als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Kosova e mesjetės shpeshherė pėrmendet nė rrethana tė pėrgjithshme si djep i serbėve, sikur tė kishte qenė zemra e Serbisė qė nga fillimi; mirėpo, realiteti ėshtė krejtėsisht ndryshe. Mė se 800 vjet e ndajnė arritjen e serbėve nė Ballkan, nė shekullin VII nga pushtimi osman mė 1450; nga kėta tetė shekuj, Kosova u sundua nga serbėt vetėm nė dy shekuj e gjysmė tė fundit qė ėshtė mė pak se njė e treta e periudhės.
Pėr njė kohė tė gjatė, Ballkani paraqiste njė zonė tė tensionuar nė Europė.
Fillimet e copėtimit tė trojeve etnike shqiptare i gjejmė nė vitin 1878, nė Kongresin e Berlinit, me ērast Serbisė i mundėsohet grabitja e tokave shqiptare. Mė pas, saktėsisht pas luftėrave ballkanike, u mbajt e ashtuquajtura Konferenca e Ambasadorėve nė Londėr (1913), ku vetėm sa u rikonfirmuan edhe njėherė vendimet e marra nė Kongresin e Berlinit, duke lėnė pėrsėri njė pjesė tė territorit shqiptar nėn sundimin e Serbisė. Konferenca e Versajės gjithashtu kontribuoi nė lėnien e mbi gjysmės sė trojeve shqiptare nėn okupimin serb e grek.
Tė drejtat kombėtare tė shqiptarėve janė sakrifikuar gjithnjė nga diplomacitė e fuqive tė mėdha pėr tė rregulluar hesapet e tyre.
Nė vitin 1943, njė grup patriotėsh shqiptarė nga Kosova, mbajtėn Konferencėn e Bujanit, pėr tė mbrojtur tė drejtat e tyre, respektivisht bashkimin e Kosovės me Shqipėrinė.
Fundi i Luftės sė Dytė Botėrore, kohė kjo kur u miratua Karta e Atlantikut, e vendosi pėrfundimisht Kosovėn nėn Jugosllavi, ku sipas Kushtetutės sė Republikės Federative tė Jugosllavisė, Kosova u pėrcaktua si njėsi autonome brenda Serbisė.
Mė 1947, Serbia nxjerr dispozita kushtetuese, me tė cilat cakton Kuvendin e Serbisė si organ vendimmarrės pėr Kosovėn.
Nė vitet e 50ta, pėrmes aksionit brutal pėr grumbullimin e armėve, Serbia bėn njė spastrim etnik, ku dėbon mbi 230 000 shqiptarė pėr nė Turqi.
Shėndrrimi i RFJ-sė nė Republikė Socialiste Federative tė Jugosllavisė, bėhet me Kushtetutėn e vitit 1963, ku Kosova u shpall krahinė autonome dhe shqiptarėve tė Kosovės iu njoh kombėsia.
Kushtetuta e RSFJ-sė, e vitit 1974, sikur edhe Kushtetuta e KSA tė Kosovės e vitit 1974, pėrcaktojnė Kosovėn:
- Njėsi tė mėvetėsishme politiko-territoriale
- Element konstituiv i federalizmit jugosllav
Me kėtė rast, Kosova u ngrit nė atė masė, sa ishte e barabartė me tė gjitha njėsitė tjera qė e pėrbėnin Federatėn Jugosllave.
Si pėr ironi tė fatit tė shqiptarėve, nė vitin 1989, erdhi nė pushtet Sllobodan Millosheviqi, i cili solli njė realitet tjetėr nė Kosovė dhe shqiptarėve iu hoqi edhe ato pak tė drejta qė kishin. Menjėherė filluan protestat paqėsore tė shqiptarėve, tė cilat u pasuan me helmime e me vrasje nga ushtria serbe. Po nė kėtė vit, u themelua partia e parė politike shqiptare, e cila kishte mbėshtetje tė gjerė nga popullata dhe iu kundėrvu nė mėnyrė tė drejtpėrdrejtė regjimit nė fuqi.
Disa muaj mė vonė, saktėsisht mė 2 Korrik tė vitit 1990, u hartua Kushtetuta e parė, e cila u miratua mė 9 Shtator 1990 dhe njihej si Kushtetuta e Kaēanikut, e cila njihte Kosovėn si shtet i pavarur. Mirėpo, pėr tė legjitimuar pushtetin e vet, Parlamenti i Kosovės, vendosi tė mbante njė Referendum, i cili u shpall i pavlefshėm nga Beogradi.
Nė vitin 1992, nė Kosovė u mbajtėn zgjedhjet parlamentare dhe ato presidenciale, ku Kryetar i vendit u zgjodh Dr. ibrahim Rugova.
Pas disa viteve lufte, terrori, gjenocidi te paparė nė Ballkan (qė nga pėrfundimi i luftėrave ballkanike), Bashkėsia Ndėrkombėtare nė vitin 1995, nė Dejton tė Amerikės, me tė ashtuquajturėn Marrėveshja e Dejtonit, ia arrin tė minimizojė konfliktet mes Serbisė nė njėrėn anė dhe Bosnjės e Hercegovinės nė anėn tjetėr. Pėrsėri Bashkėsia Ndėrkombėtare harron kosovarėt, pavarėsisht se edhe kėta tė fundit po vuanin agresionin serb.
Si nevojė e kohės dhe si pasojė e asaj qė bisedimet dhe dialogjet nuk po jepnin rezultate, u formua Ushtria Ēlirimtare e Kosovės, e cila u bė publike mė 28 Nėntor tė vitit 1997.
Padrejtėsive tė Bashkėsisė Ndėrkombėtare ndaj shqiptarėve me dekada tė tėra, si duket po i vinte fundi. Si pasojė e kėtyre padrejtėsive, vetėm nė luftėn e fundit humbėn jetėn shumė njerėz tė pafajshėm, u burgosėn qindra tė tjerė, e poashtu u zhdukėn shumė tė tjerė.
Pas shumė lutjesh qė iu bėnė Serbisė, vlen tė theksohet Konferenca e mbajtur nė Rambuje (Ramboillet) tė Francės, konferencė kjo e cila paraqiste njė lloj pėrpjekjeje tė fundit pėr tė ndalur agresionin serb kundėr shqiptarėve dhe me anė tė sė cilės mėtohej tė evitoheshin rreziqet e mundshme qė kėrcėnonin stabilitetin nė Ballkan.
Meqė pala serbe refuzoi nėnshkrimin e Marrėveshjes sė Rambujesė, mė 24 Mars tė vitit 1999, fillojnė sulmet e NATO-s ndaj ushtrisė serbe. Kjo e fundit, e pangopur me gjithė cka kishte bėrė nė Kosovė, shfrytėzoi dhe atė pak kohė qė i kishte mbetur, pėr tė masakruar e vrarė popullsinė civile, gra, pleq e fėmijė tė pafajshėm. E ballafaquar me humbjen e sigurtė tė luftės, Serbia pranoi kapitullimin e saj dhe nėnshkroi Marrėveshjen e Kumanovės, e cila pėrcaktonte detajet teknike dhe ushtarake tė tėrheqjes sė forcave policore dhe ushtarake tė Serbisė nga Kosova dhe vendosjen e forcės sė sigurimit ndėrkombėtar (KFOR), nė Kosovė , por nė Rezolutėn e hartuar padrejtėsisht, ishte paraparė qė Kosova tė konsiderohet territor i Serbisė qė solli dhe akoma po sjellė kokėēarje dhe pasoja nė zvarritjen e pranimit tė Kosovės nė Kėshill tė Sigurimit, si shtet i pavarur.
Nė vitin 2001, u nxorr Korniza Kushtetuese, dokument ky i cili ishte miratuar me konsensus nė mes strukturave ndėrkombėtare dhe UNMIK-ut nė njė anė dhe atyre vendore nė anėn tjetėr. Nė bazė tė Kornizės Kushtetuese, filloi ndėrtimi iinstitucioneve vendore nėn mbikqyrjen ndėrkombėtare. Ndėrkombėtarėt i njihnin tė drejtat pėr krijimin e institucioneve vetqeverisėse, si ato qendrore ashtu edhe ato lokale, pėrmes zgjedhjeve tė lira dhe votės sė lirė tė qytetarėve pėr tė dy nivelet e pushtetit.
Standardet pėr Kosovėn, janė publikuar mė 10 dhjetor 2003, nė Prishtinė. Me kėto standarde kėrkohej nga institucionet qendrore dhe komunat, tė mundėsonin pjesėmarrjen e pakicave nė marrjen e vendimeve, mbrojtjen e tė drejtave dhe plotėsimin e nevojave tė tyre (tė drejta pėr tė kushtėzuar shumicėn). Kėrkohej decentralizimi i pushtetit dhe njėkohėsisht shkrirja e strukturave paralele.
Bashkėsia ndėrkombėtare, vazhdimisht ka insisutar qė paraprakisht tė pėrmbushen standardet nė fjalė, e mė pas tė hapet dialogu lidhur me zgjidhjen e statusit tė Kosovės, ndėrkohė qė kosovarėt, shqiptarėt- si shumicė absolute, kėrkonin qė sė pari tė pėrcaktohej statusi, duke arsyetuar se pa kompetenca tė vendorėve vėshtirė se do tė arrinin pėrmushjen e standardeve tė parashtruara si kusht.
Jam koshiente qė standardet qė u kėrkuan si kusht pėr hapjen e dialogut nuk duheshin kontestuar, sepse ato janė vlera substanciale tė njė shoqėrie demokratike.
Nė vazhdėn e zhvillimeve nė Kosovė, kėrkohej nga kosovarėt, rrespektivisht shqiptarėt e Kosovės dhe institucionet e vendit tė negociohej lidhur me pozitėn e Kosovės. Realisht dhe drejtė, nuk ka negociata mes humbėsit dhe fituesit, rrjedhimisht nuk mund tė dialogojnė dy palė me interesa komplet tė kundėrta.
Fillimisht, vec tjerash, shqiptarėt si shumicė, duhet tė bindin bashkesinė nderkombėtare pse duhet te jemi te pavarur nga Serbia.
Argumentet jane te shumta Histori e konfrontuar e percjellė me zgjerim tė serbėve nė dėm tė shqiptarėve dhe territorit tė tyre, qė nga shek. VII, pastaj nė shek. XIX dhe nė fund nė shek. XX me pushtimin e Kosoves, qė u pėrcollėn me vrasje, dėbime te popullsisė, e qė kulminacionin e patėn nė vitin 1999 me vrasjen e 12000 kosovarėve, 6000 te zhdukur, me dėme tė mėdha materiale, shkaterrime tė objekteve te kultit, monumenteve te kultures etj.
Mos tė harrojmė dėbimet masive nga puna nė vitet 1989-90, vetėm pėr shkak tė pėrkatesisė kombėtare (pėr ēka duhet tė kerkojmė kompesim), mbyllja e shkollave ne gjuhėn shqipe etj., pra cėnim edhe tė tė drejtave tė garantuara me Kushtetuten Serbe!
Pra argumentet pėr pavarėsi janė tė shumėllojshme dhe bindese, vetėm duhet thėnė dhe pėrsėritur bashkesisė nderkombėtare rregullisht.
Atėherė per ēfarė duhej negociuar me Serbinė?
Logjikisht duhej biseduar pwr pozitėn e serbėve tė Kosovės, pėr borxhet qė u ka pasur Kosova institucioneve ndėrkombetare finansiare, pėr borxhet qė Serbia i ka mbetur Kosovės (mbyllja e fabrikave, minierave, dwmshpwrblimi i punėtorėve tė larguar dhunshėm nga puna), dėmet materiale te shkaktura nga lufta e fundit 1997-99, pensionet e papaguara, ndarjen e pasurisė federale, aq sa kemi tė drejtė nė bazė tė Kushtetutės 1974 etj.
Kėto janė disa nga temat pėr tė cilat ėshtė dashur tė pranohej tė negociohej me Serbinė, e nė asnjė mėnyrė tė bisedohej se kujt i takon Kosova!
Masakrat nė Drenicė e gjetiu nėpėr Kosovė, lufta e UĒK-sė kundrejt artilerisė serbe, sikur zgjuan kombin shqiptar dhe veēanėrisht bashkėsinė ndėrkombėtare.
Megjithate, shqiptarėt as tani nuk thonė se e kanė humbur dėshirėn pėr fqinjėsi tė mirė dhe tė dinjitetshme.
Kosova, pėr shumė vite vazhdoi tė frymojė nėn administrimin e Kombeve tė Bashkuara, sipas Rezolutės 1244, sado qė nė vazhdimėsi funksiononin edhe organet (institucionet) e pėrkohshme vendore, kuptohet, me autorizime tė kufizuara dhe nė pritje tė vendimit historik pėr pavarėsi, vendim ky qė pėr pothuajse njė dekadė rrugėtoi nė mes premtimit dhe shtyerjes.
Pas shumė e shumė pėrpjekjesh dhe sakrificash tė mėdha, mė 17 shkurt tė vitit 2008, me anė tė Deklaratės sė Pavarėsisė, Kosova shpallet shtet i pavarur dhe Sovran.
Menjėherė pas shpalljes sė Kosovės shtet i pavarur, pasuan njohjet e shtetit tė ri, njohje kėto tė cilat shpresojmė tė shtohen mė tutje dhe Kosova tė frymojė lirshėm, ashtu si i takon me tė drejtė.
Arieta R.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn kab_Latn