als_Latn uzn_Latn mlt_Latn
-
Pararends te prdorimit t gjuhs shqipe n shrbesat fetare
Nj perikope nga Ungjilli i Pashks sht dokumenti m i vjetr q kemi pr sa i prket prdorimit t gjuhs shqipe n shrbesat fetare. Dokumenti gjendet brenda nj dor-shkrimi greqisht n Bibliotekn Abroziana t Milanos dhe i prket shekullit t XV-t.Ai prbhet nga tri pjes t ndryshme: 1-Nga nj pjes e Ungjillit t Matheut 27:62-66 (sht pjes nga Ungjilli i mngjesit q kndohet t Premten e Madhe gjat shrbess s Epitafit), 2-Urimi pr shum vjet, o Kryezot 3-Himni i Pashks Krishti u Ngjall. N shkrim prdoret alfabeti grek ndonse nuk i sht prshtatur mir tingujve t shqipes. Dokumenti sht nj flet me format 15x13.5cm, brenda kodikut me format 23.3x15.3 dhe u zbulua m 1906 nga Spiridon Lambros, i cili e botoi n revistn Neos Elinomnimon t Athins. M von u transkriptua nga episkopi i Kors Evllogjio Kurila, i cili pretendon se sht i Grigor Gjirokastritit. Studiuesit mendojn se autori ka qen nj prift shqiptar i ritit lindor. Teksti sht nj prkthim nga greqishtja n shqip.
Anonimi i Elbasanit sht nj dshmi tjetr,e cila mendohet t jet e shekullit t XVII-t dhe u gjend n vitin 1949 n Manastirin e Shn Joan Vladimirit n Elbasan. Ajo prbhet nga pjes nga t katr ungjijt shkruar me nj alfabet t veant dhe sht prdorur pr nevoja liturgjike.
Prkthimi sht i lir, n t folurn e Elbasanit dhe ka pak fjal t huaja. Gjuha sht m arkaike se ajo e Dhaskal Todrit. Dokumenti i prket gjysms s dyt t shekullit t XVIII-t, dhe n t ndihet influenca e toskrishtes. Alfabeti i prdorur sht i panjohur m par, me 40 germa me baz glagolitike dhe sht alfabeti orgjinal m i vjetr q njihet n shkrimin e shqipes. Ai mund t jet dika origjinale ose nga ndonj tradit e humbur pr t ciln ne nuk kemi dijeni.Alfabeti i prdorur ka m tepr baz sllave sesa greke. N tekst gjendet i shkruar emri i nj kleriku, Papa Totasit i cili ishte prifti i Shpatit dhe ka jetuar n shekullin e XVIII-t. Por prof. Domi mendon se autori sht Grigori i Durrsit, vdekur m 1772, i cili sht marr me prkthimin e ungjijve dhe ka prdorur nj alfabet origjinal.Nga gjuha e dorshkrimit kuptohet q ka qen njeri i ditur. Kjo vepr prej gjashtdhjet faqesh u shptua nga studiuesi elbasanas Lef Nosi, kur Manastiri i Shn Joan Vladimirit u dogj m 14 mars 1944.
Mitropoliti i Durrsit Grigori, n fillim
ka qen tipograf n Voskopoj, m pas studio n Akademin e Re, m von u b profesor i saj. Ai ishte nj klerik me kultur t gjer dhe autor i librave t ndryshm fetar. Ka prkthyer n shqip Dhiatn e Vjetr dhe t Re, duke prdorur nj alfabet t shpikur nga ai vet para vitit 1772. Prkthimet e tij fatkeqsisht kan humbur. Pas suprimimit t Patriarkans s Ohrit m 1768, ai u caktua nga Patriarkana Ekumenike e Konstandinopojs si Mitropolit i Durrsit.
Nektar Trpo Voskopojari ka nnshkruar n nj gravur t gjetur n Manastirin e Ardenics. N t sht shkruar nj lutje e shkurtr drejtuar Hyjlindses n katr gjuh, greqisht,latinisht, arumanisht dhe shqip. Gravura ka kt tekst n shqip t shkruar me alfabetin grek:Virgjin Mam eperndis uro pr nee fajtorte.N gravur paraqitet Shn Mria me Krishtin e vogl ndr duar. Ajo daton n vitin 1731 dhe posht saj sht nnshkrimi i Hieromonak Nektarit. Bhet fjal pr Voskopojarin Nektar Trpo, nj propogandues i zellshm dhe i guximshm i besimit orthodhoks, i cili n at koh ishte igumeni i Manastirit t Ardenics. N vitin 1732 botoi n Venedik librin Besimi, pr t ndaluar islamizimin e popullsis orthodhokse.
Theodhor Haxhifilipi (1730-1805) i njohur me emrin Dhaskal Todri, kishte studiuar n Akademin e Voskopojs. M von e gjejm n Elbasan si msues dhe predikues. Ka br prkthime t shumta fetare duke prkthyer n shqip Dhiatn e Vjetr dhe t Re dhe Liturgjin e Shn Joan Gojartit. Gjat prkthimit t Liturgjis ka ndjekur fjal pr fjal tekstin grek, duke mos e prshtatur si duhet n gjuhn shqipe. Pjesa m e madhe e shkrimeve t tij u dogj n kolern e vitit 1827. Prej tyre shptoi Liturgjia e Joan Gojartit, e cila ruhet n Arkivin Qendror t Shtetit n nj kopje t mvonshme t kopjuar nga igumeni i Manastirit t Shn Joan Vladimirit Haxhi Josifi. Liturgjia e Joan Gojartit u botua n revistn Kopshti Letrar n Elbasan. Alfabeti I prdorur nga Dhaskal Todri pati jehon t madhe kudo dhe menjher filloi t prdorej jo vetm npr shrbesat fetare dhe shkolla, por edhe n jetn e prditshme t tregtarve elbasanas. Alfabeti i tij luajti nj rol t rndsishm n prhapjen e gjuhs shqipe nga fundi i shekullit t XVIII-t e deri n fillimet e shekullit t XIX-t...
Ikonom Konstandin Beratit (rreth 1745-rreth 1825) i prket nj dorshkrim q gjendet n Bibliotekn Kombtare. Ai prbhet nga 152 faqe, ku n 46 faqet e para jan t prkthyera n shqip me alfabetin grek lutje t ndryshme fetare dhe pjes ungjillore q prdoren n shrbesat liturgjike, ndrsa n faqen 106 ndodhet nj alfabet origjinal me baz glagolitike prej 37 germash. Gjithashtu n t gjenden edhe nj vjersh me dyzet e katr vargje e titulluar Zonja Shn Mri Prpara Kryqs, dy glosar greqisht-shqip me rreth 1710 fjal si dhe shnime t ndryshme me karakter fetar, ngjarje t ndodhura midis viteve 1764-1789.Prkthimet e tij nuk patn prhapje t madhe, sepse nuk mundn t botoheshin. Studiuesi Ilo Mitk Qafzezi sht marr me transkriptimin e dokumentit dhe e pagzoi me emrin Kodiku i Kostandin Beratit q i prket vitit 1764. Vlera e ktij dor-shkrimi konsiston n prpjekjet pr prdorimin e gjuhs shqipe n shkolla dhe n shrbesat fetare.
Gazeta "NGJALLJA"
Ndryshuar pr her t fundit nga Archon : 19-01-2013 m 13:51
-
Regullat e Postimit
- Ju nuk mund t hapni tema t reja.
- Ju nuk mund t postoni n tema.
- Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
- Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
-
Rregullat e Forumit
unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn