als_Latn uzn_Latn mlt_Latn
g55
-------
Dy dashuri sjellin harmonin?
Populli shqiptar njihet si m toleranti, m mikpritsi, m i respektuari m mbrojtsi, m besniku m i dashuri pr popujt e tjer. Cilsit e rralla t nj kombi dhe popullit fisnik i njeh gjith bota. Popujt e tjer qoft fqinjt tan n Ballkan ja kthejn me t njjtn dashuri, respekt ato q ndjejn pr popullin shqiptar. Shpirtin e ndjeshm, zemrn e madhe na e jep historiani i apasionuar beratas, Asllan Sulo pr popullin cifut q jetoi dhe punoi n Berat.
Beratasit dhe ifutt, ruanin tjetrin dy dashuri t njjta q sualln harmonin.
Dshmohet se nga fundi i vitit 1942 n Berat filluan t vinin familje ifute. Familja ifute e Jakov David Asherit u vendos n familjen e qytetarit,Isuf Qolja me dshirn dhe mikpritjen e tij. Ishte e prbr nga 5 veta.I zoti i shtpis i mban mend t gjith, kujton djalin David t kryefamiljarit ifut dhe me radh t gjith antart e familjes ditur e t kulturuar q rrezatonte mirsi. Kishin ardhur nga Prishtina, si duket nga frika e nj okupacioni gjerman q po vinte nga jugu i Evrops. Familje t tjera ifute (ebreje), q erdhn n Berat u strehuan tek Qani Civeja, Sulo Droboniku, Gani Telegrafi, Vehxhi Buharaja, Asaf Xhufi, Avdulla Zaganjori, Hiqmet Cipi t gjith qytetar t lagjes s Re dhe Murat Celebi. Eshte pr tu theksuar se t gjitha familjet e nderuara n t gjith Beratin pr dashuri, respekt, edukat, atdhetari jan t besimit mysliman dhe t njohura pr bashkjetesn shmbullore midis tre feve. Ja q ata bashkjetesn e shtrin n emr t Kuranit edhe me ebrejt. 'far vitaliteti pr nj populli vigan dhe liberator. Si mos t rrezatonte cilsi brilante beratasi kur Vehxhi Buharaja sht n panteonin e njerzve m t zgjedhur t letrave shqipe? N kto dy lagje u vendosn pjesa m e madhe e familjeve ifute. Qani iveja e lshoi shtpin dy katshe t re ku ishin 8 dhoma lart posht. Vet i zoti i shtpis zbriti n nj pal shtpi t vogla q i kishte kur hyri n shtpin e re. Me familjen e tij t madhe ai u ngushtua shum n ato dhoma t dikurshme.Djali i xha Qaniut , Shyqyriu q mban mend at koh, pohon se n shtpin e tij u vendosn 7 familje ebreje. Mikpritja pr familjet ebreje u prsrit n Berat, ashtu si n Prishtin. T gjith shqiptar jan dhe t njjt jan kudo q jetojn n atdheun e shqiponjave. Uniteti midis tyre u duk me luftn e Kosovs dhe respektit reciprok pr shtetin e Izraelit. Kshtu del se n t dy lagjet e re dhe Murat elebi ishin vendosur 14 familje ifute. Duke marr shembull nga kto dy lagje, familje t tjera ebreje u vendosn : 1 familje n lagjen "Mangalem" n shtpin e Pali Vruhos, e veja e Vasil Vruhos. N prbrjen e ksaj familje ebreje ishte nj farmacist, kryefamiljari, nj mjek, i vllai i tij dhe antar t familjes. N familjen e Tafur Haznedarit, n lagjen Nevlek u vendos familja ebreje tjetr. N lagjen Uzgur nj djal ebre u vendos n shtpin e Llukan Gjiks dhe n shtpin e Llask Sholls. Ja, si nuk ndryshojn qndrimet e familjeve myslimane me ato ortodokse. Familjet ortodokse si m sipr njihen n Berat si prkrahse t Kishs Autoqefale dhe mbshtets t Fan Nolit. Dy Familjet e tjera ebreje u vendosn n shtpit e Tefik Ruzit dhe vllezrve Grigor e Peci Shkurti. Rezulton se n qytetin e Beratit u vendosn gjat lufts 20 familje ebreje t identifikuara. Mundet q familjet e tjera ebreje t jen strehuar n Berat. Eshte e qart se pr dokumentacionin, as q bhet fjal pr ebrejt, n kushtet e ardhjes s tyre pothuajse ilegale dhe provizorisht. Jakovi thoshte shpesh: Ne me beratasit kemi qen nj familje, shpirt e nj kufom! Eshte pr tu vn n dukje mikpritja, kujdesi q treguan familjet beratase pr strehimin dhe mbrojtjen e ebrejeve duke marr mbi vete rrezikun e madh!!! Kur hyn forcat gjermane n Berat n Nntor 1943, pothuajse t gjitha familjet nuk u larguan sepse ndiheshin t sigurta n shtpit beratase, asnj fjal nuk u nxorr prej tyre. Ishin shqiptar dhe shqiptari nuk e jep mikun q i ka ardhur n shtpi dhe i krkon mbrojtje, besim nder, miqsi. Berati ishte mbushur plot me gjerman. Gjat 10 muajve q ata qndruan n qytetin 3 000 vjear asnj hebre nuk u zbulua e nuk u prek. M 12 shtator 1944 forcat gjermane u larguan nga Berati dhe u dislokuan n fushn e aviacionit n Urn e Hasan Beut n Kuov. Prej ktej forcat gjermane rrahn me artileri pr gjysm ore Beratin. Duke menduar se zjarri artileris ishte prgatitje pr nj sulm t forcave t kmbsoris n qytet, qytetart n panik lan qytetin dhe u drejtuan pr nga periferia dhe m thell pr tu mbrojtur. Isuf Qolja me familjen e vet shkoi tek nj mik n fshatin Tozhar. Qani iveja me familjen e tij shkoi n Paliksht. T dy kta beratas fisnik nuk i braktisn familjet ebreje q kishin n shtpit e tyre. I muarn me vete ato dhe i kthyen bashk pas nj muaji kur forcat gjermane ikn nga Kuova dhe Ura e Hasan Beut m 18 tetor 1944 duke hedhur n er kt t fundit pasi e kaprcyen. Edhe familje t tjera beratase nuk i braktisn ebrejt q kishin strehuar. Familjet ebreje u dalluan pr urtsin, korrektsin dhe ndershmrin. Punuan me djers. Dikush shiste ndonj metrazh q kish sjell t tjer si ambulant shisnin prodhime sheqeri, nj tjetr punonte farmacist. Grat qepnin jorgan dhe merrnin porosi pr pun dor q i bnin aq bukur. Nj ebre tjetr shiste karrige t nj cep i Pazarit t Misirit.
Ja c'tregon LLukan Gjika:
Kur erdhn familjet ifute n Berat gjat lufts disa nga kryefamiljart u muarn dhe me aktivitetin pr t luftuar e fituar n jet. Njri nga kta kishte ndrmend t hapte nj gjelltore. Para se ta bnte nj gj t till u njoh me furxhin e lagjes ton, qndroi disa dit n furrin e tij duke vrejtur se far sillnin banort e lagjes pr t pjekur. M n fund ifuti ndryshoi mendim. I tha furrxhiut se nuk e hapte gjelltoren, sepse n Berat punoka tava e mrekullueshme familjare dhe nuk do t kemi myshterinj!
Familjet ebreje ikn nga Berati pas lirimit t vendit n fillim t vitit 1945. Mbyllja e Shqipris nga diktatori Enver Hoxha, nuk i lejoi familjet beratase t merrnin vesh pr fatin e mtejshm t familjeve ebreje q u larguan.
N Muzeun e Olokaustit n Izrael mbi faqen e nj guri t madh jan gdhendur dhe emrat e 20 familjeve shqiptare prej tyre 14 familje jan nga Berati, q kan strehuar familjet izraelite gjat Lufts II-t Botrore.
Besnik Velaj
g 55
..........
deu_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn bjn_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn deu_Latn unk