als_Latn uzn_Latn slv_Latn
Nga"Borbardha" te"Ditarii AnaFrankut", 100 vllime te domosdoshme
Q adoleshentt dhe t rinjt e sotm nuk lexojn kjo dihej prej kohsh, por problemi qndron n faktin se si mund tu zgjohet atyre kureshtja dhe dashuria pr librin n kohn kur do dit e m shum kjo veprimtari njerzore po vdes mes brezit n rritje. Leximi ka efekt mbi kulturn gjuhsore t fmijve, mbi sistemin e vlerave dhe n prgjithsi mbi botn shpirtrore t t rinjve. Sepse qndrimi ndaj letrsis artistike sht nj nevoj e brendshme, shpirtrore. Nevojn pr nj prjetim t posam emocionues, intelektual mund t na e japin vetm librat. Iden ndoshta m t veant pr t mundur internetin dhe televizionin e ka pasur gazeta angleze "Daily Telegraph" e cila ka hartuar listn e librave q t gjith fmijt dhe t rinjt duhet t lexojn. Klasifikimi q gazeta e ka titulluar "100 librat q fmijt duhet t lexojn" i drejtohet fmijve dhe deri diku edhe adoleshentve. "Pipi orapegjata", "Liza n botn e udirave" apo "Herry Poter", jan disa nga titujt q mund ti bjn ata t pasionohen pas leximit, duke hequr dor, t paktn pr disa or, nga televizioni apo videolojrat. sht e vrtet se fmijt tan nuk lexojn aq sa duhet dhe se n vend t tyre preferojn internetin apo televizionin. Me kt rast e prditshmja londineze rendit historit q garantojn se do t ndezin pasionin pr letrsin te fmijt me shpresn se do t bhen lexues t rregullt dhe t pasionuar kur t rriten. "Fmijs tim nuk i plqen t lexoj, nuk lexon aq sa duhet, apo lexon vetm libra me ilustrime dhe budallallqe pa vler", sht shqetsimi i shum prindrve t ditve t sotme. Q leximi i letrsis artistike mes t rinjve sht n rnie, e konfirmojn plotsisht edhe statistikat. Kshtu, sipas nj sondazhi t kryer s fundmi n Britanin e Madhe, tregohet se vetm 20% e fmijve mes moshs 6-16 vje, lexojn do dit nga nj libr, ndrsa pjesa m e madhe dhe respektivisht 53 pr qind, maksimumi lexojn nga nj her n jav. Rreth 40 pr qind thon se nuk arrijn t prqendrohen mbi libra, sepse jan shum t gjat; 48 pr qind thon se kur vijn n shtpi n mbrmje jan shum t lodhur pr t lexuar nj libr, 46 pr qind, pr t njjtn arsye, plqejn m mir t shohin televizor, 26 pr qind tregojn se preferojn t navigojn n internet ose t luajn "Playstation". Dhe m pak se 25 pr qind e lexuesve t rregullt arrijn t lexojn vazhdimisht do dit. Pra, shifrat tregojn qart se e njjta tendenc po prhapet me ritme t shpejta edhe n pjesn m t madhe t vendeve t Evrops, po ashtu dhe n Amerik.
N koht e fundit, po dalin gjithmon e m shum, si krpudhat pas shiut, sajte interneti q tregojn se si duhet tu fusim n gjak fmijve dashurin pr leximin, por pavarsisht ksaj, paradoksal sht fakti se pikrisht interneti, s bashku me televizionin dhe videolojrat, i bn konkurrenc letrsis dhe gjithmon e m shum sht ai q po i fiton sfidat. Megjithat se far duhet t lexojn fmijt tan, n mnyr q tu shtohet dashuria pr librat, pr t ndihmuar msuesit dhe prindrit t zgjedhin, "Telegraph" ofron listn e tij: rreth 100 libra t mrekullueshm t letrsis botrore q u kshillohen t vegjlve deri n moshn 16 vje. Mes atyre q propozohen jan: pr t vegjlit: "Borbardha", "Hirushja" apo "Uini Pu"; pr fmijt m pak t rritur: "Prrallat" e vllezrve Grim, "Piter Pan" i James Matthew Barrie apo "Pipi orapegjata" i Astrid Lindgren. Pr sa u prket adoleshentve, sugjerimet e gazets angleze jan si m posht: "Liza n botn e udirave" i Lewis Carroll, "Ishulli i thesarit" i Robert Louis Stevenson, "Aventurat e Tom Sojerit" i Mark Twain, pr t vazhduar m tej me "Oliver Twist" t arls Dickens, "Kim" i Rudyart Kipling, "Gra t vogla" t Luiza May Alcot, pr ta mbyllur me "Ditarin" e Ana Frankut. Nuk i mungojn zgjedhjes edhe "Princi i vogl" i Antonie de Saint Exuper, "Tre mosktjert" nga Aleksandr Duma, "Robinson Kruzo" i Daniel Defo, "Djemt e rrugs Pal" i Ferenc Molnar, si dhe Pinoku. Por, edhe pse kto konsideron si thesare t letrsis botrore, problemi sht se si ti bsh fmijt dhe adoleshentt ti marrin n dor pr ti lexuar. Dyshimet se nj list e till, mund t mos i bj fmijt t tregojn interes ndaj tyre jan t mdha. Nick Hornby, nj autor anglez, romani i fundit i t cilit ka pak koh q ka dal n Mbretrin e Bashkuar, pr her t par u drejtohet lexuesve m t vegjl. Vet ai, q ka shkruar shum si dhe prse duhet t lexojm, nuk sht aspak i bindur se kjo list mund t jet efikase. "T bsh listn e librave q nj fmij duhet t lexoj n mnyr q t doj letrsin sht mnyra m e mir pr larguar dashurin pr letrsin. T pretendosh se fmijt tan do t plqejn t njjtat libra q kemi plqyer edhe ne apo prindrit e tyre 40 vjet m par sht trsisht absurde. Le t lexojn t duan. E rndsishme sht q t ken stimuj t mjaftueshm pr ta br, n familje dhe n shkoll, t mund t zgjedhin lirisht, pa nj rrug t prcaktuar nga t rritur q nga bota e tyre njohin gjithmon e m pak", tregon autori i disa nga librave m t shitur n bot. "Asnj guid pr fmijt dhe sidomos asgj q mund t jet njlloj nga njri brez te tjetri". Pr do rast, shton Michael Morpurgo, shkrimtar i njohur i historive pr fmij, normat e vendosura nga shkolla n koht e sotme jan trsisht t gabuara. "Msimi n shkolla sht pjesrisht prgjegjs pr mungesn e dshirs q t rinjt kan pr t lexuar. Shkolla u jep nxnsve iden se letrsia nuk bn pr ta, por q sht nj bot e rezervuar vetm pr nj kast t caktuar lexuesish dhe shpesh motivi sht se t lexosh sht ndryshe nga dshira pr t treguar. Shum fmij, t cilve u ishte ngjizur dashuria pr librat, duke i dgjuar ata t tregohen nga prindrit apo antart e tjer t rritur t familjes para se ti zr gjumi, e humbin shum shpejt kt dashuri n bankat e shkolls ku t lexuarit nuk sht knaqsi por detyr. Pr tu dashuruar me letrsin nevojiten patjetr histori trheqse, dhe jo gjithmon shkolla sht e aft tua jap". Por nuk sht kurr von pr t nisur, rrfen Alain de Bottom, nj gazetar dhe shkrimtar anglez, libri i fundit i t cilit me titullin "Si Prusti mund t ndryshoj jetn tuaj", mjafton q kjo t bhet n moshn e duhur cilado qoft ajo: "Dashuria e vrtet dhe e par me letrsin ka qen n moshn 21 vje kur kam lexuar "Vuajtjet e djaloshit Verter" t Gtes. T fillosh t lexosh shpejt me pasion patjetr t ndihmon q dika t till ta bsh edhe kur rritesh kur vjen mosha e arsyes. Nuk sht e thn q dashuria pr librat t lind q nga bankat e shkolls". Teoria e tij sht kjo: Edhe nse fmijt tani nuk plqej "Pipi orapegjatn" ose "Ishullin e thesarit", si plqenim ne, Prust sht akoma n koh pr tu ndryshuar jetn. N fund t fundit, do brez ka librat e tij t preferuar".
Gazeta Shqip
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn