als_Latn uzn_Latn slv_Latn
Kostot q duhen pr t hyr dhe operuar n ekonomin ligjore
Procedurat q duhen pr kthimin e pronave (nga Agjencia e Kthimit dhe e Kompensimit n Tiran)
Sipas llogarive t bra dhe t prezantuara n raportin e De Sotos, shqiptarve u kushton shum koh dhe mjete monetare njohja, kthimi apo kompensimi i pronave. Nj aplikant duhet t kaloj 18 hapa ligjor, n tre etapa, gjithsej 681 dit dhe kostoja pr kt llogaritet n 209506 lek t reja. Aplikantit i duhet t kaloj nga zyra e noterit, Ministria e Punve Publike (Arkiva qendrore teknike), Drejtoria e Pyjeve, Bashkia (arkiva),Kshilli Rajonal (Zyra pr Administrimin dhe Mbrojtjen e Toks), nj topograf i licencuar privat, Agjencin Rajonale t Kthimit t Pronave dhe n fund n Agjencin Qendrore t Kthimit t Pronave.
Zona pilot nga Rruga e Durrsit te Unaza e Vogl, si dhe bulevardi "Dshmort e Kombit'
Ndrtimet e Tirans, ato q nuk legalizohen
Ekipi i hartuesve t raportit pr ekstralegalitetin ka marr nj zon pilot n Tiran, pr t treguar prmasat e sistemit joligjor q sht ndrtuar n Shqipri, n fushn e ndrtimeve. Shembulli sht Zona Kadastrale Qendrore e Tirans, e cila jep edhe tipologjit e ekstralegalitetit n ndrtime. Harta e prezantuar si shembull prfshin nj zon q shkon prball bulevardit "Dshmort e Kombit", kufizohet n jug nga Unaza e vogl e Tirans, n veri nga rruga e "Durrsit". Harta me ngjyra sht me pak njolla t bardha, q prcaktojn ndrtimet ligjore dhe n pjesn prball bulevardit prfaqsohen nga nj pjes e ministrive q jan ndrtuar n vitet '30-t t shekullit t XX-t nga italiant. Harta sht e mbushur me njolla t gjelbra, q prfaqsojn ndrtime t cilat jan t ndaluara t futen n ekonomin legale, njolla t verdha q prfaqsojn ndrtesa t paautorizuara, viza blu q prfaqsojn t dhna t pakonsoliduara, njolla t kuqe q prfaqsojnndrtime q jan t ndaluara t futen n ekonomin legale, plus ndrtesa t paautorizuara, ndrsa ato m vishnje jan njolla q prfaqsojn t grshetuara tipologjit e msiprme t ndrtimeve joligjore. Kjo sht vetm nj parcel e Tirans joligjore, e cila nga 220 mij banor q kishte n fund t viteve '80, tani mendohet t ket rreth 700 mij banor.
Problemi bhet edhe m i komplikuar nga mbivendosja e pronave, pas falsifikimeve q jan br nga Zyra e Regjistrimit t Pronave. Pak dit m par, pas zbulimit t skandalit t shitjeve t trojeve n Tiran, nga punonjs t Hipoteks s Tirans, kundrejt shumave t mdha monetare, drejtuesit u detyruan t pranojn se rastet shkojn deri n 5 mij mbivendosje pronash. Por, prmasat e abuzimeve me titujt e pronsis pranohen se jan disa her m t mdha. N periferi t Tirans, disa drejtues komunash jan dnuar me burgim pr abuzime me shitjen e trojeve, ndrsa mendohet se raste t ngjashme jan kudo ku prfaqsues vendor, t mbshtetur nga segmente t qeveris kan shitur troje t pronarve pr t lejuar ndrtimet e reja dhe abuzive q rrethojn kryeqytetin shqiptar.
Raporti: "Legalizimet, nj treg 3-4 miliard dollar"
Sipas Qeveris, jan dorzuar rreth 220 mij aplikime pran Njsis s Legalizimeve t Pushtetit Vendor, dhe ky rrjet i pronave private vlersohet me rreth 3-4 miliard dollar. Prmasat e vlersuara t ekonomis informale variojn nga 30-50 pr qind t Produktit t Prgjithshm Vends. Evazioni fiskal sht vlersuar n rreth 11 pr qind t Produktit t Prgjithshm Vends dhe vetm 30 pr qind e njerzve t punsuar n Shqipri jan t regjistruar, si dhe paguajn sigurimet shoqrore. Programi i Qeveris e pranon se ekonomia informale ka arritur nivele shqetsuese, dhe prbn rrezik pr zhvillimin ekonomik. Programi i Qeveris prfshin akses pr hapjen e tregjeve, duke ulur kostot administrative dhe zhvillimin e sektorve financiar, dhe private. Programi pr t luftuar ndrtimet pa leje sht pjes e procesit t reforms s prgjithshme t Qeveris.
Ekipi u fokusua s pari n zonn Metropolitane t Tirans Tiran, Durrs dhe Fush- Kruj zona me zhvillim m t shpejt n qendr t zhvillimit ekonomik dhe social t Shqipris. Zona t tilla jan edhe Kamza (dhe Bathore) n periferi t Tirans dhe Kneta (Durrs) dy nga vendbanimet m t mdha informale. Puna do t vijonte n Vlor, Fier, Shkodr, Lezh, Sarand, Gjirokastr, Kor dhe Pogradec
Hernando de Soto, President i Institutit pr Liri e Demokraci
"Nj ekonomi tregu nuk ka aq rndsi, sa ndrtimi i marrdhnieve. Si bashkpunojm ne pr t pasur mirqenie? Si i ndihmoni ju njerzit? Shteti ligjor ju jep vlera, prcakton kush sht pronar i far, dhe ku keni siguri. Kjo lejon nj ekonomi t begat."
Por, sa sht luftuar ekstralegaliteti n Shqipri?
"Berisha", dhun por jo zgjidhje ekonomike
Prmasat e frikshme t ekonomis dhe bizneseve informale do t donin nj grusht t fort ligjor, por qeveria e djatht, e drejtuar nga Sali Berisha, ka mbetur pak prtej konstatimeve. Raporti vlerson punn e Policis s shtetit, e cila ka goditur shum prej aktiviteteve t krimit t organizuar, q gjeneronin t ardhura t mdha ku ishin pjesmarrse shtresa t gjera t popullsis. Me burgosjen apo eliminimin e disa prej eksponentve t krimit t organizuar, jan "burgosur" asete q prodhonin mjete t konsiderueshme monetare q shrbenin jo vetm pr ekzistencn e prditshme, por ishin nj aktor i rndsishm n ritmet e rritjes s ekonomive familjare t shum shqiptarve. Ato jan nn sekuestro konservative pas urdhrave t drejtsis, ose jan n rrnim. Frenimi i hyrjes s t ardhurave nga trafiku i drogs, apo njerzve sht reflektuar me ulje t krkess pr investime n shum sektor t ekonomis, por edhe me uljen e qarkullimit t paras. Por qeveria nuk ka arritur t zbatoj ato q kishte premtuar n zgjedhjet e vitit 2005, pr t rritur mundsit ekonomike t vendit, pr t thithur investimet e huaja, pr t hapur vende t reja pune, si dhe pr t rritur t ardhurat pr frym.
Raporti vlerson edhe punn e Ministris s Financave, e cila sht munduar t rregulloj me an t nj kuadri ligjor, formalizimin e ekonomis, por ajo, duke u prpjekur t ket si synim kryesor, shtimin e t ardhurave pr buxhetin e shtetit me an t tatim-doganave, ka br nj sy qorr dhe nj vesh shurdh pr informalitetin e kamufluar, q sht stimuluar nga masat represive t qeveris ndaj bizneseve, t cilave u duhet t shpenzojn m shum koh dhe mjete monetare pr t gjeneruar m pak t ardhura, krahasuar me kohn kur nuk kishin hyr n fuqi masat shtrnguese nga Ministria e Financave.
"Patatja e nxeht" e qeveris: Mijra tituj pronsie para zgjedhjeve parlamentare pr qllime elektorale
Legalizimi- loj elektorale, jo zgjidhje pr pronn
Raporti final pr ekstralegalitetin n Shqipri, pjesn kryesore t diagnozs n terren ia ka kushtuar ndrtimeve pa leje, q jan shtrir n territorin e gjith vendit dhe q sht n proces vetdeklarimi, dhe legalizimi. Legalizimi sht "patatja e nxeht" e qeveris aktuale dhe nse sot gjendja sht kaotike, sht pikspari faji i saj. N lojn e legalizimeve jan ingranuar disa ministri, agjenci dhe gjithka komandohet nga kryeministri i vendit. Ai ka dhn me dorn e vet "tapit" e para pr disa ndrtime q morn titullin e pronsis. Por ligji i dyt i legalizimeve do ta lr "litarin" jasht.
Ligji i par i legalizimeve u miratua nga Kuvendi i Shqipris n vitin 2004. Por ai nuk arriti t jepte asnj titull pronsie dhe ishte kundrshtuar, sepse motoja e tij "urbanizim pastaj legalizim", nnkuptonte prishjen e ndrtimeve abuzive q pengonin planet urbanistike t zonave informale. N prill 2006, Kuvendi i sunduar nga shumica e djatht miratoi nj ligj t ri pr legalizimet e ndrtimeve pa leje, n variantin e prmbysur, pra "legalizim, pastaj urbanizim".
Sipas ALUIZNI-t, nj vit m pas, numroheshin mbi 270 000 objekte t vetdeklaruara, nga t cilat vetm pallatet me leje, me shtesa t ndrtuara pas vitit 93', prbjn nj siprfaqe ndrtimore rreth 7 milion metr katror, t llogaritura n m shum se 80 mij apartamente dhe mjedise shrbimi, dhe argtimi. N procesin e legalizimit kan hyr mbi 350 mij pasuri familjare n t gjith vendin. Jan prcaktuar mbi 681 zona informale me nj siprfaqe prej rreth 404 mij hektar, me shtrirje n t gjith Shqiprin. Sipas t dhnave t zyrs, mse 2/3 e zonave dhe ndrtimeve informale jan n pronn e ndrtuesit ose pron shtetrore, dhe rreth 1/3 n pron t ish-pronarve, dhe sipas llogarive t ALUIZN-it, t ardhurat financiare t prfituara nga formalizimi i t gjith zonave dhe ndrtimeve informate, do t prdoren pr kompensimin e ish-pronarve t ligjshm.
Agrari Berisha
Paraditen e 12 shkurtit 2007, vetm gjasht dit para mbajtjes s zgjedhjeve vendore, Kryeministri Berisha risjell n kujtesn e shqiptarve "reformn agrare", ksaj radhe pr ndrtimet pa leje. Toka nuk i jepet atij q "e punon", por atij q "e zapton". Berisha drejton nj ceremoni t organizuar nga Agjencia e Legalizimit, Urbanizimit dhe Integrimit t zonave Informale(ALUIZNI), me rastin e dorzimit t lejeve t para t legalizimit. "Kjo sht nj dit e veant, nj dit t ciln shqiptart e pritn pr 15 vite rresht. N vizitn e tij, n pranvern e vitit 91, nj burr i shquar i asaj kohe, sekretari amerikan i shtetit, Xhejms Bejker do t deklaronte, prpara shqiptarve duke sjell mesazhin e bots s lir, se freedom works, pra liria punon. N rast se ka nj komb pr t cilin liria punoi m shum, po t kemi parasysh stadin nga i cili u nis, do t thosha se ky sht kombi shqiptar, por n rast se ka liri, t cilat punojn m shum se pr do komb tjetr, srish liria e lvizjes, dhe iniciativa e lir, punuan pr shqiptart, ndofta m shum se pr t tjert"
Sot m mars 2008, jan me gishta ata shqiptar q kan marr certifikatn e pronsis, por procesi i nisur me aq buj sht n "siklet". Qeveria shqiptare nuk ka zgjidhur problemet me tokat e ish-pronarve, t cilve pas reforms agrare t regjimit komunist n vitin 1946, kan par se si po mbijn qindra mijra pronar t rinj t tokave e tyre.
Berisha deklaronte se ishte sugjerimi i zotit De Soto q hipotekimi dhe regjistrimi i pronave duhej br nga ALUIZNI.
Stanjacioni
Legalizimi i ndrtimeve pa leje sht pjesa m e rndsishme e luftimit t ekstralegalitetit. Por n nj raport t br publik m 17 janar 2008, ALUIZNI pranon indirekt se reforma ka mbetur srish te dokumentacioni. Sipas zyrs sht realizuar prfshirja n proces e mbi 150 000 pasurish t vetdeklaruara, pr t cilat po procedohej me prgatitjen e dokumentacionit tekniko- ligjor dhe parashikohej q n prfundim t vitit 2008, numri i pasurive t legalizuara dhe t regjistruara n sistemin e pasurive t paluajtshme t mbrrij n 200 000. Kshilli i Rregullimit t Territorit t Republiks ka miratuar 65 zona dhe vendbanime t para informate, dhe po procedohej me 42 zona t tjera. N kto zona numri i objekteve t vetdeklaruara ishte 15546, siprfaqja e parcelave sht 974,8 hektar, ndrsa siprfaqja ndrtimore sht 292,5321 metr katror.Objektet informale prdoren kryesisht pr banim, t cilat kapin shifrn 14072. 841 dhe jan t destinuara pr ushtrimin e aktivitetit social ekonomik, ndrkoh q 918 kan destinacion t przier. Duke iu referuar strukturs ndrtimore, rezulton se 10313 jan objekte informale 1 -katshe, 3768 jan 2- katshe dhe 1380 jan objekte 3- katshe e m shum.
(Mos)zgjidhja
Raporti vren me shqetsim se dhnia e titujve t pronsis nuk sht zgjidhja e vrtet e ligjrimit t ktij tregu informal. Specialist q jan marr me procesin e verifikimit n terren dhe mundsit e formalizimit t ktij tregu, q llogaritet n prmasa t mdha monetare dhe q do t zgjoj kt kapital gjigant, duke e futur n ekonomin e tregut, thon se politika do t jet srish fajtore pr kaosin ligjor n vend. Qeveria shqiptare parashikohet se do t'i jap titujt e pronsis pr shum ndrtime q jan n proces legalizimi, por ajo do ta bj at para zgjedhjeve parlamentare t vitit 2009 dhe do ta bj vetm pr qllime elektorale. Por kjo nuk do ta zgjidh formalizimin e tregut t ndrtimeve pa leje. Qeveria, do ta lr pa zgjidhur problemin e pronsis mbi tokn, sepse ish-pronart e vrtet do t mbeten pa u kompensuar pr pronat e tyre.Zgjidhja e problemeve t pronsis ka qen ngr pr Shqiprin, prej daljes nga sistemi totalitar. Parlamenti Evropian ka krkuar prej qeverive q t zgjidhin problemet e pronsis, q pengojn investimet e huaja, shit-blerjet dhe zhvillimin e ekonomis s tregut.
"Nse do t zgjidhej problemi i pronsis mbi tokn, Shqipria do t bnte nj hap gjigant prpara", citohet n nj paragraf nga raporti i ekstralegalitetit. Me kt hap vendi do t afrohej shum me integrimin evropian, sepse Shqipria sht ndr t vetmet vende q nuk ka zot ligjor t pronave. Kjo periudh ndoshta do t ishte pes vjet, por me moszgjidhjen q i jep politika, kjo koh mund t bhet disa dekada". Se far "surprize" e pakndshme do t jet reforma e pronsis n Shqipri pr BE-n, ku ajo dshiron t antarsohet, specialistt japin shembujt e vendeve t reja antare t BE-s, por n aspekte t tjera. P.sh. Rumania dhe Bullgaria, jan antare t BE-s, por ato jan t privuara nga antarsimi i vrtet. Ato as nuk mund t jen antare t plota t BE-s dhe as nuk jan t prgatitura q t fusin n prdorim si monedha kombtare, monedhn e prbashkt t BE-s, euro.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn bos_Latn als_Latn als_Latn als_Latn bos_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn