als_Latn dik_Latn ron_Latn
Read MODULE 1 text version
KURS RRETH SUPERVIZIMIT TE SIGURUESVE BAZUAR NE PARALAJMËRIMIN E HERSHEM DHE AFTËSINË PAGUESE
MODULI 1
SIGURIMI JOJETË PARIME BAZË
RODNEY LESTER SERAP GONULAL BANKA BOTËRORE
20 NËNTOR 2006
1
NJË VËSHTRIM I KONCEPTEVE BAZE TE KONTABILITETIT 1. Hyrjet e kontabilitetit ndahen ne 2 klasa te përgjithshme zërat qarkullues dhe zërat stoqe. Zërat stoqe janë ose asete qe prodhojnë te ardhura ose nga obligimet financiare (borxhet) qe gjenerojnë këto asete ato pasqyrohen ne bilanc. Zërat qarkullues lindin nga aktivitetet tregtare te ndërmarrjeve dhe quhen te të ardhura dhe shpenzime ato pasqyrohen ne pasqyrën e te ardhurave (e njohur ndryshe edhe si pasqyra e fitimeve dhe e humbjeve). Vlerat qe pasqyrohen ne pasqyrën e te ardhurave dhe ne bilanc njihen si llogari. 2. Asetet transformohen ne shpenzime kur ato konsumohen dhe quhen debite. Te ardhurat bëhen detyrime (domethënë u rriten atyre qe financojnë biznesin) kur krijohen dhe quhen kredite. 3. Bazat e te dhënave ne te cilat regjistrohen rekordet origjinale te transaksioneve njihen si ditarë llogarish. Bazat e te dhënave, ne te cilat regjistrohen dhe përmblidhen te njëjtat lloje transaksionesh, njihen si libra te llogarive. Llogarite janë saldo te nivelit te larte te librave te llogarive (p.sh., saldoja e te gjithë debitorëve tregtare). 4. Meqenëse ciklet e operimit janë shpeshherë me te gjate se sa ciklet e kontabilitetit, te gjitha qarkullimet e kesh-it qe rezultojnë nga një transaksion shpesh nuk ndodhin ne momentin qe llogarite janë balancuar dhe bilancet e debiteve ose te krediteve duhen krijuar për te përfaqësuar gjendjen e akumuluar te transaksionit (domethënë vlerat prezente te qarkullimeve te kesh-it nga transaksionet qe do te futen ne periudhat e ardhshme kontabël). 5. Çdo kredit duhet te kundërbalancohet nga një debit ose nga një kredit negativ dhe çdo debit te balancohet nga një kredit ose debit negativ. Për shembull, një prim (një zë llogarie krediti) rezulton ne krijimin e aseteve (domethënë te zërave te llogarisë se debitit) ne formën e kesh-it, te depozitave bankare apo te të hyrave te agjenteve ose te brokerave. 6. Ilustrimet e bilancit dhe e pasqyrës se te radhuarve për një sigurues jojetësor janë dhënë ne Aneksin 1.
CIKLI OPERUES I SIGURACIONIT TE ZAKONSHËM 7. Policat e përgjithshme te sigurimit zakonisht shkruhen për një vit për te mbuluar humbjet qe mund te ndodhin gjate atij viti. Ne fund te vitit polica mund te mos rinovohet dhe raporti ndërmjet kompanisë dhe te siguruarit përfundon, përveç kërkesave te papaguara.
2
8. Komisionet për agjentet ne sigurimin e përgjithshëm paguhen njëherë një vit. Ato tentojnë te jene rreth 15% e primit çdo vit, por ,mund te jene me te ulëta për klasat e detyrueshme dhe me te larta linjat e lidhura me kreditin. Ne tregjet efiçente shpenzimet operative janë zakonisht rreth 15% te primit bruto te shkruar. 9. Disa linja pakice siç është sigurimi i motorik mund te rishiten çdo gjashte muaj ne përputhje me policat e primit gjashte mujor dhe se bëhen shume manovrime për zotërimin e pjesës se tregut nëpërmjet ndryshimit te normave, te zhvlerësimit, etj. Nga ana tjetër, sigurime te caktuara komerciale mund te shiten si kontrata shume vjeçare. SHUMAT KONTABËL TE PARASHIKUARA SI REZERVE1
DHE REZERVAT
10. Ne terminologjinë e kontabilitetit shuma e parashikuar si rezerve është një shume e ruajtur për detyrim qe njihet ose qe mund te parashikohet ne mënyrë te arsyeshme. Rezervat janë shuma qe planifikohen për ngjarje qe mund te ndodhin, por qe ka një shkalle me te madhe pasigurie lidhur me ndodhinë apo me ashpërsinë me te cilën ajo mund te ndodhe - ne vartësi te regjimit te taksave ato mund te krijohen nga te ardhurat përpara ose pas taksave. 11. Një shume e parashikuar si rezerve ne sigurim e përgjithshëm është një zë ne ndarjen bilancit për detyrimet qe përfaqëson shumen qe nevojitet për te paguar kërkesat e siguracionit si rezultat i aksidenteve te palës se pare apo te veprimeve ligjore te palës se trete qe ndërmerren kundër te siguruarit. Këto raste kërkesash mund te kenë ndodhur tashme apo mund te ndodhin ne te ardhmen. Detyrimet për rastet te cilat kane ndodhur tashme quhen shumat e parashikuara për kërkesat. Kërkesat e ardhshme do te paguhen nga shumat e parashikuara qe njihen si shumat e parashikuara te primit te pafituar apo shumat e parashikuara te riskut te paskaduar. PRIMET DHE REZERVA E E PRIMIT TE PAFITUAR 12. Kur një police shitet, primi i plote qe do te paguhet nga i siguruari quhet prim i shkruar. Kështu primi bruto i shkruar, i cili është shuma e te gjithë primeve te shkruar, përbën një matje te suksesit te shitjeve te kompanisë. 13. Kompania zakonisht dërgon një pjese primi pranë kompanive te risigurimit për t'u mbrojtur kundrejt humbjeve ekstreme, duke e lënë primin neto te shkruar ne librat e vet. Primi neto i shkruar ne raport me kapitalin dhe tepricën është matja e fuqise (ose aftësisë paguese) te një kompanie te sigurimit te përgjithshëm. Përgjithësisht një kompani nuk duhet te shkruaje me shume se sa 2 deri ne 4 here kapital dhe teprice, por kjo do te ndryshoje sipas linjës se biznesit. sa me te paqëndrueshme qe te jene rezultatet e klasës se biznesit, aq me shume kapital dhe teprice ( te quajtur kapital ekonomik) duhen alokuar për atë klase për te
1
Provizionet
3
kompensuar riskun shtese. Fuqia investuese e lejueshme është e lidhur edhe me masën absolute te kapitalit dhe te tepricës. Një kompani e vogël nuk ka një shpërndarje te gjere te mjaftueshme te riskut dhe te një numri te madh te policave ne mënyrë qe te jete ne gjendje te mbështetet ne përvojën e "mesatare". 14. Primi neto i shkruar mbulon një periudhe te caktuar kohore e cila ndoshta shtrihet gjate periudhave te ndryshme kontabël. Për këtë arsye primi neto i shkruar duhet amortizuar gjate te gjithë periudhës kohore. Pjesa e cila aplikohet ne një periudhe te caktuar kohore është konsideruar si "i fituar" ne këtë periudhe. Prandaj primet neto te shkruara ndahen ne prime te fituara deri tani dhe pjesa tjetër e primit i cili është konsideruar si "i pafituar". 15. Kompania e vendos mënjanë këtë prim te pafituar duke krijuar ne këtë mënyrë një shume te parashikuar qe quhet shuma e parashikuar si rezerve e primit te pafituar. 16. Ne ditën e pare, ne teori, do te ketë një shume e parashikuar si rezerve e primit te pafituar e krijuar nga kompania e barabarte me 100% te primit (neto-ja e kostove te posedimit dhe kostove administrative). Ne praktike shumat e parashikuara (dhe rezervat) llogariten vetëm ne fund te periudhave kontabël. 17. Meqenëse këto prim-e janë për t'u aplikuar ne muajt e ardhshme ata do te jene pjese e te ardhurave ne këta muaj. Me fjale te tjera, 1/12 e prim-it do te fitohet çdo muaj dhe kjo shume do te shkoje për ne te ardhurat e kompanisë ndërkohë qe koha kalon. Rezerva e prim-it te pafituar zakonisht llogaritet ne baze te proporcionalitetit. Për shembull, një prim për një vit me datën 1 Tetor 2006 do te ishte 3/12 i fituar ne vitin 2006 dhe 9/12 do te ishte një rezerve primi e pafituar ne fund te vitit. Kjo 9/12 do te fitohej ne vitin 2007. 18. Nëse kompjuterat janë te disponeueshëm, mënyra me e mire për te alokuar primet ndërmjet te fituarës dhe te pafituarës është te veprohet ne baze ditore (1/365). Në kohët e shkuara dhe ne ambientet e pakompjuterizuara mënyra me a zakonshme do te ishte ne baze mujore ose gjysme mujore (metoda e 1/24-s). Primi i fituar është i barabarte me: (a) primet e shkruar (neto-ja e risigurimit dhe një fond për kostot e shpërndarjes dhe fikse), plus (b) rezervën e primit te pafituar ne fillim te periudhës, minus (c) primin e pafituar ne fund te periudhës. 19. Me fjale te tjera, primet qe futen ne pasqyrën e te ardhurave janë (a) ato qe janë marre, plus (b) ato qe ishim marre ne periudhën e mëparshme, por qe e kishim vene mënjanë tek rezervat e primit te pafituar për ta përdorur tani, minus (c) ato prime qe ne duhet t'i vendosim mënjane për t'i përdorur ne periudhën pasardhëse
4
2005 2006 ....................... .......................
2007 . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . .
Pikat përfaqësojnë aksidentet. Shigjetat përfaqësojnë periudhën kohore qe mbulohet nga primet. Primi paguhet ne fillim te shigjetës, por qe duhet te kundërbalancojë çdo aksident qe ndodh gjate periudhës se primit. Kështu qe vetëm një pjese e atij primi mund te përfshihet ne te ardhurat ne vitin e paguar. Pjesa tjetër mbahet ne një rezerve te fundit te vitit për te paguar ato kërkesë e qe bëhen ndërmjet fundit te vitit dhe pagesës se primit pasardhës.
20. Një rritje ne shumen e parashikuar si rezerve e primit te pafituar përbën një shpenzim te kompanisë kur llogarit fitimet. Nëse rezerva ka qene e larte dhe tani është ulur, çlirimi i shumes se parashikuar si rezerve do te jete një shpenzim negativ dhe do te rrisë fitimet. 21. Ne periudhat e ardhshme, primi i pafituar do te jete e gjitha ajo shume qe është fituar për policat e trashëguara nga viti i mëparshëm kontabël. Kështu, shuma e parashikuar si rezerve e primit te pafituar është, ne te vërtete, rezerva për kërkesat e ardhshme te siguracionit. 22. Shembull: një prim për një vit te plote paguhet me 1 Korrik. Primi është 100 njësi, komisioni është 15 njësi dhe kosto e menaxhimit e siguruesit është 15 njësi për vit. Rezerva e primit te pafituar ne fund te vitit, bazuar ne primet neto te komisioneve, është (100-30)/2 = 35. 23. Meqenëse shuma e parashikuar si rezerve e primit te pafituar shërben për pagimin e kërkesave te ardhshme, nuk është gjithnjë e pranueshme për një kompani ta llogarisë ketë rezerve thjesht si një përqindje te primeve qe merren. Nëse është regjistruar një bllok i keq biznesesh dhe humbjet pritet te kalojnë atë përqindje te primeve te rezervës se atëhershme, atëherë rezerva duhet rritur respektivisht shuma shtese quhet një shume e parashikuar si rezerve për riskun e paskaduar (ose rezerve nëse kërkesat shtese janë shume te pasigurta).
5
KËRKESAT
DHE SHUMAT E PARASHIKUARA SI REZERVE PER KËRKESAT
24. Ne seksionin e fundit ne pamë primet dhe se si kompanitë krijojnë rezervat e primeve te pafituara ne mënyrë qe primet a pafituara akoma do te jene te disponueshme ne te ardhmen për te paguar kërkesat e ardhshme. 25. Tani ne do te shohim shuma te tjera domethënëse rezerve te një kompanie sigurimesh te përgjithshme. Këto janë shumat e parashikuara si rezerve për kërkesat qe mbahen për te paguar kërkesat te cilat kane ndodhur tashme. 26. Kompanitë e përgjithshme te sigurimeve mund te pësojnë shpenzime te mëdha ne pagimin e kërkesave. Prandaj kompanitë përfshijnë kostot e investigimit dhe zgjidhjes se kërkesave si pjese e totalit te kërkesave. Procesi i Kërkesave 27. Ka disa faza te ndryshme ndërmjet ndodhjes se një aksidenti dhe pagimit te kërkesës. Një kompani sigurimi jojetësor mund edhe ta quaje kërkesën një humbje. (1) Nga pikëpamja e kompanisë se sigurimeve dhe e doktrinës se kontabilitetit, kërkesa shkaktohet kur ndodh një aksident apo një dëmtim. (2) Kërkesa raportohet pranë kompanisë se sigurimeve. Kjo mund te ndodhe ditën e aksidentit ose mund te duhen disa muaj, madje edhe disa vite. Për shembull, kërkesa e siguracionit për një ngarkese te transportuar ne një kontejner do te kërkonte me shume kohe. Kontejneri do te duhej te transportohej ne anën tjetër te botes përpara se ai te hapej dhe te zbulohej dëmtimi. Letrat do t'i dërgoheshin transportuesit dhe me ne fund kompanisë se sigurimeve. Ne rastin e sigurimit te detyrimeve do te duheshin disa vite përpara se e efekti i derdhjes se një substance kimike do te njihej dhe detyrimi t'i atashohej kompanisë se sigurimit. Shembull: Ne SHBA një qytet bëri një kërkesë për një rrjedhje kimike nga një venddepozitim kimikatesh. Kimikatet kishin qene depozituar aty para 20 vitesh dhe kompania nuk e kishte siguruar qytetin për te paktën 15 vite. Llojet e sigurimit kur duhet një kohe e gjate për zgjidhjen e kërkesave konsiderohen si afatgjata. (3) Kërkesa përpunohet, domethënë, informacioni mblidhet. Zakonisht kjo nuk kërkon me shume se një jave ose dy për sigurimin e automjeteve, por do te kërkonte vite ne disa raste detyrimesh sidomos nëse ka raste gjyqësore te përfshira apo kur një gjendje mjekësore duhet te stabilizohet. (4) Kërkesa aprovohet ose rrezohet. (5) Kërkesa paguhet ne kompanitë e mëdha mund te duhet një jave për te përgatitur çekun dhe për ta nisur atë
6
28. Kompania e sigurimit ka sasi te ndryshme informacioni ne çdo faze te procesit te kërkesave. 29. Ne rastet kur ka ndodhur aksidenti, por qe nuk është raportuar, kompania nuk disponon fare informacion. Kompania, madje, as nuk e di se aksidenti ka ndodhur. Megjithatë aksidenti ka ndodhur dhe prandaj kompania ka një detyrim. Ne këtë faze, kërkesa është "bere, por nuk është raportuar" apo IBNR (Te Ndodhura por te Paraportuara). 30. Kompania mund ta dije se ka një humbje, por nuk ka detajet. Cilat kane qene rrethanat e aksidentit? A mbulohet prona nga polica e sigurimit? A ka risigurim? Çfarë mendon risiguruesi? A mund te ketë përfshirje te ndonjë mashtrimi? Sa ka qene humbja? Kërkesat e përcaktuara janë ne proces. 31. Kërkesa aprovohet, por nuk paguhet. Ne këtë pike kohore kompania ndoshta ka te gjithë informacionin qe ajo mund te ketë ndonjëherë. 32. Shumat e parashikuara si rezerve për kërkesat ose për humbjet, bazuar ne ciklin e kërkesave, janë si me poshtë vijon: (a) (b) Shumat e parashikuara si rezerve për ato qe kane ndodhur, por qe janë te paraportuara (IBNR) Shumat e parashikuara si rezerve për kërkesat ne proces Shumat e parashikuara si rezerve për kërkesat e aprovuara por qe nuk janë paguar akoma (domethënë, detyrimi i pagimit te kërkesave).
Vlerësime te Rastit 33. Për shumicën e klasave me afatshkurtër te sigurimit ku kërkesat zgjidhen relativisht shpejt, vlerësimi i dhënë nga zgjidhësi i kërkesave do te jete relativisht i sakte dhe i drejte dhe se mund te fitohet një vlerësim i arsyeshëm i shumave te parashikuara si rezerve për kërkesat duke mbledhur vlerësimet për zgjidhjen e dosjeve te kërkesave individuale. Shqetësimi qe mbetet janë rastet e IBNR (Te Ndodhura por te Paraportuara) ( te trajtuara me poshtë). 34. Kur kërkesat kane nevoje për një kohe te gjate për te zgjidhur vlerësimin e rasteve (klasa afatgjata si është rasti i marinës dhe i detyrimit) ne fillim te fazave te hershme kemi te bëjmë, ne rastin me te mire, me prezumime te argumentuara. Ne këto raste shumat e parashikuara si rezerve për kërkesat (përfshirë këtu edhe IBNR -Te Ndodhura por te Paraportuara) shpesh përcaktohen duke përdorur metodat aktuare (ekspertize e sigurimeve) bazuar ne modelet e zhvillimi te kërkesave te viteve te mëparshme. Kërkesat e mëdha qe janë te zhvilluara ne një mase te konsiderueshme (le te themi me shume se 5 vite) mund te vlerësohen individualisht për te plotësuar procesin aktuar, pra te ekspertizës se sigurimeve.
7
Përqasjet Aktuare 35. Për klasat me afat te gjate ekspertet e sigurimeve bëjnë një përdorim te gjere te zhvillimit te humbjeve ose te statistikave trekëndore për te treguar evoluimin e vlerësimeve te humbjeve faktike nisur nga ku janë raportuar ato ne fillim dhe deri kur ato janë zgjidhur përfundimisht. Statistikat nga kjo analize mund te përdoren për dhënë një vlerësim më ekzakt te detyrimit final te kompanisë dhe, ne këtë mënyrë, do te japin një shifër me ekzakte te kërkesave ne çdo vit. 36. Ne tabelën e dhënë me poshtë Kolona numër 1 tregon vlerësimin e humbjeve ne fund te vitit ne te cilin ato janë shkaktuar (p.sh., ne fund te vitit 1996 humbjet e shkaktuara atë vit janë vlerësuar te jene 80). Kolona 2 tregon vlerësimet e atyre humbjeve ne një vit me vone (p.sh., humbjet e shkaktuara ne vitin 1996 vlerësohen te jene 90 një vit me vone, qe do te ishte fundi i vitit 1997). Ne këtë shembull te gjitha humbjet e vitit 1996 duket se janë zgjidhur ne vitin e 7te meqenëse shifra e kërkesave mbetet konstante ne vijim. KRIJIMI I VLERËSIMEVE TE HUMBJEVE PËR DHJETE VITE DUKE NISUR ME VITIN E HUMBJEVE 1996 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 1996 80 90 91 89 89 90 88 88 88 88 1997 82 89 89 86 91 92 92 91 88 1998 82 90 89 94 93 91 92 91 1999 86 85 89 87 85 87 86 2000 102 108 107 105 108 102 2001 97 97 98 95 96 2002 98 97 99 98 2003 100 102 101 2004 102 100 2005 101 37. Aty ku vlerësimet e kostos përfundimtare te një kërkese janë te pabesueshme apo te vështira për te formuar një trekëndësh bazuar qarte mbi kërkesat e paguara (ose pjesërisht te paguara) shpesh mund te përdoren ne preference ndaj te dhënave te zhvillimit te plote te humbjeve (domethënë, kërkesat e paguara deri tani plus kërkesat e papaguara). 38. Analiza mund t'i nënshtrohet disa përqasjeve. Kolonat krahasohen me kolonat. Ne këtë shembull ne vërejmë se për vitet 1996, 1997 dhe 1998 vlerësimi i humbjes ne fund te vitit te pare është rritur me rreth 10% pas një viti. Kjo do te thotë se shumat e parashikuara si rezerve kane qene zvogëluar me 10% dhe kjo mund te dëmtonte aftësinë paguese te kompanisë. Diçka mund te mos ketë funksionuar me tekniken ose me përdorimin e saj. Ne vitet e mëvonshme kjo është riparuar. 39. Rreshtat krahasohen me rreshtat. Ne këtë shembull ka pasur një rritje domethënëse nga viti 1999 ne vitin 2000. Kjo mund te ishte një sinjal qe diçka
8
nuk funksionon. Kjo mund te ketë ndodhur sepse mund te jete shkruar një numër i madh produktesh te këqija duke u orientuar drejt nevojës për një ndryshim ne strategjinë e marketingut. Kjo mund te ketë ndodhur edhe sepse kompania kishte shkruar shume me tepër ne një përpjekje për te fituar pjese te tregut. 40. Diagonalet krahasohen me diagonalet. Ne këtë shembull kishte një rritje ne diagonalen qe shkon nga viti 2001. Vlerësimi i kërkesave te vitit 2000 shkoi nga 102 ne 108, vlerësimi i kërkesave te vitit 1999 shkoi nga 85 ne 89 e kështu me radhe. Me fjale te tjera, diçka ndodhi ne vitin 2001 qe e detyroi kompaninë te rivlerësojë te gjitha kërkesat e saj te papaguara. Një shembull i një ndodhie te tille do te ishte një rast gjyqësor qe përcakton limite te reja lidhur me shlyerjet për kërkesat e detyrimeve. Rezerva IBNR 41. Ka një numër teknikash te përdorura për te vlerësuar shumat e parashikuara si rezerve për IBNR (Te ndodhura port e paraportuara) për klasat me afat te shkurtër dhe ne disa vende rregulloret aplikojnë një shtese përqindje fikse ndaj vlerësimit te rasteve, te cilat mund te ndryshojnë sipas klasës se biznesit. Për shembull, ne terma shume te thjeshtëzuar: (a) Sa kërkesa raportohen çdo dite? Sa kohe duhet mesatarisht qe një kërkesë te raportohet? Nëse duhen 6 dite për te raportuar një kërkesë, dhe ndërkohë janë 15 kërkesa qe raportohen çdo dite, atëherë ne çdo kohe do te kemi 6x15=90 kërkesa te paraportuara akoma. Nëse kërkesa mesatare është 100 atëherë IBNR (te ndodhura port e paraportuara) do te jete 90x100=9000. Këta faktorë do te variojnë sipas llojit te biznesit. Ata do te variojnë edhe sipas periudhës se vitit meqenëse njerëzit do te jene te zënë me pushime ne periudha te caktuara. Ato variojnë edhe sipas rajonit. Ne fushat ku një zyre afër është shume me e lehte për te raportuar një kërkesë se sa ne një zone te thelle. i. (b) Kompania do ta dije se IBNR (Te ndodhura por te Paraportuara) ne vitet e shkuara me se fundi ka funksionuar duke arritur shifrën X % te primit te fituar për periudhën e dhene ose Y % e vlerësimeve te rasteve ne ditën qe llogarite balancohen. Ajo pastaj mund te vlerësonte shumen e parashikuar si rezerve bazuar ne këtë eksperience te mëparshme. Përsëri këta faktorë do te ndryshonin sipas linjës se biznesit, periudhës se vitit, vendndodhjes, etj. (c) Kompania do te vlerësonte faktorin IBNR (Te ndodhura por te Paraportuara) bazuar ne raportet e humbjes (te cilën ne do ta
9
diskutojmë ne sesionet pasardhëse). ii. (d) Një vëmendje e veçante duhet kushtuar për rastet e njohura qe nuk ndodhin çdo vit. Për shembull, nëse një termet do te kishte rene me 30 Dhjetor, kompania do te kishte përfshirë kërkesat rezultuese te pritshme si elemente esenciale ne shtim te IBNR (Te ndodhura por te Paraportuara) qe do te ndodhte ne një vit te zakonshëm. Likuiditeti 42. Ne sigurimin e përgjithshëm shumica e afateve te kërkesave janë zakonisht te shkurtër kështu qe, sipas këtyre policave, ato do te paguhen brenda 12 muajve ose ndoshta me shpejt. Prandaj likuiditeti merr një rendësi te veçante. Prandaj një raport i rëndësishëm ne funksion te ekzaminimit te këtyre kompanive është (asetet likuide) ndaj (shumave te parashikuara si rezerve për kërkesat plus primin e pafituar, ose shumat teknike te parashikuara si rezerve). 43. Ne vendet ne zhvillim ku nuk ka tregje te aseteve likuide rregulloret shpesh imponojnë ne raport minimal likuiditeti (zakonisht depozita bankare te mirediversifikuara) prej, le te themi, 20 % te shumave teknike te parashikuara si rezerve. Kërkesat e Aprovuara Por Akoma te Papaguara 44. Kjo pagese është thjesht një shume e te gjithë kërkesave te cilat janë miratuar, por qe për ato nuk është lëshuar akoma ndonjë çek. 45. Kjo është një llogari e lehte për t'u bere, megjithëse për rregullatorin përbën një zë te rëndësishëm për ta shikuar. Kompanitë, te cilat janë ne vështërsi, nuk kane kesh, kështu qe ato vonojnë pagimin e kërkesave. Prandaj, një rritje ose një keqllogaritje e kësaj llogarie është një shenje paralajmëruese. Kontrolli i Kërkesave 46. Kontrollimi i kërkesave është një problem madhor për kompanitë e sigurimit te përgjithshëm. Kërkesat ne rastin e sigurimit te përgjithshëm bazohen ne parimin e dëmshpërblimit: kompania rimburson te siguruarin për humbjet e tij ekonomike. Kjo le shume hapësire për mosmarrëveshje ndërmjet siguruesit dhe te siguruarit. Njerëzit mund edhe t'i tërheqë ideja qe te zmadhojnë humbjet e tyre si dhe siguruesit qe janë ne vështërsi te shmangin shlyerjen e kërkesave legjitime. Kompanitë duhet, ne këtë mënyrë, te shpenzojnë shume kohe për te përcaktuar nëse kërkesa është legjitime dhe nëse përmasa e kërkesës është e përligjur dhe shpesh janë te nevojshëm mekanizmat e veçante te mbrojtjes se konsumatorit. 47. Kompanitë hyjnë ne kategorinë e bizneseve qe bëjnë kontrollin te kostove për
10
kërkesat. Nëse ata nuk kontrolloje kostot, atëherë do te duhet te rriten prim-et dhe,për pasoje, do te bjere numri i klientëve. Për shembull, ata bëjnë kontrata me pikat e riparimit te automjeteve dhe luajnë një rol te madh ne futjen e teknikave te reja siç kombinimi kompjuterik i bojërave te automjeteve, etj. Impakti i Kontabilitetit mbi Përcaktimin e Normës se Primit 48. Kompanitë e sigurimit te përgjithshëm duhet qe, ne mënyrë konstante, te monitorojnë statistikat e humbjeve te tyre. Është pikërisht eksperienca e humbjeve qe përcakton me se shumti se si po ecën kompania dhe se sa duhet te jene primet. 49. Një kontabilist duhet te përgatisë raportet e tij ose te saj me shifrat dhe vlerësimet me te mira te disponueshme. Kontabilisti mund te rikthehet dhe t'i ndryshoje shifrat e tij çdo muaj dhe çdo informacion i ri do te ndikoje mbi pasqyrën pasardhëse qe ai ose ajo do te përgatisë. 50. Prandaj, nëse shumat e parashikuara si rezerve janë shume te larta ne vitin 2006, atëherë fitimet ne këtë vit do te jene me ulëta ne pasqyrën vjetore se sa ishin ne terma ekonomike Kur te zbulohet ne vitin 2007 se shuma e parashikuar si rezerve ka qene tepër e larte, atëherë ajo do te ulet. Kjo bën qe fitimet ne vitin 2007 te dalin me te larta se sa shifra ekonomikisht e sakte. 51. Kur menaxhimi vendos nëse duhet te rrisë primet, atëherë ai ka nevoje për një seri shifrash te sakta dhe jo për një seri vlerësimesh. Prandaj menaxhimi do te axhustojë ne mënyrë konstante numrat e kërkesave te bëra për vitet e shkuara. Shembull: i. Viti humbjet e raportuara a. Ne pasqyrën b. Vjetore 75 70 75 73 Humbjet faktike te vlerësuara ne vitin e 4-t 65 70 75 80
ii. iii. iv. v.
1 2 3 4
52. Ne këtë shembull humbjet e raportuara ne pasqyrën vjetore, bazuar ne vlerësimet me te mira te disponueshme ne atë kohe, do te tregonin se humbjet janë konstante ndërmjet shifrave 70 dhe 75 çdo vit. Duke krahasuar dy kolonat ne shohim se zmadhimi ne vitin 1 shtoi fitimin me 10 ne vitin e dyte. Me ane te axhustimit te numrave te të dhënave te menaxhimit për informacionin e disponeueshëm ne një date te mëvonshme, organi i menaxhimi duhet te shqetësohet pasi humbjet po rriten ne mënyrë te qëndrueshme dhe kjo mund te tregoje se kërkohet një rritje e normave te primeve. 53. Prim-et e sigurimit, veçanërisht për klasat e detyrueshme, janë politikisht te
11
ndjeshme. Si rregull i përgjithshëm, ambienti rregullator duhet te ndërhyje sa me pak qe te jete e mundur ne treg, por te përpiqet te siguroje se normat e vendosura nga siguruesit janë te mjaftueshme, jo te pamundshme dhe jo diskriminuese ne mënyrë te padrejte. RAPORTE TE RËNDËSISHME OPERATIVE 54. Tre raportet kyçe te operimit janë raporti i humbjeve, raporti i shpenzimeve dhe raporti i kombinuar. Raporti i Humbjes (ose Raporti i Kërkesave) 55. Për një kompani sigurimesh te përgjithshme një kërkesë konsiderohet si një humbje. 56. Raporti i humbjes, i njohur edhe si raporti i kërkesave, krahason humbjet e kompanisë me primet e kompanisë. 57. Ky raport shpeshherë keq-llogaritet dhe, për pasoje, çon ne shume konfuzion. Raportet e ulëta te humbjeve zakonisht tregojnë se raportet janë llogaritur gabim ose normat e shpenzimeve janë te larta. 58. Problemi shfaqet ne përzgjedhjen qe ka te beje me atë se cilat kërkesa (ose humbje) dhe prime te përdoren. Kontabiliteti duhet te reflektoje çfarë ka ndodhur ne një periudhe te dhënë specifike ne baze te të drejtave te konstatuara; prandaj, ky raport përdor kërkesat e bëra ndaj primeve te fituara. 59. Kërkesat e bëra janë ekuivalente me: Kërkesat e paguara gjate periudhës, minus shumat e parashikuara si rezerve ne fillim te periudhës, plus shumat e parashikuara si rezerve për kërkesat ne fund te periudhës.
60. Primet e fituara te përdorura ne këtë raport janë ato pjese te primeve, te cilat do
te alokoheshin për periudhën kohore ne fjale. Ato janë ekuivalente me: Primet neto te shkruara, minus primin e pafituar ne fund te periudhës, plus the primin e pafituar ne fillim te periudhës.
12
Alokim i Humbjeve tek Viti net e Cilin Ato Janë Shkaktuar 1997 1998 1999
Humbjet e shkaktuara Humbjet e paguara ne vitin 1997 (a) (b) Humbjet e paguara ne vitin 1998 Humbjet e paguara ne vitin 1999
Përmasa e Raportit te Humbjes 61. Çfarë përmase duhej te ishte raporti i humbjes? Numri do te variojë, por diapazoni ne tregjet efektivisht konkurruese zakonisht është 60% 80%. Raporti i humbjes do te variojë sipas linjës se biznesit dhe, për pasoje, nga njëra komani ne tjetrën ne vartësi te biznesit te saj miks. Shembull: Nëse një kompani siguron satelitë, atëherë raporti i humbjes për vite me radhe mund te jete zero, ashtu siç mund te jete pastaj 1,000% nëse një satelit dështon. 62. Nga ana tjetër, sigurimi i automjeteve zakonisht shkakton kërkesa brenda një diapazoni dhe frekuence relativisht te vogël ne çdo vit (ne vartësi te gjendjes se motit dhe te rrugëve). 63. Një kompani zakonisht do te regjistroje disa linja biznesi. Për pasoje pasiguria e raportit te përgjithshëm te humbjes se kompanisë do te varet ne atë se çfarë kombinim produkti ajo regjistron. 64. Siç është vërejtur, përmasa e raportit te humbjes është edhe një funksion i shpenzimeve te kompanisë duke përfshirë komisionet e agjenteve. Shembull: Kur kompania përcakton primin, ajo konsideron te gjithë faktorët përfshirë edhe shpenzimet. Nëse komisionet janë 15% dhe shpenzimet e tjera 15% atëherë kompanisë do t'i duhet te paguaje 70% te kërkesave (duke mos marre parasysh te
13
ardhurat e investimit). 65. Megjithatë, nëse për çfarëdo arsyeje shpenzimet rriten, atëherë edhe primet do te duhet te rriten. Kompania akoma ka nevoje për shifrën 70 njësi qe te paguaje kërkesat. Primi mund te duhet te rritet ne shifrën 110 për te mbuluar shpenzimet. Raporti i kërkesave shkon nga 70/100 = 70% ne 70/110 = 63.6%. 66. Pra, raporti i kërkesave lidhet shpesh ne mënyrë inverse me shpenzimet. Sa me te larta te jene shpenzimet, veçanërisht norma e komisionit, aq me e ulet pritet te jete raporti i kërkesave. 67. Ky është një shembull i rëndësishëm sepse ai tregon se një raport i ulet kërkesash nuk do te thotë domosdoshmërisht se kompania po ecën mire. Mund te ndodhe qe kompania me një raport te larte humbje është, ne fakt, me efiçentja dhe me e mire-menaxhuara. Raporti i ulet i kërkesave mund te jete një kompani e menaxhuar dobët e cila është ne vështërsi serioze. 68. Ne linjat e biznesit ku shteti kontrollon normën e primit, rritja e normës do te jete e domosdoshme herëpashere ne mënyrë qe kompanitë te nxjerrin fitime. Megjithatë, nëse rritja e normës është me shume se sa është e domosdoshme, pjesa ekstra mund t'u kaloje komisioneve te agjenteve ndërkohe qe kompania përpiqet qe te përfitojë me shume biznes. Kjo mund te jete e mire për agjentet, por jo gjithmonë i bën me te forta kompanitë dhe as nuk ndihmon te siguruarit. Raporti i Shpenzimit 69. Raporti i Shpenzimit krahason shpenzimet e kompanisë me primet e kompanisë. 70. Meqenëse kontabiliteti i kompanisë se sigurimit fokusohet ne aftësinë paguese, kompanitë i shlyejnë shpenzimet sapo ato te krijohen. Për me tepër, një pjese domethënëse e shpenzimeve te një kompanie sigurimesh janë te lidhura me kompaninë si një shqetësim permanent. Nëse një kompani ndërpret regjistrimin e bizneseve, e gjitha ajo qe nevojitet është caktimi i një stafi ose i një kontabilisti për te vazhduar likuidimin e kërkesave (kjo zakonisht edhe nënkontraktohet). Ne këtë mënyrë shpenzimet e krijuara përbejnë numëruesin e raportit, edhe nëse ato nuk janë te likuiduara. 71. Shembull: një komision për një prim 1-vjeçar qe paguhet me datën 1 Korrik konsiderohet një shpenzim i krijuar saktësisht me 1 Korrik. Komisioni nuk ndahet ndërmjet këtij viti dhe vitit pasardhës ne te njëjtën mënyrë se si ndahet primi ne te fituar dhe te pafituar. Ky kontabilitet është konservator shpenzimet njihen menjëherë, ndërkohë qe primi nuk njihet derisa te fitohet. Kontabiliteti konservator është i sakte për kompanitë e sigurimeve pasi është e rëndësishme qe ato te mbeten komani me aftësi paguese. 72. Shpenzimet qe duhen përfshire janë te gjitha ato qe janë krijuar gjate periudhës
14
kohore, përveç shpenzimeve për investime te cilat merren kundrejt te ardhurave te investimeve dhe shpenzimeve te axhustimit te kërkesave te futura ne shumat e parashikuara si rezerve te kërkesave. Për këtë arsye, shpenzimet qe do te përfshihen ne këtë raport janë komisionet, shpenzime zyre, taksat, etj. 73. Primi i shkruar shërben si emërues sepse shume prej shpenzimeve janë te lidhura me shitjen, nënshkrimin dhe krijimin e rekordeve për produktet e reja. Kështu qe duke përdorur primin e shkruar realisht njihet se niveli i shpenzimeve është gjerësisht i diktuar nga ruajta e siguruesit si një shqetësim permanent. 74. Përmasa e pritshme e raportit te shpenzimit do te variojë edhe sipas linjës se produktit dhe sipas komisioneve. Një shifër e përafërt mund te ishte 30% deri ne 40%, ku përafërsisht gjysma zakonisht ka te beje me shpenzimet e shpërndarjes. Raporti i Kombinuar 75. Raporti i kombinuar është shuma e raportit te kërkesave dhe e raportit te shpenzimeve. Për shembull, nëse ne kemi një raport humbje prej 70% dhe një raport shpenzimi prej 30%, atëherë raporti i kombinuar do te jete 100%. 76. Masa e pritshme e raportit te kombinuar do te variojë sipas linjës se produktit ashtu siç ndodh edhe me pjesët e tij përbërëse. Ne rastin e një linje konkurruese produkti ne një treg te avancuar sigurimesh, raporti do te jete rreth 100%, dhe fitimi operativ i siguruesit do te jete i barabarte me te ardhurën e investimit te fituar mbi asetet qe mbulojnë rezervat teknike. Nuk është e pazakonte për një raport te kombinuar te shkoje mbi 100%. Industria e sigurimit te përgjithshëm kalon neper cikle ne te cilat konkurrenca i detyron kompanitë te ulin primet ne përpjekje për te fituar një pjese me te madhe tregu. Primet e ulëta shkaktojnë rritjen e raporteve te kombinuara. Eventualisht, gjithsecili po humbet para dhe primet ecin mbrapsht. 77. Për klasat e biznesit me afat te gjate asetet qe mbështesin shumat e parashikuara si rezerve për kërkesat mund te mbahen për periudha te gjata dhe te gjenerojnë te ardhura domethënëse investimi. Ne këtë skenar, mbajtja e shumave te parashikuara si rezerve për kërkesat ne koston e fundit te vlerësuar te zgjidhjes mund te zmadhoje kostot e kërkesave ne fazat e hershme dhe mund te deformoje edhe raportin e humbjes nëse portofoli është duke u rritur ose duke u zvogëluar (nëse qëndron i pandryshuar, zmadhimi eliminohet). Nga ana tjetër, duhet bere kompensimi për te ashtuquajturin rritje te super inflacionit, për shembull, për një ndryshim ne qëndrimet gjyqësore. Ne disa vende presupozohet se këto shlyejnë njëra-tjetrën dhe vlerësimet finale te kërkesave mbahen ne bilanc. Ne vende te tjera te ardhurat e investimit lejohen shprehimisht (domethënë, kërkesat zbriten), por nëse kjo behet, atëherë edhe kompensimi duhet bere për efektet e inflacionit.
Përfitueshmëria e Kompanisë
15
78. Kompanitë e sigurimit te përgjithshëm paraqesin pasqyrat e tyre te fitimit dhe te humbjes duke llogaritur se pari te ardhurat e nënshkruara dhe pastaj duke i shtuar asaj te ardhurën e investimit për te arritur tek fitimi apo humbja ne total. 79. E ardhura e nënshkruar është fitimi i lidhur drejtpërsëdrejti me policat e sigurimit. Është fitimi i nxjerre nga nënshkrimi ose prezumimi i riskut. Llogaritet duke marre primet e fituar dhe duke zbritur kërkesat e bëra dhe te gjitha shpenzimet e përfshira ne raportin e shpenzimit. 80. E ardhura e investimit është një e ardhur e fituar nga investimet pasi zbriten te gjitha shpenzimet e investimit. Duke folur saktësisht mund te themi se e ardhura e investimit qe vjen nga qarkullimet e kesh-it te gjeneruara nga aktiviteti i sigurimit duhen ndare nga e ardhura e investimit mbi asetet e financuara nga fondet e aksionerëve, ne mënyre qe fitimi i vërtete operativ te mund te përllogaritet. 81. Fitimi ne total përbehet nga fitimet e nënshkruara plus te gjitha te ardhurat e investimit. 82. Shifra e fitimit, e cila është me e rëndësishmja për investitorët, është fitimi mbi investimin. Kapitali i kompanisë dhe teprica është shuma e investuar ne kompani. Cilat janë fitimet te lidhura me këtë shume? Siç duket një kompani me kapital dhe teprice me te madhe duhet te ketë fitime me te mëdha. Si rezultat i fitimit nga investimi apo i fitimit mbi shifrën e kapitalit përbën atë çka është e rëndësishme. 83. Një kompani sigurimi mundet, ne teori, te rrisë fitimet e nënshkruara te saj proporcionalisht me kapitalin dhe me tepricën duke shkruar/regjistruar me shume produkt. Nëse bizneset japin te gjitha fitim, atëherë fitimi proporcional me kapitalin dhe me tepricën do te rritet. 84. Problemi për organin e menaxhimit dhe për rregullatorin është te gjeje balancën e duhur. Sa biznes mund te shkruaje një kompani ne mënyrë te sigurte? 85. Shkrimi i me tepër biznesi, domethënë produkti, jep mundësi me te mëdha për fitime, por kjo sjell edhe mundësi me te mëdha për humbje dhe rritje te riskut te biznesit nëse kapitali nuk rritet. Për sa kohe primi i fituar plus e ardhura përkatëse e investimit tejkalojnë kërkesat dhe shpenzimet e ndryshueshme te shoqëruara prim-et e shkruara, kompania është duke përmirësuar përfitueshmërinë e saj. 86. Limitet ne investime e vogla duhet te vendosen nga te dy, nga organi i menaxhimit dhe rregullatori. Limiti i rregullatorit do te jete maksimumi, por menaxhimi do te ketë limite te ndryshme për secilën linje biznesi, domethënë produkti, dhe për kompaninë ne total. Aksionerët nuk dëshirojnë te humbasin investimin e tyre dhe profili i riskut i kompanisë do te jete një vendim i rëndësishëm i organit te menaxhimit. Sa biznes dëshiron ajo te shkruaje ne secilën linje dhe çfarë standardesh te nënshkrimit dëshiron te imponoje ne secilën linje?
16
Raporti i Ndërsjellët i Variablave 87. Fitimi mbi kapitalin e një shoqëri te përgjithshme sigurimesh varet ne raportin e saj te kombinuar (rezultatet e saj), shumen e produktit qe ajo shkruan mbi një baze te dhënë kapitali (investimin e saj te vogël për te përfituar te ardhura te mëdha) dhe se sa kohe ajo i mban paratë përpara se t'i paguaje ato për kërkesat. Tabela e mëposhtme bën lidhjen e këtyre koncepteve.
Fitimi mbi Kapitalin për Raportet e Dhëna Kombinuara dhe mbi Raportet e Dhëna te Prim-it ndaj Kapitalit dhe Tepricës 2 Shkalla horizontale është raporti i kombinuar Shkalla vertikale është prim-i si përqindje (kapital dhe teprice) 97.5 % 8.5 9.1 9.6 10.2 10.8 11.3 11.9 12.5 13.1 13.6 14.2 99.0 % 7.8 8.3 8.7 9.2 9.7 10.2 10.7 11.2 11.6 12.1 12.6 100.5 % 7.1 7.5 7.9 8.2 8.6 9.0 9.4 9.8 10.2 10.6 11.0 102.0 % 6.4 6.7 7.0 7.3 7.6 7.9 8.2 8.5 8.8 9.1 9.4 103.5 % 5.6 5.9 6.1 6.3 6.5 6.7 7.0 7.2 7.4 7.6 7.8 105.0 % 4.9 5.1 5.2 5.3 5.5 5.6 5.7 5.8 6.0 6.1 6.2 106.5 % 4.2 4.3 4.3 4.3 4.4 4.4 4.5 4.5 4.6 4.6 4.6 108.0 % 3.5 3.5 3.4 3.4 3.3 3.3 3.2 3.2 3.1 3.1 3.0 109.5 % 2.8 2.7 2.5 2.4 2.3 2.1 2.0 1.9 1.7 1.6 1.4 111.0 % 2.1 1.9 1.6 1.4 1.2 1.0 0.7 0.5 0.3 0.1 -0.2
80% 90% 100% 110% 120% 130% 140% 150% 160% 170% 180%
Supozimet: raporti i shpenzimit 28.5%, zgjatja e rezervave te humbjes 1.6 vite, yieldi-i ekuivalent i taksës 6.0%.
2
Burimi: V.J. Dowling, Partner Menaxhimi i Letrave me Vlere i Dowling dhe Partners , LLC ne një fjalim ne Simpoziumin e mbajtur ne Russell Miller Inc 1999, "Problemi i Super Rritjes" i raportuar ne Gazetën Russell Miller vol. 11, no. 1, 1999.
17
Aneksi 1 Llogarite e Siguruesit Jojetësor Bilanci
Kesh Asete te investuara Primet e maturuara & te hyra Te hyra risigurimi Asete te tjera
5 225 15 20 15
Rezerve e prim-it te pafituar 50 Kërkesa te Papaguara ne proces
50
IBNR 100 Për Risiguruesit 15 Detyrime te tjera 5 Rezervat dhe Detyrimet ne total 220 Paguar ne kapital Teprice Kapital dhe teprice ne total 20 40 60 280
Totali
280
Totali
18
88.
Kompania e Sigurimit Jojetësor Pasqyra e Fitimit dhe e Humbjes
Llogaria Teknike E ardhur: Prim-i bruto i shkruar Risigurim Prim-i neto i shkruar Ndryshimi ne prim-in UE Prim-i i Fituar
300 150 150 10 140
Humbjet (ose kërkesat) Humbjet e paguara Ndryshimi ne rezervat e humbjes Kërkesa te bëra Rezultati i Sakte U/W Shpenzimet Kostot e Blerjeve (net) Shpenzime te tjera nënshkrimi Shpenzimet ne total Fitimi ose Humbja e Nënshkruar
50 40 90 50
30 5 35 15
Llogaria jo-teknike E ardhur investimi Fitime te realizuara kapitale Shpenzime investimi E ardhura neto e investimit 10 5 (5) 10
Fitimi përpara taksës
25
19
Information
MODULE 1
19 pages
Report File (DMCA)
Our content is added by our users. We aim to remove reported files within 1 working day. Please use this link to notify us:
Report this file as copyright or inappropriate
876837
eng_Latn als_Latn mlt_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn unk als_Latn unk unk unk als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn unk als_Latn unk als_Latn unk als_Latn unk als_Latn slk_Latn unk als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn unk als_Latn als_Latn unk als_Latn unk als_Latn als_Latn unk als_Latn unk als_Latn unk als_Latn als_Latn unk als_Latn unk als_Latn mlt_Latn unk mlt_Latn unk unk als_Latn als_Latn unk als_Latn unk unk als_Latn als_Latn unk unk swe_Latn azb_Arab bam_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn unk