als_Latn dik_Latn sag_Latn
(konica.al)- Fakti që kushdo e ka një pasaportë, nuk bën që të gjithë t’i lënë shtëpitë e tyre për të parë se çfarë ndodh atje jashtë. Në këto kushte, një operator, një histori e bukur dhe një staf i mirë ta mundësojnë këtë duke ta sjellë botën përpara syve. Njerëzit duan që, kur të rehatohen përballë televizorit, t’i çosh diku. Pavarësisht nëse i bën të qajnë, të qeshin apo të meditojnë, rëndësi ka t’u dhurosh emocion. Nëse arrin edhe t’i ndërgjegjësosh, atëherë puna e ka arritur qëllimin. Genti ka thuajse 20 vjet që e bën këtë. Që prej vitit 1990, si emigrant në Itali, jeta e tij ka qenë një aventurë e vërtetë, një udhëtim i vazhdueshëm nga njëri vend në tjetrin, nga njëra kulturë në tjetrën, gjithnjë duke vrapuar, në ndjekje të ‘historisë’ së radhës. Ka plot për të mësuar, ndaj rehatohuni dhe lëreni veten të lirë në një udhëtim imagjinar me Gentin.
Genti, ti bën pjesë në eksodin e parë të të larguarve nga Shqipëria. Si e kujton atë periudhë?
Si një kaos total, me njerëz që vraponin drejt portit, ulërima, madje dhe ndonjë të shtënë. Unë isha në shërbim ushtarak atëherë. Shkova të shihja dhe pashë diçka që për ne shqiptarët ishte e paimagjinueshme: një anije e tejmbushur me mijëra shqiptarë. Nuk u mendova dy here… Ishte momenti që kisha pritur që nga koha kur fëmijë shikonim fshehurazi televizionet italiane. Po flas për 4 Marsin, 1990. U nisëm me anijen ’Durrësi’ që mbante, veç të tjerash, edhe peshën e ëndrrës së mijëra shqiptarëve për një jetë më të mirë.
Cila ishte pika e takimit me dokumentarin pas gjithë përpjekjeve të fillimit si emigrant?
Gjithçka nis në shtator 1996 kur një i njohuri im, Bruno Mariani, titullar i “Societa generale dell’Immagine” (kompani prodhimi dokumentarësh), më kërkoi ta ndihmoja me një ekip që xhironte në luginën Susa në Torino. Gjatë kësaj kohe mësova nga një vajzë operatore shumë e zonja në punën që bënte. Pas 5 ditë xhirimesh, më vjen propozimi nga pronari i kompanisë i cili më thotë: “Po pse nuk vjen ta mësosh këtë zanat meqë të pëlqen kaq shumë?”. Nisa të mësoj kështu montazhin e videove. Një vit më vonë, pasi kisha bërë pak nga gjithçka, më dhanë një telekamera dhe më lanë të bëja xhirimet e para. Në vitet ‘98-‘99, Rai na kërkon një cikël dokumentarësh në mal dhe vendosin të më dërgojnë mua për xhirimet. Dokumentari i parë ishte për luginën Aosta, në malin Cervino, realizuar për “Geo & Geo”, me regjisor Davide Demichelis. Këtu nis edhe aventura ime. U gjenda në vendin e duhur , në momentin e duhur, por më është dashur edhe shumë punë dhe përkushtim për të ruajtur nivelin e kërkuar.
Sa dokumentarë numëron deri tani?
Kam realizuar më shumë se 150 të tillë në më shumë se 50 vende të botës. Ruanda, Brazil, Mozambik, Polinezi, Zambia, Bora Bora, Honduras, Hong Kong, Malajzi, Madagaskar, Sri Lanka, Tajlandë, Pol i Veriut, etj., kanë qenë vetëm disa nga vendet që kemi përshkruar me kamera. Me Daviden kemi bashkëpunuar për 12 vjet, duke realizuar shumë dokumentarë për programin “Timbuktu” të Rai 3 që transmetohej të shtunën në mbrëmje, në “prime time”. Historitë kishin në qendër kryesisht bashkëjetesën e njeriut me kafshët dhe subjektet ishin mjaft interesante. Më kujtohet kur në Mali, në një fshat të humbur të Afrikës perëndimore, kishin krijuar pellgje të mëdha ku jetonin krokodilë që, sipas tyre, ishin paraardhësit e tyre pas vdekjes ndaj dhe i shihnin si të shenjtë, ose në Madagaskar, lemuri babacutu (lloj kafshe), ishte i shenjtë pasi kishte shpëtuar një fëmijë. Në Tajlandë mësuam historinë e zonjës Lek Chairlet, që kishte fituar çmimin Nobel pasi falë denoncimit dhe luftës së saj, kishin shpëtuar shumë elefantë që jetonin tashmë në qendrat e tyre të lirë dhe të pashfrytëzuar, pastaj ishujt Falkland në Atlantikun Jugor me shumë specie pinguinësh dhe albatrosësh apo zhytja me peshkaqenët në Polinezi ku një peshkaqen limon tentoi të kafshonte Daviden, por për fat mori vetëm maskën, moment që gjendet në dokumentar.
Cilin do të veçoje prej tyre për mbresat që të ka lënë?
Nuk është e lehtë t’i ndaj sepse në çdonjërin kam dhënë një pjesë të vetes, por ata që më kanë shënjuar veçanërisht janë: “La lista del console” e Alesandro Roca, që trajton gjenocidin në Ruandë, “Melting land” e Greg Hemings, për ngrohjen globale, xhiruar në Kanada me “inuitët” (indigjenët që jetojnë atje) dhe “Vuoti a perdere” e Silvia Baci dhe Mario Testa, që tregon për psikiatritë në Itali.
Të xhiroje “La lista del console” me konsullin e Italisë në Ruandë që me përpjekjet e tij ka shpëtuar qindra fëmijë nga vdekja, ka qenë për mua një privilegj. Rijetimi i atyre momenteve çmendurie kolektive ku në pak muaj bëheshin një milionë të vdekur midis fiseve hutu (klasa sunduese) dhe tutsi (fermerët fshatarë), ka qenë një eksperiencë mjaft shokuese. Një milionë banorë, burra, gra dhe fëmijë të vdekur vetëm sepse i përkisnin një etnie të ndryshme dhe të gjithë të vrarë dhe masakruar me hanxhar… Tragjedi të tilla lënë sigurisht shenja të pashlyeshme. Ndërkaq, “Melting land” është xhiruar në Nunavik, një fshat me shumë pak banorë në veri të Kanadasë, thuajse në Polin e Veriut. Xhirimet janë bërë në dy stinë të ndryshme, në verë dhe në dimër. Ka qenë një eksperiencë e mrekullueshme të xhiroje në më pak se -30 gradë dhe të shkoje në gjueti me banorët e fshatit. Udhëtonim me orë të tëra mbi detin e ngrirë me motoslitat e dëborës, teksa ata na tregonin për ndryshimin e klimës që po ndodh kohët e fundit, kurse “Vuoti a perdere” është një dokumentar për psikiatritë, realizuar në një mënyrë të veçantë. Kemi intervistuar persona dhe ish-pacientë që na tregonin për eksperiencat e tyre mizore dhe pasi i montonim intervistat, i projektonim ato në muret e godinave nga ku kishin ardhur këto mizori, të xhiruara si të ishin dëshmi në vend. Të punoje natën në vende të tilla, tashmë të braktisura dhe të përjetoje historitë e dëshmitarëve, të bënte të ndiheshe sikur ishe në një film horror.
Çfarë të kanë mësuar këto vite udhëtim nëpër botë?
Thonë që kush udhëton, jeton dy herë dhe kjo është e vërtetë. Udhëtimet të hapin mendjen, të bëjnë të kuptosh që në botë ekzistojnë realitete kaq të ndryshme, por jo më inferiorë se i yti, thjesht ndryshe dhe kjo duhet respektuar. Momentet më intensive dhe të lumtura, unë i kam patur mijëra kilomentra larg qytetërimit ku mungonin të mirat materiale, por kishte shumë humanizëm dhe zemër që të mbushte me gëzim.
Me kaq shumë kultura dhe njerëz në mendje, kudo dhe kushdo me një histori për t’u treguar, të shkruarit e një libri ka qenë në planet e tua?
E kam menduar. Kujtimet janë pafund… Pati një periudhë që të udhëtuarit më ishte kthyer në varësi. Qëndroja jashtë Torinos 7 muaj në vit dhe çdo udhëtim ishte si të udhëtoje në kohë. Nëse një ditë do t’i përmblidhja të gjitha në një libër, titulli do të ishte “Rreth botës me 100 km në orë” që në mënyrë metaforike përshkruan edhe mënyrën si funksiononim duke qenë gjithë kohës në lëvizje. Punohej gjatë ditës dhe shpesh udhëtohej natën për të kursyer kohë, ndaj dhe shumë vende i kam parë më shumë nga ekrani i telekameras, pasi nëse do që këto pamje mahnitëse t’i dokumentosh për t’ia përcjellë dikujt përmes ekranit, nuk mund t’ia lejosh vetes në asnjë moment shpërqëndrimin. Për më tepër, kafshët janë të paparashikueshme… Mund të rrish gjithë ditën dhe nuk ndodh asgjë dhe sapo mendon që ke mbaruar dhe e fik telekamerën, ndodh gjithçka… Megjithatë, ka patur edhe momente kur kam ulur telekameran dhe këto mrekulli i kam marrë me vete në kujtesën time e një prej tyre ka qenë në ishujt Folkland, në një perëndim dielli në oqean me dallgët e egra që thyheshin tek shkëmbinjtë dhe mijëra albatrosë që fluturonin përpara meje…
Vendet që të kanë bërë përshtypje?
Kjo botë është e mbushur me mrekulli dhe kur ti mendon se i ke parë të gjitha, del diçka tjetër që të mahnit… Në Polinezi, për shembull, ishujt e aktorit të madh, Marlon Brando, janë një parajsë në formë rrethore që përbëhet nga 7 ishuj të vegjël, njërin prej të cilëve e quajnë “ishulli i zogjve” dhe ku deri më sot nuk ka shkelur asnjë këmbë njeriu. Një mrekulli e vërtetë… Një tjetër vend që më ka emocionuar vërtet janë edhe Ujëvarat “Victoria” në Zambia, një nga mrekullitë e botës. Askush nuk mund të mbetet indiferent përballë kësaj force të natyrës. Imagjinoni pastaj të jeni në një kopësht zoologjik në Afrikë, me shumë kafshë, të gjitha të lira dhe ti mes tyre… Kjo ishte eksperienca në Botswana, një nga vendet më të pasura të Afrikës ku turizmi është vetëm për pak persona, ata me shumë fat dhe shumë para. Një tjetër eksperiencë e mahnitshme ka qenë ajo në Delta del Okavango ku kam patur fatin të xhiroj në një resort me çadra në mes të parkut dhe kur hapje derën, të shfaqej përpara një elefant, një hipopotam apo një gjirafë. Mjafton të ndiqje rregullat e parkut dhe çdo gjë ishte në harmoni…
Po për foton ku disa femra gjysmë të zhveshura kërcejnë një valle tradicionale, çfarë ke për të na thënë?
Oh, aty kemi qenë në Brazil, ku bëmë një dokumentar për mënyrën si jetojnë vendësit atje. Vajzat që shihni në foto janë të bijat e kryetarit të fisit dhe vajza e madhe ishte shumë tërheqëse. Për kuriozitet e pyeta guidën tonë se si mund ta bëja për vete dhe ai më tha që për t’u martuar me të duhet të kaloja disa prova në mënyrë që ta bindja se isha i denjë për të. Duhet të shkoja për gjueti dhe të vrisja disa kafshë për të, vetëm me shtiza, duhet të ndërtoja një shtëpi – kasolle të madhe dhe t’ia dhuroja, pastaj ajo ka të drejtën të zgjedhë. Me pak fjalë, një sfidë e humbur që pa nisur. “Unë maksimumi telekamerën mund t’i jap” thashë dhe kështu u mbyll ajo histori.
Ti ke punuar edhe me Sanremon, apo jo?
Kam 12 vjet që jam i angazhuar me Sanremon dhe duke hequr faktin që është një nga eventet më të rëndësishme artisike në vend, pjesa më interesante, si kudo, janë prapaskenat me foto apo video nga “green room” ku artistët qëndrojnë pas shfaqjes. Këtë vit takova edhe Ermal Metën një talent që e meriton të jetë aty ku është dhe më lart.
Ermali, Elsa Lila, ti dhe si ju shumë të tjerë, ia kanë dalë të krijojnë një imazh të mirë për shqiptarët dhe Shqipërinë në Itali. Ti ke qenë edhe pjesë e një reportazhi me këtë subjekt. Si u gjende aty?
Për herë të parë në kaq vite punë, më ndodhi një surprizë e bukur. Një gazetare e “Presa diretta” nga Rai 3, që është shumë popullor këtu në Itali më telefonon dhe më thotë që do të punonim bashkë për disa intervista të një reportazhi mbi shqiptarët. Ajo sigurisht nuk e dinte prejardhjen time. Kur takohemi ditën tjetër dhe nisemi për të filluar xhirimet e ditës, në makinë flasim për temën, që ishte e marrë nga një artikull publikuar pak kohë më parë me titullin “Che fine hanno fatto i albanesi” (ku kanë përfunduar shqiptarët). Aty i them që jam edhe unë shqiptar dhe pasi i tregova historinë time, u duk shumë e interesuar dhe më tha “Ok, ti je një nga personazhet që unë po kërkoja”. Të them të drejtën ideja e intervistës më pëlqeu, pasi për herë të parë po flitej mirë për shqiptarët që jetojnë në Itali si dhe për ata që janë kthyer dhe kanë sjellë në Shqipëri eksperiencën e marrë këtej. Kemi xhiruar në Torino dhe në Shqipëri. Pjesë e reportazhit ishte edhe Altin Prenga i “Mrizit të Zanave”, të cilin unë pata fatin ta njihja personalisht, por edhe shumë persona të tjerë që sot janë mjekë apo sipërmarrës me ide shumë bashkëkohore mbi ambientin dhe zhvillimin e vendit.
Me çfarë po punon tani?
Gjithmonë me SGI në bashkëpunim me Rai-n. Aktualisht po bëjmë xhirime ditore për programe të ndryshme. Sot bëra disa xhirime për programin “Alle falde del Kilimangiaro” në Rai3, dje për “Geo & Geo”, javën që kaloi për Rai Storia dhe një ditë përpara për “Voyager” të Rai 2.
Shijon akoma njësoj të jetuarit me 100 km në orë?
Mendoj që ka një moment për të gjitha në jetë. Të jetosh me 100km/h, gjë që unë e kam bërë dhe të ndalosh për të shijuar momentet dhe familjen, atë që po bëj tani. Për momentin, bashkëshortja, Eliza dhe fëmijët Viola, Zoe dhe Martino janë gjëja më e rëndësishme për mua.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn