als_Latn uzn_Latn mlt_Latn
Si ta mposhtni pagjumsin?
A jeni ndoshta njri nga ata t cilin e brengos fakti se nuk mund t flej? Nse sht kshtu, me siguri do t'ju interesoj rasti i avokatit t njohur amerikan, Semjuel Antermajerit, i cili kurr nuk kishte fjetur pr qejfi. Antermajerin, q nga rinia e hershme e mundonin dy rregullime: astma dhe pagjumsia. Pasi q asnjra nga ato nuk mund t shrohej, ai vendosi q t dyja t'i pranoj, gjat s cils pagjumsin e shndrroi n pparsi t vetin. Kohn e lir, t ciln pr shkak t pagjumsis e kishte t teprt, e prdorte pr t msuar, prandaj n afat rekord dhe me nota m t mira diplomoi n fakultetin e drejtsis n Nju-Jork. Nuk brengosej pr shkak t pagjumsis, ngase besonte se pr organizmin e tij brengoset natyra. Vrtet, krahas sasis minimale t gjumit, Antermajeri ishte i shndosh si thana dhe posedonte energji fantastike. N moshn njzet e shtat vjeare, u b, tashm avokat i njohur i Nju-Jorkut dhe fitonte shtatdhjetmij dollar n vit, gj q pr at koh ishte dika shum m e madhe se nj shum e bukur e parave. E prjetoi t tetdhjetn, dhe kurr n jet nuk vuajti nga asnj smundje - prpos, natyrisht, prej astms dhe pagjumsis.
Njeriu kalon nj t tretn e jets duke fjetur, edhepse askush nuk e di se 'sht gjumi. E kemi t njohur se gjumi sht shprehi dhe gjendje e pushimit gjat s cils natyra e riprtrin organizmin e shpenzuar, por nuk e dijm se sa or gjum i nevojiten secilit individ. Poashtu nuk e dijm as se a na duhet medoemos q t flejm. Ndoshta kjo Ju tingllon ngapak pabesueshm, por rastet nga praktika mjeksore tregojn se ka njerz q kan vazhduar t jetojn krahas periudhave t gjata t mosfjetjes... Hungarezi Paul Kerni, n luftn e par botrore plagoset n kok. Pas operimit, pasi q u mjekua, u konstatua se Kerni kishte humbur aftsin e t fjeturit. Edhepse mjekt prpiqeshin q n t gjitha mnyrat e mundshme ta vendosnin n gjum - prdornin mjete pr gjum, narkotik si dhe hipnozn - pa mar parasysh, Kerni mbeti i zgjuar. Mjekt m n fund hjekn dor nga ai dhe prognozuan se s shpejti ka pr t vdekur, por Kerni t gjith i mashtroi: me vite t tra jetonte pa gjum, dhe pushonte duke u shtrir me sy t mbyllur.
Disa njerzve i sht e nevojshme m shum, ndrsa t tjerve m pak gjum. Toskanini, pr shembull, flente vetm pes or, ndrsa Kalvin Kulixhi nga dhjet, q do t thot se Toskanini ka fjetur pr nj t pestn, ndrsa Kulini gati gjysmn e etaps jetsore.
Shqetsimi pr shkak t pagjumsis sht m i dmshm pr organizmin se vet pagjumsia. Rasti i nxnses sime Ajre Sendner, bukur e ilustron theksimin e prmendur. Ja tregimi i saj:
"Para se t punsohesha, fleja si top. Kurrfar zhurme n bot nuk mund t'm zgjonte. Pr kt dhe filluan problemet e mia. M duheshte, njmend, t zgjohem n mngjes, q t mund t mbrija me koh n pun. Nga frika se nuk do ta dgjoj cingrimn e ors, pr do or zgjohesha nga gjumi dhe e hedhja shikimin n orn. S shpejti gjumi m'u rregullua. Endesha npr shtpi e dshpruar pr at q nuk mund t flej, dhe fillova me seriozitet t mendoj pr vetvrasje, ngase vdekja m dukeshte zgjidhje e vetme nga ajo situat. Kjo gjendje zgjati plot dy muaj, prderisa m n fund iu drejtova mjekut.
"S'mund t'Ju ndihmoj", m tha ai, "ngase vet jeni shkaktare e pagjumsis suaj. Mundem vetm t'Ju kshilloj t ndaleni s shqetsuari pr shkak t pagjumsis. N mbrmje, normalisht shtrihuni n shtrat dhe paraqituni gjoja se as q brengoseni se a do t fleni apo jo. Mbani syt mbyllur dhe prsritni n vete: Prderisa qet shtrihem, nuk sht me rndsi se a do t flej. E di gjithsesi se do t pushoj".
E dgjova kshilln e tij dhe pas dy jave fillova normalisht t flej. Pr m pak se nj muaj m'u kthye shprehia ime e vjetr e gjumit t fort tetorsh, dhe hert n mngjes zgjimi m nuk m paraqiste kurrfar vshtrsie.
Arju Sandersin, pra, nuk e mundonte pagjumsia, por brenga pse nuk mund t flej.
Dr. Natanijel Klajtmani, profesor i universitetit t ikagos dhe mjeshtr pr problemin e pagjumsis, thot se askush s'ka vdekur nga pagjumsia. Ajo q rraskapit njerzit q nuk mund t flejn, nuk sht aq fort pagjumsia. I brengosur, njeriu m leht rraskapitet dhe bhet m pak rezistues ndaj smundjeve t llojllojshme. Dr. Klajtmani njkohsisht thekson se njerzit q vuajn nga pagjumsia, flejn shum m tepr se q mendojn. Njeriu q sht i gatshm t betohet, se mbrmjen e kaluar fare s'ka mundur t'i mbyll syt, me siguri - duke mos ditur - ka fjetur disa or. Kt e vrtetojn edhe disa raste t "mosfjetsve" t njohur, q me metoda shkencore sht vrtetuar se flejn sikur topa, dhe, krhasin aq shum sa q nuk i ln t tjert t flejn qet!
Kushti i par pr gjum t nats sht ndjenja e siguris. Te njerzit religjioz, lutja sht sedativ m i mir, ndrsa ata q nuk jan religjioz duhet t shrbehen me sedative tjera.
Nj nga mnyrat m t mira jan ushtrimet e frymmarrjes dhe relaksimi. Dr. Dejvid Finku thekson se, duhet "t bisedohet" me trupin personal. Sipas mendimit t tij, fjalt paraqesin els pr gjitha llojet e hipnozs; dhe pr kt, kur njeriu nuk mund t flej, pr arsye ka at se "e nxit " trupin e tij q t'mos flej. Ksaj mund t'i dalim n ndihm, n at mnyr, duke e "dehipnotizuar", pra, duke "biseduar" me muskujt e trupit personal. Pr shembull, kshtu: lirohu, relaksohu, zbutu, thellohu n gjum... E kemi t njohur, natyrisht se, truri dhe nervat nuk mund t lirohen nse muskujt jan t shtrnguar, dhe pr kt, nse dshirojm t ndrrojm, na duhet t fillojm q nga muskujt. Dr. Finku na kshillon q t vendosim jastkun nn gjunj, q t mund t'i zbusim muskujt e tendosura t kmbve, dhe nn duar t vendosim dy jastuqe t vogla. Ather fillon "biseda" me muskujt. Fillojm nga shputat, npr kmb, bark, gjoks, duar, supe dhe qaf, dhe mbarojm me nofullat dhe syt. Dhe ndrra na kaplon, para se t kuptojm se 'po ndodh me ne. Ky ushtrim mund t'ua preferoj t gjithve, pasi q edhe vet jam bindur n efektshmrin e tij. Njkohsisht Ju kshilloj ta gjeni librin e mrekullueshm t Dr. Finkut lirimi nga tendosja nervore, e cila sipas mendimit tim sht e shkruar n mnyr tejet interesante, dhe mund t shrbej si kshillues i shklqyeshm pr ata q vuajn nga pagjumsia.
Ila tjetr i mrekullueshm kundr pagjumsis sht rraskapitja fizike. Pa mar parasysh punn fizike me ka merreni, me rndime apo me sport, para gjumit, me siguri do t'Ju ndihmon q t fleni qet. Natyra, njmend, na detyron t flejm kur jemi t rraskapitur fizikisht, prandaj nuk jan t rralla disa raste t njerzve q kan fjetur - duke ecur!
Dr. Foster Kenedi, m tregoi se n luftn e par botrore kishte rast t shihte ushtart q nga rraskapitja rrzoheshin n tok dhe binin n gjum aq t thell, sa q dukej se ishin n gjendje komatoze. Nuk zgjoheshin as kur ndokush prpiqej q me dhun t'ua hap syt. Dr. Kenedi thot se kishte konstatuar me at rast q bebzat n gjum lvizin lart, q do t thot se "plotsisht" largohen nn kapak t syve. "Pasi q edhe vet kisha problem me t fjeturit, fillova q nn kapak "ti trheq" bebzat, me vetdije, gjat s cils, vetm pr disa aste bhesha i prgjumur dhe thellohesha n ndrr. sht fjala pr refleksin automatik, mbi t ciln nuk kemi kurrfar kontrolli."
Nse pra, dshironi t ndaleni s brengosuri pr shkak t pagjumsis, prmbajuni ktyre rregullave:
1. Nse nuk mundeni t fleni, zgjohuni dhe argtohuni me ndonj libr apo me ndonj tjetr pun, gjersa t'mos Ju pushtoj gjumi.
2. Mbani mend se askush kurr s'ka vdekur pr shkak t pagjumsis. Nevrikosja pr shkak t pagjumsis sht m shkatrruese pr organizmin, se vet pagjumsia.
3. Msohuni t liroheni. Prdorni ushtrimet e frymmarrjes dhe relaksimit.
4. Lodheni organizmin gjat dits, e n veanti para fjetjes. Merruni me ndonj sport apo pun m t rnd fizike. Mbani mend se, n trupin e shndosh t lodhur, gjumi vjen vetvetiu.
Marr nga
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn