als_Latn uzn_Latn mlt_Latn
I. Legjendat pr stint e motmotit
Rituali i Dits s Vers
Ky ritual festohet gati n t gjitha fshatrat e trevs son. Dita e vers festohet gjasht jav para fests s Shn-Gjergjit*.
N popull thuhet: Gjat dits s vers sduhet q t punohet assesi me gjilpr, njherit sduhet t lm varur pij*, sixhim apo di t ngjashm npr muret e dhomave apo t shtpis. Po t punosh me gjilpr gjat tr vitit vend e pavend apo npr shtpi, dhoma, dysheme, magje e tjer, do t shfaqen gjarprinjt.
Zakonisht ditn e vers, vajzat beqare e festojn n forma t ndryshme, p.sh. gjat dits s vers shtisin npr lagjet e fshatit si dhe npr tr farefisin. M par pr kt dit kan prgatit ushqie t llojllojshme si: gurubia, sitliash, zerde etj. Edhe sot e hasim kt ritual, por n rastet e festave t t fejuarve, ku ojn tesha pr nder (v.i.) t dits s vers.
Pra, ky ishte rituali i dits s vers, q ende e hasim si dhe shum rituale tjera n popull.
Rituali i toks s kuqe
Ky ritual me karakter paganist thuajse aty-ktu ende mund t haset n fshatrat e trevs son. Rituali i toks s kuqe manifestohet n kt mnyr: Disa dit para fests s Shn-Gjergjit marrin tok t kuqe q gjendet npr kodrina apo npr vreshta. Tretet nj sasi e matur n ndonj en t veant, ku toka e kuqe lshon ngjyrn e saj dhe me t e lyejm pjesn e poshtme gati rreth e prqark shtpis me nj lartsi gati gjysm metre.
Besohet se kjo ngjyr e toks s kuqe mbron tr shtpin prej: oreve, zanave, shpirtligave dhe atyre qofshinlarg, etj.
Legjenda e Fenerit
Gojdhna pr fenerin sh edhe sot e ksaj dite e gjall n tr vendin ton, konkretisht pr fenerin do t rrfejm kt gojdhn q vjen nga fshati Kamjan: q kur u lshua rryma elektrike n fshat, ai si zakonisht n udhn q lidhet me fushat dhe at t udhs s Marinit e cila udh t shpie deri te xhadeja e Re. Feneri si zakonisht u shfaqej njerzve apo bujqve q mbeteshin m von npr arat e tyre dhe at n kt form: s pari dukuronte nga ndinj* ferr apo Kojri dhe mbante largsin q ndonj her humbej apo papritmas shfaqej n ndonj vend aty pari, por para se t shfaqej Feneri, ai i cili ishte n udh duke u kthyer nga fushat me qerren me kal, qoft ai i ngarkuar me kullos, bar, kasht, grosh, misr apo dika tjetr, na jep t kuptojm se Feneri gjithnj qenka shfaqur n koht e punve t bujqsis apo t katr stinve t vitit. Sot e sot e hasim shprehjen e gjall mos u vono se po t t zn nata, t shoqron Feneri - * mo zot t shfaqet si dele, cape etj.
Kuedra
Kuedra n mitologjin shqiptare sht nj qenie me pamje rrnqethse. Fytyra dhe* i gjith trupi i saj jan t mbushura me qime t gjata. Kuedra prfytyrohet si nj grua e thinjur, trupmadhe, me gjoks t varur ose si nj gjarpr shum i madh me 7 gjer m 12 kok, q nxjerr flak nga goja. Besohet se kur afrohet Kuedra, koha prishet dhe shtrngata t mdhaja shoqrojn daljen e saj. Shtrngatat e vogla shkaktohen nga fmijt e Kuedrs. Para* vitit t 12-t t jets s saj, Kuedra sht nj boll. Ajo rritet n shpellat e maleve n nj gjatsi t till, q mund t lviz e t rrotullohet me shum mundim. Kur dshiron t dal nga strofka* e saj, ajo pret lkurn dhe humb shum gjak. Shpesh Kuedrat ua shterojn ujin njerzve dhe kjo munges e ujit nuk merr fund, prderisa asaj ti bhet fli ndonj njeri, t cilin ajo e glltit t gjall.
Kuedrat mund t meten* vetm me dragonjt. N kuptimin e figurshm, Kuedr do t thot: grua zemrlig, q zihet me t gjith e fut n sherr edhe t tjert.
Gojdhna e Kepit t Shkalls n fshatin Gurgurnic
Dikur t part e ktij fshati pr nevojat e bujqsis, t blegtoris apo thjesht thn, pr nevojat e jets, n pjesn perndimore e cila gjendet buz daljes prej fshatit sht Karpa e Madhe q e kan thyer apo e kan hapur udhshtegun banort e mparshm.
Sot udhshtegun e till e shfrytzojn pr nevojat e kullotave si dhe t ujit ku gjenden 5-6 puse kryekput mu* si ato t part e dikurshm.
Kepi i Shkalls n popull quhet edhe si Kodra e Shkalls pr shkak se forma e udhshtegut ka pamjen e till t shkallzuar dhe pr kt e quajn: KEPI I SHKALLS apo KODRA E SHKALLS.
Legjenda pr Muajin e Plakave
Legjenda pr Muajin e Plakave apo Plaka q u shndrrua n gur sht gojdhna e cila n popull haset e gjall me kto fjal:
MARS O VLLA
MJEP TRE DIT UHA
TA MBEJTI PLAKN ME GJITH XHI KA.
Pra, sht legjenda e cila ende dgjohet nga gojdhna e popullit t trevs son. Kjo legjend sht e grshetuar me stinn e pranvers s hershme, apo me muajin mars*, q populli e quan: Muaji i Plakave, mirpo e dgjojm edhe si: Muaji kur Plaka doli n bjeshk e u shndrrua n gur.
Legjenda n popull rrfehet me sa vijon: Gjat muajit mars plakat duhet q ti marrim me t mir, se ata, po t hidhrohen, mundin ta prishin motin. Prandaj, sht e zakonshme q plakave, gjat muajit mars tu prmbushim dshirat dhe krkesat, q ndryshe n popull thuhet: Plakave gjat marsit tu gatuani mblsira, dhe at pr do dit tu gatuani hallv me rrush t that, se po t hidhrohen plakat, bn puna vaki q t fryj fortun e tmerrshme e shoqruar me shi e bor e t gjithve na bn shtng e gur mu* si plaka q u b gur n stanet e bjeshkve t Sharrit.
Rrfimi i Plaks q u shndrrua n gur, n gojdhnn e popullit rrfehet nga kjo ngjarje kshtu: Dikur paska qen nj grua e Plak, e cila paska dal me gjith familjen e vet, dhent, qent dhe kafsht, tre dit para dits s pranvers n stanet e bjeshkve t Sharrit. Mirpo, koha e stins s pranvers s hershme e tradhtoi Plakn. Tre dit pas dits s pranvers, n stanet e bjeshkve t Sharrit, moti me t shpejt u prish. Thuhet se ato dit paska fry er e madhe me shi e bor, sa q tre dit e tre net rresht, fortuna ska pas t ndalur, bile-bile ulurima e fortuns sht dgjuar edhe n fushat e Pollogut. Pas tre ditsh e tre natsh, moti sht qetsuar, por Plaka, familja, dhent, qent, kuajt, lopt dhe dhit ishin ngrir nga t ftohti, mu n hyrjen e staneve. Q prej asaj kohe jan shndrruar n gur, bile n at vend sot gjendet nj gur n form t Plaks, ku sot e ksaj dite prej aty buron uj, q besohet se jan lott e Plaks, q u shndrrua n gur.
Legjenda e muajit t zerzeles
Muaji i zerzeles sht n kohn e vers s hershme apo gjasht jav pas Shn-Gjergjit, por e quajn edhe koha e kositjeve. Muaji i zerzeles zgjat dy jav e ndoshta pak tepr. Kjo sht koha kur livadhet kositen, qofshin ato n fusha apo npr kodrina. Besohet se gjat ksaj kohe kuedrat dalin nga strofkat e tyre pr tu rrezitur. Mirpo, me daljen e tyre si zakonisht prishet moti. Rrufeja kuedrat i gjuan sa q i bn shkrum e hi. Gjat ksaj kohe moti sht i shoqruar me shira t shpesht, saq me bubullimn e motit t lig dgjohet edhe bubullima e madhe e liqenit t zi q edhe sot e sot gjendet n bjeshkt e Sharrit. Thuhet q gjat muajit t zerzeles duhet t kujdesesh q t mos qndrosh npr vende t elta apo t hapura* si jan: fushat, kodrinat, etj., por sduhet t strehohemi ndr drunj se mundet mu aty t jet strofka e kuedrs saq rrufeja t godas e t djeg, t bn shkrum e hi me gjith kuedrn. Prandaj* gjithmon duhet gjetur ndonj strehim ndr drunjt e that apo t qndrosh ulur ose t rrihet shtrir prdh.
Rituali i Gurkanakecit
Ky ritual sht i lidhur ngusht me festn e Shn-Gjergjit q ka karakter pagan. Gurkanakeci sht nj gur i rndomt q ka forma t ndryshme q e hasim npr lndina apo kodrina. Mirpo, n kt lloj guri hasim nj shtres q i ngjan lmashkut nga i cili me topitje t pshtyms krijohet kana q populli e quan Gurkanakeci.
Sot e ksaj dite nj ritual t ktill, thjesht pagan e hasim n trevn ton. Dhe mu pr kt ksaj radhe do t flasim pr legjendn e manifestimit t ktij rituali pagan me sa vijon: Nj dit para fests s Shn-Gjergjit, q n popull festohet si Dita e luleve apo Dita e trafkave, si n shum fshatra, poashtu edhe n fshatrat Kamjan dhe Sinian mblidhen vajza, djem, gra, burra dhe fmij, q zakonisht shoqrohen me daulle. Dalin n natyr n vendin e quajtur Gryka e reks. Atje luajn valle, kndojn, e kshtu me radh.
Gurkanakecin e prdorin vajzat dhe djemt beqar, dhe at me t vetmin qllim q gjat vitit t ken fat t mir; vajzat duke i prlyer shuplakat e dorve si dhe bishtalecat, ndrsa djemt e prlyejn vetm gishtin e madh tregues, ngase Gurkanakeci kur thahet merr ngjyr t kuqrremt, q besohet se ngjyra e kuqe tr vitin do ti mbroj nga shpirtligat apo ato qofshinlarg.
Ky sht pra rituali i Gurkanakecit, q manifestohet edhe sot e ksaj dite n Ditn e luleve.
lmo_Latn cat_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn fij_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn fuv_Latn fur_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ita_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn