als_Latn uzn_Latn slv_Latn
Tomas Transtrmer ka qen gjithmon pianist amator. Hert e ndau dshirn se do t jet poet dhe jo pianist. Dhe far poeti! Vite m von, kritika e quajti nj nga 40 apostujt bashkkohs t poezis botrore.
Nj paralize cerebrale ia humbi mundsin pr t shkruar dhe pr t folur, por jo mendimin, si pohoi dhe nprmjet zrit t s shoqes Monika, nj pasdite si i ftuari special i Panairit t Librit Tirana 2003. Aksidenti i Transtrmerit n vitin 1990 u la mnjan n bashkbisedimin me lexuesin shqiptar, kurioz t dinte se cila ishte historia e ktij poeti n karroc, q n vrtet dukej si i hipur n karrocn e engjjve, dhe nse kishte ndryshuar poezia e tij pas aksidentit. ifti suedez q prej 40 vjetsh sht bashk, i quajti shtje personale dhnien e m tepr detajeve rreth asaj fatkeqsie. Kur Monika Transtrmer iu prgjigjej pyetjeve t gazetarve n emr t bashkshortit, ai kundrshtonte duke krcyer pak mbi karrigen me rrota, pasi i kishte par gjith t ftuarit nj m nj, me sy t pafajshm fmije, duke shqiptuar fjaln musik, musik. Nuk ishte vetm poezia q e kishte ndihmuar. Ishte dhe muzika. Pas aksidentit shkruante muzik me dorn e djatht dhe pr nj or n dit e ekzekutonte me t majtn. Ka edhe nj fakt q tregon se kompozitor t njohur suedez prvese kan kompozuar vepra mbi krijimtarin e Transtrmerit, kan shkruar pjes q luhen me dorn e majt, enkas pr t.
Kjo sken sht rimarr nga vizita e vetme q ka patur n Shqipri fituesi nga dje i mimit Nobel pr Letrsin Tomas Transtrmer (1931).
Akademia e Nobelit ia ka dhn m n fund mimin nj t veti, q prej mse nj dekade prmendej pretendent. Juria e Akademis Suedeze pr Letrsin vlerson veprn surrealiste t ktij poeti me influenc n poezin skandinave pr misteret e mendjes njerzore, pr imazhin e fuqishm q Transtrmer krijon nisur nga prvojat personale t mbushura me dashuri pr muzikn dhe natyrn. Vdekja, historia dhe kujtesa na vshtrojn, na krijojn dhe na bjn t rndsishm sepse qeniet njerzore jan nj lloj burgu ku gjith kto subjekte takohen. Prandaj ju kurr nuk ndiheni t vegjl pasi keni lexuar poezin e Transtrmer-it, tha dje pr mediat, sekretari i Akademis, Peter Englund.
Bashkshortja e poetit, Monica Transtrmer u ka thn gazetarve q ai nuk mund ta prjetoj dot kt ngjarje, por ndihet mir me njerzit q jan dyndur n apartamentin e tyre pr ta uruar dhe pr t dal fotografi.
Transtrmer sht i nnti shkrimtar suedez q merr Nobelin pr Letrsin. Para tij jan: Selma Lagerlf 1909, Verner von Heidenstam 1916, Erik Axel Karlfeldt 1931, Pr Lagerkvist 1951, Nelly Sachs 1966 (i ndar), Eyvind Johnson dhe Harry Martinson m 1974.
Debutimi n letrsi i Transtrmer-it ndodhi n vitin 1954 me librin 17 Dikter (17 poema). Dy vllime t rndsishme jan Klanger och spr (1966, Dritare dhe gur) libr i lindur nga udhtimet e tij t shumta, dhe Baltics 1974. Prmbledhja Den stora gtan (2004, Enigma e madhe) sht nj kurorzim i krijimtaris s tij n vite, sado q pas 1993 Transtrmer nuk arrin t shkruaj dot m. Boton pas ksaj kohe Pr t gjallin dhe t vdekurin, Gjysmparajsa. Fitues i shum mimeve Neustadt International Prize, Oevralids Prize, Petrarca-Preis n Gjermani, Swedish Award nga International Poetry Forum, madje edhe i Kurors s Art n Mbrmjet Poetike t Strugs.
Perandoria e barit sht i vetmi libr i prkthyer n shqip, nga poetja Natasha Lako, botuar nga Aleph m 2002. Lako e shikon poezin e Transtrmer-it t shkputur nga ideologjizmat. Un trashgoja nj pyll t zi, ku shkoja rrall. Por nga kjo/erdhi nj dit kur kmbyen vendet t gjallt me t vdekurit/Ather solla pyllin ndrmend. Nuk ishim pa shpres/ un kisha trashguar nj pyll t zi, por ecja n nj pyll t shndritshm shkruan n poezin Madrigal.
N vitet 60, kur ishte e mods edhe pr poezin e poett t kishte nj kahje politike n rrymat e kohs, Tomas Transtrmer-i zgjodhi gjuhn e poezis dhe kritika e quan poeti q ka ditur t ruaj ekuilibrat n periudhn e Lufts s Ftoht.
N botn anglishtfolse njohja e veprs s tij i dedikohet miqsis me poetin amerikan Robert Bly, i cili prej viteve pesdhjet i ka prkthyer shumicn e veprs n gjuhn angleze. M 2001, Bonniers, shtpia botuese suedeze e Transtrmer-it botoi korrespondencn e dy shkrimtarve n librin Air Mail. Kemi pritur kaq gjat saq po i hiqnim shpresat (pr Nobelin), tha dje Anna Tillgren, zdhnsja e Botimeve Bonniers. Jemi t entuziazmuar. Pr shum nga ne q punojm n kt shtpi, kjo sht dita m e lumtur.
Poeti do t marr 1.08 milion euro shprblim. Ceremonia e pranimit t mimit bhet n Stokholm m 10 dhjetor, data e prvjetorit t vdekjes (1896) s industrialistit suedez Alfred Nobel, themelues i mimit.
Biografi
Tomas Transtromer u lind n Stokholm m 1931. U rrit nga e ma msuese, e divorcuar nga i shoqi gazetar. N Stokholm studioi psikologji dhe poezi. Nisi t shkruaj n kohn e studimeve n Sodra Latin School. Librin e par 17 Dikter (17 poema) e botoi m 1954 dhe shum shpejt bhet nj nga poett m t njohur dhe m t prkthyer n bot, n rreth 30 gjuh. Prve t shkruarit, pasioni i tij i madh sht psikologjia, profesion t cilin e ushtroi n vitet 1960-1966 n Roxtuna, n nj burg t rinjsh.
Gazeta Shekulli
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn nno_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn bug_Latn als_Latn als_Latn