als_Latn uzn_Latn mlt_Latn
M 13 shtator, kalendari kishtar prkujton Shn Gjon Gojartin,
ipeshkv e doktor i Kishs!
M 13 shtator, kalendari kishtar prkujton Shn Gjon Gojartin, ipeshkv e doktor i Kishs, n 1603 vjetorin e vdekjes. Kngtar i mrekullueshm i lavdis s Zotit.
I njohur si nj nga Etrit e mdhenj t Kishs s Lindjes, Shn Gjon Gojarti vdiq m 14 shtator t vitit 407 pas Krishtit, duke ln pas shkrime, q ruajn ende sot forcn me t ciln patn trhequr dikur dgjuesit. Prandaj n shekullin VI qe thirrur Gojart. Shn Gjon Krizostomi, kryeipeshkv i Kostandinopojs n vitin 398, ia kushtoi apostullimin e tij nxitjes s besimtarve pr t jetuar ndershmrisht, duke u prpjekur t’i mundnin ligshtit njerzore dhe veset. Fliste shpesh pr mkatin, pr t rizgjuar ndjenjn e prgjegjsis, dshirn pr t’u ngritur prsri n kmb edhe pas rnieve, me forcn q buron nga Sakramentet e Shenjta.
Shtyllat e doktrins s tij morale jan pendesa, lmosha e pajtimi. Ajo q t bn pr vete n predikimit e Shn Gjonit, sht stili dhe aftsia e rrall e gojtarit. Predikimet e tij nuk t lodhin, edhe pse nganjher tepr t gjata, sepse jan plot gjallri, t lidhura ngushte me jetn konkrete, t pasura me vlera dhe ide t reja t frymzuara gjithmon nga Ungjilli.
Papa Gjoni XXIII e zgjodhi Pajtor t Koncilit II t Vatikanit. Gjon Pali II, n enciklikn “Sollecitudo rei socialis” kujtoi at q ka shkruar shn Gjon Gojarti, duke komentuar Ungjillin sipas Mateut pr salltanetet e vendeve t kultit: “Kur mendon pr t varfrit, nuk mund t t knaqin zbukurimet e teprta t Kishave dhe orendit e muara t kultit hyjnor; prkundrazi, kto pasuri mund t shiteshin pr t’u dhn buk, uj, veshje e streh atyre q nuk i kan”.
Po cili sht kontributi i posam teologjik i Gjon Gojartit?
Teoria e pranimit, sipas s cils Hyji vjen tek ne, sepse ne nuk mund t arrijm deri tek Ai, sht nj nga kryeveprat e tij, nj ndr pjest m t rndsishme t teologjis s tij. Ndr homelit, me prmbajtje t thell ekzegjetike, e prqendron predikimin kryesisht tek prdorimi i pasurive n dobi t shoqris.
E ’na mson Shn Gjon Krizostomi?
Na mson ta shikojm Kishn si bashksi, prmes prdorimit e shprndarjes vllazrore t pasurive n shrbim t t gjith antarve, prmes ndershmris morale e, sidomos, prmes predikimit dhe vnies n jet t Dhjet Urdhrimeve t Tnzot.
Po me ’sy mund t’i lexojm sot shkrimet e Shn Gjon Krizostomit?
Ashtu si n rastin e t gjith etrve t Kishs, leximi i veprave t Shn Gjonit sht jashtzakonisht i dobishm dhe i nevojshm pr jetn shpirtrore t t krishterit, por duke pasur parasysh rrethanat shoqrore e fetare n t cilat jetoi e veproi Shenjti, t cilat ndryshojn shum nga ato t ditve tona.
Prve kontributit t jashtzakonshm teologjik, Shn Gjon Gojarti ka ln edhe nj rit e tradit liturgjike q sht e prhapur n Kishn bizantine e q njihet si liturgjia e Gjon Krizostomit. Kshtu Kisha bizantine e ka nderuar kujtimin e Shenjtit duke ua ln trashgim pasardhsve shkrimet e tij, duke ia promovuar kultin e duke ia paraqitur besimtarve si shembull prshpirtrie, q meriton t ndiqet. N nj far mnyre Shn Gjon Krizostomi sht br pajtor i liturgjis q mban emrin e tij, q e prdori, ndonse mendohet se nuk sht krijuesi i saj.
N katekizmat e tij eukaristike, Shn Gjon Krizostomi nj her shkroi: “’ thua ashtu, o Moisiu? Gjaku i nj qengji i pastron njerzit? I shpton nga vdekja? E si mundet gjaku i nj kafshe t’i pastroj njerzit, t’i shptoj njerzit, t ket pushtet mbi vdekjen?”. N t vrtet – vijon Krizostomi – qengji mund t ishte vetm nj gjest simbolik; simbolizonte pritjen dhe shpresn n Dik, i cili do t ishte n gjendje t bnte at q nuk mund ta bnte flijimi i qengjit.
“Jezusi i kremtoi Pashkt pa qengj e pa tempull e megjithat - nuk kremtoi pa qengj e pa tempull. Ishte Ai vet qengji i pritur, i vrteti, ashtu si e kishte parafolur Gjon Pagzuesi n fillim t misionit publik t Jezusit: “Ja Qengji i Hyjit! Ja Ai q ia shlyen mkatin bots”. sht Ai tempulli i vrtet, tempulli i gjall, n t cilin banon Zoti e n t cilin mund ta takojm Hyjin e ta adhurojm. Gjaku i tij, dashuria e Atij q sht njhersh Bir e Hyj e njeri i vrtet, njri nga ne, ky gjak mund t shptoj”.
Dashuria e Tij, dashuria me t ciln ai dhurohet vullnetarisht pr ne, sht ajo q shlbon. Gjesti i prmallshm, n nj far mnyre i pafryt, q ishte flijimi i qengjit t pafaj e t panjoll, gjeti prgjigje n At q u b pr ne qengj e tempull njhersh.
“Kshtu n qendr t Pashkve t reja t Jezusit ishte kryqi! Prej tij vinte dhurata e re q na solli Ai. E kshtu Ai mbet prgjithmon n Eukaristin Shenjte, n t ciln mund t kremtojm me apostujt n rrjedh kohe, Pashkt e reja. Tani ai na dhurohet ne”.
“T’i lutemi Zotit q ta kuptojm gjithnj m thell kt mister t mrekullueshm, ta duam gjithnj m shum e n t, ta duam gjith m tepr vet Krishtin. T lutemi q kungimi shenjt t na trheq gjithnj m shum brenda vetes e t na ndihmoj t mos e mbajm jetn ton pr vete, por t’ia dhurojm Atij, e kshtu t veprojm s bashku me T, q njerzit t gjejn jetn – jetn e vrtet, e cila mund t vij vetm nga Ai q sht vet Rruga, e Vrteta, Jeta”.
Po sjellim ktu fjalt e Paps Benedikti XVI, shqiptuar gjat audiencs s prgjithshme t 26 shtatorit 2007 n Vatikani, kushtuar Shn Gjon Krizostomit, duke folur pr “Qytetin me shpirt e me fytyr t krishter, solidar me t varfrit”.
“Me Shn Gjon Krizostomin nis vizioni i qytetit t ndrtuar nga ndrgjegjja e krishter, n t cilin njeriu, edhe ai m i varfri, ka vendin e vet e dinjitetin e vet”. sht ky nj prej mendimeve t shprehura nga Ati i Shenjt n audiencn e prgjithshme t s mrkurs te 26.09.2007, mbajtur n Sheshin e Shn Pjetrit n Vatikan. Duke ia kushtuar pr her t dyt katekizmin figurs s Shn Gjon Gojartit, Papa vuri theksin mbi vlern aktuale t msimeve t tij, q e bn Shenjtin nj nga pararendsit e Doktrins shoqrore t Kishs.
Njeri tepr i thjesht, n mes t salltanetit t oborrit perandorak bizantin. I mahnitur nga modeli i bashksis s par t krishter, t bashkuar nga ndjenjat e vllazris s vrtet, q nuk i vlersonte njerzit sipas pozits shoqrore, por sipas fes. Kshtu ia paraqiti Papa 20 mij besimtarve, mbledhur sot n Sheshin e Shn Pjetrit, figurn e nj shenjti revolucionar, q jetoi 1600 vjet m par, aktual edhe pr ditt e sotme. Njeri me zemr t mir, t mbl e atrore me t gjith, nuk mundi t krijonte nj streh t sigurt, pr t’u mbrojtur nga kundrshtimet, persekutimet dhe internimet. U internua dy her e ndrroi jet pikrisht gjat internimit t dyt, n vitin 407.
N sa jetonte n Kostandinopojn e pallateve perandorake, ndrmjet intrigave t oborrit, Krizostomi – shpjegoi Papa – nuk u fsheh pas njerzve t kamur, por zgjodhi thjeshtsin, duke nisur nga pallati arqipeshkvnor – e jasht tij, zgjodhi t varfrit e familjet, q qen gjithnj n qndr t vmendjes s veprimtaris s tij baritore. U frymzua prher nga modeli i Kishs s t krishterve t par, prej nga i lindi vizioni i ‘qytetit ideal’:
“Krizostomi, ashtu si Shn Pali, mbronte prparsin e t krishterit, par si individ, si njeri i veant, edhe t skllavit e t t varfrit. Projekti i tij korrigjon kshtu vizionin grek t ‘polisit’, t qytetit, n t cilin masat e gjra t popullsis prjashtoheshin nga e drejta e qytetaris, ndrsa n qytetin e krishter t gjith jan vllezr e motra, me t drejta t barabarta”.
Shn Gjon Gojarti – vijoi Papa – e kishte kuptuar se ideja e vjetr e polisit grek duhej zevendsuar me at t qytetit t frymzuar nga feja, pr t cilin flet Ungjilli. Ja sepse me t – shpjegoi Benedikti XVI – filloi vizioni i nj qyteti t ndrtuar nga ndrgjegjja e krishter, q i bn t gjith t barabart, i bn vllezr e motra e i edukon me frymn e solidaritetit.
“I duhej dhn nj shpirt e nj fytyr e krishter qytetit. Me fjal t tjera, Krizostomi e kuptoi se nuk mjaftonte dhnia e lmoshs, as ndihma e her pas hershme e t varfrve, por ishte e nevojshme t krijohej nj struktur e re, nj model i ri i shoqris; nj model i bazuar mbi perspektivn e Beslidhjes s Re. sht shoqria e re q nis t shfaqet n Kishn e posalindur”.
I famshm pr gojtarin e tij, edhe n Romn e re, dmth n Kostandinopoj, Krizostomi u b i njohur nga t gjith si msues i fes e dshmitar i dashuris s krishter – tha Papa dhe n vijim theksoi katr karakteristika kryesore t ksaj figure madhore t Kishs: s pari, nnvizoi ndjeshmrin e Shenjtit antiokian ndaj Krijimit, par si akti m i lart i dashuris s Zotit; s dyti, vmendjen q i kushtoi shpjegimit t Shkrimit Shenjt i cili, sipas Atit t Kishs, krijon mundsin pr ta deshifruar vet Krijimin. S katrti, Papa vuri n dukje veprimin e Shpirtit Shenjt n zemrn e njeriut, por duhet theksuar – vijoi Shenjtria e Tij - se sht karakteristika e tret ajo q zbulon gjith humanizmin dhe fen e ipeshkvit t lasht t Kostandinopojs, bindjen e patundur se:
“Hyji… zbret vet, mishrohet, bhet vrtet ‘Hyji me ne’, vllau yn deri n vdekje n Kryq”.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn