als_Latn uzn_Latn ron_Latn
Karakteri teologjik i perceptimit dhe prezantimit t� fes�
Dr. Metin IZETI
Kuptimi i v�rtet� dhe i plot� i nj� ideje n� t� shumt�n e rasteve v�rshon mbi shtres�n epar� t� arsyes. Edhe pse disa her� gj�rat na duken si t� qarta, megjithat� n� brendindiejm� se n� k�t� qart�si nuk b�het fjal� p�r t�r�sin� dhe rrethin e p�rkryer. Her� pashere qart�sia sip�rfaq�sore e ides� �sht� shenj� p�r moskuptimin e saj. Nj� ide e v�rtet�ka mund�si t� kuptohet n� shkall� dhe trajta t� ndryshme, var�sisht nga modalitetet epanum�rta t� cilat q�ndrojn� p�rball� pasqyrimeve t� realitetit. Nj� v�shtrim i till� ndajides� na kthen n� send�rtimin dimensional t� perceptimit dhe kuptimit t� v�rtet� t� fes�.
Feja �sht� koncept thelb�sor n� kornizat e shpalljes hyjnore dhe p�rcjelljes profetike.Tradita konstituive e Islamit, e nj�koh�sisht edhe e feve tjera qiellore, fen� e quandhurat� t� jasht�zakonshme hyjnore, dobiprur�se dhe liridh�n�se. Feja �sht� sistemhyjnor i cili njer�zve t� arsyesh�m u mund�son ti kah�zojn� ndjenjat e tyre dhe t� b�jn�vepra t� mira. Ajo �sht� pjes� p�rb�r�se e personalitetit t� njeriut. Pa t� njeriu i ka t�gjymt� imagjinat�n dhe kuptimin.
Duke e p�rfaq�suar themelin e jet�s kuptimore t� njeriut dhe shoq�ris�, feja �sht� tejetfunksionale n� aspektet sociale dhe psikologjike t� jet�s. Pik�risht p�r k�t� edhe paraqetnj� dukuri e cila nuk mund t� lihet pas dore. Historia, n� ēdo epok�, flet p�rmarr�dh�niet e ngushta mes fes�, njeriut dhe shoq�ris�. Dukuria e fes� ka ekzistuar n�ēdo shoq�ri njer�zore dhe duksh�m ka ndikuar n� formimin dhe ndryshimin e sistemevemendore dhe shoq�rore. Pik�risht p�r k�t� edhe u tregua si i pabaz� dhe joreal pohimi seme zhvllimin e shkencave pozitive do t� m�njanohet nevoja p�r fet� tradicionale dhe senjer�zit do ta margjinalizojn� iden� fetare. Nj� situat� e ngjashme �sht� duke u p�rjetuaredhe me globalizimin dhe sfidat q� njer�zimi �sht� duke i p�rjetuar me t�.
Periudha n� t� cil�n gjendemi �sht� aren� e p�rparimit dhe zhvillimit t� madh t�njeriut, e cila me vete sjell edhe ndryshime rr�nj�sore t� t� menduarit dhe t�konceptuarit t� dukurive. Veēan�risht shoq�rit� tradicionale n� zhvillim, si v�zhguese t�zhvillimeve shkencore dhe teknologjike, industrializimit, jet�s qytetare, proēeseve t�reja edukativo-arsimore dhe zhvillimit marramend�s t� mjeteve kontaktuese mesnjer�zve, jan� duke p�rjetuar nj� psikoz� dhe dridhje t� hutuar dhe pa vet�dije marrinforma t� ndryshme t� sjelljes, t� cilat n� esenc� paraqesin servilitet e assesi partneritet. Egjith� kjo katrahur� ndikoi edhe n� fen� si epiqend�r e jet�s shoq�rore dhe psikologjiket� njeriut. Feja si faktor me r�nd�si n� ndryshimet shoq�rore n�p�rmjet vlerave t�besimit dhe atyre etike ka mund�si t� ndikoj� n� efikasitetin dhe paq�n e shoq�ris�, porn� an�n tjet�r mund t� ndikoj� edhe n� ngadal�simin e ndryshimeve dhe zhvillimeveshoq�rore si dhe n� krijimin e dinamik�s s� p�rleshjeve. Pik�risht p�r k�t� �sh�t tejet er�nd�sishme q� feja t� p�rkapet drejt dhe si nj� t�r�si e cila do ta p�rqafoj� njeriun dheshoq�rin� realisht, do t� vendos� baraspesh�n, do t� nxis� ndjekjen reale t�ndryshimeve. Karakteri i natyrsh�m dhe universal i fes� e aktualizon edhetranscendenc�n e burimit t� saj, me qen� se Ai q� e krijoi njeriun m� s� miri e njehnatyrshm�rin� e tij si objekt t� cilit i kushtohet feja. P�r pasoj�, feja q� do t� jet� n�baraspesh� me natyrshm�rin� e njeriut duhet ta ket� edhe p�rmas�n reale imanente osebrendahistorike, e cila do t� jet� moshatare e njeriut.
Tipologjia kuranore njeriun e cil�son si krijes� q� nuk �sht� krijuar pa q�llim; mehedhjen e hapave t� para si krijes� m� e p�rsosur ka filluar edhe p�rgjegj�sia dhe sprovae tij. Nga ky v�shtrim feja par�sore e njeriut ka qen� (�sht�) feja e natyrshme ebazuar n� nj�shm�rin� e cila gjat� t�r� historis� �sht� mb�shtetur me inkuadrimin hyjnorp�r t� mbetur e past�r nga devijimet.
Feja e shpalluar nga Allahu xh.sh. n� t� gjitha periudhat e jet�s s� njeriut n� k�t� bot� kaqen� e nj�jta, mir�po p�r shkak t� disa faktor�ve marr�dh�niet e njeriut me t� nuk kan�qen� n� raport t� drejt�, t� v�rtetat fetare jo gjithher� jan� perceptuar dhe sqaruar drejt�dhe si pasoj� e k�saj, siē p�rmend edhe Kurani, nj� pjes� e njer�zve edhe pas zbulimitt� s� v�rtet�s hyjnore kan� devijuar. Fraksionalizimi i cili u shfaq n� periudhat paraMuhammedit a.s., zgjati edhe n� periudh�n pas paraqitjes s� tij. Diskutimet dhemosmarr�veshjet shterpe, polarizimet dhe p�rleshjet e pakuptimta t� udh�hequra ngaqasjet ndijore dhe ideologjike dhe larg racionalizimit dhe dijes s� v�rtet� t� udh�hequrnga realiteti revelues, e kan� harxhuar energjin� e brendshme t� shoq�ris� muslimanedhe duksh�m e kan� ngadal�suar hap�rimin e musliman�ve me koh�n dhe zhvillimet eTradit�s perenniale hyjnore. Si pasoj� e mosvendosjes s� raportit t� drejt� mes njeriut,shoq�ris� dhe shpalljes, njer�zimi p�rjetoi dhe vazhdon t� p�rjetoj� trauma t� prirjeveekstreme materialiste n� nj�r�n an� si dhe atyre spiritualiste n� an�n tjet�r. Krahasmargjinalizimit t� fes� nga idet� materialiste, shoq�ria njer�zore ballafaqohet edhe mematerializimin e shpirtit, ose me pafetar�sin� e ideve spirituale, deri n� at� mas� sa q�feja tregohet si mjet n�p�rmjet t� cilit do t� send�rtohet projekti i p�rplasjes s�qytet�rimeve.
als_Latn swh_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn