als_Latn lit_Latn fin_Latn
Pėrkufizimi
Glaukoma ėshtė njė term qė pėrshkruan njė grup tė ērregullimeve tė syrit qė karakterstikė tė pėrbashkėt kanė rritjen e presionit tė lėngut tė syrit (humour aqueous), qė quhet presioni intraokular.
Anatomia e syrit
Syri ėshtė njė glob asimetrik.
Pjesėn e pėrparme tė syrit e pėrbėjnė:
irisi – pjesa e pigmentuar
kornea – shtresa mbi iris
pupila – hapja cirkulare e zezė qė lejon hyrjen e dritės
sklera – pjesa e bardhė
konjuktiva – shtresa e hollė qė mbulon pjesėn e pėrparme tė syrit pėrveē kornesė
Pak nėn iris dhe pupillė gjendet lensi (thjerrėza e syrit).
Syri ėshtė i mbushur me gjel qė quhet vitreous.
Syri ėshtė i mbėshtjellur nga tri shtresa:
Sklera (shtresa e jashtme)
Koroidea (shtresa e mesme)
Retina (shtresa e brendshme)
Presioni normal introkular
Presioni intaokular i syrit matet me milimetėr shtyllė tė zhivės. Vlerat normale te presionit intraokular janė 12-22 mmHg.
Fiziologjia e qarkullimit normal tė lėngut tė syrit.
Lėngu i syrit ( humor aqueous) prodhohet nga procesuset ciliare tė syrit,pastaj ky lėng kalon nė dhomėzėn e pasme tė syrit mė tutje pėrmes pupilles kalon nė dhomėzėn e pėrparmė tė syrit, nga kėtu rrjeta trabekulare pėrmes kanalit tė Schlemm-it drenon kėtė lėng nė pleksusin skleral dhe nė qarkullimin e gjakut.
Nervi optik
Rritja e presionit introkular mund ta dėmtojė tė pamurit nė syrin e afektuar dhe mund tė shpiejė nė verbim tė plotė nėse nuk trajtohet. Deri te humbja e tė pamurit vie pėr shkak tė dėmtimit tė nervit optik i cili dėrgon sinjale tė rė pamurit nga syri deri tek truri.
Klasifikimi
Glaukoma klasifikohet nė dy kategori:
Glaukoma me kėnd tė hapur
Glaukoma me kėnd tė mbyllur
*Kendi i referohet hapėsirės mes kornesė dhe irisit – kėndi irido-korneal,pėrmes tė cilit lėngu i syrit duhet te rrjedhė pėr tu larguar pėrmes rrjetės trabekulare nė qarkullimin e gjakut.
Glaukoma me kėnd tė mbyllur mund tė paraqitet papritmas dhe shpeshėherė shoqėrohet me dhembje. Humbja e shikimit mund te pėrparojė shpejtė por diskomforti shtyen shumicėn e pacientėve tė kėrkojnė ndihmė mjekėsore para se tė ndodhe dėmtimi i pėrhershėm i tė pamurit. Te glaukoma me kėnd tė mbyllur kėndi mes kornesė dhe irisit ėshtė komplet i mbyllur duke pamundėsuar rrjedhėn e lėngut tė syrit nga dhomėzae pasme nė atė tė pėrparme dhe jashtė rrjetės trabekulare.
Glaukoma me kėnd tė hapur pėrparon me ngadalė,pacientėt mund tė mos e vėrejnė se kanė humbur shikimin derisa sėmundja tė pėrparojė dukshėm.Te glaukoma me kėnd tė hapur rrjedhja e lėngut tė syrit zvogėlohet pėr shkak tė dėmtimit dhe mbylljes sė rrjetės trabekulare,funksioni origjinal i sė cilės ėshtė tė absorbojė lėngun e syrit.
Rritja e presionit intraokular ushtron shtypje nė trupin qelqor (corpus vitreous), i cili mėtutje shtyen retinėn ne drejtim tė koroidesė duke shtypur enėt e gjakut qė ushqejnė retinėn me gjak.Pa furnizim tė mjaftueshėm me gjak qelizat retinale vdesin dhe nervi optik atrofohet duke shkaktuar verbim.
Fijet nervore mė sė largu prej pikės fokale dėshtojnė tė parat,pėr shkak tė distancės nga furnizimi qendror me gjak,kėshtuqe humbja e tė pamurit te glaukoma fillon nė periferi tė fushės vizive duke progresuar ēdoherė e mė keq e ashtuquajtura “tė pamurit e tunelit” - tunnel vision.
Fijet e nervit optik normal - Fijet e nervit optik tė dėmtuara - “ Tunnel vision”
Glaukoma ėshtė quajtur “vjedhėsja e heshtur e shikimit”, pėr shkak se humbja e shikimit ndodhė gradualisht pėr njė periudhė tė gjatė,ndėrsa simptomat paraqiten atėherė kur sėmundja ėshtė mjaft e avansuar. Nėse njėherė shikim humbet ai nuk mund tė kthehet, kėshtuqė qellimi i trajtimit ėshtė parandalimi i pėrparimit tė sėmundjes.
Faktorėt e rrezikut
mosha – personat mbi moshėn 60 vjeēre kanė tė rritur rrrezikun pėr kėtė sėmundje.Rreziku pėr zhvillim tė glaukomės rritet me kalimin e viteve.
Histori familjare pozitive pėr glaukomė.
dėmtimėt fizike tė syrit – traumat e syrit
faktorėt e tjerė tė rrezikut tė lidhur me syrin – trashesia e kornesė,tumoret e syritm,inflamacionet e syrit,shkėputja e retinės.
pėrdorimi i kortikosteroidėvė
Shenjat dhe simptomat
Glaukoma me kėnd tė hapur nuk pėrcillet me dhembje.Shenjat e vetme jane:
humbja gradula progresive e fushės vizive
ndryshimet nė nervin optik
Glaukoma me kėnd tė mbyllur
dhembje e papritur e syrit
syri i skuqur
shikimi i halove pėrreth dritės
presioni intraokular i rritur
mundim, vjellje
dobėsim i papritur i shikimit
pupilla e fiksuar dhe mesatarisht e dilatuar
Diagnoza
Skreningu pėr glaukomė ėshtė pjesė e ekzaminimit standart oftalmologjik qė performohet nga oftalmologu dhe optometristi.Testi pėr glaukomė duhet tė pėrfshijė matjen e presionit intraokular pėrmes tonometrisė,ekzaminimi i kėndit tė dhomėzės sė pėrparmė (gonioskopia) dhe ekzaminimi i nervit optik.
Mjekimi
Presioni intraokular mund tė ulet me barna nė formė tė pikave pėr sy.Klasė tė ndryshme tė barnave pėrdoren pėr trajtimin e glaukomės ku secila prej tyre mund tė kene efekt lokal dhe sistemik:
analogėt e prostaglandinave, tė cilat rrisin rrjedhjen e lėngut tė syrit nėpėr kėndin mes irido-korneal
antagonistėt e receptorėve beta-adrenehjikė, ulin prodhimin e lėngut tė syrit nga trupi ciliar
agonistėt e alfa2 receptorėve adrenergjikė, ulin prodhimin e lėngut tė syrit dhe rrisin rrjedhjen e tij pėrmes kėndit mes kornesė dhe irisit
agjentėt miotik, shkaktojnė kontraksionin e muskujve ciliarė dhe hapjen e rrjetės trabekulare duke lejuar rrjedhjen e lėngut tė syrit nėpėr kėndin irido-korneal
inhibitorėt e anhidrazės karbonike, ulin sekretimin e lėngut tė syrit duke inhibuar anhidrazėn karbonike nė trupin ciliar.
Mjekimi kirurgjikal
Nė mjekimin e glaukomės gjejnė zbatim edhe kirurgjia konvencionale edhe ajo laserike.
Pėrmes kirurgjisė laserike te glaukoma me kėnd tė hapur arrihet,rritja e rrjedhjes sė lėngut tė syrit ose eliminohet bllokimi i qarkullimit tė lėngut tė syrit te glaukoma me kėnd tė mbyllur.
Tipet e kirurgjisė laserike te glaukoma pėrfshijnė:
trabrkuloplastinė te e cila laseri pėrdoret pėr tė hapur rrjetėn trabrkulare nė hapesirėn drenuese
iridotomia te e cila bėhet njė vrimė e vogėl nė iris duke lejuar kėshtu qarkullimim mė tė lirshėm tė lėngut
ciklofotokoagulimi pėrmes sė cilės arrihet ulja e prodhimit tė lėngut tė syrit.
Trabekulektomia
Te ky operacion krijohet njė kanal i ri pėr drenimin e lėngut tė syrit duke ulur kėshtu presionin intraokular
Mjeket.al
als_Latn als_Latn smo_Latn als_Latn als_Latn als_Latn kon_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn vec_Latn als_Latn als_Latn als_Latn sun_Latn als_Latn ltg_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ltz_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn eng_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn fin_Latn als_Latn fur_Latn