als_Latn dik_Latn sag_Latn
Të zhbësh njeriun e kotësisëPostuar më: 02 July 2016 09:55
(Shënime për vëllimin me novela “Embriologjia” të autorit Shkëlqim Çela)
Nga Agim Baçi
Ironia dhe sarkazma mbeten gjithnjë armë të ftohta në goditjen ndaj kotësisë. “Vigjilenti” i sistemit që përfundon në përgjues çiftesh, teatri absurd i armikut përmes arenës së zborit dhe krijimi i falsitetit që në fëmijëri me heronjtë dhe antiheronjtë, janë tri aspekte përmes të cilave Shkëlqim Çela ka ndërtuar embriologjinë e së shkuarës, duke rrëfyer atë çka u zhbë me njeriun gjatë diktaturës. I larguar prej kohësh nga Shqipëria, Çela ka vënë teleskopin e kujtimeve të tij, duke restauruar disa tipizime të së shkuarës, të cilat në foton e madhe të së djeshmes na japin njeriun e rrëzuar. “Përgjuesit”, “Zbori” dhe “Yjet e (pa) shuar” janë tri novela në restrospektivë, duke e nisur nga mosha e tretë, për të zbritur në rini, e më pas në fëmijëri, ashtu si sistemi zbriti gjithë ideologjinë e tij, duke synuar që gjithkush të ndjehej ushtar i partisë.
Personazhet e novelës Përgjuesit, janë disa veteranë, të cilët vijojnë të ndjehen ushtarë të partisë. Në vite ata kanë thurur tregime heroike, ashtu si i duhej sistemit. Por mes tyre, e vërteta nuk ka shumë taktika që të zhduket. Ajo qëndron ashtu pezull, duke i kujtuar kujtdo prej tyre se shumë heroizma “kishin ndodhur” pas lufte, atëherë kur partia duhej të ndërtonte legjendën. Në këtë kotësi, duket se të vetmet gjera reale janë informacionet që ata kanë për jetën e shthurur të “udhëheqësve”, të cilët mbaheshin me të shkuarën dhe përdhunonin përditshmërinë e tyre. Një jetë e tillë, e përkundur në mashtrim, nuk ka asnjë zgjidhje tjetër, përveç perversitetit. Dhe ata, të cilët në jetët e tyre kishin përgjuar jetët e të tjerëve, që kishin falsifikuar të shkuarën, tashmë qëndrojnë ashtu, si syri mbi jetën e tjetrit, duke jargavitur të vetmen të vërtetë të jetës së tyre: dëshirën për mishin e tjetrit!
Në novelën e dytë, vjen e përshkruhet ajo dalldi e parullës “gjithë populli ushtar”, që pasqyrohej më së shumti në javët dhe muajt e zborit që duhej të bënte gjithsecili. Çela ka marrë grupin e sudentëve në debatet gjatë zborit, si për të treguar se për atë sistem, më parë se dija, tek të arsimuarit vlerësohej më shumë të qenurit ushtar i partisë. Debatet për numrin e komunistëve në farefis – krenaria e kohës për të bërë përpara në jetë- janë përballë realitetit të moshës, që kërkon të ëndërrojë dhe dashurojë. Çela ka vendosur tek brezi i studentëve edhe tendencat e moshës, për dëshirë studimesh dhe lexime letërsie. Ndërkohë që përballë kësaj dëshire të të rinjve qëndron mosnjohja totale jashtë asaj që ushqente ideologjia e kohës.
“- Ç’është ky mingo, derman?
– Shkrimtar. Amerikan. Ka shkruar “Plaku dhe deti”.
– S’e kishja dëgjuar. S’do mënt… amerikan hesapi. “Plaku dhe mali” nuk do shkruante. Malet janë aleatët tanë në luftë.
Folën një copë herë për rëndësinë ushtarake të maleve, për njeriun e fushës dhe atë të malit, pse malësorët ishin më trima, por edhe më të mençur, u përdorën disa herë fjalët “bedena”, “barut”, apo “sup më sup”…, pastaj plaku u ankua për joshjen e fushës, disa të rinj kishin zbritur në rrafshulta, kishin hyrë në shtëpi të grave, ishin bërë kollovarë vetëm që t’i shpëtonin malit, tha me një përbuzje si ndaj dezertorëve, ndërsa Ernestit nuk i po shqitej një shprehje parazite që të jepte një ndjesi vaji konserve: Bir, Telmán i nënës, kë të qaj më parë!”. (Shkëputur nga novela “Zbori”).
Në fund, mashtrimi me të shkuarën, vjen e pasqyrohet në atë çfarë u thuhet fëmijëve. Një botë e gënjeshtërt, në komunikim, fjalim, ëndërrim, duke u vjedhur të gjithëve të nesërmen, e duke ua zëvendësuar me gavetën ideologjike. Çela ka rindërtuar kështu, me përshkrimet e personazheve në tre fazat e jetës edhe tri fazat mbi të cilat diktatura ndërtonte ngrehinën e vet antinjerëzore, antihumane. E ndoshta, kotësia e të zgjedhurit me daulle dhe shifra “njëqind për qind” ishin kapelja e madhe e budallallëkut që kish hedhur shtat në përditshmërinë e shoqërisë.
“...Nga Dhimitër Kamarda erdhi njoftimi se zgjedhjet kishin përfunduar njëqind për qind. Një valë e ngrohtë kapitullimi me lagu gjymtyrët. Mbaroi. Por pas pak doli që lajmi ishte i gënjeshtërt. Ata kishin, sikundër edhe ne, një shtëpi pa votuar akoma. Nuk u besova veshëve kur mora vesh se Zaçja e dinte edhe se kush nuk kishte votuar ende tek kamardasit: shtëpia e Koretës! (Përfundimisht, ishte një gjë e mirë që të tjerët nuk e dinin se e kisha.) Ndërkaq, Koreta m’u bë fytyra më e dashur në botë, edhe sikur të kish qarë për një orë rresht e sytë t’i ishin buhavitur e skuqur. Mbase ishte sëmurë dhe e ëma nuk e linte dot vetëm. Mbase. Nga Koreta mund të prisje gjithçka. Nga ana jonë nuk kishin votuar Tuzët. Zaçja tha se kishin Teutën sëmurë. Me tetraciklina. Por zëre se kanë ardhur, tha me zë të paqëm. Ai kishte siguritë e tij. Në oborr njerëzit vejevinin, por të rralluar tashmë. Kutia e zërit i kishte shtuar marramendshëm ‘njëqind përqindët’. Pashë babain të ulur në një minder në fund të oborrit, duke pirë duhan me llullë dhe duke folur me Hamdiun dhe një nga kolonjarët infermierë, Noken. Dukeshin të qetë…”. (Shkëputur nga novela “Yjet e (pa) shuar”)
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn