als_Latn uzn_Latn slv_Latn
amria me 865 mij banor, n Shqipri, n Diaspor dhe n Greqi
Postuar n: Dossier | Me: 14/02/2013
Sipas t dhnave t Calendario Atlante De Agostini t vitit 2006 dhe shifrave t publikuara nga Enti Statistikor Grek, deri n vitin 2006
N proceset e zhvillimeve t sotme , miratimi nga Kuvendi i Shqipris i Rezoluts pr zgjidhjen e shtjes ame, pr njohjen dhe mbshtetjen e t gjitha t drejtave t shqiptarve t amris, sipas parimeve t legjislacionit ndrkombtar mbi genocidin e spastrimin etnik, rikthimi i pronave, njohja e t drejts s riatdhesimit etj. sht nj imperativ q do t nxis fillimin e nj procesi integrues ndrkufitar , subrajonal e m gjer.
Shprngulja me dhun dhe rregullimet demografike
Krahina shqiptare e amris , deri n prag t Lufts s Dyt Botrore, ishte nj rajon me prbrje etnike homogjene, ku mbi 82% t popullsis e prbnin shqiptart. Sipas statistikave greke t vitit 1937 amria kishte 279 fshatra me nj popullsi prej 112.619 banor, nga t cilt 92.415 ishin shqiptar , ndrsa 20.200 banore ishin grekofon.
Procesi i shprnguljes me dhun t popullsis shqiptare nga trojet e veta n amri, q ka nisur gjat Luftrave Ballkanike 1912-1913, u fut n nj faz t re gjat Luftes Italo-greke 1940-1941 dhe arriti pikn kulmore me ngjarjet e viteve 1945-1945.
Gjat fushats greke t spastrimit etnik nga 27 qershori 1944, deri n mars 1945 u vran mbi 2.770 civil, u plakitn dhe m pas u dogjn 68 fshatra dhe 5.800 shtpi. Si pasoj e ktij genocidi mbi 35 mij shqiptar t fes muslimane u shprnguln nga vatrat e tyre dhe u vendosn n shtetin am, n Shqipri.
Gjat emigracionit mbi 2600 persona gjetn vdekjen, si rezultat i mungess s ushqimit dhe smundjeve t ndryshme. N nderim t ktyre viktimave t genocidit grek, me mbshtetjen e PDIU-s sht projektuar dhe sht elur fondi pr ndrtimin e nj memoriali prkujtimor n fshatin Kllogjer t Sarands.
Shprngulja me dhun e popullsis shqiptare muslimane nga krahina e amris solli me vete rriskun e ngushtimit etnik t trojeve shqiptare. Trojet e trungut etnik t rretheve: Filat, Gumenic, Paramithi , Prevez etj, t populluar me shumic prej shqiptarve, u populluan nga kolon greke e vlleh.
N gjysmn e dyt t shek XX e deri n ditt tona ka vijuar politika pr helenizimin e krahins e orjentuar n dy rrug :
-intensifikimin e procesit t helenizimit t shqiptarve t krishter nprmjet shkolls, kishs dhe administrates.
-kolonizimi i kahins me emigrant grek dhe vlleh, t ardhur nga pjes t ndryshme t Greqis, kryesisht nga Rajoni i Pindeve dhe Atika.
Migrimet e dhunshme solln rregullime demografike, pasi u shoqruan me vrasjen dhe shfarosjen e mbi 5 mij personave dhe shprnguljen e gjith popullsis shqiptare muslimane q prbente pjesn m vitale t krahins.
Sot rreth 300 mij banor me origjin nga amria jetojn n Shqipri dhe prllogaritet se rreth 400 mij t tjer jetojn n diaspor, m s shumti n Turqi dhe Shtetet e Bashkuara t Ameriks.
Duke u mbshtetur n regjistrimin grek t vitit 1951, i fundit ku jepen t dhna pr prkatsin fetare dhe gjuhn amtare t popullsis q jeton n Greqi , del se numri i popullsis shqiptare etnike , kryesisht t krishter n kahinn e amris ishte 22.736 banor (R.Clogg-Historia e prmbledhur e Greqis-Tiran 2004, fq 233).
Sipas t dhnave t Calendario Atlante De Agostini t vitit 2006 rezulton se numri i popullsis shqiptare etnike n Greqi arrin n 165 mij banor. Ky tregues statistikor sht n logjikn e shtimit natyror normal t popullsis pr periudhn nga viti 1951, q kemi t dhna nga Enti Statistikor grek, deri n vitin 2006, sipas t dhnave t enciklopedis italiane De Agostini. Nga t dhnat e msiprme rezulton se numri i popullsis ame n Shqipri , diaspor dhe n Greqi (krahinn e amris) arrin n rreth 865 mij banor.
N dhjetvjeart e fundit shtimi natyror i popullsis n Epir ka qen mjaft i ult, me nj shtim mesatar vjetor prej 1400 banorsh. N vitin 2007 , n krahasim me vitin 2001, ka pasur nj saldo negative t shtimit vjetor t popullsis, me nj vler prej minus 5300 banor. Ndrsa n vitin 2011, n krahasim me vitin 2007, kjo saldo negative arriti n minus 13.770 banor (Calendario Atlante De Agostini -2013).
Kta tregues t shtimit t popullsis jan pasoj e ritmeve t ulta t shtimt natyror dhe jan t lidhur veanrisht me dukurit e eksodit rural dhe t emigracionit t jashtm.
N dhjetvjeart e fundit n Epir jan shpopulluar rreth 347 fshatra, t cilt aktualisht jan krejtsisht t braktisur. Pr rrjedhoj dendsia mesatare e popullsis sht mjaft e ult, 37 banor pr km.
Ky tregues sht 2.5 her m i ult se dendsia mesatare e Greqis dhe rreth 3 her m e ult se dendsia mesatare e Shqipris. N kto rrethana, siprfaqe t mdha t toks bujqsore t cilat kan qen t kultivuara apo kullota pr bagtin , jan degraduar dhe dezertifikuar.
Epiri , rajoni m i prapambetur dhe m i izoluar n Greqi.
Pas shkputjes s amris nga trungu etnik dhe pushtimit t saj nga Greqia, proceset natyrore t zhvillimit ekonomik u ndrpren. Ndryshimi i strukturs demografike t popullsis, shprnguljet masive dhe prishja e ekuilibrave n variablet, toka-puna-kapitali, ndikuan negativisht n zhvillimin ekonomik t krahins, veanrisht n gjysmn e dyt t shek XX.
N baz t ligjit absurd t lufts mbahen n sekuestro konservative dhe u sht dhn n pronsi toka, fabrikat, punishtet, dyqanet, shtpit dhe gjith pasuria e paluajtshme e popullsis ame , kolonve grek, t cilt jan t pamotivuar pr zhvillimin e ekonomis.
Sot Epiri sht rajoni m i prapambetur dhe m i izoluar n Greqi, me lidhje t pakta ekonomike me rajonet e tjer. Rajoni Qendror i Athins dhe Rajoni Verior i Selanikut , q prbjn dy polet m t zhvilluara ekonomike n Greqi dhe qendrat gravituese t saj, i kan kthyer shpinn Epirit.
Epiri (amria) ka pasuri t rndsishme natyroro-klimatiko-toksore ku mund t veojm siprfaqet e konsiderueshme t toks bujqsore, ujrat, pyjet, kullotat, resurset turistike, bim mjeksore etj. Kto pasuri natyrore historikisht kan favorizuar zhvillimin e bujqsis , blegtoris, peshkimit, artizanatit, tregtis, veanrisht fruit-kulturs, vitikulturs, ovikulturs etj.
Pr t nxitur kto procese ekonomike tradicionale dhe pr t siguruar nj Zhvillim t Qndrueshem n t ardhmen sht e domosdoshme q t vendosen ekuilibrat e nevojshm n trinomin lokacional toka-puna-kapitali. N kto rrethana nj nga rrugt e zhvillimit t rajonit sht riatdhesimi i popullsis came, prej 300 mij banorsh, q jetojn n Shqipri, si dhe kthimi i pronave t tyre.
Ky proces do t prmirsonte n mnyr t ndjeshme situatn demografike dhe ekonomike t ksaj krahine. Shqiptart e riatdhesuar do t ishin shum t motivuar pr zhvillimin e prosperitetin e krahins dhe do t kishin vullnetin e duhur pr t arritur kto qllime. Ata do t integroheshin shum shpejt n proceset e ndarjes shoqrore gjeografike t puns dhe do t kontribuonin n vendosjen e ekuilibrave t zhvillimit hapsinor-lokacional n raportet qendr-periferi.
Sfida pr zhvillimin dhe integrimin subrajonal t krahins s amris.
N proceset e zhvillimeve t sotme , miratimi nga Kuvendi i Shqipris i Rezoluts pr Zgjidhjen e shtjes ame, pr njohjen dhe mbshtetjen e t gjitha t drejtave t shqiptarve t amris, sipas parimeve t legjislacionit ndrkombtar mbi genocidin e spastrimin etnik, rikthimi i pronave, njohja e t drejts s riatdhesimit etj sht nj imperativ q do t nxis fillimin e nj procesi integrues ndrkufitar , subrajonal e m gjer.
Sfida e zhvillimit rajonal dhe subrajonal, funksionimi i ekonomis s tregut dhe integrimi europian e bjn t domosdoshm bashkpunimin ndrkufitar, veanrisht n vendet e Ballkanit Perndimor. Forma m e njohur dhe m e mir e institucionalizimit t bashkpunimit ndrkufitar sht EURORAJONI.
Bashkpunimi ndrkufitar prfshin ndrveprime t gjera, sektoriale dhe hapsinore n fushn ekonomike, sociale, politike etj, me qllim mobilitetin e punsimit n rajonet kufitare, zhvillimin e turizmit dhe aktiviteteve t prbashkta strukturore dhe infrastrukturore, ekonomike etj.
Eurorajonet jan nj model zhvillimi q hasn vecanrisht n vendet e Europs Perndimore. Pas vitit 1990 , me mbarimin e Lufts s Ftoht dhe rnien e barrierave politike proceset integruese q shoqruan ato krijuan kushte t favorshme pr zgjerimin e bashkpunimit ndrkufitar.
N kuadr t ktij procesi jan institucionalizuar dhe konkretizuar eurorajonet ndrkufitare Gjermani-Poloni (Pomerani), Gjermani-Ceki (Sudetet), Austri Slloveni Hungari (Shtiri-Kishalfeld), Hungari-Kroaci-Bosnje (Danub-Drava-Sava), Maqedoni-Serbi-Bullgari (Morava-Pcinj-Strum) etj.
Bashkpunimi ndrkufitar n nj mjedis me kufij t hapur , midis Rajonit t Epirit n Greqi (amris), Rajonit Vlor-Sarand-Gjirokastr n Shqipri dhe Rajonit t Puljas n Italin jugore,q mund t quhet Eurorajoni i Detit Jon do t mbshteste fuqimisht zhvillimin ndrkufitar n kto hapsira periferike, kryesisht rurale t Shqipris dhe Greqis.
N kt proces integrues t zhvillimit ndrrajonal do t ridimensionohej procesi i ndarjes shoqrore t puns , specializimit dhe shkmbimit subrajonal. N kushtet e fragmentizimit t periferive tona territoriale, t faktorizimit politik, ekonomik dhe kulturor,institucionalizimi dhe konkretizimi i eurorajoneve kufitare do ti paraprinte procesit t globalizimit dhe integrimit europian.
Prof.Dr.Selman Sheme
http://www.kombetare.al/cameria-me-8...-dhe-ne-greqi/
als_Latn fra_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn zho_Hans als_Latn