als_Latn uzn_Latn slv_Latn
-
Aloisi: Zogu dshiron forcimin me Italin, por jo asfiksimin prej saj
I drguari i Musolinit n Shqipri, Aloisi shtjellon raportet e Ahmed Zogut n lidhje me ekspansionin e mundshm italian. Loja diplomatike e Zogut, afrimi me Anglin dhe dilemat e fqinjve pr ndikimin italian. Historia shqiptare e sjell n librin Marrdhniet Shqiptaro-Italiane n vitet 1920-1934, t autorit Arben Cici
I vlersuar nga historian dhe kritik letrar si nj nga librat m interesant t botuar koht e fundit, q hedh drit mbi marrdhniet shqiptaro-italiane n vitet 1920-1934 dhe lvizjet politike dhe ekonomike, autori Arben Cici sjell fakte t reja mbi rndsin q Benito Musolini i kishte dhn jo vetm Shqipris, por edhe liderit t saj Ahmet Zogu. N libr, nj vend i veant u jepet edhe kujtimeve t t drguarit special t Musolinit n Shqipri, Aloisit. Rezymeja jo vetm politike e Shqipris s atyre viteve, por edhe karizma e Zogut, zn vend n dokumentacionet e kohs dhe analizn e Aloisit. Nga ana tjetr Ahmed Zogu, pr nj periudh t caktuar diti t mbaj qndrimet e duhura n kohn e duhur. Ndrsa lvizjet e tij diplomatike stepn qllimet italiane pr nj dor dominuese n Shqipri dhe Ballkan. M posht botohen pjes nga libri Marrdhniet Shqiptaro-Italiane n vitet 1920-1934
***
Shum interesant sht vlersimi q i bn Aloisi n ditarin e tij ktij qndrimi t Zogut: Ahmed Zogu dshironte t forconte lidhjet me Italin, por nuk dshironte t asfiksohej prej tyre, por mbi t gjitha pavarsia sht themeli mbi t ciln ai ka vendosur aspiratat e tij t ardhshme, t Senjorit t vetm t padiskutueshm t nj Shqiprie, ndoshta t dobt, t varfr, t rrethuar nga armiq krcnues, por formalisht e barabart me t gjitha shtetet n sovranitetin e saj t plot. Udhzimi i Roms pr prfaqsuesin italian ishte i prer: Nse Presidenti shqiptar sdo t pranoj as variantin A dhe as variantin B ather duhet t deklarohet hapur se tratativat do t ndrpriten, duke u shoqruar edhe me kthimin prkohsisht n Rom t Aloisit. Prfaqsuesi italian, n zbatim t porosis s Musolinit, u kthye n Rom duke i besuar drejtimin e prfaqsis, por edhe t negociatave me Shqiprin, sekretarit t saj, Francesko Jakomoni. 1 korriku shnon kulmin e presionit italian mbi Zogun t cilit, nprmjet Jakomonit, i erdhi nj telegram i Musolinit n form krcnimi ku i theksonte se Kryeministri italian kishte vendosur q shtja shqiptare t zgjidhej pa Ahmed Zogun. Qeveria italiane e kuptoi se vazhdimi i bisedimeve me shqiptart pr marrveshjen politike mbi bazn e Deklarats s Parisit nuk mund t avanconte vese duke e mnjanuar Zogun. Meqense ai po sillte pengesa pr prfundimin e marrveshjes politike, bisedimet u ndrpren. I ndodhur n nj situat t hapur shantazhi dhe presioni, Presidenti shqiptar, pr t parandaluar nj rrezik t mundshm dhe eminent pr Shqiprin, por edhe pr t ardhmen e vet politike, zgjodhi rrugn e informimit dhe sensibilizimit t diplomacis ndrkombtare. Ultimatumin italian dhe kushtin pr nnshkrimin e nj marrveshje sipas krkesave t Roms ai i konsideroi si krcnim jo vetm pr Shqiprin, por edhe pr Ballkanit. N prgjigje t ultimatumit italian, Zogu i komunikoi Jakomonit m 2 korrik 1926 se, meqense bisedimet pr paktin kishin t bnin me nj subjekt t s drejts ndrkombtare dhe meq Shqipria ishte antare e Lidhjes s Kombeve, ai kishte informuar Anglin, Francn dhe Jugosllavin. Veprimi i tij synonte t parandalonte do t keqe dhe t pengonte do t papritur n dm t Shqipris. Nj argument tjetr i Zogut ishte edhe fakti q n t gjitha rastet kur Italia do t kishte vrejtje ndaj Shqipris ose do t ndrmerrte ndonj hap ndaj saj, ajo duhej paraprakisht t paraqiste ankesn e saj pran Lidhjes s Kombeve, pa ndrmarr asnj veprim tjetr q kishte t bnte me shtjen. N planin e jashtm, Zogu mori takim me prfaqsuesit e Anglis, Francs dhe Jugosllavis, t akredituar n Shqipri. Gjat takimit me ministrin anglez, ORej, ai informoi se pala italiane n form ultimatumi, kishte krkuar q t prfundohej nj pakt politik, ku t prmbahej edhe referimi i Deklarats s Konferencs s Ambasadorve t vitit 1921. N t kundrtn, Italia do t prishte marrdhniet me t. Duke e konsideruar kt veprim armiqsor, Zogu i lutet diplomatit anglez q Anglia t bind Musolinin prpara se ai t ndrmerrte ndonj hap konkret ndaj Shqipris. Si pasoj e ktij hapi, m 30 qershor t vitit 1926, ambasadori i Anglis n Rom, Graham, u takua me Musolinin, t cilit i foli pr ankesn e Zogut duke i krkuar q t mos ngrihej n kt koh shtja shqiptare. Pr kto prapje t Qeveris angleze u vu n dijeni edhe vet Zogu. ORej e informoi Zogun se Anglia e kishte paralajmruar Italin se tratativat italo-shqiptare pr t firmosur nj marrveshje politike n drejtimin e propozuar ishin n kundrshtim me marrveshjet e Fuqive t Mdha. Reagimi i Francs ndaj krkess s Zogut ishte i menjhershm. Pr rivalen e vjetr t Ballkanit u krijua nj mundsi pr t sfiduar forcn italiane n Adriatikun lindor. Ajo i propozoi Anglis q s bashku t drgonin nga nj anije luftarake n brigjet e Shqipris pr t treguar s ato ishin pr ruajtjen e integritetit t Shqipris, por Anglia e refuzoi at duke thn se do ta detyronte Italin t respektonte pavarsin e Shqipris. Jugosllavia veproi edhe ajo nprmjet Anglis duke e paralajmruar at se jo vetm ultimatumi i Musolinit ishte pr tu marr shum seriozisht, por edhe pranimi i mundshm nga ana e Zogut e nnshkrimit t nj pakti t till do t kishte pasoja t kobshm pr pavarsin e Shqipris, sepse Italia mund t hynte me ushtri dhe ta pushtonte me fardo preteksti pa e cenuar brendin e paktit. M 10 korrik, ministri jugosllav n Londr, Gjuri, mori prgjigje se Anglia ishte deklaruar pr ruajtjen e pavarsis s Shqipris. Ndaj presionit t Musolinit, Zogu reagoi logjikisht edhe n mnyr direkte duke urdhruar pezullimin e misionit t oficerve italian t thirrur pr organizimin e ushtris shqiptare. Paralelisht, ai sensibilizoi opinionin vendas duke shkaktuar krijimin e nj klime anti-italiane n t gjith vendin dhe zvendsimin e saj me nj simpati ndaj ndikimit anglez. N kto kushte, ai lejoi anijet luftarake angleze t lundronin lirisht n ujrat territoriale shqiptare t Adriatikut bile t bnin edhe manovra nn komandn e kryqzorit Dauntllis. Kt situat t disfavorshme dhe t turbullt pr interesat italiane gjeti Aloisi n Shqipri mbas kthimit t tij nga Roma m 7 korrik 1926. Atmosfera anti-italiane e nxitur, sipas tij, nga vet shqiptart, por edhe nga nj prani jo e zakont angleze ishin t papranueshme pr Romn. Presidenti shqiptar ishte i vendosur t mos ndryshonte qndrimin e tij ndaj oficerve t misionit italian dhe Aloisi i shkruante Roms se Ahmed Zogu kishte rn nn ndikimin e Britanis s Madhe dhe ndihej i mbrojtur prej saj nga prania e skuadronit anglez n Adriatik. N realitet, Anglia prkrahte tendencat ekspansioniste t Italis jo vetm n Shqipri por edhe n Ballkan, por gjithmon, n nj mnyr paqsore, deri n at shkall sa t mos cenohej hegjemonia angleze n kt rajon dhe t mos komprometohej politika dhe e aleateve t saj. N kto momente, Anglia mbetej e vetmja fuqi e cila mund t frenonte, qoft edhe prkohsisht ambiciet e Musolinit ndaj Shqipris dhe Zogu nuk ishte gabuar n zgjedhjen e tij. Anglia, duke qen aleate e ngusht e Greqis, kuptonte se destabilizimi i situats n Shqipri komprometonte dhe rrezikonte jo vetm Greqin, por edhe interesat angleze atje.
S fundi, nj deprtim italian n Shqipri sipas forms s krkuar nga Musolini, patjetr, do t shkaktonte lindjen e nj konflikti italo-jugosllav, i cili do t acaronte ndjeshm marrdhniet me probleme tashm midis Francs dhe Italis pr t cilat vet Anglia ishte e interesuar q t mbeteshin t ekuilibruara. Qeveria angleze ishte e interesuar t ruante, sovranitetin, kufijt ose integritetin territorial t Shqipris, si dhe stabilitetin, qetsin dhe paqen n mnyr q investimet e kapitalit anglez n fushn e nafts t mos rrezikoheshin tamam n momentin kur specialistt anglez pohonin se kishin gjetur naft dhe investimet ishin me perspektiv. Pr Anglin, fuqia m e aft pr t penguar dhe balancuar ndikimin francez dhe at sovjetik n Evropn juglindore ishte Italia, por ajo mendonte se n lidhje me Shqiprin, Deklarata e Parisit e vitit 1921 sduhej prekur pasi pr t kishte nj procedure t caktuar n Lidhjen e Kombeve. Presidenti shqiptar, i knaqur nga rezultati i tij diplomatik n arenn evropiane mendoi se ishte momenti t forconte marrdhniet me Jugosllavin, jo m tepr pr xhelozi se sa pr t mbushur boshllkun e krijuar n politikn e tij t jashtme. Ndoshta, ai, duke mos qen shum i qart dhe i vendosur n orientimin e politiks s tij t jashtme, prpiqej t zinte dhe t linte aleat politik n interval shum t shkurtra kohe, mbshtetur n konjukturat e momentit. Kjo provon mungesn e koherencs dhe t strategjis n diplomacin e Zogut n at koh si dhe pr panikun e anarkin n t ciln ndodhej vet qeveria shqiptare.
MAPO
-
Regullat e Postimit
- Ju nuk mund t hapni tema t reja.
- Ju nuk mund t postoni n tema.
- Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
- Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
-
Rregullat e Forumit
unk als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn epo_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn