als_Latn dik_Latn sag_Latn
Për ç’arsye Bajrami i Madh i shqiptarëve u dashka shndërruar në Fitër Bajram të tjetërkujt?
Nga Mehmet Elezi
Në gjuhën tonë të bukur: shqip
Prapa sharjeve të Napoleonit
Urimet, si dhe mallkimet, kanë diçka të përbashkët me shenjat e gishtave. Nëpërmjet tyre mund të mësohet (identifikohet) një përkatësi etnike. Edhe kur humb gjuha e nënës, kur zëvendësohet me një tjetër, urimet në gjuhën e parë, mallkimet, vajet ruhen gjatë. Ruhen në nënvetëdije dhe shfaqen kur kjo del pjesërisht jashtë kontrollit.
Historiani i njohur francez i qindvjetëshit të nëntëmbëdhjetë Adolf Tier (Marie Josef Louis Adolphe Thiers, 1797-1877), autor i një vepre shumëvëllimëshe për historinë franceze dhe disa herë kryeministër i Francës (mes viteve 1830 – 1845), thotë se kur Napoleon Bonaparti zemërohej, shante në një gjuhë të pakuptueshme për njerëzit rrotull. Ai ka shkruar po ashtu se kur Josef Bonaparti, vëllai i madh i Napoleonit, u bë mbret i Napolit në vitin 1806, një grup arbëreshësh u turrën me e urue dhe Jozef Bonaparti u tha: Edhe familja ime është me prejardhje arbëreshe!
Te gjuha “e pakuptueshme” e sharjeve të Napoelonit disa hulumtues kanë parë shtresimin e hershëm të gjuhës shqipe, nisur edhe nga pohimi i të vëllait për prejardhjen arbëreshe.
Kurban e Fitër
Cak (objekt) në këtë shenim nuk është prejardhja e Napoleonit, por bjerrjet e gjuhës shqipe, përfshi urimet. Bie në sy menjëherë te disa urime për ngjarje fetare. Shqiptarët sapo festuan së bashku Bajramin. Cilin Bajram?
Historikisht ka qenë quajtur Bajrami i Vogël. Me gjasë hoxhë atdhetarë kishin përshtatur a shqipëruar kështu emrin e festës. Pavarësisht si i thonë në Turqi a në botën arabe, për shqiptarët u zgjodh emër shqip. Besimtarët e përvetësuan.
Tashti po qet krye prirja e kundërt. Në të gjitha urimet zyrtare në Tiranë, në Prishtinë e në Shkup përmendet Kurban Bajrami. Përse Kurban Bajrami dhe jo Bajrami i Vogël? Nuk dihet për ç’arsye politikanët dhe media kallëzohen aq të zellshëm me zëvendësue shkallë-shkallë edhe skajet (termat) fetare shqip me të tjera jo shqip.
Kjo prirje e mbrapshtë që po forcohet shkallë-shkallë, u vërejt pardje. U vërejt edhe me 28 korrik, kur urimet e politikanëve u derdhën nga të tri kryeqytetet, për cilin Bajram? Për Fitër Bajramin! Ndryshe nga kurban, që të paktën si fjalë kuptohet, ani pse s’ka arsye me u përdorë në rastin e Bajramit të Vogël, fjala fitër mbetet krejt e errët. Rrallë shqiptar e di saktësisht çka do me thanë fitër. Shqiptarët e kanë pasë quajtur Bajrami i Madh. Në kalendarin e festave zyrtare, botuar në internet nga Banka e Shqipërisë, shkruhet Bajrami i Madh (por kalendari i Bankës s’ka të njëjtën vemendje edhe për Bajramin e Vogël). Për ç’arsye Bajrami i Madh i shqiptarëve u dashka shndërruar në Fitër Bajram të tjetërkujt?
Argumenti
Për rëndësinë e përhapësimit të fesë në gjuhën shqipe, dëshmon edhe vepra e klerikëve e shqiptarëve të mëdhenj si Buzuku, Noli e Kristoforidhi. Shqipëruan pjesë të Biblës, që në kisha të flitet shqip. Çështja nuk është thjesht që besimtarët t’i marrin kumtet (mesazhet) qartë. Eshtë shumë më tepër. Por meqë përdorimi i gjuhës shqipe në veprimtaritë fetare është temë e gjerë dhe jo thjesht gjuhësore, në këtë shenim të shkurtë gjuhësor po kufizohemi me emrat e festave.
Një argument i fortë se shqiptarët si popull jetojnë në të njëjtat troje të paktën qysh nga lindja e krishtërimit, është terminologjia kishtare. Në gjuhën shqipe kjo terminologji është me burim latin, jo grek ose prej ndonjë gjuhe tjetër. Dëshmi se shqiptarët e kanë marrë krishtërimin drejtpërdrejt prej Romës. Domethënë shqiptarët kanë qenë edhe në atë kohë siç janë sot: fqinj të drejtpërdrejtë të Romës.
Krishtlindje dhe Kërshëndella
Pas dy-tre muajsh vjen një tjetër ditë e shenjtë për besimtarët. Në Tiranë kjo ditë quhet Krishtlindje (disa snobë po parapëlqejnë Christmas!). Në Prishtinë Kërshëndella.
Duket se Krishtlindje është fjalë e pastër shqip. Kërshëndella duket disi më e ngatërruar. Por a është plotësisht kështu?
Gjuhësisht ka pasur dy vështrime për Kërshëndellat. I pari e nxirrte këtë fjalë nga Krisht këndellje,këndellja e Krishtit, pra me burim të mirëfilltë shqip. I dyti e nxirrte nga latinishtja. Çabej argumenton se Kërshëndellat është fjalë e vjetër me gurrë latine. Prapë dëshmia e njohur: shqiptarët, përfshi shqiptarët në Kosovë, që vazhdojnë me thanë Kërshëndella, e morën krishtërimin nga Roma. Kanë qenë prore aty ku janë edhe sot.
Ndërsa Krishtlindje, siç argumenton Çabej, është kalk nga greqishtja. Domethënë përkthim fjalë për fjalë i emrit në gjuhën greke. Nuk shihet arsye bindëse, e shëndoshë, që fjala Kërshendella, e marrë dymijë vjet më parë drejtpërdrejt prej qendrës së krishtërimit, të zëvendësohej me një përkthim të vonë prej greqishtes. Nuk është e rastit që Ibrahim Rugova uronte Kërshëndellat dhe jo Krishtlindjet. Siç u pa më lart, arsyeja është më shumë se gjuhësore. Por të paktën, edhe pse kalk, Krishtlindje është formuar me fjalë shqip.
Gjithsesi, me që ende jemi në ditët e Bajramit, gëzuar Bajramin e Vogël. Edhe atyre që e quajnë Kurban Bajrami.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn mlt_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn