als_Latn uzn_Latn slv_Latn
Funksioni q kryejn ato n organizm. Bashkveprimi i tyre me njri-tjetrin
sht shum e rndsishme pr t gjith ne q ta njohim sa m mir trupin ton. Kjo do t na ndihmonte mbi t gjitha pr mnyrn se si duhet t veprojm kur ndjejm nj dhimbje diku, pasi do t dallonin se nga cili organ vinte. Nj informim i mir pr trupin do t ishte edhe nj mnyr m e mir pr kurimin e smundjeve. Trupi i njeriut sht si nj makin dhe shum gjra funksionojn si nj zinxhir.
Njeriu sht nj primat dykmbsh q i prket llojit gjitar t Homo sapiens (latinisht “njeri i ditur” ose “njeri i menur”) nn familjen e homicideve. Njeriu ka nj tru tejet t zhvilluar t aft pr arsyetim abstrakt (prnxjerrs), gjuh dhe brendashikim. Kjo, s bashku me nj mbajtje t drejt t trupit q liron gjymtyrt e tij t siprme pr prdorimin e sendeve, e ka lejuar njeriun t prdor gjersisht vegla m shume se do lloj qenieje tjetr.
Si pothuaj t gjith primatt, njeriu sht nga natyra i shoqrueshm. Sidoqoft, njeriu sht mjeshtr n prdorimin e sistemeve t komunikimit pr vet-shprehje dhe shkmbim mendimesh. Njeriu sht qenia m e koklavitur e zhvillimit natyror. Anatomia e njeriut si krijes n tok dallon shum krahas krijesave t tjera edhe pse ka ngjashmri n pjes t veanta me ndonj grup t krijesave t cilat jetojn n tok. N suplememtin e sotm t gazets “Albania” ju do t msoni gjithka pr organet e trupit tuaj si: ku jan t vendosura, si prbhen, si bashkveprojn me njri-tjetrin etj. Jan plot 45 organe t cilat prvese kryejn nj funksion specifik n organizm kan bashkveprim edhe me organet e tjera. Elementi m dallues, nga krijesat tjera n tok, sht struktura e tij trupore si ajo e sistemit skeletor ashtu edhe ajo e sistemit muskulor e nervor q mundsojn qndrimin e tij n dy gjymtyr, pra n pozit vertikale, n kmb. Kt veti mund ta arrijn disa kafsh pr nj koh t caktuar, por nuk sht veti e tyre, sepse edhe pse ndoshta sistemi i tyre muskular prqendrohet n zhvillimin e vet pr lvizje vertikale (ose t inicuar vertikale) prap se prap sistemi skeletor dhe nervor mbeten t till q dshmojn pr nj qndrim horizontal.
far ka n trupin e njeriut
Qelizat
N trupin e njeriut ka afrsisht 100 trilion qeliza. do minut vdesin rreth 300 milion prej ktyre qelizave. N qoft se organizmi i trupit nuk do t’i zvendsonte n mnyr t vazhdueshme ato, t gjitha qelizat e trupit do t vdisnin pr 230 dit.
Uji
Uji prbn rreth 69 pr qind t trupit t njeriut. Nse nga nj njeri me pesh 73 kg do t largohej i gjith uji q prmban trupi i tij, ather ai do t peshonte vetm 29 kg.
Elementet
N trupin e njeriut, prve ujit, ndodhen edhe shum lnd t tjera. Nj njeri me trup normal prmban aq yndyr sa pr t prodhuar shtat kallpe sapuni, sheqer aq sa pr t mbushur nj kavanoz, krip sa pr t mbushur gjasht kripore, karbon sa pr t prodhuar 9000 lapsa plumbi, fosfor sa pr t prodhuar 2200 fije shkrepse, hekur sa pr t br nj gozhd 25 mm, nj lug squfur dhe 30 gram metale t tjera.
Gjaku
Nse qelizat e gjakut do t vendoseshin njra pas tjetrs, ato do t formonin nj varg me gjatsi 96500 km, pra aq t gjat sa pr t’i rn rreth e qark, bots m shum se dy her. Koha q i nevojitet nj rruaze t bardh t gjakut pr t shkuar nga zemra n kok, sht 10 sekonda, ndrsa nga kmba n kok 1 minut. Kshtu, brenda nj dite, kjo rruaz e bardh gjaku bn 1000 vajtje-ardhje n trupin e njeriut. Mendohet se marrja e gjakut mnjanon shqetsime t ndryshme n trupin e njeriut. Kshtu, dihet q mbreti Frederik, pr t’u qetsuar, prpara betejs, merrte gjak. Ndrsa Luigji i XIII-t, brenda 6 muajve, ka br 47 marrje gjaku nga trupi i tij.
Lkura
Trashsia e lkurs s trupit t njeriut ndryshon sipas vendit. N kapakt e syve, kjo trashsi, sht vetm 0.5 mm, ndrsa n shputn e kmbs arrin gati 0,5 cm. N do 250 cm2 lkur ka 19 milion qeliza, 60 qime, 90 qeliza yndyrore, damar me nj gjatsi prej 570 cm, 650 qeliza t djersitjes dhe 19 mij qeliza ndjesore. Lkura sht ajo pjes e trupit q z m shum vend dhe, megjithat, peshon vetm 2.7 kg. Nga trupi i njeriut, gjat jets s tij, bien mesatarisht rreth 18 kg lkur.
Muskujt
Kur marrim nj laps, n kt veprim marrim pjes t paktn 12 ifte muskujsh, kur hedhim nj hap, 200 ifte, kur rrudhim vetullat, 43 ifte dhe kur buzqeshim, 17 ifte muskujsh. Pesha e muskujve t nj burri sht sa 40 pr qind e peshs s tij, ndrsa te gruaja kjo arrin n 35 pr qind. Muskuli m i madh n trupin e njeriut sht muskuli “glutaeus maximus” (muskuli i t ulurit), ndrsa muskuli m i vogl “musculus tensor tympany”, q ndodhet brenda veshit.
Zemra
Zakonisht zemra jon bn 60-70 rrahje n minut, mesatarisht rreth 2-3 miliard rrahje gjat gjith jets. Zemra pompon gjakun n nj rrjet damarsh, (ensh gjaku), me nj gjatsi t prgjithshme prej 120 mij km. Gjatsia e ktij rrjeti e rrethon botn tre her. Sa m e madhe q t jet mosha e nj njeriu, aq m e ngadalt sht rrahja e zemrs s tij. Zemra e nj foshnje bn 130 rrahje n minut, e nj fmije tre vjear 100 rrahje dhe zemra e nj 12-vjeari 90 rrahje n minut.
Kockat
Para lindjes dhe n fmijri kockat jan t buta. Forcimi i tyre vazhdon deri n moshn 25 vje. Fmijt e porsalindur kan 350 kocka, t cilat, me kalimin e kohs, bashkohen midis tyre. N trupin e nj njeriu t rritur ndodhen 206 kocka dhe skeleti i tij peshon 76 kg. Kockat prbhen 70 pr qind nga lnd minerale dhe 30 pr qind nga material organik, qeliza t gjalla.
Rritja
Trupi i njeriut n do nat rritet afrsisht 1 cm, gjatsi t ciln e humbet ditn. Rritja gjat nats shpjegohet me faktin se trupi, duke qen i shtrir i shmanget veprimit t forcs s gravitetit mbi disqet e krceve t skeletit. Krkimet dhe zbulimet e fundit tregojn se fmijt e porsalindur, 63 ditt e para, nuk rriten, por pas 63 ditve, fillojn t zgjaten nga 1 cm do dit. Kjo sjell si pasoj nevojn e shtimit t vrullshm t qelizave dhe, nga kjo, fmijt kan nj uri t prhershme dhe pr kt bhen grindavec. N kt periudh prindrit duhet t jen mjaft t kujdesshm.
"Gazeta Albania"
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ind_Latn als_Latn nno_Latn als_Latn als_Latn als_Latn knc_Latn als_Latn lvs_Latn als_Latn als_Latn als_Latn hun_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ron_Latn