als_Latn dik_Latn sag_Latn
Shkrimtari i madh del kundër ndryshimit të historisë
Nga Mimoza Cika-Kelmendi
Në fundjavë (15.06) në Këln ishte i ftuar shkrimtari Ismail Kadare i shoqëruar nga bashkëshortja e tij dhe shkrimtarja e njohur Helena Kadare. Kadare foli ndër të tjera për raportin Shqipëri – Europë – Perandori osmane.
Bashkëbisedimi me shkrimtarin u fokusua më shumë në librat më të fundit të Kadaresë dhe veçanërisht në temat më aktuale që preokupojnë shqiptarët në Shqipëri dhe Kosovë. Duke u nisur nga jehona që ka bërë libri më i fundit i tij “Mosmarrëveshja“, pjesë e të cilit u lexuan në sallë shqip dhe gjermanisht, interesimi i publikut u ndal më së shumti në temën mjaft delikate të raportit mes Shqipërisë dhe Europës, apo të raportit të Shqipërisë me kohën e pushtimit turk, për të cilën kohët e fundit ka pasur shumë diskutime.
Sipas Kadaresë, problemi thelbësor mbetet raporti i Shqipërisë me Europën “Nuk ka problem të Ballkanit, ballkanas – ballkanas ose problem të Shqipërisë, shqiptar – shqiptar. Nuk ka asnjë problem të asnjë populli të Gadishullit pa qenë i lidhur me Europën“. Për Kadarenë shqiptarët janë një ndër tri popujt më të rëndësishëm në Ballkan. Pra këta janë: shqiptarët, grekët dhe serbët. Por, sipas tij, ka mbi një shekull që pati lindur një teori që vetëm dy nga këta popuj duhet të qëndrojnë në Europë, ndërsa një duhet zhdukur.
S’mund të ketë Shqipëri jashtë qytetërimit europian
“Populli i dëbuar që është populli shqiptar, duhej të dëbohej me forcë, me ndarje, me shpërngulje, me denatyrim, duke provuar të gjitha mënyrat. Madje për parantezë: gjuha shqipe në Europë është e vetmja e ndaluar me ligj për shekuj të tërë. Nuk ka një gjuhë tjetër indo-evropiane që është e ndaluar si shqipja dhe kjo ende nuk është shpjeguar nga historiografia shqiptare“. Duke u nisur nga këto fakte, sipas Kadaresë shqiptarët megjithatë kanë një lloj përkushtimi disi të habitshëm për Europën, për qytetërimin europian. “Ata e kanë kuptuar se s’mund të ketë Shqipëri jashtë komunitetit europian, jashtë qytetërimit europian”.
Në librin “Mosmarrëveshja”, Kadare heq një paralele mes shqiptarëve dhe Europës duke theksuar se ngjajnë për nga ashpërsia. Këtë Kadare e konkretizon me faktin se ky kontinent (Europa) ka lindur dy përbindëshat më të rrezikshëm të shekullit të 20 e këtej: Fashizmin dhe bolshevizmin. Por po vetë kjo Europë i ka mbytur ato. “Nuk e mbytën fashizmin dhe komunizmin as popujt e Afrikës, as Kina dhe as India apo ndonjë kontinent tjetër. Dhe këtu është forca e qytetërimit europian, që ai edhe kur pjell të keqen di ta mbysë atë. Besoj se tashmë të gjithë e kujtojnë parrullën tonë pas rënies së komunizmit: E duam Shqipërinë si gjithë Europa“.
Një tjetër temë me të cilën u përball shkrimtari Kadare në mbrëmjen letrare në Këln ishte edhe periudha e sundimit osman në Shqipëri, për të cilën pati një sërë pyetjesh nga të pranishmit. Dihet tashmë se në Kosovë, por edhe në Shqipëri është vënë në diskutim raporti i Shqipërisë së atëhershme dhe pushtimit osman. Shumë debate kanë nisur edhe mbi ndryshimin e teksteve të historisë për periudhën osmane. Ka shumë teza që vënë në diskutim këtë periudhë historike. Kadare me një gjuhë të ashpër u shpreh mjaft kritik ndaj kësaj teme. “Thelbi dhe baza e historisë nuk mund të ndryshohet, ajo mund të interpretohet sipas interesave të ditës, por kurrsesi nuk mund të ndryshojë. Këtë “teori“ që ka dalë tashmë në skenën shqiptare Kadare e quajti “filozofi e robërisë”.
Pushtimi osman nuk i ka mbrojtur shqiptarët nga sllavët
Sipas kësaj teorie, “pushtimi osman ka pasur diçka pozitive për kombin shqiptar, sepse e ka mbrojtur kombin shqiptar nga një rrezik më i madh që ishte rreziku sllav”. Por kjo, sipas Kadaresë është e gjitha krejtësisht e pavërtetë. Kjo është një fantazi makabër, shpifje, një doktrinë e sajuar. “Të gjithë popujt e Ballkanit pësuan një dramë të përbashkët dhe në këtë dramë nuk ka pse populli shqiptar të bëjë befas një përjashtim, sepse nuk ka pasur kurrfarë përjashtimi në fatin e tij. Populli shqiptar ka qenë më i ashpri kundër Perandorisë Osmane, për vetë faktin se shqiptarët u bënë pengesë kryesore për depërtimin e Perandorisë Osmane deri në Itali. Sllavët vetë ishin për faqe të zezë, gjendja e tyre ishte më e defavorizuar se e shqiptarëve. Atëherë: nga cilët sllavë na mbrojti Perandoria Osmane? Si na mbrojtën ne turqit nga sllavët? Kjo është e pabesueshme, nga ana logjike, nga ana psikologjike. Për mua e gjitha është groteske, e paimagjinueshme, nga fillimi deri në fund“, shtoi Kadare.
Në fund të takimit u diskutua me shkrimtarin edhe pozicioni i Shqipërisë lidhur me hapjen e arkivave, me zbardhjen e së kaluarës duke iu referuar shembullit të Gjermanisë e cila e kapërceu këtë akt në mënyrë të shkëlqyer. Për Kadarenë ky problem nuk mund të anashkalohet se paska probleme të tjera në Shqipëri më të rëndësishme se sa ky. Ai i quajti të pajustifikueshme të gjitha zvarritjet që bëhen në këtë drejtim. Sipas tij, kjo detyrë morale për hapjen e arkivave të fshehta, të ndërgjegjes së një populli është numër një dhe përsa i përket profecisë se po u hapën arkivat e fshehta do të ndodhi katastrofë, kjo sipas tij nuk është e vërtetë. “Përkundrazi asnjë katastrofë nuk i erdhi as Gjermanisë, madje një nga arsyet që eci përpara ishte edhe kjo: pastrimi i ndërgjegjes“, theksoi Ismail Kadare. (DW)
Debati për Perandorinë Otomane,
turqit kundër teksteve shqiptare
Para disa ditësh në Tiranë u zhvilluar konferenca akademike ndërkombëtare; “Luftërat Ballkanike 1912-1913”, e cila mblodhi dritë mbi historinë ballkanike të kësaj periudhe duke ngjallur edhe debate mes historianësh. Një çështje delikate ka qenë ajo e periudhës së Perandorisë Otomane për të cilën historianët turq nuk janë dakord me mënyrën se si është pasqyruar në tekstet shqiptare. Ata kërkojnë ndryshimin e saj, të paktën në disa pjesë, pasi lihet të kuptohet se Perandoria Otomane u krijua vetëm nga turqit në një kohë kur brenda saj përfshiheshin shumë etni, midisi të cilëve është vetë shqiptarët, që i kanë shërbyer kësaj perandorie. Sipas historianit Mehmet Hacisalihoglu, në tekstet e historisë, perandoria otomane nuk duhet personifikuar me Turqinë e sotme. “Gabimi më i madh i historiografisë tuaj kombëtare është se paraqet Perandorinë Otomane si Perandori turke, por ajo ishte një bashkim etnitetesh. Në administratën e saj kanë shërbyer shumë shqiptarë dhe myslimanët e Shqipërisë kanë luajtur po aq rol sa edhe turqit në Perandorinë Otomane, prandaj shqiptarët kanë po aq përgjegjësi për veprimet e kësaj perandorie,” u shpreh gjatë konferencës z.Hacisalihoglu. Ndërkohë nuk ka munguar as reagimi i historianëve shqiptarë mbi pretendimet e historianëve turq për të bërë ndryshme në tekstet shqiptare të historisë. Për historianët shqiptarë periudha e Perandorisë Otomane ka qenë pushtim nga fillimi deri në fund. Drejtori i Institutit të Historisë, Beqir Meta dhe historiani Romeo Gurakuqi kanë kundërshtuar historianët turq duke argumentuar se faktet dëshmojnë që shqiptarët kanë qenë vazhdimisht të shtypur dhe janë detyruar të bëjnë luftë të përgjakshme për 500 vjet. “Turqit në Ballkan dhe në Shqipëri kanë ardhur si pushtues e do të thosha se shqiptarët kanë bërë luftërat më të përgjakshme me kostot më të larta në historinë e tyre si popull. Nuk mund të përdoret qenia e disa nënpunësve shqiptarë që ishin një minorancë. Nuk përfaqësonin interesat e kombit shqiptar. Ata ishin thjesht nënpunës otomanë. Turqit sigurisht kanë qenë timoni drejtues, forca, pesha e kësaj perandorie. Këtë nuk e vë në dyshim askush”, tha Meta.
als_Latn tum_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn