als_Latn uzn_Latn slv_Latn
Miss-i i Burrave
Ervin Hatibi
Bota sht kthyer n nj harem t madh virtual. Ngado t hedhsh syt, t fton buzqeshse ndonj vajz e pashme, e vrtet ose prej letre a drite, e cila t kujton se produkti q i kan ngarkuar t t shes vazhdon t mbetet thjesht nj justifikim pr prballjen me ty. I rrethuar me kto t fejuara anonime, mijra t fejuara platonike efemere, ti ndihesh m mire, ti ndihesh m keq, pa e kuptuar sepse; vazhdon t ecsh npr qytet nn vshtrimin prshkues t tyre kudo. N dyqane e butiqe e dugaja rrobash, ushqimesh, kozmetikash a elektroshtpiaksh, n postera elektoral apo komercial, n faqet e mesme e fundore t gazets a n ball t revists s ilustruar, kur ndjek lajmet apo t dhnat mbi shiun dhe diellin e parashikimit t motit Kur fut kokn n sportele dhe "hop" po ajo vajza me buzagazin dietik t reklamave. Ti ngre celularin-sht zri i saj pa shum jet q t sfidon mashkullsin duke t kujtuar do ast se sa pak impulse ke Futesh n WC; edhe aty t pret ajo me buzqeshjen me tre nnkuptime, e fiksuar n ambalazhin e sapunit, stoike, pa u shqetsuar nga aromat e zhurmat rrethanore e t pafaj; sht ajo- goca e t gjitha racave, ngjyrave e prmasave; her e vockl sa nj akmak n dorn tnde, her tre metra e gjysm e gjat e flakritse mbi ndonj pallat t lart duke mbajtur n duar ndonj qelq me parfum t rrall nn muzgjet ceremoniale t qytetit. Kudo q t shoqron imazhi i saj, qoft n reklama pepsikole apo xhipash katr-her-katr, ajo sht e rndsishmja, ajo m e bukura dhe m e mbla se do teknologji dhe produkt n shitje; m kot t kujtojn se sht thjesht folje gjysm-ndihmse q shoqron mallin-kryefjal. N fakt malli vazhdon t reklamoj at, ta lanoj. do lavatrie apo pako kafeje sht vetm piedestali ku ajo lartohet edhe ca m shum n miliarda sekonda-drit telepublicitet, n kilometra t tr katror letr t lustruar revistash ajo, gjithnj ajo e shumzuar n gjith retinat, vajza e reklams, shitsja-falas e imazhit t vet(Por ama duhet pranuar se prdit i bie dika nga vlera, si do pareje q shtypet me tepri. Duhet pranuar se ka gjithnj e m shum gra t stampuara n letr e ekran sesa gra t vrteta-gj q on n mosprputhje katastrofale t krkess me ofertn Nuk dihet sa lidhje ka ky fenomen me shtimin artificial t numrit t femrave nprmjet "klonimit" t kukullave t specializuara prej gome "vetm pr adult", si edhe prmes vullnetarizmit t cave q vishen si gra.)
N Shqipri, nj shoqri ende disi orientale e sapodal nga kazermat e centralizimit socialist t erotiks, sht gjendur gafil prball mundsive pafund q ofron liria. Marinart m n fund kan zbritur n tok, n tokat evropiane t kohs s humbur dhe po msyjn gjithka u ishte privuar n ditt e tallazitura t izolimit. Npr restorante psh vazhon t jet torturuese menuja e rnduar me mishin e munguar t tallonit, dhe npr sheshe e media shprthen bruto n do qoshe trupi i femrs, n pjest e veta m t persekutuara e m t burgosura politikisht nga Partia pr dekada me rradh. Ende veleritja, vegjetarianizmi, feminizmi apo identiteti gjithnj e m uniseks i shoqris perndimore, nuk ka arritur t na shes produkte a propagand prmes trupit t mashkullit. (ShyqyrTeksa udhtonim natn duke i dal jasht Tirans nga porta e saj jugore, m erdhn n kok vizionet madhore t Stambollit nga vizita m e fundit atje dhe nuk u mbajta po i deklarova nj mikut tim n timon se sa e shmtuar do t dukej bota nse grat do t kishin qen raca e arkitektve. Prfytyro nj bot pa kupolat e kubet e ballkonet e harkadat e epshmrit rrumbullakuese t kolonave; prfytyroji befas qytetet e mdha pa kto manifestime urbane t femrores, m t thekshme, e prap m fisnike se ekspliciti i reklamave e posterave t sotm seksist Bile nuk ke pse lodhesh me kundrprfytyrime; thjesht vshtro pak qytetet moderne gjith thepa/cepa e pasqyra gjigande pr t kuptuar se duam apo s'duam arkitektura e qytetbrja ka rn sot n duar t grave t t gjitha gjinive)
(Claude Levi-Strauss m kujtohet t ket shkruar diku se n vendet e kulturs muslimane, fshehja e imazhit t femrs ka kontribuar n sajimin e gjithfarsoj kopshtijeve sekrete, shatrvanve me uj t trndafilt, n punimin sqimatar t metaleve npr kangjella e n sa e sa t tjera mnyra t sofistikuara t botimit balancues t femrores, t jonizimit (yoni) me t t mjedisit publik, mbizotruar nga mashkulli.)
N diskutimin pr femrn si ajsberg, ( thjeshtuar n nj imazh impersonal, objekt prball subjektit mashkullor konsumator), pika e distilimit arrin n fenomenin e konkurseve t bukuris femrore, t njohura me emrin Miss. Me kt fjal deri dje, njiheshin dadot angleze t famshme, zonjusha t prjetshme me rrudha e eksperienc q edukonin aristokracin tek kalamajt e t kamurve npr Evrop. Kurse sot termi shterueshm simbolizon edukatoret e supremacis maskiliste t kalamanit adult mashkull i cili hedh para t madhe pr t grumbulluar gladiatoret e bukuris npr konkurse, n t cilat ai zgjedh imazhet m interesante pr qejfin e vet apo t transaksioneve t veta. Pr feministen kontroversiale Luce Irigaray, knaqsia tek femra qndron m tepr n t prekurit se n t vshtruarit, (Seksi q nuk sht i till,1981) e ne rrjedhimisht mund t themi se tek mashkulli sht e kundrta. Pra n t vshtruarit sht knaqsia e tij. Nga kjo besojm se shprthen edhe ajo urgjenca mashkullore n obsesionin optik/erotik me imazhin e seksit tjetr, q shpaloset ekonomikisht dhe politikisht n profilizimin e pushtetit t burrave si nj darvinizm gjinor i cili imponon seleksionin jonatyral tek femrat. Nuk jan vetm konkurset e miss-it, organizuar nga pothuaj gjith grupmoshat, n nivele shteti, qyteti, lagjie, shkolle; jan edhe konkurset e punsimit femror. sht edhe parada e sforcuar e prditshme me gra dhe vajza q kan harxhuar disa dekada jet para pasqyrs, n floktore, n farmaci, n palestra e butik pr t'u dukur konkuruese, gjith duke u hequr t lirshme e t shkujdesura, thua se as ato e as burrat nuk e dijn se far industrie e tr sht vn n lvizje. Pr t'i fabrikuar ashtu. Gjithka nn shenjn e seleksionit, (apo shqip przgjedhjes) n baz t parametrave t ashpr, vendosur nga poett, piktort, arkitektt, estett, stilistt e mdhenj, t cilt prcaktojn prej shekujsh bukurin femrore, n baz kriteresh gjithnj e m t ashpra, gjithnj m atletike e olimpike-gati naziste. (Vreni ju lutem top-modelet e sotme hollake sa pran u vijn n pamje "kampistve" t Hitlerit n Mathauzen a Treblinka. Vreni ju lutem, a mund t gjeni dot dallim midis nj t smure anoreksike, viktim e mods s przgjedhjes, dhe nj viktime t kampeve t shfarosjes)
Kur rreshtuam llojet e konkurseve-miss, ve miss-shkolls, miss-studentit, (tek ne ka edhe miss-pallati, miss-shkalla) harruam t prmendim edhe miss-burgun, nj iniciativ tepr interesante q na vjen nga Lituania. N kt konkurs morn pjes bukuroshet e prtej hekurave, dhe organizatort treguan se ideja e tyre kishte zgjuar interes edhe n burgje t tjer an e mban Evrops. Pjesmarrset n konkurs, gjarpruan gjith fines prmes gardianve t veshur si reporter para nj publiku q kinse shijonte t ndaluarn. Jo sipas zakoneve t mira n ksi rastesh, konkurentet nuk dhan asnj t dhn tjetr personale ve moshs dhe emrit. (Nuk u pyetn fjala vjen pr pasionet, hobin etj. " Hobi im jan armt e zjarrit".) Afrmendsh, t burgosurat nuk deklaruan as krimin apo gabimin pr t cilin i kishin mbyllur brenda. Metafora e reduktimit t femrs n imazh t prplaset shqeto pas fytyrs. Kurse burgu si vendngjarje e miss-it t rradhs, mund t futet pa mundim n skenografin e feministes t njohur anti-islamiste Fatima Mernissi e cila n librin e saj "Haremi dhe Perndimi" sheh se shoqrit lindore prpiqen t largojn gruan nga mjedisi publik, duke prdorur kshtu hapsirn kundr saj; ndrkaq q shoqrit perndimore prdorin kohn dhe dritn kundr gruas, duke prkufizuar si t denj pr publik vetm femrn e bukur n nj periudh t limituar kohe, adoleshenc-rini, duke syrgjynosur n errsir kshtu t moshuarat dhe "jo t bukurat"
MISS PR BURRA
Muhabeti komplikohet shum n momentin kur dim se ve miss-eve pr gra ka edhe miss-e burrash: konkurset e bukuris femrore tashm po bashkrendohen me ato t hijeshis mashkullore. (A mundemi t veshim me t njjtn fjal bukurie edhe mashkullin edhe femrn njhersh? Lasgushi i ka thn dikujt se si pr hir t purizms, me dhimbje shkuli nga nj vjersh e njohur e veta fjaln e huaj {jabanxhije/ arabe} nur pr ta zvendsuar me at "t ftohtn" shqipe hir; gjithsesi n rastin e par haptas kemi t bjm me bukurin-am {femr}, kurse n t dytin hir, me nj bukuri-mashkull-mbi kal, apo maksimumi me nj homazh pr territoret e ndonj femre t vdekur.)
Pr kt pjes t dyt t konkursit, autori e ndjen veten t detyruar t strehohet krejtsisht n paragjykimet e veta kulturore. Ai n fakt nuk sheh ndonj dallim thelbsor midis konkurseve t grave dhe atyre t burrave. Prve bukuris t jetuar si ves dhe zeje, e prbashkta q ndajn prmidis burrat me grat e konkurseve t bukuris fare pa mundim t zbulohet tek silueta e njjt, truku, xhestikulacioni, aroma, fjalorthi, kostumografia. Revista e mirnjohur e blegtoris erotike "Playboy", ekuivalenti burrror I "Si t gatuajm", duke shfrytzuar kompetencn dhe arkivin e vet m se gjysmshekullore, vinte re n nj studim t ribotuar edhe n shtypin ton ditor, sesi modeli fizik femror gjat ktyre dekadave sht duke u njtrajtsuar ca nga ca me at mashkullor, duke tentuar po njlloj drejt t njjtave kuota n shpatulla, gjoks dhe kudo n muskuj. Hiq at tendosjen po aq militare t ekspozimit burrror "gatitu"/"arm'mbrthe" t gjoksit tek veshja e femrave misse dhe t gjenitaleve tek veshja e meshkujve miss, kusuri sht e tra ecejake e njjt vashrore, me po at sheqer-pudr mbi faqkat e buta pa qime, me gjith po at buzqeshje, po ato nojma e po at bel, me gjith po at muskulatur t njjt posteriore (si thot edhe "Playboy"), pas t cils zhgnjehet me nj pahitje t kuqe faji e turbullimi vzhguesi i prhershm primitiv mashkullor. apitja me nge tutje thu e vajzris-miss n monopatin imagjinar t skens, n fakt sht tpk ajo sfilata sfilitse e fshatit shqiptar, ku qafngrir, po jo aq nga emocioni e pesha e vshtrimeve, sesa nga pesha e bucels, vajzria syprdhe, me sebepin e mbushjes s ujit n krua, u ofrohej prdit si trup dhe si informat, n pritje pr t'u br grua, trimave q valvisnin nga pas shkrepave e shkurreve shamit me djersn toksike t beqarnis ballkanike etj. etj. ndrkaq q kjo renditja bashkkohore e pafjal e trimave nj pr nj n t njjtin itinerar marketingu me ujsjellsin vajzror, na duket se on uj n mulli t hasmit (Pr hollsi t mtejshme konsulto fletoren e fundit zyrtare, lidhur me nj vshtrim kreativ mbi martesat e ligjshme n vendin ton.)
Vrtet natyra dhe historia na ofrojn t shkrira n konsensus harmonin e luanit-diell me luaneshn-hn pa krifn e tij zjarr-e-tym; t gjelit-baba-diell me t shoqen-nn-hn pa lafshn e tij nj pllmb gjak t gjall mbi kok; at harmoni t nj dynjaje t tr me kafsh e kafshza e shpend meshkuj ku e ku m ekzibicionist se grat e veta; at t shefit indian t kuq me nj ekspozit t tr puplnaje mbi krye, dhe t shefes s tij mrekullisht pa to; harmonin e gjith kulturave t hershme q kan jetuar brenda tre monoteizmave t fundit semit ku burri ka shpalosur mbi krye imitacione tempujsh n forma kapash e turbansh, ndrsa gruaja kto tempuj nuk i shfaq, por i ka mbuluar me vello. Krejt thjesht, ajo q na ka msuar shqisa e posame njerzore, tregon se n fakt veori ceremoniale e publike ka mashkulli shum m prpara femrs; se edhe sipas nj krahasimi q m vjen n mend periodikisht, jo m kot shenja seksuale e mashkullit sht shfaqje, teksa shenja femrore sht fshehje. Duket si kundrshti me miss-in. Por n fakt, ndonse zhvendosur jasht harmonive t tradits, ndonse me nj artific ekspozimi, konkursi i bukuris femrore prdor gjuhn e fshehjes pas perdeve; ai sht thjesht nj form e shoqrizuar dhe publike e shijimit t asaj ka qmoti ngjrohej n intimitet, tek e tek. Vini re sesi pika m e nxeht dhe shkencore e konkurimit sht kundrvnia kontradiktore kur grat parakalojn n publik me t brendshmet, q jan n fakt uniforma e kthins m t fshehur t bots, dhoms s gjumit, atelierit tipik ku pr koh e kohra me rradh bukuria n fjal shpalosej, duke konkuruar vetm me at prball-me t burrit, pr t fituar kshtu prher; se ajo sht n fakt bukuria femrore, harkore, bukuri natyrore, pra e dhuruar, br nga lart, bukuri q pr t qen e till nuk mban dot prsipr kontribute njerzore- pelerina, dekorata, helmeta. sht hiri kndor i burrit ai q, duke qen n thelb jo natyror, por kulturor, ka nevoj t mbahet n kmb me mjete t jashtme, me pupla e pend bie fjala, apo me pushk e pend me q ra fjala.(etj,etj)
Historia e natyra shpesh jan br bashk pr t na dftyer se nuk sht e vrtet q grat nuk barabiten me burrat pr t br udira t shkencs, arteve e tekniks e sporteve. Ata q mendonin t kundrtn kan mbetur me gisht n goj kur kan par sesi gruaja ka shpikur ndonj ila shptimtar, apo ka shkruar ndonj roman t pavdekshm apo ka dhn ndonj grusht q t lshojn syt xixa. Problemi sht se ajo paralelisht me kto, nxjerr nga barku edhe kalamaj, dhe kt udi burri nuk e bn dot. Pasi q ia ka provuar njerzimit se mundet t bj mrekulli edhe jasht edhe brenda vetes, femra sht dhe e bukur. Trishtimi ka kapluar rracn e burrave; shum syresh kan vendosur t prpiqen seriozisht pr t fituar kohn e humbur t kultivimit t bukuris natyrore, at koh q n ann tjetr t peshores e fitoi gruaja duke triumfuar prmbi patriarkalizmin, dhe duke ndar pastaj n baz t frymve monopolin e vjetr t kulturs. (Pr m gjersisht, hidhi nj sy prirjeve t prgjithshme t diaspors mashkullore dyqind vitet e fundit, duke filluar q me autosugjestionin e prditshm t fshehjes s leshrave burimor t faqeve, pr t kaluar prmes nj universi galopant t papar m par locionesh, aksesorsh vanitoz dhe cohrash e revistash t specializuara e konkursesh, pr t arritur deri n padurimin pr t'u unifikuar sa m par me femrn edhe proporcionalisht, me an t prcaktimit t modeleve t bukuris femrore sa m t arritshme prej mashkullit, n pikat e nxehta t shpatullave, gjoksit dhe kudo n muskuj.)
lmo_Latn kmr_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn jav_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn