als_Latn uzn_Latn mlt_Latn
Besoj.... Jisu Krishtin - Birin e Perndis, t Vetmlindurin
Jisui sht nj me Perndin, si Biri i Tij i vetmlindur. Kjo u formulua nga etrit e shenjt t Sinodit t Nikeas si m posht:
"...dhe n nj Zot, Jisu Krishtin, Birin e Perndis, t vetmlindurin, q lindi prej Atit prpara gjith shekujve. Drit prej drite, Perndi t vrtet prej Perndie t vrtet, t lindur jo t br, q ka t qent nj me Atin, me ann e t cilit u bn t gjitha..."
Kto rreshta flasin pr Birin e Perndis, t quajtur gjithashtu Fjala (ose Logos) e Perndis, prpara lindjes s tij n mish njerzor prej Virgjreshs Maria n Bethlehem. Ka vetm nj Bir t Perndis t prjetshm. Ai sht quajtur i Vetmlindur, q do t thot i vetmi i lindur nga Perndia At. I Lindur ka kuptimin jo i krijuar. Biri i Perndis ka lindur prej Atit "prpara gjith shekujve", d.m.th. prpara krijimit, prpara fillimit t kohs. Koha filloi me krijimin. Perndia ekziston prpara kohs, n nj ekzistenc t prjetshme, t pakoh, pa fillim dhe pa fund. Prjetsi, si fjal nuk do t thot nj koh pa fund, por do t thot gjendje pa koh - jo t kaluar ose t ardhshme, por vetm nj t tashme t vazhdueshme. Pr Perndin nuk ka t kaluar apo t ardhshme. Pr Perndin, gjithka sht tani.
* * *
N t prjetshmen "tani" t Perndis, prpara krijimit t bots, Perndia At lindi Birin e Tij t vetmlindur, n nj lindje q mund t emrtohet e prjetshme dhe pa koh. Kjo do t thot q ndonse Biri ka "lindur prej Atit", lindja e tij sht e prjetshme. Kshtu, kurr nuk ka patur nj "koh" kur nuk ka qen Biri i Perndis. Heretiku Arios, pikrisht kt thoshte, q ka patur nj koh q Biri nuk ka qen. Msimi i tij u dnua n Sinodin e Par Ekumenik. Ndonse i lindur nga Ati dhe e ka origjinn n T, Biri i vetmlindur gjithmon ka ekzistuar, ose pr ta shprehur m mir "ekziston" gjithmon si i pakrijuar, i prjetshm dhe hyjnor. Kshtu thot Ungjilli i Shn Joanit: N fillim ishte Fjala (Logos - Biri) dhe Fjala ishte me Perndin, dhe Fjala ishte Perndi (Joani 1:1).
Si i lindur i prjetshm i Perndis dhe gjithmon ekzistues me Atin n "lindjen e pa koh", Biri i Perndis sht me t vrtet "Drit prej Drite, Perndi i Vrtet prej Perndie t Vrtet". Sepse Perndia sht Drit dhe far ka lindur prej Tij duhet t jet Drit. Dhe Perndia sht Perndi i Vrtet dhe far ka lindur prej Tij duhet t jet Perndi i Vrtet. Ne e dim nga rendi i gjrave t krijuara q far sht lindur duhet t jet thelbsisht i njjt me at q e ka lindur. Nse nj vjen nga nj qenie, duhet t jet e njjta gj. Kurr nuk mund t jet nj gj tjetr. Kshtu, njerzit lindin njerz, zogjt lindin zogj, peshqit peshq dhe lulet lindin lule. Kshtu, Biri i lindur prej Atit, prej qenies hyjnore t prsosur, sht krejtsisht si Ati, n t gjitha; me prjashtim t faktit q sht lindur prej Atit dhe sht Biri.
Nse Ati sht hyjnor dhe prjetsisht i prsosur, i vrtet, i ditur, i mir, i dashur dhe gjithka tjetr q ne dim, se Perndia sht "i paprshkruar, i pakuptuar, i padukur, q egziston gjithmon dhe prjetsisht i njjti" (duke cituar Meshn), ather edhe Biri duhet t jet i till n tr kto gjra. Nj shenjt i Kishs thoshte "t thuash q far sht lindur nga Perndia sht m pak se Perndia, do t thot t mos nderosh Perndin". Biri sht"i lindur jo i br, q ka t qent nj me Atin". "I lindur jo i br" mund t thuhet gjithashtu, "i lindur jo i krijuar". Gjithka q ekziston, prve Perndis, sht krijuar prej Tij: t gjith gjrat e dukshme dhe t padukshme. Por Biri i Perndis nuk sht nj krijes. Ai nuk u krijua ose u b nga Perndia. Ai u lind, doli prej vet qenies dhe natyrs s Atit.
Sipas kuptimit orthodhoks t zbuless hyjnore, i prket vet natyrs s Perndis - Perndis si Perndi - q Perndia sht nj At i prjetshm nga natyra, dhe Ai do t ket gjithmon me Vete Birin e Tij t prjetshm dhe t pakrijuar. I prket vet natyrs s Perndis q Ai t jet nj qenie e till, meqense Ai sht hyjnor i vrtet dhe i prsosur. I prket vet natyrs s Perndis q Ai t mos jet i vetm i prjetshm n hyjnishmrin e Tij, por q qenia e Tij si Dashuri dhe Mirsi, duhet natyralisht "t derdh vetveten" dhe "t riprodhoj vetveten" n lindjen e Birit hyjnor: "Birit t Dashuris s Tij", si e quan at apostull Pavli (Kolosiant 1:13). Kshtu sht nj abis ndrmjet t krijuars dhe t pakrijuars, ndrmjet Perndis dhe gjithkaje tjetr q Perndia bri nga hii. Biri i Perndis, nuk u b nga hii. Ai sht lindur prjetsisht prej qenies hyjnore t Atit. Ai i prket "ans s Perndis".
* * *
Duke qen i lindur dhe jo i br, Biri i Perndis sht far Perndia sht. Shprehja q ka t qent nj me Atin do t thot thjesht kt: far Perndia At sht, ashtu sht edhe Biri i Perndis. far sht Ati ashtu sht edhe Biri. Ati sht hyjnor, Biri sht hyjnor; Ati sht i prjetshm, Biri sht i prjetshm; Ati sht i pakrijuar, Biri sht gjithashtu i pakrijuar; Ati sht Perndi dhe Biri sht Perndi. Ky sht kuptimi kur ne pohojm e rrfejm "i vetmlinduri Bir i Perndis... q ka t qent nj me Atin". Duke qen gjithmon me Atin, Biri gjithashtu ka nj jet, nj vullnet, nj fuqi dhe nj veprim me T. Gjithka q Ati sht dhe Biri sht; kshtu gjithka q Ati bn, gjithashtu bn edhe Biri. Veprimi fillestar i Perndis jasht ekzistencs s Tij hyjnore sht veprimi i krijimit. Ati sht krijuesi i qiellit dhe i dheut, i t gjith dukurave dhe t padukurave. Dhe n veprimin e krijimit, ne pohojm n Simbolin e Besimit, q Biri sht ai "me ann e t cilit u bn t gjitha".
Biri vepron n Krijimin, si prmbushsi i dshirs s Atit. Veprimi hyjnor i krijimit - dhe me t vrtet, do veprim drejt bots n zbulesn, shptimin dhe lavdrimin - sht dshiruar nga Ati dhe prmbushur nga Biri (ne do t flasim m posht pr Shpirtin e Shenjt) n nj veprim hyjnor identik. Kshtu, ne kemi n Gjenezn tregimin e krijimit t Perndis me an t fjals s Tij hyjnore ("Perndia tha...") dhe n Ungjillin e Shn Joanit zbulesn e mposhtme: "Ai (Fjala-Biri) ishte n fillim me Perndin (Atin); t gjitha gjrat u bn me an t tij dhe pa t nuk u b asgj q sht br" (Joani 1:2-3).
Kjo sht gjithashtu dhe doktrina e apostull Pavlit: "...me an t atij (Birit) u krijuan t gjitha, sa jan n qiejt dhe mbi dhe, t dukurat dhe t padukurat, a frone, a zotrime, a urdhra, a pushtete - t gjitha jan krijuar me an t atij dhe pr at. Ai sht prpara t gjithave, dhe t gjitha me an t atij qendrojn" (Kolosiant 1:16-17). Kshtu, Biri i prjetshm i Perndis rrfehet si ai "me ann e t cilit t gjitha u bn" (Hebrejt 1:2; 2:10; Romant 11:36).
* * *
Simboli i Besimit vazhdon "...Q pr ne njerzit dhe pr shptimin ton zbriti prej qiejve, edhe u mishrua prej Shpirtit t Shenjt dhe Virgjreshs Mari dhe u b njeri...". Biri hyjnor i Perndis lindi n mish njerzor pr shptimin e bots. Kjo sht doktrina qendrore e Besimit t Krishter Orthodhoks; tr jeta e t krishterve mbshtetet mbi kt fakt. Simboli i Besimit thekson q Biri i Perndis erdhi"pr ne njerzit dhe pr shptimin ton". Kjo sht doktrina biblike m qendrore, q Perndia kaq shum e deshi botn sa dha Birin e tij t vetmlindur, q t mos humbas kushdo q ti besoj atij, po t ket jet t prjetshme (Joani 3:16, cituar n do Mesh Hyjnore n qendr t lutjes eukaristike).
Pr shkak t dashuris s Tij t prsosur, Perndia drgoi Birin e Tij n bot. Perndia e dinte qysh n krijimin, q t kesh nj bot ajo do t krkoj mishrimin e Birit t tij n mish njerzor. Mishrimi si fjal do t thot t marrsh trsin e natyrs njerzore, trupin dhe shpirtin. "Edhe Fjala u b mish, edhe ndenji ndr ne (edhe pam lavdin' e ati, lavdi porsi t vetmlinduri prej Atit), plot me hir e me t vrtet... Edhe t gjith ne muarrm prej plotsis s tij, hir prmbi hir" (Joani 1:14-16).
* * *
Zbriti prej Qiejve. . . Pohimi q Biri "zbriti prej qiejve dhe u mishrua", nuk do t thot q Ai ishte diku "atje lart" n univers dhe pastaj zbriti n planetin tok. "Zbriti prej qiejve" sht nj shprehje biblike pr t thn q Biri i Perndis erdhi prej ekzistencs hyjnore q sht krejtsisht "tjetr", jasht kufijve t hapsirs dhe kohs. Nuk duhet t harrojm karakterin simbolik t t gjitha fjalve dhe pohimeve tona rreth Perndis. Pohimi q Biri "zbriti prej qiejve", gjithashtu, nuk duhet t interpretohet n kuptimin q prpara mishrimit Biri i Perndis mungonte krejtsisht nga bota. Biri i Perndis ishte gjithmon "n bot" sepse "bota u b me ann e atij"(Joani 1:10). Ai ishte gjithmon i pranishm n bot, sepse Ai personalisht sht jeta dhe drita e njeriut (1 Joani 4).
do njeri, si "i krijuar n shemblltyrn dhe ngjashmrin e Perndis" - vetm duke qen njeri - sht nj pasqyrim i Birit hyjnor, i Cili sht Vet shmblltyra e pakrijuar e Perndis (Kolosiant 1:15; Hebrejt 1:3). Kshtu, Biri ose Fjala, ose Shemblltyra (Imazhi), ose Rrezatimi i Perndis, si quhet Ai n Shkrimin e Shenjt, ishte gjithmon "n bot" duke qen gjithmon i pranishm n do "shemblltyr t krijuar" t tij, jo vetm si krijuesi i tyre, por q tr krijesat jan krijuar q t marrin pjes n qenien e tij dhe ta pasqyrojn at. Kshtu, n mishrimin e tij, Biri vjen personalisht n bot dhe bhet Vet njeri. Por edhe prpara mishrimit, Ai ishte gjithmon n bot nprmjet pranis dhe fuqis s veprimit t tij krijues n krijesat e tij, veanrisht tek njeriu.
* * *
Pr m tepr, doktrina orthodhokse i sheh shfaqjet e Perndis tek shenjtort e Dhiats s Vjetr, t ashtuquajtura theofan (q do t thot shfaqje hyjnore), si shfaqje t Atit, nprmjet, dhe n Birin e tij ose Logos. Kshtu, pr shembull, shfaqjet tek Moisiu, Ilia (Elia) ose Isaia jan ndrmjetuar prej Birit hyjnor dhe t pakrijuar t Perndis. Gjithashtu doktrina orthodhokse na mson, q Fjala e Perndis, e cila erdhi tek profett dhe shenjtort e Dhiats s Vjetr, si dhe fjalt e Ligjit t Dhiats s Vjetr s Moisiut, q n hebraishte quhen "fjalt" dhe jo si n shqip "urdhrimet", jan gjithashtu zbulesa t Perndis me an t Birit t Tij, Fjals hyjnore. Kshtu, pr shembull, ne kemi dshmi n Dhiatn e Vjetr pr zbulesn e Fjals s Perndis, si ajo tek Profeti Isaia, pothuaj n t njjtn form personale si n Ungjillin e krishter: Ashtu si shiu dhe bora q zbresin nga qielli dhe nuk kthehen m atje, por bhen uj n tok, duke e br at t jap prodhime, duke dhn far tek mbjellsi dhe buk tek ngrnsi, kshtu dhe fjala q del nga goja ime; nuk do t kthehet e zbrazt, por do t kryej at q un mendoj, dhe do t lulzoj n gjrat pr t cilat e drgova (Isaia 55:10-11).
Kshtu, prpara lindjes s Tij personale si njeri prej Virgjreshs Mari, Jisui, Biri hyjnor dhe Fjala e Perndis ishte n bot nprmjet pranis dhe veprimit t Tij n krijimin, veanrisht n njeriun. Ai ishte i pranishm dhe aktiv; gjithashtu n theofanit e shenjtorve t Dhiats s Vjetr; dhe n fjalt e ligjit dhe t profetve, n shkrimet dhe n traditn gojore.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn