als_Latn dik_Latn sag_Latn
Trajtimi i “mbetjeve” të konfliktit – nevojë për strategjiPostuar më: 30 November 2016 09:44
Konflikti, terrorizmi dhe mjaft pasiguri të tjera janë kthyer në sfidat kryesore të botës së sotme. Xharo shkruan mbi disa nga çështjet më të rrezikshme dhe më delikate të sigurisë sot dhe sjell në këtë kontekst gjendjen e vendit tonë dhe të shqiptarëve.
Zanafilla e këtij shkrimi vjen nga një intervistë e para pak kohësh e “Zërit të Amerikës” me një të kthyer nga zona e konfliktit në Siri/Irak. Intervista prek momente të shkuarjes në zonën e kontrolluar nga ISIS. Për çfarë gjejnë shqiptarët në zonën e konfliktit është një proces që nis me “pritjen”, “shpëlarjen e trurit”, “angazhimin aktiv apo inert”, “mbetjen e përhershme apo të përkohshme në zonën e konfliktit”, “pendesën” dhe idenë e rikthimit që mund të jetë pasojë reflektimi apo nxitje për infiltrim dhe vazhdimin e misionit. Individët apo edhe grupet nuk paraqesin të njëjtën tipologji dhe për pasojë nuk mund të mendohet për të njëjtën metodologji të analizës apo të reflektimit ndaj kësaj kategorie. Konflikti, të paktën në dimensionin e tij konvencional mendohet se ka ardhur në pikën kulminante dhe pas kësaj kurba do të vijë në nivelin e rënies. Mosul dhe Alepo janë në garën e rënies dhe përballja në fronte të tjera mendohet se nuk do të mund të arrijë të përbëjë ngjarje të këtyre përmasave. Ndërkohë të dyja anët e frontit, pavarësisht nga larmia e ngjyrave janë të qarta se ky nuk do të jetë fundi i konfliktit, por transformimi në forma dhe metoda të tjera, shfaqjet e të cilave kanë kohë që nuk na kanë munguar.
Ngjarjet e fundit në Shkodër reflektojnë faktin që vendi ynë po hyn dalëngadalë në fazën e dytë të strategjisë së terrorizmit. Është një nga fazat më delikate, ku individët e inspiruar nga ISIS nuk janë vetëm atje tej në tokën e djegur të Sirisë dhe Irakut, por edhe në thellësi të tij, në vendet nga ku u nisën 3-4 vjet më parë. Në një shkrim të mëparshëm me titull “Një ditë pas të nesërmes së konfliktit” në gazetën MAPO, ideja është se tashmë kemi hyrë në këtë fazë. Mosuli dhe Alepo, dy kështjella simbol të konfliktit janë në ditët e fundit të rezistencës. Ajo që pritej po ndodh. Përballë raporteve të fuqisë, luftës konvencionale dhe asimetrike, luftës sulmuese dhe mbrojtëse u shkërmoqën ëndrrat e ambiciet e palës më të dobët, apo aventuriere, që nëpërmjet propagandës ngritën kështjellat e rërës. Konflikti në vlerësim konvencional është në fazën e përfundimit, por përmasat e konfliktit vështirë se do të shuhen shpejt. Në një teori konflikti ekzistojnë burimet, organizimet, përplasjet ashtu siç do të ekzistojnë edhe pasojat e paskonfliktit. Është piramidale ajo që shprehet në preambulën e UNESCO-s “… që nëse luftërat fillojnë në mendjen e njerëzve, atëherë ato do të përfundojnë kur të fillojmë të ndërtojmë muret e paqes, brenda ndërgjegjes së tyre”.
Duke u fokusuar tek ajo që u nisëm në fillim të shkrimit, pra te intervista e “Zërit të Amerikës” kuptohet që për një pjesë të mirë të shqiptarëve në zonën e konfliktit kemi mbërritur në fazën e postkonfliktit: të zhgënjyer, të tronditur, të vrarë, të sakatuar, të mbetur rrugëve e deri të zhytur në krime. Por pavarësisht në cilën kategori do të mund të klasifikoheshin këta individë, të qënit e tyre shqiptarë, interesimi i shteteve të shqiptarëve po kalon në fazën e sfidimit. “…Për sa kam qenë aty, kam parë gra e fëmijë shqiptarë, që endeshin rrugëve. I pyeta se përse nuk ktheheshin në Shqipëri e Kosovë pranë familjes, fisit, të afërmeve, vendlindjes, te familjet e tyre, se të paktën do të gjenin një kujdes më të mirë. Ishin të frikësuar, të tmerruar, të çoroditur dhe besoj që nuk kanë pasur asnjë mundësi të kthehen, veçanërisht ata që ishin me gjithë fëmijët…. dhe kjo më ka mbetur në mendje. Kur të gjithë sirianët largoheshin (nga zona e konfliktit), gratë e fëmijët shqiptarë endeshin pa drejtim e qëllim, mbeteshin e nuk arrinin të orientoheshin për të gjetur rrugën e kthimit. Kjo po ndodhte atje…” shprehej i sapokthyeri në Zërin e Amerikës.
Në gjuhën operacionale kjo kategori përbën atë që konsiderohet “mbetje të konfliktit”, që në thellësi konsiderohet mbetje tragjike. Këto “mbetje” kapin një diapazon të gjerë duke përfshirë jo vetëm fëmijët, gratë, jetimët, të gjymtuarit, të mashtruarit, të vetëgënjyerit e deri te vullnetarët e përse jo edhe luftëtarët e mbetur pas përfundimit të konfliktit. Çdo vend e shtet serioz kryen vlerësime e analiza të veçanta për kategorinë e “mbetjeve” të veta, harton strategji, nis programe trajtimi dhe deri invadimi (tërheqje në vendin e vet), ndërton projekte rehabilitimi dhe realizon procese riciklimi. Nëse vendet e brishta, të varfra dhe të dobëta nuk janë në gjendje të organizojnë apo marrin pjesë në këtë proces, strategjia ndërthuret me organizatat ndërkombëtare (qeveritare apo joqeveritare), të cilat kanë kapacitete dhe me programe të plota tentojnë për rehabilitimin dhe riciklimin e mbetjeve të konfliktit dhe postkonfliktit. Mjafton që shteti të orientohet e të ndërtojë programe të besueshme për problemin.
Do të jetë edhe më e vështirë më vonë, për vendin tonë (shtetin dhe shoqërinë) nëse nuk arrin të orientohet në këtë moment të konfliktit, apo edhe më problematike të qëndroj indiferent e ta shoh konfliktin vetëm nga larg. Paradoksi zmadhohet kur sjellim në vëmendje që vendi ynë ka tashmë një eksperiencë në këtë lloj fenomeni. Vendi ynë është bërë pjesë disa herë e riciklimit të “mbetjeve” post-konfliktuale, të huaja gjatë periudhës më të fundit. Është gjithashtu pozitiv fakti që këto akte nuk kanë ndeshur në reflektim negativ nga opinioni publik. Më së paku kujtojmë rastin e “ujgurëve” kinezë (2006-2009), pasojë e konfliktit afgan, të muxhahedinëve iranianë (2013-2016), pasojë e konfliktit irakianë dhe të refugjatëve sirianë (2016), ardhur nga konflikti aktual. Shteti edhe pse është përballur normalisht me vështirësi në komunikimet diplomatike (Kinën, Iranin, ndoshta dhe Sirinë), përsëri ka marrë vlerësime inkurajuese nga aleatët strategjikë (SHBA, BE etj.), por edhe nga organizata ndërkombëtare. Në këtë kontekst, besohet se ka ardhur koha që vendi të trajtojë dhe të riciklojë edhe “mbetjet e veta”, që tashmë gjenden enden në territore të huaja. Edhe pse këta individë janë përgjegjës për veprimin e tyre, edhe shteti nuk mund të mohojë asnjëherë përgjegjësinë e tij të përhershme. Sa më të ndërgjegjshëm që të bëhemi, aq më mirë e më shpejt do të arrihet të menaxhohet edhe kjo dukuri, që duket se ka mbërritur në portat e tij.
Në vlerësim të përmasave të “mbetjeve” apo të mbeturve prej konfliktit në Siri/Irak. Përmasat e pasojat e konfliktit në Siri/Irak janë dramatike. Duke u ndalur në Siri, ku edhe mendohet se edhe ka përfunduar pjesa më e madhe e shqiptarëve të larguar nga trojet, konflikti konsiderohet si më tragjikët që pas përfundimit të Luftës së Ftohtë. Si pasojë e tij kanë mbetur më shumë se 300 mijë të vrarë, një numër edhe më i madh të plagosurish dhe disa miliona të shpërngulur nga shtëpitë e tyre. Numri i refugjatëve i kalon të 3 milionët.
Në Siri u gjendën individë nga mbi 82 vende të botës, ku shqiptarët e përfshirë në konflikt na vendosën në një renditje, që krijonte dilema nga më të thellat. Shqiptarët, e gjendur në zonën e deritanishme të kontrolluar nga ISIS, shfaqen në të gjitha kategoritë. Atje gjenden burra, gra, fëmijë, burra me gra, gra pa burra, të veja e fëmijë të braktisur. Ata mund të jenë banorë-kolonë, nëse përdorim një shprehje të Marina Ottaway, familjarë të tërhequr me vullnet apo detyrim, vullnetarë apo edhe luftëtarë të rreshtuar në fronte, në grupe luftuese apo të endur në zonën e konfliktit. Ata kanë përfunduar në Siri me synimin dhe dëshirën e vet, apo të mashtruar e vetëgënjyer. Shqiptarët janë nisur nga mjaft drejtime si Shqipëria, Kosova, Maqedonia, trojet e diaspora. Numri i tyre, sipas W. Post, që iu referohet burimeve të ndryshme në zonën e konfliktit, edhe pse me rezerva, lëviz nga 300 në 450, por edhe më shumë. Deri tani pranohet që numri i numri i grave kalon mbi 40, kryesisht nga Kosova (Daily Mail 2016) dhe i fëmijëve mbi 31 (Birn-2014), ndërsa i të vrarëve i ka kaluar 70 persona (D.Telegraph-2016). Ky numër mund të jetë edhe më i madh. Ndërsa sipas disa burimeve të tjera, shumica e grave të veja dhe fëmijëve jetimë mbahen peng nga ISIS. Nuk ka të dhëna të sakta se në cilën organizatë u rreshtuan shqiptarët, por dihet me siguri se në çfarëdo lloj krahu që ata ndodhen, ata mbeten të humburit e mëdhenj.
Në Siri banojnë edhe shqiptarë autoktonë. Drama e shqiptarëve rritet edhe më tej, kur vlerësohet se në një nga zonat e përgjakshme të luftimit në Siri, saktësisht në Damask, banohet një lagje me më shumë se 10 mijë shqiptarë (QSOP-Kosovë). Pjesa më e madhe i takon fillimeve të shekullit të 19-të, por një numër i konsiderueshëm lëvizi për në Siri nga Kosova dhe Maqedonia në vitet e represionit serb në vitet 1912-1913. Një marrëveshje serbo-turke që u intensifikua deri në 1936 e rriti ndjeshëm numrin e të larguarve shqiptarë nga trojet, në këtë rast edhe drejt Sirisë. Në fillim të luftës civile në Siri, pati mjaft lajme për “shqiptarë-arnaut” të vrarë dhe për banesa tërësisht të shkatërruara. Sipas QSOP një pjesë e konsiderueshme e shqiptarëve në Damask janë vrarë, plagosur apo kanë përfunduar refugjatë. Edhe për këtë grupim të madh të shqiptarëve nuk ka të dhëna se në cilën anë të frontit u gjendën. Rreshtimi mbetet i rëndësishëm më shumë edhe për faktin se mund të rrisë apo ruajë status quo-në e “të mbeturve” të paskonfliktit.
Pra, numri i shqiptarëve në zonën e konfliktit është mjaft më i madh, se çfarë duket se është perceptimi i publikut në vendin e origjinës, trojet shqiptare. Ky numër është shumë më i madh edhe se sensibiliteti për t’i konsideruar, edhe si pasoja tragjike të shqiptarëve në zonën e konfliktit. Shqiptarët sot janë luftëtarë, e një pjesë vullnetarë, një pjesë të braktisur, por edhe gra, fëmijë, por të gjithë nesër apo një ditë pas përfundimit të konfliktit do të konsiderohen “mbetje” të luftës dhe që do të duhet të meritojnë vëmendje e përkujdesje. Numri i “mbetjeve” pritet të rritet edhe më shumë, tashmë që palët kanë shpalosur të gjithë kapacitetet dhe arsenalin e tyre luftarak dhe betejat konvencionale shpejt ose më shpejt po shkojnë drejt fundit. E të gjithë këto “mbetje” kanë nevojë për riciklim. Mbetjet e konfliktit, kategoritë e personave, që thamë më sipër, kanë nevojë për shkallën më të lartë të riciklimit. Pavarësisht nga hapësira e kufizuar e informacionit për pjesëmarrjen në zonën e konfliktit, apo në rreshtimin në formacione luftarake, dihet që pasojat postkonfliktuale të luftës në Siri e Irak, shpejt ose më shpejt, do të kenë reflektim në trojet tona.
Mënyra se si shtetet shqiptare do të përballen me fenomenin do të tregojë seriozitetin dhe aftësitë direkte të menaxhimit. Nevoja për “riciklim”-rehabilitim është një përgjegjësi për t’i konservuar të mbeturit, pavarësisht në cilën kategori mund t’i klasifikojmë. Minimale do të jetë të hyjmë në atë lloj procesi që realizuam me parë me “mbetjet e huaja” të ardhur nga konfliktet: ujgurët (kinezë) të mbetur nga konflikti në Afganistan, e të ardhur nëpërmjet Guantanamos, por edhe të mbi 2 000 muxhahedinë iranianë, të ardhur nga “Kampi i Lirisë” në Bagdad, deri edhe për refugjatët sirianë të detyruar nga konflikti, që mund të ishin edhe shumë më tepër nëse rruga nuk do të ndërpritej.
Pra gati në të njëjtën metodologji lipset të futemi edhe për shqiptarët e ‘mbetur’ në Siri-Irak, apo edhe në vëmendje për shqiptarët që jetonin më parë në Siri. Eksperienca në menaxhimin e “mbetjeve’ të huaja të konflikteve lipset e është detyrim të kryhet edhe për “mbetjet” shqiptare në konfliktet e huaja. Por, vëmendjen që treguam për ujgurët, muxhahedinët, sirianët, është një përvojë shumë e mirë edhe për rehabilitimin dhe riciklimin e “mbetjeve” shqiptare të konfliktit. Nuk ka arsye që të mendojmë se kërcënimet ndaj sigurisë do të jenë të një niveli tjetër…
Pamja aktuale i gjen shqiptarët në të dyja anët e frontit. Në njërën anë shteti dhe në anën tjetër individë të shoqërisë shqiptare. Shteti është komod dhe nuk ka asnjë vështirësi për të deklaruar vullnetin e vet në krah të koalicionit. Këtë e kemi bërë mirë vazhdimisht. Por, nuk mendoj që është po kaq komod për njerëzit e vet që morën rrugën e Alepos. Ata janë “in middle of nowhere” (në mes të asgjëje). Ata janë mbetje të një fenomeni që vështirë se e kanë kuptuar ndonjëherë. Ata kanë të gjitha vështirësitë, më së pari për të kuptuar aktin e kryer, më tej për t’u gjendur në një tokë ku veç idesë fillestare dhe “shpëlarjes’ vështirë se e lidh arsye tjetër. Ndaj dhe më tej nga mënyra se si do të riciklohen, tashmë këto mbetje të konfliktit, do të përcaktohet jo vetëm fati i tyre i mëtejshëm, por edhe serioziteti i një shteti, që të paktën ka eksperienca të mëhershme apo aktuale por me mbetjet e huaja të konflikteve. E nesërmja e konfliktit është nesër.
*Pedagog në UET
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn dik_Latn