als_Latn uzn_Latn slv_Latn
-
i/e regjistruar
Marjan Sebaj Sopi: Intervist ekskluzive me msuesin dhe autorin Feri Arifi
‘’Kto ishin histori t paprekura nga historiant tan. Ndrsa regjimi komunist (Serbt, mqaedonasit sllav) ishin t prkushtuar dhe vendosur ku punonin nat e dit t humbnin gjurmt e historis son t lasht e t lavdishme.’’ (Feri Arifi, msues)
Intervist ekskluzive pr ‘ZemraShqiptare’’, me msuesin dhe autorin e librit monografik; ‘’TANUSHA N RRJEDHAT E HISTORIS’’ Z. FERI ARIFI
Nga Marjan Sebaj Sopi
Marjan Sebaj Sopi: Z. Feri Arifi, ka koh q kam pasur dshir t’ju takoj, por si duket Juve jeni gjithmon e gjithnj aktiv, n lvizje e n pun, duke krkuar e zbuluar thesare t vlefshme dhe shum t muara pr historiografin (historin) ton t lasht e t lavdishme. Mirpo, para se t’ia fillojm biseds Ju prshndes przemrsisht n emr tim dhe gjith lexuesve, ju falnderoj q gjett koh t jeni bashkbisedues i yni, por si tradit apo zakon e kemi q n fillim t na prezentoheni me nj biografi t shkurtr Tuajn dhe t familjes Tuaj?
Z. Feri Arifi: Nj prshndetje pr ju i nderuari Marjan Sebaj-Sopi, prshndetje pr gjith lexuesit e ZemraShqiptare dhe gjith shqiptart kahdo q jan. Zoti Ju bekoft.
Un u linda n Tanush m 06.05.1958 nga babai Hisni Arifi nga Tanusha dhe e ma Mihane q sht nga fshati Mjak. Ata kishin katr djem dhe katr vajza. Ndrsa un isha fmija i katrt. Msimet e fillores i mbarova n shkolln tetvjeare t Tanushs n kushte mjaft t vshtira, q ather ishte hapur pr her t par m 1964, dhe quhej “Liria”.
Shkolln e mesme e kreva n Viti n gjimnazin e prgjithshm “Boro e Ramizi.” , pr ne ishte dhe m vshtir n kohn m t re u desht q t rrugtonim 13 km rrug npr male, pr t arritur n Viti, dy drejtimet ishin 26 km. Por dhe nj gj duhet ta prmendi, profesort e kohs q punonin n Gjimnaz duke ditur se ne ishim nxnsit e par nga Tanusha, n shkolln e mesme, kishin nj dshir t flakt pr t na ndihmuar q ta kryejm shkollimin me sukses. Pr ta arsimuar at teren t Malsis n Tanush ku dhe i falnderoj shum nga zemra. Ndrsa pr katr vite n kohn e dimrit ishim t detyruar q t banonim n Viti. Kto ishin vitet m t vshtira t jets sime. 1973/1977.
Pas mbarimit t shkolls s mesme u regjistrova n shkoll t lart n Shkup, dega histori – gjeografi.
Ndrsa nga viti 1978/79 fillova t punoj si msues i par i ciklit t lart n Tanush, n vendlindjen time.
Pasi fillova t punoj si msues, nga fshati u zgjodha pr dy mandate Ansambleist i fshatit tim Tanush n Kuvendin e Komuns s airit-Shkup.
Si aktivist i fshatit tim isha gjithnj n krye t shum iniciativave me qllim q t’ua prmirsoj jetn e bashkfshatarve t mi n Tanush. Ndrsa m iniciativn e msuesve t par t ktij fshati hapem shum rrug, t cilat e lidhen fshatin me qytetin e Vitis e m von edhe me Shkupin. Por q ishin rrug t paasfaltuara. Punn e arsimtarit e kreva pr plot 13 vite. Ndrsa me fillimin e lufts n Kosov u inkuadrova n logjistikn UK–s nn Komandn e Xhavit Hasanit, m von shtpia e ime ishte e njohur pr prcjelljen, hyrjen e daljen e ushtarve t UK–s nga fshatrat e Vitis dhe fshatrave t tjer t Kosovs. Por me t prfunduar lufta e Kosovs u punsova n ndrmarrjen e ujsjellsit “Hidromorava” n Viti.
N vitin 2001. Pasi filloi lufta n Maqedoni prap u aktivizova n furnizimin e Ushtris lirimtare Kombtare, n viset e Tanushs, Kumanovs e Harains. Tani punoj n ndrmarrjen e ujsjellsit “Hidromorava” n Viti.
Ndrsa sa i prket familjes, un jam i martuar me Feriden nga Drenusha komuna e Kaanikut, kemi pes vajza dhe nj djal, jetoj s bashku me familjen time n Viti.
Vajza e madhe Valbona ka magjistruar n fakultetin Ekonomik n Prishtin dhe sht e martuar n Fush Kosov dhe ka nj djal, ndrsa vajza e dyt Hanifja ka kryer vetm shkolln e mesme n Viti dhe sht martuar n Rakaj t Ferizajt ka dy djem, tani jeton n Itali, vajza e tret Albulena ka kryer Fakultetin e Gjuhs Angleze dhe tani sht n vitin e dyt t magjistraturs n Fakultetin e Filologjis n Prishtin, punon si arsimtare e ciklit t lart n Grmov dhe Sodovin, dy vajzat e vogla Elhamja dhe Fikretja, jan viti i dyt n Fakultetin e Filologjis n Prishtin, Gjuh Shqipe, ndrsa djali m i vogli lirimi, sht viti i dyt shkolla e mesme n Viti drejtimi i shkencave t natyrs.
Un jam i lumtur me familjen time, punoj dhe veproj q fmijt t shkollohen e pavarsohen secili me bindjet e veta t shkollimit qe kan kryer dhe do ta kryejn por mbes me shpres se do t doktorojn n lemit e tyre prkatse, sepse jan n mosh t re dhe dot kontribojn pr shtetin Etnik - Shqiprin.
Marjan Sebaj Sopi: Z. Feri Arifi, si cekt edhe vet, juve keni patur nj fmijri t vshtir, me plot sfida jetsore, mirpo nuk u dorzuat asnjher. Dshira dhe vullnati i madh, edukimi familiar n frymn patriotike e atdhedashse, n dashuri t pamas pr Kombin ton t lasht Shqiptar ju shtyri q qysh nga mosha e re t mirreni me hulumtime, t mirreni me lashtsin e Kombit ton dhe me gjetje t mrekullueshme arkeologjike e q ndoshta parimisht sht dtyr e njerzve profesional prkats dhe e shtetit. Na thuani ju lutm, nga n Ju gjith kjo dshir dhe vullnet, besa edhe forc dhe guxim t’iu aseni apo t’i hyni nj pune me mjaft prgjegjsi q nga rinia e Juaj?
Z. Feri Arifi: Po n kt detyr si msues q isha, npr oda burrash mblodha shum shnime t historis dhe luftrave q u zhvilluan n kto terrene t bukura t malsis dhe Maleve t Zeza t Shkupit, Tanshes. Por itineraret ishin ato q Tanushs ia shtonin bukurin. Kurse lashtsin e kishte, nga ktu del se ky fshati ishte shum i vjetr me q nuk mbahej mend nga t paret tan.
Kto do ju sjellim disa fotografi q kemi br me monumente rreth fshatit Tanush si Kala, Faltore t ndertuara para mijra vitesh si manastire, kisha, e m von xhami.
Gjat hulumtimeve tona kemi hasur n varrezat, q jan t shumta n numr dhe jan tipike Pellazgo-Ilire.
T’i prkushtohem Tanushs dhe rrethins s fshatrave q ishin rreth nesh, vuajtjet e shumta t ksaj popullate nga armiqt e shumt q kishin pr qllim zbrazjen e ktij fshati malor.
Edhe pse sfidat ishin t rrezikshme dgjoja nga babai dhe t tjert, cilt thonin gjithnj; ju jeni t ri nuk e dini kush jan serbo-sllavt, ata masakrojn gra, burra, pleq vetm pr ta marr kt tok t lasht sepse luftrat i kishin prjetuar vet..., dhe thoshin se; duhet t jeni vigjilent ato do t vin hert n mngjes dhe do t mbushet mal e uba..., kshtuq neve as gjumin se bm kurr rehat nga kta barbar.
Vet gjetjet arkeologjike, vet toponimet... Kto ishin histori t paprekura nga historiant tan. Ndrsa regjimi komunist (Serbt, mqaedonasit sllav) ishin t prkushtuar dhe vendosur e punonin nat e dit t humbnin gjurmt e historis son t lasht e lavdishme.
‘’Edhe sot e kujtojn se si Zelba ua thoshte n sy banorve t Pobozhjes se kisha “Shn Premtja e sot Sveta Petka” dhe t tjerat ishin kisha shqiptare tonat.’’
Marjan Sebaj Sopi: Kuptohet se pushtuesit m duket se m tepr i kan dhn rndsi ksaj pune t zbulimeve, gjetjeve arkeologjike, t historis ton?! Por, si e cekni Juve ata kto gjra i heshtnin, apo i shtrembonin dhe i prdornin pr politika t tyre ditore. Armiqt dshironin t’i humbnin gjurmt e lashtsis s Kombit ton. Mirpo, Juve si cekm q nga rinia nuk mund t’iu ndal kush pr t zbardhur t vrtetn, pr t’ia plasuar opinionit t ngusht e t gjer, shkurt historiografis, fakte e dshmi t gjalla dhe t dors s par rreth lashtsis ton. A e ndienin vetn Tuaj dikur si i ri e m von n mosh madhore (student e arsimtar) t rrezikuar nga ish sistemi apo m mir t themi nga pushtuesit tan Serbt? ’bnin ata e ka ju kur dinin ndonj detaj apo gjetje arkeologjike? Si arritt t’iu shmangeni rreziqeve t cilat ndoshta do iu kushtonin me jet po e kuptuan q juve po punoni shkurt e me fakte kundr shtrembimit e tyre por pr t zbardhur vetm e vetm t vrtetn, pa paragjykime, pa gjelozi, pa urrejtje ndaj armiqve tan t prbetuar, meq natyra juaj dhe edukimi kt nuk e don?
Z. Feri Arifi: Un vuajta nga pushteti komunist shum n do skaj, rrug, e vend q shpinte pr Shkup. Policia dy her me burgosen. Ndrsa n pyetje m morn shum her nga mngjesi e deri n mesditn tjetr ku inspektort u ndrronin n do or vetm e vetm duke pyetur se ka punohet n Tanush, me k shoqrohem, k e kam shok n Kosov e Maqedoni e plot pyetje t tjera m shtronin duke m maltretuar, plot shpifje e ka jo dgjohej nga goja e tyre dhe imagjinata e tyre e smuar dhe gjenocidiale.
M kujtohet nj rast, ku n Tanush pas nj plagosje t nj fshatari q quhej Bajram Shaqiri, policia than s bashku me polict serb t Vitis se kt e kan vrar vet fshatart. Polici i quajtur Llasta q ishte serb nga Kumanova dhe ishte prgjegjs pr Tanush ,e kt rast m tha: “Sllushaj Ferija, ti si protiv derzhave, ako te ubie nekoj da znash da za tebe qe plaqa tvoja zhena edna nedela i tvoj deca, tatko i majka nemat dati zaboravat a drugit selani ni nemat dati spomnat ni ime pamti ovaj req shto hoqesh radi”. (‘’Dgjo Feri, Ti je kundr shtetit dhe nse t vret ndokush ather dije q pr Ty do t qan e vajtoj vetm gruaja e fmijt tuaj nj jav, por edhe nna e babai nuk do t t harrojn kurse sa i prket bashkfshatarve e qytetarve tjer as emrin nuk do ta prkujtojn e prmendin, kt mos e harro por t’i bj si t duash’ )
Mirpo, pamvarsisht matretimeve, krxnimeve...,un kurr nuk pushova nga zbulimet pr fshatin Tanush.
Tanusha sht kshtu pr shkak t armiqve t saj, t s kaluars pothuajse n t gjitha periudhat po nga lashtsia, e deri m sot. Ishte dhe mbeti nj bastion i Dardanis s lasht shembull i t gjitha rezistencave dhe luftrave t pandalshme m shekuj q brn Shqiptart, pr realizimin e aspiratave shekullore pr ta ndrtuar nj shtet me kufi etnik Shqiptar.
Edhepse shkenca jon historiografike n vazhdimsi e ka anashkaluar kontriboutin e Tanushs dhe banorve t saj, n lvizjet e t gjitha kohrave, kontribouti i Tanushs sht shum i madh n t gjitha etapat dhe kohrat e etnis shqiptare. T kujtojm vetm periudhat q jan m t freskta, q nga prpjekjet e para pr shtet etnik shqiptar. Duke qen n mes Kodrat dhe Malet e Zeza t Shkupit, e Kosovs, nga edhe vie emri i ksaj zone, pra Karadak sipas Turkut e ku edhe vet Sulltan Murati, kaloi npr Tanush dhe sot disa varreza gjenden n Samakov t Kurbalive ose Korbliqit, ndrsa pas betejs s turqve q sipas mbamendjes s t moshuarve thuhet se Millosh Kopili; ishte gjak shqiptari dhe serbet e morn ose ne ua dham atyre lavdin ton q kishim ndr shekuj n kto beteja e nga rrodhi gjaku i njerzve, u b KOS dhe pikrisht mendoi se nga ktu rrjedh fjala Kosov por dhe ishte brthama etnike Dardano – shqiptare, kshtu lirisht mund t themi se Tanushn e ka pas poligon luftarak edhe Shkupi antik, mandej si kryeqendr e Vilajetit t Kosovs,
Po edhe nga krcnimi bullgaro-serb, bhej vendstrehim i Shtabeve t kryengritsve Shqiptar.
Tanusha jetonte afr mbetjeve q nga banort identifikoheshin si t “tumave”, domethn mbi nekropolet e vjetra antike. Shum mite e legjenda q kishin rrnjt q nga besimet e vjetra iliro-dardane, u bartn deri n koht e vona. Shum Tanushas, ather kur ishim n mosh t re, dgjonim rrfimet pr historin e paraardhsve Dardan, veanrisht nga plaku i menur, Zelbehar Ajvazi, po edhe nga pleqt e tjer. Q mua m shrbeu si pik nisje pr t shkruar nj libr pr kt fshat t lasht dhe pr lashtsin, dhe luftrat q mos t mbesin t pashkruara.
Edhe sot e kujtojn se si Zelba ua thoshte n sy banorve t Pobozhjes se kisha “Shn Premtja e sot Sveta Petka” dhe t tjerat ishin kisha shqiptare tonat. Po ta them t vrtetn edhe kisha n Dunav, dhe ajo tek ju mbi Binq t Kalaja jan motra dhe Kan qen shqiptare ishte i pashmangshm t arsyetonte me grumbullimin e argumenteve t ofruara. Por dua t tregoj dhe nj gj shum interesante q nuk e kam shkruar n librin tim. Pasi ju jeni nga Binqa, mund ta vrtetoni dhe nj fakt shum interesant. Familje sot t shumta n Binq, e ather dy jan t shprngulura nga Malina, vend afr Tanushs q vendi quhet Rreshke, shqip, a ato familje jan: Momqill Sokoli, e sod Sokoloviq ishin Shqiptare Ortodokse t konvertuar n Serb. Pyetni s nga e kan prejardhjen dhe si quhej vendi ato do’tu tregojn.
Po ashtu lufta e fundit, Ushtris lirimtare Kombtare e vitit 2001, u zhvillua n Tanush dhe rrethin, duke u njomur ai truall i lasht rishtas me gjakun e shum djelmoshave t Tanushs. Edhe dshmori i par i ksaj lufte sht pikrisht nga Tanusha. Muzafer Xhaferi, Njiazi Sinani, Gazmend Arifi, Sahit Sejdia, e shum tjer.
Marjan Sebaj Sopi: Me nj rast gjat biseds s przemrt me Ju n Viti, m patt thn; ‘’z. Marjan nuk e di a ka njeri n Anamorav apo gjetiu i cili ka br aq kilometra kmb saq kam br un gajt ktyre viteve...’’. Pra, z. Arifi, duke njohur konfiguracionin apo m mir t themi terenin kah juve kani krkuar vite t tra e mos t them t tr jetn tuaj deri m tani, dhe nga keni qitur n drit t vrteta bindse dhe faktologji t pamohueshme, dhe zbuluar shum e shum gjra t cilat historia e arkeologjia por ndoshta edhe populli i kishte ln n harres, q dua t them ato godina, ato Kisha e manastire, gjith ato kalaja apo kshtjella q me koh (por edhe qllime t caktuara si cekt m lart) jan ln n harres. n mshirn e kohs, mbrapa shpine dhe interesimit, gjith ato apo nj histori, nj lashtsi, nj kultur t lasht i ka mbuluar dheu, pluhuri e si themi dushku...Pra, na prshkruani terenin kah jeni prqndruar m tepr n zbulime apo punn Tuaj pr ne e historin ton t shenjt?
Z. Feri Arifi: Z. Marjan. Po kjo pjes, bile edhe toponimi Kopilaq, lidhet me kompleksin e xeheroreve t ktij regjioni e q prfshinin territorin q nga Kaaniku, me fshatin Krbliq, Vitia e sotme me Samakovn, Kalan e Bins, Kalan e Mjakut, kalan e Goshics, Kalan e Grarit Kalan e Terpezes, me komplekset e minierave q shtrihen rreth fshatrave Letnic, Shashare e deri te Kalaja e Brezs, etj, Ka edhe t tjer q mendojn se toponimi Tanush q lidhet edhe me kompleksin e minierave dikur mund t ket qen i lidhur me emrin e feudalit mesjetar Gjin Tanushi, pararendsit t familjes s Dukagjinve, atij q e sjell titullin “duk”. Q i thuhet Tanush-ec
Ndrsa emri Tanush, i cili e zvendsoi at t trajts sllave, Tanishe (va)c, u dasht t pritet pr shekuj deri te ndryshimet e mdha q erdhn me luftn e vitit 2001, q fshatart e fshatit, por edhe m gjer, t marrin guximin dhe ta kthejn emrin e vjetr, t cilin jo vetm banort e prqafuan me gzimin m t madh kt trajt t mome t kohs s vjetr dardano – ilire. Ky emr, q pr do fshatar ka nj kuptim, madje edhe prkdhels, ngase ia kujton lashtsin, zotin e vrtet t ksaj toke, tanushasin e lasht, q lindi bashk me dheun nga ai pellazgu i lasht.
Pr pasurit minerale qe dhe sot jan te dukshme “llom hekuri”, ka n t gjitha ant, nga Tanusha e deri n territorin e Letnics s sotme, ku supozohet se ka ekzistuar edhe kompleksi me mbi 15 vend grmimesh. Por un kam has vetm n 5 vende t ktyre komplekseve n nj areal t gjer q prfshin territorin e Deblldehut, fshatin Samakov, Letnicen, po edhe vet fshatin Tanush, me minierat afr Kodrs s Selishts, n Kodrn e Varreve. Kto miniera zakonisht kan qen afr kalave, rreth vendbanimeve dhe t qyteteve t athershme. Edhe sot arkeologt krkojn lokacionin diku n kt territor t qytetit t lasht antik, Arabantion, mes Tanushs dhe Kalas s Trpezs, mbi fshatin Trpez t Vitis Apo mbi Kala te Binqes. Por gjat nj vizite q kam br mbi fshatin Bin. Un vij n prfundim m rrugt e rrugicat e shumta q gjenden aty ,ni kalan e Bins dhe varrezat e shumta por edhe nj Kish q gjinden t Shaqirt e Dobelldehut dhe vendi quhej Pozhoran, se dika aty mund t ket por besoj s me kto hulumtime, ekspertet e shtetit duhet t mirrn, t gjurmojn dhe padyshim t gjejn at q krkohet. Kshtu lirisht mund t themi pa hamendje s dikur rrafshi i Moravs ishte i tri i mbuluar m Uj.
Marjan Sebaj Sopi: Bukur na shpjeguat, por neve na intereson ktu tanim meq cekt banort, apo dshmitart e gjall, njerz t urt, t ditur, njerz n mosha t shtyera dhe autoritativ, nga familje t respektuara dhe patriotike e t cilt i keni marr n pyetje, me t cilt keni kontaktuar e bashkbiseduar, me t cilt keni vizituar gjith ato vende nga ata banor cilt sipas gojdhnave e tradits brez pas brezi ruajtn kujtimet e t parve t tyre, ruajtn edhe vendet po edhe emrtimet e artifakte t ndryshme tjera historiko-arkeologjike. Na thuani Ju lutm a hasnit apo edhe sot (meq juve vazhdoni t punoni pa ndal), pra a kishit vshtir t komunikoni, t nxjerrni t dshiruarn nga bashkbiseduesit ather dhe tani kur sadopak mund t themi se gzojm nj lloj lirie? Meq e njohim historin familjet e juaj te Tanushes dhe brezat e juaj sa jan dhe vendet e juaja ku dhe ka jetoni sot. e saj vemas nga shekulli i 14 e kndej. A ngurronin t flisnin gjith ajo plejad e njerzve (breza t ndryshm dhe ne sa breza numroni) me t cilt kontaktonitm dhe pse heshtn deri tani, deri n zbardhjen e fakteve nga Ju?
Z. Feri Arifi: Do t prgjigjem shkurt n pyetjen e juaj, U mirprita nga do kush q mora shnime. N koht e hershme q nga vitet e 80-ta t shekullit q e lam pas, vetm m thoshin ruaju sepse do t t zn, kurse pas vitit 2001 do kush kishte dshir q t lexonte nj histori pr Tanushn. Heshtja ishte ajo frika nga Pushtuesit e shumt q kishin burgos, vra e masakrua shqiptar, n gjdo kohe por un mblodha kto shnime neper arkive nga viti 2008. Dhe Tanushasve zotrueseve t vrtet t ktyre trojeve dhe mund t shihet se si jan ndrruar pronart e rrem t pronave tanushase si n Butel, ashtu edhe n Pobozhje, dhe si i kan ndryshuar pronart dhe tapit false, her nga turku e her nga serbi e Bullgaria.
Vetm me nj pun serioze arkivore, mund t demantohen falsifikimet e tipit t Uroshqviqit, i cili thoshte: se n Tanush erdhn vetm tri familje gjithsej e jo vllazrit, si sht e vrteta, q njihen nga emrat:
1.Ismajli ose ela,
2.Mata ose Ahmataj,
3.Imeri ose Hasa,
4.Sallahi ose Imeri,
5.Osmani ose uni- Imeri,
6.Demiri ose Imeri, 7
.Dulla ose Alia,
8.Xhelili ose Hoda,
9.Ademi ose Gjutja e
10.Regjepi i Manit”.
11.Trakalaqt, s pari vijn n Ferizaj e m von n Sojev. Pas ngatrres me beun e asaj ane, Trakalaqi, ikin s pari afr Bins s Vitis, mandej n Korbliq, dhe prfundimisht rehatohen n Tanush.
Trashgimtart e ktyre familjeve shprndahen fillimisht n Lubisht, kurse sot jan n Pozhoran t Vitis dhe Lisic te Shkupit, Llopat Kabash, Shkup Fier Turqi Kosov e vende tjera. Ndrkaq Nse duam q matematikisht ta prmbyllim kt konstatim del se jan 13 familje e jo tri ose katr, sa thuhen n historiografin serbe edhe ket kur behet fjal per kohet e hershme te shk 14 dhe 15- t.
Nga kto vllazri apo barqe, ndoshta ndonj prcaktim tjetr terminologjik do t ishte m i sakt, brez pas brezi arritn t bhen deri n 1410 shtpi e 15 breza t numruar, sa mbahen mend, q prbjn mbi 13000 banor. Madje asnj fshat n Maqedoni, nuk sht m i madh se ky, ndonse i kaluan shum etapa t vshtira t shfarosjeve t prmasave t mdha, her t turqve, her t serbve e her t sllavo – bullgar, deri n periudhn m t re.
Pr vjetrsin e ksaj popullate, t Tanushs pos dokumenteve arkivore, dshmojn, si tham, edhe mbetjet arkeologjike, far jan varrezat ilire, q gjenden n Pobozhje, dhe Butel qe i shkatrun bullgaret dhe jan te izoluara nga trashgimtart e vrtet pr shekuj, rrfejn banort e Tanushs.
Marjan Sebaj Sopi: z. Feri Arifi, Ju si studiues, si dashamir i historis, dashamir i t vrtets, atdhedashs e patriot, njeri q tradicionalisht punoi pr bashkimin e gjitha trojeve arbrore (shqiptare) cekt se jeni nga Tanusha, fshat ky i lasht e tani n brezin kufitar Kosov – Maqedoni, Ju lutm na thuanni di m tepr pr kt fshat i cili gjithnj gjat historis dha kontriboutin e tij patriotik. Ku gjindet ai, rreth popoullats e vendet fqinje t saj: Pak histori rreth ktij vendbanimi dhe njerzve q jetonin e jetojn n te?
Z. Feri Arifi: Fshati Tanush i takon tipit t fshatrave t shprndar. Trsia e ktij fshati prbehet nga lagjet t shumta q jan shprndar npr hapsira t largta, kryesisht kodrina. Pr t pasur nj prfytyrim ia vlen t beht nj lloj evidencimi i peizazhit kodrinor t Tanushs.
Kodra e Furrs kufizohet me fshatin Malin, n lindje, kurse n veri me fshatin Debolldeh, ku pika ma e lart mbidetare sht 1492 metra, prej nga mund t shifet nj vshtrim panoramik i nj pjese t madhe t Rrafshit t Kosovs.
Lumi i Stanit, qe esht i mbushur me themele Dardane dhe Faltore te vjetra qe i ka mbuluar dheu.
Pastaj Kodra e Gat, n lindje kufizohet me Rreshket e Malines dhe shkon deri t Lumi i Stanit, Ndrkaq Lumi Stanit, ngjitet n perndim, kurse nga burimi dhe vazhdon deri te Lugjet e Imta, n fund t Kodrs s Lisit,
Resena e Eprme deri n Lak t Shqiponjave (Orviit) kufizohet me fshatin Brez, kurse n jugperndim me Kuqevishtin,
Laku i Shqiponjave (Orviit) nga ktu Shkupi shifet si ne pllemben e dors
Ndrsa Laki i Shqiponjave (Orviit) bashkohet me Bajashnicn, n jug, dhe vazhdon pr Paralak, (Presllap), t Kodrs s Ftoft, (Studen), dhe kufizohet me fshatin Bllac,
Vija lart e majeve lart nga lendina qe quhet Pajashnica, ParaLaki (Presllapi) dhe Kodra e Ftoft (Studena)
Blilaki sht nji Bli mijvjear dhe sht Kthes lendin q serbet e bejn (Bilak) kufizohet me Bllac dhe Korbliq, dhe vazhdon nga Kodra e Llokmes nga Kepi Sokolit, Nedersa nga Lumi i Kluqit Madh dhe t vogl. Pr t vazhduar n rrjedhn q formon Moravn e Bines.
Kepi i Sokolit dhe Llokmja n Kluq t Madh
Takimi i dy lumenjve: Pajashnica me Lumin e Kluqit t Madh e vogl ku formohet Marava e Biqes
Vshtrimi i Tanushs nga KISHA mbi Samakov
Laku i Zallit, te Mulliri i Mom, q ngjitet Kodrs s Gjutallarve, prreth prroit t Rimit fillon kufiri me fshatin Mjak pr te vazhduar N prrua t fshatit Debolldeh. Tanusha fillon t kufizohet n veri me kt fshat. Kshtu kufizohet ky fshat me fqinjt e vet. Gjithmon ishim n miqsi me fshatrat shqiptare sepse na bashkuan armiqet, qe krkonin kto fshatra t’i fusin nn administrim t vetin pr at dhe pati shum luftra. Sot Tanusha sipas regjistrimit tim q kam br ka 1410 shtpi dhe 13000 mij banor por pa mundur t’i gjej t gjitha shtpit sepse kishte edhe npr vende t largta, si fshat i vjetr duhet t jet mbi 2000 shtpi por kur flasim pr sot Tanusha gati se sht boshatisur, me vetm 20 shtpi. Ndersa vera kulmon nga banort q e punojn tokn.
Marjan Sebaj Sopi: ka mund t shtoni rreth vendeve pr rrreth fshatit Tanush, na thuani di pr bashkjetesn, marrdhniet ndrnjerzore mes atyre vendeve si dhe marrdhniet e prbrjen kombtare dhe fetare t tyre?
Z. Feri Arifi: Fshatrat q jan rreth Tanushe jan fshatra m t ri se fshati Tanush, duke u nisur nga shum shnime t gjetura npr arkive t ndryshme. Kta fshatra kan nj histori t lasht dhe fqinjsi t mir n mes vete. Nuk mundem ta anashkaloj asnj fshat pa e prmendur. Sepse n do luft na ndihmuan dhe kishte lufttar t t gjitha fshatrave prreth nesh, bile kishte dhe dshmor, t marrim shembull f. Smir ishin dy dshmor. Ndihmesa n ushqim ishte pikrisht nga Binqa e Vitis. N luftn e Gurit t zi, q u zhvillua thuhet se Dod Doda me katr ps burra ishte furnizuesi kryesor, bile tek ne mbahet mend se ishte me Tirqi t bardh dhe armatimi e buka vinin nga Binqa dhe fshatrat prreth. E sa i prket fes pasi me pyete mund t them t vrtetn, n kohrat e vjetra ishim pagan, por m von nj pjes ishte katolik e tjetra ishte ortodoks shqiptar e me ardhjen e turkut ne u konvertuam n islam sepse disaher u shprngulm dhe prap u kthyem. Ne ishim n Butele, Idrizov, t Shkupit, m von nga trysnia u shprngulm n fshatin Pobozhje, ather kur ishim ne e quanim ”vendi zotit’’ ku kemi dhe varret tona. Pasi ikm erdhn disa banor nga Letnica q deri n vitet e 70-ta t shekullit q e lam pas. Karvant shkonin pr Pobozhje e Shkup pr rite t ndryshme fetare asnjher si fshat i madh q ishim me fe Islame nuk patm problem me fshatrat e vogla t feve t ndryshme sepse ne i kishim vllezr t nj gjaku.
Marjan Sebaj Sopi: Kur jemi te fshati tanim t themi legjendar Tanusha, un duke lexuar ktyre ditve nj vepr Tuajn e tonn t mrekullueshme q keni br, dhe qitur n drit (keni botuar) pr opinion, un personalisht e sinerisht ju them se; mbeta i habitur me gjith ato t dhna, me gjith at pun q kishit br ku thuajse nuk kishit ln periudh pa cekur. Duke studijuar kt libr apo m mir ta quaj ‘’Enciklopedi t Anamoravs’’ me rrethin, m ra n sy se ky libr ka 574 fq. Pr rrethinn ton e historin ton Kombtare ishte them lirisht n Bibl apo Kur’an n veti. Libri n mnyr t mrekullueshme paraqitte historin ton q nga lashtsia dmth krejt n mnyr t shklqyer metodologjike gjitha ngjarjet q kan ndodhur n kto hapsira. Nuk kishte ngatrresa, nuk kishte pakjartsi as pr lexuesit m t vegjl apo njom...do ngjarje keni prshkruar pastr e kjert sikur loti. Pr kt Ju prgzoi dhe n emr t gjithve ju falenderoi. Librin e kishit ndar n dy pjes?
Z. Feri Arifi: Librin e ndava ne dy pjes sepse desha ti bej dy libra por mundsit ishin aq dhe e bra vetm nj megjithse shnime kisha shum qe me mbeti dhe nj libr, pa e prfshi ne ket libr, por dhe e ndava Historin Ve, dhe Monografin ve, pr ket arsye e bra ket.
Jam munduar meq mos t m mbetet asgj por kjo sht e pa mundur i nderuar autor i disa librave. Marjan Sopi-Sebaj, por Tanusha ka shum e shum histori m t mdha se kjo q un kam shkruar, un kisha shum vshtirsi sepse ishte libri i par i imi pr ta renditur do send n vendin e vet me mori shum koh por m n fund ia vlejti sepse Tanusha ka sadopak nj histori dhe nj libr t shkruar sa pr t mos humbur historia.
Marjan Sebaj Sopi: Juve nj dit gjat biseds m that se kjo sht nj pun modeste n krahasim me gjith ata heronj, gjith at plejad patriotsh q dha vendi yn gjat historis, gjith ai gjak q u derdh. Mirpo, ndaj mendimin me shum intelektual q kam patur rastin t bisedojm rreth puns e n veanti librit Tuaj ku thon se ky libr sht orientim, rrug tregim, rrugrrfim dhe tregues pr gjeneratat e ardhshme, pr historian t rinj, pr breza t rinj, pr njerz q dshirojn dhe e duan t vrtetn e pastr, prandaj njsoj them edhe un; nga libri i Juaj nse vazhdojm ta studijojm mund t nxjerrim profesor t rinj, magjistra e doktora madje edhe akademik e shkenctar t ndryshm?
Z. Feri Arifi: Tanusha sht nj fshat q sot shtrihet mbi nj lokacion t pasur arkeologjik, ku ndrlidhen shtresime t ndryshme, dhe mundn do njeri student, msues, profesor, Magjistr, Doktor, e qethem me plot gojn te bhen Doktor te Historis me Tanushn dhe gjurmimet n kt fshat dhe rreth tij. Por q ajo m dominuesja sht e periudhs s antikitetit. Ndonse nuk ka pasur ndonj studim t specializuar pr kt problematik, edhe pse un kam shtit dhe kam par shum monumente t cilat i ka mbuluar dheu dikush tjetr t merret m kt problematik pr vendin tim t lindjes Tanushn t shenjt q zoti na i dhuroi, me t ciln do t dshmohen me saktsi se cilat mbetje t cils periudh do t’i takonte, megjithat jan mbetjet q e dshmojn nj vazhdimsi kulturore e etnike t Tanushs q nga antikiteti i hershm e deri m sot. Tanusha me rrethin gjat periudhs antike ka qen zemra e Dardanis. Por un mund te them me plot gojn se n kto kodra diku sht nj qytet i humbur dhe mbuluar nga dheu ndr shekuj. Ku mund t’i themi tipit t Atanasie Urosheviqit q deshi do objekt ta bn serb por vetm n Tanush themelet dhe varret e t parve i than jo kjo sht tok Dardane. Sepse ky tip Atanasije Urosheviqi, ishte caktuar me mision t posam dhe serbt kishin derdhur shum mjete pr ta punuar librin e tij q t mbulohen rrnjt e ktij populli t lasht aq sa sht toka. Nga Kalat, Faltoret, Manastiret, Kishat, Xhamit, te ndrtuar mbi kto kulte t lashta Pellazgo Dardane.
Kalaja Mjkut
Kodra e faltores mbi Samakov n Korbliq qe esht vaq e madhe sa nuk mund te parashikohet
Marjan Sebaj Sopi: Librin e kishit ndar n dy pjes, ku e gjitha dokumentohej edhe me fotografi e gjetje t ndryshme arkeologjike. Juve shkruani mbi t vrtetn historike me fakte t gjalla q nga kohra t hershme duke u nisur nga vendbanimi Tanusha, paraqitni n libr dokumente e fakte t dors s par dhe dors s dyt, dshmitar t pamohueshm...vazhdoni me periudhn e Perandoris Osmane, periudh kjo e errt pr kombin ton, gjith kt na dokumentoni edhe me dokumente t shkruara pr Tanushn e rrethinn si shembull; Tanushasit npr valt e historis?
Z. Feri Arifi: Ashtu esht un librin e ndava ne dy pjes sepse po ta them te vrtetn bile m shnimet qe kisha ky libr duhej te behej ne pes pjes por pr shkak Madhsis hoqa shum shnime qe n te ardhmen t shkruaj ndonj libr tjetr. Ndrsa sa i prket Perandoris Osmane, nj pjes nga fshati vuajti shum kemi shum njerz q shkuan bedel ushtar m nga nen vite e m tepr ku jan qindra s’oshe e kurr s’u kthyen luftuan n tokat Arabe, e bullgari. Por kemi dhe Bajraktar dhe n fund, Turku i vrau, ne oborr t shtpis.
Marjan Sebaj Sopi: Duke par se Tanushasit gjithnj kan dhn burra e djem, vllezr e motra n altarin e liris, m duket se asnj kontribout t Tanushasve dhe njerzve pr rreth nuk e harroni pa cekur, pa dokumentuar dhe zbardhur deri n imtsi jetn dhe veprimtarin patriotike t bashkfshatarve Tuaj e bashkkombasit tan. Mirpo, ajo q m ka ra mua n sy ndoshta sht pikrisht periudha e vitit 1910 – 14 me ardhjen e bullgarit dhe Mbretris Serbis e kndej, ka mund t na thuani shkurtimisht pr prgaditjen, kryengritjen, lutn e Kaqanikut dhe lirimin e Shkupit nga Perandoria Osmane? Ishte kjo koh e lavdishme me burra q nuk guxon t’i harroj Kombi?
Z. Feri Arifi: Po pr kt Tanusha, ishte sulmuar do her nga armiqt e panumrt por kishte burra t mdhenj dhe lufttar t denj q kurr nuk u shkrua pr ta kjo mbase m detyroi t’i hy ksaj pune m shum mund vetm e vetm qe gjerat e harruara te dalin n dritn e liris.
Kshtu them nga mllefi i madh sepse nj kohe turku nuk hapi shkolla pr shqiptaret, e dikur serbi deshi qe ti qnjrros nga faqja e historis se keti fshati heroik q armikut gjdoher ju kundrprgjigjen me forcn qe kishin dhe pse n luftrat e zhvilluara fitoret ishin t ktyre burrave q nga viti 1910 n luftn m Dergut Pashn, n Kaanik ku s bashku m te Madhin Idriz Seferin ishin mbi 20 luftar t mdhenj te Tanushs, ku luftuan armikun shekullor otoman. Ndrsa krert e vitit 1912 kishin parapar t ngrihej flamuri i pavarsis pr nj shtet real shqiptar bash ne qendrn e Dardanis Shkupin.
Ndrsa krert m t mdhenj t kryengritjes kaluan npr Tanush, Isa Boletini, Bajram Curri, dhe miku i Tanushs Luani i Karadakut, Idriz Seferi, ishte nj territor me nj pesh t jashtzakonshme gjeostrategjike, qoft si vend ku lidheshin itineraret q shpinin nga t gjitha ant e territoreve shqiptare, nga presioni otoman, s bashku m Tanushasit. Baca Idriz vendstrehim e kishte Tanushn pr nj koh t gjat dhe shtpi t vetn. Pastaj, vrasja e tre deputetve t Tanushs q ishin n krahun e Idriz Seferit m 1912 n tetor, serbt kishin zn pusit t ardhur kolon n fshatrat fqinje t Kuqevishts e Banjanit, me prkrahjen e Rusis cariste n Lakun e Shqiponjave. Mund t them lirisht se ishte beteja e par e ktij fshati m forcat Serbe q u zhvillua disa dit, q kta serb t mos shkelnin n Tanush, por edhe pse nuk mundnin t hynin n fshatin Tanush, serbo-sllavt nj nga nj npr male, livadhe dhe rrug pr Shkup vran 24 veta deri n vitin 1922 q Tanushs t’ia fusin frikn dhe t iknin nga ky fshat, por banort iu prballuan ktyre rrebesheve, njashtu dhe bullgari i par q sundoi dy vite e djegi lagjen e Kluqit t Madh t Tanushs, kto ishin luftra t tmerrshme t sllavve kundrejt ktij fshati, njashtu t lodhur e t rraskapitur nga kto luftra erdhi lufta e dyt botrore m 1941 dhe Gjermania e Italia pushtuan Jugosllavin edhe pse si vend fashist shqiptart me plot t drejt ua dhan prkrahjen dy shteteve, kurse Bullgaris jo, sepse kishte djeg lagjen e Kluqit t Vogl, prap t Tanushs n fillim t majit 1941, sepse ishin lodhur pr shum vite me serbosllavo-bullgart e oroditur dhe t pangopur me gjakun e Tanushasve t pafajshm. Tanushasit menjher formuan Qetat e veta me lufttar t devotshm t Tanushs dhe u vendosn n fshatrat serbe q i kishte kolonizuar Serbia me ardhacak, kshtu i sunduan kto fshatra pr tri vite, por pa prekur fmij, gra, burra dhe pleq. Vetm ata q kishin br krime n fshatin Tanush. Komandant i Qets ishte Tefit Tanishevci, Avdulla Shaqiri, Zylbehar Beqiri, Hesat Bekteshi, e shum lufttar t tjer. Ndrsa ngjarje e vendime t rndsishme ndodhn n kt fshat tipik Dardan. Ne si intelektual vet duhet t bindemi se gjaku i ktyre burrave shqiptar ishte i pastr, pa przierje me gjene t huaja. Kt gj na mundsoi vendi dhe malet q zoti na i dhuroi neve si njerz t ksaj toke Dardane.
Marjan Sebaj Sopi: Prse gjith ky interesim i armiqve tan pr kto troje, hapsira t Anamoravs, a mos ndoshta pikrisht shkaku i lashtsis s ktyre trojeve (apo historis q po ruhet ende nn dhe) apo nj krahine q duket mjaft strategjike n shum kuptime, shembull luftarake, politike, ekonomike, kulturore etj...?
Z. Feri Arifi: Po armiqt ishin t interesuar, t’i marrin kto troje, sepse un kam par s ktu dika meshifet q nga Shkodra, Kuksi, Luma, Sharri Shkupi, Pollogu i Tetovs e n Kumanov. Po mund t them lirisht dhe fshatrat tona. Tanusha, Bina, Grnqari, Terpeza Smira, Goshinca, t gjith kto Kala pr rreth Kodrave t ndrtuara si shifet n kohrat e ma hershme rrafshi i Moravs ishte i mbuluar me uj deri sa u hap vendi quajtur n: UGLAR t GJILANIT. Mandej m bn t mendoj vall a mos lindi Bota nga kto vende, shifni ktu do ua sjell nj shkrim-skript t gjetur dhe ruajtur n Arhivn e tyre SERBOSLLAVE n Shkup t shkruar nga nj turk boshnjak apo ndoshta edhe shqiptar i Anadollit dhe ja shkrimin e tij cilin doemos duhet publikuar (prkthimi menjher nn tekstin):
1...OBaa Maлa иcTopиa Ha ceлckaTa Haceлбa шTи ro Hocи иMeTo TaHyшeBци ce Hoђa Bo oблacTa, ГopHa MopaBa ИзMopHиk. OBoa oблacT,пepпocTopeHo e pacпopeдeHa Ha ceBepoзaпдeHиoT дeл Ha MakeдoHиa и Toa e cocTaBeH дeлHa eдHa пoшиpoka perиoH шTo ro Hocи иMeTo KocoBo. TekcToT Ha oBaa Maлa иcTopиa Ha cпoMeHaTaBa ceлcka Haceлбa e изroToBeHa Bepз ocHoBa Ha MHoro cTapи дokyMeHTи coбpaHи, дeпoHиpaHии ce чyBaT Bo пoзHaTиoT apxиB Ha rpaдoT ИcTaHбyл-Peпyплиka Typциa. Oд цeлokyпHaTa HejзиHa coдepжиHa ce rлeдa дeka Bo Hea дoMиHaHTHo MeћyToa иMaT MHory cTapи caчyBeHи иcTopиckи.
(”Kjo histori e shkurtr e fshatit, i cili e mban emrin Tanush, gjendet n krahinn e Moravs s Eprme – Kjo krahin, sht shtrir n pjesn veriperndimore t Maqedonis dhe ajo sht pjes prbrse e nj territori m t gjer q e mban emrin Kosov. Teksti i ksaj historie t shkurtr t fshatit t prmendur sht prpiluar n baz t dokumenteve shum t vjetra, t cilat jan t grisura, t deponuara dhe ruhen n arkivin e njohur t qytetit t Stambollit (Republika e Turqis). Nga prmbajtja e gjithmbarshme e saj shihet se n kt vend dominues kan prshkrime shum t vjetra e t ruajtura historike,
Bo HajcTapoTo иcTopиcko BpeMe Ha ceraшHaTa oблacT пo иMe ГopHa MopaBa-ИзMopHиk ce Beли дeka Taa Hoaraлa Bo PaMkиTe Ha TepиTopиaTa koja ja пoceдyBaлo Илиpcko ПлeMe пo иMe ДAPДAHИ. Ce cMeTa иcTo Tako дeka HajcTapиTe жиTeли Ha oBaa oблacT билe жиTeлиTe шTo My пpипaraлe Ha иcTopиckoTo плeMe ДapдaHци зHaчи Ha oBиe пpocTopи oблacTa Toraш ce Bиkaлa ДAPДAHИИA
(“N kohn m t vjetr historike, t krahins s sotme me emr Morava e Eprme – Izmornik, thuhet se ajo ndodhet n korniza t territorit t cilin e posedonte fisi ilir me emrin “Dardan”. Po ashtu mendohet se banort m t vjetr t ksaj krahine kan qen banor t cilt i takonin fisit Ilir-DARDAN. Domethn n kto hapsira dikur shtrihej krahina q ather quhej DARDANI”).
Sipas vizitave q jan br npr terrene t ndryshme dhe rreth lumenjve dhe n rrethinn e Tanushs, n tekstin e monografis t Fadil Reshat shihet se kto vende jan nj hapsir e gjer e nj civilizimi t hershm autokton q sht ruajtur deri n ditt e sotme. Kto grmadha q mbetn nga civilizimet e hershme e q jan manastire t vjetra dardane, por edhe mure qytetesh t vjetra, themelet e t cilave ende jan t dukshme mbi tok e m shum t mbuluara nga dheu, jan pron pikrisht te ksaj popullate q jeton aty, t indigjenve dardano – shqiptar.
Gurt nga themeli i Kalas s Mjakut
Mirpo, shtrohet shtja: ku sht Tanusha n kt mes? Ajo na del si nj vendbanim i hershm q sht i rrethuar nga kala t shumta, nj vendbanim ku kryqzohen shum rrug, vend i lidhjeve n t gjitha drejtimet t nj itinerari antik.
Po ua jap kto shnime megjithse jan dhe ne librin tim por t papara ndonjiher.
“CeлoTo TaHyшeBци. Bo oBиj зaпиc e зaбeлeжeHo cлeдHoTo. ПpипaдHициTe Ha aлбaHckи eTHиkyM ja cakaT xpaбpocTa BиcTиHцkиoT AлбaHeц He би ro MaлTpeTиpaл oHaj шTo xpaбpo и пoшTeHo My ce cпpoTиBcTaBил иaja пoцeHyBaT cлaбocTa и kykaBичлиkoT.
(“Fshati Tanush. N kt prshkrim sht vrejtur edhe kjo: Pjestart e etnikumit shqiptar e duan dhe e vlersojn trimrin. Shqiptari i vrtet i Tanushs nuk e keqtrajton at q trimrisht dhe ndershmrisht i kundrvihet sepse kta e prbuzin dobsin dhe qyqarllkun”).
Ktu thuhet prerazi pr nj tipar karakterizues t tanushasit, q sht pasoj e nj morali, vlersim trimris edhe te kundrshtari, domethn te armiku.
Nj nder e respekt pr at q e meriton,dshmohet edhe prmes faktit se q nga shekulli i XV- t e deri m sot Tanusha kishte shum pak ngatrresa mes bashkfshatarve.
”TaHyшeBци иMaлa Hekoraш 120 ceлckи Haceлбии eдeH rpaдчe. Cпopeд ToraшHaTa aдMиHиcTpaTиBHa пoдeлбaHa oBa oблacT cиTe HaceлeHи MecTa My пpипaraлe Ha rилaHcka okoлиa.
(Fshati Tanush dikur ka pasur 120 vendbanime fshatare dhe nj qytez. Sipas ndarjes se athershme administrative t gjitha vendet e banuara i takonin rrethit t Gjilanit).
“Иako билe He Tako MaTpиajлHo бoraTи, жиTeли Ha oBa ceлcka Haceлбa co BepckиTe шTo rи иMaлe co rpaд ckoпje cekoraш ce PaзлиkyBaлe пo cBojaTa kyлTypa.
(“Edhe pse kan qen materialisht jo aq t pasur, banort e ktij vendbanim fshati me lidhjet q kishin me qytetin e Shkupit, gjithmon dalloheshin me kulturn e tyre”)
Marjan Sebaj Sopi: Juve vazhdoni n mnyr kronologjike (si e keni librin q nga fillimi i saj) t na paraqitni historin e ktyre anve (Anamoravs). Nuk i lni anash apo nuk i anashkaloni asesi as vitet e lufts s dyt botrore dhe patriott nacionalist e kundrshtar t sistemit komunist (partizan). ka brn kto an kundr qetave partizano-etnike apo ishim n gjum e shiqonim si na masakrojn, dhunojn nnat e motrat tona ardhacakt kanibal t ardhur nga Karpate e vise t ndryshme n trojet tona strgjyshore: Mund t veoni ndonj detaj apo ngjarje, person n luft kundr komunistve?
Z. Feri Arifi: Po dhe Lufta e Dyt Botrore n Tanush e pati bastionin e vet t rezistencs. Historia e instrumentalizuar komuniste, gjithnj kur vinte n pyetje rivlersimi i zhvillimit t lvizjes komuniste, heshtej kontributi i ktij fshati. Me t vetmen arsye se Tanusha ka qen ajo Golgota komunisto- etnike, vendi ku i lan eshtrat shum aradha q ishin nisur q ta shuajn frymn liridashse t tanushasve. Tanusha ishte ai vend q pr tre muaj me radh e mbajti vijn e frontit t lufts, duke dhn shembullin se si luftohet pr atdheun dhe popullin, ku ran shum dshmor dhe shum u plagosn duke sakrifikuar do gj edhe jetn. Q nga data e 18 shtatorit 1944, pastaj i tr muaji tetor,dhe nntor do t jet me sulme t njpasnjshme, ku pr t’i marr kto territore vazhduan luftimet pr do dit deri me 24-30 tetor 1944. Gjat ksaj periudhe shqiptart hyn afr atyre fshatrave ku ishin vendosur brigadat e shumta partizane, t cilt ishin bashkuar t gjith serbt e ktyre fshatrave, e t cilve u kishin ardhur n ndihm edhe partizant nga Vranja, Presheva, Bujanoci dhe nga Anomorava e Vitis.
Shqiptart ndrmarrin nj ofensiv t madhe n nj teren shum t hapur q nga Guri i Zi, duke rn n fshatin Brodec, mandej n Livadhin e Sulltan Muratit, (vend ku kishte pushuar n vitin 1389 Sulltan Murati e q m von ia ndrruan emrin duke e quajtur Livadhi i Carit) n drejtim t Kuqevishtit dhe teposht kah Prroi i Tlynit, n Bajashnic, pr t rn n drejtim t miniers s Bajanit e deri n Gornjan. N kt sulm t shqiptarve ran dshmor n Bajashnic, pikrisht te Kroi i Pajashnices: Idriz Dalip Arifi, plagoset Emli Hamdi Ibrahimi. N Lakin e Orviit, plagoset Misim Rrustem Misimi, ndrsa n Brodec plagosen Kasum Man Arifi, Hasip Bektesh Selimi, Rasim Lutfi Selimi, t gjith nga Tanusha.
Tanushasit, q e kishin rrethuar kufirin dhe e ruanin kt kufi nat e dit, sepse i kishin familjet e tyre n fshat q mund q ishin preja e par e sulmeve serbe, pr shkak t situats s prgjithshme q ishte krijuar me ndryshimin e raportit t forcave n t gjitha frontet e lufts, kurse lufta ktu kishte mbetur si qrim hesapesh mes shqiptarve dhe serbve.
Kta lufttar dinin po ashtu edhe pr urdhrin e krerve shqiptar ku thuhej q vendi t ruhet, ama mos t sulmohet armiku, sepse sht nnshkruar kapitullimi i Gjermanis naziste. Tani partizant ishin n luft vetm me shqiptart, e jo me tjert. Nga ana tjetr, lufttart e Bllacs, me Avdyl Durn n krye, kishin sulmuar fshatrat n lindje t Kosovs.
Tefit Tanisheci ishte ulur n nj shkmb ne Lakun e Shqiponjave, dhe mendonte pr fatin e lufts. Tash shumica e lufttarve ishin trhequr prej frontit dhe kishin shkuar npr vendet e tyre nga Morava, duke e kuptuar se kjo luft, nse vazhdohet do t jet e pakuptimt e ai si komandant dhe nj strateg lufte q ishte, (edhe pse shum merita ia morn t tjert fal historianve t njanshm n interpretimin e rezistencs nacionaliste n Kosov gjat ksaj periudhe, ngase puna e ktij trimi me tanushasit e tij ishte e paarritshme pr shqiptart e tjer), ishte shum i brengosur pr fatin e keq t lufts q u zgjidh n tryezat ndrkombtare, por m shum edhe pse i vriten e i plagosen gjith ata shok, me t cilt kishte frontin e lufts me fitore kundr bandave serbe.
Nga dhembja e madhe dhe mu n Lakun e Shqiponjave (Orviit), ku kishte ndezur nj zjarr, nga dhembja pr shokt, q pr do dit vriteshin n vija t ndryshme t frontit dhe at vetm Tanushas, i binte zjarrit me nj shkop pr ta larguar dshprimin q e kishte kapluar. Ishin edhe ditt shum t ftohta n mbarimin e tetorit dhe fillimit t nntorit 1944, e po edhe lartsia mbidetare e maleve bnte q t jet dhe me ftoft se zakonisht,
N kt situat ishte i domosdoshm nj kshillim, nj takim i komandantve T Tanushes q t merrej nj vendim dhe t dihej se cili do t jet orientimi i mtutjeshm i ksaj lufte. Komandantt e lufts ishin t gjith aty: Tefit Tanisheci, Ajvazi, Avdulla Bajram Shaqiri, Zylbehar Beqiri, Rexhep Daut Fazliu, Liman Beq Limani, Hesat Rashit Bekteshi, Shaip Beqir Ajvazi, Raif Bektesh Selimi, Beram Hysen Hoda, Nexhip Ali Veseli, Hisen Din Veseli, Xhemail Ajet Dani Hisni Avdi Arifi, Xhavit Hasan Hoda, Ahmet Sahit Kurtishi, Bilall Nuhi Jetishi, e shum komandant te togjeve nga Tanusha sepse Tanusha tash kish mbet vet n vien e frontit, dhe shum komandant t tjer, t togjeve e udhheqs t lufts”.
Lufta e vrtet dhe fronti i vrtet n mbrojtjen e shtjes shqiptare fillonte ktu n Tanush. doher e them ket sepse Historianet tan i hyn ne hak ktyre luftetarve, t tanushs bilbile as nuk prmendej buka e dhen e tanushasve pr kaq vite luft n kto troje q ishte nj nder luftuat m t rrepta m partizanet e jo q shkruhet neper disa vende tjera por kush nuk shkruajti as nj rresht deri m sod u anashkalua thuhej diku ne kopilaq, diku te guri zi, e them ket nga mllefi.
Ndrsa prap riorganizimi i ri i NDSH-s u b, duke ndjekur modelet e demokracis euro-atlantike, t shtyr nga disa anglo-amerikan far ishte programi i NDSH-s, nacionalizmit t moderuar, rishtas i falet Tanushs. Prap ktu historiografia jon i hyri n hak Tanushs. Themelimi i NDSH-s nuk u b diku n “Malet e Kopilaqs”, Kongresi par me t gjith krert e Lufts s Dyt Botrore u mbajt n Tanush q asnjher tjetr n trojet shqiptare nuk ishte mbajtur nj kongres i till ku morn pjes krert nga Shqipria, Kosova, Maqedonia, Kosova Lindore, dhe ra n harres vetm pse ishte n Tanush. Kongresi n fjal u mbajt n shtpin dhe oborrin e lufttarit t shquar tanushas, Zylbehar Beqir Ajvazit. Prsri Tanusha sht ai bastioni i nj lvizjeje t madhe dhe nj ndrgjegjsim. Kshtu Tanusha e dshmon kt ndrgjegjsim politik? Pr arsye se ajo ka jetuar me shekuj n mbetjet e nj kulture t lasht Dardane, n rrethinn e Kalave, t shumta, pran Minierave t shumta t antikitetit dhe t mesjets. Ku kama shkaut prap se shkeli Tanushn, sikur ne vendedet e tjera qe u bn Masakra te paparashikueshme. Imagjinata kriminele sllave, shpikte n vazhdimsi metoda dhe mnyra presioni ndaj shqiptarve vetm e vetm q t’i paksoj n numr apo edhe t’i shprngul fare nga trojet e tyre etnike.
Pas aksionit t mbledhjes s armve dhe fushats pr mbledhjen e “teprics” s ushqimit, q gjoja i kishin fshatart e Tanushs, kur prjetuan nj tmerr shum t madh, serbo-bullgart n fillim t viteve t ’60 – ta, filluan nj val t re represioni. Fjala sht pr programin e hartuar me prpikmri pr shpronsimin e shqiptarve t Tanushs nga pronat e tyre q i kishin q nga periudhat m t hershme t ekzistencs s tyre. Ky program i tjetrsimit t pronave t shqiptarve, ishte hartuar deri n detajet m t vogla. S pari do t fillohej me ato malore, ato t Karadakut apo Malit t Zi t Shkupit, atyre viseve q e rrethonin qytetin e lashte dardan, Skupin antik, q ka arritur deri n ditt tona me emrin paksa t modifikuar, por me rrnjn e fjals dardane.
Marjan Sebaj Sopi: Edhe pse u shuan shum tentime t nacionalistve tan, u burgosn shum, psuan shum persona e familje si i paraqitni edhe n librin tuaj t mrekullueshm, na intereson a pati pastaj gjat periudhs ‘’t paqs jugosllave’’ rahati si pretentohej ather t na paraqitt ai shtet apo ajo ideologji dhe a pati lvizje shqiptare n kt drejtim dmth tendenc pr shkputje dhe bashkim t trojeve shqiptare, ndr e gjith neve, endrr shumshekullore?
Z. Feri Arifi: Po Imagjinata kriminele sllave, shpikte n vazhdimsi metoda dhe mnyra presioni ndaj shqiptarve vetm e vetm q t’i paksoj n numr apo edhe t’i shprngul fare nga trojet e tyre etnike.
Pas aksionit t mbledhjes s armve dhe fushats pr mbledhjen e “teprics” s ushqimit, q gjoja i kishin fshatart e Tanushs, kur prjetuan nj tmerr shum t madh, serbo-bullgart n fillim t viteve t ’60 – ta, filluan nj val t re represioni. Fjala sht pr programin e hartuar me prpikmri pr shpronsimin e shqiptarve t Tanushs nga pronat e tyre q i kishin q nga periudhat m t hershme t ekzistencs s tyre. Ky program i tjetrsimit t pronave t shqiptarve, ishte hartuar deri n detajet m t vogla. S pari do t fillohej me ato malore, ato t Karadakut apo Malit t Zi t Shkupit, atyre viseve q e rrethonin qytetin e lashte dardan, Shkupin antik, q ka arritur deri n ditt tona me emrin paksa t modifikuar, por me rrnjn e fjals dardane.
“Tokat e Maleve t Zeza t Shkupit, t cilave ua kishin vn syrin pushtuesit sllav, rastsisht nuk thirreshin “Male t Zeza”, edhe pse serbt kishin tentuar t’ua ndryshojn emrin prmes prkthimit n (Skopska) Crna Gora. Ndrsa emri vrtet e ishte nxjerr nga pamja reale e tyre, nga errsira e gjetheve t pyjeve q perceptohej nga larg si nj gjelbrim i errsuar q vrtet soditsit do t’i ngjallte frik dhe respekt njkohsisht.
Marjan Sebaj Sopi: Meq arritm deri n vitet e lvizjeve studentore, vitet e Univeristeti (1970 e kndej, si e shini juve kt periudh relativisht s paku n sy t bots ‘’t qet’ dhe a ishte vrtet kjo koh e qet dhe rehatshme edhe pr shqiptar?
Z. Feri Arifi: Te ne n Maqedoni as q lvizi dika nga vendi, ishin vite t zeza edhe pse n Kosov u pan pak ndryshime nprmjet Maqedonis filluan tortura t heshtjes se asimilimit t shqiptareve ku fes i jepej nj rendis kurse shkollimit shqip i mbyllej dera dhe regjistrimet npr vendet e pista te ofiqarve SLLAV BEHEJ ME PRAPASHTESA. Ky Presioni mbi popullatn shqiptare shkonte deri n at nivel sa pretendimet pr asimilim, domethn t tjetrsimit t identitetit etnik, tashm ishin iniciativa legale. S pari kta eliminuan do shkrim n alfabetin e tyre ne “llatinic”, pas ksaj pasoi ndalimi i do shenje publike n alfabetin dhe gjuhn shqipe. Menjher pas ksaj erdhi n radh ngjitja e prapashtess “ov”, “viq”, dhe “ski”, te mbiemrat e shqiptarve, q ishte shkalla e par e prishjes s identitetit shqiptar n mbiemrat e tyre.
Baballart e pashkolluar dhe t friksuar se do t mund t ndodhte ndonj e keqe edhe m e madhe nga kta etnik serb, detyroheshin t duronin kt dhun psikike dhe terror q kanoste thelbin e identitetit kombtar. Si puna e letrnjoftimeve dhe pasaportave, jan lshuar me trajtat sllave t mbiemrave, si p.sh Selimi - Selimovi (kurse vllai tjer, Selimovski). Edhe te kta mbiemra me prapashtesa sllave, edhe pse kanqn brenda nj familjeje, shpesh kan eksperimentuar duke ua ndryshuar secilit, njri ta kishte me prefiksin maqedonas, vllai tjetr bullgar apo serb, etj. ( “ov’, “ski” e “viq”). Me qindra emra ishin t “gabuar” qllimisht. Nse dikush mund t krkonte prmirsimin e gabimit n letrnjoftim, procedura zgjaste pa kufi. Kto ishin punt e pista t nj administrate, e cila ushtrohej nga ofiqart serb, si p.sh: Sllovako Miserdevski dhe Bojko.... Kto pun vazhduan deri m 2O14 edhe sod Vazhdojn.
N librat – am t Tanushs ka me qindra emra t ndrruar n “ov”, “viq” e m von n “ski”, q u bn me qllim q m von t thuhet se n Tanush ka serb, bullgar e maqedonas. Ishte ky nj lloj asimilimi i heshtur, nj sulm n palcn e identitetit nacional t shqiptarve, fakt q dshmon qllimet e ktij shteti fashist.
Marjan Sebaj Sopi: Si e thoni e gjitha kjo edhe solli kryengritjen gjithpopullore, demostratat dhe n fund luftn heroike t familjes s Jasharve dhe shum familjeve tjera si n Dukagjin t Haradinajve, Likoshan...etj etj.. mesues. I nderuar juve as ksaj kohe nuk ndejtt duarkryq: juve nuk shiqonit se ka po ndodh, prveq q shkruanit, prveq hulumtimeve me t cilt mirreshit tr jetn, shnuat gjith ngjarjen dhe shkrimet e Juaja ku i kishit n at koh, ku ishit Juve, n at pa koh apo ferr pr popullin ton?
Z. Feri Arifi: Nj numr i madh i fshatit tim t Tanushs ishin pjestar t Ushtris lirimtare t Kosovs, q ishin neper vijat e fronteve t ndryshme n Kosov: Dukagjin, Suharek, Prizren. n Zonn e Neredimes, at t Karadakut dhe n pjes t tjera t Kosovs. Nj pjes tjetr se bashku me Xhavit Hasanin, Ridvan Nezirin, dhe dhjetra te tjer ku dhe un pata fatin te isha ne mesin e tyre nga Maqedonia ishim n furnizim me armatim, prcjellje t vullnetarve q hynin n luftn e Kosovs. Numri i ushtarve nga Tanusha ishte ta krahasosh me fshatrat e tjer shum i madh i Tanushasve mbi 40 sosh. Kishim nj t vrar dhe 6 t plagosur rend. Pr Tanushn kjo luft ishte e jona. Un them duke i gjurmuar dokumentet e me hershme, ket here: Kosova bri luft vetm pr vete. Por prap kishte si t them: Armiku deshi q ti praj dhe formohen dy Ushtri UCK qe ishte e formuar me hert dhe me von u Lajmrua dhe FARK por fal zotit u morren vesh. Kjo tek shqiptaret nuk duhet prsritur tjerat here.
Marjan Sebaj Sopi: Pas nj apo dy vitesh filloi lufta edhe n Maqedoni, ka ndodhi n pika t shkurtra atje, ka ndodhi me fshatin e lasht Tanush dhe popullatn e asaj ane, meq sip cekm disa her m par Tanusha ishte historikisht vend strategjik dhe n sy t okopuesit apo okopuesve t ndryshm?
Z. Feri Arifi: Po keqtrajtimet bheshin n Tanush dhe fshatrat prreth sepse ishin prgjat kufirit me Kosov dhe me Preshevn, ngase strategjia e tyre ishte q fshatrat rreth brezit kufitar t shprngulen nga kto treva dhe kjo t mbes tok sllave dhe t lidhet n trekndshin Kosov – Serbi – Maqedoni, si pik shum e rndsishme, n t ciln shqiptart nuk duhet t ken qasje n mes veti.
Opinioni vendor dhe ndrkombtar duhet ta dij pr rolin e ish-lufttarve t Ushtrive lirimtare t trojeve shqiptare n prgjithsi, t cilt reaguan se ishin duke e prcjell gjendjen e paprmirsuar t drejtave qytetarve, prkundr t gjitha orvatjeve pr zgjidhjen e shtjes s pazgjidhur shqiptare,
Dshtimi i politiks, ishte Maqedonia krkesat tonat shqiptare ishin pr barazi, Maqeonet e sodit qe nuk jan maqedon e them ket me plot Gojen. Prdoren dhunn ndaj shqiptareve, e bri t domosdoshme q djemt m t mir t kombit t’i dalin zot popullit dhe toks s vet me themelimin e Ushtris lirimtare Kombtare. Formimi ksaj ushtrie kishte t vetmin qllim: lirimin e trojeve dhe popullit shqiptar n Maqedoni nga zgjedhja sllave. Kshtu u lind Ushtria lirimtare Kombtare n Tanushn heroike si gjithher. Kryesisht me njerzit e saj q lindn u rritn n kto Male t Zeza t Shkupit Dardane. Jo rastsisht gjdo her ktu formohen ushtrit Lufta me turkun lufta par botrore lufta dyt po dhe kjo e fundit qe e mbajn bajrakun tanushasit sepse mund te them lirisht se Tanushas ne luften e kosove krahasur me fshatrat tjer te rrethit sht numr i madh i shqiptarve t Tanushs. Ku kishin qen pjestar t Ushtris lirimtare t Kosovs,
sht me rndsi t cekt kur gazetarja maqedonase me emrin Snezana Llupevska e pytur :“Pse vendose t shkosh pikrisht n Tanush” - e pyeta gazetaren Snezhana Llupevska. “Kishte informacione, t cilat vrtiteshin jo zyrtarisht, se dika po ndodh n kufirin me Kosovn. Numroheshin disa fshatrat Llojan, Tanush, Likov etje. Un e zgjodha Tanushn si fshat, i cili gjithmon ka qen problematik. Kur ka ndodhur ndonj gj, gjithmon ka ndodhur aty” – prgjigjet: Ajo Pas ikjes dhe lirimit saj pasoj sulmi Serbo sllav po ne ket dat dhe dit:
M datn 16 shkurt 2001, fshatart e Tanushs me t dgjuar pr vrasjen e Muzafer Xhaferit mbas dite me rnien e dshmorit t par mori nj hov t madh prkrahjeje nga t gjith shqiptart.
Reagimet e para t gazetaris shqiptare, si n Prishtin, ashtu dhe n Maqedoni, ishin shum t vrazhdt dhe pa asnj mirkuptim pr Ushtrin lirimtare Kombtare n Maqedoni.
Marjan Sebaj Sopi: Z. Feri Arifi, i nderuar, a jan gjitha kto elemente ato q Ju shtyrn juve t mos ndaleni s punuari me pend e besa dhe pushk? Dua t them edhepse e di se juve nuk paragjykoni, nuk anoni, nuk urreni...por a sht pikrisht gjaku i derdhur i sa e sa bashkfshatarve Tuaj, bashkombasve tuaj ajo q ju shtyri e gjith prvojn Tuaj jetsorem gjith potencialin intelektual, gjith frymn Tuaj patriotike e mendjen Tuaj t shndritur ta fusni n shrbim t popullit tanim kur gzojm lirin, por q n nj mnyr me veprn tuaj na thrrisni, na prbeni, na lutni...t mos ndalemi s hulumtuari, punuari pr shtet e komb, pr bashkimin e trrojeve tona arbrore? Un s paku ashtu e kam kuptuar fund e kry porosin e librit Tuaj? A qndon kjo dhe ka mund t na thoni Juve?
Z. Feri Arifi: Duke dgjuar npr oda se sa t vrar e t plagosur ishin nga vendlindja ime dhe si ishin zhvilluar betejat me Otomanet dhe ato Serbe me Shqiptart n kto troje, si fmij u frymzova me kt duke e dgjuar babain tim. Kishim borxh pr atdheun dhe bashkimin e Shqipris etnike n kufijt e saj t vjetr, por q n kto luftra Tanusha del e para, sepse n luftn e Kosovs ishin mbi 40 lufttar, e mos t flas pr luftn se Maqedonis sepse Tanusha ishte erdhe dhe fillim i lufts, kishte qindra lufttar n luftn e Kosovs kishim nj dshmor dhe pes veta t plagosur rend, kurse n luftn e Maqedonis ishin mbi 13 dshmor e dhjetra t plagosur, ky ishte ai motivi prfundimtar q m ka shtyr t bj thirrje pr nj Shqipri Etnike.
Marjan Sebaj Sopi: A gjett prkrahje gjat hulumtimeve Tuaja e q pr ne, pr gjeneratat e reja nse dshirojn ardhmri t drejt dhe reale t mbshtetur n t kaluarn faktike, pr punm e Juaj me decenie nga shoqria e jon a keni prkrahjen apo mbshtetjen? Sot a keni prkrahjen e institucioneve tona? Shoqris son?
Z. Feri Arifi: Un e kam prmendur, por ndihmes ishte ajo se kuvendi komunal i airit dhe komuna e Haraqins, ma botoi librin pr ta par dritn e diellit dhe i falnderoj n pafundsi edhe pse m mijra euro harxhova n gjurmime, ky ishte vetkontribouti im dhe vullneti im i madh njashtu atdhedashuria ime q brezat e ardhshm t ken nj histori t Tanushs, m gjith ato emra shqip q Serbt as q munden ti prkthenin n gjuhn e tyre edhe pse ndryshuan shum ato mbeten: SHUEGJARDHNIK, KODRA MOLLAVE, GJIBRA, LLUGJI, KODRA FURRES etj.
Marjan Sebaj Sopi: Si e cekni na duhet pun e pun pr t br e pr t qen pastaj t rehatshm t gjith t rnit tan dshmor gjat shekujve. ka pritni nga institucionet tona, a keni br ndonj lutje reth hulumtimeve, trashgimis kulturore dmth ruajtjes s atyre monumenteve (varresave, pllakave artifakteve etj etj...), pra a kujdest kush pr kto gjra pr ne t shenjnta?
Z. Feri Arifi: E din ITKSHM-ja n Shkup se un kam shkruar librin “Tanusha n rrjedhat e historis” bile drejtori i ksaj Skender Hasani mbajti nj fjalim t bukur pr librin. Pr ruajtjen e ktyre monumenteve pak jan t interesuar sepse gjysma e tyre gjenden n Kosov: kalat, faltoret, kishat e xhamit, ndrsa t them dhe nga ana jon jan shum varreza, e kisha t gjurmuara e gropuara nga njerzit e pandrgjegjshm sepse politika serbe e bullgare ka ofruar harta t llojllojshme me fotografi t kalave , faltoreve, kishave, e vend varrezave, ku thuhet se n kto vende duhet gjurmuar se ka ari, kjo sht nj politik sllave q do t’i shkatrroj vendet me mbetje t lashta nprmes shqiptarve sepse ato s’kan mundsi ta bjn kt pun. Un kam hasur me dhjetra gurvarresh q jan tipike ilire t groposura dhe t thyera ,mandej nj kish n afrsi t fshatit Malin n lumin e stanit q quhet Kisha e Bardh q ende gropohet dhe shkatrrohet, se aty gjendet ari. Dhjetra njerz m than se ne kemi harta pr kto vende, i lus nprmes ksaj interviste q mos t’i shkatrrojn kultet e vjetra pellazgo-ilire sepse serbet nprmes ksaj duan t’i arrijn qllimet e tyre ,duke thn se n kto troje nuk ka pasur shqiptar por ROM, QERKEZ, VLLAH,etj. Ku ishte e pamundur q ato t jetojn n kto terrene t vshtira n pyje t dendura dhe t mdha.
Marjan Sebaj Sopi: Dhe meq jemi kah fundi i ksaj bisede aq konstruktive, t hapur, t dashur me Ju, neve Ju njohim dhe po t rrinim me muaj kemi se ka t’i tregojm t rinjve, popullit, pra na thuani di lidhje me kt fshat monografin e cilit e keni br e pr t cilin folm m lart. Si qndron puna sot me kt fshat: Sa banor ka? N far kushte jetojn? A jeni juve fshat administrativisht me Maqedoni apo Kosov meq deri para disa viteve neve e dim, edhe un e dij se e gjith jeta, tregtia etj jan zhvilluar nga Tanusha n Kosov, Bin-Viti, Gjilan, Preshev...
Z. Feri Arifi: Po ne jemi fshat q jemi nn administrimin e Shkupit, q nga kohrat e hershme sepse kufjit ishin t pandar ,por m 1912 n kohn e okupimit serb Kosova u nda nga ne, tek ne u vendos kufiri administrativ kurse u vulos me ardhjen e Titos me 1945 sepse kto ishin planet e Serbis q pr ta shkputur Maqedonin nga trojet am dhe pr ta formuar nj shtet t ri n Maqedoni q nuk kishte ekzistuar por toka ishte ajo qe mbante emrin Maqedoni ja fjalt e nj plaku t menur dhe t moshuar q ishte i lindur m 1907, n Tanush: Zylbehar Beqir Ajvazi, Maqedon etnik nuk ka, thoshte Zylbehari. Popullata vendore jan vllah dhe disa bullgar q mbeten n kto trevat tona. Kurr mos shkruani pr kta se jan maqedonas. Kur u formuan Brigada Kosovaro - Maqedone, quheshin ashtu vetm pr shkak t emrit, q ishin emrat e vendeve, toks, territorit prej nga u rekrutuan t rinjt. Kto territore jan t banuar nga shqiptart. Popullata maqedonase nuk ka ekzistuar asnjher. Kta i formoi si maqedon Serbia, s bashku me Titon, e Tempon, duke pasur pretendime pr t’u zgjeruar m von n kt vend shqiptar n emr t sllaveve maqedonas, q n t vrtet jan bullgar. Sot, dgjoj se ka njerz ose popull maqedonas. Kta nuk jan maqedonas. Merrni e shiheni deftert e regjistrimeve turke nga 1900 e jo m larg dhe do t shihni se kush kan qen banort vendor. Mandej edhe mbajtja mend e gjyshrve dhe strgjyshrve tan, dshmon se ktu s’ kan ekzistuar maqedonasit si popull. sht nj gnjeshtr e Serbis dhe e politiks s Titos, e Tempos, Kurr nuk duhet pranuar si e till Maqedonia sepse sht vendi Aleksandrit shqiptar, i vendit t quajtur Maqedoni e historis s hershme shqiptare.
N ish-Jugosllavin e Titos kryesisht tregtin e kemi br n qytetin e Vitis, ku mund t prmend motrat e nderit, q na ndihmuan m s teprmi sepse ne ambulant tonn nuk kishim dhe shpresn pr cdo t smur e kishim aty .Vlen t’i prmendim dhe shitoret e fshatit Binq sepse dhe ju jeni po nga ky fshat dhe e kemi me borxh t’i prmendim shitsit q na ndihmuan shum,fshatart u furnizuan me mall nga 1. Zefit e Davidi 2.Fitori, 3.Nuhi Ahmeti, 4.Filipi, 5.Seb Nuiqi, i falnderoj shum n emr te fshatit dhe timin personal.
Marjan Sebaj Sopi: Lidhje me hulumtime e shkrime, do na gzoni s shpejti me ndonj vepr t ktill: Keni n plan t botoni di edhepse ndoshta po ju them kt sikur miku mikut, juve i keni sfiduar shum historian t njohur edhe shqiptar prveq atyre serb? Meq ata kan shkruar shumher edhe me prapavij, me paragjykime, besa bes edhe t poprositur e t shitur pr pak para apo mjete tjera? Juve i demaskoni shum ngjarje? Juve me dshmitar okular t kohs me njerz t dor s par e shpjegoni shembull ngjarjne n prpikri: Ka reagime nga historiant tan, s paku juve prsonalisht?
Z. Feri Arifi: Po sa i prket shkrimeve, jam duke punuar nj libr mjaft intersant q t zbardhen historit q ne nuk i kemi ditur titull i librit do t jet KONGRESI i –I- i NDSH-s M 15,16, GUSHT N TANUSH” Feri Hisni Arifi.
Marjan Sebaj Sopi: z. Feri Arifi, ju krkojm falje meq ju morm kaq shum koh, pr juve koh e shenjt dhe e bekuar sepse gjithnj jeni n teren, gjithnj jeni me njerz e n hulumtim t fakteve tjera pr dobi t kombit. Gjithsesi ishte knaqsi e veant biseda me ju? Ishte knaqsi t ddjojm se si na paraqitni dhe zbardhi historin ton n mnyrn m t mir t mundshme dhe pa anime, pa paragjykime, pa ofenduar askend, por duke thn gjithnj me fakte t vrtetn. Pra, n emr t lexuesve tan t shumt t zemrashqiptare, n emr t tim prsonal ju uroj n rend t par shndet, jet sa m t gjat dhe presim t na gzoni me vepra tjera t cilat mesiguri se n t ardhmn do jen edhe lnd pr studime t reja shkencore, pr magjistratora e doktoratura. Kshtuq vazhdoni punn Tuaj t shenjt dhe prr fund dy tre fjal pr gjith opinjonin ton t gjer.
Z. Feri Arifi: Po ishte nj knaqsi e veant z. Marjan Sebaj-Sopi q bm kt intervist pr Tanushn e Lashttsis. Luftrat e shumta q u zhvilluan n kto troje, t Dardanis s vjetr, me mijra vite, t vuajtura por prap i mbijetuam torturave t tyre . sht nj intervist pr fshatin tim t lindjes Tanushn q askush deri m tani nuk e ka br. Them se dhe tanushasit do t jen mirnjohs pr kt intervist q ju e bt me mua.
Marjan Sebaj Sopi: Pr mua por besoj edhe pr lexuesit tan t dashur, ishte knaqsi t ndajm gjith kto njohuri me Ju, u pasurova shpirtrisht por na obliguat t punojm e mos t flejm. Zoti ju dhasht shndet. E bekoft jetn e veprimtarin Tuaj. Ju faleminderit.
Z. Feri Arifi: Ishte nj knaqsi e veant t bisedohet me ju z. Marjan Sebaj-Sopi, shndet pr ju dhe shqiptart, ende kemi pun dhe sfida t pakryera, presim q populli shqiptar t bashkohet n nj shtet Etnik Shqiptar.
Eksluzive pr ‘’ZemraShqiptare’’
Marjan Sebaj SOPI
Viti; 14. 10. 2015
Ndryshuar pr her t fundit nga lek-p : 27-10-2015 m 12:52
-
Regullat e Postimit
- Ju nuk mund t hapni tema t reja.
- Ju nuk mund t postoni n tema.
- Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
- Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
-
Rregullat e Forumit
unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ssw_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn taq_Latn fij_Latn ibo_Latn ibo_Latn taq_Latn ibo_Latn sna_Latn sna_Latn als_Latn nno_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn dik_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn mkd_Cyrl als_Latn mkd_Cyrl als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn mkd_Cyrl als_Latn als_Latn als_Latn mkd_Cyrl als_Latn mkd_Cyrl als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn dan_Latn zsm_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn