als_Latn uzn_Latn ron_Latn
S bashku me t shoqen, shkrimtari n nj takim n Kln.
Kadare: T hapen dosjet, s’ka justifikim pr zvarritjen.
“Pushtimi osman nuk i ka mbrojtur shqiptart nga sllavt, ata m n disfavor se ne”
Fundjavn q lam pas, n Kln ishte i ftuar shkrimtari Ismail Kadare i shoqruar nga bashkshortja e tij dhe shkrimtarja e njohur Helena Kadare. Kadare foli ndr t tjera pr raportin Shqipri – Europ – Perandori Osmane.
Bashkbisedimi me shkrimtarin u fokusua m shum n librat m t fundit t Kadares dhe veanrisht n temat m aktuale q preokupojn shqiptart n Shqipri dhe Kosov. Duke u nisur nga jehona q ka br libri m i fundit i tij “Mosmarrveshja”, pjes e t cilit u lexuan n sall shqip dhe gjermanisht, interesimi i publikut u ndal m s shumti n temn mjaft delikate t raportit mes Shqipris dhe Europs, apo t raportit t Shqipris me kohn e pushtimit turk, pr t ciln koht e fundit ka pasur shum diskutime.
Sipas Kadares, problemi thelbsor mbetet raporti i Shqipris me Europn. “Nuk ka problem t Ballkanit, ballkanas – ballkanas ose problem t Shqipris, shqiptar – shqiptar. Nuk ka asnj problem t asnj populli t Gadishullit pa qen i lidhur me Europn”. Pr Kadaren, shqiptart jan nj ndr tre popujt m t rndsishm n Ballkan. Pra kta jan: shqiptart, grekt dhe serbt. Por, sipas tij, ka mbi nj shekull q ka lindur nj teori q vetm dy nga kta popuj duhet t qndrojn n Europ, ndrsa nj duhet zhdukur.
S’mund t ket Shqipri jasht qytetrimit europian
“Populli i dbuar q sht populli shqiptar, duhej t dbohej me forc, me ndarje, me shprngulje, me denatyrim, duke provuar t gjitha mnyrat. Madje, pr parantez: gjuha shqipe n Europ sht e vetmja e ndaluar me ligj pr shekuj t tr. Nuk ka nj gjuh tjetr indoeuropiane q sht e ndaluar si shqipja dhe kjo ende nuk sht shpjeguar nga historiografia shqiptare”. Duke u nisur nga kto fakte, sipas Kadares, shqiptart megjithat kan nj lloj prkushtimi disi t habitshm pr Europn, pr qytetrimin europian. “Ata e kan kuptuar se s’mund t ket Shqipri jasht komunitetit europian, jasht qytetrimit europian”.
N librin “Mosmarrveshja”, Kadare heq nj paralele mes shqiptarve dhe Europs, duke theksuar se ngjajn pr nga ashprsia. Kt Kadare e konkretizon me faktin se ky kontinent (Europa) ka lindur dy prbindshat m t rrezikshm t shekullit t 20-t e ktej: Fashizmin dhe bolshevizmin. Por, po vet kjo Europ i ka mbytur ata. “Nuk e mbytn fashizmin dhe komunizmin as popujt e Afriks, as Kina dhe as India apo ndonj kontinent tjetr. Dhe ktu sht forca e qytetrimit europian, q ai edhe kur pjell t keqen, di ta mbys at. Besoj se tashm t gjith e kujtojn parulln ton pas rnies s komunizmit: ‘E duam Shqiprin si gjith Europa!’”.
Nj tjetr tem me t ciln u prball shkrimtari Kadare n mbrmjen letrare n Kln ishte edhe periudha e sundimit osman n Shqipri, pr t ciln pati nj sr pyetjesh nga t pranishmit. Dihet tashm se n Kosov, por edhe n Shqipri, sht vn n diskutim raporti i Shqipris s athershme dhe pushtimit osman. Shum debate kan nisur edhe mbi ndryshimin e teksteve t historis pr periudhn osmane. Ka shum teza q vn n diskutim kt periudh historike. Kadare, me nj gjuh t ashpr, u shpreh mjaft kritik ndaj ksaj teme. “Thelbi dhe baza e historis nuk mund t ndryshohet, ajo mund t interpretohet sipas interesave t dits, por kurrsesi nuk mund t ndryshoj. Kt “teori” q ka dal tashm n skenn shqiptare, Kadare e quajti “filozofi e robris”.
Pushtimi osman nuk i ka mbrojtur shqiptart nga sllavt
Sipas ksaj teorie, “pushtimi osman ka pasur dika pozitive pr kombin shqiptar, sepse e ka mbrojtur kombin shqiptar nga nj rrezik m i madh, q ishte rreziku sllav”. Por kjo, sipas Kadares sht e gjitha krejtsisht e pavrtet. Kjo sht nj fantazi makabr, shpifje, nj doktrin e sajuar. “T gjith popujt e Ballkanit psuan nj dram t prbashkt dhe n kt dram nuk ka pse populli shqiptar t bj befas nj prjashtim, sepse nuk ka pasur kurrfar prjashtimi n fatin e tij. Populli shqiptar ka qen m i ashpri kundr Perandoris Osmane, pr vet faktin se shqiptart u bn penges kryesore pr deprtimin e Perandoris Osmane deri n Itali. Sllavt vet ishin pr faqe t zez, gjendja e tyre ishte m e defavorizuar se e shqiptarve. Ather: nga cilt sllav na mbrojti Perandoria Osmane? Si na mbrojtn ne turqit nga sllavt? Kjo sht e pabesueshme, nga ana logjike, nga ana psikologjike. Pr mua e gjitha sht groteske, e paimagjinueshme, nga fillimi deri n fund”, shtoi Kadare.
N fund t takimit u diskutua me shkrimtarin edhe pozicioni i Shqipris lidhur me hapjen e arkivave, me zbardhjen e s kaluars duke iu referuar shembullit t Gjermanis, e cila e kaprceu kt akt n mnyr t shklqyer. Pr Kadaren ky problem nuk mund t anashkalohet se paska probleme t tjera n Shqipri m t rndsishme se sa ky. Ai i quajti t pajustifikueshme t gjitha zvarritjet q bhen n kt drejtim. Sipas tij, kjo detyr morale pr hapjen e arkivave t fshehta, t ndrgjegjes s nj populli, sht numr nj dhe pr sa i prket profecis se po u hapn arkivat e fshehta do t ndodh katastrof, kjo sipas tij nuk sht e vrtet. “Prkundrazi, asnj katastrof nuk i erdhi as Gjermanis, madje nj nga arsyet q eci prpara ishte edhe kjo: pastrimi i ndrgjegjes”, theksoi Ismail Kadare.
(*Deutsche Welle)
Mimoza Cika-Kelmendi
Panorama
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn deu_Latn hau_Latn vec_Latn