als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Sot, mė shumė se kurrė, ky fenomen ka pėrfunduar nė syrin e psikologėve qė po mundohen ti japin zgjidhje, sepse tė kuptosh nėse zemėrimi i bėn mirė apo keq shėndetit, mbetet njė pyetje e rrethuar nga shumė tė panjohura
Ju ndodh shpesh tu bėrtisni kolegėve tė punės, ti qėlloni apo tė godisni ekranin e kompjuterit me telefon? Nėse po, atėherė ju vuani nga moskontrollimi i nervave, si pasojė e zemėrimit.
Ėshtė njė nga veset mė tė mėdha. Sot, mė shumė se kurrė, ky fenomen ka pėrfunduar nė syrin e psikologėve qė po mundohen ti japin zgjidhje, sepse tė kuptosh nėse zemėrimi i bėn mirė apo keq shėndetit, mbetet njė pyetje e rrethuar nga shumė tė panjohura. Njė studim amerikan i vitit 2006, i publikuar nga Ronald Kessler nė Archives of General Psychiatry, ka arritur nė pėrfundimin se njė amerikan nė 20 tė tillė, sidomos meshkuj, vuan nga shqetėsimi i shpėrthimeve tė nervave. Nė kėtė rast, zemėrimi nuk ėshtė mė njė emocion, por njė problem. Kessler ka llogaritur se njė individ me kėtė shqetėsim ėshtė protagonist i 43 shpėrthimeve tė pakontrolluara nė jetė dhe shkakton dėme materiale pėr shifrėn e 1359 dollarėve. Pikėrisht pėr pėrhapjen e kėtij fenomeni, sipas asaj qė shkruan Wall Street Journal nė SHBA, po pėrhapen gjithmonė e mė shumė kurset pėr administrimin e zemėrimit. Kėto lloj kursesh kėshillohen si nga gjykatat, si alternativė e burgut, ashtu edhe nga kompanitė e mėdha pėr tė ulur numrin e zėnkave nė zyrė. Por edhe dobia e tyre ėshtė e mbuluar me dyshim. Dy studentėt vrasės tė Columbine High School, Eric Harris dhe Dylan Klebold, kishin frekuentuar njė kurs qė pėrfshinte programin pėr administrimin e zemėrimit para masakrės sė vitit 1999, ku vdiqėn 15 vetė dhe u plagosėn 24 tė tjerė. Edhe Amy Bishop-it, pedagoges sė nderuar tė katedrės sė biologjisė, qė para njė muaji vrau tre kolegė tė saj dhe plagosi tre tė tjerė, njė kurs i tillė i ishte kėshilluar nė vitin 2002, por nuk dihet ende nėse ajo e frekuentoi apo jo. Nė SHBA ky lloj shqetėsimi ka hyrė nė librin e sėmundjeve psikiatrike qė prej vitit 1980. Por sigurisht qė bėhet fjalė pėr njė formė ekstreme shpėrthimi nervash, shumė larg nga shpėrthimet e zakonshme, ku pėrfshihen ulėrimat, thyerja e telefonave, apo goditjet ndaj atyre qė keni nė krah. Pėr kėto tė fundit ėshtė i famshėm edhe Kryeministri Gordon Brown, qė akuzohet se dhunon vartėsit e tij si verbalisht, ashtu edhe fizikisht, nė momentet kur nuk kontrollon dot nervat. Kėto lloj krizash shpesh janė pėrgjegjėse pėr cilėsinė e dobėt tė gjumit, ēekuilibrin hormonal apo nė rastet mė serioze edhe depresionin. Testi tė cilit i janė nėnshtruar personat inatēorė, vazhdon Wall Street Journal, tregon pėr aktivizimin e njė zone tė thellė tė trurit qė funksionon si central i emocioneve dhe njė funksion tė pamjaftueshėm tė kores ballore, pėrgjegjėse pėr vetėkontrollin. Ndėrkaq, sipas kardiologėve qė e kanė studiuar mirė kėtė fenomen, personat qė kanė shpėrthim tė herėpashershėm nervash tė pakontrolluara duhen mbajtur nėn vėzhgim, pasi presioni i gjakut nė kėto momente rritet aq shumė, sa ata mund tė rrezikojnė ndonjė infarkt me pasoja tė pariparueshme. Por kjo kėshillė vlen sidomos pėr moshat e mėdha, mbi tė 50-at. Megjithatė, edhe pse zemėrimi futet nė librin e sėmundjeve psikiatrike, sipas studimeve tė tjera ėshtė zbuluar se ai ndonjėherė bėn mirė pėr tė shpėrthyer gjithė stresin qė kemi akumuluar. Nė fund tė fundit, zemėrimi ėshtė njė emocion dhe ta fshehėsh nuk do i bėnte mirė as trupit dhe as mendjes. Shpesh, pas shpėrthimeve tė dhunshme dhe zėnkave qėndron vetėm ankthi i tė qenėt tė padukshėm. Tashmė zemėrimi ėshtė bėrė njė sėmundje sociale. Ai lind nga zilia pėr modelet e treguara nė media, qė paraqesin persona qė duken tė lumtur, sepse janė tė fuqishėm, si pėr shembull, kasta politike, tė famshmit apo tė pasurit. Me pak fjalė, zilia qė shndėrrohet nė urrejtje dhe zemėrim, nėse suksesi nuk pėrputhet me meritėn apo ėshtė fryt i njė privilegji, tregon njė psikiatėr nė Universitetin e Ēikagos. Por pėr ta zbuluar nėse ėshtė vėrtet i rrezikshėm, sipas mjekėve, na duhet ta saktėsojmė vetė. Ndėrkaq, ata nuk duhet tė heqin dorė nga kėshilla e vjetėr qė asnjė studim nuk e ka hedhur poshtė: tė numėrosh deri nė pesė, pastaj tė veprosh.
Kurset
Janė goxha tė shtrenjtė, shkojnė deri nė 300 dollarė dhe nė to pėrfshihet njė orė terapi private, seminare njėditore, takime tė pėrjavshme apo kurse online. Megjithatė, ėshtė ende e paqartė nėse kurset do tė funksionojnė 100 pėr qind, pasi shumė studime kanė analizuar efikasitetin e tyre. Po ashtu, trajnerėt qė merren me administrimin e zemėrimit dhe shpėrthimit tė nervave, nuk kanė diplomė pėr kėtė punė, rrjedhimisht ēdokush mund tė hapė njė biznes. Pjesė e problemit ėshtė edhe ēėshtja se profesionistėt kanė frikėn se, duke qenė se zemėrimi bėn pjesė te sėmundjet mendore, njerėzit qė mund tė kenė nevojė pėr njė psikiatėr dhe ndihmė tė specializuar mund tė ngatėrrohen duke u regjistruar nė kėto kurse afatshkurta. Nė fund, rezultati do tė jetė mė i keq se nė fillim. Zakonisht, psikiatrit rekomandojnė njė vizitė psikiatrike pėr njerėzit qė kanė probleme me shpėrthimin e nervave, sepse ai gjithmonė shoqėrohet me depresionin, ankthin apo ērregullimet bipolare. Psikologėt mendojnė se psikoterapia ėshtė mė efektivja pėr problemet me zemėrimin. Kjo lloj simptome shoqėrohet gjithmonė me mėrzi dhe turp. Njerėzit e zemėruar duan tė flasin, jepuani mundėsinė, thotė Raymond Novaco, njė psikolog i Universitetit tė Ēikagos, qė e studion kėtė fenomen qė prej vitit 1970.gazetajone
als_Latn als_Latn als_Latn nob_Latn als_Latn