als_Latn uzn_Latn swe_Latn
Poett bashkkohor q mbeten m t krkuarit dhe t shiturit
Ervini dhe Mimoza, dy poet shqiptar bestseller
Admirina Pei
Ervin Hatibi dhe Mimoza Ahmeti jan dy poet bestseller n Shqipri. T ndryshm me t njjtin trung. Njri her-her i ashpr, nj person jasht bots q i jep frym asaj, e tjera n brtham t bots me duart q i lviz uditshm, ndrsa gatuan brumin e gjithsis q i sillet rrotull.
Ve t dy mbeten modern. Dhe n librarit e Tirans kan shnuar nj rekord n kto dhjet vite t botimeve t letrsis shqipe. N tre-katr muaj nga secili autor jan shitur mbi 500 kopje t librave t tyre m t fundit, "Pasqyra e lnds" dhe "Pjalmimi i luleve".
Nuk mund ta quash paradoks, edhe pse ka shije t till. Poezia sht vrtet n kriz. Pak denjojn ta marrin n dor, t ln ca para n librari dhe t ulen t lexojn vargje. Ve nostalgjikve, q vijojn t lexojn vargje t Kadares dhe Agollit. Por rreth Hatibit dhe Ahmetit sillen lexuesit e rinj, ata q i aviten letrsis. Ata i krkojn, i shijojn si t shijonin bashkkohort francez apo amerikan. Sepse kan zbuluar tek ta shijen e vrtet t poezis.
Botuesi i ktyre dy poetve, Besnik Mustafaj, shprehet i lumtur pr rekordin q ka arritur shtpia e tij botuese "Ora" n kta dhjet vjet t jets letrare shqiptare. Ai sht i vetdijshm pr faktin se, t shessh mbi 500 kopje t nj libri me poezi brenda pak muajsh, n nj vend me 3 milion banor, sht dika fantastike. Po kaq ekzaltuese mund t ishte dhe pr Parisin, Londrn a Nju Jorkun, sepse kto koh, poezia sht futur brenda nj rrethi tejet t ngusht, nj rrethi elitar, i cili ka mbetur i vetm, ndrsa ndjek dhe shijon poezin.
Askush nuk u udit, kur n Francn me 60 milion banor, ku mesatarisht do francez lexon 14 libra n vit, nj poet i madh deklaroi se ka vetm 300 lexues poezie. Nuk bn t sjellsh nj krahasim me Shqiprin 3 milionshe, ku uditrisht ekziston nj lexues q rend pas poezis baashkkohore. Ve e gjith kjo ndodh.
Botuesi i tyre, Besnik Mustafaj, thot se prjeton n kt rast dy ndjesi t lumtura. Si botues, i cili nuk sht gabuar kur ka preferuar kta poet pr ti futur n katalogun e "Ors", por edhe ndrsa ndjen se shoqria shqiptare nuk sht aq akulturore sa 'trumpetohet. Fakti q dy poet shum t mir, q nuk jan dy poet t rndomt, diskriptiv, sentimental, por dy poet modern, jo krejt t leht pr tu lexuar, e kundrshon m s miri kt. Pra ndodh, n nj koh kur n botn e kritiks letrare, prej kohsh diskutohet nj lloj krize n leximin e poezis dhe nj lloj distancimi q kan krijuar lexuesit me t. E kjo ndodh n Paris, n Londr, n Nju Jork, n Frankfurt. Sepse, realisht, poezia n t gjith botn sht kthyer tek nj lexues elitar. Nj lexues q vendos t ket n shtpin e tij nj libr t Ervin Hatibit apo t Brodskijt, sht nj lexues q ka nj sensibilitet, nj marrdhnie t veant me botn, t ciln e gjen brenda poezis. Por ky elitizm nuk mund t jet masiv. Dashur pa dashur ai reduktohet, deri te lexuesit e vrtet.
Por, sipas Mustafajt, nj arsye e fort q poezia ndodhet brenda ksaj krize, sht edhe kritika, e cila tek ne sht e paaft t shpjegoj far po ndodh. Sepse ajo sht shndrruar n nj kritik anemike q nuk bn dot analiza, nj kritik e kompromentuar, q paaftsin e vet pr t shpjeguar 'po ndodh dhe pr t orientuar, mundohet ta mbuloj me fajin q i vesh poezis dhe lexuesit, i cili ka zgjedhur si duket rrugn e tij, krkimin e letrsis s vrtet prmes nuhatjes. Kjo e fundit ka uar te Hatibi dhe Ahmeti, e mbase nesr te nj tjetr poet, po kaq bashkkohor, i fort dhe unik n llojin e tij.
Ahmeti egocentriste
N poezin e saj Mimoza Ahmeti merret me unin. Ajo sht gjithmon n qendr. Ndrsa sheh gjith sendet, ndjesit, njerzit, kohn dhe ajrin ti sillen rrotull, ti ndjej rreth vetes. Dhe mbetet e till n poezi, egocentrike. Ndodh gjithmon ta vr unin n qendr t bots dhe e vrtit t trn si nj magm q i vjen npr duar dhe ndrton si ajo dshiron. Sepse pr t e gjith bota sht brum, i cili mund t gatuhet, t shndrrohet, t formsohet e t shformsohet, e n fund sheh se gjithka sht ndrtuar sipas shmblltyrs s saj.
Ervini q jep jet
Ai sht poeti q ndodhet jasht bots. E sheh si t ishte nj glob para syve, i sillet rrotull, mahnitet prej saj, zemrohet, ndihet i leht, i ngarkuar… dhe ndrsa e prek synon dhe i jep frym. Bota krijohet para syve t tij dhe ai i jep shpirt asaj. Ai nuk rreket kurr ta gatuaj botn. Atij i mjafton ti jap shpirt asaj dhe t futet n detajet m t imta, derisa kupton se jep nj shpjegim pr t, si dhe pse sht e till. Her i ashpr e her m fin, m i qet, m i shtruar, srish ai mbetet frym pr t, nj frym q ndihet npr vargje.
intervista
Mustafaj: Pse u bn bestseller Hatibi dhe Ahmeti
Sa e vshtir sht q nj libr poetik t jet bestseller?
Pothuajse e pamundur, por jo e pamundur. Q nj libr poetik, t jet bestseller, duhet t punojn t gjith, s pari poeti, q duhet t shkruaj poezi t mir, e dyta q ta mbshtes media, q n rastin e Mimoza Ahmetit dhe Ervin Hatibit, e ka mbshtetur, dhe s treti, librart t arrijn t jen brenda profesionit t tyre, q kur ju krkojn nj libr tia rekomandojn lexuesve t tyre. Un mendoj se kto dy shembuj jan pothuajse unikal n kto dhjet vjet, ku kta element jan bashkuar, cilsia e krijimit, devocioni i kritiks dhe mirkuptimi e entuziazmi i librarve. Kjo prbn prhapjen e letrsis s mir.
Ju ndodh tju ofrohet pr botim letrsi e dobt?
Un do dit refuzoj libra nga pseudopoet, ose dhe nga gjysmpoet. Vijn me para n dor pr t botuar librin e tyre dhe pas refuzimit gjejn vend te kolegt e mi botues.
Ju keni ndjekur Hatibin dhe Ahmetin n krijimtarin e tyre. 'ka ndodhur me ta?
Ata jan krejtsisht t ndryshm nga njri-tjetri, por kan nj trung t prbashkt, jan bashkkohor. Perceptimi q i bjn realitetit, prvetsimi q i bjn materies reale, pr ta kthyer n materie poetike, sht krejtsisht e ndryshme, ka prodhon nj teknik, ritm dhe energji tjetr. Mund t lexosh nj poezi t Mimoza Ahmetit me mbi 30 vargje, pa asnj metafor dhe, njkohsisht ndjehesh i elektrizuar prej saj. Kt e bn nj poete, q jeton krejtsisht brenda bashkkohsis s saj, e ky sht sensi universal i ktyre poetve, q jan ultramodern.
Panorama
als_Latn als_Latn smo_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ace_Latn als_Latn ita_Latn als_Latn fur_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn vec_Latn