als_Latn lit_Latn mlt_Latn
Gazeta Shqiptare
......
DOSSIER
Historia e panjohur e beut patriot elbasanas i cili nė nėntorin e 1912 u ngarkua dhe shoqėroi Plakun e Vlorės nga Durrėsi nė ngritjen e Flamurit dhe firmosi bashkė me tė aktin e Pavarėsisė
Si u persekutua Qemal Karaosmani, kryesekretari e ministri i Ismail Qemalit
------------------------------------------------------
Dashnor Kaloēi
Edhe pse gjyshi im, Qemal Karaosmani, apo siē ėshtė njohur ndryshe me mbiemėrin Elbasani, ishte njeriu qė nė nėntorin e 1912 kishte shoqėruar Ismail Qemalin nga Durrėsi pėr nė Vlorė, e gjithashtu kishte firmosuar aktin e Pavarsisė duke qenė dhe Kryesekretar i Plakut tė Vlorės e Ministėr i Bujqėsisė nė kabinetin e tij, e mė pas deputet e Kryetar i Bashkisė sė Elbasanit, gjatė gjithė periudhės sė regjimit komunist tė Enver Hoxhės, emri i tij jo vetėm qė nuk u pėrmėnd kurrė nė librat e historisė apo pėrvjetorėt e ndryshėm tė Ditės sė Flamurit, por pėrkundrazi, qė nė vitin 1945 atij ia sekuestruan shtėpinė dhe tė gjithė pasurinė, sa qė e detyruan qė tė bėnte vetėvrasje.
Pas asaj tronditje shpirtėrore duke mbetur pa shtėpi dhe katandi, ai u largua nga Elbasani dhe u vendos tek djali i tij, Masari, qė jetonte nė qytetin e Kavajės ku dhe vdiq nė 5 gusht tė vitit 1948, pasi lėngoi pėr njė kohė tė gjatė nė shtrat. Edhe pas vdekjes sė tij, tė pesė fėmijėt, katėr vajzat e martuara dhe i biri, Masari, vuajtėn luftėn e klasave dhe u trajtuan si familje reaksionare". Njeriu qė flet dhe dėshmon pėr herė tė parė pėr "Gazetėn" ėshtė 68-vjeēari Bulenet Tela, nipi i Qemal Karaosmanit, (djali i vajzės) i cili rrėfen tė gjithė historinė e gjyshit tė tij, beut patriot nga Elbasani, i cili pasi ishte diplomuar nė Stamboll pėr Administratė Civile dhe Ekonomi, u kthye nė Shqipėri dhe u pėrfshi nė jetėn politike tė vėndit duke dhėnė njė kontribut tė madh sidomos nė nėntorin e vitit 1912 kur u ngarkua pėr shoqėrimin e Ismail Qemalit pėr nė Vlorė.
Po cila ishte origjina dhe kaluara e Qemal Karaosmanit, ēfarė kontributi dha nė Shpalljen e Pavarsisė dhe si u trajtua ai nga Mbreti Zog dhe regjimi komunist i Enver Hoxhės?
Kush ishte Qemal Karaosmani
Qemal Karaosmani, apo siē ėshtė njohur ndryshme me mbiemėrin Elbasani, u lind nė vitin 1875 nė qytetin e Elbasanit, prej nga ėshtė dhe origjina e hershme e familjes Karaosmani, njė prej shtėpive mė tė njohura tė atij qyteti. Nuk dihet me saktėsi se nė ē'periudhė u vendosėn Karaosmanėt nė qytetin e Elbasanit, por mendohet se tė paktėn qė nga fillimi i shekullit tė XVII ata kanė banuar aty nė lagjen "Spalikore", ku pati lindur babai i Qemalit, Shazivari, vetė Qemali si dhe fėmijėt e nipat e mbesat e tij. Duke qenė njė familje e bejlerėsh dhe mjaft e pasur, Shazivar Karaosmani i krijoi mundėsinė djalit tė tij, Qemalit qė tė shkonte dhe tė shkollohej nė Turqi. Lidhur me kėtė, i nipi i tij, (djali i vajzės) Bulent Teki Tela, dėshmon: "Gjyshi im, Qemal Karaosmani studimet e shkollės sė mesme dhe ato universitare i ndoqi nė Turqi dhe i pėrfundoi ato nė vitet e fundit tė shekullit tė XVIII duke u diplomuar nė Stamboll pėr Administrėtė Civile dhe Ekonomi. Gjatė asaj periudhe qė studjoi nė Turqi, ai ra nė kontakt dhe u njoh me disa nga patriotėt shqiptarė dhe figurat mė tė shquara tė Rilindjes Kombėtare, siē ishte Murat Toptani, me tė cilin ai lidhi njė miqėsi tė ngushtė. Sė bashku me Muratin, ai shkoi dhe vizitoi shtėpinė ku banonte familja e vėllezėrve Frashėri nė Kara Toporak, pasi mė parė ishin njohur edhe me vajzėn e Naimit, Asijen. Pas diplomimit nė Stamboll, ai u emėrua nė Prefekturėn e Janinės, ku nuk qėndroi shumė gjatė, pasi u transferua pėr nė qytetin e Beratit duke u emėruar si Drejtor i Kadastrės. Nė qytetin e Beratit, Qemali bashkėpunoi ngushtė me Aziz Pashė Vrionin dhe Iljaz Vrionin, me tė cilėt u pėrpoq dhe luftoi mjaft pėr pėrhapjen e ndjenjave kombėtare dhe gjuhės shqipe. Nisur nga ai kontribut qė dha pėr pėrhapjen e arsimit shqip, nė vitin 1908 Qemali u ftua si delegat nė Kongresin e Manastirit, ku ai mbrojti alfabetin qė u miratua mė pas nga ai kongres. Gjatė asaj kohe ai shkoi dhe nė qytetin e Shkupit ku u takua dhe bashkėpunoi edhe me patriotėt e tjerė si Feim Zavalanin, Gjergj Qirjazin e Bedri Pojanin. Njė ndikim tė madh tek Qemali, kishte edhe kushėriri i tij Aqif Pashė Elbasani, me tė cilin ai bashkėpunoi nė organizimin e Kongresit tė Elbasanit dhe pėr ēeljen e shkollės Normale tė atij qyteti. Po kėshtu nė vitet 1909-1910 kur ishte nė Berat, ai e zgjeroi shumė veprimtarinė e tij nė dobi tė ēėshtjes shqiptare duke u lidhur ngushtė dhe me patriotėt e tjerė si Babė Dudė Karabunarėn, Sulo Resulin e Aleksandėr Xhuvanin, me tė cilėt ai bėri pėrpjekje tė mėdha pėr pėrhapjen e gjuhės shqipe. Nė atė periudhė me anė tė Kristo Karbunarės, ai u lidh ngushtė me shoqėritė shqiptare tė Bukureshtit dhe tė Egjyptit, prej tė cilave merrte libra e gazeta nė gjuhėn shqipe dhe i shpėrndante ato falas nė rrethet e Beratit, Skraparit e Lushnjes", kujton Bulent Tela lidhur me tė kaluarėn dhe aktivitetin patriotik tė gjyshit tė tij, Qemal Karaosmanit, nė vitet e para tė shekullit tė kaluar.
Firmos aktin e Pavarsisė
Nisur nga kontributi i madh qė kishte dhėnė Qemal Karaosmani nė dobi tė ēėshtjes shqiptare, nė nėntorin e vitit 1912, ai u zgjodh si delegat pėr nė Kuvendin ku do tė shpallej Pavarėsia e Shqipėrisė dhe u caktua qė tė shoqėronte Ismail Qemalin nga Durrėsi pėr nė Vlorė. Lidhur me atė ngjarje madhore, Qemal Karaosmani, ka mbajtur kujtimet e tij tė cilat i ka botuar nė periudhėn e Monarkisė sė Zogut, nė gazetėn "Arbėria" (dt.28 nėntor 1936) ku midis tė tjerash ka shkruar: "Sado qė botimi i kėsaj historie tė vogėl desha tė mbetet pėr njė kohė mbas vdekjes sime, por prej insistimit tė pėrhershėm tė z. Reuf Fico, kolegut tė dashun tė Vlonės, u detyrova me dhanė nė botim qė sivjet me rastin e njėzet e katėrtit vjet t'Indipendencės Shqiptare. Mė 20.XI. 1912 vjen njė telegram prej Vlone me firmat Elmas Kanina dhe Ethem Vlona, drejtue Bashkisė sė Beratit ku thuhej: "Pėrkthmin e telegramit qė muerėm dje prej Ismail Qemal Beut nga Vjena po e transmetojmė si ē'vijon:"Me vaporin e parė vij. E ardhmja e Shqipėninė u sigurua. Tue pasė besim nė fatin e Atdheut tė veproni nė relacione tė mira bashkėrisht dhe vėllazėrisht qi tė siguroni vazhdimin e rregullimit tė ēėshtjeve pėrgjithshme e tė mbroni qetėsinė dhe nė ēdo anė lajmėroni telegrafisht tė fala Atnore". Ky telegram bani nji pėrshtypje shumė tė madhe tue i gėzue zemrat e gjithė popullit tė Beratit qė ishin nė helm e nė brengė tue mos ditun gjė mbi fatin e ardhshėm t'Atdheut tė dashtun. Mbas disa ditėsh vjen njė telegram me firmėn e Bektash Cakranit me shokė prapė prej Vlone, drejtue tė ndyerit Aziz Pashė Vrionit me shokė, ku thuhej: "Ismail Qemal Beu pas-nesėr del n'Durrės, dėrgoni njerės dhe kuaj t'a merrni, se prej kėndej nuk mundemi tė dėrgojmė. Mbas kėtij telegrami u mblodhėm nė shtėpinė e tė ndyerit Aziz Pashės, dhe biseduam ēėshtjen se cili tė vejė e tė marri Ismail Qemal Beun e ta pėrcjellė deri nė Vlonė. Nė bisedim e sipėr, tė gjitha sa ishin aty, mė shėnuan mua dhe unė me kėnaqėsi e pranova. Si u bana gati, tė nesėrmen u nisa pėr nė Durrės tue marrė me vedi katėr persona nga njerėzit e mij dhe tre kuaj rezervė. Mė 21.XI.1912 ditėn e enjte u nisėm prej Berati dhe fjetėm nė Lushnjė, dhe prej andej qė me natė u nisėm pėr nė Durrės, pasi shinat nuk prajshin dhe dita ishte fare e shkurtėr. Rruga ish e shkatėrrueme krejt, me mundim tė madh prej baltės e ujnavet udhėtuem sa mundėm dhe aty mbas akshami sosėm nė Durrės. Si rregullova njerėzit nėpėr hanet, dola dhe pyeta se vallė a kishte ardhė Ismail Qemal Beu? Mė thanė se ka ardhė dhe gjendet nė Hotelin e Aziz Pash Vrionit nė buzė tė detit. Atėhere me gėzim tė madh vrapova dhe shkova nė hotel ku u takova me Plakun e me shokėt e tij, qė kishin dalė prej vapori. Atė natė fjeta aty dhe biseduam drejtimin e udhėtimit qi do tė bajim tė nesėrmen dhe vendosėm qi tė shkojmė nga Lushnja, mbasi lushnjarėt m'u kishin lutė e insistue qi t'ju a sillja Plakun andej se do tė pėrgatiteshin njė pritje madhėshtore. Lushnjarėvet jua sigurova udhėtimin e Ismail Qemal Beut pėr nė qytetin e tyne, mbasi rruga tjetėr shkonte nga kodrat dhe nuk kalohesh prej ujnavet qi ishin derdhė prej kėnetės sė Tėrbufit. Pa u nis prej Durrėsit kuptova se diēka dojnin tė bajnin kundra Ismail Qemal Beut ata qi dėshirojin Turqinė dhe tė shtyem prej autoriteteve turke, por ndihma dhe atdhetarizma e z. Hamid Toptanit qi ndodhesh si major i rezervave i ndaloj e nuk la qi tė bahesh ndonjė lėvizje. Bashkė me neve, prej Durrėsi u nisėn edhe delegatėt e Tiranės e tė Krujės z. Abdi e Murat Toptani e Mustafa Kruja e tė tjerė, gjithashtu edhe delegatėt e Durrėsit si Musta Ali Ibrahimi e Abas Ēelkupa erdhėn mbas nesh", thuhet nė pjesėn e parė tė kujtimeve tė Qemal Karaosmanit, lidhur me shoqėrimit qė i bėri ai Ismail Qemalit pėr nė Vlorė.
Zogu e nderoi Karaosmanin
Aty nga viti 1900, Qemal Karaosmani u martua me Aishe Resulin nga familja e njohur e bejlerėve tė Beratit, kė vėllai i saj, Ahmet bej Resuli, ka qenė nga mė tė dėgjuarit e asaj shtėpie. Nga ajo martesė ata patėn gjashtė fėmijė: Masari, Hadija, Qamurani, Shehriaja, Behija dhe Aliu. Djali i madh, Masari, u shkollua nė Paris pėr Agronomi dhe njė nga arsyet kryesore qė e detyroi babanė e tij, Qemalin, ta dėrgonte nė atė degė, ishte qė tė kthehej nė Shqipėri dhe tė merrej me modernizimin e ferėmės sė tij bujqėsore qė kishte familja nėn pronėsi, ashtu siē bėri dhe pas vitit 1944 e deri sa vdiq, ai punoi nė Kavajė si agronom. Ndėrsa tė katėr vajzat e Qemalit, u shkolluan nė qytetin e Elbasanit dhe u morėn me punėt e familjes, kurse vėllai i vogėl i tyre, Aliu, vdiq fare i ri. Duke qenė njė familje e madhe dhe e njohur pėr traditat patriotike, Qemal Karaosmani edhe miqėsitė e tij i bėri po me familje tė njohura e atdhetare. Kėshtu, vajza e madhe, Hedija, u martua me Skėnder Pojanin, tė birin e Orhan Pojanit nga qyteti i Korēės. Vajza tjetėr, Shehriaja u martua me Ismail Sefėn, tė birin e Nebi Sefės nga familja e njohur e bejlerėve tė qytetit tė Lushnjes, ku vetė Nebiu, kishte shoqėruar Ismail Qemalin nė Vlorė dhe kishte firmosur aktin e Pavarėsisė. Vajza e tretė, Qamurani, ishte martuar me Profesor Teki Telėn, nga qyteti i Elbasanit i cili nė vitin 1924 kishte mbaruar studimet e larta pėr Matematikė nė Vjenė. Familja Tela ishte kushėrinj tė afėrt me familjen e Aqif Pashė Elbasanit dhe Biēakėt e quanin dajė Qemal Karaosmanin. Ndėrsa vajza e katėrt e Qemalit, Behija, u martua me njė djalė nga familja e njohur Karaiskaj e Bilishtit tė Korēės, i cili quhej Mazllum dhe mė pas u vra nė luftė e u shpall dėshmor i atdheut. Kurse djali i madh, Masari, u martua me njė vajzė nga familja e njohur Berati. Gjatė gjithė periudhės sė Monarkisė sė Zogut, Qemali ka qenė i njohur si njė nga bejlerėt qė ka pasur marrėdhėnie tė shkėlqyera me bujqit e tij. Po kėshtu gjatė asaj periudhe, Qemal Karaosmani ėshtė nderuar nė tė gjitha pėrvjetorėt e Ditės sė Flamurit duke iu dhėnė vėndi qė meritonte si njė nga firmėtarėt e aktit tė Pavarėisė sė Shqipėrisė.
1945, persekutimi i Karaosmanit dhe familjes
Por ndėrsa regjimi i Mbretit Zog e nderoi Qemal Karaosmanin si njė nga patriotėt e Shpalljes sė Pavarsisė, ajo gjė nuk ndodhi me komunistėt qė erdhėn nė pushtet nė vitin 1944. Lidhur me kėtė, nipi i tij, 68-vjeēari Bulent Teki Tela, dėshmon: "Qė nė fillimin e vitit 1945, regjimi komunist qė erdhi nė pushtet, mbajti njė qėndrim tepėr armiqėsor ndaj Qemal Karaosmanit dhe familjes sė tij, duke i konsideruar ata si familje bejlerėsh reaksionarė. Nė atė kohė, gjyshit tonė, Qemalit, ia konfiskuan dhe shtetėzuan tė gjitha pasuritė qė kishte duke pėrfshirė edhe shtėpinė e madhe nė lagjen "Spalikore" tė qytetit tė Elbasanit. Nisur nga ai qėndrim qė mbajtėn komunistėt ndaj tij, Qemali kaloi nė njė tronditje tė thellė shpirtėrore dhe tentoi dy herė qė tė bėnte vetėvrasje. Mė pas Qemali u detyrua qė tė largohej nga Elbasani dhe shkoi pėr tė jetuar tek djali i tij, Masari, i cili nė atė kohė banonte nė qytetin e Kavajės. Aty nė atė qytet ai u mbyll brenda nė shtėpi dhe merrej vetėm me studime, pasi dispononte njė bibliotekė shumė tė pasur dhe kishte njė arshivė mjaft tė madhe me dokumente zyrtare. Po kėshtu jo vetėm sa qe gjallė Qemali, por edhe nė vitet e mėvonėshme, emri i tij nuk u pėrmėnd asnjėherė nė librat e historisė dhe ai nuk u pėrkujtua asnjėherė nė pėrvjetorėt e Ditės sė Flamurit. Nė qytetin e Kavajės, Qemali jetoi deri nė vitin 1948 dhe nė atė kohė ai mbylli sytė pėrgjithmonė, duke u ndarė nga kjo jetė me njė brengė tė madhe nė zėmėr. Por edhe pas vdekjes sė tij, regjimi komunist mbajti tė njėjtin qėndrim ndaj fėmijėve tė tij,tė cilėt patėn probleme tė shumta, sepse konsideroheshin si fėmijė bejlerėsh qė vinin nga familjet e pasura. Me rastin e 50-vjetorit tė Shpalljes sė Pavarsisė, nė shtėpinė djalit tė Qemalit, Masarit qė jetonte nė Kavajė, shkoi Ferit Vokopola dhe mori prej tij tė gjithė arshivėn e familjes, sė bashku me penėn qė ishte nėnshkruar akti i Shpalljes sė Pavarėsiė nė 28 nėntorin e vitit 1912, e cila edhe sot gjendet nė Muzeun Historik Kombėtar tė Shqipėrisė", e pėrfundon rrėfimin e tij Bulent Tela, lidhur me historinė e gjyshit tė tij, Qemal Karaosmanit, njėrit prej patriotėve shqiptarė tė periudhės sė Pavarsisė, i cili persekutua familjarisht nga regjimi komunist i Enver Hoxhės, pėr tė vetmen arsye se vinte nga shtresat e pasura.
.............
als_Latn unk nld_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk