als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Duhet tė jemi syhapur dhe tė urtė ndaj ndikimeve dhe rrymave radikale fetare/
Tė mbuluarit dhe tė mshehurit e fytyrės sė gruas s`ka qenė nė kohėn e profetit, por ėshtė shpikur mė vonė. Ndalim i madh nė pėrparimin e njė kombi, thoshte Naim Frashėri/
Shkruan: Fahri XHARRA/
Rryma pėrparimtare qė e ka kapluar shoqėrinė shqiptare nė pėrgjithėsi ėshtė aq e fortė, saqė edhe ata qė mendojnė ta kthejnė rrotėn e historisė prapa, e kanė tė kotė. Qysh nė vitet e 50`ta tė shekullit tė kaluar ishte aprovuar Ligji pėr ndalimin e bartjes sė ferexhesė dhe mbulimit tė fytyrės sė femrės.
Ndalimi me ligj
Me ligj ndalohej ēfarėdo detyrimi apo bindje e femrave pėr tė bartur ferexhe, gjegjėsisht pėr ta mbuluar fytyrėn, si dhe ēfarėdo mbėshtetje qė i bėhej bartjes sė ferexhesė dhe mbulimit tė fytyrės. Ndėrkaq me punė tė dhunshme, para tė mėdha, apo burg tė gjatė dėnoheshin ata qė detyronin apo cytnin femrėn nė diēka tė tillė. Fatbardhėsisht qė kėso ligjesh as qė janė tė nevojshme tė propozohen, pasi vetėdija e botės sonė mashkullore dhe emancipimi i femrės shqiptare janė shumė tė larta. Kemi kulturėn, traditėn tonė qė e kemi kultivuar brez pas brezi e me gjenerata tė tėra. Interesant ėshtė tė theksohet se edhe Naim Frashėri, njė ndėr apostujt mė tė mėdhenj tė Shqiptarisė, e ka dashur me zemėr tė pėrvėluar pėrparimin e Shqipėrisė dhe lartėsimin e kombit shqiptar. Ja se ēka kishte shkruar Naimi : Tė mbuluarit dhe tė mshehurit e fytyrės sė gruas s`ka qenė nė kohėn e profetit, por ėshtė shpikur mė vonė. Ndalim i madh nė pėrparimin e njė kombi! Si mund tė vė mbroth njė komb kur gratė domethėnė gjysma e njerzisė rronė e mbyllur si nė kuvli? Si mund tė jetė i zgjuar njė komb pa pasur nė vijė jetėn e shtėpisė e tė fėmisė dhe kėto qysh bėhen kur burri rrin veē gruas? Ē`dashuri, ē`arsye mund tė mėsojnė e tė marrin djemtė nė njė familje tė tillė Gruaja duhet tė jetė mė shumė se burri e arsimuar se fėmija sė pari e marrin mėsimin nga nėna Gruaja ėshtė mėmė e fėmijės, zonjė e shtėpisė dhe e krejt njerzisė. Njė nga tė mbeturat mė tė shėmtuara tė botės sė vjetėr ėshtė pa dyshim ferexheja qė mbulon gruan myslimane. Dhe siē thotė Tajar Zavalani (Bota e re, nr. 14, 1936): S`na shkon nga mendja se ka burra qė i thonė vetes tė dijshėm dhe duan tė ecin hap mė hap me kohėn dhe guxojnė tė dalin publikisht e tė pėrligjin me argumente serioze fshehjen e gruas brenda njė perdeje tė zezė. Pastaj Tajar Zavalani vazhdon: Tė merremi vesh mirė, ē`kuptojnė me fjalėn qytetėrim, dhe a mund tė jetė i qytetėruar njė skllav? I pari fitim i qytetėrimit ėshtė triumfi i lirisė personale. Gruaja myslimane ėshtė skllave e burrit derisa ky e detyron tė dalė e mbuluar. Ndoshta femrės shqiptare i pėlqen tė dalė e mbuluar? Kjo ėshtė njė fyerje pėr gocėn, vajzėn, gruan, femrėn tonė e cila ka dėshirė tė zjarrtė tė jetė e lirė dhe e qytetėruar si ēdo krijesė njerėzore qė jeton nė kėtė milenium. A thua me tė vėrtetė shamia, ēarēafi, ferexheja e ruajnė namuzin e femrės? Nga pėrvoja nė shtetet arabe e aziatike mbulimi sjell vetėm shėmtim qė bie nė sy, shėmtim nga zgjedha e shpikur nga shpirtrat sadistė.
Nuk duhet kthyer mbrapa
Kėtu nė trevat shqiptare nuk duhet tė kthehemi prapa dhe tė lejojmė krijimin e njė krijese fatkeqe qė tė kėput shpirtin. Ēfarė aftėsie mund tė ketė ajo pėr tė rritur fėmijė. Ata fėmijė qė do tė jenė shpresa e sė nesėrmes sė kėtij vendi. Trashėgimia e atdheut dhe krenaria e kombit. Dija, nė romanin e Haki Stėrmillit nė ditarin e saj thotė: Sikur t`isha djalė do t`i tregojsha botės mashkullore se dora qė e pėrkund djepin ėshtė ajo qė e rrotullon boshtin e fatit tė njerėzisė, sepse ajo, vetėm ajo e drejton jetėn kah horizontet e ndritura. Femra myslimane e mbyllur brenda katėr mureve asht e mpitė, e dobėt dhe e pazhdrivillueme, sepse asht shtypė e mbytė nga zgjedha e randė e nji edukate qė nuk kėshillon e nuk porosit tjetėr veēse ndalimin: mos prek,mos fol,mos dil,mos qesh ,mos e mos e mos. Kur ne i hapim derėn, atėherė tė huajt mezi s`presin tė na japin leksione. Njėfarė ndėrkombėtari Juerg Loneburg paska pas thėnė se ferexheja na qenka pjesė e kulturės shqiptare.(???) Jo vetėm atij, por edhe bashkėkombėsve tė mi u them se ēarēafi e ferexheja janė kulturė turko-arabe qė ka pasuar me zgjerimin e Perandorisė Osmane, islamizimi i tė cilit ėshtė kryer deri nė fund tė shekullit tė 19`tė. Feja e besimi ėshtė ēėshtje shpirtėrore individuale. Duhet tė vėmė nė rend tė parė kombin. Pra se jemi shqiptarė dhe tė punohet shumė nė uljen e tensioneve ndėrfetare tek shqiptarėt. Duhet tė jemi shumė syhapur dhe tė urtė ndaj ndikimeve dhe rrymave radikale fetare tė cilat kėmbėngulin nė tjetėrsimin e identitetit tonė shqiptar. Pėrndryshe nuk do tė jemi mė ata qė jemi sot.
als_Latn als_Latn eus_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn