als_Latn uzn_Latn slv_Latn
-
i/e regjistruar
Idlir Azizi flet pr romanin e tij "Katr ose nj film i fundit mbi komunizmin ton"
-Intervist rreth romanit “Katr ose nj film i fundit mbi komunizmin ton” t Idlir Azizit
Idlir Azizi sht sa filozof aq edhe shkrimtar. Jan t dyja kto drejtime q ngrthejn degzat e frymzimit t tij prmes njra-tjetrs, e megjithat ia mbrrijn t japin nj gjini t pastr, si sht edhe rasti i ktij romani t vogl, i cili titullohet “Katr ose nj film i fundit mbi komunizmin ton”. Ky roman sapo ka dal n dritn e botimit nga “Zenit”. sht nj roman i vogl por i plot, me frymmarrje t gjall, q ta jep filozofin prmes figurs, e figurn prmes vorbulls s fjals, ose m sakt prmes ktij kaosi e trafiku t prmasave t mdha t ligjrimit t sotm popullor. “Katr ose nj film i fundit mbi komunizmin ton” i Idlir Azizit sht nj roman q zbeh kuptimin e shkronjave t mdha, emrtimet e prveme e gjithka q gramatika e krkon, sepse transformimi ka ndodhur tashm n ndrgjegjen e personazheve t cilt jan t magjepsur pas delireve dhe ideve t ardhura nga brenda, dhe jan oroditur prej dhuns s ushtruar nga jasht. Pra, romani sht nj prballje me deficitin ton mendor e shoqror n epokn e sotme duke lexuar prmes rreshtave, asgj e jashtme s’ka m rndsi, as pushteti, as politika, as hierarkia, do gj q vjen nga brenda, sado e uditshme q t jet, ka m shum domethnie. Ky sht edhe procesi i vetkompozimit t romanit, q para s gjithash dikton nj stil t veant. Gjithka q thuhet zbulohet n brendsi, shprehet n brendsi dhe merr jet me heronjt q shfaqen n vendin e duhur dhe kohn e duhur. sht pra nj peisazh filmi psikoanalitik, i shprehur aq bukur sa e vrteta q rri e nderur para syve tan prmbi 50 vjet e m tej, di t zbulohet megjithat pr her t par n romanin e Idlir Azizit. Ky roman i veant, q lexohet si duke rrshqitur mbi t, vjen n letrsin e re shqipe prmes formave t nj ligjrimi t rregullt, si nj prrua pas rrebeshit q gjarpron me prurjet e tij shpins s ujit, sado t rnda t jen ato. Azizi ka nj shpjegim t tijin pr stilin e pazakont q ka prdorur n kt roman, ku copza bisedash e mendimesh japin gjith harmonin e nj kompozimi, ku mjedisi shfaqet i plot e n mnyr t paimagjinueshme, i ndriuar nga t gjitha ant, dhe njeriu vjen i zbuluar deri n gen. Vrtet ky roman sht pothuaj nj film i fundit mbi komunizmin ton, i mbartur n psikn e m t rinjve t atij brezi q sot jan 30-40 vjear, q vetm u rritn n at regjim e tashm s’dihet pse jan nj plejad ende e indoktrinuar. Katr “historiane” femra, q rastsisht kan t njjtin emr, t ngjashme me ato t Filozofis n Buduar, duke prdorur teknikn e telefonit t prishur, t fjals s qarkulluar arrijn t ndrtojn t gjith ngrehinn e ktij romani, disi misterioz, ndrkoh q prmes ksaj interviste autori Idlir Azizi na e bn shum t qart stilin specifik kur thot se “tek e fundit, e gjith dija sht ve nj pasuri e transmetuar, n lvizje: mesazhe t kapura, t interpretuara e t keqkuptuara, si kudo e si n do koh. Por ama mbetet gjithmon edhe emancipimi, n fund”.
Intervista
Rreth romanit Katr ose nj film i fundit mbi komunizmin ton t Idlir Azizit
Duket se forma e t shkruarit n kt roman paraqet disa vshtirsi. A sht ajo krejt e huaj pr lexuesin ton?
Pavarsisht dukjeve, forma e prdorur n libr sht gati e thjesht. Ajo bazohet mjaft n parimet e ligjrimit gojor t epiks son, si e kemi msuar. Ambjenti ku ligjrojn kto katr personazhe, sht njlloj me modulin e odave t burrave dikur, por e kthyer s prapthi, pr nj qllim t caktuar: pr t’i ln krejt ligjrimin personazheve femra, ose ato q Masoch-u dikur i konsideronte si lirse t mundshme t historis. Nse nuk e vm re nj efekt t till, shenjat e ngurrimit ndaj emancipimit jan fatkeqsisht shum t dukshme. N t njjtn mnyr, shum prdorime brenda tekstit rrjedhin nga poett shqiptar mes rilindjes dhe modernes. Pr shembull, vajza q sodit ndrrn e s ms nga fundi i librit, sht ndrtuar pikrisht duke kthyer s prapthi soditjen te Zoga e Ndre Mjeds. Por pr hir t situats n libr, m duket e vlefshme t shkmbehen rolet: ktu sht bija q sodit ndrrimin e nns.
Ather ku mendoni se ndodhet risia n kt roman dhe n temn q trajton?
Libri nuk ka ndmend t prcaktoj ndonj fjal prfundimtare lidhur me komunizmin apo fardo qoft historike. Struktura e ktij libri ka paraplqyer t tejkaloj (nse mundet), do lloj ideologjie statike. sht nj “analiz” q sht vet n lvizje e sipr. Kjo fillon me vet emrtimet e katr personazheve femra ktu: nse ato kan t katrta t njjtin emr, gj q mund t duket e uditshme, por nuk sht krejt e pamundur. Ekziston qoft edhe nj mundsi e vetme q katr shoqe t quhen Alba. Dhe libri luan pikrisht me kt mundsi shum t vogl, por ekzistuese natyrisht. Ato t katrta “marrin prsipr” t parakalojn n rang dallaveri, apo thashethemi, nj seri me ngjarje e fakte, reale apo t shpikura, sa pr ta degjeneruar n rrnj etatizmin fiks t historis gjoja prfundimtare t ish regjimit, por dhe t do regjimi para ose pas komunizmit. Ato nuk kan asnj fjal prfundimtare pr t ngulur. Ato nuk jan kandidate pr deputete dhe shpresoj t mos bhen kurr t tilla. Ato s’kan qen aty n Fillim t ksaj historie, ather s’kan prse t jen aty edhe n Fund.
Prap duket q romani ka nj organizim muzikor n baz. Nse sht e sakt, n far mnyre shtjellohet ky muzikalizim i tekstit t shkruar?
N fakt e gjith lnda e t ashtuquajturit komunizm lokal shqiptar, sht ktu nj shkak, nj sebep. Ideja sht pr ta “instrumentalizuar” kt rrjedh historike, ashtu si loja e nj pianisti, t themi si interpretimet e shpejta dhe plot kontrapunkt t Glenn Gould-it apo Yuri Egorov-it. Nj komunizm i vn krejt n kontrapunkt, q gjmon m shum fantomat e komunizmit n shoqrin ton t sotme. Kjo sht ideja. Mendoj se kjo ka qen m e vshtir pr t’u realizuar: angazhimi drejt nj teksti sa m muzikor, por ama jo fort human, por m shum instrumental. Ideja ime sht q n fund “askush” nuk duhet t fitoj, me qllim q t paktn t mos ket asnj humbs. Sa m larg lojs hegjemonike t pushtetit, t atij q e bart dhe atyre q ia atribuojn, dmth ne t gjith, ky libr tenton m shum ta nnqesh kt loj nga kndi i vet.
Disa imazhe t problematiks s sotme sociale dhe politike jan t dukshme n roman. Ku nis ky angazhim?
Imre Kertezs thekson me t drejt q shoqrit e ish Lindjes nuk guxojn mjaft t reflektojn mbi t shkuarn e tyre t prbashkt. Mendoj se kjo sht e dukshme: rust knaqen duke evokuar numrin e tyre popullsis dhe her her t shkuarn staliniste pr t’i br “karshillk” Perndimit. Polakt knaqen duke mallkuar rust q ua “hodhn” komunizmin prsipr, meq kan patur nj pap n vatikan. Dhe ne n Shqipri mjaftohemi tashm vetm me bezdin serbe, duke atribuar vetm nj emr t prvem pr do gj q lidhet me ish komunizmin te ne, e duke evokuar patetikisht soj soj legjendarizmash sa her prballemi me deficitin ton mendor e shoqror n epokn e sotme. Ligjrimi i ktyre katr “historianeve” femra, t ngjashme, besoj, me ato t Filozofis n buduar, vetm sa e pshtyn kt histori, duke prdorur teknikn e telefonit t prishur, t fjals s qarkulluar. Sepse tek e fundit, e gjith dija sht ve nj pasuri e trasmetuar, n lvizje: mesazhe t kapura, t interpretuara e t keqkuptuara, si kudo e si n do koh. Por ama mbetet gjithmon edhe emancipimi, n fund.
Prse libri merr prsipr nj narracion mjeksor, gj q sht disi e rrall?
N thelb libri nis me rrfimin e nj ndrhyrjeje kirurgjikale, por t thjesht, t rangut estetik: nj operacion n vesh, q ka psuar njera nga personazhet. Nisur prej ktej, libri Katr mundohet t kap nj historik t zhvillimit mjeksor e hospitalor t Shqipris n 50 vitet e shkuara. Qllimi nuk sht aspak t ver n emulacion apo t nxjerr mangsin e ktij zhvillimi. Esht thjesht nj filtr m shkencor, n vend t rrfimit tipi mallkim-i mallkuar lidhur me kt periudh tonn. Sepse ajo q sht dhe mbetet nn mallkim n kt histori besoj sht vet gjuha, e mbingarkuar nga kategorizimi, nga mungesa e dshirs pr konceptualizim, nga bjerrja e pluralizmit, nga heqja e mundsis pr liri t menduari n vetvete. Kto tipare t injektuara n gjuh ia kan ln terrenin t gatshm -n Shqipri - do lloj pushteti sot q i merr njerzit vetm si hedhs votash e si spektator t nj katarsisi fals, politik e spektakular. Elfriede Jelinek, kur denoncon hipokrizin historike austriake, kmbngul se gjuha vet duhet shkundur tashm t flas. Ky msim, q ka nisur gati 80 vjet m par, mendoj sht i vetmi udhrrfyes n kt libr.
Ndryshuar pr her t fundit nga Varg : 22-07-2009 m 14:09
-
Regullat e Postimit
- Ju nuk mund t hapni tema t reja.
- Ju nuk mund t postoni n tema.
- Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
- Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
-
Rregullat e Forumit
unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ita_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn