als_Latn uzn_Latn ron_Latn
-
Akademik Bashkim Resuli: Ja sfidat dhe detyrat e mjeksis shqiptare
INTERVISTA/ Flet Akademik (n fushn e mjeksis) Bashkim Resuli: Ja sfidat dhe detyrat e mjeksis
-Penges e rndsishme sht numri m i madh i specialistve dhe i subspecialistve ndaj -mjekve t prgjithshm
-Internistt, specialistt dhe mangsia ndaj mjekve t prgjithshm
-Kujdesi shndetsor po prballet kudo me sfida serioze ndaj ndershmris
-Sot duhet shrbim i dyfisht, ndaj t smurve dhe ndaj shoqris
-Duhet shrbim shndetsor cilsor prmes bashkpunimit t ngusht mes mjekut e pacientit
- Prmirsimi i shrbimit shndetsor pr t moshuarit duhet t jet prioritet
- Njohurit dhe eksperienca e mjekut konfrontohet, me t dhnat e prftuara nga studimet klinike
- Detyr kryesore parashikimi dhe parandalimi i smundjeve
- Problem, komunikimi i duhur i mjekut me t smurin
Albert ZHOLI
Kujdesi shndetsor po prballet kudo me sfida serioze e tepr t ndrlikuara. Ndrkoh, krkesa pr shrbim mjeksor cilsisht t lart sht br natyrshm prioritare dhe e gjithkrkueshme. Jetgjatsia n rritje e popullats (me problemet e shpeshta e krcnuese t shndetit ), rritja e frikshme e prevalencs s smundjeve kanceroze, e atyre kardiovaskulare, e rregullimeve t shndetit mendor, nevojat pr rehabilitim, trajtim paliativ, asistenc shtpiake dhe pamundsia e financimit t duhur (parat kan qen, jan, e do t jen kudo, e kurdoher, t pamjaftueshme ) po shfaqen pikrisht n kohn kur shrbimi shndetsor sht br gjithmon e m shum i automatizuar e rigid, me treg tepr dinamik, me investime t zbehta prej krizs ekonomike dhe kur shkenca mjeksore po kmbngul fuqishm pr nevojn e fleksibilitetit m t madh t sistemit. Nga ana tjetr, n raport t ngusht e t kuptueshm me globalizimin e theksuar t shoqris, zhvillimin e pandalshm shoqror, rritjen e vazhdueshme e t qndrueshme t njohurive, perfeksionimin me ritme t papara t teknologjis dhe thellimit t krkimit e t inovacionit, shkenca mjeksore ka ndryshuar ndjeshm dhe po prezanton qartazi aspekte t shumta modernizuese. Duke ruajtur si t paprekshme vlerat e vyera historike t mjeksis tradicionale, ato q kan t bjn para s gjithash me vlerat morale si udhheqse e udhrrfyese t praktiks mjeksore, tashm po prpunohen e zbatohen dora-dors koncepte reformuese, sikurse ai i prsosjes s shndetit t komunitetit, kujdesit shndetsor bashkpunues (collaborative health care ), rritjes aq t krkuar t cilsis s mjeksis klinike, raportit mjek-pacient, etiks mjeksore, edukimit e formimit t mjekut t ardhshm, etj..
Si do ta prkufizojm, shrbim i dyfisht?
Shrbimi i ofruar nga profesionistt e kujdesit shndetsor sht konfiguruar tani m si shrbim i dyfisht, ndaj t smurve dhe ndaj shoqris dhe sht prfshir praktikisht thuajse n t gjitha bashksit shkencore, organizative dhe asistenciale. N planin praktik ai do t thot, as m shum e as m pak, transferim progresiv i nj pjese t edukimit dhe eksperiencs klinike nga qendrat universitare t ekselencs, n njsit e kujdesit shndetsor parsor t ofruar nga mjekt e prgjithshm t terrenit e t familjes, n bashkpunim t ngusht me profesionistt e kujdesit shndetsor komunitar. Ai nnkupton ksisoj trsin e aktiviteteve diagnostike, terapeutike, parandaluese dhe edukuese pr t gjith personat komunitar, me theks t veant n kontrollin dhe trajtimin e personave t moshuar me smundje t ndryshme kronike ( veanrisht t atyre me situata komplekse e serioze nga shum-smundshmria, fatkeqsisht me pak shpresa shrimi ) pr t siguruar pr do rast trajtimin e duhur, n kohn e duhur, n vendin e duhur.
Rritja e moshs s popullats far prbn n mjeksi?
Rritja e moshs s popullats, ashtu sikurse ka krijuar sfida t vrteta t kujdesit shndetsor, si heterogjeniteti i gjendjes s tyre shndetsore dhe nevoja e krkesa t ndryshme pr kujdes shndetsor n vartsi t smundshmris, formimit kulturor apo gjendjes ekonomiko-shoqrore, ka krijuar njherazi dhe oportunitete t rinj t kujdesit e t edukimit shndetsor. Prmirsimi i shrbimit shndetsor pr t moshuarit sht shndrruar tashm, me plot t drejt, n prioritet madhor n mbar botn dhe ka nxitur natyrshm mendimin, krijimin dhe implementimin e qasjes integruese dhe bashkpunimin multisektorial e interdisiplinor. Krahas sigurimit dhe fuqizimit t akcesit pr shrbim shndetsor cilsor, qasja integruese prpiqet t realizoj njherazi dhe barazin e tij n komunitet dhe ndrtimin e mjedisit t shndetshm e t mnyrs s duhur t jetess. Mbrojtja e forcimi i shndetit dhe prpjekja pr shrbim shndetsor t knaqshm, t qndrueshm e gjithprfshirs po vlersohen m shum si probleme etike se sa shoqrore.
Si mund t arrihet modeli bashkpunues?
Nj i aspekt i rndsishm n prpjekjet pr t siguruar shrbim shndetsor cilsor sht pa dyshim ai i modelit bashkpunues t kujdesit shndetsor (collaborative care model), model i realizuar prmes bashkpunimit t ngusht mes mjekut e pacientit, internistit e specialistit, mjekut dhe spitalit, mjekut e profesionistve t tjer t kujdesit shndetsor publik e privat, spitaleve e njsive komunitare, shkollave t larta mjeksore e mjekve t bazs dhe profesionistve t shndetsis e politikbrsve. Kyi i ktij modeli sht konkretisht ai i ndrtimit t nj rrjete t vrtet bashkpunimi i aktivitetit t shkollave t larta mjeksore, i spitaleve universitare dhe i orientimit akademik t sistemit pr t siguruar arritje e prmirsime t dukshme e t matshme t shrbimit individual e komunitar kosto-justifikues, cilsor, i bazuar n evidenc dhe me fytyr nga pacienti-familja-komuniteti. Vetm n kt mnyr arrihet t sigurohet shrbimi i kombinuar e i koordinuar pr personat me smundjeve kronike e me shum smundje njherazi, mnjanimi i shrbimeve t panevojshme e t mbishtuara, kufizimi e mnjanimi i gabimeve mjeksore prmes rritjes s mbshtetjes nga sistemi, prfitimi n maksimum prej informacionit e teknologjis, integrimi i plot i krkimit shkencor n mjeksin klinike dhe implementimi i tyre n praktikn e prditshme mjeksore. Kjo sht realisht rruga q mundson shmangien prej modelit anakronik t sistemit (ku profesionistt veprojn t veuar e jo n grup apo skuadr ) dhe ofron cilsin aq t dshiruar t shrbimit shndetsor n rajone t ndryshme t vendit.
Cila sht pengesa kryesore n realizimin e synimeve t lartprmendura?
Penges e rndsishme n realizimin e synimeve t lartprmendur sht br praktikisht numri gjithmon e m i madh i specialistve dhe i subspecialistve ndaj mjekve t prgjithshm (mjekve intern e t atyre t familjes ). Raporti n fjal, i konsideruar tani m, si i pajustifikueshm e i papranueshm, shoqrohet jo rrall nga bashkveprimi i ngurt ndrmjet tyre, duke ndikuar ksisoj negativisht n sigurimin e treguesve cilsor t kujdesit shndetsor. Aktiviteti praktik i internistit ndryshon rrnjsisht nga ai i specialistit. Internistt jan n fakt t part q thirren e q vihen n dispozicion t kujdesit shndetsor. Ndryshe nga specialistt, ata prballen me nj numr shum m t madh t smursh e situatash klinike, kontaktohen shum m shpejt e shum m leht nga pacientt, kryejn m shum vizita mjeksore pr njsi kohe, sigurojn shrbim t vazhdueshm shndetsor, ndikojn fuqishm n mnjanimin e coptimit t kujdesit shndetsor t shkaktuar nga superspecialitetet, mbrojn m mir t smurt nga shrbimet e panevojshme dhe e kan m tepr para sysh koston e kujdesit shndetsor. Nga ana tjetr, specialistt, aktor pa dyshim t muar t sistemit, pr shkak t edukimit dhe trajnimit t avancuar, prballen e zgjidhin situata t veanta e t ndrlikuara t nj numri t kufizuar smundjesh, t atyre t fushave respektive dhe kryejn procedura diagnostike e terapeutike t paprfshira n praktikn e prditshme t internistit. Ata fokusohen n probleme t veant, kan vizion m t kufizuar, mendojn e veprojn n nj fush t ngusht, i largohen problemeve t vogla, krkesave t parndsishme, konfuzionit apo burokracive, jan aktiv dhe t etur pr teknika t reja. Gjithsesi, shrbimi specialistik, si pasoj e prdorimit hera-hers t ekzagjeruar t procedurave t shtrenjta diagnostike e protokolleve terapeutike (jasht logjiks s kosto-efektivitetit ), rrit si rregull shpenzimet financiare. Nevoja e internistit dhe e specialistit pr njri-tjetrin sht ksisoj kusht i domosdoshm pr realizimin e kujdesit t duhur shndetsor. Njherazi me nevojn e bashkpunimit t ngusht dhe intensiv mes tyre, tashm n mnyr konsensuale kshillohet dhe korrigjimi i balancs s deformuar ndrmjet t numrit t internistve e specialistve prmes rritjes s prfshirjes t mjekve t sapodiplomuar n shkollat e specializimit pasuniversitar t mjeksis interne.
Ka ndryshuar ndjeshm modeli i raportit t mjekut me pacientin ku dhe si?
Vlersimi dhe trajtimi i t smurit si person autonom, i pashoq, i pavarur dhe i pacenueshm, ka ndryshuar ndjeshm modelin e raportit t mjekut me pacientin, nga ai tradicional, n at informues-sqarues-vendimmarrs. Ky model, edhe pse jo kurdoher i arritshm, nnkupton dakordsin ndrmjet dy partnerve si prsa i prket vlersimit t situats klinike e ecuris s saj, ashtu dhe alternativave t zgjidhjes. Nj aspekt tepr domethns i ktij modeli, i njohur si Holistic Medicine apo Vvhole Person Medicine ( integrimi i arritjeve m t mira t shkencave bio-mjeksore me shkencat shoqrore, psikologjin dhe qasjet e tjera t humanizmit, prfshi ato shpirtrore ), ka t bj me implementimin n praktikn klinike t konsensusit paraprak informues mbi tr situatn konkrete t t smurit. Njohja e hollsishme dhe gjykimi i plot i saj realizohet praktikisht duke u prpjekur s bashku (mjek-pacient) n nj rrafsh t vrtet barazie pr t shquar, diskutuar e vendosur mbi problemet q duhen zgjidhur e si duhen zgjidhur. Pr m tepr, n qllimin prfundimtar, at t trajtimit t pacientit, nuk prfshihet m vetm kaprcimi i smundjes, por dhe shqetsimi e prpjekjet pr t prmirsuar cilsin e jets. Vetm n kt mnyr i smuri bhet realisht pjes e bashkpunimit t sinqert e t ndershm dhe pjes e suksesit. Nga ana tjetr, rndsi t veant ka fituar natyrshm aksioni pr realizimin e protokollit t trajtimit, i cili po i largohet gjithmon e m shum eksperiencave anekdotiste, kujtimeve personale mbi mjeshtrat apo citimeve t izoluar t literaturs. Njohurit dhe eksperienca personale e mjekut konfrontohet, thuajse n do rast, me t dhnat e prftuara nga studimet klinike t kryera sipas standardeve t krkuara (clinical trial, meta-analysis ) dhe t vlersuara nga gjykimi konsensual i ekspertve. Jetojm sot n nj moment kur jemi dshmitar t nj transformimi epokal t karakterizuar nga rritja e theksuar e krkess pr informim, njohuri dhe formim shkencor. Jemi me fjal t tjera duke jetuar transformimin e nj shoqrie t prodhimit n nj shoqri t shrbimit.
Ka ndryshuar, s paku pjesrisht, edhe mjeksia klinike, ku bazohet kjo?
Me t njjtn logjik ka ndryshuar, s paku pjesrisht, edhe mjeksia klinike, shkenc e prqendruar trsisht tek personi i smur. N kt kuadr, duhet nnvizuar shtysa e fuqishme drejt parashikimit dhe parandalimit t smundjeve. Sa i prket parashikimit, t panjohurat e mdha penguese duket se po ndriohen e po mnjanohen prmes mjeksis genomike, e cila ka ofruar t dhna t muara pr parashikimin e patologjive me gjasa t zhvillohen n persona t veant. Nga ana tjetr, epidemiologjia vlersohet tashm qartazi, e me plot t drejt, si nj ndr shtyllat kryesore t mjeksis klinike. Mjafton t kujtojm ndihmn e vyer t teoris s probabilitetit dhe t shfrytzimit t saj n kontrollin dhe verifikimin e hipotezave t ndryshme, gjykimin dhe vlersimin e prognozs s smundjeve, njohjen e domosdoshme t historis natyrale t tyre, prcaktimin e rolit t faktorve gjenetik e t atyre t mjedisit t jashtm n fazn pre-klinike dhe post-klinike.
Ju thoni, domosdoshmri edukimi dhe studimi i vazhdueshm i mjekve?
Dijet e mjekut t sotm, sikurse dihet, jan nn trysnin e prurjeve t papara t informacionit shkencor, q zbehet e bhet praktikisht i panevojshm vetm pas 1-2 vitesh. Ky fakt i pamohueshm dhe progresist ka nxitur e konsideruar t domosdoshm si edukimin e vazhdueshm t tipit sistematik, ashtu dhe nevojn e implementimit t kurikuls universitare thelbsore ( core ), e cila nnkupton qasjen e integruar t njohurive t domosdoshme e t pazvendsueshme, duke favorizuar ksisoj qartazi msimin aktiv t bazuar tek problema q pritet e q duhet t zgjidhet. Tashm nuk ka asnj mdyshje se kurrikula n fjal mnjanon rrezikun e informimit shpesh t panevojshm, t bazuar ngurtsisht n disiplinat e njpasnjshme ( n patriotizmim disiplinor ), e pr m tepr, t msimit pasiv e afat-shkurtr. N kt kuadr, theksi sht vn posarisht n fitimin e njohurive teorike e praktike q kan t bjn me kontrollin dhe trajtimin e suksesshm e n koh t situatave urgjente mediko-kirurgjikale. Thelbsore pr studentt dhe trupn akademike sht pa dyshim praktika e mbshtetjes s fuqishme n evidencn shkencore (evidence-based medicine), instrumentin m t besueshm t kontrollit personal t njohurive e t procedurave, t vlersimit krahasues e kritik t t dhnave shkencore dhe t prqafimit e t implementimit t tyre n praktikn e prditshme mjeksore. N pamje t par, mjeksia praktike e prqendruar natyrshm e me t drejt n t smurin konkret dhe ajo e bazuar n evidencn shkencore duken si kontradiktore. Kjo e fundit i referohet n fakt, n mnyr t pashmangshme, nj universi pacientsh t veant, por q n t vrtet, adresa e njrit nuk prjashton tjetrin. Nga ana tjetr, mjeksia e bazuar n evidenc jo vetm q nuk ndryshon aspak procesin e rndsishm t gjykimit racional klinik, por shrben n t vrtet si mbshtets i dobishm, madje shpesh vendimtar n realizimin e suksesshm t tij. Fatkeqsisht ka ende prgojues, prozhurmues apo dhe denigrues t ksaj qasjeje t fisme shkencore, t cilt do bnin mir ti prgjigjeshin m par pyetjes; se n far kriteresh duhet mbshtetur n se nuk preferojm apo besojm n evidence-based medicine? Ndoshta n Mendjemadhsi? Gojtari? Nxitim? Rrmbim? Fat? apo Vetbesim? N t vrtet, mnjanimi, apo m keq akoma, mohimi i domosdoshmris s evidence-based medicine nuk sht gj tjetr, vetm dembelizm dhe injoranc.
Por, mbetet problem, komunikimi i duhur i mjekut me t smurin
Prpjekjet pr t siguruar mbulimin e duhur e trsor t nevojave shndetsore t t smurit kan nxitur e kan krijuar tashm hapsirn e duhur pr prftimin e njohurive t veanta t raportit mjek-pacient q n programin msimor t vitit t par te fakulteteve t mjeksis. N baz t ktij programi qndron konkretisht si problemi i komunikimit t duhur me t smurin, ashtu dhe ai i njohjes me veprimet e para e t thjeshta t kujdesit shndetsor. Prqafimi dhe zhvillimi i aftsive komunikuese t studentve konsiderohet ksisoj me t drejt si nj moment i vrtet cilsor. Jo m pak i rndsishm konsiderohet gjithashtu, dhe forcimi i prmbajtjes humanitare t ktij raporti, i realizuar konkretisht prmes njohurive dhe refleksioneve mbi shtje t ndryshme t Humanizmit, sikurse t filozofis, ligjsis, ekonomis, sociologjis, letrsis dhe arteve figurative, shtje q bhen natyrshm pjes integrale e formimit n mjeksin klinike, si shkenc e vrtet humane. Vetm kshtu, prmes prpjekjeve pr t fuqizuar lidhjen ndrmjet edukimit mjeksor dhe atij human, krijohen realisht mundsit e prfshirjes n zgjidhjen e nj prej sfidave madhore t shekullit q sapo ka nisur, at t coptimit e t veimit t njohurive shkencore n emr t njsimit t dijeve. Qasja n fjal, ka fuqizuar dukshm mendimin intelektual dhe reflektimin e shndosh mbi argumente t till si jeta dhe vdekja (filozofia e prfundimit t jets) apo jeta n komunitet dhe prpjekjet pr zgjidhjen e sfidave t dhimbshme t shekullit t ri, si varfria ekstreme, dhuna familjare, etj.. N kt kuadr duhet nnvizuar po ashtu dhe mbshtetja e qensishme q sigurohet nga njohurit bazike t Logjiks dhe Epistemologjis n gjykimin e shndosh t problemeve t shumta e tepr komplekse t t smurit. Gjykimi klinik, q nnkupton n fakt gjenerimin e hershm t hipotezave klinike, konfirmimin apo prjashtimin e tyre dhe formimin e tezs s duhur pr vendimmarrjen klinike, prbn pa dyshim armn m t fuqishme hetuese e vepruese n duart e mjekut.
Etika mjeksore
Nga ana tjetr, etika mjeksore sht ngjizur tani m qartazi n tr aktivitetin mjeksor, si ahere kur bhet fjal pr problemet madhore t bio-etiks mjeksore, ashtu dhe, madje m fuqishm, kur veprohet n praktikn e prditshme mjeksore. Ajo ka t bj konkretisht me forcimin e receptivitetit ( ndjenjn e empatis dhe t pasionit pr t smurin ), marrjen e prgjegjsive dhe formimin e krijimit t mjedisit t duhur tek studentt e mjeksis. Etika e shndosh mjeksore sht e do jet kurdoher premis e performancs s knaqshme jo vetm sa i prket kujdesit cilsor ndaj pacientit, por dhe e edukimit e formimit t krkuar t mjekut pr mnjanimin dhe kufizimin e pasigurive dhe t zgjidhjeve t gabuara. Thnia e mjekve t mparshm sipas shkencs dhe njohurive tingllon aktualisht si e pamjaftueshme. N vend t prpjekjeve pr t shquar e prcaktuar saktsisht veprimin e duhur pr situatn e konkrete klinike, ajo i referohet n fakt konceptit thjesht personal, koncept q on ndonjher n vendimmarrje t gjykuara e t bazuara n mnyr subjektive.
Ndryshimet thelbsore t metodologjis
Ndryshimet e qensishme t kurrikuls s shkolls s lart mjeksore jan shoqruar njherazi natyrshm me ndryshime thelbsore t metodologjis. Docentt universitar, n vend t transmetimit t pafund t nocioneve teorike, priren e prpiqen tashm pr ti ofruar studentve logjikn e zgjidhjes s problemeve konkrete (problem-oriented learning ). Ksisoj, si n planin programor, ashtu dhe n at t msimdhnies, theksi vihet aktualisht n qasjen e integruar multidisiplinore. Metodika e realizimit t msimdhnies dhe msimnxnies rradhazi npr disiplinat e ndryshme, nj mbeturin flexeriane e shekullit t shkuar, sht zvendsuar tashm me integrimin e pandalshm t shkencave bazike me ato klinike. N ngjashmri me raportin e lartprmendur mjek-pacient, raporti student-docent priret t shndrrohet gjithmon e m shum n nj raport bashkpunues e t personalizuar. Roli i docentit sht tani m ai edukimit prmes dialogut konstruktiv mbi shtjet e shtruara pr zgjidhje. Pikrisht pr kt arsye, terma edukim preferohet t zvendsohet me termin formim apo instruktim. Po kshtu, dhe gjykimi e vlersimi i studentve pr shkalln e prfitimit t njohurive nuk bazohet e konsiderohet m prfundimtar vetm n rezultatin e siguruar n momentin e provimit. Ecuria e edukimit dhe e formimit krkon natyrshm monitorimin e standardeve prmes testeve t prsritur q vlersojn kompetencn e fituar gjat gjith rrugtimit t kryer, me theks t veant, n vet-vlersimin. S fundi, nuk ka dyshim se studentt kan arsye q t gjykojn e t vlersojn nivelin e zhvillimit t lndve nga pedagogt e tyre.
-
Regullat e Postimit
- Ju nuk mund t hapni tema t reja.
- Ju nuk mund t postoni n tema.
- Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
- Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
-
Rregullat e Forumit
unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn tpi_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ind_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn