als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Bilderberg
30-10-2008, 16:25
DORĖSHKRIMET E PANJOHURA TĖ MIDHAT FRASHĖRIT
Nga Oliverta Lila Gazeta Shqiptare
http://www.forumromanum.de/member/forum/images/17/user_264517/cms/Mfrasheri1.jpg
Mithat Frashėri, i njohur ndryshe me emrin Lumo Skėndo i biri i Abdyl Frashėrit
Dorėshkrime tė tėra tė nxjerra nga arkivat shqiptare dhe tė huaja. Nė kėrkim tė dosjeve qė mbanin emrin Midhat Frashėri. Hulumtime pėr vite tė tėra mbi periodikė dhe shėnime tė tjera qė lidhen me kėtė figurė tė njohur shqiptare. "Gjeni i kombit", e quan studiuesi URAN BUTKA, i cili mban nė duar njė botim voluminoz tė sapo nxjerrė nga shtypi pėr tė. Titullohet "Elita shqiptare" dhe vjen nėn botimin e "Plejadė". Rreth 580 faqe pėrcjellin te lexuesi Midhat Frashėrin, jo pėrmes fjalėve tė tė tjerėve, por vet veprės sė tij. Pjesa mė e madhe e panjohur, e ruajtur nė dorėshkrime. "Nė kėtė botim tė ri, i kam sjellė lexuesit shqiptar dhe tė huaj vet Midhat Frashėrin dhe veprėn e tij madhore. Ajo ėshtė njė pasuri kulturore e jashtėzakonshme, e lėnė pas dore, e mohuar qė i rikthehet Shqipėrisė dhe kulturės shqiptare", - shprehet studiuesi Butka. Tė tjerė hulumtues tė veprimtarisė sė tij nxituan tė vėnė nė dukje meritat e Frashėrit( Lumo Skėndos) gjatė promovimit tė djeshėm tė organizuar nė sallėn e bibliotekės tė Muzeut Historik Kombėtar. Ese, studime, analiza, pjesė tė zgjedhura nga veprat, dokumente, kujtime janė pėrfshirė nė kėtė botim voluminoz. Njė pjesė tė veēantė zė dhe letėrkėmbimi i Midhat Frashėrit me personalitet tė shquara tė kulturės shqiptare si Faik Konica, Noli, Asdreni. Ndan me ta shqetėsimet pėr Shqipėrinė, e sidomos pėr zhvillimin e kulturės. Por nuk mungojnė dhe letėrkėmbimet politike. Letra, kėrkesa drejtuar ministrave tė ndryshėm tė asaj kohe. Diskutohet pėr ēėshtje politike, kėrkesa pėr ndihmė dhe sugjerime drejtuar atyre. "Kjo ėshtė njė nga nismat e para tė cilat kanė si pėr qėllim influencimin dhe informimin e njerėzve tė tė gjitha moshave pėr kulturėn tonė. Fatkeqėsisht, kėto janė njė pjesė e veprave qė nuk kanė lėnė asnjė gjurmė nė kohė dhe nė bibliotekat e secilit prej nesh. Faji kėtu nuk ėshtė i imi ose i bashkėpunėtorėve tė mi, por tani ėshtė koha tė ndryshojmė frymėn qė ka mbajtur tė panjohur kėta njerėz", - ka thėnė Ndriēim Kulla, botues i "Plejadė". Butka shprehet se ka ende shumė dorėshkrime tė panjohura nga Midhat Frashėri. Kėto do tė jenė lėnda e 10 vėllimeve qė do tė botohen gradualisht nė tė ardhmen.
GAZETA SHQIPTARE: Zoti Butka, sot ėshtė pėruruar njė tjetėr vepėr voluminoze kushtuar Midhat Frashėrit. Si ėshtė konceptuar dhe ēfarė pėrfshihet nė tė?
URAN BUTKA: Nė kėto 15 vjet kryesisht unė jam marrė me figurėn e Midhat Frashėrit dhe me veprėn e tij madhore. Kam botuar dy-tri libra dhe nė mėnyrė tė veēantė monografinė "Gjeniu i Kombit", e cila ėshtė ribotuar disa herė. Njė botim qė flet nė pėrgjithėsi pėr veprėn dhe veprimtarinė madhore tė Midhat Frashėrit nė tė gjitha fushat. Por gjithsesi, ky ka qenė kėndvėshtrimi im dhe mėnyra se si e kam parė kėtė figurė. Nė kėtė botim tė ri, i kam sjellė lexuesit shqiptar dhe tė huaj vet Midhat Frashėrin dhe veprėn e tij madhore. Ajo ėshtė njė pasuri kulturore e jashtėzakonshme, e lėnė pas dore, e mohuar qė i rikthehet Shqipėrisė dhe kulturės shqiptare. Midhat Frashėri ka punuar, ka hulumtuar si njė figurė poliedrike nė disa fusha tė kulturės shqiptare. E ka filluar si publicist nė gazetėn "Albania" tė Faik Konicės, e ka vazhduar me kalendarin kondiar nė kėtė fushė dhe ka vazhduar nė mėnyrė tė shkėlqyer me esetė e tij qė kanė mendimin e Rilindjes Shqiptare dhe tė pavarėsisė. Kontributi i tij ėshtė i pamohueshėm edhe nė fushėn e historisė me shumė botime si "Shqiptarė e sllavė", "Rilindja shqiptare", "Ēėshtja e Epirit". Nė kėtė botim tė ri, tė titulluar "Midhat Frashėri; Elita shqiptare" gjejnė pasqyrim studimet e tij nė fushėn e filozofisė, pedagogjisė, studime shqiptare. Esetė, kujtimet si dhe letėrkėmbimi i tij i famshėm me tė gjithė bashkėkombėsit e mėdhenj si Noli, Konica, Asdreni dhe me figurat e shquara tė politikės dhe kulturės tė Perėndimit, janė pjesė e kėtij libri.
GAZETA SHQIPTARE: Pjesėn mė tė madhe tė librit e zė vepra e Midhat Frashėrit. Ku i keni kėrkuar materialet qė janė pėrfshirė nė vėllim?
URAN BUTKA: Gjithė kjo pasuri ėshtė qėmtuar nė shtypin e kohės, arkivat shqiptare, por dhe tė huaja. Bėhet fjalė sidomos pėr arkivat britanike e franceze, ku janė gjetur gjithė fjalimet e famshme qė ai ka mbajtur kur ishte kryetar i delegacionit shqiptar nė Konferencėn e Paqes. Materiale tė tjera janė mbledhur nė arkivat jugosllave, rumune, ku ai ka punuar, zvicerane dhe sidomos nė arkivin shqiptar. Aty ėshtė njė pasuri shumė e madhe e ruajtur nga veprimtaria e Midhat Frashėrit.
GAZETA SHQIPTARE: Edhe nga referuesit u pėrmend qė njė pjesė e madhe e veprės sė tij ėshtė nė dorėshkrim dhe e panjohur pėr lexuesit. Ēfarė ka diēka tė veēantė qė nuk ėshtė pėrfshirė nė botimin e ri?
URAN BUTKA: Njė pjesė e veprės sė Midhat Frashėrit ėshtė nė dorėshkrim dhe e pabotuar. I veēantė ėshtė njė ditar ku ai shkruan kujtimet e tij nga viti 1910 -1912. Janė 700 faqe nė dorėshkrim me njė format shumė tė madh e me germa tė vogla. Po ta hedhėsh nė njė libėr bėn rreth 2000 faqe. Nė tė, ai pėrshkruan se ēfarė ndodh nė kėto vite nė jetėn e Shqipėrisė qė ishte shkėputur nga Perandoria turke dhe kishte nisur njė jete tė re politike dhe kombėtare pas 1912-ės. Janė gjėra pothuajse tė panjohura pėr shqiptarėt. Pjesa mė e madhe e letėrkėmbimit, studimeve dhe veprimtarive tė tjera tė Frashėrit janė nė dorėshkrim, tė panjohura e tė pabotuara. Ėshtė dashur njė punė e madhe qė ti pėrgatisim pėr botim, duke i paraqitur me pak ndryshime nė gjuhėn e sotme nė mėnyrė qė lexuesi, nxėnėsit dhe studiuesit ta kenė mė tė lehtė.
GAZETA SHQIPTARE: Ēfarė dimensioni ka pėrcjellė te ju Midhat Frashėri pėrmes veprės nė dorėshkrim?
URAN BUTKA: Midhat Frashėri ėshtė figurė madhore e kombit, por me pėrmasa evropiane. Ėshtė njė figurė e tillė, sepse ka hedhur themelet e Evropės sė sotme tė bashkuar, demokratike. Ka punuar qė edhe Shqipėria tė integrohet nė mėnyrė tė drejtė nė Evropė. Mendimet i reflekton nė disa ese tė tij, por sidomos te "Elita shqiptare", ku ai ngre pikėpyetjen nėse ekziston njė shtresė e tillė dhe nė shoqėrinė shqiptare apo te "Ēfituam nga Kongresi i Manastirit".
Ai ka formuluar pėrpara tė tjerėve parimin e vetėvendosjes, me tė cilin ka kėrkuar nė mbledhjen e Mukjes tė zgjidhet ēėshtja e Kosovės. Pas kaq shumė kohėsh ajo u zgjidh ashtu siē ai e parashikonte; me vullnetin e popullit tė Kosovės pėr tė qenė i pavarur. Kėtė parashikim gjenial ia vėrtetoi koha.
GAZETA SHQIPTARE: Do tė vazhdoni botimin me veprat qė janė ende tė panjohura?
URAN BUTKA: Vepra e tij ėshtė konceptuar tė botohet nė 10 vėllime. Kėshtu do tė vijė e plotė, nė mėnyrė qė kjo pasuri ti kthehet plotėsisht kulturės tonė. Materialet janė mbledhur tashmė dhe do tė punojmė gradualisht pėr ti pėrgatitur pėr botim.
GAZETA SHQIPTARE: Si do tė jenė tė sistemuara?
URAN BUTKA: Vėllimet do tė hartohen sipas gjinive nė tė cilat Midhat Frashėri ka punuar.
Letrat e Midhat Frashėri dėrguar Iliaz Vrionit, At Shtjefėn Gjeqovi, Sali Manit Bajraktari dhe Asdrenit
Tiranė, Fruer 1928
Zoti Ministėr, (Iliaz Vrioni)
Kam nderin tju lajmėroj se nė 17 prill 1926, pasi
ardhēė nga Athina, paraqita njė kėrkesė nė krye tė
Kėshillit Ministror, nė kryesi tė Senatit dhe nė kryesi
tė Odės sė Departamentit pėr nxjerrjen time nė pension,
meqėnėse duk do tė mund tė punoj, nga shkaku
i njė sėmundjeje kronike tė syvet.
Kėrkesa e sipėrthėnė, mbasi nuk pat ndonjė rezultat,
paraqita njė tė dytė, mot-mot mė vonė, tė
drejtuar prap nė tė tri Kryesitė. Edhe kjo mbeti pa
rezultat, me pretekstin qė mungonte njė ligj i tillė
prej parlamentit. Pasi u votua njė ligj i tillė prej
parlamentit, paraqita njė kėrkesė tė tretė, mė datėn
3 dhjetor 1927, duke ngjitur dhe njė notė biografike,
kopjen e sė cilės po e bashkonj kėtu.
Sikundėr qė Shkėlqesia Juaj do ta shohė prej saj,
tė tre funksionet e mij tė fundit kanė qenė nė Ministri
tė Punėve tė Jashtme dhe do tju jem fort mirėnjohės
nė paci mirėsinė tė mė jepni njė vėrtetim nga
koha e shėrbimit dhe pėr rrogėn qė kam pasur nė
kohė tė nėpunėsisė sime. Do tė shtonj vetėm se, sa
kohė qeshė ministėr pa portofol i Qeverisė Provizore
tė Durrėsit dhe delegat pranė Konferencės sė
Paqes, mot-mot, d.m.th. nga muaji dhjetor 1918 e
gjer nė dhjetor 1919, nuk desha tė marr rrogėn, me
qenė se, nga disa shkake nuk mund tė vete nė Paris
dhe tė pjek shokėt: ajo rrogė mu paraqit njė herė
prej agjentit italian Gensi nė Leusone dhe herėn e
dytė prej shokėve tė mi nė Paris, por e refuzova.
Pranoni, ju lutem, tė falat e mia me nderime,
Mithat Frashėri
(LETĖR DREJTUAR AT GJEĒOVIT)
I ndershėm Atė,
Letrėn e zotnisė tande e mora me nji gzim fort tė
madh.
Edhe sot kena fol me Atė Gj. Fishtėn pėr Z. Tande, tue
kujtue edhe nji herė kohėn e kalueme, me qenė se dhe aj
asht nji admirator i aktivitetit dhe i zellit patriotik tė Z.
sate. Shkaku qė nuk u pėrgjigja gjer mė tani asht se kam
qenė pak i pamujtun nga tė ftohtit dhe lagėshtinės sė madhe
qi ka mbretnue nė kėto kohė tė fundit kėtu nė Tiranė.
Tashti jam ma mirė dhe nė dashtė Zoti, do tė vij nė Shkodėr
pėr pak kohė.
Zotnija Jote pati mirėsinė me mė kujtue gjithė hollėsinat
e udhės qi kena banum nga Gomsiqe nė Shkodėr, kujtim
edhe pėr mue i paharruem. Po mjerisht shėnimet e mbajtuna
nė Shkodėr, fotografinat e marruna (dhe kanė qenė fort
tė bukura) mė kanė hup, kur rebelat e Ēermenikės mė kanė
dieg shpinė nElbasan mė 1914. Edhe fati jem ka qenė gjithnji
kėshtu: do sende, dua tė them shkrime (thėrmijat e
jetės) mė kanė hup nė Fier, do nElbasan, do nė Durrės dhe
do akoma nė Rumani, kur kam qenė internue nė kohė tė
Luftės sė Madhe. Asht e vėrtet se, pasi digjet landa, tymin
e merr era dhe hini shpėrndahet pa lanė asnji shej.
Tani nė Tiranė jam tue u marrun me organizimin e mėsimeve
dhe konferencave tė natės, tė cilat, qė tri javė- po
jepen rregullisht dy herė nė javė, pėrvec dy mėsimeve gjuhė
frėngjisht qė edhe ato jepen dy herė nė javė. Kena edhe
uzdajė qi ditėn e 28 nantorit tė inagurohet zyrtarisht Biblioteka
Kombėtare.
Tė lutem Zotni, me pranue tė falat e mia me shumė
nderime.
Juaji Midhat Frashėri
Balli Kombėtar
Komiteti Qendror
Letėr numėr 135/1
Shqipni e Lirė, 26.12.1943
Zotit Bajraktar Sali Mani,
I ndershmi Zotni,
Zotnija juej e dini fare mirė se komunizmi asht shumi rrezikshėm
pėr Shqipninė, sepse punon ndėn urdhėnat e serbėvet dhe tė
tė huajvet tė tjerė, tė cilėt pėrpiqen ta zhdukin kombin e ta ēfarosin
familjen shqiptare. Mbasi populli, pra, i madh e i vogėl, e ka kuptue
rrezikun e komunizmit pėr Shqipninė, Partija Komuniste po
na del nė shesh tash jo si parti komuniste, porse si parti nacionalēlirimtare.
Komunistėt me kėtė emėn tė ri po duen me e mashtrue
popullin e me e ba pėr vedi, tue i thanė se gjoja punojnė pėr Shqipni
e pėr atdhe, kurse nė tė vėrtetė kjo Nacionalēlirimtarja nuk asht
tjatėr vecse partija komuniste vetė, qi asht bashkė me serbėt e malazest,
edhe merr urdhėna prej tyre pėr me na prishė Shqipninė.
Prandaj, ju lutem tė mos u zini besė fjalėvet tė Nacional-Ēlirimtares,
se ata ju mashtrojnė me fjalė tė bukura. Kemi besim tė
plotė se zotnija juej, si atdhetar qi jeni, do tė punoni nė rrugėn e
nacionalizmit tė vėrtetė edhe do tė pėrpiqeni pėr nji Shqipni tė lirė
e me kufinj qi ti mbledhi tė gjithė shqiptarėt mbrenda.
Shpresojmė se Zotnija juej do ti ndihmoni e do ta pėrkrahni
organizatėn tonė nacionaliste "Balli Kombėtar", sepse kjo organizatė
atdhetare pėrpiqet pėr krijimin e Shqipnis etnike, asht nji ball
i fortė luftarak, ku asht mbledhun i gjith kombi shqiptar pėr
shpėtimin e Atdheut, pėr Shqipninė e shqiptarėvet.
Paris, 31 qershor 1920
I dashur zoti Asdren,
Tė pata shkruar njė letėr dhe ēuar njė paqetė me gazeta. Besoj ta
kesh marrė. Tani kam kėtė punė: gazetat italiane thonė se studentėt
shqiptarė tAmerikės i bėnė njė lutje ministrit tė Drejtėsisė
kėtu nė Paris, pėr vrasėsin e Esadit, Avni Rustemin. Eshtė nevojė
qė tė bėhetė dhe sandejmi shpejt njė gjė e tillė prej studentėve si
edhe prej shoqėrivet dhe tė ēohet me letėr, (se telegrafi vete shumė)
te ministri i Drejtėsisė, jo vetėm duke kėrkuar faljen dhe mėshirė,
por edhe nė u bėftė ekstradimi i tij, meqėnėse vrasja ngjau midis dy
shqiptarėve. Letrėn tjua bėjė njė avokat. Kopjet e kėtyre lutjeve
duhen ēuar shpejt tek unė se i duhen dhėnė avokatit qė ti pėrdornjė
pėr mbrojtje.
Po shtoj edhe kėto: Konferenca e Ambasadorėve kėtu, e cila zė
vendin e Konferencės sė Paqes, do tė merret pėr safėrmi me ēėshtjen
tonė, d.m.th. me kufijtė, statutin dhe njohjen zyrtare.
Dua tė tė pyes pse vete Alhert Ghier nė Shqipėri dhe ēpunė po
merr me vete qė ėshtė vėnė zėdhėnie nė gazetė tė Kostancės...
Tė fala Midhat Frashėri
TESTAMENTI I MIDHAT FRASHĖRIT
Unė, Midhat Frashėri, nė shėndet trupor tė plotė, po bėnj kėtė testament, duke ushqyer shpresėn se pas vdekjes sime do tė ekzekutohet pikėrisht vullneti qė dėftenj kėtu:
1. Ēkam pasuri tė tundshme ose tė patundshme, libra, mobila, karta, plaēka etj., i lė pėr krijimin e njė INSTITUTI ALBANOLOGJIE, qė tė jetė qendėr e studimevet shqiptare, tė mbrojė, tė zhvillojė, tė qendėrsojė dhe tė udhėheqė studimet qė pėrkasin Shqipėrinė dhe shqiptarėvet.
2. Dua qė nga biblioteka private ime tė mos ēkėputet gjė; tė gjitha librat tė rrinė tok.
3 . Gjithė sa mė kanė mbetur nga im atė dhe nga ungjėrit dhe qė sot formojnė muzenė time familjare, dėshėronj qė tė ruhen prapė nė formė tė njė muzeje tė vogėl brenda nė INSTITUT.
4 . Nė palca tė holla nė shtėpi, nė ndonjė bankė, ose hua pėr tė mbledhur, duke u bashkuar me shumėn qė do tė mirret nga
shitja e Librarisė, dua qė tė pėrdoren tė gjitha sė bashku:
a ) pėr tė bėrė shpenzimet e para tė njė godine (shtėpie), e cila tė shėrbejė si INSTITUT ALBANOLOGJIE, njė godinė e mjaftė pėr tė nxėnė bibliotekėn dhe pėr zyrat. Dėshira ime ėshtė qė kjo shtėpi tė jetė mjaft e gjerė sa pėr tė pasur njė
ose dy oda ku tė mundin tė bujtin dhe tė rrinė mysafirė studimtarėt albanologė tė huaj, qė vijnė sė jashtmi. Do tė donja edhe qė INSTITUTI tė mund tė goditet nė njė mėnyrė qė tė jetė larg ēdo godine tjatėr dhe tė mos ketė rrezik zjarri.
b ) nė qoftė se, nė vdekjen time, kam mundur tė goditet vetė ndonjė shtėpi, INSTITUTI do tė instalohet atje. Atėherė tė hollat e produktuara, si them mė sipėr, do tė vihen nė njė bankė tė sigurtė, dhe interesi i tyre do tė pėrdoret pėr qėllimin e institutit, sidomos pėr tė shtypur libra ose pėr tė inkurajuar botimin e tyre.
5. Librarija ime dėshėronj qė tė shitet ashtu siē ėshtė, e tėrė bashkė, jo copa-copa dhe, nė qoftė e mundur, tė mbanjė emėrin qė i kam dhėnė unė.
6 . Libravet tė INTITUTIT tu vihet vula ime Biblioteka Lumo Skėndo 1879 dhe tu ngjitet Ex-libris. Vula do tė gjendet nė tryezėn time, nė shtėpi, e gatijtė, kurse ex-libris ėshtė vetėm njė skicė bėrė prej Eshref Frashėrit.
7. INSTITUTI do tė jetė nėn kėqyrjen e njė komisioni, bėrė prej:
a ) Drejtorit tė Bibliotekės dhe Muzesė sė Shtetit, Tiranė (Bibliotekė dhe Muze Kombėtare);
b ) Kryetarit tė Bashkisė sė Tiranės.
c ) Njė funksionari tė Ministrisė sė Arsimit;
ē ) Kryetarėve tė Shoqėrisė sė Mjekėvet dhe Avokatėvet, kur tė krijohen kėsi farė shoqėrish.
d ) Kryetarit tė Diktimiot Civil
e ) Drejtorit tė Institutit Arsimor Shqiptar mė tė lartė tė Tiranės.
8. Pėr tė zbatuar testamentin tim dhe pėr tė ngriturit e INSTITUTIT lė si tė ngarkuar prej meje kėta zotėrinjė: Njazi Tirana, Sotir Kolea, Dhimitėr Berati, Medhi Frashėri dhe Ethem Frashėri. Zotit Njazi Tirana i jap barrėn qė tė kujdeset edhe si njė notablė i kryeqytetit.
......
11. Ushqenj besimin e plotė se kjo dėshira ime do tė zbatohet benikėrisht prej pasonjėsve tė mi nė gjithė shekujt qė do tė vijnė dhe lutja ime drejtuar Fuqisė sė Madhe qė tani se kuptojmė dot, do tė jetė tė kenė gjithė shqiptarėt idealin e
pėrparimit dhe tė naltėsimit tė Kombit, qė shqiptarizma tė bėhet njė dėshirė dhe njė konviktim i thellė dhe qė ēdokush tė kupėtojė se e mira e Kombit ėshtė e mira jonė private, se nderi dhe lavdi i shqiptarėvet tė gjithė ėshtė dhe nderi dhe
lavdi unė personal.
12. Nuk di ku tė vendoset INSTITUTI; po, nė qoftė se goditet pakėz jashtė qytetit, do tė donja qė varri im tė jetė nė njė cep tė kopshtit, mė tė mėngjėr, duke hyrė nga porta e rrugės; mbi kėtė varr dua njė copė gur tė madh dhe njė qiparis. Mė
duket sikur do jem ruajtėsi i INSTITUTIT, sikur do tė marr dhe unė njė pjesė pasjetore nė gjėllimin e tij.
Me kėto dėshira dhe shpresa po e nėnshkruaj me dorėn time kėtė testament.
Tiranė, 29 prill 1929
Midhat Frashėri
Lumo Skėndo
Jeta e gjeniut tė kombit, Mithat Frashėri
Nga: Hilė Lushaku
https://fbcdn-sphotos-h-a.akamaihd.net/hphotos-ak-ash3/576368_10151336457330255_556514155_n.jpg
Pse u nda me Ismail Qemalin, tė dashurat e huaja dhe amaneti i Abdyl Frashėrit pėr tė
U lind mė 25 mars 1879, nė Janinė. Ishte i biri i patriotit tė madh, rilindasit Abdyl bej Frashėri, nipi i enciklopedistit Sami Frashėri dhe poetit tė mallit pėr vendlindjen, Naim Frashėri. Mithati e njohu shumė pak tė atin e tij, ngaqė i vdiq i ri, duke mbetur nė kujdestarinė e xhaxhallarėve, Sami dhe Naim Frashėri. Duke qėndruar pranė tyre, kreu edukimin e plotė akademik nė Stamboll. Abdyl Frashėri, kur u pyet para ekzekutimit, nėse dėshironte tė thoshte diēka, ai ėshtė pėrgjigjur: Po, unė kam njė djalė tė vogėl. I thoni atij se nė qoftė se dėshiron tė ketė bekimin tim, duhet tė vazhdojė punėn qė unė nisa, por mjerisht nuk e ēova deri nė fund dhe tė sillet kėshtu siē po sillem unė. Pas mbarimit tė shkollės, deri nė vitin 1905, Mithati punoi nė administratėn turke dhe mė pas kaloi nė Selanik, nė administratėn shtetėrore, i emėruar drejtor pėr punė politike tė vilajetit tė Selanikut. Filloi tė aktivizohet nė politikėn shqiptare qė nė fund tė shekullit XIX dhe u bė njė nga figurat mė tė spikatura nė politikėn shqiptare nė gjysmėn e parė tė shekullit XX
Ka qenė pjesėtar i klubit tė Selanikut, madje aty dominonte influenca e tij. Asokohe nė Manastir mbaheshin takime tė patriotėve shqiptarė, tė kryesuar nga Ēerēiz Topulli dhe Adem Emini, tė cilėt punonin pėr tė pėrgatitur njė kongres dhe njė revistė tė pėrjavshme. Udhėzimet pėr krejt organizimin, do tė merreshin prej Mithat bej Frashėrit nė Selanik. Mithati ka qenė pėr njė politikė mė tė moderuar me xhonturqit, pse ai gjithmonė ka qenė mefiant kundrejt ndihmės sė huaj, e sidomos tė ndihmės sė Austrisė. Tė kėtij mendimi kanė qenė nė mbėshtetje tė tij edhe Bajo e Ēerēiz Topulli. Ka pasur rol tė ndjeshėm nė ruajtjen e kompaktėsisė sė klubit Bashkimi tė Manastirit, pas mosmarrėveshjeve ndėrmjet gegėve (nė pjesėn mė tė madhe dibranė) dhe toskėve, tė cilėn e ka zgjidhur duke shkuar nė Manastir, mė 20 shtator 1908, duke shkrirė kryesinė e mėparshme, tė cilėn e zėvendėsoi me Rexhep Hoxhėn prej Kallkandelene (Tetovė), zgjedhur kryetar, ish-kryetari Fehmi bej Zavalani kaloi zv/kryetar, ish-zv/kryetari Gjergj Qiriazi u zgjodh anėtar dhe kryesia u pėrbė nga pesė gegė e pesė toskė.
Mithati nisi tė merrej me krijimtari letrare qė prej vitit 1897 dhe filloi tė botonte Kalendarin Kombiar, tė cilin e botoi pa ndėrprerje deri nė vitin 1928. Mė 1901, botoi biografinė e parė kushtuar Naim Frashėrit. Nė shkrimet publicistike ai pėrdori pseudonimet Lumo Skėndo dhe Mali Kokojka, ndėrsa nė botimet e ndryshme pėrdori pseudonimin Ismail Malosmani.
Nė vitin 1908, filloi tė botojė gazetėn Liria, nė Selanik. Gjatė kėsaj periudhe bashkėpunoi ngushtė me mikun e tij, Kristo Luarasin, i cili drejtonte shtypshkronjėn Mbrothėsia. Mithat Frashėri ishte xhonturk, nuk pėlqeu ardhjen e Ismail Qemalit, mė 1908 nė Vlorė, madje shkroi njė shkrim kritik pėr Ismail beun, nė gazetėn Lirija. Ēajupi ka shkruar me nota demaskuese pamfletin Klubi i Selanikut, duke kritikuar fletoren Liria, e drejtuesin e saj Lumo Skėndua ose Mitat Frashėri. Ēajupi shprehet se, kisha dėgjuar qė: Klub i Selanikut mpron tė drejtat e kombit shqipėtar. Vėrtet keshe msuar se Klub i Manastirit paskej bėrė njė Kongres, u mbajt mė 1909 dhe nuk vendosi dot pėr njė alfabet tė vetėm. Midis dy alfabeteve qė pranoi, njėri qe ai i Stambollit, tjetri qe alfabeti i sotėm.) (ēdomethėnė prapė kjo fjalė?) pėr punė tė abetit) dhe paskej gjetur pėr mbarė tė pėrdoren dy soje shkronja pėr gjuhėn tonė. Nė kėtė rast poeti i rilindjes aludon se kėto klube tė shqiptarėve punonin pėr tė mbajtur premtimet qė u kishin bėrė xhonturqit shqiptarėve. Artikulli kritikoi hapur kryetarin e klubit dhe drejtorin e gazetės Liria, Mithat Frashėrin, i cili menjėherė botoi njė artikull si kundėrpėrgjigje nė gazetėn e vet. Replikat ndėrmjet palėve, nė gazetat e tyre, vijuan duke pasqyruar luftėn e ashpėr ndėrmjet shqiptarėve nė ato kohė delikate pėr fatet e kombit.
Ai mori pjesė nė Kongresin e Manastirit, i njohur ndryshe edhe me emrin kongresi i alfabetit, mė 14 nėntor-22 nėntor 1908. Mithat Bej Frashėri u zgjodh kryetar i kongresit dhe nėnkryetar i komisionit tė hartimit tė alfabetit (kryetar i komisionit ishte At Gjergj Fishta). Mė 1 janar 1909, nė revistėn Diturija, botoi njė fotografi tė delegatėve nė kongresin e Manastirit, ku ka dhėnė imtėsisht shpjegime pėr secilin prej tyre, madje ka sqaruar edhe pėr ata qė nuk dolėn nė fotografi, ku mungojnė Hilė Mosi (delegat i Shkodrės), G.Cilika (delegat i Korēės), Hafėz Ibrahimi dhe Emin Beu (delegatė tė Shkupit), Rauf beu (Fico, delegat i Gjirokastrės-H.L.) dhe Selaheddin beu (nga Prizreni, delegat i Manastirit).
Nė shpalljen e pavarėsisė ka qenė i zgjedhur delegat i Elbasanit, Ipekut, (Gjakovės, Plavės, Gucisė) dhe Pėrmetit. Nga Elbasani ka njoftuar telegrafisht Syrja beun e Xhemil beun: Pasi bashkė me pėrfaqėsuesit e Dibrės do tė vijnė edhe Mehmet pashė Dėralla, Ajdin Draga e Isa bej Buletini, e nismja e jonė u shtyrė. Tė Hanėn do tė nisemi sė bashku.
Kur u zgjodh ministėr, nė votim u rendit i pesti, duke fituar 35 vota, dhe merituar postin e ministrit qė nė raundin e parė. Nė vitin 1912, nė qeverinė e pavarėsisė, tė krijuar nga Ismail Qemali, ai zgjidhet ministėr i Punėve Botore.
Referuar dokumenteve arkivore mėsohet se Mithat Frashėrit, kur ishte nė Vlorė i ka drejtuar njė letėr njė personi tė quajtur Kristo, nga e cila mėsohet se ai u nis nga Shkupi mė 3/16 tetor 1912, duke dėshmuar se ka qenė nė Mitrovicė, Pejė (Ipek), Gjakovė, Has, Tejdrin, Mirditė, Kurbin, Tiranė, Durrės, Elbasan. Kur ka mbėrritur nė Tiranė ka pasur si qėllim tė bashkohet me grupin e Abdi Toptanit pėr tė zhvilluar njė kongres aty, mbasi pohon se kishin biseduar edhe me abatin e Mirditės. Nuk e fsheh qėllimin se ka dėshiruar tė bėhej mbledhja nė Elbasan, por telegrami i Syrja bej Vlorės njoftonte se duhej shkuar nė Vlorė, ku ishte nisur edhe I. Qemali. Letra informuese mban datėn 10 dhjetor 1912.
Disa shkrues, padrejtėsisht dhe me tendencė, shprehen se:
kur Ismail Qemali ftoi gjithė oficerėt dhe patriotėt shqiptarė qė ndodheshin nė fronte tė ndryshme nė Luftėn Ballkanike tė ktheheshin nė shtėpitė e tyre, Mithat beu ka qenė kundėr kėtij mendimi dhe ka shkuar dy herė nga Vlora nė Janinė pėr tė inkurajuar rezervistėt shqiptarė tė vazhdonin luftėn gjer nė fund, duke menduar se kjo mund tė sillte shanse qė Ēamėria do tė mund ti mbetej Shqipėrisė.
Faktoj se ėshtė e vėrtetė qė ministri Mithat Frashėri kėrkoi leje pėr tė shkuar nė Janinė, gjė e cila u pėlqye nga qeveria e Vlorės, por me kusht qė ai tė prezantohej atje jo si ministėr qė pėrfaqėson qeverinė e Vlorės, por individualisht, si patriot. Sipas miqve tė tij, ky ka qenė njė nga shkaqet e ndarjes sė Mithat Frashėrit me Ismail Qemalin. E vėrteta mbase qėndron ndryshe, sepse sipas dokumenteve arkivore, mė 20 dhjetor 1912, Ismail Qemali pėrshėndeti me njė letėr mbrojtjen qė po i bėhej Janinės nga komandanti i saj, duke u shprehur nė dobi tė kėsaj lufte. Dikush tjetėr ka pohuar tė vėrtetėn se:
mė 30 mars 1913, Mithati jep dorėheqjen nga detyra dhe nė kė rast ėshtė gazeta Atdheu, e cila jep si shkak tė ndarjes: Kur Ismail Qemali shkoi nė Britani me dukėn Montpensier, japin demicjen e heqin dorė nga qeveria Don Kaēorri e Mithat bej Frashėri .
Besa Shqyptare pėrshėndeti Mithat bej Frashėrin, pėr vizitėn nė Shkodėr, nė maj 1913, duke u shprehur: nji ndėr komtarė ma tė tflaktit e tnderueshmit qi diftoi gjith herė dashtnin e zemrės vet pėr gjith ēi flet pėr shqyptar.
Mė 20 janar 1914, nė njė letėr qė i dėrgoi gazetės Pėrlindj e Shqipėniės, sė bashku me G. Cilka e Taq Buda, shkruanin:
duam tė blejmė njė kalem tė florinjtė qė tia dhurojmė zj. Edith Durham si kujtim pėr shėrbimet qė i ka bėrė kombit tonė me shkrimet dhe botimet e saj. Kėtė nismė tė Mithat Frashėrit, pėr blerjen e kalemit tė artė, kjo gazetė e pati botuar mė herėt, nė dy letra, pėrkatėsisht mė 7 dhe 10 janar.
Mithat Frashėri mirėpriti ardhjen e Princ Wied-it nė Shqipėri dhe ndihmoi nė Ministrinė e Punėve tė Jashtme. Nė janar 1914, u pėrzgjodh nga KNK, sė bashku me Mihal Turtullin e disa tė tjerė tė kontaktonin me Dervish Biēakēiun pėr tė marrė prej tij kėrkesat e esadistėve, duke provuar edhe njė herė se ai organizėm ia kishte pasur me hile qeverisė sė Vlorės dhe Ismail Qemalit. Mithati ka qenė i papajtueshėm me Esad Toptanin dhe kundėr veprimeve tė tij antishqiptare. Nė atė kohė ai shkroi shkrimin e titulluar Tre gjarpėrinjtė qė udhėhoqėn rebelimin, ku akuzon Esad Toptanin, Musa Qazimin e Haxhi Qamilin. Mė tej ka shkruar:
Esadizma mori trup dhe formė nėn njė trini apokaliptike: Esad Toptani, myftiu Musa Qazimi, Haxhi Qamili, tre krerė tė njė hire qė pėrfytyronin ambicionin, tradhtinė dhe lakmimin, fanatizmin e verbėr dhe injorantė nėn maskėn e fesė, marrėzinė brutale jo nė figurė letrare po reale.
Mė pas, Mithat Frashėri u caktua konsull gjeneral i Shqipėrisė nė Beligrad, emėrim sipas disa miqve tė tij pėr ta larguar nga Shqipėria, atė dhe gjithė tė aftit, por nė vijim njoftohet nga shtypi se: Mė 20 maj, kur u riformua kabineti i Turhan Pashės, u emėrua ministėr i Arsimit e i Postė-Telegrafėve, ēfarė qėndron e vėrtetė.
Pas largimit tė Wied-it shkoi nė Lozanė, ku qėndruan edhe Mehdi Frashėri, Pandeli Cale, Dr. Mihal Turtulli, Ahmet Resuli, Hivzi Korēa, vėllezėrit Gode. Nė vitin 1916 vendoset nė Bukuresht ku arrestohet nga policia dhe internohet nė Moldavi. Deri nė vitin 1918 jetoi nė disa shtete tė Ballkanit.
Nė vitin 1918, me mbarimin e Luftės sė Parė Botėrore, lejohet tė largohet dhe vendoset pėrsėri nė Lozanė, Zvicėr. Aty, ai, i drejtohet me njė promemorie konferencės nė tė cilėn po pėrgatitej krijimi i Mbretėrisė Serbo-Kroate-Sllovene. Nė promemorje ka deklaruar se:
Pa zgjidhjen e problemit shqiptar nuk do tė ketė as Jugosllavi tė re dhe as njė zgjidhje pėrfundimtare tė kufijve nė Ballkan.
Nė kongresin e Durrėsit, Mithat Frashėri, u emėrua ministėr pa portofol dhe u caktua delegat nė delegacionin e parė, nė konferencėn e Paqes, Paris mė 1919, sė bashku me Turhan pashėn, monsinjor Bumēin, Mihal Turtullin, Luigj Gurakuqin, Mustafa Krujėn. Mė pas ka qenė i emėruar delegat pranė Konferencės, sė bashku me Mehmet Konicėn dhe Pandeli Evangjelin. Mė 1919 ka qenė kryetar i delegacionit shqiptar nė Paris nė mbrojtje tė tė drejtave tė Shqipėrisė, sė bashku me Dhimitėr Beratin. Mithatit, kur ishte nė Konferencėn e Paqes nė Paris, i ėshtė bėrė thirrje nga kryesia e Vatrės qė tė punojė pėr bashkimin e gjithė shqiptarėve pėr njė Shqipėri independence pa asnjė protektorat. Kur qe aty, me mision, shkroi: Indipendenca morale , po kėshtu edhe punimin tjetėr Shqiptarėt nė vendin e tyre dhe jashtė.
Pas pėrfundimit tė misionit nė Paris, nė vitin 1920, njoftohet se Mithat Frashėri u emnua pėrfaqėsues nė Uashington, niset sapo tė pėrgatiten pasaportat. Ai u vendos nė SHBA dhe u kthye nė Shqipėri nė vitin 1922, por sipas shėnimeve tė Sejfi Vllamasit, nė librin me kujtime Ballafaqime politike nė Shqipėri 1897-1942, ėshtė i shėnuar nė listėn e deputetėve tė prillit 1921 edhe Mithat Frashėri, i zėvendėsuar mė vonė nga Rasim Babameto, gjė e cila rezulton edhe nė dokumentet e Kuvendit tė Shqipėrisė. Po kėshtu, sipas kujtimeve tė Mehdi Frashėrit, nė maj 1922, Mithati, ka zėvendėsuar Mehdi Frashėrin nė mbledhjen e Firences, ku Komisioni Ndėrkombėtar diskutonte pėr caktimin e kufijve. Edhe nė Bisedimet e Kuvendit, Mithat Frashėri, rezulton deputet i Gjirokastrės, madje shėnohet se qėndroi deputet deri mė 4 shtator 1922.
Nė janar 1923 filloi detyrėn e Ministrit Fuqiplotė tė Republikės sė Shqipėrisė nė Athinė, ku qėndroi deri nė dhjetor 1925. I zhgėnjyer nga zhvillimet politike nė Shqipėri ai jep dorėheqjen dhe deklaron largimin e tij nga aktiviteti politik. Sipas Mehdi Frashėrit: Mė 1924-1925 ka qenė pėrfaqėsues i Shqipėrisė nė Athinė, i cili interesohej tepėr pėr gjendjen e mjerueshme tė shqiptarėve nė Ēamėri.
Nė vitin 1923, kur kriza politike kishte arritur kulmin nga sjellja egoiste e karrieriste e Ahmet Zogut, i cili pati humbur besimin dhe qe arritur oportuniteti ndėrmjet ministrave tė kabinetit qeveritar qė ai tė mos ishte as kryeministėr e as ministėr i Brendshėm, iu ofrua Mithatit krijimi i kabinetit qeveritar. Nė kėtė rast ai ka refuzuar duke thėnė: Unė nuk mund tė ēnderojė shtėpinė time, ku ka dashur tė thoshte se, pasi dėshtimin e quante tė sigurt, kėtė gjė e konsideronte diskreditim pėr shtėpinė e tij.
Nė vitin 1926 hapi nė Tiranė librarinė e tij personale Lumo Skėndo. Njė vit mė pas, mė 1927, filloi tė botojė nė Tiranė, revistėn Diturija.
Nė 4 prill 1929, Mithat Frashėri, nė testamentin e tij i lė shtetit shqiptar pasurinė e vet, tė tundshme dhe tė patundshme me qėllim krijimin e njė instituti albanologjik nė Tiranė, i cili do tė merrej me studime nė fushėn e historisė sė Shqipėrisė.
Nė vitin 1939, pas pushtimit tė vendit nga Italia fashiste vendosi ti rikthehet aktivitetit politik. Nė vitin 1941, ai ėshtė ideologu kryesor dhe njė nga themeluesit e Partisė Nacionaliste, e njohur mė shumė me emrin Partia e Ballit Kombėtar. Mithat Frashėri ėshtė autori i Dekalogut, vlerėsuar nga pėrkrahėsit e tij si kontribut i madh teoriko-politik, shkruar mė 1942, nė Tiranė. Kundėrshtar i Partisė Komuniste tė Shqipėrisė, u detyrua nė nėntor 1944, tė largohet nga Shqipėria dhe tė vendoset nė Itali. Ditėt e fundit tė qėndrimit tė tij nė Shkodėr ka qenė nė njė gjendje psikologjike shumė tė rėnduar, me njė pamje pėr tė ardhur keq dhe fytyrė qė shprehte vetėm dėshpėrim, aq sa fliste me vete ngado qė lėvizte. I ndodhur nė pozita tė vėshtira provoi tė kthehej nga Shkodra nė Tiranė, nė fundin e nėntorit 1944, madje jo me makinė por i hipur mbi njė mushkė, nėn kujdesin e eksponentit tė rinisė balliste, Sabaudin Nivica.
Gjatė njė udhėtimi pėr nė Nju Jork, SHBA, ai vdes si pasojė e njė ataku kardiak. Vdiq beqar nė moshėn 69 vjeēare i detyruar tė jetojė si renegat larg vendit tė tij, Shqipėrisė. Shpirti i kėtij njeriu tė ndritėm u shkėput ditėn e hėnė, dita 3, vjeshta e dytė ora 9.25 minuta nė New Jork, hoteli Winthrop. Tek trupi i tij kanė bėrė roje nderi Shefqet Isaraj, Muho Xhakja, Astrit Sako, Braho Husi, Sulo Male, Hysni Aliko, Hajredin Peshkėpia, Skėnder Omari, Iliaz Guri, Luan Dosti.
Mithat Frashėri ėshtė mbajtur si nacionalist nė politikėn shqiptare, duke shkruar letra, promemorie, takime nė konferenca apo takime me personalitete tė politikės ndėrkombėtare. Ka qenė kundėr komunizmit nė Shqipėri, madje e ka konsideruar tragjedi fitoren e tyre. Falė njohjes sė disa gjuhėve tė huaja, u pėrpoq nė fushėn diplomatike, brenda e jashtė Shqipėrisė, pėr bashkimin nė Shqipėrinė etnike tė ish-katėr vilajeteve shqiptare, Janinės, Shkupit, Manastirit e Shkodrės.
Mbas ēlirimit tė Shqipėrisė, me vendim tė organeve ekzekutive u sekuestrua pasuria e Mithat Bej Frashėrit. Njė nga objektet e sekuestruara ishte edhe biblioteka personale e tij. Sot rreth 40 000 vėllime tė kėsaj biblioteke ruhen (dhe janė pjesė) e Bibliotekės Kombėtare tė Shqipėrisė. Pėr kėtė arsye Ministri i Turizmit, Kulturės, Rinisė dhe Sporteve i Republikės sė Shqipėrisė dhe Biblioteka Kombėtare e Shqipėrisė, mė 2006, vendosen qė ēmimi pėr bibliofilinė tė emėrtohet Bibliofili Lumo Skėndo. Ky ēmim do tė ndahet ēdo vit nė Ditėn Botėrore tė Librit, nga Ministria e Turizmit, Kulturės, Rinisė dhe Sporteve dhe Biblioteka Kombėtare e Shqipėrisė. Pėr herė tė parė ky ēmim u dha nė 23 prill 2006
Nė ceremoninė e varrimit tė tij bėri lutjet fetare tė pėrshpirtjes, Imam Vehbi, i ardhur nga Detroiti, mė pas kanė folur nė anglisht: Nuēi Kota, i biri ish-kryeministrit monarkist, Koēo Kota, nė emėr tė Komitetet Kombėtar Shqipėria e Lirė, pastaj Grigor Tashkovite, ish-senator jugosllav, nė emėr tė Internacional Peasant Union; Dr. Bistrev, ish-deputet bullgar nė emėr tė Komitetit Kombėtar Bullgar, zj. Gold Veliko nė emėr tė rinisė shqiptare tė lindur nė Amerikė. Arkivoli me trupin e Mithat Frashėrit u mbulua me Flamurin Kombėtar dhe u nderua nga gati 200 veta. Varrimi u bė nė varrezat Fernchff, pas fjalės sė mbajtur nga Sejfi Protopapa dhe At Paul V. Rado.
Nė testamentin e tij tė viti 1929, pra 20 vjet para se tė shuhej, nė pikėn e fundit ka lėnė amanet: Nuk di se ku do tė vendoset Instituti; po, nė qoftė se goditetė pakėzė jashtė qytetitė, do tė donja qė varri im tė jetė nė njė cep tė kopshtit, mė tė mėngjėrė duke hyrė nga porta e rrugėsė; mbi kėtė varr dua njė copė gur tė math dhe njė qiparis. Mė duketė sikur do tė jem ruajtėsi i Institutit, sikur do tė marr edhe unė njė pjesė pasjetore nė gjėllimin e tij.
Mithat Abdyl Frasheri, 1880-1949, ky ėshtė epigrami vetmitar mbi varrin e Mithat Frashėrit, nė Amerikė.
Mithat Frashėri, nga pasardhėsit e tij politik ka vlerėsimin: mendimtari iluminist i neoshqiptarizmės, tė viteve 30.
Mithat Frashėri jetoi i vetėm, pa bashkėshorte por ka pasur bashkėjetesė mė disa vajza e gra evropiane. Bazuar nė dokumentet e gjetura, ai rezulton tė ketė pasur njė lidhje qė nė vitin 1914, me njė femėr tė quajtur Elsa nga Zyrih, e dashura e tij gjermane, e cila i ka shkruar mė 15 dhjetor 1914. Me kėtė vajzė (ose grua), ai u dashurua nė vitin 1914, kur sapo kishte filluar Lufta e Parė botėrore, e cila ndėrmjet tė tjera i shkruante: Natyra jote cigane, ti qė aq shumė do lirinė, udhėtimin, njohjen e botės, ndryshimin, jetėn pa angazhime, pa kokėēarje, duke dhėnė pėr tė kuptuar se ai lėvizte nga njė vend nė tjetrin, si ciganėt qė nuk kanė njė banim permanent. Kishin gjetur njeri-tjetrin pėr ti ikur luftės. Po kėshtu, ka pasur korrespondencė intime me Anxhelėn, Elsen, Ninonin e Loloten, disa gra tė huaja, qė kishte takuar nė udhėtimet e tij pambarim.
Njėra prej tė dashurave, Lolota, e thėrret me pėrkėdheli Mumi, nė letrat qė i ka shkruar nga 29 maj 1915, mė pas mė 1933 (mė mbush me emocion ajo ditė qė kemi kaluar nė Kostandinopojė, 9 vjet mė parė), pastaj mė 1939 (jam e sigurtė, do jemi tė lumtur dhe do besojmė se nuk jemi ndarė kurrė); Lolota ishte njė nga tė dashurat e Mithatit pėr njė periudhė disa vjeēare, gjatė vajtje-ardhjeve tė tij tė shpeshta nė Paris. E divorcuar, me njė djalė tė vogėl dhe me njė dhembshuri prej nėnė, e cila i ka shkruar i adhuruari im Mimi; Mimi i shtrenjtė, dashuria ime e vetme
E dua tim bir, por ai do ketė tjetėr familje. Ndėrsa ti je familja ime, njė familje e vetme me mua, e gėzueshme, ideale). Nė njė nga letrat qė ai i shkruan njėrės prej tė dashurave, Ninonit, njė tjetėr e dashur e tij, mundet qė edhe kjo tė ketė qenė franceze, kur u ndodh nė Tiranė, Mithati fillon shkrimin mė 19 prill 1926, vijon tė premten mė 7 maj, ora 7 e 30 e mėngjesit, duke shprehur mallin pėr kėtė tė dashur nė formėn e njė ditari nė pritje tė ndonjė letre prej saj, duke bėrė tė ditur se e ka takuar edhe nė Athinė e Korfuz. Mithat Frashėri nuk u martua kurrė me asnjėrėn prej femrave me tė cilat bashkėjetoi, madje pėr shumė vite dhe me disa njėherėsh.
Midhat Frashėri, nė emigracion, me ndihmėn e aleatėve anglo-amerikanė, shpalli Komitetin Kombėtar Shqipėria e Lirė, mė 26 gusht 1949, nė Paris, Francė, duke qenė kryetar i tijė dhe duke patur si anėtarė, Abaz Kupin, Zef Palin, Nuēi Koten e Seit Kryeziun.
Nė njė shkrim, ese, Mithat Frashėri, ka shpalosur idetė e tij pėrparimtare dhe nivelin e lartė intelektual, si shtetar, se ēfarė begatie ka trualli shqiptar, qė ia shtojnė pozita gjeografike si vend mesdhetar dhe i bekuar nga perėndia, i ndodhur buzė detit e me plot fusha e male, me klimė tė mrekullueshme, me njerėz tė shquar, nė udhėkryqin ku lidhen kombet. Aktualisht pėr Mithat Frashėrin po flitet shumė, pėr tė pėrcaktuar realisht pozicionin politik dhe veprimtarinė politike qė ai zhvilloi gjatė Luftės sė Dytė Botėrore, tė cilėn disa historianė e stigmatizojnė si antikombėtare, kurse tė tjerė e cilėsojnė veprimtari patriotike. Njė gjė ėshtė bėrė fakt, ai ėshtė shpallur Nderi i Kombit dhe studiuesi i sė djathtės, Uran Butka e ka cilėsuar gjeniu i kombit.
Po kėshtu ėshtė fakt qė nuk mund ta mohojė apo shtrembėrojė askush se Mithat Frashėri akumuloi njė kapital tė madh patriotik gjatė veprimtarisė sė tij gati gjysmė shekullore para Luftės sė Dytė Botėrore. Bazuar nė parimin e pėrjetshėm tė historisė pėr kėtė periudhė atij i duhet dhėnė ēmimi i merituar i atdhetarisė. Sipas profesor Kristo Frashėrit, Mithat Frashėri, alias Lumo Skėndo, jetoi dhe veproi nė tri periudha tė historisė sė Shqipėrisė, tė cilat ndryshojnė rrėnjėsisht njėra nga tjetra pėr nga ngjarjet, pėr nga proceset, pėr nga karakteret e tyre. Veprimtarinė e parė ai e zhvilloi nė vitet e fundit tė Rilindjes Kombėtare Shqiptare deri nė shpalljen e Pavarėsisė sė Shqipėrisė, 28 Nėntor 1912. Si njė militant rilindės i orės sė parė ai u shqua nė luftėn pėr tė zbatuar programin kulturor tė Rilindjes, ndoshta mė tepėr se ēdo bashkėkohėtar i tij, si shkrimtar i flaktė i temave patriotike, si kryetar energjik i Kongresit tė Manastirit dhe si veprimtar i palodhur i shpalljes sė Pavarėsisė sė Shqipėrisė. Ajo qė i bėn nder biografisė sė tij patriotike ėshtė pjesėmarrja e tij nė qeverinė e parė kombėtare qė u formua nė Vlorė nėn kryesinė e Ismail Qemalit mė 1912.
Mithat Frashėri u shqua gjithashtu edhe nė periudhėn e dytė qė pasoi Kuvendin e Vlorės, vitet e shtetit shqiptar tė pavarur. Nė periudhėn 1912-1939, Mithat Frashėri i shėrbeu me sukses atdheut tė vet si njė militant i luftės diplomatike qė zhvilloi shteti shqiptar pėr tu afirmuar nė arenėn ndėrkombėtare si shtet i pavarur. Si pėrkrahės i regjimit republikan qė ishte, ai pati kujdes qė tė mos e pėrfshinte emrin e vet nė jetėn e brendshme politike tė regjimit monarkik tė Ahmet Zogut (1928-1939). Mė tej, mė 1942, kur u krijua si organizatė Balli Kombėtar, Mithat Frashėri nė krye tė tij, shpalli se kishte pėr synim tė udhėhiqte masat e popullsisė shqiptare nė luftė kundėr okupacionin fashist italian. Nė thelb dy ishin synimet e saj: tė kontribuonte nė rimėkėmbjen e Shqipėrisė sė pavarur dhe tė mėnjanonte ardhjen pas luftės tė Partisė Komuniste shqiptare nė pushtet. Realisht, aksionet luftarake tė Ballit Kombėtar kundėr okupatorėve fashistė italianė qenė mė tė kufizuara se lufta e armatosur qė zhvillonte Partia Komuniste. Madje, pas shtatorit 1943, formacionet ushtarake tė Ballit Kombėtar nuk ndėrmorėn rezistencė tė armatosur kundėr okupatorėve tė rinj nazistė dhe pėr hir tė sė vėrtetės u shfaqėn shenjat e bashkėpunimit ndėrmjet tyre e gjermanėve kundėr forcave nacionalēlirimtare. Kėtė bashkėpunim Mithat Frashėri dhe krerėt e Ballit Kombėtar e justifikuan me nevojėn qė kishte Shqipėria pėr tė evituar ardhjen nė pushtet tė Partisė Komuniste Shqiptare. Pikėrisht kėtu qėndron absurditeti i logjikės balliste. Nėse Balli Kombėtar trembej nga sukseset qė korrte rreshtimi komunist, rrezikun e fitores sė komunistėve mund ta mėnjanonte jo duke u bashkuar me armikun e vendit dhe tė njerėzimit, por duke zhvilluar njė luftė patriotike mė me energji se atė qė zhvillonte Fronti kundėr okupatorit tė huaj.
Ka qenė pjesėmarrės nė Konferencėn e Mukjes, mė 1943. Historianėt qė mbrojnė tezėn balliste nuk arrijnė ta kuptojnė se pikėrisht bashkėpunimi i forcave tė tyre me repartet hitleriane lehtėsoi ardhjen nė pushtet tė Partisė Komuniste. Gjatė Luftės sė Dytė Botėrore bota u nda nė dy kampe, nė kampin e agresorėve fashistė dhe nė atė tė koalicionit tė madh antifashistė. Dihet gjithashtu se nė krye tė kampit antifashist qėndronin tre aleatėt e mėdhenj anglo-sovjeto-amerikanė, dy nga tė cilėt pėrfaqėsonin botėn demokratike perėndimore (SHBA-ja dhe Britania e Madhe), kurse i treti vendin ku sundonte regjimi komunist (Bashkimi Sovjetik).
Vetė Mithat beu ka qenė i kthjellėt dhe objektiv pėr shkrimin e historisė, teksa para shumė vitesh, duke iu pėrgjigjur gazetarit Skėndo Frashėri
Pyetja: A duhet tė kemi njė tė pėrkohėshme tė konsakruar historis sėnė?, ėshtė pėrgjigjur: Ku i ke historianėt, shėrbimtarėt e historisė? Ėshtė lehtė tė marrėsh kartėn, ta palosėsh, ta nxish me mellan, ti vėsh edhe njė titull. Po ku i ke ata qė do tė shkrojnė lėndėn? Sa pėr tani, do tė kėnaqėsha me botime, artikuj nė revista tė ndryshme, broshura dhe libra tė botuara me iniciativa private; mė vonė ska dyshim se do tė ndjejmė nevojėn e njė punimi mė serioz, me njė organ pėr botimin e landėsė. Kur tė kemi njerės me zell e me pasion, dihet vetiu se do tė mejtohemi pėr formimin e njė Shoqėrije pėr historinė tėnė, ku tė mbėshtillen njerėzit me vullnet dhe tė pėrhapin pemėt e kėrkimevet tė tyre
Punimi nė kėtė lėmė sbėhet as me urdhėr, as me ofiq, as me dekret
.
Drejtuesit e sotėm tė Ballit Kombėtar shprehen se: Mithat Frashėrit, qė nė atė kohė vinte nė dukje se, Shqipėria ėshtė pjesė e vendeve tė mėdha evropiane dhe zhvillimi i saj do tė vijė pikėrisht nga bashkėpunimi me vendet evropiane dhe SHBA-nė. Kjo ishte pika kryesore e programit tė Mithat Frashėrit, e cila u shkel brutalisht nga komunistėt qė pushtuan Shqipėrinė, pas nėntorit tė vitit 1944. Nėse kjo platformė e Mithatit do tė ish aplikuar qė nė atė kohė, atėherė sot vendi ynė do tė kishte standarde tė tjera jetese. Sepse lideri i Ballit Kombėtar, Mithat Frashėri e bazonte alternativėn e tij, mbi humanizmin dhe rritjen e standardeve tė jetesės, duke pasur nė qendėr tė vėmendjes integritetin e vendit dhe mbrojtjen e ēėshtjes kombėtare. Zotėronte shumė mirė gjuhėt e huaja: gjermanisht, persisht, turqisht, frėngjisht, arabisht, greqisht.
Mundesuar nga vBulletin Versioni 4.2.5 Copyright © 2017 vBulletin Solutions, Inc. All rights
nob_Latn unk als_Latn als_Latn zho_Hans als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lmo_Latn slv_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lmo_Latn fuv_Latn als_Latn fur_Latn als_Latn als_Latn ltg_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn glg_Latn lmo_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lmo_Latn epo_Latn fur_Latn tso_Latn kab_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn zho_Hant