als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Kohė mė parė, tre tė burgosur izraelitė u shfaqėn pėrpara komisionit qė do tė jepte liri me kusht... Tė tre kishin kryer dy tė tetat e dėnimit, por komisioni ia dha lirinė vetėm njėrit prej tyre. I pari u prezantua nė orėn 08.50. Ishte njė arab izraelit i dėnuar me dy vjet burg me krim. Nė orėn 15.10 erdhi njė hebre izraelit qė do tė bėnte njė vit e katėr muaj pėr agresion. Nė orėn 16.25 u diskutua rasti i njė tjetėr izraeliti i dėnuar me dy vjet e gjysmė. Pati njė logjikė nė vendimet e komisionit, por nuk kishte tė bėnte me origjinėn e tė burgosurve as me krimin e bėrė. Ishte thjesht ēėshtje oraresh. Kėshtu zbuloi njė grup kėrkuesish qė analizoi mė shumė se 1100 vendime tė marra nga komisioni brenda njė viti.
Pasi ekzaminoi kėrkesat e tė burgosurve dhe u konsultuan mes tyre, gjyqtarėt u kishin dhėnė lirinė vetėm nė njė tė tretėn e rasteve. Por probabiliteti pėr ti dhėnė lirinė varej nga ora: tė burgosurit qė shfaqeshin pėrpara komisionit nė mėngjes arrinin tė fitonin lirinė nė 70 pėr qind tė rasteve, ata qė shfaqeshin pasdite mė pak se 10 pėr qind tė rasteve. Kėshtu fati kishte favorizuar tė burgosurin qė ishte paraqitur nė orėn 08.50, ndėrsa izraeliti tjetėr, qė kishte kryer tė njėjtin dėnim pėr tė njėjtin krim dhe qė ishte shfaqur pėrpara komisionit nė orėn 16.25, nuk kishte qenė edhe shumė me fat. I ishte mohuar liria, ashtu si tė burgosurit qė u paraqit nė 15.10, qė vuante njė dėnim mė tė lehtė. Thjesht se rasti i tyre ishte ekzaminuar nė orėn e gabuar. Sipas njė studimi tė realizuar nga Jonathan Leva, nė Universitetin e Stanford-it dhe Shai Danziger i Universitetit tė Ben Gurion, nė vendimet e gjyqtarėve nuk kishte asgjė tė pazakontė.
Autorėt e kėrkimit, tė bėrė nė fillim tė vitit 2011, pretendojnė se njė sjellje e paqėndrueshme ėshtė njė rrezik qė i kanoset kujtdo qė duhet tė marrė njė vendim. Gjyqtarėt ishin tė lodhur mendėrisht, pasi pėr njė kohė tė gjatė i kishin vlerėsuar rastet njė pėr njė. Kjo lloj lodhjeje mendore shpesh tė shtyn drejt zgjedhjeve jo tė drejta. Pėr kėrkuesit duhet kuptuar se pėrse ndodh kjo dhe si mund ti eliminojmė pasojat. Lodhja nė marrjen e vendimeve na ndihmon tė kuptojmė se pėrse shpesh njerėzit zemėrohen me kolegėt dhe familjarėt, shpenzojnė shuma marramendėse pėr veshjet dhe ushqimet e gabuara.
Pėr sa do qė tė pėrpiqemi tė jemi racionalė, nuk mund tė marrim njė vendim pas njė tjetri pa paguar ēmimin nė nivel biologjik. Ėshtė njė lodhje ndryshe nga ajo fizike; nuk jemi tė ndėrgjegjshėm se jemi tė lodhur, por energjia jonė mendore zvogėlohet. Sa mė shumė zgjedhje bėjmė gjatė ditės, aq mė e vėshtirė bėhet pėr tė zgjedhur. Nė fund truri ynė kėrkon njė rrugė tė shkurtėr pėr tė shpėtuar: e para, reagojmė impulsivisht pa menduar pasojat dhe e dyta, kjo ėshtė mėnyra mė e mirė pėr tė kursyer energji. Shpesh kur lodhemi, mendohemi e stėrmundohemi dhe nuk marrim asnjė vendim.
Duke mos bėrė zgjedhjen nė njė moment tė caktuar mund tė krijojė pasoja tė mėvonshme, por nė moment ul tensionin mendor. I rezistojmė ēdo ndryshimi vetėm nga frika se mos gabojmė, pėr shkak tė gjendjes sė tensionuar. Si nė rastin e tė burgosurit: i lodhur nga zgjedhjet e mėparshme, gjyqtari zgjodhi rrugėn mė tė shkurtėr: e la nė burg tė burgosurin.
Lodhja pėr marrjen e njė vendimi ėshtė zbulimi i fundit mbi njė fenomen qė sociopsikologu Roy F. Baumeistere e ka cilėsuar si ezaurim tė egos sipas njė hipoteze frojdiane. Zigmund Frojd kishte hipnotizuar qė uni, ose egoja varej nga aktivitetet mendore qė implikojnė njė transferim energjie sipas eksperimenteve tė tij, truri ka njė sasi energjie tė kufizuar pėr tė ruajtur vetėkontrollin. Kur jemi tė ezauruar mendėrisht, jemi mė pak tė prirur tė bėjmė kompromise qė kėrkojnė njė kapacitet shumė tė lodhshėm pėr tė vendosur.
Tė bėsh kompromis ėshtė njė kapacitet shumė kompleks njerėzor, qė jo tė gjithė e praktikojnė.
Zgjedhjet janė gjithmonė mė tė vėshtira pėr tė varfrit, nė krahasim me tė pasurit. Kėta tė fundit, duke qenė se kanė mė shumė para, e kanė mė tė lehtė tė vendosin pėr gjithēka. Ndėrkaq shumė studime kanė treguar se njė nivel i ulėt vetėkontrolli ėshtė i lidhur ngushtė me rrogėn e ulėt dhe me njė sėrė problemesh tė tjera, si rendimenti i ulėt shkollor, divorci, kriminaliteti, alkoolizmi dhe sėmundja. Nga rezultatet e eksperimenteve studiuesit kanė treguar se personat kalojnė tri apo katėr orė nė ditė pėr tu rezistuar dėshirave. Dėshirat mė tė shpeshta ishin ato me ngrėnien, gjumin, seksin dhe ēlodhjen. Pėr ti rezistuar njė tundimi njerėzit pėrdornin strategji nga mė tė ndryshmet. Gjithsesi, sipas studiuesve, ata qė marrin vendimet mė tė mira janė marrė nga njerėzit qė e dinė se kur nuk mund ti zėnė mė besė vetes.
B:gazetashqip
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn crh_Latn