als_Latn uzn_Latn ron_Latn
-
Shkrimtari malazez Andrej Nikolaidis: Nacionalizmi, nj krcnim i madh
Shkrimtari malazez me gjak shqiptari: Nacionalizmi, nj krcnim i madh
Andrej Nikolaidis, nj nga shkrimtart m premtues t Malit t Zi sipas The Economist, n nj intervist pr emisionin Tonight Ilva Tare n Ora News thot se nacionalizmi n Ballkan sht nj krcnim i madh.
Shkrimatri malazez me gjak shqiptari rrfen jetn e tij. Fituesi i mimit europian pr letrsin n vitin 2011 pr librin Bir tregon emocionet kur mori kt mim. Ai nuk nguron t jape edhe opinionin e tij pr situatn n aktuale n Ballkan.
Kur po pyesnim pr vendin pr t zhvilluar intervistn, njerzit than, ah Nikolaidis, ai sht shkrimtari yn m i mir.
Ndoshta sepse un jam i vetmi. sht e leht t jesh m i miri. Sigurisht q nuk jam i vetmi, ka shkrimtar t tjer t mir n Ulqin por pr disa arsye njerzit tentojn t m konsiderojn m t mirin.
Si e konsideroni ju veten?
Nuk jam i aft t bj kt lloj vlersimi, madje as nuk besoj n shkrimtart m t mir. sht e pakrahasueshme. S pari sht e pakrahasueshme tani dhe kur je duke shkruar, duhet t jesh i vetdijshm se n t ardhmen, disa shkrimtar t s ardhmes do t konsiderojn trsisht t ndryshm, pra zakonisht ndodh q ata q nuk jan t vlersuar n kt koh, n nj t ardhme mund t jen m t mdhenjt.
E vrtet, historia tregon shum pr kt por ju jeni fituesi i mimit europian pr letrsin n vitin 2011 pr librin Bir.
Po, jam.
Si ishte ajo eksperienc? Kush nuk e dinte faktin q ju fituat nj mim? E mbani mend?
Po e mbaj mend sepse gazetari nga nj gazet e prditshme telefonoi dhe m krkoi nj koment. N at moment un nuk e dija q isha fituesi. Edhe sot un nuk e di se si e zbuluan dhe thash, ok nuk mund t komentoj mbi kt sepse kisha frik se e njjta gj do t m ndodhte mua si i ndodhi Dobrica Cosic, nj shkrimtar nacionalist i vjetr serb.Njerz nga nj gazet i thurrn nj rreng sepse e telefonuan dhe i than, Urime , ju fituat nj mim Nobel, dhe ai e pranoi dhe u dha atyre nj intervist.
Pra ju menduat se ishte nj loj?
E dija q ishte e mundur sepse e dija q isha i listuar por prapsprap prderisa nuk sht zyrtare, nuk mund t komentosh.
N Shqipri ne e publikuam veprn BIR. S fundmi ju ishit atje pr promovimin po ashtu dhe sht nj histori shum intriguese. E lexova dhe mu duk shum intriguese. Stili ishte po ashtu interesant por partnerja juaj nuk ishte aq e lumtur, gjat periudhs q ju shkruat librin.
Sigurisht nuk sht nj libr autobiografik. Edhe kur duket se nj lloj autobiografie sht prfshir, nuk sht ashtu, sepse un besoj se ne shkruajm jo pr t treguar t vrtetn pr veten ton por ta fshehim at. Pra kur shohim se m n fund zbulojm t vrtetn pr veten ton si shkrimtar n tekst, un kam bindjen se e vrteta sht e fshehur n mnyr perfekte, veanrisht n at moment.
Kt prpiqeni t bni? T fshihni t vrtetn?
Un nuk dua t tregoj t vrtetn pr veten time n librat e mi. Sigurisht jo. Librat nuk jan pr kt, as intervistat nuk jan pr kt.
Intervistat nuk jan pr t treguar t vrtetn?
Jo pr t zbuluar t vrtetn pr veten tnde, sigurisht q jo.
Po pr t zbuluar se far mendon, fenomenet, jeta e prditshme.
Po por un mendoj se do t futesh personalisht. Je aty pr t mbyllur veten. Jetojm n nj koh ku do gj personale bhet publike dhe un e urrej kt. Un dua privatsin time, dua ta mbaj. Nuk dua q bota t futet n shtpin time, n dhomn time t gjumit etj.
Pra ju doni q publiku t njoh vetm shkrimtarin, Andrejin q shkruan, jo personin q sht prapa tij?
Keni t drejt, kt po prpiqem t them.
Jan persona t ndryshm? Ndryshojn shum? Shkrimtari dhe Andreji si person?
Sigurisht sht i njjti njeri por ne t gjith jemi shum kompleks edhe kur dukemi si njerz t zakonshm si thon. Edhe kur dukemi si njerz t edukuar. Ne jemi shum kompleks dhe asnj nuk e di dhe ndoshta edhe ne vet nuk e dim se far sht fshehur brenda nesh dhe e shkruara sht nj proces e ngjyrosjes s vetes tnde. Kur shkruan, grmon brenda vetes tnde, gjen n disa ngjyra t thella disa gjera q ndoshta nuk t plqejn por e shkruara jote varet nga ndershmria jote pr ta shkruar at n letr. Kur je duke dhn nj intervist, kur je duke shkruar n gazeta nuk duhet ta bsh at. sht trsisht nj gj e ndryshme.
Interesante. Pr far bn fjal Bir-i? sht nj histori dashurie dhe urrejtje? sht nj histori pr nj njeri t shqetesuar? Dhe pse vendost t mbani narratorin anonim?
sht gjithka ju that, sht gjithashtu edhe nj histori rreth t qenurit baba, sht gjithashtu nj histori rreth fes me shum referenca fetare, jo vetm kristiane por edhe islami, Kurani, me shum misticizm islamik. sht n nj mnyr nj novel e mods s vjetr ekzistenciale sepse un besoj tek shkrimtari austriak, Thomas Bernhard, i cili thoshte se dikush duhet t shkruaj komedin si tragjedi dhe tragjedin si komedi. Kur ju i ngatrroni kto pjes ju mund t arrini dika interesante.sht nj libr me shum humor t zi, le t themi nj stil anglez humori, n nj mnyr humori e prcjell t gjith at zi, t paktn kshtu shpresoj.
Si e kujtoni kohn q e keni shkruar librin? Pr sa koh e mbaruat?
E shkrova shum shpejt, n vetm 3 jav. Ishte nj proces shprthyes dhe ishte shum e vshtir, jo vetm pr mua por edhe pr familjen time, mbi t gjitha gruan time sepse ajo jetonte n t njjtn shtpi me mua n at periudh dhe ankohej se un shum shum i ngrysur.
Ju nuk donit t flisnit?
Jo, un doja por ajo ankohej se n do fjali q i thoja, kishte dika t uditshme dhe pr t qen i sinqert deri n fund, nse doni t m besoni meq ju tregova kto
Ju m treguat se po m gnjenit kshtu q nuk di se far t bj. Mbase duhet t ndrpres intervistn
Me t vrtet mendova se do t vdisja. Ishte shum eksperienc e vshtir pr mua. Sigurisht q nuk vdiqa, vazhdova prpara.
Fituat mimin ...
Fitova mimin pr kt, por dhe i thash vetes, ok nse do t shkruash ndonjher nj libr tjetr si ky, harroje apartamentin, dil jasht nga shtpia.
Zgjedhje e rrezikshme M lini tju pyes pak m shum pr librin. Fakti se ju nuk i vut nj emr, nj kombsi prsonazhit kryesor, sht sepse ai mund t jet boshnjak, serb, malazez, shqiptar?
Sigurisht, un kmbngul se sht nj histori universale sepse nuk besoj se historia ia vlen kur nuk sht universale. Sigurisht mund t shkruash rreth shqiptarve, eskimezve por duhet t jet nj shtje universale q mund ta prdorsh mbi do person, do kombsi dhe do grup fetar. Kjo ishte ideja.
Kjo ishte ideja e fsheur?
Sigurisht, ky ishte koncepti i uditshm i Jacques Lecan, psikoanalisti francez, i quajtur emri i babait. Un po luaja me at koncept i cili sht me t vret i komplikuar dhe nuk jam i sigurt nse e kam kuptuar drejt por t paktn kam kuptuar disa gjera drejt dhe po luaja me at koncept sepse ideja ishte emri q t v babai yt t prshkruan ty. Pra duke konsideruar nj marrdhnie t uditshm midis babait dhe birit, Tahvan, djali pa nj emr dhe babai q nuk ia dha emrin e tij djalit tregon shum se sa e vshtir sht kjo marrdhnie.
Duke shpresuar se do t jeni i ndershm dhe i sinqert, keni patur nj marrdhnie t tensionuar me babain tuaj?
Jo, aspak. Un kam nj marrdhnie t shklqyer me baban tim i cili ishte shum i dashur dhe un mund t them, baba liberal. Ai sht shkrimtar gjithashtu. Disa her mendoj se ai sht nj shkrimtar shum her m i mir sesa un por sigurisht ai nuk sht kaq popullor sa jam un. Ne jemi si dy vllezr ose edhe m mir, si dy shok t ngusht. Pra do t isht shum e padrejt pr mua t bja nj lloj reference midis atij babai dhe babait tim.
Kuptoj. Babai juaj sht me origjin shqiptare apo greke? Si sht historia pas mbiemrit tuaj, sht e komplikuar?
sht trsisht e ngatrruar m duhet t them. Pr aq sa dim, familja Nikolaidis, t paktn gjyshi im, erdhi n Ulqin nga nj vend i vogl n Shqipri i quajtur Ziisht afr Kors. A kan ardhur nga Greqia apo kan lindur n at vend, un me t vrtet nuk e di. Edhe mund t jet q un t kem nj lloj origjin shqiptare n familjen time. Un nuk kam krkuar shum pr kt sepse n noveln time Mimesis, kam shkruar nj histori faliljare. E prshtata n at narracion dhe ishte e qart pr mua ather se do njeri sht radikalisht i lir t zgjedh identitetin e tij. Un nuk besoj se far ishte gjyshi im m prcakton mua, n do kuptim.
Pra ju mund t keni pak gjak shqiptari, le t themi por nuk sht e rndsishme?
Un mund t kem pak gjak grek por prap sht e parndsishme.
Por far ndiheni? Boshnjak? Malazez?
Po, un jam boshnjak, un malazez dhe un jam jugosllav sepse un kam lindur n Jugosllavin e Titos dhe e kujtoj at shtet me shum dashuri dhe shum nostalgji.
N 1992 ju desh t iknit nga Sarajeva kur nisi lufta. Si i kujtoni ato momente?
Sigurisht ishte si nj makth, ishte si nj temperatur gjith kohs. Gjrat jan t ngatrruara, sureale. Nuk e di se far po bn, far duhet t bsh, di thjesht q po prpiqesh t mbijetosh dhe n nj pik bhet e mundur pr ne t shkuar nga Sarajeva n Ulqin. Vllai im dhe un ikm n fillim, pas disa javsh mamaja dhe babai na u bashkuan dhe 10 vitet e para un isha me t vrtet n shok. Pr 3-4 vjet un besoja se do t ktheheshim prapa shum shpjt. Halla ime shkoi n Beograd nga Sarajeva dhe ajo as nuk mori parat nga banka sepse ishte aq e bindur se do t kthehej prapa pr dy jav. Un mund t them tani se ne n Bosnje nuk e dinim se far po ndodhte n at koh.
Por pse vendost t vinit n Ulqin dhe t qndronit ktu?
Vendosm sepse familja Nikolaidis sht nga Ulqini. Ne kemi nj shtpi t vogl familjare ktu. Ishte nj zgjedhje logjike pr ne t vinim ktu. Un u bra nj qytetar i Malit t Zi n vitin 2008 pra pr 16 vjet nuk e kisha pashaportn malazeze. Jetoja ktu si refugjat. N vitet e para merrnim ndihma nga Kryqi i Kuq etj, ishim shum shum t varfr. Un mund t studioja. Kishim frik disa vite se do t na kthenin prapa n Bosnje dhe po fshihesha, refuzoja t shkoja jasht Ulqinit. Njerzit m njihnin. E dija q nuk do m ndodhte asgj e keqe n Ulqin por po t shkoja n Podgoric apo diku tjetr, do gj mund t ndodhte. Ajo ishte nj periudh me shum frik, shum t panjohura dhe sigurisht kishm frik nga gjrat e panjohura.
Por ju e bt nj zgjedhje q sht interesante pr dik t ri dhe dik me problemet q ju kishit, ishit i varfr dhe nik kishit nj identitet. Ju jetuat n nj librari.
Po sigurisht. Vllai im pr pak ishte n Kanada dhe ai tani jeton n Kanada. Pa dijenin time ata m rregjistruan pr viza kanadeze dhe un refuzova t shkoja sepse un vendosa q doja t bhesha nj shkrimtar dhe e dija q mund t bhesha shkrimtar n marzhet e gjuhs sime. E dija se asnjher nuk do bhesha shkrimtar n Kanada. Jo sepse sht vend i uditshm por sepse nuk sht gjuha ime dhe qndrova dhe mendoj se bra mir. Sigurisht vllai im bri at sepse nga perspektiva e tij ishte nj vendim i mir.
Libri q lexuat gjat atyre viteve, ju ndihmoi pr t nxjerr n pah aftsit e shkrimtarit?
Po sigurisht. Drejtori i libraris ather ishte nj njeri i mir dhe ai m la ti merrja ato libra dhe shum shum lexime ather. Mbase duhet q t lexoj aq shum edhe tani gj t ciln nuk e bj sepse
Sepse shprdoroni koh duke dhn intervista.
Jo jo sepse shprdoroj koh duke pir kafe dhe tymos.
Jeton n nj vend ballkanik dhe duhet ti prshtateni. Pse kjo zgjedhje t mos flassh shqip edhe pse jeton n Ulqin?
sht vrtet e uditshme. Mbase pr distancn etnike me shqiptart sepse natyrisht qndrimi im politik sht pro shqiptar. Isha mbshtets i pavarsis s Kosovs etj. Besoj se ndodh sepse njerzit n Ulqin jan shum tolerant. N jetn e prditshme, kudo ku shkoj, njerzit m flasin me gjuhn time sepse m plqejn, sepse nuk duan tia din, sepse jan tolerant, pra nuk m sht dashur kurr ta msoj. Sigurisht mund t shkoj t blej dika n shqip, mund t kem nj bised t shkurtr n shqip, e kuptoj shqipen por nuk jam prpjekur kurr t formuloj dika q mund t ishte nj ide e komplikuar n shqip. Un flas gjuhn time. Edhe anglishtja sht problem pr mua sepse n nj pik kuptoj se zakonisht kam nj mendim t ndryshm n gjuhn time dhe n anglisht sepse pr vet faktin se un mund t mbaj qndrim n dika q mund ta flas n anglisht.
Interesante. far mendoni pr t drejtat e shqiptarve n Malin e Zi? Respektohen?
Prmirsohet me kalimin e kohs por sigurisht nuk sht e mjaftueshme pr t drejtat e minoriteteve. Gjithmon mund t prmirsohen dhe duhet t prmirsohen. Shqiptart ishin nj faktor shum i rndsishm n rifitimin e pavarsis s Malit t Zi. Mendoj se partit shqiptare kan nj marrdhnie t mir me qeverin malazeze. Disa nga partit shqiptare jan pjes e qeveris malazeze dhe un besoj se n do t ardhme duhet t ket nj vend n qeverin malazeze pr shqiptart.Kur vjen puna tek Ulqini, nuk jam i knaqur nga politika e qeveris, mendoj se duhet t jet shum her m mir. Ulqini ishte faktor i rndsishm pr turizmin malazez. Tani sht Budva. Ekonomia e Ulqinit sht gati e shkatrruar dhe ne t gjith duhet t bjm shum m mir
Po lexoja nj prej artikujt e intervistave tuaja dhe ju keni prmendur teorin e Rene Girard Mimetic Desire, nj mendimtar francez i cili pretendon se ne si njerz kemi nj dshir t kopjojm at q bjn t tjert, at q bjn fqinjt. A ka nj shpjegim pr telashet e Ballkanit, luftrat dhe situatat?
Sigurisht, nuk e shpjegon t gjithn por shpjegon shum sepse Girard sie that edhe ju pretendon se nj njeri krkon at q tjetri e ka, pra kjo na on n nj luft permanente, t gjith kundr t gjithve dhe koh pas kohe duhet t ndaloj. N Ballkan sht akoma m shum e komplikuar sepse nse sheh n historin e afrt t Ish Jugosllavis, nuk ka ndryshime midis nesh. Ne natyrisht po jetojm si nj pjes e nj shteti t madh, ne dashurohemi me njri-tjetrin dhe pastaj n nj pik ne kuptojm se ne e urrejm njri-tjetrin dhe do ishte ide e mir ta vrisnim njri-tjetrin dhe djegim shtpit, shkatrrojm ekonomin dhe t shohim se do t nxjerrim me kt. Kjo sht menduri e nj kombi t tr i rrzuar n nj vrim t thell, t zez plot me menduri.Besoj se Frojdi ka nj shpjegim t mir pr at q ishte koncepti i tij i narcizmit t ndryshimeve t vogla. Ne urrejm at q sht si n, at q sht ashtu si jemi ne dhe kto diferenca t vogla u bn karburant pr urrejtjen etnike.
Pse nuk i morn kto dshira imituese, le t themi t kopjonim europiant, Shtetet e Bashkuara por kopjuam njri-tjetrin dhe kaluam n kto vuajtje?
Sepse europiant, sigurisht kan patur luftrat e tyre t prgjakshme. T mos harrojm q Lufta e Par dhe e Dyt botrore u kryesua nga forca imperialiste ose forcat e mdha t perndimit por ata zhvilluan sistemin politiko-ekonomik i cili u lejoi atyre t jetonin t lir dhe me paqe. Ne nuk e bm at. Ne mundohemi ta bjm at. Sigurisht un shpresoj se do ta bjm por tani ne nuk e kemi at sistem n shtetet tona.
far konsideroni ju si krcnimin m t madh pr ballkanasit?
Un besoj se na duhet nj tjetr 20 ose 30 vjear n paqe t plot, t prpiqemi t zhvillojm nj demokraci e cila sigurisht nuk sht zgjidhja perfekte por sht shum m mir se totalitarizmi q ne po jetojm dhe le t kopjojm eksperincat europiane sepse fardo q t ndodh pr ne si kombe t vegjl sht m mir ta ndajm fatin ton me fuqit e mdha, sepse un besoj se ne do t jemi m t sigurt n kt gravitet. Nj lloj zhvendosje tektonike midis fuqive mund t shkrepin si gjithmon nj luft t re n Ballkan, un shpresoj se nuk do t ndodh, pra un besoj pr nj moment se ajo q mund t jet shum e rrezikshme sht q Rusia t bhet nj fuqi m e madhe se sht tani.
Dhe mund t na hap telashe prsri le t themi. sht nacionalizmi nj krcenim i madh, mendon?
Po, sht por tani, t paktn pr Ish Jugosllavin, ne e pam se sa shkatrruese ishte. far m shqetson mua sht se gjenerata e re jo vetm q nuk sht imune ndaj nacionalizmit por jan edhe m shum nacionalist se ishin prindrit e tyre m par
Si e shpjegoni kt?
sht e pashpjegueshme. sht trsisht irracionale dhe un nuk mund ta shpjegoj kt. Ndoshta dikush mundet por un nuk mund t gjeja nj shpjegim pr kt fenomen.
Nacionalizmi nga ajo q kemi par , msuar lexuar, nuk sht gjenetik, kshtu q duhet t vij nga dika q po e prodhojm. Shoqria po e prodhon
Po, sht nj shtje kulturore. sht nj shtje kulturore gjithashtu sepse kur e pompon nj histori pr kultur kombtare duke i prjashtuar t gjitha kulturat e tjera, vese po i on karburant motorrit nacionalist. Besoj se kultura nuk ka kufij. Kultira sht nj organizm q jeton gjithmon n ndryshim konstant. Nuk mund ti vsh kufij kulturs dhe t thuash, kjo sht malazeze, kjo sht shqiptare dhe kjo sht italiane. Sigurisht ne duhet t shkputemi nga ky koncept i kulturave kombtare kur kemi shtete kombe. do prpjekje pr t br nj lloj ekzorcizmi le t themi, shqiptart ndikohen nga kultura malazeze, na on drejt fashizmit dhe e pam kt n vitet 90. Pra un them, pjes e barabart e rndsishme e kulturs malazeze sht kultura shqiptare, e cila sigurisht sht shqiptare dhe un nuk dua tia marr shqiptarve por un them, T dashur shqiptar, kultura juaj pr mua si grek, malazez, shqiptar, boshnjak, europian apo fardo sht njsoj e rndsishme si kultura ime le t themi. Pra kultura juaj sht gjithashtu e imja dhe mendoj se kultura ime sht e juaja dhe ndoshta ju nuk doni ta pranoni, mbase ju nuk e ndani mendimin tim por ky sht kndvshtrimi im pr kulturn.
Le t flasim pr kufijt. Ballakanasit jan shum t afrt dhe kan filluar shum vite prpara procesin e integrimit pr n BE si nj familje e mundshme e re pr t qen pjes. A sht kjo rruga e duhur pr vendet tona?
Me shum mundsi po. Un nuk jam trsisht i knaqur sepse nuk jam aspak i knaqur me sistemin ekonomik n perndim sepse mendoj se ky lloj kapitalizmi i egr do t sjell katastrof tek shtete perndimore sepse jam shum i lidhur me sistemin e vjetr t shteteve sociale si kndvshtrimi socialdemokrat, nj lloj kapitalizmi socialdemokrat. Nse vetm masa e prodhimit kapitalist sht e mjaftueshme pr t prodhuar ather ju mund t shprndani dhe t keni shtetin tuaj t ndershm. Nse nuk prodhon mjaftueshm, do t jemi t gjith t varfr. sht e qart, shikoni Koren e Veriut pr nj moment, pra kjo nuk sht nj zgjidhje. Edhe pse nuk jam i knaqur me kt lloj kapitalizmi, un besoj vrtet se NATO dhe integrimi europian sht rruga m e mir. Un vrtet mendoj se BE duhet ta bj m mir. Nuk sht vetm interesi yn, i Malit t Zi dhe Shqipris t bhen pjes t BE por sht gjithashtu edhe interesi i BE sepse le ta pranojm, BE midis t tjerave sht nj perandori. sht nj perandori me tendencn pr tu zgjeruar kufirin e saj. Pra ne sigurisht do bhemi pjes e BE dhe BE si nj perandori do t jet m e gjer. Deri ktu n rregull. Nse sht kshtu, nuk do t ishte m mir q Shqipria dhe Mali i Zi t bhn pjes sa m shpejt e BE? M mir shpejt se sa von sepse ne do shtypim influencn ruse n Malin e Zi. Un nuk e kam kt problem por sht nj problem i madh pr ne.
Le t rrim pak m shum ktu sepse dua t kuptoj rolin e BE n vendosjen e demokracis funksionale n vendet tona, dua t them lufta kundr korrupsionit, lufta kundr krimit t organizuar, t kemi politikan t besueshm, a mund t na ndihmojn ata pr kt apo e kan kt problem brenda tyre?
sht shum e komplikuar dhe kam frik se prgjigja nuk sht po ose jo. Nse shikon Bullgarin, n momentin q u bn pjes e BE, ekonomia dhe demokracia e tyre u b edhe m keq se e jona dhe prap ata u bn pjes e BE sepse ishte vendim politik, ishte e rndsishme ti pranonin brenda BE. Duhet t jemi t ndrgjegjshm se korrupsioni sht nj problem i madh pr vet BE-n. Sipas komisionit europian 130 miliard euro vlente korrupsioni n institutet europiane n vitin 2013.
Ata nuk kan shum pr t na msuar neve?
Sigurisht ata e kan konceptin e sundimit t ligjit dhe duhet t praktikohet. sht m mir se ky koncepti q po zhvillojm ne, ti je miku im, do t jap miliona ty dhe ai q sht shoku yt do ti jap miliona edhe atij. Nuk ecn n kt mnyr, nuk ka t ardhme me kt koncept.
Sa sht niveli i korrupsionit n Malin e ZI q shohin ata?
Besoj se domethns, sigurisht. Sigurisht nuk mund ta v gishtin tek dika apo dikush sepse nuk jam gazetar investigativ por sht e dukshme se kemi nj problem me korrupsionin dhe sht e dukshme q na duhet le t themi nj demokraci m e fort. Problemi me Malin e Zi sht se do shoqri ka t veantat e veta dhe e veanta e shoqris malazeze sht q ne kemi nj qeveri me t ciln un nuk jam i knaqur aspak por ne kemi nj opozit e cila sht e tmerrshme. Kurr n jetn time nuk do votoja pr ta. Edhe nse partia n pushtet do ta shkatrronte Malin e Zi, un nuk do t votoja kurr pr ta sepse ideologjikisht, kulturialisht dhe n nj sens civilizimi ata jan t papranueshm pr mua sepse partia m e madhe opozitare ideologjikisht hst etnike. etnikt ishin nacionalistt serb gjat Lufts s Dyt Botrore. Ata bn shum krime n Ish Jugosllavin, veanrisht n Bosnje, ata vran shum pjestar t familjes sime dhe un po them se asnjher n jetn time nuk do t mbshtesja at opozit.
N nj nga intervistat tuaja, ju that se qeverit jan si t brendshmet. Mendoj se ju keni veshur t brendshmet pr nj koh t gjat?
Po, kjo sht qartsisht nj problem por
Pse e thoni kt, pse e konsideroni qeverin si t brendshme?
Sepse nse nuk i ndrron t brendshmet shpesh, ather fillon dhe mban er. sht e qart. Mendoj se synimi kryesor i Malit t Zi dhe sistemit poitik, le t themi, elita e Malit t ZI sht se si t gjej nj mnyr pr t ndryshuar gjrat, si t gjej mnyrat pr t ndryshuar elitat, pr t br sistemin demokratik funksional. Po, sigurisht. Ne ndoshta kemi nevoj pr nj rrug t tret. Nse qeveria nuk performon si duhet, nse opozita sht e papranueshme, ather ndoshta na duhet nj opozit tjetr. Do t jet si nj rrug e tret dhe un vrtet shikoj nj hapsir pr kt sepse po t flasim ekonomikisht njsoj. Politika e tyre sht kapitalizmi pa alternativ, pra un besoj se nj lloj opozite tjetr, le t themi edhe e ndrgjegjshme kombtarisht t mbroj pavarsin e Malit t Zi, t mbroj vlerat europiane dhe integrimin n NATO, realisht mund t ishte nj ofert e mir.
Mund t prfshiheni ju n kt opozit?
Jo jo, un kam qen i prfshir n politk pr 4 vjet. Kam punuar si kshilltar ekonomie e cila nuk sht strikt politike por prapsprap, i Kryetarit t Parlamentit t Malit t Zi. Ai sht me t vrtet i aft pr politik, kam besimin se ai ka nj t ardhme n skenn politike, gjithashtu besoj se ai mund t jet nj prej liferve t atij blloku t tret. T presim e t shohim.
Pse dhat dorheqjen?
Sepse ma shpifi politika. Sepse kuptova se un nuk mund t ndryshoja asgj me t vrtet.
Kur e thoni ju kt, si mund ta bj dikush q nuk i ka aftsit tuaja? far po bni ju? Po i dorzoheni ides se po heq dor?
Jo, un do t jem nj kritik intelektual, do t shkruaj, do t bj at q bj m mir, sepse n politik un e kuptova q sht nj loj q gjithmon do t jem humbsi. Nuk sht nj loj pr mua.
Pse, nuk dini ta luani?
Jo, un nuk di ta luaj dhe jam naiv. sht njsoj si pokeri. Thon se kur shkon n tavolinn e pokerit dhe nuk sheh ndonj qullac, ather je ti qullaci. Ky sht pozicioni im n politik.
Gjithashtu thon se q t hysh n politikn e Ballkanit duhet t bhesh pis. Mort ndonj ofert pr tu br pis?
T them t drejtn jo. Nuk mund t them se isha i vendosur. Nuk thash jo dhe nuk thash po sepse nuk mora ofert.
Ndoshta sht nj perceptim por duhet t shohim dhe t marrim m shum opinione pr kt por ndrkoh ju nuk jeni nj i huaj dhe nuk keni frik ndaj polemikave. I thoni opinionet tuaja n publik dhe aktualisht jeni n telash, edhe n telashe ligjore pr at q that pr Kosturica dhe influencn e tij tek Milosevic n regjimin dhe prbrjen e artit t tij. far ishte sipas mendimit tuaj ajo polemik, kalimi npr gjyqe, pagesa e gjobs?
Po, sigurisht. Besoj se n vitin 2004, shkruajta nj artikull pr Emir Kosturicn, pr monitorin javor t Malit t Zi dhe pas saj ai m paditi dhe ai gjyq vazhdoi pr m shum se 10 vjet dhe n nj mnyr nuk ka mbaruar akoma sepse na duhet ta bjm srish nga e para t gjithin. N nj pik u duk sikur ai fitoi por pas saj un depozitova nj ankes tek gjykata supreme dhe gjykata vendosi n favorin tim kshtu q do t shohim se do t ndodh m von.
Po e ndjek shtjen tani?
Jo, jo aspak sepse nuk kam asnj interes sepse e dija q n fillim q kisha t drejt.
Cili ishte mendimi juaj? Pr far e fajsoni Kosturicn?
E fajsoj pr mbajtjen e ans s Milosheviit gjat Lufts n Bosnje. Kosturica dhe un jemi nga Sarajeva. Kur dikush po bombardon qytetin tnd ather dikush po e ndan n pjes vendin, Bosnjen. Kur dikush po bn spastrim etnik n Bosnje, kur dikush po kryen genocid n Sebrenic, ti nuk e mbshtet at, sht gjja m e kuptueshme n bot, besoj dhe ai e bri.
A kishte ai zgjedhje tjetr? E bri sepse donte ta bnte apo iu b presion?
Sigurisht q kishte zgjedhje, ai ishte drejtor i madh i mirnjohur n bot. Ai i kishte t gjitha zgjedhjet q donte t kishte por ai zgjodhi t mbshteste Milosheviin. Un nuk dua vrtet ti kuptoj arsyet e tij. Un nuk dua tia di pr to sepse sht kaq vendim i shpifur saq nuk dua t mendoj se far e drgoi at tek ky lloj vendimi.
Opinioni publik ju mbshtet ju apo Kosturicn?
Mali i Zi ishte i ndar 50 me 50, Serbia ishte me Kosturicn dhe Bosnja me Kroacin ishin me mua.
Interesante. Si e paguat gjobn?
Sepse njerzit nga Bosnja m drguan para dhe than, n rregull jepja atij parat e tij.
Artist?
Po, artist, dhe jo vetm nga Bosnja por edhe nga Serbia, nga Kroacia. Ata menduan se bra nj gj t mir, ata ndanin mendimin tim pr at dhe donin ti drgonin atij nj mesazh se parat nuk jan zgjidhja pr at problem. sht m e thell. Ai po drejtonte propagandn e Milosheviit dhe n Luftn Jugosllave, nuk mund t bhet.
Po lexoja pr krcnimin me telefon gjat nj emisioni n radio, a keni marr krcnime me vdekje pr opinionet e tua?
Po, un shkrova nj artikull pr Hercegovinn. Isha i inatosur sepse gjat nj ndeshje aterpol, publiku po brtiste q duhet t vrisnin kroatt etj. Kjo ishte si nj orgji nacionaliste dhe un reagova dhe thash se sht e papranueshme, sht nj turp sepse veanrisht ana jon e Malit t Zi dhe venrisht ana e Hercegovins. NJerzit nga Hercegovina ishin shum t prfshir n sulmimin e Dubrovnikut. Nse sillesh kshtu, duhet t pranosh se je gabim , duhet t krkosh falje pr nacionalizmin tnd, jo ta zhvillosh nacionalizmin 50 vjet m von. Pas atij artikulli, pata shum probleme me shum njerz nga Hercegovina, edhe qeveria lokale krkoi publikisht t ndiqesha penalisht etj etj dhe dikush gjat nj emisioni n radio, studio ishte n Podgoric, ai telefonoi nga Hercegovina dhe m tha se nse do m takonte ndonjher ball pr ball, do t m vriste.
E mort at krcnim seriozisht? Keni frik?
Jo, sigurisht
Jetoni me frikn se dika mund t ndodh?
Jo, kurr nuk kam jetuar me frik. Kam jetuar me frik n vitin 1996. Nga 1992 n 1996, edhe n vitin 1997 jetoja me frik, pastaj dika m ndodhi. Kuptova se nse e jeton jetn me frik ather jeta jote sht e pavler.
sht e shprdoruar
shte e shprdoruar dhe pas asaj un vendosa se do t thoja gjithka publikisht, far kam pr t thn.
Keni ndonj mendim pr vdekjen?
Gjith kohs. Prandaj shkruaj
far mendon pr t?
S pari nuk kam frik prej saj. S dyti m vjen keq q nuk do t jem i aft t shkruaj prshtypjet e mia.
Nuk e dim se ndodh m pas. Nuk do t jesh m i aft t shkruash. Por ju nuk jeni i friksuar se kur do t vij, si do t vij?
Jo, aspak sepse ne kemi gjith jet pr t prgatitur veten pr t vdekur
A i keni patur ndonjher problemet e ekzistencializmit?
Po sigurisht.
far po bj, si po e bj? sht e mrzitshme pr ju?
Jo nuk sht sepse gjej frymzim pr shkrimet e mia pr kt lloj ekzistencializmi. Un i dua neurozat e mia. Jan produktive. Jan forc produktive pr mua. Pa to nuk e di do bj me jetn time. Pra kjo lloj luft ekzistenciale, kjo lloj lufte me veten tnde sht dika q nuk e v dot n funksion pa qen shkrimtar.
Ka nj rast tjetr ku dua opinionin tuaj kur that pr Boris Tadi dhe ju that se po t qlloheshin, po t vriteshin do ishte mir pr stabilizimin. Nuk jeni pak agresiv sepse ju fajsoni Kosturican q ka mbshtetur dik q ka vrar. Ju n nj mnyr po ftoni dik t vras dik tjetr?
Jo, aspak. Ajo ishte sarkazm. Duhet t dini historin e asaj historie. Gjat asaj ceremonie n. dukshm disa arm u gjendn n at qendrn sportive ku ceremonia po mbahej dhe pastaj propaganda serbe filloi t flas. Ata filluan t flasin pr terroristt e Iranit, ata foln pr terroristt e cellAF-it, dhe ishte e dukshme q po synoni disa grupe terroristsh islamik dhe pastaj doli se nuk iste ndonj grup islamik terrorist, nuk ishin grupe terroriste aspak por punonjsi i asaj qendre sportive po i mbante armt e tij, t blera apo t vjedhura gjat lufts s Bosnjes n at vend dhe ai erdhi dhe tha q armt jan t miat, nuk e kuptoj a problemi ka ktu. Pra kjo ishte vrtet sarkazm dhe sigurisht un e di q do t jet dika si prshembull, kjo do m ndodhte mua por kur ne jemi duke folur pr Republikn Serbe, po flasim pr etni e cila gjendet n spastrimin etnik. Kjo sht pjes e entitetit n Sebrenice. N Sebrenic sht kryer nj genocid. Un e shoh si t papranueshme moralisht pr Sebrenicn t jet pjes e Republiks Serbe dhe Republika Serbe t jet nj entitet n Bosnje. Un qndroj fort pr nj Bosnje sovrane dhe t bashkuar. Ky sht pozicioni im politik, e di q disa njerz m urrejn pr kt por ky sht pozicioni im si e thash.
Jan t rrnjosura n historin e Ballkanit, vendet e Ballkanit librat q shkruani ju?
Besoj se po. Un i vendos ato ndoshta n nj perspektiv t uditshme, ndoshta n nj filtr t uditshm por prsri ato jan shum lokale.
I jep nj qasje si Dostojevski le t themi?
Ato jan lokale, un jam nj djal lokal, jam nj djal hoteli
N sa gjuh sht prkthyer vepra Bir?
M duket se 12-13 gjuh.
13 gjuh?
Po, 13
Dhe e thua n nj mnyr modeste 12-13? Apo jeni i lumtur me kt, jeni i famshm ndrkombtarisht?
Un jam shum i lumtur. Un nuk jam i famshm ndrkombtarisht. Duhet t jesh shum m shum i famshm se sa jam un ta quash veten t till por un asnjher nuk kam menduar se do t prkthehej libri n asnj gjuh sepse pr shum vite kam qen nj viktim. Gjrat qartsisht ndryshuan pr mua dhe sht shum m mir kshtu.
far po shkruani aktualisht?
Po shkruaj nj libr me teori kulturore t quajtur E majta melankolike dhe po prgatis veten t filloj noveln time t re t ciln shpresoj se do mbaroj ndonj dit nga viti tjetr.
Tashm e dini historin, e keni menduar, vetm duhet ta shkruani?
Po, po e kam trsisht n kokn time, vetm duhet ta nxjerr.
Ju keni kt teknikn e re q nuk sht par e t publikuarit t fonogramet e librit q ndoshta sht interesante pr personin q po e lexon at ta dgjoj gjat leximit. Si ju erdhi kjo ide?
Muzika ka qen nj pjes e rndsishme e jets sime. Pr vite dhe dekada dgjoja muzik 15-16 ose 20 or n dit. Madje edhe flija me muzikn e ndezur derisa u martova sepse gruaja ime nuk e lersoi shum zakonin tim kshtu q e fika por ather zhvillova sekretin tim, t shtrihesha me kufjet. Pra muzika sht shum e rndsishme pr mua dhe un gjithmon kam menduar se do t jet e kndshme t ket nj lloj fonogram pr novelat sepse muzika nnvizon tregimin n nj mnyr t kndshme dhe mendoja nse mund t bjm t njjtn gj pr letrsin. Nuk jam i sigurt por e provova. Provova t sugjeroj nj list muzike. Lexuesi duhet ndoshta ta dgjoj gjat kohs q ai apo ajo po lexon
Nse do t sugjeroj nj muzik pr intervistn ton, cila do t ishte?
Do t ishte nj japoneze sepse sht me fllad, sht e ftoht edhe pse sht koh vere. Do t sugjeroja nj band postrock japonez dhe sht albumi Hymn to the Immortal ind e cila sht e bukur.
Koha Jone
-
Regullat e Postimit
- Ju nuk mund t hapni tema t reja.
- Ju nuk mund t postoni n tema.
- Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
- Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
-
Rregullat e Forumit
unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn kab_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn eng_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn nob_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn slv_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn