als_Latn uzn_Latn dik_Latn
Rndsia e Akides
Autor: Dr. Abdul Aziz El-Keri
Burimi: Akideja s parivetm sikur ta dinin
I Drguari e kshilloi Muadh bin Xhebelin, kur ai ishte duke shkuar n Jemen. Ti je duke shkuar te disa njerz prej Njerzve t Librit. Gjja e par n t ciln do ti thrrassh le t jet adhurimi i Allahut. Nse ata e pranojn Allahun, ather informoi ata se Allahu i ka br obligim pr ta pes namaze gjat dits dhe nats. [Buhari, Muslim]
Ky hadith sht i qart dhe nuk krkon edhe aq shum sqarim. Pejgamberi (sallallahu alejhi ue selam) e zbatoi kt parim n thirrjen praktike t tij n Islam. Ai qndroi n Meke pr trembdhjet vite q tua msoj njerzve imanin dhe ti edukoj Shoqruesit e tij n kt shtje, dhe t prmirsoj besimet e njerzve. Ky sht modeli sipas t cilit qen edukuar Shoqruesit (sahabt).
Xhundub ibn Abdullah el-Bexheli tha, Ne e msuam imanin (besimin) pastaj e msuam Kuranin dhe kjo na e shtoi imanin. Abdullah ibn Umer ka thn, Ne jetuam n nj periudh n t ciln njri prej nesh e pranonte besimin para se ta lexonte Kuranin, dhe kur shpalleshin suret ne e msonim at ka ato lejonin dhe ndalonin, at n ka ato urdhronin si dhe far qndrimi duhej t kishim ndaj tyre. Por un kam par shum njerz t cilve u sht dhn Kurani para imanit, dhe ai e lexonte at prej hapjes s Librit deri n prfundim t tij duke mos e ditur se ka urdhron dhe n ka ndalon, dhe far duhet t jet qndrimi i tij ndaj asaj. Ai sht sikurse dikush i cili i gjuan (humb) hurmet [d.m.th. nuk prfiton aspak nga recitimi i tij].
Kjo sht mnyra me t ciln Pejgamberi (sallallahu alejhi ue selam) i ngriti shoqruesit e tij: S pari imani pastaj Kurani. Kjo sht e ngjashme me at ka Ebu Hanife theksoi: T kuptuarit e fes s pari (d.m.th. teuhidi) pastaj t kuptuarit e shkencs (d.m.th. sheriatit).
S pari duhet t prmirsohen besimet, pastaj pasojn t gjitha aspektet tjera t fes.
Imam Esh-Shafii ka thn, Q robi ta takoj Allahun me do mkat prve shirkut, sht m mir se ta takoj At me ndonj besim t shpikur (risi).
El-Akide gjuhsisht sht e derivuar nga termi akade. N Arabisht, thuhet litari Akede kur litari sht i lidhur fort. Dhe, shitja Akade apo Ai vendosi shitjen kur personi nnshkruan dhe kontrakton ndonj shitje apo marrveshje. Allahu thot n Kuran, Sa i prket atyre ndaj t cilve duart tuaja t djathta kan br marrveshje (Ar. Akade) [El-Nise 33]. Allahu po ashtu thot, Por Ai do tju merr n prgjegjsi pr betimet q i bni me gjith zemr (Ar. akadtum) [El-Maide, 89] q do t thot pohim dhe besnikri, si dshmohet n vargun. Mos i theni betimet pasi q i keni pohuar ato [En-Nehl, 91]. Nse personi thot, Akedtu at dhe at, kjo do t thot se zemra e tij sht e qndrueshme mbi at dhe at.
Prandaj, el-akide apo el-itikad sipas Dijetarve t Islamit sht: Besimi i fort mbi t cilin zemra e njeriut sht e vendosur pa lkundje apo dyshim. Kjo prjashton fardo supozimi, dyshim apo pasiguri.
Imam Ebu Hanife e quajti kt lnd madhshtore el-Fikh El-Ekber (T kuptuarit m t madh) dhe t kuptuarit e fes. Ai e quajti shkencn e ligjit (Ar. sheriat) t kuptuarit e shkencs. Shum Dijetar t Islamit e prdorin fjaln teuhid pr t gjitha shtjet n t cilat njeriu duhet t besoj. Kjo sht pr at se m e rndsishmja prej ktyre shtjeve sht teuhidi bazor q gjindet n frazn, Askush ssht i denj q t adhurohet prve Allahut.
Teuhidi, sipas tyre, mund t ndahet n dy kategori: teuhidi i njohjes dhe vrtetimit, dhe teuhidi i qllimit dhe i veprave.
Teuhidi i njohjes dhe i vrtetimit sht teuhid i Njshmris s Krijuesit dhe teuhid i Emrave dhe Atributeve t Tija [d.m.th. Ai sht unik n t qenit e Tij i vetmi Krijues dhe i vetmi me Emrat dhe Atributet e Tija]. Teuhidi i qllimit dhe i veprave sht teuhid i Zotrimit, apo se askush sduhet t adhurohet prve Allahut [d.m.th. Ai sht i vetmi q vlen t adhurohet].
Teologt skolastik (Ar. kelamijun) dhe ajo q do tua shpjegoj kush jan teologt skolastik e quajn kt lnd madhshtore rrnja e fes dhe ligjin e quajn degt e fes. Kjo sht terminologjia e tyre. Ne gjithashtu kemi nj kontest me ta n kt shtje, por ky nuk sht vend q kjo t diskutohet. T gjith ata i japin emr apo mbiemr sipas nevojave t tyre.
Por far emri i jep Kurani ksaj shtje?
Kurani i jep ksaj shtje serioze emrin iman. Allahu thot n Kuran, Dhe kshtu Ne frymzuam n ty (Muhamed) nj Shpirt t urdhrit Ton. Ti nuk e ke ditur se ishte Shkresa (Libri, Shpallja), as ishte Besimi. Por Ne e kemi br at t leht, prmes s cils Ne e udhzojm at q duami Ne prej robve Tan [El-Shura, 52].
Konceptet e prgjithshme pr t cilat zemra e besimtarit duhet t jet e vendosur fort, jan shtyllat e besimit t tij. Por njeriu sdo t quhet besimtar vetm me njohjen dhe t kuptuarit e ktyre shtyllave por ai duhet t vjen n nivelin ku ai do t nnshtrohet dhe zbatoj at ka sht urdhruar, n hadithin e Xhibrilit, si Islam. Imani, n kt mnyr, e inkorporon Islamin.
Nse imani do t ishte thjesht t diturit e fakteve n zemrn e njeriut, ather shoqruesi i tij do t ishte i barabart me Shejtanin dhe Faraonin [Shnim: Shejtani ishte m i dituri pr Zotin e tij por megjithkt, ai qe shkatrruar pr shkak t kryelartsis dhe inatit. Faraoni, edhepse pohoi t jet zoti, e dinte se zot ishte Allahu dhe se askush ska t drejt t adhurohet prve Tij. Allahu thot, Ai tha: Vrtet, ti e di se askush nuk i zbriti kto shenja prve Zotit t qiejve dhe toks si dshmi [el-Isra, 102]. ndonse e dinin t vrtetn, ata nuk e zbatuan at duke e kthyer n adhurim vetm ndaj Allahut].
N hadithin e Xhibrilit, Pejgamberi (sallallahu alejhi ue selam) shpjegoi shtyllat e besimi t tij n t cilat do njeri duhet t besoj, kur ai u pyet, ǒsht imani?, ai tha, T besosh n Allahun, engjjt e Tij, Librat, t Drguarit, Ditn e Fundit dhe paraprcaktimin e t mirs dhe t keqes.
sht e domosdoshme pr do person q ti di kto shtylla dhe ti msoj ato me t kuptuar t shndosh, dhe t besoj n to n mnyrn t ciln strgjyshrit i kuptuan dhe besuan n to, n mnyr t njjt si besuan dhe i kuptuan Shoqruesit e Pejgamberit (sallallahu alejhi ue selam), si dhe Pasuesit e tyre dhe ata q ndjekn rrugn e tyre. Ktu prfshihen katr Imamt, Sufjan El-Theuri, Sufjan ibn Ujeine, Abdullah ibn el-Mubarek dhe t tjer t ngjashm me ta, si dhe Muhamed ibn Ismail el-Buhari, Muslim ibn El-Hexhexh, Shejh el-Islam ibn Tejmije dhe el-Hafidh ibn el-Kajjim; dhe dijetart e ngjashm me ta t cilt pasuan mnyrn e njjt t t kuptuarit dhe besimit n kto shtylla.
Ky sht obligimi i par mbi qenien e prgjegjshme njerzore. Nuk ka dallim n mendime n mesin e dijetarve n kt shtje, mendimet e t cilve vlen t pasohen. Imam Ebu Hanife ka thn, T kuptuarit e besimit sht m i mir se t kuptuarit e shkencs. Ajo ka ai mendoi me besim sht teuhidi, ndrsa me shkenc ka menduar n sheriat. Ai e vendosi t kuptuarit e teuhidit para t kuptuarit e sheriatit.
Shejh el-Islam el-Herui el-Ensari (v. 481 p.h.) deklaroi n fillimin e librit t tij, itikad ehl el-suneh, Obligimi i par q i takon robit sht dituria mbi Allahun. Kjo dshmohet me hadithin e Muadhit, kur Pejgamberi (sallallahu alejhi ue selam) i tha atij, Ti do t shkosh tek disa njerz prej Njerzve t Librit. Gjja e par n t ciln do ti thrrassh ata sht ta adhurojn Allahun. Nse e prvetsojn diturin pr Allahun, ather thuaju se Allahu i ka br obligim pr ta pes namaze gjat dits dhe nats
Prej ksaj premise vazhduan dijetart e mdhenj t Islamit. Mendoni, pr shembull, far ka br Imam Muhamed ibn Ismail el-Buhari n librin e tij el-Xhami el-Sahih, i cili sht libri m autentik pas Librit t Allahut; do t vrehet se prej dituris s detajizuat t tij t fes, ky imam i madh e filloi librin e tij me Fillimi i Shpalljes dhe pastaj e vazhdoi at me kaptina t besimit, pasuar me kaptinat mbi diturin. Sikur t ket menduar, Allahu e mshiroft, q ta theksoj at se obligimi i par mbi qeniet njerzore sht besimi apo imani, dhe mnyra pr arritjen e besimit sht dituria; dhe burimi i besimit dhe dituris sht shpallja. Kshtu q ai filloi duke treguar si ndodhi shpallja dhe far ishte. Pastaj, ai vazhdoi duke prmendur besimin dhe diturin. Kjo renditje ssht e rastsishme; me kt ai cek disa pika t rndsishme.
Kjo sht prmbledhje e asaj q duam t prmendim dhe pr ka ne duam t ngrisim zrin. shtja e akides sht prioriteti i par. Besimi dhe dituria jan mnyra pr arritjen e saj, ndrsa burimi i dituris dhe i besimit sht Libri dhe Suneti.
smo_Latn crh_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn