als_Latn uzn_Latn ron_Latn
Kumtesa e mbajtur në një komemoracion të organizuar nga Këshilli Drejtues i Kishës shqiptare të Shën Palit, në SHBA
Nderi që mu bë të jem i ftuar nga ana e Udhëheqësit Shpirtëror të këtij Institucioni, të Përndershmit Dom Anton Kçirës, në emër të Këshillit Drejtues të Kësaj Kishe, që të flas në këtë mbrëmje përkujtimore të ngjarjes më të rëndësishme që ka përjetuar Kombi ynë Shqiptar, padyshim që më emocionon shumë dhe i falënderoj nga zemra! Prandaj pikërisht sonte ku Dom Antoni me kolegët e tij, në frymën e Rilindasve gjatë luftës për pavarësi kombëtare, përzgjodhën që unë toskë edhe i besimit musliman, ta mbaj këtë kumtesë para jush ku dukshëm mbizotëron pjesëmarrja GEGÃ, lejomëni që edhe unë i njësuar me këtë frymë vëllazërimi kombëtar, tâju flas në të folmen tâuej se ksisoji edhe unâe ndjej vedin mâ tâafërt me ju e nepërmjet jush edhe me farktuesit gegë të pavarsisë Shqypnisë siç kjene Ded Gjon Luli me shokët e tij luftëtarë qâe ngritne Flamurin e Skenderbeut me 6 Prill 1911 në Deçiq (kur thyene trupat e xhonturqve), tue vazhdue te intelektualtâe mirfilltë Patër Gjergj Fishta, Dom Nikoll Kaçorri e Luigj Gurakuqi me shokë qi kjene farktuesit e 28 Nândorit 1912. Përvjetortâe përkujtimit të Shpalljes Pamvarsisë janë kênë tâshumtâe deri mâsot 95. Prandej përgjatë këtij të 96-ti, me lêjen tuej të nderuem pjesmarrës nâtubim, due me u ndalë mâ shum nâsituata e gjithashtu ndryshime situatash qâe përshkuene at periudhë para ngritjes flamurit ku edhe pozicionimet e atdhetarve tâonë sot munden me u dukë të çuditshme.
Ky përvjetuer i 28 Nândorit 2008 âshtâi lidhun ngusht me ndodhÃnë fatlume të 17 Fruerit të kësaj vjete, ditë në tâcillën u shpall edhe shkëputja e Kosovës prej Serbijet e pra Pamvarsia e Kosovës. Ky, pa as mâ tâvoglin dyshim, âsht nji sukses i madh i mbërrijtun mbas Shpalljes Pamvarsisë Shqypnisë. Mirpo na sot, prej naltsive të vjeteve 2000 po tâi hjedhim nji sy rrugës përshkueme prej ditës kur u themelue Lidhja Shqyptare e Prizrênit e deri sot, shum kritika mund tâu drejtojmë atyne qâe udhëhoqne shtetin tonë përgjatë ktyne 96 vjeteve! Krejtâe kuptueshme, tue fillue prej … pse Ismail Qemali me shokë pranuene me themelue nji shtet të cunguem prej trojesh të tij si edhe popullate safà shqyptare; pse Zogu fillimisht bâni nji politikë pro-serbe e mandej pro-italiane, (sâcillës edhe ia pa sherrin aj vetë); pse mbas ikjes Zogut u bashkëpunue me Italinâedhe me Gjermaninë; lêne mandej diskutimin rreth pozicionimit diktaturës komuniste lidhun me Jugosllavinë Federative e në vazhdim me shtetet e tjera komuniste si B.Sovjetik edhe Kina e Mao Ce Dunit, e mâ sâfundit qindrimi i Shqypnisë Zyrtare sot kryesisht ndaj Greqisë e mandej edhe Serbisë, etj.etj.
Tue i lânë mânjenâânë tâna tjerat e tue u përqëndrue nâtemën tonë tâsodit, pështetë nâfakte e rrethana qi çuen në tâshpallunit e pamvarsisë komtare, due mâi vûe nâdukje nâkët tubim edhe disa hollsÃna tâcillat koha bân mâi harrue por tue u kthye me mênde tonën në gjysën e dytë të shekullit XIX-të kur u ndie nevoja e themelimit të Lidhjes Prizrênit, (10 Qershuer 1878), kto hollsina përbâjshin nji shumatore elementesh qi nuk muejshin mos me u marrë parasysh prej atdhetarve tonë mâ tâpërkushtuem ndaj çashtjes komtare e tâveprojshin edhe tâorientuem synesh.
Në parim piksynimet e tyne kryesore ishin dy: 1- Me muejtâe mâe ruejtë tânsÃnâe tokave tâpopullueme prej shqyptarësh prej coptimit, ku u gërshetojshin interesat çâprej Rusisë e mandej poshtâe mâ poshtë interesat e Bullgarisë, Serbisë, Malit të Zi e doemos mâânë tjetër edhe të Greqisë. 2 – Tue e ruejtë tânsÃnâe tokave me muejtâe me përfitue prej rastit e mâe krijue Shtetin Shqyptar të pavarun!
Kjo e përgjithshmja. Vijmë tash te njêna hollsÃshë. Nêni i parë i vendimeve të Lidhjes përcaktote kjartâedhe shquem se piksynimi i Lidhjes ishte mâe ruejtë me çdo mjet tânsÃnë territoriale të vêndit (ku kjo nenkuptote katër Vilajetet e Shkodrës, Kosovës, Manastirit si edhe Janinës – shënim M.K.), tue kundërshtue çdo propozim qâe prekte kët tânsà paraqitë prej cilësdo qeverÃ, veçse pa kundërshtue shka të thote Porta e Naltë. Shka duhet me nênkuptue ksisoji? Del e kjartë se deri në muejin Qershuer 1878 te Porta e Naltë të tânë atdhetarët shqyptarë shifshin nji garancà prej coptimit nâdrejtim të ruejtjes katër vilajeteve tâbanueme prej popullsije shqyptare. Por mâânë tjetër, karakteri komtár i Lidhjes vêhej nâdukje në nênet 4 edhe 10 ku respektivisht cillsohej vullnesa mâi mprojtë jetët, pasunitë si edhe nderin e popullatës jomuslimane! Nâvazhdim Lidhja krijoi Komitetet e saja lokale e dokumentat qi u drejtoheshin qeverive të ndryshme të Fuqive të Mëdhá ishin shum mâ të ashpra lidhun me ruejtjen e të drejtave të popullatave shqyptare të krahasueme me dokumentat e drejtueme Portës Naltë. Me pak fjalë drejtuesit e Lidhjes u diftuene shum politikaj të hollë në sjellje e kto doemos pështetë në diplomacà të hollë !
Mirpo situatat si edhe konjukturat ndryshojshin jo mâ me muej e me javë por me orë. Me 22 Korrik 1878 ushtria Austro-Hungareze i kje drejtue Bosnjes. Qe pra edhe hollsija e dytë, me çârasë nuk duhet harrue se në mbledhjen e Prizrênit kishin marrë pjesë disa krenë të Bosnjes edhe Herzegovinës qi tâa lidhshin luftën e tyne me të shqyptarve. Porta e Naltë, tue u mundue mâi shfrytzue ndjenjat fetare i shtyni shqyptarët muslimanë të vilajeteve të Shkodrës edhe Kosovës me shkue e mâe mprojtë Bosnjen. Impulsi i parë kje mâe zbatue porosinë e me u dalë krah boshnjakëve. Mirpo trûni i mposhti zêmrat, e drejtuesit e Lidhjes, tue e gjykue situatën me gjak të ftoftâe kuptuene se interesi i tyne e dote mos me u hjedhë nâaventura ndjenjash por, të prîmun prej logjikës ftoftë mbështetë nâinteresa mâ të ngushta por kombëtare, të ruejshin forcat mâi mprojtë vetëm tokat e tyne! Në muejin Gusht të 1878-s u formuen komisjonet ndërkomtare për mâi përcaktue kufijtâe Turqisë me Sërbinë si edhe me Malin e Zi. Mirëpo shqyptartâe Lidhjes e kishin të dame mênden me qindrue me armë kundër shtrîmjes Malit Zi nâtoka tonat. Turqija me at rasë, mâu diftue se u qindrote zotimeve tâmarruna karshi Fuqive tâMëdhá, nisë nâShqypninâe Veriut Mehmet Ali Pashën, (qâe kishte përfaqsue Turqinë nâKongres tâBerlinit). Ky, i shoqnuem prej kompanije ushtarësh turq qi mâe mprojtë atê, me 25 Gusht 1878 mbërrini në Prizrên edhe thirri Komitetin e Lidhjes mâe bindë me iu nenshtrue vendimeve të Kongresit Berlinit. Mirpo shqyptarët as qi deshën me i a dijtë si kshillave e as kërcnimeve të Pashës turk! Kësi shtegu aj vendosi me shkue në Gjakovë ku kish mik Abdullah Pashë Drênin i cilli jo qi ishte nâKryesinâe Lidhjes Prizrênit por ish edhe njêni prej antarve mâ me peshë të Lidhjes. Këtu tash qet krye edhe hollsija e tretë e cilla kish lidhje me karakterin burrnuer të Shqyptarit. Abdullah Pashë Drêni ish nji atdhetar i përkushtuem e nuk kish se si tâi pranote këshillat e Pashës turk nâdam të interesave shqyptare. Mirpo osmanllija i dite mirë dredhÃtë e fillë sa shkeli nâGjakovë, pa fillue bisedime, shkoi e ra mik te konaktâe Pashës Shqyptar.
Kur filluen bisedimet Pasha turk edhe nâGjakovë gjet po aq kundërshtime sa edhe nâPrizrên e kundërshtimet çuene deri atje sa me 2 Shtatuer nji përfaqsà shqypta-rësh të Komitetit Lidhjes i kërkoi Mehmet Ali Pashës tâu largote prej Gjakovet! Aj nuk pranoi. Asi shtegu ata gjithashtu i kërkuene Abdullah Pashë Drênit ta largote prej konakve të tij Mareshallin turk. Këtu i zoti i shpisë u xûe ngusht: nuk pranoi mâe përzânë mikun si e trajton mjeshtri i Madh Patër Gjergji nâLahutë tâMalcis te kânga e X-të: Ka shkue lajmi mâderë të begut/ E i ka thânë Abdullah begut:/Ti qi je Abdullah begu,/ Falmeshndet po tâçon halija:/Njat murtat, qi ke te shpija,/ A thue bân nâdorë me na lshue,/Përse e kemânji gjygj me tê. /Ka qitë begu edhe i ka thânë:/Se âsht murtat, se sââsht murtat/Ku ta dije kët punë i mjeri,/ Pse vallahi pvetë sâe kam/Ket zanat sâma ka lânë baba,/Me i pvetë miqt un se shka janë:/Se shka janë e shka nuk janë:/Se kah vin e se kah shkojn:/Shka punojn e sa rrogojn./ Veç, po, âi punë baba mâka msue;/ Miqt për tâgjallë un mos me i lshue.
Si u zhvilluen ndodhÃtë? Kulla e Abdulla Pashë Drênit u rrethue rândë. Mehmet Ali Pasha sâlargohej. Abdullah Pasha nuk e dorzote âmikunâ. Dy dit rresht rrethuesit sulmuen ashpër ndërsa târrethuemt u mbrojshin gjithashtu rreptë. Me 6 Shtatuer 1878 kulla u muer. Mehmet Ali Pasha me gjith ushtartâe tij gjetne dekën. Por gjithashtu Abdullah Pash Drêni me trimat e tij u vrane. U zgjata pak nâkët hollësà të tretë sepse ndodhÃja e Gjakovës xorri në plan të parë fakte qi lane përshtypje të madhe si mbrênda Vilajeteve Shqyptare por edhe gjithashtu edhe jashtë tyne: a- Të huejt e kuptuene se Lidhja e Prizrênit nuk ish krijesâe Turqisë. b- Patriotët Shqyptarâe diftuene se do tâa luftojshin edhe vetë Turqinë, për hÃrin e tânsÃsë tokave shqyptare edhe vetqeverimin e tyne. c- Lidhja Shqyptare tue e diftue forcën e saj e trêmbi Malin e Zi. d- Turqija kuptoi se duhej me kênâe matun e sâmori asnji masë ndeshkuese. e- Sjellja e Abdullah Pashë Drêni e çoi nalt opinionin për besën e shqyptarit! Po në Jug si po u zhvillote gjêndja? Komitetet e Lidhjes Shqyptare, në Kallnorin e vjetës 1879, i nisën memorandume tâgjashta Fuqive tâMëdhá tue theksue se Epiri u banote prej shqyptarësh e se nuk kishin kurrsesi me i a lshue Greqisë trojet e tyne legjitime. Greqija qâe kish Francën përkrahse tâsajën dote sa mâ parë bashkbisedime me Turqinë lidhun me përcaktimin e kufîjve të sajë. Në fakt protokoli i Berlinit lidhun me kufinin Turko-Grek nuk pati vendue asnji kusht por nepte nji porosà qi palët tâu merrshin vesht. Turqija u diftue shum e hollë nâgjykim se tue e dijtë se i tânë Epiri u banote prej shqyptarësh e dite se atje Greqija e kishte pisk punën e kish me hasë nâkundërshtime tâfuqishme prej synesh! Prandej pranoi qi me 5 Fruer 1879 tâu ulshin nâbisedime komisionet turke si edhe greke. Mbledhja mâ e madhe u bâ nâPrevezë. Në komisionin turk bâte pjesâedhe Abedin Bej Dinoja, (safà shqyptar çam), në shpinâe tâcillit u bâne disa mbledhje të komisioneve. Lidhja i njoftoi komisionet se kish me thirrë 30.000 ushtarë mâi përballue grekët nâse dojshin me hye nâEpir. Sâmeti tjetër veç mâi ndërpré bisedimet! Deri me 23 Gusht heshtje zyrtare veç … aktivitete diplomatike tâmaskueme. At ditë në Stamboll filloi prep mbledhja e komisionit dypalësh. Po Turqija shka kish bâ mâe ruejtë palën shqyptare përkrah vedit? Abedin Pashë Dinoja, (kje êmnue âPashëâ edhe njikohsisht Ministër i Jashtëm i Turqisë). Kundërshtimi i Turqisë me u lëshue grekve Janinën edhe Ãamërinë gjeti ksaj here pështetjen e Kryeministrit Anglez Waddington! Ktu tash ndodhena para nji hollsije tjetër tâpabesueshme e qi âsht hollsija e katërt: Otto Von Bismarku propozoi qi Greqisë nâvênd tâEpirit tâi lshohej ishulli i Kretës. Kush e përkrahu? Rusija! Po, vetë Rusija! I vetmi spjegim âsht se ndoshta tue u veprue ksisoji e tue e shtye Greqinë drejt arqipellgut tâju krijohej sllavëve fushë mâ e lirë veprimi! Në ato kushte mbledhja e Lidhjes e ashtuquejtun e Gjinokastrës e 23 Korrikut 1880, njifet si mâ e rândësishmja bashkuese e Veriut me Jugun edhe e feve pa dallim synesh por vetëm me karakter komtár! Pra kjo mbledhje e sanksjonoi zyrtarisht mêndimin se katër Vilajetet u dojshin bashkue në nji tânsà tâvetme e cilla kish me u quejt Shqypni e me kryegjytet Ohrin! E pra në kto çaste ku dokumentat arkivale nuk mbërrijnë me spjegue gjithçka, vetëm ato hollsina qâi trajtueme mâ nalt ndoshta çojnë drejt spjegimit se si me ndryshimin e pikpamjeve edhe pozicionimeve të Fuqive të Mëdhá, ndryshojshin edhe qindrime atdhetárët tâonë tâpërkushtuem ndaj çashtjes komtare! E ksisoji tash, mes intrigash pshtetë nâinteresa të Fuqive të Mëdhá, erdh edhe dita kur Turqija nuk i pështeti mâ shqyptarët edhe u dërgue Dervish Pasha i cilli me dhunâedhe gjak i theu me 21 Prill forcat e kryesueme prej Mic Sokolit e Ali Ibrës në Shtimlje. Mandej u shtye drejt Cërnalevës ku kje Sulejman Vokshi e mbas goditjesh të rânda artiljerie e me humbje të mdhá të dyanshme i theu forcat shqyptare. Për Abdyl Frashërin frymzuesin e autonomisë vêndit, u caktue nji shpërblim i madh. E kapne në Elbasan tue kalue Shkuminin. E çuene para Dervish Pashës në Prizrên, i cilli e nisi për në Stamboll ku u dënue me burgim tâpërjetshëm. Ky patriot i madh ndërroi jetë në 23 Tetuer të vjetës 1892. E pashë tâarsyeshme mâe bâ kët paraqitje nâkët mënyrë qi ndigjuesit tâcillt nâvija të përgjithëshme faktet historike i njofin, tâu familjarizojshin me qindrimet e Fuqive tâMëdhá por mâânë tjetër kur të gjykojnë qindrimet e patriotve tâonë mos të nisen me pikpamjet e sodit por … të vêhen disi nâpozitat e tyne të atëhershme. Shikjue prej ktij kând-kqyrjet, marr lêjen tâa sintetizoj Lidhjen e Prizrênit jo tue e shikjue se nuk muejti me i a mbërrîe qëllimit saj, por se dy piksynime i bâni realitet: 1- Kombit Shqyptar i a përpunoi mêndimin e âbashkësÃsë komtareâ pa dallime! 2- Europës çashtjen e Kombit Shqyptar i a shtroi si problem për me u zgidhë! Me kët rasë ia vyen mâe shtrue nji prej pikpyetjesh madhore e cilla vetëm me fakte e dokumenta historike kurr nuk mundet me marrë përgjigje: Ãsht pranue nâpërgjithsà se Austro-Hungaria e ka ndihmue themelimin e Shtetit Shqyptar. Por mâânë tjetër gjithashtu dihet se kur Abdyl Frashëri u tokue me Otto Von Bismarkun në Vjenë për me i kërkue ndihmë lidhun me tânsÃnâe territoreve shqyptare të banueme prej shqyptarësh, ky i fundit i kishte thânë se shqyptarët as gjûhë të tyne tâshkrueme nuk kishin! Edhe kjo nji e vërtetë. Por mbas qindrimit zyrtar, kur hîhet e analizohet në kompleks qindrimi i Fuqive tâMëdhá, del se po ai Bismark propozoi tâi nepej Greqisë Kreta e tâju lêhej shqyptarve Ãamëria. Mâânë tjetër me pohimin e tij se shqyptarët nuk kishin as gjûhë të tyne tâshkrueme, aj i nxiti indirekt atdhetarët me iu qepë alfabetit tâunjisuem të Gjûhës Shqype qi edhe kjo pikâe dobtâe tyne të shmangej. Ksisoji tash gjithsecilli le tâa mêndojnë disi mâ thellë se përparandej e të xjerrin përfundime rreth qindrimesh politikâjsh ndaj çashtjes shqyptare.
Mbas natës gjatâedhe të errët 410 vjeçare prej 1468-ës e deri në 1878-ën, tre vjetët e veprimtarisë Lidhjes Shqyptare të Prizrênit kjene vjetet qâe pregaditne Rilindjen Komtare Shqyptare! Kurse 27 vjetet prej 1881 e deri në 1908, u bâne vjetet përgjatë tâcillve puna madhore edhe shêmbullore e rilindasve tâonë bâni qi të mbërrîhej në Kongres të Manastirit i cilli e unjisoi alfabetin e Gjûhës tâonë tâbukur Shqype e cilla u bâ gjûha e shkrueme e shqyptarve edhe krijoi kushtet pararêndëse për të Shpallunit e Pamvarsisë! Tash pra, kësi shtegu due me prûe para vemêndjes pjestarve të këtij tubimi njênën thânjesh madhore të shtetarit edhe drejtuesit të madh politik Winston Churchill-it i cilli ka pasë pohue: âMe kênë politikan duhet aftësÃja mâe parashikue të nesërmen, nji javë prej sodit, shka ka me ndodhë mbas nji mueji edhe mbas nji vjete e nâvazhdim edhe me spjegue pse parashikimi nuk u realizue!â. Kjo maksimë vlen mâi gjykue drejtuesit tâonë qi e pregaditne edhe e themeluene Lidhjen Shqyptare të Prizrênit e nâvazhdim doemos edhe të Rilindasve qâe themeluene Shtetin e Pamvarun Shqyptar, sepse lypet objektivitet i skâjshëm edhe ndershmëri po e ksisojit mâi gjykue qindrimet edhe sjelljet e veprimet e tyne! Vijmë nâmuejin Tetuer të vjetës 1912. Kish kalue bash nji vjetë qysh prej 6 Prillit të 1911-ës kur Ded Gjon Luli nâkrye të trimave të tij i kish thye ushtritë e xhonturqve e Prêtash Zeka Ulaj e kishte çue flamurin e Skanderbegut në Deçiq! Lufta e popujve ballkanas, mbas traktatit aleancës të nenshkruem me 6 Tetuer 1912 prej serbve, malazezve, bullgarve si edhe grekëve për luftë kundra ushtrive turke, ishte e acarueme nâkulm. Luftimet u bâjshin përgjatë vijës territoriale të vilajeteve shqyptare, pra çdo tërhjekje turke lëshote tokë shqyptare nen kâmbën shkelse sllave ose greke! Tash nuk ishte mâ punë mâu qindrue malazezve, (tâcillve malcorët tâonë ua kishin diftue kufîjt), por forcave qi shqyptarët nuk kishin mundësi mâu bâ ballë! Nâkët kohë nji grup intelektualsh kosovarë sâbashkut me Mitâhat Frashërin qi ishte në Manastir, u dorzuene tâna konsullatave nji dokument ku i bâjshin me dijtë Fuqitë e Mëdhá se shqyptarët nuk kishin mâe njoftë asnji shkelje të të drejtave të tyne si komb! Tue i u referue kujtimeve të njênit prej pjesmarrësve të tubimit në Arqipeshkvinë Katolike të vêndit, Mustafa Merlika Krujës, ku u pritne prej patriotit të madh e ndihmës Arqipeshkvit Imzot Nikoll Kaçorrit, Avdi e Refik Bej Toptani, delegacioni kosovar i përbâmë prej Salih Gjukës, Bedri Pejanit e Rexhep Mitrovicës me tâcillët ishte edhe Mitâhat Frashëri, e me ta kjene bashkue edhe Dr.Neki Libohova, Stefan Kaçulini, Mahmud Beshiri edhe Salih Nivitza. Me kët rasë pjesmarrësit, tue i diskutue të tâna mundësitë si me u dalë zot fateve të shqyptarve, Mustafa Kruja kujton veç tjerve, edhe nji ballafaqim mêndimesh e propozimesh qi mendoj se âsht me rândësi të posaçme edhe skâjshëm kuptimplotë me i a bâ të dijtun këtij tubimi. Salih Gjuka kishte thânë: âNji Shqipni qi ka rruem katër shekuj e gjysë nën nji sundim barbar e qi për kët shkak gjindet sot nâato kushte shoqnore e ekonomike qi dijmë të tânë, e për mâ tepër rrethuem gjithândej me fqij të panginjëshëm, nuk mundet me u bâmë përnjiherë Shtet mbë vete dhe me jetuem e përparuem pa ndihmën e projën e nji Pushteti të madh e dashamirëâ. E pra, nisë prej këtij arsyetim ai, (Salih Gjuka – shënim M.K.), proponon qi Monarkija Austro-Hungareze ta merrte nen projë e ta ndihmonte derisa Shqypnija tâmundej me qindrue nâkâmbë tâvetat! Kurse çohet Dom Nikoll Kaçorri e prémas e kundërshton tue u shprehë, (si e citon Mustafa Kruja – shënim M.K.), â… un jam gadi me pranue për nji Shqypni âautonomeâ mâ parë projën e Perandorisë Othomane qi padyshim sâdo të kishte mâ nji jetë të gjatë e me dekën e saj Shqipnija do tâa kishte të sigurtë pamvarësinâe plotëâ! E Mustafa Kruja, me paansÃnâe tij skâjshëm atdhetáre, nenvizon faktin se si nji shqyptar musliman po dote jo vetëm mâe shkëputë vêndin e vet prej sulltanit kalif, por edhe me e shtîmë nën hijen e perandorit âfort katolikâ tâAustro -Hungarisë, kurse prifti katholik mendonte se diametralisht e kundërta ishte mâ fort nâinteres të Kombit tâonë. Kjo kish me kênë edhe hollsija e pêstë. Me 14 Tetuer prej mbledhjes zhvillueme në Shkup, Salih Gjuka, Nexhip Draga, Mitâhat Frashëri e të tjerë i njoftojshin Fuqitâe Mëdhá se shqyptarët kishin mâe mprojtë tânsÃnë territoriale me armë.
Në vijim Ismail Qemali me Luigj Gurakuqin, Pandeli Calen edhe Dom Nikoll Kaçorrin, mbasi morrne kontakt me Koloninë Shqyptare të Bukureshtit ku u vendos me u krijue nji Komitet Drejtues, u nisne për në Trieste ku tre bashkpuntorët e tij kishin mâe pritë sa të kthehej Ismail Qemali prej Vjene. Me tâu kthye në Trieste Ismail Qemali u diftoi se gjysë fjale e kish marrë në Budapest prej ministrit të Jashtëm Berthold e se nâkëto tallaze Austro-Hungaria edhe Italia kishin mâe pështetë pamvarsinë kombtare. Ksisoji nâato çaste fat i madh për kombin tâonë ishte se Ismail Qemalit, qi i ndiqte me kujdes të madh zhvillimet e luftimeve nâmes alencës sllavo-greke edhe ushtrive turke, tue i besue edhe pohimit Bertholdit e ksisoji i u kristalizue në krye ideja me përzgjedhë pamvarsÃnâe cungueme mâ mirë se sa autonomÃnâe vilajeteve por nên Turqin! Me 17 Nânduer prej Vjene Ismail Qemali e nisi telegramin tashmâ të famshëm ku shprehej se shpejt kishte me mbërrîe në Durrës e se duhej mbledhë Kuvêndi Komtár! Delegacioni mbërrijti me 21 Nânduer në Durrës. Flota Greke e kishte blokue hymjen në portin e Vlonës! Ismail Qemali me shokë e kuptuene se në Durrës nuk ishte terreni mâ i përshtatshëm mâe shpallë PamvarsÃnë se mânjênën anë zona e Durrësit ishte e banueme prej muslimanësh fanatikë; pengesa i xirrshin autoritetet turke e po ashtu edhe dhespoti grek Jakovos shprehej se e njifte vetëm flamurin turk ! Shka mbetej me përzgjedhë? Me rrugë toksore, drejt Vlonës, sâbashku me delegatët e Shqypnisë Mesme si edhe ata pak përfaqësues të Kosovës! Me 26 Nânduer mbërrijtne në Vlonë. Në kujtime të vetat Ismail Qemali shkruen â… një zjarr i shënjtë atdhetarÃe kishte pushtuar qytetin e vendlindjes sâime dhe populli më çdo anë na përshëndeste me entuziazëm e gëzimâ. Me 27 mbërrijtne gjith delegatët e territoreve të pashkeluna prej të huejve. Të nesërmen 47 delegatët u mblodhne në 4 mbasdite në çardakun e shpisë Xhemil Beg Vlonës. Kuvêndi e brohoriti Ismail Qemalin si kryetar e ky Kryetar i Parë i Shtetit Shqyptar mbajti fjalimin e tij programatik ku ndër tjera e bâni publike idenë: â… E mbasi nuk mbeti më asnjë shpresë për ta shpëtuar Shqipërinë me armë, e vetmja udhë shpëtimi ishte të shkëputurit e saj nga Turqia! Ky mendim u pa me vënd edhe nga ana e Pushteteve të Mëdhá e sidomos në Vjenë edhe Romë. Vetëm Rusija, mund të mbahet pakëz e ftohët nga shkaku i fqinjëve tâanë sllavë, por as ajo nuk e mohon kombësinë Shqiptare …â! Me të mbarue fjalën Ismail Qemali, e përcjellun kjo me shuplakë të fuqishme duersh të delegatve, sekretari i Kuvendit Vlonës, Luigj Gurakuqi, lexoi rezolutën që Mustafa Kruja, bashkësekretar me tê na e nep integralisht si vijon: âNë Vlonë më 15/28 të vjeshtës së tretë 1328/1912 pas fjalëve që tha Z.Kryetari Ismail Kemal Beu, me të cilat tregoi rrezikun e math në të cilin ndodhet sot Shqipëria, të gjithë delegatët me një zâ venduan që Shqipëria me sot të bâhet në vete, e lirë e mosvarmeâ. Mjes krismash shuplakash e klithmash për Shqypninâe lirë tânë delegatët vênduene nenshkrimet e tyne tue fillue me Ismail Kemal, Kaçorri (Dom Nikoll), Abdul-Azis Vehbi, J.Karbunara, Vehbi Harçi, Qazim Kokoshi, J.Minga, Rexhep (Mitrovitza) e me radhë të gjith delegatët. Nga Kuvendi doli Qeveria e kryesuar nga Ismail Qemali si edhe Pleqësia prej 18 vetash. Mbas nenshkrimit të dokumentit në orën 5:30 mbasdite, Flamuri i Shqypnisë, qi ishte flamuri i Skenderbegut të cillin e prûni prej Bukureshtit Spiridon Ilo edhe zonja Marigo Pozio i a pat qindisë thakët, mes rrahjesh tâpafûnd shplakash Ismail Qemali e ngriti edhe e vendosi në njênën prej dritoreve qendrore të ndërtesës! Me kaq mori fund vendosja e gurit të temelit të Shtetit Shqyptar të lirâe të pavarun! A mbaruene me kaq hallet e Kombit Shqyptar? Assesi. Fillë mbas asaj mbledhjes themeluese xûne fillâe u trashne nâvazhdim problemet si edhe hallet e shqyptarve tâcillat edhe sot, mbas 96 vjetesh, vazhdojnâ e janë gjithnji e mâ të mprehta edhe mbas 17 Frorit, ditës Shpalljes Pamvarsisë Kosovës ! Historia përsëritet :
Interesat e tâhuejve ndërthuren me hallet tâona po dashtë Zoti e dora, dorës, politikâjt tâonë të jenë në naltësÃnâe vlersimit tyne si e ka shprehë Winston Churchill-i!
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn