als_Latn uzn_Latn ron_Latn
Dallimi midis prarjes dhe divergjencs
Dallimi midis prarjes dhe divergjencave sht nj shtje shum e rndsishme. ثsht esenciale q pr t tilla shtje ti referohemi njerzve t dijes prderisa pjesa m e madhe e njerzve, veanrisht disa thirrsa dhe disa nxns t dijes (talibul ilm) nuk jan pjekur plotsisht n t kuptuarit e tyre t fes sa q nuk mund t bjn nj dallim midis shtjeve t prarjes dhe ceshtjeve t divergjencave.
Pr shkak t ksaj disa prej tyre ia aplikojn gjykimin e prarjes shtjeve t divergjencave dhe kjo sht nj gabim i madh. Origjina e ktij problemi sht injoranca mbi principeve themelore q qeverisin shtjet e prarjes, kur dhe si ndodhin, dhe kush vendos, nse dhe kur, sht e lejuar pr tu ndar nga nj individ ose grup i veant.
ثsht themelore t prmendim dallimet midis prarjes dhe divergjencave. Pes t tilla dallime do t prmenden si shembuj, jo pse ata jan pikat e vetme t dallimit:
- Dallimi i par: Prarja sht nj form shum e ashpr divergjencs (ihtilafi), ndrsa sht rrjedhoj e dallimit sepse ndryshimi n opinione mund ose nuk mund t oj n kufijt e prarjes. Megjithat, prarja sht aktualisht dallimi plus m tepr megjithse jo do dallim n mendim sht edhe prarje nj pik e cila formon bazat pr nj dallim t dyt.
- Dallimi i dyt: Jo do shtje divergjente sht nj shtje e prarjes, megjithse do prarje sht dallim. Me t vrtet shum shtje rreth t cilave muslimant dallojn n mendimet e tyre jan aktualisht shtje divergjente. Si rezultat nuk sht e lejuar t aplikohet shtja e mosbesimit mbi ato shtje divergjente e as gjykimi i prarjes mbi ato divergjente, e as gjykimi i prjashtimit t tyre nga mbuloja e sunnetit.
- Dallimi i tret: Prarja (iftirak) ndodh vetm n themelet e mdha (usul kubra): ata themele t fes n t cilat nuk ka arsye pr t patur divergjenca, mendime t ndryshme mbi nj tekst prfundimtar (kati) ose mbi nj konsensus (ixhma) t dijetarve ose pr ate pr t ciln dijetart e Ehli Sunnetit kan ndrmarr vlersimin dhe nuk kan patur dallime rreth prfundimit t saj. Kshtu fardo q sht e njllojt me kt sht e konsideruar t jet nj parim themelor (asl) dhe ai i cili kundrshton kt sht i konsideruar se sht ndar nga xhemati. اfardo tjetr q sht n krah t saj athere hyn n shtjet e ihtilafit (divergjencave). Kshtu divergjencat (ihtilafi) ndodh n shtjet jo-themelore; shtje q jan t hapura para nj numri opinionesh, t hapura pr ixhtihad, t hapura n mundsin e t aplikuarit t do opinioni; pr t cilat dikush q mban nj pikpamje ka disa justifikime pr t vepruar kshtu ose pr shkak t mundsis t nj mungese dijeje ose nj interpretimi t gabuar. Kshtu t gjith kto jan n shtjet e ixhtihadit dhe shtjeve dytsore (furu). Dallimi mundet gjithashtu t ndodh n disa shtje dytsore (furu) q jan t lidhura aktualisht me vet themelet pr t cilat mbajtsi i t tilla pikpamjeve mund t shfajsohet si sht prkufizuar nga dijetart e besueshm t fes. Kto shtje dytsore mund edhe t jen n shtjet e besimit (akide-s) rreth t cilave ka nj marrveshje mbi themelet e saja por q ka nj ndryshim n opinion n disa nga detajet e saja, t tilla si konsensusi i dijetarve prsa i prket rrjedhojs s Isras dhe Miraxhit, e ndryshimi tjetr rreth asaj q a e pa Pejgamberi, sallallahu alejhi ve selem, Zotin e tij me syt e tij apo me zemrn e tij?
- Dallimi i katrt: Ihtilafi (divergjenca) mundet q n disa koh t jet rezultat i ixhtihadit dhe qllimit t mir dhe duke sjellur n mendje se ai sht duke u prpjekur pr t gjetur t vrtetn. Nj person i till sht i shprblyer edhe nse ka gabuar. Megjithse ai i cili ia qllon merr m shum shprblim, por edhe ai q gabon sht i shprblyer pr ixhtihadin e tij. Megjithat nse shtja arrin nivelin e divergjencave athere bhet totalisht fajtor. Prarja nuk sht kurr pr shkak t ixhtihadit dhe qllimit t mir dhe ky gjykim i tij nuk sht i shprblyer ndrsa ai sht i censuruar dhe gjynahqar n t gjitha rastet. Si rezultat prarja nuk ndodh prve pr shkak t bidateve ose ndjekjes s dshirave ose prshak t imitimit t qortuar (taklid madhmum).
- Dallimi i pest: Prarja sht e lidhur me krcnimin hyjnor (veid) dhe t gjitha format e saj ojn n devijim dhe shkatrrim. Por kjo nuk sht rasti pr ihtilafin, prderisa ihtilafi lejohet dhe tolerohet aq gjat n sfern e ixhtihadit t lejuar. Pr sa i prket atij q mban nj pikpamje t ndryshme ndoshta sht q ai ka disa justifikime pr qndrimin e tij, mund t jet pr shkak se nuk i ka ditur mir faktet ose pr shkak t detyrimit dhe askush tjetr nuk di pr kt detyrim ose pr shkak t nj gabimi t nj interpretimi i cili nuk bhet i qart derisa faktet ti paraqiten atij.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn