als_Latn uzn_Latn slv_Latn
Emrimi i Mehmetit n fronin e Egjiptit nuk do t mjaftonte pr t qetsuar vendin. N vitin 1807 vendi do t sulmohet nga britanikt t cilt do t pezmatohen nga vendosja e rendit n Egjipt. Megjithat ata do t thyhen nga armata egjiptiane n Rozeta dhe m pas detyrohen t braktisin Aleksandrin. Por britanikt nuk ishin t vetmit q do t mrziten me fitoret e Mehmetit. Cmir mbi pushtetin e valiut shqiptar do t kishte edhe n Stamboll. Husrev Pasha, q kishte par karriern e tij t shkatrrohet nga shqiptart n Egjipt, e cyste sulltanin t shihte npunsin e tij n Egjipt jo m si varts por si nj kundrshtar. Prve ksaj, bejlert mamluk q Mehmeti kishte shtypur m par, tashm t rigrupuar rreth Elfi Beut dhe duke patur mbshtetjen e britanikve, kishin nisur t rebelohen kundr valiut t Kajros. Pr t’u prballur njher e mir me rrezikun mamluk, n 1 Mars 1811, Mehmet Aliu i cili edhe pse nuk kishte lexuar kurr Makiavelin, do t bnte nj veprim q vetm t fundit mund t’i shkont ndrmend.
Pasi n Arabin Saudite t ksaj kohe, sauditt kishin pushtuar Qytetet e Shenjta dhe ndalonin haxhijt t kryejn Haxhin, Mehmeti si vali i Egjiptit q ishte, kishte pr detyr t kujdesej pr rendin dhe qetsin n Qytetet e Shenjta. Me lejen dhe urdhrin e sulltanit, ai kishte vendosur t drgoj djalin e tij, Tosun Pashn pr t liruar dhe vendosur rregull n Tokn e Shenjt. Pr t prshndetur drgimin e ekspedits kundr rebelve, Pashai, do t ftonte n Kshtjelln e Kajros pjesn m t mir t paris mamluke. Rreth katrqind vet do t priteshin me ceremoni madhshtore nga kujdestari i Xhamive t Shenjta. Por pasi paria t hyj n Kshtjelln e Qytetit, n t ciln ishin sarajet e Pashait dhe njher e nj koh ishte strehuar vet Salahudin al-Ejubi, do t ndodhte nj nga masakrat m t papara t historis s Lindjes s Mesme. Trupat shqiptare nn udhheqjen e Tosun Pashs, do t rrethonin kshtjelln dhe masakrojn brenda mureve t saj t gjith bejlert e pabindur mamluk, n t njjtn mnyr si do t bnte edhe Ali Pasha disa vite m von me kardhiqiott n Toskri. Nga masakra e Mehmetit do t shptonte vetm nj be i vetm i cili pas ksaj do t mbushte me panik t gjith Egjiptin, pr at q kishte par...
Zgjidhja e shtjes mamluke do t ndiqej nga Mehmet Aliu edhe me nj hap tjetr t rndsishm drejt konsolidimit t shtetit egjiptian. Pasi deri n kt moment Mehmeti ishte mbshtetur n forcn e ushtarve shqiptar, t cilt, jo vetm q ishin t pakt n numr, por shpesh edhe shum tekanjoz, pas shkatrrimit t mamlukve ai nisi themelimin e ushtris s rregullt egjiptiane. Pr kt arsye n vitin 1814 ai nisi t ndrtoj ushtrin e par moderne t Bots Islame, e cila nuk do t ngrihej m sipas stilit t vjetr t ushtris osmane, por sipas skemave moderne t ushtrive evropjane. Kjo forc e re do t quhej Nidham-i Xhedid apo Sistemi i Ri ushtarak. Ajo do t drejtohej, strukturohej dhe strvitej nga nj kolonel francez i pashait, i quajtur Sves, t cilin Mehmeti do ta bind t kthehet n musliman. Pas pranimit t fes shqiptare, Sevesi do t emrohet Sulejman Pasha. N ushtrin e re, pashai fillimisht do t rekrutonte skllevr sudanez, t cilt do t’i zvendsonte m pas me fshatar egjiptian, t njohur si fallhn.
Nnshtrimi i Sauditve
N kohn kur Mehmet Aliu ishte br sundues i Egjiptit, n Arabin e sotme Saudite, q n at bot ishte pjes e Kalifatit Osman, familja e Saudve, e inspiruar nga msimet e dijetarit arab, Muhamed Ibn Abdul Vahab, i cili krkonte reformimin e fes islame dhe kthimin n traditn e sahabve t hershm t Islamit, kishte nisur t krijoj shtetin saudit, sipas tradits selefiste. Megjithat, krijimi i ktij shteti nnkuptonte coptimin e kalifatit osman i cili trashgohej nga dera e osmanve q nga viti 1517, kur sulltan Selimi I kishte marr pushtetin shpirtror t kalifatit nga kalifi abasid i Kajros. Edhe pse msimet teuhidike saudite krkonin pastrimin e fes nga bidatet dhe kthimin n Islamin e pastr t kohs s Profetit, ndalimi i haxhinjve nga kryerja e Haxhit dhe pr m tepr forma militante e Shtetit t Par Saudit prbnte nj krcnim pr Dar al-Islamin dhe autoritetin e kalifit sulltan n Stamboll. Sipas besimit t shumics s besimtarve musliman n kt koh, kalifi osman ishte nj pasardhs i kalifve t hershm t Islamit, t cilt amanetin e Kalifatit e trashgonin q nga koha profetit Muhamed nprmjet katr kalifve t drejt, amanet q m pas e kishin marr umajadt, dhe m pas abasidt deri t osmant. Duke e konsideruar rebelimin saudit kundr normave t sheriatit, shejhulislami dhe shejht e Azharit nxorrn fetva q Shteti Saudit t vihet nn kontroll dhe forma e dhunshme e lufts s tyre t ndalohej. Pr kt arsye, Mehmet Aliu do t drgonte djalin e tij, Tosun Pashn n Qytetet e Shenjta pr t’ia kthyer ato fisit t kurejshve dhe kujdestarit t tyre, sulltanit, dhe larguar nga to pushtuesit e Nexhdit. Fushatat e bijve t Mehmet Aliut do t prfundonin me sukses kur n 1818 forcat shqiptaro – egjiptiane pushtuan kryeqytetin saudit, Darijan dhe burgosn Abdullah ibn Saudin. Pas ksaj, Ibrahim Pasha pushtoi edhe pjest e tjera t Nexhdit dhe Hixhazit (1818 – 1820). Ndrsa Abdullah ibn Saudi q ishte kapur i gjall, do t drgohej n Stamboll, pran sulltanit. Edhe pse Ibrahim Pasha dhe Mehmet Aliu do t krkonin faljen e tij, sulltani do ta dnonte me vdekje Abdullahin n sheshin e Gjylhanes n Stamboll. Prve fitoreve n beteja, Ibrahimi morri nga sauditt edhe nj nga kopjet m t vjetra t Kuranit t Shenjt q datonte q nga koha e kalifit t tret t Islamit, Osmanit. Kjo kopje do t ruhet deri n ditt e sotme n Top Kap Sarajet n Stamboll.
Pas nnshtrimit t sauditve, Mehmet Aliu vazhdoi t fuste nn sundimin e tij nga vitet 1820 deri me 1822 edhe provincat afrikane t Nubis, Sanarit dhe Kordofanit, q pas ksaj do t njihen si Sudan. Pr t nnshtruar ato, ai drgoi nj ekspedit ushtarake prej 4000 vetsh n vitin 1820, q komandohej nga djali i dyt i pashait, Ismail Pasha e cila n 1823 realizoi themelimin e provincs s Sudanit dhe shpalli Khartumin kryeqendr t vendit.
Prballja me Terrorin Grek
N kohn kur Mehmet Aliu kishte nnshtruar Sudanin dhe Arabin Saudite, n Ballkan me cytjen e fuqive perndimore, grekt po nisnin rebelimin e tyre. Ky rebelim do t gjente momentin m t mir t shprthimit me rastin e vrasjes s Ali Pash Tepelens n Jug t Shqipris nga osmant. Vakumi ushtarak, politik dhe shpirtror q do t krijohej pas vrasjes s Aliut do t lironte grekt nga pushteti i shqiptarve dhe zgjoj mes tyre ndjenjn e pamvarsis. Duke qen se Perandoria Osmane n kohn n fjal nuk kishte burimet e duhura njerzore pr t shtypur rebelimin grek, dhe ky i fundit nisi spastrime t egra etnike kundr muslimanve, sulltan Mahmuti II do t krkonte ndihmn e Mehmet Aliut pr t shtypur rebelimin. Valiu i Egjiptit q n kt koh posedonte ushtrin moderne t Nizam-i Xhedidit, do t’i premtohej dhnia nn administrim e Krets, Qipros dhe Mores n rast fitoreje.
Megjithat kundrshtari grek nuk qndronte i vetm n luftn e tij. Prkrah tij qndronin fuqit perndimore, t cilat armatosn dhe cysnin terrorin grek drejt qllimit t tij final, q ishte krijimi i nj shteti grek dhe spastrimin etnik t muslimanve nga pjesa evropjane e perandoris. Pas rebelimit grek qndronte edhe klika e fanariotve t Stambollit, t cilt gzonin nj pushtet t konsiderueshm politik dhe financiar n perandori. Pr m tepr, konflikti ndrmjet Ali Pashs s Janins dhe sulltanit i kishte shrbyer organizats terroriste greke, Filiki Hetairia-s (Shoqata e Miqve) t organizoj vetveten n t gjith perandorin dhe nprmjet Aleksandr Ipsilantit, q ishte gjithashtu fanariot, t nis revoltn e saj n More, n Mars t vitit 1821, n kohn kur osmant mbanin t rrethuar Ali Pashn.
Revolts greke brenda nj kohe t shkurtr do ti bashkohej shumica e ishujve t Egjeut, dhe lvizja do t shtrihej deri n Gjirin e Korintit. Organizatat klefte apo bandat e hajdutve do t ishin forca kryesore e rebelimit grek. Duke prdorur terror dhe grabitje, Morea, Athina, Teba dhe Misolongjia do t merreshin n kontroll nga rebelt grek n ver 1822, t cilt masakronin shqiptart dhe turqit musliman q gjenin. Rebelimi grek arriti kulmin e tij n Dhjetor t vitit 1822 kur n More, grekt deklaruan pamvarsin e Greqis dhe zgjodhn nj rebel fanariot, Aleksandr Mavrokordatos, si presidentin e tyre. Megjithat, n vitin 1823, pasi kishin vrar shum turq e shqiptar, grekt, nisn t luftojn edhe njri tjetrin. N kto kushte kur forcat jeniere t sulltan Mahmutit II ishin treguar t paafta pr t shtypur ekstremistt, sulltani do t krkonte ndihmn e guvernatorit t tij n Egjipt, i cili sapo kishte fituar mbi sauditt.
Mehmet Aliu ishte i interesuar t ndrhyj n Greqi jo vetm pr sulltanin, por edhe pr t shptuar bashkkombasit e tij shqiptar, t cilt kishin par tmerre me syt e tyre nga terrori greko – ortodoks. Pr kt arsye ai drgoi n Shkurt 1825 djalin e tij, Ibrahim Pashn me nj forc prej 17.000 vetsh n Kret dhe m pas n More. Sulmet e ushtris shqiptaro – egjiptiane do t’i mundin dhe mposhtin leht ekstremistt dhe hajdutrit grek dhe ojn shpresat mes shqiptarve t Greqis pr vendosjen e rendit. Rendi do t vendosej n Greqi me lirimin e Misollongjis n 23 Prill 1826, kur shumica e kleftve grek do t shprndaheshin dhe vendit do ti kthehej paqja srisht.
Megjithat me ardhjen n pushtet t Car Nikolls I n fund t vitit 1825 n Rusi, ekstremizmi grek do t sponsorizohej srisht nga blloku ortodoks. N 17 Mars 1826, cari rus do t’i krkonte sulltanit restaurimin e plot t privilegjeve ndaj grekve t Principaliteteve, autonomi pr Serbin dhe plotsimin e krkesave t banditve grek pr pamvarsi. Sulltani krkess s carit i’u prgjigj me luft, duke drguar flotn e bashkuar osmano – egjiptiane n Greqi. N Qershor 1827 trupat egjiptiane nn udhheqjen e Ibrahim Pashs, do t hynin n Athin dhe prpjekjet pr rebelime nga grekt do t bhen t pamundura. Por fuqit evropjane q ishin t vendosura pr krijimin e shtetit grek, n 6 Korrik 1827 nnshkruan nj traktat trepalsh n Londr ndrmjet Britanis, Francs dhe Rusis, i cili parashikonte ndrhyrje t prbashkt pr t pushtuar tokat greqishtfols t Rumelis. Pr kt, n Shtator 1827, flota e aleatve do t drgohej n Mesdhe, bllokoj Dardanelet sbashku me Moren, dhe krcnoj trupat e Mehmet Aliut me luft. Duke hasur n vendosmrin e Ibrahim Pashs q refuzonte do diktat perndimor pr t lshuar Rumelin, m 20 Tetor aleatt e krishter vendosn t prballen ushtarakisht me forcn osmane. Duke qen superior n numr dhe armatime, ata hyn n portin e Navarinos dhe nisn sulmet ndaj flots osmane, t ciln e shkatrruan totalisht duke vrar mbi 8000 marinar.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn