als_Latn dik_Latn ron_Latn
Gripi është gjendje akute infektive e sistemit respirator e cila shkaktohet nga virusi A, B dhe C. Përhapet lehtë dhe lajmërohet në epidemi të mëdha ose të vogla në sezonën e dimrit. Ftohja e zakonshme është inflamacion akut kataral i mukozës së hundës e cila herë herë e përfshin edhe fytin e cila në shumicën e e rasteve shkaktohet nga virusët.
Dr. sci. Izet Sadiku
Infektolog
tel. 044 124 029
Gripi ka ngjashmëri të mëdha me ftohjen e zakonshme. Këto janë gjendje të cilat japin simptoma lokale nga hunda, fyti dhe veshi, si edhe simptoma të përgjithshme, temperaturë dhe ethe. Ftohja e zakonshme dhe gripi mund të paraqiten në disa forma, duke filluar nga ato më lehtat deri te format e rënda.
Te ftohja e zakonshme, simptomat e para paraqiten në fyt dhe mbesin si simptoma kryesore. Ndërsa te gripi dominojnë: ethet, dhimbja e trupit, mundimi në stomak, plogështia, si edhe simptomat tjera të përgjithshme.
Shkaktarët dhe simptomat e ftohjes
Ftohja e zakonshme është njëra nga sëmundjet më të shpeshta të njeriut e përhapur në tërë botën dhe zakonisht i prek të gjitha moshat.
Shkaktarët e ftohjes së zakonshme janë llojet e ndryshme të viruseve respiratore. Më të shpeshtët janë rinivirusët, koronavirusët, virusi i parainfulencës, etj.
Ftohja e zakonshme transmetohet me anë të teshtitjes apo kollitjes, me kontakt direkt, me inokulim të shkaktarit në konjuktiv dhe mukozën e hundës.
Sëmundja paraqitet gjatë tërë vitit me një shpeshtësi më të madhe gjatë dimrit për shkak të rezistencës më të vogël të mukozës së organeve të frymarrjes dhe qëndrimit më të madh të njerëzve në hapësira të ngushta dhe afër njëri-tjetërit për shkak të motit të ftohtë.
Inkubacioni te ftohja e zakonshme është i shkurtë dhe zgjat 1-3 ditë, pas të cilit fillojnë simptomat e sëmundjes që janë shumë të lehta.
Te ftohja e zakonshme dominojnë simptomat në fyt:
– fillon rrjedhja e sekretit nga hunda, duke çuar në shkuarjen e hundëve dhe pastaj tharjen e sekretit në hundë
– fyti prodhon sekret, me ç’rast pengon frymëmarrjen
– ënjtje e mukozës së hundës dhe fytit
– teshtitja dhe kollitja janë simptoma të rëndësishme të ftohjes së zakonshme, të cilat ndodhin si pasojë e sekretit dhe ënjtjes
Simptomat e përgjithshme të ftohja e zakonshme mungojnë, por rrallë mund të paraqiten:
– lodhje,
– kokëdhimbje ,
– mialgji (dhembje muskujve)
Shkaktarët, simptomat dhe komplikimet e gripit
Gripi shkaktohet nga viruset e influencës A,B dhe C. Transmetimi i sëmundjes bëhet me anë të spërklave të cilat mund të barten me ajër. Simptomat fillojë nga një deri në dy ditë pasi virusi futet në organizëm.
Gripi zakonisht ka fillim të shpejt me temperaturë të lartë deri në 40, mungesë e përgjithshme e vullnetit që zgjat disa orë, nganjëherë edhe disa ditë. Pastaj simptomat fillojnë të përkeqësohen duke shkaktuar jokomoditet të përgjithshëm.
Te gripi janë shumë më të fuqishme simptomat e përgjithshme dhe paraqiten në fillim të sëmundjes:
• zakonisht ka temperaturë të lartë, e cila konsiderohet si simptoma kryesore, e cila e dallon gripin nga ftohja e zakonshme dhe zgjat 3-6 ditë,
• pavarësisht temperaturës, disa pjesë të trupit janë të ftohta
• paraqitet mundimi në stomak, zakonisht edhe vjellje, sidomos te fëmijët dhe të rinjtë,
• zakonisht ekziston ndjenja e lodhjes dhe dobësimit,
• kokëdhimbja është e pranishme,
• dezorientim,
• dhimbje në stomak dhe çrregullime të tretjes,
• dhimbje në të gjithë trupin, sidomos në muskuj dhe nyje,
• dhimbje dhe shtangim të lehtë në qafë,
• sytë mund të skuqen (konjuktivit) dhe irritohen,
• po ashtu edhe lëkura mund të skuqet
Simptomat e fytit janë të ngjashme, ose më të lehta sesa te ftohja e zakonshme:
• dhimbja në fyt është zakonisht simptoma e parë,
• pastaj fillon rrjedhja e sekretit nga hunda,
• edhe fyti prodhon sekret,
• paraqitet ënjtje e mukozës së hundës dhe fytit,
• teshtitja dhe kollitja janë simptoma të rëndësishme po ashtu.
Si të dallojmë që dikush ka ftohje të zakonshme apo simptoma të gripit
Kur një person, ose sidomos një fëmijë, sëmuret nga ftohja e zakonshme ose ka simptoma të ngjashme me gripin, është me rëndësi të matet temperatura, të shikohet prania e sekretit në hundë ose fyt, teshtitja ose kollitja, të shikohet shtangimi i qafës dhe të kontrollohet i gjithë trupi për të gjetur ndonjë njollë të kuqe.
Këto kontrollime duhet të bëhen disa herë brenda 24 orësh me qëllim që të dallohet nëse një sëmundje është thjeshtë një ftohje apo një grip, me qëllim të dallimit me ekzistimin një sëmundjeje më të rëndë, siç është meningjiti.
Komplikimet e gripit
Infeksioni me virusin e gripit shoqërohet me keqësimin e gjendjes klinike te pacientët të cilët kanë një sëmundje paraprake kronike, siç janë pamjaftueshmëria e zemrës, diabeti, sëmundjet koronare të zemrës, astma dhe sëmundjet kronike obstruktive të mushkërive.
Bazuar në të dhënat për gripin pandemik, individë të caktuar janë në rrezik të lartë nga komplikimet e gripit. Në këtë grup bëjnë pjesë pacientët të cilëve u rekomandohet vaksina e gripit: pacientët e të gjitha moshave që vuajnë nga sëmundjet kronike respiratore përfshirë astmën, sëmundjet kronike të zemrës, sëmundjet kronike të mëlçisë, imunosupresioni, dhe diabeti melit, si dhe personat e moshave 65 vjeçare dhe më shumë.
Pneumonia
Incidenca e pneumonisë (e definuar si kombinim i simptomave respiratore dhe shenjave, të mbështetur nga ndryshimet radiografike të mushkërive që përputhen me infeksionin) si pasojë e infeksionit me virusin e gripit ndryshon nga 2% deri 38%, dhe varet nga virusi dhe faktorët e nikoqirit. Në të shumtën e rasteve pneumonia i atakon personat të cilët kanë paraprakisht sëmundje kronike kardiake dhe respiratore.
Pacientët te të cilët lajmërohet pneumonia si komplikim i gripit, mund të shfaqin simptoma dhe shenja të ngjashme me llojet e tjera të pneumonive, të shkaktuara nga viruse apo baktere tjera. Në kontekst të një gripi pandemik, prezenca e një ILI (sëmundje e ngjashme me gripin) dhe e një dispneje të re ose përkeqësimi i dispnesë ekzistuese, shtyn në një ekzaminim të kujdesshëm për praninë e një pneumonie si komplikim. Njihen dy tipe të pneumonisë si pasojë e gripit: Pneumonia primare virusale dhe Pneumonia sekondare bakteriale.
1. Pneumonia primare virale
Pacientët me pneumoni primare virale mbeten pa frymë brenda 48 orëve të para nga paraqitja e etheve dhe temperaturës. Kolla e thatë fillestare bëhet produktive me sputum që mban njolla gjaku. Cianoza, tahipnea, krepitacionet bilaterale, gulçime gjatë ekzaminimit të kafazit të kraharorit, dhe leukocitoza është e zakonshme.
Abnormalitet më i shpeshtë radiografik i kafazit të kraharorit është infiltrimi i dyanshëm intersticial veçanërisht në zonat e mesme, megjithëse njihet mirë edhe shkrirja fokale. Pason keqësimi i shpejtë klinik me pamjaftueshmëri respiratore. Pavarësisht nga mjekimi intenziv te personat e hospitalizuar, mortaliteti është i lartë (40%). Në rastet më të rënda fatale,vdekja ndodh shtatë ditë nga paraqitja në spital.
2. Pneumonia sekondare bakteriale
Pneumonia sekondare bakteriale është katër herë më e shpeshtë sesa pneumonia primare virale. Simptomat dhe shenjat tipike të pneumonisë zhvillohen gjatë fazës së hershme të konvaleshencës (4-5 ditë nga paraqitja e simptomave të para). Te disa raste simptomat e pneumonisë përzihen me simptomat fillestare të gripit. Radiografia e kafazit të krahërorit zakonisht paraqet një strukturë lobare të konsoliduar. Shkalla e mortaliteti lëviz nga 7% deri 24%.
Spektri i patogjenëve të implikuar përfshin S. pneumoniae, S. aureus, H. influenzae dhe streptokoket beta-hemolitike grup A,C dhe G. Pneumonia sekondare stafilokoksike karakterizohet me një incidencë të lartë të formimit të abcesit pulmonar (14%) dhe e ka prognozën më të keqe krahasuar me pneumonitë jo-stafilokoksike (47%).
3. Pneumonitë e përziera baktero-virale
Pneumonitë bakteriale dhe virale shkaktojnë dëmtime të rënda. Në këto raste, radiografia e kafazit të kraharorit mund të tregojë një konsolidim lobar të mbivendosur në infiltratet difuze të dyanshme. Shkalla e mortalitetit te pneumonitë e përziera është e lartë (40%), sikur te pneumonia primare virale.
Komplikimet kardiovaskulare
Te sëmundja e gripit e pakomplikuar janë vërejtur ndryshime të vogla në EKG, siç janë devijimi i ST-segmentit, ndryshime të valës T, dhe çrregullime të ritmit. Këto kanë qenë të pranishme te 81% e pacientëve të hospitalizuar me grip. Shumica e të sëmurëve nuk kanë simptoma kardiake. Miokarditet dhe perikarditet shpesh ndeshen te sëmundjet e ndryshme. Te pacientët e vdekur të cilët nuk kishin pasur shenja të miokarditit sinjifikat, janë raportuar të dhëna për miokardit nekrotizues.
Sistemi nervor qendror
Përfshirja e SNQ te të rriturit është e pazakontë, ndërsa te fëmijët më e shpeshtë. Sindromi kryesor klinik është encefaliti ose encefalopatia, që manifestohet si formë e zvogëlimit të vetëdijes dhe marrje, afërsisht tri ditë (0-7 ditë) pas shfaqjes së simptomave të traktit të sipërm respirator. Manifestime tjera të rralla janë mieliti i tërthortë dhe sindromi Guillain-Barre.
Të tjera
Rrallë ndeshen komplikime të tjera te të rriturit me infeksion të virusit të gripit A, këtu numërohen sindromi shok-toksik i shoqëruar nga infeksioni sekondar me S. aureus, dhe parotiti. Otitis media është më i shpeshtë të fëmijët sesa të rriturit.
Mjekimi
Mjekimi kryesor i Gripit është mjekimi simptomatik.kjo nënkutpon qëndrimin në shtrat, marrjen sa më të madhe të lëngjeve, marrjen e barnave kundër temperaturës së lartë (antipiretik), kundër dhembjeve (analgjetik), kundër kollës (antitusik, vitamina.
Përdorimi i antibiotikëve propozohet vetëm në rastet e komplikimeve të pneumonisë bakteriale.
Mbrojtja dhe parandalimi i gripit
Duke pasur parasysh se gripi është një sëmundje e rëndë me përmasa të mëdha me të cilat ai përhapet, institucionet shëndetësore duhet të marrin masat për mbrojtjen dhe parandalimin e e tij.
Masa më e mirë mbrojtëse është vaksina. Së pari, te personat që kanë sëmundje kronike dhe peronat mbi 65 vjet (zemrës, veshkëve, mushkërive, diabet) duhet të vaksionohen.
Vaksionimi zakonisht bëhet në sezon e vjeshtës disa javë para paraqitjes së gripit sezonal.
Pastaj duhet kushtuar rëndësi parandalimit dhe ndërprerjes së aktivitetve në grup si: ndërprerja e mësimit, aktiviteteve kulturore, sportive me qëllim që njerëzit të kenë sa më pak kontakte në mes veti sepse kjo do ta pengonte përhapjen e gripit në përmasa pandemie pasi dihet se gripi bartet me rrugë respiratore.
als_Latn als_Latn epo_Latn vec_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn plt_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn kea_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn sot_Latn als_Latn als_Latn sot_Latn als_Latn als_Latn min_Latn als_Latn als_Latn ita_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn