als_Latn uzn_Latn mlt_Latn
Postuar m par nga EDLIN
50 fakte t rralla nga jeta e Ismail Qemalit
- Kush sht Ismail Qemali. Edhe nj voglush 6-vjear e ka n maj t gjuhs prgjigjen: Plaku q ngriti flamurin dhe shpalli Pavarsin. Problemi sht se po aq sa ky voglush, sht nj pjes e madhe e popullsis s Shqipris q din vetm kaq pr plakun flokbardh q kreu aktin m t rndsishm n historin e shtetit shqiptar. Ka nj takm njerzisht q din m shum. Ca t tjer q din edhe pak m shum.
Edhe Ismail Qemali ka lindur m 16 tetor, n tekstet e historis ditlindja e tij njihet 24 janari, pikrisht pr kt arsye edhe dje u festua 168 vjetori i lindjes s tij. Prse i zhdukn ditlindjen m 16 tetor, pse prkonte me at t Enver Hoxhs. Cili sht arsimi i tij. Cilat ishin detyrat e tij m t larta n hierarkin e Perandoris Osmane. Si ngriti n Stamboll klubin pr pavarsin shqiptare dhe si u internua nga pushteti turk.
Prse sulltani e emroi kshilltar t tij. Si u emrua Vali n Libi, por ai nuk shkoi n Tripoli, por n Paris, nga ku nisi punn pr pavarsin e Shqipris. Historia e 28 Nntorit, me k shkoi n Vlor dhe prse shkoi n Vlor. Cilin flamur ngriti dhe historia e dokumentit themeltar q u falsifikua. Nj histori plot lavdi dhe kontradikta t nj jete, q, si vet Ismail Qemali e ka thn n fjalimin e 28 Nntorit, Zoti donte q t ishte i pari shqiptar q ngriti flamurin.
1. Ismail Qemali, n fakt quhej Ismail bej Vlora. Emri i tij u ndryshua gjat kohs s regjimit komunist mbi botkuptime komuniste ndaj titullit Bej, por asnjher asnj historian dhe personalitet nuk e ka shpjeguar kt ndryshim.
2. Ismail Qemali ishte nj nga personazhet m t rndsishme t familjes s njohur Vlora, nj familje e pasur dhe me shum tradita, dhe q ka nxjerr shum personazhe t rndsishm n jetn politike shqiptare.
3. Ismail Qemali lindi m 16 tetor 1846 n Kanin t Vlors dhe vdiq m 24 janar t vitit 1919 n Peruxha t Italis. Vetm pas vitit 1990 sht msuar nga historiani turk me orgjin shqiptare, Nexhip Alpan, q ditlindja e Ismail Qemalit ishte n nj dit me at t Enver Hoxhs. Por ajo sht mbajtur e fsheht, duke mos u shkruar n asnj libr historie. N tekstet e historis s Shqipris dhe tekstet msimore datlindja sht shkruar m 24 janar 1844. N fakt ajo sht m 16 tetor 1844.
4. Ismail Qemali jetoi 72 vjet, 3 muaj e 8 dit ose gjithsej 2628 dit. Ai kishte nj shtat mesatar dhe me nj trup me pesh po mesatare. Ismail Qemali mbante nj veshje t kohs, me kostum t kohs, kravat e kohs, flok t thinjur t krehur me kujdes dhe me nj mjekr t bardh t krehur edhe at. Ngjyra e kostumeve n prgjithsi ishte e zez dhe n kok mbante kapele.
5. Ismail Qemali gjat gjith jets s vet jetoi n kto shtete: Shqipri, Greqi, Turqi, Itali, Bullgari, Siri dhe pr pak koh n Franc, Angli, Zvicr dhe Gjermani.
6. Ismail Qemali u diplomua n gjimnazin Zosimea n Janin dhe pas nj karrier t konsiderueshme n administratn turke. U arsimua n Paris pr Shkenca Juridike dhe Ekonomike. Me kt edukim ai ishte nj nga m t arsimuarit n administratn turke t asaj kohe.
7. Ismail Qemali njihej dhe si nj poliglot, nj arm q atij i shrbente n t gjith aktivitetin e tij politik pr shtjen shqiptare. Ai njihte shklqyer gjuhn shqipe, osmanishten, turqishten e re, greqishten e vjetr, latinishten, italishten dhe frngjishten.
8. Ismail Qemali cilsohet si babai i kombit, duke qen se ka kryer aktin m historik n t gjith historin e shtetit shqiptar. Ai ngriti flamurin e Pavarsis n Vlor, m 28 Nntor t vitit 1912 dhe shpalli Shqiprin shtet t pavarur duke i krkuar fuqive ndrkombtare ta njihnin kt vendim.
9. N asnj rrethan dhe n asnj situat, ai nuk e prdori kt moment sublim pr t prfituar dhe marr vlersime. Madje, n fjalimin e tij ditn e Shpalljes s Pavarsis, ai sht shprehur, se, si e donte Zoti q t ishte i pari t ngrinte flamurin e pavarsis, ashtu t bhej edhe hero i par i shtetit shqiptar.
10. Ismail Qemali sht kryeministri dhe kryetari i par n historin e shtetit shqiptar. Ai qndroi n krye t qeveris nga data 28 Nntor e vitit 1912 deri n 22 janar 1914 pr 12 muaj e 56 dit.
11. Ismail Qemali ngriti n Vlor flamurin e kuq me dy krena shqiponjash, nj flamur q deri m sot na vjen n tre variante. I pari, se kt e qndisi nj Marigo, nj nuse e shtpis ku fjeti Ismaili natn e fundit, at q e solli Spiridon Ilo nga SHBA varianti i tret i Eqrem bej Vlors, sipas t cilit ia dha ai flamurin q ia kishte falur Aleadro Kasstriota burri i nj princeshe q pretendonte se ishte pasardhse e Sknderbeut.
12. N vlersimet e puns q i kan br drejtuesit e administrats turke pr Ismail Qemalin jan shnuar kto fjal: Vali i denj, diplomat, deputet, udhheqs shteti, mendimtar dhe kryetari i par i shtetit shqiptar.
13. Ismail Qemali e nisi karriern e vet politike si prkthyes n Ministrin e Jashtme t Turqis Osmane n vitin 1860. Detyra e dyt n administrat e Ismail Qemalit ishte n vitin 1868, drejtor i Sekretariatit n Zyrn Juridike n Sofje t Bullgaris, q n at koh ishte pjes e Turqis Osmane.
14. Ismail Qemali m pas mori detyrn e nnprefektit t rajonit t Rusuk, nj detyr q e mbajti pr pes vjet. N vitin 1873, ai jep dorheqjen dhe largohet nga ajo detyr.
15. Ismail Qemali u emrua sekretar i Prgjithshm i Ministris s Jashtme t Turqis n vitin 1876, nj detyr q e ndihmoi shum t njihte diplomacin turke nga brenda, por edhe at t huaj. N kt detyr qndroi pr nj vit.
16. N vitin 1877, ai pson nj dnim n karriern e tij, pikrisht pr aktivitetin e tij patriotik ndaj Shqipris. Me arsyetimin se krkoi autonomin e Shqipris, ai internohet pr shtat vjet n Kytahja t Anadollit. Por presioni i nj pjes t administrats turke, por edhe t patriotve shqiptar, bri q sulltan Avdylhamiti ti hiqte internimin dhe ta emronte madje Vali n Bollu t Turqis.
17. Ismail Qemali emrohet Vali n Siri, nj detyr shum e lart n at koh dhe pr m tepr q bhej fjal pr nj krahin q m von mori edhe ajo pavarsin si shtet i pavarur. Kt detyr e mbajti deri n 28 qershor t vitit 1892.
18. Pr pun t mir Ismail Qemali arriti t bhej deri kshilltar personal i sulltan Avdylhamitit, n momentin kur Perandoria Osmane ishte n fund t saj. Nj detyr q e mbajti nga viti 1892 deri n vitin 1900. Kjo e ndihmoi at ta njihte nga brenda perandorin.
19. Nga e gjith detyra e tij si kshilltar i Sulltanit, mbahet mend se Ismail Qemali ishte ai q i propozoi atij ndrtimin e nj hekurudhe q niste n Durrs dhe mbaronte n Stamboll. Nj vepr q nuk u ndrtua as n at koh dhe vazhdon t mos jet e ndrtuar edhe sot.
20. M 1 maj t vitit 1900, sulltan Avdylhamiti pr pun dhe cilsi t mira e emron Vali i Prgjithshm i Libis, nj detyr mjaft e lart e asaj kohe. Por Ismail Qemali u nis pr n Tripoli, por rrugs kthehet dhe shkon n Paris, Londr e gjetk, pr t punuar pr shtjen shqiptare.
21. M 1908, me ndihmn e shqiptarve t veriut t Maqedonis, Ismail Qemali zgjidhet deputet i rrethit t Beratit, por n fakt ishte prfaqsues i gjith Shqipris. Gjat kohs q Ismail Qemali ishte deputet n Parlamentin e par t Turqis moderne, ai pati nj pesh t konsiderueshme. Fjalimet e Ismail Qemalit n Kuvend kan qen nga m oratoriket dhe m me mendim, duke nxitur kundrshtart ta sulmojn pa t drejt.
22. Ismail Qemali ra n sy n vitin 1871, pikrisht n zemr t Turqis osmane, se paraqiti tre krkesa t njpasnjshme pr hapjen e shkollave shqipe n Shqipri. Edhe pse punonte si pjes e administrats osmane, mori pjes n nj mbledhje t rilindsve shqiptar n Stamboll pr t krijuar alfabetin shqip.
23. N vitin 1865 Ismail Qemali nisi t punonte pr pavarsin e Shqipris, duke krijuar pr kt shtje nj klub n kryeqendrn e perandoris, Stamboll, bashk me Konstandin Kristoforidhin.
24. Shrbimi i siguris s administrats turke zbuloi se gjat kohs q Ismail Qemali punonte pr Turqin, kishte hartuar nj dokument pr projektin e nj Shqiprie t pavarur. Ky ishte edhe nj nga shkaqet m t mdha t prndjekjes q u ndrmor ndaj atij.
25. Ismail Qemali vdiq n rrethana misterioze n Peruxha t Italis, pak momente para se t jepte nj konferenc pr shtyp. Deri m sot nuk ka n fakt nj variant eksplicit t vdekjes s tij, por gjithmon jan hedhur dyshime.
26. Dyshimi m i madh mendohet t jet se ai sht helmuar n ushqim nga qarqe greke dhe italiane antishqiptare, q e shikonin Ismail Qemalin si nj personalitet me influenc t madhe pr shtjen shqiptare.
27. Kufoma e Ismail Qemalit sht mbajtur n Peruxha pr dy jav pas vdekjes, me iden e balsamosjes. Por kjo i shtoi edhe m shum dyshimet pr helmim, pasi i kan nxjerr t gjitha organet e brendshme pr t zhdukur do shenj pr autopsin.
28. Ismail Qemali sht varrosur dy her. Hern e par n shkurt t vitit 1919 n Kanin, vendin e lindjes dhe t paraardhsve t tij, dhe hern e dyt m 28 Nntor n Vlor, viti 1932.
29. Varrimi i dyt sht br me urdhr posarisht t mbretit Ahmet Zogu, me rastin e 20-vjetorit t Pavarsis. Zogu dhe partia e asaj kohe i kan br nderimet m t mdha trupit t Ismail Qemalit, duke ia vendosur eshtrat n varrin q sht edhe sot n Vlor.
30. Ceremonia pr rivarrosjen e eshtrave t Ismail Qemalit sht cilsuar si nj nga ceremonit m t mdha q ka organizuar Ahmet Zogu gjat gjith kohs q ai ka qen n pushtet. Ai i ka br nderimet m t mdha atij q u quajt babai i kombit.
31. Ismail Qemali sht nga ata personalitete politike dhe shtetrore q ka shkruar kujtimet e veta. Por kujtimet e tij nuk jan botuar asnjher t plota dhe kjo sht udia q e ka shoqruar do gj n jetn e tij.
32. Akuza m e madhe q sht hedhur ndaj Ismail Qemalit, sht ajo se ai ideoi pas pavarsis ndarjen e Shqipris n kantone nj model si Zvicra. Por sipas njerzve q e hodhn kt akuz, kjo do t bnte q fqinjt ta kishin m t leht ndarjen dhe coptimin e Shqipris.
33. Pr her t par gjat gjith historis s shtetit shqiptar diskutohet q t hiqet emri i Ismail Qemalit nga nj institucion. Ky skandal ndodhi pikrisht kur rektori i Universitetit t Vlors, Tanush Shaska, propozoi q emri i Ismail Qemalit ti hiqej Universitetit t Vlors. Propozim ky q ngjalli nj reagim mjaft t ashpr si nga politika, media, intelektualt dhe publiku.
34. Pasardhsit m aktiv t Ismail Qemalit n ditt e sotme jan Darling Vlora, Nedim Vlora dhe Ariana Vlora. Ndrsa shumica e pasardhsve t tjer kan vdekur, kurse pjesa tjetr sht n emigracion prej shum vitesh.
35. Qamil bej Vlora (1895-1950) ishte djali dhe fmija i fundit i Ismail Qemalit. Qamili ishte i vetmi djal i Ismail Qemali q nuk u largua nga Shqipria. Edhe pse nuk u mor me politik, m 1946, pasi nuk pranoi bashkpunimin me regjimin komunist, u arrestua me pretekstin arm mbajtje pa leje, pasi iu gjet nj revolver, m shum antik sesa funksional. N burg u b me turbekuloz dhe vdiq n moshn 55-vjeare.
36. Ismail Vlora dhe Xhevdet Vlora ishin dy niprit e Ismail Qemalit. Ata ishin poliglot q punuan pr bukn e gojs. Dy niprit e Ismail Qemalit nuk pranuan t bashkpunonin me regjimin komunist dhe n kt mnyr u detyruan t punonin npr fshatra t ndryshm me pun krahu.
37. Ismail Qemali u martua dy her dhe n t dy rastet me shtetase greke. Pr her t par me nj vejush nga Konica, me t ciln nuk pati fmij, pasi vdiq gjat lindjes s bashku me vajzn. Ndrsa pr her t dyt u martua n vitin 1886, me Kleoniqi Surmeli, vajza e nj fisniku grek nga krahina e Edrnes.
38. Ismail Qemali u detyrua ta rrmbente gruan e dyt pr arsye se ligjet e ndalonim martesn e nj myslimani me nj ortodokse. Si shkruan n kujtimet e veta Ismail Qemali, me kshilln e vjehrrit e rrmbeu nusen e ardhshme, ndrsa martesa u njoh zyrtarisht n 1886-n, ai ishte 23 vje.
39. Nga martesa e dyt Ismail Qemali pati 9 fmij, tre vajza dhe gjasht djem. Vajzat quheshin Myvedet, Alije, Ylvie. Ndrsa djemt ishin Mahmud Bej, Tahir Bej, Ethem Bej, Xhevdet Bej, Qazim Bej dhe Qamil Bej.
40. Fjalimi i Ismail Qemalit n pasditen e 28 Nntorit 1912, Vlor, zgjati rreth pes minuta. Fjalimi prmbante 450 fjal dhe u ndrpre disa her nga thirrjet e njerzve q ishin mbledhur n sheshin e qytetit. Ndrprerja m e gjat e fjalimit t Ismail Qemalit sht n momentin q ai nxjerr flamurin dhe e valvit at n ajr dhe thot Rroft Shqipria e Lir!.
41. Fjalimi i Ismail Qemalit n Shpalljen e Pavarsis u lexua i gjithi n gjuhn shqipe. N t prmendet Shpallja e Pavarsis, lufta e Sknderbeut, vuajtjet e shqiptarve dhe s fundi, nj lutje drejtuar Zotit q t mbroj shqiptart dhe Shqiprin e Lir.
42. Fjalia m e veant e fjalimit t Ismail Qemalit n Vlor sht: Zotit t Madh, t pranoj q ktej e tutje t jem un dshmori m i par i Atdheut, ashtu si pata nderin dhe fatin q t jem i pari ta puth e ta bj t valvitet i Lir. Flamuri i yn, natdhen ton t lir.
43. Vendimi i par i Ismail Qemalit pas firmosjes s deklarats s Pavarsis dhe marrjes s detyrs si kryeministr, sht drgimi i lajmit n t gjitha qarqet e vendit dhe drgimi i telegrameve n shtetet e mdha pr njohjen e pavarsis.
44. Ismail Qemali sht djali i Mahmut bej Vlors q disa her u ndshkua nga Porta e Lart dhe i Hadije Hanmit nga familja e njohur Alizoti e Gjirokastrs. Ismail Qemali kishte nj motr dhe nj vlla m t vogl, Sulejmanin. Sulejmani vdiq gjat internimit q iu b familjes nga turqit n Selanik, rreth vitit 1871.
45. Kopja e dokumentit t Shpalljes s Pavarsis, e publikuar n vitin 2007, mendohet se i prket Lef Nosit, i cili n qeverin e par shqiptare ishte ministr i Post-Telegrafs. Teksti shqip i Deklarats s Pavarsis prbhet vetm prej katr rreshtash dhe jan ato ku thuhet: Shqipria t jet m vete, e lir dhe e mosvarme. M pas vijojn dy rreshta n turqishten e vjetr.
46. Nga teksti dhe proklamata e Pavarsis, nga regjimi komunist jan hequr mjaft emra nga firmtart e pavarsis. Por n proklamat jan hequr edhe disa pasazhe.
47. Kabineti i qeveris s Vlors prbhej nga 10 antar. Kryeministr Ismail Qemali, Zvendskryeministr Nikoll Kaorri, Ministr i Jashtm Myfit Libohova, i Lufts Mehmet Pash Drralla, i Drejtsis Petro Poga, i Arsimit Luigj Gurakuqi, i Financave Abdi Toptani, i Bujqsis Pandeli Cale, i Post Telegrafit Lef Nosi.
48. Deri m sot nuk ekziston asnj fotografi nga momenti i Shpalljes s Pavarsis m 28 Nntor t vitit 1912. Ende nuk dihen shkaqet sepse ajo foto mungon. Ndrkoh q fotografia q paraqet ngritjen e flamurit n Vlor nga Ismail Qemali nuk i prket dats 28 Nntor 1912, por dats 1 dhjetor 1912.
49. Shpallja e Pavarsis s Shqipris nuk u njoh q m 28 Nntor t vitit 1912 nga Evropa. Pavarsia e Shqipris nga shtetet evropiane u njoh vetm n vitin 1913, gjithashtu n kt vit u njoh edhe Ismail Qemali si kryeministr i Shqipris.
50. Ismail Qemali e shpalli Pavarsin pr t gjitha trevat shqiptare. N kt akt hyn Kosova, nj pjes e Maqedonis, amria dhe pjesa q u shkput m von nga Mali i Zi.
Tirana Observer
wol_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn eng_Latn