als_Latn uzn_Latn ron_Latn
-
Xhelil Gjoni dshmon pr rolin e tij n lvizjen e dhjetorit 1991
Xhelil Gjoni: Imami e Pashko konsultoheshin me mua kur u krijua PD
Se cili ishte roli i themeluesve t Partis Demokratike n Lvizjen studentore dhe n vet partin e re q u krijua, Xhelil Gjoni, ish-sekretar i Par i Komitetit t Partis s Puns pr Tirann, i rrfen n pjesn e tret t intervists s tij pr gazetn Panorama. Ai tregon se si konsultoheshin n Komitetin Qendror themelues t PD-s, por dhe t Partis Republikane, pr krijimin e partive t reja. Pr drejtuesin e lart t PPSH-s s Tirans, t gjitha rekomandimet q u jan dhn themeluesve t PD-s dhe PR-s jan zbatuar, ndrsa e ka par problematik gjithmon rolin e Azem Hajdarit pr agresivitetin e tij.
***
N vijim t rrfimit t tij pr Lvizjen Studentore t Dhjetorit 90, Xhelil Gjoni tregon se edhe kjo lvizje sht ndikuar nga ambasadat e huaja, ndrsa Partia e Puns punoi q situata t mos dilte jasht kontrollit.
N nj intervist ekskluzive pr gazetn Panorama, ai tregon takimet q ka pasur n at koh me drejtuesit e Lvizjes, Azem Hajdarin, por dhe Sali Berishn e Besnik Mustafajn, pr t gjetur zgjidhje sa m t buta pr t shmangur nj prplasje t fort mes pushtetit dhe studentve.
Ish-sekretari i par PPSHs pr Tirann dhe njkohsisht sekretar i Komitetit Qendror t PPSH-s, e cilson Azem Hajdarin si njeri t Sigurimit t Shtetit, jo shum t besueshm dhe t ekuilibruar. Pr mua lvizja demokratike n Shqipri m shum i dedikohet Partis s Puns, sepse i edukoi se si t bnin dhe organizonin lvizjen demokratike, sesa nj rrumpalle totalisht pa ide, shprehet Gjoni n intervistn e tij.
Sipas tij, Ramiz Alia, nga frika e nj skenari si ai i Rumanis, punonte me t gjith protagonistt dhe themeluesit e PD-s q situatat n Shqipri t zhvilloheshin me sa m pak prplasje, pasi informacionet e Sigurimit t Shtetit parashikonin gjakderdhje.
Pak jav m par festuam 24-vjetorin e Lvizjes studentore t Dhjetorit, ju, pr shkak t pozits suaj n at koh, keni dijeni pr to. Si nisi kjo lvizje?
Kur dgjoj Dhjetoristt, m shkon mendja te dekabristt e Rusis, viti 1825. Kjo lvizje ishte e para lvizje revolucionare kundr carizmit, e cila bazohej n krkesat pr demokraci kundr autokracis cariste. Pse m vajti mendja te dekabristt?! Pasi kjo prkon me dhjetorin (dekabr), nga ka marr dhe emrin Lvizja Dekabriste. Por edhe lvizja studentore e dhjetoristve, ose e dekabristve tan, pr t par ngjashmrin mes ktyre dy lvizjeve, t lvizjes s 1825 n Rusi me at t fillimit t viteve 90 n Shqipri. Kto lvizje kan nj t prbashkt, etjen pr liri dhe demokraci, pr fjaln e lir. Kjo sht nj krkes universale dhe e prhershme e njerzimit. Dekabrizmi n Rusi ishte nj lvizje e konceptuar, kishte nj mendim filozofik q udhhiqej nga kto dy ideolog. Ata kishin etjen pr lirin, pr fjaln e lir, n nj Rusi t pllakosur nga rendi feudal, me kufizime t mdha, vendi ku njeriu me ndjenjat e tij shtypej m shum se kudo. sht pr tu theksuar me kt rast se linja materialiste e filozofis ruse fillon me dekabristt nprmjet Belinskit, Dobrolubovit e ernishevskit. Pika e takimit mes dy lvizjeve ishte etja pr liri, sidomos pr lirin e fjals.
Cila ishte veoria e Dhjetorit ton?
Dhjetorit ton i mungonin kto lloj ideologsh dhe e bnin Dhjetorin ton pak rrumpall me nj agresivitet, pa nj ideologji, pa nj platform. Mund t prezantohej ndryshe e gjith etja pr lirin e fjals dhe veprimit, ballafaqimi me platforma alternative me pushtetin. Kishte nj pjes t madhe t udhheqsve t Partis s Puns, q nuk kishin kundrshti pr hapjen dhe krijimin e hapsirave pr pluralizm. Djemt e popullit ishin ata. Pre Zogaj ka t drejt kur thot se pluripartizmi ishte negocim dhe, mbi kt logjik, gjith procesi i vendosjes s pluralizmit dhe pluripartizmit u b prmes negocimit dhe jo prplasjes, gjakderdhjes si n disa vende t tjera. Por Zogaj nuk ka t drejt kur thot se ky negocim politik nisi me krijimin e PD. Vet negocimi sht politik dhe madje ishte politik e menur, q oi n krijimin e Partis Demokratike. Politika nuk filloi me krijimin e PD, por kishte filluar q me negocimin e krijimit t kushteve, q oi n krijimin e ksaj partie. Kjo politik krijoi nj proces normal dhe unikal pr Shqiprin.
Ndoshta ky negocim erdhi edhe pr shkak t ngjarjeve q kishin ndodhur n vendet e tjera t Lindjes, si Rumania, dhe pushteti i asaj kohe po krijonte hapsirat pr shmangien e nj Rumanie t dyt?
Jo, jo, nuk ishte vetm ndikim i jashtm. Kishte nj predispozicion t madh n shum drejtime pr ndryshime, sepse vet komunistt ishin br t paknaqur ndaj udhheqsve t tyre dhe krkonin ndryshime. Dhe ndryshimi erdhi nga vet brenda sistemit. M kurajoz u bn vet komunistt pr t ndryshuar situatn n vend, fmijt e tyre.
Si lindi Lvizja studentore, vinin te ju shqetsimet e studentve pr kushte m t mira n konvikte, energjia, ushqimi?
Un jam marr me kt pun q kur m solln nga Dibra n Tiran, n 1990. Kur erdha, i gjeta ambasada t mbushura. Ramiz Alia m mori n kabinetin e tij dhe m caktoi ndihms pr inteligjencn q t ndihmoja Pirro Kondin fillimisht si sekretar i Par i Tirans. Ambasadat ishin t mbushura me qytetar dhe Tirana ziente.
far produkti gjykuat n at koh se ishin ambasadat? Kishte nj shprthim t brendshm apo nxitje nga jasht?
Nse nj ambasad e jona n Perndim do t ishte sjell n at mnyr me qytetart e tyre, menjher do t ishte ndrhyr dhe kjo situat do t ishte zhbr. N Tiran ishin shum agresive ambasada franceze, gjermane dhe shum agresive pr udi dhe ambasada eke. Ndrsa ambasada italiane ishte m e matur, por dhe ajo punonte intensivisht. T gjith kto, kur vijm te Lvizja e Dhjetorit ishin nj ndikim i jashtm n nxitjen e ndjenjave antipushtet, t revolts. Mbushja e ambasadave ishte totalisht nn ndikimin e diplomacive t huaja dhe t agjenturave t tyre. Kryebashi i ktyre nxitjeve ishte Ambasada jugosllave n Tiran, pasi ambasadori i saj ishte dhe dekani i ambasadorve (m i vjetri n shrbimin diplomatik). N Ambasadn jugosllave hyn vetm 12 veta dhe takimet e ambasadorve perndimor bheshin n Ambasadn jugosllave. Po ta ken t ruajtur arshivn, duhet ta ken t dokumentuar kt periudh.
A u menaxhua si duhet kjo kriz?
Un kujtoj se u menaxhua dhe ka qen urtsia e njerzve q drejtonin n at koh dhe nuk vajti puna te prdorimi i forcs pr ti nxjerr njerzit nga ambasadat. Jo pak her sht ngritur pyetja q pse n Shqipri nuk ndodhn ngjarje t njjta me Bullgarin dhe Rumanin? Ishte pleksur shoqria shqiptare, jug-veri bashk, ishin martuar me njri-tjetrin dhe kishte krijuar nj kompaktibilitet, q nuk ishte e leht ta zhbje n at mas q t prdorej pr trazira t prgjakshme. Prkatsia fetare ishte e paprfillshme pas martesave mes t gjitha feve. Ky ishte nj fat pr Shqiprin, q kishim nj shtreszim t till t shoqris q amortizonte prplasjet e dhunshme.
Kishit negocim me ambasadat ku kishin hyr shqiptart n korrik 1990, far krkonin ata?
Ambasadat ku kishin hyr qytetart tan, krkuan tri sheshe pr ti zhvendosur t ngujuarit n qendr t Tirans. Ata krkuan q 5 mij qytetart q kishin hyr n ambasada t vendoseshin n sheshin Sknderbej, ku ata do t sillnin adra, krevate, pajisjet mjeksore dhe ushqime, ti nxirrnin nga ambientet e ambasadave. Kjo nuk u pranua. M pas, ata krkuan sheshin Avni Rustemi dhe, pasi u refuzua dhe ky shesh, krkuan sheshin Nn Tereza, para korpusit kryesor t Universitetit. Edhe kjo nuk u pranua nga ne dhe ky ishte nj menaxhim i menur. Qllimi i tyre ishte q pran 5 mij t ngujuarve t ambasadave t grumbulloheshin rreth tyre dhe nga 4-5 familjar t tyre, q do ta onte numrin n rreth 20 mij veta t ngujuar n sheshet e Tirans. Agjenturat prisnin q n Shqipri t shprthente situata dhe kjo ishte e leht, sepse brenda tyre mjaftonte nj provokim i vogl q t bhej Vaterloja. Prandaj nuk u lejua nj ngujim i tyre n sheshet e Tirans, jo thjesht si rrezik pr pushtetin, por pr t shmangur nj gjakderdhje. Pr kt rast, Ramiz Alia nuk u tregua i drejt, sepse atij dhe m von zotit Moisiu, ktij t fundit i kam shkruar se njeriu q duhet t merrte medalje nderimi nga shqiptart duhet t ishte ish-sekretari i Prgjithshm i OKB-s n at koh, Perez de Kuelar. Ai drgoi dy personalitete t OKB-s n Tiran pr t par nga afr situatn dhe rekomandoi ambasadat q ti pajisin qytetart shqiptar q kishin hyr n to me pasaporta dhe ti merrnin n vendet e tyre si emigrant. Kjo ishte zgjidhja magjike e shfryrjes s atij tensioni. Kt merit t De Kuelar nuk e njohu asnj nga presidentt dhe nuk e di se pr far arsyesh. Moisiut ia kam krkuar un prmes nj letre drguar me ndihmsin e tij, Xhevahir Spahiu.
Pas tejkalimit t ksaj krize me ambasadat, ju keni zhvilluar n sheshin Sknderbej mitingun m t madh t zhvilluar n at shesh. Ishte kjo nj matje force apo nj prezantim se pushteti qndronte n kmb i fort? Madje, qytetart e ambasadave jan cilsuar dhe si jashtqitje e kombit
N at miting qytetart nuk jan cilsuar si jashtqitje. Historia e atij mitingu sht kjo: Ramizi m kishte krkuar q t zhvillonim mbledhje n ndrmarrje t Tirans pr t sqaruar situatn se pas ambasadave pushteti vijon t jet i fort dhe i konsoliduar. Un i thash se nuk jam dakord me takimet e vogla n ndrmarrje, por jam pr nj miting n qendr t Tirans pr t treguar se ne jemi n kmb. N fjalimin tim atakohet shum Serbia, e cila kishte nxitur dhe vn n lvizje agjenturn e vet me elementt q kishte n Shqipri. Un e mora prsipr kt miting, mblodha t katr rajonet e Tirans dhe nuk u vendos asnj detyrim pr pjesmarrje. N kt miting vura re q Hekuran Isai nga frika kishte futur civil mes njerzve, nga frika se mund t kishte provokime apo tentativa t ndryshme. Mua nuk m erdhi mir, sepse un kisha mobilizuar partin q t merrej me garantimin e ktij mitingu. Pas mitingut, un shkoj te Llambi Gegprifti, i cili ishte kryetar i Komitetit Ekzekutiv. Aty m mori n telefon Ramizi dhe m falnderoi pr mitingun, duke m thn se u mata 2-3 her q t vija n miting. Un i thash se duhet t kishit ardhur sepse juve ju donte populli, jo mua q sapo isha kthyer nga Dibra. Qllimi i mitingut ishte frenimi i elementve antipushtet q ishin dhe komunist, t cilt ishin vn n lvizje kryesisht nga agjentura jugosllave.
Si u zhvilluan ngjarjet pas ktij mitingu?
Njerzit krkonin qetsin dhe u krijua ideja q ne mund tia dalim. Pr pyetjen q ju bni pr shprehjen jashtqitje e kombit, un nuk e di se kush e ka thn, sepse e pash dhe Ardian Vehbiun q e risillte kt fakt. Por un jam dshmitar i nj fakti q nuk e luan topi: n nj moment, Ramiz Alia, un n at koh isha ndihms i tij, m ka thn: Ore m kan thn q Kadare paska thn pr kta t ambasadave se jan jashtqitje e kombit. Nuk i thua q t bj nj poezi pr kta? Duket se Ramizit i plqeu kjo figur. Un e gjej Kadaren n salln e Kuvendit Popullor dhe i them se shoku Ramiz ka dgjuar se ti ke thn q qytetart e ambasadave q ikn jan jashtqitje e kombit. Ramizi m porositi t them se ai sugjeron t bsh nj poezi pr kt shtje. Ismaili m tha se kto fjal nuk i kishte thn. Kjo sht e vrteta. Se nga e dinte Ramizi, sht pun e tij.
Kriza e ambasadave i parapriu Lvizjes Studentore t Dhjetorit 1990. Ju gjeti t paprgatitur, apo ankesat e studentve, t cilat fillimisht ishin ekonomike kishin ardhur te ju m par?
Kushtet n konvikte ishin t vshtira dhe krkesat e studentve qndronin, ishin t drejta. Por m tepr ishte pakujdesia dhe paprgjegjshmria e atyre q menaxhonin kt sektor. Hajde se djemt tan jan, t msojn e t han nj pjat sup, far duan m shum, ky ishte nj mentalitet mediokr dhe harrohej se njerzit komunikonin, shikonin n TV se ndodhte rreth tyre, kishin lidhje me botn e jashtme. Administratort q merreshin me kt pun, qoft ata t partis dhe qoft at t pushtetit, e kishin si pun dytsore kt shtje. Ishte vendosur n at koh q t ndrtoheshin 5 godina t reja konviktesh, dy te Qyteti Studenti dhe tre te godinat pran fushs s helikopterve. Ishte marr dhe nj iniciativ nga rrethet q t ngrihej nga nj konvikt i ri. Ramiz Alia m ngarkoi mua si sekretar i Komitetit Qendror q t kisha t drejtn pr t thirrur sekretart e par t disa rretheve dhe t jepja porosi pr kt shtje. Un u thash atyre q vet kryetart e komiteteve ekzekutive t merreshin me ndjekjen e ndrtimit t konvikteve, ndrsa nnkryetart t merreshin me punt e rretheve. Dhe kshtu u b realisht. Pes godinat e qytetit u inauguruan n Tiran. shtja e mungess s dritave dhe ujit, ishin shtje t neglizhuara qoft nga Ministria e qoft nga Rektorati. Ishte menaxhim i brendshm i sektorit dhe nuk kishte lidhje me neglizhencn e pushtetit dhe partis. Paknaqsia e studentve ishte krejt reale, e drejt, por ktu kjo paknaqsi u shfrytzua pr tu prdorur politikisht.
Sipas informacioneve tuaja n at koh, kush e shfrytzoi paknaqsin e studentve? Ambasada franceze ishte shum aktive n at koh, po ashtu dhe ajo gjermane, eke, ndrsa jugosllavja qndronte e heshtur, edhe pse ajo i lvizte t gjitha fijet. Mbante etikn diplomatike, por lvizte do gj. Ne i kishim informacionet q agjenturat e huaja prmes ambasadave t tyre po lviznin dhe po shfrytzonin do paknaqsi. Kjo ishte aik, sepse ambasadori francez dhe ai gjerman dilnin hapur dhe n deklarata. N nj vend tjetr ata do t shpalleshin persona non grata.
Cilat ishin masat q ju mort ndaj ktyre nxitjeve?
M shum masat tona kan qen neutralizuese, si ju thash pr sheshet q ambasadat krkuan.
U infiltruan njerz t Sigurimit apo t Partis te kto lvizje?
Absolutisht jo, sepse ishin t vetinfiltruar. ǒta infiltroje Berishn, Pashkon apo dhe t tjert?!
Fillimisht doln studentt q udhhiqeshin nga Azem Hajdari. Cili ishte mendimi juaj pr Hajdarin?
Ishte njeriu m pak i besueshm, m i ekuilibruar q mund t kishte. Ishte njeriu q skishte as taban, as ideologji, as dinte se far krkonte dhe ku donte t shkonte. Nse un fola n fillim pr dekabristt, q kishin ideolog dhe udhheqs, dhjetoristt tan nuk kishin t till. Shqipria si gjith Europa ishte ndrr, por jo program dhe filozofi. Asnj platform se si vendi do t dilte nga ajo situat ku ishte. Dhjetori ishte nj lvizje pa platform, me parulla. Do marrim ekun e bardh, kjo ishte parull q u prdor masivisht n at koh, kush e kush t bnte premtimin m t bukur. Shkatrruesit m t mdhenj t Shqipris, por dhe t ndrrs s studentve, kan qen tre veta: Sali Berisha, Azem Hajdari dhe Gramoz Pashko. Pashko, gjoja si ekonomist, shpjegonte se si do ndryshonte vendi nga niveli zero. Teoria zero ishte tipar i shteteve agresive q krkonin t prmbysnin nj regjim prmes shkatrrimit t ekonomis. Por pasojat e shkatrrimit t ekonomis rnduan n kurriz t popullit pr dekada. Shum mir mund t ishte br prmirsimi i ekonomis, modernizimi i saj, kurse at q nuk t duhet e eliminon, por jo ta osh n grmadh. Ngrihej Azemi dhe thoshte vreshtat e Mamurrasit jan komuniste, ti shkatrrojm, stallat e Maqellars n Dibr jan komuniste, si i mbani, si nuk i shkatrroni kto produkte komuniste. Se lidhje kishin plantacionet me komunizmin dhe prodhimi q ato jepnin, vetm Azemi e dinte dhe ata q i shkonin nga pas si turm!
E njihnit Azem Hajdarin, sepse pasi jan individualizuar drejtuesit e protests s studentve, ju duhet t jeni vn n lvizje pr ti njohur dhe kontaktuar?
Azem Hajdari ishte i t nntdhjetenntave, n shrbim t Sigurimit t Shtetit. Ishte familje shum e mir, por nga familje t mira dalin dhe devijime. Kam dy takime me t, njrin me Ramizin, pas t cilit u la t bhej, dhe takimi me prfaqsin e studentve.
Kur e keni takuar Azemin me Ramizin?
Ka qen pak dit para takimit me prfaqsin e studentve, rreth ors 01:00 pas mesnate n korpusin e Universitetit t Tirans. Ishim un, Azemi me nja dy t tjer dhe Ramizi. Por e shikoja Azemin t ishte i paqndrueshm. Qndronte gjat gjith takimit n kmb dhe thoshte erdha pr tju takuar, por nuk gjeta ato prgjigje q prisja. N fund u la q t zhvillonte nj takim me Ramiz Alin nj prfaqsi e studentve me Sknder Gjinushin dhe Lisien Bashkurtin.
Cilat ishin krkesat e Azemit n at takim?
Ju duhet t ikni nga pushteti. Ramizi i tha se kjo pun nuk bhet kshtu me dshirn tnde, por duke pyetur popullin, prmes zgjedhjeve, prmes platformave. M thuaj pse duhet t iki un?
Po takimin e dyt me t kur e keni br?
Takimi i dyt ishte n Kuvend, kur Azemi ishte deputet. U b nj kontroll nga shteti pr harxhimet e ish-udhheqjes s Partis. Ai priste q t dilte dhe emri im n at list. Kryetar i ktij kontrolli ishte Genc Ruli, i cili edhe pr etik prmend t gjitha shpenzimet e drejtuesve t kohs, ndrsa emri im nuk del. Un kisha vetm 40 mij lek t vjetr pr ilae q kisha marr pr gruan q e kisha smur. Azemi n pushim m thot: Bravo Xhelil, nuk t doli emri asgjkundi!. I kthehem dhe i them se far kujton ti se t gjith njerzit jan si je ti?! Ky ishte takimi i dyt me Azemin. Kam dgjuar q ka nj vlla shum t mir, t urt, q merret me punt e tij dhe nuk ngatrron botn. Madje pr mua vrasja e tij lidhet m shum me tregti armsh dhe aspak me politikn. T tjerat i kan sqaruar vet tropojant. Por Sali Berisha dhe Azem Hajdari jan dy figurat q e kan br lmsh Tropojn dhe i kan dhn Tropojs nj konotacion shum t keq, sepse tropojant jan malsor t zgjuar, t cilt Enveri i ka sajdisur dhe i ka vlersuar sa her i sht dhn mundsia.
Po hyrjen e Sali Berishs si e kujtoni n Lvizjen e Dhjetorit?
Sali Berisha m ka ardhur n zyr kur un isha sekretar i Par i Partis s Tirans bashk me Besnik Mustafajn kur studentt ishin n protest. Nj oficeri t policis i ishte marr pistoleta dhe ishin qlluar studentt nga policia m pas me shkopinj gome. Ata erdhn te mua pr t mbrojtur studentt. N at koh Ministrin e Brendshme dhe Ministrin e Mbrojtjes ia kishim kaluar Kshillit t Ministrave e Presidentit dhe nuk vareshin m nga Komiteti Qendror. Edhe ministrat nuk ishin m nomenklatur e Byros Politike, por ishin nn varsin e Presidentit dhe Kryeministrit. Kto ishin masa zbutse q ne kishim marr drejt demokratizimit, duke shkputur partin nga shteti. Saliu m thot se jan rrahur studentt, kam vajtur i kam par dhe n spital t gjakosur. Un i thash q Hekurani nuk varet nga ne, por nga Ramizi, por do ta ndjek kt shtje. Un i telefonoj Ramizit, nuk e gjej dhe i l nj njoftim q dua ta takoj. Pasdite m merr Ramizi dhe i tregoj pr takimin me Berishn. I them se nuk do t ishte keq q ta takonte dhe ai vet Saliun. Nuk sht pr ta fshehur se ne drgonim te studentt shum profesor, bile prpiqeshim t gjenin se kush ishte m me autoritet, q t flisnin me studentt me qllimin e sinqert q situata t mos acarohej, por t ishte nn nj kontroll dhe t zhvilloheshin veprime sa m t buta pr ti uar gjrat n nj logjik.
sht artikuluar gjat periudhs s Lvizjes Studentore n Byron Politike q situata po precipiton dhe duhet t pranojm pluralizimin dhe pluripartizmin dhe se vendi t shkoj n zgjedhje t reja demokratike?
Kjo erdhi gradualisht. Duhet thn se Partia e Puns nuk ka qen pr pluripartizm, por pr pluriide dhe pr zgjerimin e kompetencave t organizatave t masave. Kam qen un propozuesi q Fronti Popullor t ishte subjekt politik i veant dhe ai t nxirrte listn e kandidatve t vet n zgjedhje. Bashkimet Profesionale propozova q t prfaqsoj interesat e punonjsve si bnin sindikatat kudo, ose Organizata e Rinis t bj oponencn e qeveris dhe pushtetit. Ky ishte qndrimi pr pluripartizmin. Kto organizata t ktheheshin n subjekte politike. Edhe vet PPSH u shndrrua n Parti Socialiste, kshtu do t mund t ktheheshin dhe kto organizata n parti politike.
Nuk ishte kjo nj manovr pr t mbajtur t pastr terrenin politik ku Partia e Puns do t konkurronte po me pjelln e saj si ishin organizatat e Frontit, Bashkimeve Profesionale, t Rinis etj.?
Absolutisht jo. Mund ta ket pasur Ramizi me qndrimin e tij t dyzuar, por un ia kam propozuar vet kt pr t rritur konkurrencn dhe kritikn ndaj qeveris dhe pr ta br terrenin politik m t konkurrueshm dhe me njerz m t rinj. Kishte gj m t mir q sindikatat t shndrruara n nj parti politike t prfaqsonin interesat e mijra punonjsve?! far ishte Les Valesa
Po, por greva e minatorve t Valiasit u menaxhua keq
Un prsri vij te dekabristt e Rusis, t cilt kishin ideologt dhe platformat e tyre. Pr mua lvizja demokratike n Shqipri m shum i dedikohet Partis s Puns, sepse i edukoi se si t bnin dhe organizonin lvizjen demokratike, sesa nj rrumpalle totalisht pa ide.
Ka pasur madje nj tentativ t protestuesve n at koh pr t sulmuar dhe hyr n ish-Bllok. Si ka qen historia e Neritan Ceks mbi tank q devijoi turmn duke shmangur nj gjakderdhje?
Historia ka qen e till. Un kam qen n zyr kur m thon se turma ka ardhur tek ura e Lans. M vjen Bashkim Cala, nj shok i Neritan Ceks t m takoj. Azem Hajdari kishte qen n Shkodr dhe kishte hapur fjal se Xhelil Gjoni ka vrar Ramiz Alin pas ngjarjeve t 2 prillit. Bashkimi vjet pr t verifikuar nse kishte ndodhur kjo vrasje apo jo. Behari, shoqruesi i Ramizit, m thot se Bashkim Cala dhe nj tjetr duan t m takojn sepse jan hapur fjalt se keni vrar Ramizin. Mua m kapi gazi, i marr e shkojm n zyr. Marr Ramizin n telefon dhe i them: Shoku Ramiz, nuk jeni shtrir n arkivol?!. far ke more dibran q nuk i le kunjat pa lshuar?. I sqarova si ishte shtja. I futa Caln dhe studentin q e shoqronte tek i ndjeri Ramiz, biseduan por se far, nuk kam dijeni.
Mendoni se Ramiz Alia bashkpunonte me themeluesit e PD-s dhe drejtuesit e Lvizjes s Dhjetorit?
Sigurisht q punonte dhe punonte zyrtarisht pr ti zbutur gjrat, por dhe nga frika se mos e psonte si aushesku. Sepse plani dhe t dhnat, pr aq sa jepte Sigurimi i Shtetit, ishte q zhvillimet n Shqipri t ishin m t egra se n Bullgari dhe Rumani
N Lvizjen e Dhjetorit dhe krijimin e PD-s far roli ka luajtur Gramoz Pashko?
Kur nxori teorin zero t ekonomis i thash t merrte funksionin e drejtorit t kombinatit Josif Pashko, ta drejtonte dhe administronte sipas njohurive. N at koh ai ishte pedagog, kishte krkuar q t bhej antar i PPSH-s, por m von ndrroi mendje. Un i thash stazhin e komunistit, bje si drejtor t ktij kombinati, vendos ligjet e ekonomis q ti mendon se do t ken sukses, por me mas dhe me kujdes me njerzit. Nuk e mori prsipr, ndrsa bilbilonte n Zrin e Ameriks. Ka m mendim liberal q ti japsh prgjegjsin q t zbatoj ato q thot n podiume?! Kam pasur dhe nj komunikim telefonik pr ngjarjet n Shkolln e Bashkuar ushtarake. M mori i shqetsuar n telefon se ngjarjet kishin avancuar drejt nj prplasjeje me arm. Me at rast msova se forcat q drejtonin kta ishin t armatosura. Prandaj m thot q t ndrhyja q t mos nxirrej busti i Enverit nga shkolla e pr ta uar n sheshin Sknderbej. Ministria e Mbrojtjes nuk varej m nga Komiteti Qendror, por nga qeveria, dhe mundsit e mia ishin t kufizuara. Bindja e Pashkos ishte se un mund t ndihmoja n kt moment. Situata u qetsua pas komunikimit tim me shefin e Shtabit t Ushtris, Halimin, i cili u mor seriozisht me kt shtje.
Si shpjegohet q n brthamn e themeluesve t PD-s nuk gjen njerz nga ata me biografi t keqe, t cilt do t donin t merrnin nj revansh ndaj sistemit q i kishte shtypur?
Por ata q e themeluan PD-n ishin pjella e PPSH-s. Duket se njerzit me biografi t keqe, si e thoni ju, nuk gjenin kuraj t vepronin kundr sistemit t kohs edhe pr shkak t presionit t ushtruar ndaj tyre. Por u mungonin dhe kapacitetet q t merrnin pozicione drejtuese. U bn 24 vjet q nga dhjetori i 1990-s dhe ish-t persekutuarit, ish-pronart nuk i ke t prfaqsuar n PD. Themeluesit e PD-s ishin pinjollt e komunistve, pasi m shum mund t konsiderohet si luft brezash brenda familjeve komuniste. Ishte atje nj prfaqsues i denj i s djathts, dhe ky ishte Pjetr Arbnori. N Parlament ai la prshtypje shum t mira si njeri dhe politikan i matur dhe i ekuilibruar.
Ju keni punuar me intelektualt gjat ditve t lvizjes s studentve?
Me takimin e intelektualve q u b gjat vers me Ramizin un nuk jam marr, por ka nj histori. Mua m lajmroi Ramizi se do t jem me t n nj takim q do t zhvillonte me intelektual. I them sekretarit t Ramizit t m njoh me emrat se cilt do t merrnin pjes aty. Ndr t tjer m kujtohet se ishte dhe emri i Sali Berishs, ndrsa Ramizi ka thn m von se me Berishn e kam prezantuar un pr her t par, se nuk e njihte. Kjo tregon se ai e njihte shum mir vet, prandaj dhe e kishte ftuar tek intelektualt. Kjo ishte shum koh para se Saliu t vinte tek un n zyr me Besnik Mustafajn.
Ju ishit prezent n takimin e Ramiz Alis me intelektualt. Cili ishte qndrimi i intelektualve?
Intelektualt e thirrur n at takim u treguan pelte.
Pelte, far do t thot?
Peltja sht nj gjell n ant tona q nuk sht as hallv, as bakllava, d.m.th. nj ushqim q e ham pr ditn e vers, q sht e leht, dhe ne e ham q t jemi t leht gjith vers, nj ushqim q nuk t bie rnd n stomak. Ata nuk treguan asnj pesh pr t br ndryshimin e madh q priste vendi. Askush nuk mori iniciativn q t dal hapur dhe t drejtonte mendimin intelektual n Shqipri se ku duhet t shkonte vendi e far ndryshimesh duheshin br. Ramizi u doli borxhit dhe ua krkoi si e doni Shqiprin, me parti apo pa parti. Askush nuk foli.
Pas ardhjes n pushtet t PD-s, Ramiz Alia, por dhe byroistt u dnuan pr abuzime me fondet publike dhe jo pr sistemin q kishin ngritur dhe mbajtur pr 50 vjet n kmb. Si e vlersoni kt, ndrkoh q thoni q t gjith doln nga PPSH? Kishte nj pakt q udhheqja e PPSH-s nuk duhej prekur pr shtje t sistemit?
Jo. Njeriu i pabes sht i t pabesuarave m t mdha q nuk ka imagjinat q mund ti prodhoj. Po i thosha nj mikut tim letrar q sht shum i dgjuar q po bj nj libr dhe n nj nga kapitujt kam Berishn. I them se kur bjm analizn e Berishs nuk duhet ta lodhim trurin shum se sht nj njeri i ekuilibruar dhe me t njeriun e smur nga trut nuk bhet analiza politike dhe asnj analiz tjetr. Miku im u hodh prpjet dhe m tha q t mos e them kt sepse i zhvlerson gabimet q ka br se e cilson t mendur dhe prjashtohet nga prgjegjsit e tij pr vendin n kta 24 vjet.
N Komitetin Qendror gjat Lvizjes s Dhjetorit ju thrrisnit intelektual t ndryshm. far bisedonit me ta?
Po, kemi br shum takime gjat ksaj periudhe. Po marr si shembull Partin Republikane n krijimet e saj. Sabri Godo u thirr n dhomn 80 n Komitetin Qendror t PPSH-s, e cila ishte dhoma e delegacioneve. Meqense Sabriu shkonte me Sofon (Sofokli Lazrin) burr i zgjuar, u takuan bashk sepse do t krijonin Partin Republikane. Me t ishte dhe Vangjush Gambeta, zv.kryeredaktor n Zrin e Popullit. Ata kishin nevoj q t konsultoheshin pr krijimin e partis s re. Krkes e tyre ishte si t formojm nj parti republikane si t kohs s Nolit.
Por pr krijimin e PD-s ka pasur konsultime me ju?
Partia Demokratike ka qen fund e krye e konsultuar me ne t Komitetit Qendror q i njihnim punt e partis. Konsultimet nuk i bnte Ramizi, por i bnim ne q ishim n kontakte me ta.
Cilat kan qen sugjerimet q ju i keni dhn themeluesve t PD-s?
Imami dhe Pashko jan takuar shpesh me mua gjat kohs q krijohej PD dhe pas krijimit. T gjitha msimet q u kemi dhn i kan zbatuar nj m nj. Vetm se na dilnin jasht loje kur takonin element si Azem Hajdari, q shprthenin kot. Ai u prkiste elementve agresiv q krijonin situata tensioni. Nj gj dua t them: kalim m paqsor i pushtetit q sht br n Shqipri nuk e gjen n asnj nga vendet ish-komuniste. Dhe kjo sht merit e Partis s Puns dhe e njerzve q e drejtonin at n at koh.
ARISTIR LUMEZI
Panorama
-
-
Pr: Xhelil Gjoni dshmon pr rolin e tij n lvizjen e dhjetorit 1991
Xhelil Gjoni: Ramiz Alia m krkoi q ta largonte Nexhmijen jasht shtetit
Ish-sekretari i PPSH-s pr Tirann, Xhelil Gjoni, tregon n pjesn e fundit t intervists s tij se far bisedoi me Ramiz Alin pr t ardhmen e bashkshortes s Enver Hoxhs dhe fmijve t saj.
Ai tregon se ka kundrshtuar iden e Ramiz Alis q Nexhmije Hoxha t largohej nga Shqipria, ndrsa tregon dhe justifikimin e Alis pr rrzimin e monumentit t Enver Hoxhs n 20 shkurt 1991 dhe lojrat e tij me Hekuran Isain, ish-ministrin e Brendshm pr mosndrhyrjen me arm pr ta mbrojtur at.
Si shpjegohet fakti q sht evidentuar dhe nga studiues t huaj q komunizmi n Shqipri ka qen nga m t egrit dhe fanatik, ndrsa ndryshimi i sistemit komunist n at pluralist dhe shumpartiak u b n rrugn m t but dhe paqsore, ndrkoh q duhet t ndodhte e kundrta, shtypja e madhe duhet t krijonte dhe reaksion t madh t popullit?
Konstatimet se komunizmi n Shqipri ka qen nga m t egrit n t gjith Lindjen jan pallavra, propagand bajate. M agresiv se ka qen komunizmi n Rumani apo n Poloni nuk ka pasur n t gjith Lindjen. Edhe ndalimi i fes q sht quajtur ndrydhje e madhe shpirtrore, nuk qndron, sepse shqiptart n shumic ateist dhe pagan kan qen. I vetmi gabim q sht br me fen, ishte dmtimi i afreskeve dhe ikonave t kishave. Dhe, kur u pa se kjo gj po merrte prmasat e nj histerie, u ndalua dhe u ngrit Muzeu i artit mesjetar n Kor.
Duke prmbledhur t gjitha sa that, shkojm te teza q e ka hedhur dhe profesor Servet Pllumbi se n Shqipri sht zbatuar “Katovica” e Gorbaovit. Ka pasur nj material t till dhe sht ecur mbi kt platform?
Personalisht nuk kam par nj dokument t till.
E ka thn Ramiz Alia n nj nga mbledhjet e Plenumit t Komitetit Qendror q ka nj material nga Gorbaovi?
Absolutisht jo. N t gjitha mbledhjet q kam qen un, nuk sht thn nj gj e till. A e ka lexuar Ramizi apo jo, kjo sht pun e tij. A ka veprime bazuar n platformn e Katovics n Shqipri n kto 24 vite, sigurisht q ka. Dhe sht krejt e natyrshme nga pozicioni klasor q kan pasur njerzit. Edhe pse ishte liberal, Ramizi nuk donte ta lshonte pushtetin n duar t pasigurta, t atyre q ai i quante ballist, tradhtar apo reaksionar etj. Dhe kjo sht e logjikshme. Nuk ka puritan n kt vend q do t bnte ndryshe. Un uditem me kt mendjelehtsi t njerzve q nuk i gjykojn gjrat realisht dhe materialisht. Mos vall sot, q presupozohet se jemi n demokraci dhe n qarkullime elitash, keni par ju ndonj udhheqs partie q e lshon postin e tij n mnyr t pakontrolluar?! Askush, pr t mos thn q nuk e ka lshuar asnj q nga 1990. Duam apo nuk duam, vijm prap tek ai dreq marksizmi. Marksi ka thn q “luftn e klasave e kan zbuluar t tjert dhe jo ne. Ne e kemi kthyer luftn e klasave n diktatur t proletariatit”. Diktaturn e proletariatit e kuptonte Marksi e jo ndonj profesor.
Ishte frika ndaj ndonj revanshi, nse pushteti kalonte n duart e ish-pronarve apo atyre me “biografi t keqe”?
Jo vetm frika, por sht vet natyra e njeriut, i cili sa biologjik, aq dhe social sht. Nuk sht vetm frika, por edhe nostalgjia, dashuria, siguria pr t’ia ln stafetn dikujt q nuk ka ndrmend t’i vr kazmn, por t vazhdoj nj rrug, nse sht e mundur m t mir se at q ke br vet.
M 21 shkurt, qytetart e Tirans rrzuan shtatoren e Enver Hoxhs. N dijenin tuaj, u tolerua dhe n kt rast pr rrzimin e saj. Si kan qen zhvillimet nga brenda partis n at koh?
Brenda vetes sime, kam dy njerz q prfaqsojn dy fenomene n lidhje me kt ngjarje, Ramiz Alin dhe Hekuran Isain. Ishte nj situat shum e ndezur dhe me Ramizin kishim organizuar nj mbledhje me antart e Komitetit Qendror t Tirans, sepse ishte ankuar Ramizi se ata kan mbetur nn hije dhe nuk ndihen etj. si kto. Un i mblodha dhe e thirra Ramizin q t’u fliste atyre. N kt mbledhje Hekurani nuk ishte, ishte Nexhmija dhe t tjer antar t Komitetit Qendror t Tirans. Mbledhjen e drejtonte Ramizi, Adili dhe un. Vjen sekretari i Ramizit dhe i sjell nj letr, q Ramizi e lexon me z:
U rrzua monumenti i Enverit! N kt koh u ngrit Nexhmija duke qar dhe tha: “Tani vdiq Enveri!” dhe u largua. N Plenumin e Komitetit Qendror, t mbledhur pas rrzimit t monumentit t Enver Hoxhs, Ministria e Brendshme dhe Ministria e Mbrojtjes i krkuan Ramizit llogari se pse u lejua dhe nuk u ndrhy pr t mbrojtur monumentin e Enverit. Ramizi sht prgjigjur q i kam thn Hekuranit q t ndrhynte me arm, por ai nuk ndrhyri. Hekurani, si peqinas dinak, tha se shoku Ramiz m tha q t qlloja q t mbroja monumentin e shokut Enver, por un nuk mund t qlloja mbi djemt tan, nuk doja q Tirana t kthehej n Vaterlo. N kt mnyr doln pa u lagur q t dy. Q t dy gnjenin.
Cila ishte e vrteta e ktij momenti?
E vrteta sht q Ramizi krkoi t qetsonte krahun radikal t vjetr n parti, duke thn se ne e kemi vet n dor, ata e hoqn monumentin e Enverit, ne mund ta ndrtojm prsri, populli do na mbshtes. Kt Ramizi e tha n mbledhjen e plenumit.
Cilat kan qen marrdhniet tuaja me Nexhmije Hoxhn?
Pas ndrrimit t sistemit, m vjen Ramizi n zyr dhe m thot q Nexhmija krkon t’i largoj fmijt jasht shtetit dhe t ikte edhe ajo bashk me ta. Ramizi krkonte mendim nga un si t bhej. Un i thash prer: n asnj mnyr. Po ka faje, t jap llogari ktu, sepse po iku, ajo do t njollos Enverin. Ramizi nuk e priti mir kt qndrim timin dhe iku i pezmatuar. Me siguri ia ka thn Nexhmijes, sepse ajo pas asaj periudhe ka mbajtur qndrime shum t pavenda ndaj meje.
Sot, 24 vjet pas vendosjes s pluralizmit dhe pluripartizmit, si e vlersoni Lvizjen e Dhjetorit?
Duke reflektuar sot, Lvizja e Dhjetorit ishte nj lvizje pozitive, q e shkundi at shoqri. Mendimi im ka qen dhe m i hershm se, nse nuk do t ishte Lvizja e Dhjetorit, ajo burokraci q kishte kapur shtetin nuk do t lvizte dot. Ishte nj burokraci e vendosur prej vitesh, me dashje apo pa dashje, me klane apo pa klane. Duke kujtuar kt lvizje, t gjitha t tjerat jan mangsi nse do t mohonim ant pozitive t saj, t nj shoqrie q lufton pr civilizim, edhe pse e varfr.
A i ka arritur ato synime dhe qllime apo dhe sloganin “Shqipria si gjith Europa”?
Absolutisht jo. N mnyrn se si u zhvillua, nga shmangia e prplasjeve t forta dhe ekseseve, kjo ishte pozitive. Dhe le t themi far t duam sot, merita sht e Partis s Puns, e cila po t donte, mund t kishte br hatan, si bn dhe vende t tjera. Revolucionin e kishte n dor Partia e Puns q t ishte i kadifenjt apo ndryshe. Por ktu hyjn dhe nj sr faktorsh e, mbi t gjitha, ishte przierja e shoqris. Shoqria jon nuk kishte shtreszime t forta. Por agresiviteti i PD-s pas krijimit t saj ishte i palejueshm, si ishin ngjarjet e Portit t Durrsit, Shkolls s Bashkuar etj., q krkohej edhe nn nxitjen e agjenturave t huaja q n Shqipri t bhej gjakderdhje e madhe. Por t mos harrojm ktu dhe reaksionin e huaj q vepronte mbi Shqiprin. P.sh. ambasadori amerikan Rajerson vrtet vinte nga CIA, por ai bashkpunonte ngusht me UDB-n jugosllave. Un e kisha dhe mik gjoja. Kur prgatisnim kongresin e 10 t partis, qershor 1991, Rajersoni m pyeti nse do ta ftoja n kongres dhe un i thash se do ta ftoja patjetr. Pasi mbajta raportin n kongres, ai erdhi bashk me ambasadorin italian dhe m takon n pushim, m prgzojn. M thon se kjo ishte historike. Ti zoti ambasador q m prgzon si kongres historik, ’m shkon si antar n Kshillin Kombtar t PD-s?! Nuk i takonte nj ambasadori t merrte pozicione t tilla! Ndrsa sa u takon dhjetoristve, ata ishin djemt tan, q vinin nga t gjitha familjet shqiptare, komunist, puntor, kuadro, fshatar, minator, msues dhe bn ’ishte e mundur.
ARISTIR LUMEZI
Panorama
-
-
Pr: Xhelil Gjoni dshmon pr rolin e tij n lvizjen e dhjetorit 1991
Intervista e plot e Imamit pr Xhelil Gjonin: E ka ln kujtesa, e kam takuar vetm n maj ‘91
Nj nga themeluesit e Partis Demokratike, Arben Imami, sot deputet i saj, hedh posht pretendimet e Xhelil Gjonit se sht takuar dhe konsultuar me t gjat ditve t krijimit t ksaj partie, n dhjetor 1990. Ai mohon t jet takuar me Xhelil Gjonin n at periudh dhe tregon vetm nj takim me t, kur sht rrzuar qeveria Nano, pas grevs s minatorve t Valiasit.
Imami, si protagonist i Lvizjes s Dhjetorit, shprehet se “kemi br t gjitha prpjekjet q revolucioni t ishte i kadifenjt”, ndrsa strategjia e terrorit mund t’i shkonte pr shtat, sipas tij, vetm Partis s Puns.
N intervistn e tij pr gazetn “Panorama”, zoti Xhelil Gjoni ju prmend ju dhe t ndjerin Gramoz Pashko se gjat ditve t krijimit t PD-s jeni konsultuar me t dhe drejtues t lart t PPSH-s. Si kan qen ato dit?
Zotria thot nj fjali q e kam takuar Imamin dhe Pashkon disa her gjat momenteve t krijimit t Partis Demokratike. Ka nj fakt q sht i dokumentuar se un q nga data 11 paradite deri m dat 16-17, pr rreth nj jav kam qndruar pa lvizur nga Qyteti i Studentve, dhe m sakt nga godina ku kishim zyrn dhe flinim aty me Azem Hajdarin dhe shum student t tjer. Duket q zotrin e ka ln kujtesa. Problemi sht se ka nj prpjekje q shihet nga shum media pr t’i par ndryshimet demokratike, t nisura apo t komanduara nga Partia e Puns. Sa i prket zotris, me fjalimin q mbajti n sheshin e Tirans pas krizs s ambasadave, ishte absolutisht figura m e urryer n popull. N fakt, nuk kishte ndonj autoritet apo pushtet t madh, ashtu si e rrfen edhe brenda Partis s Puns. sht nj poz e madhe q ka marr n intervist, sepse nuk ishte kaq i rndsishm.
E keni takuar personalisht dhe far keni biseduar?
Un pr her t par e kam takuar n disa bisedime q bheshin n fund t majit 1991, kur q t dy ishim deputet dhe m saktsisht natn q ka rn qeveria Nano. Ishte pikrisht ky person q e dorzoi pr 10 minuta n tavolin qeverin Nano. Ky ka qen takimi i par dhe i fundit imi me Xhelil Gjonin. Njerz si Xhelil Gjoni jan mbeturina t komunizmit n Shqipri dhe kredibiliteti i tyre sht i mbaruar prej 25 vjetsh.
N at takim keni rn dakord pr bashkim votash pr rrzimin e qeveris s asaj kohe?
N kushtet e grevs s minatorve t Valiasit, Nano u prpoq t qndronte ende n pushtet, por kjo sht nj histori q i prket nj shtjeje tjetr dhe, me sa duket, brenda kishte interesa ose pamundsi pr ta mbajtur “qeverin Nano”. Meqense Ramiz Alia ishte br president, Xhelil Gjoni ishte personi q prfaqsonte partin n pushtet.
Zoti Gjoni shprehet n intervistn e tij se shum profesor t Universitetit t Tirans jan drguar te studentt nga PPSH pr t’i qetsuar ata dhe pr t’i mbajtur nn nj situat t kontrolluar. Ju keni qen pedagog, jeni kontaktuar?
Jo, nuk jam kontaktuar dhe kto gjra i kam sqaruar m par. Por t mendoj se Gramoz Pashko t merrte mend nga Xhelili, nga Pali, nga Lenka kjo sht e pabesueshme nga do njeri.
Po themeluesit e Partis Republikane jan konsultuar?
Nuk kam dijeni pr kt shtje.
Por sht thn n intervist se i ndjeri Pashko ka komunikuar me Xhelil Gjonin pr t shmangur nj prplasje t armatosur n Shkolln e Bashkuar ushtarake. Keni dijeni?
Situata ka qen e tensionuar, s’ka nevoj t shtoj ndonj gj t madhe pr t. Nj grup ushtaraksh morn Shkolln e bashkuar dhe donin q t dilnin n qytet me bustin e Enverit dhe ta vendosnin atje ku u rrzua shtatorja e tij. Qytetart doln, e rrethuan shkolln dhe pr kt ne ishim shum t shqetsuar dhe na takonte t ishim kshtu, n mnyr q t mos krijohej nj konflikt i armatosur civil me qytetart.
Keni negociuar?
Kemi br gjithka q kemi pasur n dor, kemi drguar njerz atje, jemi prpjekur t gjejm zgjidhje dhe fakti sht se u mbyll me aq. Nuk kam qen drejtprdrejt i prfshir me kt shtje, por besoj se prpjekjet e PD-s pr t mos shkuar n nj prplasje t dhunshme kan qen pozitive.
Ju keni qen n takimin me Ramiz Alin dhe prfaqsin e studentve t grevs. Ka pasur krkesa trheqjeje nga palt q situata t mos shkonte n nj prplasje civile, pasi thuhet se dhe studentt ishin bijt e popullit dhe t komunistve?
Ne kemi br t gjitha prpjekjet q revolucioni t ishte i kadifenjt. Ky ka qen qndrimi yn. Mund t ket edhe sot kritika pr kt. Ne e kemi mbrojtur haptazi kt dhe kemi menduar se strategjia e terrorit i shkonte pr shtat Partis s Puns dhe jo neve. Ne donim t vinim n pushtet me zgjedhje, si edhe erdhm nj vit pas lvizjes.
Ishte maturi e t gjitha palve, apo ashtu si thot zoti Gjoni, ishte maturia e Partis s Puns q ndryshimi erdhi shum i but?
Nse PPSH kishte interesa personal, ne nuk kishim shtje personi. Ishte shtje fryme q ne duhet ta montonim at regjim pjes-pjes dhe jo me dhun.
Thuhet se ndryshimi ka ardhur nga brenda nga vet sistemi dhe njerzit e tij… I qndroni ksaj?
Kto jan t shkruara dhe n teori, pasi e kam thn dhe her tjetr; Ky sht nj rast tipik kur palt jan t detyruara t negociojn, sepse prndryshe do t shkonin n konflikt dhe pala tjetr konfliktin e kishte t humbur. Kjo sht nj histori jo e sotme, por nj histori q ka 800 vjet q bhet n Europ. Sivjet jemi n 800- vjetorin e Karts s Madhe. N 1215 baront detyruan mbretin me negociata q t njihte t drejtat e tyre pr trashgimin, pr pronn, pr lirin etj. etj. Por kjo nn presion. sht nj rast klasik dhe Shqipria nuk bn dallim.
Por n analizn e tij, zoti Gjoni shprehet se n dallim me dekabristt rus, Lvizja e Dhjetorit nuk kishte ideologji dhe platform.
Filozofia jon ishte e qart: t rrzohej sistemi komunist dhe t krijohej nj sistem demokratik si n gjith Europn. Pr faktin se n Shqipri nuk kishte t prgatitur nj klas disidentsh, pr kt faji sht i PPSH-s dhe i t gjith ktyre zotrinjve q sot shkruajn pr kt shtje.
Panorama
-
-
Pr: Xhelil Gjoni dshmon pr rolin e tij n lvizjen e dhjetorit 1991
Pre Zogaj i prgjigjet Xhelil Gjonit: Mendsi e vjetr
“Sot nuk ka m komandime nga ‘lart’, ligjin e bn liria”. Kshtu i sht prgjigjur Pre Zogaj nga Vlora, ku ka promovuar librin e tij publicistik “Fillimet”, ish-sekretarit t Par t Rrethit t Tirans, Xhelil Gjoni. Kto dit Gjoni, n nj intervist pr gazetn “Panorama” ka treguar edhe pr krijimin e Partis Demokratike, se si Arben Imami e Gramoz Pashko konsultoheshin me t n Komitetin Qendror, si dhe takimet me Sali Berishn e Azem Hajdarin pr t pasur nn kontroll Lvizjen Studentore. “Ishpushtetart e kohs s para viteve ’90 kan nj mnyr tjetr t t treguarit t ngjarjeve, me at t mendsis s vjetr, t “partis-shtet”. Por ngjarjet mendonin se mund t planifikoheshin, si planifikohej ekonomia nga Komisioni i Planit t Shtetit. Logjika e re sht kjo, pos q vendoset pluralizmi, sht ai q udhheq. Jetojn kot me iluzione se mund t komandohet nga lart. Tani e bn ligjin liria e nuk e bn m planifikimi. Ky sht dallimi midis mnyrs si mendoj un dhe mnyrs se si e mendojn ata. Nuk planifikohen npr zyra zhvillimet, se sht gabim n arsyetim, sht gabim i nivelit t lart”, u shpreh Zogaj. Sipas tij, tashm ne kemi pluralizm, q erdhi si rrjedhoj e negociatave mes pals q e krkoi dhe asaj q iu krkua. “Demokratt duhet t’u njohin meritn edhe pals tjetr q iu krkua, dhe q u ul n tavolin dhe i shqyrtuan krkesat e studentve e intelektualve dhe e gjetn t arsyeshme q t’i plotsojn ato”, tha Zogaj.
FILLIMET ME ELIT
Si nj nga njerzit e par q kontribuuan n Lvizjen Demokratike, tash, pas gati nj erek shekulli, Pre Zogaj shprehet i shqetsuar pr prmasat q krimi ka marr n Shqipri dhe se si politikant kan br “pakt” me mediokritetin dhe antivlern. “Si ndodh q n Shqipri nj pjes e rndsishme e elits politike sht m komode me mediokritetin, me antivlern, edhe me format e krimit? Pr mua sht alarmante se krimi, mediokriteti e ka rrugn t hapur”, u shpreh dje n Vlor Pre Zogaj, teksa foli pr librin e tij “Fillimet” mbi Lvizjen Demokratike. Duke u kthyer pas n koh, me keqardhje ai kujton se dikur fillimet ishin t mbara, se ishte elita ajo q e nisi rrugn, pr t degraduar m pas. “E filluam me elit dhe nuk e vazhduam me elit”, vren Zogaj. “Ishte elita ajo q filloi. N librin tim do t shikoni Parlamentin e par, zgjedhjen e Presidentit t par t Republiks dhe shtje t tjera t kohs. Kam cituar pjesn m pikante t deputetve, dhe ndjehet krenar njeriu kur i sheh realisht tek flasin bukur, qart, thell… Edhe kur jan lart, sa u prket pozicioneve, jan afr n frym, qofshin demokrat apo socialist. Jan afr me atdhedashurin, me iden e demokracis, dhe kur i krahason m at q kemi dgjuar m von dhe i dgjon edhe sot, kuptojm se pr fat t keq jemi jo n evolucion, por n devolucion”, thot Zogaj.
ALEANCA ME KRIMIN
N “Fillimet” e tij ai prshkruan edhe momentin kur ndodhi ndryshimi, rnia. “Duke treguar gjith kt histori n detaje, n nj koh kam treguar momentin kur politika n njfar mnyre, ose liria, vuri kuror me mediokritetin, me banalitetin. Vuri kuror me vlerat mesatare dhe nnmesatare. Pra liria, ajo q na magjepsi t gjithve, papritur, kur u b fat i jets son, “martohet” me mediokritetin. Kjo histori q na ka ndjekur gjith kto vite, e ka ndjekur jetn ton duke marr trajta t ndryshme, deri n at t kohve t fundit, ku liria ka krijuar aleanc me format e krimit, sht vazhdim i nj fillimi, q degradon deri n aleancat e politiks me krimin, pasi e ka filluar me mediokritetin. Pra sht ajo goditja q i sht dhn meritsmeritokracis”, thot Zogaj, teksa shton se n periudha t ndryshme, jo vetm gjat demokracis, por edhe n komunizm, ka pasur bujisje periodike intelektuale, pr t vendosur meritn n katedrn e vlerave. “Sepse nj popull drejtohet nga merita, prndryshe nuk ka fat, nuk ka shanse. Por gjithmon pr nj fatalitet, kjo bujisje intelektuale, kjo prpjekje periodike pr t ngjitur meritokracin n katedrn e vlerave sht goditur. Jan ndjer m komod lidert tan duke jetuar brenda vlerave minimale, duke qen adhurues t vlerave minimale, q ka degraduar deri n vlerat kriminale. Ky sht problem madhor q duhet ta zgjidhim”.
VLORE/ QEMAL BIRAKU
Panorama
-
-
Pr: Xhelil Gjoni dshmon pr rolin e tij n lvizjen e dhjetorit 1991
Kjo e Xhelil Gjonit eshte nga intervistat me te verteta qe eshte dhene gjate ketyre 20 e ca viteve.
"Taljont" thone per intervista te tilla L'onesta intellettuale.
-
Regullat e Postimit
- Ju nuk mund t hapni tema t reja.
- Ju nuk mund t postoni n tema.
- Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
- Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
-
Rregullat e Forumit
unk als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn gla_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn hat_Latn vec_Latn unk unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn hat_Latn vec_Latn unk unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn vec_Latn unk unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn vec_Latn unk unk als_Latn als_Latn ita_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn