als_Latn lit_Latn uzn_Latn
HERPES SIMPLEX
Herpes simplex ėshtė njė infeksion shumė i shpeshtė virusal. Kjo sėmundje paraqitet nė formė tė njė grupi flluskash tė vogla qė dalin nė buzė ose rreth gojės. Lėkura rreth kėtyre flluskave zakonisht ėshtė e pezmatuar (e skuqur, e ėnjtur dhe e dhimbshme). Flluskat mund tė hapen, dhe lėngu brenda tyre tė rrjedhė dhe vendi tė bėhet dregėz pas disa ditėsh. Ato zakonisht shėrohen nga disa ditė deri nė dy javė.
Ēfarė i shkakton flluskat?
Kėto flluska qė quhen edhe flluska ethesh, janė pezmatime tė cilat shkaktohet nga infeksioni me virusin herpes simplex. Ekzistojnė dy lloje tė kėtij virusi, lloji 1 dhe lloji 2. Flluskat e etheve mė sė shumti shkaktohen nga virusi herpes simplex i llojit 1 (HSV-1) dhe ky lloj herpesi quhet edhe herpesi oral ose herpes simplex labialis (i buzėve).
Virusi herpes simplex i llojit 2, HSV-2, shkakton mė sė shumti herpesin gjenital. Por edhe HSV-1 e edhe HSV-2 mund tė shkaktojnė tė dyja llojet e herpesit, edhe atė labial ose tė fytyrės, e edhe atė gjenital.
Si merret virusi herpes simplex?
Virusi herpes simplex futet nė trup pėrmes ndonjė ēarje nė lėkurė rreth ose brenda gojės. Zakonisht shpėrndahet kur njė person bie nė kontakt me flluskat e etheve tė personit tjetėr ose prek lėngun e infektuar, si pėr shembull kur personat pėrdorin tė njėjtat enė, gota ose rruhen me tė njėjtin zhilet, kur puth njė person tė infektuar, ose prek pėshtymėn e atij personi. Prindi i cili ka flluska pezmatuese shpesh e shpėrndan infeksionin te fėmija i tij nė kėtė mėnyrė. Herpesi po ashtu mund tė shpėrndahet edhe nė zona tė tjera tė trupit.
Cilat janė simptomat e herpesit?
Simptomat e para tė herpesit labial mund tė pėrshijnė dhimbje rreth gojės dhe buzėve, temperaturė, dhimbje nė fyt, ose gjėndra tė ėnjtura nė fytin tuaj ose pjesė tė tjera tė trupit. Fėmijėt e vegjėl ndonjėherė jargėzojnė para paraqitjes sė flluskave tė etheve. Pas paraqitjes tė herpesit, flluskat e mbushura zakonisht shpėrthejnė, lėngu rrjedh dhe pastaj vendi bėhet dregės dhe largohet pas disa ditėsh ose disa javės. Te disa njerėz, pezmatimi i lėkurės mund tė jetė shumė i dhimbshėm.
Disa njerėz e kanė virusin por te ata nuk paraqiten kėto flluska nė formė puērrash. Ata persona nuk kanė as simptoma.
Si diagnostikohet herpesi?
Mjeku juaj mund t’ju tregojė se keni herpes duke ju bėrė pyetje pėr tė kuptuar nėse ju keni qenė nė kontakt me virusin dhe duke ju ekzaminuar. Ju mund tė duhet tė bėni edhe disa analiza pėr tė vėrtetuar se ėshtė pikėrisht kjo sėmundje ajo qė supozohet.
Si trajtohet herpesi nė buzė?
Pezmatimet nė lėkurė zakonisht fillojnė tė shėrohet vetė brenda disa ditėsh. Por nėse kjo shkakton dhimbje ose ju ndjeheni tė turpėruar, ai mund tė trajtohet. Trajtimi mund tė pėrshijė kremra dhe pomada pėr lėkurė, dhe ndonjėherė edhe tableta pėr pirje. Trajtimi mund ta pėrshpejtojė largimin e flluskave pėr disa ditė, por mund po ashtu tė lehtėsojė edhe dhimbjen ose simptomat tjera qė shkaktojnė shqetėsim te pacienti.
Virusi herpes simplex qė shkakton paraqitjen e kėtyre flluskave nuk mund tė mjekohet. Pasi ju infektoheni sė pari me kėtė virus, ai qėndron nė trupin tuaj pėr gjithė pjesėn e mbetur tė jetės. Nėse pezmatimi me ethe paraqitet shpesh te ju, trajtimi mund ta zvogėlojė shpeshtėsinė e paraqitjes sė flluskave pezmatuese dhe ashpėrinė e tyre.
Si mund t’i parandaloni paraqitjen e flluskave?
Ka disa gjėra tė cilat mund t’i bėni pėr t’u ruajtur nga prekja me virusin herpes simplex.
Shmangni kontaktin me lėngjet e infektuara tė organizmit, si pėr shembull tė puthėsh njė person tė infektuar.
Shmangni ngrėnien nė enėt, gotat dhe pajisjet tjera tė cilat njė person me herpes mund t’i ketė shfrytėzuar.
Pasi jeni infektuar me virus, nuk ka njė mėnyrė tė sigurt pėr tė parandaluar shpėrthimin e flluskave. Por ka disa gjėra tė cilat mund t’i bėni pėr tė ulur numrin e shpėrthimeve dhe tė parandaloni shpėrndarjen e virusit.
~Shmang gjėrat tė cilat stimulojnė paraqitjen e flluskave, si stresin dhe tė ftohtit ose gripin
~Gjithmonė pėrdor zbutės buzėsh dhe krem pėr mbrojtje nga dielli nė fytyrėn tuaj.
~Rrezatimi i tepėrt i diellit mund tė bėjė qė flluskat tė shpėrthejnė.
~Shmang ndarjen e peshqirit, zhiletėve, bizhuterive, brushave tė dhėmbėve ose objektet tjera tė cilat personi me herpes mund t’i ketė pėrdorur.
~Kur ju keni shpėrthime tė flluskave, sigurohuni t’i pastroni duart shpesh, dhe pėrpiquni tė mos i prekni vendet e pezmatuara. Kjo mund t’ju ndihmojė tė mos e shpėrndani virusin nė zonėn rreth syrit ose gjenitaleve ose te njerėzit e tjerė.
Herpes Gjenital
Herpes gjenital shkaktohet sė pari nga virusi Herpes Simplex i tipit 2 (HSV2 ) por nė disa raste mund tė shkaktohet dhe nga tipi HSV 1 (me ane tė kontaktit orogenital ). Pavarėsisht tipit, karakteristikat pėr tė dy tipat mbetėn tė padallueshme nga njėra tjetra. Transmetimi i kėtij virusi Ėshtė vetėm nėpėrmjet njeriut, nuk ka ndėrmjetės apo vektor nė transmetim. Herpesi gjenital pėrfshin tė dy gjinitė, por femrat kane komplikacione mė tė shumta. Pothuaj 30 % e adulteve janė tė prekur nga ky virus dhe 60-70% e tyre mbetėn mbartės asimptomatik.
Shkaqet
Sikur u pėrmend me lart , virusi HSV tip 2 ėshtė shkaktari i herpesit gjenital, nė shumicėn e rasteve ndėrsa tipi 1 ndodh vetėm nė raste tė kontaktit orogential. Transmetimi i kėtij infeksioni ndodh nė kėto rrugė:
- ****ualisht i transmetueshėm
- Homo****ualiteti
- Infeksioni i kryqėzuar i tipave 1 dhe 2 gjatė kontaktit oro gjenital.
- Infeksionit Neonatal si rezultat i kontaktit me sekrecionet vagjinale tė nėnės sė infektuar gjatė lindjes me rrugė vagjinale.
- Mund te transmetohet nėpėrmjet duarve nė punonjėsit e shėndetėsisė, gjatė kontaktit gisht- gjenital nėse nuk pėrdoren doreza.
- Infektimi i fėmijėve me HSV tip2 ėshtė tregues i abuzimit ****ual me ta.
Simptomat
Periudha e inkubacion ėshtė 3-7 ditė pėrpara shfaqjes sė simptomave konstitucionale:
- Ethe qė mund tė arrijnė 39 – dhe tė bjerė pas 3-5 ditėsh
- Dhimbje trupore
- Dhimbje koke
- Humbje tė oreksit
- Rėnie nė peshė
- Apati
- Shpėrthimi i menjėhershėm e ankesave
Simptomat e sėmundjes:
- Djegie apo ndjenjė pickimi para se tė duken dėmtimet heraptike
- Vezikula pėrreth vaginės, vulves ose qafės sė mitres tė cilat mund tė pėrparojnė me pas me formim te ulēeracioneve.
- Ulcera apo plage gjenitale nė penis, me tė shprehura nė glans penis dhe lėkuren dhe trupin penil. Kėto plage janė tė dhimbshme dhe djegin per nje periudh kohe 2-3 javesg nėse lihen pa mjekuar.
- Vezikula nė prepucium dhe ne scrotum.
- Dhimbje dhe vėshtirėsi nė urinim nė tė dy ****et.
- Rrjedhje nga vagina (F) dhe uretra (F&M).
- Pėrfshirje tė zonave peranale dhe tė rectumit nė personat qė kanė marrėdhėnie anale.
Pasi infeksioni akut bie pothuaj pas 2 javėsh, virusi mbetet latent apo nė gjendje joaktive dhe mund tė behet aktiv nė stade tė mėvonshme. Riaktivizimi i virusit ēon nė rekurencen e simptomave. Kjo rekurence mund tė shkaktohet nga:
- Ekspozimi nė dritėn e diellit (rrezatimi ultraviolet)
- Ethe
- Infeksione akute p.sh gripi i zakonshme, infeksione te aparatit respirator , etj.
- Stres emocional
- Ndryshime hormonal gjate shtatzėnisė apo ciklit menstrual.
- Trauma tė vogla
- Sėmundje sistematike tė cilat ulin imunitetin p.sh AIDS apo kancer etj.
- Pėrdormi i medikamenteve tė tilla sikur kortizoniket qė ulin imunitetin.
Diagnoza
- Lezionet e HSV kanė pamje karakteristike ndaj mund tė diagnostikohen lehtė me sy tė lirė.
- Testet e Antitrupave
- Kulture dėmtimet indore
- Testi direkt fluorescent antitrupave (DFA)
- Tzanck test: pėr tė parė ndryshimet citologjike pelikuare tė infeksioni herpetik
- Punch biopsy pėr ekzaminim histologjik
- Ekzaminim i lėngut cerebrospinal
- Biopsi e trurit si dhe RM nė rast tė encefalitit herpetik.
Diagnoza diferenciale
- Infeksionet tė aparatit urinar qė mund tė japin shpeshtim tė urinimit, djegie gjatė urinimit, dhimbje nė urinim, ethe.
- Rritje apo infeksion tė folikulit tė qimes, por nė raste tė tilla shohim pranin e eritemes pėrreth folikulit ēka mė pas bėhet pustul dhe formon kore. Por nuk ka ethe as nuk formohen fluske.
- Gėrvishtje dhe dėmtime si rezultat i akteve ****uale tė dhunshme, grumbuj, kafshime tė insekteve etj.
Komplikacionet
- Vaginit kandidozik nė gratė.
- Rrjedhje tė bardha herpetike.
- Anomali kongenitale nė fetuset e grave shtatzėna.
- IUGR dhe prematuritet fetal
- Herpes Neonatal
- Shpėrhapje tė infeksionit dhe komplikacione tė rrezikshme pėr jetėn tek pacientet e sėmure, HIV, apo me transplant renal.
- Pėrhapja e infeksionit HSV 2 mund tė ēoj nė hepatit herpetik, ezofagit herpetik, nekroz tė gjėndrės mbi veshkore,pneumoni intersticiale herpetike, cistit herpetik, artrit, ganglionit, mielit, etj.
Kujdesi!
- Mos i kruani plagėt e lėkurės. Vishni rroba tė pambukta tė lirshme. Mbajeni zonėn e dėmtuar tė pastėr dhe tė thatė.
- Mos pėrdorni doedorantė, parfume apo substanca tė tjera kozmetike.
- Hani dietė tė pasur me aminoacide lizine si p.sh bizele, bath, djath, arra, produke soje, mish tė kuq, mish derri, shpend, vezė, peshk (sardele dhe merluc).
- Mos e prekni plagėt me dore pa doreza ose lajini duart pas ēdo kontakti.
- Mund tė vendosni copa akulli mbi plagė pėr tė qetėsuar dhimbjet.
Parandalimi
- Pėrmirėsimi i shėndetit nė pėrgjithėsi dhe mėnyrės sė jetesės.
- Shmangni kontaktet ****uale me shumė partnerė.
- Shmangni marrėdhėniet ****uale nėse keni dėmtime tė lėkurės nė zonat gjenitale.
- Perdorni kondom per te ulur transmetimiin e semundjes.
- Abstenim nė marrėdhėniet orale apo anale.
- Te behet lindja me operacion nė gratė shtatzėna me infeksion aktiv.
- Shmangni kontaktet ****ual me partner qė ka lezine aktive nė muajt e fundit tė shtatzėnisė.
Trajtimi
- Trajtimi fillestar, nėse ka simptoma tė tilla si plage niste terapi me antiviral pėr tė paktėn 7 deri 10 ditė.
/mjeku.net/
bjn_Latn als_Latn taq_Latn als_Latn als_Latn swh_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn fra_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn bjn_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn epo_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lvs_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn hat_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn xho_Latn als_Latn pap_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn eng_Latn als_Latn als_Latn als_Latn tur_Latn lit_Latn ban_Latn cat_Latn als_Latn glg_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn bjn_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn srd_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn taq_Latn