als_Latn uzn_Latn slv_Latn
Europa, nj model suksesi pr ruajtjen e mishngrnsve t mdhenj
Rimkmbja e mishngrnsve t mdhenj n Europ sht nj sukses i madh pr ruajtjen e natyrs. N nj t tretn e Europs s paku nj prej llojeve t mishngrnsve t mdhenj sht i pranishm sipas nj artikulli t botuar n revistn prestigjoze shkencore Science. Studimi, pr t cilin kan kontribuar krkues nga 26 vende t kontinentit, tregon se Europa sht nj shembull i shklqyer ku njerzit dhe mishngrnsit mund t ndajn t njjtat mjedise, thot autori kryesor Guillaume Chapron, nga Universiteti Suedez i Shkencave Bujqsore (SLU). Studimi ka nj rndsi madhore pr vendin ton, pasi prpos rritjes s vmendjes ndaj gjendjes s ktyre llojeve t fauns son, pr her t par, krkues shkencor nga Shqipria japin kontributin e tyre si bashk-autor t nj publikimi n nj nga revistat m prestigjoze shkencore t Bots.
N fillim t shekullit 20t, mishngrnsit e mdhenj ishin zhdukur nga pjesa m e madhe e Europs, me vetm disa popullata relikte t pranishme. Tashm npr Europ ka popullata t qndrueshme ose n rritje t Ariut, Ujkut, Rrqebullit dhe Volverinit (Gryksit) dhe ato nuk jetojn n zona natyrore larg njerzve, por n peisazhe dhe mjedise t dominuara nga njeriu.
Ky prbn nj ndryshim t madh n krahasim me strategjit q ndiqen n pjes t tjera t bots ku mishngrnst mbrohen kryesisht n parqe t mdhenj kombtar ose zona t gjera t natyrs s egr, t veuara dhe pa ndikim nga njerzit. N se Europa do t kishte zgjedhur t njjtin model, athere me siguri ne nuk do t kishim ndonj prej mishngrnsve t mdhenj, pasi n asnj zon t Europs nuk ka siprfaqe mjaftueshmrisht t mdha t natyrs s egr, t pa prekura apo pa ndikim nga njerzit.
Kjo sht nj histori suksesi q mbshtetet n nj legjislacion t mir, qndrueshmri politike, institucione t forta dhe nj opinion publik t favorshm", thot Guillaume Chapron, krkues pran Stacionit t Jets s Egr Grims, Departmenti i Ekologjis, t SLU-s. Pr m tepr, pyjet e Europs dhe popullatat e barngrnsve t mdhenj jan n nj gjendje m t mir sot se sa 100 vjet m par.
76 krkues shkencor kan kontribuar pr kt artikull, ndr t cilt dhe katr studiues nga Shqipria. Ata kan grumbulluar t dhnat m t fundit dhe kan prodhuar hartat e shprndarjes s mishngrnsve t mdhenj n pjesn m t madhe t Europs.
Shqipria hyn n vendet q kan ruajtur komunitetin e plot t mishngrnsve t mdhenj, t pranishm n territoret e saj prej mijra vitesh, prfshir ariun (Ursus arctos), ujkun (Canis lupus) dhe rrqebullin (Lynx lynx) thot Aleksandr Traje, bashkautor i artikullit, prfaqsues i Shqipris n Iniciativn Europiane pr Mishngrnsit e Mdhenj (LCIE) dhe Shoqats pr Ruajtjen dhe Mbrojtjen e Mjedisit Natyror n Shqipri (PPNEA). Ky fakt prbn nj pasuri t madhe natyrore pr vendin ton dhe i jep vlera t mdha Shqipris n kontekstin Europian.
Sidoqoft ka mjaft vend pr shqetsim prsa i prket gjendjes specifike s mishngrnseve t mdhenj n vendin ton. T tre kto lloje, edhe pse t mbrojtura me ligj, jan n kufijt e tyre minimal t mbijetess. M i rrezikuari sht rrqebulli, popullata e t cilit n Shqipri prfaqsohet nga nj nnlloj i veant q quhet Rrqebulli i Ballkanit (Lynx lynx balcanicus). Nga hulumtimet e PPNEA, rezulton se popullata e ktij lloji n rajon sht jo m shum se 50-60 individ. thot Kujtim Mersini, kryetar i Shoqats pr Ruajtjen dhe Mbrojtjen e Mjedisit Natyror n Shqipri (PPNEA) dhe bashkautor n artikull.
Ky studim shpresohet t ndihmoj n marrjen e masave t ardhshme n ndihm t ruajtjes s mishngrnsve t mdhenj n vendin ton. Studimi na bn t ndihemi m t ndrgjegjshm dhe t motivuar pr t vazhduar t punojm bashk me institucionet shtetrore (qendrore dhe vendore) dhe banort q ndajn territoret me mishngrnsit e mdhenj. Institucionet e forta dhe zbatimi i ligjit jan faktor t rndsishm t historis s suksesit t Europs n prpjekjet e saj pr t rimkmbur mishngrnsit e mdhenj dhe mjedisin natyror thot Ferdinand Bego, profesor n Fakultetin e Shkencave t Natyrs t Universitetit t Tirans dhe nj nga bashkautort e artikullit.
Rezultatet e ktij raporti, prpos shpress pr t ardhmen e mishngrnsve t mdhenj n vendin ton, jan edhe nj tregues i rritjes s kapaciteteve studiuese dhe krkimore n Shqipri sipas bashkautorit Aleksandr Traje: Fusha e ruajtjes s natyrs sht ndoshta nga m t neglizhuarat n vendin ton, kjo edhe nga mungesa e studimeve rigoroze lidhur me gjendjen e mjedisit natyror. Gjithsesi, vitet e fundit, ka nj rritje prpjekjesh nga institucione krkimore dhe shoqria civile. Fakti q krkuesit e par shkencor nga Shqipria t cilt arrijn t publikojn nj artikull n Science si nj nga revistat m prestigjoze shkencore n Bot vijn nga sektori i ruajtjes s natyrs, tregon pr nj model pararoj n drejtim t progresit akademik dhe shkencor t vendit ton.
Prgjithsisht njerzit n Europ jan pozitiv ndaj mishngrnsve t mdhenj, por konfliktet q shkaktuan rnien e tyre n t kalurn si dmtimi i bagtive jan ende t pranishm. Sfidat m t mdha t mishngrnsve t mdhenj jan n vendet ku ata kan qen zhdukur m par dhe ku njerzit kan humbur prshtatshmrit e tyre pr t ndar pejsazhet me "fqinjt" e tyre t egr. Pr m tepr, lloje t tilla si ujku, jan prdorur si simbole t fuqishme n tensione politike dhe sociale midis zonave rurale dhe urbane.
Nj numr praktikash q zvoglojn dmtimin e bagtive, si gardhet elektrik dhe ruajtja e bagtive me qen t prshtatshm mund t lehtsojn kt bashkjetes. N kt aspekt, Shqipria mund t shrbej si nj model pr shtetet e tjera t Europs, pasi n vendin ton nj sr praktikash tradicionale pr ruajtjen e bagtive si prania konstante e barinjve gjat kullotjes, rrethimi i bagtive gjat nats dhe mbajtja e qenve t stanit mbijetojn ende dhe kan siguruar nj bashkjetes me mishngrnsit e mdhenj ndr shekuj, pa i zhdukur ata, n dallim nga shum vende t Europs.
Artikulli ka patur nj jehon t jashtzakonshme n mediat ndrkombtare botrore prfshir The Guardian (Britani), Le Monde (Franc), Fox News (Shtetet e Bashkuara) dhe Der Spiegel (Gjermani):
http://www.theguardian.com/environme...sing-in-europe
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn eng_Latn