als_Latn uzn_Latn ron_Latn
Nga info@besiana.de M 25 Feb. 2006 18:04
Shteti, mnyra dhe forma e ndrtimit t shtetit t Kosovs
Shkruan: Dr. Muhamet Kelmendi, kryetar i UNIKOMB-it
N kuadr t zgjidhjeve statusore pr Kosovn, shteti del si forma e vetme e mundshme dhe juridikisht e pranueshme pr popullin e saj. Kjo edhe kundruall faktorit ndrkombtar fiton n pesh dhe arrihet tek subjektiviteti dhe marrja e prgjegjsive ndrkombtare. Me kt status, Kosova ka kompetenca n do fush, duke u prgjigjur para popullit t saj dhe faktorit ndrkombtar pr zhvillimet n vend.
Prkitazi me statusin e till, shtrohet shtja jo n kontekst t asaj se a i plotson Kosova elementet e shtetit, por t asaj se si dhe n far mnyre duhet ndrtuar shtetin. Por, pr kt dhe pr t dhn mendim adekuat n shtjen e till, duhet theksuar elementet e shtetit, t cilat Kosova i plotson pr t qen shtet. Mbi bazn e till sht m leht pr t nxjerr formn dhe mnyrn e ndrtimit t shtetit, kuptohet duke u mbshtetur n vullnetin e brendshm dhe n normat demokratike t vendosura nga faktori ndrkombtar pr formn demokratike t ndrtimit t shtetit, t cilat kan treguar pjekuri politike n arritjen e barazis.
Elementet mbi t cilat duhet zgjidhur statusin e shtetit pr Kosovn jan:
1. Territori kompakt i Kosovs
2. Popullsia kompakte dhe shum demokratike e vendit
3. E tashmja dhe e kaluara historike e vendit
4. Vullneti i shprehur i popullit t Kosovs pr shtet
5. Lufta lirimtare e popullit t Kosovs pr shtet demokratik, e udhhequr nga UK
6. Vullneti dhe aftsia e popullit dhe e institucioneve t vendit pr t siguruar barazin e kombeve brenda vendit, si dhe pr ti kryer obligimet ndrkombtare kundruall popullit t vet, shteteve fqinje dhe organizmave n bot
7. Aftsia e Kosovs pr tu zhvilluar ekonomikisht, n fushn sociale, n kultur, shkenc etj., pr t gjith popullin, pavarsisht prkatsis nacionale, bindjes fetare etj.
Faktet e tilla flasin se Kosovn duhet organizuar n shtet. Asnj form a zgjidhje tjetr, prve shtetit t pavarur dhe sovran nuk duhet pranuar, sepse faktet e tilla t shtetit i ka vendosur faktori ndrkombtar, ndrsa Kosova i plotson. Kjo edhe pr faktin se populli i Kosovs bindet se faktori ndrkombtar po i zbaton rregullat e njjta edhe pr Kosovn, pr ndrtimin e shtetit t lir dhe demokratik, dhe kshtu zgjidhen problemet e shkaktuara nga pushtimi i gjat, duke i dhn dnimin e merituar shtetit serb pr dhunn dhe terrorin e shkaktuar n Kosov, jo vetm n ann juridike, morale e ekonomike, por edhe duke e humbur sovranitetin mbi Kosovn (shih: dnimi i Gjermanis, Japonis etj. pr LDB-n).
1
Nprmjet ksaj dhe pas arritjes s pajtueshmrin pr shtet, dalin dy shtje shum m rndsi, t cilat i takojn kryesisht popullit dhe institucioneve t shtetit t Kosovs pr ti kryer. Kndej flasim s pari, pr shtjen e shpalljes dhe t konstituimit t shtetit t Kosovs dhe, s dyti, sht shtja e mnyrs dhe forms s ndrtimit t shtetit. Kto dy shtje kan shum domethnie, jo vetm brenda vendit pr t siguruar barazin e popullit t Kosovs n do drejtim dhe lmi, por edhe pr t fituar besim n bot, si dhe pr t marr prgjegjsit nga organizmat ndrkombtar dhe shtetet.
Tanim dihet se n praktikn ndrkombtare sht forma e njohur e ndrtimit t shtetit t pranuar ndrkombtarisht, dhe n nj apo form tjetr ajo sht e sanksionuar edhe me aktet ndrkombtare. Ktu, ne nuk kemi nevoj t nxjerrim teori, mnyra apo forma tjera t konstituimit t shtetit, sepse ekziston forma e njohur e shpalljes s shtetit, e cila ka filluar q n kohn e lasht dhe e njjta sht aplikuar edhe nga shtetet tjera t bots, dhe vet ish-republikat e Jugosllavis kur e shpalln pavarsin e shteteve t veta nga ish-Federata. Kjo form sht futur n praktikn ndrkombtare pr krijimin e shteteve t reja dhe sovrane n bot, dhe mbi kt vepron edhe KB.
S kndejmi, nga Kuvendi i Kosovs, me pranim apo pa te t shtetit serb, duhet t shpallet shteti i pavarur dhe sovran, duke u mbshtetur n faktort e shtetit t elaboruara m lart. Mbi kt baz duhet zhvilluar REFERENDUMIN n Kosov pr dy shtje dhe, prkatsisht pr statusin e shtetit t Kosovs, qoft nevoja duke paraqitur edhe opsione tjera, si dhe pr formn e sistemit t shtetit: sistemin presidencial apo sistemin e republiks parlamentare. Pas marrjes s mendimit t popullit nga referendumi shpallet vullneti i till, dhe nga Kuvendi i Kosovs nxirret Kushtetuta e vendit, q miratohet nga populli dhe futet n veprim, dhe mbi kt kushtetut ndrtohen institucionet e shtetit, nxirren ligjet dhe garantohet barazia, lirit dhe prgjegjsit e shtetit.
Mnyrn e till t shpalljes dhe t konstituimit t shtetit nuk e zbeh ideja se n kt shtje duhet t marr pjes edhe faktori ndrkombtar, nprmjet Grupit t Kontaktit, sepse vet prfaqsuesit e ktij Grupi (katr prfaqsues n t jan antar t prhershm t KS t OKB-s) deklaruan s vullneti i popullit t Kosovs mbi 90% sht pr shtet t pavarur dhe sovran. Ktu s ka kundrshtime, sepse kemi unitet, por shtja shtrohet t mnyra e ndrtimit t shtetit npr fusha, t cilat garantojn nj zhvillim dinamik, demokratik dhe harmonik brenda vendit, sikundr edhe marrjen e prgjegjsive ndrkombtare si shtet mbi veti, duke i kryer tr obligimet q dalin nga BE, OSBE dhe KB.
Duke u mbshtetur n gjendjen q e ka Kosova, sistemi republiks parlamentare sht forma m adekuate q i prgjigjet vendit pr ndrtimin e nj sistemi demokratik, dhe m shoqri t lir, t barabart dhe humane; me t drejta nacionale t garantuara. I ktij mendimi jam, sepse ndryshe sht kur marrin pjes 120 deputet n Kuvend, t cilt diskutojn dhe votojn pr shtjet e tyre, e ndryshe sht kur presidenti vendos n mnyr t njanshme pr shum shtje, pavarsisht pse Kuvendi ka mundsi ti diskutoj dhe kundrshtoj t njjtat. Megjithat, prparsit e sistemit t republiks parlamentare jan t dukshme, sepse procedura sht shum e shkurt dhe mundsia e shoshitjes s mendimeve para aprovimit sht shum e gjer, dhe ka mundsi t paraqitjes s mendimeve t kundrta. E gjith kjo sht transparente.
Para shtetit t Kosovs shtrohen krahas ktyre edhe disa shtje shum domethnse pr ardhmrin e vendit. Kur flas pr kto zakonisht mendoj:
S pari, n ndrtimin e nj shteti demokratik, me kuvend, president dhe qeveri q dalin nga vota e lir e t gjith qytetarve t Kosovs, dhe t cilt kan prve t drejtave,edhe obligime dhe prgjegjsi, gj pr t ciln mendoj s sht thelbsore. Pse? Sepse institucionet e Kosovs pa e pasur edhe institucionin e prgjegjsis t sanksionuar me ligj, jo vetm n kuptimin moral, por edhe t ndjekjes penale, nuk kan mundsi t funksionojn drejt dhe t ndrtohet nj sistem i qndrueshm i udhheqjes s vendit. Vetm me Kuvend q ka funksion legjislativ, ekzekutiv dhe gjyqsor dhe, para t cilit prgjigjn institucionet, ndrtohet shteti demokratik.
S dyti, me ndrtimin e t gjith mekanizmave t shtetit, si t ushtris s pavarur dhe t inkuadruar n NATO-n, t policis dhe t sistemin t judikaturs t tipit t perndimit.
S treti, me zgjidhjen e shtjes nacionale t do kombi a kombsie, pavarsisht madhsin e saj, mbi bazn e normave ndrkombtare t sanksionuara nga organizmat ndrkombtar, pa nxjerr teori t reja mbi lirit dhe t drejtat e minoriteteve, sikundr sht aktualisht me krkesat pr zgjidhjen e shtjes nacionale t minoritetit serb, t cilt arritn deri atje me krkesa, saq duan shtete n shtet, duke br mishmash shtetin dhe duke ia humbur funksionimin si shtet sovran. Kosova duhet t veproj n shtjen nacionale sipas teoris dhe praktiks s shteteve tjera pr minoritete, pa ja humbur funksionalitetin shtetit sovran.
S katrti, me nxjerrjen e ligjeve adekuate q e garantojn ndrtimin e shtetit juridik, dhe prfaqsimin adekuat t do populli n organet e shtetit dhe lirit individuale dhe kolektive t qytetarve. Nuk mund t kemi shtet juridik pa rregullim juridik t t gjitha lmive me ligj adekuat dhe, ku jan sanksionuar edhe prgjegjsit penale pr do ken q kryen vepra penale kundr do qytetari, sepse para ligjit do qytetar duhet t jet i barabart. N shtetin e Kosovs do t sundon ligji, e jo politika nacionale dhe klanore, t ciln me ligj duhet ndaluar dhe dnuar penalisht.
S pesti, n shtetin e Kosovs duhet me shum t futet dialogu midis qytetarve t prkatsive nacionale, duke larguar hasmrin dhe duke punuar pr jet t prbashkt n shtet t prbashkt. Ksaj i ndihmon shum vullneti dhe respektimi reciprok i t arriturave t kombeve e kombsive n do fush, duke luftuar pa kompromis intervenimin e shteteve nga jasht, t cilat jan prgjegjse pr t kaluarn gjenodiciane t Kosovs nn sundimin serb dhe, t tashmen e saj.
3
Ndrtimi i nj shteti t till hap mundsin e ndrtimit t nj shoqrie demokratike dhe juridikisht t rregulluar, e cila e pranon shtetin si subjekt ndrkombtar dhe e aftson at pr t marr prgjegjsit shtetrore karshi shteteve tjera.
vec_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn bos_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn