als_Latn uzn_Latn bos_Latn
-
Britanikt: Plani i Ballit Kombtar pr federatn shqiptaro-greke n vitin 1944
Parashikohet edhe prfshirja e Turqis, pr t ndalur komunizmin dhe ekspansionin sllav pas lufte
Mithat Frashri
N vitin 1944, nj marrveshje e propozuar nga nacionalistt shqiptar pr ata grek pr t pasur nj bashkpunim deri n krijimin e nj federate greko-shqiptare ka hasur n spekulime t shumta. Mungon nj qasje shteruese pr kt zhvillim mjaft interesant n pranvern e vitit 1944, kjo edhe pr shkak t dokumentacionit t pakt. Ndrsa historiografia shqiptare (ajo greke sht duke u marr me kt shtje) nuk ka ende nj shpjegim t plot mbi kt iniciativ interesante t Ballit Kombtar dhe qeveris shqiptare t atij viti, n ndihm vjen edhe dokumentacioni voluminoz britanik.
Balli Kombtar nisi nj siprmarrje ndryshe n fillim t vitit 1944, duke pasur si prioritet luftn kundr komunizmit dhe n veanti ekspansionit jugosllav, q po dukej m afr triumfit (Disa historian e shohin m shum si iniciative t qeveris s Mehdi Frashrit dhe jo t Ballit Kombtar). Nprmjet nj gazetari dhe personaliteti si Dhimitr Fallo, kreu i Ballit Mithat Frashri hapi mundsin e bashkpunimit me Greqin, deri n krijimin e nj federate, duke pasur si mundsi prfshirjen edhe t Turqis n t, n mnyr q t ndalohej komunizmi e n veanti rritja e ndikimit sllav pas lufte. Frashri propozoi kufirin e vitit 1939, respektimin e minoriteteve, komandn ushtarake n rast lufte ta drejtonte Greqia, por Shqipris ti njihej e drejta q brenda kufirit t saj t kishte Kosovn dhe Dibrn.
Pavarsisht se nuk pati arritje konkrete apo marrveshje, nga arkivi britanik zbulohet se ka pasur zhvillime interesante n paln greke.
Letra e Mithat Frashrit drejtuar Dhimitr Fallos n Selanik, m 10 maj 1944, ishte gjetur e plot nga britanikt dhe, bashk me t, edhe dokumentacioni zyrtar nga qeveria shqiptare e letrave kredenciale.
Por bashk me to sht edhe nj dokument me komentet e nj majori britanik Mallkeous, i cili i drejton ato drejt Ministris s Jashtme n Londr pr t marr nj mendim n lidhje me kt zhvillim. Pjesa interesante e dokumentit britanik sht fakti se bisedimet kan qen t ndara. Pra, q Balli Kombtar ka tentuar t kontaktoj forcat nacionaliste greke, ndrsa nga ana e qeveris shqiptare t kontaktohet qeveria greke. Majori britanik informon se propozimet e Ballit Kombtar duket se kishin zgjuar n nj pjes t madhe t zyrtarve grek n at koh. Sipas tij, mjaft oficer grek ishin dakord q Shqipria t kishte brenda saj Kosovn dhe Dibrn. Ata shihnin me mjaft shqetsim bashkpunimin q kishte nisur mes komunistve shqiptar dhe atyre grek. Majori britanik vlersonte se nj marrveshje ushtarake mes nacionalistve t t dy vendeve ishte plotsisht e mundur dhe pr kt ai i krkoi Londrs zyrtare t mbaj qndrim pr kt shtje.
N kt situat, dokumentacioni britanik vjen n ndihm pr t zbardhur kt zhvillim interesant t Lufts s Dyt Botrore n Shqipri. Pavarsisht se nuk u arrit asgj, duket se pala greke kishte pasur nj interesim t gjer n lidhje me propozimet e Ballit Kombtar. Nse kjo do t realizohej, ather n nj situat pas lufte, t favorshme pr t dyja palt, Shqipria do t kishte Kosovn dhe Dibrn si kundrpesh e rritjes s ndikimit nga Jugosllavia, gj pr t ciln nacionalistet grek ishin mjaft t shqetsuar. Gjithsesi, pavarsisht se grekt ishin dakord me kt propozim, kufiri i vitit 1939 duket se ka pasur probleme pr ta nisur nga fakti se krkesa pr Epirin e Veriut dhe Shqiprin e Jugut ishte pjes e ndrrs s nacionalizmit grek.
Propozimet e Mithat Frashrit, kreut t Ballit Kombtar dhe njohs i mir i Greqis si ish-ambasadori i Shqipris n vitet 20, duket se nuk kaluan pa rn n sy. Kto propozime u diskutuan mjaft gjersisht e madje duke unifikuar qndrime t shumta mes nacionalistve t t dy vendeve. Por kto propozime unifikuan edhe qndrimin e Ballit Kombtar dhe qeveris shqiptare t drejtuar nga Mehdi Frashri. Xhavit Leskoviku do t prfaqsonte qeverin n kto bisedime, ndrsa Koo Kota zogistt dhe Selman Riza pr Kosovn. Bisedime pr njohje t Shqipris s 1944-s u krkua dhe nga Turqia neutrale nprmjet Ragip Frashrit, por pa rezultat. Mjaft detaje mbi bisedimet, si dhe t dhna nga pala greke jepen edhe nga historiania Sonila Boi n studimin e saj mbi minoritetet, e cila prdor edhe kujtimet e Athanasios Krisohut, i cili kishte luajtur rolin e ndrmjetsit. Boi mbron tezn se Dhimitr Fallo ishte prfaqsues i qeveris shqiptare dhe krkoi bashkpunimin e qeveris greke.
Historiani shqiptar, Stavri Dajo, nga Universiteti i Selanikut, ka botuar nj studim t plot n lidhje me kto bisedime, pr t cilat ai thot se u vu n dijeni edhe qeveria kuislinge greke, por edhe ajo n mrgim q qndronte n Kajro. Duke prdorur dokumentacionin grek, q ai e cilson srish t pakt, arrin n konkluzionin se kjo marrveshje ishte m tepr spekulative, nisur nga fakti dhe koha kur propozohej. Madje, ngjarjet rrodhn aq shpejt, sa dy prfaqsues si Koo Kota dhe Xhavit Leskoviku do t arrestoheshin nga komunistt grek n Selanik dhe do tu dorzoheshin komunistve shqiptar dhe, s bashku me Bahri Omarin, do t gjykoheshin me vdekje. Dhimitr Fallo do t kapej dhe do t ekzekutohej nga komunistt grek, t cilt konfiskuan pothuaj dokumentacionin e plot q ai kishte me vete
Faksimile e dokumentit britanik, q drgon n Londr raportin e bisedimeve mes nacionalistve shqiptar dhe grek
Dokumenti nr 1
Referenca GCA/303 15 korrik 1944 Drejtuar: Kshilltarve n Ministrin e Jashtme
1-Dshirojm t shikonit prkthimin e ktyre dokumenteve shqiptare t ardhura nga Italia.
2-Nuk kemi pasur asnj t dhn qoft nga pala greke me instruksionet q jepen nga Balli Kombtar, nse ato kan arritur dika. I kam br telegram edhe oficerit kryesor n zonn e Zervs, nse ka ndonj informacion n lidhje me kt shtje.
3-N t njjtn koh besoj se disa qarqe n Ministrin e Jashtme Greke ktu jan duke menduar me t njjtn linj t ngjashme nga ajo q jepet dhe ndiqet nga Balli Kombtar dhe jan duke e ngritur shtjen n shtabin e prgjithshm grek, pr nj mundsi bashkpunimi lokal mes partizanve shqiptare dhe atyre grek n zonn e Epirit t Veriut, pr t ciln ata shpresojn se do t jet nj form mirkuptimi midis Shqipris dhe Greqis.
4-Pr shembull, kam dgjuar oficer individual q thon se Greqia duhet t mbshtes pretendimet e Shqipris mbi Kosovn dhe Dibrn.
5-N rast t nj mundsie q nj marrveshje e till ushtarake mund t na dal para nga shtabi i prgjithshm grek, do t donim mendimin tuaj. Majori Mallkeous Korrespondenca e plot 20 Qershor 1944 M posht jan 3 dokumente t prkthyera t plota. Ato tregojn pr propozimin e nj aleance politike dhe ushtarake mes qeveris aktuale shqiptare dhe disa elementve grek. Dokumentet origjinale u inspektuan nga oficert e ndrlidhjes n vend dhe u vlersuan t vrteta. Letra shoqruese mbi to sht e shkruar nga Komiteti Antifashist Nacionallirimtar me nj ton t rnd dhe aspak koherent. Ato ngren shqetsime mbi pikat 3 dhe 7 n dokument. Mes individve q jan n letr q ende nuk jan dnuar si tradhtar, jan Koo Kota, Xhavit Leskoviku dhe Bahri Omari.
Nr1 Shqipria e Shqiptarve, Vdekje Tradhtarve Shqipria e Lir 10 maj 1944 Komiteti Qendror i Balli Kombtar nr 191/7
Z. Dhimitr Fallo n Selanik
I dashur z. Fallo!
I kemi marr letrat e tua t datave 18 dhe 23 prill. T falnderojm pr gjithka ke br deri tani dhe ne shpresojm q prmes prpjekjeve t tua t arrijm t materializojm dika. Z. Xhavit Leskoviku sht nisur pr Athin dhe pa dyshim q u ka takuar pr tu dhn nj fond t vogl pr ju. Sipas planit ton, ju do t jen prfaqsuesi i Ballit Kombtar, z. Leskoviku do t jet prfaqsuesi i qeveris, z. Koo Kota pr partin zogiste, si dhe z. Selman Riza pr Kosovn. Bashk me ju si prfaqsues i Ballit Kombtar do t jet edhe z. Koo Tasi dhe, bashk me t, kemi vendosur edhe kushte t mira pr 3 vite. Bashk me kt letr ne po ju drgojm pasaport, si dhe letrat e prfaqsimit. Po ju prmendim edhe nj her pikat, n t cilat marrveshja jon duhet t bazohet:
1-Derisa shtja e aleancs son n formn e nj federate varet nga situata e mundshme e paslufts, pr m tej t dyja palt e konsiderojn veten e tyre nga sot n dispozicion t realizimit t ktij plani (e br me shkrimin e vet Mithat Frashrit, ku shton: Le ta provojm)
2-Baza e aleancs duhet t jet pavarsia dhe sovraniteti i plot pr t dyja palt.
3-Kufiri greko-shqiptar duhet t deklarohet solemnisht ai i vitit 1939.
4-T nnshkruajm nj pakt mosagresioni, nj aleanc sulmi dhe mbrojtjeje, si dhe nj pakt ushtarak.
5-Marrveshje ekonomike mes dy vendeve.
6-T ndryshojm sa m shpejt aleancn n nj tjetr mes Greqis, Shqipris dhe Turqis.
7-N rast t nj lufte, komanda e lart ushtarake do t jet n Greqi.
8-Si rezultat i ksaj marrveshjeje, t dyja palt do t paraqiten n Konferencn e Paqes me nj qllim t vetm pr t respektuar politikn e secilit vend. Greqia duhet t angazhohet q t respektoj krkesn shqiptare mbi Kosovn dhe Dibrn, n mnyr q n t ardhmen t dyja vendet t prballen me krcnimin sllav, si dhe me rrezikun prtej Adriatikut (e br me shkrimin e vet Mithat Frashrit, ku shton: pretendimi yn mbi Kosovn dhe Dibrn sht i bazuar n Kartn e Atlantikut).
9-Nse shtja e minoriteteve ngrihet, kjo duhet t shrbej m shum si nj pjes q afron popujt tan, sesa i mban larg ata. Pr m shum, kini parasysh q minoritetet do trajtohen mir n t dyja vendet dhe do t ken t drejtat e tyre.
T fala
Kryetar: Mithat Frashri Vula e Komitetit Qendror t Ballit Kombtar
Nr.2 Shqipria e Shqiptarve, Vdekje Tradhtarve Shqipria e Lir 11 maj 1944 Komiteti Qendror i Balli Kombtar
Z. Dhimitr Fallo sht autorizuar nga Komiteti Qendror i organizats nacionaliste Balli Kombtar t negocioj dhe t nnshkruaj me partit nacionaliste greke n bashkpunim me antart e tjer t caktuar nga Komiteti pr kt qllim. Firmosur: Kryetari i Komitetit Qendror t Ballit Kombtar, Mithat Frashri
Nr3 Shteti Shqiptar Ministria e Punve t Jashtme
Tiran, 4 Maj 1944
Ministria e Punve t Jashtme e shtetit shqiptar u lutet autoriteteve civile dhe ushtarake t ngarkuara n rendin publik n t gjitha vendet tona mike t lejojn z. Dhimitr Fallo, i cili ndodhet jasht vendit me mision, si dhe ti ofrojn atij nse i nevojitet ndihm dhe mbrojtjeje. Firmosur dhe vul: Ministri i Punve t Jashtme, Bahri Omari.
ERALD KAPRI
Panorama
-
Regullat e Postimit
- Ju nuk mund t hapni tema t reja.
- Ju nuk mund t postoni n tema.
- Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
- Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
-
Rregullat e Forumit
unk als_Latn als_Latn xho_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lvs_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn taq_Latn pol_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn gla_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lmo_Latn als_Latn sun_Latn vec_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn