آذربایجان فورلکلورو
یئکهنلیلهرین (بعضی آیری یئرلر کیمین) ایناملارینا گؤره حئیوانلارین چوخو (و بلکه هامیسی) اولجه آدام ایمیش، سونرا دؤنوب حئیوان اولوبدورلار. نومونه اوچون:
مئیمون:
«مئیمون» آدام ایمیش، لاکین الی بیتلی-بیتلی (دیرناقلاری ایله بیت اؤلدوردوگو حالدا) اهلینی خهمیره ووروب. اودورکو مئیمون اولوبدور.
آیی
«آیی» کردیواردان قاچدیغینا گؤره آیی شکلینه دوشموشدور.
توس باغا
«توس باغا» دهگیرمانچیایمیش. اؤزگهلهره اون بورج وئررمیش. لاکین، اونو وئرنده بالا کاسا ایله وئریب، آلاندا ایسه بؤیوک چاناق ایله آلارمیش. اودور کی تارینین امری ایله توس باغا اولوب، کیچیک کاسا آلتدا و بؤیوک کاسا اوستونده قالاراق بو ایکی کاسانین ایچینده ههمیشهلیک زیندانی اولموشدور.
بوببو
«بوببو» ایسه بیر گهلین ایمیش. بیر گون حهیطده لوت اوتوروب چیمندن (یوووناندان) سونرا، باشینی داراماقدا ایکن قئیین آتاسی فیکری هاردا ایمیشسه کی بیردن خهبرسیز (اؤسگورمهمیش) حهیهطه گیریر. گهلین خیجالتلیگیندن تاریدان ایستهییرکی اونو بیر قوش ائلهسین. ائله اورداجا، داراغی باشیندا قوش شکلینه دوشور.
حئیوانلارا گؤره باشقا اوستورهلر
قهیلنقوش
«قهیلنقوش» (قارانقوش) ایکی جوردور. بیری دوم قهره اولوب، ساعاتلارلا گؤیده یورولمادان اوچار، هئچ یئرده ده قونوب قالماز. یووادان چیخیب، یووایا دا بیر باش قاییدار و اوجا یئرلرده یووا قویار. آدامدان اوزاق گهزر.
بیر نوعی ایسه، قانادلاری قهره، بهدهنی آغ و اوزون، ایکی هاچالی قویروغو اولار. آداما چاخ یوووشار، یوواسینی ائوین ایچینده یا ائیواندا نیفینین (سقفین) تیرلهرینین بؤیرونده یا دووارین لاپ باشیندا (ائوین ایچینده) آغیزلاریندا پالچیق و چؤپ گهتیرهرک موحکم بیر شهکیلده قاییرار. بو قوشلار فضلهلهرینی یووادان ائشیگه سالارلار، آما ائو اهلی بوندان ناراحات اولمازلار. آنجاق یووانین آلتیندا کاغاذ یا کؤهنه پارچا سالارلار یا اینکه بیر قورو یئر قویاراق گونده سوپورهرلر.
کیمسه بیلمیر کی هر ایل یازدا تاپیلیب گهلن بو قوشلار، گئچن ایلکی قوشلاردیر یا اینکه اونلارین بیلدیرکی بؤیوموش بالالاریدیر. چونکو اهالینین عقیدهسینه گؤره قهیلنگوش بیر ایلدن آرتیق یاشاماز. بونا گؤره جالیب بیر افسانهلهری ده وار:
دئیهرلر دونیانین اوللهرینده عؤمور پایلاناندا هامی قوشلار پایلارین آلمیشدیلار. تکجه سئرچه ایله قهیلنقوش قالمیش ایدی. ایکی قالان عومرونده بیری «مین» ایل او بیری ایسه «بیر» ایل ایمیش. سئرچه بورا بیر حوققا قویاراق قهیلنقوشدان سوروشور سن بو عؤمورلهیرن هانسینی گؤتورمک ایستهییرسن؟ مین ایلی ایستهییرسن؟ یا بیــــــــــــــــر ایلی (بیر کلمهسینی چوخ اوزادیر). قهیلنقوش ایشتیباها دوشهرک بیر ایلین چوخ اولدوغونو ظن ائدهرک، دئییر کی من همن او بیـــــــــــــــر ایلی ایستهییرم. اودور کی سئرچه مین ایل یاشار، قهیلنقوش ایسه تکجه بیر ایل.
البته کندلرده قهیلنقوشو هئچ کیم وورماز، آما گونده سئرچهلردن نئچهدهنه ووران و قهلبیرله توتان چوخ اولار. سئرچهلر گونده سحر آغاج باشلاریندا سس-کوو سالارلار و وودوقجا دئیهسن ساییلاریدا چوخالار!
بیر آیری افسانهده دئییرکی ایبراهیم پئیغمبری اودا آتیب یاندیرماق ایستهینده قهیلنقوش دیمدیگینده سو گهتیریب اودون اوستونه تؤکوردو. بیر حالدا کی، سئرچه دیمدیگینده چؤپ گهتیریب اودا سالاراق اونو داهادا آلوولاندیرماق ایستهییردی.
سئرچه ده کندده چوخ اولار. البته هئچ کهسین آجیغی گلمز. آنجاق یاز-یایدا اوخ آتان ایله (یئزین-داش، سوپهک-داش) ووران اولسا، یا خود قیشدا اوتاغا سالیب قاپینی بیردن باغلاییب بیر-بیر توتوب بوغازلارین چکیب اوزوب بیر طهرهفه آتاندا اولسا، کیمسه اعتراض ائدیب یا چوخ اورهگی یاناندا اولماز.
سئرچهنین اتینه خوروزو وحشی ائلهمک اوچون اونا وئررلر. بو خوروز آدامی گؤرنده - خصوصن اوشاغی – باشینا قونوب دیمدیکلهیر و نابهلد آدامی قووالایار.
قهجهله
«قهجهله» خوش خبر گتیرهر. هانسی حهیطده گلیب اوتورسا بو دئمکدیر کی اونلارین سهفردن گلنلهری اولاجاق. بو زامان ائو صاحابی اوتوروب کیمین سهفرده گلمهگینین ایمکانی بارهسینده فیکیرلهشر. ایللر ایله گئدیب باتمیش آداملار یادا دوشرلر. یئکنده سویون آز اولدوغونا گؤره هامی اکینچیلیگه یا مال-داوار ساخلاماغا باش قوشا بیلمز. سویون آزلیغینا گؤره چوخلاری سهفهره گئدیب تیجارهته آل-وئرله پول قازانیب قیش فصلینی ائوه قایدارلار. بعضیلهری ده سهفهره چیخیب ایللرله قاییدا بیلمزلر و ایتگین اولارلار. قهجهلهنین حهیهطه قونماسی اونلاری هامیدان چوخ یادلارا گهتیرر.
بایقوش
«بایقوش» (بهی قوش) پیس آیاق و "بد یومن" اولار. هانسی ائوه قونسا اورا تئزلیکله دارباداغین اولار. بایقوش خارابا یئرلهری سئوهر و اورالاردا دا یاشار. چوخلاری بئله نقل ائلهییرلر کی فیلانکهسین دامینا بیر بایقوشون قونماغین گؤروبلر کی ساعاتلار ترپشمهدن باشینی 360 درجه دولاندیریبدیر و ائله او گون او دام اوچوب داغیلیب.
بایقوشون گؤرنده آینا، سورمهدان و مولچوک گهتیریب بایقوشا باخمادان او گؤرن یئره قویسان، بایقوش اوچوب گئدر و شرری سووولار. ائله آدام وار کی بایقوش اونون دامینا قوناندان یا ائوی داغیلیب یا یاخین آداملاریندان بیر نئچه آدام اؤلوب.
جرجهک
«جرجهک» (خرچنگ) آدامی دیشلهسه، ائششهک آنقیرمایانجا بوراخماز.
ایلان
ایلانی اؤلدوسن یولداشینی (جوتونو) تاپیب اؤلدورمهلیسن. بو ایشی گؤرمهسن چینه ده گئتسن گلیب تاپیب گئجه آدامی سانجیب اؤلدورر.
ایلان آهتی یئین آدام سئحر-جادو قودرهتی تاپار. ایلانی پیشیریب یئمک اوچون گهرک بیر قهرینچ (قاریش) باشین
azb_Arab azb_Arab prs_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab kas_Arab azb_Arab bjn_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab pes_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab