als_Latn dik_Latn sag_Latn
“Kush e mban mendjen tek e kaluara iu qërroftë njëri sy, kur e harron të kaluarën iu qërrofshin të dy sytë!”. Kështu thotë Aleksandër Solzhenicin, ikona e mbijetesës në gulaget sovjetike.
Kush ka lindur përpara viteve ’90 mundet ta kuptojë fare mirë këtë thënie. E shkuara është si një damkë hekuri e nxehtë në lëkurë, që nuk ikën kurrë dhe djeg herë pas here, e dora të shkon aty pa vetëdije, por ata janë të rinj.
Ku ata lindën komunizmi nuk ishte më një e tashme, për ta nuk mund të ishte as e shkuar, por ama tragjedia e 50 viteve nuk mund të mos trashëgohet edhe në jetët e tyre, nga prindi te fëmija.
Për të kuptuar se si e konceptojnë të shkuarën të rinjtë, por edhe radikalizmin, i cili shfaqet në format më brutale në kohët e sotshme, prezenca e OSBE-së në Shqipëri u bë nismëtare e hapjes së një ekspozite, konkurs artesh figurative për të rinjtë, “Radikalizmi fetar, marrëdhënia me të shkuarën”.
Ekspozita u hap dje në galerinë e Fakultetit të Arteve të Bukura, FAB, ku u ekspozuan veprat më të mira të realizuara nga studentët mbi këto dy tema. Sipas organizatorëve, ekspozita ka për synim që t’i nxisë të rinjtë që të reflektojnë përmes artit rreth dy temave, me të cilat shoqëria shqiptare ka nevojë të përballet me qëllim që të mos bëhet rob i tyre.
Tema e parë e përzgjedhur ka të bëjë me një përpjekje të nxitur nga OSBE-ja për të parandaluar dhe luftuar ekstremizmin e dhunshëm dhe radikalizmin, duke nxitur dialogun rreth këtyre fenomeneve.
Tema e dytë ka për synim që të rrisë vëmendjen e shoqërisë shqiptare ndaj debatit lidhur me regjimin totalitar dhe shkeljet e të drejtave të njeriut të shkaktuara prej tij, si dhe ta nxisë dhe më tej këtë debat.
E SHKUARA E PAKUPTUESHME
Nuk është e vështirë të gjesh të kaluarën në Shqipëri. Tej qendrave të zhurmshme, periferitë ofrojnë relikte të së kaluarës me shumicë. Madje, ka qytete e fshatra, ku duket sikur koha ka ndalur dhe njerëzit vijojnë të jetojnë Nga ekspozita “Radikalizmi fetar, marrëdhënia me të shkuarën” po njëlloj.
Përtej ish-Bllokut (ku edhe aty e shkuara qëndron këmbëkryq nga vetë emri, por edhe vila e Enver Hoxhës në mes, e vetmja e kthyer në pab me muzikë deri në qiell) ka të shkuar me shumicë, por për të rinjtë është pak e vështirë ta kuptojnë shkak-pasojën e izolimit. “Unë jam student në Universitetin e Arteve dhe jam i paqartë për të kaluarën e vendit tonë në diktaturë, për ndikimin e asaj kohe në të sotmen dhe në të ardhmen. Unë nuk e di diktaturën, por shoh gjurmë që lexohen e nuk kuptohen, dhe që duhen kuptuar patjetër një ditë. Sa më shpejt, më mirë”, shkruan në konceptin e veprës së tij njëri prej 20 studentëve pjesëmarrës në ekspozitë.
Ai sheh gjurmë, por nuk do t’i lexojë, sepse ai nuk e ka “kodin” deshifrues në lëkurë. Ndaj ai i sheh si gabime, si gozhdë që ngulen në një dërrasë dhe lë shenja… E shkuara për ta është një divan “me kokë”, mbi të cilën ndodhet një centro punuar me bizë dhe një shishe plastike coca-cola, që dikur mbahej për bukuri si gjë e rrallë, e ardhur përtej detit, është Piramida, ishmuzeu i diktatorit, sot e kthyer në një ndërtesë “qorre”, gri, e cila hapet në të rrallë, për ndonjë koncert a ekzibicion; është shtatorja e diktatorit, që ata e kanë parë vetëm në fotografi; apo fotografi të ish-diktatorit nëpër tribuna, që mbushin germat e fjalës “METAMORFOZA”; një parullë e rrjepur e mbetur ende si shenjë në trupin e ndonjë ndërtese të vjetër… Tragjizmi nuk mungon, por duke qenë i pajetuar, artistët e rinj e kanë të vështirë ta bëjnë veten subjekt. Ata e shohin në distancë, të shkëputur, të papërfshirë, gati të ftohtë, në tonalitetet e grisë. Kjo shkëputje i “shpëton” ata deri diku nga patetizmi, i cili jo rrallëherë buron nga emocioni apo ndjesia që krijon rikthimi në të kaluarën.
RADIKALIZMI
Ndërsa e shkuara mbetet “e pakuptueshme”, radikalizmi nuk është aq abstrakt dhe i paprekshëm. Tema e radikalizmit është lidhur më së shumti me atë fetar. Është kjo forma e shfaqur më së shumti viteve të fundit
. Më e dhunshmja, më e dukshmja, më tragjikja. Nëse diktatura lidhej drejtpërdrejt me figurën e diktatorit, radikalizmi është “binjakëzuar” me vdekjen. Në një prej studentëve ai shfaqet në formën e një gruaje me burka, që mban në dorë një gur. Është vdekja e vet. Ndërsa një tjetër ka sjellë një kokë të prerë në pjatë. Si koka e Gjon pagëzorit…
Kohët kalojnë, por thelbi është po ai, si dy mijë vjet më parë. Kjo ekspozitë ishte një test për të kuptuar mënyrën se si të rinjtë e perceptojnë të shkuarën, por edhe radikalizmin. Mediumet ku operohet janë nga më të ndryshmet, pikturë, instalacion, skulpturë. Të larmishme janë edhe materialet e përdorura.
ALMA MILE
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn gla_Latn