als_Latn uzn_Latn bos_Latn
Ka lindur n Tiran, me origjin sht nga Kosova, dhe ka rn n luftn lirimtare t shqiptarve t Maqedonis. La n shtpi nnn, baban dhe motrn pa ju treguar asgj rreth misionit t tij, q e shkroi prjetsisht n histori, luftn pr shtjen kombtare.
Luan Kondi
Ish-ramboja shqiptar i forcave speciale Brisku, la repartin pr t shkuar atje ku e thrriste detyra ndaj kombit. Skerdi Llagami, nj nga 28 lufttart vullnetar nga Shqipria q ran dshmor n luftn e Kosovs dhe shqiptarve t Maqedonis, sot sht simboli i shqiptaris, pasi dha jetn pr kombin e kujtimi i tij do t jet i paharruar. Po mbushen gati dy vjet nga koha e rnies s tij n krye t detyrs, pr lirit e t drejtat e mohuara t shqiptarve. Skerdilaidi, ish-drejtuesi i njsive speciale t UK-s, ku luftoi deri n pikn e fundit t gjakut, dha jetn n Maqedoni. Ai ka qen gjithnj atje ku vdekja ishte e sigurt n drejtim t batalionit t dyt t Br.134 t UK-s, n Koshare, (zon e Dukagjinit), por edhe n Preshev e Maqedoni, t thon bashklufttart e Skerdit. Komandant Shpendi, si e pagzuan n luft, ishte trimi nga Shqipria, tashm dshmor i kombit, q kujtohet me respekt nga t gjith. E ndrsa Bardhyli, e ka quajtur Skerdilaid, pasi e kishte trhequr figura e mbretit ilir, legjend e historis s lasht shqiptare, nuk e dinte se i biri do t ishte legjenda e kohs s sotme. Babai i dshmorit, q sht rreth t 60-tave, tregon pr gazetn se si ra heroikisht i biri n Bogovi t Maqedonis. Edhe pse ka humbur djalin e vetm, nuk derdh lot dhe kur ndonj pik loti i shpton pa dashur, ai pr tu justifikuar t thot nj shprehje t Leon Tolstoit: S`po m largohet kjo e shkret rruf.
Bardhyli: Ju tregoj se si e edukova tim bir
sht e uditshme - thot Bardhyli - se si rodhi jeta e tim biri. Ai q fmij ishte nj djal i dhembshur, i urt, i ndrojtur dhe fjalpak. Ky karakter vazhdoi q ta shoqronte edhe m von. Halli i tjetrit ishte preokupacion edhe pr Skerdin, i cili, mbas t 14-ve, u muar me strvitje fizike dhe krijoi nj trup t jashtzakonshm. Duke u rritur, ai u b edhe m i heshtur dhe kishte pr zemr historin e Shqipris, e nprmjet saj njihte t gjitha trevat brenda dhe jasht vendit. Gjat gjith kohs, q Skerdi rritej, i kam treguar ngjarje t ndryshme, ku spikatnin figura t shquara t kombit shqiptar pr trimri, bes e menuri. Mbi t gjitha, i kisha shpjeguar mir se prejardhja jon e hershme ishte nga Gryka e Rugovs. Kt informacion m duket se e treti n vete, duke e ruajtur si gjn m t shtrenjt t t gjith veprimtaris s tij t mvonshme. Historia m interesante, q i mbeti n mendje, ishte ajo e strgjyshit t ton, Mo Llagami, i cili n mosh tepr t re, kur luftonte kundr serbve, vrau komandantin armik e dogji post-komandn. Q nga ajo dit, Moi u largua pr t mos u kthyer prgjithmon n vendlindje. Kshtu u formua tre shekuj m par fisi Llagami, n Tiran, tregon Bardhyli, i ati i Skerdi Llagamit. Skerdi ishte krenar q ishte pasardhs i avokatit t par t Tirans, patriotit t trevave t Shqipris s mesme, Myslim Llagami, gjyshi i t atit, q e kaloi jetn n burgje e internime, nga turqit, serbt dhe q u dnua me vdekje nga Esat Pash Toptani. I kisha treguar se si u dnua me vdekje im gjysh, por vendimi nuk u ekzekutua fal ndrhyrjes s gjyshit t Aleksands Meksit, i cili mundi ta kthej dnimin e Myslimit n internim. Skerdi ndihej mir kur i tregoja histori t tilla, por, njkohsisht, u mbrujt me urrejtjen kundr serbve, pr shkak t veprimtaris s tyre t shmtuar antishqiptare. Kto histori, ai nuk i harronte kurr, rrfen Bardhyl Llagami. M von, ndjenja e burrris, e prkushtimit ndaj atdheut t strgjyshve t tij, u b tema kryesore e biseds s Skerdit me shkokt, t cilt ishin uditrisht m t mdhenj n mosh se ai. Sipas Bardhylit, i biri, pasi mbaroi shkolln e mesme, pr nj far kohe, u mor me pun t ndryshme si elektromekanik. Ndrsa n vitin 1997, Skerdi u ingranua n strukturat e Ministris s Rendit. N trazirat e marsit t atij viti, 28-vjeari me muaj t tr nuk ka fjetur n shtpi, por n autoblindat e policis, q kan stabilizuar rendin n kryeqytet. M pas, pr nj koh t gjat, ka punuar n repartin special Brisku, ku ka realizuar detyra tejet t vshtira pr vnien n pranga t shum personave n krkim. Shokt e Skerdit tregojn se ai ishte njeri q nuk e njihte frikn dhe kt ia kishin transmetuar edhe familjes s tij, e cila ishte e shqetsuar.
Skerdi, n shrbim t shtjes kombtare
Revoltat e shqiptarve t Kosovs e prekn thellsisht ndrgjegjen e Skerdit. N qershor t vitit 1998, si rezultat i nj pjekurie t arrir plotsisht, lidhur me detyrn q ndjente ndaj kombit, Skerdi, pasi ka trajnuar rreth 400 persona shqiptar, q kishin ardhur nga e gjith bota pr t luftuar kundr serbve, duke ndjekur rrugn Burrel-Tropoj, hyri n Kosov. Kishte koh q bnte biseda pr shtjen kosovare n shtpi. Madje, q nga viti 1993, nga persona t afrt, q i kam kontaktuar m von, msova m tepr rreth vizionit dhe veprimtaris s tij t mirfillt kombtare. E them me sinqeritet se, prve kontributit q un kam dhn, duke i folur pr origjinn e fisit ton, nuk kam ndonj merit n aktivizimin e Skerdit n luftn e Kosovs, vazhdon Bardhyli. Skerdi merr kshtu me ndrgjegje t plot vendimin pr t qen krah vllezrve kosovar n luftn e tyre t drejt pr liri dhe pavarsi. N shtpi kishte thn se do t shkonte n Itali pr t punuar, pasi ndjente keqardhje pr prindrit q po i linte vetm. N fakt, ndodhi krejt e kundrta, gj e cila nuk i kishte shkuar n mendje as familjes s tij, pasi Skerdi shkoi t radhitej n formacionet e UK-s, duke u vn n krye t shqiptarve t tjer t ardhur nga t katr ant e bots pr t njjtin qllim. Bashklufttart e tij kan thn se Skerdi, i shndrroi kta atdhetar t flakt n lufttar t zot, pasi ata nuk kishin prekur ndonjher arm me dor e jo m t ishin prdorues t tyre.
Komandant Shpendi, ose tmerri i serbve
Formacioni ku bnte pjes Skerdi Llagami vepronte n Koshare, Junik, zona t Dukagjinit, por edhe n zonn e Pejs. N UK, ai do t kryente detyrn e komandantit t batalionit t dyt t Br.134, e m pas po n kt batalion, por q tashm i prkiste Br.138 t UK-s. N luft e pagzuan me emrin komandant Shpendi, kjo pr arsyen e thjesht q si shpend guximtar ai kishte fluturuar ng Tirana n Kosov. Nj bashklufttar i Skerdi Llagamit, nga Kuksi, kur tregon se si ua punonte serbve komandant Shpendi thot: Serbt e njihnin mir pr fytyr komandant Shpendin. Madje, ata arrinin t dallonin edhe zrin e tij sa her ai fliste me komandn eprore, apo dhe me lufttart n radion marrse-dhnse. Komandant Shpendi ishte br pr ta nj tmerr i vrtet dhe pr kt ishte nj nga personat m t krkuar. Serbt donin t identifikonin vendndodhjen e tij me patjetr pr ta goditur e asgjesuar m pas. Komandant Shpendi i kishte parashikuar kto gjra dhe e kishte porositur efektivin se vendndodhja e tij n fushn e betejs do t ishte numri q komunikonte n radio plus edhe shifrn tet. Ka ndodhur shpesh q ai thoshte numrin dhe serbt bombardonin fuqishm kuotn q kishin dgjuar n radio, por habiteshin kur e dgjonin prsri zrin e tij. Komandant Shpendi, i ndrronte shpesh kodet pr t ruajtur efektivin nga armiku. Ai ishte i lidhur shum me vartsit, t cilt shikonin te komandant Shpendi eprorin trim, t paepur dhe t sakrificave. Nuk mund t harroj se si ai i merrte n krah shokt e plagosur dhe i ngjitej malit me shpejtsi. Sa i rrept ishte n detyr, aq i dhembshur ishte kur prcillte pr n banesn e fundit shokt e vrar. Raste si kto i kan treguar shpesh Bardhylit, babait t komandant Shpendit, i cili tashm e ka kuptuar se i biri nuk i prket vetm atj, por gjith kombit shqiptar. Drejtuesit e lufts n Kosov e Maqedoni, e kan cilsuar komandant Shpendin si lufttar tejet t zotin. Ata nuk ngurrojn t thon se ai kishte mir t ngulitur n mendje thnien e nj strategu t madh ushtarak dhe shpesh u thoshte ushtarve: Shok, po m pat q sulem prpara m ndiqni, po vut re se kthehem prapa m vrisni. Kjo kishte t bnte me formimin e mir ushtarak q tashm kishte marr ky njeri. Ata q e kan njohur n betej komandant Shpendin thon se karakterizohej nga profesonializmi i lart dhe nuk e njihte aspak frikn. Madje, sipas tyre, n zgjidhjen e situatave t vshtira ai ishte i pari. Nj her duhej t sulmonim drejt nj bunkeri, nga i cili qllonte papushuar nj mitraloz serb. Komandant Shpendi, i veshur trsisht me dinamit, u vrsul mbi ta. Serbt t alarmuar e lan bunkerin dhe u larguan t tmerruar.
Familja, asnj dijeni pr Skerdin
Gjat gjith periudhs s largimit, familja e Skerdit nuk dinte asgj pr vendndodhjen e tij n Itali, ku kishte thn se do t shkonte. Ata, madje, ishin t shqetsuar. Nj her, nj kushrira jon na tha gjith gzim se kishte dgjuar n edicionin e lajmeve t kanalit 5 italian se nj shqiptar kishte fituar mimin e par pr trupin m t bukur. Ajo mendonte se ky ishte Skerdi. Mbasi u interesuam, u sqaruam se nuk ishte ashtu. Dhe kjo do t vazhdonte deri kur pas mbarimit t luts n Kosov n nj gazet t prditshme u botua intervista me nj nga komandantt e UK-s, nga Shqipria, q quhej Artan Dyrmishi. I intervistuari pyetjes s gazetarit se a kishte t tjer shqiptar q luftonin n Kosov iu prgjigj: Aty ku vdekja ishte m e sigurt Skerdi Llagami ishte komandant batalioni. Nprmjet ktij lajmi ne msuam vendndodhjen e djalit ton, por ishte e pamundur t kontaktonim me t. M pas, Skerdi na ka br nj telefonat t shkurtr, ku na tha se do t shiheshim s shpejti. Von e msuam se telefonata na ishte br nga Lugina e Preshevs, vijon Bardhyli. Me mbarimin e lufts n krahinn e Preshevs, komandant Shpendi u kthye n Kosov e vazhdoi veprimtarin e tij fillimisht n prbrje t forcave t TMK-s, efektiva t Ministris s Rendit Publik t Kosovs.
Skerdi vullnetar edhe n luftn e shqiptarve t Maqedonis
Pas fillimit t veprimeve luftarake n territorin e Maqedonis, komandant Shpendi bashk me 40-50 persona t tjer vullnetar shkoi n Prizren, pr tu prshndetur me shokt q do t qndronin n Kosov, pasi do t nisej pr n Maqedoni. Valboni, zvendskomandanti i batalionit, q drejtonte komandant Shpendi, duke e ditur se sa i njohur dhe i krkuar ishte eprori i tij nga armiku, i thot me z t drithruar n mes t burrave: Komandant Shpendi, un mendoj se ti ke luftuar boll. Ke qen n disa luftra dhe mos rreziko, pasi armiqt t kan n shnjestr. Komandant Shpendi e prqafoi Valbonin n shenj miratimi dhe tha: Edhe sikur shtat luftra t bhen pr Shqiprin, te t shtata do t jem, dhe u nis pr n shtabin e Ali Ahmetit. Me t mbrritur atje, organizoi njsitet speciale pr vendosjen e situats dhe komandant u emrua ai vet. Kishte przgjedhur djem trima, t prkushtuar dhe t prgatitur fizikisht. Komandant Shpendi drejtoi situata t rrezikshme luftarake dhe doli gjithnj me sukses n zgjidhjen e detyrave.
Si u vra komandant Shpendi
Ditn e diel, m datn 1 korrik t vitit 2001, n orn pes pasdite, n zbatim t nj urdhri, u vra n krye t detyrs komandant Shpendi. Kishte marr prsipr t spastronte nga elementt armiq qytezn e Bogovis. Ai ishte n krye t njsitit dhe u godit me dy plumba, n prit, nga nj snajper. Plumbat e mbrthyen pr vdekje, njri n zemr dhe tjetri n bark. Shokt e njsitit, t paprmbajtur dhe n shenj hakmarrjeje, e shkretuan t gjith vendin, ku u vra komandanti i tyre. Komandantin trim, t njohur me emrin Shpend, e varrosn n Malsin e Sharrit, n fshatin Selc e Keqe, pran nj xhamije. Edhe pse komandant Shpendi u vra, shokt e tij vazhdonin t raportonin te varri i tij detyrat q kryenin n misionet e tyre tepr t vshtira. Njesitit special q drejtonte iu dha emri Shpendi, n kujtim t tij. T gjith specialt veshn bluzat me simbolin UK, ku n krahun e djatht shnohej Njsia Speciale Shpendi. Megjithse po bhen dy vjet q nga rnia e komandant Shpendit, bashklufttart e tij dhe t gjith njerzit q e kan njohur, t asaj zone, vazhdojn t flasin pr t sikur t ishte gjall, e midis tyre.
Tubimet pr ndr t t rnve n luft
M 5 maj t vitit 2003, Bardhyl Llagamin e ftuan n Sllupan, pran Kumanovs, sepse atje do t organizohej nj tubim, nga Partia Demokratike pr Integrim, me rastin e njsimit t 5 majit si Dit e Dshmorve dhe t rnve t Ushtris lirimtare n Maqedoni. Atje, pas prshndetjeve t Ali Ahmetit, Faslli Veliut (Daja), e t tjerve, figura t shquara t UK-s, foli edhe babai i dshmorit Skerdilaid Llagami, Bardhyli. T gjith t pranishmit u mrekulluan nga thniet e tij t matura, ku ndr t tjera citoi: Ne edhe mund t na vrasin, por nuk mund t na zhdukin. Ne do t vazhdojm t jetojm prjetsisht n trojet tona. Dy dit m von, n nj tjetr tubim n Bogovi, vendi ku ka rn edhe komandant Shpendi, me rastin e shkuarjes atje t profesor Bardhylit, babait t tij, pas bashklufttarve fjaln e mori poeti i atyre anve, Agimi, i cili u shpreh: Ne nuk do t vendosim trandafila mbi varrin e komandant Shpendit, sepse ai ishte m i bukur se do trndafil. Ai ka qen komandanti m i hijshm q kam njohur mbi dhe. Mbi varr do t mbajm ngritur flamurin shqiptar q na ka ln ai dhe nuk do t harrojm kurr porosit e tij. Bashklufttari i komandant Shpendit, me emrin Bejdo, i komunikoi babait t tij, Bardhylit, se dy prej shokve t batalionit, q kishte drejtuar i biri, u kishin lindur djem, t cilt ishin pagzuar njri me emrin Shpend, e tjetrin Skerdilaid. Ndrkoh, edhe n Tiran shoqata me t njjtin emr, krkon t vlersohet denjsisht figura e Skerdilaid Llagamit, ose si e njohin atyre anve, komandant Shpendi.
DSHMORT E SHQIPRIS PR KOSOVN E TROJET ETNIKE N MAQEDONI
Kan marr pjes n luftn e Kosovs, n formacionet e UK-s, m shum se 100 shqiptar. Disa prej tyre kan qen edhe n postet drejtuese n Shtabin e Prgjithshm, apo dhe n krye t njsive e reparteve. Nga lista e publikuar nga UK, rezulton se 28 shqiptar jan dshmor t rn n krye t detyrs n luft me serbt. Dshmort jan nga Tropoja, Hasi, Kuksi, por edhe nga Tirana, Pogradeci, Kavaja, Berati e Vlora.
1- Arjan Brahimi nga Shkodra. Rn m 18 korrik 1998 n Rahovec
2- Fatmir Doi nga Tropoja. Rn m gusht 1998 n Smolnic (Drean)
3- Hazir Malaj mjek nga Tropoja. Rn m 8 maj 1998 n Qaf Mali
4- Indrit Cara nga Kavaja. Rn m 31 mars 1999 n mal t Gallushs, Pagarush
5- Halil Coka nga Kuksi, banues n Bathore, Tiran. Rn m 3 prill 1999 n Ratish, Drean
6- Artan Kovai nga Vlana, Krum. Rn n maj 1999 n Pashtrik
7- Ram Geca nga Kruma. Rn n maj 1999 n Pashtrik
8- Astrit Suli nga Lumasi, Berat. Rn m 27 maj 1999 n Gorozhup
9- Xhem Bardhoshi nga Letaj, Krum. Rn m 15 maj 1999 n Majn e Zez, Pashtik
10- B. Breani nga Markaj, Tropoj. Rn m 25 maj 1999 n Shkoz, Koshare
11- Qazim Dautaj nga Tropoja. Rn n maj 1999 n Shkoz, Koshare
12- Arif Dautaj nga Tropoja. Rn n qershor 1999 n Koshare
13- Besnik Brati nga Golaj, Krum. Rn m 26 gusht 1998 n afrsi t Godenit
14- Naim Cema nga Kruma. Rn m 26 gusht 1998 n afrsi t Godenit
15- Astrit Prushi nga Qarri, Krum. Rn m 26 gusht 1998 n afrsi t Godenit
16- Dine Koleci nga Kishaj, Krum. Rn m 2 qershor 1998 n afrsi t Godenit
17- Agim Muja nga Kruma
18- Hamdi Mula nga Dobruna e Hasit
19- Xheladin Dautaj nga Golaj, Krum
20- Muharrem Dauti nga Zahrishta e Hasit
21- Adem Mazreku nga Vranishti i Hasit
22- Xhevat Lleshi nga Kishaj i Hasit
23- Isa Malaj nga Peraj i Hasit
24- Enver Vila (nuk dihet nga sht). Rn n vitin 1999
25- Lefter Bica nga Berati. Rn n qershor 2001 n Shkup
26- Skerdilaid Llagami nga Tirana. Rn m 1 korrik 2001 n Bogovin, Maqedoni
27- Ndriim (mbiemri nuk dihet) nga Pogradeci. Rn n qershor 2001 n Shkup
28- Gusel (mbiemri nuk dihet) nga Vlora. Rn n qershor 2001 n Shkup
als_Latn war_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn dan_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn sun_Latn fin_Latn kac_Latn kac_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn kac_Latn kac_Latn als_Latn als_Latn als_Latn mri_Latn ilo_Latn kac_Latn als_Latn als_Latn als_Latn mri_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn