als_Latn uzn_Latn bos_Latn
Pushkatimet pa gjyq t pedagogve, 28 viktimat dhe 65 t arrestuarit
Shkatrrimi i elits nis nntorin e vitit 1944. Vetm n ditt e lirimit t Tirans u pushkatuan 37 intelektual.
Rezarta Delisula
Sipas t dhnave t mbledhura nga Tomor Aliko, jan 28 pedagog t pushkatuar gjat viteve t para t lirimit. Numri i ktyre intelektualve q jan burgosur sht 65, ndrsa 7 prej tyre kan vdekur n burg. Ky nuk sht numri real i pedagogve t vrar e burgosur, pasi ky sht vetm vllimi i par i librit t shkruar nga Aliko “Genocidi mbi elitn intelektuale t kombit shqiptar”. Mes t burgosurve pr motive politike prmendim shkrimtar t njohur si Mustafa Greblleshi, gazetari dhe shkrimtari Nebil ika, Martin Camaj, Mitrush Kuteli, Astrit Delvina, Petro Marko, Pjetr Arbnori, Visar Zhiti....
Monumenti
N selin e t prndjekurve politik, prball Parlamentit sht ngritur nj monument q i kushtohet terrorit komunist t Tirans, terror i cili filloi me dshmort e par t 30 tetorit deri m 16 nntorit 1944. Nebil ika, nj nga gazetart m t spikatur n vitet ’20-’30, i cili shkruante n t prjavshmen “Arbnia” (1929) e n revistn “Minerva” sht nj prej 37 personave q u ekzekutuan n prag t lirimit t kryeqytetit. Njkohsisht dy djemt e familjes s njohur gjirokastrite Kokalari, Muntazi dhe Vesimi, vllezrit e Musine Kokalarit u pushkatuan pa gjyq. Bashk me ta ishte dhe Syrja Kokalari, kushriri i par i tyre. Bodrumet e hotel “Bristolit” u kthyen n varrin masiv ku dergjeshin ata q quhen dshmort e par n luftn kundr komunizmit. U pushkatuan pa kurrfar gjyqi dhe pa ditur pse po ekzekutoheshin. Po ato dit jan pushkatuar dhe intelektualt Ali Panariti, Anton Fekei, Jakup Deliallisi, Akil Sakiqi, Lluka Xhumari e ushtarakt Boris Beleski, Nazmi Urui, Hamit Greblleshi, Abdulla Sarai, Sybi Topalli, Muharrem Liku, Rakip Kalenja etj. Muntazi dhe Vesim Kokalari, dy njerz t arsimuar dhe njohs t shum gjuhve t huaja themeluan shtypshkronjn “Mesagjerin shqiptare”, ku u botuan kryeveprat botrore si dhe libri i par i Musine Kokalarit, gruas q vuajti burgjeve e q vdiq n internim. Pika e prbashkt e ktyre intelektualve t pushkatuar pa gjyq ishte vetm nj; ata ishin antikomunist.
Gruaja
Historit e pedagogeve t pushkatuara jan t trishtuara. Sabiha Kasimati sht njra prej grave t pushkatuara n Institutin e Natyrs n Tiran. Ky institucion kishte t mbledhur asokohe, elitn intelektuale, shkencore. Aty punonin gjuhtart Prof. Aleksandr Xhuvani, Eqerem abej, Selman Riza, Kostaq Cipo, Mahir Domi, fizikant e matematikant si Prof. Selaudin Toto, q ishte njkohsisht deputet i Kuvendit popullor dhe kryetar i Institutit, Kristaq Piliken, Qazim Turdiun, Sotir Kuneshken, botanistt: Kol Papariston, Ilia Mitrushin; zoologt: Sabiha Kasimati, Islam Zeko... Dr. Sabiha Kasimati ishte emruar shefe e sektorit t zoologjis, por ajo vet u mor vetm me ihtiologji. At fush ajo e kishte hulumtuar q nga koha e studimeve universitare, ndaj kur ajo u b shefe hulumtoi, gjurmoi, studioi gjith faunn ihtiologjike detare dhe liqenore t ujrave territoriale shqiptare. Gjat dhjet viteve krkimesh, ajo arriti t evidentonte t gjith faunn ujore shqiptare, bri klasifikimin n taksonomin ihtiologjike n klasa, gjini, lloje, e nnlloje peshqish, prcaktoi zonat e prhapjeve t llojeve m t rndsishme t peshqve, ciklet biologjike t tyre, duke prgatitur monografin voluminoze Peshqit e Shqipris t ciln s’mundi ta botoj. Dalja hapur para disa vitesh ku Sabihaja akuzoi Enver Hoxhn, diktator nuk ishte harruar leht. Ajo arrestohet m 22 shkurt 1951, midis 81 intelektualve antikomuniste pr hedhjen e bombs n ambasadn sovjetike dhe pa gjyq, katr dit m von, pushkatohet. Ajo sht e vetmja grua mes 22 t dnuarve me pushkatim pr kt akuz.
Familja e madhe
N mes t 65 pedagogve t burgosur jan edhe 8 burra nga familja Ndreu. Familja Ndreu nga fshati Sllov i Dibrs sht nj ndr ato familje q u persekutuan rrnjsisht n epokn komuniste. 8 nga burrat e ksaj familjeje u burgosn me akuzn si “antikomunist”, ndrsa familjet e tyre u internuan. Shumica e tyre kishin mbaruar Normalen e Elbasanit, “Harry Fultz” dhe nj pjes vazhduan studimet jasht shtetit, n Franc e Itali. N mes t emrave t pedagogve t vrar sht dhe Avzi Nela i cili ishte kundrshtar i hapur i regjimit dhe nuk rreshti s foluri kundra Hoxhs deri n vitin 1988 kur vdiq. Hern e par ai arrestohet n vitin 1967 sepse kundrshtoi publikisht regjimin para publikut. Ai arrestohet prsri dhe dnohet me varje m 10 gusht 1988. Poeti kuksian sot e ksaj dite kujtohet n vendin e tij, ndrsa t moshuarit drithrohen nga historia e dnimit t poetit. Para se t varej publikisht Havzi Nela pr 5 dit dhe 5 net nuk vuri as uj as buk n goj, ndrsa terrori u shtua n qytet pas ekzekutimit publik. Secili prej tyre mban nj histori, t cilat kur i lexon pas kaq vitesh duken si t pamundura, por vetm vitet e para t lirimit 65 pedagog u burgosn dhe 28 t tjer u dnuan me vdekje. Pas tyre jan po kaq familje t cilat kan vuajtur n kurriz peshn e rnd t internimit. Nga studimet n universitetet evropiane prfundonin n punimin e toks dhe arjes s maleve tejprtej.
pedagoget e denuar
Syrja Kokalari
lindi n Gjirokastr m 1903, ndrsa studimet e larta i kreu n Itali. M 12 nntor 1944 u pushkatua pa gjyq.
Salim Kokalari
lindi m 1896 po n Gjirokastr. Emigron n SHBA m 1916 po m pas kthehet duke punuar si pedagog n Liceun e Gjirokastrs. Dnohet me pushkatim m 10 tetor 1947.
Selaudin Toto
lindi n Tiran m 1919. Keu studimet e larta pr matematik-fizik n Universitetin e Torinos, ndrsa themelon Institutin e Shkencave. Deputet i legjislacionit t par t deputetve, dnohet me pushkatim m 10 tetor 1947.
Namik Hadri
lindur n Delvin m 1912. Pasi kryen shkolln “Harry Fultz” n Tiran punoi si arsimtar. Arrestohet m 22 korrik 1947 me akuzn “agjent amerikan” M 27 korrik po t atij viti pushkatohet.
KOSTANDIN KOTE
Lindur n Prmet 1896. Kryen studimet e larta pr shkenca politike-ekonomike e n Rom. Pjesmarrs n Kongresin e Lushnjs m 1920. N 1942 ka qen gjasht muaj ministr i Ekonomis. Dnohet me pushkatim, 14 prill 1945.
JAVER HURSHITI
Lindur n Kaukaz m 1880. Kryen studimet e larta n shkenca politike-administrative n Stamboll. Kryetar i forcave t Gjirokastrs n luftn e Vlors m 1920. Deputet i Gjirokastrs m 1925. Dnohet me vdekje, pushkatim, m 14 prill 1945.
SAMI SULSTAROVA
Lindur n Pogradec m 1906. . N vitin 1929 ishte profesor i vizatimit teknik. Si zotrues i gjuhs angleze punon tek UNRRA. Arrestohet natn e Vitit t Ri 1946 nga Sigurimi i Shtetit dhe zhduket pa iu ditur as varri. Samiu kishte lidhje me grupin “Bashkimi Demokrat”.
NDREK KODHELI
Lindur m 1909 n Shkodr. Arrestohet n nntor 1944 dhe dnohet me 7 vjet burg. M 1946 pritej q nj delegacion i Parlamentit anglez t vizitonte burgjet. Ndrekn e nisin pr n burgun e Burrelit dhe e pushkatojn gjat rrugs.
LONI ADHAMI
Lindur m 1908 n Progr t Devollit. Q prej vitit 1929 deri m 1939 ka qen sekretar n ambasadn amerikane n Tiran. Si pasoj e trajtimit barbar n hetuesi jep shpirt n qershor 1947.
NIKO LEZO
Lindur n Delvin 1891. Diplomohet n Universitetin e Tuluzs, Franc pr shkencat e natyrs. Krijoi t parin laborator kimik n Shqipri. Deputet i Delvins 1923-1924. Pushkatohet m 1951, akuza “Bomba n ambasadn sovjetike”.
KAMBER KAZAZI
Lindur m 1912 n Elbasan. Kryen shkolln teknike amerikane “Harry Fultz”. Arrestohet n vitin 1947 si pjesmarrs n grupin e deputetve. Akuzohet si agjent amerikan dhe dnohet me vdekje, pushkatim.
KOSTAQ STEFA
Lindur n Berat 1904. Kryen studimet e larta n Institutin e Magjistraturs n Franc pr shkenca shoqrore. Arrestohet m 8 shtator 1947. Akuza; “spiun i amerikanve”. M 3 mars 1947 pushkatohet.
BEQIR ELA
Lindur m Durrs 1918. Akuzohet si pjesmarrs n grupin e deputetve. Torturohet gjat hetuesis deri m humbje t ndjenjave. Me proces t montuar dnohet me vdekje, pushkatim 10 tetor 1947.
TEFIK DELIALLISI
Lindur n Shijak m 1917. Pjesmarrs n grupin e deputetve t vitit 1947. Arrestohet n vitin 1946 dhe pushkatohet m 10 tetor 1947.
EDIP TERSHANA
Lindur n Dibr t Madhe, 1907. U arrestua m 1947 me akuzn “armik i popullit”. U dnua me vdekje, pushkatim. Ai ishte kundr bashkpunimit me Partin Komuniste jugosllave.
LORENC RASHA
Lindur n Shkodr m 1900. Kreu shkolln franeskane n Shkodr, kurse studimet e larta n Austri. M 12 nntor 1944 me urdhr t Mehmet Shehut, pushkatohet.
BEGO GJONZENELI
Lindur n Vlor m 1911. Diplomohet n Universitetin e Roms pr histori e filozofi. Arrestohet m 1945 dhe dnohet me 25 vjet burg pr veprimtari antikomuniste. N 1950 pushkatohet.
NAMIK LESKO
Lindur n Delvin m 1918. Regjimi i egr komunist vrau dhe vllain e mbetur Namikun, duke e pushkatuar n dhjetor 1945.
T vdekur n burg
GJERGJ KOKOSHI
Lindur n Shkodr m 1904. Laureuar n letrsi n Universitetin e Parisit. Dnohet me 30 vjet burgim dhe vdes n burgun e Burrelit m 1960.
XHEVAT KORA
Lindur n Kor 1892. Kryen dy fakultete, at t jurisprudencs dhe pedagogjis. Arrestohet n vitin 1945 si armik i popullit dhe dnohet me burg t prjetshm. Si shenj proteste pr keqtrajtimin n burgun e Burrelit shpall grevn e uris derisa i dha fund jets mbas 12 vitesh burg.
MIRASH IVANAJ
Lindur n Shkodr 1886. Mbaruar n Itali pr shkenca politike-ekonomike. Ministr i Arsimit. Me pushtimin e Italis m 1939 emigron. Arrestohet 1947 dhe dnohet 7 vjet burg. Nj jav para se t lirohej vdes n infermierin e burgut t Tirans.
SHASIVAR ISLAMI
Lindur n Libohov m 1913. Kreu pedagogjiken dhe t lartn n Itali. Arrestohet n vitin 1945 si pjesmarrs n organizatn e “Bashkimit Demokrat”. Dnohet me 15 vjet burg, vdes si pasoj e vuajtjeve.
HIQMET RROSHI
Lindur n Libohov m 1980. Mbaroi studimet pedagogjike n Stamboll. Arrestohet n janar 1945 dhe lirohet pr munges fajsie. Arrestohet prsri n vitin 1948 dhe mbas 5 muajsh n hetuesi ndrroi jet.
SULEJMAN LLESHI
Lindur n Tiran 1914. Kryen studimet e larta pr letrsi n Itali. Pjesmarrs n mbledhjen e Mukjes. Arrestohet n vitin 1946. E drgojn n Pej ku burgoset nga UDB Jugosllave. N qershor 1946 futen etnikt n burgun e Pejs dhe masakrojn, duke e therur me thik s bashku me patriotin dhe nacionalistin, Klement Curri (nip i Bajram Currit).
T burgosur
Mihal Zallari
Foto Bala
Musa Dizdari
Mustafa Grablleshi
Xhavit Mehilli
Sami Repishti
Tahir Hoxha
Arshi Pipa
Kasem Malaj
Beqir Hai
Riza Shtylla
Hasan Rami
Petro Marko
Pjetr Arbnori
Fiqiri Llagami
Reshat Asllani
Gjergj Komnino
Shaqir Trimi
Halit Selfo
Akile Tasi
Pjetr Gjini
Agim Musta
Hekuran Zhiti
Visar Zhiti
Uran Kalakula
Mustafa Cara
Beqir Ajazi
Llazar Papapostoli
Osman Bishqemi
Tanush Kaso
Astrit Delvina
Xhemal Alimehmeti
Koo Llukani
Xhemal Belegu
Abdurahman Kreshpa
Osman Visha
Argjend Goci
Haxhi Goci
Beqir Xhepa
Xhevat Bujari
Martin Camaj
Mitrush Kuteli
Maksen Bundo
Pirro Kuqi
Luan Myftiu
Gaqo Pei
Sali Doko
Baftjar Ndreu
Xheladin Ndreu
Selman Ndreu
Lazem Ndreu
Rexhep Ndreu
Irfan Ndreu
Rizahi Ndreu
Halit Ndreu
Sherif Merdani
Leonard Prifti
Veniamin Dashi
Muntaz Kokalari
Lindi n Gjirokastr m 1896, ndrsa studimet pedagogjike i kreu n Turqi. Si pjesmarrs n revolucionin e qershorit u burgos 4 vjet nga regjimi i asaj kohe. Themeluesi i “Mesagjeris shqiptare”. Pushkatohet pa gjyq m
12 nntor 1944.
Vesim Kokalari
Lindi n Gjirokastr m 1898. N vitin 1932 ishte pjesmarrs n lvizjen e Vlors, ku dnohet 10 vjet burg. N vitin 1943 themeloi shtpin botuese ku botoi disa kryevepra botrore. Vesimi u pushkatua m 12 nntor 1944 pa gjyq.
MUSINE KOKALARI
Lindur n Gjirokastr m 1917. Kryen studimet e larta pr gjuh letrsi n Rom. Arrestohet n nntor 1944, por lirohet. M 1945 arrestohet si kryetare e grupit Social Demokrat, Dnohet 20 vjet dhe vdes n internim
Sabiha Kasimati
Lindur n Ankara t Turqis m 1912. Akuzoi Enver Hoxhn publikisht si diktator e m pas n 1951 me grupin e hedhjes s bombs n ambasadn sovjetike, ajo u dnua me pushkatim si bashkpuntore.
Lef Nosi
Lindi n Elbasan m 1891. Pasi kryen studimet e larta n filozofi e letrsi ai bhet botues dhe drejtor i revists politiko-letrare “Tomorri”. Arrestohet n vitin 1945 dhe dnohet me pushkatim.
Kol Tomara
Lindur n Devoll m 1887. M 1907 sht sekretar i shoqris “Besa-Besa” n Boston dhe m 1915 sekretar i “Vatrs”. M 1924 ai sht antar i Asambles Kushtetuese. M 14 prill 1945 dnohet me pushkatim.
Panorama
14 korrik 2007
als_Latn als_Latn hau_Latn als_Latn vec_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ltz_Latn uzn_Latn als_Latn tpi_Latn als_Latn smo_Latn als_Latn deu_Latn als_Latn hat_Latn als_Latn knc_Latn als_Latn hau_Latn als_Latn jav_Latn als_Latn ces_Latn als_Latn grn_Latn als_Latn swh_Latn als_Latn als_Latn als_Latn nso_Latn als_Latn fin_Latn als_Latn tuk_Latn als_Latn hau_Latn als_Latn nso_Latn als_Latn deu_Latn als_Latn als_Latn nno_Latn als_Latn fin_Latn als_Latn tur_Latn als_Latn min_Latn als_Latn pap_Latn als_Latn bem_Latn als_Latn als_Latn uzn_Latn mos_Latn ace_Latn crh_Latn als_Latn als_Latn zsm_Latn uzn_Latn ban_Latn glg_Latn crh_Latn bjn_Latn bem_Latn eus_Latn dyu_Latn quy_Latn nno_Latn ron_Latn afr_Latn smo_Latn als_Latn est_Latn mri_Latn mri_Latn pag_Latn jav_Latn zul_Latn kmr_Latn kin_Latn pap_Latn als_Latn est_Latn dyu_Latn deu_Latn bjn_Latn crh_Latn fij_Latn fij_Latn mri_Latn est_Latn bam_Latn lua_Latn min_Latn xho_Latn als_Latn smo_Latn nya_Latn als_Latn cym_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn swh_Latn azb_Arab hau_Latn uzn_Latn als_Latn ind_Latn fur_Latn als_Latn uzn_Latn als_Latn tgl_Latn als_Latn tsn_Latn als_Latn kmr_Latn als_Latn vec_Latn als_Latn