als_Latn dik_Latn sna_Latn
Në emisionin “Shqip” gazetarja Rudina Xhunga ka transmetuar një intervistë të historianes franceze Nathalie Clayer. Intervistë kjo që hap debat, pasi historiania autore e librit “Në fillimet e nacionalizmit shqiptar”, deklaron se Ismail Qemali nuk pati ndonjë rol të rëndësishëm në pavarësinë e Shqipërisë, pasi ai ishte një burrë shteti osman. “Ismail Qemali ka qene një burrë shteti osman dhe në fakt ai ka shfrytëzuar nacionalizmin shqiptar për disa qëllime që kanë qenë më shumë të lidhura me politiken në nivelin e Perandorisë. D.m.th, ai ka pasur më shumë qëllime osmane sesa shqiptare dhe me disa të tjerë ka shpallur pavarësinë në një moment ku nuk ka pasur asnjë zgjedhje tjetër”, thotë Clayer. Ndërkohë që ky qëndrim i saj u kundërshtua nga historianët shqiptarë Arben Puto dhe Paskal Milo. Sipas tyre roli i Ismail Qemalit në pavarësinë e Shqipërisë është tepër i madh.
Rudina Xhunga
Sa vjet iu deshën për këtë libër me titull “Në fillimet e nacionalizmit shqiptar. Lindja e një kombi me shumicë muslimane në Evropë”.
Afërsisht dhjetë vjet pune sepse kam punuar në arkiva të ndryshme si p.sh në Vjenë, pasi Austro-Hungaria ka luajtur një rol me shumë rëndësi. Më pas kam punuar edhe në Stamboll, në Romë, Paris, natyrisht edhe këtu në Tiranë. Me tej, më është dashur një kohë për analizim dhe një kohë për shkrim.
Edhe një vit dhe ky komb behet 100 vjeç. A ishte nacionalizmi ai që e themeloi shtetin shqiptar 99 vite më parë në 1912?
Nacionalizmi është një rrymë transnacionale dhe gjatë Perandorisë Osmane u zhvilluan disa grupe nacionaliste. Situata e Perandorisë në atë kohë kundrejt Evropës dhe kundrejt shteteve të tjera në Ballkan ka ndikuar shumë për zhvillimin e nacionalizmit shqiptar. Në fakt, mund të themi se shqiptarizmi ka filluar në Itali ndërmjet arbëreshëve por më pas ndikuan shume faktorë brenda Perandorisë Osmane për nacionalizmin në Shqipëri. Për shembull një faktor është zhvillimi i helenizmit, një faktor tjetër është zhvillimi i shkollës, një tjetër është zhvillimi i leximit, që natyrisht është i lidhur me shkollën, një faktor tjetër ishte politika e Austro-Hungarisë ose e Italisë por edhe vetë politika e Sulltanit ose e Perandorisë ka ndikuar tek autoritetet osmane në vitet 1860, e kanë vendosur të krijojnë më shumë shkolla dhe në këtë mënyre niveli i edukimit mes shqiptarëve muslimanë por edhe të tjerë u zhvillua, u lartësua dhe ideja e nacionalizmit apo kombit ishte më i pranueshëm tek të rinjtë që shkonin nëpër shkolla.
Të gjithë që do lexojnë librin tuaj do të gjejnë të gjithë argumentet për nacionalizmin shqiptar prandaj do doja të qëndroja më tepër tek data që jemi për të kuptuar më shumë rreth raporteve me Perandorinë përpara se ne të bëheshim shtet. Tani, ndërsa po kërkohet rishikimi i rishkruar i historisë sonë me perandorinë. A ju duket normale kjo?
Patjetër duket normale sepse e gjithë historia e Shqipërisë duhet të rishikohet pasi deri tani kjo histori ishte shumë e ideologjizuar dhe sepse nuk është shkruar duke shfrytëzuar teorinë e shkencave sociale. Pra, ka nevojë të rishikohet jo vetëm kjo periudhë e historisë së Shqipërisë por edhe periudha të tjera.
Do doja të dija interpretimin tuaj për rolin e Ismail Qemalit në shpalljen e pavarësisë sepse shpallja e pavarësisë dhe flamurit për ne është e identifikuar nga Ismail Qemali. Sipas jush?
Ismail Qemali ka qene një burrë shteti osman dhe në fakt ai ka shfrytëzuar nacionalizmin shqiptar për disa qëllime që kanë qenë më shumë të lidhura me politiken në nivelin e Perandorisë. D.m.th, ai ka pasur më shumë qëllime osmane sesa shqiptare dhe me disa të tjerë ka shpallur pavarësinë në një moment ku nuk ka pasur asnjë zgjedhje tjetër.
Pavarësisht qëllimeve, ajo që ai realizoi nuk është shumë e rëndësishme…
Në fakt, ai ka sunduar vetëm disa ditë pasi më pas ka pasur një Komision Ndërkombëtar e cila ka pasur fuqi të madhe dhe mendoj se kjo e ka krijuar më shumë Shqipërinë sesa Ismail Qemali sepse ai ka sunduar vetëm Vlorën dhe rreth Vlorës, pasi në Durrës ishte Esad Pasha por pse nuk është edhe ai një hero i pavarësisë si Ismail Qemali?
Sepse ai nuk është. Ju e dini këtë.
Po, po, e di por dua të them se ka pasur shume aktorë në atë kohë dhe Ismail Qemali ka luajtur një rol, por ndoshta Austro-Hungaria dhe Italia kanë luajtur një rol me më shumë rëndësi për krijimin e shtetit shqiptar.
Pra, sipas jush do të na duhet të çlirohemi nga simbolet dhe heronjtë në historinë tonë? Nuk kemi nevojë për to?
Unë përpiqem të shkruaj historinë ose të jap një interpretim të historisë dhe të kuptoj se cilët aktorë kanë vepruar dhe si kanë vepruar. Të gjitha vendet kanë heronjtë e tyre, por shkrimi i historisë është i tillë, pavarësisht.
Në kohët që flasim, nacionalizmi në Shqipëri, kujt i shërben shtetit apo qëllimeve të radhës të pushtetit të radhës?
Më duket se më shumë i shërben pushtetit sesa shtetit. Nacionalizmi, që nga shekulli i 19-të ka qenë dhe është një nga mënyrat për të mobilizuar popullsinë dhe është shfrytëzuar nga qëllimet ose personale ose për një grup interesash, për qëllime shoqërore ose politike por nuk jam e sigurtë se është shumë mirë për një shtet. Sepse për një fakt shoqëria jeton në përditshmëri brenda dinamikave të ndryshme që nuk janë vetëm nacionale ose kombëtare ose shtetërore por edhe transnacionale, edhe krahinore, familjare pra nëse gjërat shihen vetëm në prizmin e nacionalizmit, kjo është diçka shumë e kufizuar.
als_Latn mri_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn