als_Latn dik_Latn sag_Latn
Ushtaraku me pagesë që mahniti Europën…
Nga Marin Mema
Ai është një figurë pak e njohur në Shqipëri ose më mirë njihet vetëm nga një pjesë historianësh e studiuesish. Në Europë, që prej shekullit XVI e më pas, konsiderohet si një ndër gjeneralët dhe teoricienët më të suksesshëm ushtarakë. Ai quhej Gjergj Basta, një ushtarak me pagesë që origjinën e kishte nga fshati Nivicë Bubar, jo larg Shën Vasilit.
Një e dhënë mjaft e rëndësishme mes shumë të tjerash vjen nga historiani Dhimitër Pilika, njeriu që shpluhurosi figurën e Bastës që në vitin 1966, duke botuar një shkrim në revistën “Ylli” përmes dokumenteve të siguruara në arkivin e Pragës. Sipas tij, gjyshi i Bastës ka qenë bashkëluftëtar i heroit kombëtar Gjergj Kastriot Skënderbeu.
Shkollimi në Asti në zonën e Piemontes, në veri të Italisë, u pasua me shkollën ushtarake në Holandë gjatë kohës së pushtimit spanjoll. Një nga njerëzit që besoi mjaft në aftësitë e djaloshit të ri ishte Aleksandër Farnese, Duka i Parmës, dhe mëkëmbës i mbretit Filipi II i Spanjës. Falë këtij besimi të fituar, Basta në 1579-n emërohet në detyrën e Komisarit të Përgjithshëm të Kalorësisë së Lehtë spanjolle në Vendet e Ulëta.
Basta shquhet në të gjitha betejat mes viteve 1580-1591 në Paris, në Rouen, në Anversë etj.
Në 1584-n, kalorësia e drejtuar prej tij merr pjesë në atë që njihet si sulmi ndaj Anversës, e cila ishte pjesë e një grupimi kryengritës. Vetëm 13 muaj më pas ajo kapitullon dhe në 1585-n, Gjergj Basta gjendet në fushatën kundër Brukselit, kurse në 1589-n shpëton nga një humbje e sigurt trupat spanjolle që marshonin drejt Parisit.
Fundviti 1591 ndikoi padyshim në emërimin e Bastës si Komandant i Përgjithshëm i Kalorësisë.
Prova e parë është beteja e Rouenit në ato që njihen si luftërat fetare në Francë, që vunë përballë katolikët me protestantët. Nga njeri krah qëndronin trupat e Henrit IV të Francës, Armand de Gontaut dhe fisnikut britanik Robert Devereux dhe ballë tyre ato të Ligës Katolike Franceze e ato Spanjolle. Pikërisht mbërritja e këtyre të fundit ktheu fitoren në këtë grupim duke i dhënë Bastës një tjetër sukses mjaft të rëndësishëm në karrierën e tij, që jo më kot do të kthehej drejt një stacioni më të rëndësishëm.
Diku në vitin 1592, me sugjerimin e kushëririt të tij, Filipit II të Spanjës, Rudolfi II i Perandorisë Gjermane kërkon dhe merr shërbimet e Bastës dhe trupës së tij mercenare.
Nga viti 1593 deri në 1606-n, gjenerali arbëror mori pjesë në atë që njihet si lufta e gjatë 13-vjeçare, që pengoi marshimin e mëtejshëm të ushtrive të Perandorisë Osmane në zemër të Europës.
Ai mori pjesë në beteja si ajo e Mezokerençes në veri të Hungarisë, ku nga njëri krah qëndronin rreth 100 mijë trupa osmane e ballë tyre 140 mijë të koalicionit kundërshtar. Një betejë që fillimisht dy ditët e para çoi në prag fitoreje koalicionin antiosman, por që përfundoi me fitoren e këtyre të fundit që përfituan pas prishjes së radhëve dhe kundërshtive në ushtrinë kundërshtare.
Pas këtyre betejave të suksesshme, në 1597 – 1598 i jepet detyra e zv/guvernatorit të Hungarisë së Sipërme, çka e kurorëzon menjëherë me çlirimin e Kalasë së Huzt, në Ukrainën e sotme.
Në vitin 1601 ai thyen keqazi edhe ish-aleatin tjetër, princin e Transilvanisë, Sigizmund Bator, në territoret e Rumanisë së sotme. E të njëjtën gjë do të bëjë sërish edhe një vit më pas kur Bator, në krye të 40 mijë trupave të përbërë nga turq, kozakë dhe tatare sërish u thye. Transilvania iu rimor Perandorisë Osmane dhe pas kësaj fitore Basta bëhet jo vetëm komandant i ushtrive perandorake në Hungarinë e Sipërme, por merr edhe gradën më të lartë që i jepej Kreut të Përgjithshëm të Ushtrisë në Perandorinë Gjermane.
Si pasojë e sundimit të tij të ashpër, me dënime dhe mungesë tolerance, zhdukje kundërshtarësh e mjaft elemente të tjera autoritare, Basta në 1604-n, pasi mposhti dy herë rivalin e tij Stephen Bocskai, detyrohet të lërë Pensilvaninë pas një kryengritje të ndihmuar nga osmanët, por që u bë nga vetë popullsia në kundërshtim të politikave të tij. Në 1605-n, në krye të ushtrisë perandorake ai mposht kryengritjet Hajduke duke masakruar mijëra luftëtarë kundërshtarë. Në të njëjtin vit ai ndalon marshimin e mëtejshëm të trupave osmane në jug të Sllovakisë. Beteja të njohura i mbetën edhe ato në mbrojtje të Bratislavës, Rozenbergut dhe Terebës si dhe Estergomit në Hungari. Në të njëjtin vit, perandori Rudolf II i akordon titullin e Kontit Perandorak.
Pas 40 vitesh në shërbim, Gjergj Basta tërhiqet, por pikërisht në këtë periudhë ai lë pas veprat e tij, që veç sukseseve në fushëbetejë do ta bënin të famshëm edhe në teorinë ushtarake. Gjenerali arbëror solli si fryt të eksperiencës një literaturë që do të përbënte boshtin e akademive më të njohura të fushës nga shekulli XVII e më pas.
Në vitin 1607, në moshën 57-vjeçare Gjergj Basta vdiq në mënyrë të papritur, mendohet në një feud të vogël të tijin, por sipas të dhënave u varros më pas në qytetin e Vjenës. Sigurisht Basta nuk u kthye kurrë pas në tokën e paraardhësve, të paktën për sa tregojnë deri më sot të dhënat, ai ishte një ushtarak me pagesë, që megjithatë e ruajti origjinën e tij.
Në komunën e Roccaforzatës dhe Astit në Itali, një rrugë e një shkollë mbajnë emrin e Gjergj Bastës dhe pas vdekjes qarkulloi edhe një medalje me fytyrën e tij./Blitz.al/
als_Latn kac_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn