als_Latn uzn_Latn slv_Latn
Malarja sht nj nga smundjet m t tmerrshme q ende nuk sht zhdukur krejtsisht. Pikrisht pr kt arsye krkimet shkencore pr t kan vazhduar vite e vite me rradh. S fundmi mendohet se shkenca e mjeksis ka konkluduar n zgjidhjen prfundimtare t saj. Shkenctart kan shpallur se sht br e mundur deshifrimi i plot i kodit gjenetik t parazitit mikroskopik q shkakton malarjen, si edhe t mizs q e transporton at tek njerzit. Njohja e kodit gjenetik t parzitit plasmodium falciparum si edhe t mizs anopheles gambiae, hap nj sr shtigjesh t reja n krijimin e armeve kunder ksaj smundjeje. Tashm mund t jen t mundshme nj sr ilaesh, vaksinash, insekticidesh apo insekte t cilat mund ti rezistojn ktij paraziti n mnyre natyrale. Por shkenctart njkohsisht kan paralajmruar se duhet nj numr i konsiderueshm vitesh pune, pr t arritur prfundime t tilla t prekshme. Projekti q do t sjell n drit t gjitha kto t dhna kaq shum t domosdoshme pr njerzimin do t bhet i mundshm n saj t nj bashkpunimi ndrkombtar ku prfshihen 250 studiues nga mbar bota dhe mendohet gjithashtu se ky studim kaq i rndsishm do ta ket koston rreth 48 milion euro. Analizat shkencore t ktyre kodeve gjenetike tashm jan botuar n gazetn angleze Natyra dhe Shkenca, dhe jan br n kt mnyr t njohur pr t gjith publikun botror. Smundja e malarjes ka nj rrezikshmri tepr t lart pr njerzit. Ajo shkakton vdekjen e 2.7 milion njerzve do vit, shumica e t cilve jan fmij. Ilaet egzistuese kundr saj e kan humbur fuqin e tyre pasi paraziti bhet gjithmon e m tepr rezistent.
Kofi Annan, sekretari i prgjithshm i Kombeve t Bashkuara sht shprehur pr Ne York Times se nse avantazhet e ktij zbulimi do t mund t shprndahen n mnyr t drejt n mbar popullsine e bots, vetm ather vendet n zhvillim do t mund t flaknin tej prangat e ksaj smundjeje shkaterruese.
Sipas Dr. Mike Dexter, drejtor i degs britanike t ellcome, e cila ka kontribuar me rreth 8 milion strlina n kt proes t gjat krkimor, fillimisht ishin t shumt shkenctart t cilt mendonin se nuk do t arrinin ti dilnin n krye ktij projekti, pr arsye t vshtirsive teknologjike. Por n saj t nj bashkpunimi ndrkombtar t nivelit t lart u arrit ajo q mendohej e pamundur pr shumicn e popullsis.
Sot pr sot n t gjith botn shpenzohen vetm 200-300 milion dollar pr mbajtjen nn kontroll t malarjes. Ashtu si ndodh rndom pothuajse me t gjitha shpikjet shkencore edhe n kt rast ky informacion i ri gjenetik ka shum mundsira q t prkeqsoj tensionet dhe marrdhniet midis shkenctarve. Ka shum prej tyre q duan t zhvillojn dhe t merren me shpikjen e armve t reja teknologjike kundr parazitit. Gjithashtu ka dhe nj pjes t madhe prej ktyre mjekve dhe profesionalistve t shndetit t cilt mendojn se sht m mir q parat t shpenzohen n prmirsimin e masave egzistuese mbrojtse ndaj parazitit t malarjes. Por pavarsisht nga t gjitha kto kontradikta t bots s shkenctarve, ajo q mbetet si m e rndsishmja sht arritja e ktij zbulimi, q do t thot me fjal t tjera miliona jet do t shptojn tani e tutje nga smundja vdekjeprurse.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn