als_Latn uzn_Latn ron_Latn
tirana observer
Dashurit e Kadares, Agollit, Lasgushit, Kutelit, Shuteriqit, Kokons e Vrionit
Si dashuronin shkrimtart, historit
Dorina topollaj, Qamil xhani
Nse tradita do q dashuria t'i bj njerzit m t bukur, n kt rast jan ata q e bjn m t bukur dashurin. Dashurit e njerzve t letrave s'mund t jen kurrsesi m pak t bukura se veprat e tyre. "Dhe ndryshim ndrmjet teje dhe meje s'ka. Si t ket kur Zoti na ka falur pr njri-tjetrin q n fillim t jets son?! Je aq e mbl sa mund t shijoj zemra ime, e etuar pr vashn e vrtet shqiptare t kngve t mija", i shkruan Lasgushi n qershor t 1939-s yllit t tij t zemrs, vetm disa dit pasi ishte martuar me t. Po aq e bukur sht edhe shprehja e dashuris, nga bashkshortja e tij Nafija, nj poetesh, leshverdh, si shkruan Lasgushi, q asokohe ishte nxnse tek "Nna Mbretresh". "Lasgush! Nuk mund t t quaj t dashur sepse ti s'm je i dashur, prbri emrit t'nd s'mund t v shpirt, i vyer, i shtrejt sepse s'm je asgj nga kto ajo q dua t v pran emrit Lasgush, d.m.th ajo fjal q ndjej t ta prshtas nga dashurija nuk ekziston-ose nuk di ta gjej. S'dij t gjej cila fjal tregon ma shum dashuri. Ti mund ta gjejsh cila sht?", i shkruan plot ndjenj poetesha e re, gjeniut t letrave shqipe. Nj dashuri shum interesante sht edhe ajo mes Ismail dhe Helena Kadares. Ajo nj vajz e re, q adhuronte shkrimtarin e madh, e guxon t'i drgoj edhe nj letr atje n Mosk, q t lexonte nj krijim t saj. Ndrsa ai, nj djal modern, me fam e i paparashikueshm. A s'ishte i till Kadareja, kur i shkoi Helens s bukur n konvikt n Qytetin Studenti dhe nxori nj brisk, e ashtu pa folur e papandehur i preu nj pjes t grshetit, dhe veprimin-habi e shoqroi me fjalt "e dua pr kujtim". Apo kur i shkoi n shtpin e prindrve n Elbasan dhe ndrsa t gjith kujtuan se do t'i krkonte dorn, ai ia kputi gjumit pa e hapur fare muhabetin e shumpritur. Dasma e tyre, n vitin 1963 do t lidhte prjet edhe Dritro e Sadije Agollin. I ftuari i dhndrit dhe e ftuara e nuses do t bheshin dhndr e nuse vet, vetm dy vjet m pas, n vitin 1965, e natn e par t martess do ta kalonin n kolltukun tresh n ballkon, pasi e gjith shtpia ishte mbushur me njerz.
Vedat dhe Niri Kokona
Nj histori prrallash sht edhe ajo mes Vedat e Niri Kokons. Ajo nj studente simpatike, e ai nj djal trheqs q n "kthetrat e martess" s'donte t binte kurrsesi. Por kurthi i mbl i dashuris e rrmbeu pikrisht me at vajzn, q aq e aq her ia kishin sugjeruar motra me bashkshortin e saj. "Mbrm kur rash t flija n shtratin tim, pran shtratit ku fjete ti, nuk ishte e mundur t m zinte gjumi. Jam kthyer dhe rrotulluar shum her n shtratin tim dhe, m n fund, u ngrita dhe u shtriva n shtratin tnd, pr t marr ern tnde dhe q t m dukej sikur kisha ikur un dhe jo ti dhe kt zbraztir q m ke ln n shpirt ta kesh ti e jo un", shkruan Kokona pas atij takimi t bukur, q ishte parathnia e martess s tyre n vitin 1941.
Dashurit e trishta
Nj dashuri e trisht sht ajo mes Mitrush Kutelit dhe korares s bukur Eftipis. Nj vit pas martess s tyre, Kutelin e burgosn. Ja far i shkruan ai, t dashurs bashkshorte t tij: "Kaq afr jemi, por kaq larg,/ T lutem mos m prit/ Na ndajn terre rreth e qark/ Dhe yll pr mua s'ndrit". Eftipia dhe fmijt e tyre, ishin t vetmit yje q ndriuan jetn e shkrimtarit t madh shqiptar. Po kshtu edhe tek Petro Marko. "Heminguej" shqiptar dhe bashkshortja e tij, Safo, do kalonte n nj kalvar t ngjashm. N "Intervist me vetveten" ai do t rrfej gjith historin e dhimbshme t dashuris, e cila filloi bukur. Q n takimin e par, Petro Marko i propozoi piktores s bukur pr martes. Dhe s'u pendua kurr. Ata ishin prer pr njri-tjetrin. Kshtu edhe Dhimitr e Mynever Shuteriqi. ifti tipik, q nse do shikoje njrin, duhet t ktheje kokn prqark pr t "gjetur" tjetrin. E pr far tjetr, n mos pr dashurin, mund ta shes nj shkrimtar makinn e tij t shkrimit, edhe kur kjo sht e vetmja gj q i kishte mbetur n kt bot? Dashuria i dha forc Jusuf Vrionit, prkthyesi i letrave shqipe, i sapo kthyer asokohe nga internimi, t vazhdonte prpara. Nj dashuri me emrin Agi, q edhe n mosh t von, i fali ndjenjat m t bukura.
Kur Kadareja i preu gershetin Elenes
Dashuria me nj shkrimtar t madh, duhet t jet dashuri e madhe. Dhe Ismail Kadare me Elena Kadaren nuk e kan prishur rregullin. As me faktin q kontakti i par mes tyre nisi nga nj letr q vajza adoleshente nga Elbasani ia drgonte studentit n Mosk, afro 50 vjet m par, pr t'i lexuar nj tregim t saj n gazetn "Zri i Rinis". As kur ai e takoi pr her t par dhe ajo shtangu me t folurn snobe q Ismaili tregoi n sy t nj kushriri. As kur i shkoi n konvikt n Qytetin Studenti dhe nxori nj brisk, e ashtu pa folur e papandehur i preu nj pjes t grshetit, dhe veprimin-habi e shoqroi me fjalt "e dua pr kujtim". As kur i shkoi n shtpin e prindrve n Elbasan dhe t gjith kujtuan se do t'i krkonte dorn, ndrsa ai vetm fjeti gjum atje pa e hapur fare muhabetin e shumpritur. As kur nj dit t bukur i drguan familjeve nga nj telegram ku njoftonin se ishin fejuar, nj veprim-udi i asaj kohe, e as kur bn ceremonin e dasms me kushtin q t gjith t ftuarit t mos ishin me bashkshortt. Shum varn buzt nga ky kusht, por beqart u knaqn pa mas. Mes tyre ishin edhe Dritroi dhe Sadija, dy miqt e vjetr t iftit Kadare, q u njohn pikrisht n at dasm t kolegut dhe mikut t tyre. ifti ishte nga m interesantt. Ajo nj bionde e bukur rrzllitse, ai nj shkrimtar race gjithnj n rritje. T dy t nj ere q frynte n Shqiprin e viteve '60. Pak er Moske, pak er Perndimi dhe me shumic er dashurie. T nj dashurie t paprsritshme. Me t bukurat dhe t papriturat e saj. Me tallazet dhe emocionet plot ndjenj. Pr t vrtetuar prher edhe tashm q Ismail Kadare ka kaluar t 70-at dhe ajo t 65-at, se dashuria me nj shkrimtar t madh sht nj dashuri e madhe.
Njohja e driteroit me sadijen ne dasmen e Kadarese
Dasma e Ismail Kadares n vitin 1963 ishte edhe fillimi i nj dashurie q do t'i onte n martes Dritro dhe Sadije Agollin. Ajo ishte e ftuara nga ana e nuses, Helens, ndrsa shkrimtari i madh, i ftuari i dhndrit. "'sht kjo elbasanllie e bukur me bel t holl?", i ka thn Dritroi vajzs me t ciln po prezantohej. "Nuk sht elbasanllie Dritro, por sht shkodrane", ia ka kthyer aty pr aty Naum Prifti. Dritro Agolli ishte ather 32 vje, ndrsa Sadija 21, nj diferenc q ata s'e ndien kurr t krijonte distanc mes tyre. "Kishte filluar dasma dhe t gjith ngriheshin n vallzim, por Dritroi ndryshe nga t tjert nuk ngrihej", kishte vrejtur Sadija at t diel. N at koh, Dritroi sapo ishte ndar nga gruaja e tij ruse, e cila kishte ikur nga Shqipria pas prishjes s marrdhnieve me sovjetikt. "Un shkova dhe e ngrita n vallzim, pas ksaj ne filluam t takoheshim dhe t dilnim", kujton Sadija. Pas dy vitesh, ifti vendos t martohet. Nj dasm tradicionale me t afrm e me dolli, ku aq shum njerz kishte sa ifti s'kishte as vend ku t flinte. "Ather morm nj kolltuk trevendsh dhe e vendosm n ballkon dhe aty fjetm bashk me Sadijen dhe kaluam natn e par zyrtare si burr e grua derisa u zbardh mngjesi", kujton shkrimtari i njohur, q prej m se 30 vjetsh gdhihet e ngryset me dashurin e tij, Sadijen.
Dashuria e Jusuf Vrionit pas internimit
Ishte aristokrati i fundit shqiptar. Nj personalitet magjepss pr t cilin kolegt kan thn se rrallher i vjen letrsis shqipe. Ka qen 43 vje kur gjeniu do t njihej me Agin, n vern e vitit 1959, gruaja q do t kthehej m von n bashkshorte. N kujtimet e saj Agi tregon se sht njohur rastsisht, nj dit e diel korriku n plazhin e Durrsit. M pas t dy do t kalonin t gjitha vuajtjet e sistemit dhe dnimet q iu dhan Vrionit nga diktatura. I sapo kthyer nga internimi n fshatrat e Fierit, Jusuf Vrioni shkruan n kujtimet e tij pr njohjen me Agin, se tashm kishte nj arsye m tepr pr t punuar. Nj dashuri e ardhur von n jetn e aristokratit q kish njohur sallonet mondane t Italis, Parisit dhe kryeqyteteve t tjera t Evrops, por q do t kishte jo m pak pasion dhe ndjenj. Pas gjasht vitesh iftit i lind nj djal, t cilin e quajn Alan. Por lidhja e Jusufit me Agin duket se i solli jo pak fat prkthyesit t njohur. Pas martess ai zhvendoset nga Fieri n Tiran, ku dhe nis punn si prkthyes. M pas do t njihej me Kadaren dhe do t realizonte prkthimin e librit t tij t par n frngjisht "Gjenerali i Ushtris s Vdekur". Pr 40 vite Jusufi jetoi me Agin deri sa vdiq n Franc, n vitin 2001.
Ylli i zemres se LASGUSH PORADECIt
Historia e tyre e dashuris sht po aq e bukur sa lirikat e tij. Poeti i dashuris e njohu Nafijen ather kur po shkruante gjithnj e m pak, pas Lufts s Dyt Botrore kur Shqipria po zvoglohej gjithnj e m shum nga izolimi e nga pamundsit pr t udhtuar n bot. Njohja e tyre sht br shum von publike, nga botimi q bn vajzat e tyre t letrkmbimit t iftit t viteve '40. Kshtu nga to del q Nafija dhe Lasgushi pr her t par takohen n Shkolln e Vizatimit n Tiran, n vitin 1937. Nj grup poeteshash t shkolls "Nna Mbretresh" vizitojn nj ekspozit aty ku Lasgushi jepte msime vizatimi. Para ktij takimi ai kishte lexuar poezit e Nafijes. Drejtori i shkolls ia prezantoi. Ja far do t'i shkruante s ms Llazari, zonjs Kostandina Gusho, pr vajzn q do t bhej gruaja e jets: "Nna ime e dashur, duke dashur t martohem me nj up pe shkolle q m ka hije, krkoj lejn t'nde. Esht nj lesh-verdh e holl, ashtu si m plqen mua, por m shum se kto m plqen mendja dhe shpirti i saj. Un me upn jam njohur prpara dy vjetve kur ajo ishte nxnse n klasn e tet...". U fejuan dhe n qershor t vitit 1939 vun kuror civile n bashkin e Durrsit. Lindja e dy vajzave e lumturuan iftin. "Ime m e ka adhuruar tim at", tregon vajza e tyre. Bashkshortja e poetit vdes n Pogradec n 3 gusht 1983, pes vjet para tij. Ai sht zgjuar i tmerruar tek ka par se e shoqja po jepte shpirt. Ishin t dy n nj shtrat. Kur trupi u nda nga shpirti, ai, poeti i madh nuk reshtte s puthuri kmbt e duart e s shoqes.
Propozimi I petro markos ne takimin e pare
Ajo ishte nj piktore e bukur dhe e talentuar. Ai nj gazetar q kishte luftuar n Spanj dhe drejtonte gazetn "Bashkimi". Poeti q kishte par vuajtjet e lufts nuk kish si t mos i bnte prshtypje bukuroshja q donte t punonte n gazet. Ndaj nuk zgjati shum, por n takimin e par, Petro Marko i propozon asaj pr martes. Ishte nj dashuri me shikim t par dhe dy t rinjt nuk do ta braktisnin njri-tjetrin dhe n ditt m t vshtira t tyre. Nga ktu do t lindte nj histori q u prjetua n vargjet dhe prozn e Petro Markos. N librin "Intervist me vetveten", Marko rrfen gjith historin e dhimbshme t dashuris s tij me Safon. Nj dashuri q Marko e ktheu n monument letrar. Jan me dhjetra poezit q Marko i ka kushtuar bashkshortes s tij me t ciln pati dy fmij, Aranitn dhe Jamarbrin. Si gjith jeta e shkrimtarve t kohs s diktaturs edhe historia e Petros me Safon do t kalonte kalvarin e vuajtjeve. Kur Petro ishte n burg nn vzhgim t rrept, Safo i drgonte letra t fshehura n ushqime apo mesazhe t shkruara n kapakt e enve.
Dashuria e dhimbshme e Dhimiter Paskos
Nj dashuri q i tejkalon masat e njerzores, gati si n prozn e Kutelit (Dhimitr Paskos) t grshetuar mes reales dhe magjikes. Nj lidhje q i provon t gjitha, q nga ditt e lumtura dhe deri n vuajtjet, burgosjet, internimet, q do ta shoqronin shkrimtarin gjat jets. Eftipi Skndo ishte nj nga vajzat m t bukura n Kor dhe punonte si msuese n gjimnazin e qytetit. Ndrsa Dhimiri, ve sharmit djaloshar, ishte dhe ajka e elits s qytetit q n at koh cilsohej si "Parisi i Vogl". T lindur t dy n nj dit, n 13 shtator, Dhimitri dhe Eftipia ishin br pr njri-tjetrin. Dashuria e tyre do t kurorzohej me martes n vitin 1946 dhe patn tre fmij. Por si n veprat e Paskos historia e tyre do t ngjante me historit e "Nj mij e nj netve". Nj vit pas martess, n 16 maj 1947, Mitrush Kutelin e burgosn dhe e drguan n kampin shfaross t Vloishtit n Maliq. N kt koh Kuteli i drgonte gruas nj poezi ku i krkonte t largohej nga ai. "Kaq afr jemi, por kaq larg,/ T lutem mos m prit/ Na ndajn terre rreth e qark/ Dhe yll pr mua s'ndrit". Pr dy vite Eftipia e ndoqi Kutelin n t gjitha kampet ku ai vuajti dnimin deri sa ai u lirua n prill t vitit 1949 dhe internimet q e ndoqn gjat gjith jets.
Makina e shkrimit qe shiti Shuteriqi per dashurine
Ata nuk ndaheshin kurr nga njri-tjetri. Nse do shikoje Dhimitrin, duhet t ktheje kokn prqark pr t "gjetur" Myneverin. Tani q ai s'sht m, ajo e ka gjetur nj mnyr q t jetoj srish me t. Me kujtimet e tij, me librat dhe fjalt e lna n ditar, fotografit e vendosura n do cep t shtpis dhe me dashurin q e ruan t freskt, ashtu si para 60 e ca vjetve. Ather kur u njohn ishin t dy shum t rinj, por po ashtu mbetn edhe shum vite m pas. Ja far shkruan shkrimtari i njohur pr bashkshorten e tij n ditarin q ka mbajtur m 21 qershor t vitit 2001. "Sot, Myneveri mbushi 77 vje. Dhe mua m dukesh po e re! Memoria, humori, gjallria e saj, po njsoj. sht shndoshur pak, po jo si njerzit q trashen e rndohen me moshn, prkundrazi, i vete. Kur vinte, n rini t saj, dita e lindjes t saj, 21 qershori, - Dita e par e Vers, kjo dit, le t ishin pjekur qershit e mushmollat e fiqt shngjins, i sillte prsri freskin e saj t habitshme, ve e prtrin sot, nuk e plak...". Dashuria e tyre bazohej n miqsin e tyre t fort dhe n sakrific. "Kur isha shum e re pata nj smundje shum t rnd. N at koh n Shqipri nuk kishte ilae dhe gjendja ekonomike e vendit ishte shum e rnd. Pr t m ndihmuar mua shiti t gjitha gjrat, madje edhe gjn m t shtrenjt q kishte, makinn e shkrimit, q e kishte marr me vete nga Franca", tregon Myneveri n nj intervist dhn pr gazetn "Tirana Observer". ifti Shuteriqi kan tre fmij, dy vajza dhe nj djal.
Niri, dashuria ne rome e Vedat kokones
Ishte viti 1940. Ai ishte msues i Shqipes dhe Frngjishtes n gjimnazin e Tirans, ndrsa ajo nj studente n Itali. Vedatit i kishin hedhur prej kohsh disa fjal pr Nirin, vajzn e Toptanajve, por ather shkrimtari i njohur as q mendonte t martohej dhe t flakte "lirin". Por e gjitha kjo, para takimit t rastsishm n shatrvanin e sheshit "Sknderbej". "Nirin e kisha par disa her para nja katr vjetve, kur mund t ishte nja 14 vjee. M'u duk sikur dikush m dha nj flakurism sa m lshuan syt xixa, jo aq nga bukuria, por nga ajo jet e gjallri...". Kshtu shkruan pr takimin e par n librin "Endur n tisin e kohs" Vedat Kokona pr dashurin e jets s tij. Pas ktij takimi, ata udhtojn n t njjtin avion pr n Rom, e madje flen n t njjtin hotel e n t njjtn dhom. "Kur e pash ashtu t shtrir, me ata flok t art, at fytyr t freskt, ato llr gjysmlakuriq...... Ndenja nj cop her t madhe duke e soditur me ndje dhe me etje, si ai i djeguri nga etja prpara qelqit t kristalt me uj t freskt, por t ciln ia kan ndaluar ta pij. U shtriva n shtratin tim". Kto jan disa copza t asaj nate, ku n zemrn e Kokons u brumos dashuria pr Nirin. M 3 gusht t vitit 1941 ata martohen dhe kalojn nj muaj mjalti, q shkrimtari i prmbledh me fjalt e poetit Ali Asllani, "Amore, felicita".
eng_Latn als_Latn als_Latn nso_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ltg_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn