als_Latn dik_Latn sag_Latn
Territori amantin në lashtësi ishte një hapësirë e tejmbushur me qendra të zhvilluara e të begata. Shumë prej tyre kanë ende gjurmë të qarta edhe sot. Pozicionimi në një territor ndërmjet Epirit dhe pjesës tjetër të Ilirisë Jugore ka bërë që në qendrat pjesë e këtij fisi të pasqyrohen në mënyrë mjaft interesante teknikat e ndryshme të ndërtimit. Diku ato shfaqen përmes fazave të njëpasnjëshme të pasqyruara në të njëjtën qendër e diku tjetër si periudha të vetme në qendra të ndryshme.
Qytete të fortifikuara amante që nuk kanë humbur në shekuj janë mes të tjerash Cerja, Matohasanaj, Hadëraj, Kanina, Treporti, Hora, Olympe e sigurisht edhe vetë Amantia, që ngrihet pranë fshatit Ploçë, rreth 35 kilometra nga qyteti i Vlorës.
Amantia, sipas objekteve të dala nga gërmimet arkeologjike, mendohet se i ka fillesat diku në shekullin VI para Krishtit si një vendbanim protourban. Sigurisht, qyteti ka disa faza ndërtimore dhe përfaqëson një nga qendrat më të rëndësishme arkeologjike. Stadiumi i ndërtuar rreth 150 metra jashtë mureve rrethuese i takon shekullit III para Krishtit ashtu si tempulli që ndodhet në anën jugore të qytetit. Varrezat apo nekropoli gjenden në pjesën perëndimore , jo më kot edhe sot shumë të tilla janë zbuluar në krah të rrugës kryesore që vjen nga Vlora.
E të njëjtës periudhë, me fillesa diku në shekullin V para Krishtit, është edhe qendra tjetër e Matohasanajt. Për fat të keq, këtu nuk janë kryer gërmime të mirëfillta, duke lënë mënjanë një pikë mjaft të rëndësishme arkeologjike që ndodhet 22 kilometra nga Amantia. Në grupin e qytezave të lashta është edhe Olympe, që shkrihet me fshatin e sotëm Mavrovë, rreth 30 minuta nga Vlora. Muret imponuese tregojnë qartë rëndësinë e kësaj pike amantine.
Qyteti në Triport, Aulona, ndodhet në skajin verior të gjirit të Vlorës me një datim të identifikuar që në shekullin VI para Krishtit. Ai ishte vendosur në një pozicion të përshtatshëm për një zhvillim të madh ekonomik, duke zënë vend në kryqëzimet e rrugëve të lashta. Mendohet se pas periudhës së lulëzimit në shekujt IV – I pas Krishtit, jeta qytetare zbehet si pasojë e kënetëzimit të lagunës së Nartës. Kështu, vendi i ri i qytetit u bë Vlora e sotme. Sigurisht, për Triportin ka mjaft detaje që vijnë nga autorët e lashtë, por fakti që një pjesë e mire gjendet ende nëntokë apo nën nivelin e detit e ka bërë të vështirë gjurmimin dhe restaurimin e tyre. Një vend të rëndësishëm në këtë brez zë edhe Kanina, qyteti imponues që i përngjan një ballkoni mbi gjirin e Vlorës.
Sigurisht, njohja duhet vazhduar në këto zona me qytezën e Hadërajt që ngrihet në pikëtakimin e Shushicës me Vjosën, ashtu siç qyteza e Cerjes mes lumit të Kuçit e përroit të Smokthinës. Kështu kalaja e Borshit, rrënjët e së cilës i përkasin një fortifikimi të njohur antik. Nëse e trajtojmë më pas në drejtimin turistik nuk mund të mos përmenden Oriku apo më tej qyteza e Himarës, ndërsa në prapavijë qendra e Kalivaçit, Dukajt, Armenit e për t’u futur më thellë në Mallakastër me Nikaian, Bylisin, Gurëzezën e me radhë.
Është e jashtëzakonshme të mendosh e të prekësh në një hapësirë kaq të vogël, kaq shumë vlera të lashtësisë, që për fat të keq janë promovuar e njihen shumë pak.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn