als_Latn uzn_Latn slv_Latn
Smundja e quajtur frik
Ekzistojn shum lloj frike q jan ekstreme dhe q madje mund t quhen smundje. Ktu nuk po flasim pr frikn ndaj Allahut por, reth friks si ndjenj dhe emocion, kur ajo bhet e pakontrollueshme. N kt artikull do t prqndrohemi ne dy lloj frikash nevrotike; ndrojtja dhe ankthi. (Frika negative, nga gjrat dhe n situata ku sduhet. sh.p.)
Ndrojtja
Ndrojtja sht rezultat i mungess s besimit n vetvete. Ajo shfaqet si ndjenj konfuzioni dhe gjendje nervoze kur dikush prballet me njerz t ngritur ose jo t familjes. Kur nj person vuan nga kjo ndjenj, atij i mbahet goja dhe gjuha i lidhet. Kur dshiron t thot dika, ai thot gjra t tjera q si ka pr qllim.
Dhehebiu, n veprn e tij madhshtore t titulluar Sijer Ealami en-Nubela (Biografit e personaliteteve fisnike), prmend historin e famshme t nj personi q u takua me nj kryeminstr. Nj dit Ibn Xhasasi shkoi te vizitonte kryeminstrin Ibn Furat, me vete kishte marr nj sasi kamfuri. (Lnd kimike q nxirret nga nj lloj druri si dafin, prdoret kryesisht n mjeksi si nxits i sistemit nervor. sh.p.)
N momentin q iu afrua kryeminstrit i erdhi pr t pshtyr, dhe mendoi q ti jap atij kamfurin e pastaj t pshtyj n lumin Tigr. Por, kur u ndodh prball i pshtyu atij n fytyr ndrsa kamfurin e hodhi n lum. Kryeministri mbeti i befasuar ndrsa Ibn Xhasasi shum i friksuar dhe i hutuar tha pa dashje: Betohem pr Allahun e Madhruar se gabova pa dashje. Un pata pr qllim tju pshtyj ju n fytyr dhe t hedh kamfurin n lum. Kryeministri iu prgjigj: Po pikrisht kt bre, injorant!. Pr shkak t ndrojtjes Ibn Xhasasi u ngatrua si n veprimet ashtu dhe n fjalt e tij.
Nj situat e till nuk ndodh shpesh ndoshta por, megjithat ka shum probleme t prgjithshme q mund ti ndodhin dokujt pr shkak t ndrojtjes. Ndrojtja mund t jet shkak q nj nxns mos t marr pjes n msim. Megjithse e di prgjigjen e nj pyetjeje br nga profesori, ai nuk mund t marr guximin q ta thoj at me z t lart. Kur ky nxns ka problem me dika dhe nuk e kupton, ai nuk arrin ta pyes msuesin pr shakak t ndrojtjes s madhe q ka.
E njjta gj e pengon nj person q t flas n xhami, t jap msime ose t drejtoi namazin. Ai shqetsohet jasht mase se po t bj nj gj t till do t bj ndonj gabim. Kur provon t kryej dika dhe bn gabimin m t vogl prpara njerzve, ky gabim e vret at trsisht. Ai kurr nuk e harron at dhe sa her q duhet t prballet n publik ai gabim i shfaqet para syve, kshtu ky gabim i vogl i varros atij ndrat dhe talentin e tij.
Ndrojtja bhet shkak q nj person t mos i kshilloj dot t tjert ose ti udhzoj ata. Nj person i ndrojtur mund t shoh dik duke br nj gabim prpara syve t tij, por ai nuk ka kurajon q ti flas, megjithse mund ti ket t gjitha argumentet e nevojshme pr t vrtetuar se vepra q ai po kryen sht gabim. Ai nuk mund t bj dobi me dijen q ka. Mungesa e besimit n vetvete e bn at shum t ndrojtur saq smund t kshilloj edhe dik q e ka n moshn e tij ose ate q sht m i vogl.
Ndrojtja nuk e lejon nj person q t bj pazar kur duhet t blej ose t shes, kshtu ai smund t arrij nj mim me leverdi.
Ndrojtja e bn t pamundur q nj prind t refuzoj ndonj krkes t fmijve t tij, edhe nse ata krkojn dika q ai e di se nuk sht e mir ose sht jo islame. Kshtu ai ua jep at, thjesht sepse smund t thoj dot jo.
Njerzit mund t prfitojn nga nj person i ndrojtur dhe ta prdorin at. Mund t flasin dhe t veprojn kundrejt tij far t duan prderisa ai nuk merr guximin t kundrshtoj dhe t vetmbrohet.
Nj person i ndrojtur ndjen se e gjith vmendja sht prqndruar tek ai dhe se dokush po e shikon at. Kur dikush i buzqesh ai mendon se po qesh me t. Kur shikon dy persona duke folur, mendon se ai sht n qndr t biseds s tyre. Ai sht tepr i ndjeshm dhe e ka t pamundur q t kryej dika t vshtir apo serioze.
Kto jan vetm disa shembuj t problemeve q shkakton ndrojtja. Fatmirsisht gjenden mnyra me an t t cilave ndrojtja mund t kaprcehet;
1. Praktikimi
Nse nj person e vendos veten vazhdimisht n situata t ndryshme, ai mund ta kaloj frikn q ka t bj me to. P.sh. nse i friksohet fjalimit n publik ai mund t msohet duke mbajtur nj fjal t shkurtr n shtpi. Shum shpejt ai do t mund t mbaj nj ligjrat t shkurtr n rethin e shokve t shkolls, m pas mund t jap msime n xhamin e lagjes. Kshtu ai do ta humb turpin e t folurit n publik.
Nse do t pyesni prezantuesit ose oratort m t famshm n bot, njerz q t tjert dynden pr ti dgjuar kur flasin, se si kan filluar, do shikoni se n m t shumtn e rasteve fillimisht ata kan pasur shum turp t flasin. Megjithat ata nuk kan lejuar q kjo gjendje frike ti ndaloj, por kan gjetur forcn q t flasin hern e par dhe t dyt. Nuk kan lejuar q gabimet e tyre t vogla t pengojn talentin e tyre. Madje disa prej tyre, m von kan folur rreth friks q kan pasur, kshtu q kjo t jet nj shembull pozitiv pr t tjert.
2. Veprimi n mnyr graduale
Njeriu duhet ti marr gjrat gradualisht. Kur dikush duhet t flas n publik p.sh., si fillim ai mund t lexoj nga nj libr. Shum njerzve leximi nga libri ua ka larguar komplet frikn.
Hapi tjetr sht q t prgatis vet nj ligjrat dhe ta shkruaj at komplet. Leximi i nj materiali t prgatitur vet sht nj hap prpara nga leximi i fjalve t dikujt nga nj libr.
S shpejti ktij personi do ti duhet vetm t hedh n nj letr idet kryesore n disa pika me detaje t vogla. Kjo do t jet e mjaftueshme q ai t dal prpara t tjerve dhe t mbaj nj fjalim.
Prfundimisht, ai do t mund t qndroj prpara publikut dhe t mbaj nj ligjrat t tr prmendsh, duke ju referuar vetm memories s tij.
N t njjtn mnyre, gradualisht, nj person mund t ris seriozitetin e tems q trajton dhe numrin e audiencs.
3. Msimi nga t tjert dhe nga gabimet e tyre
Shikimi tek t tjert mund ti tregoj njeriut si t veproj ai vet. P.sh. nj student vshtron shokun e tij duke mbajtur nj tem para klass, shoku i tij bn nj gabim dhe t gjith qeshin me t. Po edhe ai vet qesh me t tjert, pastaj ulet n bank sikur t mos kishte ndodhur gj. T nesrmen ai sht plotsisht i gatshm t flas prsri.
Studenti q e vshtron kt sjellje mund t pyes veten: Pse t mos bj dhe un si ai?
Duke par t tjert dhe gabimet e tyre, njeriu mund t fitoj vetbesimin q i duhet pr t kaluar vshtirsit.
4. Lnia e disa gjrave n perspektiv
Nj person i ndrojtur mendon se t tjert e shohin at n nj mnyr t veant, kjo mund t jet dhe shkaku i ndrojtjes s tij. Nse ai ndrgjegjsohet se njerzit sjan aspak t prqndruar tek ai, kjo do tia lehtsoj atij gjrat. Kur ai bn ndonj gabim, t tjert pa dyshim, do t flasin reth tij, megjithat po aq shpejt ata do ta harrojn gabimin e tij, kshtu shtja do t mbyllet prgjithmon dhe askush sdo t flas m pr t. Brenda nj jave ai mund t ngrihet e t flas prsri pa problem.
N shum raste ndodh q ligjruesi mund t bj lapsuse t vogla gjat fjalimit ose t ngatrohet pak, por ato kalojn pa u vn re nga audienca, dhe ky mund t jet nj rast ku shum prej tyre mendojn se fjalimi sht mbajtur n mnyr perfekte. Kjo sht dika mse e vrtet nga ajo q e ka treguar eksperienca.
Njerzit n audience nuk arrijn t deportojn n mendimet dhe ndjenjat e brendshme t folsit. Jo do here ata mund t kuptojn nervozizmin e tij. Megjithat, nse folsi e ndjen se audienca e ka kuptuar q ai sht nervoz, kjo e nervozon dhe m shum dhe si rezultat bhet fols m i dobt.
Ankthi
Ankthi sht nj smundje q shfaqet kur frika dhe shqetsimi i dikujt shndrohet dhe bhet tepr i ekzagjeruar. Ankthi vjen si rezultat i friks dhe parashikimit se dika e keqe do t ndodh. Ai paraqitet n shum mnyra;
A. Ankthi prej vdekjes
Frika prej vdekjes, n vetvete nuk sht smundje, bile nse ajo e shtyn dik q t shtoj veprat e mira dhe t nxitoj n punt e vlefshme, ather ajo mund t jet dika vrtet e lavdruar. Megjithat nse frika prej vdekjes e pushton nj person gjat gjith kohs, kur sht duke ngrne ose duke pir, kur punon, kur shkon pr t fjetur etj. ather ajo kthehet n smundje.
Ne duhet t kemi parasysh se frika prej vdekjes, marr veant, nuk sht dika e lavdruar.
Ibn Kajjimi e prmend kt pik n librin e tij, Zadul Mead (Prgatitja pr Rikthimin):
I Drguari i Allahut, paqa dhe bekimi i Allahut qoft mbi t, n predikimet e tij, nuk prqendrohej n faktin se vdekja sht e pashmangshme, as n argumentet q kan t bjn me t. Ai nuk nuk ndalej shum mbi jetn e trupit n varr, as n tema t ngjashme me t. Prkundrazi, ai prqndrohej n shtje m t mdha, si inkurajimi pr t marr dije t vlefshme, kryerja e veprave t mira, udhzimi i njerzve dhe msimi i fes s vrtet.
M pas Ibn Kajjimi e kthen vmndjen tek oratort dhe predikuesit e kohve t mvonshme, t cilt msojn prmndsh disa formula duke harruar kuptimin e vrtet t tyre. Prmend se si shum prej tyre fillojn direkt t flasin pr vdekjen dhe prqendrohen n shtje t tilla, si do han krimbat trupat tan pasi t vdesim. Kjo krijon n zemrat e dgjuesve nj frik t dmshme, jo frik pozitive q inkurajon virtytet e larta dhe i shtyn njerzit t bjn vepra t mira.
Vdekja sht dika q besimtari disa here mezi e pret. Pejgamberi, paqa dhe bekimi i Allahut qoft mbi t, ka thn: Kush dshiron ta takoj Allahun, Allahu dshiron ta takoj at, dhe kush urren ta takoj Allahun, Allahu urren ta takoj at.
B. Ankthi prej smundjes
Disa njerz pikllohen nga frika e madhe se mos smuren. Nse ata kan nj dhimbje koke t leht friksohen se mos sht hemoragji n tru. Ata imagjinojn se do dhimbje barku sht nj lloj dshtimi. Vazhdimisht ata jan t shqetsuar se mos marrin ndonj smundje serioze.
Nj frik e till prej smundjes sht vet smundje, dhe n t vrtet mund t jt shum m serioze se smundjet q shkaktojn dhimbje trupore.
Ka pasur raste kur sht menduar se dikush vdiq prej mortajs por, kur i kan br autopsin sht br e qart se trupi ska pasur asnj lloj infeksioni. Ka qen frika e fort prej mortajs q ka shkaktuar tek ai simptoma t ngjashme me t sajat dhe prfundimisht vdekjen.
C. Ankthi prej dshtimit
Shum njerz nuk jan n gjndje t merren me studime, me tregti ose biznes, ose t thrasin t tjert n Islam pr shkak t friks nga dshtimi.
Nj frik e leht prej dshtimit mund ta shtyj dik q t studjoj dhe ta programoj mir punn e tij, kshtu ai mund ti arrij qllimet me sukses. Ajo bn q nj person t konsultohet kur sht e nevojshme e mos t ngutet ku sduhet.
Mirpo, kur kjo frik rritet deri n at shkall sa q kalon n smundje, ather ajo bhet penges dhe nuk e l njeriun t eci prpara. Nj frik e till, pa dyshim, sht smundje q duhet kuruar.
D. Ankthi prej prgjegjsis
Ka njerz q e urrejn prgjegjsin, t tillt e vonojn martesn pr shkak se nuk duan t ken n prgjegjsi nj familje. Ata nuk duan t ken nj pun t vazhdueshme, nuk pranojn t merren me nxns pr t cilt duhet t mbajn prgjegjsi, kshtu heqin dor prej msimdhnies. T till nuk duan t mbajn prgjegjsi pr asknd.
E. Ankthi i t menduarit vet
Shum njerz kan frik t mendojn vet rreth shtjeve q i rrethojn. Ata kan frik ti zgjidhin vet problemet. Gjithmon i shohin gjrat vetm n siprfaqe, pa ju futur ndonj hulumtimi n thellsi. Nse nj person i till lexon nj libr, ai kurr nuk logjikon mbi t, nuk mendon mbi argumentet apo informacionet e paraqitura n t. Ky person nuk arrin t prcaktoj nse prfundimet jan t sakta dhe nse argumentet e dhna kan baza apo jo. Ai nuk preokupohet t zbuloj se deklarimet e bra n t jan t vrteta apo thjesht spekulime, as nuk i kushton rndsi faktit se autori e ka trajtuar temn n detaje t mjaftueshme apo jo. Ai knaqet duke pranuar n mnyr pasive at q lexon.
Personi i till pranon pa br kritik ka i thot nj njeri fardo, nj pjestar i familjes, nj grup apo shkoll pa e gjykuar vet shtjen.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ayr_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn