als_Latn lit_Latn uzn_Latn
View Full Version : Rėndėsia dhe dobitė e qumėshtit tė gjirit
braziljania
22-08-2008, 10:02
Qumėshti i nėnės ėshtė specifik pėr fėmijėn e saj,
qumėshti i lopės ėshtė specifik pėr tė voglin e lopės
(UNICEF)
Ēdo ditė e mė tepėr kėrkimet shkencore po nxjerrin nė pah vlerat qė pėrmban qumėshti i nėnės. Pėrbėrja e pasur me ushqimin e plotė qė i nevojitet fėmijės, ndryshimi i pėrbėrjes sė tij sipas nevojės sė fėmijės nė periudha tė ndryshme, pėrmbajtja e proteinave, lipideve dhe karbohidrateve nė masat me ideale dhe plot veēori tė tjera kanė bėrė qė shkencėtarėt ti kushtojnė njė vėmendje tė veēantė kėsaj ēėshtjeje. Disa nga organizatat mė tė mėdha botėrore si: World Health Organization, UNICEF, Academy of Breastfeeding Medicine, American Academy of Family Physician etj, rekomandojnė gjidhėnien nė mėnyrė ekskluzive pėr 6 muajt e parė tė jetės. Nga lindja deri nė muajin e 6′tė dieta e fėmijės duhet tė pėrmbajė 100% qumėsht nėne, jo ujė e jo lėngje. Nga muaji i 6′tė e deri nė muajin e 12′tė, 50% qumėsht nėne dhe 50% ushqim i rekomanduar nga mjeku. Nga muaji i 12′tė deri nė muajin e 24′tė, qumėshti i nėnės duhet tė pėrbėjė 33% tė dietės sė fėmijės. Kėto shifra na tregojnė qartė se gjidhėnia duhet tė zgjasė dy vite tė plota dhe ushqimet shtesė duhet tė fillojnė pas muajit tė 6′tė me rekomandim nga mjeku dhe jo qė nė muajin e dytė apo tė tretė, siē po ndodh sot. Eshtė pėr tė ardhur keq kur shikon se sot tregjet janė mbushur me njė shumllojshmėri ushqimesh pėr fėmijė. Nėnat, veēanėrisht ato qė jetojnė nė qytete, mundohen ti ushqejnė fėmijėt sipas modelit pėrėndimor. Si rrjedhojė, ėshtė vėrejtur njė rritje dramatike nė mosdhėnien e gjirit dhe nė fillimin e hershėm tė ushqimit. Po ashtu ka edhe njė rritje tė diares, malnutrisjonit dhe vdekjeve tek fėmijėt. Ndoshta pėrmendja e disa veēorive qė ndodhen nė qumėshtin e nėnės mund tu nevojitet nėnave qė tė tregohen mė tė kujdesshme ndaj fėmijėve tė tyre dhe tė mos hedhin ndonjė hap qė mund tu kushtojė mė vonė.
Rėndėsia e gjidhėnies
Qumėshti i nėnės ka veēori imunitare dhe e mbron fėmijėn ndaj infeksioneve, prandaj dhe ėshtė quajtur vaksina e parė pėr bebet. Ai pėrmban ushqimin e nevojshėm pėr 6 muajt e parė dhe njėkohėsisht i bėn fėmijėt rezistues ndaj infeksioneve si diarea, otitis media (infeksion i veshit), infeksione tė rrugėve tė frymėmarrjes
etj.
Pėrmban substancėn Bifidus Faktor qė ndihmon bakterin Lactobacillus Bifidus tė shumohet nė zorrėt e fėmijės dhe ndalon bakteret e tjerė tė shtohen dhe tė shkaktojnė diare.
Pėrmban ujė tė mjaftueshėm pėr fėmijėn edhe kur moti ėshtė tepėr i nxehtė, nė tė njėjtėn kohė ėshtė zgjedhja numėr njė nė ndalimin e dehidracionit.
Pėrmban mė shumė laktozė se ēdo qumėsht tjetėr, dhe kjo ėshtė ajo pėr tė cilėn ka mė shumė nevojė fėmija.
Pėrmban hekur tė mjaftueshėm dhe tė pėrshtatshėm pėr tu abzorbuar nė zorrėt e fėmijės, prandaj dhe tek fėmijėt e ushqyer me qumėshtin e nėnės nuk vėrehet anemia dhe mungesa e hekurit.
Pėrmban enzimėn LIPASE qė tret lipidet dhe ndihmon nė tretjen e qumėshtit. Prandaj dhe kėta fėmijė mund tė kėrkojnė tė ushqehen pėrsėri, mė shpejt se fėmijėt e tjerė. Po ashtu ėshtė vėnė re se koha e zbrazjes sė stomakut tek fėmijėt e ushqyer me qumėsht lope ėshtė 4 ore, ndėrsa pėr ata qė vazhdojnė gjidhėnien ėshtė 1.5 orė. Kjo ndodh pėr shkak tė kazeinės qė nė qumėshtin e lopės ndodhet nė masa shumė herė mė tė mėdha se nė qumėshtin e nėnės.
Ėshtė vėrtetuar se fėmijėt e ushqyer me qumėshtin e nėnės janė ngritur nė kėmbė mė herėt se fėmijėt e tjerė. Po ashtu ėshtė parė se nė vitet e mėvonshme tek kėta fėmijė, niveli i IQ (testi i zgjuarsisė) ėshtė mė i lartė. Nė 5% tė fėmijėve tė ushqyer me qumėshtin e nėnės pėr 4 deri nė 9 muaj, niveli i IQ ishte 130, ndėrkohė qė njė nivel i tillė nuk ėshtė vėnė re tek fėmijėt e ushqyer me qumėsht lope (vlera normale e IQ ėshtė 100-110). Shpjegimi mė i mundshėm ėshtė niveli i proteinave dhe lipideve, qė nė qumėshtin e nėnės ndodhen nė masa tė pėrshtatshme pėr zhvillimin e trurit.
(Tė mos harrojmė se 50% e trurit zhvillohet kur fėmija ėshtė nė barkun e nėnės, 40% nė 2 vitet e para tė jetės dhe pjesa tjetėr nė vitet e mėvonshme.)
Gjidhėnia ėshtė e dobishme sa pėr fėmijėn ashtu edhe pėr nėnėn. Fillimi i gjidhėnies menjėherė pas lindjes, rrit nivelin e sekretimit tė hormonit OXYTOCINE i cili bėn uterusin tė tkurret, pėrshpejton mbledhjen e tij, lehtėson nxjerrjen e placentės dhe si rrjedhojė, ul gjakderdhjen.
Gjidhėnia pengon fryrjen dhe qelbėzimin e gjirit nga qumėshti. Po ashtu pengon shtatėzaninė nė 6 muajt e parė. Ul rrezikun e osteoporosis dhe frakturave nė pjesėn e legenit te gratė pas menopauzės.
Tek nėnat qė e praktikojnė gjidhėnien, kanceri i gjirit dhe i vezoreve ėshtė mė i rrallė. Nė 200 vitet e fundit kanceri i gjirit ėshtė pėrhapur shumė, dhe ėshtė virusi mė i pėrhapur tek gratė nė vendet e zhvilluara. Nė shtetet pėrėndimore, nė ēdo 20 gra, njėra vdes nga kanceri i gjirit, ndėrsa nė ēdo 4 gra, njėra ka sėmundje neoplastike nė gji. Po ashtu ka rritje edhe nė kancerin e uterusit. Pėr shembull, nė Angli nė ēdo 5 gra njėrės i hiqet uterusi.
Nė tė njėjtėn kohė gjidhėnia ndikon edhe nė psikologjinė e nėnės dhe fėmijės, i bėn ata qė tė lidhen fort me njėri-tjetrin.
Ėshtė pėr tu pėrmendur se pėrbėrja e qumėshtit tė nėnės ndryshon nė mėnyrė fiziologjike duke iu pėrshtatur nevojave tė fėmijės nė etapa tė ndryshme.
Nėse do tė ekzistonte njė vaksinė qė do tė pengonte vdekjen e miliona fėmijėve nė vit, qė nuk ka efekte anėsore, qė mund tė merret nga goja dhe qė ėshtė ekonomike, do tė praktikohej menjėherė pėr vetė faktin se ėshtė mėnyra ideale imunitare pėr shėndetin e shoqėrisė. Dhe ja, tė ushqyerit me qumėshtin e nėnės ėshtė njė mėnyrė e tillė imunitare.(Lancet 1994)
Mjekėsia.Net (http://www.mjeksia.net)
sweetzzinna
22-08-2008, 10:03
sikur e kam lexuar dhe nje teme te till...ose pak a sh me te njetin subjekt....
gjithsesi si qumeshti nenes ska.....
Shum e vertet ajo siper...
Gjarperesha
05-09-2008, 17:31
Rėndėsia dhe dobitė e qumėshtit tė gjirit
Hulumtime tė ndryshme botėrore dėshmojnė se nuk ekziston ushqim qė e zėvendėson qumėshtin e gjirit tė nėnės. Kėshtu deklaron edhe Dr. Roch Lurins, profesor i pediatrisė nė Universitetin Ronshister nė Nju-Jork tė SHBA-sė, duke thėnė: Duhet ta dinė femrat se qumėshti i gjirit ėshtė ushqimi mė i preferuar i fėmijės dhe e mbron atė nga shumė epidemi. Me gjithė zhvillimin teknologjik, askush nuk ka arritur tė zbulojė ushqim tė ngjashėm me qumėshtin e gjirit. Nuk ekziston nė sipėrfaqe tė tokės ushqim biologjik qė zėvendėson qumėshtin e gjirit.
Shtypi britanik pohon duke thėnė: Qumėshti i gjirit vazhdon tė jetė mė i leverdishmi pėr fėmijėn deri nė moshėn dyvjeēare, duke e ndihmuar fėmijėn edhe me ndonjė ushqim pėrkatės qė nga mosha katėrmuajshe.
Profesor Sejid Kutbi, Allahu e mėshiroftė: thotė: Allahu i detyroi femrat ti ushqejnė fėmijėt e tyre nė njė fazė dyvjeēare, ngase Allahu i Lartėsuar e di se kjo fazė zhvillimore e fėmijės ėshtė shumė e dobishme pėr fėmijėn nga aspekti shėndetėsor dhe psikik. E kanė vėrtetuar shumė hulumtime shėndetėsore dhe psikiatrike botėrore se faza dyvjeēare zhvillimore ėshtė faza e detyrueshme e zhvillimit pėr shėndetin e fėmijės. Allahu ėshtė i Gjithėmėshirshėm ndaj robėrve tė Tij e sidomos ndaj kėtyre fėmijėve tė vegjėl, tė cilėt kanė nevojė pėr mėshirė dhe pėrkujdesje.
Dobitė nga pėrdorimi i qumėshtit tė gjirit dhe dėmet nga qumėshti artificial mund ti ndajmė nė disa lloje:
Njė: Dobitė shėndetėsore nga qumėshti i gjirit pėr vetė foshnjėn:
-Qumėshti i gjirit ėshtė i sterilizuar, i gatshėm dhe nuk pėrmban mikrobe.
-Me qumėshtin e gjirit nuk mund tė krahasohet asnjė qumėsht artificial, qoftė edhe qumėshti i lopės, deles apo i devesė, ngase qumėshti i gjirit ėshtė i pėrgatitur qė ti mbulojė tė gjitha nevojat e foshnjės qė nga lindja e deri nė kohėn e vetushqyerit.
-Qumėshti i nėnės pėrmban proteina dhe sheqer tė mjaftueshėm pėr moshėn e foshnjės, kurse proteinat qė pėrmban qumėshti i kafshėve i dėmtojnė organet e tretjes te foshnjat, ngase qumėshti i kafshėve ėshtė i pėrgatitur qė tu pėrshtatet tė vegjėlve tė kafshėve. Kėto lloje qumėshti pėrmbajnė elemente tė cilat nxisin alergjinė dhe bėjnė qė fėmija qė nga mosha dymujore tė fitojė alergji, kurse qumėshti i gjirit dobėson alergjinė nė lėkurė, diarre, etj..
-Qumėshti i nėnės pėrmban komponentė tė ndryshėm e tė detyrueshėm pėr ta ushqyer foshnjėn si nga sasia ashtu edhe nga lloji. Elementet qė pėrmban ky lloj qumėshti e favorizojnė dhe e zhvillojnė foshnjėn fazė pas faze. Qumėshti nė fazat e para pas lindjes ka shije tė ėmbėl dhe shuan etjen e foshnjės. Nė kėtė fazė qumėshti quhet kulloshtėr, veprimi kryesor i tė cilit ėshtė tu shėrbejė organeve tretėse dhe ta mbrojė fėmijėn nga alergjia. Sa mė shumė rritet fėmija, aq mė shumė shtohet edhe pėrmbajtja e elementeve tė qumėshtit dhe yndyrave, tė cilat i janė pėrshtatur moshės sė foshnjės.
-Temperatura ku ruhet qumėshti i gjirit ėshtė shumė e pėrshtatshme pėr tė gjitha fazat zhvillimore tė foshnjės dhe mund tė merret (thithet) nga fėmija nė ēdo kohė.
-Ndalohet qė foshnja e porsalindur tė fillojė pėrdorimin e lėngjeve, si glukoza, ēaji i nanės etj., sepse dėmtojnė stomakun e foshnjės dhe bėjnė qė foshnja tė ngopet, duke larguar foshnjėn nga marrja e qumėshti tė gjirit tė nėnės.
-Qumėshti me shishe (biberon), qoftė edhe i gjirit, e bėn foshnjėn ta braktisė gjirin e nėnės.
-Qė nga viti 1939, Dr. Sicil Viljamis e konsideron gjidhėnien artificiale krim dhe vrasje. Organizata Shėndetėsore Botėrore nė vitin 1988 nė njė deklaratė pohon se mbi dhjetė milionė foshnje kanė humbur jetėn si rezultat i mosushqimit nga qumėshti i gjirit.
-Qumėshti i gjirit e furnizon fėmijėn me hekur dhe vitamina, tė cilat i mundėsojnė tretjen e ushqimeve. Qumėshti i gjirit ėshtė muri mbrojtės nga sėmundje tė ndryshme. Ai pėrmban sulmues tė ndryshėm tė sėmundjeve, si Macrophage, i cili bėn mbytjen e baktereve dhe viruseve. Qumėshti i gjirit pėrmban 80% tė tyre, tė cilat e mbrojnė foshnjėn nga sėmundja e anemisė. Nga urtėsia e Allahut xh.sh. ėshtė se nėna, me ndihmėn e Allahut, pėrmes qumėshtit tė gjirit prodhon antitrupa (trupa imune), tė cilat i vijnė nė ndihmė fėmijės duke e mbrojtur nga sėmundjet e ambientit rrethues.
Foshnja gjatė ditėve tė para tė lindjes ėshtė epiqendėr e sulmeve tė ndryshme si rezultat i baktereve, por qumėshti i gjirit ėshtė prodhues i disa baktereve kundėrhelmuese, qė quhen lactobacillus, tė cilat ndihmojnė nė tretjen e ushqimit dhe pėrmes saj zvogėlohen sėmundjet e kapsllėkut, barkqitjes, alergjisė, etj.. Qumėshti i gjirit e mbron foshnjėn edhe nga diarreja, infeksionet nė veshkė, tė vjellėt, prostata, problemet nė frymėmarrje etj..
-Qumėshti i gjirit forcon shtresėn e zorrėve tė fėmijėve tė vegjėl.
Dy: Dobitė psiko-fizike dhe edukative tė qumėshtit tė gjirit
-Fėmija qė rritet duke u ushqyer me qumėsht gjiri ėshtė mė i zhvilluar sesa fėmija qė rritet me shishe (biberon).
-Gjidhėnia ėshtė faktor psikologjik, pasi dihet se nėna e cila mban foshnjėn nė gji pėr disa muaj me radhė veē ushqimit i jep fėmijės edhe kujdesin dhe pėrgatitjen, tė cilat mjekėt i quajnė faktorė qė forcojnė lidhjet nėnė-fėmijė dhe me ndikime mjaft pozitive pas moshės sė fėmijėrisė. Pėrmes gjirit fėmija pėrfiton cilėsitė e nėnės. Nga kjo pikėpamje juristėt islamė nuk preferojnė qė tė merret qumėshti i gjirit nga ēdo femėr e sidomos nga ato femra qė njihen si mėkatare apo me sėmundje tė ndryshme trashėguese. Omeri, Allahu qoftė i kėnaqur me tė, thotė: Gjiri ndryshon natyrshmėrinė.
-Qumėshti i gjirit ndikon nė rritjen e fėmijėve tė shėndetshėm jo vetėm fizikisht, por edhe mendėrisht. Shkencėtarėt thonė se tė ushqyerit e fėmijėve me qumėsht gjiri gjatė nėntė muajve tė parė tė jetės sė tyre i bėn ata mė inteligjentė kur tė rriten. Shkencėtarėt amerikanė tė mjekėsisė thonė se rritja e kėsaj inteligjence varet nga numri i muajve qė njeriu ėshtė ushqyer me qumėsht gjiri gjatė periudhės sė dhėnies sė qumėshtit tė gjirit nga e ėma. Pas njė studimi me mė shumė se njė mijė e pesėqind gra qė nga periudha e shtatzėnisė deri nė kohėn kur fėmijėt e tyre arritėn moshėn tridhjetė vjeēare, shkencėtarėt citojnė disa arsye qė personat e ushqyer me qumėshtin e gjirit gjatė nėntė muajve tė parė tė foshnjėrisė kanė njė shkallė mė tė lartė inteligjence sesa tė tjerėt.
-Personaliteti i fėmijės fillon tė formohet qė nga fėmijėria. Njeriu mban nė vetvete njė grup mendimesh pėr sende, ndjenja dhe veprime, pėrmes tė cilave percepton gjėrat dhe me anė tė tyre formon metodė tė veēantė tė njohjes sė ambientit qė e rrethon. Kėto ndjenja formojnė personalitetin e tij dhe mė pas rregullojnė shoqėrinė qė nga vegjėlia e tij e hershme, atėherė kur fėmija fillon tė ketė pamjet e ndryshme dhe lidhjet e tij me tė tjerėt si dhe tė shprehė ndjenjat e tij pranė tė tjerėve. Fėmija nė muajt e parė fillon tė perceptojė disa zėra, tinguj, tė cilėt mė tepėr i dallon gjatė muajit tė gjashtė tė zhvillimit, kohė kur kontakton mė shumė me rrethin, kurse gjatė periudhės dyvjeēare fillon kontaktet edhe pėrmes bashkėbisedimit.
Tre: Dobitė shėndetėsore pėr nėnėn nga gjidhėnia
-Gjidhėnia ėshtė shumė e dobishme pėr vetė gjidhėnėsen (mėndeshėn). Ndėr kėto dobi ėshtė edhe pengimi i kancerit nė gji dhe mitėr. Shkencėtarėt suedezė gjatė hulumtimeve tė tyre pohojnė se virusi Papilloma shkakton dėme nė lėkurė dhe ėshtė sėmundje me pėrmasa tė mėdha, mirėpo vendosja e vetėm njėrit prej materieve tė gjirit nė lėkurė, qė quhet Namilt, zvogėlon dėmet e kėtij virusi. Sipas statistikave botėrore, 6.3% tė femrave nė shtetet e zhvilluara i ekspozohen kancerit nė moshėn 70 vjeēare, kurse nė shtetet e varfra 2.7%.
-Gjidhėnia rehabiliton mitrėn dhe zvogėlon gjakderdhjen gjatė lehonisė. Gjidhėnia e mbron nėnėn nga dobėsimi i eshtrave si dhe ndihmon nė shtyrjen e kohės sė sterilitetit.
-Mjekėt preferojnė qė nėna ta ushqejė me gji fėmijėn kur tė dėshirojė fėmija, ngase thithjet e fėmijės ndikojnė nė lirimin e djersėve tė nėnės. Vėzhgimi i tė thithurit ndikon nė verifikimin e urinimit tė fėmijės. Nėse nėna merakoset pėr fėmijėn se apo ngopet apo jo, atėherė le ti vėzhgojė urinimin.
-Shkencėtarėt nė Afrikėn e Jugut thonė se kanė gjetur prova se nėnat me HIV pozitiv (tė infektuara me SIDA), qė i ushqejnė fėmijėt vetėm me qumėshtin e gjirit, ka mė pak mundėsi tua kalojnė infeksionin e tyre fėmijėve qė pinė qumėsht gjiri sesa fėmijėve qė i ushqejnė me qumėsht nė shishe apo me ushqime tė tjera. Njė studim me mė shumė se 2700 gra ka arritur nė pėrfundimin se vetėm 4% e fėmijėve qė ushqeheshin vetėm me ushqim gjiri merrnin virusin HIV. Kjo na jep tė kuptojmė se 96% e fėmijėve tė cilėt ushqehen ekskluzivisht vetėm me ushqim gjiri janė tė mbrojtur nga virusi HIV.
Sadat Rrustemi
Gjarperesha
05-10-2008, 18:22
OBSH: Qumshti i nėnės mund tė shpėtojė miliona jetė foshnjesh nė vit
Organizata Botėrore e Shėndetėsisė thotė se ushqimi vetėm me qumėsht gjiri mund tė shpėtojė miliona jetė foshnjash ēdo vit.
Nė prag tė Javės Botėrore pėr ushqyerjen e fėmijėve me qumshtin e gjirit, Organizata Botėrore e Shėndetėsisė dhe partnerėt e saj po promovojnė qumshtin e nėnės si mėnyra mė e mirė pėr tė krijuar njė bazė tė shėndetshme nė jetėn e mėtejshme tė foshnjave.
Organizata Botėrore e Shėndetėsisė rekomandon pėrdorimin e qumshtit tė gjirit si ushqimin e vetėm deri nė muajin e gjashtė tė jetės sė njė fėmije. Sipas saj vazhdimi i mbajtjes sė fėmijės nė gji deri nė moshėn dy vjecare, do tė pakėsojė vdekshmėrinė foshnjore, tė shkaktuar nga infeksioni dhe kequshqyerja nė vendet nė zhvillim.
Organizata Botėrore e Shėndetėsisė llogarit se 3 milionė e gjysėm fėmijė vdesin ēdo vit nga kequshqyerja. Sipas kėsaj organizate deri nė njė milion e gjysėm fėmijė mund tė shpėtohen, duke rritur metodėn e ushqyerjes me gji.
Maria del Karmen Kazanovas punon nė departamentin pėr Vlerat Ushqyese, Shėndetin dhe Zhvillimin pranė OBSH. Ajo thotė pėr Zėrin e Amerikės, se qumshti i gjirit pėrmban vlera ushqyese, vitamina dhe minerale qė nuk gjenden tjetėrkund. Dhe kėta pėrbėrės pėrmirėsojnė imunitetin kundėr mjaft infeksioneve dhe sėmundjeve.
"Qumshti i gjirit mbron beben kundėr tė gjithė mikrobeve qė mund ta prekin atė. Dhe, kjo ėshtė arsyeja qė njė fėmijė do tė preket mė pak nga diarreja, do tė ketė mė pak raste prekjesh nga infeksionet nė rrugėt e frymėmarrjes dhe gjithashtu do tė ulen ndjeshėm rastet e vdekjes si pasojė e sėmundjeve tė zakonshme tė fėmijėvė, si diarreja dhe pneumonia".
Organizata Botėrore e Shėndetėsisė bėn tė ditur se qumėshti i gjirit nuk ėshtė i rekomandueshėm nė tė gjitha rastet. Pėr shembull, nėse njė nėnė ėshtė e prekur me virusin HIV, ajo mund t'ia transmetojė sėmundjen fėmijės sė saj nėpėrmjet ushqyerjes me gji.
Por mjekja Kazanovas thotė se Organizata Botėrore e Shėndetėsisė beson se nė mjaft vende ku virusi HIV ėshtė mjaft i pėrhapur, ende mund tė jetė mė mirė pėr nėnat qė tė zgjedhin ushqyerjen me gji nė vend tė qumshtit tė fabrikuar.
" Nėse nėna ėshtė e prekur me virusin HIV, atėherė ajo ka nevojė qė tė marrė njė vendim personal
rreziku i transmetimit tė sėmundjes eksizton
por vdekja foshnjore nga sėmundje tė tjera apo infeksione tė tjera mund tė jetė mė e lartė se sa prekja nga HIV".
Pėr shembull, mjaft vende nė zhvillim nuk e kanė tė pastėr ujin e pijshėm, dhe pėrzierja e ujit tė ndotur me qumshtin pluhur pėr bebe, ėshtė shkaku mė i shpeshtė i vdekjes mes foshnjave.
OBSH thotė se qumėshti i gjirit ėshtė mė i miri nė botė, si nė vendet e varfėra ashtu dhe nė ato tė pasura. Studimet e reja thonė se qumėshti i gjirit mund tė mbrojė fėmijėt kundėr sėmundjeve kronike edhe mė vonė gjatė jetės sė tyre. Fėmijėt e ushqyer me gji janė mė pak tė rrezikuar nga problemet me tensionin e lartė tė gjakut, me nivelin e lartė tė kolesterolit, mbipesha dhe diabeti./kk/
Mesazhi.com
sweetzzinna
16-10-2008, 18:58
Qumėshti i gjirit faktor kryesor pėr rritjen mendore tė fėmijėve
http://cdodite.com/fotografite/artikujt_foto410x/Qumeshti_i_gjirit_faktor_kryesor_per_rritjen_mendo re_te_femijeve.jpgĖshtė ende njė mister pėrbėrėsi magjik por nuk ka asnjė dyshim se ushqyerja me qumėshtin e gjirit i bėn foshnjat mė inteligjentė
Ėshtė ende njė mister pėrbėrėsi magjik por nuk ka asnjė dyshim se ushqyerja me qumėshtin e gjirit i bėn foshnjat mė inteligjentė. Konfirmimi vjen nga Arkiva e Psikiatrisė sė Pėrgjithshme nga Michael Kramer i Universitetit McGill dhe nė tė njėjtėn kohė edhe nga spitali Pediatrik i Montrealit. Qumėshti i nėnės u quajt si njė prekje e shenjtė pėr tė sapo lindurit, dhe jep njė efekt pozitiv edhe nė kohė tė gjatė nė shėndetin e fėmijėve. Sipas studiuesve pėr ta ėshtė ende mister pėrbėrėsi kryesor i qumėshtit tė gjirit qė jep efekte tė tilla. Ata mendojnė qė ėshtė njė tip i veēantė yndyre ose edhe njė faktor i ndryshėm qė ndihmon nė rritje qė nė qumėshtit e tjerė nuk gjendet. Nė tė njėjtėn kohė psikologėt mendojnė se ky ingredient sekret zhvillohet nė momentin qė nėna ushqen fėmijėn e saj.
Femrat tė cilat kanė dhėnė gji janė mė pak tė rrezikuara pėr tu sėmurė nga kanceri i gjirit para menopauze, pavarėsisht historisė familjare tė sėmundjes.
Revista Archives of Internal Medicine njofton se nė bazė tė njė studimi ku kanė marrė pjesė 60.000 femra, ėshtė vėrejtur se nė rastet e gjidhėnies, rreziku pėr zhvillimin e kancerit tė gjirit ishte pėr 59% mė i ulėt.
Shkencėtarėt amerikanė nga Universiteti i Karolinės Veriore, pohojnė se rrezik mė tė vogėl kishin pasur femrat tė cilat kishin dhėnė gji sė paku tre muaj.
Studimet e mėparshme kanė treguar se, veē tjerash, gjidhėnia zvogėlon edhe rrezikun e e paraqitjes tė sėmundjeve kardiovaskulare dhe diabetit.
*telegrafi*
Gjidhėnia, ėshtė vazhdim i lidhjes sė natyrshme nė mes nėnės dhe foshnjės pas lindjes.
Dr. Teuta Sejdiu Hasbahta
neonatologe
Mundohuni tė mos e ndėrpritni gjidhėnien, sepse foshnja menjėherė pas lindjes do tė kėrkoj vet gjirin e nėnės - pėrqafo foshnjėn dhe do tė bindesh. Ajo e di ē`farė ėshtė e mirė.
Pse tė jepni gji foshnjės suaj?
Vazhdo tė ushqyerit e krijesės mė tė bukur qė krijove edhe pas lindjes, afroji siguri, ngrohtėsi, ushqim, gjėra kėto qė ia dhurove pėr nėntė muaj rresht duke e mbajtur nė veten tėnde.
Qumėshti i gjirit tėnd ėshtė i pastėr, i ngrohtė qė e prodhon pa mund nė ēdo vend dhe kohė, falas pėr foshnjėn tėnde me plot dashuri, veti mbrojtėse dhe ushqyese qė nuk i ka asnjė qumėsht tjetėr.
Me dhėnien e gjirit ju i ofroni foshnjės suaj ndjenjėn e sigurisė, butėsisė, dashurisė, gjėra kėto qė formojnė njė bazė tė fortė pėr njė jetė stabile psikike.
Si tė realizoni me sukses gjidhėnien?
Ėshtė me rėndėsi tė mėsoni mjeshtėrinė e mėkimit qė ka dy protagonist kryesorė njėlloj tė rėndėsishėm - nėnėn dhe foshnjėn.
* Nėna do tė ofrojė qumėsht aq sa do tė merr foshnja, andaj mundohu qė foshnja juaj tė zotėroj kėtė mjeshtri sa mė parė;
* Sigurohu pėr rehati dhe komoditet, sė pari pėr veten e pastaj afro foshnjėn pėr trupin tėnd;
* Zini pozitėn mė tė pėrshtatshme pėr ju, qoftė ulur me njė mbėshtetje tė mirė, me kėmbėt vendosura mbi njė shkam tė ulėt me foshnjėn nė prehrin tuaj, mbi njė jastėk mė tė fortė qė ofron njė komoditet foshnjės suaj;
* Mund tė shtriheni (nėse gjendja juaj nuk ju lejon tė uleni), por gjithnjė me kujdes afroni foshnjėn tuaj afėr vetes dhe gjithmonė ofroni gjirin e asaj ane nė tė cilėn e keni foshnjėn;
* Foshnjėn e afroni mirė nė kraharorin tuaj me fytyrė tė kthyer kah gjiri, pastaj prek me thith skajin e buzėve tė foshnjės dhe prit tė hap gojėn fort, e pastaj fut thithin me gjithė areolėn (rrethi me ngjyrė kafe rreth thithit) thellė nė gojėn e foshnjės.
Si tė dimė se foshnja ėshtė vendosur mirė nė gji?
* foshnja ėshtė e mbėshtetur pėr trupin tėnd me fytyrė tė kthyer kah gjiri;
* mjekra e foshnjės prek gjirin;
* goja e foshnjės ėshtė shumė e hapur;
* buzė janė tė lakuara (kthyera ) nga jashtė;
Mos u shqetėso, ēdo fillim ėshtė i vėshtirė, por mos hezito tė kėrkosh kėshilla dhe ndihmė. Ēdo gjė arrihet me pėrpikėri, kėmbėngulėsi, vetėbesim, durim dhe urtėsi. Identifiko pengesat, problemet dhe kėrko kėshilla.
Sa shpesh duhet tė jepni gji foshnjės suaj?
Nuk ka orar tė caktuar, por ushqejeni sa mė shpesh (8, 10, 12 herė pėr 24 orė),sa herė tė dojė foshnja e juaj.
Si ta vėreni se foshnja e juaj ėshtė e uritur?
Foshnja juaj nuk di tė flasė, por ajo do t'ua bėjė me dije. Ajo do tė :
* fut gishtat nė gojė;
* thith gjuhėn e tij;
* hap gojėn kur i prek buzėt;
* kthen kokėn kah gjiri kur e pėrqafon;
* lėshon zėra dhe lėviz me gjymtyrė e mė nė fund do tė filloj tė qaj me zė tė lartė.
Si ta dini se foshnja juaj ėshtė e ngopur?
Nėse foshnja juaj e lėshon gjirin nga goja, ėshtė e qetė apo edhe e zė gjumi, atėherė ajo me tė vėrtetė ėshtė e ngopur.
Ēka e bėn tė suksesshėm tė ushqyerit nė gji?
* Sa mė shpejt qė ėshtė e mundur tė realizohet mėkimi (thithja) i parė edhe pse qumėshti mund tė mungoj ose tė ketė nė sasi tė vogėl;
* Pozita e foshnjės dhe e nėnės gjatė mėkimit tė jetė adekuate;
* Sa mė shpesh ti ofrohet gjiri foshnjės. Nuk ka orare;
* Mos tė pėrdoren memet mashtruese, sepse ajo shkakton huti te foshnja nė marrjen e thithit tė gjirit pastaj;
* Kujdesi pėr thithat tė jetė i rregullt si pastrimi, tharja dhe zbutja me ndonjė krem vitaminoz nė mėnyrė qė tė mos vjen deri te qarja e tyre, gjė qė dukshėm ndikon nė procesin e gjidhėnies;
* Nėse vjen deri te infeksioni i gjirit me skuqje, ėnjtje, dhembje e pėrcjellė me ethe dhe zjarrmi, atėherė menjėherė kėrko ndihmė mjekėsore;
* Ushqimi tė jetė i ndryshėm dhe kalorik e sidomos sasia e lėngjeve duhet tė shtohet pasi qė nevojat e lehonės pėr kalori rriten deri 500 kcal nė ditė;
* Pushimi dhe qetėsia shpirtėrore;
Si mund ta dini se foshnjės suaj i mjafton qumėshti i gjirit tuaj?
Ju mė sė miri mund tė vėreni se foshnjės suaj i mjafton apo jo qumėshti i gjirit nėse i bėni vetes kėto pyetje:
* foshnja juaj ka gjumė tė rehatshėm apo zgjohet shpesh duke qarė?
* i lag mnelat shpesh apo jo?
* ka lėkurė tė lėmuar apo tė thatė?
* barku i foshnjės ėshtė lehtėsisht i fryrė dhe mbi nivel tė kraharorit apo ai ėshtė i rrafshėt ose edhe nėn nivel tė kraharorit?
* gjuha dhe buzėt janė rozė dhe tė lėngshme apo janė tė thata?
* shton nė peshė apo jo (prej 15-30 gram pėr njė ditė)?
Pėr gjitha kėto pyetje mund tė kėrkoni kėshilla dhe ndihmė nga pediatri i juaj nė kėshillimore. Preferohet vizita e parė menjėherė nė javėn e parė tė jetės, e pastaj ēdo muaj nė kėshillimore. Vėreni gjėrat me kohė, sepse koha ėshtė flori.
Ēfarė duhet tė dini pėr qumėshtin e gjirit?
Qumėshti i gjirit nuk ėshtė i njėjtė si nė ditėn e parė. Ai do tė prodhohet ashtu qė t`i pėrshtatet moshės sė foshnjės suaj.
Nė fillim, pesė ditėt e para ėshtė mė i trashė me njė ngjyrė tė verdhė - mė i yndyrshėm dhe quhet kulloshtėr, nė dy javėt e ardhshme ėshtė diēka mė i hollė dhe mė pak i verdhė (qumėshti kalimtar), e mė pastaj qumėshti i ashtuquajtur qumėshti i pjekur me gjitha tė mirat e tij.
Por, edhe qumėshti nė fillim tė thithjes pėrmban mė tepėr ujė dhe sheqer pėr tu bėrė mė pastaj (pas 10 min.) mė i trashė dhe mė i yndyrshėm.
Prandaj, mbajeni foshnjėn tuaj nė gjirin e njėjtė deri 20 min. nė mėnyrė qė foshnja tė merr qumėshtin mė kalorik, i cili ėshtė mė i ushqyeshėm dhe e ngopė mė mirė. Nuk ka qumėsht gjiri tė keq, tė hollė dhe tė pa dobishėm.
Ēfarė tė bėni nėse duhet filluar punėn apo duhet ta lėni foshnjėn tuaj pėr disa orė apo ditė?
Mjeleni dhe rezervoni qumėshtin e gjirit, por si?
* pastroni paraprakisht duart mirė;
* mjeleni gjirin butėsisht me duar apo pompa tė posaēme pėr mjeljen e gjirit;
* qumėshtin vendoseni nė shishe tė qelqit, paraprakisht tė pastruar mirė dhe tė tharė;
* mbylleni mirė me kapak dhe shkruani gjithsesi datėn dhe kohėn e mjeljes sė qumėshtit;
* vendoseni nė frigorifer (mė sė shumti deri 5 ditė) apo nė friz (ngrirje) ku mund tė qėndroj me muaj nėse ėshtė nevoja;
* duhet tė keni kujdes qė para pėrdorimit ta ngrohni qumėshtin ashtu qė shishen e mbani nėn ujė tė nxehtė tė rrjedhshėm (nga qesmja ) vazhdimisht duke e lėvizur shishen;
* ngroheni deri nė temperaturėn e trupit tuaj dhe testoje nė atė mėnyrė qė e pikė qumėshtin nga shishja nė pjesėn e brendshme tė parakrahut tuaj ku lėkura ėshtė mė e ndjeshme;
* para dhėnies gjithsesi lėkunde shishen me qumėsht nė mėnyrė qė qumėshti tė pėrzihet mė mirė e tė mos ndahet nga qumėshti maza (nė sipėrfaqe bėhet njė shtresė e verdhė);
* foshnjės tuaj qumėshtin mund t`ia jepni me lugė apo bebiron.
Mėsojeni mirė personin i cili do ta ushqej foshnjėn tuaj nė mungesėn tuaj.
Pra, menyja ditore e bebes suaj do tė ishte:
* 0 - 4 deri 6 muaj - qumėsht gjiri
* 4- 6 muaj deri 7 muaj - qumėsht gjiri, ushqim shtesė gjysmė tė lėngėt, njė herė nė ditė nė fillim dhe nė sasi tė vogėl, e pastaj (pas dy tri javėsh) kalohet nė qullna (nga drithėrat, orizi, keks i bluar, pure patatesh, pure karotash qė janė burim i mirė i hekurit dhe vitaminave B), e poashtu edhe qullna pemėsh (mollė e zier, banane, portokall i shtrydhur, qė janė burim i mirė i mineraleve dhe vitaminave hidrosolubile);
* mbi 7 muaj moshė. Tani bebes suaj mund t`i jepni ushqim mė tė trashė dhe mė tė fortė dhe atė 3-4 racione brenda ditės. Ajo veē e ka mbizotėruar mjeshtėrinė e pėrtypjes dhe gėlltitjes. Mund tė filloni me :
- pure mishi tė zier me patate, me oriz, bizele, spinaq;
- tė kuqen e vezė mirė tė zier (gradualisht dhe nga pak )
- pemėt e ndryshme, pa bėrthama dhe fara, tė freskėta ose nė formė deserti (puding, jogurt pemėsh etj.);
Mbajeni mend, mos shtoni ushqimit tė pėrgatitur, as kripė dhe as sheqer!
Sa duhet tė ishte numri i shujtave tė bebes suaj sipas moshės pėr 24 orė?
1 javėshe 6-10-12 - racione qumėsht
1 javė 1 muajshe 6-8-10 - racione qumėsht
1 muaj 3 muajshe 5-6-7 - racione qumėsht
3 muaj 7 muajshe 4-5 - racione qumėsht dhe 1-2 racione ushqim adekuat shtesė
7 muaj - 9 muajshe 3-4 - racione qumėsht dhe 3-4 racione ushqim shtesė
9 muaj -12 muajshe 3 - racione qumėsht dhe 3- 4 racione ushqim shtesė
Keni kujdes nė sasinė e ushqimit dhe llojllojshmėrinė e ushqimit.
Me rėndėsi ėshtė tė dini se kur dhe me ēfarė rendi tė jepni llojet e ndryshme tė ushqimit.
Lloji:
I - drithėrat:
1. qulli i misrit (griz), mielli, orizi - pėr 4-6 muajsh moshė);
2. miell gruri (keksėt, kaēamaku) - pėr 8 muaj moshė
3. buka e pjekur dy herė - pėr 10 muaj moshė
4. drithėrat e pėrziera (fjoola-musli) - pėr 12 muaj moshė
II - pemėt:
1. molla, dardha - pėr 4-6 muaj moshė
2. banania, pjeshka, kumbulla, qershia - pėr 7 muaj moshė
3. manaferrat, boronica, manat, dredhėzat - pėr 8 muaj moshė
4. agrumet (portokalli, grejpfruti, limoni) - pėr 10 muaj moshė
5. arrat, lajthitė, bajamet (tė bluara) - pėr 12 muaj moshė
III - perimet
1. karota, kungulleshkat, spinaqi - pėr 6-8 muaj moshė
2. borania, bizelet, brokuli - pėr 8 muaj moshė
3. domatet - pėr 9 muaj moshė
4. lakra, purri (presh) - pėr 10 muaj moshė
5. fasulja - pėr 12 muaj moshė
IV- mishi
1. shpatulla e pulės, mishi i qengjit, mishi i viēit - pėr 7 muaj moshė
2. mishi i pulės (kofsha, krahėt) - pėr 8 muaj moshė
3. mishi i lopės - pėr 9 muaj moshė
4. mushkėritė, mėlēia, mishi i tharė, salsiēet - pėr 13 muaj moshė
V-peshku
1. peshku i bardhė - pėr 7 muaj moshė
2. peshku i detit - pėr 13 muaj moshė
VI - vezėt
1. e verdha e vesė - pėr 8-10 muaj moshė
2. bardha e vesė - pėr 13 muaj moshė
VII produktet e qumėshtit
1. djathi i freskėt, jogurti, kosi - pėr 11 muaj moshė
2. ajka dhe kajmaku - pėr 12 muaj moshė
Bebja juaj po rritet, vazhdon tė kėrkoj nga ju ta ushqeni, t`i jepni ēdo gjė qė jeni duke ngrėnė, por nė njė moment ajo bėhet kureshtare dhe dėshiron tė prek vet ushqimin me dorė dhe pastaj ta fut vet nė gojė.
Juve do tė ju duket se bebja nuk do tė merr mjaftueshėm ushqim dhe nuk do tė mundet, por gaboheni.
Vetėushqyerja para moshės njėvjeēare duhet tė lejohet. Bebja juaj duhet tė jetė pjesėmarrėse nė aktin e tė ushqyerit qysh nga mosha 6 muajshe kur ajo mund ta mbajė vetė shishen (nėse nuk ushqehet nė gji); pas dy tre muajsh ajo mund tė mbaj dhe tė pijė nga gota, me 7-8 muaj moshė mund tė han me gishta (krekera ose kafshata tė vogla tė bukės), ndėrsa me 10-12 muaj ajo do ta pėrdorė edhe lugėn.
Ju, nėna, zakonisht kėtė proces e vononi, por ta dini se ky proces ėshtė shumė i rėndėsishėm nė zhvillimin e pėrgjegjėsisė dhe vetėbesimit tek fėmija i juaj nė tė ardhmen. Andaj, tė ushqyerit ėshtė art, matematikė qė kėrkon pėrkushtim, dijeni, edukim, informim dhe dėshirė.
Nuk ėshtė e lehtė, por informohuni, kėrkoni kėshilla dhe ndihmė, me siguri do ta keni mė lehtė.
Mos harroni se Ju jeni ajo qė i dhuruat jetėn bebes suaj, por i ofroni edhe njė rritje dhe zhvillim tė shėndoshė me plot dashuri.
*Telegrafi*
sweetzzinna
11-03-2010, 16:13
Gjidhėnia ndihmon nėnat tė kenė trup mė vital dhe tė jenė mė tė shėndosha
Dobitė qė vijnė nga gjidhėnia pėr foshnjat janė tė panumėrta dhe mirė tė njohura, por hulumtuesit janė duke zbuluar edhe mė shumė sa i pėrket gjidhėnies, tė cilat gjithashtu nė masė tė madhe do tė lehtėsonin shėndetin e nėnave. Nė fakt, studimet e fundit rreth kėsaj teme kanė arritur tė zbulojnė se femrat tė cilat ushqejnė foshnjat e tyre me anė tė gjirit reduktojnė nė masė shumė tė madhe peshėn e trupit, e sidomos tė barkut. Studimet e fundit nga organizata amerikane mbi shėndetin e zemrės, gjatė konferencės qė ishte mbajtur nė San Francisko pėr shėndetin kardiovaskular, kishin zbuluar se femrat e moshės sė mesme, tė cilat fėmijėt e tyre i kishin ushqyer me gji, mesatarisht kanė bel mė tė hollė pėr 6.5 centimetra, nė krahasim me femrat e tjera tė cilat kurrė nuk e kishin bėrė njė gjė tė tillė. Sipas autorit tė kėtyre studimeve, Kendis Meklur, profesor nė universitetin e Pitsburgut, kishte theksuar se barku ėshtė vendi mė i shėndetshėm pėr njė femėr pėr tė shtuar peshėn-trashjen e saj. Duke u bazuar nė Departamentit i shėndetėsisė pėr burime njerėzore tė Shteteve tė Bashkuara, ushqimi me gjidhėnie nga nėnat ka shumė dobi sa i pėrket shėndetit tė nėnės dhe mbron nga njė mori sėmundjesh, si infeksioni i veshit, astma, probleme me stomak, problemet me frymėmarrje, alergjitė e lėkurės, diabetin, si dhe vdekjen e papritur tė foshnjės, e cila njihet edhe me emrin SIDS. Te nėnat hulumtimet kishin zbuluar se rreziku ėshtė shumė mė i vogėl pėr ato qė vuajnė nga diabeti tipi 2, kaceri i gjirit, kanceri ovarial si dhe depresione tė ndryshme. Po ashtu ishte konstatuar se femrat qė fėmijėt e tyre i ushqejnė me gjidhėnie janė mė pak tė rrezikuara nga sėmundjet e zemrės, si dhe tė faktorėve tė tjerė pėrcjellės, siē ėshtė diabeti dhe sindromat metabolike. Po ashtu, pėrpos se gjidhėnia ėshtė e dobishme pėr foshnjėn, ajo ndihmon nėnėn edhe nė humbjen e peshės. Pesha e tepruar paraqet njė rrezik permanent pėr sėmundjet e zemrės. Pėr tė kuptuar ndikim e gjidhėnies, Meklure dhe kolegėt e tij kishin kryer hulumtime nė 351 femra, prej vitit 2001 deri nė vitin 2003. Nė fillim tė studimeve femrat mesatarisht tė moshės 51 vjeēe qė mesatarisht kishin nga dy fėmijė, hera e fundit qė kishin lindur mesatarisht ishte para 19 vjetėve. Nė grup ishin pėrfshirė 43 % femra tė zeza dhe 57% femra tė bardha, 84% prej tyre kishin tė kryer shkollimin e lartė ose mė shumė. Kur ndahen nė grupe, 29% kurrė nuk kishin ushqyer me gjidhėnie, 29% nuk ishin tė qėndrueshme gjatė gji dhėnies, mė pak se tre muaj pėr ēdo fėmijė dhe 42% nė mėnyrė tė qėndrueshme kishin ushqyer fėmijėt me gji dhėnie. Kur bėhen disa pėrmbledhje femrat tė cilat kurrė nuk kishin ushqyer foshnjat me gji dhėnie, kishin probleme me mbi peshėn, e po ashtu edhe probleme shėndetėsore, ndėrsa femrat tė cilat kishin ushqyer foshnjat me gjidhėnie trupin e kishin mė vital dhe shėndeti i tyre dhe i foshnjės ishte mė i qėndrueshėm. KS
sweetzzinna
04-04-2010, 16:15
Nėnat qė kanė dhėnė gji, mė pak tė rrezikuara nga diabeti
Femra nė moshė tė mesme dhe tė shtyrė janė mė pak tė rrezikuara qė tė sėmuren nga diabeti tip 2, nėse iu kanė dhėnė gji fėmijėve tė tyre- sugjeron njė studim australian i realizuar nga Universiteti i Sydneyt Perėndimor.Revista shkencore Diabetes Care ka publikuar rezultatet e grumbulluara nga 53.276 tė anketuara me moshė mbi 45-vjeēare.
Ėshtė vėnė re, se femrat tė cilat kanė dhėnė gji sė paku tre muaj janė pėr 14% mė pak tė rrezikuara qė tė sėmuren nga diabeti tip 2.
Shkencėtarėt thonė se edhe femrat tė cilat nuk kanė lindur fėmijė, janė ngjashėm tė rrezikuara nga diabeti tip 2, sikurse femrat qė kanė fėmijė.
Mirėpo, duke u bazuar nė tė dhėnat e kėtij studimi, femrat tė cilat kanė lindur dhe nuk u kanė dhėnė gji fėmijėve tė tyre, janė tė rrezikuara pėr 50% mė shumė pėr t’u sėmurė nga diabeti tip 2 nė krahasim me femrat qė nuk kanė lindur fėmijė. /Telegrafi/
Mundesuar nga vBulletin Versioni 4.2.5 Copyright © 2017 vBulletin Solutions, Inc. All rights
als_Latn sot_Latn unk als_Latn lit_Latn kor_Hang als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ltg_Latn lus_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn swh_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn mlt_Latn swh_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn cat_Latn lus_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn srd_Latn als_Latn ace_Latn nso_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn oci_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ita_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lij_Latn als_Latn tsn_Latn als_Latn als_Latn zsm_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ast_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn slk_Latn als_Latn als_Latn bos_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn srd_Latn lus_Latn unk als_Latn als_Latn lus_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn zho_Hant