اجتماعی و فیزیکی موحیطین اؤزللیکلری ایله قارشیلیقلی ائتکیلهشیم (تعامل) ایچینده دویغو، دوشونجه و داورانیشسال اولاراق تجهیز ائدیلمیش بیلینجلی ائیلهین فردلرین شخصیتلری، بعضی ژئنتیک اؤزللیکلر داشیماقلا بیرلیکده، داها چوخ اجتماعیلشمه سورهجی وسیلهسی ایله بیچیملنر. بیرهر اجتماعی فاعللر اولاراق شخصلر، چئورلریندکی اولوب بیتنلری دویوب آلقیلایابیلدیکلری و اونلاردان ائتکیلندیکلری اؤلچوده "اوزولمه و سئوینمه"، "سئومه و نفرت ائتمه" کیمین دویغوسال سورهجلره گیررلر. محیطدن گلن اویاریچجیلارا قارشی، "ایناندیقلاری دوغرولار" چرچیوسینده تپکیلرینی (عکس العمللرینی) اورتایا قویارلار. دولاییسییلا فرقلی توپلومساللاشما (اجتماعیلشمه) سورهجلری دگیشیک شخصیتلر اولوشدورار.
دینی، فلسفی، سیاسی، اقتصادی، حقوقی، عائلهوی، جغرافی، تاریخی، دیلسل، هنری وب. کیمین قورومسال سورهج و شرطلرده دگیشیک ائتکیلشیم تجروبهلری و کولتورلنمه (فرهنگ پذیری) سورهجلری یاشامیش شخصلر عینی اولایا قارشی فرقلی تپکی قالیبلاری گؤسترهبیلرلر. گوج ایلیشکیلری (قدرت رابطهلری) اساسیندا اولوشان سؤز قونوسو تپکی قالیبلاری؛ "کولتورل دگرلر سیستئمی"، "توپلومسال ایلیشکیلر یاپیسی" و "ائیلهییجیلر" آراسینداکی قارماشیق بیر ایلیشکی و ائتکیلشیم مئکانیزماسینا دایانماقدادیر. یاپیلان بو آیریم آنالیتیکدیر و آدی گئچن اوچ بیریمین (واحدین) ایچ-ایچهلیگی گرچکلیکده بیربیریندن آیریلابیلمز. اجتماعیتی اولوشدوران چئشیتلی بیریملر آراسینداکی "رقابت و ایشبیرلیگی"، "قارشیدلیق و اویارلانما"، "چاتیشما و آسیمیلاسیون" کیمین فرقلی ائتکیلشیم بیچیملری سؤز قونوسو قارماشیق مئکانیزمانین ایشلهییش طرزینی بللی بیر آچیدان آچیقلاماقدادیر.
گونوموزده اینسانلار دوغولدوقلاری آندان اعتبارن، دگیشیک مسئلهلرله دولو بیر گرچکلیک اورتامینا گؤز آچماقدادیرلار. آجلیق، یوخسوللوق، سؤمورو (استثمار)، ایشسیزلیک، حبس ائدیلمه، ایشکنجه، تجاوز، آیریمچیلیق، آسیمیلاسیون، ساواش، ائوسیزلیک، قیتلیق، زلزله، سئل، خستهلیک وب. کیمی عینی (اوبژئکتیو) گرچکلیکلرین یانیسیرا؛ موتسوزلوق (خوشنودسوزلوق)، عدالتسیزلیک، آزادلیق، گؤزللیک، یاخشیلیق وب. کیمی ذهنی (سوبژئکتیو) ایدراکی قاوراملار، بیلینجلی اینسانین اؤنونه چیخابیلجک، اوغراشماسی گرکن سورونلاردان بعضیلریدیر. بو محیطی –اجتماعی و فیزیکی– اویاریجیلار آراسیندا؛ بیر یاندان ان چوخ تهدید و قورخو قایناغی اولوشدوردوغو آلقیلانان شئیلر ان چوخ قاچینیلان، اوبیر یاندان ان چوخ ارضاء و ذؤوق قایناغی اولوشدوردوغو آلقیلانان شئیلر ایسه دوغال و نورمال اولاراق ان چوخ یاخینلاشیلانلار اولماقدادیر.
بوگون دونیانین بیرچوخ یئرینده اینسانلار؛ دگیشیک کولتورل، قومی، دینی، طبقاطی و جینسیت منسوبیتلری یا دا کیملیکلری سببیله زوراکیلیغا، باسقییا و آیریمچیلیغا معروض قالماقدادیرلار. گونوموز شرطلرینده باسقی و آیریمچیلیقلارا قارشی ائتکیلی دیرنمهنین بدللری (هزینهلری) آرتسا دا، باسقی و بویون اگدیرمهیه قارشی سسسیز قالماغی ردد ائدن کسیملر بیر شکیلده اؤز دیرنجلرینی اورتایا قویابیلمیش و قویماقدادیرلار دا. گؤستریلن بو دیرنج آنجاق و آنجاق "اینسان اولما"نین گرگینی یئرینه گتیرمک و حاقینی قوروماقدیر.
هرکسین و هر کسیمین برابر حاق و حورریتلره صاحب اولماسی، "اینسان اولما"نین گرک قوشولو (لازیمی شرطی) ایکن، بو حاق و حورریتلری ازدیریب تاپتالاتماماق ایسه "اینسان اولما"نین یئتر قوشولو (کافی شرطی) ساییلار. یوخسا حؤکم ائدن قونومونا گئچیلرسه "قولدار"، بویون اگن قونومونا گلینرسه "قول" دورومونا دوشولر. "اینسانی اولمایان" بو ایکی دورومدا اورتایا چیخان سورونساللا نه ائدیلهبیلر؟ یا بیر باشا بو دورومون سوردورولمهسینه قاتقی ساغلانار یا دا سسسیز قالیناراق گئنه ده سیستئم بسلنر و یا دوروم افشاع ائدیلیب اونا قارشی چیخیلار. دولاییسییلا سونوجدا "قوللوق"، "قولدارلیق" و "اینسان اولما" -هومانیزم باغلامیندا دئگیل- قونوملاریندان بیری سئچیلر.
قوللوقلا قولدارلیق آراسینداکی قونوم دگیشدیرمه یا دا بو ایکی قونومدان بیرینه توتونما چابالاری؛ بؤیوک بیر اؤلچوده "کاتئگوریک آیریملاری"، "باغلیلیقلاری" و "مولکیتی" قوتسایان (مقدسلشدیرن) و مشروعلاشدیران اؤگرتیلرین سوندوغو "مطلق دوغرولار"ا قوربان گئتمهلرین سونوجوندا اورتایا چیخماز می؟ بو "کور گوج ایستنجی" اوغرونا تیکیلن زیندانلار -ذهنی یا دا فیزیکی فرق ائتمز-، گؤندریلن سورگونلر، باسدیریلان دیرنجلر، مشروعلاشدیریلان اوستونلوک و آشاغیلیقلار، دایادیلان دوغرولار و آخیدیلان قانلار نیه؟
سورغولاما زامانی دوشونجه توپلولوغو طبقهیه، قومیته، دینه و جینسیته دایالی هر نوع عدالتسیزلیک، آیریمچیلیق، استثمار، اینسان حاقلاری اخلالی، یوخسوللاشدیرما، دوغال چئوره ییخیملاری وب. کیمی عینی (اوبژئکتیو) مسئلهلرله بیرلیکده، عدالت، حقانیت، اؤزگورلوک، اؤتهکیلشدیرمه وب. کیمی ذهنی مسئلهلره داییر: اورتایا قویولابیلجک اولاسی چؤزوم (حل) ایمکانلارینی دیسیپلینلر آراسی مطالهلر اساسیندا، علمی و گرچکچی بیر بیچیمده آراشدیرماغی آماجلاماقدادیر. توپلولوق بو آماجلا؛ فرقلیلیگی و فرقلی اولماغی، نئجه چاتیشمانین و یوخ ائتمنین سببی اولماقدان چیخاریب قارشیلیقلی منفعتلر اساسینا اوتورتمانین یوللارینی آختارماغی دوشونمکددیر.
بو باغلامدا:
-- سؤیلمسل (گفتمانی) چرچیوهلرین و ایدولوژیک گؤروش آیریلیقلارینین اولوشدوردوغو فکری محدودیت و انگللرین (-چی/-چیلیکلرین ویا -ایست/-ایزملرین) اؤتهسینده،
-- چوخ یؤنلو بیر باخیش آچیسی و گرچکچی بیر یاناشیم اساسیندا، چئشیدلی یاشام ساحهلری و طرزلرینه عاید مسئلهلرین تشخیصی، تثبیتی، تانیملانماسی و چؤزوملنمسی،
-- اساس مسئلهلری تانیما و تانیتما آماجینی گودن، بیلگی قایناقلاری و آلتئرناتیو مئدیا ایمکانلارینی چئشیدلندیرمه،
-- قاورامسال چرچیوهلری یئنیدن اله آلیب دگیشیک یاشام ساحهلرینه دایر اؤن قبول و یارقیلارین یئنیدن سورغولانماسینا ایمکان ساغلاما،
-- موجود سورونلارین چؤزومو دوغرولتوسوندا، یاپیجی (قوروجو) پروژهلر گلیشدیرمهیی هدفلهیهرک اینتئللئکتوال بیلگی بیریکیمینه صاحب آیدین و دوشونورلر آراسیندا اورتاق ایشلهمه و ایلهتیشیم شبکهلری قورما،
azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab