als_Latn dik_Latn sag_Latn
Nga Thomas L. Friedman/
Disa histori duhet të përjetohen për tu kuptuar plotësisht – kriza e Koresë është një prej tyre. Arrita në Seul në mbrëmjen e 28 majit. Kur isha duke u veshur për vaktin e mëngjesit, mëngjesin tjetër, u shkunda nga alarmi i telefonit tim mbi një alarm: Koreja e Veriut sapo kishte gjuajtur një raketë balistike me rreze të shkurtër që ishte përplasur në detin e bregun të saj lindor.
Kam pritur që sirenët të na thonë të shkojmë në strehimoret e hotelit, siç ndodhi kur isha në Izrael gjatë një sulmi me raketa të Hamas. Por nuk kishte sirena. Asgjë. Bufeja e mëngjesit ishte e mbushur. Gjendja ishte kështu: Test me raketa të Koresë së Veriut? Oh, mos i kushtoni vëmendje kushërinjve tanë të çmendur. Mund të më kaloni pak Kimchi, ju lutem?
Unë u kujtoja menjëherë për thënien time të preferuar prej kur jetova në Bejrut gjatë luftës civile libaneze, ku njerëzit gjithashtu u bënë të lidhur me kërcënimin e vazhdueshëm të dhunës. Ishte nga një zonjë e Beirutit e cili i pyeti mysafirëve të saj në darkë: “A do të hani tani ose do të prisni për armëpushimin?”
Disa orë pas testit të raketave, dy bombardues strategjikë amerikanë B-1B Lancer nga Guam fluturuan drejt kufirit në Veri në atë që Koreja e Veriut e quajti “një bombë bërthamore që po lëshonte trysni”. Pa efekt. Tregu i bursës së Koresë së Jugut nuk lëvizi fare.
Në fakt, një nga tregjet më të njohura të orendive për koreanët e rinj është sot Musan, i vendosur pikërisht në jug të DMZ, zonës së demilitarizuar që ndan Jugun nga Veriu. Është një udhëtim i lehtë për në Seul, dhe të rinjtë kanë zbuluar se në qoftë se Veriu nis raketa ose predha artilerie, ata me gjasë do të kalonin lart kokave të tyre sepse janë aq afër kufirit! Qenie Njerezore! Perëndia i do ata. Aftësia e tyre për t’u përshtatur kurrë nuk pushon së mahnituri.
Kam intervistuar një grup studentësh të Kolegjit të Koresë së Jugut në Institutin e Studimeve të Politikave Asan, dhe kjo është çfarë disa thanë: “Frika është dobësuar – me kalimin e kohës ju mësoheni me të.” “Ne nuk besojmë me të vërtetë që Koreja e Veriut mund të na dëmtojë ose të fillojmë luftën, sepse ne mendojmë se jemi më të fortë se ata ekonomikisht dhe ushtarakisht”. “Ne kemi dëgjuar mbi hendekun e PBB-së mes nesh dhe Koresë së Veriut që është 20 herë dhe ne nuk duam të paguajmë më shumë taksa për ta rregulluar këtë gjë”. “Kur shkova në SHBA, u tmerrova për arsyen pse njerëzit atje interesohen më shumë për Korenë e Veriut sesa mua.”
Pas disa ditësh diskutime të tilla, kuptova se Amerika tani është njeriu i çuditshëm në këtë dramë. Pse? Sepse Kina dhe Koreja e Jugut kanë një gjë të përbashkët: gjëja që ata kanë më shumë frikë nuk është një raketë bërthamore e Koresë së Veriut që do i hedh ato në erë. Koreja e Veriut po e hedh vetën në erë – ekonomikisht po shkattërohet nën peshën e sanksioneve – ose mund të hidhet në erë nga Amerika.
Kjo do të përhapte refugjatët dhe materiale kimike në Kinë dhe Korenë e Jugut, duke pasur faturë të madhe pastrimi, dhe për Kinën mund të kishte një Kore të bashkuar, një vend fqinj me armë bërthamore.
SHBA-të – nga ana tjetër – tani frikësohet nga Koreja e Veriut që të mos na hedhi në erë, ose të paktën Los Anxhelos. Nuk do të ishte një ekzagjerim të thuhet se Uashingtoni i frikësohet Koresë së Veriut më shumë se kurrë, ndërsa Kina dhe Koreja e Jugut kanë frikë nga një sulm i njëanshëm i SHBA-së ndaj Koresë së Veriut më shumë se kurrë.
Ose, siç Rob Litwak, eksperti i kontrollit të armëve në Qendrën Wilson Center, e përshkroi atë: frika e Seulit se Donald Trump mund ta tërheqë atë në një konflikt katastrofik në Gadishullin Korean “sjell ndër mend këshillën e Charles de Gaulle gjatë krizës së raketave kubane që duke qenë aleat i SHBA-ve mund të rrezikonte “asgjësimin pa qenë farë pjesë e konfliktit”.
Dhe për këtë arsye, Shtetet e Bashkuara kanë dërguar në Korenë e Jugut bateritë antiraketore THAAD. Por presidenti i ri i Koresë së Jugut po vonon vendosjen e tyre të plotë, duke pasur frikë se do të provokojë Veriun apo do të tjetërsojë Kinën – e cila nuk i pëlqen një sistem antiraketore të SHBA-ve pranë kufirit të saj që gjithashtu mund të mbulojë hapësirën ajrore të saj; Kina ka imponuar një bojkot të pjesshëm ekonomik në Seul për ta bërë këtë të qartë.
Chaibong Hahm, president i Institutit Asan, shpjegoi: “Kur Koreja e Veriut filloi të zhvillonte armë të shkatërrimit në masë që na kërcënuan, SHBA-të u përpoqën të na siguronin ne dhe Japoninë se ‘do të na mbrojnë.'” Hahm tha: Pyetja më pas ishte: ‘A është i vërtetë parandalimi i SHBA? A do të na mbrojë me të vërtetë? ‘”
Por kur diktatori i Koresë së Veriut, Kim Jong-un, gjithashtu filloi të kërcënonte Shtetet e Bashkuara duke ndërtuar një raketë bërthamore me rreze të gjatë, historia u zhvendos për Amerikën. “Nuk bëhej fjalë për të na siguruar neve më shumë se njerëzit e saj,” shtoi Hahm, “që do të thotë që Uashingtoni nuk ka pse konsultohet me ne. Ajo mund të bëjë atë që duhet të bëjë. “Dhe retorika amerikane e Trump-it vetëm përforcon shqetësimin këtu. Disa njerëz “kanë më shumë frikë nga [Trump] se Kim Jong-un”, përfundoi Hahm. “Kim Jong-un e kuptojnë.”
Koreja e Veriut merr 95 për qind të naftës së saj nga Kina. Pekini mund të mbyllë ekonominë e Veriut brenda natës duke ndaluar atë burim. Por kjo nuk ka ndodhur. Ajo ka pezulluar blerjet e qymyrit të Koresë së Veriut, duke dëmtuar financiarisht Pyongyang, por jo mjaftueshëm për të ndaluar testimin e raketave. Tani për tani, duket se Kina do të bëjë sa duhet për të mbajtur Trump në rajon – duke parandaluar Korenë e Veriut për të krijuar një raketë bërthamore që mund të godasë Shtetet e Bashkuara – por kurrë për rrëzuar regjimin ose përfundimin e programit bërthamor.
Po në lidhje me diplomacinë? Tani për tani, Koreja e Veriut nuk tregon gatishmëri për të tregtuar arsenalin e saj bërthamor për garancitë që SHBA nuk do të kërkojë ndryshimin e regjimit dhe Trump nuk do të japë garanci të tilla pa zhdukjen të armëve bërthamore totalisht.
Në të shumtën e rasteve, Kina dhe Koreja e Jugut nuk guxojnë të “vrasin” veriun nga frika se mund të bjerë. Ata nuk guxojnë të “plagosin” atë për shkak të frikës se mund të plagosi si kundërpërgjigje. Ata dhe amerikanët nuk guxojnë të negociojnë me Kimin për shkak të frikës se ata do sjellin bekimet e tij për armët bërthamore – dhe për shkak se nuk i besojnë atij respektimin e ndonjë marrëveshjeje. Dhe ata nuk guxojnë ta injorojnë atë, sepse ai vazhdon të bëhet më i fortë.
Pra, ne të gjithë presim – për diçka.
Në të vërtetë, e tërë situata më kujton fantazinë mesjetare të kriminelit të zvaritur para mbretit për të mbrojtur jetën e tij dhe me sukses e bën këtë duke premtuar se nëse mbreti shpëton jetën e tij, për një vit ai mund ti mësonte kalit të preferuar të mbretit për të kënduar.
Kur krimineli u kthye në qeli, shoku i tij i qelisë e përqeshte atë: Ti kurrë nuk do të mundesh të mësosh kalit të mbretit për të kënduar edhe sikur kishe një jetë të tërë. Dhe njeriu tha: “Nuk ka rëndësi. Kam një vit tani që nuk do e kisha ndryshe. Dhe shumë gjëra mund të ndodhin në një vit. Mbreti mund të vdesë. Kali mund të vdesë. Unë mund të vdes. Dhe kush e di? Ndoshta kali do të këndojë”.
Dhe kjo është politika jonë ndaj Koresë së Veriut. Duke pritur diçka për të zgjidhur këtë problem të pazgjidhshëm. Duke pritur që një kal të këndojë. /The York Times – Lexo.al/
Të ngjashme
-
Makina luksoze që po kërkohet në gjithë Shqipërinë
Një automjet tip “Porche Carrera 4s”.
-
Sulmet ajrore në Siri vrasin 28 civilë, mes viktimave edhe fëmijë
Të paktën 28 civilë janë vrarë,.
-
De Biasi merr fitoren e parë në Spanjë, Alaves triumfon ndaj Levantes
Gianni De Biasi ka marrë tre.
-
Disa mite për fshatin shqiptar dhe histeria pas lotëve të vajzës në Kuvend
Nga Mero Baze* Një vajzë e.
ilo_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn