als_Latn uzn_Latn slv_Latn
Autor - RAGIP SYLAJ
UDHKRYQI KULTUROR
/A injorohet kultura nga vet krijuesit e saj?/
[ ]
( Autori - All Rights Reserved)
--------------------------------------------------------------------------------
A INJOROHET KULTURA NGA VET KRIJUESIT E SAJ?
Krijuesit e arteve, me nj mirkuptim dhe respekt m t madh t ndrsjell, do t mund t bnin shum m tepr n riptritjen edhe t energjive e edhe t parave. N t kundrtn, duke e injoruar njri-tjetrin (mbase pavetdijshm) do t vazhdojn ta injorojn vetveten dhe frytet e puns s tyre shpirtrore. Dhe n kt kontekst, n vend t mbylljes do t mund t bhej m shum pr hapjen dhe ndritjen e perspektivs
Edhe sivjet, pavarsisht prej nivelit t arritur, po bhen t gjitha prpjekjet q n fushn e kulturs t ruhet s paku kontinuiteti i saj. Por, ka e karakterizon kt kontinuitet, i cili prballet me vshtirsit e prcjella si do kultur e transicionit? Nj e vrtet e njohur sht se ngjarjet kulturore tashm nuk prcillen me pompn q dikur i hynin n pun pushtetit dhe strukturave udhheqse t tij. Kt pomp t papomp tash e ka zvendsuar reklama, e cila iu drejtohet atyre q m s paku e kan hallin e s bukurs. T konsideruara dikur si ngjarje festive t prgjithshme, ato tash m tepr jan festa t vogla pr autort e tyre, ndrsa disa takime kulturore pamjen festive m tepr e marrin kur ato i shoqron snobizmi, i cili nj dit mund t shndrrohet n nj shprehi pr t bashkjetuar me frytet e artit. Sidoqoft me rrjedhat e artit e t kulturs pothuaj prgjithsisht t gjith krijuesit nuk jan gjithaq t paknaqur. A thua prej nga e ka burimin kjo paknaqsi dhe 'bjn vet krijuesit q ta tejkalojn kt gjendje t rend?
(Mos)solidarizimi i ndrmjetvetshm i krijuesve
Prgjigjet q do t duhej dhn n nj varg pyetjesh, a thua i sjellin ndonjher npr mend vet krijuesit, si p. sh.: A i lexojn shkrimtart veprat e njri - tjetrit? A i shikojn artistt, aktort, regjisort, muzikant etj. shfaqjet e njri - tjetrit? A shkojn shkrimtart n shfaqje t koncerteve t ndryshme (p.sh. t filharmonis), n shfaqjet e teatrit, t filmit, n ekspozita etj.? Po, piktort e krijuesit tjer t arteve a e marrin (a blejn) librin letrar pr ta lexuar, ose a i prcjellin ata manifestimet e tyre letrare? A ka kooperim t ndrmjetvetshm n kuptimin kualitativ t fjals e jo n kuptimin kooperativist? T gjith ankohen se injorohen nga njri-tjetri dhe t gjith vazhdojn ta injorojn njri-tjetrin, pa harruar se ata e kan pr borxh moral, s paku, se do t duhej ta respektonin punn e njri-tjetrit, s paku pr hir t respektit t ndrsjell dhe t njfar solidarizimi. Dhe, kjo do t ndodhte po t mos ndodhte katandisja aty ku jemi kredhur shumica, pr t mos thn t gjith pa prjashtim. Prandaj jorastsisht, Adem Mikullovci, n komedin e tij, "Ti mos u prziej", ku ka dashur t bj nj shfaqje urbane me aktor t rinj, e ku trajtohen edhe problemet e artit, moto e saj del thnia "Ai q merret me art sht i dshtuar, i humbur". Ndoshta pr ta vn pikn mbi i gjithnj e m shpesh po e kultivojm nj varg t ri emblematik, q nj dit mund t na bhet edhe refren o bobo: Rreth humbjes t prbashkuar! Ndoshta ky varg parodizues do t mund t bhej edhe titull i nj komedie t ardhshme, ose pjesa e dyt e komedis s Ademit.
Krijimi i nj vepre sht krijimi i bots
Por, ndokush do t mund t pyeste edhe ndryshe: n bhet fjal pr vepra artistike apo pr kuazivepra t ksaj natyre? Nse do t ishte fjale pr veprat surrogate t artit sigurisht q nuk do t'ia vlente t shtrohej nj diskurs i till, i kot. Por, cila sht n fakt ajo vepr arti q do ta meritonte prkujdesjen dhe solidaritetin ton pr t mos thn prkuljen ndaj saj? "do vepr lind nga pikpamja teknike, krejtsisht si ka lindur kozmosiNga katastrofa t cilat, duke filluar me buitjet kaotike t instrumenteve, arrijn t bjn nj simfoni q quhet muzik e sferave. Krijimi i nj vepre sht krijimi i bots", thot piktori impresionist Vasilij Kandinski.
Ndoshta nj mirkuptim m i madh ndrmjet vet krijuesve do ta impononte edhe nj sjellje tjetr, nj prgjegjsi m t madhe edhe t vet institucioneve dhe asociaioneve t kulturs ndaj krijuesve t ktyre vlerave. Madje, ky rigjallrim pr t bashkjetuar me veprat e artit dhe me proceset krijuese do t bhej edhe model pr ta kultivuar dhe shijuar kulturn edhe n qendrat komunale t Kosovs e m gjer. Mirpo, fatkeqsisht tash pr tash mungon nj promotor i tr ksaj energjie (t fjetur). Nga kjo rrjedh se fati i krijuesve sht n duart e vet krijuesve dhe se nuk mund t pritet q shpejt t bie mrekullia nga qielli. Ne (krijuesit), me nj mirkuptim dhe respekt m t madh t ndrsjell, do t mund t bnim shum m tepr n riptritjen edhe t energjive e edhe t parave. N t kundrtn duke e injoruar njri-tjetrin (mbase pavetdijshm) do t vazhdojm ta injorojm vetveten dhe frytet tona t puns shpirtrore. Dhe n kt kontekst, n vend t mbylljes, do t mund t bhej shum m tepr pr hapjen dhe ndritjen e perspektivs. Ndoshta ky diskurs do t'i ngjaj nj projekti iluminist, por ne edhe ashtu si po dshmohet gjithnj e m shpesh praktikisht nuk kemi shkuar m tej.
RAGIP SYLAJ
ilo_Latn als_Latn als_Latn unk eng_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn tuk_Latn