als_Latn uzn_Latn ron_Latn
-
"Katr lirit" - fjalimi paraprgatits i Roosevelt q do onte amerikant n LIIB
Rendi i ri botror pas Lufts s Par Botrore, ku kundrvnia ndaj agresionit do bazohej m tepr n gjykimin moral sesa n at gjeopolitik, ishte fytyra e re e diplomacis s udhhequr nga idealizmi amerikan si dhe paraprgatitja pr nj luft akoma m shkatrruese, q erdhi si pasoj e paaftsive pr t msuar nga leksionet e shkuara t historis. Kishin kaluar pothuajse 23 vjet kur SHBA-t ishin n prag t Lufts s Dyt Botrore qysh nga periudha kur Presidenti Woodrow Wilson parashtroi qllimet e lufts amerikane duke i paraqitur ato n formn e Katrmbdhjet Pikave. Me lindjen e krijess amerikane t quajtur Lidhja e Kombeve, fatet n Europn e paslufts do grshetoheshin me iluzionin e paqes t pasqyruara m s miri n Traktatin e Versajs. Sipas studiuesve ishte pikrisht mospjesmarrja e SHBA-ve n Traktatin e Versajs arsyeja e vrtet e dshtimit t ktij t fundit. Dshtimi lidhej ngusht me strukturn e tij.
Para lufts Gjermania kufizohej nga fqinj t fuqishm, si n Lindje dhe n Perndim. Ajo nuk mund t zgjerohej n asnjrn an pa nxitur m par nj fuqi me pozit t fort Francn, Austro-Hungarin dhe Rusin. Me dobsimin e Francs, shprbrjen e Austro-Hungaris si dhe daljen nga skena politike t Rusis s vjetr e gjendur n trazirat e revolucioneve, nuk kishte mundsi t rindrtohej m ekuilibri i vjetr i forcs q siguroi Kongresi i Viens. Krijimi i Polonis mes Gjermanis dhe Rusis e linte Francn t pambrojtur n nj luft t ardhshme sepse aleanca me Rusin ishte e pamundur t arrihej pa shkelur m par neutralitetin e Polonis. Gjendja e nj aleati n Lindje ishte nj mision i pamundur pr Francn dhe tentativat pr t rivendosur nj ekuilibr t ri force, pasi Rusia nuk mund ti bnte m presion Gjermanis dhe Polonia mjaft e dobt nuk mund t luante rolin e Rusis.
Ajo ka ndodhi m von me t ashtuquajturn klauzol t fajit ndaj Gjermanis si pjes sanksionuese e Traktatit, ishin prapjet e dshpruara pr t vn n jet nj rend t ri t bazuar tek nj ekuilibr artificial force q ishte i destinuar t dshtonte qysh n lindje. Nuk ishte udi fuqizimi kulminant i Gjermanis q i duhej t hidhte tej ve zinxhirt e Versajs dhe t shfrytzonte m s miri pozitn e saj t re gjeopolitike. Realiteti i ri me nj Gjermani humbse por m t fort gjeopolitikisht sesa para lufte, me nj Franc fituese por t paaft pr t mbrojtur kufijt e saj nga nj armik i mundur, nj SHBA t rikthyer prsri n izolacionizm dhe nj Britani t Madhe hezituese do onin n shkatrrimin e Traktatit t Versajs. Gabimet pas Lufts s Par, do ti detyronin amerikant t ishin pjes dhe njher n Koncertin Europian.
Presidenti Roosvelt sht i rrall ndr presidentt amerikan pr sa i takon mendjemprehtsis pr t psikologjisur popullin amerikan. Ai e dinte mjaft mir se vetm nj krcnim ndaj siguris s tyre kombtare do ti motivonte amerikant ta prkrahnin n gatishmrin ushtarake. Por kjo rrug do ti onte n luft prandaj i bnte thirrje idealizmit t tyre, si kishte br dhe Wilsoni. Sipas kndvshtrimit t tij interesat e SHBA-ve kishin t bnin me nevojat e sigurimit t kontrollit t Atlantikut q kishte t njjtin kuptim si Kanali Anglez pr britanikt - prandaj si interes kombtar jetik ai nuk duhej kontrolluar nga gjermant, por pr qllimet e tij t lufts krkonte nj vizion t ri pr nj rend t ri botror. Kshtu termin ekuilibr t forcs nuk e gjen n fjalimin e tij. Ai krkon t kishte nj bashksi t pajtueshme me idealet demokratike dhe shoqrore t SHBA-ve, si garancia m e mir pr paqen.
Roosvelti veproi me shpejtsi pr t kthyer kufirin psikologjik t amerikanve n nj monedh mjaft t muar strategjike. Bashkpunimi me britanikt n vigjilje t lufts, pr marrveshjen ushtarake detare ku i lihej Flots Mbretrore liri veprimi pr prqendrim forcash n Atlantik, ishte nj lvizje mjaft e lexueshme nga ana e Roosveltit q pasqyronte afrsin e lufts s SHBA-ve. Me marrveshjen e re SHBA-t prqendron pjesn drrmuese t flots s tyre n Pacifik q nnkuptonte prgjegjsin amerikane pr mbrojtjen e zotrimeve britanike n Azi. Nj marrveshje e ngjashme me amerikano-britaniken ishte zgjidhja analoge e Britanis s Madhe dhe Francs para Lufts s Par q oi prqendrimin e flots franceze n Mesdhe dhe q shrbeu si argument pr futjen e Britanis n luft n prkrahje t bregut atlantik francez.
Megjithse izolacionistt q ndiqnin veprimet e Roosveltit ishin mjaft t shqetsuar. N prgjigje t shpalljes s lufts ndaj Gjermanis nga Britania e Madhe, Roosvelti nuk kishte si t vepronte ndryshe prpos drejtimit drejt Akteve t Neutralitetit. Por me shpejtimin e ndryshimit t legjislacionit u lejua blerja e armve amerikane nga Britania e Madhe dhe Franca.
Fjalimin e tij e fillon me emrtimin moment i papreedent뒒 ku nxjerr n pah imperfeksionin e Versajs, t dshtuar nga naiviteti i kohs. Ai krkon t ndrgjegjsoj Kongresin pr rrezikun q i kanoset SHBA-ve nga lufta e re botrore. Frika e tij nuk sht pa shkas: po t vrejm hartn e re gjeopolitike t bots dhe synimin e heartland-it nga fuqit e boshtit, do ta vendosnin SHBA-t n t njjtin pozicion t izoluar si ndodhej Franca e Kardinalit Richelieu e rrethuar nga territoret Habsburge. Kjo do ndodhte nse Europa dhe Rusia pushtoheshin trsisht - izolimi i Ameriks Veriore, gjithashtu edhe nga nj Amerik Latine q psonte ngjyra kameleoni duke i dhn sinjale pozitive fuqive t boshtit, ishte nj realitet i afrt. Ishte pikrisht frika ndaj ktyre pasojave n rast qndrimi besnik ndaj politiks izolacioniste q uan SHBA-t drejt Lufts s Dyt Botrore.
Roosvelt flet qart dhe rreth resurseve t katr kontinenteve, dhe rrezikut q i kanoset amerikanve n rast sundimi t tyre nga fuqit e boshtit. Pozicioni amerikan ishte tepr delikat prball nj realiteti t ri nj kundrshtari q kurr m par nuk kishte synuar dominimin e tr bots. Por Roosvelt mbetet realist q asnj rrezik nuk i kanoset amerikanve nga ndonj zbarkim i pamundur n kontinent, por rreziku kishte tjetr fytyr. Prandaj ai sht i ndrgjegjshm q siguria dhe e ardhmja amerikane ndodhen dhe nj her prtej kufijve.
Metodat q Roosvelt ndjek jan disi t pazakonta dhe tepr t ndrlikuara. Por toleranca e siguris s SHBA-ve kishte shkuar n fund dhe nj fitore e fuqive t boshtit do ta eliminonte at.
Asnj president tjetr amerikan, ndoshta me prjashtim t Abraham Lincoln nuk sht dalluar kaq shum n historin e SHBA-ve. Roosvelti mori detyrn e presidentit n nj koh t pasiguris s thell kombtare, kur besimi amerikan ishte tronditur nga Depresioni Madh. Kudo rreth tij, demokracit ishin mjaft t lkundura dhe qeverit tiranike po fitonin terren si majtas dhe djathtas. Pasi riktheu shpresn brnda Ameriks, fati i imponoi dhe njher nj presidenti amerikan detyrn e vshtir pr t mbrojtur demokracin n gjith botn. Mbi t gjitha, ai gjeti tek filozofia e ndjekur nga Adolf Hitler, anatemn e t gjitha vlerave dhe virtyteve q SHBA-t kishin mbrojtur historikisht.
J.P
p.s Fjalimi i Franklin Delano Roosevelt 6/1/1941; http://public-domain-archive.com/spe...=eng&target=12
-
Regullat e Postimit
- Ju nuk mund t hapni tema t reja.
- Ju nuk mund t postoni n tema.
- Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
- Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
-
Rregullat e Forumit
unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn szl_Latn nno_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn