als_Latn uzn_Latn slv_Latn
Menduh THAI
Pas nnshkrimit t Marrveshjes s Ohrit dhe votimit t ndryshimeve kushtetuese, kryeministri i athershm maqedonas, z.Lubo Georgijevski pat deklaruar se tani e tutje Maqedonia nuk sht m ajo q ka qen, t paktn nuk sht ajo si e ka paramenduar brezi i tij. Ai, n at koh nuk arrinte ta zotroj mllefin ndaj faktorit ndrkombtar q e prkrahte PDSH-n, prpjekjet e saja q konflikti t ndrpritet me negociata dhe jo me mjete ushtarake. Kryeministri i athershm, si pjesa drmuese e maqedonasve prezencn e shqiptarve n kt shtet, prqindjen e tyre, vetdijen kombtare, krenarin dhe kmbnguljen q t arrijn barazin e prjetojn si makth, nga i cili assesi nuk mund t lirohen. Kjo mendsi nacionaliste, e krijuar me dekada, nuk mund ta duroj iden q ky shtet t jet edhe i shqiptarve dhe qytetarve t tjer. Ose pron e tyre ose ndarje kirurgjike n favor t tyre. Megjithat, negociatat u zhvilluan dhe epilogu ishte "Marrveshja e Ohrit", pra korrigjimi i konceptit t shtetit, duke e adaptuar at realitetit multietnik t shoqris. Kjo ishte nj arritje e madhe e faktorit politik shqiptar, i prir nga PDSH-ja. Nj luft, e cilsuar me nota t errta , e gabuar, e prir nga interesa triviale dhe nga persona me dosje t dyshimta, prmes negociatave dhe arritjes s "Marrveshjes s Ohrit" u shndrrua n luft t drejt.
* * *
Por jo vetm kaq: nga t gjitha vatrat e konflikteve gjat shprbrjes s Jugosllavis, vetm n Maqedoni u nxor ligji pr amnisti t ish pjestart e UK-s. Me siguri se ka t till q do t kontestojn meritat e PDSH-s pr kto arritje, por dokumentet ekzistojn. M 12 prill, n ditn q Maqedonia do ta nnshkruante Marrveshjen pr Asocim dhe Stabilizim me UE-n, PDSH-ja e publikoi projektin e saj, n trajtn e nj Non Paper-i, ku shpjegohen motivet e konfliktit dhe ofrohen zgjidhje, prfshi ktu edhe iden e amnistis. Pjest kryesore t ktij dokumenti jan prfshir n Marrveshjen e Ohrit. N at koh, organizatort e konfliktit t armatosur, t ballafaquar me reagimet e ashpra t faktorit ndrkombtar dhe atij shqiptar, t vetdijshm pr prmasat e gabimit t tyre ishin t gatshm q ta ndrpresin kryengritjen pa asnj kusht politik, por vetm t lejohet largimi i tyre nga territori i Maqedonis. Ata treguan gatishmri pr dorzimin e armatimit prfaqsuesve t OSBE-s. Ky ishte plani i ambasadorit Frovik, q propozonte ndrprerjen e armiqsive pa krkesa politike. Drejtuesit e kryengritjes pa hamendje u pajtuan me kt zgjidhje dhe ajo gjithsesi do realizohej, sikur diplomati amerikan t mos shpallej nga qeveria maqedonase"persona non grata". PDSH-ja nj konflikt t dshtuar, t cilsuar si komprometuese pr shqiptart nga ana shteteve q paraprakisht e liruan Kosovn nga zgjedha serbe, e shndrroi n fitore politike. Drejtuesit e kryengritjes pa plan politik dhe qllim ushtarak, t cilsuar nga personalitetet m ta larta politike botrore (Solana, Robertson, Paten etj.) si terrorist, kriminel, kontrabandist, prmes menaxhimit politik t PDSH-s, u shndrruan n tribun popullor. Me kt rast duhet prkujtuar faktin se konflikti filloi pasi q Maqedonia luajti nj rol strategjik pr menaxhimin e krizs rreth Kosovs. Faktori ndrkombtar vlersonte tej mase rolin e saj jo vetm n dimensionin logjistik, por edhe at politik. Maqedonia u rreshtua n krahun e NATO-s. Pikrisht pr kt shkak prfaqsuesit ndrkombtar nuk arrinin t kuptonin logjikn politike t ksaj kryengritjeje, pos si interes t nj klani kriminelsh.
* * *
Kjo ishte faza e par. N fazn e dyt ata, prmes ligjit pr amnisti, u bn t paprekshm, status ky q u garantua vetm n Maqedoni. N fazan e tret t metamorfozs s ktij grupi q synonte prishjen e marrdhnieve t mira t shqiptarve me faktort ndrkombtar, duhej t sigurohej ardhmria e tyre, t plotsoheshin krkesat, interesat e tyre materiale dhe perspektivat shoqrore. Pas shptimit nga rreziku i humbjes, nga trajtimi si kriminel, pas shpalljes s amnistis, natyrshm u shfaq nevoja pr themelim t nj partie politike q n vazhdimsi do t'i artikuloj dhe siguroj interesat e tyre t ngushta. Edhe kjo faz u tejkalua leht. Ky grupim mjeshtrisht shfrytzoi mllefin e popullit ndaj nj sundimi hegjemonist maqedonas, t akumuluar me dekada dhe fare leht fitoi legjitimitetin politik. Sikur t shkonin rrugs normale, pa kryengritje dhe premtime boshe pr lirim kombtar, kjo parti do t vegjetonte n margjinat e skens politike. Por, fal mungess s brengs, prgjegjsis pr fatet e ideve, fal shfrytzimit t kapaciteteve morale, intelektuale, materiale t shoqris shqiptare, ky grupim, politikisht i pa definuar, u instalua leht n sistemin politik t Maqedonis.
N fazn e katrt, ata duhej t'i fitonin zgjedhjet q u arrit, po ashtu fare leht, qoft fal statusit t rrejshm t prijsit, qoft prmes krcnimeve, dhuns dhe vjedhjes s votave. N fazn e pest ata m n fund u rehatuan n pushtet, q sipas t gjitha gjasave ishte piksynimi i tyre kryesor. N kt proces t legjitimimit politik t ktij grupimi morn pjes t gjitha shtresat dhe faktort shqiptar, n mesin e tyre edhe PDSH-ja, por n dallim nga t tjert, ajo shum shpejt u vetdijesua se bhet fjal pr nj manipulim t paskrupullt.
Kjo u pa q n fillim t mandatit t tyre qeveriss 2002-2006, me rastin e votimit t ligjit pr prdorimin e gjuhs shqipe n dokumentet e udhtimit, q paraprakisht PDSH refuzoi ta votoj. N kt ligj sanksionohej statusi i gjuhs shqipe, si gjuh fakultative q do t prdoret nse qytetari vet krkon q t'i lshohet dokumenti i udhtimit n gjuhn shqipe. Pra, ky ishte nj testim dinak i kapaciteteve politike, morale dhe intelektuale t BDI-s. Edhe pse me kt ligj, qartazi suspendohej statusi i prdorimit zyrtar t gjuhs shqipe, q garantohet me kushtetut, edhe pse ishte e qart se sistemi vetvetiu nuk funksion n t dyja gjuht, edhe pse dihej q PDSH-ja pr kto shkaqe nuk pranoi ta votoj kt ligj, BDI-ja, q e pushtoi skenn politike me ofertn pr ndryshime radikale, u gjunjzua menjher dhe e votoi nj ligj q sht n kundrshtim me MO dhe me kushtetutn e Maqedonis. A ishte ajo paraprakisht n gjunj apo m von u gjunjzua, a ishte ajo politikisht e papjekur q t' u ik kurtheve t ktilla, a ishte kjo parti intelektualisht e pa aft q ta kuptoj mashtrimin, kjo fare s' ka rndsi, ngaq statusi zyrtar i gjuhs shqipe u suspendua. Ky ishte nj sinjal i qart pr zgjim, por mjerisht, puthador t ndryshm, nj dshtim ordiner filluan ta paraqesin si fitore t madhe. Pala maqedonase, nj mall t skaduar, q nuk arriti t'ia shes PDSH-s, fare leht ia shiti BDI-s. Ky rast ishte paralajmrim i qart se pala maqedonase nuk pranoi realisht korrigjimin e konceptit t shtetit dhe se do t bj mos q t'i restauroj raportet e vjetra n shoqri. PDSH-ja, jo vetm q nuk sht e prshtatshme pr nj mision t ktill, por duke njohur mir mendsin maqedonase, at nacionalizm grotesk, paralajmronte me koh se do t bhen prpjekje sistematike pr modifikime t MO.
Kjo u pa q n ditn e nnshkrimit solemn t MO-s n rezidencn e kryetarit t Maqedonis, z.Boris Trajkovski ku ishte prezent i gjith kori diplomatik, t drguarit e veant t SHBA-ve dhe UE-s, pastaj z.Sollana, z.Robertson dhe z.Paten, kur z.Xhaferi e prshndeti aktin e nnshkrimit t marrveshjes vetm n gjuhn shqipe. Ende pa e prfunduar fjalimin, kryeministri Georgijevski demonstrativisht u largua nga solemniteti, ndrkaq z.Trajkovski sokllinte: Diversion, diversion, pas ksaj s'do t ket marrveshje! Kt sken histerike me habi, pa kuptuar fare e ndiqnin ndrkombtart. Pse ndodhi ky skandal? Mesazhi i z. Xhaferi ishte shum i qlluar. Ai porositi se gjuht vetvetiu nuk jan as t mira as t kqija, por mesazhet jan t tilla, prandaj shfrytzoi rastin q n gjuhn shqipe t drgoj mesazhe miqsie popullit maqedonas... Skandali ndodhi, ashtu si ndodhte do dit gjat bisedimeve t Ohrit, pr shkak t mospajtimit lidhur me prkufizimin e nocionit dygjuhsi. PDSH-ja insistonte me t drejt q dygjuhsia nnkupton funksionimin e sistemit n t dy gjuht, ndrkaq pala maqedonase t qytetarit. Sipas ksaj logjike z. Xhaferi duhej s pari t fliste maqedonisht dhe pastaj ta prkthente vetveten. Beteja e dyt gjuhsore q u zhvillua n Ohr ndrmjet delegacionit shqiptar dhe atij maqedonas lidhur me gjuhn, ishte prkufizimi i nocionit "20%'.
* * *
Pala shqiptare, e bindur se n Maqedoni 1/3 e popullsis jan shqiptar, pranoi standardin q gjuha t ciln e prdorin m se 20% t qytetarve t Maqedonis automatikisht t marr statusin e gjuhs zyrtare, ndrkaq pala maqedonase impononte tezn se n vendet ku ka m shum se 20% t qytetarve q flasin nj gjuh tjetr, krahas maqedonishtes edhe ajo t jet n prdorim zyrtar. Kjo betej, n nj atmosfer t presioneve t ndryshme zgjati nj jav. Opsioni shqiptar, teoretikisht i sakt m n fund fitoi. N nenin 7 t kushtetuts, hyri formulimi q 20 % sht kusht q nj gjuh tjetr, pos maqedonishtes t prdoret zyrtarisht dhe jo versioni maqedonas q n vendet ku jetojn m se 20% t qytetarve q flasin nj gjuh tjetr, edhe ajo t jet n prdorim zyrtar. N mes t ktyre prkufizimeve ekziston nj dallim i madh. Versioni i par ofron mundsin q n do cep t Maqedonis, ku jeton madje vetm nj shqiptar, ai ka t drejt q t komunikoj me institucionet e shtetit n njrn nga gjuht zyrtare, pra edhe n gjuhn shqipe, ndrkaq sipas versionit t dyt gjuha shqipe mund t prdoret vetm n ato komuna ku ka m se 20% fols t nj gjuhe tjetr, nj variant q ka ekzistuar edhe m par. Kush nuk e vren kt dallim duhet ta kontrolloj kuotn e inteligjencs ose t'i verifikoj konceptet morale. N nenin 7 t Kushtetuts ka mbetur versioni i pals shqiptare dhe t gjitha ligjet q do t nxirren duhet ta respektojn premisat kushtetuese. Natyrisht se ligjet nuk mund t ofrojn m shum se kushtetuta, por mund ta ngushtojn at, por pr kt duhet konsensusi politik me prfaqsuesit e popullit q e ka fituar t drejtn e prdorimit zyrtar t gjuhs s tij. Kt kusht e parashikon parimi i Badenterit, po ashtu nj rezultat madhor i MO. Para pals maqedonase u shtrua nevoja e anashkalimit edhe t ksaj pengese.
Ky problem u zgjodh n bisedimet e fshehta paraelektorale ndrmjet Gruevskit dhe Ahmetit: BDI-ja duhet t fitoj m shum se 2/3 e votave q t suspendohet parimi i konsensusit. Prandaj qeveria e Maqedonis me aq zell punoi kundr partnerit t saj t koalicionit, PDSH- s, prandaj u anuluan rezultatet vetm n ato vende ku ajo fitoi, prandaj gjith ajo histerie dhe dhun. Pr ata q nuk besojn se ky shpjegim nuk sht i vrtet, se sht nj tepri partiake, se nuk sht e mundur nj gjunjzim kaq i poshtr i partis shqiptare n pushtet nj pyetje e fundit pr kndellje: pse u nxor nj ligj kaq i rndsishm pa paralajmrim, pa debate, pse at e votoi edhe opozita maqedonase q sht n raporte acaruese me partin n pushtet? Prgjigjja sht e thjesht, at ne paralajmruam.
Autori sht kryetar i Partis Demokratike Shqiptare
zsm_Latn als_Latn unk als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn