als_Latn uzn_Latn slv_Latn
Lufta e Bosnjs dhe ajo e Kosovs n fjalorin e politiks ndrkombtare kan futur nj term t ri n trajt togfjalshi: spastrimi etnik. do luft n mnyrn vet e bnte fatkeqe popullatn n terrenin e s cils zhvillohej, pavarsisht n merrte aktivisht pjes n t apo pjestart e saj ishin vetm sehirxhinj.
1. Lufta n tokn e tjetrit
Mirqenia e nj vendi jo rastsisht matet me vitet e kaluara n paqe. Zvicra nuk e mban epitetin e parajss s ksaj bote vetm pr bukurit e saj rrall, t prsritshme gjetiu, por edhe pr faktin se atje paqja dhe refuzimi i lufts sht br m shum se tradit, prkatsisht, nj mnyr e t jetuarit, edhe pse si vend shpesh u ndodh pran vorbulls s shum luftrave t prgjakshme. Shtetet e Bashkuara t Ameriks, gjithashtu, jan nj dshmi e pakontestueshme n favor t ksaj teze. N t dyja luftrat botrore, q i kushtuan njerzimit shkatrrime marramendse, SHBA-ja shptoi n saje t faktit se pak ose aspak mori pjes n to, njkohsisht q e kurseu maksimalisht territorin e saj nga lufta, duke luftuar ather kur ishte e shtrnguar dhe kryesisht n tokn e huaj. Edhe pse gjat Lufts s Dyt Botrore, vetm n operacionin e zbarkimit t aleatve n Normandi kishin mbetur t vrar mijra amerikan, gj q megjithat dshmon se SHBA-ja e kishte paguar mimin e lufts n njfar mnyre, prparsia m e madhe qndron n faktin se infrastruktura dhe popullsia e saj civile kishin mbetur pothuajse t paprekura. Lufta e Vietnamit sht nj argument tjetr q sforcon doktrinn moderne t lufts, sipas s cils, edhe n rast se je n ndonj mnyr i detyruar t luftosh, luftn bje n tokn e tjetrit. Me nj fjal, edhe kur popullata nuk e psonte drejtprdrejt nga prfshirja n luftime, pasojat q i shkaktonin ato n t shumtn e rasteve ishin t kobshme: uria dhe smundjet ishin dhuratat m t shpeshta q ia sillte lufta.
2. Spastrimi etnik - gjeneza e nj ideologjie
Spastrimi etnik, kuptohet n prmasa m t vogla dhe n rend t par si nj ideologji, ka si origjin vendin prej nga e kan edhe zbatuesit e tij n Ballkan, pra Rusin. N njrn nga veprat m t rndsishme t shkrimtarit t famshm rus, Leon Tolstoi, t titulluar Haxhi Murati, shkruar m se njqind vjet m par, gjejm nj lloj definimi t asaj q sot diplomacia ndrkombtare u detyrua ta quaj me emrin e vrtet. Duke br fjal pr luftn e rusve (edhe atbot pr mbizotrim territorial) n njrn an dhe pr luftn pr liri t popujve t Kaukazit, s pari t eenve, nga ana tjetr, Tolstoi i v n gojn e ministrit t ushtris, princit ernishov, kto fjal: Mendoj se, sikur qmoti ta kishin vn n jet planin e lartmadhris suaj (ministri po i drejtohej carit Nikolaj, vr. H.M.), n mnyr q, qoft edhe gradualisht e dalngadal, t prparonim, duke prer malet dhe duke shkatrruar ushqimet, Kaukazi tashm do t ishte i nnshtruar. Lexuesi, m tej, n kt roman do t gjej shembuj t prshkrimeve q ofron Tolstoi, lidhur me mizorit ruse mbi popullatn armike dhe pronat e saj, veprime t cilat shum m von do t emrtohen me togfjalshin tok e djegur dhe q nuk ishte gj tjetr prpos faza e par dhe vendimtare e strategjis s quajtur spastrim etnik. Pra, n qoft se Rusia cariste plot 150 vjet m par e kishte konceptuar teorikisht spastrimin etnik dhe kishte nisur me zbatimin e tij, pse u desh t kalonin hi m pak se 150 vjet q dikush t merrte guxim ta denonconte at? Nj spastrim i shqiptarve nga trojet e tyre etnike, i cili madje edhe i kalon prmasat tragjike t ktij t fundit, ka ndodhur pas Kongresit t Berlinit dhe, madje, edhe me dijenin e fuqive t asokohshme. Mse 600 vendbanime etnike shqiptare u zhbn brenda pak muajsh.
3. Prvoja e re, nj prvoj e hidhur
Luftrat n ish-Jugosllavi (Kroaci, Bosnj - Hercegovin dhe Kosov) solln mjaft ndryshime, prsa u prket qllimeve dhe mjeteve t lufts. sht nj gj e ditur se raporti i viktimave ndrmjet ushtarve dhe civilve gjat shekullit t kaluar e n vazhdimsi ka ndryshuar n dm t t dytve, mirpo kjo luft nuk ka shnuar nj prparim t mtejm vetm lidhur me shifrat, ngase rrnjsisht ka ndryshuar konceptimi i qllimit themelor t lufts. Ajo m nuk bhet pr ta mposhtuar kundrshtarin, prkatsisht forcn ushtarake rivale dhe pr t marr kontrollin mbi nj territor dhe mbi nj popullat t caktuar, sikundr konceptohej pak a shum qllimi i lufts m par. Serbia po i synonte territoret n t cilat bnte luft, por tani me nj krkes pothuajse t papar n histori. I dshironte territoret pa popullsin q jetonte n to, ndrsa metoda q do t jepte rezultate n kt drejtim, gjithsesi, ishte spastrim etnik. E bindur se lufta pr liri ishte rrnjosur thell n shpirtin e shqiptarve dhe se Ushtria lirimtare e Kosovs ishte rezultat i ktyre aspiratave, Serbia u prcaktua q, m par se ta luftoj rezultatin (UK-n), ta zhbnte terrenin n t cilin kurr nuk pushuan prpjekjet kundr saj. Ktu n rend t par edhe duhet krkuar prgjigjja se pse forcat pushtuese serbe n Kosov bnin ofensiva kryesisht n territoret jasht kontrollit t UK-s dhe pse raporti i t vrarve civil - ushtar nga radht e shqiptarve sht prafrsisht 10:1. Deportimi me dhun i gati nj milion shqiptarve gjat kohs s lufts dhe i m shum se gjysm milioni gjat shtypjes dhjetvjeare, djegia e qindra vendbanimeve etnike e t mirave materiale dhe shpirtrore, vrasja e mijra civilve, dhunimet e mijra femrave shqiptare etj., nuk mund t konsiderohen si shfrenim i grupeve paramilitare dhe hakmarrje t forcave serbe pr humbjet q kishin realisht n Kosov, sepse e tr kjo ishte pjes e strategjie, e cila synim prfundimtar kishte tokn e Kosovs, por pa popullatn e saj autoktone; pra, pa shqiptart.
4. Ndrgjegjsimi i pjesshm
Administrimi i Kosovs nga bashksia ndrkombtare, q pasoi luftn nga e cila Serbia u largua kokulur, ishte nj rast i mir q edhe bota ta msonte jo vetm at q dinin shqiptart, q ata po e prjetonin prej nj shekulli me radh: dbimin nga vatrat e tyre strgjyshore apo spastrimin etnik. N kt pikpamje, mund t thuhet se nj numr i madh vendesh demokratike tani e pranojn faktin se n Kosov dhe n Bosnj - Hercegovin sht zbatuar nj strategji e ktill ushtarake dhe se spastrimi etnik, tok me holokaustin, lirisht mund t konsiderohen si tmerret m t mdha q prjetuan civilt gjat shekullit t kaluar. Mirpo, ky ndrgjegjsim nuk sht shtrir edhe n shum pjes t tjera t bots. Madje, mund t thuhet, se nuk shtrihet sidomos n ato vende n t cilat mund t hetohet elemente t veprimeve t ngjashme me ato q ndodhn n kto treva. Bie fjala, po ta dnonte Rusia spastrimin etnik n trevat e ish-Jugosllavis, ajo prnjher, me logjikn e automatizmit, do ti dnonte edhe veprimet e saj t sotme mbi popullatn civile eene. Ndrgjegjsimi lidhur me pasojat q ka shkaktuar spastrimi etnik nuk ka lshuar rrnj pothuajse fare te serbt, shteti i t cilve, prmes politiks dhe ideologjis, i bri shum prej tyre autor n kto veprime makabre. Dikur, n Serbi, m par mund t gjeje arinj polar sesa mbrojts t t drejtave t shqiptarve dhe t boshnjakve. Por edhe sot, fatkeqsisht, gjendja nuk ka ndrruar shum. Pas gjith atij spastrimi etnik t br n Bosnj - Hercegovin, shumica e serbve flasin me krenari pr rezultatin e gjenocidit, krenohen me Serbska Republikn e ngritur mbi shkrumbin e hirin e fshatrave dhe t qyteteve t djegura boshnjake, sikundr q, pas gjith atyre tmerreve, pa menduar fare se ekziston integriteti moral i njeriut, krenohen se e kan ruajtur integritetin territorial mbi Kosovn. Shum luftra dhe shum tmerre, fatmirsisht, jan zvendsuar me paqen dhe kjo u ka sjell t mira edhe atyre q luftonin pr t zaptuar m shum territore, edhe atyre q mbronin vatrat e veta; shum popuj jan pajtuar pas dekadave t prgjakshme dhe tani ato kujtohen vetm si nj ndrr e keqe. Mirpo kjo ska mundur t arrihej dhe as q mund t arrihet ndonjher pa nj ndrgjegjsim t mirfillt lidhur me tr at q ka ndodhur.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn