als_Latn dik_Latn sag_Latn
Jam shumë i vetëdijshem se në mungesë të dokumenteve të shkruara nuk mund ta shtjellojmë këtë temë, që është shumë e rëndësishme për jetën kulturore muzikore në Kosovë, por do të mundohem të shkruajë atë që e di dhe atë që do e marrë nga bisedat me muzikantët e ndryshëm të asaj kohe, dhe dokumente e pakta (fotografitë) që sot po ashtu nuk mund të gjenden. Dua që veç me një shembull ta ilustroj këtë, në arkivin e qytetit të Pejës nuk kemi as edhe një dokument që do të ishte i vlefshëm për hulutim të kësaj teme. Pas kësaj edha vizita ime në kishen katolike të Pejës për të hulumtuar rreth kësaj teme mbeti pa rezultat. Siç më thanë aty, çdo dokument që ka qenë para vitit 1960, është sekuestruar dhe asgjësuar nga pushteti komunist Jugosllav. Do të thotë që jam duke bërë përpjekje, që së paku të kemi të shkruara ato që mundemi t’i vërtetojmë përmes njerëzve që sot janë ende në jetë, dhe që kanë qenë protagonistë të këtyre ansambleve frymore muzikore. Por edhe duke u bazuar ne fotot dhe shkrimet e ndryshme rreth kësaj teme.
Para se të shtjellojmë këtë temë duhet të cekim se fillet e orkestrave frymore të Kosovës fillojnë diku në fillim të viteve 1900 . Në Gjakovë ishte formuar orkestra frymore nën kujdesin dhe drejtimin e Palok Kurtit, që kishte ardhur nga Shkodra. Edhe pse na mungojnë të dhëna të sakta për këtë kohë, për këtë orkestër, Palok Kurtin mund ta quajmë si pionerin e parë të përhapjes së orkestrave frymore në Kosovë, para luftës se parë botërore. Sipas disa fotografive, që i shohim në faqe të ndryshme të internetit, mund të konkludojmë se kishte aktivitete të ndryshme të grupeve, që kishin formuar orkestra frymore të asaj kohe. Një nder to ishte edhe orkestra frymore e Vushtrrisë. Diku në mes të viteve 1916-1919 kishte aktivitete kulturore të kësaj orkestre, kurse pas okupimit të Kosovës nga Serbia, nga viti 1912 e këndej, deri pas luftës së dytë botërore, po thuaj se përveç ndonjë aktiviteti, si kjo e orkestrës frymore të Vushtrisë, nuk kemi të dhëna për aktivitete tjera. Edhe pse nuk mund të themi që nuk ka pasur aktivitet muzikor dhe orkestra apo ansamble frymore muzikore.
Sipas prof. Beqirit, paraqitjet e para pas luftë së dytë botërore, të orkestrinave frymore, fillon diku në vitet 1950. Si pioner i këtyre ansambleve ka qenë një kroat, Josip Barishiq, trompetist. Ky ishte udhëheqës i orkestrës në qytetin e Prizrenit. Këso lloje të formacionëve kishte pothuaj se në çdo qytet të madh në Kosovë, dmth kishte në Pejë, me udhëheqës prof. Vacolini nga Çekosllovakia e atëhershme, shkolla normale në Prishtinë, orkestra e Obiliçit, orkestra frymore e Prishtinës, me udhëheqës Vojinoviçin, orkestra e Mitrovicës, orkestra e Gjakovës, orkestra e Gjilanit etj, kurse një orkestër e veçantë dhe karakteristike e asaj kohe, ishte orkestra e Bllokflautave te të gjitha llojeve, e formuar në qytetin e Mitrovicës, e udhëhequr nga komp. Fahri Beqiri dhe Rifat Sokoli. Këto instrumente (bllok flauta) ishin dhuruar nga një donator që kishte ardhur nga Serbia, por Prof. Beqiri mendon se keto instrumente ishin donacion nga ShBA. Pasi që ishte përcjellur ky donacion shumë nga politika e asaj kohe, se mos kishte prapavijë armiqësore, profesori Beqiri tregon se ky donator kishte dhuruar për këtë orkestër një numër të madh të instrumentëve dhe literaturës muzikore.Kjo orkestër kishte një aktivitet jo të gjatë, mirëpo ishte një risi e madhe e asaj kohe.
Orkestra fymore e qytetit të Pejës
Kjo orkestër u formua diku rreth viteve 1954/55 në qytetin e Pejës nga prof. i muzikës Franjo Vacolini, që kishte ardhur nga Çekosllovakia e atëhershme. Ky profesor kishte filluar mësimin e teorisë së muzikës, dhe fillimin e shkollës së parë muzikor me mësimin e instrumentëve frymore dhe të tjera dhe luajtjen me nota, që në atë kohë ishte një risi shumë e madhe.
Kjo orkestër përbëhej nga klarinetist, flautist, trompetist, hornist, trombonist dhe bariton tubat etj. Një ndër këta instrumentalistë të kësaj orkestre, që është gjallë edhe sot, është Ramadan Basha klarinetist, dhe Marjan Nulleshi bariton tuba, kurse të tjerët ishin Mazllum Hagji Agolli klarinetist, Muhamet Bakraqi Trompetist, Çesk Ciflaku saksofon, Syl Osmani trombonist, Qazim Buçuku trompetist, diku 15 deri 18 instrumentalistë. Aktiviteti i kësaj orkestre, ka qenë, siç tregon dëshmitari Basha, jo jetëgjatë.
Kjo orkestër kishte ngjallur jetën kulturore në qytetin e Pejës, ajo merrej me aktivitete të ndryshme kulturore. Njëri nga këta instrumentalistë të kësaj orkestre Ramadan Basha, përndryshe siç thotë ai, klarinetisti i parë i asaj kohe, që kishte filluar të luajë me nota, tregon se prof. Vocolini, kishte filluar t’ua mësojë të rinjve së pari teorinë e muzikës, dhe pastaj kishte filluar mësimin me instrumente të ndryshme frymore. Aktiviteti i kësaj orkestre ishte i ndryshëm, mirëpo siç thotë zoti Basha, njëra nga aktivitetet kryesore ishin mbrëmjet vallëzuese apo siç i quanin “Ballo”, dhe ato mbaheshin më së shumti të shtunave.
Gjatë kësaj kohe fillon të zhvillohet edhe xhezorkestra nën drejtimin e prof. Muhamet Belegut.
Harmonikist vet profesori M.Belegu, xhez trompet M. Bakraqi, klarinetist R. Basha, gitar Selajdin Daci, tupana Uke…Edhe kjo orkestër ka pasur aktivitet diku 10 vjeçar, dhe këta ishin në një nivel po thuaj shumë të mirë dhe aktiviteti ishin ballot dhe mbrëmjet shoqërore.
Përveç prof. Vacolinit edhe Hysen Kelmendi ishte mësues i instrumentit të klarinetit. Kelmendi kishte mësuar si duket gjatë luftës së dytë botërore te prof. Vacolini luajtjen në klarinet, kurse prof Vacolini para ardhjes në Pejë, kishte qenë udhëheqës i orkestrës ushtarake të Mbretit Zog në Shqipëri. Sipas dëshmisë së z. R. Basha, prof. Vacolini kishte pasur aktivitete edhe gjatë luftës së dytë botërore. Sipas të dhënave që disponon dëshmitari R. Basha, Peja në atë kohë vitet 1950 -1960, ka pasur disa lloje të orkestrave, siç janë 1. Orkestra frymore 2. Orkestra harkore 3. Xhaz orkestra 4. Orkestra e mandolinave 5.Orkestra popullore amatore. Këto të gjitha ishin në kuadër të shoqërisë kulturore “Perparimi”. Ndihmë të madhe në atë kohë për formimin dhe zhvillimin e këtyre orkestrave, kishte dhënë kompozitori i ndjer Halit Kasapolli, që gjatë kësaj kohe ishte edhe student në fakultetin e arteve në Beograd-dega e komponimit. Ky ishte një violinist i dalluar i asaj kohe. Ky kompozitor që vdiq shumë i ri, kishte kontribuar shumë për shoqërinë “Perparimi”, dhe kishte kontribuar në jetën kulturore të qytetit të Pejës.
P.S. Më duhet të përmend edhe dy instrumentalistë të dalluar të asaj kohe, vëllezërit Jahja e Riza Sapungjiu. Jahja Sapungjiu ishte sekretar i shoqërisë “Perparimi” dhe instrumentalist gitarist, kurse Riza ishte saksofonist , Riza Sapungjiu më duhet të ceki se ishte anëtari i kryesisë së përbashkët të ish Jugosllavisë, kurse kryetar i shoqërisë ” Perparimi” ishte aktori i dalluar dhe më vonë aktor profesionist në Teatrin Kombëtar të Kosovës, Ragip Logja, pasi në kuader të kësaj shoqërie ishte edhe trupa e teatrit të dramës, dhe pothuaj se nga kjo shoqëri buron edhe kuadri profesional, që formon teatrin popullor krahinor profesionist të Kosovës në Prishtinë të asaj kohe, në krye me artistin Ragip Logja.
Ishte edhe një prof. i muzikës, pas shkuarjes së Vacolinit, që kishte aktivitete në Pejë, dhe ai quhej Aleksandër Novakoviç. Duhet të cekim se me largimin nga Peja të Prof. Vacolinit, aktivitetët kulturore muzikore fillojnë të zbehen. Kjo jo vetëm për shkak të mospunës se Novakoviçit, por për shkak të mospunës edhe të institucioneve të tjera në kuadër të komunës.
Ne duhet të cekim që në Pejë ekzistonin edhe disa shoqëri kulturore artistike amatore, siç ishte shoqëria “Xhemajl Kada” , “Ansambli autokton Rugova”.
Në kuader të shkollës normale, në qytetin e Pejës e zhvillonte aktivitetin muzikor-kulturor edhe shoqëria “Ali Kelmendi”, e udhëhequr nga prof.i muzikës, Sadri Kelmendi. Edhe kjo shoqëri dhe kjo shkollë kishte dhënë kontributin e vet për kulturën dhe jetën muzikore në qytetin e Pejës. Dhe, prof. Sadri Kelmendi, në shkollën normale “Ali Kelmendi” të asaj kohe, e kishte bërë pothuajse obligative që mësuesit e asaj kohe, mos të përfundojnë shkollimin pa e mësuar luajtjen e mandolinës. Edhe sot e kësaj dite këta mesues luajnë me shumë zell në mandolina, dhe kanë shumë respekt për këtë instrument.
Orkestra frymore muzikore në Mitrovicë
Në qytetin e Mitrovicës ishte edhe një orkestër frymore, kjo orkestër ishte formuar në vitin 1955. Udheheqës i kësaj orkestre ishte Bojko Qokotar, kishte instrumentalistë të ndryshëm, dhe ishte pothuaj orkestër frymore e tungjit, anetarë të saj ishin: sakosofonist-Ergin Koroglu, trumpetist-Erhan Koroglu, trombonist-Skender Ymeri, klarinetist -Ali Solidi, etj, kurse në këtë kohë mësimdhënëse e trumpetës dhe instrumenteve tjera frymore ishte Senka Emperor. Kjo dhe Bojko Qokotar, si dhe prof. Beqiri, kishin dhënë kontribut të madh, që kjo orkestër apo ta quajmë bend, të kishte rezultate të mira në zhvillimin e jetës kulturore muzikore. Mitrovica është dalluar për grupet apo orkestrinat që kanë lënë gjurmë në jetën zbavitëse muzikore.
Ne në fillim cekëm, që për shkak të mungesës së të dhënave, nuk mundemi të përshkruajmë orkestrat dhe ansamblet frymore muzikore të asaj kohe, dhe kemi evidencuar shumë orkestra të këtij lloji, por nuk kemi mundur të sigurojmë të dhëna të sakta. Mbetem me shpresë se në të ardhmen do të arrijë të sigurojë të dhëna nga burime të sigurta, që të kemi një pasqyrë për ansamblet frymore muzikore të asaj kohe.
Gjendja e sotme e orkestrave frymore muzikore
Orkestra e Big Bendit të Radio Televizionit të Kosovës
Edhe kjo orkestër e kishte paraardhësen e vet , ajo në kohën e ish Jugosllavisë në Prishtinë, ishte dhe punonte në kuadër të Radio Televizionit të Prishtinës. Edhe sot pothuaj e ka të njëjtën veprimtari, por në kuader të Radio Televizionit të Kosovës. Kjo orkestër është e përbërë më me së shumti nga instrumentalistë të instrumenteve frymore. Aktivitete e saj janë në programet zbavitëse që organizohen nga RTK, si dhe për nevojat programore të programeve kulturore artistike të RTK.së. është formuar në vitin 2003 dhe udhëhiqet nga komp. Valton Beqiri dhe Riza Dolaku, e dirigjentë të tjerë.
Orkestra frymore e Forcës së sigurisë së Kosovës
Orkestra frymore e Forcës së Sigurisë së Kosovës është e përbërë prej afro 32 anëtarëve të forcave rezervë, dhe kryesisht instrumentalistëve frymorë dhe me të goditura. Këta janë instrumentalistë dhe pedagogë që janë aktiv në filharmoni dhe institucione të ndryshme shkollore dhe artistike. Programet e kësaj orkestre kanë karakter zbavitës dhe solemn, si dhe për ceremoni të ndryshme shtetrore. Kjo orkestër është zyrtarizuar me 22.03.2012. Janë angazhuar në trajnime të ndryshme dhe në bashkëpunim me ndërkombëtarë kanë marrë përvoja të mira. Veprimtaria e tyre artistike zhvillohet më së shumti në pritje protokolare të organizimeve ushtarake. Udhëheqës i kësaj orkestre dhe dirigjentë është toger Baki Jashari, kurse udhëheqës artistik është klarinetisti Shkumbin Bajraktari.
Një formacion i quajtur “Trio Qaza” vepron në kryeqytetin e Kosovës në Prishtinë. Kjo trio përbëhet nga tre klarinetistë, Astrit Mustafa, Shkumbin Bajraktari dhe Uran Bllaca. Këta tre klarinetistë, që janë edhe mësimdhënës në shkolla dhe fakultet ( Mustafa dhe Bajraktari) të muzikës, e kanë formuar këtë trio të klarinetëve, për nder të profesorit të klarinetit të ndjerit Qazim Bobaj. Kjo trio është aktive në jetën kulturore në Kosovë.
Kuinteti frymor- Çesk Zadeja
Formacioni tjetër që ka lënë gjurmë në jetën kulturore në Kosovë është “Kuinteti frymor Çesk Zadeja”. Ky kuintet përbëhet nga instrumentalist të Kosovës dhe Shqipërisë, edhe këta instrumentalistë janë mësimdhënës në fakultete të muzikës në qytete të ndryshme. Kuinteti përbëhet nga këta instrumentalistë: 1. Flaut, Venera Mehmedagaj Kajtazi. 2.Klarinet, Astrit Mustafa. 3. Oboa, Ilir Gjoka. 4. Korn, Andrea Canaj.5. Fagot, Fatos Jaho. Ky formacion është aktiv me koncertet e tyre dhe kontribon në jetën kulturore në Kosovë.
Seksteti frymor
Formacioni tjetër që kontribon në jetën kulturore me programe të ndryshme në Kosovë dhe më gjerë është “Seksteti frymor” Ky sekstet frymor përbëhet nga instrumentalistë të tri vendeve të rajonit , Kosova , Shqipëria dhe Maqedonia. Në flautë është Enkelja Gorani, oboa, Marina Arsova, klarinet, Astrit Mustafa, korn, Gjihan Emin, fagot, Fatos Jaho, dhe piano Lejla Pula. Duhet të cekim se në këto formacione luan rol të veçantë në organizimin e tyre Astri Mustafa prof i klarinetit në F. Muzikës në Prishtinë.
Kemi edhe formacione tjera, por që do të paraqesim aktivitetin e tyre në një publikim tjetër.
Mua më ka bërë përshtypje kjo situatë që ndodhemi. Para dekadave kishim pothuaj në çdo qytet të Kosovës një shoqëri amatore, ku në kuadër të saj kishim orkestra dhe ansamble të ndryshme, ku zhvillohej një jetë kulturore, aq sa ishin mundësitë e asaj kohe. Kishte një masivizim dhe një vullnet të punohej dhe të organizohej jetë kulturore , ndoshta edhe në kushte shumë më të vështira se sot. Por, sot e marr shembull vetëm qytetin e Pejës, ku në vitin 1954, kishim ansamble të ndryshme, që zhvillonin dhe kultivonin jetë kulturore muzikore, dhe atë në gjini të ndryshme muzikore, kurse sot edhe pse kemi aq shumë instrumentalistë të shkolluar, dhe që dy vite është hapur edhe fakulteti i arteve-dega e muzikës, nuk kemi as edhe një ansambël së paku amator, që do të jepte kontributin në jetën e mirëfilltë kulturore muzikore.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn mlt_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn