als_Latn uzn_Latn ron_Latn
-
Fazli Deliu: Ju rrfej si i shptova burgut serb, e prfundova n ferrin komunist
Historia e shqiptarit q tentoi ti shptoj burgut serb, por prfundoi n ferrin komunist
Fazli Deliu nga abra e Zubin Potokut, tash 75 vjear, 29 vjet t jets s tij i kaloi npr burgje. Dy n ish-Jugosllavi dhe 27 n Shqiprin komuniste ku iku pr t gjetur shptim. Ai lshoi Kosovn n vitin 1966 dhe kur u rikthye pas 27 vjetsh nuk i njohu as vllezrit. Me mbijetesn e tij dshmoi se njeriu sht m i fort se guri, ndrsa ende nuk e ka humbur shpresn.
Fazli Deliu, i lindur n shtator t vitit 1941 n fshatin abr t Zubin Potokut q nga fmijria nuk mund ti duronte padrejtsin dhe t kqijat q u bheshin shqiptarve n ish-Jugosllavi.
Fqinj i kishte serbt t privilegjuarit e asaj kohe.
Kam qen nj djal q nuk i kam duruar fyerjet e serbve n kohn e rinis sime n Kosovn q udhhiqej nga komunist serb dhe kolaboracionist shqiptar. Shum her kacafytesha me serb q i kishim komshi dhe pr kt u bra hal n sy t pushtetarve t cilt filluan t ushtronin dhun dhe tortura ndaj meje, shpjegon ai.
I kishte vetm 16 vjet kur filloi dhuna dhe presionet ndaj tij. Deliu thot se pushteti i athershm nuk pati mshir as pr moshn e tij.
Edhe pse isha vetm 16 vje, UDB-ja filloi ndjekjet, rrahjet e burgosjet pr t mos pushuar me vite. M mbajshin n biseda me net t tra pa ngrn e pa pir, pa m vizituar as familja, ndrsa n moshn 23 vjeare m dnuan me dy vjet burg t cilat i mbajta n Burgun e Nishit, tregon ai.
Ishte koha kur n Kosov zbatohej aksioni i armve, i ideuar nga ministri i athershm i Punve t Brendshme Aleksandar Rankoviq.
Shqiptarve u krkoheshin arm dhe kur nuk u gjendeshin, rriheshin shpesh deri n vdekje me pretekstin se nuk po tregojn ku i kan fshehur. Njerzit detyroheshin t blenin armt pr ti dorzuar n polici, ose t shprnguleshin. Rrug tjetr nuk kishte.
Hapja e nj dere tjetr t vuajtjes
Kur kreu burgun n Nish, Fazli Deliu tash 25 vjear vendosi t arratisej n Shqipri. Nuk e kishte leht t ndahej nga m t dashurit dhe ta kalonte at kufi t shumvrojtuar.
Ishte shum e vshtir ndarja nga vendlindja, familja, nga nna q me donte aq shum, por ky ishte vendimi q duhej t merrja pr ti shptuar likuidimit nga UDB-ja. Dhe kalova ilegalisht kufirin prmes Gjakovs dhe u vendosa n qytetin e Bajram Currit, rrfen ai daljen matan gardhit.
Megjithse n Kosov kishte kryer vetm katr vjet shkoll pr shkak t rrethanave t pafavorshme dhe represionit q prjetonte, ai nn kujdesin e gjyshit t tij Zenun Deliut ishte rritur me kng patriotike.
Njra nga kngt q i plqente shum ishte pikrisht ajo q i kushtohej Bajram Currit, emrin e t cilit mbante qyteti ku u vendos.
Por Shqipria nuk i doli ashtu si mund ta kishte menduar. Atje thot se hasi n nj pushtet t egr q skishte asgj t prbashkt me njerzoren.
Jets s Fazli Deliut n Shqipri i prshtaten m s shumti vargjet e kngs s rapsodit Dervish Shaqa: Oj Kosov kur ta kthyem shpinn, e lam bor, e gjetm dimn.
Pikrisht pse e tha me fjal at q e kishte knduar rapsodi, u dnua me dhjet vjet burg.
Gjasht muaj m kan mbajtur n hetuesi n Bajram Curri, mandej pasi kam thn se ktu qenka m keq sesa n Kosov, m kan dnuar me 10 vjet burg q i kam mbajtur n burgun e Shijakut e t Rubikut n Mirdit, shpjegon Deliu.
Tatuazh pr t mos harruar
Derisa prifti franeskan Zef Pllumi pasi doli gjall nga burgjet komuniste t Shqipris shkroi librin Rrno pr me tregue, Fazli Deliu datn e burgosjes s tij t par e ktheu n tatuazh trupi pr t mos harruar.
N dorn e tij t djatht ai ka t gdhendur datn 23 tetor 1966, ditn kur u burgos.
Ai mendonte se do ta riniste jetn nga e para, kur ta kryente dnimin prej 10 vjetsh burg, por para se ti shkonte ktij dnimi n fund, regjimi ia prgatiti nj derdhi pr tia vazhduar qndrimin prapa grilave.
Kishin dgjuar se un nuk jepem prpara dhuns dhe torturs dhe prpara askujt. E kishin sjell aty nj njeri nga i cili dridheshin t gjith, i cili erdhi tek vendi ku ishim t vendosur rreth 40 t burgosur kosovar, t ndar me tel nga pjesa tjetr e t burgosurve dhe thirri emrin tim n mnyr q t m njihte dhe filloi t m shante t gjith familjen, kujton Deliu.
Ai tregon se ktij provokatori ia ktheu n t njjtn mnyr.
Un e prita derisa e kreu dhe n fund e luta t m lejonte ti thosha vetm nj fjal. Pasi m dha leje, ia shava Enver Hoxhn dhe t gjith komunistt. N at moment i ka rn bilbilit dhe m kan drguar n qeli, por tani n burgun e Rrshenit pa pasur kontakt me asknd. Aty kam qndruar shum muaj, vazhdon rrfimin Deliu.
Shoqrimi me nj mi dhe nj hardhuc
N kt koh ai punonte nga 16 or n minern e Spait, ndrsa tetorshin tjetr t dits e kalonte n qeli.
Derisa poeti Visar Zhiti, ish i burgosur politik e quante Pegas (sipas mitologjis kal me flatra) nj kal q e shihte t hante bar pran burgut t Kuksit nga nj e ar e qelis ku po vuante dnimin, Fazli Deliu ia doli ta zbus n qelin e tij n fillim nj mi dhe pastaj nj hardhuc.
Me ta shoqrohej, i kishte miq, mundohej t komunikonte n ato rrethana t rnda.
N qelin e burgut, nga nj vrim, nj dit del nj mi me t cilin shoqrohem, madje arrita t zbus miun. M pas del edhe nj hardhuc, t ciln duke i ofruar insekte t ndryshme, po ashtu arrita ta zbus. Kshtu jetn e kalova me nj mi dhe hardhuc, duke komunikuar me ta, rrfen Deliu.
Ai thot se ende edhe sot vazhdon ti doj kto dy lloje kafshsh.
Rrahja nga nipi i Hysni Kapos
Ktij burri t fort q nuk e rrnuan gjith kto vuajtje, nganjher i dridhet buza kur kujton dhjet vjet t tjera burg t kaluara n burgjet e Elbasanit dhe Zejmenit t Lezhs.
Nuk e harron sidomos rrahjen dhe poshtrimin q iu b nga Agron Kapo, nipi i Hysni Kapos, bashkpuntorit t afrt t Enver Hoxhs dhe sekretarit t Komitetit Qendror t Partis s Puns.
Aty [n burgun e Zejmenit] m ndodh katastrofa m e rnd. Para 2500 t burgosurve m rrahn pr vdekje, duke m alivanosur, eprori Agron Kapo (nipi i Hysni Kapos), duke mi shtuar rrahjet dhe duke m lag me uj n ditt e ftohta t janarit dhe kshtu gati do jav, tregon kt episod rrqeths Deliu.
Ai thot se i mbijetoi edhe burgut t Burrelit.
N Burrel ka qen nj fjali q e thoshin eprort e asaj kohe Burrel hyn e sdel. Un qndrova 4 vjet s bashku me tre shok nga Kosova: Nazmi Berishn nga Prishtina, Idriz Zeqirin nga Peja dhe Hysen Bukoshin nga Theranda, kujton Deliu.
Kthimi n Kosov dhe mosnjohja e vllezrve
Por tmerrin m t madh t jets s tij Fazli Deliu e konsideron mungesn e informatave pr familjen q kishte n Kosov, gjat tr kohs sa qndronte npr burgjet e regjimit t Enver Hoxhs.
Edhe familja e tij gjat tr ksaj kohe nuk dinte asgj pr t.
Ai rrfen se u lirua nga burgu n vitin 1993 dhe menjher u nis drejt vendlindjes. Atij nuk i pritej, thot se autobusi q po e kthente ather n Mitrovic i dukej se nuk po lvizte nga vendi.
Pas 27 vjetsh t qndrimit n Shqipri, Mitrovica i dukej shum m ndryshe. Tregon se nuk i njohu as vllezrit, se kuptoi q nna i kishte vdekur dy vjet para se t lirohej, ndrsa baban e gjeti gjall.
Riardhja te torturuesit e fmijris
Por vuajtjet nuk i prfunduan Fazli Deliut me kthimin n Kosov. Serbt me t marr vesh q ai ishte kthyer filluan prsri ta torturojn, si n rini.
Pastaj shprtheu lufta dhe Deliu edhe njher e mori rrugn drejt Shqipris tash si refugjat.
Ksaj radhe tregon se u mirprit nga shteti shqiptar, ndrsa pas lufts u rikthye prsri n Mitrovic pr ta rinisur jetn n kushte t rnda e pa prkujdesje.
Shpresa vdes e fundit
Tash i ka 75 vjet dhe jeton vetm, n nj banes kolektive n ish-kazermn e TMK-s n Shipol t Mitrovics.
Jetoj i vetm dhe marr 75 euro pension n muaj. M kan ndihmuar fqinjt, ndryshe nuk kisha qndruar deri tani, thot Deliu.
Ai pas gjith ktyre vuajtjeve gjen forc ta falnderoj zotin q nuk ka probleme me shndet.
E falnderoj zotin q jam shndosh e mir, sepse nuk ankoj nga ndonj smundje dhe nuk prdor asnj ila. do dit ec n kmb nga 10 kilometra nga banesa ktu n Shipol deri n qytetin e Mitrovics dhe anasjelltas, tregon Deliu mnyrn se si jeton.
Ai thot se shpresn gjithmon e ka pasur shum t madhe dhe ajo e ka mbajtur gjall deri tash.
Shteti i Shqipris ma ka pranuar kompensimin pr qndrimin n burg dhe n vitin 2015 do ti marr m kste parat pr vitet e qndrimit n burg. Kjo shpres po me mban, sepse parat do ti ndaj m njerzit q m kan ndihmuar n kto vite, tregon Deliu sekretin e mbijetess. Ai ende nuk e di se sa do t jet vlera e kompensimit q do t prfitoj nga shteti shqiptar.
Marr nga gazeta Jeta n Kosov
-
-
Pr: Fazli Deliu: Ju rrfej si i shptova burgut serb, e prfundova n ferrin komunis
Vdiste Enveri per kosovaret,i kishte merak ! Nuk la kosovar pa futur ne burg.
Rankovii e UDB-ja perpara sistemit shqiptar ishin lule,ishin hotele me pes yje.
-
Regullat e Postimit
- Ju nuk mund t hapni tema t reja.
- Ju nuk mund t postoni n tema.
- Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
- Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
-
Rregullat e Forumit
unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk unk als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn