als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Petro Luarasi
Njė urim jo vetėm pėr ortodoksit shqiptarė
Nė median e adhuruar tė intelektualit atdhetar Fatmir Terziu, me emrin kuptimplotė Fjala e Lirė, me interes tė veēantė lexova kushtrimin Ka ardhur koha tė ringrihet Madhėshtia e Ortodoksisė Fanoliane, tė njė zemre tė dėlirė dhe shpirti tė pėrmalluar atdhedashėsi nė mėrgim.Mendja e begatė e njė intelektuali tė qetė dhe tė ekuilibruar si Prof.Dr. Eshref Ymeri, shpėrthen vullkanin qė pėrvėlon e shkrumbon, por dhe pasuron truallin e tė ardhmes kombėtare sė begatė. Pėr qėllimin madhor ai pėrballet me shpifje e akuza, me teori konspirative dhe veprimtari tė kobshme gjallesash kėnetore dhe kultesh hyjnore . Mesazhet e shkrimit, ku pėrmendem edhe unė tok me paraardhėsit, mė justifikojnė dhe detyrojnė tė shpreh kėndvėshtrimin si bashkatdhetar dhe pasues i grigjės ortodokse.
[
B]
Urimi i Presidentit, mendimi i Keshilltarit dhe anonimi ''Pirro''[/B]
U informova nga mediat, por dhe u binda pėr lajmin e gėzueshėm (nė adresėnhttp://president.al/?p=23525) se nė urimin pėr Krishtlindjet kreu i shtetit shqiptar kishte shprehur dėshirėn qė nė krye tė institucionit fetar katolik tė vendosej njė shqiptar. Akoma mė shumė mė entuziazmoi artikulli kuptimplotė i kėshilltarit tė Presidentit, zotit Ndriēim Kulla, i cili pėrmes pėrshkrimit historik dhe domosdoshmėrisė objektive tė realitetit kombėtar shqiptar orientonte dhe pėrkrahte ortodoksėt shqiptarė nė tė drejtėn e tyre pėr tė patur edhe ata njė shqiptar nė krye tė Kishės Ortodokse Autoqefale Shqiptare.(http://webcache.googleusercontent.co...&ct=clnk&gl=al)
Pėrkundėr shkrimit tė kėshilltarit tė Presidentit, mė ēuditi komenti i njė personi me emėrtim Pirro (i cili shfaqet edhe si Pirro10, me shkrimin Nje pergjigje per Ndricim (Erresim) Kullen dhe per te gjithe `Kullat` prej rere (http://www.forumishqiptar.com/thread...llat-prej-rere)
Pėr tė qenė korrekt me Pirron (apo Pirro10) po ia citoj disa pjesė teksti:
Ne gazeten MAPO ne vend qe te botojė ndonje falenderim per Festen e Krishtlindjeve, z. Erresim Kulla ka botuar nje shkrim te turshem me titull `Tradita Jone e krishtere dhe sfida e Autoqefalise`, ku zoteria ne vend te gezohet, vjell vrer, ne vend te uroje kerkon percarje, ne vend qe te flase per paqe flet per perplasje fetare.z. Erresim Kulla, nuk mund te flasesh per Autoqefaline dhe KOASH-in kur nuk je i komunitetit orthodoks... Ne e respektojme Kryepeshkopin Anastas sepse ai ka kontribuar ne menyre te shkelqyer per Shqiperine...Kjo eshte mikpritja shqiptare, keto jane ateistet ish-komuniste shqiptare qe kane shkaterruar cdo gje tė mire ne Shqiperi dhe shohin se ka ndenjur pa u shkaterruar Koash... Patetizmi juaj duke i qare hallin KOASH-it bie ere klientelizem dhe eshte per te lene Nam...Harron qe edhe komuniteti Katolik ka nje te huaj ne krye. Per shqiptaret do te ishte mire qe edhe qeverite shqiptare te ardhme te drejtohen nga te huajt sepse ne nuk e drejtojme Shqiperine me njerez si puna juaj qe vjellin vrer ne cdo rast kur shikohet se nuk fiton ndonje gje. Nga KOASH-i nuk ke per te fituar ndonje lek prandaj rriji larg.
Nuk mund tė pėrfshihem nė lojėn Pirro (Pirro10) pėrderisa nuk paraqitet me identitet real, tė plotė, se mund tė na dalė rrobot dhe bėhem unė gaz i botės. Nė rast se ėshtė njeri, pėr mė tepėr besimtar ortodoks, i drejtohem me dorė nė zemėr dhe shpirt tė qetė se
nė artikullin e kėshilltarit tė Presidentit, nuk pėrmendet fare emri dhe veprimtaria e Fortlumturisė Anastas Janullatos, i cili vėrtet ėshtė kreu aktual i KOASH-it, por aspak vetė institucioni tok me tėrė grigjėn ortodokse shqiptare dikur, sot e nė tė ardhmen.
Cilido shqiptar ka tė drejtė dhe detyrim moral, aq mė tepėr si studjues dhe kėshilltar i Presidentit, tė shqetėsohet dhe tė japė mendime mbi baza shkencore edhe pėr komunitetet fetare shqiptare.
Nė lidhje me mendimin pėr qeverisjen nga tė huajt dhe akuzat pėr afera financiare, ato pėrmbajnė pėrgjegjėsi penale
Koment mbi artikullin tek gazeta Mapo
Po shkruaj me identitet tė plotė, jam shqiptar i besimit ortodoks, i nipi i Petro Nini Luarasit, martirit tė gjuhės shqipe dhe flamurtar pėr themelimin e kishės ortodokse shqiptare tė pavarur nga diktati i klerit shovinist grek. Ai ka qenė krah pėr krah Fan Nolit nė krijimin e konsolidimin e kishės ortodokse shqiptare nė SHBA. Nė kongresin e Dytė tė Manastirit ka qenė pėrfaqėsuesi i Lidhjes Ortodokse dhe i fshatrave Negovan e Ballkamen, u zgjodh sekretar dhe mbajti njė fjalim tė rėndėsishėm pėr hallin e madh tė ortodoksisė shqiptare nė luftė tė papajtueshme me qarqet klerikale shoviniste greke. Kur u helmua prej tyre, veprimtarinė e vazhdoi i biri i tij mė i madh Dhimitri Petro Nini-Luarasi i cili sė bashku me Sofron S.Borovėn, qe delegat i Kolonjės, nė kongresin e parė tė Kishės Orhodhokse Kombėtare tė Shqipėrisė, qė i zhvilloi punimet nė Berat nė shtator 1922, u zgjodh sekretar dhe nėnshkroi statutin themeltar tė KOASH.
Po paraqesim emrat e delegateve, Kongresi i Pare i KOASH, Berat 10/19 Shtator 1922 ( Korēė Shtyp. & Libraria Dhori Koti Korēė 1923)
Delegatėt
Korēa / Ikonom P. Josif, At Vasil Marko
Pogradeci / Dh. Haviari, Thanas P. Kerxhalli
Bilishti / At. Jorgj, Anastas Ēekrezi Kolonja / Oshenar Sofron S.Borova, Dhimitri Petro Nini Luarasi
Leskoviku / At Vangjel Ēamēe, Thoma K. Prifti
Pėrmeti / Dr. Stathi Koni V. Zoto
Berati / P. Kona Dh. Tutulani Vlora / Jan S. Shkrami, Tol S. Arapi
Fieri / Lon Xoxe, Dh. Killica
Lushnja / Llazar Boza, Tun. Gjergji
Durrėsi / Arhi V. Xhuvani, G. Manushi
Kavaja / Pal Xhumari A. Ikonom
Tirana / Papa Simoni, Mark Hobdari
Elbasani / Vasil Llapushi, Simon Shuteriqi
Shpati / Taqi Buda, Dhi. Paparistja
Dibra / Arhit K. Pajtali Pėr L.Nishku, K.Paftali
Gjirokastra / Dr. Stathi Kondi
Libohova / Spiro Kati
Delvina / K. Thoma, S. Kondi
Shkodra / Risto Gjyrbabi, Gjoko Nikoliq (Gjok Nikolla, babai i Migjenit)
Kryetar / Ikonom P. Josifi
Nėn-Kryetar / Pal Xhumari
Sekretarė / Dhimitri Petro NiniLuarasi, V. Elapushi
Komisar / H. Theodhosi
Pėrfaqėsonjės i Prefekturės / Llazar Puli
( Korēė Shtyp. & Libraria Dhori Koti Korēė 1923)
Unė, familja Luarasi, farefisi dhe qindra ortodoksė shqiptarė tė tjerė qė njoh nuk e duam njė tė huaj ne krye, pėr kėtė le tė pyeten edhe pasardhėsit e nėnshkruesve tė mėsipėrm). Nė njė format mė tė gjerė, nė tė gjithė Shqipėrinė, numėrohen me dhjetra mijra ortodoksė shqiptarė qė nuk kanė pranuar tė shėnohen si ortodoksė nė censusin e kryer, edhe qė tė distancohen nga realiteti konjuktural qė shkel idealet dhe gjakun e martirėve tė ortodoksisė shqiptare dhe veprėn madhore tė Fan Nolit, Visarion Xhuvanit, Kristofor Kusit me shokė, pėr tė patur njė drejtues shqiptar nė krye tė grigjės ortodokse shqiptare.
Veprimtaria dhe Amaneti i paraardhėsit martir
Besojme se ka ardhur koha pėr tė vendosur pėr ortodoksėt shqiptarė tė nėpėrkėmbur nė tė drejtėn e tyre tė shenjtė dhe pėr kėtė kėrkojmė pėrkrahjen e shtetarėve tanė, tė veprojnė dhe ti perkrahin nė realizimin e idealit rilindas tė paraardhėsve tė tyre atdhetarė.
Bazohem edhe tek veprimtaria, mesazhet dhe amanetin e martirit tė gjuhes shqipe dhe tė kishės ortodokse shqiptare, Petro Nini Luarasit, qė shkroi me gjak edhe 99 herė tė rrėzohemi, pėrsėri duhet tė ngrihemi, thirrje aktuale edhe pėr ortodoksėt shqiptarė tė sotėm.
Kontribut i Petro N. Luarasit pėr ndėrtimin e Kishės Ortodokse Autoqefale Shqiptare
Historiografia shqiptare e ka minimizuar trajtimin e veprimtarisė atdhetare tė ortodoksėve shqiptarė pėr pėrkthimin e literaturės ortodokese nė shqip, pėrpjekjet pėr futjen e gjuhės shqipe nė kishėn ortodokse, ndėrtimin e fundamentit tė kishės ortodokse shqiptare me arritjen madhore tė krijimit tė Kishės Ortodokse Autoqefale me Fan Nolin nė krye. Eshtė anashkaluar nė tekstet shkollore e akademike heroizmi dhe nderimi ndaj martirėve tė kishės ortodokse shqiptare. Nė kėtė aspekt e harruan edhe rolin e rėndėsishėm tė Petro Nini Luarasit nė pėrdorimin e gjuhės shqipe nė kishė ( nė kishėn e Luarasit dhe nė ShBA), nė ideimin dhe ndėrtimin e themeleve tė kishės ortodokse shqiptare tė pavarur nė ShBA. Petro Nini Luarasi ėshtė njė nga martirėt, por dhe ēelėsi pėr tė trajtuar tė vėrtetėn tragjike tė vrasjes sė tyre, tė heshtjes kriminale ndaj tyre, tė shtrembėrimit tė veprės dhe idealit tė tyre, qė u bėhet nė ditėt e sotme nga qarqe shoviniste grekofone edhe nė mjedisin shqiptar. Po u drejtohemi fakteve.
Bashkėkohėsi i tij, veterani Guri Sevo, tregon:
Njė ditė kam parė njė plakė, tė Simo Itės, qė ish mė fanatikja nė punė feje: siē rrinim nė hajat tė kishės erdhi me njė shkop nė dorė, dalė nga dalė i shtrėngoi dorėn Petros dhe i tha: Lum ajo nėnė qė tė ka se ti sot nė kishė me fjalėn qė na fole na bėre tė derdhim lot tė gjithė. Kurrė ndonjė herė nė jetėn time skam qarė kaq me mallėngjim sa sot. Nė kishė Petroja vinte gjithnjė ēdo tė djelė e tė kremte. E kish vendin e tij mė tė djathtė ku psallnin dhe sanddejmi jepte fjalė dhe lėēiste shqip sa mundte. Kur vinte qė kremtonin fshati, dita e Shėn Marisė, mė 15 gusht, dhe kish njerėz tė huaj nga Vakėfet dhe nga Lubonja, Qafėzezi, Vodica, Blushi, Gostivishti, Orgocka, dhe nga gjithė fshatrat ku luarasllinjtė kishin miq e tė njohur, Petroja jepte fjalė nė kishė e iu shpjegonte ungjillin dhe i falenderonte mysafirėt si nga ana e fshatit, si dhe nga ana e kishės. Se qe dhe epitrop. Dhe kėshtu me anėn e kishės bėnte propagandė nėpėr fshatrat nė mes tė burravet dhe gravet, duke u folur nė kėtė mėnyrė, dhe nė mes tė fėmijėve, tė cilėve u jepte mėsim edhe nė shkollė e duke u pėrkthyer e duke u mėsuar Apostollin, Pistevon, Paterimonin, e tė tjera, qė ti thoshin edhe ata shqip nė kishė...Dhe kur u ktheva mė 1886 nė Luaras ...Stefan Kostė Rrapo, mė thotė: Dhaskali sivjet na ka mėsuar vjershėn e Shėn Llazarit ta dimė pa kartė, e kemi kėnduar ditėn e shenjtit dhe e kemi mbledhur vezė mė shumė nga motet e tjerė se na i jepnin nga dy e tri vezė nė ēdo shtėpi.. (Petro Luarasi, Jeta dhe Vepra, f.30-31)
Veprimtarinė si ortodoks shqiptar e vazhdoi edhe nė ShBA, ku qe emigrant politik.
"Zgjedhjet e shoqėrisė Besa-Besė ( ku u diskutua edhe pėr tė patur njė prift shqiptar) Folėn Kristo Dako dhe FanNoli ...Pas priftit Jakob qė bėri tė njohur se arkipeshkopi rus Platoni do tė ndihmojė, z.Petro Luarasi me njė fjalė tė shkurtėr rrėfeu mirėnjohjen qė do tė kenė shqiptarėt nė kishėn ruse porsa tė ndihmojė tė fillojė kisha shqip. Kėshtu mbetėn tė gjithė tė kėnaqur e plot gėzim nga kjo. (Gazeta Kombi, 10 janar 1908)
Nga njė rekord zyrtar i marrė tek arshiva e zyrės civile Hudson, tė botuar mė vonė nė Kalendarin e botės, 1939, shkruhet
U mbajt njė mbledhje tjetėr e cila zgjodhi njė komision qė tė kėrkojė kandidaturėn e njė shqiptari pėr prift. Dhe kandidatė ishin dy: Fan Noli nga Bostoni dhe Petro Luarasi nga Klintoni Mass tė cilėt u votuan prej delegatėve tė Natic-ut,Balboro-it, dhe Hudson-itdhe fitoi Fan Noli qė tė dorėzohej prift
Veterani Guri Sevo, shkruan:
Edhe nė ēėshtjen e kishės shqipe qė lojti njė rol tė madh nė lėvizjen kombėtare tonės, Petro Nini Luarasi ka qenė flamurtar i parė, jo vetėm nė Shqipėri po e po, por edhe nė Amerikė. Mė 1905 me rastin e refuzimit tė priftit grek tė Wochester-it,Mass, qė tė mbulonte njė shqiptar tė vdekur, shqiptarėt iu lutėn Petros tė bėhej prift...Pėr hir tė ēėshtjes shqiptare edhe prift do tė kish pranuar tė bėhej Petroja por ai ia lėshoi vendin njė shqiptari mė aksios pėr kėtė zyrė tė shenjtė Fan Nolit...
(Guri Sevo, Mėsuesi im i shqipes, 1936, f.84-85)
Pasi u dorėzua Fan Noli prift mė 25 mars 1908 nxorri meshėn e parė shqip nė Boston i vetmi qė mund tė zinte vendin e psalltit qe Petro Luarasi...natyrisht nuk gjendej psallt tjetėr nė gjuhėn shqipe i pėrgatitur. Z.Luarasi psallti mirė. Pas ungjillit mbajti njė fjalė pėr kėtė ēėshtje dhe provoi dobitė qė do tė kish patur atdheu tonėporsa tė kish pėrdorur gjuhėn e vet nė kishė. Si u mbarua mesha foli Petro Luarasi ėrmbi kėtė ēėshtje shumė bukur. Shumė shqiptarė porsa dėgjuan se ai (Fan Noli) u urdhėrua (prift) prej episkopit rus u bindėn se me tė vėrtetė ėshtė ortodoks. Pas kėsaj ata qė ishin mė fanatikė ndjekės tė Patrikanės, u bėnė mė tė zjarrtit e kishės shqipe. Kuptuan se nuk ėshtė mėkat tė pėrdoret gjuha shqipe nė kishė si u kish thėnė dhespoti dhe qė tė gjitha mallkimet kishin qėllim politik (Kombi 22 mars 1908)
Guri Sevo shkruan: "Si mbaroi mesha Petro sa sqante nga gėzimi! dikush i tha qė prifti shqiptar qenkesh me tė vėrtetė shumė i zoti. Pėrndryshe nuk do tė vinte mitron pa vėnė kamillafin, iu pėrgjegj Petro pėr tė caktuar kryelartėsinė me tė cilėn e nxorri meshėn e parė prifti i parė shqiptar Guri Sevo, Mėsuesi im i shqipes, 1936, f.86)
Mesha nė Hudson Mass
Siē dihet nė Hudson u fillua shoqėria kishtare Nderi Shqiptar prandaj pas Bostonit natyrisht vjen Hudsoni. Kjo shoqėri vuri nė praktikė idenė e fillimit tė njė kishe shqip duke mbledhur ndihma dhe duke dėrguar priftin Fan Noli nė Nju Jork. Pas meshės mbajti njė fjalė greqisht Fan Noli (qė krijoi keqkuptime ndėr dėgjuesit). Pas fjalės sė priftit z.Petro Luarasi foli shqip mjaft orė dhe shumė bukur . ( Kombi, 27 mars 1908)
Nė Kongresin e Dytė tė Manastirit qė u ēel mė 20 mars 1910, ku Petro Nini Luarasi mori pjesė si pėrfaqėsues i shoqėrisė Lidhja orthodhokse, i Negovanit e Ballkamenit, ai u shpreh:
Ēėshtjet e shkronjave dhe tė programit tė pėrparimit e biseduat; dhe zotnija juaj dhe tė gjithė shqiptarėt e vėrtetė pėr kėtė gjė po pėrpiqen dhe punojnė. Po unė nė kėtė mbledhje, jo vetėm si pėrfaqėsonjės i Negovanit dhe i Ballkamenit, po edhe si i krishter orthodhoks shqiptar, pėrfaqėsoj edhe Lidhjen Orthodhokse tė Shqiptarėve andaj do tė pėrmbėshtillem vetėm duke folur pėrmbi ēėshtjen pėr tė cilėn jam i dėrguar: Me tu shfaqur librat shqip nė kohė tė tiranisė, sa shqiptarė orthodhoksė qė kishin ndjerė mungimin editurisė, si tė uritur fort i pushtuan shkronjat tona dhe me ēdo mėnyrė, pa vėnė re ēdo therrori qė do tė na rėndonte nisėn tė nginjeshin me mėsimin e gjuhės sonėduke u gėzuar pėr diturinė shqipe mė shumė nga vėllezėrit tanė shqiptarė katolikė; se kėta , nėn urdhėr feje tė Shenjtėrisė sė tij Atit Papė, kishin dhe kanė liri tė mjaftė pėr tė lėēitur diturinė nė gjuhėn shqipe. Tek ne kleri grek, jo vetėm na mundon dhe na ndalon me mallkime, por edhe pėrdor ēdo farė mėnyre pėr tė na sprapsur nga shkrimi dhe mėsimi shqip.
Si tė uritur, pra, qė kanė qenė Orthodhoksėt shqiptarė pėr shkrimin shqip, shtatuan shoqėrira nė Bukuresht e Sofje dhe kudo ku gjenin mbrojtje e liri. Tani nėn liri konstitucionale shtatuan shoqėrinė Lidhja Orthodhokse e Shqiptarėve me qendrėn nė qytet tė Korēės pėr tu mbaruar nga orthodhoksia elinishte e grekėrve dhe ne pandehmė se Qeveria do tė na ēmonjė punėn tonė, do tė na japė liri, tė drejta dhe siguri nderi e jete....
Ju lutem zotėrinj, vėllezėrve tanė, bashkėkombėsve myslymanė dhe katolikė, a dotė mos vuajnė keq kur tėshohin qė njė pjesė e trupit shqiptar po vuan dhe humbet pėr qejf tė klerit grek?!
Andaj si anėtar i Lidhjes Orthodhokse tė Shqiptarėve u lutem sė nderēmes qeveri si dhe tė shumėvlyerit Kongres tė sotmė qė tė veprojnė ku duhet pėr tė drejtat e Lidhjes Orthodokse tė Shqiptarėve e cila veē qeverisė konstitucionale dhe mėmėdhethit tė dashur tjetėr mbėshtetje ska.
Rroftė Shqipėria! Rrofshin Shqiptarėt!
P.Raullasi (Pseudonim i Petro Nini Luarasit)
(P.Raullasi, Shqiptarėt orthodhoksė dhe rregjimi i sotėm Lirija, Selanik 1910, v.2, nr.81, f.1-2) P.Raullasi (Pseudonim i Petro Nini Luarasit)
KUNDĖR MALLKIMIT TĖ GJUHĖS SHQIPE - Petro Nini LUARASI (1865 - 1911)
Si shqiptarė qė jemi
Shqip ne duhet tė mėsojmė
Dhe Zotin, tė drejtė kemi,
Ne gjuhėn shqipe ta lėvdojmė.
Epo ju gjuhėn tonė
Doni ta humbisni fare
Dhe me mallkim e me nėmė
Shprehni ta shpini nė varre.
Smė vjen rėndė nga priftėrinjtė
Qė s dinė ē bėjnė e ēpunojnė,
I urdhėrojnė tė zinjtė
Qė gjuhėn shqipe ta mallkojnė.
Po krye-priftėrinjtė e tyre
Nėkėmbės t orthodoksisė
Shumė punė prej mynxyre
Bėjnė kundėr Shqipėrisė!
Tė mallkojnė njerėzinė
Tė nėmosin gjuhėn tonė,
Tė pėrēajnė Shqipėrinė,
Zoti mos e pastė thėnė!
Thonė s ditka Krishti shqip
Dhe shqip-fjalė s pret prej nesh,
Vetėm nė gjuhėn greqisht
Tė dėgjon e tė mban vesh!
Kėto e shumė tė tjera,
Qė dėgjon nė kishė brenda
Dhe na mallkojnė pėr hera
Gjuhėn tonė qė s ua kėnda.
S kanė frikė as turpėrohen
Qė pėrēmojnė Perendinė,
Po mburren edhe lėvdohen
Sepse shėrbejnė Grejqinė!
Gjuhėn e kemi tonė
Tė vjetėr dhe tė vyer,
Nga Perendia ish thėnė
Qė ta ruajmė tė ēkėlqyer.
Aktualitet
Sikurse unė, ka me qindra e mijra pasardhės veprimtarėsh ortodoksė shqiptarė qė kanė menduar, punuar e sakrifikuar pasurinė e jetėn pėr kishėn ortodokse autoqefale me drejtues shqiptar nė krye. Ne sė bashku urojmė qė viti 2015 tė na sjellė njė drejtues shqiptar nė krye tė grigjės sonė ortodokse shqiptare. Tė gjithė njėzėri i lutemi Zotit dhe kėrkojmė nga vėllezėrit tanė tė tė gjitha komuniteteve fetare, tok me pėrfaqėsuesit tanė nė institucionet shtetėrore e kudo, tė ndihmojnė me sa munden nė kėtė mision tė shenjtė qė i kontribuon aq shumė unitetit kombėtar dhe mirėqenies sonė tė pėrbashkėt.
Gėzuar Vitin e ri 2015, o vėllezėr shqiptarė, pa dallim feje, krahine, ideje, gjinie, pėrkatėsie politike e ekonomike.
Njė paradoks kuptimplote ėshtė moslejimi i vendosjes sė bustit tė Peshkop Fan Stilian Nolit nė Katedralen Ortodokse tė Durrėsit, ku ai ishte mitropolit, me rastin e 100-vjetorit tė themelimit tė Kishės Ortodokse Shqiptare. Atėhere ortodoksit shqiptarė e vendosėn nė kishėn ortodokse Shėn Mėria nė Elbasan, me ndihmėn e shoqatave Foleja Kombėtare dhe Tifozat kuq e zi dhe frymėzimin atdhetar tė atdhetarit tė shquar At Nikolla Marku.
Ky lajm u pėrhap nė tėrė mediat atdhetare nė botė.
Noli's 100th Anniversary Orthodox Albanian mass, its organizers and opponents - ILLYRIA
Petro Luarasi
Bashkėbisedim me nje studjuesin ortodoks Pirro
Nė shkrimin Njė urim jo vetėm pėr ortodoksit shqiptarė, nė lidhje me anonimatin Pirro ( apo Pirro 10) kam shkruar se nuk mund tė pėrfshihem nė lojė pėrderisa nuk paraqitet me identitet real, se mund tė na dalė rrobot dhe bėhem unė gaz i botės. Pėrndryshe si besimtar ortodoks, pėrse e fsheh autorėsinė e opinionit tė tij? Megjithatė po nxis hamendjen se shkruesi ka kontribute intelektuale, historike e fetare dhe quhet Pirro P.
Ndaj ka interes publik diskutimi i pikėpamjeve me njė qytetar shqiptar, tė pėrkatėsisė ortodokse, tė cilit po i drejtohem me tė njėjtėn konsideratė si tė jetė vetė i mirėnjohuri studjues Pirro P. i cili po ashtu ka shkruar pėr kongresin e Beratit, korēaret e SHBA dhe figura tė tjera tė shquara tė ortodoksisė shqiptare. Pėr mė tepėr, mesa di, po tė jetė ai Pirro dhėndėr i njė intelektuali tė shquar, mik i familjes sime, i cili ka patur njė vajzė leshverdhė, yll i pashuar ne zemrėn time fėminore, nė shkėllėn 7 Marsi, Ana Maria quhej Pėr ta qetėsuar nė hamendėsimet e tij, si qytetar i Republikės sė Shqipėrisė, deklaroj publikisht, me pėrgjegjėsi morale e ligjore se ende nuk jam funksionar apo politikan, por punonjės i thjeshtė qė e nxjerr bukėn e gojės me djersėn e ballit. Nuk kam as miqėsi, as ndonjė konflikt interesi personal apo institucional me z. Ndriēim Kulla.
Vetėm pėr shkėmbim mendimesh, aspak pėr sherr, kėrkova qė edhe Pirro ( apo Pirro 10) tė shfaqej me identitet tė plotė. Nė shkrimin tim e kam theksuar qė nuk kam marrė rolin e avokatit (apo apologjetit) por tė njė shqiptari atdhetar ortodoks qė dėshiron tė mbrojė idealet e kontributet e paraardhėsve dhe mendimet e tij, qė beson se i mbėshtes nė prova dhe jo trillime e shpifje.
Pėr tė qenė konkret nė shkrimin Njė urim jo vetėm pėr ortodoksit shqiptarė nė lidhje me personin Pirro P. (anonimin Pirro apo Pirro 10) kam shkruar:
Urimi i Presidentit, mendimi i Keshilltarit dhe anonimi ''Pirro''
U informova nga mediat, por dhe u binda pėr lajmin e gėzueshėm (nė adresėnhttp://president.al/?p=23525) se nė urimin pėr Krishtlindjet kreu i shtetit shqiptar kishte shprehur dėshirėn qė nė krye tė institucionit fetar katolik tė vendosej njė shqiptar. Akoma mė shumė mė entuziazmoi artikulli kuptimplotė i kėshilltarit tė Presidentit, zotit Ndriēim Kulla, i cili pėrmes pėrshkrimit historik dhe domosdoshmėrisė objektive tė realitetit kombėtar shqiptar orientonte dhe pėrkrahte ortodoksėt shqiptarė nė tė drejtėn e tyre pėr tė patur edhe ata njė shqiptar nė krye tė Kishės Ortodokse Autoqefale Shqiptare.(http://webcache.googleusercontent.co...&ct=clnk&gl=al)
Pėrkundėr shkrimit tė kėshilltarit tė Presidentit, mė ēuditi komenti i njė personi me emėrtim Pirro (i cili shfaqet edhe si Pirro10, me shkrimin Nje pergjigje per Ndriēim (Erresim) Kullen dhe per te gjithe `Kullat` prej rere (http://www.forumishqiptar.com/thread...llat-prej-rere)
Pėr tė qenė korrekt me Pirron (apo Pirro10) po ia citoj disa pjesė teksti:
Ne gazeten MAPO ne vend qe te botojė ndonje falenderim per Festen e Krishtlindjeve, z. Erresim Kulla ka botuar nje shkrim te turshem me titull `Tradita Jone e krishtere dhe sfida e Autoqefalise`, ku zoteria ne vend te gezohet, vjell vrer, ne vend te uroje kerkon percarje, ne vend qe te flase per paqe flet per perplasje fetare.z. Erresim Kulla, nuk mund te flasesh per Autoqefaline dhe KOASH-in kur nuk je i komunitetit orthodoks... Ne e respektojme Kryepeshkopin Anastas sepse ai ka kontribuar ne menyre te shkelqyer per Shqiperine...Kjo eshte mikpritja shqiptare, keto jane ateistet ish-komuniste shqiptare qe kane shkaterruar cdo gje tė mire ne Shqiperi dhe shohin se ka ndenjur pa u shkaterruar Koash... Patetizmi juaj duke i qare hallin KOASH-it bie ere klientelizem dhe eshte per te lene Nam...Harron qe edhe komuniteti Katolik ka nje te huaj ne krye. Per shqiptaret do te ishte mire qe edhe qeverite shqiptare te ardhme te drejtohen nga te huajt sepse ne nuk e drejtojme Shqiperine me njerez si puna juaj qe vjellin vrer ne cdo rast kur shikohet se nuk fiton ndonje gje. Nga KOASH-i nuk ke per te fituar ndonje lek prandaj rriji larg.
Nuk mund tė pėrfshihem nė lojėn Pirro (Pirro10) pėrderisa nuk paraqitet me identitet real, tė plotė, se mund tė na dalė rrobot dhe bėhem unė gaz i botės. Nė rast se ėshtė njeri, pėr mė tepėr besimtar ortodoks, i drejtohem me dorė nė zemėr dhe shpirt tė qetė se nė artikullin e kėshilltarit tė Presidentit, nuk pėrmendet fare emri dhe veprimtaria e Fortlumturisė Anastas Janullatos, i cili vėrtet ėshtė kreu aktual i KOASH-it, por aspak vetė institucioni tok me tėrė grigjėn ortodokse shqiptare dikur, sot e nė tė ardhmen.
Cilido shqiptar ka tė drejtė dhe detyrim moral, aq mė tepėr si studjues dhe kėshilltar i Presidentit, tė shqetėsohet dhe tė japė mendime mbi baza shkencore edhe pėr komunitetet fetare shqiptare.
Nė lidhje me mendimin pėr qeverisjen nga tė huajt dhe akuzat pėr afera financiare, ato pėrmbajnė pėrgjegjėsi penale
Pėr replikėn Merrni shėmbėll nga pendimi i Ali Akēa-sė, Replike me apollogjetin e keshilltarit te Prresidentit, z. Petro Luarasi
Mbi tė gjitha z.Pirro P., nuk kam dashur e nuk dua tė bėj mėkėmbėsin apo dėshmitarin e z.Shkėlqim Kulla dhe pikėpamjeve tė tij, por me bindjen time e theksoj pėrsėri se shikoj njė diferencė tė madhe konceptuale midis komunitetit fetar, institucionit dhe kreut tė pėrkohshėm tė tij. Nė tė kundėrt do tė bija nė verbėrinė e hyjnizimit tė kultit tė individit, apo sikurse shpreheni ju nė kurthin e ateisto-komunistėve dhe tė ekstremistėve
Pėr tė mos personalizuar e ngjallur keqkuptime, duke njohur vlerat dhe kontributet reale tė kreut tė tanishėm tė KOASH, nuk mund tė minimizoj vlerat dhe veprimtarinė e themeluesive dhe krerėve paraardhės, qė vendosėn qė gjithnjė nė krye tė institucionit ortodoks tė ishte njė shqiptar.
Atėhere si shpjegohet qė ju z. Pirro P. tok me tė tjerė ortodoksė, hyjnizoni kreun aktual tė KOSH-it mbi tė tjerėt shqiptarė, edhe pėr ngjarje tė llahtarshme varrim-zhvarrimesh pėtē mbushur me eshtra shqiptarėsh varre ushtarėsh grekė. Apo tė kujtoj ndalimin e vendosjes sė statujės sė peshkopit tė parė tė Durrėsit e tė Githė Shqipėrisė, Imzot Fan Stilian Nolit, nė Katedralen Ortodokse nė Durrrės. Mirė qė u gjend i jashtėligjshmiAt Nikolla Marku qė e shpėtoi grigjėn e ortodoksiszmit shqiptar nga njė turp i pėrjetshėm, duke bėrė njė meshė nė nder tė tij dhe me nder e adhurim nga qindra tė pranishėm e vendosi themeluesin nė altarin e kishės sė zaptuar Shėn Maria nė kalanė e Elbasanit. Mos qe edhe ky akt sublime pėr ne, njė mėkat edhe mė i madh pėr ju!?
Nė historinė e kombit shqiptar hasen shumė personalitete tė shquara tė huaj qė kanė synuar e vepruar kundėr interesave tė tij. Ndėr ta mund tė pėrmend edhe ndonjė dhespotėr shovinistė grek, nga mė eruditėt dhe mė tė njohurit nė boten religjioze ndėrkombetare, me shume tituj e nderime, ė qė kanė mallkuar e shkishėruar familjarisht atdhetarė shqiptarė si p.sh. i respektuari juaj dhe gjyshi im Petro Nini Luarasi, vetėm se u mėsonin fėmijėve gjuhėn shqipe dhe besimtarėve ortodoksė shqiptarė se si tė luteshin, tė kuptonin e tė merrnin e Zotin . Mbasi nuk iu bind djajve me veladon, e helmuan dhe donin tia digjin edhe eshtrat me gėlqere se paskish patur kolerė.
Historia e Papa Kristo Negovanit ėshtė akoma dhe mė e kobshme, edhe sot e kėsaj dite nuk i vihet identiteti mbi varr.
Pėrkundėr opinionit tė disave, qė as nuk mund ta pėrfytyrojnė njė institucion dhe grigjėn besimtare pa drejtuesin qė u dorovit privilegje, emri dhe vepra e Fortlumturisė do tė vlerėsohej pėrjetėsisht pikėrisht po tė largojej me nder, me pėrmbushjen e misionit tė pėrkohshėm tė rimėkėmbjes sė ortodoksisė shqiptare, sikurse kreu i huaj i katolikėve shqiptarė. Askujt nuk do ti mbetej hatri. Edhe kundėrshtarėt do tė binden se gabimet ishin subjektive, sporadike, pa tė keq.
Hatri dhe dyshimet nuk mė mbeten as mua, qė mezi po pres tė pėrmbushet amaneti i paraardhėsve tė mi, pėr njė Shqipėri tė qytetėruar, tė begatė, pa hajna, tė korruptuar e hipokritė, ku shqiptarėt tė ndjehen tė bashkuar rreth atdheut dhe jo tė pėrēarė nė fe, krahina, dialekte e ide.
P.S. O Pirro P., shko shpejt e ndiz qirinj e lutju Zotit, se mos i vete nė vesh Fortlumturisė dhe prokurorisė qė e ke menduar ti atė aludimin shaka e kripur me spec djegs me Ali Akca-nė. Mos ndodhtė gjė, larg qoftė, se tė gjeti ty belaja tė parin, si ideolog i komplotit. Nuk tė ndihmon anonimati, teknologjia investigative ti zbėrthen menjėherė rrokotelat jashtė e brenda. Unė, nuk kam mendje tė pakėt dhe kohė tė tepėrt qė tė mbush qypat e shpuar.
Pirro shprehet: ''Duhet te kuptoni edhe nje aspekt tek shoqeria shqiptare sipas Konices: Shqipėtarėt nuk ndahen nė tė krishterė e nė muhamedanė, po ndahen me dy anė : Ana e kombėtarėve, nė tė cilėn ka Shqipėtarė nga tė gjithė besimet, edhe ana e zuzarėve.''
O me zhabat ne moēale, o me zhgabat lart ne male!
Petro Luarasi shprehet: ''Me fjalė tė tjera dikush qė nuk ėshtė atdhetar, i mbetet te jetė zuzar.''
Ky mesazh mund te shprehet me ketė citimi ''MEQE NUK ESHTE ZHGABE MALI (ATDHETAR), DO TE JETE ZHABE MOĒALI (ZUZAR)''
apo me fabulen e ilustruar
Zhaba dhe zhgaba
‘’Demagoge’’, i thanė shoqet
Mos shih ėndrra, lėri lloqet
Ti nuk je shqiponjė mali
Por veēse zhabė moēali
Por bretkosa mendjelehtė,
Kur pa zhgabėn lart tek retė
Iu ngjit majės e kėrceu,
Prej marazit qafėn theu.
Petro Luarasi
Ndryshuar pėr herė tė fundit nga petrol : 30-12-2014 mė 14:35Arsyeja: Interferenca e germave
Pirro shprehet: ''Duhet te kuptoni edhe nje aspekt tek shoqeria shqiptare sipas Konices: Shqipėtarėt nuk ndahen nė tė krishterė e nė muhamedanė, po ndahen me dy anė : Ana e kombėtarėve, nė tė cilėn ka Shqipėtarė nga tė gjithė besimet, edhe ana e zuzarėve.''
Petro Luarasi O me zhabat ne moēale, o me zhgabat lart ne male!
Me fjalė tė tjera dikush qė nuk ėshtė atdhetar, i mbetet te jetė zuzar.
Ky mesazh mund te shprehet:i ''MEQE NUK ESHTE ZHGABE MALI (ATDHETAR), DO TE JETE ZHABE MOĒALI (ZUZAR)''
apo me fabulen e ilustruar
Zhaba dhe zhgaba
Demagoge, i thanė shoqet
Mos shih ėndrra, lėri lloqet
Ti nuk je shqiponjė mali
Por veēse zhabė moēali
Por bretkosa mendjelehtė,
Kur pa zhgabėn lart tek retė
Iu ngjit majės e kėrceu,
Prej marazit qafėn theu.
Kleēkat burokratike dhe bashkėsia protestante shqiptare
Petro Luarasi
Kleēkat burokratike dhe bashkėsia protestante shqiptare
Rreziku nga terrorizmi dhe masat qė duhet tė merren pėr parandalimin e tij nė botė diskutohen gjerėsisht me gjakftohtėsi nė rangjet mė tė arenės ndėrkombėtare. Ndėrkohė, me dhjetra njerėz tė pafajshėm, rracash, kombėsish e besimesh fetare tė ndryshme, vriten pėrditė nė Ukrainė, Siri, Irak, Sudan e mė gjerė. Por vetėm masakra e Parisit, e propaganduar gjerėsisht si sfidė e fundamentalizmit islamik, i shkundi qarqet politike evropiane. Disa krerė shtetesh e etiketuan ngjarjen si krim tė llahtarshėm mbi tė drejtat universal tė shoqėrisė njerėzore, tė tjerė u kundėrpėrgjigjėn duke e cilėsua si hipokrizi, manipulim racist, gjuhė tė urrejtjes dhe islamofobisė. Prandaj mediat i quajtėn disa deklarata politike si hipokrite, me standarte tė shumėfishta vlerėsimi.
Solidariteti dhe vlerat shqiptare.
Masakra ndaj redaksinė sė revistės satirike franceze Charlie Hebdo, e pasuar edhe nga dy akte tė tjera kriminale, ku u vranė 17 persona, ishte paralajmėruar dhe dyshohet tė jetė shkaktuar nga publikimet ndėr vite tė materialeve irrituese dhe nga disa karikatura satirike pėr profetin Muhamet, por edhe pėr krerikė islamikė dhe katolikė. Qarkullojnė edhe opinione pėr arėsye mė tė thella tė masakrės, e konfliktit si pasojė e situatės sė acaruar ndėrkombėtare, tė interesave politike, ekonomike dhe gjeostrategjike, ku pak a shumė pėrzihen disa fuqi tė mėdha.
Presidenti francez shpalli tri ditė zie kombėtare duke i kėrkuar popullit tė qėndrojė i bashkuar pėrballė terrorit tė fundamentalistėve islamikė. U organizua edhe Marshimi i Unitetit nė Paris ku morėn pjesė, krahas mbi njė milion njerėzve, edhe qindra personalitete tė politikės, fesė dhe kulturės botėrore.
Atje kombi shqiptar u solidarizua me thirrjen ngadhėnjimtare edhe unė jam Ēarli duke u pėrfaqėsuar nė manifestim me krerė politikė e fetarė dhe mediat nga Shqipėria e Kosova. Mbi tė gjitha publiku vlerėsoi harmoninė e bashkėsive fetare shqiptare , me katėr pėrfaqėsues tė kryesuar nga Udhėheqėsi i Kryegjyshatės Botėrore tė Bektashinjve, Haxhi Baba Edmond Brahimaj. Marshuan krahpėrkrah krerėt myslimanė bektashianė e synitė dhe tė krishterė ortodoksė e katolikė, tė cilėt u duartrokitėn e brohoritėn nė sheshin Republika si dhe kur vendosėn kurora me lule pėr nder tė viktimave. Edhe nė kėto momente dhimbjeje e qėndrese ndėrkombėtare kombi shqiptar arriti tė shfaqė me nder e krenari njė nga visaret e tij tė rrallė.
Nė kėtė ditė solemne, Kryeministri i Shqipėrisė Edi Rama deklaroi se e konsideron sulmin ndaj Francės sė vlerave tė lirisė, tė barazisė dhe tė vėllazėrimit si njė sulm ndaj gjithė Evropės. Ai e konsideroi praninė e katėr pėrfaqėsuesve tė komuniteteve fetare shqiptare, si njė mesazh tė qartė pėr tė mbajtur lart flamurin e vėllazėrisė e harmonisė fetare, tė barazisė mes tė gjitha opinioneve dhe besimeve si dhe pėr tė mos rėnė nė kurthin e urrejtjes, tė pėrēarjes dhe tė frikės. Mesazhe kuptimplotė shprehu edhe Presidentja e Kosovės Atifete Jahjaga.
Pėrse mungoi kreu protestant?!
Edhe familja ime u indinjua nga aktet terroriste tė Parisit dhe u solidarizua me popullin francez nė dhimbjen pėr njerėzit e masakruar, sikurse ēdo njeri i etur pėr liri e demokraci, pėr unitet e mirėkuptim ndėrfetar. Ndoqėm me vėmendje lajmet, diskutimet dhe opinionet pėr vlerat tona pėrfaqėsuese kombėtare. Krahas krenarisė sė ligjshme si shqiptarė, u habitėm pa masė, madje u shqetėsuam, kur pamė se nė ceremoni nuk u pėrfaqėsua edhe komuniteti protestant shqiptar ndėrkohė qė edhe mediat u treguan indiferente ndaj kėsaj mungese tė rėndėsishme.
Nuk mund tė anashkalohet nderimi e pėrgjegjėsia kundrejt kontributeve tė vyera atdhetare tė rilindasve shqiptarė tė pėrktėsisė protestante, apo tė nėnvlerėsohet pėr veprimtaritė bamirėse dhe social kulturore tė VUSH-it nė tė mirė tė kombit shqiptar deri nė ditėt tona. Pėr mė tepėr, bashkėsia protestante kontribuon shumė, nė raport me numrin e besimtarėve tė saj, edhe pėr mirėkuptimin dhe tolerancėn ndėrfetare nė Shqipėri e Kosovė qė provohet nga aktivitetet nė terren dhe takimet e pėrbashkėta, tė pėrshėndetur nga krerėt e shtetit e qeverisė, tė pasqyruara gjerėsisht nga mediat edhe gjatė vizitės sė Papės nė Shqipėri.
Pikėrisht pėr kėto vlera e kontribute madhore shekullore pėrgjatė periudhės sė viteve 1892-2015 nė trojet shqiptare, kjo bashkėsi ėshtė ligjėrua si fe zyrtare nė Republikėn e Shqipėrisė(Ligji Nr.10 394, datė 10.3.2011 pėr ratifikimin e "Marrėveshjes ndėrmjet Kėshillit tė Ministrave tė Republikės sė Shqipėrisė dhe bashkėsisė fetare "Vėllazėria Ungjillore e Shqipėrisė" pėr rregullimin e marrėdhėnieve tė ndėrsjella). Kur njihet veprimtaria e rėndėsishme qė kanė kryer drejtuesit e VUSH-it Pastor Fitor Muēa, Pastor Ali Kurti, Pastor Akil Pano nė Shqiperi apo Pastor Driton Krasniqi në Kosovë. Mjafton tė kujtojhen vlerat e simpoziumit shkencor Miq për Perëndinë-Dritë për popullin-Uratë për Mëmëdhenë ku studjues tė ndryshėm dėshmuan për trashëgiminë ungjillore si vlerë kombëtare të Shqipërisë, mbi rolin e Kishës Ungjillore në formësimin kombëtar dhe shtetbërjen e Shqipërisë, pėr përkthimet biblike shqip si ndihmesë e veēantë për kulturën shqiptare dhe themelimin e Shkollės sė Parė tė Vashave nė Korēė. (Andi Dina, Simpozium shkencor Miq për Perëndinë-Dritë për popullin-Uratë për Mëmëdhenë, 2 Janar 2013)
Apo tė pėrmendim mesazhet e rėndėsishme nga takimi ndėrfetar :Mesazhe paqeje nga bunkeri qė tentoi tė zhdukte fenė http://www.nacionalalbania.al/2014/1...-zhdukte-fene/
Shqetėsimi i rilindasve
Natė e ditė ndjej brengė, vegime ngjarjesh e personazhesh historike, atdhetarė rilindas e bashkėkohės: protestantė, ortodoksė, katolikė, myslimanė synitė e bektashi, nė pėrpjekjet kolektive, nė sakrificat madhore pėr ēeljen e shkollave shqipe, pėr botimin dhe shpėrndarjen e librave shqip, pėr ēeljen e shkollave tė para kombėtare laike shqipe, pėr unifikimin e alfabetit tė gjuhės shqipe me gėrma latine, pėr zhvillimin me sukses tė dy Kongreseve tė Manastirit, abetaret dhe Kongresit Kombėtar tė Lushnjės, etj, etj. Mė thėrresin shpirtat e shenjtė rilindasish tė mallkuar dhe shkishėruar prej klerikėve shovenėve: Gjerasim Qiriazi me vėllezėr e motrat, Naum Veqilharxhin, Kostandin Kristoforidhi, Koto Hoxhi, Nikolla Naēo, Grigor Cilka, por edhe Elena Gjika, Asdreni, Konica, Noli, Naim Frashėri, Vangjel Meksin, Grigor Gjirokastriti, Panajot Kapitarin, por edhe Koto Hoxhi, Thanas Sina, Kristo Shuli,Gjergj Fishta, Mithat Frashėri, si edhe im gjysh Petro Nini Luarasi, me amanetet e tij tė pėrgjakura.
(https://sites.google.com/site/vushor...re-ne-shqiperi)
Tė gjithė kėta rilindas u kėrkojnė llogari pasardhėsve shqiptarė, rilindasve tė kohės sonė, pėrse ia mėnuan pėrfaqėsimin, shpirtin dhe vlerat grigjės protestante nė marshimin solidar tė Parisit. Si tiu them o rilindas tė rinj, o vėllezėr e motra shqiptare, pa dallim feje, krahine e ideje? Si tė justifikoj pėrfaqėsuesit e shtetit, tė bashkėsive tė tjera fetare dhe mediat qė nuk po bėzajnė per kėtė indiferencė ndaj komunitetit protestant shqiptar, si njė nga tė pesė komunitetet e ligjėruara fetare? Kur ftohen turlilloj njerėz si perfaqėsues tė shqiptarėve ne Paris dhe jo njė nga pesė shtyllat e unitetit fetar kombėtar, me rrėnjė tė thella historike e botėkuptimore angloamerikane, kjo ėshtė pakujdesi, nėnvlerėsim, keqdashje apo ., hej burra!!!
Aktualitet e perspektivė
Vėrtet gėzohemi pėr idenė, pėrfaqėsimin dhe imazhin pozitiv nė Paris, por dhe sa mė i suksesshėm do tė kishte qenė pėrfaqėsimi i tė pesė komuniteteve tė ligjshme fetare shqiptare nė vėmendjen e opinionit publik botėror!!! Sidomos kur Vellazeria Ungjillore Shqiptare (VUSH) kėtė vit do tė perkujtojė njohjen si bashkesi fetare e ligjshme nė Shqiperi, efekti do tė ishte edhe mė i madh, do tė ishte njė vlerė e shtuar pėr shtetin dhe besimtarėt shqiptare, sikurse pesė gishtat e dorės, grusht bashkuar pėr unitetin kombėtar dhe besimin tek Zoti.
Do tė ishte edhe njė mesazh domethėnės pėr ndėrgjegjėsimin dhe bashkėpunimin mė tė madh tė qeverisė me komunitetin protestant e mė gjerė pėr problemet me tė cilat po pėrballen. P.sh si tė mos mbulohen apo anashkalohen ndjeshmėria e ortodoksėve fanolistė, sikurse edhe besimtarėve katolikė, pėr tu drejtuar nga klerikė shqiptar apo mbi pėrkrahjen e shtetit, kontrollin e burimeve financiare, materiale, njerėzore, propagandistike dhe aktivitetit ligjor ndaj tė gjitha bashkėsive fetare. Nė mėnyrė qė jo vetėm tė respektohet ligji, por edhe tė zbatohen realisht strategjia, objektivat dhe nismat promobvuese pėr tolerancė fetare, mirėkuptim e vėllazėrim, gjithnjė pėr tė mirėn e popullit. Le tia lemė lexuesit shqiptar tė gjykojė mbi deklaratat dhe ngjarjet, maskat dhe fytyrat e paradoksit demagogjik, tė cilat analisti Kastriot Myftaraj pretendon tė jenė realisht Teatėr hipokrizie politiko-religjioze nė mes tė Parisit, http://everteta.al/teater-hipokrizie...es-te-parisit/
Githsesi, sikurse u shpreh studenti Alex Fougneri, Hipokrizia e liderėve botėrorė nuk e ul sinqeritetin e miliona njerėzve qė marshuan edhe kleēkat burokratike nuk e ndalin dot misionin e bashkėsisė protestante shqiptare, tok me tė tjerat, nė misionin e tyre ndaj kombit shqiptar e Zotit.
Petro Luarasi
Enigma ''Shtegu i pashkelur i Nolit''.
Nė pėrkujtimin e 50-vjetorit tė ndarjes nga jeta tė kolosit tė kombit shqiptar, Imzot Fan S. Noli, media Digitalb i ofroi publikut filmin dokumentar "Shtegu i pashkelur i Nolit". Shfaqja u dha nė sallen UNESCO tė Muzeut Historik Kombėtar ditėn e martė, 24 mars, ora 18.30.
Edhe unė, ithtari fanolist me rrėnjė e degė, i etur pėr dije dhe informacion, kurnac pėr kohėn dhe mėdyshės pėr aktivitetet e mirefillta, munda tė mėsoj se dokumentari me autore tė mirėnjohurėn Beti Njuma trajton figurėn shumė komplekse tė Fan Nolit, njeriut, politikanit, artistit, publicistit dhe klerikut qė nė historinė e Shqipėrisė mbeti i skalitur si kryepersonazh i Revolucionit tė Qershorit dhe pjesė e debatit nėse ai ishte revolucion apo grusht shteti.
Titulli: "Shtegu i pashkelur i Nolit" dhe shėnimi: kryepersonazh i Revolucionit tė Qershorit dhe pjesė e debatit nėse ai ishte revolucion apo grusht shteti. mė kujtoi veprėn qė pata lexuar vite mė parė, Shtegu i pashkelur i Fan Nolit: demokracia Shqiptare nė vitet 1920 1924, me autor Robert C. Austin (e pėrkthyer nga Lindita Bubėsi me redaktor Nasho Jorgaqin). Por nuk besoja as-sesi tė ishte pėrsėritje e veprės sė Austinit nė njė pėrvjetor e pėrkujtim ku duhej tė evidentoheshin kontributet dhe vlerat madhore Noliane ( personaliteti vigan i kombit, themeluesi dhe udhėheqėsi i kishės ortodokse autoqefale shqiptare dhe Vatrės, veprimtari popullor e misionari politik, studjuesi, poeti, pėrkthyesi, kompozitori, oratori, dijetari,etj ) dhe jo tė metat terciale tė tij (p.sh. si politikan).
Me nderim pėr Imzot Fan Nolin, pėr pėrkushtimin e medias Digitalb dhe autores Beti Njuma (spikere, gazetare, pėrkthyese, studjuese dhe dashamirėse e artit, kulturės e historisė) mezi prita orėn tė rend me njė frymė qė tė zė vendin e lakmuar pėr tė ndjekur shfaqjen. Nga nxitimi iu shmanga edhe protokollit, tė pėrshėndetesha me mikpritėsit e MHKSH apo pėrfaqėsuesin e KOASH-it. Por nxitova mė kot pasi salla kishte vende plot. Ndėr tė paktit si unė, nė rradhėt e para pashė deputetin Namik Dokle, kritikun Erion Kristo , mė pas erdhi edhe deputeti Fatmir Toēi me tė shoqen, dhe mbi tė gjithė, para meje u ul vetė autorja Beti Njuma, qė nuk pata guxim e fat ta uroja paraprakisht,
Nė orėn 18.30 njerėzia e kulturuar e mbushi paksa mjedisin dhe shfaqja filloi. Pėrfytyrimet dhe njohuritė e mia fanoliane, tė rrėnjohura me opinione e dėshmi tė paraardhėsve tė mi, miq e bashkėpunėtorė me Nolin e Madh, po ballafaqoheshin me sekuecat filmike dhe opinionet e njė gazetari dhe disa studjuesve. Qė nė krye e kuptova pėrse gjindja mezi ishte ēapitur nė shfaqje, por durova tė shihja fundin. Ndryshe e pėrfytyroja njė dokumentar cilėsor ku tė pėrmbledheshin dokumenta, dėshmi e komente mbi jetėn, veprėn dhe vlerat tėrėsore tė Fan Stilian Mavlomatit-Nolit, gjenezėn shqiptare dhe vetėdijėn shqiptare pėr mbijetesė, arsimimin dhe edukatėn e tij, talentin e sakrificat, pėrballjen me vėshtirėsitė dhe jetesėn e thjeshtė, madje tė skamur, vetėm pėr tė mbetur deri nė fund i Njeri i ndershėm, i pakorruptuar, besnik deri nė vdekje i idealit tė tij atdhetar dhe social-demokrat. Por dokumentari, ēuditėrisht, u bazua kryekėput tek tematika e libri tė Austinit Shtegun i pashkelur i Fan Nolit: demokracia Shqiptare nė vitet 1920 1924 me disa komente historianėsh e gazetarėsh dhe aspak, sikurse pretendohej nga reklama, nė vlerat e gjithanshme madhore tė Fan Nolit njeriut, politikanit, artistit, publicistit dhe klerikut!
Enigma e dokumentarit nisi e bitisi me paradokset e vulosura prej ithtarit zogist antikomunist Blendi Fevziu, i cili me logjikėn e emisioneve Opinion ia nisi kronikės duke i mballosur veprimtarisė dhe vlerave fanoliane atentatin ndaj Zogut nė vitin 1924! Dhe rrjedha logjike tė ēonte menjėherė tek puēi, revolucioni komunist, gabimet e Nolit. Pėr pasojė argumentohet kthimi triumfal i Zog shpėtimtarit dhe shtegu pa kthim nė kurbet i Fan Nol mėkatarit. Pėr kompromis historik serviret edhe garnitura e mirėkuptimit atdhetar mes Zogut e Nolit , ku i pari e fal tė dytin, madje i ofron ofiqe dhe bamirėsinė financiare. Pėrballė Ahmet Zogut, veprimtarisė dhe vlerave tė tij , sipas optikes dhe dekorit tė opinionistit Blendi Fevziu, vėrtiteshin argumentat historianėve P.Milo, N.Jorgaqi, J.Bejko madje edhe studjuesit amerikan B.Fisher, qė analizonin dhe rrekeshin tė justifikonin gabimet e Fan Nolit dhe qeverisė sė tij ?!
Gazetari Blendi Fevziu bombardonte me predhat zogiste ndėrsa historianėt pėrpiqeshin tė shfajėsonin Fan Nolin pėr pasojat qė ato shkaktuan?! Troē: burri i shtetit, realisti Ahmet Zogu me sejmenė, vriste e grabiste dhe shiste interest kombėtare nė mėnyrė tė ligjshme , ndėrsa aventurieri fantazist Fan Noli me shokė kritikohen pėrse e pėrmbysėn me revolucion tė paligjshėm. (Ky standart i dyfishtė vlerėsimi shkencor serviret edhe nė ditėt e sotme, mjafton tė kujtojmė revolucionet portokalli apo pranverėn Arabe , qė sipas shijes etiketohen pėrparimtare apo reaksionare, tė ligjshme apo tė paligjshme! Apo veprimi me arkėn e shtetit: Kur po mėrgohej Noli thirri ne Vlorė R.Ficon dhe i tha: Pranoni ju lutem Arkėn e Shtetit dhe dorėzojani qeverisė qė do tė na zėvendėsojė, ndėrsa Naltmadhnia e Tij Zogu I veproi ndryshe )
Subjekt historikisht kuptimplotė i dokumentarit nuk e justifikoi pėrkujtimin e Fan Nolit naltėsohet madhėshtia e Zogut si viktima e pafajshme e Revolucionit tė Qershorit! Mikpritėsit, organizatoret e shfaqjes dhe investitori e bėnė si duhet detyrėn e tyre, e pėrhapėn kudo lajmin, ofruan mikpritjen e duhur, shpenzuan mund e para por...nuk ia vlejti barra qeranė, as pėr vendin e kohėn dhe as pėr mesazhin e vlerave qė duheshin vlerėsuar e nderuar.
Pėr mendimin tim do tė qe mė mirė tė ishin pėrdorur paratė mė me efektivitet, ti besohej autorėsia njė historiani, edhe pėr vlera, edhe pėr imazh mė tė paqmė.
Meqė u bė, u bė por ta kishin shfaqur dokumentarin njė herė tjetėr, jo nė kėtė pėrvjetor tė Nolit tė Madh, por kur tė kujtohej Ahmet Zogu dhe pasuesit e tij tė kritikonin Revolucionin famėkeq tė Qershorit! Nė kėtė pėrvjetor tė Fan Nolit Kolosit me vlera tė gjithanshme tė Kombit Shqiptar, meritonin tė permendeshin shumė e mė shumė merita, por jo duke u perqendruar tek dobesite e tij si politikan! Pėrse nuk u bė njė dokumentar pėr tė qenė? Pėrse edhe nė kėtė pėrvjetor Fan Noli nuk meritoi njė pėrmendore dhe veprimtari madhore akademike dhe nderim shtetėror ku pasardhėsve tė tij tu jepej Urdhėri Nderi i Kombit? Pėrse edhe KOASH-i nuk i bėri nderimet qė meritonte si themelues, me njė meshė tė kryesuar nga Fortlumturia Janullatos nė Katedralen e Tiranės-kryeqytet ? Njė nga kėto pėrse? enigmatike qe edhe dokumentari ''Shtegu i pashkelur i Nolit''.
Pėr: Petro Luarasi Rilindasit dhe betonizimi i parkut tė Tiranės
''Kush ka frike perballe se vertetes, eshte tradhtar i memedheut dhe i vetes se tij''
Petro Nini Luarasi
Petro Luarasi
Duaj mė shumė Shqipėrinė
Koha, gjykatėsi mė i mirė, provon se thirrja e rilindasve Duaj mė shumė Shqipėrinėishte dhe mbetet e drejtė, pėrbashkuese dhe tepėr aktuale. Ajo nėnkupton dashuri, pėrgjegjshmėri, sakrificė atdhetare, respektimin e interesit kolektiv nga cilido njeri i ndėrgjegjshėm, pavarėsisht pėrkatėsisė fetare, krahinore, politike, niveli arsimor e pasuror. Rilindasit dhe atdhetarėt e tjerė pasues mbi tė gjitha janė humanė, e duan dhe sakrifikojnė pėr popullin e tyre duke patur ide tė qarta mbi raportet: interes personal, familjar, shoqėrore e politik, interesin parėsor kombėtar kundrejt atij ndėrkombėtar.
Atdhetarėt pėr tė realizuar idealin e tyre formojnė grupime e lėvizje komunitetesh tė ndėrgjegjėsuara, tė cilat iu kundėrvihen interesave ekstreme individėsh, klanesh dhe partish qė me demagogji dhe dhunė synojnė tė diktojnė, zhvasin e shkatėrrojnė vendin.
Nė ēerek shekulli pėrpjekjesh pėr tė realizuar sistemin demokratik nė Shqipėri, populli ėshtė pėrballur me individė, klane e parti qė kanė mashtruar, grabitur dhe shkatėrruar vendin nė mėnyrė tė hatashme, duke ia shterur burimet natyrore dhe zhytur nė borxhe tė mėdha me pak efektivitet zhvillimi pėr tė ardhmen.
Krahas skamjes ekonomike dhe polarizimit tė tejskajshėm , mbi tė gjitha ėshtė shtuar rreziku ndaj shėndetit dhe ekzistencės sė njeriut duke shkatėrruar barbarisht pyjet me florėn-faunėn e biodiversitetin pėrkatės (kujtoni vetėm pyjet e Lurės me 7 liqenet e saj) burimet ujore dhe strukturėn tokėsore (me erozionin dhe tėrmetet nga shfrytėzimi barbar i zhavorrit tė lumenjve, naftės).
Katastrofa ėshtė mė e dukshme nė shkatėrrimin e mjedisit urban, ēorganizimin e organizuar nė grabitjen e pronės private e publike dhe ndėrtimin pa asnjė kriter tė ndėrtesave e rrugėve.
Si mund tė lejohet nė njė vend evropian, qė financohet dhe ka lidhje tė shumėfishta me organizma ndėrkombėtare sabotimi afatgjatė i planit rregullues tė njė kryeqyteti apo qyteti, fshati ku duhet tė pėrcaktohen saktė: parcelat e ndėrtimit, rrugėt, rrjeti rrugor, hidrik, elektrik, etj , dhe pastaj tė bėhen ndėrtimet me kriteret pėrkatėse. Mbi tė gjitha, duhej tė zbatohet parimi : Kush dėmton, dėmshpėrblen dhe tė dėnoheshin menjėherė penalisht e me kundėrvlerė financiare personat dhe klanet pėrgjegjėse pasi provat janė tepėr tė dukshme. Vetėm kėshtu mund tė ndalet keqpėrdorimi i Shqipėrisė si tokė e djegur, e nxjerrė pėr shitje e shfrytėzim nga padronė me banim tė pėrkohshėm.
Parku i Tiranės dhe pėrgjegjėsitė
Projekti mbi Lodrat e fėmijėve tek Parku i liqenit artificial tė Tiranės ėshtė kthyer tashmė nė njė shqetėsim dhe shkak pėr pėrplasje institucionale dhe shoqėrore. Pėrfaqėsuesit e shoqėrisė civile, tė disa organizatave mjedisore, shoqėrore, politike dhe disa partive nė Kėshillin Bashkiak tė Tiranės kanė protestuar nė mėnyrė publike dhe institucionale, madje kanė dėrguar padi penale e civile pėr shkeljet pėrkatėse tok me kėrkesėn pėr pezullimin e punimeve deri sa tė zgjidhet konflikti nė rrugė ligjore. Ndėrkohė me urgjencė po kryhen punimet pėr transformimin dhe betonizimin e mjedisit nė parcelėn pėrkatėse tė parkut tė Tiranės, veprim qė ka shkaktuar zemėrim, pėrpjekje pėr ndalimin me forcė dhe pėrplasje fizike me forcat e e policisė bashkiake dhe tė ruajtjes sė rendit, tė cilat nė disa raste i kanė tejkaluar kopetencat ligjore duke keqtrajtuar protestues paqėsorė, u kanė marrė objekte personale (ēadra, veshje, batanije) tė vendosura nė ambjente tė lira publike ku ēdo njeri ka tė drejtė tė qėndrojė e ēlodhet nė mėnyrė paqėsore. Akoma mė shqetėsuese janė aktet kriminale tė keqtrajtimit tė femrave me grushta e madje shqelma nė bark e ije (rasti i zz.Mimoza Boēarit dhe Rezarta Ēaushaj) Dimė me dhjetra raste kur ēadra janė lejuar tė vendosur nė ambjente tė rėndėsisė sė veēantė, edhe pse kanė penguar transportin e qytetarėt, kanė dėmtuar imazhin e vendit, por nuk kanė ndodhur akte tė tilla ekstreme, nga forca tė ndryshme politike. Si njė nga qytetarėt e pėrgjegjshėm qė e duam dhe pėrpiqemi ta mbrojmė Shqipėrinė, popullin, mjedisin, ligjin dhe dinjitetin e ēdo njeriu, bėj thirrje:
1. Institucionet pėrkatėse tė analizojnė kėrkesat dhe padinė e shoqėrisė civile
dhe eventualisht tė zbatojnė sa mė shpejt detyrimin e tyre pėr tė pezulluar dhe e gjykuar ndėrtimin dhe betonizimin e parkut tė Tiranės
2. Pėrfaqėsuesit nė kėshillin Bashkiak dhe tė shoqėrisė civile tė lejohen tė shprehin nė mėnyrė demokratike tė drejtat e tyre, pa pengesa, presione e kėrcėnime.
3. Mediat tė jenė mė tė pėrgjegjshme pėr rrezikun qė i kėrcėnohet interesit publik, tė drejtave, lirive dhe dinjitetit tė qytetarit kundrejt klientelizmit, interesave personale, klanore, partiake e oligarkėve.
4. Populli tė bashkohet mė tepėr rreth komuniteteve tė ndėrgjegjėsuara, pėr tė bėrė peticione e referendum, qė janė shprehja mė e gjerė dhe thelbėsore e vlerave tė sistemit demokratik, vlerėsimit popullor dhe test pėr individėt, grupimet, ēėshtjet dhe vendimmarjen nė interes shtetėror e kombėtar. Vullneti i popullit Sovran duht tė jetė i patjetėrsueshėm .
Bėj thirrje si qytetar dhe pasardhės i njė prej familjeve atdhetare shqiptare qė historikisht kanė sakrifikuar pasuri dhe jetė pėr interesat kombėtare dhe mirėqenien e gjithanshme tė popullit edhe mbarė kombit shqiptar, pėr rrėzimin e diktaturės, fitoren dhe zbatimin e parimeve demokratike, madje edhe tė idealeve tė sė majtės shqiptare, pėr mirėkuptim e tolerancė reciproke nė zgjidhjen e drejtė, ligjore e morale tė problemit duke pezulluar pėrkohėsisht punimet si njė akt i arsyeshėm qė parandalon pėrshkallėzime me pasoja tė mėdha.
Partitė e koalicionit nė pushtet dhe veēanėrisht Partia socialiste, e cila drejton edhe Bashkine e Tiranės-kryeqytet dhe ka marrė besimin e popullit si forcė kryesore udhėheqėse politike rilindase duke u zotuar tė zbatojė mendėsinė dhe idealet atdhetare, ka pėrgjegjėsi qė pėrfaqėsuesit e saj kudo ku veprojnė e drejtojnė tė kenė parasysh, tė kuptojnė brendinė dhe tė zbatojnė pa mėdyshje kushtrimin rilindas : Duaj mė shumė Shqipėrinė!
Pėr: Petro Luarasi Turp kush pėrdhos nderin kombėtar
Petro Luarasi
Turp kush pėrdhos nderin kombėtar
(Shpėrfaqja e njė skandali)
Ndėr ngjarjet e bujshme qė disa media shqiptare i publikojnė si humor bulevardi taze, po veēoj njė skandaloze nė disa aspekte:
- Pėr imoralitetin e dy pėrfaqėsuesve politikė tė bashkėkombasve tė mi ( tė martuar, me fėmijė, qė masturbojnė njėri-tjetrin me premtime erotike)
- Pėr mėnyrėn e zbulimit dhe publikimit tė ngjarjes (nga zbulimi sekret dhe media maqedone)
- Pėr interpretimin
-Pėrbaltjen gjithėpėrfshirėse tė shqiptarėve
Po analizoj ēėshtjen e fundit duke iu referuar hallakatjes sė njė nėne, me fėmijė, qė me cilėsinė e shkrimtares imponon receta njohurish dhe eksperiencash tė saj mbi moralin, ligjshmėrinė, atdhetarinė, historinė, politikėn, dhe mė the tė thashė. Pėr skandalin nė fjalė, ''eruditja'', mbron moralisht turpin (pikėrisht tė asaj deputete mungesa e sė cilės nė mbledhjen e Asamblesė sė Kėshillit tė Europės, shkaktoi rrėzimin e rezolutės pėr Kosovėn vetėm pėr njė votė! http://www.lajme.al/kosova-deshtoi-p...i-ikte-avioni/)
dhe akuzon pa prova shqiptarėt si pėrgjues, transkriptues tė bisedės dhe pėrfitues te honorit tė lartė tė spiunimit. Madje thekson:Njė grua si ti, ėshtė gur nė thembėr e dashur Prandaj venė punėt tona vaj kėtu, nė Kosovė, dhe te ju nė Maqedoni, se shefin nėn pantallona, burrat tanė shqiptarė e kanė shpesh nė ballė. Dhe kėshtu i bėjnė edhe punėt e shtetit. U kėnaqėn tani?! Le tė shkojnė tė marrin honorarin te maqedonasi; e ka tė lartė pagesėn kėtė herė, sikurse qėllimin.
Kėtė moral tė pėrdalė ia shet pėr shembėlltyrė kjo nėnė edhe fėmijės sė vet me bashkėshort holandez?! Kėshtu mendon se janė tė gjithė burrat shqiptarė apo vetėm ajo pjesė e rrethit tė tė njohurve tė vet?
Tek populli shqiptar, sikurse tė tjerė, gjen diversitet njerėzish e bagėtish.
Por ky stani qė pėrmendėm, kėtė bylmet ka, tė qelbur.
Turp kush pėrdhos nderin kombėtar!
Petro Luarasi
Kontribut pėr njohjen dhe vlerėsimin e familjes Qiriazi
Historia e popullit shqiptar pėrmban me shumicė visare qė rrethanat tragjike ia kanė groposur e lėnė nė harresė dhe kjo begati na serviret e skamur, e prangosur dhe e sakatosur, nė shtratin e Prokrustit. Por po shtohen edhe pėrpjekjet pėr ta ēliruar nga vargonjtė, njohur dhe vlerėsuar si e meriton.
Njė pjesėz e kėsaj pasurie kombėtare ėshtė edhe familja Qiriazi, me veprimtarėt e saj tė shquar qė ‘’u groposėn’’ dhe ‘’u ringjallėn’’, u ēliruan nga prangat e prokrustėve dhe po njihen e nderohen gjithnjė e mė tepėr, nė tempullin e vlerave shqiptare.
Paraqet interes tė njihen e tė vlerėsohen edhe faktorėt dhe rrethanat penguese, edhe pėrpjekjet dhe rezultatet e studjuesve tė familjes Qiriazi, nė pėrballje me akuzat politike, me interesat klanore, apo edhe keqinformimit publik me shpikje e shpifje. *) (Ky shkrim publikohet me kėrkesėn e Institutit tė Studimeve Shqiptare e Protestante qė po jep njė kontribut tė vyer nė botimin e veprave dhe propagandimin e vlerave tė familjes Qiriazi. Ai synon tė njohė dhe vlerėsojė pėrpjekjen e studjuesve, mes tyre edhe Skėnder Petro Luarasi, pėr tė shpallur tė vėrtetėn historike pėrkundėr ‘’mosdijes’’, harresės, nėnvlerėsimit dhe tjetėrsimit, qė hasen nė disa shkrime, libra dhe dokumentarė edhe nė ditėt e sotme.)
Bashkėpunimi i familjeve Qiriazi e Luarasi
Familjet Qiriazi dhe Luarasi i pėrbashkoi origjina dhe tradita kolonjare (nga Perasi dhe Luarasi), sakrifica dhe ndihma e ndėrsjelltė pėr tė realizuar idealin e pėrbashkėt atdhetar: hapjen e shkollave, botimin dhe pėrhapjen e librave nė gjuhėn shqipe, pėrdorimin e shqipes nė institucionet fetare, ēlirimin e trojeve shqiptare, edukimin dhe civilizimin e popullit shqiptar. Qiriazėr (Dhimitri me pasardhėsit: Gjerasimi, Gjergji, Sevasti e Parashqevia, etj) dhe Luarasėt (Petro Nini me pasardhėsit Thomaidha, Dhimitri, Skėnderi e Shega, etj) iu gjendėn njėri-tjetrit kudo, nė trojet shqiptare dhe nė SHBA.
‘’Gjatė rilindjes sonė kombėtare shtėpia e Dhimitri dhe Maria Qiriazit u bė vatėr kombėtare pėr tė gjithė shqiptarėt patriotė si Kostandin Kristoforidhi e Koto Hoxhi, Petro Nini Luarasi dhe Pandeli Sotiri, Halit Vreto Bėrzhezhta dhe Orhan Pojani, Nuēi Naēi dhe Thanas Sina Postenani, tė gjithė priteshin e pėrcilleshin situr t’ishin vėllezėr prej njė barku. Tė gjithė anėtarėt e kėsaj familje, burra e gra, nė vendlindje e nė mėrgim, kudo qė i pėrplasėn dallgėt e jetės, kush mė shumė e kush mė pak, ia kushtuan jetėn e veprėn e tyre Shqipėrisė duke lėnė gjurmėt e tyre tė pashlyeshme nė historinė e rilindjes sonė kombėtare… Nė kėtė shtėpi u njohėn nė vitin 1884, Gjerasim Qiriazi dhe Petro Nini Luarasi duke u lidhur me njė miqėsi tė pėrjetshme. (1. S.Luarasi, Gjerasim Qiriazi. f.12, 27)
Nė artikuj, libra, emisione radiofonike dhe dokumentarė dėshmohen fakte tė kėtij bashkėpunimi tė gjerė: mbi korespondencėn e Gjerasimit me Petron, si i pari lajmėron me gėzim ēeljen e shkollave shqipe nė Kolonjė e Vakėfe nga Petro N. Luarasi. Nė njė letėr dėrguar Nikolla Naēos , 27 prill 1893, ai pėrshkruan punėn e vyer dhe vėshtirėsitė qė has Petros, pėr mbajtjen e shkollave shqipe: ‘’Zoti Petro ėshtė me zemėr tė pėrvėluar dhe me shpirt e me mish pėrpiqet pėr tė mirėn e skolive…’’ (2. S.Luarasi, Gjerasim Qiriazi. f.40, 42, 44)
Nė kushtet kur armiqtė i pėrdornin institucionet fetare pėr qėllime shoviniste dhe pėr tė pėrēarė popullin, patriotėt u drejtuan pėr ndihmė nga shtete, forca e besime fetare dashamirėse. ‘’Njė fakt domethėnės ėshtė bashkėpunimi i P.N.Luarasit me protestantėt e pėrfaqėsuar nga Gjerasim Qiriazi dhe ēifti amerikan Kenedi ėVioleta (Violett) dhe Fines (Phineas)ē pėr pėrhapjen e shkollave e librave shqip, pa u pėrzier nė ēėshtjet e interpretimeve fetare. ‘’
(3.Petro S.Luarasi. Kontribute shekullore. Familja Luarasi pėr marrėdhėniet shqiptaro-anglo-amerikane, “55”, 19-20-21-22 korrik, 2003)
Pėrkundėr mallkimit tė dhespotėrve grekė dhe trillimeve tė tyre , kinse Petro Nini Luarasi qe kthyer nė protestant, ai si besimtar i devotshėm ortodoks deklaronte: “Sa herė hasem me protestantė, flas me ta dhe bisedonj, siē e meriton me njerėz tė kungajkės dhe tė bashkėrisė dhe tė qytetėrimit, me ndryshim qė ata janė protestantė, dhe unė orthodhoksė. “
(4. Petro N. Luarasi, Mallkimi i shkronjave shqipe, Manastir, 1911, f.21)
Pėrmendim edhe faktin interesant se nė Mėsonjėtoren e Korēės mėsonin djem e vajza , sė bashku , po mbasi mė 1891 e ēeli shkollė shqipe pėr vajzat Gjerasim Qiriazi me tė motrat, ato vanė nė atė shkollė.
Njė nga nxėnėset qė mėsoi nė shkollėn e vashave tė Qiriazėve qe edhe vajza e madhe e P.N.Luarasit, Thomaidha. I biri i tij Skėnderi kujton: ‘’‘’Tė parėn herė e pashė Parashqevi Qiriazin nė Korēė mė 1909. Nė pranverė tė atij viti im atė mė mori edhe mua nė shkollėn shqipe tė djemve. Njė mesditė u nisa pėr nė shkollėn e vashave tė piqesha me time motėr qė mėsonte atje. Nė fund tė rrugės pashė pesė-gjashtė rrugaēė me gurė nė dorė qė qėllonin vajzat korēare qė do tė shkonin nga shkolla nė shtėpi. Po qėndroja nė anėn e sipėrme tė rrugės kur prej portės sė shkollės doli Parashqevia dhe pas saj njė tog vajzash qė do t’i pėrcillte nė shtėpi. Me tė parė mėsuesen e shkollės shqipe, si ua mbathėn kėmbėve rrugaēėt! Ē’personalitet tė fortė kishte kjo grua shqiptare! Nė Shtetet e Bashkuara e takoja mė shpesh. Ne shkollarėt shqiptarė , kur themeluam ‘’Lidhjen e Studentėve Shqiptarė‘’ nė Springfield Mass. e ftuam Parashqevi Qiriazin e cila mbajti njė fjalim interesant. Parrullėn ‘’Jeta pa libra ėshtė vdekje’’ qė e botova nė kapakun e revistės sonė ‘’Studenti’’ na e propozoi Parashqevia.’’ ‘’
Kur kleri shovinist grek me veglat e tij helmuan mėsuesin e shqipes Petro Nini Luarasi, dy motrat Qiriazi u pėrkujdesėn pėr fėmijėt e tė ndjerit, Skėnderin dhe Shegėn dhe, pėrmes ndihmės sė ēiftit Kenedi, u dhanė bursė tė studjonin nė Robert Kolezh-Stamboll.
Dhimitri P. Nini-Luarasi, i cili ka jetuar mbi gjashtė dekada nė ShBA, ka patur marrėdhėnie tė ngushta me motrat Qiriazi kur ato qenė atje, por dhe si drejtues i rėndėsishėm i ‘’Vatrės’’ dhe mė pas i ‘’Shqipėrisė sė Lirė‘’, ka ndihmuar pėr propagandimin e vlerave tė tyre ndėr shqiptarėt e SHBA. Edhe Shega Luarasi-Uēi me tė birin Alfredin, kanė dhėnė kontributin pėrkatės nė ruajtjen e kėsaj miqėsie tradicionale.
Kontributi i Skėnder Luarasit
Skėnderi P. Luarasi, dėshmitar i shumė ngjarjeve tė familjes Qiriazi dhe studiues i pėrgjegjshėm i historisė dhe letėrsisė sė popullit shqiptar, ka dhėnė njė ndihmesė thelbėsore pėr ‘’ringjalljen’’, njohjen dhe vlerėsimin e merituar tė personaliteteve tė shquara tė familjes Qiriazi: Gjerasimit, Sevastisė dhe Parashqevisė.
Prof. Xhevat Lloshi ka theksuar: “Ėshtė meritė e Skėnder Luarasit, publicistit dhe pėrkthyesit, qė dy motrat Qiriazi u risollėn nė kujtesėn e shqiptarėve. Ato kishin mbetur tė harruara, nė gjendje tė mjeruar, tė shpėrfillura, sepse disa njerėz nga rrethi i tyre familjar ishin goditur nga lufta e klasave…. Ai e ngriti zėrin me pasionin qė e shquante dhe kėrkoi vėmendje pėr tė dy motrat, tė cilat mė pas u dekoruan me ‘’Urdhrin e Lirisė’’ e u njohėn si ‘’Mėsuese tė Popullit’’. (5. Xhevat Lloshi, Yjet e mėngjesit shqiptar. Parashqevi Qiriazi, veprimtarja e shquar e kombit, Almakos, 21. 03. 2012)
Ndėr historitė qė qarkullonin vesh mė vesh nė mjedisin intelektual (por dhe vuloseshin nė dosjet e pėrndjekjes) se si e sfidonte Skėnder Luarasi ‘’shtratin e Prokrustit’’, citoj pėrshtypjen e arkitektit Petraq Kolevica, ‘’nė njė kujtim tė paharuara qė i ka mbetur i gjallė nga viti 1981. Besoj tė ketė qenė muaji shtator. Si anėtar i grupit projektues tė Muzeut Historik Kombėtar kryeja punimet e ekspozimit. Njė ditė shoh profesor Skėnder Luarasin, qė diēka po fliste me dy punėtorė, iu afrova, e pėrshėndeta dhe hyra nė bisedė:
- Kam ardhur, tha, sepse dėgjova qė kėtu nė muze qenka bėrė edhe njė sallė pėr kohėn e Rilindjes dhe desha ta shikonja.
Profesori, siē e dini tė gjithė, ishte impulsiv dhe dinte tė gjente motivin pėr tė bėrė njė bisedė tė kėndėshme. Afėr sallės sė Rilindjes, qėlloi njė historian i kėsaj periudhe. Profesori qėndroi nė ballė tė sallės dhe po shihte me vėmendje disa fotografi. lu kthye historianit duke i treguar njė fotografi me pėrmasa 25X25 cm.
- Kush ėshtė kjo? / -Po, profesor, ju e dini.. ./ -Kush ėshtėkjo? pyeti profesori me zė mė tė fortė e duke e parė nė sy me rreptėsi/ -Sevasti Qiriazi ėshtė/-Kjo, Sevasti Qiriazi? /-Po,profesor/- Po Greqia, ka Sevasti? klithi profesori. Po Serbia, Bullgaria...ka Sevasti?/Jo,profesor,belbezoi historiani/- Epo, kur tėrė kėto vende nuk kanė Sevasti, kaq e vogėl u vendoska fotografia e saj nė muze, sa njė postalkė/-Po sa tė madhe t’a vėmė? pyeti historiani/-Sa tė madhe? Sa unė nė kembė!Jo, jo, sa ti, se je mė i gjatė!’’ (6. Myslim Islami. Lidhja shqiptare e Prizrenit. Prof.Skėnder Luarasi Personifikim i problemit kombėtar shqiptar, f.385-386)
Kėto rrethana e detyronin Skėnder Luarasin, tė kryente ‘’akte skandaloze’’ - tė ngrinte zėrin me klithma: ‘’Bota nga balta bėn heronj, ne heronjtė tanė i bėjmė baltė!’’
Ai, nuk mund tė qėndronte indiferent ndaj padrejtėsive qė u bėheshin, jetės dhe veprės sė personaliteteve tė shquara tė familjes Qiriazi..
Qė kur u kthye nė Shqipėri, nė qershor tė vitit 1945, mbasi vuajti si antifashist kampet e pėrqėndrimit nė Francė, u pėrpoq mesa mundi pėr tė ndihmuar familjen Qiriazi-Dako, e cila akuzohej ‘’borgjeze’’ dhe ‘’e lidhur me shėrbimet anglo-amerikane’’. Ai i ndihmonte me sa mundej ekonomikisht, i vlerėsonte publikisht, debatonte qė tė pėrfshiheshin nė tekstet mėsimore, botimet e ndryshme, nė emisione radiofonike, dokumentarė e filma. Dhe kur iu lejua, botoi edhe artikuj e libra pėr jetėn dhe veprėn e tyre. Nė vitin 1945, si deputet i popullit tė Kolonjės, pas ēlirimit, foli para ‘’Lapidarit tė Rilindjes’’- vepėr e skulptorit tė mirėnjohur Odhise Paskali, vendosur nė mes tė Ersekės, ‘’dhe me plot pathos numėronte figurat e shquara, tė krishterė e myslimanė…Dhe vazhdoi tu numėronte tė mėdhenjtė: Faik Konicėn, Fan Nolin…Sevasti e Parashqevi, Gjergj e Gjerasim Qiriazin’’
Si anėtar i komisionit tė pėrgatitjes sė teksteve mėsimore nė vitin 1946 shkroi ‘’…mbi dhjetė faqe vėrejtje e sugjerime pėr maketin e historisė sė Shqipėrisė’’ duke theksuar se: ‘’…Hartonjėsit bėjnė njė drejtėsi tė madhe historike kur rehabilitojnė Gjerasim Qiriazin me tė motrat , Sevastinė e Parashqevinė. Po nga ana tjetėr ata kanė harruar tė pėrmendin patriotėt si Haxhi Zeka, Isa Boletini, Tajar Tetova, Izet Zavalani etj…’’ (7. Myslim Islami. Lidhja shqiptare e Prizrenit. Prof.Skėnder Luarasi Personifikim i problemit kombėtar shqiptar, f. 324-325, 369)
Nė kėtė pėrpjekje ai u pėrball me interesa lokaliste dhe politike tė fuqishme. Pėr shembull njė zyrtar, pasardhės i Kostandin Kristoforidhit, pėr interesa tė verbėra, bėnte gjithēka pėr tė groposur Gjerasim Qiriazin.
‘’’’Nė Institutin e Lartė Pedagogjik herė pas herė mbrėmave bėnim mbledhje, nė tė cilat bisedonim rreth ēėshtjeve tė ndryshme ku flisja mbi qėndrimin qė duhej qė mbahej ndaj jetės e veprės sė Migjenit, familjes Qiriazi, Ismail Qemalit, Isa Boletinit etj.
Njė mbrėmje u thirrėm tė bisedonim rreth disa propozimeve qė pati bėrė me shkrim profesori i letėrsisė Mark Gurakuqi i cili shprehej mbi mėnyrėn shablone me tė cilėn jepeshin leksionet e pėr diferencimet qė duhej tė bėnim midis autorėve dhe temave qė ata shtjellonin. Ai foli mbi nevojėn e thellimit tė leksioneve.
Drejtori (Dekani) Prof. Dh. Sh. tha se kjo qe njė punė e vėshtirė dhe se tani pėr tani duhej tė kėnaqeshim me kaq pasi nuk qemė tė zotėt pėr mė shumė.
Prof. Eqerem Ēabejt, i cili e quajti tė paarsyeshme kėtė pohim, ai iu pėrgjegj nė mėnyrė arrogante duke i thėnė se vetė ai, Eqerem Ēabej, pėrēmonte albanologėt shqiptarė duke paraqitur Profesor Joklin si tė vetmin autoritet mbi gjuhėn shqipe. Pasi tė gjithė dhanė mendimet e tyre se kush pyeti se ē'kisha pėr tė thėnė edhe unė. Thashė se propozimi i Prof. Gurakuqit ėshtė me vend dhe secili tė mundohet tė thellohet nė leksionet sa mė shumė qė tė mundet. ‘’Unė jam i mendimit qė puna jonė duhet tė zgjerohet dhe t'i shtohen programit edhe shkrimtarė qė kanė vlerėn e tyre, si pėr shembull Gjerasim Qiriazi…’’
Unė s'pata pėrmendur shkrimtarin e dytė dhe ca mė pak tė tjerėt, kur Dekani, Prof.Dh. Sh. nervos nė kulm, bėrtiti: ''E di unė se ku e ka hallin Skėnder Luarasi. Ai do qė tė shtiem nė programin tonė edhe babanė e tij. Ē'farė shkrimtar ėshtė Petro Nini… A, po, paska qenė patriot. Po mirė, le tė flasin ata tė historisė pėr kėtė. Sa pėr Gjerasim Qiriazin - pa nuk do tė shtiem nė programet e shkollės sonė atė spiun tė anglezėvet!''
-Pėrse e quan spiun tė tė huajve Gjerasim Qiriazin?
-Pėrse e quan spiun tė tė huajve, ti, Kristoforidhin!'
-Ti do tė mė pėrgjigjesh nė Ministri tė Arsimit pėr kėtė sharje qė i bėre sonte Gjerasim Qiriazit dhe pėr kėtė shpifje qė mė bėre mua, i thashė.
Dekani, si njė i marrosur, doli nga mbledhja e asaj mbrėmjeje tė ftohtė janari pa marrė kapellėn dhe pallton e na la vetėm nė zyrėn e tij. Pas tij ikėm edhe ne tė ftuarit.
Tė nesėrmen, kur do tė jepja dy leksione njėrin pas tjetrit mbi rilindjen europiane, pas pushimit tė shkurtėr, sa fillova tė dytin, u hap dera dhe dekani mė bėrtiti: ''S'ka nevojė tė vazhdosh! Je pushuar!''
Unė vetėm sa e kqyra si do ta kishte kqyrur ēdo njeri me dinjitet personal dhe vazhdova leksionin.
Sipas lutjes qė pata bėrė mė parė, tė pasnesėrmen na thirri nė zyrė ministri, Manush Myftiu. Ai i tha Dh. Sh, dekanit, se unė pata kėrkuar qė ai tė mė provonte se kujt, ku dhe kur i pata thėnė unė se Kristoforidhi paskish qenė spiun i englezėve dhe ndė ai kishte fakte qė tė provonte se Gjerasim Qiriazi ishte spiun i englezėvet.
''Shoku Ministėr'', filloi tė flasė drejtori i Institutit tė Lartė Pedagogjik dhe tregoi sa e rėndė paskish qenė detyra e tij nė atė zyrė.
Ndėrhyra: ''Shoku Ministėr, kur kėrkova kėtė ballafaqim mendova se nuk do t’ju humbisnim veē se nja pesė minuta prej kohės suaj tė shtrenjtė…''
‘’Vėrtet ti Dhimitri...?’’ e pyeti ministri.
Dhe ai pohoi se Skėnder Luarasi nuk i shprehu kėto fjalė sheshit por kur tha se Gjerasim Qiriazi qe i atillė mendoi se Skėnder Luarasi do tė pėrgjigjej po me ato fjalė pėr Kristoforidhin.
''Shoku ministėr'', ndėrhyra unė, ''lutem tė na thotė Prof. Dh.Sh. ndė ėshtė i zoti tė pėrcaktojė se ē'mendoni ju pėr mua dhe pėr atė, dhe unė pėr ju dhe pėr atė.''
Shoku Manush brofi dhe i tha: ''Ti Dhimitri...’’ Jo vetėm nga fjalėt qė i tha por edhe mėnyra si ia tha e kuptova qėndrimin e ministrit.
''Kaq desha tė di'' thashė dhe dola me pėrēmim pėr atė qė ma kishin bėrė dekan nė Institutin e Lartė Pedagogjik. Ndėrkaq vazhdova tė jap leksione atje.’’’’
(8. S.Luarasi, Ē’kam parė e ē’kam dėgjuar’’, Kujtime tė pabotuara, IV, 1945-1960. )
Studjuesi Xhon Kuanrud shkruan: ’’ Vetėm nga fundi i viteve ’50 u vu re njė ndryshim nė qėndrimin ndaj familjes Qiriazi. “Shkak pėr kėtė ndryshim u bė intelektuali i dėgjuar shqiptar, Skėnder Luarasi, biri i mikut dhe kolegut tė ngushtė tė Gjerasimit, Petro Nini Luarasit…kishte njė adhurim tė thellė pėr familjen Qiriazi dhe ndihmesėn e saj nė shėrbim tė popullit shqiptar. Nė vitin 1962 Luarasi botoi njė biografi tė shkurtėr me titull ‘’Gjerasim Qiriazi, Jeta dhe Vepra’’…Libri pati sukses tė madh…Qė nga kjo kohė Gjerasim Qiriazi dhe familja e tij filluan tė zėnė vendin qė u takonte nė historinė shqiptare. Botimi i Luarasit pėrbėn bazėn e studimeve tė mėvonshme rreth Qiriazit.’’ (9. Xhon Kuanrud, Jeta e Gjerasim Qiriazit, f.19-20)
Mbas shumė pėrpjekjesh, nė janar tė vitit 1959, Skėnder Luarasit iu mundėsua botimi i artikullit tė parė pėr Gjerasim Qiriazin, ku ndėr tė tjera shkroi:
‘’ Gjerasim Qiriazi vlerėsohet si pėrfaq ėsuesi mė i shquar i atdhetarėve shqiptarė tė kolonisė sė Manastirit. Ai lindi nė Tėrnov ė por prejardhja e familjes s ė tij qe nga fshati Peras i Kolonj ės. Mbasi mbaroi shkollėn fillore ndoqi nj ė kolegj fetar dhe mė pas bashk ėpunoi me lėvizjen protestante. Ai i dha nj ė ndihm ė t ė madhe ēėshtjes komb ėtare duke botuar e shp ėrndarė libra mėsimore nė shqip , ku nd ėr mė tė rėnd ėsishmet pėrmendet ‘’Kristomacia” nė dy pjesė. Ai ndihmoi nė ēeljen e shkollės shqipe pėr vajza, s ė bashku me motrat e tij Sevasti e Parashqevi. I pėrndjekur nga pushtuesi otoman dhe kleri shovinist grek ai u sėmur nga pleviti dhe u nda nga jeta nė mosh ėn 32-vjeēare duke lėnė pas njė em ėr t ė nderuar.’’ (10. S.Luarasi, Gjerasim Qiriazi, Bashkimi.- Nr.15, 18 janar, 1959, f.2 Ky artikull u pėrfshi nė pėrmbledhjen publicistike ‘’Fjala Shqipe’’, 1960)
Nė vitin 1962, me rastin e 50-vjetorit tė pavarėsisė, Skėnder Luarasit iu lejua tė botonte librat ‘’Gjerasim Qiriazi’’ dhe ‘’Motrat Qiriazi’’ (anglisht e frengjisht) ndėrsa libri ‘’Sevasti Qiriazi u ndalua nė shtypshkronjė.
Nė librin ‘’Gjerasim Qiriazi’’ S.Luarasi shpalli publikisht : ‘’Gjerasim Qiriazi ka qenė patriot i rilindjes, qė, besoj, mė shumė nga kushdo tjetėr, ėshtė mbuluar me pluhurin e harresės. Njė profesor me moshė tė kaluar mė tha njė ditė tek i lexoja shkrimet e kėtij rilindasi tė shquar: ‘’E kam kėnduar ‘’Hristomathinė’’ qė kur isha i ri, jam ushqyer me tė; po nuk e kam ditur nga kush qe shkruar ky libėr. Krah pėr krah me veprat e Naimit, mė ka influencuar qė nė foshnjėri tė nxė shqipen’’. Dhe shumė nga ne, duke dėgjuar radion, kėnaqemi kur dėgjojmė, sidomos nga kori i pleqve tė Korēės, kėngėn ‘’Lule e bukur posi djellė‘’, po nuk e dimė qė jo vetėm kėnga ėshtė shkruar prej kėtij poeti delikat e gojėėmbėl, po edhe melodia e saj e thjeshtė e mallėngjenjėse ėshtė kompozuar prej tij…Ka disa fakte qė e venė Gjerasim Qiriazin nė dritė tė sė vėrtetės dhe fakti mė me rėndėsi ėshtė vepra e tij.’’ (11. S.Luarasi, Gjerasim Qiriazi. f.50)
Nė kėtė libėr, me aq sa iu lejua nga censura, u shpallėn mjaft fakte tė rėndėsishme: mbi origjinėn e familjes Qiriazi nga fshati Peras i Kolonjės, mbi primarin e tyre ‘’gjysh Mėhillin’’ e pasardhėsit, rrethin shoqėror, veprimtarinė me karakter atdhetar e fetar, dhe vepra e ēmuar.
Njė tjetėr artikull interesant pėr Gjerasim Qiriazin do tė shkruante nė vitin 1982 (Drita.- Nr. 3, 1 janar, 1982, f.12) ku jep tė dhėna mbi origjinėn, pėrbėrjen familjare dhe veprimtarinė. Thekson se tė tre vėllezėrit e tjerė Konstandini, Gjergji, Kristoja dhe dy motrat Sevastia dhe Parashqevia kanė dhėnė ndihmesėn e tyre pėr ēėshtjen kombėtare. Pėrmend se me motrat organizoi edhe shoqėrinė ‘’Vllaznia’’ e cila ndihmoi nė edukimin e femrave korēare me punė shoqėrore. Ndonėse u sėmur nga pleviti ai nuk e ndali veprimtarinė atdhetare deri nė fund tė jetės, nė luftė tė pandėrprerė kundėr atyre qė donin ta mbanin Shqipėrinė nė errėsirė e tirani.
Skėnder Luarasi arriti t’i shpallte (ndonėse mjaft i kufizuar nga censura) edhe jetėn, aktivitetin dhe vlerat e motrave Qiriazi nė librin ‘’Motrat Qiriazi’’(anglisht, frengjisht) dhe disa artikuj qė iu lejuan tė botohen:
Nė artikullin Sevasti Qiriazi- Dako (1870-1949) shkruan: ‘’Jam Shqiptare! Ky ėshtė fakti mė i rėndėsishėm i jetės sime, mė i rėndėsishėm se vetė familja, sepse vetėdija e kėtij fakti mė tregon udhėn qė duhet tė ndjek, e mė cakton qėllimin e jetės; ky fakt mė pėrkufizon kuadrin si gjeografik, si historik, dhe mė jep burimin kryesor tė idealit tim qė nga fėminija ime pėr tė arsyer popullin tim me dashuri pėr kulturė e pavarėsi… Kėtė pėrgjėrim tė Sevasti Qiriazite e nxjerrim nga fjala e saj nė festėn e maturantėve tė Kolezhit tė Vajzave nė Arnautqoj, Sramboll, ku u diplomua.Nė mbarim tė festės, Naim Frashėri e pėrgėzoi vajzėn 20-vjeēare dhe i tha:
’’ Motra ime e vogėl, nuk do tė bėje gjė mė tė mirė e mė tė vyer pėr Shqipėrinė nga ē’ke vendosur tė bėsh pėr arsimin e grave tė vendit tonė‘’. Pastaj i kėrkoi diplomėn qė t’ia regjistronte nė Seksion tė Arsimit dhe i siguroi Irade (lejė) pėr tė ēelur shkollėn e parė shqipe pėr vajzat (mė 15 tetor 1891) …Dhe ėshtė pėr t’u pėrmendur se ajo sė bashku me motrėn Parashqevi, me ndihmėn e tė vėllezėrve Gjergji e Kristo dhe pionierėve qė ēelėn shkolla shqipe dhe themeluan shtetin shqiptar, e mbajti lart e me nder Flamurin e Skėnderbeut pėr 60 vjet me radhė, jo vetėm nė klasė por nė tė gjitha pėrpjekjet e Rilindjes Shqiptare: arsimore, sociale, politike. Ndaj u quajt atėherė Zhan d’Arkė shqiptare. Pėr t’u vėnė re ėshtė fakti qė gjatė sundimit otoman shkolla shqipe e djemve u hap e u mbyll sa e sa herė, por drejtoresha e shkollės sė vashave u qėndroi burrėrisht rebesheve tė armiqve tė ēėshtjes shqiptare.’’
Kėtė artikull autori e pėrmbyll me fjalėt ‘’Sevasti Qiriazi…Pėr tė parėn herė nė jetėn e saj e lodhur, mbylli sytė mė 30 gusht 1949.’’ (12.S.Luarasi, Sevasti Qiriazi-Dako, Drita, 15 tetor 1981, f.8)
Kėto rradhė nė gazetė, qė i kushtuan mė pas redaktorit tė gazetės, shprehin qartė kritikėn e S.Luarasit pėr persekutimin ndaj saj.
Nė artikullin Parashqevi Qiriazi (1880- 1970) shkruan: ”Parashqevi Qiriazi me tė motrėn , njėra pas tjetrės, pa asnjė ditė ndėrprerje e drejtuan shkollėn e Vashave nė Korēė pėr 22 vjet rresht gjer mė 1913 kur hordhitė e shovinistėve grekė zaptuan Korēėn. Parashqevia mė 1904 kreu studimet e larta nė Umens Kolezh dhe mė 1905 zėvendėsoi Sevastinė kur ajo shkoi pėr studime tė mėtejshme nė universitetin e Ēikagos.Mė 1915 shkoi nė Sh.B.A. ku themeloi tė pėrkohshmen ‘’Ylli i Mėngjezit’’. Gjatė trevjetėve tė botimit tė saj me ‘’Fletėt e Ditarit’’ pėrfshinin mbi 1100 faqe. Partia Politike Kombėtare e shqiptarėve nė Sh.B.A, nė janar 1919, dėrgoi Parashqevinė si pėrfaqėsuese nė konferencėn e Paqes nė Paris. Ishte e vetmja grua delegate ndėr tė pranishmit nė konferencė, qė fliste 8 gjuhė tė huaja dhe e diplomuar nė dy fakultete, bijė e denjė e njė populli qė ishte paditur si barbar…
Nė fillim tė viteve ’20 Motrat Qiriazi u kthyen nė Atdhe dhe mė 1922 riēelėn shkollėn pėr vashat , kėsaj radhe nė Tiranė me emrin Instituti Qiriazi, nėn drejtimin e Parashqevisė.”… Ndonėse tė moshuara (Sevasti Qiriazi- Dako 73 vjeē dhe Parashqevi Qiriazi 63 vjeē) pėr veprimtarinė e tyre patriotike dhe antifashiste u denoncuan tek gestapoja gjermane. Mė 1943 tok me pjesėtarė tė tjerė tė familjes u arrestuan nga gjermanėt dhe u dėrguan nė kampin e pėrqėndrimit ‘’Anhaltlager- Banjica’’tė Beogradit, Jugosllavisė.’’ (13. S.Luarasi, Parashqevi Qiriazi, Drita, 14 dhjetor 1980, f.12)
Nė librin Gjerasim Qiriazi (f.49) S.Luarasi pėrmend se ka pėrgatitur pėr botim edhe njė libėr pėr Sevasti Qiriazin. Rrethanat si e pėrse u ndalua botimi i kėtij librit janė bėrė objekt diskutimi publik Shkrimtarja Donika Omari kujton rrethanat se si e ka pėsuar nga censura. Sipas saj:
“Ka qenė njė rast kur u ēua pėr shtypje njė libėr pėr Sevasti Qiriazin. Isha redaktore e librit. Autori i librit ishte Skėnder Luarasi. Aty pėrmendej si patriot H. Mborja, i cili kishte qenė luftėtar pėr pavarėsi kundėr sulmeve greke, por mė vonė ishte lidhur me Zogun. E pra, nuk duhej tė pėrmendej nė libėr. Libri shkoi nė shtypshkronjė dhe dikush e vuri re dhe u bė problem. Si rezultat mora dėnim me vėrejtje tė rėndė me shėnim nė biografi, qė e ruaj edhe sot... Skėnder Luarasi erdhi dhe mė tha se nuk ke faj se je e re dhe nuk mundet qe ta njihnje kėtė emėr, duhej tė isha unė mė i kujdesshėm."
(14. “Panorama” , suplementi “Unė gruaja”, Donika Omari, Si i pėrjetuam arrestimet nė shtėpinė botuese "Naim Frashėri, 19.10.2014) http://www.panorama.com.al/perkthyes...naim-frasheri/
Kėtė version e kundėrshtoi pasardhėsi Ilir Mborja qė deklaron se ndalimi i librit ‘’Sevasti Qiriazi’’nė vitin 1962 nuk u krye pėr shkakun se ‘’patrioti Haki Mborja ishte i lidhur me Zogun’’ (pėrkundrazi ai qe kundėrshtar i vendosur i tij) por se ky atdhetar i shquar dikur qe dėnuar me vdekje nga Haxhi Qamili, tė cilin Enver Hoxha dėshironte ta publikonte si ‘’Pugaēovin shqiptar’’. Ai thekson se kėtė Skėnder Luarasi ‘’e dinte shumė mirė por nuk mund t’ia shpjegonte kujtdo’’ (Donika Omarit, bashkėshorte e Luan Bahri Omarit)… ‘’Ish redaktorja D. Omari, duke pėrmendur gjithė shkujdesje nė intervistėn e saj kėtė rast, na ka ndihmuar tė mėsojmė njė tė vėrtetė tė hidhur: Paska qenė vėnė dikush nė shtypshkronjė qė tė kontrollonte librat (sidomos ato tė Skėnder Luarasit) dhe tė fshinte emrin e dr.Haki Mborjes...Skėnder Luarasi ėshtė i njėjti intelektual trim dhe parimor qė nuk u pėrkul asnjėherė, por i qėndroi pėrballė Enver Hoxhės dhe "akademikėve" tė tij servilė nė historinė "e revolucionit fshatar" tė Haxhi Qamilit... Edhe kjo ėshtė njė arsye e vėrtetė pse i dhanė "vėrejtje tė rėndė me shėnim nė biografi" redaktores. Edhe kėtė nuk e dinte, si e re qė ishte, zonja D.Omari.’’
(15. Ilir Mborja, komente , “Panorama” , suplementi “Unė gruaja”, Si i pėrjetuam arrestimet nė shtėpinė botuese "Naim Frashėri, 19.10.2014, http://arrestimet1.rssing.com/chan-3..._p1.html#item8
Pėr ndalimin e librit ‘’Sevasti Qiriazi’’ nė shtypshkronjė ndikoi edhe ‘’fati i keq’’.
Nė vitin 1959 Enver Hoxha kishte servirur variantin fillestar tė historisė ‘’mbi lėvizjen fshatare tė Haxhi Qamilit’’ , tė cilin e zhvilloi mė tej dhe e raportoi nė mbledhjen e Byrosė Politike tė KQ tė Partisė mė 31 janar 1962, ku u shqyrtua maketi i Historisė sė Shqipėrisė.
‘’Ky ‘’studim’’ 47 faqesh qė u kthye nė tabu nga mjaft kalemxhinj tė historisė e letėrsisė, tė detyruar pėr ta himnizuar Haxhi Qamilin si ’’ Pugaēovin shqiptar’’ dhe lėvizjen fshatare ‘’si pararendėse tė Revolucionit tė Tetorit’’ nuk mund tė pranohej nga Profesor Luarasi, koshient pėr shtrembėrimet dhe poshtėrimin qė iu bė historisė. Atij iu desh tė konfrontohej direkt me Enver Hoxhėn… Nė faqen 144, udhėheqėsi u drejtohej historianėve S. L e Q. (Skėnder Luarasi e Qamii Ēela -MI.): ”..Kėta zotėrinj “tė zgjuar” dhe “tė mėsuar” mohojnė luftėrat dhe kryengritjet e fshatarėve tanė‘’… Kėta ‘’historianė borgezė, sipas “normave” tė vendosura, sipas logjikės sė “pa gabueshme” dhe “tė ndritura” tė S.L. e tė ndonjė tjetri qė vendosin “norma” false, jo historike, me tė vėrtetė antishqiptare. Por ajo qė ka mbetur nė mendjen e shume bashkėkohėsve tė prof.Luarasit ėshtė qėndrimi i tij mospėrfillės ndaj kercėnimeve dhe epiteteve tė shumta qė i vishte diktatori .’’
(16. Myslim Islami Prof.Skėnder Luarasi Personifikim i problemit kombėtar shqiptar f.384- 385)
Kuptohet qė nė kėto rrethana S.Luarasi , i cilėsuar nga kreu i parties: ‘’arrivist’’ dhe ‘’historian borgjez’’, nuk mund tė lejohej tė botonte libra, aq mė tepėr ku tė pėrmendte atdhetarė tė mirėnjohur (Haki Mborjen) tė dėnuar me vdekje nga ‘’prijėsi i vegjėlisė‘’ Haxhi Qamili. Prandaj edhe redaktorja e librit Donika Omari, edhe pėrgjigjėsi icensurės, apo ata tė shtypshkronjės, shpėtuan paq nga dėnimi i rėndė qė do t’u jepejpo tė botohej ky libėr, qė pėr atė moment mund tė konsiderohej ‘’sfidė’’ ndaj direktivave tė udhėheqėsit tė partisė.
Skėnder Luarasi mundi tė botojė edhe njė studim interesant mbi publicistikėn dhe pedagogjinė e motrave Qiriazi ku paraqet teza qė janė tepėr aktuale edhe nė ditėt e sotme kur institucionet arsimore e kulturore pėrballen me mungesa dhe presione tė shumta. Ndėr tė tjera thekson se Familja Qiriazi: Gjerasimi, Gjergji dhe dy motrat Sevastia dhe Parashqevia u shkolluan dhe bashkėpunouan ngushtė me protestantėt amerikanė pėr tė pėrhapur librat shqip dhe pėr tė hapur shkollat shqipe nė Korēė. Kontributi i tyre ėshtė veēanėrisht i shquar nė ēeljen e shkollave shqipe pėr vajzat dhe emancipimin e tyre.
S.Luarasi shkroi edhe pėr Kristo Dakon, tė shoqin e Sevastisė (pėr tė cilin nė atė kohė mbahej njė qėndrim i ftohtė nga ana politike). Pėrshkruhen ambjenti familjar, rrethanat e lindjes, arsimimi dhe veprimtaria e gjerė atdhetare, politike, arsimore, fetare e publicistike nė bashkėpunim me personalitetet mė tė shquara shqiptare brenda e jashtė Shqipėrisė. Ai pati lidhje tė rėndėsishme me politikanė e biznesmenė amerikanė qė ndikuan pranė qeverive tė SHBA pėr tė ndihmuar vendin tonė tė vogėl e tė varfėr. Theksohet nga autori se njė nga kulmet e veprimtarisė sė Kristo Dakos qe edhe pėrfaqėsimi i Kosovės dhe Ēamėrisė dhe firmosja nė emėr tė tyre tė ‘’Deklaratės sė qėllimeve tė pėrbashkėta tė kombėsive tė robėruara’’ nė qytetin Filadelfia, SHBA. Ai sė bashku me tė shoqen dhe kunatėn, Sevastinė e Parashqevinė, themeluan dhe ngritėn nė njė nivel tė lartė arsimor Institutin “Qiriazi” nė Kamėz. (17. S.Luarasi , Publicist dhe patriot i shquar. (Kristo Dako) , Tribuna e gazetarit, Nr.5, 1973, f.38-39)
Skėnder Luarasi ka kontribuar edhe nė realizimin e emisioneve radiofonike, bėrjen e stendave nė ekspozita, nė filma dokumentarė dhe ka ndihmuar znj. Natasha Lako nė skenarin e filmit ‘’Mėsonjėtorja’’ ( pėr kėtė film ka kėmbėngulur qė tė publikohet se i dedikohet motrave Qiriazi)
Shkrimtari Naum Prifti kujton se nė biseda Skėnder Luarasi theksonte qė motrat Qiriazi ‘’qenė dallėndyshet e para tė lėvizjes sė femrave shqiptare, qė duhet tė zinin vendin qė meritonin nė shoqėri, nė njė kohė kur sundonin paragjykimet dhe kur roli i femrės ndrydhej brenda mureve tė shtėpisė. Skėnder Luarasi pėrsėriste shpesh thėnien e Gėtes se pa nėna tė edukuara, nuk mund tė kemi fėmijė tė edukuar.’’ Nga bisedat me tė ai pėrfitoi subjektin e dramės "Plumbat e shkronjave" ku flitej pėr Gjerasim Qiriazin qė u vu nė skenė nga dy trupa, teatri i Fierit dhe ai i Korēės nė maj-qershor tė vitit 1979. Nė dramė theksohej e vėrteta se shkollėn shqipe e penguan tre faktorė: kleri shovinist grek greke, administrata turke dhe injoranca e shqiptarėve. ‘’Mirėpo kjo ide e re, se edhe injoranca jonė kishte pjesėn e saj, e mishėruar te kapedan Nure Bataku, karakteri mė i spikatur nė atė dramė, nuk u pranua, madje ngjalli zemėrim dhe si pasojė "Plumbat e shkronjave" u emetua vetėm njėherė nga TVSH, pastaj u arshivua dhe videokasetat u zhdukėn.’ Pėr fat tė mirė vepra u botua edhe si libėr mė vete nė kolanėn e dramave.’’
(18.Naum Prifti, I paepuri profesor Skėnder Luarasi) http://www.voal-online.ch/index.php?...E&article=7237
Nga disa pėrflitet qė Skėnder Luarasi e paskish ndihmuar familjen Qiriazi vetėm ‘’nė fillim tė viteve 60-tė‘’, se ai u interesua dhe botoi sipas ‘’direktivave’’, ‘’sipas konjukturave politike’’, apo pėr t’iu kundėrvėnė ‘’ interesave tė fqinjėve’’ etj. Pėr tė sqaruar rrethanat dhe mbrojtur kontributin dhe nderin e Skėnder Luarasit, detyrohemi qė tė publikojmė disa fakte qė normalisht do tė duhej tė rezervoheshin.
‘’ I vetmi mik i familjes sė tyre , studjuesi, historiani, pėrkthyesi, demokrati Skėnder Luarasi, qė njihte nga afėr veprimtarinė e gjithanshme tė tyre nė shėrbim tė kombit shqiptar, dha njė kontribut tė ndjeshėm pėr rivlerėsimin e figurave tė motrave Qiriazi. (19. Dhimitėr Dishnica, Motrat Qiriazi, f.192)
Periudha e viteve 1945-1949 ishte tepėr e rėndė pėr familjen Qiriazi, qė vuante persekutimin e egėr politik. Burrit tė Sevastisė, Kristo Dakos, ia prishėn varrin, dy djemtė Aleksandrin dhe Gjergjin ia burgosėn, i dyti vdiq nė burg mė 1949. (Disa muaj mė pas vdiq edhe Sevastia, nga hidhėrimi pėr humbjen e tė birit.)
Por kjo periudhė qe e vėshtirė edhe pėr Skėnder Luarasi, i cili ndonėse u zgjodh deputet i Kolonjės pėr njė mandat, survejohej dhe qe nė rrezik tė arrestohej. Nė Konferencėn e Tretė e pėrjashtuan edhe nga Lidhja e Shkrimtarėve. Megjithėse nė kėto situate ndihmoi me sa mundi.
Ai iu gjend familjes sė Sevastisė dhe Parashqevisė dhe ia zbuti mesa mundi edhe mjerimin ekonomik. Bėjmė me dije, pėrkundėr modestisė sė mirėnjohur tė Skėnder Luarasit , se zotėrojmė njė faturė ku dėshmohet se ai pagoi edhe shpenzimet e varrimit pėr Sevastinė (3) Dokument –Faturė
Kujdestaria e kishavet orthothokse ‘’Shėn Evangjelizmos dhe Shėn Prokop’’ tė Tiranės
Faturė nr.129/z. Familjes Kristo Dakos. /Pėr sa shėnohet mė poshtė. /Pėr varrimin e sė ndjerės Sevasti/Kisha, qirit e personeli Lek 500./3 llambadhe nė shtėpi X40 lek 120/ 1 llambadhė 40 lek/shuma 660 lek. /Pagoi Skėnder Luarasi /(Firma)
Skėnder Luarasi nė kujtimet e tij shėnon: ‘’Pas ndarjes nga jeta tė Sevastisė, me interesimin e disa dashamirėve, ndaj Parashqevisė filloi tė tregohej interesim e pėrkujdesje por edhe ajo nuk i kurseu forcat pėr tė dhėnė kontributin e saj. Mė 8 mars 1950, duke folur nė mbledhjen e organizuar me rastin e Ditės Ndėrkombėtare tė gruas tha ndėr tė tjera: ‘’Sa e gėzuar jam tė qėndroj midis jush nė kėtė sallė…Sot gruaja shkundi zinxhirėt e skllavėrisė dhe cila zemėr shqiptare nuk gėzohet pėr kėtė ditė tė shenjtė qė nuk e kishim shijuar pėr shumė shekuj’’
Nė fakt ‘’i interesuari dashamirės kryesor’’ qe Skėnder Luarasi, i cili pėrdori edhe prestigjin e mėsuesit tek ish-nxėnėsit e tij tė Shkollės Tregėtare tė Vlorės, pushtetarėt Hysni Kapo dhe Manush Myftiu, i vuri nė sedėr qė tė ndikonin tek bashkėshortet, Vito dhe Nefo me shoqe, tė cilat kishin patur pėr mėsuese motrat Qiriazi. Ai ndikoi qė ato, si gra, e nxėnėse tė caktonin njė doktor pėr tė parė shėndetin e mėsueseve tė tyre tė shquara dhe t’i sistemonin nė banesa me kondita tė mira. Parashqevisė iu dha pension special. Parashqevi Qiriazit u nda nga jeta nė moshėn 90-vjeēare, mė 17 dhjetor 1970. Ndryshe nga motra e saj ajo u pėrcoll nė banesėn e fundit me dashurinė e popullit dhe nderim shtetėror.
‘’Populli i kryeqytetit i dha lamtumirėn e fundit punėtores sė shquar tė arsimit shqiptar, drejtueses sė talentuar tė shkollės shqipe, veprimtares dhe organizatores sė shoqėrisė sė parė tė grave nė Shqipėri, hartueses sė abetares sė parė me alfabetin e miratuar nga Kongresi i Manastirit, kryeredaktores sė parė, diplomats sė vendosur pėr mbrojtjen e tė drejtave tė kombit shqiptar nė forumet ndėrkombėtare.’’ (16)
(20. Dhimitėr Dishnica, Motrat Qiriazi, f.194)
Po pėrmendim edhe njė tjetėr ndihmesė tė ēmuar, nė fund tė viteve70-tė, sesi u pėrball me njė pushtetar deri nė instance tė larta pėr t’u kthyer shtėpinė Qiriazėve nė Tiranė. Nė kujtimet e tij Skėnder Luarasi ka shkruar: ”Dergjesha nė shtrat nga dhimbjet e veshkave dhe poliartriti kur ime shoqe mė lajmoi se kishte ardhur tė mė takonte Ing. Aleksandėr Dako, djali i madh i Sevastisė. Njė zyrtar i Kinostudios, me makinacione, i kishte rrėmbeu shtėpinė private (rruga Halim Xhelo, Nr.28, Tiranė) tė birit tė Sevastisė. (Nė njė anė tė saj jetonte edhe vajza e tij, Diana Qiriazi-Hoxha, ish-studente e Luarasit nė degėn e anglishtes.)
Mbas peripecish e kėmbėnguljes sė Skėnder Luarasit nė instancat pėrkatėse, zyrtari u detyrua ta lirojė banesėn. Drejtesia u vu ne vend dhe Aleksandėr Dako me tė bijat e mbylli jetėn nė vatrėn e tė parėve duke kujtuar me respekt mirėsinė e mikut tė vyer nė ditėt e zeza.
Por ky zyrtar kishte pėrgjegjėsi edhe pėr njė tjetėr akt tė rėndė
‘’Natasha Lako, bashkėpunėtore nė Kinostudio, mė kishte kėrkuar dhe unė i dhashė ndihmėn time pėr gatitjen e filmit ‘’Mėsonjėtorja’’ me skenar rreth shkollės sė parė shqipe pėr vajzat nė Korēė, e themeluar mė 1891 nga Sevasti e Parashqevi Qiriazi dhe gjithashtu ndihmova qė tė nderohen motrat Qiriazi me rastin e 35- vjetorit tė ēlirimit. Kur u interesova pėr mbarėvajtjen e xhirimeve tė Kinostudios mė thanė se dikush kishte ndikuar qė emrat e dy motrave tė zėvendėsoheshin me pseudonime. Kėsaj i thonė tė falsifikosh historinė.’’(21. Petro Luarasi, Familja atdhetare Qiriazi dhe ‘’Mjeshtri i madh’’ i turpit) http://archive.is/o1CPs#selection-397.0-397.70)
Ndėr vite personalitetet e shquara tė familjes Qiriazi janė njohur, vlerėsuar dhe nderuar gjithnjė e mė tepėr nga populli dhe shteti shqiptar dhe pėr kėtė sukses meriton tė kujtohet edhe kontributi i Skėnder Luarasit.
Petro Luarasi
(Ky shkrim mbrohet nga e drejta e autorit. Kushdo qė pėrdor kėtė material detyrohet tė citojė burimin )
Referenca
1. S.Luarasi, Gjerasim Qiriazi. f.12, 27
2. S.Luarasi, Gjerasim Qiriazi. f.40, 42, 44
3.Petro S.Luarasi. Kontribute shekullore. Familja Luarasi pėr marrėdhėniet shqiptaro-anglo-amerikane, “55”, 19-20-21-22 korrik, 2003
4. Petro N. Luarasi, Mallkimi i shkronjave shqipe, Manastir, 1911, f.21
5. Xhevat Lloshi, Yjet e mėngjesit shqiptar. Parashqevi Qiriazi, veprimtarja e shquar e kombit, Almakos, 21. 03. 2012
6. Myslim Islami. Lidhja shqiptare e Prizrenit. Prof.Skėnder Luarasi Personifikim i problemit kombėtar shqiptar, f.385-386
7. Myslim Islami. Lidhja shqiptare e Prizrenit. Prof.Skėnder Luarasi Personifikim i problemit kombėtar shqiptar, f. 324-325, 369)
8. S.Luarasi, ē’kam parė e ē’kam dėgjuar’’, Kujtime tė pabotuara, IV, 1945-1960.
9. Xhon Kuanrud, Jeta e Gjerasim Qiriazit, f.19-20
10. S.Luarasi, Gjerasim Qiriazi, Bashkimi.- Nr.15, 18 janar, 1959, f.2
Ky artikull u pėrfshi nė pėrmbledhjen publicistike ‘’Fjala Shqipe’’, 1960
11. S.Luarasi, Gjerasim Qiriazi. f.50
12.S.Luarasi, Sevasti Qiriazi-Dako, Drita, 15 tetor 1981, f.8) (13.S.Luarasi, Parashqevi Qiriazi, Drita, 14 dhjetor 1980, f.12
13. S.Luarasi, Parashqevi Qiriazi, Drita, 14 dhjetor 1980, f.12
14. “Panorama” , suplementi “Unė gruaja”, Donika Omari, Si i pėrjetuam arrestimet nė shtėpinė botuese "Naim Frashėri, 19.10.2014) http://www.panorama.com.al/perkthyes...naim-frasheri/
Pėr: Petro Luarasi MORTON F. EDEN - SHQIPĖRIA DHE FQINJĖT E SAJ Pėrktheu Petro Luarasi
Tė njohim historinė. Publikohet pėr herė tė parė nė shqip
MORTON F. EDEN - SHQIPĖRIA DHE FQINJĖT E SAJ
Pėrktheu nga origjinali Petro Luarasi
I. COPĖTIMI I SHQIPĖRISĖ
Shqiptarėt kanė arritur tė ruajnė gjuhėn dhe zakonet e tyre si dhe njė shkallė tė caktuar pavarėsie nė rreth 20 shekuj plot ankth kur ata janė sulmuar nga romakėt, sllavėt dhe turqit. Periudha qė ata kanė kaluan prej luftės ballkanike ishte aq kritike dhe rreziqet qė minojnė ekzistencėn e tyre tani janė aq tė mėdha, sikurse ato tė cilat i kanė pėrballuar nė periudha tė gjata tė turbullirave nė Ballkan, kur pėrpara tyre kaluan poshtė e lart valėt e pushtuesve tė ndryshėm. Qė prej njė viti ka njė qeveri shqiptare, por njė pjesė e territorit qė duhet tė administrojė, atė qė iu dha Shqipėrisė mė 1913, ėshtė ende e zaptuar nga forca ushtarake tė fuqive tė cilat janė armike tė ekzistencės sė kombit shqiptar.
Ato rajone tė Shqipėrisė tė cilat administrohen nga qeveria shqiptare e Tiranės nė kėtė moment mund tė konsiderohen ndėr mė tė qetat e paqėsoret nė Europė dhe mė tė lirat pėr nga intoleranca fetare, persekutimi politik, dhuna dhe krimi. Kėto rrethana ia mundėsojnė Shqipėrisė tė bėhet njė anėtare e Lidhjes sė Kombeve nė nėntor 1920. Rreziku pėr Shqipėrinė vjen nga jashtė dhe jo nga brenda. Nėse lihen tė qetė shqiptarėt mund tė vendosin rregull nė shtėpinė e tyre, pas njė periudhe tė gjatė qė kanė kaluar nėn qeverisjen e keqe turke dhe tė organizojnė veten sikurse bėjnė shumica e vendeve. Nė fillim mund tė jetė e ngadalshme dhe e vėshtirė por, meqėnėse ata janė inteligjentė dhe tolerantė, shpejt do tė bėjnė pėrparim. Qė tė kapėrcejnė disa nga vėshtirėsitė e fillimit, mund tė marrin nga jashtė kėshilltarė, ekspertė tė pėrshtatshėm, tė cilėt do ti ndihmojnė nė rrugėn e duhur. Tashmė rreziku mė i madh pėr Shqipėrinė ėshtė shkaktuar nga politika agresive e Greqisė dhe e Jugosllavisė, sidomos nga kjo e fundit. Serbia dhe Greqia kurrė nuk kanė dashur tė lejojnė shqiptarėt tė bashkohen dhe tė formojnė njė komb, nėse ata mund ta kishin kėtė mundėsi. Frika qė shqiptarėt ishin gati tė organizoheshin nė njė shtet autonom nėn Turqinė, ishte njė nga shkaqet qė shpejtoi shpėrthimin e Luftės sė Parė Ballkanike. Kjo luftė filloi vetėm kur Greqia dhe Serbia shpejtuan pėr tė marrė nėn kontroll shumicėn e territoreve tė Shqipėrisė, por Austria dhe Italia vendosėn tė pengojnė serbėt dhe grekėt tė vendoseshin nė bregun e Adriatikut duke kėmbėngulur pėr formimin e njė farė shteti shqiptar mė 1913. Por influencat ruse dhe franceze nė atė kohė, pėrkundėr projektit tė Austrisė dhe aleancės tripalėshe, ishin mjaft tė forta pėr tė penguar formimin e kėtij shteti tė ri, me pėrbėrje provincash tė rėndėsishme qė janė nė tė vėrtetė shqiptare. Nė vend qė tė formohej Shqipėria me kufijtė e pėrafėrt etnografikė tė saj, tė cilat do tė kėnaqnin dėshirat kombėtare tė popullit shqiptar, shteti i ri u la me njė popullsi tė pėrgjithshme prej pothuajse njė milion banorė. Mbi njė milion shqiptarė iu dhanė serbėve, Hoti dhe Gruda nė veri iu dhanė Malit tė Zi, ndėrsa Ēamėria, e cila pėrmbante njė popullsi kompakte prej rreth 40 mijė myslimanėsh shqiptarė, iu dha Greqisė. Copėtimi i Shqipėrisė kishte filluar. Greqia dhe Serbia ngulmonin nė kėrkesat e tyre pėr tė aneksuar territore tė tjera shqiptare dhe tė shkatėrronin shtetin e ri shqiptar. Shqipėria e jugut ishte zaptuar mė 1914 nga komitaxhinjtė e armatosur kretanė dhe ushtarėt grekė tė maskuar. Kundėr qeverisė sė Vidit u nxitėn rebelėt. Intrigat vazhduan me Esad Pashė Toptanin dhe mė vonė, gjatė luftės europiane, nga pėrfaqėsuesit e fuqive tė Antantės. Disa prej tyre qenė tė prirur tė njihnin pretendimet e Esad Pashės qė tė vepronte dhe tė fliste nė emėr tė Shqipėrisė, pėrveē ndonjėrit i cili e njihte vendin dhe ishte i informuar mirė qė Esadi nuk kishte aspak tė drejtė ta bėnte kėtė duke qenė udhėheqės i vetėm njė pjese tė caktuar tė qytetarėve tė tij. Indiferenca e shtetarėve italianė, dashamirėsia e Francės dhe e Anglisė kundrejt aleatėve tė tyre serb dhe dėshira e tyre pėr tė favorizuar Greqinė, e lejoi influencėn ruse tė punonte si zakonisht nė favor tė besimit ortodoks dhe ekspansionit sllav si dhe tė bėheshin shtesa nė disa klauzola nė traktatin sekret tė vitit 1915 duke shkaktuar pėrēarjen e mėtejshme tė Shqipėrisė. Pėrkrahja prej Francės iu mundėsoi serbėve mė 1918 tė pushtojnė njė pjesė tė konsiderueshme tė territorit shqiptar, nėn influencėn e gjeneralit Franchet DEsperey. Komploti ndėrmjet francezėve dhe grekėve mė 1919, pėr tė larguar trupat franceze nga Korēa, qė pastaj kėtė rajon ta pushtonin grekėt, u anullua sepse shqiptarėt u paralajmėruan nė kohė dhe u pėrgatitėn pėr rezistencė. Ata iu drejtuan edhe miqve tė tyre nė Paris, tė cilėt influencuan qė tė detyrohej Kėshilli Suprem tė urdhėronte trupat franceze tė qėndronin nė Korēė...
Forumi Shqiptar ėshtė komuniteti shqiptar mė i vjetėr dhe i madh nė Internet. Ai u hap pėr herė tė parė nė vitin 1998 si pjesė e projektit Albasoul. Forumi ėshtė njė nismė private e njė grupi emigrantėsh shqiptarė qė ka pėr qėllim t'iu ofrojė tė gjithė shqiptarėve njė platformė pėr tė shprehur zėrin e mendimin e tyre nė liri tė plotė. Forumi ėshtė njė sipėrmarrje jo-fitimprurėse dhe tė gjitha shėrbimet tona ofrohen falas e pėr tė gjithė. Stafi i forumit ėshtė staf vullnetar dhe pa pagesė. Shpenzimet e forumit mbulohen nga nismėtarėt, donacionet e anėtarėve dhe tė ardhurat nga reklamat.
swh_Latn als_Latn als_Latn unk mos_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn mlt_Latn fao_Latn gla_Latn swh_Latn kab_Latn pol_Latn nno_Latn quy_Latn dyu_Latn ltg_Latn fur_Latn swh_Latn crh_Latn ayr_Latn hat_Latn ban_Latn lin_Latn nno_Latn als_Latn als_Latn fur_Latn swh_Latn lim_Latn pol_Latn mri_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ltz_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lin_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn eng_Latn swh_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn xho_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn swh_Latn als_Latn als_Latn ewe_Latn als_Latn als_Latn als_Latn xho_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn swh_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn swh_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn swh_Latn swh_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn swh_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn swh_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn nno_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lmo_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn zsm_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn fur_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn swh_Latn als_Latn als_Latn nno_Latn nno_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn nno_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn tso_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn