als_Latn lit_Latn uzn_Latn
http://i1342.photobucket.com/albums/o773/Aleksander01/NDRYSHME/molle_zpsef23ea94.jpg (http://s1342.photobucket.com/user/Aleksander01/media/NDRYSHME/molle_zpsef23ea94.jpg.html)
Popujt kanė jetuar historikisht nė territore tė ndryshme.Formimi i kombeve dhe i shteteve kombe,sundimet e tė huajve etj., kanė krijuar probleme tė ndryshme nė atė mėnyrė qė kufinjtė shtetėror asnjėherė nuk janė pėrputhur me kufinjtė etnik.Kjo ka bėrė qė tė gjitha kombet, ku mė shumė e ku mė pak tė kenė probleme me pjesėn e mbetur tė kombit nė shtetin tjetėr.Edhe pse minoritetet e mbetura jashtė kufinjėve etnik nė vend qė tė jenė ura bashkėpunimi,tė shumtėn e kohėrave ato janė shndėrruar nė mollė sherri midis kombeve e shteteve.Duhet tė konstatohet se shtetet demokratike perėndimore edhe pse kanė pasur popullatė tė vetėn qė ka jetuar nė shtetet tjera, ato nuk i kanė instrumetalizuar pėr interesa tė vetat duke i fryrė pushtetit tė urrejtjes midis kombeve e shteteve. Nacionalizmi si ideologji ka qenė e ushqyer prej diktatorėve dhe vendeve jodemokratike(komuniste) qoftė brenda shtetit tė vet ndaj popujve tjerė,qoftė nė raportet midis kombeve e shteteve. Hitleri pėrmes nazizmit nė fillim tė shekullit tė kaluar duke i fryrė prushit tė urrejtjes midis popullit gjerman dhe popujve tjerė e sidomos hebrejve, krijoi teorinė famėkeqe tė antisemetizmit.Pra, nazizmi gjerman u ngrit si nacionalizėm duke e ngritur kėtė popull pėrmes propagandės fashiste dhe duke e nxitur pėr veprime tė organizuara shtetėrore kundėr popujvė tjerė.Edhe Stalini pėrmes partisė bolshevike,armiqėve tė shtetit e tė partisė e shfrytėzoin nacionalizmin si metodė sundimi gjatė gjithė periudhės qė sundoi. Nė shtetet e pėrbėra prej shumė kombeve nacionalizmi ka qenė mollė sherri midis tyre.Ai ėshtė ushqyer reciprokisht dhe si gangrenė e ka brejtur mirėqenien e shtetit e tė popujve. Kėsaj i kanė ndihmuar nė shumė raste edhe prijėsit nacionalistė, i kanė fryrė prushit tė urrejtjes midis kombeve. Fryma e urrejtjes nacionaliste nė kuptimin negativ ka qenė plagė vdekjeprurėse pėr shkatėrrimin e shumė shteteve.Shembulli mė saktė ka qenė ish Jugosllavia,njė federatė artificiale e krijuar nė mbarim tė Luftės sė Parė Botėrore e cila gjatė shtatė dekadave tė ekzistimit tė saj ishte burg, sidomos i popujve jo sllavė,tė cilėt nė kėtė shtet ishin trup i huaj nė federatėn sllave. Shqiptarėt, tė cilėt pa dėshirėn e tyre nė vitin 1913 kishin mbetur pas copėtimit tė trojeve shqiptare nė kėtė shtet, ēdoherė politika antishqiptare i trajtoi si popull tė rendit tė dytė, pa gėzuar asnjėherė tė drejtat tyre politike e shoqėrore.Vetėm herė pas here mund tė thuhet se shqiptarėt gėzonin pak tė drejta sikundėr edhe popujt tjerė.Nacionalizmi dhe shovenizmi ishin fitili i sė keqės nė kėtė Federatė tė sėmurė politikisht.Si populli mė i madh qė ishin, serbėt me ēdo kusht dėshironin tė ishin hegjemonistė pėr tė dominuar mbi popujt tjerė duke pėrgatitur kurdoherė vrasje politike ( vrasja e pėrfaqėsuesit tė Partisė Fshatare Kroate Stjepan Radiq mė 1928 nė parlament),procese tė ndryshme, elaborate e memorandume, shpesh gjenocidale gjatė gjithė kohės sė Mbretėrisė SKS (1918-1941) siē ishte rasti me elaboratet e Vasa Qubrilloviqit, Ivo Andriqit,Vukotiqit etj., si edhe gjatė Federatės nėn sundimin e Titos(1945-1980),siē ėshtė rasti me Memorandumin e dytė tė V.Qubrilloviqit (1944), programet e ndjekjeve tė shqiptarėve nga sigurimi i shtetit tė udhėhequra nga famėkeqi dhe antishqiptari Aleksandėr Rankoviq,si dhe Memorandumi i fundit i Akademisė Serbe tė Shkencave (1986).
Gjuha tatohet ose me forcė tė armėve, ose me forcėn e kulturės e tė qytetnimit. Por si prej njanės, si prej tjetrės pikpamje, shqiptari nuk ka qenė ma i fortė se popujt qė ka pėrbri. Prandej nuk ka si tė mohohet se tė gjithė ata qė flasin shqip, janė tė kombėsisė shqiptare. E pėr kėtė arsye, shteti sqiptar, duhet tė pėrshtrihet gjeografikisht deri ku pėrfshin gjuha shqipe. Tuj pasė caktue kėto parime ose kritere, tė shohim tash se cilėt do tė jenė kufijt gjeografikė tė shtetit shqiptar. Por, per me u diftue krejt tė papajamajtshėm nė kėtė ēashtje plot me gėnjeshtra si dhe aq pahijshėm shoshitė prej armiqve, kėtu unė due me ia lanė fjalėn, Zotni, shkrimtarit tuej tė sipėrpėrmendun, z. Rene Pinon i cili ka qenė nė Shqipni dhe e ka pa vetė me sy tuj e prekė vetė me dorė se kush mundet me pasė arsye mbi kėtė ēeshtje.
Zotni Pinon pra, nė artikullin qė prumė prej Revue des deux mondes, tuj folė mbi kufijt e Shqipnisė, thotė: Prej fushave tė Vardarit e deri nė Adriatik, prej Thesalisė e deri nė Mal tė Zi, zot toke asht shqiptari, nė daē sepse ky hyni kėtu mbrendė ma i pari, nė daē sepse ky ndolli ma i forti. E tanė krahina e Kosovės e cila prej Konferencės sė Londonit (1913) i qe lėshue Serbisė, dhe mbarė Ēamėria, Epiri i Nordit, tė cilin e lakmon aq shumė Greqia, janė tė banueme kryekėput prej shqiptarėsh dhe prandaj e drejta e lypė qė tė numrohen me shtet shqiptar. ...........Gjergj Fishta po nė Versajė ....
Gjuha tatohet ose me forcė tė armėve, ose me forcėn e kulturės e tė qytetnimit. Por si prej njanės, si prej tjetrės pikpamje, shqiptari nuk ka qenė ma i fortė se popujt qė ka pėrbri. Prandej nuk ka si tė mohohet se tė gjithė ata qė flasin shqip, janė tė kombėsisė shqiptare. E pėr kėtė arsye, shteti sqiptar, duhet tė pėrshtrihet gjeografikisht deri ku pėrfshin gjuha shqipe. Tuj pasė caktue kėto parime ose kritere, tė shohim tash se cilėt do tė jenė kufijt gjeografikė tė shtetit shqiptar. Por, per me u diftue krejt tė papajamajtshėm nė kėtė ēashtje plot me gėnjeshtra si dhe aq pahijshėm shoshitė prej armiqve, kėtu unė due me ia lanė fjalėn, Zotni, shkrimtarit tuej tė sipėrpėrmendun, z. Rene Pinon i cili ka qenė nė Shqipni dhe e ka pa vetė me sy tuj e prekė vetė me dorė se kush mundet me pasė arsye mbi kėtė ēeshtje.
Zotni Pinon pra, nė artikullin qė prumė prej Revue des deux mondes, tuj folė mbi kufijt e Shqipnisė, thotė: Prej fushave tė Vardarit e deri nė Adriatik, prej Thesalisė e deri nė Mal tė Zi, zot toke asht shqiptari, nė daē sepse ky hyni kėtu mbrendė ma i pari, nė daē sepse ky ndolli ma i forti. E tanė krahina e Kosovės e cila prej Konferencės sė Londonit (1913) i qe lėshue Serbisė, dhe mbarė Ēamėria, Epiri i Nordit, tė cilin e lakmon aq shumė Greqia, janė tė banueme kryekėput prej shqiptarėsh dhe prandaj e drejta e lypė qė tė numrohen me shtet shqiptar.
Dhe mos tė mendohet se zotni Pinon asht shty tepėr me kėto fjalė, sepse e vėrteta e kėtyne fjalėve duket ēiltas edhe prej statistikave tė cilat qysh prej vitit 1909 e tektej, janė ba pėrmbi proporcione etnologjike tė popullsisė sė Shqipnisė. Prej kėtyne statistikave zyrtare del nė shesh se nė krahinat e lėshueme prej Konferencės sė Londonit serbėve dhe grekėve, tė paktėn, 80 pėrqind tė popullsisė janė thjesht shqiptare. Serbt na thonė se banorėt e Kosovės me prejardhje janė tė gjithė sllav, por, gjithnji siē thonė ata, pėrdhuni dhe me kohė janė ēoroditė tuj u kthye nė shqiptarė. Kėtė fjalė e thonė edhe grekėt pėr banorėt e Epirit tė nordit. Por ata nuk thonė tė vėrtetėn sepse, po tė ishte e njimendėt se banorėt e Kosovės janė sllavė dhe ata tė Epirit tė nordit grek, atėherė serbia nuk do tė kishte mbytė e gri deri mė sot afro dyqind mijė vetė nė Kosovė dhe Greqia nuk do tė kishte djegė ma se treqind e gjashtėdhjetė katunde nė Epir tė nordit tuj e kryqėzue gjinden pėrsėgjalli, posė atyne pesėdhjetė mijė vetave qė i kanė vra dhe i kanė lanė me dekė prej urie dhe sikletit.
Popujt e qytetnuem munden, po, nė furinė e nji kryengritjeje me vra nė trathti mbretėnt e mbretneshat e veta e me i dhunue trupat e tyne mbas vdekjes, por nuk mbrrijnė kurrė me gri e nė ēmėnyrė mandej! me qindra e mijėra vėllazėn bashkėqytetarė tė vet. Qyshse serbt kanė vra me qindra mijėra njerėz nė Kosovė, dhe grekėt kanė djegė qindra e qindra katunde nė Epir tė nordit, dėshmon qartė se as banorėt e Kosovės nuk duhet tė kenė qenė serb, as ata tė Epirit tė nordit nuk kanė qenė grek.
Jo jo, Zotni tė nderuem! Janė vra gjindja me qindra mijėra nė Kosovė dhe janė djegė me qindra e qindra katunde tė Epirit tė nordit pėr tė vetmen arsye se grekėt e serbėt duen me e shue farėn shqiptare nė ato krahina pėr me mujt me i thanė mandej Konferencės sė Paqes se atje nuk ka shqiptarė. Oh, sa arsye ka pasė ai i moēmi kur ka thanė: Ubi solitudinem faciunt, pacem appellant. Pra, sa ta kenė shkretnue vendin, do tė venė mandej paqen.
Por pėr me i forcue ma tepėr fjalėt e z. Rene Pinon mbi kufijt e Shqipnisė, kėtu due me ju pėrmendė se ēka shkruente mbi kėtė ēashtje Lordi Fritznaurice, mis i Komisjonit tė Rumelisė Lindore, mbi Foreign Office e qė masandej qe botue nė nji Libėr Bleu (nė diplomaci asnjanės) tė vjetės 1880. Ai shkruen: Pėr me folė se shka asht kombi shqiptar, i bie me u pėrshtri edhe mbrenda kufijve tė Serbisė e tė Malit te Zi. Krahina e Kosovės, shka merr prej Mitrovice e poshtė, asht krejt shqiptare dhe ka vetėm nji skundill fort tė vogėl serb. Statistikat bullgare e greke, mbi tė cilat qeveritė e Sofjes e tė Athinės themelojnė pretendimet e veta mbi Monastir, Ohėr e Korēė, janė mbėshtetė nė rrena e leni ma ato pretendime tė Greqisė qė janė ba pa kurrfarė turpi.
Qe pra, Zotni, se deri ku duhet tė pėrshtrihet Shqipnia e ēkufij duhet tė ketė shteti shqiptar. Mbas dėshmisė sė kėti diplomati ingliz nė za, Konferenca e Paqes kishte me ba nji paudhni tė pėrgjakshme po nuk e nxuer e nuk ia ktheu Shqipnisė ato tokė tė cilat Konferenca e Londonit, kundra ēdo gjyqi e drejtėsie, nė vitin 1913 ia shkėputi Shqipnisė pėr me ia lėshue grekėve dhe serbve. ........Gjergj Fishta po nė Versajė ....
Shkrimet nė Enciklopedin Gjermane janė pėrfshirė nga viti 1844- 1872. Historianėt e kohės si Cyprien Robert, Josef Müller, Hahn dhe Bopp, kanė vizituar personalisht vendet shqiptare duke marr informacione nga dora e parė, gjithashtu ata janė shėrbye me material nga historia italiane dhe asaj turke tė kohės. Ky leksikon tregon qartė, se si Evropa i shikonte shqiptarėt nga kėndi i saj i vėshtrimit. Ėshtė mirė qė opinioni ynė tė informohet se si popujt tjerė na kanė mėsuar ne nė Histori.
Por, ata thonė se mbi tė gjitha, Greqia ishte i mbipopulluar me shqiptarė dhe ata e formonin shumicėn e popullsisė nė Böotia, Atikės, More ,Megara dhe Argolis. Ishujt Hydra Spezza dhe Salamis ishin tė banuar vetėm me shqiptarė, gjithashtu edhe ana jugore e Euböa dhe pjesa veriore e Andros ėshtė ekskluzivisht e banuar me shqiptarė.
Enciklopedi e vitit 1874 Shqipėria
Shqipėria (shqip Skiperi, turqisht Arnaut), me njė gjatėsi 450 km dhe gjerėsi-
90-195 km. Vend bregdetarė qė shtrihet pėrgjatė deteve Adriatik dhe Jon, ka njė sipėrfaqe prej rreth 91.400 km ² dhe rreth 2,350,000 banorė-
Kufijtė e saj tė cilat janė dhėnė, janė pak a shumė nė pėrputhje me dokumentet e kohės, Shqipėria kufizohet:
nė veri me Mal tė Zi, Bosnjė dhe Serbi,
nė lindje me Bullgarin e lartė, me Maqedoninė, me Thesalinė,
nė jug me Greqinė dhe tė Gjiri i Artės
nė perėndim me detin Jon dhe detin Adriatikut.
Nė gjysmėn veriore tė vendit, popullsia shqiptare ėshtė pothuajse etnikisht e pastėr, e papėrzier me kombet sllave, boshnjakėt dhe malazezėt, njė ndarje e ashpėr etnike. Nė tė kundėrtėn nė jug, megjithatė, shqiptarėt dhe grekėt janė shpesh tė pėrzier , por kldo dominon gjuha shqipe ..popullsia mbi 3.2 milion kryesisht Shqiptar
Besimi ėshtė i lidhur me ndarjen fetare, qė nga koha kur Ali Pasha prezantoi dhe vendosi sistemin e tolerancės fetare, Islamit dhe tė Kishės Katolike nė publik, ata kanė njė tolerancė dhe mirėkuptim fetar. Shqipėria mė veriore ėshtė e angazhuar dhe i pėrket besimit katolik-romakė, Shqipėria e mesme ėshtė e angazhuar pėr fenė katolike bizantine , ndėrsa Shqipėria nė jug ėshtė kryesisht popullsi e banuar nga besimi myslimanė.
Shqiptari pėr nga madhėsia ėshtė i ndėrtuar me figurė tė mesme, ka njė fytyrė ovale me nofulla tė spikatura, njė qafė tė gjatė, njė gjoks tė gjerė dhe njė ecje tė drejtė krenare. Njė nga virtytet e tij kryesore ėshtė mikpritja, pėr shkak tė trimėrisė sė tij dhe kėmbėnguljes janė njerėz tė njohur qė nga kohėrat e lashta. Armėt e tyre janė dy pistoleta nė brez, njė shpatė (Atagan) armė tė gjatė, apo shpatė tė shkurtėr qė ėshtė pak e lakuar pėrpara. Nė pamje duken tė vrazhdė por janė krenarė nė natyrėn e tyre, ata tregojnė njė shkallė tė konsiderueshme tė pėrbuzjes pėr gratė e tyre, qė nė tė vėrtetė i trajtojnė njė klasė mė ulėt se burrat.
Kostumi e grave ėshtė i dobėt dhe zakonisht pėrbėhet nga lecka tė pambukut tė trashė, fustanet janė shumė tė gjera, tė punuara nga leshi, njė veshje tipike e tyre, vajzat e reja shpesh bartin kapele nga llamarina dhe monedha tė vogla tė kapura nė flokė. Veshja e njerėzve tė zakonshėm tė gjinisė mashkullore pėrbėhet nga njė kėmishė dhe pantallona pambuku tė materialit tė njėjtė, me njė ngjyrė tė bardhė, palltot e tyre janė tė punuara nga leshi, me krahė tė gjerė e tė hapur, mbi kraharor mbajnė njė shami tė bardhė leshi e cila sė bashku me njė gjilpėrė argjendi shpesh kthehet e varur nė njė copė tė ngushtė, pėr tė mbajtur thesin mbi shpinė. Kurse njė pjesė e popullit nga mesi nė jug mbajnė fustanella valė,valė tė gjera. Koka e tyre mbulohet nga Plisi (Kėsula), ėshtė njė element qė e gjen nė tė gjitha viset e Gegėrisė dhe nė ato tė Toskėrisė, ato i kanė gjithashtu nga pambuku. Rripi, nė shumicėn e rasteve ėshtė i dekoruar me argjend dhe i pėrpunuar me njė art tė lart, rripi ėshtė i lidhur vetėm me njė mbėrthyese ku nė tė ka tė mbėrthyera dy pistoleta. Gjatė stinės sė verės, Palltot dhe xhamadanėt zėvendėsohen me xhaketa tė lehta. Kostumet e Kapitenėve tė rinj janė tė nga materiali kadife, tė qėndisura me ar dhe argjend.
Ndarja politike e tokės shqiptare ėshtė nė pronėsi aktualisht tė disa vilajeteve Shkodra (Shqipėria e Veriut) dhe Janina (Shqipėria Jugore), Shkupi(Shqipėria Verilindore), Manastiri (Shqipėria e mesme). Qytetet mė tė rėndėsishme janė qytete bregdetare si, Durrėsi Vlora dhe Preveza, qytetet tjera me rėndėsi janė: Shkodra, Shkupi, Kumanova , Dibra , Kruja, Elbasani, Berati, dhe Arta, nė rajonet malore lindore Prizreni, Peja, Prishtina , Nishi ,Mitrovica , nė juglindje Ohri, Manastiri dhe Janina.
Emri i shqiptarėve dhe kryeqyteti i tyre Albanopolis ėshtė pėrmendur pėr herė tė parė nga Ptolemeu. Me fjalėn apo emrin e tyre Alban, ata paraqiten mė vonė (nė shekullin e 12.), si luftėtarėt mė tė mirė dhe mė tė mėdhenj, si fisi mė trim nga ilirėt, si fis trashėgimtarė tė denjė tė Ilirėve. Trimėrinė e treguan shpesh nė luftėn kundėr grekėve dhe tė Perandorisė Lindore pėr tė ruajtur lirinė dhe pavarėsinė e saj mė vonė. Turqit pasi e pushtuan vendin e shqiptarėve i ndryshuan emrin nga Albanon nė Arnaut.
Shqiptarėt janė tė ndarė nė dy degė kryesore, Toskė nė jug tė Shqipėrisė dhe Gegė nė pjesėt qendrore dhe veriore tė Shqipėrisė. Megjithatė ata nuk janė tė pėrkufizuar vetėm nė shtėpitė e tyre tė Shqipėrisė dhe nuk e pėrmbushin krejt kėtė vend. Ata jetojnė edhe nė perėndim tė Serbisė, sė bashku me pjesėt turke tė Bullgarisė, madje edhe nė Austri jetojnė shqiptarė si (nė Dalmci nė Zara dhe Pola) dhe Italinė jugore (Puglia, Calabria, Sicilia) ku ka kolon shqiptar. Por, mbi tė gjitha, Greqia ėshtė i mbipopulluar nga ana e tyre dhe ata e formojnė shumicėn e popullsisė nė Böotia, Atikės, More, Megara dhe Argolis. Ishujt Hydra Spezza dhe Salamis janė tė banuar vetėm me shqiptarė, gjithashtu edhe ana jugore e Euböa dhe pjesa veriore e Andros ėshtė ekskluzivisht e banuar me shqiptarė.
Nė kohėt e lashta, Shqipėria e pėrbėnte njė pjesė tė Epirit dhe banorėt e saj janė konsideruar tė egėr dhe luftėdashės, luftėnxitės. Kurse nga bregu i detit ka depėrtuar kultura greke, siē dėshmohet nga mbeturinat e shumta tė Antikės. Nėn sundimin e Mbretit Pirro vendi shqiptarė ka luajtur njė rol tė rėndėsishėm nė histori (njė kohė tė shkurtėr) derisa ajo ishte thyer brenda veti nė shumė komunitete tė vogla tė cila ranė nė varėsi tė Maqedonisė. Rreth 200 P.E.S, fillon nėnshtrimi e vendit nga romakėt. Qytete tė shumta filluan tė ngritėn nė brigje tė detit: Apolonia (tani Polina) ishte qendra apo selia e zhvillimit tė shkencave. Durrėsi (Dyrrachium) me anė tė tregtisė ishte bėrė i madh dhe i pasur. Nė vendet malore, megjithatė, ishte ruajtur gjuha e vjetėr dhe zakonet e tyre. Me lėvizje tė popullsive dhe migrime tė shumta edhe nė Shqipėri u zhduk sundimi romak. Barbarizma tė paparė deri atėherė rezultuan nė shekullin 7, 8 dhe 9 me pushtimin e tokave Ilire nga fiset sllave. Ata zaptuan toka Ilire vranė njerėz dhe digjen gjithēka shqiptare. Pjesė e madhe e popullsisė Ilire u asimilua nė sllav. Nga viti 870 Ohri ( Lychnidos vjetra) ishte kryeqendra e njė Princi tė Bullgarisė. Vetėm pas rėnies sė kėtij sundimi tepėr tė egėr sllav (1018), popullsia ilire qė ju kishte mbijetuar kėtyre furtunave, filloj tė kthehet pėrsėri nė zotėrimin e tokės sė tyre dhe ushtrimit tė gjuhės sė tyre. Me Perandorinė Bizantine, shqiptarėt pothuaj se ishin vazhdimisht nė luftė, ku njerėzit ishin shumė tė shqetėsuar, kishte grabitje dhe vrasje tė pėrditshme. Pastaj pasuan betejat e gjata me turqit. Tashmė nė vitin 1380 tė krishterėt, shqiptarėt sė bashku me sllavėt dhe hungarezėt luftuan kundėr Turkut. Nė betejėn e tmerrshme tė Kosovės me (1389) kundėr Islamit, ushtria shqiptare kishte humbur boshtin e saj nė ketė betejė duke pesuar humbje tė mėdha nė njerėz. Pas kėsaj beteje shumė fise shqiptare emigruan nė zonat pabanuara shqiptare, nė bjeshkė dhe male, nė tokat e boshatisura tė Atikės, Thesalisė dhe Morės duke lėnė tokat e pjellėshme nė duar tė armikut. Ata themeluam qytete tė shumta shqiptare koloniale, tė cila mė vonė kontribuuan dhe benė rezistenca tė guximshme me turqit e sulltan Pajazidit dhe sulltan Muratit. Shqiptarėt nė ketė kohė mbushen gradualisht me ēadrat, stanet dhe kasollet e tyre tė gjitha malet.
Historia me e ndritur shqiptare e asaj kohe ėshtė e lidhur ngushtė me emrin e Skėnderbeut, princi i cili guximshėm pėr 25 vjet me radhė mbrojti trojet e veta.
(Nga viti 1443-1467), mė shumė heroizėm tė paparė, si dhe fat kundėr tėrė pushtetit tė Turqisė (Superfuqi e kohės) luftuan me vite tė tera me plot sukses ketė pushtues, pėrderisa vjehrri i tij, Acatina Topia, shfaqet nė jug duke mbuluar jugun e Shqipėrisė. Edhe pas vdekjes sė Skėnderbeut, shqiptarėt pėr njė kohė luftuan kundėr osmanėve, e njohur ėshtė mbrojtja e Shkodrės dhe njė nga betejat e fundit tė tyre tė periudhės.
Me marrėveshjen e paqes nė mes tė Venecianėve dhe Turqve mė 1478-tė, Shqipėria u bė krahinė turke, mirėpo ky vend asnjėherė nuk u qetėsua. Qė nga mesi i shekullit 17, islami filloi gjithnjė e mė shumė tė depėrtojė nė Shqipėrinė e deri atėhershme tė krishtere. Po ashtu shqiptarėt u dėrguan edhe nė shėrbimet ushtarake tė turqve, nė luftėra tė shumta qė bėnin ata .Shqiptarėt formonin thelbin e armatės turke, ata ishin komando dhe ishin ushtarė tė mirė, qė Turqia i dėshironte medoemos nė radhėt e veta. Udhėheqėsit mė trima tė ushtrisė osmane mė sė shpeshti ishin shqiptarėt. Po edhe nė vendet punuese tė administratės sė perandorisė, shqiptarėt gjithnjė e mė shpesh zinin vend.
Lufta 40 vjeēare e Aliut pėr tė forcuar pozitėn e tij, e cila u zhvillua po thuaj se pa ndėrprerje, dhe populli luftarak u kalit nė jetėn e egėr e nė pėrpjekje per pavarsi e pėr tu shkėputur nga Stambolli .
Konkluzionet e studiuesit britanik Xhon Begėlli, lidhur me braktisjen qė Britania e Madhe i bėri Ali Pashė Tepelenės. Nė vitin 1822, Britanie e Madhe ishte gati tė mbėshteste pavarėsinė e tij (indipedencėn e Ali Pashės), pasi Perandoria Osmane dukej se ndodhej nė procesin e shpėrbėrjes; por kur njė sulltan mė i fortė, Mahmuti i II, kishte parandaluar prishjen (e Turqisė), ishte nė interesin e Anglisė tė ruante integritetin Turqisė kundėr mėsymjeve, ekspansionit tė Rusisė(John W. Baggally: Ali Pasha and Great Bitain, Oxford, London 1938, f 80). Smund tė tjetėrsohen tė vėrtetat qė flasin nga arkivat sekrete: qėndrimi bizantin i Turqisė ndaj shqiptarėve, qėndrimi pėrēarės dhe poshtėrues i francezėve, pabesia dhe mosbesimi i rusėve, mosmirėnjohja e anglezėve ndaj ndihmės aq tė vyer qė u kishte afruar Ali Pasha nė momentet e tyre tė vėshtira nė marrėdhėniet me Portėn e Lartė dhe braktisja e tij. Edhe pse kohėt ndryshojnė, asnjėherė viktima smund tė detyrohet tė zbukurojė sjelljen e kundėrshtarit tė djeshėm qė i ka plagosur trupin dhe shpirtin.
Nė historiografinė franceze publikohet hapur qėndrimi kundėrshtues ndaj sjelljeve dhe veprimeve qė britanikėt mbanin lidhur me Pashain e Janinės. Bėhet fjalė pėr qytetin e Pargės, marrjen e tė cilit Aliu e pagoi shumė shtrenjtė. Vlera e vėrtetė financiare mund tė jetė shumė mė e madhe nga sa dokumentohet. Turp pėr kombin egoist qė kėnaqej kur shikonte tė luhej nė kėtė mėnyrė me jetėn dhe lirinė e njė populli! Turp Anglisė!... Anglezėt kishin shitur gjithēka, edhe vetė Zotin..(A.Duma Ali Pasha faqe 79, Tiranė 2002.
" Hapi i parė nė likuidimin e njė populli ėshtė tė fshini kujtesėn e tij. Shkatėrroni librat e tij, kulturėn e tij, historinė e tij. Atėherė vini dikė tė shkruajė libra tė rinj, tė krijojė njė kulturė tė re, tė shpikė njė histori tė re. Para se tė kalojė shumė kohė kombi do tė harrojė se ēfarė ėshtė dhe ēfarė qe " ...kjo shprehje u pėrdor nė dhomėn e Lordėve tė Britanisė para braktisjes qė i bėri Britania Ali Pashė tepelenės
Pas betejes tekNavarinodhe njohjes sė pavarėsisė sė grekėve nga fuqitė e madha , veprimet e egra tė shqiptareve tani u kthyen kundrejt turqve. Nėn udhėheqjen e Arslan Beut dhe Mustafa Pashės sė Shkodrės, ata lartėsuan flamurin e kryengritjes, morėn udhėheqjen e kryengritjes nė duar. Nė kėtė lidhje u fut edhe Pasha i Bagdatit, Dauti ndėrsa Mehmed Aliu nga Kajro hidhte zjarr me ari mbi. Perandoria duhej tė sulmohej nga tė gjitha anėt. Po nė kėtė kohė u paraqit Reshid Pasha me tėrė ushtrinė turke, i cili mė parė kishte vendosur paqe me rusėt nė Adrianopole. Tradhtia, i hapi udhėn e suksesit drejtė qėllimit. Ai i ftojė tė gjithė prijėsit shqiptarė nė Manastir, me qėllim tė mėnjanimit tė konflikteve, pasi ai u kishte premtuar fjalėn e tij tė nderit pėr kalimin e sigurt, se nuk do tu ndodhė asgjė, por nė realitet kėshtu ata ranė nė kurthė. 400 prirės shqiptarė erdhėn nė njė rrethim tė fortė nė Manastir, mirėpo besa e dhėnė u kthye nė tradhti, ata u vranė dhe masakruan nga Rashid Pasha, me ēka shpejtė pasojė me nėnshtrimin e pėrpjekjeve pėr pavarsi tė Shqipėtarve .
/Ridvan Muslija
Mundesuar nga vBulletin Versioni 4.2.5 Copyright © 2017 vBulletin Solutions, Inc. All rights
nno_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn eng_Latn zho_Hant