als_Latn uzn_Latn ron_Latn
Kleopatra: E kujdesshme dhe mendjendritur, n krkim t mbretreshs s vrtet
01/10/2010
Dy biografi t reja hedhin drit mbi fakte t tjera pr jetn e sovranes s Egjiptit. Mbretresha e bukur pati vetm dy t dashur dhe nuk vdiq nga pickimi i gjarprit
N fund t fundit kishte t drejt Asteriksi, ose m mir autort e tij, Rene Goscinny dhe Albert Uderzo, q n librin e aventurave t heroit m t famshm t t gjitha kohrave, i kishin vn prkrah nj heroin shum inteligjente dhe kreative: Kleopatrn, Mbretreshn e Egjiptit. N faqet e atij libri, dy autort nxirrnin n drit nj sovrane q plqente artet, kaprioze, por edhe inteligjente dhe e vendosur: nj grua shum ndryshe nga ajo q historiografia romake na ka servirur: ngrnse burrash dhe mashtruese. Q kishte t drejt Asteriksi dhe jo historiant e perandoris, kt e mbshtesin edhe dy libra t dal thuajse n t njjtn koh n Angli: diplomatike, administratore e kujdesshme, komandante e flotave detare, e aft t fliste gjasht gjuh t huaja, eksperte n artin orator, ashtu si n at t arkitekturs dhe hidrauliks, Kleopatra q Duanne W.Roller (Cleopatra -A Biography) dhe Adrian Goldworthy (Anthony and Cleopatra) tregojn pr nj grua t fort dhe t pavarur n nj bot t dominuar nga meshkujt. Nj grua q shihte te vetja t drejtn pr t qen mbretresh, ndryshe nga grat romake q kishin influenc vetm nse ishin nnat apo grat e burrave t fuqishm. Por mbi t gjitha ajo nuk ishte aq joshse, ashtu si e kishin treguar: N 18 vjet kishte pasur vetm dy burra n jetn e saj, shkruan Roller. Ka shum mundsi q t ishte e virgjr kur takoi ezarin, kmbngul Goldsworthy. Pr t prfunduar, t dy autort bien n nj mendje teksa thon se sovrania ishte shum inteligjente pr tia besuar vdekjen q e dshironte aq shum nj gjarpri. Me prejardhje greke dhe vetm nj e katrta egjiptiane (nj tjetr mit i rrzuar), Kleopatra u b mbretresh (bashk me t vllain q doli n sken pas nj konflikti t ashpr) rreth viteve pesdhjet para Krishtit, nj moment kur vetm mbshtetja e perandoris romake mund ti garantonte mbretris s saj mbijetesn. Diplomacin e krkoi duke u mbshtetur te meshkujt m t fuqishm t kohs s saj: n fillim ezari dhe pastaj Antoni. ezari, tregon Goldsworthy, ishte dashuria e saj e par dhe babai i fmijs s saj t par: lidhja mes t dyve ishte e shkurtr dhe u mbyll pa shum buj. E ndryshme ishte dashuria me Antonin: nj pasion me plot ulje-ngritje q i dha tre fmij. Por dashuria, sipas asaj q shkruhet n t dy librat, prbnte vetm nj faqe t jets s sovranes. Kleopatra punoi gjith jetn pr tu prpjekur q ti siguronte n planin e brendshm mbretris s saj t njjtin stabilitet q n planin e jashtm krkonte nga aleanca politike me Romn. Dshmit e asaj epoke tregojn se n jetn e saj ka pasur momente t gjata qetsie. Megjithat shum prej tyre rrfejn se ishte nj grua e kujdesshme, e angazhuar t luftonte urin dhe e shqetsuar pr mirqenien e atyre q e rrethonin. Duke ndjekur traditn greke, n t njjtn koh ndrtoi struktura moderne (Fari i Aleksandris u rikonstruktua krejtsisht nn mbretrin e saj) dhe mbshteste artistt, astrologt, poett, inxhiniert dhe shkenctart q ndiheshin shum mir n oborrin e mbretris s saj. Pr kt arsye shum nga risit q ezari dshironte t fuste n Rom pas kthimit nga qndrimi i gjat n Lindje (mes t cilave nj bibliotek), sipas historianve, i detyrohen s dashurs s tij. Faqet e librit t Goldsworthy prballen n mnyr m t drejtprdrejt me gruan dhe mitin e saj: Kleopatra ishte e bukur si thuhet? Lkura e saj ishte e bardh pr shkak t prejardhjes greke, apo me ngjyr t errt, trashguar nga e ma egjiptiane? E donte vrtet Antonin, apo qndronte e lidhur me t pr shkak t nj pakti politik? M shum se sa jep prgjigje, autori mbshtetet te hipotezat. Ai na ndihmon t orientohemi n labirintin e pafund t ngjarjeve kur shpjegon se miti i Kleopatrs si ngrnse burrash nisi kur Mbretresha ishte ende gjall: ishte Oktaviani q akuzonte rivalin e tij, Antonin, se ishte skllav i nj gruaje joshse, ai q e nisi kt histori. Megjithat, pr momentin sht e pamundur t japsh nj prgjigje t sakt. Kaprioze apo e paqndrueshme, sidoqoft, Kleopatra ishte nj mbretresh e madhe.
Pickimi i gjarprit?
Mbretresha e fundit mitike e Egjiptit t lasht vrau veten pr t mos u burgosur n Rom si pre e lufts. Versioni i vrasjes s saj, i treguar nga Plutarku dhe filmat mitik t Hollivudit, duhen lexuar srish. N fakt, historia na rrfen se Kleopatra vdiq e helmuar nga pickimi i nj gjarpri, ose m sakt nga kobra egjiptiane. Sipas dy studiuesve t Antikitetit, Christoph Schaefer dhe toksikologut Dietrich Mebs, ky version i vdekjes nuk sht i vrtet. Helmi i gjarprit do ti kishte shkaktuar Kleopatrs nj vdekje t ngadalt pas disa orsh vuajtje mizore dhe ajo e dinte mir kt gj. Kshtu q ka gjasa t ket prgatitur nj lng helmues, nj przierje kokute dhe opiumi, pr nj vdekje t menjhershme dhe m pak t dhimbshme. Pr t mbuluar gjurmt, ajo sajoi nj tjetr alibi, duke krijuar kshtu legjendn e helmit t gjarprit, q t mbetej n kujtimin e prjetsis. Prej m shum se dymij vjetsh, legjenda e Kleopatrs sht shkruar n shum libra dhe transmetuar n dhjetra filma hollivudian, duke u treguar nga Plutarku e duke u interpretuar nga Liz Tejlor. Le ta kujtojm edhe nj her shkurtimisht historin. Mbretris s Kleopatrs po i vinte fundi. I dashuri i saj, Mark Antoni, i mundur nga Perandori Oktaviani n luftn civile, q pasoi me vrasjen e ezarit, i dha fund jets. Ishte gushti i vitit tridhjet para Krishtit. Kleopatra ishte mbyllur n pallatin mbretror, sepse e dinte fundin e fatit t saj: do t burgosej dhe m pas do t drgohej n Rom n mnyrn m poshtruese t mundshme nga romakt fitimtar. Dhe far bri ather Mbretresha m e bukur e bots s lasht? Sipas versionit tradicional, iu drgua nj shport me fiq t freskt, brenda s cils ishte fshehur me vullnetin e saj nj gjarpr q e pickoi dhe i shkaktoi vdekjen e menjhershme. Sipas dy studiuesve, Schaefer dhe Mebs, ka shum gjasa q Kleopatra t ket prgatitur nj lng helmues pr ta pir dhe t kishte nj vdekje m pak t dhimbshme. N mbretrin e saj, mjeshtrit e helmeve ishin me shumic dhe Kleopatra ishte nj grua tepr e zgjuar pr t prballuar nj vdekje mizore si ajo e shkaktuar nga helmi i nj gjarpri, bn t ditur Schaefer. Kshtu ajo vendosi q t gnjente n momentin m kulminant, duke i dhn fund jets dhe duke ln n histori nj version t rrem mbi vdekjen e saj. Nuk ka dyshim q kjo sht nj gnjeshtr me bisht, megjithat e far nuk mund ti falet nj gruaje t bukur dhe tepr t zgjuar si ajo.
shqip
als_Latn unk als_Latn als_Latn mri_Latn als_Latn als_Latn