als_Latn dik_Latn sag_Latn
Wikipedia:Livadhi
Livadhi është thjesht për të bërë prova pa "prishur" ndonjë gjë. Bëj sa prova të duash, sidomos duke përdorur edhe formatet e përmendura tek Wikipedia:Si redaktohet një faqe, por mos vendos informacion enciklopedik të vërtetë se ka mundësi të prishet nga përdorues të tjerë që po bëjnë prova për vete; për ato është më mirë të shkruash një artikull. Nëse dëshironi të provoni VisualEditor, mund të përdorni Përdoruesi:Livadhi.
Shihe dhe Doracak për redaktim. Ai doracak do të ju ndihmon të bëheni kontribues të mirë.
Reklama apo Spam janë në këtë faqe të ndaluar!
Kullosni të lirë :)
Faqja u redaktua para 3776 minutash nga 77.29.16.56
Mbështetur në të dhënat e marra gjatë kësaj periudhe ju bëjmë me dijë se: Në fondin pyjor dhe kullosor janë shfaqur gjithsej 12 raste zjarri, në një sipërfaqe pyjore prej 70.5 ha, ku rreth 50% e sipërfaqes është zjarr sipërfaqësor, i cili ka bërë përshkrimin e sipërfaqes pa shkaktuar dëmtime të përmasave të mëdha të fondit pyjor.
Sipërafqja e përshkruar nga zjarret e ndarë sipas formës së qeverimit është : trungishte 7 ha, cungishte 16 ha, shkurre 18 ha. Sipërafqja e djegu nga zjarret e ndar sipas formës së qeverimit është : trungishte 10 ha, cungishte 6 ha, shkurre 13.5 ha.
Administrata e Drejtorisë së Administrimit të Pyjeve dhe Kullotave ka kryer monitorimin dhe vrojtimin në terren të ngjarjeve, duke bërë të mundur realizimin e dhënies së informacionit pranë institucioneve përkatëse. Theksojmë se në përgjithësi punonjësit e Drejtorisë së Administrimit të Pyjeve dhe Kullotave kanë marrë pjesë aktive në këtë proçes duke punuar dhe jashtë orarit zyrtar
Amanetet e gjyshit[redakto tekstin burimor]
FATMIR LOHJA
AMANETET E GJYSHIT
roman
Tirane, 2017
Titulli: Amanetet e gjyshit Autori: Fatmir Lohja
Reçensues: Tonin Çobani Franc Gjoka
Redaktore e korrektues: Lida Lohja Kopertina: Glen Lohja
@ Botim I institutit Fa i cili i ka të gjitha të drejtat e autorit.
ISBN________________
Shtypur _____________
Abazi, çdo vit,më lutej, të shkonim në festën vjetore të fshatit nga kemi origjinën. Gjyshi,babai na kanë këshilluar brez pas brezi të mos dukeshim në fshat. Kohë më parë ka ndodhur diçka, prandaj fisi ynë e ka braktisur atë vend. Përshkrimi i fshatit nga të njohurit ,( “Kushtrimi i të parëve”,do ta quante Xhek Londoni),ma ngucte kureshtjen kohë e pakohë për të shkuar , për t’i soditur dhe fotografuar ato vise . U mendova shumë për të marrë vendimin.Këmbëngulja e vazhdueshme e Abazit, më bindi të shkoj. Sëbashku me dy djemtë e tij, u nisëm për në festë. Porositë e vjetra, të shtresuara në kujtimet fëminore,më penguan t’ u thoja familjarëve se për ku isha nisur.Thjesht, takim me lexuesit , në qytetin, që është më pranë fshatit, lashë adresën në shtëpi.Në autoveturen e re, që e voziste Besjani ,djali i madh i Abazit , rruga na shkoi mirë.Albani,djali i vogël ,ka humor original.Herë pas here e gërgiste të vëllanë Nuk e ndjemë kohën, ndonëse udhëtuam për rreth tre orë. Më kishin treguar për bukuritë e Drizës,( kështu quhet fshati i të parëve të mi),por asnjëherë nuk e kam përfytyruar atë realitet aq të bukur që m’u shpalos papritur përpara syve . Me sinqeritet u mahnita. Lëndina ku organizohej festa më befasoi.Ajo shtrihet e gjelbër mbi kodër , në gjujt e një mali të ashpër gjigant.Në barin e njomë, të vinte keq të vije këmbën .Lulet e vocërra shumë ngjyrëshe,që spërkatnin atë jeshilllëk shplodhës ,ulnin kokat me përtesë, kur këpuca mizore i shkelte nga pakujdesia. Rreth e rrotull lëndinës gjendeshin gurë të mëdhenj,të ardhur nga orteqet. Kur mali egërsohet ,nga pesha e rëndë e deborës mbi supe, ai shfryn dhe shtyn me forcë gurët dhe debëron për t’u çliruar nga barra e merzitshme. Kjo është arsyeja që fshati shtrihet me poshtë, në këmbët e kodrës. Nga asnjë brez , nuk mbahet mend ,që orteqet t’i jenë avitur fshatit. Në anë të lëndinës, me gurgullimë , rreshqet një përrua me ujë të kthjellët dhe të ftohtë akull. Ai vjen nga maja e malit vigan,me shkrepa të thepisur,me shkretëtirë bimësie. Edhe në fund të gushtit mali e mbante ende qeleshen e bardhë ne kry. Piklat e ujit, që shkëputeshin nga dëbora e bardhë , të lindura si rrjedhojë e mbarsjes së diellit të ngrohtë me ajrin e freskët,kapeshin përdore e duke kërcyer gurë me gurë , zbrisnin me rrëmbim në ulluqet e malit , duke i lënë çapkënlleqet kur shtroheshin në përroin e kristaltë.
Të rreshtuar si gurët e shahut, mullarët me bar të thatë, shiheshin kudo nëpër lëndinë.Sana grumbullohet për dimër. Në verë bagëtitë shtegtojnë në bjeshkë. Ajo gjendet në pllajën e madhe, mbi kurorën e malit . Fëmijët e kishin filluar festën pa e pritur hapjen zyrtare zakonore. Çapkënët i harxhonin energjitë duke vrapuar,ndërsa shtojzovallet e vogla , duke i folur shoqja- shoqes në vesh , këpusnin lule shumë ngjyrëshe dhe thurnin kurora . Për sytë e mi , ato vargje nuk më dukeshin si lule,por inxhi.Të rriturit , me mjete rrethanore ,sëbashku me pajisjet, të marra nga shtëpitë, rehatoheshin pranë ndonjë arre,kumbulle të egër, gorice apo ftoi. Tradita e kërkon që ushqimi dhe pija të jenë aq me bollëk, sa të shkëmbehet eksperienca e gatimit me të tjerët dhe të teprojë sa më shumë,për miqtë që mund të vinin më pas . Nën hijen e dy kumbullave të egra,organizatorët kishin instaluar foninë.Me fisin e Abazit zumë vend pranë një arre shumë të vjetër.U rehatova mbi disa gurë duke sajuar një si biçim stoli natyral.Gjunjtë e mi, me minisqet copë,nuk e përballojnë ndënjien këmbëkryq. Vendasit , që vinin të përshendeteshin me Abazin,të njejtin respekt më bënin edhe mua.Organizatorët treguan se kjo festë nuk mbahej mend nga sa breza është trashëguar. Gëzimi merr përmasa të mëdha kur ka sa më shumë të ftuar dhe dashamirës . Një grup i vogël artistik këndoi këngë me lahutë edhe mbaje krahu.Disa këngë ishin shumë të vjetra dhe nuk i mbaja mend kur i kam dëgjuar.U befasova, kur spikeri tha se do të recitoheshin disa lirika të miat,meqë për herë të parë po merrja pjesë në gëzim e tyre. Pashë me shumë frikë nga Abazi.Me vështrimin i shpreha qartë mërzitjen , pse më kishte prezantuar.Ne ishim marrë vesh më përpara të mos e dinte asnjëri se isha pjesëmarrës në festë. -Të njohin të tërë,- u mundua të më qetësonte Abazi, ndonëse ato fjalë nuk më bënë efekt . Po recitoheshin disa lirika të shkruara në rininë time.Ato janë botuar në shtypin e kohës,në rubrikat e letrarit të ri.Kur mbaroi recitimin vajza bukuroshe, e veshur me xhubletë,u dëgjuan duartrokitje. Entuziasmi m’u duk i ngrohtë dhe i sinqertë,aq sa m’u vesuan sytë.Me të tilla emocione më gjetën shumë vetë, të cilët erdhën për të ndeshur gotat e urimeve dhe duke më qortuar të mos humbja më. Kur zemra mu shkri me festen ,fillova të akuzoj vetveten.Si mundet një burrë 70 vjeçar,shkrimtar, të mbajë në kokë ca paragjykime, që u ka ikur koha dhe nuk shkon në vendin e vet të takohet me gjindjen që e respekton dhe e do? Koha kalonte dhe po çlirohesha çdo minutë dhe çdo sekondë nga emocionet frenetike, që më kishin kapluar gjoksin nga nisja.E lashë ndërgjegjen lirshëm të harmonizohej me gëzimin e festës. Fillova të bëj tifo për tërheqësit e litarit,për fshehësit e kapuçave. Shoqëroja Abazin në ndonjë këngë që i dija fjalët dhe melodinë.Dy tri herë shkova tek banjot e improvizuara,për t’u qetësuar nga bezdisja e prostatit.Sa herë levizja,një nga djemtë e Abazit me shoqëronte.Më vinte turp nga kjo përkujdesje e tepruar.Kur je në mes njerëzve, që të duan dhe të respektojnë,pse duhet të ruhesh nga një frikë fantazëm? Festa po shkonte për bukuri.Gotat e mbushura me verë e raki rrëkëlleheshin në fyt me shumë kënaqësi.Stomaku çlironte avujt e alkoolit drejt e në tru e po kërkonte me këmbëngulje të na degdiste në çakërqejf. Shkova i vetëm tek banjot e improvizuara. Abazi po trokte gotat me miqtë , ndërsa djemtë po luanin futboll .Nuk e pashë të arsyeshme të kërkoja ndihmë. Çfarë taksirati kishin ata , të shoqëronin një plak me huqet e moshës!?
- * *
Më pas, u freskova në përrua. Uji i lehtë dhe i akullt po ma lehtësonte stomakun e lodhur nga ushqimi,alkooli dhe udhëtimi.U ktheva dhe zura vënd në breg të tij , pranë një goricel .Po tymosja cigaren me teraqillëk. Trurin ma rrëmbeu flladi i lumturisë. Sa gjëra të bukura po mendoja në ato çaste!? -Dukeni shumë i gëzuar, - më shkëputi nga ëndërrat ,një djalë i ri,të cilin nuk e vura re e ,se nga mbiu . -Pa masë, - dhe u ngrita në këmbë për ta respektuar .Menjëherë më ra në sy , se ishte pak më i shkurtër se unë ,që jam 175 centimetër.E mora si një lexues . - Ju jeni shkrimtari Hysen Driza?- më thotë ai , pa u afruar për të më dhënë dorën. -Po, - i përgjigjem me mirësi. - Djali i Aliut. -Po. - Aliu ështe djali i Selmanit. -Po. -Selmani është djali Saliut. - Saktë. Saliu ështe djali i Zefit.Zefi është djali Palit,- më larg nuk kam informacion për gjeneze tonë, - e sqarova , pas një heshtje të besdishme.
-Zefi i Palajve, është i pari i juaj që braktisi Drizën e ra në qytet duke ndryshuar mbiemrin edhe fenë për të humbur gjurmë,- ma kujtoi .
-Mbiemrin na e ndërruan qytetarët, - fillova ta sqaroj ,meqë m’u duk se hyri në sferën time të njohjes.- Ne fillim na thonin të ardhurit nga Driza,më pas na quanin drizarët,duke kaluar vitet u shqua dhe u bë mbiemri i sotëm Driza. - Po fenë? - Në rënien e Perandorisë Osmane ,kush konvertonte fenë nga i krishterë në mysliman kishte lehtësira të ndryshme.Me sa duket të parët e mi e kanë parë të leverdisshme për të bërë ndryshimin , për të cilin nuk më përket t’i bëj analizë asaj kohe të largët. -Ju shkrimtarët gëzoheni pa masë kur të tjerët gëzojnë,por jeni indiferentë kur njerëzia mërzitet,- m’u drejtua kur mekanikisht rizura vend te guri bri goricës. - Shkrimtarëve u ngacmohet truri dhe zemra për të dyja këto ndjenja, -iu përgjigja me mirësi duke shuajtur cigaren me këmbë. - Jeni indiferentë, - këmbënguli ai. -Keni pak të drejtë ,ndonëse më dukeni i ri për të dhënë konkluzione kaq të prera. Letërsia është e bukur kur jeton pranë njerëzve.Sa të jetë jeta , pranë saj janë artet, me qëllimin e mirë për ta lumturuar njeriun. Papritur e kapën ca emocione të forta.Nofulla filloi t’i dridhej. Dy-tri herë u mundua të nxirrte ndonjë tingull. Dukej që diçka e mundonte dhe e kishte të vështirë të shprehej. - O bir! Si e keni emrin? Fol lirshëm! E shoh që diçka ju mundon,- iu drejtova për ta çliruar, i bindur se kisha përballë një lexues emocionus dhe të paedukatë. -Keni të drejtë.Ju shihni emocione tek unë.Quhem Mark dhe jam nga fisi i Gjokajve.Nuk jam biri juaj,por do të jem vrasësi i juaj.Do ju vras për të marrë gjakun e të parëve të mi!- m’u përgjigj . Dhe m’u duk ,se për të zezën time, po i rigruponte energjitë rinore. -Çfarë? -më doli klithja nga gjoksi. -Këto fjalë janë të vërteta, - tha ai dhe i dha trupit përpara,për të më bindur se të keqen e kaloi. -Cila është e vertetë? -Jam betuar për të të vrarë,- vazhdoi me harbutëri. Nga xhepat nxorra paketën dhe shkrepsen dhe ndeza një cigare . Atë cigaren nuk e kam pirë.E kam thithur aq shumë sa filloi të më sillej e gjithë lëndina verdallë.Fika njëren e ndeza tjetrën në gacën e të parës.U mundova të koncentrohem për të mbledhur të gjitha dituritë . -Zotëri,- iu drejtova duke m’u dridhur protezat,-mos bëj shaka me mua! - Ju jeni shkrimtar.Në asnjë vepër tënden nuk i quani vrasësit zotëri, shok apo bir.Pse erdhe?Kërkon të na bësh karshillëk ne fisit të Gjokajve?- më kërkonte llogari padruajtje. - Kurrë nuk më ka shkuar në mendje t’i bëj karshillëk dikujt.Më duket veprim naiv. Mos kërkon që të ulurij dhe të jap kushtrimin për ndihmë?! Më shoqërojnë dorëzënët . Ma kanë kërkuar me këmbëngulje të vija këtu dhe më kanë dhënë besën se nuk do të më ngacmojë askush. Me një levizje arrogante të dorës se djathtë ,më tregoi qartë se në brez mbante një revolver tip Beretë.Fillova ta shoh me një buzëqeshje të sforcuar. Më shihte më tepër përqëndrim,për të pasur nënkontroll çdo reagim timin.Me forcë, e pashë, se nuk fitoja gjë. Të ulja kokën, të pranoja fatkeqësinë apo të kërkoja ndihmë!? Sedra e plakut më frenonte ta shpallja gjëmën ,ndërkohë që njerëzia po festonte.Jeta më dhimbsej, ndonëse ajo ishte në perëndim të saj.Jeta është e bukur.”Njeriu sa rron sheh e dëgjon”- ka thënë i moçmi. -Mos u mundo të kërkosh ndihmë.Nuk ke asnjë përfitim.Ju këshilloj të mos flisni, as pas këtij takimi.Nuk do ju vras sot.Vetëm po ju paralajmëroj. Nuk më ka luajtur mendja ta vë të gjithë fshatin kundër fisit të Gjokajve, ndonëse kënga do të më bëhej edhe më e bukur. Shtëpinë e di ku e ke ,në kryeqytet,- më topiti. -Me këto sy të qeshur ju duhet të keni shumë miq,- belbëzova.-Sytë gazmor nuk mund të ushqehen nga një zemër mizore. -Eshtë zemër e shëndoshë rinore, - mu krekos. -Zemra e shendoshë nuk pajtohet me krimin. -Për poetët,- u gufua me zgjuarsinë e vet. -Sytë e gëzuar me një zemër të smirë nuk e pranon as psikologjia këtë harmoni. -Përralla.Sytë i drejton zemra.Zemrën e drejton kumuniteti, - u kacagjelua. - Mendja, - u mundova ta sqaroj. -Si mendja, si komuniteti, si opinioni, këtu është i njëjti koncept , - ma preu shkurt ndërhyrjen . -Kaq bindës është ky opinion sa ju shtyn të bëheni kriminel? -Kush të tha se është bindës? Nuk jam i bindur për vendimin që kam marrë. Eshtë opinion shtypës e poshtërues.Nuk mund të dal në rrugë se fisi im nuk ka marrë gjakun prej 150 vitesh.Zef Palaj ka vrarë Gjeto Gjoken në këtë lëndinë për një fjalë goje. Ti vjen e më bën karshillëk. Më këndon edhe këngë trimërie. ”Gjaku nuk hup kurrë”, - shkruhet e zeza në të bardhë në letrat e të parëve tanë. Zakoni e kërkon të vras më të mirin. Më kupto! E di që në fisin tuaj ka burra më të mirë se ti. Fatkeqësi për ty është se ti je më i njohuri . -Me këtë replike tregon se jeni i arsimuar, - mendova se, duke i rritur përgjegjësine e shkollimit, mund ta zbusja. - E kam mbaruar arsimin e detyruar. - Diçka më shumë. - Me part-time, si i thonë sot, e kam blerë edhe një deftesë së shkollës së mesme, në një fshat ,diku larg. -Nuk ka mundësi. -Pse? Sot blerja e diplomave është në modë. -Nga sintaksa tregon se jeni i mirëarsimuar. - Faleminderit ! -Mos je gabim në arsyetim? Jetën time e sheh si komardare për të shpëtuar jetën tënde të trazuar në dallgët e një opinioni mjeran? -Po. Sëpaku do të shpëtoj nga turpi. Si janë ndjenjat e njeriut ? U nisa me hije frike të lindur.M’u frymëzua muza për të shkruar diçka për ato njerëz mikpritës e bujarë, për lëndinën mahnitëse,për përroin e kristaltë, për malin e vrazhdë. Në ato momente edhe zemra po më braktiste nga tutja. Ndjenja e frikës është e dhimbshme, poshtëruese,prandaj jep goditje të forta në zemër,tkurrje mendimi, stërmerzitje, debulesë, …. - Jam në muzgun e jetës .Ti je në mëngjesin e jetës tënde.Lëre diellin ta ndriçojë rrugën!Pse krijon stuhi të rrezikshme në mendjen tënde.Jemi larg.Nuk kanë pse ndërthuren jetët tona.Unë përmjerr çdo orë,ndërsa faqet e tua të kuqe tregojne se nuk je në gjendje t’i shpenzosh të gjitha energjitë , - u mundova t’i ul furinë rinore. - Jam i martuar!-m’u përgjigj Marku shpejt, ndërsa mua për herë të parë më erdhi buzëqeshja në atë tmerr.Rinia, mendjen tek seksi e ka. -Kur të ndahem nga kjo botë, faqet e tua kuq-kuq do të zverdhen.Pesha e pendimit ka për të rënduar më shumë se burgu, - ju përgjigja me sëkëlldi . -Burgu për burra është,-ma ktheu menjëher. - Burgu nuk është as për burra ,e as për gra.Edhe zogjtë nuk e duan kafazin, ndonëse kujdestarët e tyre i trajtojnë shumë mirë, Kërkon të vrasesh një të pafajshëm, një gjysh,që e do jetën dhe nuk i ka bërë dëm asnjë mize .E pse !? Se në shekullin e 19 fiset tona kanë pasur një sherr ndërmjet dhe ti kërkon të marrësh hak! Po zhgunin e pendimit si do ta heqësh nga qafa?- e pyeta me ton. - Me opinionin injorant, që ekziston në këtë vend, do ta shëroj ndërgjegjen, - më ndërpreu me kapadaillëk. -Edhe unë dikur kam qenë i ri.Kam qëne edhe mundës i kategorisë së parë.Kam pasur energji më shumë se moshatarët ,por nuk kam ngacmuar askënd.Në atë kohë, për mua ,ishte jashtë logjike të trembja një plak. -Ke jetuar në kryeqytet e jo në Drizë. -Nuk je çunak shkolle.Mjekrra të është burrëruar. -Jam 24 vjeç, meqë po e kërkon ta dish. Egoizmi im ,se me arsyetim mund të përthyeja edhe hekurin,u shkërmoq përpara këmbëve të djalit përballë.E ndjeja veten bosh.Dituria e librave më braktisi. Djersët nganjëherë më vinin të nxehta sa doja të hiqja edhe lëkurën ,me vonë më vinin të ftohta dhe me dridheshin protezat nga të mërdhiturit. E dua jetën.Të ndahesh nga ajo se një çunak ka ca paragjykime në kokë, është absurditet !? Mblidhe veten, i thirra ndërgjegjes, me forcat e fundit të arsyetimit, që me kishte mbetur, në atë tallaz tmerri . Djali, zaret, m’i ka hedhur mbi tavolinë.Nuk më kërkonte pak. Si shkrimtar kam pasur kureshtje të vazhdueshme për të studjuar se çfarë mendojnë njerëzit.Kam hulumtuar ndyshimet psikologjike në funksion të rritjes, plakjes, arsimimit, pushtetit, ambientit,….. -Çfarë më kërkoni tjetër?- i drejtohem ,për të hyrë në thelbin e qellimit të tij. - Ju rikëshilloj të mos flisni me njeri.Ju mund të kërkoni ndihmen e shtetit, miqve dhe mund të më dëmtosh ,por mos harro se ke tre djem e shtatë nipa dhe do ta çosh sherrin tek ata. Ne jemi pesë vëllezër e 18 djem axhash.Mendoje mirë sesa punë do t’i hapje vetes , - m’u përgjigj vrazhdë. Kërcënimet e djalit,se po të flisja do ta çoja vrasjen tek fëmijët dhe nipat , më tulati të tërin.Me dëshirën time dhe të gruas, fëmijet m’i fali Perëndia të bukur dhe të shendetshëm. Jam gëzuar më shumë se të njejtin fat patën e edhe pesë fëmijët në trashëgimni. Nuk e shihja të arsyeshme të ruaja kokën time dhe ta degdisja gjëmën te kolopuçët e gjyshit.Pse erdhe mor i marrë! E mban veten kinse të ditur dhe bën të tilla budallallëqe .Jo unë, por me sa di , asnjë dijetar,strateg luftrash, politikan,…..nuk e ka pasur të lehtë të hyjë me këmbët e veta në shtratin e zi të vdekjes, për kot. - Nuk ke oferte tjetër?- e provokova për t’i zbutur ambicjet. - Nuk ka anjë shteg për kompromis! - Janë ulur në bisedime hebrejt me palestinezët,kosovarët me sërbet, e shumëkombe të tjera. - Ata i kanë konfliktet e freskta.Tona janë larg. - I kanë të freskta dhe shumë të vjetra . - Nuk bëhet! - Duhet të më betohesh,se pas vdekjes sime,muk ka më gjakmarrje. - Besa- besë,- dhe u afrua me dorë të zgjatur . - “Unë jam një njeri që mund të më vrasësh,por jo të më fyesh”,- i citova një thënie të Napolon Bonopartit, për të çliruar dufin në gjoks. - Nuk e kam ndërmend të ngujohem. Më jep numrin e telefonit dhe do të njoftoj se kur do të vi për të më bërë gjëmën. - Nuk jam aq i paditur sa ta bëj një gafë të tillë.Ti mund të lajmërosh të tjerët dhe të bie me këmbët e mia në grackën e ngritur nga ti.Nuk e ha atë tek! - Mirë, - e fillova ngadalë,pasi u mendova bajagi mirë.-Sot jemi me 24 gusht. Me shtatë shtator në orën 11 do të takohemi në këtë vend.Të jap besën se nuk do të flas me asnjeri.Kjo kohë e paktë, më duket e mjaftueshme për të çuar në vend disa halle , që do më mbeteshin rrugës, po të më kishe vrarë sot. Pushka top t’u bëfte! Tani m’u hiq dhe me lër në mërzitjen time!- u çova në këmbë dhe u drejtova nga përroi për t’u freskuar.
* * *
U tranda psikologjikish. Nuk ishte e lehtë.Nga romantizmi kalova në tragjedi. Sa hone i dalin njeriut përpara në jetën e tij!? Thuhet se, sa më shumë plakesh ,aq më larg u largohesh humnerave të rrezikshme. Nga t’ia filloja për t’u ndarë me jetën!? Hise e rëndë më ra përpara, si bombë.Zura vend tek stolguri pa rënë në sy . Mendja, e tallazuar nga stuhia, me vështirësi më mbante mbi ujë. Në fillim, do të sistemoja disa debi kredi ,të lëna në hava nga pakujdesia .Edhe përpara se të ikësh tek të shumtit, mendja te paraja shkon.Luftë për t’i fituar,luftë për t’i shpenzuar,luftë për t’i ruajtur, luftë, luftë ….. Në këtë qorrsokak arsyetimi, më afrohet një burrë me flokë e mjekër që sapo i kishin filluar të argjendoheshin.U prezantua si kryehistoriani i fshatit.Më lavdëroi në sy, pa iu skuqur fytyra . Më pas ,më recitoi pa pika e presje të gjitha bëmat e burrave të fshatit si në politikë, shkenca, ushtri, arte,…. Pak turbull isha .U bëra edhe më keq.Në atë gjendje mjerane më duhej të dëgjoja copëza gazetash se drizaret ishin; strategët e luftës në Liban; Stamboll; Egjipt; gjeneralët e karlëve;arkitektët e Perandorisë,mjekët famozë; çdo specialist , shkrimtar, artist që i përmend historia.Edhe Gjeto Basho Muji, më të vëllanë Halilin ,nuk do t’i kishin bërë ato bëma, që përshkruhen në eposin e kreshnikëve, po mos të kishin pasur në krah drizarët.Vetëm mburrej e mburrej.Në fakt, dy bashkëfshatarë nuk janë ndarë mirë me historinë.Shumë i kanë sharë si tradhëtarë, bukëshkalë,…..Më ngacmoi një ide ,për ta pyetur për ato dy burra marrokë,por i thashë vetes, shih në çfarë gjendje je dhe kërkon të përgojosh të tjerët, që kanë kohë që janë ndarë nga kjo botë. Kur e filloi rrëfimin, për prejardhjen e fshatit,pranë nesh filluan të vinin edhe të tjerë, për të dëgjuar e për të ndeshur gotën me mua. Gjeneza e fshatit fillonte me ardhjen e një heremiti nga shumë larg për të gjetur derman. Klima e mire e ka sheruar. Burri punëtor, ishte martuar me vajzën më të varfër të një katundi diku larg . Perëndia i ka falur shumë fëmijë të shëndetshëm.Vdiq duke u lënë pasuri fëmijëve.Një histori tipike, pothuajse si në të gjitha fshatrat për rreth. O pikë e zezë!Ku më gjete të më tregosh përralla me heremit? Ai tregonte histori, ndërsa mua më dukeshin sarahoshllëqe. Tiparet e tija të embla, i binin në kontrast të thellë me gjuhën e gjatë.U mundova ta justifikoj me eksperiencen time.Kur e kaloj masën në pije, bëhem cazë llafazan. Ju afrova bukurmirë çakërqejfit dhe nuk do ta lija llafazanin përballë, të dërdëlliste aq gjatë,por më esulloi Marku. Kur jam esëll futet edukata, qetësia, kultura, …… ”Nuk asht keq, me u ba tapë ndonjëherë e me fluturu me mendje deri në Mars.” - shprehet një miku im. Të mburrësh vendin tënd është e arsyeshme.Të gjithë historianët këtë punë bëjnë. Historitë e tij nuk më sillnin asnjë të keqe .Ai donte të më mbushte mendjen,si të tijën, që të jemi krenarë prej genit drizarë. Do të bindesha me fjalët e tij, po mos të kisha takuar Markun me Beretë në brez.Të më vrasin ,pa i bërë keq askujt, sepse kam origjinën nga këto anë dhe kam vënë emër të mirë!? Kjo nuk më jepte asnjë lloj kënaqësie, por përkundazi shkonte në krah të kundërt. M’u pështiros ai fshat. “Çfarë t’u desh që erdhe , mor i marrok!?”
Dhimbjen nuk mundesha ta nxirrja në sipërfaqe.Ata që vinin për të më përshëndetur, nuk ma kishin për borxh t’i prisja turivarur, në takimin tonë të parë e të fundit.
Siç e shpjegonte historiani, ne rridhnim nga i njëjti gjak. Kjo ishte arsyeja që nuk ka pasur, e as nuk ka martesa brënda fshatit.”Si mundet të merret gjak brënda gjakut!? Si mundet t’i merret jeta tjetrit për një fjalë !? Gjak. Gjak e aspak arsyetim!? Marëdhëniet njerëzore lidhen me arsyetim. Lidhjet e gjakut zënë një pjesë të marëdhënjeve njerëzore . Eshtë fisi,por është edhe krahina, kombi, njerëzimi. Do të isha shumë dakort të më kërkonin llogari për indiferentizëm.Do të kënaqesha po të më kërkonin ndihmë.Eja se je nga fshati ynë.Ke vënë pak emër. Do Zoti të dëgjon rinia ,se disave u ka marrë koka erë dhe me kobure duan të vënë emër. Me këto arsyetime do t’i thirrja mendjes që të bëhësha aktiv për të ndihmuar sa më shumë, për të qetësuar rininë, për të rritur nivelin e respektit ndaj fisit, ndaj kombit. Lart në pemë, një gardalinë po këndonte në qejf të saj tamam si një sarahoshe.”O gardalinë ! Me duket se je ti më e mençur se unë!I fut një ciu- ciu me vibrato dhe nuk dëgjon asnjë fjalë që dërdëllisin njerëzia poshtë pemës. O njerëz!Pse nuk merreni me të mirën, ta bëjmë jetën sa më të bukur e më të gjatë!? “ O popull të kam në fyt. Nuk jam as i zoti të vjell e as të përtyp”,- m’u kujtuan vargjet e poetit . Më shkoi disa herë në mendje t’ia ndërprisja rrëfimet historianit, të cilat në një vesh më hynin e turravrap më dilnin nga veshi tjetër. T’u bëja një pyetje të tërë atyre që na rrethonin.Kush ua ka futur në kokë idenë se duhet vrarë më i miri për gjak? O marrokë! Më i miri është lokomotiva e emancipimit të shoqërisë njerëzore .Kur pemtari krasit pemët heq degët e thata e lë ato të shëndetshmet,me qëllim për të marrë fruta sa më të ëmbël e më të shijshëm.Si mundet t’i merret jeta tjetrit se përpara dy shekujsh kanë shkarkuar alltitë dy kokoroshë!?Do të këndohet kënga më pas!?A mund të thuren vargje, pse një karajfil i merr jeten tjetrit për kot!? - Në fshat nuk kemi pasur gjakmarrje asnjëherë, - deklaroi me solimnitet historiani. Nuk e di se si ma mbajtën protezat thirrjen:”O i çmendur, edhe dhjetë ditë jetë më kanë mbetur nga ky shkak ,e ti më bën dërr-dërr! “ - Pse janë vrarë Zefi i Palajve me Gjeton e Gjokajve ?- e pyeta me ngut. - Kush të tha që janë vrarë?- më pyeti me sy të çakërdisur historiani,sikur ta kishte pickuar gjarpri.-O i di unë, o s’i di njëri historitë e këtij fshati! Mos dëgjo përralla me mbret në katund e të shkruara në gazeta. Për ta marrë me të mirë veten e shkundi me fund një gotë vere të kuqe. Kur iu duk se e mblodhi veten, filloi të na tregojë për ngjarjen e dy gjelucëve, në shekullin e XIX. Në festën e fshatit, si sot, në vitit 1888 na qënkan mbledhur si rrallë herë shumë miq e të ftuar.Dikur,në këtë festë organizohej edhe mister e mis malësia.Kur u kaluan emocionet që përcaktuan më të bukurit,Gjetoja i Gjokajve, në çakerqejf,i paska hedhur me shaka një fjalë shokut tij të ngushtë, Zefit të Palajve.Humori ka qëne se pse miku nuk i sheh vajzat e bukura që po parakalojnë në lëndinë, por e mban mendjen tek një vajzë në qytet. Zefi nuk e ka gëlltitur dot këtë humor ,i cili është thënë në sy të njerëzizë, ku shumë prej tyre kanë buzëqeshur.Ai ka lënë festën në mes dhe është larguar menjëherë, për të mos ardhur më në Drizë. - Mua më kanë thënë se Zefi, përpara se të ikte,ka nxjerrë alltinë dhe e ka vrarë në vend Gjeton,- dëgjoj një zë të njohur që e ndërpreu historianin. Ishte Marku i Gjokajve,që qenka afruar në atë rreth të madh ,pa e vëzhguar .E vura re mirë.Në brez nuk e mbante Beretën. - Më dëgjo o Mark Gjoka!Për atë që flas mbaj përgjegjësi të plotë, - dhe historiani u ngrit të këmbë me nxitim.- Disa vite më pas,kur u pa se Zefi nuk e kishte më ndërmend të dukej në Drizë,bajraktari sëbashku me Gjeton e Gjokajve dhe pesë pleq, ka rënë në qytet dhe kanë pirë kafetë e pajtimit.Ky fshat nuk njeh shoqëri më të mirë se shoqëria e Zefit me Gjeton.Të dy të pashëm,të gjatë,me musteqe që u kishin hije,trima,të besës,…..Në një llogore kanë qënë bashkë duke mbrojtuar krahët e njëri-tjetrit nga armët e të huajve.Besoj se ta kanë thënë,se gjyshi yt Prenga, është stërnip i gruas së Zefit. U lidh krushqia që të forcohej miqësia e të shuheshin llaka-llëqët. Zefi nuk ka ardhur në Drizë sepse nuk ia falte vetes pse ishte nxehur kot me mikun më të ngushtë. - E ka fiksuar edhe kënga “Se në malësi ,nuk ka pasur më të mirë miqësi”,- sqaroi ngadalë një bashkëmoshatar i imi . - Kënga është bërë për tjetër njeri,- foli duke iu dridhur goja Markut. - Je i vogël ,o bir!- vazhdoi bashkëmoshatari im.-Kënga, për herë të parë është shkruar për Zefin e Palajve dhe Gjeton e Gjokajve. Nuk po shihej më ajo miqësi.Për t’i freskuar mendjen rinisë për miqësitë e dikurshme, për të mos thënë ndonjë gjë tjetër, u hoqën emrat e të parëve dhe u zëvëndësua me ato dy emrat, që dini ju rinia. - O ju, o dikush tjetër, ma ka borxh,- dhe Marku u largua me nxitim. Me ikjen e Markut, sëbashku me kërcënimin e tij, ra një heshtje e bezdishme. Me kalimin e kohës festës i erdhi përsëri gjallëria.Kur dielli u fsheh pas malit,gjindja mblodhi mallrat dhe mbeturinat. Festa u mbyll me temën e brezave.Pleqtë ankoheshin se rinia ka marrë zjarr kot. Rinia akuzonte pleqtë se kanë rrjedhur nga trutë.
* * *
Kam vite që kam filluar të pëshpëris me veten.Më bëjnë vërejtje vazhdimisht gruaja,fëmijët , madje edhe nipat e mbesat, të cilët qeshin kur më shohin në atë gjendje. Kur hipa në autoveturë, për t’u kthyer në shtëpi,e tkurra tërë qënien time për të mos më luajtur asnjë nerv në fytyrë. Me ndihmonte edhe rruga e keqe.Shtrëngova edhe trupin për të mos u hedhur lart e poshtë,si majmunët në degët e pemëve,kur autovetura zhytej në ndonjë gropë apo kacahipte ndonjë gur. Edhe djemtë nuk e kishin më entuziazmin e vajtjes në Drizë. Ndiznin ndonjë cigare.I vogli, herë pas here, i hidhte vëllait të madh ndonjë shashkë humori . Kur dolëm në asfalt ,trupat na ranë në qetësi.Tani nuk dëgjoheshin më rënkimet e makinës,por bisedat e lodhshme ndërmjet pasagjerëve. - A e vutë re sa fshat i bukur është?Tani që kanë bërë shtëpitë e reja me dy-tre kate duket sikur je jashtë shtetit, - e hapi bisedën Abazi.-Kanë parë rinia.Shumë të rinj kanë shkuar në migracion dhe në emigracion. Nga kryeqyteti deri ne Kanada, Londër, Irlandë,… punojnë e jetojnë. Nuk e kanë harruar prejardhjen e tyre. Të ardhurat e akumuluara i kanë investuar në fshat për ndërtimin e shtëpive. - Për shtëpitë ke të drejtë, por rrugët e fshatit nuk kanë qënë, as në kohën e qepës, në këtë mjerim,- i përgjigjem me përtesë. -Nuk ka shtet, - konstatoi Albani me energji rinore. -Nuk ka faj shteti,- iu kundërvu të vellait Besjani,- nuk paguajnë taksa, as për tokë, as për pasuri,as për pastrim,as për televizor,as për dreq.…. . - Për televizorin jam dhe unë dakort, se në majë të hundës na e ka sjellë kanali publik. Njëri më tha se shtetin ata s’e njohin, as për drita e as për ujë. Ku t’i marrë shteti paratë!? Apo duhet të paguajme vetëm ne të qytetit? E keni vënë re? Ngrihet çdo vit çmimi i korentit dhe ujit, për të mbyllur humbjet , ndërmarrjet respektive, në dëmin e atyre që paguajnë. Kështu nuk ecet përpara! -Edhet ti e ke qejf pak anarshizmin, - e ngacmova djalin. -Nuk më pëlqen aspak anarshizmi.E paguaj taksën e televizorit edhe pse nuk e shoh asnjëherë stacionin publik.As në kohën e komunizmit nuk kanë qënë gazetarët kaq servilë ndaj drejtuesve të shtetit sa janë këto të sotmit. Diktaturë e vertetë, por edhe ajo nuk e lejonte servilizmin sheshit. Ndryshimet sasiore,sjellin ndryshime cilësore,na mëson dialektika. Mos e harroni, ju të vjetrit,se vetë na e keni mësur. -TVSH-në e paguajnë,- sqaroi Abazi të birin. -Vetëm në blerje, se nuk kanë nga t’i ikin.Në shitje nuk e paguajnë asnjë cent,- iu kthye të atit Besjani.- Baba! Popullsia më e madhe tek ne është në fshat .Këtë ti e di mirë, se je marrë me statistikat e popullsisë për shumë vite. Debati, në mes babait dhe të bijve, po shkonte në kreshendo. Më pëlqente thënia e gjërave troç nga rinia, por edhe Abazi kishte të drejtë. Në shtëpi arrita shumë vonë.Pata fat.Gruan e kishte zënë gjumi, për shtatë palë qejfe. Këmbët i kishin ardhur nga ana e ime.U futa ngadalë-ngadalë në krevat. U shtira sikur rashë menjëherë në gjumë të thellë. Nuk i lashë nuses asnjë shteg ,sado të vogël, për të parë gjëndjen time mjerane.
* * *
Tërë natën nuk më mori gjumi.Jam kthyer në krevat , sa në njërin krah, në tjetrin,si peshku kur ngec në rërë.U çova vetëm kur u sigurova që gruaja e mbylli derën pas krahëve të saj. Sapo mbarova tualetin e mëngjezit, dola në rrugë.Puna e parë sistemimi i debive dhe kredive. Dielli i mëngjesit, atë fund gushti, të digjte si saç.Borselinoja prej kashte nuk po i rezistonte rrezeve të diellit.Në rrugët pothuajse bosh të kryeqytetit, po çapitesha si plak, duke vëzhguar me imtësi shtrirjen e hijeve.Në fillim e nisa me shtëpitë botuese për të tërhequr ndonjë para. Si është puna e njeriut!?Me dëshirë të madhe shkon për të marrë, e me shumë pak dëshirë, për t’i kryer detyrimet.Kur e pashë se mblodha aq para sa më duheshin për të shlyer kreditorët shkova në bankë dhe bëra xhirimet për secilin detyrim. Megjithëse hoqa peshën e rëndë të borxheve ,pikëpyetje të mërzitshme e të frikshme ma zallamahisnin mendjen.Këmbët instiktivisht më drejtuan tek bari ku mblidhem me miqtë .Nuk prisja të takoj njeri. Nuk ishte dita e takimit tonë javor.Sapo hyra brënda, nën hijen e një çadre që reklamonte një markë birre, ma bën me dorë për të shkuar tek tavolina e tij , Salkoja. Shkova meqë e pashë vetem. -Nuk më dukesh mirë, - m’u drejtua ai,pa zënë vend .- Pi diçka! Shplodhu pak se po të shoqëroj deri në shtëpi! Pse ke dalë në këtë vapë? U mundova të mblidhem duke e kontraktuar trupin.Bëra një zgërdhirje për të treguar se jam mirë. Kush e di sa keq do jem dukur? Me zë të shuar, fillova të justifikohem se isha lodhur një ditë më parë në festë. Edhe kur e rrufita kafen, biseda nuk po na ecte . -Nuk është lodhje fizike kjo, - më cyti Salkoja.- Kam punuar një jetë të tërë si oficer policie.Të shqetësuarit i dalloj mirë.Ty të mundon një hall tjetër e jo fizik. Ne jemi miq të vjetër. Kam respekt për ju profesor. Librat e tu i kam lexuar me ëndje.Jam krenar që ju kam mik. Mund të shprehesh lirshëm. Çfarë flitet në këtë tavolinë nuk ka pse ta dijë tjetërkush , përveç ne të dyve. Edhe unë kisha nevojë të shpërtheja. Nuk e lashë mendjen të qurravitej. E tregova historinë me Markun, në vetën e tretë.Duke u munduar të bindja Salkon se jam i shqetësuar për mikun, se kinse për vete nuk kisha asnjë shqetësim.Unë flisja dhe ai më ndiqte me shumë vemendje. -Pse shqetësohesh ti? Atij mikut tënd i ka ngrënë bytha vetë, - m’u drejtua Sadiku, kur e mbarova rrëfimin.-Ka shkuar në festë . ka ngrënë e ka pirë .Na paska kënduar edhe këngë!? Këtij veprimi , vendalitë i thonë :” Karshillëk”. -Nuk jam dakort me këtë përfundim.Ta shpjegova .Atë e morën në besë të tyre, miqtë e tij. Mua më shqetëson më shumë fakti ,se pse u rihap gjakmarrja pas kaq viteve? -Ka faktorë shumë.Per t’i nxjerrë afërsisht fundin kësaj pyetje duhet të konsultohesh me psikologë, ekonomistë, sociologë, politikanë, historianë,…… Do të mundohem ta shpjegoj këtë fenomen, me syrin e një specialisti policie dhe nuk e di se sa kam për të qenë bindës. -Dakort ! Çadrat pothuajse ishin të zbrazura.Kamarierit, miku im ,i bëri me dorë që mos të na sillej verdallë, se nuk kishim më nevojë për të.Në fillim, më tregoi disa raste konkrete, të trajtuara nga policia, për rihapjen e gjakmarrjeve të vjetra dhe shkakun e disa të rejave. Kur filloi të bënte analizën, mbi paaftësinë e shtetit i zbrazi bateritë e para. Para kombit shtetin e akuzonte për këto përgjegjësi ; mungesën e e një strukture policore për ta kapur problemin pa u ndezur gjakrat; liçensimin e disa shoqatave që merren më shumë me sekserllëk se me pajtim gjakrash; dënimet minimale që jepen nga gjykatat; mosmarrjen e asnjë mase për të ndihmuar të ngujuarit. Kombit i bënte vërejtje për mentalitetin anakronik, për ta nxitur fenomenin dhe fiksimin e kotë për të mosbashkëpunuar me policinë. Kur filloi t’i akuzojë politikanët dhe me sa dukej nuk i honepste fare, prej tonalitetit që i dha bisedës, tha:“ Në fushata elektorale premtojnë gjithfarë rrenash dhe asnjëri nuk e prek se si me ligj mund të sherohet kjo plagë kombëtare.” Inatin e kishte me disa akademikë që e hymnizojnë të kaluarën dhe rinisë po i marrin mendjen për ca bëma në të shkuarën, që për të sotmen nuk kanë asnjë vlerë.Per mediat që ndezin gjakrat,se nxjerin vetëm të ngujuarit duke vuajtur dhe nuk shpjegojnë se pse vuajnë ato njerëz.
E ndiqja me vëmendje.Më vinte turp.Isha gati të nxirrja bllokun dhe të mbaja shënime. Atij nuk i binte asnjë fjalë në tokë,pavarësisht nga tonaliteti që i dha bisedës. Njeriu i ndershëm flet me pasion për problemet që e shqetësojnë kombin e tij.
- Më binde! - fola, kur e pashë se ai i mbaroi mendimet e tij.- Nuk e kuptoj. Mund të ma shpjegosh mungesën e një strukture policore? -Ka Agjensi Rajonale për krimin e organizuar, për kontrabanden e armëvë, për…. , ka edhe për drogën. -Pse ke besim tek ky organizim?Në një fshat kanë arrestuar një plakë me sebepin se në oborrin e saj u gjet një rrënje canabissativa.Hashashi në oborrin e shtëpive ,si në qytet edhe në fshat , është mbajtur për bimë medicionale.Kur kam qënë i vogël jam sëmurur edhe unë si gjithë fëmijët .E mbaj mend mirë kur gjyshja na jepte me zor çaj hashashi dhe ne binim menjëherë top në gjumë.Në atë kohën, kur jam rritur , nuk kanë qënë ilaçet e sotme.Një shtëpi, që nuk kishte dy-tre rrënjë hashash në oborr,minimalja ,quhej e pakujdesshme ndaj shendetit të fëmijëve. Ndërsa ajo agjensia që ke besim ti, nuk hyn në Frashër, ku mbillet me hektarë droga. -Ju keni deri diku të drejtë.Eshtë tjetër nëse duhet agjensia që mendoj, dhe është tjetër gjë se si do të punojë ajo.Veprimi me atë plakën,të cilin e kam parë edhe unë në televizor,nuk është veprim policor ,por bashibuzllëk.Jo një rrënjë,por sikur të ishin edhe dhjetra rrënjë, nuk mund të silleshin me gjyshen në atë mënyrë.Nuk është specialist policie ,ai që merr një taborr me policë dhe një gjysëm dyzine me kameramanë , për të arrestuar një plakë.Në atë fshat që përmendet ju, policinë ,nuk e lë të hyjë politika. Votat e paraja janë mbi të gjitha, o mjeshtër i letrave! -Për mua shqetësimi kryesor është tek indiferentizmi i shoqërisë. -Mos ma hap barkun.Shteti të tund dhëmbët ty, mua e kujdo.Nuk ka komb që nuk ka shtet. E keqe e domosdoshme, por duhet. -Për mikun tim çfarë më rekomandon? - e pyeta. -Të ngujohet! Të ikë jashtë shtetit! Të zhduket në dreqoll! “I zoti e nxjerr gomarin nga balta” ,e ke shkruar diku në një libër. -Policinë të mos e vejë në dijeni? -Ka për ta çuar sherrin tek fëmijët e nipat. Për mua, ai të bëjë si të duan. -Po të ishte rasti për mua, më the se të ndihmoj. Pse ? Si? -Pse-ja , është se të kam mik dhe e di se çfarë burri je.Si-në, nuk ta tregoj se është e fshehtë profesionale, - ndërkohë thirri kamarierin për të paguar tavolinën. -Nuk më shpjegove pse nuk mund ta ndimosh mikun tim? - e pyeta pa ardhur ende kamarieri. -Po ta them troç. E di mirë që ju kërkoni të vertetën. Ti e di se jam i papunë dhe nuk kam asgjë në dorë. Me të mbaruar punë me kamarierin, dolëm në ajër të pastër dhe me llafe e muhabet, Salkoja ,më përcolli si rastësisht deri në shtëpi.Gjatë rrugës ndjehesha i sigurtë krah tij. Ai është rreth 4 gisht më i gjatë se unë. Sytë i ka kaf, të mprehtë, që mund të shikojnë çdo levizje sado të vogla në distancë të largët.Faqet e kuqe e tregojnë qartë shëndetin e plotë të një pesëdhjetëvjeçari.
* * *
Për të fshehur në familje gjëndjen psikologjike,shumicën e kohës e kaloja në studio.Gruaja më ngacmonte vazhdimisht,për t’i treguar se çfarë më shqetësonte . Mbrohesha me gënjeshtren e zakonshme të artistëve,se kinse më kishin ardhur dallgët e krijimit dhe do të bëja një kryevepër mbarë botërore. Në vetmi më dilte përpara Marku.Sytë e tij jeshilë, të lindur për të qeshur, më dukeshin se po deformoheshin nga mllefi. Isha më se i bindur, që Marku nuk ka lindur kriminel. Mëpas më dilte një autosharje nga shpirti. -”O marrok!Ai kërkon të vrasë.E ndatë ditën,orën dhe vendin se kur ka për ta marrë shpirtin. Pse mundohesh ta justifikosh se nuk ka lindur kriminel?” Lotët, shumë herë , pa më pyetur , më pushtonin faqet. Sytë, po bënin përpjekjet e fundit, për të bashkëjetuar me dritën. Kapakët më hapeshin e mbylleshin me ritmin e tik-takut të sekondave.Gjuha me stomakun ishin nisur për në varreza. Veshët më shumë degjonin larg se pranë!?Truri po më fishkej .E ndjeja se çdo qelizë më pickonte , duke më shkaktuar dhimbje semundjesh. Ditët, në mes të gjallëve ,të tendosura ne ekstrem ,me idenë për t’i lënë gjërat sa më mirë në koherencë me moralin e kombit, si “Lëkura e shagrenit”po tkurreshin nga dita në ditë.Vdekja ,e mobilizuar totalisht, tërhiqte me shumë forcë nga ana e saj.Filli , nga skaji i jetës, më këputej herë pas here. Mundohesha të kapesha tek pjesa e mbetur, më me shpresë, por përsëri ai më këputej, duke më lënë në baltë. Në vetmi mendja më gëlonte gjithfarë idesh.Pse jeta ime duhej ndërprerë në këtë mënyrë!? Ku kam mëkatuar!? Sa përgjegjësi kam unë për ngjarjen konkrete!? Si mund ta zgjidh!? Arsyetoja e riarsyetoja e zgjidhje që të më kënaqte nuk gjeja.Për të ruajtur mendtë e kokës, merresha me seleksionimin e dorëshkrimeve të harruara në sirtarët e vjetër. Grisja shumë letra të vjetra e të reja.Kur mbaron jeta mbaron edhe letërsia sëbashku me të. Nuk di nëse ka të vdekur që levrojnë letërsinë në parajsë apo në ferr. Arsyetimet i ndërprisja ato pak minuta kur dilja nga studio për të takuar fëmijët, nipat e mbesat ,që vinin të shqetësuar ,për t’u takuar me gjyshin e ligësuar.Nata ishte më e tmerrshme. Gjithfarë ëndrrash më parakalonin në tru si filma me metrazh të shkurtër e të gjatë,me zë e pa zë, me bojra e pa bojra. Një ditë, në mëdyshje, e llogarita për të dalë nga shtëpia, për të shkuar në takimin javor me shokët.Nuk kisha as forcë e as dëshirë . Si e rraha problemin nga çdo anë e detaj,e vendosa për t’i takuar. Çdo ditë Abazi dhe shokët më mirrnin në telefon dhe me ftonin për të pirë kafe . Mbrohesha me të njëjtat gënjeshtra që i përrallisja gruas, e cila më qëndronte në këmbë, me preteksin se do të merrte telefonin për ta rivënë në karikim.
* * *
Kur vesha pantallonat, e vura re se, vrima e zakoshme e rripit ku kapet togëza, nuk vlente më.Po ta kaloje një vrimë më tej,rripi përsëri qëndronte i lirë. Po ta kaloja dy më tej më shtrëngonte shumë.Bëra disa prova, mbërthe e zbërthe.Më së fundi e vendosa ta mbërtheja tek vrima e parë, me idenë, se më mirë të më rrinin lirë e ta ndihmoja rripin me duart e futura në xhepa,sesa ta bëja barkun kuq si shega. Nusja u gëzua kur më pa gati të veshur, për të dalë në rrugë.E dinte mirë se atë ditë kisha takimin javor me miqtë. Në dorë mbante buzëkuqin e nuses së djalit. - Po këte pse e do ?- e pyes. - Të përskuq pak mollëzat ,se je zverdhur më keq se limoni. - Nuk kam bërë grim kur kam në vakti, jo sot që mezi mbërthej pantallonat. - Në rini nuk ke pasur nevojë, se të ka bërë Zoti të bukur. - Prandaj u gënjeve ti? - Meqë nuk po më lë buzëkuqin, po bëj traditen, - dhe më futi një dyshuplakësh në të dy faqet. I përskuqur dola në rrugë.Nuk më digjnin faqet nga shuplakat, por nga marrëzia e gruas. Nuk ka hall më të madh se të të rrjedhë gruaja nga mend e kokës në pleqëri. Kur u rroka me diellin, gati sa nuk e humba ekuilibrin.U ndala.U përqëndrova. Pas pak sekondash, kur u normalizova,shatra-patra u nisa për në takim.Kisha kohë të mjaftueshme për të menduar se si do të qëndroja në takimin e fundit me shoqërinë. Në atë fillim shtatori temperaturat ishin si në verë. Çamarrokët në rrugë i shprehnin me veprime emocionet për përgatitjen e hapjes së shkollave.Gëzimin për blerjen e librave ,fletoreve,rrobave të reja e rrëfenin me zë të lartë.I vëzhgoja,por nuk merrja pjesë në emocionet e tyre.Sytë kriminalë të Markut më dilnin anëkënd.I nstiktivisht ktheja kokën majtas e djathtas, përpara, larg e pranë,kthehesha prapa.Më dukej se ato sy më vështronin tinëzisht. Një tingull,sado i ulët ,si larg e afër,si para e prapa, më trëmbte shumë.U bëra pishman që dola nga shtëpia .Mendova se do të trimërohesha e më frikacak u bëra. Tutja e pakufishme më kishte përpirë çdo qelizë, muskul, ind. Në atë terror arsyetimi,më trembi një zë, që më erdhi nga prapa.Ato të qinda të sekondave, kur u ktheva pas , prisja të dëgjoja krismën e Beretës. Ankthi i ethshëm m’u largua kur pashë Abazin , që ma bënte me dorë për ta pritur . Nuk është befasues takimi me Abazin.Në gjimnaz ai ka qënë dy klasa më poshtë .Ka qënë atlet në dhjetëgarësh.Një shuplakë më i gjatë se unë.Ecën në majë të gishtave shumë shpejt. Prej kohësh një miku ynë e ka lënë një shprehje:”Në kryeqytet ka njëzet Abazë.Kudo që të shkosh,me mjet apo në këmbë ,anëkënd Tiranës,ai do të dalë përpara i gatshëm për të ndihmuar”. Mbi të gjitha ka një korrektësi të jashtëzakonshme. I lë një porosi e ke të kryer njëqindpërqind. Jam më se i bindur,që ai fizik i shëndetshëm, nuk i ka thënë një fjalë të keqe dikujt. Ndjehem krenar që e kam mik. Pranë Abazit m’u zhduken sytë e Markut dhe pulsi jetës filloi të më riaktivizohej. U gëzova pa masë dhe i dhashë të drejtë gruas për veprimin marrok kur u ndamë. Shoku nuk më tha asnjë fjalë, se lëkura ime e fytyrës ishte bërë si limoni.Dihet për gratë se shpenzojnë shumë më shumë kohë se burrat përpara pasqyrave,për t’u dukur sa më të hijshme .Në rrugë, kujdesi për mirëmbajtjen individuale, nuk mund të krahasohet midis grave e burrave.Eshtë një garë të cilën ato e kanë fituar historikisht.I ka bërë Perëndia ku e ku më të bukura, më elegante se burrat.
* * *
Në baçen me portokalle,rreth një tavoline të madhe, ishin grupuar pesë shokët më të shtrenjtë.Hija e thellë, e krijuar nga portokallet,që po i thyenin degët nga frutat në ngjyrë jeshile të hapura, e sfidonte çadrën prej doku në ngjyre të bardhë me shkronja të kuqe mbi të.Me Abazin zumë vend, pasi u përshendetëm me gjithësecilin. -Ku je, mor burrë? - m’u drejtua ish-pedagogu i ekonomikut, Franci,pa ardhur kamarieri për të marrë porosinë. -Po shkruaj diçka,-u përgjigja duke takuar shiritin e magnetofonit mendor. -Kështu të mbaj mend tërë jetën, - ndërhyri shoku i fëmijërisë Alfonsi.- Ke sedër të jashtëzakonshme. Edhe për një provim, sado i lehtë, je dobësuar e tretur.Mesa duket e ke marrë me shumë seriozitet, atë për të cilën po shkruan. -Ke të drejtë.Në këtë moshë pret që të ndryshoj?- e pyeta,sepse m’u duk, se sqarimi shoqëror i shokut të fëmijërisë, më doli në ndihmë, për të mos dhënë shpjegime të tjera për gjendjen time . -Jam kureshtar të di se për çfarë teme po shkruan?- më pyeti ish-pedagogu i psikologjisë, Besniku . -Diçka për gjakmarrjen,- se si më rrëshqiti kjo përgjigje, ende edhe sot nuk jam në gjendje të jap shpjegime. Nuk kam ditur të gënjej kurrë. Me letërsinë u ndava menjëherë pas takimit me Markun. Me faqe të bardhë apo të zezë, atë e dinë lexuesit,kritikët….. Nuk thonë kot:” Ku dhëmb dhëmbi shkon gjuha e gjatë.” Na ndërpreu kamarieri ,kur erdhi për të marrë porosinë.U porositën shtatë kafe e asnjëra njëlloj.U dëgjua kërkesa nga gjithësecili se kafen e kërkonte ; me pak;me shumë; të mesme; ekspres;turke;makiato;të hollë,të trashë; të gjatë;të shkurtër.Për herë të parë, kërkesat e shokëve, më ranë në sy më shumë për shije grash, se burrash. Shpresoja që kamarieri, së paku ,do të mbante mend për të na sjellë dy shishe të vogla me ujë me gaz e dy pa gaz. -Çfarë të nxiti për të lëvruar këtë temë, - më pyeti Dulja, pasi i zuri vend kafeja. -Nuk e di nëse e keni parë një kronikë televizive, përpara disa kohësh?-fillova të sajoja një shpjegim.- M’u dhimbs një djalë njëzetvjeçar që tregonte se kishte pesëmbëdhjetë vjet në ngujim. Çfarë pret kjo shoqëri nga ai riosh ? E ka falur Perëndia të bukur. Pse shoqëria kërkon ta deformojë?- këtë pyetje po mundohem ta shtjelloj dhe asnjëherë nuk kam qënë i kënaqur me përgjigjet,- e mbylla sqarimin me motor të nxehur. -Ke të drejtë të shqetësohesh.E kam parë edhe unë atë kronikë. Ju e dini se një jetë të tërë kam punuar ushtarak.Me grada të ulta a të larta, tani në pension nuk po kanë rëndësi. Më janë mbushur sytë me lot,kur shihja fëmijët si drita e diellit të zverdhur, sepse nuk i lënë të shohin diellin mesdhetar,- dhe Dulja u mbush me frymë.- Nuk po flas më gjatë. Qofsha në gabim arsyetimi!Për mua, ajo kronikë , sëbashku me shumë shoqe të saja, më shumë e nxit përhapjen e gjakmarrjes, sesa ndihmon për ta mbyllur . Shkreptimat e Dules e nxitën fantazinë e shokëve . Shpëtova nga llogaridhënia, se pse isha holluar dhe nuk isha takuar me ata. Gjithfarë arsyetimesh kam dëgjuar. Shokët i kam të mirëarsimuar . Në profesionin e tyre kanë qënë shumë të suksesshëm. Heshtja ime ishte e njëjtë me plastikën e bardhë te karrikeve dhe tavolinës . Përgjegjësinë e parë, njëzëri, e hodhën mbi shtetin indiferent. Politikan, Astriti , u mundua ta ndante përgjegjësinë në mes të majtëve dhe të djathtëve. Nuk e lanë të vazhdonte arsyetimin .Ju lutën të tërë;”Aman në këtë temë mos e fut politikën!”Sepse të gjithë ishin mëse të bindur se politika e drejton shtetin. Në fillim akuzat qenë me ndrojtje, butë-butë,më pas filluan të merrnin përpjetë. Me shuplaka, me pushkë sportive, me automatik, me topa,me raketa e gjuanin shtetin e” ngratë”. Pasioni e përfshiu tavolinën deri aty ,sa njëri me fytyrë të përskuqur deklaroi solemnisht,se po ta kishte në dorë ai ,do t’i hidhte bombën atomike këtij shteti, të inkriminuar deri në palcë. - Më thanë, se në Drizë .e ke kaluar pak masën me alkool,- m’u drejtua Franci .
Ai ,shpesh herë , në ndeniet tona pasionante , i fut ndonjë intermexo humori,për të na filtruar nga pasionet e gjakut mesdhetare.
-Kam kaluar shumë kurse studentesh, në punën time 35 vjeçare si pedagog, - e filloi Franci. - Para se të dilja në pension,një grup studentesh, ishin me të vertetë i mrekullueshëm. Si djemtë, si vajzat qenë gjithësecili më i zgjuar se tjetri. Më dukeshin të tërë të bukur,të sinqertë. Më thirrën me bujari në darkën e tyre me rastin e përfundimit të studimeve. Mos t’u mërzis më gjatë,u entuziazmova aq shumë ,sa ngrita edhe dolli me fund.Nuk e di se si më kanë çuar në shtëpi. Më pas, mora vesh,se për dy ditë fëmijët edhe gruaja, më kishin qarë te koka e krevatit.Kur më erdhën mend i thashë vetes:”Tomi luan me Xherrin ,në filmat e animuar . Mos harro ,se macja luan me miun,por miu luan me jetën,o marrok!” Në tavolinë ra rrezja e humorit.Në atë ngazëllim të çastit, porosita shtatë teke raki. E pashë, se e gjeta kohën e duhur, për të bërë porosinë e fundit. Asnjëri,as nëpër dhëmbë nuk tha, se nuk e dua, se kinse u bën dëm.Nga humori i Francit, nga qetësia që të jep rakija, kur e pi ngadalë-ngadalë , me miq të mirë,armët e debatit u ridorëzuan në depot ushtarake. Shumë arsyetime dëgjova, por nuk më bindën.Më dukej se silleshin rreth mullarit,por tek stërmullari nuk aviteshin.U trajtua deri në imtësi varfëria ekonomike. Veshjen e Markut ,me rroba firmato,do ta lakmonin bashkëmoshatarët e tij në kryeqytetet e Europës.Shtëpite e reja në fshat, me tre-katër kate,me arkitekturë nga baroku deri tek modeli Elbasan i rritur në lartësi,tregojnë të kundërtën.Rrethimet me mure apo kangjella shkëlqenin nga hijeshia dhe bashkë me lulishtet brënda avllive, të mirëorganizuara si në parqet qytetare.Për mua, nuk është ekonomia e dobët shkaktare,kur brënda avllive ndrit pastërtia dhe direkt, pas mureve rrethues, plehrat vallëzojne me ritmin e erës dhe gropat në rrugë, e shkundin edhe divin , sado luksoze ta ketë autoveturën në udhëtimin e tij. Shumë kohë hëngri edhe aryetimi, se fshatarët janë të pashëtitur.Këtë argument, e hidhte poshtë, me pasion, Abazi, natyrisht për fshatin e tij.”Drizarët i gjen sot të integruar jo vetëm në Europë, por edhe në Amerikë e deri në Australi.Me paratë e fituara në emigracion është zbukuruar fshati.”Eshtë vënë re braktisja e shkollës, si fenomen kombëtar.Të gjithë, ishim me të njëjtin arsyetim,se është fakt i pamohueshëm,se minimalja çdo shtëpi në fshat e ka brenda një të arsimuar me shkollë të mesme bujqësore, që di, si ta mbjellë e ta korrë tokën , që ka në pronësi. Lindorët janë më gjaknxehtë se perëndimorët!? Lindorët janë malësorë e perendimorët fusharakë.Skocezet, kanë lënë gjurmë në historinë e njerëzimit dhe, sot e kësaj dite, e deklarojnë me krenari se janë malësorë. Pse, si në qytetet e lindjes dhe të perëndimit, nuk ekziston fenomeni i gjakmarrjes?Pse në regjimin komunist ky fenomen nuk u shfaq as në lindje e as në perëndim.!? Për këto pyetje të tërëve na merrej goja kur jepnin shpjegime. Fillova të përqëndrohem, në zberthimin e koncepteve , hakmarrje e gjakmarrje. Njerëzimi ka rënë dakort me arsyetimin se të dy veset janë të papajtushëm me jetën. Hakmarrja vjen në një moment gjaknxehtësie. Boll veprimi i keq, por në të tilla raste të justifikon deri diku edhe drejtësia.Kur shtrihet në kohë edhe avokatët dalin jashtë loje. Në çdo komb, diku më pak, e diku më shumë ,hakmarrja e momentit ekziston.Tek mesdhetarët, si më impulsive, shfaqet më shumë .Për këtë ishim të bindur të tërë . Ndërsa gjakmarrja,në arsyetimin tim,më vjen më tinzare. ”Gjaku nuk hup kurrë”.Pra haku do të merret se s’bën.Koncepti hak mbetet.Zgjatja në kohë duhet të qetësojë gjakrat .Me aryetim të shendoshë mund të rikuperohen mosmarrëveshjet. Jehona, që shpërndahet me erën:”Hej ngujohuni se do të marrim gjakun”,nuk e përfill shtetin, shoqërinë.”Do të vrasim nga ju, ke të gjejmë”,për mua e kalon konceptin e hakmarrjes. Jeta e përdishme, na tregon,se njerëzimi ende nuk është emancipuar, derisa të kuptojë se jeta e tjetrit nuk mund të vidhet.Jeta është një dhuratë e Perëndisë. Njeriut ia jep vetëm një herë dhe është pronë e patjetërsueshme. Në kronikat e zeza shihen përditë, kudo në botë, gjithfarë tmerresh që prodhojnë kokat e sëmura,si rezultat i mllefit , gjaknxehtësisë, lakmisë, babëzitjes,….. duke eliminuar njëri-tjetrin fizikisht në mënyra barbare. -Janë duke u vrarë njerëzit me njëri-tjetrin, siç vret qentë rrugaçë bashkia,- shfryu Alfonsi. - E ke gabim, - e thumboi Franci. -Aspak gabim, - u kundërpërgjigj Alfonsi, me pasion. - E ke gabim krahasimin me qentë e bashkisë, - dhe Franci thithi cigaren.- Bashkitë, në asnjë vend të botës ,nuk i vrasin më qentë . Janë bërë të zgjuara. Nuk duan telashe me shoqatat e mbrojtjes së kafshëve, shpendëve , insekteve,…. dhe njëkohësisht nuk bien në gjak me pronarët . Qentë rrugaçë i grumbullojnë në një vend të ligjëruar . I strehojnë në kafazë modernë,i zhdepin në të ngrënë për disa ditë, deri sa t’u dalë pronari. Kur nuk interesohet askush , për ndonjë qen të mjerë, ju bëhet sterilizimi , ndersa pleqt e plakat i ekzekutojnë në fshehtësinë më të madhe.Keni parë ju ndonjë kronikë televizive, ku të pasqyrohet vrasja e qenve rrugaçë?- e mbaroi ligjërimin e tij ,me zë të ulët , Franci. - Tërë jetën, mendjen tek humori e ke pasur, - iu drejtua Francit, Alfonsi duke buzëqeshur sëbashku me ne. -Zoti Franc! Ti me këtë arsyetim kërkon të na mbushësh mendjen se kryetarët e bashkive janë bërë frikacakë, - ndërhyri Besniku, pasi ra një heshtje e shkurtër rreth tavolinës.-Bashkitë janë organe të zgjedhura nga populli dhe për mendimin tim nuk kanë pse të kenë frikë zgjedhësit .Unë njoh disa kryetarë bashkie, me të marrë detyrën, janë dobësuar e stërdobësuar, sepse tërë natën nuk vënë gjumë në sy, duke vrarë mendjen si t’ia zbukurojnë jetën komunitetit. - Ne ushtarakët,po ta shihni hollë- hollë, kemi profesionin për të asgjësuar armikun, - filloi të gurgullojë, Dulja.- Kemi studiuar në shkollat e shumta për të përdorur armët. Kemi studjuar taktika të ndryshme sipas situatave rrethanore. Kemi hartuar strategji të shumta për të mbrojtur atdheun tonë të dashur . Mua e shokëve të mi, na kanë bindur dhe stërbindur ,në rast se pushtuesi i huaj shkel në tokën tonë e po nuk u ndalua nga paralajmërimet , i fusim plumbin në lule ballit ,pa na u dridhur dora . Kush vret më shumë okupator, ka më shumë medalje heroi ne gjoks.Kjo është eksperincë botërore dhe nuk keni mundësi të më kundërshtoni, pavarësisht nëse u pëlqen apo nuk u pëlqen.Vrasje është,por po ruan kombin tënd,nga përdhosja e okupatorit. Eshtë ndryshe policia. Ajo e vret bashkëkombësin në mbeshtetje të ligjit. Ju e dini më mirë se unë, se dënimi me vdekje ju është hequr me ligj edhe gjykatave.Ku ka shtet nuk ka të drejtë zakonore. U la pa përgjigje pyetja:” Pse e drejta zakonore nuk shtrihet në qytete?” Pushtuesit e shumtë, që kanë kaluar në atdheun tonë, me të ardhur kanë vënë në fuqi bazën ligjore të tyre. Natyrisht që ligjet nuk kanë qënë për të mbrojtur interesat e kombit tonë ,por të tyret .Kjo është arsyeja që asnjë komb nuk e duron pushtuesin e huaj. Në zonat malore,ku ka funksionuar e drejta zakonore, ato nuk kanë pasur interesa ekonomike, prandaj nuk e kanë shtrirë ligjin.Pse vriten shqiptarët në mes tyre për budallallëqe, për ata një armik me pak ështe cilësuar.Për ne ka qënë , është e do të mbetet një bashkëatdhetar, një patriot,një vëlla,një ushtar më pak në rradhët e kombit tonë të vogël.M’i lini në një anë deklaratat e gjelucëve në medja , se e drejta zakonore është përkthyer në shumë gjuhë të huaja,ka vlera të mëdha kombëtare kulturore,e ku po di unë ? Ku ka shtet, ka ligje, o miku im shkrimtar! – m’u drejtua Dulja, me shumë pasion.- Kam pasur e kam respekt për letërsinë tuaj.Ke kapur një temë me të vertetë shqetësuese,per të cilën kanë shkruar paraardhës tuaj dhe do të shkruajnë edhe kur ne nuk do të jemi më në këtë jetë.Si amanet po ta lë,nëse të pëlqejnë arsyetimet e mia, mos m’i spërdredho fjalët,për hatër të letërsisë. Jam mëse i bindur, nuk kanë për t’u mërzitur lexuesit tuaj se po lexojnë bruto fjalë zemre të një ushtaraku karriere . Me kritikën merru vetë.Ju jap fjalën se nuk flas më,- dhe Dulja i djersitur nga pasioni, porositi kamarierin edhe për shtatë teke të tjera raki,me urdhërin ushtarak se këto të fundit do t’i paguante vetem e vetem ai. Gjethet e portokallëve shushurisnin nga flladi i shtatorit. Më jepte freski ripërtëritëse. Rakinë e dytë po e pija me endje. Më dukej sikur po forcohesha. Bashkëbisedimi më shokët më ngucte herë pas here të nxirrja bllokun për të mbajtur ndonjë shënim. Me pas i thirrja mendjes” Pse kërkon të bësh budallallëqe?Nuk ke më kohë!” -Dua të çoj disa shëndete,- e prishi qetësinë e përkohshme Alfonsi me gotë në dorë. - Shendetin e parë e kam për komandant Dulen ,për ndershmërine dhe pasionin në arsyetim.Më ke bindur dhe nuk kam asnjë argument për të kundertën. Shendetin e dytë e kam, për porosinë që bëre me urdhër ushtarak.Ia ke gjetur tamam kohën e vendin për të na sjellë pak në çarkërqejf. U ndeshën gotat me buzëqeshje në fytyrë,duke i uruar të gjitha të mirat Dules dhe familjes së tij. -Unë dua të vazhdoj arsyetimin e mikut tonë pak më tej, - vazhdoi Alfonsi. -Nga ana juridike, e drejta zakonore nuk harton ligje vetem për gjakmarrjen. Nenet ,për problemin në fjalë, nuk janë as sa numri i gishtave të dorës.Janë mbi 440 nene të tjerë që ligjërojnë traditat tona nga familja,tek fisi, tek fshati e deri tek kombi. Për shumë nene jemi krenarë . Mikpritja dhe respekti ndaj mikut i bie në sy kujdo që vjen në vendin tonë. Vazhdon edhe sot e kësaj dite tradita për të thirrur sa më shumë miq në dasma,për të marrë pjesë në mënyrë masive në percjelljen në banesën e fundit të të ndjerit. Për të gjitha këto zakone,e të tjera të bukura,që nuk po më kujtohen tani, shteti nuk ka të drejtë të hartojë ligje ,se do ta akuzonin për ndërhyrje tek të drejtat e njeriut. Tradita është ana shpirtërore e një kombi e thurur me disa ligje,që më vonë në gjuhen e perditshme emërtohen zakone, doke, tradita e njëjta fjalë është për mua. - Po, - e miratoi Dulja -Alfonsin,duke levizur nga karrikja e tij dhe duke i dhënë dorën në shenje respekti. -Të majtët…, nuk e lamë të gjithë të vazhdonte më tej politikanin. -Miku ynë Astrit, - iu drejtua Besniku.-Ju jeni profesor gjenetike dhe e dimë mirë se gradat shkencore i ke mbrojtur në Europë. Me punën e zgjuarsinë tënde i ke fituar. Sa herë na shpjegon për gjenetiken, na i rrit dituritë dhe ne të ndjekim gojëhapur ,s epse flet me logjikë shkencore e nuk i fut ne shkence, këshillat e kryetarit të partisë. -Ju i doni gjërat:” troç “, por ne politikanët nuk e njohim praktikën e” troçit”. Para se të filloj të flas, dua garanci nga Hysa që në librin e tij të mos ma vërë emrin tim.O miku im shkrimtar! Unë t’i kam lexuar librat tuaja dhe asnjëherë nuk të kam folur .Me kanë pëlqyer dhe jam krenar që kemi qënë shokë banke në fëmijëri.Po jua them solemnisht, por mos ia jepni medjave,mbi të gjitha më ka pëlqyer kuraja e mikut tonë për t’i thënë gjërat troç në letërsinë e tij.Edhe mua me shqetëson gjakmarrja. Një fenomen që na dëmton fizikisht dhe moralisht .Nuk dua të përsëris, çfarë u tha . Jam dakort me arsyetimete gjithësecilit .Nuk e kam kuptuar e as nuk e kuptoj ligjërimin e shoqatave për gjakmarrjen.E drejta zakonore ka organet ligjvënëse dhe ekzekutive të saj. Ka fshatra konservatore në traditë.Shqiptarë janë edhe ata.Organi ligjvënës është kuvendi i pleqve.Ai mblidhet ,minimalja, një herë në vit. Ka sanksione për atë që mungon pa arsye. Aty miratohen usulle,ose ligjet që themi ne në parlament.Në kuvendet e tyre ata nuk pranojne policin,e jo më një person me një letër bakalli i cili prezantohet si kryetar shoqate.Doni traditë ? Zbatojeni nen për nen në kuvend të burrave. Me këtë, nuk dua të them që shteti të qendrojë indiferent. Shteti duhet të rrijë sa më pranë këtyre kuvendeve për t’u njohur me vendimet e tyre.Vendimi më ekstrem nuk është eliminimi fizik i një individi, por kur kuvendi vendos për të përzënë një familje të tërë nga katundi duke i djegur me plaçkë e katandi,për turpin që i ka sjellur fshatit X shtëpi.Nuk mund të këtë shtet që mund të rrijë indiferent për të tilla vendime!?Si të majtët e të djathtët, ua them më se i bindur, asnjëra palë nuk e ka marrë në dorë seriozisht këtë shqetësim kombëtar.Ngatërrohemi në parlament : jo ne bëmë më shumë e ju më pak, duke harxhuar kohë kot e duke mos u marrë asnjëra palë seriozisht.O miku im Hysni! Më troç se sot ,as në gjimnaz nuk kam folur. U ndeshën gotat .U bënë urime për jetëgjatësi,lumturi, ….
* * *
Shumë herë i bëja pyetje vetes se ku kam qënë gabim,për rastin konkret. Gabime, që kam bëre në jetë, jam munduar t’i analizoj periodikisht. Tradita! Të dëgjosh prindërit, them se nuk ka ndonjë të keqe.Unë e kam dëgjuar babain. Babai më ka transmetuar porositë e të atit. Edhe unë kam dëshirë të më dëgjojnë fëmijët .Eshtë më se e vertetë që porositë nga brezi në brez janë më të zbutura. Djali i madh , me gruan e dy fëmijët , emigroi në Kanada. Nuk doja të iknin, jua them me sinqeritetin e shpirtit, por nuk i pengova.Kjo është dialektika e emancipimit. Thuhet se: “Qeliza e shoqërisë është familja”.Unë jam dakort me këtë ide,sot e sa të rroj. “ Pse shkove atje ku gjyshi,babai,të kanë porositur të mos shkosh!? Nuk je as i ri, o mjeran!” -këto dilema ma quknin herë pas here arsyetimin .Shkova sepse i besova trashëgimisë dhe dashamirësve të mi. Kush mund të më akuzojë se jam gabim!? Veprimi i pamenduar po më merr jetën.Do ta vuaj . Shkreptimat e ma elektrizonin trurin dhe zgavra kërkonin të më hapnin në gjoks: “Pse nuk e vë para përgjegjësisë Abazin që të degdisi atje.” Zgavrat,gropat,honet e gjoksit i mbushja me kujdes,për të mos e prishur autostradën e miqësisë. Çfarë faji ka Abazi se unë shkova me deshirën time!?Në shqip e kemi një thënie të vjetër:”Faji u bë qyrk e nuk e veshi njeri.” Mëndja më thonte ta vija në dijeni Abazin.E kam shok të mirë .Nuk po flas me askënd ,se gjëmen nuk dua ta çoj tek djemtë e nipat e mi. Abazin dhe djemtë e tij i dua.I njoh që kur kanë lindur.Po të nxehen ata me Markun?Të rinjë janë.Nga Driza e kanë origjinën.Pse më duhet jeta,po të futen rinushët në gjak?
Pse nuk shkon e bën denoncim në polici?Më rikujtoheshin fjalë-përfjalë këshillat e Salkos. Rastin ia tregova në vetë të tretë, prandaj në argumentet e tij m’u duk i bindshëm: ”Nuk ka dëshmitarë.Një kërcënim kalamajsh është. Nuk është zona ku shtrihet juridiksioni ynë .Po ndodhi vrasja në kryeqytet , kjo dëshmi do të na ndihmojë ta kapim autorin . Ruaj veten, kërko strehim familjarisht tek ndonjë shtet ,se kështu po praktikojnë shumë veta ……”këto porosi do të merrja në polici.
E mendoja edhe variantin të ikja në ekzil.Djalin e madh e kam në Kanada. Dy vajzat jetojnë familjarisht në Itali.Dy djemtë e vegjël me nuset e fëmijët janë këtu.Nusja e djalit të vogël nuk ka kohë për të marrë pjesë në gëzimet tona familjare,e jo të më dëgjojë mua për t’u degdisur në rrugët e emigracionit!? E kam vënë re pak vonë,por edhe unë, si shumë shqiptarë, nuk paskam respekt tek shteti ynë.U bënë 100 vjet e të njëjtat halle ka kombi ynë si në lindje të tij; gjakmarrje; çarmatim popullsie ;rrugë ; ujë të pijshëm në çezma ; mjekësia; braktisja e arsimit; investime të huaja…. Edhe me rastin e 100 vjetorit . të Shpalljes se Pavarësisë, festa u bë lëmsh, sa gjindja nuk dinte se ku t’ia kapte kokën fillit; dy darka; dy dreka;dy qytete; ti i pari këtu ; unë i pari atje.Me të thënë mendja se në atdheun tonë janë dy shtete ,dy bashkëkryetarë,e secili e do më shumë se shoqi atdheun tonë të dashur !? Fshatari i varfër,që ka një qymez,ku nuk mund të rehatojë më shumë se dhjetë pula brënda,si nga tradita shumë shekullore,si nga eksperienca e tij,nuk fut dy gjela në atë kotec .Jeta ka treguar, se dy gjelucët do t’i harxhojnë energjitë e tyre në luftën për pushtet. Kohën që u tepron do ta shkarkojnë tek pulat për të tërhequr sa më shumë elektorat. Pulat e bardha,ose laramane,po nuk u fekonduan me dashuri nga gjeli i fortë fizikisht, nuk i japin fshatarit të mjerë asnjë kokërr vezë, pavarësisht nga mosha . Bukuria e jetës me zezonë e vdekjes kacafyteshin në shpirtin tim me shumë forcë.Si arbitër i keq,bëja hile , duke ndihmuar krahun e jetës. Dyzimi më lodhi shumë. Kur e pashë se nuk gjëndej asnjë zgjidhje, iu dorëzova vdekjes.Nuk doja të dorëzohesha. Me dhimbesj jeta shumë, por kur mendoja për jetën e pasardhësve të mi,tulatesha nga paniku i frikës.Jua them me sinqeritet,nuk isha përgatitur të përballoja dilemën Hamletiane :”Të rrosh a mos të rrosh.” Njeriu,sado me ekperiencë të jetë,nuk mund t’i parashikojë të gjitha grackat që sjell çdo ditë jeta. U ula e bëra testamentin. Atë pak pasuri që kam grumbulluar me gruan u mundova ta ndaj në mënyrë të barabartë tek fëmijët dhe nuk e pata të veshtirë. Shumë qava e shumë letra grisa,kur lashë amanetin e fundit. Jo sqarime gjatë e, jo shkurtër, në fund e mblodha mendjen.Letrën e palosa dhe e futa në xhepin e pasëm të pantallonave, i bindur se në atë strehim nuk do të shkonin njollat e gjakut tim.
* * * Me datën katër shtator u ngrita herët në mëngjes,si zakonisht.E vetmja natë që kam fjetur gjumë artilerie.Nuk i kam dëgjuar tundjet, shkundjet e fishkëllimat e nuses për të më ndërprerë gërhitjet. E ndjeja veten tërë energji.U rrojta për merak, me të thënë mendja se do të shkoja në auditor, në konferencë, takim me lexuesit, …..
Kërkova të ha në mëngjes mjaltë. Ky veprim e habiti shumë nusen time , sepse mbi pesë vjet mjekja e diabetit ma ka ndaluar ëmbëlsinë e tij .E mora kavanozin për të ngrënë një lugë e në fakt i bëra tre ,sa u çudita edhe vetë. Gruas iu hapën sytë, e bindur plotësisht se po shihte budallallëkun tim më të madh. Mjaltin e kam blerë tek një mik që i çon kosheret e bletëve për verim në bjeshkë. Aroma e luleve shumëngjyrëshe, me ëmbëlsinë e punës se bletëve, nuk më ngopnin dot. Trurit, pas dyzimeve, iu mbush mendja se nuk kam më shpëtim , prandaj më duket se ma liroi trupin nga mpirja.Kur dola në rrugë,të gjitha shqetësimet i lashë pas krahëve.U përqëndrova për të gëzuar ato tre ditë. Nuk isha as i pari , dhe as i fundit që e merrte vesh se do të ndahej me jetën.Ka të sëmurë,të dënuar,të…. , që e dinë më përpara a pak më vonë,por në fund përgatiten për t’u ndarë me gjindjen pa u qurravitur.
Në fillim bëra një xhiro rreth Tiranës me autobuzin e unazës. Shihja majtas e djathtas dhe nuk më ngopej syri.U ndala tek stacioni i Bulevardit të Kombit.Tek nevojtoret , pranë Monumentit të 100 vjetorit të Shtetit Shqiptar, u përmjerra me shumë kënaqësi. Tek Pallati i Kulturës,më del përpara Abazi.Dorëzova shpejt një libër që e kisha marrë prej kohësh tek Biblioteka Kombëtare . Ato tre ditë, kudo që u solla nëpër Tirane, Abazi me dilte përpara. Si nuk plaket ai burrë.Ka energji të pashtershme.E kam pasur gjithmone zili fizikun e tij.
Në endjet e mia ditore u entuziazmova shumë.Respekti për njerëzit ma fshiu me shumë kujdes çdo emocion frike.Sa gabojmë në jetë!? Fshihemi kinse pas punës, justifikimeve nga më absurdet dhe futemi në intimitete meskine, duke lënë pas dore jetën shoqërore. U takova me shumë shokë e miq,që për arsye aspak të arsyetuara kisha vite pa i parë,ndonëse banojmë në një qytet,në një lagje dhe më e turpshmja edhe në një pallat. Në shoqërinë e sotme, qofsha në gabim, por më duket se është defektuar diçka tek zemreku shpirtëror i njerëzisë.Dikur,më me pak para,duke udhëtuar me trena pa xhama,i linim interesat meskine dhe shkonim e takonim njëri-tjetrin.Sebepet u sajonin sipas dashurisë reciproke. Sot me para më shumë,me autovetura luksoze,me rrugë më të mira nuk gjejmë kohë për t’u çmallur.”Larg syve e larg zemrës.”Në fillim ftohja,pastaj indiferentizmi, më pas vjen cinizmi, lakmia, koncepte ,që për mua ,e shpërbëjnë një shoqëri. Pse të harrohemi o njerëz ? Pse të qurravitemi, kur tjetri ndërron jetë? Pse mos ta gëzojmë shoqërinë në të gjallë!? Fajin kryesor e kam unë , por dhe ju nuk jeni pa gjë. Mos të bëhemi “të huaj” ,si personazhi i Albert Kamysë. Qofsha në gabim!Ftohja ndaj njeri-tjetrit, për mua është krim e aspak modernizim.
* * *
Autoveturën e lashë rreth 20 metër larg dardhës së egër. Zura vend tek një gur rrëzë saj. Ndeza një cigare.U mbështeta tek trungu dhe pashë orën. Ishte 11 pa dhjetë minuta. Me dukej vetja si copë trung i thatë,i braktisur buzë përroit . Prisnja vdekjen për të më marrë. Fika cigaren e tretë. Në cep të luginës, pashë një siluetë që po vinte drejt meje. Nuk shquhem për memorie .Mesa duket Perëndia gërmoi në sirtarët e pasistemuar të kujtesës dhe më nxorri një poezi të Naim Frashërit të madh: PLAKU DHE VDEKJA Një plak i thinjur me dru ngakuar. Buzë një rripe kishte qëndruar. Fort ishte lodhur,këputur ishte. Dhe qe shumë mërzitur. E fare zverëtitur. Se gjë në jetë i gjori s’kishte. I erdhë në mënd sa kishte hequr. Sa ishte munduar,sa qe përpjekur. - Ah, un’ i mjeri, tha,dua të vdes!
Dhe s’deshi më të rronte.
Tha:“Paskëtaj,oh,unë,çdo të pres !
O vdekje,thirri,pse s’më merr mua ?
Vdekja i doli nga një përrua !
Tha: “Pse me thirre? – me zë të pështirë
- Jakë,tha plaku,jakë,
Të më ngresh barrën pakë!”
Edhe po rrinte me gjak të ngrirë, Më erdhi një fuqi, si të kisha pirë drogë.Dëshira për të jetuar m’u rindez në gjoks. Nuk ngopesha duke parë bukuritë e natyrës përqark.Lulet në luginen e pakositur gjallonin me freski. Flladi vjeshtor i përkëdhelte petlat shumëngjyrëshe . Bletët zukatnin të palodhura lule me lule. Gjinkallat ende nuk e kishin përfunduar koncertin veror. Milingonat vazhdonin punën me ngut.Një turmë trumcakësh u turren tek një kumbull e egër për të ëmbëlsuar sqepin me frutat e tejpjekur. Vdekja po vinte për të më marrë. Dy qukapikë, me tuk- tuket në trung më njoftonin se isha ende gjallë. Krakoma e një laraske me dukej se po më qante. Breshkani me breshkën në krah shëtisnin në telhallëk në barin e njomë. Dy zagarë po tentonin të dashuroheshin tek mullarët me sanë. Zagari çapkën u mundua dy tre herë të kalëronte zagaricën, por me sa dukej asaj ende nuk kishte ardhur afshi.I bënte lojna e ojna partnerit duke mos u larguar . Një gomaricë shtriqej e fërkonte shpinën mbi barin e njomë.Polishti shihte akrobacitë e së ëmës me shumë habi. Dy qe, pa zgjedhën e parmendës, tek ubla në bri të lëndinës, po shuanin etjen me qetësi. Vdekja po më afrohej me hap të sigurtë e me ritëm të shpejtë. Në qiellin e kthjellët ca re puplore, të bardha si dëbora , vallëzonin me ritmin e rrymave të ajrit .Një aeroplan pasagjerësh linte prapa në vijë të drejtë tymrat e kondesuar në lartësi të madhe. Instiktivisht çova dorën lart dhe i përshëndeta për një udhëtim të mbarë. Natyrisht ,i bindur ,që ato fatlumë nuk e shihnin përshëndetjen time. Vdekja afrohej dhe unë arrita të dalloj silueten e tij. Së paku, ai që po vinte drejt meje, ishte dyfishi i moshës së Markut .I zgjuar mendova. Ka nxjerrë në pritë të atin a vëllanë e madh, dhe për vete siguron një alibi më se të bindshme.Unë shkoja si qeni në rrush,pavarësisht se e mbajta fjalën, për të mos folur me njeri. Në ato çaste zhgënjimi ,nuk dija kë të urreja më shumë, kokëngjeshjen time apo pabesinë e gjakmarrësit.M’u duk se nga hasmi erdhi një shigjetë e hollë me majë të helmuar dhe u ndal në zemren time.Tëmthat gati sa nuk po më pëlcisnin.Dëshpërimi e kaploi tërë qenien time.Zbërtheva dy kopsat e këmishës dhe futa dorën në gjoks për të fshirë djersët që më rridhnin qurk. Kur vdekja m’u afrua, sa të më dëgjonte, u ngrita në këmbë me shumë vështirësi. - Të lutem fytyrën mos ma prish!- i dhashë amanetin e lashtë. Sytë m’u errësuan. Këmbët më lanë dhe rrëshqita me shpinë në trungun e dardhës bujare.
* * * Një dorë e butë,e ëmbël , me një shami të lagur, më freskonte qafën.Ndjeja endje nga përkëdhelja.Në mes mjegullës së dendur,sa më shumë përqëndrohesha, dalloja fëmijët ,më pas nipërit dhe mbesat.Mjegulla m’u shtua, kur pashë nusen time në moshën kur m’i mori mendtë për t’u martuar.Me thirrse : ”Gjyshi!Gjyshi!”Me dhjetra herë jam nxehur, duke e sqaruar me këmbëngulje se vetem gjyshi i saj nuk jam e nuk kam për të qëne kurrë. E dua marroken.Eshtë nëna e fëmijëve ,ndonëse që kur e njoh, më shumë është entuziasmuar për një fustan të ri ,se sa për një botim timin.
Dëgjoja zërat e shokëve shumë larg: ”Po e merr veten.” Jam në ëndërr apo në zhgjëndërr? Me vështirësi hapa kapakët e syve. Me dorën në xhepin e pasëm u sigurova se amaneti ishte aty, i palagur me gjak. Dhimbje në trup nuk po ndjeja, ndonëse kokën ma kishte mbështjellë turbullira. Gjak nuk shihja.Një grua ,rreth të dyzetave, me përparëse të bardhë,qëndronte pranë meje. - E kaloi të keqen, - tha ajo me një ton të sigurtë. - Po ju këtu?- u drejtova shokëve . Abazi me Salkon me kapën për krahësh dhe më ngritën me shumë përkujdesje në këmbë. Zonja më mbërtheu kopsat e këmishës dhe më rregulloi flokët e paktë. Kur e vura re se më mbanin këmbët, largova shokët dhe u përpoqa të burrërohesha . Hasmi ishte përballë . Dukej shumë i shqetësuar. Po ky!? Pse nuk më ka qëlluar me Bereten e nikelur!? -Çfarë ka ndodhur?- i pyeta,kur pashë se nuk po fliste asnjëri. Ora më tregoi 12 e 15 minuta. -Na e ngrive gjakun, - foli Alfonsi me një tis vese në sy. -Eja të shkojmë në makinë se ëmbël-ëmbël, butë-butë, ngadalë- ngadalë, siç e shkruan në libra e tu, do t’i tregojmë të gjitha,- më foli Franci ,me një buzëqeshje të mundueshme. - Më fal ,o mik! – më foli hasmi me zë vibrato. – Nuk ka thënë kot i moçmi :” Më mirë djepin bosh se shejtanin brënda.”- e në sytë e tij pashë lot turpi të thellë. Po e shihja i përqëndruar ,për t’i treguar se po e ndjek me vëmendje, për të më treguar sëpaku, se çfarë kishte ndodhur për rreth një orë.Goja e tij rrinte mbyllur.Nofullat i dridheshin.Fytyra e përskuqur,tregonte se me zor e përballonte ngërçin në gjoks. Heshtjen e bezdisëshme e prishi Besniku. -Eja me ne or mik, se je njeri i mirë,- dhe e mori përkrahu me shumë dashamirësi. Në makinën time hipi djali i madh i Abazit me të vellanë, mjeken edhe hasmin . Unë hipa në makinën e Abazit .Shokët , duke folur pa rradhë, më treguan pak a shumë se çfarë më kishte ndodhur. Ai burri që erdhi në pritë ishte i ati Markut. Nuk kishte ardhur me mendimin për të më vrarë,por për të më kërkuar të falur për budallallëkun e të birit. Kur më ka rënë të fikët ,ai ka lajmëruar ata edhe mjeken për të më ardhur në ndihmë. Më shpejtësi e profesionalizëm ajo më ka bërë një gjilpërë dhe fizioterapi intensive për të më dhënë forcë .Mjekja eshte nuse në Drizë, krenohej Abazi. -Na i cofe morrat, o kryderr!- më thotë Astriti kur e pa se e kisha marrë veten bukurmirë. Abazi e ka e ditur kërcënimin e Markut që atë ditë .Ju ka treguar dy djemve dhe shokëve .Prandaj më dilte përpara si skifter kudo ku shkoja , mendova me vete . -Do shkojmë në komunë !- dhe Abazi fiku makinën përpara derës së saj. -Të lutem më dërgo në shtëpi,- u përgjërova Abazit.- Në më pafsh më në këtë vend , me mitraloz të ma hyjnë! -Zbrit se Abazin e ke mik të mirë!- më këshilloi Besniku. - Edhe ne nuk kemi ardhur fare kot këtu në Drizë, - dhe shokët hapën të katër dyert e fuoristradës.
* * *
Salla e komunës qe plot me njerëz.Për mua dhe shokët , na kishin rezervuar vendet në rreshtin e parë. Ai ambient mund të shfrytëzohej edhe për mbledhje,por edhe për shfaqje artistike.Shihej e ngritur pak më lart një si skenë pa sipar dhe disniveli mund shfrytëzohej edhe për tribunë mbledhje. Salla nuk kisht më shumë se 150 veta.I shin munduar t’i vinin një dorë,por pisllëkun nuk e kishin mundur . Ai lulëzonte, nga ndënjeset, deri në tavan.Në skenë,a tribunë, ndodheshin pesë karrike.Më shkoi në mendje, se aty do të uleshin lahutarët e do t’i këndonin miqësisë së Zefit të Palajve me Gjeton e Gjokajve.Për mua ata kanë qenë dy kapadai. Edhe pas 150 viteve ma lanë sherrin në derë. Në fakt , në ato karrike, u ulën katër burra,pa asnjë element folklorik në shtat. Astriti, në vesh,më sqaroi se janë paria e komunës.Po ata, pse janë ngrefosur aq shumë?! Nuk e dija se qe fushatë elektorale .Atë e tregonin edhe muret përreth.Në krahun e majtë simbolet e të majtëve dhe në krahun e djathtë simbolet e të djathtëve, kacavirreshin gjysëm të grisura, pa aspak hijeshi. Pankartat e partive ishin grisur aq keq sa e nxirrnin qartësisht mllefin e kundërshtarëve. Ndersa salla ra në qetësi,kryetari i komunës më deklaroi : “ Qytetar Nderi i Komunës”.Më e rëndësishmja,sipas tij, ishte se për herë të parë Këshilli Komunës votoi në unanimitet. Ai fliste e mua më dukej se bënte shaka. Lexoi edhe motivacionin. Në fund dëgjova edhe duartrokitje!? Në atë entuziazëm ,Dulja, më sqaroi, se këmbëngulja e Abazit për të shkuar në festë, paska qenë se atë ditë ishte menduar të më jepnin çertifikatën e nderit. Mbledhja pat dështuar ,sepse a më propozuan të majtët dhe nuk pranuan të djathtët,apo e kundërta, Dulja nuk e kishte kuptuar Abazin shumë mirë.Poezitë e vjetra,që u recituan në festë, i kishte qëmtuar Franci.Shokët nuk kanë marrë pjesë në festë ,vetëm që të mos i mbetej hatri Astritit. Abazi, duke parë polemikat politike në fshat,pat menduar që të mos e merrnin politikanin me vete. -Sot Astritin nuk kishte burrë nëne ta ndalte të vinte pranë teje.Të do fort .Edhe ne, por ai nuk mbahej kur të pa në atë gjendje .Lotët i shkonin curril. Mjekja ishte fantastike. Nuk kam parë nuse me të shkathët. Merrej me ty e na jepte forcë edhe ne . Lum ai burrë që e ka për grua,- e mbylli Dulja ligjeratën e tij informuese me zë të ulët dhe me shpejtësi 100 km në orë. Në emër të partive politike, kryetarët e degëve në fshat, folën fjalë lavdëruese për mua . Tërhiqnin gjithësecili nga vetja .Folësit nuk më shqetësonin ,por që më bezdisën ,nuk kam për ta harruar kurrë. Kërkonin të më nderonin, të më gëzonin,por nuk ngrohesha .Nuk më kishte ardhur ende gjaku në vend,për t’u kthyer në normalitet,e jo të përceptoja gëzim!?Njeriu vdes njëherë.U ndava me shoqërinë.A mundem më të rroj pas kësaj që më ngjau!?Ta fillosh nga fëmijëria, më ushqente njëfarë force nga brënda.Ku t’i gjej forcat 70 vjeçari që ta nis nga fillimi? Ndjenjat njerëzore i shojta me shumë kujdes ,me arsyetimin që ta kisha më të lehtë ndarjen.Disa i deha me afshin e dashurisë dhe disa të tjera i përthava vetëm me indiferentizëm. Në fund ma dhanë fjalën .Duhej të shkoja tek karrika bosh, pranë gjelucëve. Dulja nuk m’u nda derisa zura vend. Gjatë asaj lëvizje të mundueshme,dëgjova në rreshtin e dytë,dy mesoburra, duke bërë këtë dialog: - Pse ka ardhur ai politikani? - Janë shokë fëmijërie me zotni Hysenin. - Këtu ndryshon puna,se përbesë, këto politikanët nuk i duroj dot. Me duart e kryqëzuara mbi kofshë pickova njërën dorë dhe nuk ndjeja asgjë, ndonëse e lëndova veten bajagimirë.Shihja gjindjen përballë fare i papërqendruar.U përpoqa të mblidhem për të thënë nja dy fjalë.Nuk më vinte asgjë e hajrit për publik. Në këtë histori nuk ishim fajtorë vetem unë dhe Marku.Në mesin e këtyre njerëzve është gatuar çorba që helmoi djalin. Natyrisht,ata janë të paktë.”Verbëria” e Saramangos është një ndër shkaqet e ngjarjes. Çfarë t’u thonte gjyshi!? Se nuk jam Adonisi i miteve të vjetra,i cili ringjallej çdo vit.” O Adonis! Ti jetove mbi tokë e nën tokë nga xhelozia e bukurosheve.E përjetove se ke qënë i bukur,se ke qëne ri. Po unë i mjeri, që nuk kam qënë kurrë i bukur dhe nuk jam i ri,si mund ta përballoj!?” Çfarë t’u thonte gjyshi!? Se jam si ti, si ai, si ajo,si ata,s i ato,me gjak të ngrohtë mesdhetari sa jemi gjallë dhe pa gjak në gropmortin e zi. Më tërhoqi vëmëndjen zukatja e një grerëze,që përplaste kokën pas xhamit të dritares. Edhe ajo qe bindur për të mos ndenjur në mes të njerëzve që i sajojnë gjithfarë sherresh njëri-tjetrit.”O greth!Shko tek dritarja tjetër!Ajo është e hapur,prandaj u fute brënda.” Gati sa nuk fola me zë të lartë. Heshtjen e gjatë e ndërpreu Trëndafilja e Bardhë. -Zotni Hysen,ju diçka keni harruar në xhepin e pasëm të pantallonave,- më kujtoj ajo me shumë finesë. E dëgjova vemëndje.U përqendrova. - Po,- i thashë,kur u kujtova. Ndërsa po mundohesha të nxirrja letrën ,me shikim i kërkova ndihmë Besianit . -Nuk kam zyzet ,-i thashë kur i dhashë letrën.- Shihe përpara ,nëse vlen lexoja të tjerëve! Duart rinore filluan të dridhen.Sytë e bukuroshit vesuan.I pashë me shumë vëmendje. Kur mbaroi leximin ,pa nga unë duke me shprehur bindjen se do ta bënte të njohur për të gjithë.I dhashë miratimin me sinqeritet. ”UNE ERDHA VETE ME KEMBET E MIA TEK VENDI I KRIMIT, ME QELLIMIN PER TE SHUAR GJAKMARRJEN. URDHEROJ!
ASNJERIT TE MOS I SHKOJE NE MENDJE TE MARRE HAK PER MUA, SEPSE SAKRIFICA IME SHKON DEM. JU PREMTOJ SE NGA VARRI DO TE ÇOHEM LUGAT E DO T’U PRISH GJUMIN PO NUK MA REALIZUAT KETE AMANET!”
Sa bukur e lexoi djali.E rini, rini, të gjitha të mirat e të këqijat i pasqyroni me sinqeritet. Lum ai që i ka fëmijët e mirë.Dhuratë më të bukur nuk mund t’i bëjë Perendia njeriut. Nuk pipëtinte asnjë, edhe grethi ishte nisur për hesapin e tij.O Perendi!Më duket se më ktheve përsëri në njeri me të mira e dobësi!Kyçi dorës se majtë po më dhimbte dhe filloi të nxihej . Më erdhën edhe lotët në sy.U mblodha . -Ju përulem me nderime për vendimin që keni marrë.E kam me sinqeritet .Ky nderim i takon më shumë Abazit se mua.Ai ju do shumë. Përjeton shqetësimet e komunitetit tuaj dhe ndjehet krenar që është drizar. Indiferentizmin tim ndaj jush ma keni bërë verejtje edhe atë ditë në festë. -Sot po festojmë për ju,o axha Hysen! Këtu i kemi të gjithë këshilltarët. Në emër të komunitetit tonë, të mblidhen sa më shpejt,për të na gëzuar edhe për axha Abazin, se burrë më të mirë nuk e ban nana . Kush është dakort me propozimin tim të ngrejë dorën,- e prishi heshtjen e thellë një riosh simpatik. I lumturuar, nuk pashë asnjë indvidit që të mos e kishte dorën lart. Të rinjtë , me entuziamin e tyre, i ngrinin të dyja . -Po ju njoftoj në emër të Këshillit të Komunës: ” Propozimin e Sokolit ,si e miratuat ju edhe ne e aprovojmë njezëri.” - e dha vendimin solemn Kryetari i Keshillit të Komunës,kur ra heshtje e plotë . Duartrokitje të ngrohta e nxehën sallën. Dallohej lehtësisht. Si i donte Abazi edhe ata e djalin e tyre.Rinia nuk mbahej. Abazit iu mbushen sytë me lot.Të dy djemtë i rrinin në krahë dhe diçka me zë të ulët i pëshpërisnin në vesh. - Ta bëjmë festën e Abazit pa filluar shirat,- propozoi një meso burrë. Erdhi koha e ceremonisë së dorëzimit të çertifikatës. -Pa fyer njeri. Kam një propozim,për të më qetësuar .A ka mundësi që këtë çertifikatë mirënjohje të ma dorëzoje në emrin tuaj Marku i Gjokajve?- e bëra këtë propozim, i bindur se do të mbyllja njëherë e mirë sherret që ndodhën ato ditë të tmerrshme . - I vjen turp, - foli dikush në mes të sallës. - Po e them me shpirt e sinqeritet,këtu në mesin tuaj. Unë e kam harruar incidentin . Çoni fjalë djalit të vijë e të më nderojë si ju. Në fund të sallës më ra në sy Salko ,me shikimin shpues, natyrë e profesionit të tij dhe historianin e lumturuar . -E thërras unë, se e kam shok fëmijërie,- u çua nga karrikja një riosh më shumë energji. Kur Marku, me shokun e tij hynë në sallë, heshtja ishte e thellë. Me hap të pasigurtë dhe i skuqur në fytyrë ai po vinte drejt meje. E pashë mirë, Bereten nuk e kishte në brez.U ngrita me gjaknxehje mesdhetare për t’i dalë përpara.Në atë udhëtim urrejtjeje gjithfarë budallallëqesh më shkonin në mendje.T’i bëja një krahaqafë e ta hidhja në tuç aty në skenë.T’i fusja nja dy shpulla e t’ia skuqja turinjtë. Të …….. Asnjerën nuk e bëra.Në veshin e djathtë dëgjova oshëtimën e pasardhësve që më thërrisnin:”O gjyshiiiii! Nuk është as vendi dhe nuk je i ri!”E mblodha veten sa munda. Në vesh,me zë të ulët iu drejtova: -Mua nuk më vlen ajo çertifikatë.Pse më gënjeve? Si e lamë si burrat? Vetem unë edhe ti duhej të ishim përballë! -Nuk më la baba,- m’u përgjigj, sa me zor e dëgjova. -Pse më zhburrërove?Nga pabesia jote shkova në atë gjendje mjerane. Pse, sëpaku, nuk erdhe sëbashku me babanë? -Do të me vriste në sytë tuaj. -Paske bërë mirë,- i rraha shpatullat lehtë,duke qënë më se i bindur, por vetem në ato momente , se ka edhe më të marrë se unë. -Ta gëzosh!-më tha me lot ndër sy, kur me dorëzoi dokumentin. -Të thashë o bir, se sytë e gëzuar tregojne mirësi.Mos e dëgjo aponionin mediokër se do të gabosh,- i fola në vesh , për t’i bërë qejfin. Kur bëra ndarjen me djalin, erdhën e më takuan të gjithë me rradhë. -Para se ta mbyllim këtë ceremoni dua të pyes diçka ,o axha Hysen!- më drejtohet një riosh.- Tëra bastet i humba.Se i thua njeriu apo jo, se vjen a nuk vjen,v etëm apo me kënd.I bindur se edhe këtë bast do ta humb. Do të më thuash me sinqeritet , armë zjarri a ke me vete? -Këtë bast do ta fitosh. Po. Kam,- në atë qetësi ,nxorra nga xhepi paketën e cigares me gjithë çakmak dhe e ndeza . -Çfarë basti fitova unë!?Ai nuk është armë zjarri, - foli me sinqeritet djali. -Po o nipçe .Me këtë flakë të vogël e me mendimin e keq në kokë , mund të djegësh një pyll , për të mos thënë edhe krahina apo një komb të tërë. FUND 25.01.2014
2pac shakur[redakto tekstin burimor]
Tupac Amaru Shakur u lind ne new york ai vdiq ne 1996
fao_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn knc_Latn bos_Latn als_Latn fin_Latn als_Latn als_Latn por_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn unk als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn