als_Latn dik_Latn sag_Latn
VENDIM
Nr. 35, datë 27.6.2016
NË EMËR TË REPUBLIKËS SË SHQIPËRISË
Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë,
e përbërë nga:
Bashkim Dedja kryetar i Gjykatës Kushtetuese
Vladimir Kristo anëtar i “ “
Vitore Tusha anëtare e “ “
Altina Xhoxhaj anëtare e “ “
Fatmir Hoxha anëtar i “ “
Gani Dizdari anëtar i “ “
Besnik Imeraj anëtar i “ “
Fatos Lulo anëtar i “ “
Sokol Berberi anëtar i “ “
me sekretare Edmira Babaj, në datën 30.3.2016
mori në shqyrtim në seancë gjyqësore, mbi bazë
dokumentesh, çështjen me nr. 6 Akti, që u përket:
KËRKUES: Aleksandër Çavo
SUBJEKTE TË INTERESUARA: Zyra Qendrore e Regjistrimit të Pasurive të Paluajtshme, Tiranë, Zyra Vendore e Regjistrimit të Pasurive të Paluajtshme, Sarandë
OBJEKTI: Shfuqizimi si i papajtueshëm me Kushtetutën i vendimit nr. 497, datë 7.10.2014 të Kolegjit Administrativ të Gjykatës së Lartë.
BAZA LIGJORE: Nenet 42, 131/f dhe 134/1/g të Kushtetutës së Republikës së Shqipërisë; neni 6 i Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut; ligji nr. 8577, datë 10.2.2000, “Për organizimin dhe funksionimin e Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Shqipërisë”.
GJYKATA KUSHTETUESE,
pasi dëgjoi relatorin e çështjes Sokol Berberi, mori në shqyrtim pretendimet me shkrim të kërkuesit, i cili ka kërkuar pranimin e kërkesës, në mungesë të prapësimeve të subjekteve të interesuara, dhe diskutoi çështjen në tërësi,
VËREN:
I
1. Kërkuesi ka në pronësi një sipërfaqe trualli të
ndodhur në Sarandë për të cilën, me vendimin nr.
26/1, datë 4.9.2001 të komunës Aliko, është
miratuar sheshi i ndërtimit për objektin “barrestorant-hotel”.
Ai e ka blerë truallin me kontratën
e shitblerjes nr. 1563 rep., 782 kol. të datës
17.10.2002 nga shtetasja Antoneta Çavo, e cila e
kishte blerë truallin nga komuna Aliko. Me
vendimin nr. 77, datë 11.2.2002, të Gjykatës së
Rrethit Gjyqësor Sarandë është detyruar Zyra
Vendore e Regjistrimit të Pasurive të Paluajtshme
(ZVRPP), Sarandë të regjistrojë pasurinë në favor
të Antoneta Çavos, pasi kjo e fundit haste
vështirësi për regjistrimin e pasurisë.
2. Në vitin 2008, ZVRPP-ja Sarandë i ka
kërkuar kryeregjistruesit të fshijë regjistrimin e kësaj
pasurie nga regjistri hipotekor, për arsye se nga
kontrolli i ushtruar nga KLSH-ja shtetasja
Antoneta Çavo rezultonte debitore ndaj shtetit për
likuidimin e çmimit të sipërfaqes së truallit të blerë.
Zyra Qendrore e Regjistrimit të Pasurive të
Paluajtshme (ZQRPP), Tiranë, me vendimin nr.
130, datë 16.2.2009, ka vendosur mospranimin e
vendimit të ZVRPP-së Sarandë, duke urdhëruar
vetëm kufizime veprimesh mbi këtë pasuri.
Kërkuesi, duke mos qenë dakord me vendimin e
kryeregjistruesit, i është drejtuar me padi Gjykatës
së Rrethit Gjyqësor Sarandë.
3. Gjykata e Rrethit Gjyqësor Sarandë, me
vendimin nr. 23–2010–560, datë 6.5.2010, ka
vendosur, ndër të tjera, pranimin e padisë dhe
anulimin e pjesshëm të aktit administrativ, vendimit
nr. 130, datë 16.2.2009, të kryeregjistruesit për sa i
përket kufizimit të veprimeve mbi pasurinë e
regjistruar.
4. Gjykata e Apelit Gjirokastër, me vendimin nr.
333, datë 5.10.2010, ka vendosur lënien në fuqi të
vendimit nr. 23–2010–560, datë 6.5.2010, të
Gjykatës së Rrethit Gjyqësor Sarandë.
5. Kolegji Administrativ i Gjykatës së Lartë, me
vendimin nr. 497, datë 7.10.2014, ka vendosur
ndryshimin e vendimit nr. 23–2010–560, datë
6.5.2010, të Gjykatës së Rrethit Gjyqësor Sarandë
dhe të vendimit nr. 333, datë 5.10.2010, të Gjykatës
së Apelit Gjirokastër, si dhe rrëzimin e
kërkesëpadisë.
II
6. Kërkuesi, Aleksandër Çavo, i është drejtuar
Gjykatës Kushtetuese (Gjykata), duke pretenduar
se ndaj tij është zhvilluar një proces i parregullt
ligjor në Gjykatën e Lartë. Më konkretisht, ai ka
parashtruar se është cenuar:
6.1 Parimi i sigurisë juridike, pasi Kolegji
Administrativ i Gjykatës së Lartë e ka vlerësuar
sërish kontratën e shitblerjes, pavarësisht se kishte
një vendim të formës së prerë lidhur me
vlefshmërinë e kontratës. Me anë të këtij vendimi
gjyqësor kërkuesi ka fituar të drejta mbi truallin ku
edhe ka bërë ndërtimin sipas lejes së dhënë nga
autoritetet vendore.
6.2 Parimi i gjykatës së caktuar me ligj, për arsye
se Kolegji Administrativ i Gjykatës së Lartë e ka
shqyrtuar çështjen në themel, duke rivlerësuar
provat e marra nga gjykatat dhe duke vendosur në
kundërshtim me to. Ajo ka vlerësuar titullin e
pronësisë, kontratën e shitblerjes dhe regjistrimin e
saj, të cilat nuk janë kontestuar asnjëherë nga palët
në gjykim.
6.3 Parimi i disponibilitetit, pasi në vendim
Gjykata e Lartë nuk është shprehur për objektin e
mosmarrëveshjes dhe për gjithçka është kërkuar
nga pala paditëse në objektin e padisë, por e ka
zgjeruar këtë të fundit, duke u shprehur edhe për
vlefshmërinë e kontratës së shitblerjes.
6.4 Standardi i arsyetimit të vendimit gjyqësor,
për shkak se Gjykata e Lartë nuk ka arsyetuar
lidhur me shkaqet e rekursit dhe objektin e
kërkimeve të parashtruara në të.
7. Subjektet e interesuara, ZQRPP-ja dhe
ZVRPP-ja, nuk kanë sjellë parashtrime përpara
Gjykatës.
III
Vlerësimi i Gjykatës Kushtetuese
A. Për legjitimimin e kërkuesit
8. Gjykata vlerëson se kërkuesi legjitimohet
ratione personae në lidhje me pretendimet e tij, të cilat
i ka paraqitur në kërkesë, në kuptim të neneve
131/f dhe 134/1/g të Kushtetutës, dhe ratione
temporis, pasi kërkesa është paraqitur në Gjykatën
Kushtetuese brenda afatit të parashikuar nga neni
30 i ligjit nr. 8577, datë 10.2.2000, “Për organizimin
dhe funksionimin e Gjykatës Kushtetuese të
Republikës së Shqipërisë”.
9. Në lidhje me legjitimimin ratione materiae,
Gjykata vëren se kërkuesi ka ngritur pretendime, të
cilat prima facie lidhen me të drejtën kushtetuese për
një proces të rregullt ligjor. Në vijim janë shqyrtuar
sipas radhës së mësipërme pretendimet e kërkuesit.
B. Për pretendimin e cenimit të parimit të gjykatës së
caktuar me ligj dhe parimit të disponibilitetit në gjykim
10. Kërkuesi ka pretenduar se është cenuar
parimi i gjykatës së caktuar me ligj, pasi Kolegji
Administrativ i Gjykatës së Lartë e ka shqyrtuar
çështjen në themel, duke rivlerësuar provat e marra
nga gjykatat dhe duke vendosur në kundërshtim
me to. Ajo ka vlerësuar titullin e pronësisë,
kontratën e shitblerjes dhe regjistrimin e saj, të cilat
nuk janë kontestuar asnjëherë nga palët në gjykim.
Gjithashtu, kërkuesi ka pretenduar se është cenuar
parimi i disponibilitetit, pasi në vendim Gjykata e
Lartë nuk është shprehur për objektin e
mosmarrëveshjes dhe për gjithçka është kërkuar
nga pala paditëse në objektin e padisë, por e ka
zgjeruar këtë të fundit, duke u shprehur edhe për
vlefshmërinë e kontratës së shitblerjes.
11. Gjykata ka vlerësuar se një nga elementet e
procesit të rregullt ligjor, sipas nenit 42 të
Kushtetutës dhe nenit 6 të KEDNJ-së, është dhe
shqyrtimi i çështjes nga një “gjykatë e caktuar me ligj”.
Ky element karakterizohet, në sensin material, nga
funksioni i saj gjyqësor, që ka të bëjë me zgjidhjen e
çështjeve nga organe të ngarkuara me ligj për të
dhënë drejtësi. Përveç këtij kushti, këto organe
duhet të shqyrtojnë dhe të vendosin mbi çështje që
janë në kompetencë të tyre gjatë një procesi të
zhvilluar mbi një procedurë ligjërisht të përcaktuar
dhe në pajtim me rendin juridik. E drejta e çdo pale
për t’u dëgjuar në seancë përpara një gjykate
kompetente dhe të caktuar me ligj, nënkupton që
gjykata të ketë juridiksion për të gjykuar çështjen
dhe që kompetenca për të vendosur për të t’i jetë
njohur nëpërmjet ligjit (shih vendimet nr. 2, datë
22.1.2014; nr. 27, datë 24.6.2013; nr. 22, datë
22.7.2009; nr. 31, datë 1.12.2005 të Gjykatës
Kushtetuese).
12. Në kuptim të funksionit rishikues të
Gjykatës së Lartë, të sanksionuar në nenin 141 të
Kushtetutës, Gjykata ka vlerësuar se kompetenca e
saj për shqyrtimin e çështjeve nuk bazohet mbi të
njëjtat dispozita procedurale të cilave u referohen
gjykata e shkallës së parë dhe gjykata e apelit. Në të
drejtën procedurale civile kufijtë brenda të cilëve
Kolegji Civil i Gjykatës së Lartë shqyrton çështjet
mbi rekursin e ushtruar janë parashikuar në nenet
472 dhe 485 të KPC-së. Sipas nenit 472 të KPC-së,
Kolegji Civil i Gjykatës së Lartë ka në kompetencë
të shqyrtojë problemet që kanë të bëjnë me
mosrespektimin ose zbatimin e gabuar të ligjit
material e procedural, kurse neni 485 i KPC-së i ka
dhënë të drejtë Kolegjit Civil apo Kolegjeve të
Bashkuara të Gjykatës së Lartë që, ndër të tjera, të
vendosin prishjen e vendimit të gjykatës së apelit
dhe të lënë në fuqi vendimin e gjykatës së shkallës
së parë, si dhe të ndryshojnë njëkohësisht vendimet
e të dyja gjykatave më të ulëta (shih vendimet nr. 27,
datë 24.6.2013; nr. 7, datë 9.3.2009; nr. 31, datë
1.12.2005 të Gjykatës Kushtetuese).
13. Sipas jurisprudencës kushtetuese procesi
nuk konsiderohet i parregullt, në kuptim të nenit 42
të Kushtetutës, kur Kolegji Civil i Gjykatës së
Lartë, mbi të njëjtat prova e fakte të vlerësuara në
gjykimet e mëparshme, vendos të prishë vendimet
dhe zgjidh vetë çështjen, për shkak të zbatimit të
gabuar të ligjit (shih vendimet nr. 27, datë 24.6.2013; nr.
7, datë 9.3.2009 të Gjykatës Kushtetuese). Në ushtrimin
e funksionit të saj si gjykatë e ligjit, Gjykata e Lartë
mund të vendosë për themelin e çështjes vetëm
nëse mosmarrëveshja mund të zgjidhet në bazë të
të njëjtave fakte dhe prova të vlerësuara nga gjyqtari
i faktit dhe që përbëjnë bazën e vendimit në të cilin
është bërë një interpretim i gabuar i ligjit. Kontrolli
i saj duhet të fokusohet vetëm në drejtim të
ligjshmërisë dhe bazueshmërisë së vendimeve të
ankimuara, pra mbi mënyrën e zbatimit të ligjit nga
gjykatat më të ulëta. Gjykata e Lartë nuk mund të
anashkalojë apo të lërë pa vlerë prova që janë
shqyrtuar dhe vlerësuar nga gjykatat e faktit, si dhe
nuk mund të pranojë prova të cilat nuk janë
administruar në gjykimin në fakt. Kusht për
dhënien nga Gjykata e Lartë të një vendimi mbi
themelin e çështjes, në kuptim të nenit 485 të
KPC-së, është që jo vetëm të mos nevojitet
administrimi i provave të reja, por edhe që provat e
administruara të jenë shqyrtuar dhe vlerësuar në
mënyrë të mjaftueshme nga gjyqtari i faktit (shih
vendimin nr. 27, datë 24.6.2013 të Gjykatës Kushtetuese).
14. Po kështu parimi i disponibilitetit është një
parim i rëndësishëm procedural civil, i cili
parashikohet në nenin 2 të Kodit të Procedurës
Civile. Iniciativa për të filluar procesin i takon
paditësit, sepse gjykata nuk procedon vetë dhe nuk
merr në shqyrtim një mosmarrëveshje nëse këtë
nuk e kërkon i interesuari - “Vetëm palët mund të
vënë në lëvizje gjykatën për fillimin e një procesi
gjyqësor, përveç kur ligji parashikon ndryshe” (neni
2 i Kodit të Procedurës Civile). Në çdo rast është
pala që përcakton objektin e gjykimit, kështu që
gjykata nuk mund të dalë jashtë objektit të padisë.
Pra, në përputhje me nenin 6 të Kodit të Procedurës
Civile “gjykata që gjykon mosmarrëveshjen
duhet të shprehet mbi gjithçka që kërkohet dhe
vetëm për atë që kërkohet” (shih vendimin nr. 7, datë
9.3.2009 të Gjykatës Kushtetuese).
15. E drejta për të disponuar mbi objektin e
padisë është një e drejtë e paditësit, i cili e ushtron
atë duke bërë ndryshimet, shtesat apo pakësimet e
objektit të padisë sipas interesave të tij. Gjykata nuk
mund të diktojë objektin e padisë dhe as të pengojë
paditësin në ushtrimin e së drejtës për të disponuar
mbi këtë objekt (shih vendimin nr. 6, datë 15.4.2005 të
Gjykatës Kushtetuese). Pretendimet që kanë të bëjnë
me shkeljen e parimit të disponibilitetit janë trajtuar
gjerësisht në jurisprudencën kushtetuese, si pjesë
përbërëse e së drejtës për një proces të rregullt
ligjor, e janë analizuar bashkërisht edhe në funksion
të standardeve të tjera kushtetuese që karakterizojnë
këtë të drejtë (shih vendimet nr. 16, datë
19.4.2013; nr. 7, datë 9.3.2009; nr. 6, datë 15.4.2005;
nr. 20, datë 2.7.2003 të Gjykatës Kushtetuese).
16. Në çështjen në shqyrtim, objekti i gjykimit
në themel ka qenë shfuqizimi i aktit administrativ,
konkretisht i vendimit nr. 130, datë 16.12.2009 të
kryeregjistruesit të ZQRPP-së, Tiranë për pjesën e
kufizimit të veprimeve mbi pasurinë e kërkuesit.
Kolegji Administrativ i Gjykatës së Lartë është
shprehur se “neni 3 i ligjit nr. 7980/1995 ka
përcaktuar rastet përjashtimore kur mund të
realizohet kalimi i trojeve të lira nga pronë
shtetërore në pronë private [...]. Në rastin objekt
gjykimi nuk vërtetohet që paditësi Aleksandër Çavo
të ketë vërtetuar që ndodhet përpara këtyre rasteve
përjashtimore dhe, për rrjedhojë, kontrata e shitjes
nr. 520, datë 5.9.2001 e lidhur midis komunës
Aliko dhe zj. Antoneta Çavo është një veprim
juridik absolutisht i pavlefshëm, pasi është në
kundërshtim me një dispozitë urdhëruese të ligjit të
parashikuar nga neni 92/a i Kodit Civil [...]. Kolegji
Administrativ vlerëson se përfundimet e arritura
nga gjykata e shkallës së parë dhe ajo e apelit janë të
pabazuara në ligj, sepse në regjistrat e pasurive të
paluajtshme regjistrohen vetëm pasuritë e
paluajtshme pronësia e të cilave është fituar në
rrugë të ligjshme” (§19–21 të vendimit). Për sa i
përket kontratës së shitblerjes, Gjykata e Lartë e ka
vlerësuar si një veprim juridik të kryer në
kundërshtim me ligjin (nenin 3 të ligjit 7980/1995)
dhe, si të tillë, absolutisht të pavlefshëm, ndërkohë
që gjykatat e faktit e kanë konsideruar kontratën të
vlefshme.
17. Sipas gjykatës së shkallës së parë kontrata në
fjalë është veprim juridik i ligjshëm, ka prodhuar të
gjitha pasojat juridike të parashikuara nga palët dhe
për një fakt të tillë nuk ka pasur kontestime nga
palët. Më tej, sipas kësaj gjykate, pala paditëse
(kërkuesi) këtë pasuri e ka të regjistruar në
përputhje me ligjin dhe rrjedhimisht disponimi i
palës së paditur (vendimi i kryeregjistruesit) është i
pabazuar në ligj (f. 5 e vendimit të gjykatës së shkallës së
parë). Gjykata e apelit, në lidhje me kontratën e
shitblerjes, ka evidentuar se nga aktet e administruara,
konkretisht, mandate arkëtimi dhe kontrata
e shitblerjes së truallit, provohet se vlera e truallit
është likuiduar nga blerësja Antoneta Çavo dhe se
nuk ndodhemi përpara rasteve të parashikuara në
ligj për vendosjen e kufizimit të veprimeve mbi
pronën. Për këto arsye vendimi i kryeregjistruesit
është i pavlefshëm (f. 4 e vendimit të gjykatës së apelit).
18. Nga sa më sipër, Gjykata konstaton se
Gjykata e Lartë ka vlerësuar kontratën e shitblerjes,
e cila nuk ka qenë objekt i gjykimit në shkallët më
të ulëta. Akti që është kundërshtuar në gjykatat e
faktit ka qenë vendimi i kryeregjistruesit dhe jo
vlefshmëria dhe ligjshmëria e kontratës së
shitblerjes. Gjithashtu, vlefshmëria e kontratës së
shitblerjes nuk është ngritur si pretendim në rekurs
nga subjekti i interesuar. Gjykata e Lartë, në
respektim të parimit të disponibilitetit në gjykim, të
parë në kuptim të standardit të gjykatës të caktuar
me ligj, duhej të shprehej vetëm mbi kërkimet e
subjektit të interesuar në rekurs dhe jo përtej asaj
që kërkohej.
19. Bazuar në standardet e mësipërme kushtetuese
dhe rrethanat konkrete të çështjes, Gjykata
vlerëson se Gjykata e Lartë ka tejkaluar
kompetencat e saj ligjore, në cenim të parimit të
disponibilitetit në gjykim të lidhur me standardin e
gjykimit nga një gjykatë e caktuar me ligj, si
elemente të së drejtës për një proces të rregullt
ligjor. Për këto arsye, pretendimet e kërkuesit për
cenimin e parimit të gjykimit nga një gjykatë e
caktuar me ligj dhe të parimit të disponibilitetit në
gjykim janë të bazuara dhe duhen pranuar.
C. Për pretendimin e cenimit të parimit të sigurisë
juridike
20. Kërkuesi ka pretenduar se është cenuar
parimi i sigurisë juridike, pasi Kolegji Administrativ
i Gjykatës së Lartë ka vlerësuar sërish kontratën e
shitblerjes, pavarësisht se kishte një vendim të
formës së prerë lidhur me vlefshmërinë e kontratës.
Me anë të këtij vendimi gjyqësor kërkuesi ka fituar
të drejta pronësie mbi truallin, ku edhe ka bërë
ndërtimin sipas lejes përkatëse të dhënë nga
autoritetet vendore.
21. Në jurisprudencën e saj Gjykata është
shprehur se në harmoni me parimin e sigurisë
juridike, ligji procedural civil ka sanksionuar edhe
parimin e gjësë së gjykuar (res judicata), parim i cili
pengon dhënien e çdo vendimi të ri mbi atë që
është gjykuar. Cenimi i parimit të gjësë së gjykuar
do të çonte në cenim të vetë sigurisë juridike.
Siguria juridike nënkupton, ndërmjet të tjerash,
garantimin e besueshmërisë së individit te shteti,
institucionet e tij dhe tek aktet që ato nxjerrin.
Ndërsa në rastin e vendimeve gjyqësore të formës
së prerë, siguria juridike nënkupton se kur gjykata
ka vendosur përfundimisht për një çështje, vendimi
i saj nuk duhet të vihet në diskutim (shih vendimet nr.
40, datë 25.6.2015; nr. 24, datë 12.11.2008; nr. 23, datë
8.6.2007 të Gjykatës Kushtetuese).
22. Në rastin konkret nga faktet rezulton se
shtetasja Antoneta Çavo me anë të kontratës nr.
520 rep., nr. 257 kol., datë 5.9.2001 ka blerë truallin
në fjalë nga komuna Aliko. Më pas, për regjistrimin
e kësaj pasurie, ajo është i është drejtuar ZVRPPsë,
Sarandë, e cila me vendim nuk ka pranuar ta
regjistrojë këtë pasuri në regjistrin hipotekor, pasi
sipas saj dokumentacioni i paraqitur nuk u
përgjigjej kërkesave të ligjit. Me vendimin nr. 77,
datë 11.2.2002, Gjykata e Rrethit Gjyqësor Sarandë
ka vendosur detyrimin e ZVRPP-së, Sarandë për të
regjistruar pasurinë në emër të shtetases Antoneta
Çavo, vendim i cili ka marrë formë të prerë dhe për
zbatimin e tij është nxjerrë edhe urdhër ekzekutimi
(nr. 46, datë 6.3.2002).
23. Duke e vlerësuar pretendimin e kërkuesit
kundrejt rrethanave faktike, Gjykata konkludon se
argumentet e kërkuesit për cenimin e sigurisë
juridike, në lidhje me të drejtën e fituar të
pronësisë, i referohen një vendimi gjyqësor të
formës së prerë (nr. 77, datë 11.2.2002), ku kërkuesi
nuk ka qenë palë. Ai nuk ka arritur ta ngrejë në
nivel kushtetues këtë pretendim dhe të
argumentojë se në ç’mënyrë cenohen të drejtat e tij
kushtetuese. Në këto kushte, ky pretendim i
kërkuesit nuk mund të merret në shqyrtim nga
Gjykata.
Ç. Për pretendimin e cenimit të standardit të arsyetimit
vendimit gjyqësor
24. Sipas kërkuesit është cenuar standardi i
arsyetimit të vendimit gjyqësor, pasi Gjykata e Lartë
nuk ka arsyetuar lidhur me shkaqet e rekursit dhe
objektin e kërkimeve të parashtruar në të.
25. Gjykata ka theksuar se e drejta për një
proces të rregullt ligjor, që i garantohet individit nga
nenet 42 dhe 142/1 të Kushtetutës, përfshin edhe
të drejtën për të pasur një vendim gjyqësor të
arsyetuar. Arsyetimi i vendimeve është element
thelbësor i një vendimi të drejtë. Funksioni i një
vendimi të arsyetuar është t’u tregojë palëve se ato
janë dëgjuar, si dhe u jep mundësinë atyre ta
kundërshtojnë atë. Përveç kësaj, duke dhënë një
vendim të arsyetuar, mund të realizohet edhe
vëzhgimi publik i administrimit të drejtësisë (shih
vendimet nr. 2, datë 26.1.2015; nr. 3, datë 23.1.2014 të
Gjykatës Kushtetuese).
26. Vendimet gjyqësore që japin gjykatat e të
gjitha niveleve në përfundim të gjykimit përbëjnë
aktin procedural kryesor të të gjithë procesit
gjyqësor. Ato përmbledhin dhe finalizojnë
përfundimisht qëndrimet që mban gjykata lidhur
me çështjen në gjykim (shih vendimet nr. 8, datë
16.3.2011; nr. 7, datë 9.3.2009 të Gjykatës Kushtetuese).
Në jurisprudencën e saj Gjykata ka theksuar
domosdoshmërinë e arsyetimit të vendimeve
gjyqësore si një garanci për procesin ligjor. Vendimi
duhet të mbështetet vetëm mbi faktet që janë
paraqitur gjatë procesit gjyqësor dhe duhet të
përmbajë bazën ligjore mbi të cilën bazohet
zgjidhja e mosmarrëveshjes, analizën e provave, si
dhe mënyrën e zgjidhjes së mosmarrëveshjes.
Arsyetimi i vendimeve është element thelbësor i një
vendimi të drejtë. Vendimi gjyqësor në çdo rast
duhet të jetë logjik, i rregullt në formë dhe i qartë
në përmbajtje. Në tërësinë e tij ai duhet konsideruar
si një unitet, në të cilin pjesët përbërëse janë të
lidhura ngushtësisht mes tyre. Ato duhet të jenë në
shërbim dhe funksion të njëra-tjetrës. Argumentet
e pjesës arsyetuese duhet të jenë të bazuara dhe të
lidhura logjikisht, duke respektuar rregullat e
mendimit të drejtë. Ato duhet të formojnë një
përmbajtje koherente brenda vendimit, i cili
përjashton çdo kundërthënie, kontradiksion të
hapur ose të fshehtë. Këto argumente duhet të
jenë, gjithashtu, të mjaftueshme për të mbështetur
dhe pranuar pjesën urdhëruese (shih vendimet nr. 3,
datë 23.1.2014; nr. 3, datë 19.2.2013; nr. 20, datë
13.4.2012 të Gjykatës Kushtetuese).
27. Zbatimi i këtij parimi është vlerësuar nga
Gjykata rast pas rasti, në varësi të rrethanave
konkrete të çështjes, duke analizuar nëse vendimet
gjyqësore të kundërshtuara e kanë përmbushur në
mënyrë të mjaftueshme detyrimin për arsyetimin e
vendimeve të tyre. Ajo ka verifikuar nëse vendimi i
kundërshtuar është logjik, ka kundërthënie,
përmban referenca në ligjin e zbatueshëm dhe nëse
respekton të gjitha elementet e sipërpërmendura
(shih vendimin nr. 25, datë 10.6.2011 të Gjykatës
Kushtetuese). Në këtë kontekst, Gjykata ka theksuar
se nuk është detyrë e saj të analizojë provat dhe
faktet ku është bazuar gjykata për zgjidhjen e
çështjes së themelit. Kjo mbetet detyrë funksionale
e gjykatave të juridiksionit të zakonshëm. Në
aspektin e kontrollit kushtetues, Gjykata verifikon
nëse arsyetimi i vendimit gjyqësor i ka plotësuar ose
jo kriteret e përcaktuara më sipër, të cilat garantojnë
të drejtën për të pasur një vendim gjyqësor të
arsyetuar. Në vlerësimin e Gjykatës nuk mjafton që
arsyetimi të jetë formalisht i pranishëm në kuptimin
grafik dhe strukturor, pasi kjo do ta bënte atë
thjesht fiktiv. Arsyetimi duhet domosdoshmërisht
të plotësojë kriteret minimale ligjore të përcaktuara
dhe të mos ketë të meta të tilla serioze që cenojnë
standardin e vendimit gjyqësor të arsyetuar (shih
vendimin nr. 55, datë 18.12.2012 të Gjykatës
Kushtetuese).
28. Nga rrethanat e çështjes konkrete Gjykata
vëren se vendimi i Gjykatës së Lartë përmban
rrethanat e çështjes konkrete, disponimet e
gjykatave të faktit, ligjin e zbatueshëm, si dhe
arsyetimin në lidhje me zbatimin e ligjit në
zgjidhjen e mosmarrëveshjes. Nga përmbajtja e
vendimit rezulton se Gjykata e Lartë në paragrafin
përmbyllës të arsyetimit të saj është shprehur “duke
arsyetuar si më sipër, Kolegji Administrativ i
Gjykatës së Lartë arrin në përfundimin se vendimi
nr. 130, datë 16.12.2009 është në përputhje të plotë
me nenin 44 të ligjit nr. 7843, datë 13.7.1994, “Për
regjistrimin e pasurive të paluajtshme”, prandaj
rekursi i paraqitur është i bazuar dhe, për rrjedhojë,
vendimet e gjykatave duhet të ndryshohen duke u
vendosur rrëzimi i kërkesëpadisë” (§ 24 i vendimit).
Megjithatë edhe pse Gjykata e Lartë e ka
konsideruar të ligjshëm dhe të drejtë vendimin e
kryeregjistruesit, argumentet që ka dhënë në pjesën
arsyetuese për të mbështetur këtë konkluzion
lidhen me vlerësimin e ligjshmërisë së kontratës së
shitblerjes dhe jo me aktin administrativ të
kundërshtuar. Duke e vlerësuar arsyetimin dhe
argumentet e përdorura nga Gjykata e Lartë në
pjesën arsyetuese të vendimit kundrejt përfundimit
të arritur prej saj, Gjykata çmon se këto pjesë janë
kontradiktore me njëra-tjetrën. Për pasojë, në
vlerësimin e Gjykatës pretendimi i kërkuesit për
cenimin e standardit të arsyetimit të vendimit
gjyqësor është i bazuar dhe duhet pranuar.
29. Si përfundim, nisur nga sa më sipër, Gjykata
çmon se në Gjykatën e Lartë është zhvilluar një
proces i parregullt ligjor, në kuptim të nenit 42 të
Kushtetutës, si rrjedhojë e cenimit të parimit të
gjykimit nga një gjykatë e caktuar me ligj, parimit të
disponibilitetit në gjykim dhe të standardit të
arsyetimit të vendimit gjyqësor.
PËR KËTO ARSYE,
Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, në mbështetje të neneve 131/f dhe 134/1, shkronja “g”, të Kushtetutës, si dhe të nenit 72 të ligjit nr. 8577, datë 10.2.2000, “Për organizimin dhe funksionimin e Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Shqipërisë”, njëzëri,
VENDOSI:
- Pranimin e kërkesës.
- Shfuqizimin si i papajtueshëm me Kushtetutën të vendimit nr. 497, datë 7.10.2014, të Kolegjit Administrativ të Gjykatës së Lartë.
- Dërgimin e çështjes për rishqyrtim në Gjykatën e Lartë.
- Ky vendim është përfundimtar, i formës së prerë dhe hyn në fuqi ditën e botimit në Fletoren Zyrtare.
Anëtarë: Bashkim Dedja (kryetar), Vitore Tusha, Vladimir Kristo, Gani Dizdari, Fatmir Hoxha, Altina Xhoxhaj, Sokol Berberi, Fatos Lulo, Besnik Imeraj
MENDIM PARALEL
1. Në çështjen me kërkues shtetasin Aleksandër Çavo, Gjykata ka vendosur shfuqizimin si të
papajtueshëm me Kushtetutën të vendimit nr. 497,
datë 7.10.2014 të Kolegjit Administrativ të
Gjykatës së Lartë, pasi ky i fundit ka cenuar
parimin e gjykimit nga një gjykatë e caktuar me ligj,
parimin e disponibilitetit në gjykim dhe standardin
e arsyetimit të vendimit gjyqësor (shih paragrafin nr.
29 të vendimit). Edhe pse në qëndrimin përfundimtar
pajtohem me vendimin e shumicës, cenimin e së
drejtës për një proces të rregullt ligjor dhe
konkretisht të parimit të gjykatës së caktuar me ligj
e shoh edhe në një aspekt tjetër.
2. Parimi i gjykatës së caktuar me ligj, sikurse
thekson edhe shumica në vendimin e saj, është
trajtuar gjerësisht në jurisprudencën e Gjykatës. Në
rastin në shqyrtim jam dakord me përfundimin e
shumicës se Kolegji Administrativ i Gjykatës së
Lartë ka vlerësuar kontratën e shitblerjes, e cila nuk
ka qenë objekt i gjykimit në shkallët më të ulëta.
Akti që është kundërshtuar në gjykatat e faktit ka
qenë vendimi i kryeregjistruesit dhe jo vlefshmëria
dhe ligjshmëria e kontratës së shitblerjes.
Gjithashtu, vlefshmëria e kontratës së shitblerjes
nuk është ngritur si pretendim në rekurs nga
subjekti i interesuar. Gjykata e Lartë, në respektim
të parimit të disponibilitetit në gjykim, të parë në
kuptim të standardit të gjykatës të caktuar me ligj,
duhej të shprehej vetëm mbi kërkimet e subjektit të
interesuar në rekurs dhe jo përtej asaj që kërkohej
(shih paragrafin nr. 18 të vendimit).
3. Nga ana tjetër, duke ritheksuar qëndrimin tim
të shprehur tashmë (shih mendimin paralel të vendimit
nr. 27, datë 19.5.2016), në rastet kur Gjykata e Lartë
vendos ndryshimin e vendimeve të gjykatave të
faktit, si dhe rrëzimin e kërkesëpadisë, siç ka
vepruar edhe në çështjen në fjalë, bazuar në
kompetencat e Kolegjit Administrativ të Gjykatës
së Lartë, të parashikuara në nenin 63, të ligjit nr. 49,
datë 3.5.2012 “Për organizimin dhe funksionimin e
gjykatave administrative dhe gjykimin e mosmarrë-
veshjeve administrative”, kam vlerësuar se Gjykata
e Lartë nuk është e autorizuar nga ligjvënësi të
prishë vendimet e gjykatave të faktit dhe të
shprehet mbi themelin e çështjes, pasi në të gjitha
rastet e parashikuara nga neni 63 i lartpërmendur,
prishja e vendimit të gjykatave të faktit lidhet me
rikthimin e çështjes për rishqyrtim në atë gjykatë
(shih nenin 63, shkronjat “b”, “c” dhe “d”). Në të
kundërt, nëse Gjykata e Lartë do ta prishte
vendimin dhe do të shqyrtonte themelin e çështjes,
ajo nuk do të mund t’i shmangej vlerësimit të
provave, gjë që do ta kthente atë në gjykatë fakti të
shkallës së tretë, duke kompromentuar në këtë
mënyrë rolin dhe misionin e saj si gjykatë ligji.
4. Në këto raste kam vlerësuar se Kolegji
Administrativ i Gjykatës së Lartë, edhe pse në
dispozitiv ka përdorur fjalën “ndryshim vendimi”,
duke iu referuar shkronjës “dh” të nenit 63, de
facto, ka prishur vendimet e gjykatave të faktit dhe
ka rrëzuar kërkesëpadinë e kërkuesit, duke
shqyrtuar në këtë mënyrë themelin e çështjes në
tejkalim të kompetencave të sanksionuara në nenin
141 të Kushtetutës, në kuptim të funksionit
rishikues të Gjykatës së Lartë. Kompetencën që
ligjvënësi i ka njohur Kolegjit Administrativ të
Gjykatës së Lartë për të ndryshuar vendimet e
shkallës së parë dhe të apelit, ai e ka interpretuar në
mënyrë të zgjeruar, si nga pikëpamja literale, ashtu
edhe kushtetuese, duke e shndërruar veten nga
gjykatë ligji në gjykatë fakti. “Ndryshimi”, sipas
pikëpamjes time, në kuptim të shkronjës “dh” të nenit 63 lidhet vetëm me ndreqjen, plotësimin ose korrigjimin e vendimeve të gjykatës së shkallës së parë apo të apelit, por në asnjë rast me zgjidhjen e çështjes në themel.
5. Në mbështetje të këtij argumenti mjafton t’i referohemi qëndrimit që mban ligjvënësi për të njëjtin problem në çështjet penale. Sipas nenit 441 të Kodit të Procedurës Penale (KPP) e drejta e Kolegjit Penal të Gjykatës së Lartë për të ndryshuar
vendimet e gjykatës së shkallës së parë apo të apelit, lidhet me cilësimin ligjor të veprës, llojin dhe masën e dënimit, si dhe pasojat civile të veprës penale. Ndërsa rastet kur ky kolegj vendos prishjen e vendimit dhe zgjidhjen e çështjes pa e kthyer për
rishqyrtim përcaktohen në mënyrë taksative në nenin 442 të KPP-së.
6. Si përfundim, mendoj se vendimi i Kolegjit Administrativ të Gjykatës së Lartë i ka cenuar kërkuesit të drejtën për një proces të rregullt ligjor si pasojë e mosrespektimit të parimit të gjykatës së caktuar me ligj dhe për shkak se ai i ka atribuuar
vetes kompetenca të cilat nuk ia ka autorizuar ligjvënësi.
Anëtar: Vladimir Kristo
als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn nld_Latn tpi_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn fin_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn fin_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lvs_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn tur_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn