als_Latn uzn_Latn slv_Latn
MEDITIME T SHKRIMTARIT NIKOLLAJ GOGOL PR LITURGJIN HYJNORE
Vitin q kaloi u mbushn 200 vjet nga lindja e shkrimtarit t madh rus Nikollaj Gogol (1809- 1852). N mbar botn, ashtu si dhe n vendlindjen e tij, Ukrain, me rastin e ktij prvjetori u organizuan veprimtari prkujtimore pr kt shkrimtar gjenial q eli rrug t reja n letrsin ruse dhe n at botrore me an t krijimeve t tij gjeniale, t cilat prshkohen nga nj besim i thell dhe i prkushtuar te Perndia dhe te Kisha e Tij Orthodhokse. Jan shum t vlersuara dhe t lexuara veprat e ktij shkrimtari t madh, i cili s bashku me Pushkinin dhe m pas me Dostojevskin prbjn triadn e shkrimtarve m t mdhenj rus dhe t apologjetve t mdhenj t Krishterimit. N Ukrain n kt prvjetor t 200-t u krye edhe nj shrbes prshpirtjeje nga mitropoliti i Kievit, Vladimir n kujtim t ktij shkrimtari gjenial, i cili jetoi me shprestari dhe nderim t thell pr besimin e krishter.
Nikollaj Vasilievi Gogol sht nga prfaqsuesit m t shquar t kulturs ruse dhe t letrsis botrore. Me veprat e tij t mrekullueshme dhe novatore ai eli rrug t reja tematike dhe gjeti mnyra origjinale shprehjeje n letrsi.
Realizmi dhe fantazia e tij, humori dhe sensibiliteti, lirizmi dhe satira grshetohen dhe kombinohen n mnyr mjeshtrore n veprat e tij Mirgorod, Revizori, Shpirtrat e Vdekur, Manteli etj... Kjo e fundit sht novela e tij m e famshme dhe ka qen nj stacion i rndsishm pr letrsin e shekullit t 19-t. Fjodor Dostojevski thoshte, se ne t gjith kemi dal nga Manteli i Gogolit. Kjo vepr shnoi edhe kthimin e tij nga stuhia e jets egocentrike t bots n dritn e dashuris hyjnore.
N vitin 1840, n moshn 31 - vjeare, ai smuret dhe mbrrin n prag t vdekjes. Shpton n mnyr t papandehur dhe pranon shrimin e tij si nj dhurat t dhembshuris hyjnore t pafund. Tronditja e thell q i shkaktoi cikja e vdekjes, e transformoi n nj t krishter t ndrgjegjshm, q e ndien veten t thirrur nga Perndia pr dshmimin heroik t s shenjts n bot.
Kshtu, n vitet e mvonshme dhe deri n largimin e tij nga kjo bot, Gogoli do t lit kthimin n burimet, asimilimin e gjall t pasuris s tradits kishtare dhe transformimin pr mir t njeriut me an t pjesmarrjes s tij biomatike n misterin e besimit, n misterin e jets n Krishtin me an t Shpirtit t Shenjt.
N kto vite, jeta e tij karakterizohet nga nj asketizm i vrtet orthodhoks - me kreshm, lutje, studim t Shkrimit t Shenjt dhe t teksteve t etrve niptik, si Filokalia, si dhe me pjesmarrjen e shpesht n misteret e Kishs t Rrfimit dhe Eukaristis Hyjnore.
Brenda ksaj klime t frymzuar nga Shpirti i Shenjt, lindn Meditimet pr Liturgjin Hyjnore. Madje ky libr sht knga e tij e mjellms. Kjo sepse fill pas shkrimit t tyre, n nisje t Kreshms s Madhe t vitit 1852, Gogoli u smur papritur dhe m 21 shkurt dha frymn e tij te Zoti.
Midis shkrimeve t tij u gjendn edhe kta pak rreshta q po ju sjellim m posht dhe q prbjn testamentin e tij t fundit, t shkruar nga vet dora e tij:
T jeni shpirtra t gjall dhe jo shpirtra t vdekur. Nuk ka nj der tjetr prve asaj q na rrfeu Jisu Krishti. Nse nuk bheni si fmijt e vegjl, nuk do t hyni n mbretrin e qiejve. Mshiro, o Zot! Lidhe prsri Satanain me fuqin e Kryqit Tnd. Si do t arrij t ruaj gjithmon me mirnjohje n zemrn time, kujtimin e msimit q mora?.
Duke qen nj pararends i panjohur i rilindjes s jets liturgjike dhe sakramentale si na thot E. Behr-Sigel, e duke ecur n t njjtn linj me Shn Nikolla Kavasiln, Gogoli fliste gjithmon me admirim pr ardhjen e prjetshme dhe t prditshme t Krishtit n njerzimin e prvuajtur, e cila ndodh brenda misterit t Eukaristis Hyjnore.
Predispozitat dhe themelet e theologjis orthodhokse nuk jan meditimi dhe filozofia, por prvoja dhe Zbulesa. Kshtu, n shikim t par, titulli i librit t Gogolit Meditime pr Liturgjin Hyjnore ndoshta e udit lexuesin e sprovuar n lmin e theologjis dhe q ka nj shqis t ndjeshme t bazuar n kritere orthodhokse autentike. Por studimi i faqeve t ktij libri sinoptik pr Liturgjin Hyjnore t bind se pas ktij titulli fshihet nj paraqitje prshkruese dhe shpjeguese e misterit t madh t Liturgjis Hyjnore.
Kjo paraqitje sht thellsisht biomatike n thjeshtsin e saj dhe n t njjtn koh ka frym patristike brenda origjinalitetit t saj. Prve ktyre q tham, vet Gogoli na informon si pr arsyen e shkrimit t ksaj vepre, ashtu dhe pr prmbajtjen e saj:
Qllimi i ktij libri sht tu tregoj atyre q e njohin fare pak Liturgjin Hyjnore dhe mbi t gjith t rinjve, se sa shum plotsi dhe thellsi mendimesh q alternohen njra pas tjetrs, prmban ajo. Pr kt qllim, nga shum komente shpjeguese t Etrve t Shenjt dhe Msuesve t Kishs son ne zgjodhm vetm ato q, pr thjeshtsin e tyre jan t kuptueshme pr t gjith dhe q jan veanrisht t prshtatshme pr t treguar kalimin e natyrshm nga njri akt liturgjik n tjetrin. Qllimi i shkrimtarit sht njohja e lexuesve me trsin e rregulls ceremoniale dhe siguria se Liturgjia Hyjnore do t zbuloj kuptimin e saj mistik dhe t thell n do njeri, q do t marr pjes n at me kujdes.
N vitin 1902 u botua n gjuhn ruse n Berlin nj Liturgjik ku prfshiheshin edhe Meditimet e Gogolit, t shoqruara dhe me nj prkthim n gjermanisht. N faqen e par t ktij botimi, prkthyesi i tij, protopresviteri Aleksi Malzov shnon:
Pr nj shkak, q sht trsisht i pakuptueshm, eseja e bukur e Gogolit me titull Meditime pr Liturgjin Hyjnore, nuk ka gjetur vend n asnj nga botimet e veprave t tij q konsiderohen t plota. Kjo ka ndodhur n t gjitha botimet e veprs s tij t plot, prve asaj t Marx, i cili sht edhe botuesi i revists Niva.
U botua pr her par n vitin 1857 (pes vjet pas vdekjes s shkrimtarit n moshn 43 - vjeare), n Shn Petrsburg, nga P. A. Kulis edhe n formn e nj botimi t pavarur. M von u botua edhe nga Sinodi i Shenjt i Kishs s Rusis....
Qysh nga ajo koh dhe deri n ditt tona, Meditimet jan prkthyer, shtypur dhe kan qarkulluar shum her dhe n mjaft gjuh t tjera.
M posht po japim dy fragmente, hyrse dhe prmbyllse, t ksaj dshmie t rrall besimi.
LITURGJIA HYJNORE
Liturgjia Hyjnore sht, sipas nj pikpamjeje, prsritja e vazhdueshme e shprehjes m supreme t dashuris, q u shfaq nj her e mir pr hirin ton. Raca njerzore, duke vajtuar n do cep t globit pr apostazin e saj, i thrriste Krijuesit t saj me prgjrat. Brenda errsirs mbytse t idhujtaris dhe n mosnjohjen e Perndis, njeriu ndiente se rregulli dhe harmonia nuk mund t sundonin prsri n tok, prvese me an t Atij q urdhroi gjithsin t lviz me harmoni.
Krijesa, duke pshertir, i thrriste Krijuesit t saj. E paaft jo vetm pr t kuptuar mesazhet plot kuptim t fakteve q prsriten gjithmon n botn e Perndis, por edhe t dalloj edhe nj germ t vetme edhe sikur t harxhonte shekuj prpjekjesh pr kt gj - krijesa rrinte n pritje me shpres se do t ndriohej me msimin e vet Krijuesit t saj.
Gjithsia vazhdimisht thrriste dhe luste Shkaktarin e ekzistencs s saj dhe ato thirrje dgjoheshin m t thekshme teksa dilnin nga gojt e t zgjedhurve dhe t profetve t tij. Kjo sepse ata e ndienin dhe e njihnin se nse Krijuesi do t shfaqej te njeriu, kt do ta bnte me formn e krijess s Tij, t krijuar sipas ikons dhe shmbllimit t Tij.
Prania Hyjnore mbi tok u b e dukshme ndr t gjith, tek secili sipas shkalls s pastrtis q ideja e Perndis kishte prbrenda tij. Por qart n lidhje me at foln vetm profett e popullit t zgjedhur.
Trupzimi i panjoll i Zotit nga Virgjresha e trdlir, ndrsa ishte nj shpres madje edhe e idhujtarve, u shpall m sakt vetm nga profett.
Thirrjet prgjruese u dgjuan. N bot u shfaq Ai q krijoi botn. U shfaq n mes ton, i ngjashm me ne, n form njeriu, si e prisnin edhe ata q ndodheshin n errsirat e paganizmit- por jo si e kishte fantazuar mendja e tyre e ndotur: Jo n mes t nj lavdie dhe madhshtie t prmbishklqyer; jo si shpagues i s keqes, jo si gjykats, q disa do ti dnonte dhe disa do ti shprblente. Jo. Erdhi ashtu si vetm Perndia do t mund t vinte.
* * *
Liturgjia Hyjnore ka dika q sht e veant dhe q nuk ka t muar: kryerja e saj bhet n mnyr publike, para syve t t gjithve dhe megjithat sht nj mister q nuk mund ti afrohet kush.
Nse besimtari merr pjes n do faz t saj me shprestari dhe vigjilenc, shpirti i tij do t lartohet; prmbushja e porosive t Krishtit do ti duket e leht, zgjedha e Krishtit do t jet pr at e but dhe barra e tij e durueshme. Kur besimtari del nga Kisha, ku mori pjes n Darkn e Dashuris, ai shikon n fytyrat e t gjith njerzve vllezrit e tij. Gjat punve t prditshme q kryen, n pun ose n shtpi ose kudo tjetr ku ndodhet ruan pa u sforcuar brenda tij vendimin e lart t nj marrdhnieje t till vllazrore me t gjith, sikundr frymzohet nga dashuria, q Perndinjeriu e solli nga qiejt. Nse sheh dik q ka nevoj, zemra e tij do t nxis m shum se hert e tjera pr ti ardhur n ndihm.
Nse ka ndonj ofiq, do t tregohet m dashamirs me vartsit e tij. Nse ndodhet vet nn pushtetin e t tjerve, ka pr tu bindur me gatishmri dhe do t punoj m me kujdes. Nse ai vet ndodhet n nevoj, do t pranoj me mirnjohje edhe ndihmn m t vogl dhe do t lutet me mirnjohje m shum se hert e tjera pr bamirsin e tij. Dhe t gjith sa marrin pjes n Liturgjin Hyjnore, ikin t transformuar, m t paqt, m t zbutur n marrdhniet me t tjert, m zemrmir, m t mbl.
Prandaj, ai q do t prparoj dhe t bhet m i mir, duhet t marr pjes sa m shpesh q mundet n Liturgjin Hyjnore dhe madje t marr pjes me kujdes dhe t ket prjetim. Liturgjia e ndrton dhe e formon t krishterin padukurisht dhe n mnyr mistike.
Dhe nse shoqria jon nuk sht shprbr trsisht dhe nuk sht shkretuar, nse njerzit nuk ndahen nga urrejtja vdekatare dhe e pashuar, shkaku i fsheht i tr ktyre sht Liturgjia Hyjnore, q i kujton secilit nga ne dashurin e shenjt dhe qiellore pr vllezrit tan... Ndikimi i Liturgjis Hyjnore mund t jet shum i madh nse secili q merr pjes, i v vetes detyr q t zbatoj ato q dgjon aty. T gjith i mson n mnyr t barabart, n t gjitha shtresat shoqrore dhe n t gjitha klasat vepron njsoj, nga i pari deri tek m i fundit, duke u thn t gjithve t njjtn gj dhe me t njjtn gjuh, duke i msuar pra dashurin, q sht lidhja e prsosmris (Kol. 3:14), shtysa e fsheht q v n lvizje mbar gjithsin.
Por nse Liturgjia Hyjnore vepron aq fort ndr ata q marrin pjes tek ajo, shum m tepr ndikon ajo tek ai q e kryen, te prifti. Kjo gj, nse e kryen me shprestari, me frik Perndie, besim dhe dashuri pastrohet si ent e kishs dhe ngelet i panjoll gjat gjith dits. Te prifti n plotsimin e shrbess s tij baritore - brenda familjes s tij ose brenda ambientit shoqror ku ndodhet dhe veanrisht me famullitart e tij, t cilt edhe kta jan familja e tij - vet Zoti Shptimtar ikonizohet n pamjen e tij. Kshtu, n t gjitha veprat e Tij, Krishti sht Ai q i kryen ato. N t gjitha fjalt sht Krishti Ai q i flet. Dhe kur prifti prpiqet t pajtoj armiqt, kur prpiqet t frymzoj tek ai q sht m i fort dhembshurin pr t dobtin; kur vuan q t zbus zemrashprin, kur ngushllon t hidhruarin, kur i nxit durimin atij q tiranizohet, fjalt e tij kan pr t vepruar si vaj shrues dhe do t jen n do rast fjal paqeje dhe dashurie.
Perktheu dhe pergatiti: Dhjak Anastas Bendo
Botuar tek gazeta Ngjallja, botimi janar dhe shkurt i vitit 2010
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn isl_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn