als_Latn dik_Latn sag_Latn
Fat qesharakPostuar më: 05 March 2016 09:56
Nga Gentian Çoçoli
Fat qesharak, roman
Fabrizio De Andre
Alessandro Gennari
përkthyer nga Ylljet Aliçka
Korbi, 2002
Me mendjen tek 22 shkurti, ditëlindja e De Andre-së, kujtova me buzëqeshje një thënien e tij diku në autobiografinë e vet: ’Unë kam pasur përherë dy fiksime: shqetësimin për drejtësi dhe bindjen e një mendjemadhi se mund ta ndryshoja botën . . .’
Po me çfarë mund ta ndryshonte? Me këngën, këtë mike të vjetër të njeriut me të cilën ai ka ndarë vetminë e vet pa anë. Dhe vazhdon; ‘Këndimi duhet të ketë patur të njëjtin synim si edhe muzika shumë epoka para saj; të shërojë njerëzit.’ Për opinionin e elitës kulturore italiane sot Fabrizio De Andre vlerësohet si kantautori më i madh i shekullit XX në Itali. Në kujtim të dhjetëvjetorit të vdekjes së tij, në afro treqind stacione radiofonike dhe dhjetëra stacione televizive lokale dhe kombëtare u dhanë për orë të tëra këngë, koncerte, intervista, dokumentarë, imazhe nga jeta dhe vepra e De Andre-së, me një shikueshmeri që kapi gati gjysmën e mbarë audiencës italiane. Ai tashmë është bërë mit, ka dhjetëra imitues, ka shumë shoqata dashamirësish, ka një fondacion të fuqishëm që merret ekskluzivisht më menaxhimin dhe përhapjen e veprës së tij në Itali, Europë dhe kudo në botë. Jo më larg se një vit më parë disa këngë të tij janë orkestruar nga Orketra Simfonike e Londrës, duke e vënë De Andre-në mes të rrallëve këngëtarë të muzikës së lehtë të cilëve u bëhet ky nderim. Po a nuk thoshte Bob Dylan, sa herë pyetej nga gazetarët, se përse nuk vjen më shpesh në Europë për koncerte, dhe ai që përgjigjej: Unë vij vetëm po të më ftojë De Andre, ose po të ketë ndonjë koncert të tij.
Unë e zbulova këtë autor nga një kasetë që poeti dhe përkthyesi fin Ben Dedja ia pati dhënë Gjergj Shoshit- Piktorit dhe ai disa miqëve dhe rastësisht, një ditë të vitit të largët 1996, edhe mua. Prej asaj kohe nuk kam ndalur së dëgjuari dhe kuptuari këtë kantautor të rrallë, që përherë më ka lënë në mendje cilësitë e një bardi të kohëve të vjetra, ose të përjetshme. Ai këndonte një linjë melodie që nuk do të ndryshohej apo shuhej kurrë, atë zë balade, anonimi, ku autori, në kacafytje me egon, e flijon atë për një lumturi më të madhe se e vetes, për lumturinë që mbush zemra, lagje, fshat, xhade apo lugina. Në format e veta muzikore ai u ushqye fuqishëm nga muzika e kanadezit të famshëm, elegant Leonard Cohen dhe sidomos nga trubadurit Georges Brassens të cilin De Andre e përktheu në italisht dhe ia këndoi gati gjysmën e këngëve. Një herë duke biseduar me të ndjerin Agim Myftiu, ndofta lexuesin më të shkëlqyer që kam njohur (njëherë tjetër, ndofta, në këtë faqe do përpiqem të tregoj se me çfarë arti ai dinte të lexonte dhe të vlerësonte librat dhe shkrimtarët) dëgjova që përmendi shkarazi De Andre-në, dhe unë kërceva dhe i them me naivitet, E njeh?, ai njëlloj naiv ma kthen: Po ti ku e njeh? Si disa dhurata të çmuara që ti nuk ke dashur t’i ndash me gjithkënd, thjesht për të mos e humbur para syve atë rëndësi që kanë për ty, edhe për etikë ndaj vetes; kështu me De Andre-në: ndaj dhe u habita me Gimin, edhe ai me mua. Ai më tregoi që De Andre qe një prej këngëtarëve më të dashur të rrethit të tij të ngushtë të miqve dhe sesi njëherë, (meqë ishte djalë blloku, por nga ata më të rrallët dhe të dashurit, krejtësisht ndryshe nga lloji që do duhej të përfaqësonte)pra, duke shëtitur bregut në shtëpinë e pushimit në Bllokun e Durrësit, sheh t’i afrohet diktatori dhe nga sikleti, ‘shtrëngova në xhep një kasetë të tij që u gjend’, që do ta dëgjonte mbasdite me dy shokë. Ajo prekje më dha një lloj qetësie të menjëherëshme, gjë të cilën e vërejti jo pa dyshim hija e gjatë e atij që po afrohej.
Por ajo që më hoqi mendjen fare qe dita kur njoha Ylljet Aliçkën i cili më foli krejt shpengueshëm për De Andre-në, sesi e çmonte kaq shumë, sesi kishte jetuar për dy javë si i ftuar i veçantë në vilën e tij në Genova (apo Milano?, sesi kishte biseduar me orë të tëra për letërsinë, muzikën,Shqipërinë (xhaxhai i De Andre-së pati qenë në Luftën e Dytë Botërore në Shqipëri), sesi ai është po ashtu anëtar themelues i Fondacionit Fabrizio De Andre. Atje më tha që kishte dëshirë të përkthente një roman të De Andre-së dhe Alessandro Gennari-it, plot aventura rinie, të cilat do t’i përjetësonte më vonë në këngët e veta Fabrizio. Veçan për letërsinë De Andre kishte një afinitet të jashtëzakonshëm; me poezinë e zgjedhur, atë lloj poezie që nuk ngrihej ‘aq lart sa të shkëputej nga toka.’ Mjaft poezi-këngë të tij janë homazhe për poetë e këngëtarë që ai i deshi, përktheu dhe imitoi ‘për qejfin e vet’ si Lee Masters, Cohen, Dylan, Brassens, etj.
Në një video që gjendet lehtë në You Tube, mund të dëgjosh regjisorin e famshëm Wim Wenders që përmend këngët që i kane pëlqyer me së shumti, Rimini, Creuza da me, Hotel Sopramonte etj, sesi flet me një mallëngjim të rrallë për artin e De Andre-së, pezmin që e zbuloi kaq vonë (pse jeta e De Andresë qe e shkurtër), pengun që nuk mundi dot ta takonte në të gjallë dhe dëshirën e tij për të mbledhur në New York artistë të mëdhenj botërorë për të kënduar në anglisht dhe origjinal këngët e tij më të famshme në nder të artit dhe njeriut De Andre. M’u kujtua njëlloj edhe pengu i poetit më të madh italian pas Montales, Mario Luzi, i cili në një letër të vonë, i kërkonte ndjesë bardit, që ‘u plak thuajse krejtësisht i paditur për talentin tuaj të madh dhe kërkoj këtu ndjesë. . . Poezia juaj ekziston patjetër, ajo shfaqet në formën e muzikës, muzikës suaj e cila ekziston po ashtu . . .
Përsa dhuntia juaj e rrëfimit krijon një lloj magjie, nuk do të ishte në gjendje ta robëtonte dëgjuesin pa atë zjarrin e atij konkrecioni dhe sinteze. Le ta shijojmë De Andre-në . . .’
als_Latn sag_Latn fur_Latn nob_Latn srd_Latn als_Latn ind_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn