als_Latn uzn_Latn slv_Latn
Kjo vazhdimsi e hyjnive fitojn adhurim n interpretimin romak "Augusta" t kuptuarit e natyrshme e lir fetar romake por edhe nj demonstrim te romanizimit t Istrias dhe Liburnies n shek. 1 dhe te 2.
Nj veori sht hyjni vendase me mbishkrime n qytetin Rovinje , i cili qndron me dy emra t dyfisht Seiksomnij Leucitika (Seixomnia Leucitica)
N rastin prfundon emrin form Seixomniai Leuciticai, extensions n dhanore pr -ai, duke treguar ndikimin e formave gramatikore t Lindjes, e cila sht rrnjosur n praktik n kohn e Republiks.
Kjo sht sugjeruar nga form gjuhsore Polates pr banort e Puls, forma e vjetr e Polentii m von.
N fakt, n ditt e Republiks, banort e Puls quheshin Polates, dhe n kohn e Perandoris Polentii.24
sht e njohur se n prputhje me t tolerancs fetare hyjnit vendase romake adhurohet krah pr krah me zotat zyrtare romake.
Ky parim sht zgjeruar pr n Triestes, Porec dhe Pula Ager, dhe nga ana e Istrias Liburne n kuadr t provincs s Dalmacis.
Mbizotrimi i kulteve femra tregon tradit t fort t matriarkat n t gjitha dhe supremacin marrdhnieve matriarkale para kryerjes s demokracis ushtarake n Histra.2
Shprndarjes, numror dhe specifikat kulteve iliro- romake n koht romake n Istria sht nj nga tiparet dalluese t zhvillimit t kulturs shpirtrore n kt rajon, qoft administrativisht i prkiste rajonin e dhjet Italik e Venetiane dhe Histriane gjeri te lumi Rashe e ashtu.quajt. Liburnija ne perfshirjen e Dalmacis.
3. Rabac, Ajitika (Artico), 1-2. era jon .
2. Pula, Borija (Boria), 1-2. era jon.
Ndryshuar pr her t fundit nga fegi II : 08-01-2017 m 10:49
N rajonin e Nezakcija u zbuluan n shekullin e kaluar dhe te fundit shume monumente t gurit dhe altar balte q nga koha romake, dedikuar me heret per grate perendeshat vedase ilire.
Kshtu, n rrnojat e qytetit zbuluar altar kushtimor pr perndesh e Eji(EIA), q do t thot: Eiae Aug(ucius) L (ucius) TORIUS Stephanus n (otum) me (olvit) liibens) m (erito) .
Eja prmendur n akra dyt t forms fshatar Nezakcija.
N t sht nj mbishkrim: Ei (a) e Aug (usta) sac (rum) Brissinius Frederick {---} n (otum) pr (o Gjn ajo) ltibens) m (eritem) .
Sipas B. Forlati Tamaro keto altart mund t datohehen n shekullin t dyt ose te tret.
Megjithat, kjo sht pikrisht n kto altart mund t ndiqni vazhdimsin e kultit t adhurimit t perndeshs Eje.
Prandaj, bazuar n kto karakteristika mund t datohet n fund t 2 dhe n fillim t shekullit t 3-t. "
interpretim artistik i perndeshs Eje nuk sht i njohur.
Ndoshta ajo mund t njohin mes relifit te pamjes se nje grua romake e gdhendur n nj medalion tempull t vogl apo t varrit t tr Nezakcija pran t cilit jan gjetur dhe altart e prmendura e zgjedhura.
Sipas konceptit dhe llojin e stilin te flokve dy relefit Agrippina, daton n gjysmn e par t te pare .
N Nesactium kan adhuruar edhe hyjnive t tjera femra ilire.
Nj prej tyre sht Trita.
Altar kushtimor shpesh adhuruar i perndeshs indigjene t brojtese te ujit (magine divine) zbuluar n grmimet komplekse t banjot romake.
Hyjnit lokale u adhuruan shpesh si mbrojts i ujit (Magin hyjnore?).
Nj mbishkrim t shkurtr thot: Tritae Aug (ustae)
N emr t perndeshs sht manifestuar kshtu. "Romani Interpretatio" arrihet duke shtuar deappelativisation Augusta - sublime, si dhe n rastet e mparshme me perndesh Eje.
Sigurisht q n t dyja rastet fjala iliroromake hyjnit sinkretist femra perendesh (Eia Augusta dhe Trita Augusta).
Megjithat n Istria emri Trita nuk sht e zakonshme, mund t njohin emrat ne territorin t Bosnjs dhe Hercegovins, n format Tritan, Tritanon ose Traitano.
Altar kushtimor me emrin Nezakcija formn e saj shum t thjesht, si sht
Nj fenomen interesant i adhurimit t perendeshes Istrias (Histria), qe mbart emrin rajonit - Deciorum Terrae Histriae, dhe si toponim apo ethnonym dhe mbeti deri n koht moderne.
Ndoshta emri i referohet hyjnis q prdoret pr t jet nj mbrojts i t gjith zons gjeografike (Istria) dhe banorve dhe popullsis (Histriane).
Kjo sht nj altar kushtimor terrae Histriae, zbuluar n afrsi t rrugs romake q one nga Nezakcija n Pula.
Mbishkrimi mbi akra thot: Thala [ssa) [D [eciorum Terrae Hislt] -riae v (otum) me (olvit) l (ibens) m (erito) .
Monumenti sht projektuar dhe ngritur nga nj skllav ose nj skllave. Besohet se ai mund t datohet (te jete) i shek.1 e par.
Histria ose Terra Histria apo Istria, n varsi t drejtshkrimit romake, nuk adhuronin n nivel vendas n zonn e Nezakcij, por - far sht e rndsishme - edhe n zonn t gjer Istrias.
Keshtu nj vend i adhurimit t saj sht n Rovinj ose ne rrethinat e saj, ku sht ngritur nj tempull i vogl (Janum), e cila lexohet nga mbishkrimi n kryetra: Histriae Janum, ab C (aio) Vibio Varo patre inchoatum, Q (uintus) Caesius Macrinus perjecit et dedicavit.
Ndrtimi, n prputhje me formn e epistemologjis dhe Gaju Vibiju Varu (Caius Vibius Varus), i cili kishte filluar pr t ndrtuar, dhe Cezija Makrin (Caesius Macrinus) ai e kishte prfunduar dhe i prkushtuar mund t datohet n kohen hershme perandorake .
Shfaqja e tempujve simetrike binjake n Istria nuk sht e pazakont, sepse gjendet n Pula, Brijun (Verige), n Nezactij dhe Porec ".
Kjo epistemes me shenjen "fanum " sht e vetmja dshmi e ekzistencs s t ndrtimit te shenjte ne Histriji.
Fig. 5. Porec, Histrija Terra (Terra Histria), t shekullit t 2.
Histrija adhurohej edhe n Porec.
N fushn e forumit, prve t ashtuquajturit tempulli Neptun u zbulua n vitin 1845 n nj altar shum t bukur kushtimor q sht i dedikuar Karminija Priska (Carmini Prisca).
Mbishkrimi i plot thuhet: Carmini L. f Prisea Histriae terra v (otum) me (olvit) l (ibens) m (eritem) .
Sipas forms dhe mbishkrimin altari sht dat n shekullin e dyt "46.
N t gjitha prshkrimet deri tani prmendura hyjni autoktone ilire prmendet nn emrin Histrias.
Megjithat, akra kushtimor e lexon Pula me shkrim: Aeflania Isias Istri(i)ae (v(otum)s(olvit) l(ibens)m (rerito).
Linku.https://www.google.se/url?sa=t&rct=j...OGxhTJqx2OZXjg
Ndryshuar pr her t fundit nga fegi II : 09-01-2017 m 06:26
Fig. 6.Jesenovik, Iria Venus (Venus Iria), 2-3. era jon.
mbishkrim: Aeflania Isias Istres jae [v (otum) me (olvit) l (ibens) m (eritem)} 47
Fjala sht per te njjt hyjni vendase, e cila sht dedikuar Orijentalke.
Emrat ilir ishine n shekujt e par pas eres s., kur datimi i par shenja t prmendura dhe shkruar e lexuar s si H si "Histria": ndrsa n shekullin e 3 dhe m von, kur ky monument mund t jet datuar, eshte shkruar ne form t pastr romak si "Istria.
N rajonin e Puls, vendebanimet t vjetr ilir m von romake Pietas Iulia dhe Coloniae Iulia gjysm Pollentiae Herculaneae.
po ashtu u gjeten gjithashtu dhe ruajtur disa altar kushtimor nga periudha romake n t ciln t prmendura perendesha ilire femror .
Dhe shume heret e prmendur Eja, e cila festohet n Nezakciju, adhurohej edhe n Pula.
Mbishkrimi mbi nj altar kushtimor, datuar n formn klasike dhe shkruani ne shkronjen u n shekullin e par, lexohet si m posht: Eiae AuG (ustae) Ant (onia) Severina v (otum) me s (olvit) .51
Eshte gjetur altari kushtimor n rrnojat e kishs s Shn Sophia n Dvigrad dedikuar Eji, ne formen sinkretist prkufizuar si t Eia Augusta, tregon pr nj rreth m t gjer t adhurimit t ksaj perndesh autokton n kufirin midis pules dhe Porecit.
Teksti i plot i mbishkrimit thot: Eia Aug (ustae) L. Gn(aeus) Pollent (ius) [v (otum) me (olvit)}.
Interesante, altari kushtimor i perndeshs e Eji ne formn sinkretizimit e prkushtuar n Pula, i cili kishte nj pron n Dvigrad dhe shrbeu n kufirin vendosur (specula).
Gentilicium Polentius emri lokal pr qytetin e Pulas dhe pasardhesit e tyre.
N Pula n koht romake adhurojn hyjnit vendase t fenomeneve natyrore.
Dshmi e ksaj sht nj altar kushtim i dedikuar pr Boriji (Boria).
Nj mbishkrim i gjetur n 1827, shqiptohet : Evangelus colonorum Polensium (Servus) Boriae n (otum) me (olvit) l (ibens) m (eritem) .53 Besohet se Boria hyjnia e ers, dhe kshtu emri i ers e famshme e veriut " bure ", e cila sht e zakonshme n Istria dhe Kvarneru.54
Nj altar kushtimor feston hyjnin e fenomeneve natyrore, perndesh e stuhive, shirat e rrmbyeshm dhe mjegullues Nebra (Nebres i nebriV) .
Ai u gjet n vitin 1876 n fushn e Marsoves n Pula, nj form shenj shqiptohet : Nebribus Tertia Aug (usti serva) pro Barbar [a} .55
Ky altar, Tertia, shrbtor e perandorit Augustus, ndoshta dedikuar pr nymfat lokale, dhe sht e rndsishme pr t plotsuar njohurit e shkalls s hyjnive ilire t fenomeneve natyrore, t cilat adhurohen n koht romake n arenen e Puls. 56
Nji pamje e hyjnive autoktone manifestuar n formn e pastr t emrin e nj personi, sipas nj hyjni t izoluar fenomen femr me dy emra, u zbulua n Istrian perndimore n mes t Rovinj dhe Bala n arenen e Puls.
Kjo sht perndesh Seiksomnija Leucitika (Seixomnia Leucitica), e cila prmendet n nj mbishkrim t dats n epokn republikane ne shek 1 pes.duke pasur parasysh faktin se emri i kushtues per qytetaret e Puls - shfaqet n formn e saj m t vjetr t njohur: Polatesr?Mbishkrimi shqiptohet : Seixomniai Leuciticai Polates.
Mbishkrimi shqiptohet: Seixomniai Leuciticai Polates.''
sht interesante se shtja prfundon n gjinore dhe dhanore nuk shkruhet ae por ai .
Fakti sht se kjo perndesh n t gjith Istrias shfaqet vetm n tekst ne kt pllake, dhe sht e vshtir pr t prcaktuar karakterin e perendeshes.
N baz t dy shembuj t adhurimit t kulteve autoktone n Pula, n veri t Puls (EIA Seixomnia Leucitica), t cilt adhurojn Puljanet, kulte vendase jan rrnjosur thell, por i pranuar edhe nga kolont n kt fush.
N bregdetin lindor t Istrias, nga lumi Rasa (Arsia) n Trsata (Tarsatica), n rajonin e t ashtuquajturen Ilirija Liburnin, duke u paraqitur n t shumta prshkrimet me nj person me emrin e nji femre t perendeshes vendase.
Shumice e tyre u zbuluan n Labinen komunal romake (Albona
ku jane themeluar ekzistencn e nj serie fortifikata ilire.
Hyjnia m e zakonshme dhe me adhuruar n zonn Labine te Liburnies sht perndesh Sentona e cila ne Labin dhe zonn prreth sht prmendur n tre altarin kushtimor.
Njra u zbulua n qytet n vitin 1881, nuk e di se ku sht sot, por ai ruhet nj emrtim tekst: Geminus Boninus Hostiducis Sentonae v (otum) s (olvit) l (ibens) m (erito) .
Nga rrethet t Labines sht edhe nj altar kushtimor me kt mbishkrim: Sentonae sacrum Tullia Fusca v (otum) me (olviti)63
Mbishkrimi i tret i dedikuar pr kt perndesh autoktone sht e vendosur n nj akra te vogel e zbuluara n vitin 1961.
Mbishkrimi thot: Sentonae sacr (um) C (aius) Vibius Florus v (otum) s(olvit) l (ibens) m (erito) .
Monumenti n form dhe mbishkrimin mund t datohet n shekullin 1 apo te 2.
sht e rndsishme t theksohet se n territorin e ngusht mes Labines (Albona) dhe Plomin (Flanona) shum intensivisht adhurohej Sentona Luburniane , dhe n kt zon gjeografike me siguri duhet t shikoni pr nj qendr t vrtet t kultit t ksaj hyjnie autoktone ilire.
Mbi gjijun Plomine gjetur nj altar i vogl me mbishkrimin kushtimor i gdhendur : Sentonae [S] il [ic] ia v (otum) s(olvit) l (ibens) m (erito) t cilat gjithashtu mund t datohet nga shekulli 1 apo i 2.
N Plomin u gjet altari kushtuar Sentonas, te cilen e ka ngritur perandori Augustit, pr kete monument sot gjindet n Rijek: Sentonae Felix Aug (ust) n (ostri) [v (otum)] me (otum) l (ibens) m (erito ) .66
N vitin 1928 grmuan jo shum larg rrugs kryesore n Plomin altar me mbishkrimin kushtimor: Senton (a) s Sex (tus) Aem (ilius) v (otum) me s (olvit) l (ibens) mteritof ", e cila eshte rreth t njjtn koh si ai i mparshmi:. nga shekulli i 1 deri n ne te 2
Nga Plomin ndoshta rrjedh dhe altari i vogl kushtimores q sht ndrtuar n murin e jashtm t kishs s Shn Jerome Trsatu.
Eshte i nenvizun texti sipas P. Kandler shqiptohet :. Sentonae Eutychus v (otum) stolvit) l (ibens) m (eritem) .68 Fig. 7 Labin, Sentona, 1-2. era jone
Ndryshuar pr her t fundit nga fegi II : 10-01-2017 m 16:27
Kulti autokton i perndeshs Sentona adhuruan n Istren qendrore , n kufirin Porec dhjet pjese te Rajonit Italik, jo shum larg nga Pazini. Altaret kushtimor jane gjendur n dimr te vitit 1943/1944. n Katunim pran Boljunit, ndoshta i prkiste nj sacelumu t vogl t cilat jan mbetje arkitektonike t dukshme edhe sot.
Mbishkrimi shqiptohet: [Sjentonale] Silicius Rufus d (ono) d (edit) .69
Altari ishin te zbukuruar n ant, por reliefi paraqet nje gjarper sot mezi dallohet, sht pothuajse e pamundur pr t prcaktuar modifikuar pr perndesh ose dedicante e saj, e cila sht e rrall, pasi u mendua se interpretimi eshte i panjohur antropomorforma i perndeshs vendase, duke prfshir edhe Sentonen.
Gjarpri jep karakterin e saj t veant ktonike ose t trthort, jan t lidhura me perndesh e shndetit, pjelloris dhe amsis.
Prve tet altarve te njohur Sentones, zbuluar vitet gjashtdhjet e altarit t shekullit 20 t kushtuar perndeshs q i v Sextus Patalik (Sextius Patalicus).
Monumenti sht nj nga t paktt q ka emrin e perndeshs Sentona dy emra: Miliotoc-- dhe Nossica (. Dat Nossicae), e cila sht interpretuar n dy mnyra: dy emra Miliotoc dhe Nossica konsiderohet apelativ shtes Sentona ose ajo sht nj monument pr tre hyjnive , i njohur Sentona dhe deri tani dy emra t rinj t panjohur te hyjneshes Miliotoc? dhe Nossica 70
Teksti i plot i mbishkrimit mbi altar lexo: [S) entonae, Miliotoc [- j, Nassicae Sex (tius) Patalicus.
sht veanrisht interesante se kjo sht monument i dyt Sentonas, i cili ka nj an t an-dekoruar dhe n relefin e nj gjarpr bishti i t cilit sht transferuar n pjesn e prparme t qoshet majt-djatht t kutis me mbishkrimin.
Ky relief gjarper i lidhur sigurt me nj shenj ktonike e perndeshs se njohur, ndoshta e shndetit dhe pjellorin te toks.
T gjitha opsionet pr krkimin t mtejshme tani jan t hapura.
Duke qen n kt pjes t rajonit t Istrias, n Labinishtin, ende prfaqsuar hyjnia m e madhe femra Sentona, deri m tani karakteristikat e panjohur dhe kuptimet, sipas W. Roscher, pothuajse mund t barazohet me Heren ose Tellusin Italik me gjarpr, perndesh kryesor i amsis, familjes dhe pjellshmris altar t cilit sht gjetur n vitin 1870 jo shum larg nga Brianna te Cepica".
Emrat dedicantes behet fjale per se ajo ishte antart e familjeve autoktone Patalika (Patalicus) dhe Gemina Bonino Hostiduka (Geminus Boninus Hostiducis), ndrsa skllevrit te tjer ose Libertinve me prejardhje t ndryshme.
N zonn e ngusht bregdetare t Istrias lindore jane t njohur hyjneshat tjera autoktone, adhurimi i t cilit shtrihet edhe n koht romake.
Keshtu qe Jutosika (Iutossica) prmendur n kushtimoren altari q u gjet n vitin 1886 n Labin, prkushtimi i t cilit lexoj P. Kandler: (T (itus) Granius Voltimes (is) f (ilius) Rufus Iutossicae v (otum) s (olvit ) l (ibens) m (erito), ku edhe ka hasur emrin autokton Voltimeza (Voltimesis) .74
Ajitika (Artico) sht e njohur n baz t mbishkrimit mbi altar zbuluar n vitin 1963/1964. n Rapcu, q nga viti 1967 eshte e vendosura n Muzeun Kombtar n Labin, ku perndesha prmendet si Augusta: Aiticae Aug (ustae) Tiit) Gavilli (orum) Voltimes.
Personi t cilt jan prmendur ne Ajitice t tilla si Aplus, Titus dhe Voltimes (is) jan me origjin Histriane dhe ne onomastiken Luburniane , dhe Gavillia e kuqe me origjin italiane.
Mbishkrimi mbi altar mund t lexohet n disa mnyra: a) f Aplus Gavillius Voltimesis (ose na) et Titus Gavillius Voltimesis j (ose na); b) ose unominativu: Aplus et Titus Gavillii Voltimesis f (ilius); b) ose n nomintivu: Aplus et Titius Gavelliorum Voltimesis f (ilii) ne gentiv Apli et Titi Gavelliorum Voltimesis f (ilorum.77
Relievi n zabatu mbi mbishkrimin sht unik pr shkak se ajo duket n monument hyjnive kushtimor vendase n pjesn e prparme. Identifikuar ulur figurn femrore, koka dhe trupi i t cilit jan shkatrruar.
N doren e majt pr krah nj figur mban nj shtag, skeptrin ose kallinje.
N pllak te flijimit jan t vshtira pr t dalluar pamjen ose viktimat ose disa figurine te hyjnive.
N baz t elementeve t performancs, duket monumentin mund t datohet n fund t shekullit 1.
Prbajtjen m detaje n kt pikpamje te perendeshes vendase Ajitike, e pare n nj form tipike ikonografik romake,
Megjithat, sht e mundur ne disa opsione, pr kt arsye ne mund qe me gjer deri tani, ne vendosim se kjo sht nj perndesh e mbrojts shtpis (Vesta) ose pafajsis (Puditia) 78 ndoshta te pjelloris s toks dhe bujqsia kulture (Ops, TELLUS, Ceres.
Interesante eshte se hyjnia Ika (Ica), emri i t cilit si toponim ende mban nj vendbanim jo shum larg nga Rijeka .
Zona nn Učken sht i njohur pr burimet te shumta t ujit t freskt, dhe ky emr mund t ket quajtur nj nimf vendase t burimeve te ujit.
Deri m tani vetm dy altart te njohur kushtimor dedikuar pr kt perndesh: njra gjendet m posht ne kshtjelln plomin (Flanona), dhe t tjera n Pule (Pola).
Plominska ara me nj prkushtim pr Iki(mbishkrim thot: Ica) kishte nj mur mbi hundz e ujit nga nj burim.80
Arenen t tjera t dedikuar pr t njjtn hyjnishe u zbulua n vitin 1954 n Pula, dhe nga njra an mund t shihet n figurn dmtuar ndihms s nj femr t veshur me nj chiton shkurtr me drapr nn pem ulliri ose nj pem palme, dhe n ann tjetr t dege me disa artikuj t paidentifikuar.
Mbishkrimi thot:. Ike Aug (ustae) sac (rum) Vesida (ius) Urs (us) v(otum) s (olvit) l (ibens) mieritot "
N baz t ktij vendi t izoluar n Pula, sht e vshtir pr t prcaktuar nse Ika adhurohet n qytet nga koht parahistorike gjeri ne epokn romake apo e vetmja dedikuar per panjohur ne zonn tjetr Luburniane qe solli me vete nj besim n kt hyjni autoktone ilire.
Me kt tekst kushtimor datone ne shekullin e 2, ende mund t pretendojn se kulti Ike dhe adhurohej edhe n Pula, .
Interesante, ajo sht e pamjen e nj pem ulliri dhe nj gjeniu t stilizuar n kt monument Silvan te keti kultit nga Buzeta.
Pamjet e perendeshes ne rruge si Persephone dhe nymphs me klas anasjelltas me hitone te shkurtr sht gjithashtu n monumenti ne gurin e varrit t Buzeta (Piquentum) .82
-Monumente Altar autoktone te perendive -shave ilire ne Istrias te shek.1-2 dhe 3
Ndryshuar pr her t fundit nga fegi II : 15-01-2017 m 07:22
Fig. 9. Krnica, Melosok, shek. 1 .
Hyjni autoktonen sht gjithashtu Iria (Iria), e cila sht nj prkushtim n formn e hyjnizuar zbuluar n Plomin, dhe lexoni: Iriae Agu(ustae) in memoriam Vibiae Portiae matris Aquilia Q. f Colatina d (ono) d (edit) .83
N t ashtu-quajtur. "Romani Interpretatio" sht asimiluar me Veneren, pasi ka nj mbishkrim me motive nga Jesenovik, n luginn e lumit Rasa, n kufirin midis Liburnia dhe dhjet Rajonet Italiko Venecia et Istrias, shfaqet si Iria Venus (Venus Iria).
Mbishkrimi thot: IRI (a) s Venus C (ai) Vale (RII) Op q f (ilia) Felicula n (otum) l (ibens) m (eritem) .84
Ne baze te dy t dhnave t njohur sht konstatuar se Irija ishte perendeshe vendase ilire , dhe sot sht emri i nj lule iris Iris ilire.
Adhurohej vetm n bregun lindor t Istrias, pasi ajo sht n bregun perndimor nuk jan mbishkrimet e zgjedhura nga periudha romake q do t tregojn respektimin e saj.
sht e rndsishme t theksoj se ky sht nj Minerva Flanačane, banort e lasht t Plominat (Flanana).
N kt rast, si kur edhe te Ike, sht nj fenomen interesant i transmetimit t kultit autoktone prej lindjes t Istrias deri te bregu perndimor.
Q nga Minerva adhurohet me epitetin Flanatica, n kt rast vzhguar, "roman interpretatio" nj kult indigjene Luburnian t ngjashme ose t njjtin kuptim si kulti romak i Minerva.
N kt turm t hyjnive t pastra ilire dhe sinkretizimi iliro-romake n veanti qndron jasht epihornes hyjnise mashkullor Melosok (Melosocus). Numen Melosocus shfaqet n form sinkretist si Melosocus Augusti n mbishkrimin
Mbishkrimi thot: Numini Melosoco Aug(Usto) sacrum Cn (aeus) [P [apiriuls] ms Eumeluls] s ex voto.ss
Theodor Mommsen emri i hyjnive q rrjedhin nga nj gentilitians Histriane prfundojn n -ocus, ndrsa Anton Gnirs konsiderojn Melosocus ishte emri i nj lumi, burime, koder apo ndonji kng.
N kt rast, megjithat, fjala pr lokalin dhe me pamje izoluse te perendis mashkull , edhe pse ajo sht quajtur n mnyr eksplicite Numen q nuk sht rasti perendeshat femror.89
E njohur jan dy altart kushtimit t hyjnive vendase nga prreth Krnices ; e para u gjet n 1900 me mbishkrimin: Me [l] osoc [ o Aug(usti servus )ose (libertus) 90,
i dyti sht zbuluar n nj shpell nntoksore ne Golubinčina ne vitin 1999 Theo Melisoco Silouester apodus thusiari "91,
Pr Melosoka tashm parathenje se eshte hyjni e vjetr epihorno mishruar te skulptura kalorsit nga shekulli i 5-t para Krishtit. n simbioz me gruan e nj mm icom (Eia - Bona Dea - Magna Materl.93
sht fjala per gjenin Barbulana (Genius Barbulanus), kushtimor altar i vogl nga fundi i shekullit 1, ku mund t shihet teksti: Genio Barbulani P. Fl (avius) Dliolmedes ''
Monumenti u gjet n vitin 1942 n nj kodr te kisha. sv.Peter '', e cila ishte kodr ilire me zgjidhje e vazhdueshme gjeri n Mesjet.
Fshati u shkatrrua nga nj murtaja, dhe ka qen gjysm rrug ndrmjet Medulines dhe Pulas.
Nj shumllojshmri e kulteve autoktone femrore t zbuluara n gadishullin e Istrias n koht ilire q n traditn e l t kuptohet edhe n periudhn romake te dominuar Ister.96
f.93
N dominimin aktual t hyjnive femror ka pasur nj hierarki t caktuar q reflekton avantazh numerik kultin Sentoninog dhe Ejinog, e perndeshave t tjera sporadike kufizuara territorialisht lokale dhe nimfamve.
sht interesante t theksohet se kulti Sentona m i shumti dhe m i shfaqur n Labinshtu (Liburni), por n mnyr sporadike dhe n Istrin qendrore sikur Ica (Ika) deri n adhurimin e perndeshs Eje vren tani pr tani vetm n Ager Pula dhe Nesactium n Istrian jugore.
Pas shqyrtimit t hyjnive indigjene t cilat jan emrat e t ruajtura n mbishkrimet mbi altart kushtimor ne kohen romake, n jug dhe juglindje t Istrias, dhe vetm n vende n bregun perndimor dhe n Istria qendrore, mund t konkludohet se elementi i romanizimit autokton ilir (Histrian dhe Luburnian)elementi fetar ka mbetur thellsisht ne religionin e tyre.
foto.10. Labin, Jutosika (lussica), shek. 2-3. ere jone
Iskra Čataj
Kultet Autoktone n provincn romake t Dalmacis
Prof. Ph. D .. Zeljko Miletic
HYRJE
Pushtimi romak i bregdetit Adriatikut lindor n fund t shek I pes. dhe n shek. I. dhe formimin e kolonive n kt fush sht e banuar nga emigrantet romak bashke me qytetrimit romak.
Kjo sht nj qytetrim ne mnyra t ndryshme rrugve te deprtuar n mesin e popullats vendase.
Duke krijuar nj qendr t qytetrimit urbane, t tilla si jan qytetet Pola, Senia, Iader, Salona, Narona, Siscia, etj, ajo ishte e mjaftueshme pr t br ndikim romanizimit t ilirve
Rolin e Romanizimit te ilirve kishin ushtart romak, sidomo legjionart te cilit pasi kan shrbyer nj afat t gjat t shrbimet vendosn kto vende, duke fituar toke si nj shprblim, etj.
Ky proces nuk sht i renditur n mnyr t barabart, nga njra an, pr shkak t ekonomike t ndryshme,dhe niveli kulturor n t cilin n at koh prmbante komunitete t caktuara fisnore, t cilat mund t jen t barabart me mundsin e asimilimit, dhe n fiset e tjera t veanta qe jetuan n zona t izoluara gjeografike me tradita t ndryshme kulturore dhe mundsit te fort apo t dobt te ndikimit n mjedis.
Prve formave t reja t prodhimit, social organizatat, e mnyrat e jets dhe kulturs, qytetrimi romak ka br nj ndikim n kulte indigjene dhe besimet, prhapjen e kulteve q i prkisnin fes origjinal romake.
Vete Ilirt me ngulmi detal per perndit e tyre t vjetra dhe ritualet e kultit, por ata i pranuan edhe hyjnit romake q jan m karakteristikat e tyre qe ishin t ngjashme apo identike me te tyre.
Rreth perndive ilire, n fakt, ne e dim se far Iliret ln jasht kohe kur ajo ra nn sundimin romak, kur perndit e tyre u ngriten me monumente praktik romak , n t ciln ata shihen edhe emrat origjinale t shum hyjnive ilire.
Disa ishin identifikuar me te Roms, dmth. a prshtatur me situatn e re.
Pra, ne kemi t teritorin Liburn sinkretizmit e Anzotike indigjene dhe Veneres romake, e cila sht konfirmuar me statuja e perndeshs dhe dy mbishkrime nga Aenone.
Kulti i perndeshs Sentona, u konfirmua nga tri mbishkrime nga Albon dhe tre altart nga Flanona.
Per Iriji q sht identifikuar me Veneren, dshmuar nga mbishkrimi i
Jesenovikut dhe prkushtimit motivit nga Flanona.
Kult Ajtike dshmoj njri sht n altarin e Albone; kulti Ike me dy altar nga Flanona dhe Pole.
Krishtlindje sht shpesh me apelativ Agusti ka vazhduar pr t adhuruar edhe n interpretimin romak natyrshme n t kuptuarit fetar romake.
M tej ne kemi kultin Latre e cila sht nj shembull i kultit jo sinkretizimit pavarsisht nga prania e emigrantve.
Qendra e saj ishte ne Nedinu, dhe me tej kulti prhapur n Korinij, Aseriu dhe Roshki, si konfirmohet nga njmbdhjet monumenteve. Dominimi i kulteve femra n kt fush tregon tradita matriarkale e fort para fillimit t demokracis ushtarake.
N mnyr t veant, kjo ishte nj shprehje nj adhurim kulti i pjelloris dhe festimin e familjar .
Tradita lokale, pushtimi romak mbetet ose t njohur n form plotsisht autentike apo n Romane interpretatio
Ne territorin Japode ne e dim hyjnin Bindi, mbrojts dhe ujit burimeve , e cila sinkretizimin me Neptunin Romake , e cila sht nj vend i shenjt kushtuar atij me disa zjarri sht zbuluar n burimet e Privilica pran Bihait.
Shum monumente jan ndrtuar edhe per Silvanin, Dianaes dhe prcjelljeve nimfave, e cila sht veanrisht e zakonshme n fisin e rajonin Delmate.
Nga prendit tjera ilire duhet t permendim hyjnin Medaur, ku ne tokn ilire nuk ka konfirmim, por ne dshmuar ekzistencn e tij n Lambezisu, kampi Romak n Numidi n Afrikn e Veriut.
Atje sht tempulli i perendis Eskulapisit nj ushtari ilire ngritur dy mbishkrime dedikuar Medaurit.
N mnyr t veant ajo sht rreth dy tekste n t cilat Medaur prmendur si mbrojts Rizonit, vendlindja vendase i dedikimit
Ardhja e lirimit te, skllevr,tregtarve, artizantve dhe ushtar gjate shekullit III. n kto an, ka nj deprtimi i besimeve Lindore prmes elementeve orientale.etj.
Shembulli m i mir sht kulti Sabasius Jupiter Ikus, duke rezultuar sinkretizmi i kultit autokton, romake dhe trake-Phrygian.
Ajo sht i dokumentuar me disa te gjeturat: altar kushtimor nga Aenona n Liburni , i dedikuar pr Jupiter-Sabaz-Ika, dora kushtimor
bronzi nga Sasa n fushn e Domavia te lasht, me alqi me pamje negativ Sabasiju aedicule e cila u zbulua ne favisama tempullin Capitoline n laderu dhe grupet e hala kockave me kok n formn e nj dore e cila sht e mbshtjell nj gjarpr rreth dore e saj.
Vazhdimsia e adhurimit t ktyre kulteve rezervon t periudhs s antikitetit t von dhe pothuajse paralel ekziston me kulte orientale deri n ardhjen e krishterimit
LATRA
N mesin e kulteve autoktone n vend t veant ne Illyric ka nj grup
i hyjnive femra konfirmuar ne monumentet nga zona e Liburnise se antike dhe pjesn lindore t Istrias.1
Sipas numrit te monumenteve q dshmojn pr disa kulte Luburniane n vendin e par kulti Latrin esht njohur ne njmbdhjet monumente n Liburni dhe nje q vjen nga Salona.
Figura 1.Mbishkrim perendeshes Latre (marr nga D. Rendić 1989)
Figura 2.Altar kushtimor nga Nadina dedikuar per Latri (marr nga J. Medine, 1984.b)
Figura 3.Altar kushtimore prej Labini dedikuar Sentona (marr nga V. Girardi Jurkić, 2005)
Figura 4. altar kushtimore prej Labin dedikuar Sentonas (marr nga V. Girardi Jurkić, 2005)
Ndryshuar pr her t fundit nga fegi II : 23-01-2017 m 08:23
LATRA
N mesin e kulteve autoktone n vend t veant ne Illyric ka nj grup
i hyjnive femra konfirmuar ne monumentet nga zona e Liburnise se antike dhe pjesn lindore t Istrias.1
Sipas numrit te monumenteve q dshmojn pr disa kulte Luburniane n vendin e par kulti Latrin esht njohur ne njmbdhjet monumente n Liburni dhe nje q vjen nga Salona.
Ata jan t shprndar kryesisht n pjesn qendrore midis Krke dhe Zrmanje.
Shumica e monumenteve u zbuluan n Nedinu (Nadine), pastaj n Korinju (Nadine), Aseria dhe Roškom.
Qendra e kultit duket se ka qen n pjesn qendrore, duke pasur parasysh numrin e dedikimit n Nedinu.2
Sa prket vetum monumentit, m shpesh kushtimor altart e karakterit t thjesht, n mnyr q disa mund edhe t mendojn se aktet vet dedikimit gdhendje artizanale dhe mjetet, jan gjetur n vende t ndryshme pran Nedinas, dhe dy jan n Gradina, ku ishte urbani qendra e komuns Liburnian-Romake Nedina.
Ky rregullim i altarit Latrinih tregon se perndesh adhuruan edhe ne qytetin dhe rrethine saj.
Gjinden monumentet kushtimore te vendosur nedin dhe Roškom tregojn ekzistencn e vendeve t shenjta dhe tempujt ne vendet sub diva dhe shenjtorja te pasura te dekimeve
Katr monumentet prmbajn informacion t besueshm n lidhje shenjtin Latrinim: dy n Koriniju, dy n Nedinu dhe nj nga Nedin ose Aseria.
Pa t prmasave dimizionale dhe karakteristikave, sht shenjtrorja m e madhe e Latrines n Liburni ishte diku n zonn e fshatit Škabrnje.3
Ne kemi dy shtresa kronologjike Latrines Testament. Shtresa e par e bn grupin m t shumta
Mbishkrimet e Latrines , e cila tregon se ajo adhurohet shum intensivisht n shekullin e I-pare ose pas pushtimit romak te provincs s Dalmacis.
Kulti i vjetr Liburnian n kohn e romanizimit n shekullin e par nuk duroj presionin e qeveris s re.
Ai nuk u ndalua, por ndikuar rrethanat e reja t tilla si prdorimi i gjuhs dhe shkrimit latine , inovacioni (sajimi) n prpunimin e gurit q oi n krijimin e llojeve t reja dhe format e altarve kushtimor dhe tempujt qe kultura Liburnian deri ather nuk e kishte njohur.
N kt mnyr kulti Liburnian u barazua me hyjnit romake qe kulti qe kishte arritiur para pushtimit ne hapsirn Nedina, Korinija dhe Aserije.4
E dyta shtres e Latrinies testamentit prbhet nga dy monumente : testamenti i munificijimit nga Aseria ose Nedina dhe Fragmenti i monumentit nga Salona.
Monumenti i par sht n fakt nj vend i shenjt i familjes Gellii, e cila sht ndrtuar n mesin e shekullit te II. nga fundi i III. , i cili tregon se shenjtorja Latrina e ndrtuar tempujt n shekujt e antikitetit t vrullit kur u romanizimit te Liburnias qen kryesisht kishte prfunduar.
I vetmi ne kohen e me te vonshem t monumentit nga t gjitha mbishkrimet e Latrinine me emrin e Liburnianve.
Figura 5.Altar kushtimoren ne Labin dedikuar Sentona (marr nga V. Girardi Jurkić, 2005)
Figura 6.Altari kushtimore prej Plomin dedikuar Sentona ( --------------II-----------------)
Figura 7.Altari kushtimore prej Plomin dedikuar Sentona(---------------II-----------------.)
Figura 8.Altar kushtimore prej Jesenovik dedikuar Iriji ( ----------------II-----------------)
Ndryshuar pr her t fundit nga fegi II : 23-01-2017 m 13:51
Perndesh sht apozicion Augusta (Latra Augusta), e cila ndoshta shnon fundin e procesit t afrimit dhe pranimit t feve vendase n strukturn fetare t shtetit romak.5
Romanizimi sht prekur vetm me elementet e jashtme t ktij kulti, pa ndryshuar thelbin e natyrn e saj hyjnive, te cilat mund t shihet dhe apozicion Augusta, e cila esht lajmruar vetm pas mesit shek. II.6
Ndrtimi i tempullit Latring dhe galeri si munificencije Tito Turanija Rufa dhe bijit e tij, dshmia e statusit t lart t kultit t brendshm t mbajtur ne Nedinu n shek.I.
Tit Turanije Ruf ishte antar i turms decurionit Nedina, dhe kur kshilli zgjidhe edilom, ndrtoi tempullin Latrin.7
N baz t pozicionin e caktuar te kompleksit t mesjetar te fshatit Kamenjane n fshatin sotem Shkabrnj, sht e sigurt se ky ndrtim Latrinose te shenjt me hyrje sht i vendosur n zonn e keti fshati.8
Arsyeja pr ndrtimin e tempullit n kt vende sht duhet t ket qen shkaktuar nga nevojat fetare e t gjith banorve.Rrethi i besimtarve ishin te antar t t dyja gjinive.
Nga tet Dhiatn e pavarur, ku ruhen emrat e plot te dedikuarve , tre jane grave dhe pes meshkujve. etj
Ne fakt pranim kto komponent t natyrs s tij kan t bjn me mbrojtje e forcave gjeneruese dhe avancimin e familjes, dhe n kt drejtim pr mbrojtjen e besimtarve n jetn e prtejme.
Latra ishte prindror krijues i jets dhe fisit njerzor , hyjni n kompetenc t cilit ishte bota e prtejme .10
Nga karakteristikat dhe konfiguracion dhe prkushtimi i Latrines , ne mund t konkludojm se n shekujt e par t antikes te kultit Latre ishte supreme me ide fetare per banort autokton te Nedinit dhe, si rezultat i zhvillimit t kultit para autoriteteve romake.
Prhapja e kultit Latrines jasht Nedinas konfirmuar prshkrimet nga Korinij dhe Asseria, i cili gjithashtu flasin n favor t prfundimin se ajo sht n kto vende Liburn te kultit Latre arritura para okupimit romak, dhe ajo ishte autoktone.11
Prhapja sigurisht kontribuon n fakti se nuk ka gjurm t indigjene t tjera hyjnive n perndim t Korini dhe, Asseria dhe Nedinas, ndrsa ne Enone ndodhen kultet tjera vendase t Veneres Anzotike.
Rezultatet e analizs s monumenteve kushtuar Latri tregojn ekzistencn e disa faza n zhvillimin natyra dhe kultit:
faqe 6
Faza I: gjat zhvillimit t neolitit te von dhe Bronzit shoqris se kultit neolite fertilitetit krijuar gradualisht veten si nj kult t fort t nj brezi n zonn m von Nedinum, e cila ishte vn s bashku me ide t ngjashme fetare m shume lloje.12
Faza II.nga klani dhe kultit fisnore Latra ishte hyjni supreme e komunave territoriale Nedinum, dhe filloi t prhapet dhe n territorin e komuniteteve fqinje.
Tipari i Latre prcaktuar gradualisht, ajo sht Nna perendesh, prindore, dhnsi i jets dhe krijuese, n prehr t ciles lindi jeta.13
N pjest jugore dhe lindore kulti i Latres nuk ishte n gjendje pr t mbajtur bollk si ne mesin e Liburnave, ajo q sht e mundur arsye nga njra an, zgjerimi i kultit t Silvanit, ndrsa n perndim dhe veriperndim fiksuar kulti i Venere Anzotike.14
Faza III. prfshin shekullin e fundit para Kr..
N at koh Latra t adhurohej n Nedinu dhe Koriniju, pastaj n Aseria dhe Skardona.etj
Faza IV. mbulon kohn nga fillimi i sundimit romak deri n fillim t shekull. II.
Nuk ka ndryshime n kultit Latrines, ajo sht ende nj perndesh mbrojts e familjes, i adhurojm vetm ne Liburni, dhe t klasave t ndryshme dhe grupeve sociale t skllevrve dhe antararve aristokracis komunale.etj
Faza V. shkon ngas shekulli i II. te IV.
N fillim t periudhs Latri fillojn t adhurimit emigrantt, duke pranuar natyrn e saj dhe funksion protektorat.
Latra merr apozicion Augusta (Latra Augusta), e cila sht maksimale hyjni Liburnian e Romanizuar .etj
Figura 9. Altar kushtimore nga Labin dedikuar Jutosiki (marr nga V. Girardi Jurkić, 2005)
Figura.10.Kushtimorealtar Port Rabac dedikuar Ajtiki (marr nga V. Girardi Jurkić,2005)
Figura.11 kushtimore i altar prej Pula dedikuar Ika (marr nga V. Girardi Jurkić, 2005)
Figura 12.Zavjetni altarin e Nina dedikuar Sabaz Jupiteri Ika (marr nga J. Medina,1984.b) bronz
Figura 13.Sabazijeva dore votive nga Sasa (marr nga V.Paškvalin, 1961)
Figura 14.Sabazijeva kushtimor dora e bronzi nga Sasa (marr nga nga V., 1961)
Ndryshuar pr her t fundit nga fegi II : 28-01-2017 m 11:01
SENTONA, IRIJA JUTOSIKA, AJTIKA dhe IKA
Bazuar n numrin e monumenteve, Sentona pas Latres eshte hyjni femrore me shumti e dedikuar n Liburni.
N bregdetin lindor t Istrias, nga lumi Raše gjeri ne Trsata, n fushn e ashtu.q..Liburnia ilire , duke u paraqitur nji numer shumta prshkrimet e me nj person emrer grua t hyjnive lokale.
Shumica e tyre u zbuluan n komunalin romake t Albona (Labin), ku ai themeluar ekzistencn e nj seri t strukturave t fortifikuara ilire.
Hyjnia m e zakonshme dhe dedikuar n zonn Labin te Liburnias sht perndesh Sentona n Labin dhe destinacionin prmendur tre kusht imore .18
Njri u zbulua n qytet ne vitin 1881, por nuk dihet se ku sht sot
por sht ruajtur etiketn e tekstit:
Geminus Boninus Hostiducis Sentonae v (otum) s (olvit) l (ibens) m (erito).19
Nga afrsi t Labinit sht edhe nj altar kushtimor me kt mbishkrim: Sentonaesacrum Tullia Fusca v(otum) s (olvit) .20
Mbishkrimi i tret i dedikuar pr kt perendesh autokton sht vetm nj ari i vogel zbuluar n vitin 1961, mbishkrim thot: Sentonae sacr (um) C (aius) Vibius Florusv (otum) me (olvit) l (ibens) m (erito).
Monumenti n form dhe mbishkrimin mund t datohet ne shek. e par dhe te II.21
sht e rndsishme t theksohet se territori i ngusht mes Labin (Albona) dhe Plomin (Flanona)
Adhurimi shum intensive i Sentona, dhe n kt zon gjeografike duhet t krkohen
qendra e kultit t autokton te Hyjnis ilire.
Mbi gjirin Plomin u zbuluar mbishkrimin kushtimor:
Sentonae [S] il [c] ia (otum) s (olvit) l (ibens) m (erito), e cila mund t jet datimi shek. I dhe II. .22
N Plomin sht gjetur nj altar kushtimore e cila tani sht n Rijek:
Sentonae Felix AuG (ustr) n (ostri) [v (otum)] s (olvit) l (ibens) m (erito) .23
N vitin 1928 u grmua jo shum larg rrugs kryesore n Plomin altari me mbishkrimin kushtimor: Senton (a) Sex (tus) Aem (ilius) s (olvit) l (ibens) m (erito), e cila daton n rreth t njjtn koh shek.: I t II. 24
Ne Plomin ndoshta vjen nga altari i vogl kushtimor cila sht ndrtuar n murin e jashtm t kishs s Shn Jerolim ne Trsat.
Teksti regjistrohen sipas P. Kandler thot: Sentonae Eutychus v (otum) s(olvit) l (ibens) m (erito).25
Kulti i perndeshs Sentona autokton adhuronin dhe n Istria qendrore, n kufi Porec Ager
ne pjesn e dhjet te Rajonit Italik, jo shum larg nga Pazin Altar votive u gjet 1943./1944. vit
faqe 9
Figura 14.Sabazijeva kushtimor dora e bronzi nga Sasa (marr nga nga V., 1961)
Figura 15.Kalup ekran negative Sabasius nga Zadar (marr nga P. SELEM, 1997)
Figura 16.Kip Venus Anzotike nga Nina (marr nga D.Rendić
Miočević, 1989)
Figura 17.Shkrim i perendeshes Anzotike (marr nga D. Rendić
Miočević, 1989)
Figura 18 Harta me Bindovim shenjt n t nxeht Privilica n Bosnje (marr nga S. Kukoc, 2005) ".
Figura 19.Altar Binda-Neptune me kod burim Privilica B
ihaća (marr nga arkeologjike
Figura 20.Altar Binda Neptune me burime Privilica afr Bihac (marr nga K. Patch, 1914).
Ndryshuar pr her t fundit nga fegi II : 28-01-2017 m 13:08
N Katuni pran BoljunIT, mbishkrim thot:
[S] enthony [e] Silicius Rufus d (ono) d (edit).26
Altar sht zbukuruar n ant, por reliefi e sot mezi t dallueshme, dhe sht pothuajse e pamundur pr t prcaktuar nj perndesh m t sakt tregues ose dedikusii saj.
Duke qen n kt pjes t rajonit t Istrias, n Labin, ende t prfaqsuar m t madh te hyjnive femror Sentona karakteristikat dhe kuptime t panjohur, sipas W. Roscher mund t barazohet me Heren, altar t cilit u gjet n vitin 1870 n afrsi t Brijana n Čepića.27
Nj shumllojshmri e kulteve autoktone femror t zbuluara n gadishullin e Istrias referenc nj matriarkat ekzistuese n koht ilire q n traditn e l t kuptohet dhe n periudhn romake n Istria.
Prve Latres dhe Sentona me rndsi t prmendet nj perndesh jo aq interesante ne hapsir Liburnia, t tilla si hyjni vendase Iria (Iria), e cila sht nj prkushtim kushtimor zbuluar n Plomin.
Nprmjet interpretationit Roman i sht asimiluar me Veneren, q nga mbishkrim kushtimor nga Jesenovik, shfaqet si Iria Venera (Venus Iria).
Mbishkrimi thot: IRI (a) s Veneri C (ai) Vale (RII) Optati f (ilia) Felicula v (otum) l (ibens) m (erito)
Kto dy t dhna t njohur sht konstatuar se Irija ishte hyjni vendase ilire q me tipar ishte e ngjashme me Veneren.
Nderuar ekskluzivisht n bregun lindor bregdetit istrias n perndim nuk jan kushtimor mbishkrimet nga koht romake pr t sugjeruar adhurimi i saj.30
Pastaj kemi ne zonen e ngusht bregdetare e lindore te Istrias kultin Jutosike (Iutossica), e cila sht prmendur n kushtimoren altarit ne Naden n vitin 1886, n Labin, prkushtimi kushtimor cilin e lexoj P. Kandler:
(T (itus) Granius Voltimes (is) f (ilius) Rufus Iutossicae v (otum) me s(olvit) l (ibens) m (erito).31
Figura 21.Altar Bindi Neptune me burime Privilica afr Bihac (marr nga K. Patch, 1914).
Figura 22.Altar Bindi-Neptun me burime Privilica pran Biha
Figura 23.Altar Bindi Neptun me burim Privilica Bihaćapreuzeto nga K. Patch, 1914).
Ndryshuar pr her t fundit nga fegi II : 28-01-2017 m 13:43
Ajtika (Artico) sht i njohur n baz t mbishkrimit ne altarin qe u zbulua rreth vitit 1947 Rapac n Labin, e cila sht prmendur si
Augusta Aiticae Aug (ustae) T (iti) Gavilli (orum) Voltimes [...]. 32
Hyjnia Ika (Ica), e cila sht identike me emrin q ka sot nj fshat jo shum larg nga Rijeke.
Zona nn Učke sht i njohur pr burimet e shumta t ujit t freskt, dhe ky emr mund t jete i quajtur nimfa lokale i burimeve dhe ujit.33
Deri m tani vetm dy altar te njohura dedikuar pr kete hyjni : nj sht gjetur nn kshtjells Plomin (Flanona), dhe t tjera n Pula (Pola).
Altari ne Plominska me nj prkushtim pr Iki (ka shkrim i cili prbhet nga nj fjal t vetme: (Ica).34
Arenat t tjera t dedikuar pr t njjtn hyjni zbuluar n vitin 1954 n Pula dhe n ann e saj ajo mund t shihet e dmtuar figura e reliefit personi femrore veshur me nj chiton shkurtr me drapr nn pem ulliri ose nj pem palme, dhe n ann tjetr gjindet disa objekte t paidentifikuara, dhe kjo do t thot: Ike Aug (ustae) sac (rum) Vesida (ius) Urs (us) v(otum) s (olvit) l (ibens) m (erito).35
N baz t ktij konstatimi t vetme nga Pula sht e vshtir pr t prcaktuar nse Ika adhurohet n qytet nga koht parahistorike dhe e vetmja dedicant i panjohur ne zonat e tjera t sjellura me vete nj monument dhe nj besim n hyjni autoktone ilire.
Me kt tekst kushtimor datse n shek. II. ende mund t argumentojn se sekulti Ike adhurimin dhe n Pula, dhe ruajtja e keti relifit, dhe ndoshta i vetmi prfaqsim ikonografik t perndeshs vendase, tregon se mbrojts ulliri dhe frutave.36
Figura 24.Plan Aeskulapiusit shenjt n Lambezisu (marr nga D. Rendić Miočević, 1980)
Figura 25.Relifi Silvan shenjtorja ne Kozjaku (marr nga A. Rendić
Miočević, 1982)
Figura 25.Reljef Silvan shenjtorja ne Kozjaku (marr nga A. Rendić Miočević, 1982)
Ndryshuar pr her t fundit nga fegi II : 28-01-2017 m 13:58
Sabasius - JUPITER - IKUS
Kulti Thrak -frigijane Sabasius n provincn romake t Dalmacis dokumentuar me disa te gjetura: altarin kushtimor nga Nina (Aenona) n Liburnia kushtuar Jupiter-Sabaz-Ika; dora kushtimor prej bronzi nga Sasha n zone e Domavias se lasht, stuko me pamje negative Sabasius n aedicule e cila u zbulua n favisama ne tempullin kapitoline n Zadar (Iader) me kok n formn e nj dore q sht mbshtjell rreth gjarperit.37
Stuko nga Zadar sht br nga gur ranor, sht i ruajtur n Muzeun Arkeologjik n Zadar.
Kjo sht n thelb vetm gjetjen stuko n zonn e Perandoris Romake, e cila ishte destinuar pr prodhimin e pllakave n formn e aedicule me imazh t Sabasias, duke e br at nj burim pr studimin
Zhvillimi i fes Phrygian gjat periudhs perandorake romake.38
Stuko ishte veshur mjaft jasht, dhe n disa vende dhe t dmtuar, por t gjith jan detaje t rndsishme mund t shihet.etj.
Nj numr i elementeve ikonografike, disa prej t cilave jan hyjnit karakteristike dhe t tjera orientale t tilla si gjarpr, i cili ndodhet n ikonografin e Serapis, hyjni egjiptiane, e cila thirret pr t ndihmuar ciljin ekzistenciale te njeriut, sidomos pr
shndetsore dhe t holla, ajo sht edhe zyrtari Isis bashkshorti .41
sht e rndsishme t theksohet se P. Selemsmatra se ketu behet fjal stukon negative pr amulet me imazhin e Serapis, si nj shembull i sinkretizmit shekullit t 3-t.
Serapis qndron si figur qendrore hyjnore, ndrsa rreth tij mblidhen shenja dhe simbole t tjera.42
Pr m tej koka dash sht nj simbol i Zeusit-Amonit, nj pem me nj gjarpr
sugjeron stafin Aeskulapiusit, karakterin dhe nj shqiponj
nj sjellje e ngjashme si n Jupiter q sht krijuar si nj produkt i sinkretizmit e romake Jupiter dhe Phrygian Sabasius, ne stuko jan prdorur si pjes e nj e tr q sht natyra sabazijas.43
Stuko nga Zadar ishte pr zhvillimin e pllaka bronzi ose argjendi q jan prdorur n kultin Sabazijevit .
Vendi ku sht gjetur dshmon se kto objekte jan prodhuese diku n kt fush, por ka shum t ngjar n dhomat nntoksore t tempullit ose direkt pran tij, ndrsa mungesa e pjat bronzi n pikat Liburnia prodhimit shum modeste.44
kulti Sabazijev erdhi n Zadar n saj t shkrirjes s ksaj hyjnie me Jupiterin romak
,Altar i dedikuar pr Jupiter Sabaz Iku nga Ždrijac te Nini, sht br e nga glqerorja e bardh , siprfaqja e jashtme sht dukshm grimcuar sht mbledhja arkeologjik n Ninu.47
N Dhiatn sht emri i dhn n formn kushtues tria nomina, i cili sipas karakteristikave anthroponymy Roman n krahinn e par t Dalmacis dhe Illyricum sugjeruar periudhn nga mesi deri n fund t shek. II.
Kjo sht shkrimii par q na siguron kultin Sabasius ne Liburniji
dhe interesante sht interpretimi epichorial Iicus, t cilat ne mund t jet i lidhur me emrin e hyjnive femra Luburnian Ika nga Plomina.49
Ica sht e mundur, hyjnia e komuniteteve individuale kishte atributet q ishin t ngjashme me ato Anzotikes, megjithat, sht fakti Iicus
, qifte mashkull i grave Ike, syncretizimi me orientale Sabasius, mund t konsiderohet si nj simbol i parimit mashkullor me kultin Anzotike.50
Ndrsa n baz t J. Medinijut rangut t mesm , duke pasur parasysh numrin e gjetur te monumenteve, n lidhje me kultin dominuese e Venera Anzotike.
Nj marrdhnie e till ishte e prshtatshme n lidhje me Venus (venera) dhe Priaps, mbi far baze bm kujdes mund t supozojm se Iicus n mitologjin Luburnian nuk mund t konsiderohet si nj bir i Anzotikes.51
Vetm n altari konfirmoi ekzistencn e nj hyjni mashkullor Ika n Liburni, nuk ka asnj konfirmim epigrafik dhe ikonografik i nj perendi mashkull.52
Figura 27.Reljef Silvana nga Peruca n Klis (marr nga N. Cambi, 2000)
Figura 28.Reljef Silvana n tempull nga Salona (marr nga N. Cambi, 2000)
Figura 29.Reljef Silvana n tempullin e Pridrage pran Zadarit (marr nga N. Cambi, 2000)
-Altar kushtimore Sabaziju Jupiteru Iku nga Nini
Ndryshuar pr her t fundit nga fegi II : 28-01-2017 m 14:18
faqe 12-13
Arsyeja sinkretizmit me Jupiter Sabasius duhet krkuar n karakteristikat e prbashkta, dmth.
Dionizijimit elementet n epihorskog kult dhe hyjni Phrygian.
Altar u gjet n zonn e vjeter te Epoks s Hekurit nekropol Luburnian n drijac bashk me altarin q ishte dedikuar pr t Jupiterit, i cili na sjell n prfundimin se kjo sht ndoshta ekzistonte shenjtorja Jupiter q rrjedhin nga karakterin e shenjt t vendit ka pasur n koht para-romake.
Ktu qe nga mosha e vjetr kohse e hekurit kryejn ritet e varrimit, n prputhje Liburns t kuptuarit n lidhje me vdekjen dhe jetn e prtejme.
Si Icusi thot trajtohet si nj hyjni e pjelloris, n t ciln mund t gjenden dhe baz pr interpretimin e vendeve t portreti n zonn
nekropolit si nj vend t shenjt Luburnianja Ika e cila sht n natyrn e saj, prve tiparet e siprprmendura dhe t shfaq nj kult htonikog, mund t kuptohet si hyjni Krijuesi dhe mbi kt baz u syncretizimi me Jupiterin Romak 53
Supozimi logjik do t ishte se kulti Sabazijev deprtuar gjeri ne Nina nprmjet Zars, ku dhe s shpejti u miratua, e ndjekur nga nj sinkretizmi i Ikos autoktone ,t cilat mund t ndodh deri n fund t shek. II. ose n dekadat e para t shekullit III. 54
N brendsi t krahins Sabazijev kult u prhap vetm n fushn e Domavias.
Kushtimorja dora e br prej bronzi me cilsi t lart sht e vetmja gjurm t ktij kulti te bredshem.
Dora bronze sht pothuajse perxhithsi e natyres , sht dora e djatht lviz n bekim: gishti i madhe, gishti tregues dhe gishti i mesm t gjestin e duhur njohur benedictio latina, ndrsa ndrsa gishti i unazes dhe gishtin e vogl t vendosur ne anen brendshem.55
Kyqet e gishtave jan t thjeshta dhe ne nyjat jan pamje te nj shumllojshmri t kafshve q jan simbolet,e para gjarpri , e cila sht e mbshtjell n formn e rrathve rreth duarrve, nn grushta koka e saj e ngritur nji gjiri , modelet n lkurn e saj jan paraqitur ne fellsi pika.56
N maj t dorres eshte n lvizje t gjall ne te djathte pamje koka e hardhuce, nga renja gishtit tregues esht breshk me nj kmb e shtrir ne kokn e tij me kmbt e tij n lvizje.
N mes t dore sht n nj lvizje paraqitur hardhuc t gjall me koke nga rrnjve t gishtin e madh, dhe siprfaqsore e larmishme s ne fellsi n formn e pikave, sikur trupi i nj gjarpr.57
E katrta simbolike esht kafsha bretkoc, e prfaqsuar n gjendje prgatitore n hidhje.
Dorra bronzi, pa pasur parasyshn pamjen me simbole shfaqet dhe pozitn e gishtave, i takon grupit t dors kushtimor te perndis Sabazija.
Kto duar jan t njohura nga vendet n Zvicr, Belgjik,dhe rajne te France .
Adhuruesit e Sabazij jan kryer procesione ceremoniale te kultit n ritme me valle me thirrjet te ndryshme, dhe kur ata u vendosen n nj far vend, kryer n nj kulti ritual q simbolizonte vdekjen dhe ringjallja.
faqe14
Ata besonin n "engjll te mir", i cili do t marr ata pas vdekjes s fests s Bekuar.
Ceremonia prfundoi me lidhje simbolike nj martes ne mese te robrve dhe lumturis.58
Dora Bronze prfaqson Perndin Sabazijes,manus dei, mbrojtje nga magjit dhe kundr demonve, sjell konsultime dhe ndihm, dhe merr nj kult t thot me at q mund t shrbej si nj instrumente kultit t ekspozohen n tempull.
Dora Sabazius mund t prdoret n procesion, si nj shkop apo nj skeptr, e cila n kt rast simbolizon autoritetin e priftit dhe herbimit.59
Me siguri datimi nuk ka t dhna t mjaftueshme, se V. Paskvalin por nga qendra e zhvillimit Domavia konkludon se dora bronzi mund t takojn shekullit III. e jon.., por nuk prjashtohet q nuk i prket shekullit t mvonshme.60 etj.
-Pllak e kushtimores Anzotike (Venera)
-Altar mepamje femer Latri na Nedina
Figura 13.Sabazijeva dore votive nga Sasa (marr nga V.Pakvalin, 1961)
Figura 14.Sabazijeva kushtimor dora e bronzi nga Sasa (marr nga nga V., 1961)
Ndryshuar pr her t fundit nga fegi II : 28-01-2017 m 14:36
Venere Anzotike
N terren t Liburnia antike, n Nin (Aenona) pasqyruar karakter t fort epichorial t komunitetit te kulteve t brendshme, n mesin e te ciles z nj vende te posaqeme kulti perndesha Anzotike, e cila m von n interpretimin romak t quajtur Venus Anzotica, Si dshmohet nga gjetja e statujs unik t Venus Anzotike.61
Statuja u zbulua n vitin 1938 n gadishullin q mbyllet hyrjen n portin e Ninit, dhe ruhet n Muzeun Arkeologjik n Split.62
Skulptura sht, me sa duket, ishte futur m pas n nj baz t rrumbullakt, dhe ajo sht trajtuar plotsisht nga t gjitha ant, vetm pak m keq nga mbrapa, t cilat m s miri mund t shihet n flok, e paprfunduar kmb e saj t majt ndrsa e djathta drejta
sht plotsisht ri shikuar .63
Prendesha qndron drejt, sipas llojit t klasik "turpshm Venus" (Venus pudica), me trupin e zhveshur e siprme, e mbuluar n pjest publik, kofsht dhe kmbt, pesha e trupit mbshtetet n kmbn e majt, ndrsa e drejta pak .etj64
Edhe pse Venus ruajtur mjaft mir, mungojn dy duarrt. Dora e djatht sht zhvendosur larg nga trupi, drejt supe, pastaj t vendosur n brryl.etj.
Venus sht ne lidhje me Dionysus lindur Priapus, hyjni me gjentiale te mdha jo natyrore pr kt arsye nuk sht udi q ajo sht paraqitur s bashku me t, si djalin e saj.
Me kt statuj nuk sht e nevojshme, n mnyr q Priapus projektuar me vetdije si pjes e kultit t perndeshs, qe duket unitetin mitike-familjare.etj
faqe16
M. Abramic referohet pikrisht pr kt statuj.67
Bazuar n dy mbishkrime, t cilat jan t ngjar t jen t vendosur n t njjtn shenjtore, tregon q jan t lidhura me t njjtin hyjni.
Kto mbishkrime t jet drejtimin e dy faza te kultit t zhvillimit epihorskog Anzotikes.
N mbishkrimin e par, ajo sht ende Anzotica Liburnian pa ndikimin fese romake, ndrsa e dyta veqe e quajtur tashm Venus Ansotica q tregon se hyjni lokale barazohet me Venusin Romak mekanizmi interpretatio romak.
Nse Statuja u krijua n nj koh kur mbishkrim tjetr
ne mund t themi se i bie n fillim t gjysms s dyt t shekullit I , i cili ndr t tjera dshmon teknikat sculpting, gdhendur dhe t zhdrvjellt dhe modelimit detaje te koks, 68 etj faqe 16
-Venus Ansotica fillimin e gjysms s dyt t shekullit 1. Aenona (Nina)mermer
-Shkrim Anzotika
Ndryshuar pr her t fundit nga fegi II : 30-01-2017 m 08:07
BIND Neptun
Bindi hyjni ilire e burimeve dhe ujit i cili sht n afrsi t fshatit Privilica (Bihac) n veriperndime te Bosnjes, n periudhn romake, u ngrit nj vend i shenjt.
Nuk ka elemente t rndsishme arkitektonike.
Me prjashtim t fondacioneve murature, me nj hapsir qendrore t "zgaver" hapsira te mbushur me materiale, fragmente amfor dhe kockat e kafshve, gjithashtu u gjetn fibula bronzi
dhe monedha te perandorit Domitian dhe Agripa.72
Shenjtrorja ndoshta ishte sub Divo
disa altar kushtimor prhapur mbi siprfaqen prej rreth 50 m, nga t cilat jan te ruajtur mir me prshkrimet kushtimor,
nuk ka mbishkrime dhe fragmente t shumta t mdha ose t vogla t mbishkrimit, dhe qendra e zons sht e prmbante hirin e kafshve t sakrifikuar.73
Ato prbhen kryesisht nga tri pjes: n platform, n pjesn qendrore t prkushtimit dhe zabat.
Nga emri gjendet mbishkrime te monumenteve mund t konkludohet se shumica e nga ngritur njerzit vendas .
E.Imamović dhe C. Patch shumica e monumenteve datojn n shekullin e par, si i mbshtetur nga perandori i monedhave Domicijana.74
Imzhi i Bindit amtare sht i panjohur.
Vetm nj ari e gjendur, e cila sht dedikuar me siguri Bindid,
Ne kemi nje njeri me mjekr te zhveshur , n lvizje, hapsira mbi t karakterit t tij me atributet motiv dekorata kurora; ana e majt sht e mbushur po ashtu me simbolet e veta, aty esht Triton me nj delfin n dorn e djatht, nj reme n majten, ndrsa hapsira mbi skenn dekorata kurora motiv me nj kuror n mes.etj 75
sht e qart se te Japodet Neptuni nuk sht i vetmi hyjni deti , por edhe i burimit i ujit dhe t ujit te lngshme, dhe pr kt arsye ka qen kontaminacioni e mundur me Bindin indigjene.76 etj.
N nj nga altart e Privilicas ku a dedikuar Titus Loantius Rufus praepositus Iapodum mbi mbishkrimin tregon ara dhe ant e nga nj cjapi t ngjitur n altar mbi t cilin zjarri nxene.
Emri Bindit nuk sht prmendur, por rndsia e cjapi, i cili me siguri simbolizon Bindin dhe t zvendsoj mungesn e saj n mbishkrimin, sht shfaqje tej theksuar dhe i treti cjap me mbishkrimin n pjesn e poshtme t fushs .77 faqe 17
faqe 18
Prandaj, ne mund t supozojm se kt altar kushtuar Bindid, sepse ky altar dedikimit i njjta funksion sikur i dyti dedikim tjetr Bindid.
Bricjapi, si kafsht kryesore n kt kult sht konfirmuar dhe kockat e kafshve qe gjenden n shenjtroren e Bindid.
Ne altart e tjera me Privilica nuk ka prfaqsime vizuale me emrin Bindid.
Bindi lidhet me burimin prshtatet n simbolizmin e "zjarri n ujra", se par emrin e tij, pastaj t sakrificen.
Ai esht ,Zoti i ujit Japode pika e saj primar esht dhe zona e veprimit sht uji, "zjarri" elementi mund te lejon at pr t komunikuar me dedikantet, ose m thjesht, Bindu sakrifica n burim, uji, dhe sakrificn te djegur.
Pikrisht pr kt arsye ajo lidhet me Neptunin romak, zoti i deteve dhe t ujrave t mbla.78
Duke theksuar , drita solariteti dhe zjarri n adhurim Bindid etj.79
Pamja tymit n akra nga Privilica ende nuk sht prov se Bindu per djegur vetum cjapin, por ajo sht m e mundshme.
Fakti sht se adhurimi i Bindid sakrifikuar viktimat me djgje dhe se kafsh e madhe simbolike ishte nj cjapi, nj pjes e ceremonis ndoshta ishte i prfshir dhe duke hedhur viktimat n uje.80 etj.'
Ushtart romak u vendosn n nj fush, u njoftuan me fen dhe kultet vendase , dhe morren disa elemente t cilat jan t prfshira n adhurimin e tyre private, e cila sht pikrisht rasti me kultin Bindit Neptuni.81
N lindje "panteonin" Japodian Bind ishte sigurisht n krye, edhe pse emri i tij nuk sht ruajtur n zonn qendrore, n Lici.82
Emrit "Bindit", te cilin S. Kukoc beson se vazhdimsia e gjuhs ilire, do t thot "fuqi", "objekt i mrekullis", "dika e habitshme - e madhe apo jo normal ", e cila duhet t jet e lidhur me" konceptin e "hyjnive qiellore, t gjith s bashku mund t prfshihen n natyrs Neptunit o prkatsisht Bindit.83
fig 21.Altar Binda - Neptuna Bihaq
fig.18.Harta e Bindovit shenjt Privilica n Bosnje (marr nga S. Kukoc,
fig.6.Altar me kushtimoren Bindu-Neptun Sarajev.
Ndryshuar pr her t fundit nga fegi II : 30-01-2017 m 13:26
Forumi Shqiptar sht komuniteti shqiptar m i vjetr dhe i madh n Internet. Ai u hap pr her t par n vitin 1998 si pjes e projektit Albasoul. Forumi sht nj nism private e nj grupi emigrantsh shqiptar q ka pr qllim t'iu ofroj t gjith shqiptarve nj platform pr t shprehur zrin e mendimin e tyre n liri t plot. Forumi sht nj siprmarrje jo-fitimprurse dhe t gjitha shrbimet tona ofrohen falas e pr t gjith. Stafi i forumit sht staf vullnetar dhe pa pages. Shpenzimet e forumit mbulohen nga nismtart, donacionet e antarve dhe t ardhurat nga reklamat.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn fij_Latn ind_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn scn_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn cat_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn cat_Latn als_Latn als_Latn vec_Latn als_Latn als_Latn als_Latn hrv_Latn als_Latn glg_Latn fin_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ltg_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lim_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn szl_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn swe_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn hau_Latn als_Latn als_Latn vec_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn scn_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn fao_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn epo_Latn vec_Latn min_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn plt_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn plt_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn slv_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn tgl_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn slk_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn slv_Latn als_Latn als_Latn fin_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn bos_Latn als_Latn bos_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn hat_Latn hrv_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn vec_Latn als_Latn als_Latn als_Latn hrv_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ltg_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn bos_Latn als_Latn als_Latn taq_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn quy_Latn als_Latn als_Latn als_Latn fur_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn dan_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lin_Latn als_Latn fao_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn tgl_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn