als_Latn dik_Latn sag_Latn
Pritmë: Vargjet tronditëse të ushtarit rus nga fronti i luftësPostuar më: 24 June 2017 14:18
Një nga poezitë më të lexuara, më tronditëse me subjekt nga Lufta e Dytë Botërore, poezia “Pritmë”, e ushtarit rus Konstantin Simonov, të shkruar nga fronti i luftës, ku një variant përkthimi na e propozon edhe Niko Pojani
Poezia “Pritmë” (në rusisht, “Zhdi menja”) e poetit rus Konstandin Simonov (1915 – 1979) është shkruar në kohën e Luftës së dytë botërore, dhe pikërisht në vitin 1941 kur ushtria pushtuese hitleriane kish depërtuar thellë në territoret e Rusisë. Poezia ka formën e një letre që autori i saj, pra Simonovi – atëhere ai ishte në front me detyrën e korrespondentit të një gazete – i dërgonte në Moskë bashkëshortes së ardhshme të tij, aktores Valentina Serova. Motivet e poemës jepen nëpërmjet lutjes së një luftëtari që e dashura e tij t’i jepte premtimin se do ta presë me besim deri sa ai të kthehet, pritje që do ta shpëtonte luftëtarin nga rreziqet e luftës. “Pritmë” është një thirrje për besim e qëndresë, në emër të vlerave më të epërme njerëzore, dashurisë dhe humanizmit. Poezia mbart, në mënyrën e vet, edhe një homazh për gjithë luftëtarët që shkuan e ranë dhe nuk u kthyen nga luftrat për çlirim. Plot intensitet, sa epike aq dhe sentimentale, “Pritmë” vlerësohet si një nga poezitë më tronditëse me subjekt nga Lufta e dytë botërore. Dhe, besojmë se është ashtu siç shprehet dikush që atë “nuk mund ta lexosh pa u përlotur”.
Çuditërisht e çliruar nga izma dhe ndikime të ideologjsë dhe propagandës zyrtare të kohës kur është shkruar, poezia i kapërceu që në atë kohë kufijtë e ish-Bashkimit Sovjetik dhe tashmë gjendet e përkthyer në shumë gjuhë të botës. Vlerësimet e gjera pozitive për këtë poezi nuk janë penguar as nga fakti që, pas Luftës, Simonovi u përfshi në instancat e nomenklaturës komuniste si dhe të administratës drejtuese të letërsisë sovjetike. Njohja dhe përhapja e poezisë “Pritmë” u bë së pari nga leximi i saj prej vetë autorit në rrethin e familjarëve dhe të afërmëve të tij dhe, mandej, duke e recituar për ushtarët në front. Ka edhe disa fakte të tjera interesante. Kështu, nga që motivet e poezisë i konsideronte shumë personale, Simonovi fillimisht nuk pati synimin për ta botuar atë. Vetëm kur poezia ishte bërë tashmë jo pak e njohur, ai e dërgoi në redaksinë e gazetës “Pravda”, organ qëndror i shtypit të ish-Bashkimit Sovjetik. Aty fillimisht pati shumë hezitime për botimin e saj. Shkaku që nxirej: “poezia ishte shumë sentimentale” dhe, si e tillë, nuk do të frymëzonte ngritjen e moralit luftarak, aq të domosdoshëm në atë periudhë të errët lufte. Gjithsesi, në janar 1942 poezia u botua në “Pravda”. Pastaj, me kohën, ajo u përhap shpejt dhe gjerësisht. Dëshmohet se ushtarët rusë i kanë shkruar e rishkruar fjalët e saj me mijra herë kur qëndronin në llogoret e luftës. “Pritmë” është nga ato poezi të rralla që është gjetur në gjokset e luftëtarëve të plagosur dhe të vrarë në ato vite sakrificash e heroizmash të mëdha.
Lufta e Dytë Botërore mbaroi, por poezia e Simonovit nuk u zhyt në harresë; përkundrazi, falë vlerave të saj të larta humaniste dhe letrare, ajo mbeti frymëzuese për gjenerata të tëra. Dëshmi për këtë është dhe fakti që “Pritmë” është interpretuar e vazhdon të interpretohet nga aktorë me famë botërore, jo vetëm në Rusi por dhe jashtë saj. Një ndër ‘ta është i madhi Lorenc Oliveri, aktori anglez që dominoi skenën botërore në mesin e shek. XX. Ndërkohë, motivet e poezisë “Pritmë” janë bërë frymëzuese edhe për vepra të tjera artistike. Më 1943, sipas motiveve të saj në Rusi u xhirua një film ku rolin kryesor e luan vetë ajo së cilës i kushtohej poezia, Valentina Serova. Gjithashtu, në Rusi si dhe në vende të tjera, me tekstin e kësaj poezie prekëse janë kompozuar shumë këngë (mbi 25). Në vitin 1943 poezia “Pritmë” e Simonovit do të frymëzonte edhe të riun Solomon Dojçer (1921 – 2010), i njohur ndryshe me emrin Shlomo Drori – pjesëtar ky i një batalioni hebré në përbërje të ushtrisë angleze që vepronte kundër nazistëve në Palestinë – për të kompozuar gjatë një nate shërbimi-roje një këngë të vetën. Kënga “Pritmë” e Shlomos (në hebraisht, “At chaki”) është vlerësuar si një ndër më rezonueset me tekstin e Simonovit.
Ndikuar dhe nga konteksti politiko-historik i viteve 1945-1960, figura e Simonovit dhe vepra letrare e tij kanë qënë të njohura edhe në vendin tonë. Prandaj, me shumë gjasa poezia “Pritmë” duhet të jetë përkthyer në shqip që atëhere (dhe/ose më vonë). Por këtë nuk kemi mundur ta verifikojmë. Gjithsesi, këtu paraqitet varianti ynë i përkthimit, i cili i përmbahet tekstit në rusisht të poezisë “Pritmë”, e cila (pa titull) gjendet e përfshirë në vëllimin poetik: K.Simonov, “Stihotvorenjija i poemi” (“Vjersha dhe poema”), OGIZ, 1946. Nismën e këtij përkthimi e ndërmorrëm nxitur dhe nga mendimi se do të ishte me vlerë të (ri)sillnim në gjuhën shqipe një nga kryeveprat botërore të “Poezive të Luftës”. Por, se sa përkthimi ynë afrohet me poezinë origjinale, frymën dhe ritmin e saj, këtë mund ta gjykojë vetëm lexuesi dhe kritika.
Së fundi,nëpërmjet këtyre rreshtave i përcjell një falenderim të përzëmërt profesorit tim të repektuar të rusishtes në shkollën e mesme të Pogradecit, Gjergji Gushos, i cili iu përgjigj me përkushtim kërkesës time për të patur, për këtë përkthim, konsulencën e tij gjuhësore-letrare. Por, natyrisht, defektet që mund të vërehen mbeten vetëm të përkthyesit.
Niko Pojani
Kënga e ushtarit në frontin e luftës, Konstandin Simonov
***
Pritmë dhe do kthehem unë,
Veçse shumë prit.
Prit dhe kur e hidhur zhurmë
E shirave sjell trisht,
Prit dhe bora kur do zbresë,
Prit stinës së nxehtë,
Prit dhe kur asnjë s’do presë,
Dhe ka veç harresë.
Prit dhe kur nga vend’ i largët
Letër nuk vjen dot.
Prit dhe kur të ther si plagë
Tek thon’: ësht’ e kotë.
Pritmë dhe do kthehem unë,
Dhe mos iu afro
Askujt që përsërit shumë,
Tash t’harrojm’, që thotë.
Le t’besojë mëma e im bir
Që unë më nuk jam,
Dhe të lodhur miqt’ e mi,
Aty zjarrit pranë,
Të pijnë verë e t’kujtojn’
Me mall shpirtin tim…
Prit. Dhe mos iu bashko,
Ti duro e mos pi
Pritmë dhe do kthehem unë,
Vdekja nuk do më mundë.
Kush s’më priti, eh, dikur
Le të thotë- ish fatlum.
S’do kuptojë kurrkush se
Ti u bërë engj’ll im,
Kur mes zjarrit, dit’ e net,
Prisje me aq besim.
Se si mbeta unë gjallë,
Do e dimë veç un’ e ti…
Thjesht, ti prite shumë gjatë,
Si asnjë njeri
1941
Përktheu: Niko Pojani
Konstandin Simonov
***
Pritmë dhe do kthehem unë,
Veçse shumë prit.
Prit dhe kur e hidhur zhurmë
E shirave sjell trisht,
Prit dhe bora kur do zbresë,
Prit stinës së nxehtë,
Prit dhe kur asnjë s’do presë,
Dhe ka veç harresë.
Prit dhe kur nga vend’ i largët
Letër nuk vjen dot.
Prit dhe kur të ther si plagë
Tek thon’: ësht’e kotë.
Pritmë dhe do kthehem unë,
Dhe mos iu afró
Askujt që përsërit shumë,
Tash t’harrojm’, që thotë.
Le t’besojë mëma e im bir
Që unë më nuk jam,
Dhe të lodhur miqt’ e mi,
Aty zjarrit pranë,
Të pijnë verë e t’kujtojn’
Me mall shpirtin tim…
Prit. Dhe mos iu bashkó,
Ti duró e mos pi.
Pritmë dhe do kthehem unë,
Vdekja nuk do më mundë.
Kush s’më priti, eh, dikur
Le të thotë – ish fatlum.
S’do kuptojë kurrkush se
Ti u bëre ëngj’lli im,
Kur mes zjarrit, dit’ e net,
Prisje me aq besim.
Se si mbeta unë gjallë,
Do e dimë veç un’ e ti —
Thjesht, ti prite shumë gjatë,
Si asnjë njeri.
1941
Përkthyer nga Niko Pojani
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn bos_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn luo_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk bos_Latn nno_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn luo_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk ssw_Latn