیریرلارمیش. واهابین حیات یولداشینین آدینین منبعلرده گاه زاهیده، گاه دا زیبئیده اولدوغو گؤستریلیر. بو عائلهده ایکی اؤولاد بؤیویوب – بکیر و اوندان ۱۱ یاش کیچیک اولان باجیسی زلیخا.
چوبان واهاب زیرک، زحمتکئش، چالیشقان اولسا دا، مادی ایمکانی چوخ محدود ایدی. اوشاقلارینا تانری طرفیندن بوللوجا ایستعداد پایی وئریلسه ده، عائله اونلاری اوخوتدورماق گوجونده دئییلدی. بئله کی، بکیر اوشاق یاشلاریندا بیر موللانین ائوینده چالیشیردی. ائله ایلک ساوادینی دا بورادا قازانیر: موللادان عرب دیلینی اؤیره نیر. سونرا قرآنی قرائت ائتمهیه، شرق کلاسسیکلرینین اثرلرینی اوخوماغا باشلاییر. کنددهکی روشدییه مکتبینه داخیل اولاندا آرتیق اونون خئیلی بیلگی سی واردی.
مکتب ایللری ایله باغلی خاطرهلرین بیرینده یازیلیب کی، ایمتاحان واختی نؤوبه بکیره چاتاندا معلمی، شاعر حسن صبری اونو ایره لی چیخماغا چاغیریر. اما اوشاق اینیندهکی یاماقلی گئییمدن اوتاندیغی اوچون یئریندن ترپنمیر. بونو باشا دوشن معلم بکیره یاخینلاشیر. او ایسه ائله بیل بونو گؤزله ییرمیش کیمی، اوجا سسله دیل-دیل اؤتمهیه باشلاییر:
- نه ایسته ییرسینیز، معلم، سوروشون. سعدیدن، حافیظدن، فضولیدن سوال وئرین، هامیسینی ازبر دئیهجهم. قرآنی-کریمدن سوروشون…
حسن صبری گولومسونوب کؤکسونو اؤتورور و اونا یاشینا گؤره چتین ساییلان سواللار وئریر. بیر-بیرینین آردینجا مرکب سواللاری جاوابلاندیران اوشاق حسن صبرینی تعجب قویور و او، همکارینی یانینا چاغیراراق دئییر:
- ایسماعیل بی (ایسماعیل قاسپیرالی نظرده توتولور)، سن الله، بیر باخین، بورادا بیر دریا وار!
اوشاقدان آدینی و سویادینی سوروشورلار. آدینی دئییر، اما سویادی اولمادیغی اوچون دوروخوب قالیر…
یولداشلاری اونون کندین قوردورلی چوبانینین اوغلو اولدوغونو سؤیله ییرلر. معلملری ده بئله قرارا گلیرلر کی، اونون سوی آدینی “چوبانزاده” یازسینلار. بئلهجه، او دؤورون ساییلیب سئچیلن معاریفچیلری اؤز تعریفلری ایله چوبان واهابین بالاجا اوغلونون بؤیوک بیر دونیایا – علم، ایدراک، زکا دونیاسینا آددیملاماسینا “وثیقه” وئریرلر.
کندده ایبتیدایی تحصیلینی باشا چاتدیردیقدان سونرا دینی موسلمان خئیرییه جمعیتی اونو تورکییهیه گالاتاسارای لیسئیینه – “سولطانییه”یه اوخوماغا گؤندریر. او زامان چوبانزاده ایله بیر یئرده ایستانبولدا تحصیل آلان ایبراهیم حاجی ولیئو خاطرهلرینده یازیر کی، بکیر ایستانبولا محصول ییغیمیندان سونرا گلمیشدی. بو زامان سولطانییهیه قبول آرتیق باشا چاتمیشدی. “بئله بیر وضعیتده بکیرین بیر چیخیش یولو قالیردی: معاریف ناظرینین یانینا دوشمک… خئیلی جهد گؤسترندن سونرا او، ناظرین قبولونا یازیلیر و اونونلا گؤروشور. گؤرونور، بو گنج اونا یاخشی تأثیر باغیشلادیغی اوچون ناظر شخصاً اؤزو گؤستریش وئریر کی، اونو سولطانییه تحصیل مرکزینه قبول ائتسینلر” (ن.بدلوو، “ائل” ژورنالی).
آردی وار …
کؤچورن: اؤیرنجی سسی کؤچورمه قولو
azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab