als_Latn dik_Latn sag_Latn
Nga Rita Strakosha
Një teori e re shumë interesante, mbi natyrën e skizofrenisë, është propozuar nga psikologu I Oksfordit, Charles McCreery.
Teoria në fakt nuk është plotësisht e re. Prej dekadash ekziston një hipotezë se haluҫinacionet, që janë një tipar karakteristik I skizofrenisë, janë në fakt ëndrra. Jung, Frojd, Shopenhaueri janë disa nga psikologët të cilët kanë vërejtur se sa të ngjashme janë ëndrrat me psikozën. Ëndrrat tipikisht shikohen gjatë gjumit REM, dhe është supozuar se skizofrenët kalojnë në gjum REM gjatë kohës që kanë haluҫinacione, por pa e humbur ndërgjegjen. Verifikimet e bëra në vitet në vijim nuk zbuluan tipare të gjumit REM tek skizofrenët, dhe hipoteza mbeti në hije.
Por psikologu McCreery propozon se haluҫinacionet vërtet janë ëndrra, por jo të gjumit REM, por të gjumit të stadit 1 (faza e parë e gjumit që kalon njeriu kur bie për të fjetur). Njerëzit normalë kur bien për të fjetur shpesh shohin ëndrra në fillim të gjumit. Madje një pjesë e njerëzve normalë shohin shpesh dhe haluҫinacione kur fillon ti zërë gjumi, ose kur sapo ngrihen nga gjumi. Këto haluҫinacione quhen haluҫinacione hipnogoge.
A mos ndoshta skizofrenët shohin ëndrra në fakt? Sipas McCreery, skizofrenët kalojnë në gjume sipërfaqësore gjatë ditës sepse truri I tyre është hiper-aktiv (hyperaroused). Hiperaktiviteti mund të vijë për arësye gjenetike ose për shkak të mjedisit stimulues. Përpos skizofrenëve, edhe depresivët bipolarë kanë tru hiperaktiv. Një provë se truri I skizofrenit është hiperaktiv është fakti se qetësuesit përdoren shpesh për të trajtuar skizofreninë. Gjithashtu episodet manjakale, kur truri është shumë aktiv, kalojnë shpesh në psikozë.
Rënia në gjumë në situata shumë stresuese quhet “gjumi nga frika” (fear sleep) dhe është një fenomen që njihet në kulturën balineze. Gjithashtu, është fenomen I njohur në psikologji që kur truri është hiperaktiv për një kohë të gjatë, bie në mikro-gjume. Personat e deprivuar nga gjumi për ditë të tëra kalojnë në mikro-gjume (që zgjasin disa milisekonda) dhe nganjëherë kanë haluҫinacione. Ndërkohë që truri kalon mikro-gjumet sytë janë hapur.
Një tipar tjetër I psikozës që e bën të ngjashme me ëndrrën, është mungesa e lidhjes llogjike të mendimeve. Në ëndërr mendimet nuk kanë lidhje llogjike mes tyre, I tillë është të menduarit I skizofrenit.
Mund të argumentohet se skizofreni nuk mund të jetë në gjumë ndërkohë që lëviz, sepse gjumi dhe lëvizja përjashtojnë njëra tjetrën. Në fakt ka ҫrregullime gjumi, si somnambulizmi, ku personi që fle gjumë është në gjendje të ecë, lëvizë, hajë, madje të bëjë seks, duke qënë gjithë kohës në gjumë. Gjithashtu tmerret e gjumit (nightmares) shoqërohen me lëvizje të trupit ndërkohë që personi është në gjumë.
Si ka mundësi të jesh në gjumë dhe të mos e kuptosh? Kjo ndodh me njerëzit shumë të lodhur.
Një problem tjetër që trajton psikologu McCreery është se si ka mundësi që skizofreni komunikon ndërkohë që prezumohet të jetë në gjumë. Në fakt komunikimi me skizofrenët është shumë I vështirë, ndoshta për këtë arësye. Gjithsesi, eksperimentet e psikologëve kanë treguar se me një person që është duke parë ëndrra lucide (lucid dreams) është e mundur të komunikohet, megjithëse në shkallë shumë të kufizuar.
Pse ka rëndësi kjo hipotezë? Nëse është e vërtetë, rrjedh se higjena e gjumit (sleep therapy) dhe terapia e deprivimit sensorial (sensory deprivation therapy) duhet të jenë terapi shumë të dobishme për skizofrenët.
bem_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn