als_Latn dik_Latn sag_Latn
Të gjithë njerëzit mund të gjenden në një situatë aspak të përshtatshme, e cila lidhet me humbjen e ndjenjave të një afërmi, reaksionin e medikamenteve të ndryshme (kryesisht penicilina), apo edhe gjakderdhje e madhe që nuk pushon. Por vetëm një pjesë shumë e vogël di sesi të reagojë përballë këtyre situatave, të cilat përveçse nuk janë aspak të këndshme mund të venë në rrezik edhe jetën e të afërmve, miqve etj. Pikërisht për këtë arsye gazeta boton ushtrimet kryesore që duhen kryer në raste emergjente.
Frymëmarrja gojë më gojë
Kur nuk ka ngritje e ulje të gjoksit, e ju nuk ndjeni lëvizje nga ajri i nxjerrë, atëherë menjëherë menjëherë filloni frymëmarrjen nga goja: ulni viktimën në kurriz në një sipërfaqe të fortë. Pastroni gojën nga të vjellat, materiale të huaja e nga dhëmbët falso (protezat). Hapni rrugët e frymëmarrjes, me dy gishta (tregues e të mesit) nga poshtë mjekrës dhe ngrijani kokën pacientit. Njëkohësisht dorën tjetër duhet ta vini mbi ballë për t`ja shtyrë kokën nga pas. Pra këndi duhet të jetë 90 gradë. Viza nga mjekra te veshët duhet të jetë pingul me dyshemenë. Hapi i tretë që duhet të bëni është ti mbyllni hundën (me dorën që kishit në ballë, tjetra vazhdon të rrije nën mjekër). Merr frymë thellë, jepi frymë shpejt. Kontrollo pulsin. Nëse ka puls, vazhdoni përsëri pra dy frymëdhënie të shpejta një pas një, por pauzat duhet të ndahen me 5 sekonda. Pas çdo frymëdhënie, kthehu e shiko a po lëviz gjoksi, dëgjo për zhurmën e ajrit që del nga goja e viktimës. Vazhdo,deri sa viktima fillon të marrë frymë, a deri sa të vijë ndihma mjekësore.
Kompresion kardiak (Shtypja e zemrës)
Kjo teknikë përdoret së bashku me frymëmarrjen gojë më gojë, për të vazhduar lëvizjen e gjakut nga një zemër që ka pushuar normalisht duhet bërë nga dikush i trajnuar për këtë problem. Kompresioni kardiak konsiston në shtypjen e gjoksit (në qendër) të viktimës me 80 kompresione /minutë (për të rriturit).
15 shtypje/2 frymëdhenie.
Si e dimë se a ka ndaluar zemra? Kontrollojmë pulsin. Zakonisht në qafë (nga të dy anët) janë dy arterie (damarë) që quhen arterier karodite. Nëse puls,nuk ka vazhdo kompresionin.
Pozicioni i sigurisë, është pozicioni më i sigurte për një të shpëtuar nga mbytja ose per një që ka humbur ndjenjat kjo mënyrë lejon që personi të marrë frymë me lehtësi, dhe parandalon mbytjen e tij nga të vjellat. Një viktimë nga overdoza duhet vënë në këtë pozicion kur, ndihma e parë urgjente nuk është e nevojshme (p.sh gojë më gojë- frymëmarrje) e kur nuk ka dyshim për shok. Vini viktimën përmbys (me bark në dysheme) hapeni njërën këmbë e përkuljani atë. Kthejani kokën anash, e çojeni pak lart që rrugët e ajrit të jenë të hapura, veni dorën e viktimës nën mjekër (që ta mbajë kokën në këtë pozicion) dhe në fund mbulojeni, për ngrohtësi.
Praktikisht
Jeni prezent në një krizë epileptike/ose disa tipe barnash provokojnë dridhje, veproni kështu:
Mos tentoni ta mbani personin, mos tentoni të fusni asnjë gjë në gojën e tij. Sigurohu që ai nuk ka dëmtime,duke e larguar nga objektet e rrezikshme/mobiljet etj. Kur dridhjet/konvulsionet mbarojnë vëreni në pozicionin e sigurisë. Kurse në rastin e një reaksioni nga barnat, ose shoku anafilaktik që vjen nga një alergji tepër e rëndë nga një ilaç (p.sh penicilina) ka një mënyrë tjetër veprimi. Presioni i gjakut bie në mënyrë dramatike dhe rrugët e ajrit mund të ngushtohen. Reaksioni, ndodh disa minuta pas marrjes së ilaçit, zakonisht simptomat janë:
Zbardhje, humbje ngjyre, shtrëngim në gjoks, vështirësi në frymëmarrje. Të skuqura (në formë pullash e njollash),fryrje faciale, kolaps, pra humbje ndjenjash. Duhen marre këto masa:
Fillimisht sigurohu që personi po merr frymë. Nëse frymëmarrja ka ndaluar, menjëherë fillo frymëmarrjen gojë më gojë. Nëse ka frymëmarrje normale,vendose në kurriz, me fytyrë lart, këmbët ngrihen mbi nivelin e zemrës, për të siguruar nivel adekuat te qarkullimit të gjakut. Përdor një stol, kuti a jastëk për të mbështetur këmbët. Mbuloje personin me batanije a rroba dhe telefono për ndihmë mjekësore. Mos jepni asgjë nga goja.
Hemoragjia, me dy gishta ndalon gjakderdhjen
Për të ndalur gjakderdhjen shtypni fuqishëm dy buzët e plagës me anë të dy gishtave të mëdhenj. Pastroni plagën përreth duke u kujdesur të mos ngacmoni gjakun e mpiksur në të. Mbajeni të shtypur pjesën e gjakosur me rroba ose me një copë pambuk të pastër dhe lidheni. Nëse rrjedhja nuk pushon shtrëngojeni fort me dorë ose me fashature tjetër.
Helmimi, qumësht dhe sheqer për ta “shpëlarë” organizmin
Nëse i dëmtuari është pa ndjenja përdorni vetëm frymëmarrjen artificiale. Ata që janë të ndërgjegjshëm se janë dëmtuar nga helme gërryese që shkatërrojnë indet (siç janë acidet, etj) të pinë sasi të mëdha qumështi. Në rastet e helmimeve me ilaçe gjumëdhënëse ose qetësuese duhet provokuar vjellja duke ngacmuar fytin .
Ujë të ftohtë dhe amoniak për të fiktit
Uleni personin që i merren mendtë. Lagini fytyrën me ujë të ftohtë. Ulni kokën më poshtë se gjunjtë. Nëse humbet ndjenjat shtrijeni për tokë, i ktheni kokën anash dhe jepini të nuhasë amoniak. Nëse gjendja nuk përmirësohet mbajeni në qetësi absolute dhe njoftoni mjekun
Këshillat
1-rekomandohet që ushtrimet për dhënien e ndihmës së shpejtë duhet të shkruhen në një letër të madhe dhe të vendosen në dhomën e gjumit.
2-Ato duhet të praktikohen herë pas here me njerëzit e afërm të familjes, qoftë edhe me fëmijët
3-Ndihma e shpejtë jepet në gjithë ato raste kur personi humbet ndjenjat, ka gjakderdhje të madhe dhe helmohet
4-Gjithashtu ndihma e shpejtë mund të merren në kushtet e shtëpisë edhe në rast se të kanë bërë reaksion barnat, veçanërisht penicilinat
5-Për të gjitha rastet është e nevojshme që personit ti matet pulsi, dhe temperature
6-Gjithashtu domosdoshmërisht, pas dhënies së ndihmës së parë i sëmuri duhet dërgua tek specialisti.
4 mënyra
ekzistojnë për të dhënë ndihmën e parë. Frymëmarrja e cila ushtrohet tek personat që kanë humbur ndjenjat, përdorimi i gishtave për të ndaluar gjakderdhjen, etj
6 këshilla
rekomandojnë mjekët specialistë për të gjithë personat që do të kryejnë ndihmën e shpejtë, sipas tyre pas ndihmës së parë pacienti duhet dërguar domosdoshmërisht tek mjeku.
90 gradë
duhet të jetë këndi, që formohet nga pjesa e qafës deri tek dora personit që jep ndihmën e parë, në rastin e frymëmarrjes gojë më gojë. Koka nuk duhet të ngrihet shumë lart, pasi mund të shkaktojë të vjella.
2 elementë
nuk duhet të harrohen asnjëherë tek një person që ka humbur ndjenjat, gjithmonë në të gjitha rastet atij i duhen matur pulsi dhe temperatura e trupit.
15 shtypje
në gjoks duhen bërë zakonisht kur një person humbet ndjenjat.
Kjo teknikë përdoret së bashku me frymëmarrjen gojë më gojë, për të vazhduar lëvizjen e gjakut nga një zemër që ka pushuar.
Rëndësia e dhënies së ndihmës së parë
Ndihma e parë – kuptojmë zbatimin e ndihmës mjekësore në vendin e ngjarjes të të sëmurit apo të të lënduarit, gjatë transportit si dhe në institucionin shëndetësor përkatës, me qëllim të mënjanimit të drejtpërdrejtë të shkaktarëve të rrezikut, që e keqësojnë gjendjen shëndetësore të të sëmurit ose të të lënduarit. Dhënia e ndihmës së parë fillon nga vendi i ngjarjes dhe vazhdon gjatë transportit deri në vendosjen e të lënduarit dhe të sëmurit në institucionet mjekësore përkatëse.
Ndihma e parë duhet të zbatohet brenda 10 minutave të art dhe në mënyrë përkatëse.
Qëllimi kryesor i ndihmës së parë është që t’i sigurojë të sëmurit, të lënduarit dhe të helmuarit ventilim të shpejt të mushkërive dhe perfuzionin sistemik, të dërgohet sa më parë dhe në gjendje sa më të mirë shëndetësore deri në Entin shëndetësor. Shpëtimtari duhet të kërkojë ndihmë, të përcaktojë kohën e saktë të ndërprerjes së punës së zemrës dhe të lënduarin ta vendosë horizontalisht mbi një sipërfaqe të fortë. Kjo mund të jepet vazhdimisht si një pasqyrë.
Kur duhet të ofrohet ndihma e shpejtë mjekësore?
Ndihma e parë duhet t’u ofrohet të gjithë të sëmurëve, lënduarve dhe të helmuarve, jeta e të cilëve është në rrezik. Duke pasur parasysh zhvillimin dinamik të jetës, shpesh ngjajnë lëndime në punë, aksidente në komunikacion, vrasje, plagosje, goditje me mjete të ftohta, rënia nga katet e larta të ndërtesave, lëndime nga rryma elektrike, mbytjet në ujë, lëndimet nga mjetet fizike, kimike, biologjike, sulme në zemër dhe gjendje të tjera emergjente. Në këto raste është e domosdoshme të ofrohet ndihma e shpejtë mjekësore brenda 10 minutave të artë. Shpëtimtari i rastit, duhet të zbatojë parimet themelore të dhënies së ndihmës së parë dhe ta konsideroi atë si obligim human dhe ligjor ndaj të gjithë atyre, të cilët, në momentin e caktuar e kanë jetën në rrezik.
Gjendjet të cilat kanë prioritet për ndihmë të parë:
* Ngulmimi
* Gjakderdhjet
* Gjendjet aksidentale
* Lëndimet e kokës, bushtit kurrizor, barkut dhe
* Lëndimet e shkaktuara nga të goditurat e trupit me gërmadha
ROLI I SHPËTIMTARIT NË OFRIMIN E NDIHHMËS SË PARË
Do të dëshironi apo nuk do të dëshironi që një herë në jetë të luanin rolin e shpëtimtarit. Shpëtimtari nuk është person që ka mbaruar specializimin, kurs ose shkollë për këtë qëllim. Është shumë e natyrshme që këta persona të posedojnë njohuri elementare të ofrimit të ndihmës së parë. Ofrimi i ndihmës së parë mund të bëhet në shumë mënyra, nga momenti i thirrjes së Enti i Ndihmës së Shpejtë Mjekësore ose personave tjerë. Shpëtimtari është person që ofron ndihmën e parë, ndihmon të lënduarit ose të sëmurët që të mbijetojnë, lehtëson ankesat deri na ardhje të ndihmës së shpejtë mjekësore. Shpëtimtari është person me potencial fizikë, psikik, i aftë të njohë nevojat e dobishme të ndihmës së parë, dhe jep vendim për fillimin e ndihmës së parë. Ndihma e parë që duhet t’i ofrohet të lënduarit apo të sëmurit, nuk është gjithherë e ndërlikuar, për të cilën mendon shpëtimtari, por vetëm duhet të respektohen disa parime bazë të ndihmës së parë.
Nëse gjendeni në një situatë të tillë, shumë shpejtë duhet të bëni një plan për veprim, i cili përfshinë këto detyra:
– Njohja e dhe vlerësimi i nevojave,
– Ndërmarrja e vendimeve për ofrimin e ndihmës së parë dhe vlerësimi i vendit ku ka ndodhur aksidenti,
– Shkallën e lëndimeve dhe rrezikshmërinë që paraqesin ato për jetën e të sëmurit,
– Thirrja e ENSHM-së
– Ekzaminimi parësor i viktimës
– Ekzaminimi dytësor i viktimës
– Vlerësimi dhe përcjellja e shenjave jetësore.
– Tërheqjen e viktimës nga vendi ku ka ndodhur aksidenti, vendosja në pozitë të dëshirueshme
– Transporti i të sëmurëve dhe të lënduarve në entet shëndetësore
Shpëtimtari dhe personat, të cilët ofrojnë ndihmën e parë, duhet të kenë kujdes nga:
– Mjetet eksplozive
– Zjarret e mëdha
– Burimet e hapura të energjisë elektrike
– Shtyllat elektrike të rrëzuara
– Vazhduesit elektrik
– Shembjet e dheut
– Tymi nga zjarret
– Vërshimet
– Tërmetet
– Aksidentet madhore
Transporti i të sëmurit apo të lënduarit në Entet shëndetësore – në rast se nuk është i pranishëm Enti i Ndihmës së Shpejtë Mjekësore
– Nëse lëndimet e viktimës nuk janë serioze, dhe të pa mundshme të arrijë ekipi ndihmës së shpejtë mjekësore mund të merret vendimi që transportohet me veturë private deri në entin shëndetësor.
– Por nëse gjendja shëndetësore e viktimës është e përkeqësuar nuk këshillohet të bëhet transporti, por të pritet ndihma e shpejtë mjekësore por me kusht të jenë dy persona njëri vozitës, ndërsa tjetri në cilësinë e përcjellësit të viktimës.
– Në kushte bashkëkohore përdoren mjetet e posaçme për transport.
– Vetëm në raste të veçanta viktima mund të bartet me veturë private, por me përcjellje.
– Nuk këshillohet që i sëmuri apo i lënduari të vozisë vetë, kjo mundë të jetë vdekjeprurëse.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ssw_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn luo_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn