als_Latn dik_Latn sag_Latn
Fqinjësia e mirë, shoqëria e deri miqësia familjare mes ushtarakëve shqiptar e atyre rusë, pëson ‘krisjet’ e para pas nisjes së konflikteve zyrtare… Në pikun e mosmarrëveshjeve Shqipëri-Bashkimi Sovjetik, shoqëruar me incidente mes ushtarakëve të dy palëve në Bazën Ushtarake të Vlorës, pre e ndëshkimit të rusëve bëhet oficeri i tyre në ishullin e Sazanit, babai i dy vajzave, Vollodia.
Shkak i ndëshkimit të rëndë e largimit të menjëhershëm të tij nga Shqipëria, ishte fakti se në një vizitë në shtëpinë e komandantit rus në ishull, Borisit, ku kishin shkuar për të uruar festën e 7 Nëntorit komandanti i Flotës Detare Shqiptare Abdi Mati e ushtarakë të tjerë, Vollodia ngre dolli për Enver Hoxhën…
DetajE të kësaj ngjarje e të situatës në ishullin e Sazanit, i jep në këtë intervistë për DITA, ish-ushtaraku madhor e banor për disa vite në Sazan, Hetem Halili…
Si në Ministrinë e Mbrojtjes dhe shumë reparte të vendit, edhe në ishullin e Sazanit ka pasur ushtarakë rusë?
-Po ka pasur. Ne ishim miq me rusët në atë kohë, e në bazë të marrëveshjeve shtetërore, ata ishin në rolin e këshilltarëve. Por dhe teknikën e armatimin ne e merrnim nga Bashkimi Sovjetik, ishin prodhim rus, kështu që vinin dhe specialistë… Dhe në ishullin e Sazanit kishte oficerë rusë…
Po familje të tyre kishte në ishull?
-Sigurisht që kishte. Pati raste edhe të oficerëve rusë që u martuan atje. Them u martuan në vendin e tyre ata, por erdhën e banonin më pas familjarisht në ishullin e Sazanit. Kështu, atë kohë që unë banoja në Sazan, erdhi dhe Sergej, një ndihmësmjek rus… Vajti në Rusi, me lejë, e kur u kthye, erdhi së bashku me rusen Olja në Sazan… Ishte dhe Vollodja, komandanti rus etj… Ishin njerëz e familjarë të mirë…
Si ndjeheshin familjet ruse në ishullin e izoluar, ku rrallë, banorët e tij mund të hynin e dilnin vetëm me liridalje speciale?
-Me vështirësi… Kuptohet, aq sa dhe si mund të ingranoheshin në kushtet e ishullit…
Po marrëdhëniet mes familjeve shqiptare e ruse?
-Me rusët thashë edhe më lart, shkonim shumë mirë. Ishin njerëz të qetë e dashamirës. Kishte një aktivitet të madh të tyre… Çdo aktivitet me shqiptarët që bëhej në ishull, bëhej së bashku, rusë e shqiptarë…
Më parë na pohuat se keni dhe një histori të dhimbshme me oficerin Vollodia në shtëpinë e komandantit rus?
-Po. Por meqë jemi tek bashkëjetesa në ishull, është me vend të pohojmë realitetin e atyre kohëve në këtë zonë ushtarake të super militarizuar. Sot, për shumëkënd duket absurde, e pabesueshme….
Si shtyheshin ditët, apo më saktë si mbushej koha në ishull nga ushtarë dhe familjarët rus e shqiptarë?
-Dy herë në javë, shfaqeshin filma, për oficerët dhe ushtarët… Kishte një pallat kulture, sallë kinemaje, kishte një bibliotekë të pasur me libra që frekuentohej masivisht… Kuptohet me librat e kohës… Kishte dhe një grup artistik që jepte shfaqje, por që merrte pjesë dhe në festivalet të ndryshme që organizoheshin në shkallë ushtrie.. Njëherë, zunë vendin e dytë në shkallë vendi. U ngrit një trupë teatri… Çdo të shtunë bëhej mbrëmje, ku vinin oficerë të marinës dhe të tjerët…
Vinin familjarët në këto mbrëmje?
-Po. Vinin familjarisht, të gjithë… Mbrëmjet vazhdonin deri në orën tre pas mesit të natës… Kishte një kujdes nga komanda që ushtarët vinin zanatçinj, sportistë, e ushtronin këtë zanat krahas detyrës së tyre funksionale… Zhvilloheshin konkurse të ndryshme. Ishulli kishte dhe stadium të vogël me shkallë, ku bëheshin ndeshje futbolli dhe aktivitete të tjera…
Cilat ishin kriteret e përzgjedhjes së kontingjenteve të ushtarëve që vinin me shërbim në Sazan?
-Zakonisht ushtarët merreshin nga Tirana dhe Shkodra… Por kishte dhe nga qytete të tjera të vendit…
Pse kjo përzgjedhje?
– Unë mendoj se ata ishin më të arsimuar dhe e gjallëronin jetën në ishull.
Kishte martesa në ishull dhe si bëheshin ato?
-Përgjithësisht, oficerët që shërbenin në Sazan, ishin shumica beqarë… Dilnin një muaj me lejë në vit, shkonin në familje në qytetet e tyre, e kur vinin, sillnin dhe nuset…
Kthehemi tek incidenti me oficerin rus, Vollodian?
-Ishte muaj nëntor. Erdhën nga komanda e Flotës Luftarake Detare për uruar rusët për 7 Nëntorin, që është festa e rusëve… Vajtën tek shtëpia e komandantit, Borisit… Ishte komandanti i Flotës sonë Luftarake Detare Qamil Poda, drejtues të tjerë të Flotës, e të komandës së Ishullit… Ishte ditë e shënuar, festë për rusët?
Thashë dhe më lart që familjet në ishull, pa përjashtim, ato shqiptare dhe ruse, shkonin e vinin tek njëra-tjetra në të gjitha sebepet… Kishin krijuar njohje e miqësi familjare. Sigurisht, në vizita të ndërsjella, të themi dhe ato zyrtare, pihej dhe këndohej… kështu ndodhi dhe atë natë në shtëpinë e komandant Borisit.
Çfarë ndodhi atë natë në festë?
-Në festë, kur gotat e vodkës ishin plot, u ngrit Vollodia dhe tha: “Ta pimë një gotë për Enver Hoxhën”. Por të mos harrojmë, ishte vjeshta e vitit 1960 dhe pothuaj marrëdhëniet me rusët ishin prishur… Ishte koha e ‘ftohjes së madhe’ dhe incidenteve. Vollodia, ishte oficer marine në PSV e Sazanit…
Si reaguan ushtarakët rus në këtë moment?
-Komandanti rus, në vend që të shkelte këmbën e Vollodias, shkeli këmbën e komandantit të Flotës Luftarake Detare Shqiptare, Qamil Podës. Kjo ndodhi nga nxitimi e tensioni i çastit… Pra, gjithçka që ndodhi u pa nga të gjithë dhe nuk mund të fshihej më… Ndodhi gjithçka shumë shpejt, punë orësh, pra të nesërmen.. Nuk mendonim se do të ishte një reagim i tillë…
Çfarë ndodhi të nesërmen?
-Dyqani ishte në qendrën e ishullit, e ishte dhe si pikë takimi. E gjejmë Vollodian në dyqanin e ishullit. E pashë se nuk ishte si në ditët e tjera. Ishte tepër i mërzitur. Bisedonim vazhdimisht, ishim shokë. Qëndroj dhe e pyes më tej. Më pa drejt në sy dhe më tha:’Ja, ajo që ndodhi mbrëmë në darkë… E hëngra unë… Po ashtu e ndjeja, ashtu thashë kur ngrita dollinë për Enver Hoxhën”. Ishte i mërzitur, por nuk e fshihte dashamirësinë…
Çfarë u tha Vollodia më tej?
-Më tha se do të largohej. Që mbrmë, eprorët kishin njoftuar Moskën për incidentin, kishin njoftuar Ministrinë e Mbrojtjes. Po urgjent që andej kishte ardhur urdhri dhe e kishin larguar Vollodian nga ushtria. “Sot do të largohem. Jemi miq e shokë, jeni njerëz të mrekullueshëm. Ika unë, e hëngra. Ma prishën gëzimin, se mua më ka lindur dhe vajza e dytë”, shtoi Vollodia. Mësuam se informacioni për oficerin kishte vajtur deri lart, tek ministri i Mbrojtjes, ndoshta dhe Hrushovi… Në atë mbrëmje, sigurisht që përveç eprorëve rus, ishin dhe punonjësit e KGB… Këto raste do të shtoheshin nga dita në ditë…
Pas Vollodias, u larguan dhe oficerë të tjerë?
-Po. Nisën ikjet.. Erdhi dhe ndarja përfundimtare…
/gazetadita.al/
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn epo_Latn