als_Latn dik_Latn sag_Latn
Kush thyen, duhet të paguajë
Nga Kastriot ÇIPI
(Për administratën publike në Republikën e Re )
Pak kohë më parë, Avokati i Popullit i drejtoi ministres për Administratën Publike, zonjës Harito, si edhe të 61 kryebashkiakëve në detyrë, një letër, me anë të së cilës u kërkonte atyre që të shmangnin përfshirjen e punonjësve të administratës publike në fushatën zgjedhore, gjatë orarit të punës. Shumëkush e di se ky është ndoshta problemi më i vogël që kemi sot me administratën publike. Fushatat zgjedhore zgjasin 6 javë në 4 vjet. Nëse administrata do të funksiononte siç duhej 202 javë rresht, askujt nuk do t’i bëhej vonë nëse ajo do përfshihej në fushatë në 6 javët e mbetura të mandatit qeveritar. Nga ana tjetër, edhe nëse punonjësit e administratës publike nuk do të përfshihen në fushatë gjatë orarit të punës, një pjesë e madhe e tyre do të vazhdojë t’i shërbejë me besnikëri partisë, që i ka punësuar.
Një nga të paktat tema për të cilat si ne, qytetarët, si politikanët, madje edhe ndërkombëtarët, biem dakord, është se Shqipëria nuk ka ende një administratë publike të mirëfilltë, sepse vendet e saj të punës janë përdorur sistematikisht nga partitë politike, të mëdha e të vogla, për të shpërblyer militantët e tyre. Këtu e ka zanafillën politizimi dhe korrupsioni. Një zyrtar publik i punësuar mbi bazën e meritës dhe i mbrojtur nga kërcënimi i humbjes së vendit të punës, për shkak të rotacionit politik, ka më shumë gjasa të respektojë ligjin gjatë punës së tij dhe të shpërfillë interesat e partive, përfshi ato korruptive. Mirëpo dihet se asnjë drejtor apo ministër nuk vjedh dot paratë e taksapaguesve pa bashkëpunimin e juristëve, shefave të financës dhe ekspertëve të fushës, me të cilën lidhet prokurimi apo licencimi korruptiv. Rrjedhimisht, një administratë publike e depolitizuar është barriera e parë në luftën kundër korrupsionit.
Në letër, ne e kemi të zgjidhur problemin. Kemi një Kod Pune, të miratuar më 1995, të amenduar tri herë deri më 2008. Kishim edhe një Status për Nëpunësin Civil, të miratuar më 1999, të cilin e zëvendësuam me një të ri, më 2013, e “ngrimë” një vit rresht dhe e ndryshuam sërish më 2014. Kishim gjykata, por vendosëm se është më mirë të kemi edhe gjykata administrative dhe i krijuam ato me një ligj të posaçëm të vitit 2012. Këto gjykata, që u krijuan për të trajtuar me shpejtësi mosmarrëveshje, si ato që kanë të bëjnë me pushimin nga puna, funksionojnë prej më shumë se tri vitesh. Mijëra qytetarë u drejtohen çdo vit këtyre gjykatave për të kërkuar dëmshpërblim për pushim të padrejtë nga puna, ose edhe rikthimin në punë. Edhe nëse në secilin rast individual është dhënë drejtësi e plotë, kjo nuk e zgjidh problemin e politizimit dhe korrupsionit në administratën publike. Më 18 qershor, ose diçka më vonë, do të kemi zgjedhje parlamentare dhe të gjithë e dimë (E dinë edhe punonjësit e administratës publike), se nëse LSI apo/dhe PS nuk do të jenë në qeveri pas këtyre zgjedhjeve, shumë prej këtyre punonjësve rrezikojnë vendin e punës. Nëse njëra anë e medaljes është shpërblimi i militantëve me vende pune, ana tjetër është hakmarrja ndaj tyre në rast rotacioni politik. Sado drejtësi të japin gjykatat, partitë do të vazhdojnë ta përdorin pushtetin e tyre në dëm të administratës publike, si me punësimet, si me pushimet nga puna.
Por për çdo problem ka gjithmonë një zgjidhje, kur ekziston vullneti i mirë. Ashtu si drejtorët dhe ministrat nuk vjedhin dot pa bashkëpunimin e juristëve, shefave të financës dhe ekspertëve të fushës, edhe partitë nuk pushojnë dot nga puna jomilitantë apo kundërshtarë, për t’i zëvendësuar ata me militantët e tyre, pa bashkëpunimin e drejtorëve dhe ministrave, të ndihmuar prej juristëve. Në shumicën dërrmuese të rasteve, për të mos thënë në 100% të tyre, titullarët e institucioneve i kryejnë pushimet nga puna plotësisht të vetëdijshëm se po shkelin ligjin. Juristët e këtyre institucioneve, në raste shumë të rralla refuzojnë bashkëpunimin me titullarët e tyre, duke u bërë bashkëfajtorë (Edhe ata vetë janë punësuar si militantë partie). Ata e dinë se të pushuarit nga puna do t’i drejtohen gjykatës dhe se gjykata do t’ua miratojë kërkesën për dëmshpërblim. Por ata e dinë edhe se atë dëmshpërblim do ta paguajë institucioni, jo ata vetë, nga xhepi i tyre.
Chi rompe, paga. Kush thyen, paguan. Kështu duhet të jetë. Ne me të drejtë presim që çdo zyrtar publik të paguajë për dëmin e shkaktuar në raste aferash korruptive, apo edhe thjesht për shpërdorime, nga pakujdesia apo paaftësia. Por a nuk është pushimi i padrejtë nga puna i një punonjësi një rast i tillë shpërdorimi detyre? A nuk kemi të bëjmë me dëm financiar, të cilin padrejtësisht e paguan institucioni, pra në fund të fundit, taksapaguesi? Cili drejtor institucioni do të guxonte të pushonte dikë nga puna në shkelje të ligjit, po ta dinte se pas një viti do të detyrohej të shiste makinën, apo më keq akoma – shtëpinë, për paguar dëmin e shkaktuar? Askush!
Efekti financiar i kësaj politike të re do të ishte gjithashtu i konsiderueshëm. Gazetarët e pavarur të ‘BIRN’ dhe portalit ‘Reporter.al’ kanë bërë një punë të shkëlqyer në dokumentimin e këtij fenomeni. Përmes të dhënave të ofruara nga Ministria e Financave (pra plotësisht të certifikuara) ata kanë zbuluar se fatura vjetore e dëmshpërblimeve të caktuara nga gjykatat administrative për vitet 2014-2016 është mesatarisht 3,2 miliardë lekë, ose 22 milion euro në vit. Me aritmetikë të thjeshtë, çdo qeveri gjatë mandatit të saj u vjedh taksapaguesve rreth 90 milionë euro, vetëm përmes pagimit të dëmshpërblimeve për të cilat qeveria dhe të emëruarit e saj janë përgjegjësit e vetëm.
Nëse z. Basha dhe PD duan vërtet të ndërtojnë një republikë të re, pjesë e së cilës duhet të jetë doemos administrata publike e depolitizuar, si edhe të luftojnë korrupsionin, njëra nga zgjidhjet është të kërkojnë, në bazë të ligjit, që çdo titullar institucioni, që ka firmosur pushime nga puna, të cilat kanë rezultuar të padrejta në vendime gjykatash, të formës së prerë, të detyrohen të paguajnë, vullnetarisht apo përmes një procesi të ri gjyqësor, dëmin përkatës. S’ka dyshim se nga kjo fushatë do të preken edhe shumë ish-drejtues institucionesh të emëruar në ato poste nga PD dhe aleatët e saj dhe shumë prej militantëve të së djathtës do të bëhen të pakënaqur. Por pa këtë balancë, katharsisi i opozitës nuk do të ishte i besueshëm dhe drejtësia do të abuzohej sërish, duke krijuar një precedent të keq për të majtët. Ndërsa zbatimi pa diskriminim i kësaj politike do të zgjeronte pa masë mbështetjen e së djathtës në elektorat dhe nga ana tjetër do të nxiste elektoratin e majtë të kërkonte të njëjtin standard nga të zgjedhurit e tij. Atëherë dhe vetëm atëherë mund të shpresojmë të kemi një administratë publike të papolitizuar, profesionale dhe të predispozuar për të luftuar korrupsionin.
als_Latn ilo_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn