als_Latn uzn_Latn slv_Latn
STUDIMI
Theksimi se Kryqi i Labovs ka hyr n Shqipri m prill t vitit 559, i shoqruar nga njeriu m i afrt i perandorit Justinian, shpatari i par Kostandini nga Labova sht i besueshm
Nga Gazmend Muka
Kryqi i Labovs, me sa kan br t ditur rrethet studimore, duket se na konsulton nj ikonografi paksa t zakonshme, e krahasuar kjo me kryqet e shumta t inventarizuara nga instuticionet tona kulturore n hapsirn shqiptare. N trsin e tyre kryqet e ekspozuara n hapsirat tona muzeale dhe q ruhen n fondet shtetrore, apo n kishat respektive i prkasin periudhs pasbizantine. Kryqi i Labovs edhe pse prmbante nj vend themelor n trevn e Labovs, si dhe n historin e saj nuk ka gjetur deri tani, interesin e duhur nga studiuesit. Kjo, ndoshta edhe pr faktin q n pjesn m t madhe t kohs ai mbahej i fshehur. Meqnse emri i Labovs sht i lidhur ngushtsisht me kryqin e saj, ku thuhet akoma dhe sot se ishte i pajisur me Drurin e Shenjt ku u kryqzua Krishti, fakt i cili prmendet edhe n Kronikn e Drianopojs, mendoj se krkon nj vmndje m t kujdesshme nga ana jon.
Prgjat sistemit politik socialist q mohoi zyrtarisht ritualet fetare, Kryqi i Labovs mbahej i fshehur, madje banort e saj u detyruan t njihnin pr variant emrtimi zyrtar t vendbanimit t tyre jo m emrtimin "Labova e Kryqit", por Labova e Libohovs. N nj histori takimi t liderit komunist Enver Hoxha me disa fshatar nga Labova e Kryqit, vm re se lideri e njihte si t till. Ai i pyet fshatart se nga ishin, dhe ata i prgjigjen se ishin nga Labova e Libohovs, pr ta dalluar at nga Labova e Zhaps. "Jo - i thot udhheqsi - ju jeni nga Labova e Kryqit." Ritheksimi nga ana e Enver Hoxhs i ktij Kryqi t rndsishm, n nj koh kur besimi ishte i ndaluar, l vend pr t nnkuptuar vlerat e tij. Vazhdimisht n periudhn socialiste, u tentua q kryqi t arkivohej n Muzeun Kombtar apo n Arkivin e Shtetit, fat t cilin e pati dhe Kodiku i Purpurt (Beratinus ?), por banort e Labovs s Kryqit nuk e pranuan nj gj t till. N fundin e viteve 80, Kryqi me Drurin e Shenjt ku u kryqzua Krishti, u vodh. Qysh athere, nprmjet sponsorizimit t nj shqiptaro - amerikaneje u b nj dublikat e tij q l mjaft pr t dshiruar pr atenticitetin ikonografik me kryqin e vrtet. Fal kontrolleve sistematike inventarizuese t kryer rregullisht nga Instituti i Monumenteve t Kulturs para viteve 90, si dhe puns s paprtuar t fotografit Zamir Marikaj, ne mund t kosultojm plotsisht imazhin e Kryqit t Labovs n t dy ant e tij. Kto dy pamje t fiksuara n celuloid jan nj nder i madh q i bhet kulturs son materiale t munguar. Kryqi i Labovs sht nj punim e admirueshm n argjend t lar me ar, e n t dy ant e tij paraqet skena ikonografike, ku njra an (verso) paraqet Pagzimin e Krishtit me profet nga Testamentit t Vjetr dhe ana tjetr (recto), Kryqzimin e Krishtit me ungjillort n Testamentin e Ri. Ai sht nj kryq ku gjuha heraldike e tij, nisur nga rapoti i kraheve, sht latine.
N skenn ikonografike t Pagzimit t Krishtit t shoqruar anash me profett, njohim nj plastik paksa primitive n trajtimin e figurave. Krishti figurohet n mes t lumit Jordan duke qndruar mbi nj pllak e ngjashme me siluetin e nj libri t hapur. Pllumbi q prfaqson Shpirtin e Shenjt ndodhet mbi kokn e tij. Krishti figurohet n propocione m t mdha se figura e Joan Pagzorit, vendosur n t djatht t tij. Kjo sken ikonografike e njohur si Theofania, paraqet elementt figurativ t trinitetit n form t plot. Jemi msuar duke konsultuar skenn tradicionale ikonografike t Pagzimit t Krishtit, t njohim n t figurimin e plot t Krishtit, pllumbit t Shpirtit t Shenjt si dhe sipr tyre nj diell q rezaton, apo nj dor q del prej tij si prezenc e Perndis At, duke formuar tre elementt figurativ t Trinitetit t Shenjt. Ndryshe nga paraqitjet ikonografike tradicionale, n skenn e Pagzimit t Krishtit t figuruar n Kryqin e Labovs, paraqitet bust n pjesn e siprme vet Perndia At e figuruar me mitr n kok, si kryeprift. Ai mban n dorn e majt nj bors t mbushur, q shpreh figurativisht dhuratn pr popullin e tij, form kjo figurative e njohur gjersisht n diptikt perandorak. Perndia At figurohet prball, ndryshe nga e tre profett e figuruar n kraht e tjera t kryqit. Po kshtu, nqoftse tre profett i gjejm t figuruar brenda nj rrethi t dyfisht, Perndia At paraqitet i veuar prej tyre nprmjet alternimit t dy harqeve t siprm dhe t poshtm me madhsi t ndryshme, duke krijuar vend pr vendosjen e dy kandilave n t dy ant e tij. N ikonografin bizantine dhe pasbizantine t zhvilluar ne Greqi, Armeni, Siri, Etiopi, Egjipt, nuk konsultohen n skenn e Pagzimit, figurim t Perndis At n form t plot njerzore, n disa raste prezenca e tij njoftohet m daljen e nj dore nga lart. Ndrsa n artin ikonografik pasbizantin t zhvilluar n Shqipri mund t gjejm shembuj t till tek Onufri, Onufr Qiprioti etj.
N krahun e djatht t kryqit figurohet profeti - mbret, Davidi, i cili identifikohet dhe nga shkrimi n pjesn e siprme t tij. N krahun e majt t kryqit nuk mund t lexohet, por mund t kemi profetin Isaia (Isak), t atin e Davidit, dhe n krahun e poshtm t kryqit i identifikuar nga turbani ebre i figuruar n kokn e tij, i cili zakonisht prdoret n ikonografin pasbizantine pr t identifikuar profetin Daniel. T tre profett e figuruar n ant e kryqit me skenn e Pagzimit t Krishtit n qendr t kryqit, dallohen nga ikonografia e Perndis At t figuruar n pjesn e siprme dhe pr pergament e hapura n dorn e majt t tyre. Evidentojm q ajo ka mban n dorn e djatht profeti n pjesn e poshtme, paraqet nje form paksa t veant.
Ikonografia e figuruar n skenn e Pagzimit t Krishtit t Kryqit t Labovs t mahnit me t papriturat figurative q sjell. Qndrimi primitiv n trajtimin dhe krijimin tipologjik t personazheve nga Testamenti i Vjetr n t, ofron nj vler t veant. Figurimi i portretit t Krishtit si nj kreshnik, apo bari me mustaqe t mdha, nuk ndjek imazhin akeropite (greq: acheiropotos - jo t pikturuar nga dora e njeriut). Ky trajtim ikonografik i ksaj skene l t kuptosh q figurimi mund t jet realizuar n nj periudh kur imazhi ikonografik i Krishtit nuk ishte standartizuar. Po kshtu dhe portreti i Perndis At dhe profetit Isak paraqiten n kt mnyr. Ata shfaqen me mustaqe t trasha, si njerz t vjetr, jasht rregullave t figurimit antik apo bizantin. Kjo tregon q prfytyrimi i tyre mund t ket marr ngjyrime lokale apo subjektive nga ana e artistit q ka realizuar skenn. Nj element tjetr i skens s Pagzimit t Krishtit q del nga skemat tradicionale, sht mungesa e figurimit t dy maleve t ndara nga lumi Jordan, dhe e figurimit n vend t tyre t dy grumbullime resh t ara nga Shpirti i Shenjt. Dhurata q ofron Perndia At n ikonografin e tij, shfaqet si nj akt prkushtimor, nj koncept ky i hasur gjersisht n skenat prkushtimore perandorake. Futjen n rreth t dyfisht t profetve apo ungjillorve n kraht e kryqit e gjejm t prdorur qysh nga kryqi i dhuruar nga Justini i II(568-578) paps s Roms, deri n perudhn pasbizantine, ndonse n motive rrethore m t ndryshme. Motivi i figurimit me nj rreth t dyfisht t imazhit e gjen burimin e tij tek sarkofagt e antikitetit t von. Por, edhe n diptiket perandorake t shek. V motive t tilla gjejn vend n figurimin e aureolave. sht pr tu theksuar prania e dy kryqeve t vegjl me krah t barabart t fiksuara mbi nj suport n form globi(pengojn paksa spinat n kndet pr ta konstatuar plotsisht) n t dy ant e profetit t figuruar n krahun e poshtm t Kryqit t Labovs. Prezenca e tyre simbolizon dominimin e Krishtit n bot, dhe njihen si kryqe perandorake. Ana tjetr e Kryqit t Labovs, ruan plastikn e skens t prshkruar m sipr me prjashtim t ikonografis qndrore t Kryqzimit, ku Krishti figurohet sipas imazhit tradicional akeropite(acheiropotos). N katr ant e saj vendosen imazhet simbolike t katr ungjillorve t futur n rreth t dyfisht. N krahun e siprm t kryqit kemi ungjillor Johanin t figuruar npmjet simbolit t tij, shqiponjs. N krahun e djatht ungjillor Markun q figurohet nprmjet simbolit t luanit. N krahun e majt t kryqit paraqitet ungjillor Mateu me simbolin e njeriut, ndrsa n krahun e poshtm kemi ungjillor Llukn t figuruar me simbolin e kaut. T gjitha imazhet simbolike t ungjillorve paraqiten me krah. N t dy ant e kryqit paraqitet Maria dhe Johan Ungjillori. Figura e Shn Maris e figuruar n gjysmprofil, paraqet derdhje palash n t dy ant e mantelit t saj, si jemi msuar t shikojm n paraqitje bizantine t hershme. Fushat e aureolave n raport me portretet e figuruara shfaqet mjaft e reduktuar me prjashtim t portretit t Krishtit t Kryqzuar. Vetm Perndia At paraqitet pa aureol, n ndryshim me tr ikonografin e personazheve t figuruar n Kryqin e Labovs. Reduktimi i hapsirs s aureolave n raport me portretet sht karakteristik n diptikt e periudhs s hershme bizantine.
N skenn e Kryqzimit, mbi Shn Marin dhe Shn Johanin, figurohen dy ngjj, respektivisht n t dy ant e Krishtit nn kraht e tij. Ngritja e boshtit vertikal t kryqit direkt mbi kafkn e Adamit, si nj filles organike e tij, del jasht ikonografis tradicionale. Kjo e fundit vshtir se mund t konsultohet n ndonj imazh bizantin dhe pasbizantin n kt mnyr, ku zakonisht, kryqi figurohet i vendosur mbi nj kodr t vogl q paraqet Golgothn, me kafkn e Adamit t paraqitur n nj zgavr t saj, duke iu referuar rrfimit profetik. Po kshtu, figurimi i toks ku ndodhet kafka e Adamit me breza, vshtir se mund t konsultohet n ikonografin tradicionale t ksaj skene. N figurimet simbolike t ungjillorve, t trheq vmendjen q simboli i Johanit dhe Matheut e mbajn ungjillin n duart e tyre t mbyllur, ndrsa luani, simboli i ungjillor Markut e mban ungjillin e tij t hapur. Goja e luanit figurohet si nj goj q flet, e ngjashme deri diku me imazhin e relivit t luanit q dekoron faqen e jashtme jugore t kishs s Shn Kollit n Mesopotam t Sarands. N ndryshim nga t gjitha simbolet e msiprme, kau q figuron ungjillor Llukn, nuk mban ungjill n dor dhe kraht e hapura i ka t jo t inizuara. Madje anash tij vendosen dy kandil si i konstatuam m sipr kur prshkruam ikonografin e Perndis At. Kjo mizansken ikonografike n portretizimin simbolik t ungjillorve duket se shoqron liturgjin. Specifikime t tilla dalin nga krijimtaria standarte bizantine dhe pasbizantine, duke theksuar se realizimi i Kryqit t Labovs sht nj porosi e nj rangu t lart.
E par n konteksin e zhvillimit t ikonografis t krishter paraqitja e ungjillorve vetm nprmjet simboleve t tyre sht karakteristik q shoqron tr periudhat e artit bizantin dhe pasbizantin. N ikonografin bizantine t von dhe at pasbizantine, s bashku me simbolet e tyre paraqiten n shum raste dhe vet ungjillort. N kraht e kryqeve proesional pasbizantin i gjejm ungjillort t figuruar edhe pa simbolet e tyre.
Kryqi i Labovs konturohet me nj bordur paksa t trash dhe pasurohet anash me motive floreale, duke i dhn kryqit nj konfiguracion t jashtm tetkndor. Motivi floreal i aplikuar n t simbolizon Pemn e Jets, e cila figurohet me imazhin e prsritur t nj luleje q nuk mbyllet kurr. Pema e Jets simbolizon mirqnien origjinale t Parajss dhe n artin e krishter figurohet nj marrdhnie e fort midis Pems s Jets dhe Kryqit t Krishtit. Ky motiv n artin bizantin gjen nj prdorim t gjer, duke psuar ndrlikime t tjera figurative. N ann e Kryqit t Labovs ku paraqitet ikonografia e Pagzimit t Krishtit, motivi floreal q simbolizon Pemn e Jets futet dhe n krahun e siprm t Kryqit ku sht futur n rreth t dyfisht shqiponja, simboli i ungjillorit Johan.
Mbi bazamentin e Kryqit t Labovs t trheq vmendjen nj element dekorativ n form kapiteli (nyja q lidh bazamentin me Kryqin), ku figurohen katr desh t punuar me mjeshtri. Ndonse fotografit q ndodhen sot n duart tona nuk mund t japin nj informacion shum t qart pamor, t lvizjes s ktij elementi dhe marrdhnies s tij ornamentike me motive lulesh gjashtkndore, si dhe motivit t nj zemre t vendosur vetm n nj an t tij. Megjithat pas shum zmadhimesh t imazhit, mahnitesh me prsosmrin e realizimit t ktij kapiteli t gdhndur n miniatur ku fiksohet Kryqi i Labovs. Kokat e dashit t vendosura n katr pikat kardinale paraqesin altarin e sacrifics (motiv i prdorur nga ebrejt, si dhe n periudhn paleokristiane), duke simbolizuar fuqin e gjithpushtetshme t Perndis. Ndrsa zemra e figuruar n pjesn e siprme t motivit me kokn e dashit, thekson n t njejtn koh se kryqi i vendosur mbi kt suport sht dhe Kryqi i Zemrs s Shenjt. Kto element simbolik dhe dekorativ i japin Kryqit t Labovs nj vler mjaft t madhe kuptimore, e cila prkon me prmbajtjen e tij, si relikuar i Drurit t Shenjt ku u kryqzua vet Krishti.
Shumkush q i ka kushtuar vmendjen e duhur artit t zhvilluar prgjat periudhs bizantine t hershme, nuk mund t ket kaluar pa vn re disa kapitele zoomorfe t prdorura n arkitekturn e krishter, ku shembulli m i gjetur sht n bazilikn e Shn Dhimitrit n Selanik. Duke ndjekur fazat e saj t ndrtimit dhe duke ndaluar n mbetjet m t hershme arkitektonike t datuara n shek. V pas Krishtit, do t na trheqin vmendjen nj numr i konsiderueshm kapitelesh zoomorfe t gdhendura me nj mjeshtri t admirueshme. Ngjashmria e tyre me elementin e prmendur m sipr t Kryqit t Labovs sht mjaft e madhe dhe udhhiqet nga i njjti konept i simboliks s krishter. Krahas saj n pjesn e poshtme t kolons mbajtse t Kryqit t Labovs njohim nj motiv t prsritur, t krijuar nga nj petale luleje e hapur dhe lshuar posht. Referenca t dukshme t ktij motivi gjejm dhe n bazamente kolonash n vendin ton, t cilat i prkasin periudhs bizantine t hershme. N bazamentin e Kryqit t Labovs e figuruar si nj kup e prmbysur, njohim nj ornamentik t pasur ku inserohen imazhi i kerubinve, kantarit si burim i jets dhe motivet floreale trefletshe si simbole t trinitetit. N burimet dhe dshmit e banorve t Labovs s Kryqit, ky Kryq prmendet si relikuar i Kryqit t Vrtet. Nga dshmit e mbledhura pr kt qllim, del se brenda ndodhej nj kuti druri e punuar holl dhe e vendosur n zemr t tij. Brenda ksaj kutie t vogl konservohej nj cop druri (lisi, nga burimet del se ishte rreth 152 gram) nga Kryqi ku u kryqzua Krishti. T dy ant e kryqit kapeshin me njra tjetrn me an t tet spinave argjendi t pasuruara me motivin e nj luleje shumpetalshe. Trupi i spines-perin, i ngjashm me funksionin e gozhds prshkonte tejprtej trupin e Kryqit dhe nga ana tjetr duke u hapur n dysh tek fundi i saj. Nga ana tjetr mbulohej me t njjtn kok spine argjndi si kapak. Prmndjen e nj Kryqi me vler t till relikuare, e gjejm n Kronikn e Drianopojs, botuar nga Pukvili m 1821, tek Dh. Evangjelidhis m 1913, si dhe tek Nikolaos J. Mistiakidhis m 1904.
Duke konsultuar me kujdes kronologjin e formave t kryqeve t aplikuara prgjat antikitetit t von dhe periudhs bizantine e pasbizantine, n studimet prmbledhse t kryera deri m sot, kuptohet variacionet q pson kryqi n periudha t shkurtra historike, t cilat lidhen ngushtsisht si me drejtimin e perandoris bizantine dhe krishtrimit. Kryqi i Labovs ofron nj siluet paksa t reduktuar t kryqit latin se sa kryqin orthodoks me krah t barabart. Ai paraqitet i plot dhe me krahun vertikal t poshtm pak m t zgjatur. Nj form e till sht evidentuar nga studiuesit si prezenc fillestare n Parenzo n vitin 540 pas Krishtit. M pas kraht e kryqit futen m brenda n qendr duke ruajtur n prgjithsi nj siluet t till nga shek. VI - X pas Kr.
Duke iu referuar burimeve historike pr kryqet n periudhn bizantine dhe pasbizantine, vm re se kryqe t muar t pajisur me relike t "Kryqit t vrtet", jan cituar n Liber Pontificalis ku kujtohet nga papa Silvester(314-335) "...de ligno sanctae Crucis domini nostri Iesu Christi in auro et gemmis conclusit" dhe papa Simmaco (498-514) bn "...crucem ex auro cum gemmis ubi inclaudit lignum dominicum". Staurotekt mund t konsiderohen si shembujt m antik t relikuarve. I pari kryq q mbahet n dor (procesional), sht figuruar n mozaikun e S. Vitale n Ravena, ku paraqitet "Oborri i Justinianit" me peshkopin Massimian, q mban n dor nj kryq t art me gur t muar. Kto kryqe t prcaktuar si "Kryqe bekimi" jan mbajtur pr shekuj me rradh. Shembulli m antik i tyre i njohur, i quajtur i "Dshirs"(Breshia), akoma i tipit grek (me krah patenti), i datuar m 756-774, i cili nga specialistt theksohet se si tipologji kthehet m von n shek.IX-XI.
Sipas nj tradite t dokumentuar, sht prdorur n altar nj kryq dore q rrinte aty gjat procesionit, gjer n fund t shek. XII. Tipologjia e kryqeve t hershm, sipas Mille-s, mbetet ajo e kryqeve t stolisur paleokristian n argjend t petzuar, me dekoracione n filigram, rretha t vijzuar, stolisur me gur t muar dhe nj kuti t vogl pr relikn e shenjt, sic sht rasti i kryqit t muar n Muzeun e Shenjt t Vatikanit (687-701) n kohn e papa Serxhios, i cili ushqente t tilla simbole gjat procesionit pr festn e Nderimit t Kryqit. Imazhi i kryqzimit shfaqet rreth shek. IX, n ikonografin e Christus patiens. Kryqzimi i Krishtit figurohej n pjesn recto, si dhe n at verso. Duke qen se kryqet ishin t lvizshm, tentohej t pasurohej me ikonografi nga t dyja ant. N shek. XII, n fundet e kryqeve shfaqen imazhet e Maries dhe Johanit, e Perndis At, e ungjillorve. Ikonografia e Krishtit e paraqitur mbi recto, shpesh korrespondonte mbi verso me Agnus Dei. I par n kt konteks historik, Kryqi i Labovs duket se nuk i prket ksaj periudhe.
Stauroteca - relikuari, zakonisht n formn e kryqit, jan t destinura t mbajn relike nga "Kryqi i Vrtet". Stauroteca, relikuar i drurit t Kryqit, prdoreshin n devocionet private dhe shoqronin altaret e lvizshm, e konsiderohen si shembujt m t vjetr t relikuarve. Stauroteca n Thesarin e S. Giovanni n Laterano, sht e nj origjine antike bizantine, dhe sot me nj fatur perndimore. Ndoshta nj fat t till ka pasur dhe Kryqi i Labovs. Me prjashtim t nyjes lidhse t kryqit me bazamentin, ku paraqiten simboli i altarit m katr desh n pikat kardinale, pjesa tjetr e kryqit ndoshta nuk i prket periudhs bizantine t hershme.
Dshmia e par e vendosjes s nj kryqi n altar, vjen n mesin e shek. V(n Narsai t Nisibe-s, viti 450) n praktikn liturgjike siro-kaldaike. Ndrsa n perndim kryqi si shenj liturgjike, sht dokumentuar n afreskun e baziliks s Shn Klementit n Rom n shek.XI, ndrsa n nj miniatur t shenjt t Abacis s Marmontiers(biblioteka) m shek. IX. Kryqi fiksohej mbi nj nyje dhe mbaronte me nj baz. Prdorimi liturgjik i kryqit n altar gjen nj shprndarje t gjer paralelisht me kultin pr dhimbjet e Krishtit. Prsa i prket karakterit ikonografik, kryqet karakterizohe deri n shek. XI, jan t dekoruar me gur t cmuar n ann recto. N fund t shek. X sht e prhapur teknika e filigrams, e cila n prgjithsi aplikohet n sfonde. Kryqet n shek.XI-XII, n fakt shum kryqe - relikuare ose procesional me smalte apo n kristal t fort. Kryqet e shek. XII-XIII karakterizohen nga nj koloristik e vlershme, duke prsritur n t objekte n smalto. Gjat analizs ikonografike me kryqe procesianal t periudhs pasbizantine, nuk konstatojm ngjashmri prsa i prket ikonografis standarte. Pajisja e tij me teknikn e filigrams e vendos at m shum n konceptin artistik t shek. X. Por dhe ky datim mbetet i diskutueshm sepse vetm n shek.XIV shfaqet figurimi ikonografik i Golgoths, skena e Kryqzimit t Krishtit, e shoqruar me figurn e Virgjreshs dhe Joan Ungjillorit. Ndrsa n shek. XVII bhet nj element prbrs i altarit. Nisur nga konkluzionet e specializuara n tr hapsirn e krishter, vshtirsohet gjithmon dhe m tepr datimi i Kryqit t Nderuar t Labovs. Shum element figurativ ikonografik t evidentuara nga ana jon m sipr n kt kryq, si pjes s ikonografis bizantine t hershme krkojn nj vlersim t mtejshm. Pas mbretrimit t Justinianit(527-565), kryqi i vogl n argjend t lar me ar, i dhuruar nga Justini i II(565-578) n Rom me patenn e Stuma-s dhe Riha-s, tregojn q n Kostandinopoj ekzistonte dhe nj stil i tret oborri, me paraqitje religjioze dhe orientim konvencional, i dallueshm nga korenti i riprodhimit helenistik. N kt periudh, argjndaria n artin siriak, tregon nj tjetr aspekt t artit t kohs. Vazot e shenjta dhe objektet liturgjike me imazhe t krishtera jan t shumta. Motivet vegjetale n to ruajn formen natyrale, pa stilizime dhe thjeshtzime. Figurat ruajn konsistencn fizike duke ndjekur n mnyr harmonike ondulaionet trupore, sipas shijes tradicionale t klasiizmit. Ndoshta realizimi i Kryqit t Labovs mund t krkohet aty, si nj prjashtim. Megjithat, eksponatet e pakta t ksaj periudhe n hapsirn shqiptare, e ln t hapur vendosjen e datimit t Kryqit t Labovs si nj dhurat e mirfillt perandorake, n kt periudh historike apo m von.
Theksimi m 1904, i studiuesit Nikolaos J. Mistiakidhis se Kryqi i Labovs ka hyr n hapsirn shqiptare m prill t vitit 559, i shoqruar nga njeriu m i afrt i perandorit Justinian, shpatari i par Kostandini nga Labova, s bashku me katr priftrinj, dy prej t cilve quheshin Theofilos dhe Pangratios duket i besueshm. Ndrsa nisur nga arkivimi i kryqeve t till n historin e krishter, kjo e dhn duket e nxituar. Nuk mund t prjashtojm mundsin q n Kryqin e Labovs nuk ka element ikonografik q intrigojn padyshim kt periudh t hershme bizantine nn mbretrimin e Justinianit, si sht nyja e gdhndur me figurime deshsh, mnyra e preinimit, prkushtimi i Perndis At me simbolin e nj borse, kryqet e fiksuara mbi glob. Por, i par n trsin e tij, Kryqi i Labovs qndron koherent dhe pr shum periudha artistike m t vona. Ky dualitet vlerash historike dhe artistike i trupzuar n t, duket se e kthen Kryqin e Labovs n nj relik t kishter pa koh.
Sot, vendndodhja e Kryqit t Labovs nuk dihet. Ai prkujtohet me respekt t veant n Kishn e Shn Mris n Labov. Ditn e fests s saj m 8 Shtator, ku mblidhen tr banort e saj brenda dhe jasht vendit, nj nderimte veante z prkujtimi i Kryqit t Shenjt q u lidh prjetsisht me emrin e vendbanimit t tyre, Labovs. Me sa duket historia e ktij vendi fshihet por nuk humbet, ashtu si Krishti i mishruar nn simbolin e luanit me kmbt e prapme t mbshtjella, ecn dhe fshin gjurmt e tij.
Gazeta Shqiptare
als_Latn als_Latn lug_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn