als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Skjarim..
Gazeta dje ka pasur nje shkrim qe flet per Lasgushin , shkruar nga nje mikeshe e tije dhe ky shkrim sot eshte reagim i bijes se Lagushit per Shkrimin e mikeshes.
Une e postova kte shkrim jo per debate por per te njohur jeten private te Lasgushit si njeri dhe POET.
Nga gazeta Shqiptare
........
DOSSIER II
Pėr herė tė parė, Maria Gusho, bėnė publike marrėdhėniet e babait tė saj, Lasgush Poradecit, me zonjat Meri Lalaj e Ana Jovani si dhe Kadarenė e Bashkim Shehun
"Ja e vėrteta e lidhjeve tė babait tim, Lasgushit, me dy mikeshat e tij"
..............
Dashnor Kaloēi
Nė pjesėn e parė tė kėtij shkrimi tė botuar nė numrin e djeshėm, u njohėm me ditarin e zonjės Meri Lalaj, nė tė cilin bėhej fjalė pėr lidhjet e saj intime me poetin e famshėm Lasgush Poradeci, nė vitet 1980-1984, kohė kur ajo punonte si mėsuese e anglishtes nė qytetin e Pogradecit. Ditarin e saj, ajo e botoi pas viteve '90, fillimisht nė Shtėpinė Botuese "Onufri" dhe mė pas, kohėt e fundit ajo e ribotoi nė Shtėpinė Botuese "Omska". Sipas ditarit tė zonjės Lalaj, aty jo vetėm qė lihet pėr t'u kuptuar mbi lidhjet e saj tė ngushta me poetin e famshėm, por aty thuhet qartė se ēfarė marrėdhėniesh kanė ekzistuar midis tyre. Mirpo, atė e gjė, pra marrėdhėniet e Lalajt me Lasgushin, i kundėrshton e bija e Lasgush Poradecit, Maria Gusho, e cila shprehet se aty nė atė ditar, shumė gjėra janė tė trilluara nga zonja Lalaj dhe nuk i pėrgjigjen fare sė vėrtetės. Lidhur me kėtė, bėnė fjalė dhe intervista ekskluzive e Maria Gushose, tė cilėn po e botojmė nė shkrimin e mėposhtėm.
(vijon nga numri i kaluar)
Zonjusha Maria, nė ē' rrethana e keni njohur ju zonjėn Meri Lalaj dhe ēfarė e ka lidhur atė me familjen tuaj?
"Meri Lalaj ka jetuar shumė vjet nė qytetin e Pogradecit, ku kemi banuar edhe ne familjarisht. Njohja e familjes sonė me kėtė person, ka ardhur nė njė mėnyrė krejt tė ēuditėshme, nė ato vite qė ajo punonte si mėsuese e anglishtes nė njė shkollė 8-vjeēare nė qytetin e Pogradecit. Duke qenė se Meri ishte kolege pune me motėrn time mė tė madhe, Kostandinėn, ajo filloi tė vinte nė shtėpinė tonė si shoqe e motrės. Duke qenė se njerzit qė mund tė shkelnin nė shtėpinė tonė nė Pogradec ishin mjaft tė rrallė, ne e pranuam Meri Lalajn pėr disa arsye tė cilat kishin tė bėnin me gjėndjen e saj sociale dhe shoqėrore. Nė atė kohė ne na vinte shumė keq pėr tė, pasi para se tė vinte nė Pogradec, ajo kishte jetuar disa kohė nė Minierėn e Manzės sė bashku me bashkėshortin e saj dhe mė pas ishte e divorcuar nga ai pasi atė e kishin dėnuar me burg pėr motive politike dhe ajo kishte mbetur e vetme me njė vajzė tė vogėl nėpėr kėmbė. Pra me pak fjalė, nė atė kohė ajo jetonte nė njė gjendje tė mjeruar ekonomike, gjė e cila midis tė tjerash na shtynte ta mėshironim dhe ajo shpesh ushqehej nė shtėpinė tonė".
Pėr nė ē' kohė bėhet fjalė, pra kur ka ardhur ajo pėr herė tė parė nė shtėpinė tuaj?
"Fillimet e njohjes sonė me kėtė person, i pėrkasin vitit 1979-80 kur motra ime, Kostandina, u emėrua si mėsuese nė qytetin e Pogradecit, por miqėsia jonė me tė, vazhdoi edhe disa vjet tė tjera dhe ajo ishte ndėr tė paktėt njerėz qė shkelnin nė shtėpinė tonė, pasi babai ynė, Lasgushi ishte mjaft i mbyllur dhe pėr shumė rrethana tė tjera, miqtė e tij qė mund tė vinin pėr ta vizituar atė, siē thashė mė lart, ishin mjaft tė pakėt".
Me qė dolėt nė kėtė pikė, mund tė na tregoni se kush ishin miqtė mė tė ngushtė tė babait tuaj nė ato vite, pra kush ishin ata qė e vizitonin atė nė shtėpinė tuaj?
"Nė parantezė desha tė them se ne kemi pasur dy shtėpi, njė nė Tiranė dhe njė nė Pogradec. Babai me nėnėn, Nafien, dhe ne dy gocat, (unė dhe Kostnadina) shkonim nga Tirana nė Pogradec, nė periudhėn qė mbaronim shkollat dhe kishim pushimet verore. Nė atė periudhė qė ne qėndronim nė Pogradec, babain vinin pėr ta vizituar miq shumė tė rrallė. Ndėr ata kujtoj shkrimtarin e njohur Ismail Kadare me bashkėshorten e tij, Elenėn, Bashkim Shehun, djalin e Mehmet Shehut, si dhe Skėnder Luarasin. Kishte dhe persona tė tjetėr nga Pogradeci qė akoma dhe sot ne nuk i dimė arsyet se pėrse vinin nė shtėpinė tonė. Por babai si miq mė tė ngushtė tė tij, konsideronte Kadarenė dhe Bashkim Shehun, tė cilėt vinin mė shpesh pėr tė vizituar si nė Pogradec ashtu dhe nė Tiranė".
U shprehėt se babai juaj Lasgushi, i vlerėsonte shumė Kadarenė dhe Bashkim Shehun, nė ē'aspekt e keni fjalėn.
"Pėrveē anės intelektuale dhe profesionale, pra nė fushėn e letrave, babai fliste me superlativa pėr Ismailin e Bashkim Shehun, sepse vetėm ata tė dy i ishin gjendur nė momentet mė tė vėshtira qė kalonte ai nė atė kohė dhe babai thoshte gjithnjė: "Mik ėshtė ai qė tė gjendet nė tė keq e nė rrezik", duke pėrmėndur Ismailin e Bashkimin".
Mė konkretisht, ku i ishin gjendur ata Lasgushit dhe pėr ēfarė e kishin ndihmuar?
"Unė po marr vetėm njė aspekt. Kur unė dhe motra, Nina, mbaruam shkollat e mesme, Ismaili me Bashkimin ndėrhynė qė ne tė na jepej e drejta e studimit pėr tė vazhduar shkollat e larta, nė Ekonomi e Letėrsi qė mbaruam unė dhe Nina. Nė atė kohė, pra kur unė dhe Nina mbaruam shkollat e mesme, babai u kėrkoi ndihmė Ismailit dhe Bashkimit, sepse ai e kishte shumė problem qė ne tė vazhdonim universitetin, jo thjesht pėr tė marrė njė diplomė, por tė shkelje bankat e shkollės sė lartė, ai e quante gjėnė mė tė shėnjtė. Kjo ishte edukata me tė cilėn ishte brymosur ai nė shkollat europiane ku kishte studjuar. Pra qė ne tė mbeteshim pa u shkolluar, ishte plaga mė e madhe qė mund t'i hapje Lasgushit dhe qė tė shkolloheshim ne, do tė thoshte t'i plotėsoje atij njė dėshirė tė madhe shpirtėrore. Kjo gjė vinte nga qė ai e vuante shumė atė fakt, pra se ne mund tė mbeteshim pa shkollė, pėr faj tė karakterit tė tij jo konformist me regjimin nė fuqi. U zgjata pak nė kėtė pikė, por desha tė them qė si babai ashtu dhe ne, u jemi mjaft mirėnjohės, Ismailit dhe Bashkim Shehut, pėr tė gjitha ato qė bėnė pėr ne. Njė nga personat e tjerė qė na ka ndihmuar, ka qenė edhe Llazar Siliqi e Isuf Kamba, tė cilėt na ndihmuan nė emėrimin Ninės nė Pogradec. Mirėnjohjen ndaj tyre babai e ka shprehur dhe nė ditarin e tij dhe nė shumė letra dėrguar atyre tė cilat ne mund t'ua vėmė nė dispozicion".
Tė kthehemi pėrsėri tek ēėshtja e zonjės Meri Lalaj, sa kohė dhe si vazhdoi miqėsia e saj me Lasgushin dhe familjen tuaj?
"Miqėsia e jonė me Meri Lalajn, e cila hynte dhe dilte nė shtėpinė tonė fare normalisht, vazhdoi deri aty nga viti 1982, kur babait tonė i ra njė ishemi cerebrlale, aq sa me porosi tė Lidhjes sė Shkrimtarėve, u ngarkua Llazar Siliqi pėr t'i bėrė nekrologjinė. Por ashtu si Llazari i Biblės qė u ngjall nga Krishti, edhe babai ynė Llazari, pėr fat tė mirė nuk vdiq, por jetoi edhe shumė vjet tė tjera. Nė atė kohė me interesimin e nuk e di se kujt, nė shtėpinė tonė nė Pogradec, erdhi mjeku specialist Kadri Baboēi nga Tirana, i cili u kujdes gjatė pėr mjekimin e Lasgushit. Nisur nga ky fakt, nė shtėpinė tonė filluan tė hynin e dilnin shumė njerėz, tė cilėt pyesnin pėr shėndetin e babait. Njė nga ata persona, ishte dhe Nuēi Tira, (krushk i familjes sonė, motra e tij ishte martuar me djalin e motrės sė Lasgushit) ish'kuadėr i vjetėr i Sigurimit tė Shtetit, i cili nė atė kohė punonte nė degėn e Brendėshme tė Pogradecit. Nuēi Tira me shumė dashamirėsi na tha se ne duhet qė tė kishim shumė kujdes nga Meri Lalaj dhe tė ruheshim nga ajo. Ne e vlerėsuam kėshillėn miqėsore qė na dha Nuēi, e cila na korespodonte me njė fakt, se nė atė kohė disa biseda familjare tonat, kishin filluar tė pėshpėriteshin nėpėr qytet dhe dyshimet tona normalisht ranė mbi Merin, pasi vetėm ajo kishte dijeni pėr ato gjėra. Qė nga ajo kohė, pra pas kėshillės sė Nuēi Tirės, ne filluam qė tė ruheshim nga Meri, por pa i rėnė nė sy asaj. Njė nga arsyet e tjera qė na shtynė tė hapnim sytė nė marrėdhėniet qė kishim me tė, ishte dhe fakti se nė atė kohė ajo kishte shumė miqėsi me njė person tė quajtur Ll. A. i cili njihej si njeri i Sigurimit. Kėtė gjė ne e kishim mėsuar nga burime tė tjera shumė tė sigurta".
Pėrveē zonjės Meri Lalaj, ėshtė folur qė kullėn e Lasgush Poradecit, e ka pas frekuentuar edhe njė femėr tjetėr. Ky fakt ėshtė bėrė i njohur publikisht, edhe nga ditari i babait tuaj i botuar pjesėrisht para pak vitesh nga njė revistė shqiptare, por dhe nga kujtimet e zonjės Lalaj nė librin e saj: "Lasgushi nė Poradec".
"Kjo gjė ėshtė mė se e vėrtetė. Pėrveē Meri Lalajt, nė atė kohė nė shtėpinė tonė filloi tė vinte dhe njė zonjė tjetėr e quajtur Ana Jovani, qė kishte mbetur vejushė e nė mos gabohem ishte rreth 37 vjeēe. Ana ishte mėsuese letėrsie dhe duke qenė e pasionuar pas letėrsisė dhe poezisė, ajo gjeti mėnyrėn pėr tė hyrė nė shtėpinė tonė. Po kėshtu sa herė vinte zonja Ana nė shtėpinė tonė, aty vinte dhe njė piktor i quajtur T.M dhe tė tre bashkė me Lasgushin, diskutonin pėr artet dhe letėrsinė. Lasgushit i bėri pėrshtypje dhe i hyri nė zėmėr ajo grua, sepse fliste me plot passion pėr artet dhe poezinė, e duke qenė se babai ishte njeri me zėmėr tė madhe dhe shumė kavalier, pėr ta sajdisur, i lėshoi zonjės Ana studjon e tij qė ajo tė jetonte aty dy muajt e verės, nė periudhėn e pushimeve shkollore. Nė ato dy muaj qė Ana qėndroi aty, vinte shpesh pėr vizitė dhe T.M".
Nė ē'periudhė bėhet fjalė?
"Nė mos gaboj duhet tė ketė qenė viti 1979".
A ju bėnin pėrshtypje familjes suaj, kėto miqėsira dhe veprime tė babait, Lasgushit?
"Pėr tė qenė e sinqertė deri nė fund, duke e njohur mirė karakterin dhe temperamentin e ndjeshėm tė babait tonė, ne nuk na bėnin ndonjė pėrshtypje tė madhe miqėsitė e tija. Por edhe po tė kishim ndonjė rezervė nė kėtė aspekt,nuk mund t'i ndėrhynim kurrė babait nė punėt e tija, pasi ashtu na kishte edukuar ai dhe ne ishim aq tė emancipuara sa nuk mund ta gjykonim atė".
Si rrodhi mė pas miqėisa me zonjėn Ana Jovani?
"Ato dy muaj qė Ana qėndroi nė shtėpinė tonė, ne filluam tė dyshonim tek ajo, pasi shpesh herė ajo dilte nga shtėpia me ēantat plot me libra. Kėtė gjė, pėrveēse e kishim pikasur vetė, na e kishin thėnė edhe disa miq tė afėrm tė familjes sonė. Pas kėsaj, ne me shumė delikatesė, filluam qė t'ja thoshim babait kėtė gjė, i cili heshtėte, por nė veten e tij nxirrte konkluzionet e duhura. Kur mbaroi vera, mbas njė sherri tė paparė me njerzit e burrit nėpėr gjyqe, zonja Ana u largua nga qyteti ynė dhe u vendos nė vėndėlindjen e saj, nė Shkodėr. Kėtu mori fund dhe miqėsia e familjes sonė me zonjėn Ana".
Po me zonjėn Meri Lalaj, deri kur e vazhduat miqėsinė?
"Aty nga viti 1983, mbas vdekjes sė mamasė sonė, (Nafijes) motra ime, Kostandina, erdhi me punė nė Tiranė dhe bashkė me tė erdhėm dhe unė e babai, Lasgushi. Kėshtu mori fund miqėsia jonė me Meri Lalajn, e cila vinte shumė rrallė nė Tiranė dhe nė kėto rrethana u shkėputėn lidhjet me tė. Por ndonėse ato dy zonja i shkėputėn fizikisht lidhjet me familjen tonė, familja jonė si tė thuash mbeti peng i tyre, pėr shkak tė shumė librave, dokumenteve e dorėshkrimeve qė ato patėn rastin tė vidhnin nė shtėpinė tonė. Njė nga kėto, ka qenė edhe ditari i babait, tė cilin e vodhi zonja Meri Lalaj".
(vijon nesėr)
--------------------nga GSH-------
----
DOSSIER III
Pėr herė tė parė, Maria Gusho, bėn publike vjedhjet qė i bėnė babait tė saj, Lasgushit, zonjat Lalaj e Jovani si dhe falsifikimet e shpifjet e Merit nė librin"Lasgushi nė Poradec"
"Ja si ia vodhėn dorėshkrimet Lasgushit, dy mikeshat e tij"
--------------------------------------------------------------------------------
Dashnor Kaloēi
Nė pjesėn e dytė tė kėtij shkrimi tė botuar nė numrin e djeshėm, nėpėrmjet intervistės ekskluzive tė Maria Gushos, u njohėm me historinė e plotė tė lidhjeve tė babait tė saj, Lasgushit, me dy mikeshat e tij, zonjat Lalaj dhe Jovani. Sipas dėshmisė sė saj, zonja Meri Lalaj e cila ka botuar sė fundi librin: "Lasgushi nė Poradec", hyri fillimisht nė shtėpinė e tyre rreth vitit 1979, si shoqe e kolege e motrės sė saj, Kostandina Gushos, pasi nė atė kohė ato tė dyja punonin sė bashku si mėsuese nė shkollėn 8-vjeēare tė Pogradecit. Miqėsia e zonjės Lalaj me familjen Gusho e Lasgushin, zgjati deri aty nga viti 1983-84, sepse pas asaj kohe, me vdekjen e nėnės sė tyre, Nafijes, Kostandina u transferua pėr nė Tiranė, e bashkė me tė pėr nė kryeqytet, u zhvendosėn edhe Maria me Lasgushin. Pikėrisht nė kėtė kohė mbaron dhe shoqėria e tyre me zonjėn Lalaj, e cila nė shtėpinė e tyre nė Tiranė shkonte shumė rrallė. Ndėrsa zonja tjetėr, Ana Jovani, hyri nė shtėpinė dhe shoqėrinė e Lasgushit, po nė atė kohė dhe shkak pėr atė lidhje miqėsore, u bė pasioni qė kishte ajo pėr Letėrsinė. Por sipas Maria Gushos, tė dyja zonjat nė fjalė, pėrfituan nga zemėrgjėrėsia e Lasgushit dhe e shpėrdoruan besimin e tij, duke i vjedhur shumė dokumente, dorėshkrime, e libra tė ndryshėm, ku ndėr to bėnte pjesė edhe ditari i poetit, tė cilin pas kėrkesės sė vajzave tė Lasgushit, zonja Lalaj ia ktheu atyre nė fillimin e viteve '90.
(vijon nga numri i kaluar)
Znj. Maria, si e mėsuat ju se ditarin e e babait tuaj, Lasgushit, ua kishte vjedhur zonja Meri Lalaj?
"Aty nga vjeshta e vitit 1990, njė miku im, mė erdhi njė ditė nė zyrė dhe mė mė tha se nė njė libėr qė Ismail Kadareja kishte dorėzuar pėr shtyp, kishte njė kapitull shumė tė bukur tė titulluar "Portreti i Lasgush Poradecit". Nisur nga dėshira ime e madhe pėr ta lexuar sa mė shpejtė atė pjesė dhe gjithė librin e Kadaresė, miku im u detyrua dhe mė solli bocat e librit qė me shumė mundime mundi t'i merrte nga shtypėshkronja. Pasi nisa ta lexoja me njė frymė, gjithė kėnaqėsinė pėr ēka ishte shkruar aty, ma prishi pjesa e fundit ku unė shtanga kur e lexova".
Ēfarė ishte shkruar aty?
"Nė faqen 223 tė librit "Ftesė nė studio", (botim i vitit 1990 i Shtėpisė Botuese "8 Nėntori") shkrimtari i njohur Kadare, shkruante: "Shumė fletore tė tij u zhdukėn gjatė stinėve, kur ai e braktiste "kullėn" e Pogradecit, pėr tė kaluar dimrin nė Tiranė. Njė prej humbjeve ėshtė proza "Vizita e zonjėshės Ana X nė kullėn time". Njė person qė nuk e di nė ē' rrethana kishte arritur ta merrte, ma dha mua pėr ta lexuar vetėm pėr njė natė. Mė pas, kur pas vdekjes sė tij e pyeta pėr fatin e dorėshkrimit, ma mohoi. "nuk ju kam dhėnė kurrė njė dorėshkrim tė tillė dhe as e kam patur kurrė nė dorė" mė tha duke mė vėshtruar si tė mė thoshte: ndoshta e keni parė nė gjumė". Kėshtu shkruhej nė librin e Kadaresė".
Ju a e kishit lexuar ndonjėherė nė dorėshkrim "Vizitat e zonjės Ana X nė kullėn time"?
"Unė e kisha lexuar disa herė atė prozė, por nė ato momente qė lexova bocat e librit, mėsova se atė prozė na e paskėrka njė person, qė ia kishte dhėnė pėr ta lexuar pėr njė natė edhe Ismail Kadaresė. Por ajo qė na mundonte mė shumė, ishte mendimi nė se atė shkrim e kishte lexuar vetėm Ismail Kadareja, miku i ngushtė i babait tonė, apo personi nė fjalė, mund t'ua kishte dhėnė dhe personave tė tjerė pėr ta lexuar".
A ju shkoi ndėr mėnd se kush mund tė ishte ai person qė ia kishte dhėnė prozėn nė fjalė Kadaresė?
"Menjėherė sapo unė mėsova nėpėrmjet bocave tė librit tė Kadaresė, pėr atė fakt, bashkė me motrėn time, Kostandinėn, biseduam gjėrė e gjatė dhe filluam qė tė ēonim nėpėrmėnd tė gjithė ata pak njerėz qė kishin hyrė e dalė nė shtėpinė tonė nė atė kohė qė jetonim nė Pogradec dhe babai ynė ishte ende gjallė. Nė mėndjen tonė sillej enigma e madhe se kush mund tė ishte ai person qė e njihte edhe Ismail Kadareja dhe cilat ishin arsyet qė vetė Ismaili e denoncoi vetė nė shkrimin e tij "Portreti i Lasgush Poradecit". Menjėherė ne u kthjelluam dhe i vumė gishtin, duke i thėnė njera tjetrės, se i vetmi person qė mund ta kishte bėrė atė gjė, ishte zonja Meri Lalaj. Duke bėrė lidhjet llogjike me ato fjalė qė na kishte thėnė pėr tė, Nuēi Tira, ne nuk kishim mė asnjė dyshim se ajo ishte autorja e vjedhjes sė ditarit tė babait tonė".
Pasi krijuat bindjen pėr atė gjė a e takuat zonjėn Lalaj?
"Po, vetėm disa ditė mė pas, aty nga fundi i tetorit 1990, motra ime Kostandina, shkoi nė Pogradec dhe u takua me Merin, sė cilės i tha: "Meri, ma jep ditarin "Vizita e zonjushės Anė" tė cilėn na e ke marrė". Ajo e befasur iu pėrgjigj: "Nga e di ti se atė e kam unė?". Kostandina i tha me vendosmėri: "Nuk po tė them e ke apo nuk e ke ti, por tė mendohesh mirė, po nuk ma dhe". Pas kėtyre fjalėve disi kėrcėnuese tė Ninės, zonja Lalaj duke u drithėruar, kishte belbėzuar dhe i ishte pėrgjigjur: "Mirė, do ta sjell nė Tiranė, pasi s'e kam kėtu". Motra ime Kostnadina nė fakt nuk i kishte besuar fjalėt e saj, por sidoqoftė ishte tėrhequr duke e pritur nė se do ta mbante fjalėn qė i tha".
A e mbajti fjalėn zonja Lalaj?
"Po, pas disa ditėsh, mė datė 12 nėntor 1990, e cila korespondonte mė tre vjetorin e vdekjes sė Lasgushit, Meri erdhi nė shtėpinė tonė nė Tiranė dhe solli fletoren origjinale ku ishte shkruar ditari. Ne u gėzuam pa masė, sepse pas dhjetė vjetėsh tė padijes sonė pėr ditarin e babait, ai na ra pėrsėri nė dorė. Gėzimi ynė ishte aq i madh,sa ne duke harruar ēdo tė keqe qė na kishte bėrė zonja Lalaj, e mbajtėm atė nė drekėn pėrkujtimore tė babait. Po kėshtu gjatė asaj dreke ne filluam t'i shfaqnim asaj tė njėjtat marrėdhėnie tė dikurėshme kortezie".
Po si rrodhėn ngjarjet mė pas me zonjėn Lalaj dhe si u bė i mundur botimi i "Vizitat e zonjushės Ana nė kullėn time" nė njė revistė shqiptare?
"Nė parantezė, desha tė sqaroj se pėrpara botimit nė atė revistė, gazeta juaj (Gazeta Shqiptare) nė vjeshtėn e vitit 1995, kishte nxjerrė njė lajmėrim, tip reklame, ku thuhej se sė shpėjti, Shtėpia Botuese "Onufri" do tė publikonte tė ashtuquajturin "Vizitat e zonjushės Ana X nė kullėn time".
Pėrse thoni "tė ashtuquajturin"?
"Them tė ashtuquajturin, sepse babai ynė, Lasgushi, nė ditarin origjinal, e kishte vėnė dhe mbiemėrin e zonjės, Ana, gjė e cila provonte mė sė miri, qė marrėdhėniet midis tyre, nuk ishin "konspirative" dhe "kompromentuese". Pas kėtij njoftimi ne normalisht u tronditėm, duke menduar se kush ishte ai njeri qė kėrkonte tė bėnte atė plagjiaturė tė shtrėmbėruar, kur ishim gjallė ne dy vajzat e Lasgushit. Menjėherė na vajti mėndja tek Meri Lalaj, por pėrsėri nuk donim ta besonim se si ajo grua guxonte vallė ta keqėpėrdorte faljen tonė. Pėr ta vėrtetuar atė gjė, u lidhėm menjėherė me botuesin e "Onufrit" zotin Bujar Hudhri, i cili erdhi nė shtėpinė tonė dhe na konfirmoi se vėrtet gruaja e quajtur Meri Lalaj, kishte bėrė njė libėr nė formė ditari qė e kishte titulluar "Lasgushi nė Poradec", ku pėrfshihej ditari i tim eti "Vizitat e zonjushės Anė, nė kullėn time", dhe na tregoi ditarin e poetit qė e kishte bėrė gati pėr botim nė njė letėr bojėqielli, si ngjyra e liqenit".
Ju i kėrkuat zotit Hurdhri qė ta ndalonte botimin e atij libri?
"Normalisht, me mirėsjelleje, unė i thashė zotit Hudhėri qė nė bazė tė ligjeve nė fuqi pėr tė drejtėn e autorit, ai nuk duhet ta botonte atė libėr, pasi nuk kishte marrė lejen tonė dhe kjo gjė tė paktėn nga njė shtėpi botuese tepėr serioze si "Onufri" duhej respektuar, sepse ajo nuk ishte gjė tjetėr veēse njė vjedhje e hapur. Pas kėsaj zoti Hudhri me ēiltėrsinė e tij ma zbuti pak zemėrimin duke thėnė: "S'mė vajti mėndja, por zemra ma donte qė tė botoja edhe unė diēka pėr poetin e madh".
Si vendosėt pas kėsaj, a ia dhatė lejen zotit Hudhri pėr ta botuar librin e zonjės Lalaj?
"Pėr hir tė mirėkuptimit me zotin Bujar Hudhri qė na e fitoi zemrėn me fjalėt e sjelljen e tij korrekte, ramė dakort edhe me Meri Lalajn, qė ta botonte librin e saj, "Lasgushi nė Poradec", por pa ditarin "Vizitat e zonjushės Ana X nė kullėn time". Si kompromis ne i dhamė fjalėn Merit qė tė mos e bėnim publike faktin e vjedhjes sė ditarit nga ana e saj. Por peripecitė tona me zonjėn Lalaj, nuk ishte e thėnė tė kishin tė sosur, sepse ditari "Vizitat e zonjushės Ana X nė kullėn time", filloi qė tė shpėrndahej si trakt anė e kėnd Shqipėrisė. Ai ditar u dėrgua edhe nė redaksinė e njė reviste prestigjoze, e cila normalisht e botoi atė sipas asaj qė u kishte dorėzuar zonja Lalaj. Ne e hodhėm nė gjyq revistėn nė fjalė dhe e fituam gjyqin duke marrė dėmshpėrblimin, pėr shpifje dhe shkelje tė sė drejtės sė autorit, pasi Meri e kishte falsifikuar ditarin duke shtuar gjėra nga fantazia e saj. Po kėshtu zonja Lalaj arrinte deri atje sa qė shumė sende tė blear tek tregu i Gabit, i servirte nėpėr miqtė e saj, si suvenire qė ja kishte dhuruar Lasgushi. Kėto fjalė na vinin edhe ne nė vesh dhe ramė nė pozitė tė vėshtirė, pasi s'kishim si t'ua mbushnim mėndjen njerėzve se ēfarė e lidhte atė kreaturė me babanė tonė, Lasgushin. Kėshtu pėrfunduan peripecitė tona me zonjėn Lalaj, e cila nuk i ndahet spekullimeve tė saj, gjė tė cilėn e tregoi edhe me ribotimin sė fundmi tė librit tė saj "Lasgushi nė Poradec", ku ajo pėrsėri ka vazhduar avazin e shpifjeve monstruoze tė saj, gjė pėr tė cilėn ne do i drejtohemi gjyqit".
Konkretisht, me pak fjalė mund tė na thoni se ēfarė shpifjesh e falsifikimesh ka bėrė zonja Lalaj nė librin e saj "Lasgushi nė Poradec"?
"Nė faqen 63 tė atij libri shkruhet: "Lasgushi tha: Gruaja duhet tė jetė skllave dhe ėshtė skllave, duhet tė bėjė siē i thotė burri! Kurse unė nė mėndjen time: Mirė e ke o Lasgush, mirė, por harron kur na ulen burrat nė gjunjė e na luten me lot nė sy duke na thėnė plot marrėzira pėrkėdhelėse". Ja pra se ku shkon marrėzia e Meri Lalajt, kur dihet shumė mirė se si i ka kėnduar Lasgushi emanicipimit tė femrės shqiptare. Po kėshtu nė faqe 109, ajo thotė se "ndodhet njė faqe e shkruar pėr qėllimin final tė Lasgushit dhe mban datėn 12 shtator 1978, gjė e cila nė gjyq u provua se ishte fallsifikim. Po kėshtu aty ajo ka shkruar sikur, babai ynė i ka thėnė zonjės Ana Jovani: "Ti do bėhesh Ana Lasgush Poradeci, por ajo nuk pranoi duke i thėnė : ti je i martuar". Tė gjitha kėto janė fantazira dhe sajime tė paskrupullta tė Meri Lalajt, ashtu siē ėshtė i mbushur i gjithė libri i saj".
Si e shpjegoni kėtė fakt, pėrse i ka bėrė ajo kėto gjėra?
"Meri Lalaj kėrkon tė mbahet fort pas emrit tė Lasgush Poradecit, pėr tė mbuluar mėkatet e veta".
Po me zonjėn Ana Jovani a keni pasur tė tilla probleme?
"Zonja Ana Jovani, ndryshonte nga Meri Lalaj, sepse Ana ato qė kishte vjedhur nuk i botoi".
Pse ēfarė pati vjedhur ajo tek ju?
"Me rastin e 80-vjetorit tė lindjes sė babait, ajo ishte nė shtėpinė tonė dhe fshehtas futi nė ēantėn e saj, librin "Histori tė Literaturės Franceze" dhe "Visaret e Kombit". Ne i thamė babait, i cili i bėri telegram asaj, por ajo nuk i solli. Nė qershorin e vitit 1980 kur unė kisha marrė rrogėn e parė dhe po qerasja babain, Lasgushin, nė "Arbana", Ana na erdhi nė tavolinė, pasi atė ditė ajo kishtė sjellė fėmijėt e klasės sė saj nė ekskursion nė Tiranė. Babai menjėherė i tha: "Tė lutem tė mė kthesh tė gjitha qė mė ke marrė". Ajo u pėrgjigj: "Unė nuk kam marrė asgjė pa dijeninė tuaj". Babai akoma mė i zėmėruar ia ktheu: "Unė nuk po tė them me leje apo pa leje, por po tė them mė kthe ēfarė mė ke marrė". Kėshtu u detyrua Nina dhe shkoi nė shtėpinė e saj nė Shkodėr pėr t'i marrė ato dhe aty ajo pa tė varura nė mur, disa kartolina me pamje nga Shqipėria, riprodhime tė piktorit kroat, Paja Ivanoviē, tė cilat Lasgushit, ia kishte sjellė nga Ohri njė shok shkolle i Rumanisė. Ana u shfajėsua duke i thėnė Niniės se ato ia kishte dhuruar vetė Lasgushi dhe nė fund nuk ia dorzoi e i mbajti pėr vete
----
fao_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk nld_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn hat_Latn als_Latn unk nld_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk