als_Latn lit_Latn uzn_Latn
View Full Version : Terrori i shenjtė: Historia e Urdhrit tė Vrasėsve
SEKTI I ASASINĖVE/ Cila ishte organizata terroriste mė e lashtė nė Lindjen e Mesme qė tmerronte sulltanėt dhe perandorėt e botės.
http://i1342.photobucket.com/albums/o773/Aleksander01/NDRYSHME/Islam/vra1_zpswsqear72.jpg (http://s1342.photobucket.com/user/Aleksander01/media/NDRYSHME/Islam/vra1_zpswsqear72.jpg.html)
Jefferson M. Gray
Gjatė kryqėzatave, sekti mysliman i njohur si Vrasėsit (Assassins ose Hashshashin) i zhduknin armiqtė e fuqishėm duke pėrdorur njė metodė shokuese: vrasjen.
Pėr gati dy shekuj, nga viti 1090 deri nė vitin 1273, Urdhėri i Vrasėsve ka luajtur njė rol tė madh nė Lindjen e Mesme. Njė sekt i vogėl shiit, qė njiheshin si Vrasėsit, ishin gjeografikisht tė shpėrndarė e konsideroheshin si heretikė nga mazhoranca sunite myslimane. Por nė fund tė shekullit tė 11, Hasan Sabbah-u i pamėshirshėm e ktheu kėtė sekt nė njė nga grupet terroriste mė tė rrezikshme nė tė gjithė botėn. Edhe sundimtarėt mė tė fuqishėm, sulltanėt, vezirėt, perandorėt dhe krerėt e shteteve tė ndryshme jetonin tė tmerruar nga tė ashtuquajturit Vrasėsit.
Fanatikė e tė disiplinuar, Hasan Sabbah dhe pasardhėsit e tij ishin praktikues tė shkėlqyer tė luftės asimetrike. Ata krijonin mjete sulmi qė ishin nė avantazh pėrballė kundėrshtarėve tė tyre, si dhe vinin nė rrezik njė numėr tė vogėl tė ushtrisė sė tyre. Si njė formė efektive e parandalimit, liderė politikė, fetarė e ushtarakė prodhuan njė ekuilibėr tė qėndrueshėm mes pushtetit tė tyre dhe tė armiqve, duke e ulur nivelin e konfliktit dhe humbjen e jetėve nga tė dyja anėt.
Sot, 750 vjet pasi mongolėt i shkatėrruan ata, metodat e pėrdorura nga Asasinėt, vrasjet sistematike pėr ti dhėnė fund njė qėllimi politik, gjetėn pėrdorim nga grupet terroriste si Hamas, Hezbollah dhe Al-Kaeda. Por pėr Hasan Sabbah, veprat e terrorit ishin njė pėrgjigje legjitime pėr vetėmbrojtje pikėrisht sepse nė target tė tyre ishin liderė fetarė, politikė e ushtarakė qė sipas tyre kishin kryer veprime armiqėsore kundėr komunitetit. Me siguri Hasan Sabbah kishte pėr ti parė me pėrbuzje taktikat e pėrdorura nga grupet terroriste tė sotme nė Lindjen e Mesme ku nė target janė civilė tė paarmatosur.
Pas vdekjes sė Profetit Muhamed nė vitin 632, bota myslimane u nda nė dy grupe Sunnitėt dhe Shiitėt. Shiitėt besonin se vetėm njė imam i frymėzuar nga hyjnitė mund ta interpretonte e kuptonte Kuranin, qė sipas myslimanėve pėrmban kėshillat qė Zoti i dha profetit Muhamed. Ndėrsa sunitėt besojnė se Kurani mund tė kuptohet nėpėrmjet studimit dhe drejtimit nga dijetarėt. Ata pranojnė udhėheqjen e kalifėve. Me kalimin e viteve, komuniteti shiit u nda edhe mė tej pėr shkak tė keqkuptimeve. Nė mes tė shekullit tė 8, komuniteti i quajtur Ismailėt vendosėn tė ndjekin njė imam, Ismail bin Jafar, i cili nuk pranohej nga shumica e shiitėve. Shiitėt ismailianė, njė minoritet brenda njė minoriteti, dhe paraardhėsit e Vrasėsve, u shpėrndanė nė tė gjithė botėn myslimane.
Besimi i tyre karakterizohej nga sofistikimi teologjik dhe njė barazi radikale qė dėnonte pasurinė dhe luksin e gėzuar nga kalifėt suni qė sundonin shumicėn e tokave myslimane nė kryeqytetin e tyre Bagdad. Grupi i tyre ishte kryesisht i pozicionuar nė vendet ku ndodhen sot Irani, Iraku, Libani, Siria dhe Gadishulli Arabik. Duke qenė se ato ishin njė grup i pėrbuzur e konsideroheshin si heretikėt, ismailianėt u bėnė njė sekt revolucionar qė nė bazė tė misioneve sekrete kėrkonin tė pėrhapnin teologjinė e tyre.
Ubayd Allah i ismailianėve udhėhoqi njė revolt tė suksesshme kundėr njė dinastie sunni nė zonėn e Tunizisė moderne dhe themeloi kalifatin Fatimid (emėr i marrė nga vajza e preferuar e Muhamedit) nė janar tė vitit 910. Kalifėt e Fatimid pushtuan Egjiptin nė vitin 969 dhe mė pas u drejtuan mė nė lindje pėr tė pushtuar Palestinėn, qytetet e shenjta tė Mekės dhe Medinės, si dhe pjesė tė Sirisė. Ata ėndėrronin tė merrnin Bagdadin dhe ta bashkonin tė gjithė botėn myslimane nėn njė sundim tė vetėm. Si kryeqytet zgjodhėn Kajron dhe zhvilluan njė infrastrukturė pėr tė mbėshtetur misionet e tyre jashtė vendit. Por nė mesin e shekullit tė 11, njė grup i fuqishėm i ushtrisė sunnite nga Azia Qendrore, fitoi kontrollin e Persisė dhe Mesopotamisė. Nė tė njėjtėn kohė kalifati Fatimid filloi tė dobėsohej pėr shkak tė pėrēarjeve tė brendshme dhe e humbėn kontrollin e tyre nė Siri, Arabi dhe nė bazė e tyre nė Tunizi. Kur kalifati e humbi tė gjithė zellin e tij revolucionar, i pėrqendroi forcat pėr tė mbrojtur territoret e mbetura.
Rėnia e kalifatit Fatimid ishte nė fazat e parė nė vitin 1078 kur njė ismailian i zjarrtė nga Persia, Hasan Sabbah, mbėrriti nė Kajro. Njė figurė e rėndėsishme e kėtij komuniteti, Hasan lindi mes viteve 1040-1050 nė Rayy, Teherani i sotėm. I ditur, aktiv dhe tepėr ambicioz, ai u konvertua nė ismailian kur ishte i ri pasi vuajti njė sėmundje tė rėndė pothuajse fatale. Pėr shumė vite ai punoi si agjent sekret ismailian nė qytetin e tij.
Nė vitin 1076 autoritetet u pėrpoqėn ta arrestonin atė, por Hasan u arratis. Mentori i tij e konsideronte njė pasuri tė pazakontė Hasanin pėr grupin ismailian, pėr personalitetin e tij tė pabesueshėm tė kombinuar me zgjuarsinė dhe aftėsitė nė debat. Ai e dėrgoi Hasanin nė Kajro pėr udhėzime tė avancuara.
Nė vitin 1081, Hasan iu bashkua eprorit tė tij nė Isfahan. Pėr vitet e ardhshme ai ndėrmori shumė misione nė Persi. Pėrveē se tė rekrutonte njerėz tė tjerė, Hasan kishte njė tjetėr objektiv: tė gjente njė bazė tė favorshme nga e cila ai mund tė niste fazėn e radhės sė luftės sė ismailianėve. Nė fund tė viteve 80, ai gjeti njė luginė tė rrethuar nga male tė larta nė veri tė lumit Shah. Pasi gjetėn njė bazė tė pėrshtatshme, Hasani vendosi tė vidhte kėshtjellėn nga Selxhukėt. Pasi dėrgoi misionarėt e tij nė kėshtjellė pėr tė infiltruar tė tjerėt, Hasani vetė u fut fshehurazi nė kėshtjellė mė 4 shtator 1090.
Kur komandanti i selxhukėve zbuloi se diēka nuk shkonte, ai u pėrpoq tė dėbonte personat e konvertuar nė ismailianė. Por zbuloi se pjesa mė e madhe e garnizonit tani i pėrgjigjej Hasanit dhe jo atij. Komandanti u dorėzua. Hasani u tregua bujar duke i dhėnė 3 mijė dinarė ari komandantit pėrpara se ta largonte atė. Pavarėsisht se njė selxhuk u pėrpoq ti prishte punė Hasanit, duke shkatėrruar disa shtėpi e duke vrarė disa tė konvertuar, ai nuk arriti ta merrte kėshtjellėn.
Pasi kishte pėrballuar disa kundėrshtime, Hasani kėrkoi tė shtrinte autoritetin e tij nė tė gjithė qarkun e Rudbar. Kudo qė ishte e mundur, Hasan fitonte nė vende tė fortifikuar nėpėrmjet aktivitetit tė tij misionar tė quajtur propagandė. Por Hasani ishte i gatshėm tė pėrdorte edhe grushtet e shteti apo sulmet e drejtpėrdrejta, si plaēkitjet, gjakderdhje apo edhe luftėn pėr tė arritur atė qė donte.
Njė tjetėr rajon tė cilin Hasani e identifikoi si potencialisht tė rėndėsishėm pėr Ismailizmin ishte Kuhistani, njė rajon i thatė nė Persinė Lindore me male tė ulėt. Hasani qė dikur strehohej nė Alamut, nuk e la zonėn shkėmbore pėr 35 vitet e ardhshme, prandaj i dėrgonte vartėsit e tij pėr misione nė vendet e tjera.
Selxhukėt fillimisht e panė ‘pushtimin’ e Hasanit si njė problem lokal. Por sukseset e ismailianėve nė Rudbar dhe Kuhistan bėnė qė ata tė jepnin njė pėrgjigje mė tė fortė. Sulltani selxhuk, Malik Shah dėrgoi ushtri nė Rudbar dhe Kuhistan pėr tė parandaluar pėrhapjen e “infeksionit ismailian”. Kur selxhukėt rrethuan Alamut-in nė korrik tė vitit 1092, ishin nė dispozicion vetėm 60-70 luftėtarė ismailianė, dhe magazinat ishin pothuajse bosh. Hasani dhe burrat e tij shumė shpejt po vuanin pėr ushqim, dhe rėnia e Alamut dukej e pashmangshme.
http://i1342.photobucket.com/albums/o773/Aleksander01/NDRYSHME/Islam/vra2_zpsar5als7k.jpg (http://s1342.photobucket.com/user/Aleksander01/media/NDRYSHME/Islam/vra2_zpsar5als7k.jpg.html)
Por Hasani arriti t’i dėrgonte njė mesazh njė prej njerėzve tė tij qė jetonte pėrtej maleve nė Qazvin, rreth 150 milje nė veriperėndim tė Teheranit modern. Tė ngarkuar me ushqim e armė, 300 vullnetarė ismailianė kaluan malet pėr tė ardhur nė Alamut, kaluan nėpėr linjat e selxhukėve dhe arritėn t’i dorėzonin furnizimet e tyre nė garnizon. Kjo bėri qė Ismailianėt tė mblidhnin forcat. Mė vonė atė verė, garnizoni Alamut dhe aleatėt e Hasan jashtė kėshtjellės nisėn njė sulm kundėr selxhukėve.
Me fitoren qė korri, Hasani ndėrmori njė sulm akoma mė tė fuqishėm ndaj shtetit selxhuk, njė sulm qė do tė zinte vend nė histori pėr keq si pėr tė ashtu dhe pėr komunitetin qė ai drejtonte. Nė fillim ai identifikoi Vizier Nizam al-Mulk si armikun mė tė rrezikshėm.
Nė fillim tė tetorit, Bu-Tahir mėsoi se Sulltani Malik Shah dhe shoqėruesit e tij, pėrfshi Nizam al-Mulk ishin nisur nga kryeqyteti selxhuk i Isfahanit pėr nė Bagdad. Mbrėmjen e 16 tetorit 1092, Nizam al Mulk iu bashkua Malik Shah nė tendėn e tij pėr tė festuar Ramazanin. Pas kėsaj, shoqėruesit e ēuan Nizam-in atje ku e priste haremi i tij. Bu-Tahir, i maskuar me veshjen e tij, tha se kishte kėrkesė pėr shqyrtim tė vezirit dhe mori njė kamė dhe e qėlloi pėr vdekje nė gjoks Nizman-in.
“Vrasja e kėtij djalli ėshtė fillimi i lulėzimit,” tha Hasani pasi mori vesh pėr vrasjen e Nizam-it. Me vrasjen e Nizam al-Mulk, ismailianėt kėrkonin t’i tregonin myslimanėve sunni se tani ata pėrballeshin me njė armik, qė pavarėsisht se mė i pakėt nė numėr dhe me mjete ushtarake mė pak tė fuqishme, ishte nė gjendje tė mbronte veten. Misioni i kryer me sukses nga Bu-Tahir shėnoi fillimin e njė epoke tė re nė marrėdhėniet mes ismailianėve dhe armiqve tė tyre.
Shumė shpejt, Hasan filloi tė rekrutonte agjentė tė rinj, si vezirė, gjeneralė, liderė fetarė dhe urbanė, madje edhe princa tė krishterė u bėn pjesė e tyre, duke formuan sektin e njohur me emrin “Urdhri i Vrasėsve”.
Gjatė dekadave tė vijim, “Vrasėsit” pėrdorėn terror politik. Hasani krijoi njė lloj atmosfere intensive ideologjike qė i bėnte vullnetarėt tė gatshėm pėr tė kryer misionet e tyre vdekjeprurėse. Kėta vullnetarė ishin tė rinj tė zgjedhur pėr kurajon e tyre, shkathtėsinė dhe ishin tė gatshėm tė linin mėnjanė jetėt e tyre pėr tė qenė nėn komandėn e eprorit. Anėtarėt mė tė mirė tė “Vrasėsve” kombinonin vendosmėrinė e tyre pėr tė t’i vetė-sakrifikuar si kamikazė, aftėsinė luftarake pėr operacione tė veēanta, dhe punėn si agjentė tė fshehur pėr kohė tė gjata. Tė gjitha kėto cilėsi i shtinin frikėn kundėrshtarėve tė sektit.
Anėtarėt e “Vrasėsve” i sulmonin objektivėt e tyre nė vende publike, shpesh njerėz qė faleshin e luteshin nė xhami kryesore, madje edhe nė prezencė tė njė numri tė madh truprojash, kur e dinin qė kishin pak shanse tė arratiseshin edhe nėse sulmi do tė ishte i suksesshėm. Kjo gjė ia rriste akoma mė shumė panikun dėshmitarėve. Fakti qė disa persona dilnin vullnetarė tė vetė-sakrifikoheshin pėr tė vrarė armiqtė e besimit tė tyre i lemeriste tė tjerėt.
http://i1342.photobucket.com/albums/o773/Aleksander01/NDRYSHME/Islam/vra3_zpsbafw0bms.jpg (http://s1342.photobucket.com/user/Aleksander01/media/NDRYSHME/Islam/vra3_zpsbafw0bms.jpg.html)
Metodat e vrasjes sė “Vrasėsve” zgjeronin tmerrin e viktimave tė tyre. Ata vrisnin me thika, mjaftueshėm afėr sa pėr tė parė terrorin dhe dhimbjen e fundit nė sytė e armikut dhe pėr t’u spėrkatur me gjakun e tij. Sulmet e “Vrasėsve” dėrgonin njė paralajmėrim tė qartė se liderėt qė lėndonin anėtarėt apo interesat e sektit, duhet tė prisnin vdekje tė dhunshme, edhe nėse hakmarrja e tyre pėrmbushej pas disa vitesh. Njė prefekt i qytetit tė Aleppo-s, qė nxiti njė masakėr nė vitin 113 ku mbetėn tė vrarė disa qindra anėtarė tė sektit, e zbuloi hakmarrjen dhe mungesėn e mėshirės sė “Vrasėsve” gjashtė vjet mė vonė. “Vrasėsit” i zunė pritė atij dhe dy djemve tė tij pėrgjatė njė rruge lumi dhe i vranė tė tre. Po tė njėjtin fat kanė pasur edhe shumė udhėheqės tė tjerė.
Njė tjetėr karakteristikė e rėndėsishme e “Vrasėsve” ishte se ata kurrė nuk vrisnin pa pasur njė shkak. Ata kurrė nuk thernin civilė. Shumica e personave qė kanė rėnė pre e thikave tė tyre ka qenė fakti se ata inkurajonin masakra kundrejt ismailianėve dhe urdhėronin ekspedita ushtarake kundėr sektit tė tyre. Hasan i konsideronte kėta liderė si objektiva ushtarake tė njė lufte pėr jetė-a-vdekje. Tė pafajshmit kurseheshin. Me kalimin e kohės, rritja e reputacionit tė sulmeve tė frikshme tė “Vrasėsve”, tė kombinuar dhe me mbrojtjen e tyre tė suksesshme nė bazat e tyre kryesore, i pengonte gjithnjė e mė shumė liderėt Sunni pėr nxitjen e sulmeve tė tjera. Kjo luftė mes “Vrasėsve” persianė dhe armiqve tė tyre sunni zgjati deri me ardhjen e mongolėve njė shekull mė vonė.
Numri i viktimave tė “Vrasėsve” filloi tė binte qė pas vrasjes sė Nizam al-Mulk dhe vdekjes sė Hasanit nė vitin 1124. Dhe kėto vrasje ndodhnin zakonisht jashtė Sirisė nė vitet e mėvonshme. Politika e terrorit tė “Vrasėsve” justifikohej si mjet vetė-mbrojtjeje. Kėto lloj taktikash kushtonin mė pak jetė pėr tė dyja krahėt, mė pak se sa operacionet ushtarake. Hasani ishte gjithashtu aq i zgjuar sa ta kuptonte se ndonjėherė ishte mė mirė tė pengonte njė udhėheqės armik se sa ta ta vriste atė dhe tė rrezikonte hakmarrje nga familja e tij. Prandaj, kur Sanjar Malik Shah, njė pjesėtar i selxhukėve qė udhėhoqi Persinė Lindore, dėrgoi disa ekspedita ushtarake kundėr ismailianėve nė fillim tė viteve 1100, Hasani korruptoi njė anėtar tė gjykatės sė Sanjari-it dhe dha urdhėr qė nė dyshemenė pranė shtratit tė Sanjar-it tė ngulej njė thikė gjatė kohės qė ai flinte.
Sanjari u tmerrua kur zbuloi armėn mėngjesin e ditės tjetėr, por ai nuk ia kishte idenė se kush ishte pėrgjegjės pėr kėtė dhe prandaj me mbajti sekret incidentin. Mė vonė Hasani i dėrgoi njė tjetėr mesazh nėpėrmjet njė njeriu tė tij: “Mbase thika qė u ngul nė dyshemenė e dhomės sė gjumit, do tė ishte mė mirė tė ngulej nė gjoksin e butė tė Sulltanit”. Sanjari i tmerruar menjėherė arriti njė pakt armėpushimi me “Vrasėsit” qė zgjati pėr njė ēerek shekulli.
Vrasja e Nizam al-Mulk do tė kishte sjellė njė hakmarrje tė egėr. Por njė muaj pas vrasjes sė Nizamit, Sulltani 37-vjeēar Malik Shah u sėmur dhe vdiq nė nėntor tė vitit 1092. Vdekja e tij shkaktoi 12 vite luftė civile tė brendshme. Kjo i lejoi Hasanit dhe “Vrasėsve” tė ndiqnin objektivat e tyre edhe pėr njė dekadė tjetėr. Njė pėrfitim i menjėhershėm ishte dėshtimi i ekspeditės selxhuke kundėr fortesave tė “Vrasėsve” nė Kuhistan.
“Vrasėsit” morėn avantazh tė madh nga lufta civile e selxhukėve pėr tė vjedhur e pushtuar fortesa tė tjera. Kėtu pėrfshiheshin dhe zona Girdkuh, qė lidhte Persinė me Kinėn, kėshtjellėn Lamassar, tė cilėn “Vrasėsit” e pushtuan gjatė njė nate sulmi nė vitin 1102, si dhe fortesa tė tjera jashtė kryeqytetit selxhuk, Isafahan.
Kėto pėrparime vazhdonin pavarėsisht zhvillimit tė njė pėrēarjeje mes ismailianėve persė dhe sundimtarėve tė tyre nė Kajro. Nė vitin 1094, kalifi i Fatimid Ma’ad al-Mustanisr Billah, vdiq pas 60 vitesh sundim, dhe shpėrtheu njė luftė e shkurtėr civile me dy djemve tė tij, Nizar-it dhe al-Mustali-t. Lufta pėrfundoi me mposhtjen e Nizar, zėnien rob tė tij dhe vdekjen nė burg.
Hasan Sabbah dhe liderėt e tjerė ismailianė e kishin mbėshtetur Nizarin. Edhe pas vdekjes sė tij, ata vazhdonin tė insistonin se puna e imamit duhet t’i jepej njė prej pasardhėsve tė Nizar, apo dikujt qė ai kishte caktuar. Por besnikėria e tyre ndaj Nizar, e ndau lėvizjen ismailiane. Pas vitit 1094, sirianėt, mesopotamėt dhe persianėt qė e pranonin Nizarin si imam u njohėn si ismailianėt nizarė. Ndėrsa kundėrshtarėt e tyre nė Kajro, qė e konsideronin Nizarin si uzurpues tė paligjshėm u quajtėn mustalianė.
Ēuditėrisht kjo pėrēarje pati pak efekt tek “Vrasėsit”. Hasan Sabbah njihej gjerėsisht nga komunitetet ismailiane nė Siri dhe Persi si pushtetplotė. Por kur pėrfundoi lufta civile selxhuke nė vitin 1105, sulltani fitimtar Muhamed Tapar, nisi njė plan sulmues kundėr “Vrasėsve”. Selxhukėt pushtuan fortesat e “Vrasėsve” nė jug-perėndim tė Persisė, dhe rimorėn kėshtjellėn nė Shahdiz pranė Isfahanit pas njė luftė tė ashpėr.
Tapar mė pas e ktheu vėmendjen nė bazėn origjinale tė “Vrasėsve” nė Rudbar. Nga viti 1107 deri nė vitin 117, ai dėrgoi ushtri pėr pushtimin e kėshtjellave tė “Vrasėsve”. Hasani dhe ndjekėsit e tij po vdisnin nga uria dhe i dėrguan gratė dhe vajzat e tyre nė Girdkuh, pėr tė qenė mė tė sigurta. Sapo selxhukėt ishin gati tė pushtonin vendet Alamut dhe Lamassar pranverėn e vitit 118, disa tė dėrguar nga Isfahan arritėn me lajmin se Muhammed Tapar kishte vdekur. Selxhukėt u larguan duke i lėnė edhe njėherė Vrasėsit tė festonin triumfin e tyre.
Por Hasani e kuptoi se “Vrasėsit” nuk mund tė lulėzonin mė nė kushtet e njė lufte tė vazhdueshme, si ajo qė kishte ekzistuar nga viti 1107 deri nė vitin 1118. Gjatė viteve tė fundit tė jetės sė tij, Hasan i fokusoi energjitė e tij nė pėrforcimin e sigurisė sė “Vrasėsve” dhe jo nė zgjerimin e tyre.
Udhėheqėsi i madh i “Vrasėsve” vdiq mė 12 qershor 1124, pas njė sėmundjeje. Hasani ishte njė figurė e jashtėzakonshme, qė tė kujton Vladimir Leninin pėrsa i pėrket vullnetit tė tij tė hekurt, i pamėshirshėm nė ndjekjen e objektivave tė tij fetare e politike, i zgjuar dhe i kujdesshėm ndaj gjetjes sė pikave tė forta e tė dobėta tė armiqve tė tij. Njerėzit e tij e nderuan atė, dhe bėnė njė vend tė shenjtė pėr Hasanin nė malet e Rudbar.
“Vrasėsit” vazhduan tė lulėzonin edhe disa kohė pas vdekjes sė Hasanit. Ata madje e zgjeruan ndikimin e tyre nė mesin e shekullit tė 12 edhe nė Siri. Nė vitin 1103 ata kishin themeluar njė komunitet nė Alepo. “Vrasėsit” sirianė e dinin se nuk do tė ishin tė sigurtė nėse nuk gjenin njė bazė tė fortifikuar, kėshtu qė ato shpenzuan disa vite duke u pėrpjekur tė imitonin vėllezėrit e tyre persianė pėr gjetjen e njė kėshtjelle. Pas disa dėshtimesh, ata arritėn tė marrin kėshtjellėn e Qadmus nė vitin 1132. Nė dekadėn qė pasoi, ata fituan edhe gjashtė kėshtjella tė tjera nė rajon, njė prej tė cilave shėrbeu si kryeqytet i degės sė tyre nė Siri pėr 130 vitet e ardhshme.
Kur gjenerali kurd, Saladin, ishte nė prag tė bashkimit me shtetet e tjera myslimane ndėrmjet Kajrod dhe Alepos nėn sundimin e tij mes viteve 1170, “Vrasėsit” sirianė u pėrpoqėn dy herė ta vrisnin atė, por pa sukses. Nė fund ata arritėn njė marrėveshje me Saladinin dhe bashkekzistuan lehtė me tė dhe pasardhėsit e tij. Njė nga vrasjet mė tė rėndėsishme tė “Vrasėsve” ishte eliminimi i Conrad-it tė Montferrat. Conrad, njė lord karizmatik e dinak nga Italia Veriore, qė kishte shėrbyer si komandant ushtarak i Saladinit, sapo ishte zgjedhur sundimtari i ri i mbretėrisė sė Akrės. Vdekja e tij e parakohshme nė prill tė vitit 1192 i dha fund ēdo mundėsie tjetėr ringjalljeje tė kristianizmit nė Tokėn e Shenjtė. Vdekja e tij, i solli “Vrasėsit” nė qendėr tė vėmendjes tė botės perėndimore. Aty u pa qė emri i sektit tė tyre “Assassin” ishte sinonim me fjalėn angleze “murderer” (Vrasės).
Nė fillim tė shekullit tė 13, zelli misionar qė i karakterizonte Vrasėsit nė kohėn kur udhėhiqeshin nga Hasan, ishte zbehur. Megjithatė ata arrinin t’i bėnin ballė armiqve. Nė dekadėn e tretė tė shekullit tė 13, njė fuqi e re erdhi nė Lindje tė Mesme, ndaj sė cilės “Vrasėsit” provuan se ishin tė paaftė ta frikėsonin. Mongolėt nėn sundimin e Ēingis Khanit shkatėrruan tė gjithė qytetet e pasura dhe tė populluara tė Azisė Qendrore. Mongolėt arritėn t’i mposhtnin lehtė “Vrasėsit” gjatė sulmit tė parė, por mė pas lufta mes tyre zgjati njė ēerek shekulli.
Nė fillim tė viteve 1250, mongolėt kėrkonin t’i jepnin fund kėtij sekti tė rrezikshėm pėr tė garantuar sigurinė e tyre. Nė tetor tė vitit 1253, Han Mongke, njė nga nipėrit e Ēingis Khanit, urdhėroi vėllain e tij tė dėrgonte njė ushtri nė Persi dhe t’i eliminonte “Vrasėsit” njėherė e mirė.
Ushtria mongole arriti nė Persi nė fillim tė vitit 1256 dhe cilėsia e “Vrasėsve” nuk ishte mė ajo e kohės sė Hasanit. Udhėheqėsi i fundit i “Vrasėsve” ishte Rukn Din Kuhr Shah, njė djalosh pa ndonjė inteligjencė, kurajo e forcė karakteri tė madhe. Ushtria mongole shkatėrroi shumė nga kėshtjellat e “Vrasėsve”. Por megjithatė Khur Shah nuk u dorėzua. Mongolėt e zunė rob atė, por e trajtuan mirė, duke i ēuar shpesh mesazhe qė tė jepte urdhėr qė tė gjithė kėshtjellat tė dorėzoheshin. Pasi tė gjitha u dorėzuan pėrfshi dhe atė tė Alamut, mongolėt i rrafshuan tė tėra. Vetėm kėshtjellat nė Lamassar dhe Girdkuh rezistuan deri nė dhjetor tė vitit 1270.
Edhe pse “Vrasėsit” sirianė donin t’i injoronin mongolėt, nuk e kishin forcėn e duhur pėr tė ruajtur pavarėsinė e tyre. Ashtu siē historian Juvaini i pėrshkruan “ata mbetėn njė pėrrallė nė gojėt e njerėzve dhe tė botės”. Kėshtu e morėn dėnimin e tyre, dhjetėra mijėra pjesėtarė tė njė sekti qė ishte i pėrēmuar nga bota.
/T-observer
Mundesuar nga vBulletin Versioni 4.2.5 Copyright © 2017 vBulletin Solutions, Inc. All rights
als_Latn als_Latn nno_Latn zho_Hans als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn nno_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn nno_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn fra_Latn zho_Hant