als_Latn slv_Latn uzn_Latn
Taks progresive? Jo, faleminderit!
Besart Kadia
Para disa ditsh, sekretari i Shtetit pr Financat n Austri, Andreas Schieder, n nj takim me kreun e opozits, Edi Rama, tha se taksimi i shesht n nivel t ult nuk sht nj ide e mir, pasi favorizon vetm t pasurit dhe u merr parat njerzve t varfr. M pas Sekretari i Shtetit msohet t jet shprehur se sistemi progresiv i taksave sht i rndsishm si pr Austrin ashtu edhe pr Shqiprin. Andreas Schieder nuk sht ligjbrs n Shqipri dhe as ekonomist me ndikim, por mik i vendit ton duket se sht, ndaj, duke e marr n konsiderat vrejtjen e tij, natyrshm shtrohet pyetja: mundet me t vrtet Shqipria t prfitoj nga nj taks progresive n kto kohra dhe t ndihmoj shtresat n nevoj?
Dhe m pas edhe pyetja tjetr po aq e rndsishme: far ndikimi do jap ajo n rritjen ekonomike afatgjat t vendit?
. . .
Austria, sikundr dhe shum shtete t Europs Perndimore, ka krijuar modelin e shteteve sociale ku shteti synon t prmirsoj dhe mbroj interesat e qytetarve t saj nprmjet rishprndarjes s pasuris dhe ofrimit falas t shum shrbimeve n ekonomi. Pr kt arsye, n rast se do t prdorim te ne sistemin a taksave si n Austri, do t implementonim tatim t shesht mbi fitimin n masn 25% dhe q arrin deri n 35% n rast se je nj rezident i huaj. Ktu duhet br dallimi me tatimin mbi t ardhurat, t cilat jan progresive.
Tatimi mbi t ardhurat personale atje fillon nga 0% pr t ardhura vjetore n 11 000 euro, duke u rritur gradualisht deri sa arrin nivelin prej 50% kur t ardhurat jan mbi 60 000 euro. Kuptohet se niveli i t ardhurave n t cilin taksa progresive do t aplikohet n Shqipri do jet m i ult, pasi dhe pagat vjetore jan m t ulta se n Austri, por srish taksa progresive q na jepet si model nga Austria po t zbatohet do t thot q bankieret tan, inxhiniert, e avokatt do t duhet t japin gjysmn e t ardhurave t tyre shtetit, pas nj niveli t caktuar t ardhurash.
Nga ana tjetr ky sistem taksash nuk ndihmon n stimulin fiskal. Vet vendet e Europs Perndimore gjat krizs financiare jan munduar t ulin sa m shum nivelin e taksave pr t ndikuar sadopak n prmirsimin e nivelit t t ardhurave reale t qytetarve; nj prgjigje klasike kejnesianiste pr t rritur konsumin e m pas Prodhimin e Brendshm Bruto (PBB). Pr kt arsye kontradikta e par dhe mungesa e koherencs e politikave ekonomike t opozits pr rifutjen e takss progresive n Shqipri vjen nga argumenti i prdorur q nga viti 2008, se Shqipria sht n kriz t thell ekonomike. Pr rrjedhoj, taksa progresive n nj periudh t vshtir ekonomike nuk sht stimuluese dhe n t mir t ekonomis Shqiptare.
Por argumenti m i rndsishm q duhet analizuar m qart nga ekonomistt n Shqipri ka t bj me efektet e futjes s sistemit t taksave si ato n Austri n rritjen ekonomike. Ky argument ka mbrthyer botn pr vite me radh, para se t niste debati ktu n Shqipri, i cili gjithsesi mbetet i huazuar. Dy profesor me influenc n Amerik, Alberto Alesina dhe Dani Rodrik, kan shkruar nj artikull akademik m 1994, q akoma dhe sot sht ndr m t cituarit n ekonomi, me titull Politikat e Rishprndarjes dhe Rritja Ekonomike. Ky punim ka si qllim parsor t studioj marrdhnien q ka politika me rritjen ekonomike n nj model t thjesht t rritjes s brendshme, ku qytetart kan perceptime t ndryshme pr shprndarjen e pasuris. Pika kryesore e modelit sht se individt jan t ndryshm dhe pr rrjedhoj dhe n faktort e tyre personal t prodhimit. Sipas tyre, jan dy tipe t faktorve t prodhimit: faktori akumulues, pra kapitali, dhe faktori joakumulues: krahu i puns. Me kapital ata nnkuptojn do aset q on n rritjen e produktivitetit si kapital fizik e njerzor dhe avancim teknologjik. Pr rrjedhoj, t ardhurat nga kto t fundit jan zakonisht m t larta se nga krahu i puns q, sipas tyre, sht i pakualifikuar dhe pr rrjedhoj dhe me pages t ult. Pra, taksat progresive i shrbejn politikave t rishprndarjes dhe jo produktivitetit ku t ardhurat n ekonomi transferohen te puntort e pakualifikuar dhe pr rrjedhoj ulin incentivat pr t akumuluar kapital nga individ, kompani inovatore apo me mundsi financiare pr t investuar dhe pr t hapur vende t reja pune. Pr shkak t 50 vjetve komunizm, Shqipria sot ka nevoj pr rritjen e kapitalit njerzor e fizik m shum se do gj tjetr!
Ktu reflektohet dhe ndarja mes politikanve, t cilt jan t shqetsuar n shprndarjen e torts dhe pr rrjedhoj n vota, dhe ekonomistve, t cilt jan m t interesuar n brjen e torts sa m t madhe. Politikant kan dy zgjedhje pr t br, me pasoja n rritjen ekonomike. N rast se e shohin votuesin tipik si t varfr, ather zgjedhja q mund t maksimizoj numrin e votave sht n rritjen e nivelit t taksave pr bizneset e siprmarrsit e bankat dhe m pas rishprndarjen e ksaj pasurie. Nga ana tjetr, n rast se mendojn se rritja ekonomike dhe stabiliteti ekonomik sht m i rndsishm n periudhn afatgjat, ata do t imponojn taksa t ulta q ndihmojn n rritjen e kapitalit prodhues, q m pas sjell vende pune t reja. Por kontradikta n kt sistem sht se ajo q mund t maksimizoj votat nuk sjell rritje ekonomike!
N rast se do t prdorim sistemin fiskal Austriak, ather do t ket impakt direkt n nxitjen pr shkollim apo investim n nj ekonomi. Pr t par sesi do t ndikonte n rritjen ekonomike afatgjat, kujtojm vshtirsin e akumulimit t burimeve njerzore t mirarsimuara n Amerik, Itali e Angli. N rast se pas studimeve ata do t marrin nj rrog afrsisht katr her m t lart se paga mesatare n Shqipri dhe vendoset nj tatim mbi t ardhurat deri n 50%, ather shtysa pr brezat e ardhshm q t shkojn e t studiojn jasht shtetit nuk do t jet e lart, pasi t ardhurat q do t marrin do t jen m t ulta dhe jo trheqse pr tu kthyer n Shqipri. Gjithashtu, nj investitor i huaj, i cili nuk e njeh realitetin e Shqipris, por pikniset pr do plan investimi prej nivelit t taksave dhe infrastrukturs energjetike dhe rrugore n hart, kur t shoh se vendi zbaton nj sistem taksash si ai n Austri, do ta mbyllte menjher kapitullin Shqipria.
Se treti: a sht ky nj trend q duhet ndjekur, duke qen se vendet e tjera fqinje po bjn t njjtn gj? Kjo nuk rezulton t jet e vrtet. Taksa e shesht implementohet pr momentin n Maqedoni, Mal t Zi, Serbi, Rusi, Rumani, Bullgari, eki, Bosnj-Hercegovin etj. T gjitha kto jan vende t Europs Lindore, t cilat kan pasur t njjtin problem pr vite me radh pas rnies s regjimit komunist: evazionin fiskal. Pr kt arsye, pr t ulur kt fenomen negativ, taksa e shesht sht par si mnyra m efikase pr t konsoliduar buxhetin e shtetit dhe nxitur rritjen ekonomike. Rifutja e ksaj takse n Shqipri do t na bnte t vetmin shtet n Ballkan me kt praktik. N rast se me t vrtet rishprndarja e pasuris shihet si e vetmja mundsi pr barazi sociale, ka t ngjar q kjo t dshtoj pa konsoliduar t gjith instrumentet e kontrollimit t t ardhurave personale t qytetarve Shqiptar. Nj mnyr sht deklarimi i t ardhurave, i cili do t minimizonte evazionin fiskal. Por iniciativa e fundit pr projektligjin pr deklarimin e t ardhurave pr t gjith personat q realizojn t ardhura mbi 2 milion lek n vit nuk sht votuar nga opozita n komisionin e ekonomis!
Sipas modelit Alesina dhe Rodrik, programi i opozits pr taks progresive do t rriste bazn e saj elektorale, por jo rritjen ekonomike n Shqipri. Ideologjikisht opozita nis nj debat t dobishm se cila sht mnyra m e mir pr t ndihmuar shtresat n nevoj n Shqipri. Propozimi i saj, se taksa progresive do t jet zgjidhja, duhet par me rezerv. Sipas hipotezs s Kuznets, gjat rritjes ekonomike pabarazia n ekonomi fillimisht rritet dhe m pas ulet pa iu referuar takss progresive. Rritja ekonomike dhe konkurrueshmria duhet t mbeten prparsi pr vendin ton, si dhe ilustron nj raport i vitit 2009 i Banks Botrore dhe PNUD-it, se varfria n Shqipri sht prgjysmuar nga viti 2002 n vitin 2009 nga 25.4% n 12.4% t popullsis. Pr kt arsye ka mnyra t tjera shum m efikase e produktive q mund t ndihmohen t varfrit n Shqipri, t cilat nuk do t cenonin konkurrueshmrin ton, por prkundrazi do ta rrisnin at. Shum shtete perndimore kan futur skema t ngjashme me New Deal-in amerikan, ku t papunve apo t varfrve u ofrohet ndihm nga shteti pr tu trajnuar e pr tu dhn nj zanat si kpucar, mekanik etj. Shkollat profesionale duhet t bhen fokusi kryesor pr kt shtres dhe jo shprndarja e pasuris.
Reformat dhe forcimi i institucioneve, liberalizimi i tregut dhe shteti i s drejts duhet t mbeten prioritet, pasi sht vrtetuar tashm edhe nga shum studime pr Europn Lindore se kto mbeten thelbsore pr nj rritje t qndrueshme dhe pr nj ulje t mtejshme t varfris.
*Pedagog Ekonomie n Universitetin Europian t Tirans.
Gazeta Mapo
als_Latn ind_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn crh_Latn