als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Kurani Fisnik - margaritar i librave hyjnorė
Shkruan: Ajni SINANI
Ne me madhėrinė Tonė e shpallėm Kuanin dhe Ne gjithsesi jemi mbrojtės tė tij. (El Hixhr: 9)
Kurani ėshtė Fjalė e Allahut (kelam Allah) dhe si i tillė u mbart tek Muhammedi a.s pėrmes kryengjėllit Xhibril. Ai ėshtė pėrshkrim i tekstit qė ėshtė skalitur nė Pllakėn Qiellore (Tabula Secreta). Nė tėrėsi ėshtė fjalė e Zotit dhe nuk ėshtė tregim i dorės sė dytė dhe as fryt i mendjes njerėzore.
Etimologjikisht fjala Kuran vjen nga folja arabe karaa qė do tė thotė me recitue, me lexue me zė. Ai ėshtė zbritur nė gjuhėn arabe qė ėshtė gjuha mė e pasur e botės dhe vlerėsohet si njė mrekulli e pakrahasueshme.
Kurani me pėrsosshmėrinė e tij, ėshtė ruajtur nė formėn dhe nė gjuhėn e vet fillestare, fjalė pėr fjalė dhe germė pėr germė. Ėshtė i pėrkryer nė ēdo shkronjė tė tij.
Shpallja e parė ka filluar me pesė ajete, nga surja El Alak, qė i janė shpallur Muhammedit a.s. nė kodrėn e Dritės nė moshėn 40 vjeēare.
Pėrmbajtja e librit tė Zotit ėshtė mahnitėse. Nė tė ska kurrfarė kundėrthėnie apo gabimi, ēfarėdo qoftė ai. Ai ėshtė libri mė autentik i njėsisė sė Zotit.
Askush tjetėr, pos Zotit tė Gjithėdijshėm qė ngėrthen me dijen e Tij ēka ėshtė nė tokė dhe nė qiell, nuk mund tė jetė autor i Kuranit.
Tematikat qė e pėrshkojnė Librin e Zotit janė Njėshmėria e Krijuesit (tevhid), pėrkujtimi (tedhkir), dispozitat (ahkam) dhe besimi nė jetėn e pėrtejme.
Ai lexohet me zė dhe e mrekullon veshin e lexuesit dhe tė dėgjuesit njėkohėsisht. Leximi i tij ndikon nė mėnyrė magjepse edhe tek ata qė nuk i kuptojnė fjalėt e tij nė gjuhėn arabe. Nė vetė kumbimin dhe jehonėn e fjalėve tė Zotit qėndron fuqia Hyjnore qė prek thellėsinė e shpirtit.
Stili i tij i pasur ėshtė i rreptė, madhėshtor dhe i mrekullueshėm, dhe smund tė krahasohet me tė asnjė stil njerėzor. Ai ėshtė i jashtėzakonshėm dhe sipėror, pėrplot bukuri tė mahnitshme.
Kurani pėrmban njė elokuencė tė mrekullueshme dhe tė pashembullt, qė ėshtė e paimitueshme dhe e paarritshme edhe nga poetėt mė tė mėdhenj. Ai nuk ėshtė as prozė e as poezi e rėndomtė. Ēdo lidhje, metaforė ose pėrsosmėri gjuhėsore e tij bart nė vete tė vėrtetėn dhe mrekulli tė panumėrta.
Arabėt qė ishin mjeshtėr nė prozė dhe poezi, qenė tė detyruar tė dorėzohen para stilit tė shkėlqyeshėm e tė pastėr tė tij. Pas ēdo fjale dhe germe tė Kuranit ndihet prezenca e Provanisė Hyjnore. Ato shprehin falėnderim, madhėrim dhe adhurim pėr Krijuesin e gjithėsisė.
Ndikimi i fuqishėm i gjuhės magjepse tė Kuranit, me muzikalitetin e saj pėrmes rrokjeve tė pėrsosura dhe rimės sė shkėlqyer, ka bėrė qė tė galdohen dhe ngazėllehen zemrat e entuziazmuara tė atij populli orator arab qė ishte i dashuruar me poezinė dhe oratorinė.
Ēdo sure e Kuranit ėshtė origjinale, me tė shprehurit e saj specifik, dhe dallon pėr nga ritmi dhe stili i saj karakteristik. Ēdonjėra prej tyre ka metrikė tė veēantė dhe ėshtė e zbukuruar me figura stilistike qė pėrkojnė me kompozimin unikal dhe pėrmbajtjen shumėkuptimore dhe shumėdimensionale tė saj.
Magjepsja qė del ēuditėrisht nga forca e gjuhės dhe fuqisė poetike tė tekstit tė tij ėshtė mahnitėse dhe fascionuese. Vargjet kuranore pėrmes bukurive dhe xhevahireve tė shumta e bėjnė Kuranin njė perlė brilante.
Te disa sure, tė gjithė ajetet pėrfundojnė me rimė tė njėjtė, te disa, shumica e tyre, kurse te disa tė tjera pėrfundojnė nė pėrputhje me tėrėsinė pėrmbajtėsore qė ka surja. Ato, me muzikalitetin dhe rimėn e shkėlqyer, me ėmbėlsinė dhe bukurinė magjepse, lėnė mbresa tė papėrshkrueshme nė zemrėn e besimtarit.
Ajetet me ritėm kumbues tė jashtėzakonshėm e me rimė melodike krijojnė efekte tė fuqishme emocionale, pėrmes zanoreve dhe bashkėtingėlloreve tė llojllojshme. Mrekullia e vargjeve kuranore, mund tė konsiderohet e pėrhershme, sepse ndikimi i tyre ėshtė i pėrhershėm dhe aktualiteti i tyre i vazhdueshėm.
Edhe pse me stil diametral tė ndryshėm, vargjet kuranore arrijnė majat e bukurisė sė shprehjes dhe kulmin e fuqisė sė shkoqitjes. Ato pėrmes lidhjes me njėra tjetrėn e pasurojnė tematikėn e sures dhe janė nė harmoni me njėra tjetrėn. Ēdo shkronjė dhe pjesėz ėshtė nė funksion tė kuptimit dhe stilistikės sė ajetit kuranor. Prandaj ēfarėdo zėvendėsimi apo ndėrrimi i ndonjė shkronje apo pjesėze do tė rezultonte me humbjen e kuptimit dhe stilit qė synohet.
Kurani ėshtė njė univers i pafund dhe njė burim frymėzimi e fisnikėrimi i pashtershėm pėr mendjen dhe shpirtin e njeriut. I Lartėsuari ēdo gjė nė Librin e Tij e ka thėnė nė mėnyrė impozante, dhe me fjalė tė mrekullueshme.
Kurani vazhdimisht tė impresionon me leximin e mėtejshėm tė tij. Gjatė rileximit jo vetėm qė nuk na sjell mėrzi, por madje dashuria ndaj tij shtohet dhe gjithnjė zbulojmė kuptime qė nė leximin e mėparshėm nuk i kemi vėrejtur fare.
Ai ėshtė libri i vetėm nė botė qė mėsohet nga qindra e mijėra njerėz pėrmendėsh. Ėshtė mė i lexueshmi dhe ka ndikimin mė tė madh nė jetėn e besimtarėve.
Nė origjinalitetin e tij nė arabisht, ėshtė unikal dhe i pakrahasueshėm. Me daljen nė botėn fenomenale, nė hapėsirė e kohė ai ka mbetur i pandryshuar, qė nga shpallja e tij deri nė ditėt tona. Atij nuk i ėshtė hequr, e as nuk i ėshtė shtuar qoftė edhe njė shkronjė e vetme, qė nga koha kur i ėshtė shpallur tė Dėrguarit tė Zotit.
Ai ėshtė libri i vetėm nga librat e Zotit qė ėshtė ruajtur me kujdes tė madh dhe amanet tė besueshėm, nga ēfarėdo lloj shtrembėrimi apo devijimi.
Stili i Kuranit ėshtė krejt ndryshe nga stilet e tjera. Gjuha dhe shkrimi i tij janė tė ndryshme nga gjuha dhe shkrimi ynė. Sapo pėrkthehet nuk quhet mė Kuran, por pėrkthim i kuptimit tė tij, ngase ēdo pėrkthim ėshtė riprodhim njerėzor dhe jo fjala fillestare e Zotit.
Retorika e mrekullueshme e Kuranit nė gjuhėn arabe, ritmet e ndryshme tė ndėrlikuara e madhėshtore shquhen aq shumė sa qė asnjė pėrkthim nė asnjė gjuhė tjetėr nuk mund ti pėrcjellė ato dhe ajo qė ėshtė pėrkthyer tingėllon nė mėnyrė tė zbehtė kundrejt madhėshtisė sė origjinalit. Shumė finesa dhe tinguj, qė e pėrcjellin ēdo fjalė tė tij, e bėjnė shumė tė vėshtirė ēdo pėrkthim nga gjuha arabe.
Shumėkuptueshmėria dhe pafundėsia e Librit tė Allahut nuk pranon kufizim. I Lartėsuari thotė: Sikur tė gjithė drutė nė tokė tė jenė lapsa dhe sikur detit ti shtohen edhe shtatė dete (e tė jenė ngjyrė), nuk do tė mbaronin fjalėt e Allahut (do tė shtereshin detet dhe do tė mbaronin lapsat, por jo mrekullitė e Librit tė Zotit) (Llukman: 27).
Kurani ėshtė njė gurrė e pashterur urtėsish dhe mrekullish. Qysh prej 14 shekujsh, sa mė shumė qė kalon koha, ashtu sikurse nga fundi i detit qė nxirren margaritarė tė fshehur tė panumėrt, po ashtu zbulohen e nxirren nė dritė mrekullitė dhe misteret e tij, qė skanė tė mbaruar. Kėshtu do tė vazhdojė derisa tė ketė jetė mbi tokė.
als_Latn luo_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn