als_Latn uzn_Latn ron_Latn
-
Oshnar Foti i Madh i Konstandinopojs
Oshnar Foti i Madh i Konstandinopojs.
Ati yn i shenjt, Foti i Madh, lindi m 810, n nj familje t madhe t Konstandinopojs. Ati i tij, oborrtari Sergi, ishte vllai i patriarkut t shenjt Taras (25 shkurt) dhe vllai i nns s tij, Irinit, ishte martuar me motrn e perandoreshs Theodhora. Prindrit e tij i donin murgjit dhe u martirizuan gjat persekutimit ikonoklast; ata donin q i biri t ishte pjestar i nj trashgimie m t madhe sesa lavdia dhe rangu i lart, q sht dashuria pr besimin e vrtet deri n vdekje. Ai pati shkollimin m t mir n do deg t dijes, si asaj t shenjt edhe t asaj shekullare. Kalonte net t tra n studim dhe kishte nj aftsi t madhe intelektuale, nuk kishte deg t shkencs bashkkohore q t mos dinte.
Sa i takon gjersis dhe thellsis s t nxnit, ai ishte njeriu m i ditur i Bizantit n kohn e tij dhe nj figur qendrore n rilindjen intelektuale pas trazirave t ikonoklazms. Shrbente n shkolln perandorake t vendosur n pallatin Magnaura, ku jepte filozofin e Aristotelit dhe theologji. Kur u drgua n nj mision diplomatik te kalifi i Bagdatit, hartoi i mbshtetur n kujtesn e tij, pr t ndihmuar t vllan, nj prmbledhje kritike t rreth 280 librave Miriobiblos (Bibloteka), nj prov e gjersis s dijeve t tij. Kur u kthye nga Bagdati, pasi e kishte prmbushur misionin, u caktua kryesekretar i kancelaris perandorake (protasecretis), por gjente prsri koh pr detyrimet e tij akademike dhe pr studimet e dashura.
M 857, Vardasi, ungji i perandorit Mihail III, mori prsipr pushtetin me titullin e Cezarit. Ai e detyroi t dorhiqej patriarkun e shenjt Ignat (23 tet.), sepse denoncoi sjelljen e tij imorale. Perandori ndikoi te klerikt q t zgjidhnin Fotin e ditur dhe shprestar si pasues t tij. Foti nuk pranoi dhe e kundrshtonte gjithmon sa her q ia ofronin si post, sepse paraplqente m shum vdekjen sesa detyrn shum t vshtir n at koh t rrezikshme. Por, i detyruar nga urdhrat e prer dhe krcnimet, m n fund pranoi dhe sakrifikoi paqen e studimeve dhe t diskutimeve filozofike me miq t cilt ishin n t njjtn mendje me t.
M 25 dhjetor 858 u fronzua patriark i Konstandinopojs, pasi mori brenda 6 ditve t gjitha shkallt e priftris. N nj letr drejtuar Cezarit Vardas ai shkruan: Zgjedhja ime nuk sht dika q e kam dashur dhe jam fronzuar si i burgosur.... Mbrojtsit m fanatik t Ignatit prdorn do mjet pr t penguar dhe diskredituar hierarkun e ri, duke iu referuar faktit se ai i kishte marr shum shpejt t gjitha shkallt e priftris, duke u br n pak dit nga laik-patriark. Foti shmangu t gjitha prplasjet dhe bri do gj q kishte n dor pr t rivendosur unitetin dhe paqen n Kish, duke i bashkuar ata n dashuri, q sht lidhja e prsosmris. Ai ndrmori aksione t forta kundr manikeistve q kishin mbetur dhe ikonoklastve heretik dhe shfaqi nj interes t madh pr t restauruar shum kisha e manastire, si dhe drgoi misionar pr t prhapur Ungjillin n fiset barbare.
Por prpjekjet e tij pr t zbutur prkrahsit e Ignatit dshtuan dhe, ndrsa shprehu paknaqsin ndaj masave shtypse t qeveris kundr tyre, u detyrua t thrriste nj sinod m 859, i cili konfirmoi largimin e Ignatit dhe e internoi n Mitilini e pastaj n Terebinthus. Kundrshtimi ndaj Fotit vazhdoi edhe m tej, pavarsisht ksaj mase, e nj tjetr sinod u mblodh n vitin 861, q njihet si i Pari-i Dyt, i mbledhur n kishn e Apostujve, me qllim pr t aprovuar rivendosjen e plot t Orthodhoksis dhe dnimin prfundimtar t ikonoklazms. Pr m tepr, sinodi vendosi t njihte vlefshmrin e emrimit t Fotit, me pranimin e plot t legatve t paps q ishin aty t pranishm, t cilt menduan se n kt mnyr do t arrinin triumfin e autoritetit papal, megjithse vepruan n kundrshtim me udhzimet e dhna nga papa.
Papa Nikolla I (858-868), ambicioz dhe arrogant, mbshtets i Ignatit, e shfrytzoi kt rast pr t mbrojtur haptazi, pr her t par, pretendimin e papve t Roms pr t pasur juridiksion mbi t gjith dheun dhe mbi Kishn universale. Parsis s nderit t Kishs s Roms dhe autoritetit t saj si arbitr n shtje t dogms, q ishte pranuar nga Kishat e tjera veanrisht kur herezia ariane monoteliste dhe herezit ikonoklaste u promovuan nga perandort n Konstandinopoj papati i shtoi edhe krkesat hegjemoniste, t cilat perandoria franke, pas vdekjes s Karlit t Madh dhe traktatit t Verdunit (843), nuk mund ti arrinte dot.
Me iniciativn e papve autoritar, papati krkoi t ushtronte nj supremaci mbi t gjith Kishn, t ciln supozohej se ia kishte dhn vet Krishti, si dhe t drejtn pr papt q t ndrhynin n do ast n shtjet e brendshme t Kishave t tjera dhe t impononin zakonet e Kishs s Roms, si celibatin klerikal, kreshmn e s shtuns dhe bukn pa maja pr Eukaristin. Kundrshtimi i paps Nikolla I dhe ndrhyrja e tij n punt e brendshme t Kishs Bizantine, kur i ishte krkuar t shprehte qndrimin e tij vetm n rastin e ikonoklazms, e detyroi Fotin t dnonte kto zakone t reja t Kishs s Roms. Shfuqizimi i gjrave t vogla q kemi marr nprmjet Tradits, shkroi ai, do t na oj n nj konflikt t plot rreth dogmave.
I nxehur nga kjo prgjigje, papa Nikolla shkroi nj letr pr t gjith episkopt e Lindjes, duke e akuzuar Fotin pr kurorshkelje, meqense ai mbante fronin e dikujt tjetr dhe dekretoi me iniciativn e tij shfronzimin e patriarkut t Konstandinopojs nj gj q m par ishte dika e padgjuar. Pr m tepr, duke mbrojtur t drejtn e paps pr njohjen ose jo t sinodeve, ai deklaroi se vendimet e Sinodit T Par-t Dyt ishin t pavlefshme. Nuk u mjaftua me aq, por thirri nj sinod t episkopve t Perndimit, ku e shpalli Fotin t shfronzuar dhe t aforizuar bashk me t gjith klerin e dorzuar prej tij. Kur perandori Mihail III i bri t ditur paps kundrshtimet e tij, papa e vuri n dijeni (865) se supremacia e tij buronte nga vet Krishti. N letrat e mvonshme, ai e fyeu Fotin me akuza t rnda, t cilave dishepulli i Krishtit nuk iu prgjigj.
Patriarku i shenjt nuk i lejoi kto konflikte q t pengonin aktivitetin e tij apostolik. Me mbshtetjen e perandorit nxiti ungjillzimin e popujve sllav, duke angazhuar pr kt qllim kolegun dhe mikun e tij Konstandin (t cilin e nderojm si shn Kirili) dhe vllan e tij, Metodin, nj asket nga mali Olimp, pr t ndrmarr m 860 nj mision paraprak te hazart e Rusis Jugore. Pas tre vjetsh, me krkesn e princit t Moravis, ai i drgoi dy vllezrit n at mision t madh, q shnoi fillimin e konvertimit t popujve sllav t Ballkanit.
N t njjtn koh, Borisi (Mihaili), Khani i Bullgaris, q ishte pagzuar s fundmi nga Foti me perandorin Mihail si kumbar, duke sjell tr popullin e tij n Krishterim, u kthye kundr Konstandinopojs, q kishte refuzuar caktimin e nj patriarku pr Bullgarin dhe pa nga Roma pr t marr mbshtetje (866). Duke e shfrytzuar menjher kt rast, papa drgoi misionar latin n Bullgari, me udhzim q t prhapnin ndryshimet n Kishn e re, q bizantint e kishin ungjillzuar, veanrisht q t shtonin shtesn e re t Filioques n Simbolin e Besimit.
Duke par n kt veprim rrezikun e prekjes s doktrins s Trinis s Shenjt, shn Foti ishte i mendimit se erdhi koha q i buti t bhej lufttar (Joel 4:9) dhe se ishte i detyruar t prishte heshtjen dhe t fliste. Ai u drejtoi nj Letr Qarkore t gjith episkopve t Lindjes, ku dnonte fuqishm gabimet e latinve, veanrisht at t Filioques.
Mblodhi nj sinod t madh n Konstandinopoj, i cili n vitin 867 shpalli fitoren e doktrins orthodhokse mbi t gjitha herezit dhe shkishroi papn Nikolla dhe misionart e tij n Bullgari. T dyja Kishat u ndan nga nj skizm, q do t ishte pararendsja e skizms finale t vitit 1054.
Mihaili III u vra n fund t vitit 867 dhe Vasili I, themeluesi i dinastis maqedonase, u b perandor. Ai e shfronzoi menjher shn Fotin dhe rithirri shn Ignatin. Edhe pse Ignati bri prpjekje paqsuese, armiqt e Fotit nisn nj persekutim t vazhdueshm ndaj klerikve t dorzuar prej tij. Duke par shqetsimin gjithnj e n rritje, perandori vendosi t onte shtjen e ktij debati n lidhje me fronin e Patriarkans n Kishn e Roms pr ta gjykuar, nj akt q ishte nj dhurat e papritur pr papatin. Adriani II, pasuesi i Nikolls, mblodhi nj sinod m 869, ku dnoi Fotin edhe nj her tjetr, sinodin e vitit 867 e deklaroi si t pavlefshm, i dogji publikisht aktet e tij dhe urdhroi t mblidhej nj sinod i ri n Konstandinopoj.
Episkopt e pakt n numr, q morn pjes n kt sinod t rrem i quajtur Sinodi i Tet Ekumenik prej latinve u detyruan nga perandori t pranonin diktatin dhe n burracakrin e tyre dnuan Fotin, shtylln e Kishs dhe mbshtetsit e tij i dbuan n kufijt e perandoris. N kt koh u dbuan prej episkopatave t tyre m tepr se 200 episkop dhe shum priftrinj u aforizuan. I paraqitur si keqbrs prpara sinodit dhe i thirrur q tiu prgjigjej akuzave t bra kundr tij, hierarku i shenjt foli pas nj heshtjeje t gjat: Perndia e dgjon zrin e atij q hesht.
Sepse edhe Jisui q nuk u prgjigj, por heshti, prsri nuk i shptoi dnimit. Meq po ngulnin kmb, ai u prgjigj: Drejtsia ime nuk sht prej ksaj bote. Imitues i denj i Psimit t Jisuit t shummbl dhe t shumduruar, shenjtori, edhe pse i smur, duroi pr tre vjet t gjitha mundimet e nj burgosjeje t padrejt, privimin e do shoqrie dhe madje t librave, pa u ankuar. Ai nuk akuzoi asknd, as Ignatin, q ishte i pafajshm ndaj tr ktyre mundimeve, duke menduar vetm q tu jepte zemr me an t letrave miqve t tij q vuanin dhe t lutej pr perandorin, si dhe pr prndjeksit e tij.
Gjat ksaj kohe, episkopt, pasi e kuptuan se oportunizmi i tyre prej burracaku i kishte uar drejt nnshtrimit t Kishs Bizantine ndaj despotizmit roman, e bindn perandorin t deklaronte si t pavlefshme vendimet e sinodit t vitit 870 dhe t lironte Fotin. Sovrani e rithirri shenjtorin prsri me nderime t mdha dhe e emroi msues t fmijve t tij. Veprimi i par i Fotit ishte t shkonte tek Ignati pr tu pajtuar me t.
T dy shenjtort, viktima t rivalitetit midis grupimeve q kishin shfrytzuar emrin e tyre, u prqafuan me dashuri t madhe dhe Foti i ofroi t gjith ndihmn e tij patriarkut t smur, t cilin e vizitonte vazhdimisht. Pas fjetjes s shn Ignatit, 23 tetor 877, Kisha, n mnyr unanime, e rivendosi Fotin n fronin patriarkal. Pak koh m von, Foti caktoi kremtimin e kujtimit t shn Ignatit.
Prandaj sht m se e drejt q Kisha i bashkoi n t njjtin lavdrim n Sinodikonin e s Diels s Orthodhoksis: Kujtim i prjetshm i shenjtorve t mdhenj, i patriarkve t vendosur orthodhoks dhe shum t famshm Ignati dhe Foti!
M pas, nn kryesimin e Fotit dhe me pranin e legatve t Paps, u mblodh nj sinod (879-880) ku morn pjes 383 etr. Ata konfirmuan rehabilitimin e patriarkut, anuluan sinodin e vitit 869 dhe rivendosn kungimin midis Kishave, duke shkishruar do lloj inovacioni, n veanti shtesn heretike n Simbolin e Besimit. Dshira m e madhe e hierarkut ishte prmbushur: rivendosja e paqes dhe e unitetit t Kishs. Ai ndrmori prsri veprn e pajtimit, duke iu propozuar me dashuri armiqve t tij pajtimin dhe duke u kujdesur larg do mrie, me nj prkujdesje atrore pr pasuesit e Ignatit.
Kur Leoni VI i Dituri (886-912), pasoi t atin n fronin perandorak, i nxitur nga dshira pr tu hakmarr ndaj nj miku t Fotit, sepse, si e besonte ai, e kishte denoncuar tek i ati pr nj komplot t thurur kundr tij, e largoi pa e gjykuar fare shn Fotin (886) dhe e mbylli si keqbrs n manastirin e Armeniaks. Atje shenjtori qndroi i mbyllur pr 5 vjet, i privuar nga do lloj ngushllimi njerzor, por duke shklqyer si ari i sprovuar n furr. N kt koh ai shkroi, pa ndihmn e asnj libri, Mistagogjin e Shpirtit t Shenjt: refuzimin sistematik t herezis s Filioques, n t ciln tregon qart se Shpirti i Shenjt buron prjetsisht prej Atit, q sht Burim i Hyjnis dhe na drgohet nga Biri, pr t na br pjesmarrs t natyrs s Tij hyjnore. Duke e ln kt traktat si nj testament pr Kishn e Shenjt, meq parapa problemet e ardhshme, ai u nis q t bashkohej me korin e etrve t shenjt dhe t msuesve t saj, m 6 shkurt 891.
Mrekullit e shumta n varrin e tij, bn q edhe armiqt e tij m t mdhenj t ktheheshin n fen e vrtet. I prulur, i qet dhe i duruar n sprova, ky pohues i besimit, i akuzuar padrejtsisht nga armiqt e tij pr fanatizm, mbeti nj nga ndriuesit m t mdhenj t Orthodhoksis dhe nj nga dshmitart m autentik t fryms ungjillore.
KOASH
-
Regullat e Postimit
- Ju nuk mund t hapni tema t reja.
- Ju nuk mund t postoni n tema.
- Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
- Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
-
Rregullat e Forumit
unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn