als_Latn uzn_Latn mlt_Latn
1 GUSHT 1919, Nj dat enigmatike n nj flamur
23/03/2008 - Gazeta Shqiptare
Frederik Stamati
Nj nga vitet me m shum ngarkes emocionale pr Shqiprin ka qen viti 1919. Athere do t vendosej fati i kufijve t saj mbas prfundimit t Lufts s pare botrore. N fillim t vitit 1919 u mblodh n Paris Konferenca e Paqes pr t sistemuar interesat e fitimtarve t lufts. N kt conference Shqipria prfaqsohej nga delegacioni i saj, i kryesuar nga Turhan pash Prmeti.
shtja shqiptare u paraqit n Komisionin pr shtjet greke
nga SHBA, Anglia, Franca dhe Italia. N lidhje me kufirin jugor,-shkruan V. Duka,-pikpamjet e katr fuqive t mdha nuk ishin t njjta. Italia ishte pr kufijt e 1913-s n Jug, Anglia dhe Franca ishin pr dhnien e Kors dhe Gjirokastrs, Greqis, ndrsa SHBA-ja e quante t mjaftueshme pr Italin Vlorn; pr Gjirokastrn mendote ti ipej Greqis녔
Me 12 shkurt 1919 delegacioni yn i paraqiti Konferencs s Parisit memorandumin e par,ku parashtronte pikpamjet e veta, me 24 shkurt t dytin..
Me 7 mars Turhan Pasha i shkroi kryeministrit francez, Klemansoit, q SHBA-s ti ipej mandati nga Lidhja e Kombeve pr t administruar distriktet e diskutuara t hapsirs shqiptare.
Me 14 prill u protestua prsri me dy memorandume.
S bashku me delegacionin protestonin edhe prfaqsuesit e shqiptarve t Ameriks, t Kosovs, t Rumanis, t Turqis,etj. Me 16 prill protestonte edhe Esat Pasha, q e konsideronte veten si kryetar t qeveris shqiptare n mgrim.
N Raportin e Komisionit t ekspertve, q u paraqit n at koh Italia u shpreh pr kufirin e vitit 1913. Franca ra dakort q Shqipria e Jugut ti kalonte Greqis. T njjtin mendim kishte edhe Anglia. Po kshtu edhe Amerika.
Italia e kundrshtoi kt mendim. Ajo u bazua n broshurn e vitit 1915 mbi Shqiprin dhe Malin e Zi t botuar nga Komisioni Gjeografik i Shrbimit Gjeografik t Ushtris, t Ministris s Lufts s Francs, ku thuhej se banort me etni greke formonin vetm dy grupe t vogla n afrsi t Gjirokastrs dhe Delvins.
shtja shqiptare u ngatarrua keq.
Ndrkoh n Shqipri filloi nj lvizje e madhe patriotike.
N Shkodr, n Durrs, n Gjirokastr, q nga veriu n jug, patriotizmi prjetoi ngritjen me flatra. Apogjeu i ksaj ngritje ishin klubet patriotike Vllaznia . Programi tyre ishte kulturor, por n t vrtet veprimtaria e tyre ishte politike. N to u bashkuan shqiptart.
Nj klub i till u krijua edhe n Durrs n 1919. Historiani Sali Hidri, duke fletuar arkivin e Muzeut t Durrsit, boton kt shnim t Ali Riza Kosovs, drejtor i athershm i Dogans s qytetit t Durrsit; N vitin 1919 me t ndjerin Kasem Durrsi, hapm n Durrs klubin Vllaznia me frym patriotike kundr pretendimeve t Italis. Bashkkohs t A.R. Kosovs e quajn at klubi Shptimi. A nuk ishte ky ideali i vrtet i vitit 1919?
Me 29 korrik Tittoni dhe Venizellosi, ministrat e jashtm t Italis dhe Greqis, hodhn n Paris firmat n nj marrveshje sipas s cils Italia do t mbshteste n konferenc krkesn greke pr aneksimin e Kors dhe Gjirokastrs, kurse Greqia do t prkrahte iden e mandatit Italian mbi Shqiprin. Kishte edhe gjra t tjera q lidheshin me Sarandn dhe Kanalin e Korfuzit.
Me 30 korrik kryeministri i Italis Nitti, i telegrafonte Tittonit n Paris: Edhe n qoft se zrat e prhapur se shqiptart pregatisin nj lvizje t armatosur kundr italianve pr t kundrshtuar mandatin q konferenca mund ti ipte Italis jan t rreme ose t tepruara, nga shum shenja t tjera sht e qart se gjndja ton n Shqipri sht e keqe, mbi t gjitha gjndja morale. Atje ka sot ethe t nj shqiptarizmi kaq t nxeht sa i ka br edhe m t rnda pasojat e botimit t Traktatit t Londrs
***
N kto ethe shqiptarizmi u krijua ky flamur. sht flak i kuq, me nj t kuqe t ndezur, si zjarr. Ai prmban nj thirrm: RROFT SHQIPNIJA! Dhe posht saj: 1 GUSHT 1919. far ndodhi me 1 gusht 1919? Asnj libr historie nuk e prmend. Askush nuk e mban mend, askush nuk e trashgon n kujtime. Kjo dat enigmatike, si qeliz fosforeshente e jets shqiptare t vitit 1919, duhet t ndriohet pr t prshknditur me rrezatimin e saj, si mijra, e mijra ngjarje t tjera, sfondin e kuq t historis.
Flamuri sht i gjat 156 cm dhe i gjr 90cm. Pr ta realizuar jan qepur njra mbi tjetrn dy plhura mndafshi t nj cilsie shum t lart. N buzina varen xhufka t vogla kuq e zi; katr prej tyre, n t katr qoshet, jan m t mdha. N t dy ant ka t njjtn pamje. N mes sht pikturuar me tempera shqiponja, e nn t thirrja dhe data. Shqiponja ndryshon nga ajo zyrtare. N at koh akoma nuk kishte nj ligj, q t prcaktonte formn e simboleve.
N se do ta shikojm me kujdes do t vrejm se n kt flamur nuk ka vend pr t futur shtizn, as litarin. A mos vall ka qen nj si pano, apo banderol manifestimi? Ku pra, ku sht prdorur?
I nj mendimi tjetr sht historiani Shyqyri Vlashi. Ai, duke u bazuar n botimin e Sejfi Vllamasit, i a atribon kt flamur shoqris Drita t krijuar n Tiran nga Osman Myderzi, shoqri patriotike, e cila me prpjekjet e saj t mdha, i ka br shrbime t mdha shtjes kombtare me luftrat e saj kundr politiks proteksioniste t Qeveris s Durrsit dhe pr mbledhjen e Kongresit t Lushnjes. Kt mendim, n t cilin kmbngul ende Sh. Vlashi ma faqi gjat nj bisede personale.
Nj dit Sali Hidri m pyeti: Si shkruan, rroft , apo rrnoft? Se Durrsi prdorte fjaln rrnoft.
Ndrsa historiani Muhin ami m thonte se data 1 gusht 1919 n flamur, nuk mund t jet jehon e nj ngjarje kaq t pranshme si marrveshja Tittoni-Venizellos, e cila d t merrej vesh m von.
I kujt pra ka qen ky flamur?
Ndrsa hamendsimet vazhdojn t pluskojn mbi oqeanin e dijeve, le t thomi se sht flamur i patriotizmit shqiptar t vitit 1919, derisa burimet arkivore t japin nj autorsi.
* * *
Ky flamur ruhet n fondin etnografik t Institutit t Kulturs Popullore. sht br pjes e tij n vitin 1946, kur u dorzua pr ruajtje n Institutin e Shkencave. Studiuesi Jaho Brahaj mendon se ka qen pjes e koleksionit t famshm t Eqerem Bej Vlors. Dhjet vjet m par, mbas nj inondate, psoi nga myku dhe lagshtia. Ah, far kemi hequr athere! Ndrhyrjet e menjhershme laboratorike e shptuan dhe sot ai ruhet mir. Vese boja tempera, me t ciln sht realizuar shqiponja dhe shkrimi, sht plasaritur prej kohsh.
als_Latn als_Latn lim_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn