als_Latn uzn_Latn dik_Latn
Smund t'i urresh rrnjt e pems e t mos urresh pemn
Mbajtur m 14 shkurt, 1965, Detroit
Malcolm X
Un nuk jam racist n asnj lloje mnyre. Nuk besoj asnj lloj forme racizmi. Nuk besoj n asnj lloje forme diskriminimi apo izolimi. Un besoj n islamin.
Elijah Muhammad na ka msuar se njeriu i bardh nuk mund t hyj n Mekn e Arabis dhe t gjith ne q ndjekim at, ne e besojm kt ... Kur un shkova atje dhe n Mek, pash njerz biond dhe me sy t kaltr, me lkur t zbeht dhe gjra t tilla, dhe thash, "Mir", por i pash ata me vmendje. Vura re se edhe pse ishin t bardh dhe e quanin veten t bardh, kishin nj ndryshim mes tyre dhe t bardhve ktu. Ndryshimi thelbsor ishte ky: "N botn aziatike apo arabe, apo n Afrik, kudo ku jan myslimant, nse gjeni nj q thot se sht i bardh, gjithka q po prdor sht nj mbiemr pr t prshkruar dika q sht e rastsishme tek ai, nj nga karakteristikat e rastsishme; nuk ka asgj tjetr, ai sht thjesht i bardh.
Po kur e sjell t bardhin ktu n Amerik dhe ai thot se sht i bardh, ai do t thot dika tjetr. Mund t dgjosh tingullin e zrit t tij, kur thot se sht i bardh, fjalia do t thot se ai sht bosi. Kjo sht e sakt. Kt do t thot "i bardh" n kt gjuh. E dini shprehjen "i lir, i bardh dhe njzet e nj". Ai e krijoi. Do q ju t kuptoni se "i bardh" do t thot "i lir, bosi". Ai sht atje, prandaj kur thot se sht i bardh, zri i tij ka nj tingull t ndryshm. Un e di se ju po m kuptoni se far po flas.
Prve faktit se pash nj islami sht nj fe vllazrie, gjithashtu duhet t prballem me realitetin. Dhe kur u ktheva n shoqrin amerikane, pash q nuk ishte nj shoqri q praktikon vllazrin. Jam n nj shoqri q mund ta predikoj t dieln, por nuk e praktikojn nj asnj dit tjetr. Amerika sht nj shoqri ku nuk ka vllazri. Kjo shoqri kontrollohet fillimisht nga racistt dhe t izoluarit, t cilt jan n Uashingon D.C., n nj pozit pushteti.
far efekti ka lufta pr Afrikn mbi ne? Pse duhet q njerzit me ngjyr n Amerik ta shqetsoj veten kur ka treqind apo katrqind vite q sht larg Afriks? Pse nuk duhet ta shqetsojm veten? far ndikimi ka tek ne ajo q i ndodh atyre? Numr nj, duhet t kuptoni se deri n vitin 1959, Afrika ishte e dominuar nga forcat koloniale. Duke patur kontroll t plot mbi Afrikn, forcat koloniale t Evrops e projektuan imazhin e Afriks n mnyr negative. Ata gjithmon e projektojn Afrikn n nj imazh negativ: xhungla, kanibal, asgj t civilizuar. Ather pse ishte kaq negative dhe ju dhe un filluam ta urrenim? Nuk donim q askush t na tregonte asgj pr Afrikn, dhe aq m pak t na thrrisnin afrikan. Duke urryer Afrikn dhe duke urryer afrikant, prfunduam duke urryer vetveten, pa e kuptuar. Nuk mund t urresh rrnjt e nj peme dhe t mos e urresh pemn. Nuk mund t urresh origjinn tnde dhe si prfundim t mos urresh veten tnde. Nuk mund t urresh Afrikn dhe t mos urresh veten.
M tregoni nj nga kta persona ktu t cilit nuk jan ndrruar pikpamjet dhe nuk ka nj qndrim negativ pr veten e tij. Nuk mund t kesh nj qndrim pozitiv pr vetveten dhe nj qndrim negativ pr Afrikn n t njjtn koh. Ashtu si kuptimi juaj dhe qndrimi pr Afrikn do t bhet pozitiv, n t njjtn mnyr dhe kuptimi juaj dhe qndrimi i vetes do t bhet pozitiv. Kt di njeriu i bardh. Kshtu q ata me shum mjeshtri bjn q ju dhe un t urrejm identitetin ton afrikan, karakteristikat tona afrikane.
Nj nga gjrat q bri q lvizja e myslimanve me ngjyr t rrite ishte theksi i tij mbi gjrat afrikane. Ky ishte sekreti i rritjes t lvizjes s myslimanve t zinj. Gjaku afrikan, origjina afrikane, kultura afrikane, lidhjet afrikane. Do t habiteshit, ne zbuluam se thell brenda nnndrgjegjes t njeriut me ngjyr n kt vend, ai beson se sht m shum afrikan se amerikan. Ai kujton se sht m shum amerikan se afrikan, pr shkak se njeriu po ia shplan trurin do dit.
Vetm pr shkak se jeton n nj vend kjo nuk t bn amerikan. Jo, duhet t shkosh m thell para se t bhesh amerikan. Duhet t shijosh frytet e amerikanizmit. Ju nuk i keni shijuar kto fryte. Ju keni shijuar gjembat. Ju keni shijuar gjembat.
Po e them prsri se nuk jam racist. Nuk besoj n asnj form ndarjeje apo asgj t till. Jam pr vllazrin e t gjithe, por nuk besoj se forcimi i vllazris tek njerzit q s'e duan do t kishte vler. Le t praktikojm vllazrin mes nesh, dhe nse m von t tjert duan ta praktikojn vllazrin me ne, ne do t pranojm ta praktikojm me ta. Por nuk mendoj se duhet t vazhdojm t prpiqemi t duam dik q nuk na do.
*Malcolm Little ishte lideri i nacionalistve amerikan me ngjyr. Nj jav pas fjalimit u vra nga nj antar i "Kombit t Islamit", nj grup n t ciln ishte figur e rndsishme.
als_Latn als_Latn zho_Hant als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn