als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Fjalori i termave tė letėrsisė botohet i plotė pas 42 vitesh. Profesori dhe albanologu Ferdinant Leka rikthen nė kėtė libėr autorėt e ndaluar, si Fishta apo Konica, heq termat demagogjikė dhe e pasuron me shembuj tė rinj nga letėrsia shqipe e ajo botėrore. Njė punim i pėrmasave tė tilla bėhet pėr herė tė parė nė gjuhėn shqipe, me 610 terma
Fjalori shpjegues i termave tė letėrsisė u botua pėr herė tė parė nė vitin 1972, nga profesori dhe albanologu Ferdinant Leka, S. Podgorica dhe S. Hoxha, botim i Universitetit Shtetėror tė Tiranės dhe Institutit tė Historisė dhe Gjuhėsisė (Sektori i Terminologjisė). Puna pėr botimin e kėtij fjalori kishte nisur qė nė vitin 1961, kur nė Shqipėri kishin nisur tė botoheshin dhe vepra nga autorė qė deri nė atė kohė ishin cilėsuar si tė ndaluar, si Gjergj Fishta apo Faik Konica. Prof. Leka kujton se e nisi punėn me autorin e romanit tė parė shqiptar Dom Ndoc Nika, njė autor me gjuhė tė pasur, veprat e tė cilit i kishte lexuar shpesh gjatė rinisė. Ndaj e kishte mė tė lehtė qė librin e parė mbi tė cilat do tė mbante shėnimet pėr hartimin e fjalorit tė ishte ai i Ndoc Nikės. Gati 50 vjet mė parė, prof. Leka sapo i kishte kaluar tė 30-at. Njė i ri, qė i dallohej nė portret pasioni pėr gjuhėt dhe kėrkimet albanologjike, do ta shihte punėn me fjalorin si sfidėn e tij tė parė akademike. Por kjo sfidė profesionale nuk do tė ishte e lehtė nė kohėn nė tė cilėn ai donte ta realizonte. Nė kohėn qė ne po punonim me kėtė fjalor nisėn tė botoheshin dhe autorė tė ndaluar. Filloi tė botohej pjesė nga krijimtaria e Fishtės. Sigurisht dhe ajo pak krijimtari e botuar shihej me lupė.
Po ashtu kish filluar tė botohej diēka dhe nga Faik Konica. Me kėtė perspektivė mendova qė tė sillja disa ilustrime nga krijimtaria e Fishtės dhe Konicės p.sh., pėr tė shpjeguar alegorinė ose metaforėn, kujton profesori. Ai ėshtė dhe njė ndėr pėrkthyesit e parė tė Konicės nė shqip, me kėrkesė tė At Zef Pllumit. Prishja me jugosllavėt kishte bėrė qė krijimtaria e Fishtės tė mos shihej mė si krijimtari qė prishte marrėdhėniet e shqiptarėve me sllavėt.
Kjo erė lirie qė po ndihej nė letrat shqipe duket se po e ndihmonte grupin e punės pėr kėtė fjalor tė gjenin mė shumė shembuj pėr ti shtjelluar termat e pėrzgjedhur. Por kjo liri nuk zgjati shumė dhe shumė shpejt Fishta dhe Konica do tė ktheheshin nė sirtarėt ku kishin qenė mė parė, pėr tė mos u prekur pėr vite e vite me radhė. Nėse nė botimin e kėtij fjalori do tė ishin pėrfshirė dhe pjesė nga krijimtaria e Fishtės apo Konicės, prof.
Leka nuk mund ta mendojė se cili do tė ishte fati i grupit tė punės. Por pėr fatin e tyre tė mirė, ky fjalor do tė botohej gati 10 vjet pas nisjes sė punės, ēka ēoi nė eliminimin e autorėve tė ndaluar prej faqeve tė tij. Nėse Fjalori do tė ishte botuar nė ato vite, ku kishim pėrfshirė dhe krijimtarinė e Fishtės, me siguri ndonjė nga autorėt e tij do ta kishte pėsuar nga diktatura. Mua do mė binte barra mė e rėndė, meqė isha dhe autor, dhe redaktor i librit. Rreziku ishte nė tė gjitha anėt.
Ishte njė punė e vėshtirė. Edhe pse libri u spastrua nga autorėt e padėshiruar, sėrish e pritėm me shumė frikė botimin e tij, sepse shumė terma tė letėrsisė qė ne kishim marrė nė konsideratė mund tė etiketoheshin si kundėr vijės sė Partisė. Ashtu ishte koha atėherė. P.sh., tė shpjegoje alegorinė dhe ironinė nė letėrsi ose tė shpjegoje se ēfarė ishte ekspresionizmi, nuk ishte kollaj nė ato kushte, kujton profesor Leka.
Ndoshta ata qė e kanė lexuar me kujdes librin, kanė mundur tė gjejnė nė tė dhe ndonjė gjė qė ishte kundėr vijės, pėrderisa pas botimit tė tij tė parė, libri nuk pati ribotime edhe pse numri i kopjeve tė shituara ishte 10 mijė. Puna e nisur me kėtė fjalor, e bėri prof. Lekėn tė ishte i kujdesshėm nė ēdo libėr qė lexonte pėr tė gjetur termat, qė do tė donin shpjegime. Ēdo term tė gjetur ai e shėnonte nė fletoren e punės, duke bėrė kėshtu dalėngadalė e ēdo ditė plotėsimin e heshtur tė kėtij fjalori me terma tė rinj. Gjatė gjithė kėtyre viteve (sot profesori i ka kaluar tė 80-at), ribotimi i plotė i kėtij fjalori duke futur dhe autorėt e ndaluar, apo duke hequr dhe disa fjalė qė ishin futur sipas kėrkesave tė kohės, ishte njė ambicie e profesor Lekės. Nė apartamentin e tij tė thjeshtė ku ndan jetėn me tė shoqen, nė njė hapėsirė e ngushtė tė mbushur plot libra, mund tė ndesheshe shpesh me fletėt qė mbartnin shėnimet e kėtij fjalori. Kur njė ditė lexova njė nga fletėt qė Nandi kishte lėnė mbi tavolinė, u mahnita. I thashė qė do tė jetė njė libėr shumė i bukur, thotė Neti, gruaja e tij, e cila e ka ndihmuar nė kėtė punė tė madhe. Fjalėt e marra nga librat nuk kishin si tė mos ngacmonin ndjesitė e kėsaj gruaje qė ndan jetėn nė njė shtėpi tė mbushur me libra.
Dje, Neti ishte e gėzuar. Nė dorė mbante librin, fryt i njė pune prej gjysmė shekulli tė tė shoqit, dhe pjesė e jetės sė saj. Ēdo frazė shpjeguese tė kėtij libri, ajo e di gati pėrmendėsh, ashtu siē njeh ngjyrat e pikturave qė hedh nė telajo (Neti pikturon). Pėr prof. Lekėn, botimi i kėtij libri ėshtė fundi i njė misioni akademik, tė cilin ai e ndiente si detyrim, njė vepėr e cila do tu duhet tė gjithė atyre qė merren me letėrsinė. Libri ka ndryshime nga botimi i vitit 1972. Janė hequr disa terma ideologjikė, si p.sh., romantizmi pėrparimtar, realizmi socialist, partishmėria etj. Janė shtuar dhe shumė terma tė rinj, qė sigurisht nuk janė nė botimin e vitit 1972, janė rikthyer dhe autorėt e ndaluar. Njė punim i pėrmasave tė tilla bėhet pėr herė tė parė nė gjuhėn shqipe, me 610 terma, tė pėrditėsuar me gjėra tė tjera, nė pėrputhje me zhvillimet e trajtimit sa mė objektiv tė rolit tė letėrsisė e tė autorėve, duke zhveshur nga ideologjia mbytėse e sė kaluarės jo fort tė largėt, e paragjykimet e saj, mė tė shumtėn tė imponuara, do tė ketė edhe tė meta e zbrazėti, thotė prof. Leka. Disa terma qė i takojnė letėrsisė ashtu edhe gjuhėsisė (p.sh., fonetikė poetike, sintaksė poetike, theks, intonacion, denotacion, konotacion etj.), janė trajtuar nė funksionin e tyre stilistik.
Disa janė zhvilluar mė gjerėsisht, me citime veprash e autorėsh tė shquar tė huaj e shqiptarė, pėr ti dhėnė mundėsi pėrdoruesit ta shfrytėzojė fjalorin edhe si njė enciklopedi tė vogėl letrare.
Njė nga problemet kryesore me tė cilat prof. Leka ėshtė ndeshur gjatė kėtij punimi ėshtė zgjedhja e termave. Pėrzgjedhja ėshtė bėrė duke pėrfshirė termat kryesorė qė takohen nė teorinė e letėrsisė, nė stilistikė, nė kritikėn letrare, duke vėnė dhe rryma, drejtime e shkolla letrare qė kanė lėnė gjurmė tė rėndėsishme nė zhvillimin e letėrsisė botėrore e shqiptare, thotė prof. Leka. Teksa e shtrėngon fort librin nė duar, ndjen se ėshtė mė i qetė, dhe pse do tė donte qė ky libėr tė kishte kėtė formė, pikėrisht 42 vite mė parė
G.shqip
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn deu_Latn