als_Latn dik_Latn tur_Latn
Nga Rita Strakosha
Ka një përshtypje mes psikologëve shqiptarë se manuali diagnostik dhe statistikor i sëmundjeve mendore, publikim i Shoqatës Amerikane të Psikiatrisë, DSM-ja, është i vetmi manual diagnostik i posaçëm për sëmundjet mendore, i përdorur nga psikologët e gjithë botës. Në fakt nuk është i vetmi.Krahas tij është manuali kinez, “Klasifikimi Kinez Për Çrregullimet Mendore”, manuali latino-amerikan “Guida Latin Amerikane për Diagnozën Psikiatrike” si dhe manuali kubanez “Fjalori psikiatrik”.
Pse ka disa manuale?
Në nozologjinë psikiatrike ka dy trende paralele: njëri synon ndërkombëtarizimin e klasifikimit të problemeve mendore, kurse trendi i dytë synon përfshirjen në diagnostikim të veçorive kulturore, që trajtimi të jetë më efikas. Nuk bëhet fjalë thjesht për ndryshime teorike por për ndryshime me rëndësi klinike duke qëne së ka ndryshime të mëdha kulturore nga vendi në vend. Vetë autorët e Manualit Diagnostikues Amerikan kanë pranuar se zbatimi i këtij manuali në vendet e tjera pa pasur parasysh ndryshimet kulturore mund të sjellë në diagnostikim të gabuar.
Manuali kinez
Klasifikimi Kinez i Çrregullimeve Mendore ( ÇMD), i botuar në vitin 1979 dhe aktualisht në versionin e tretë të tij. Është në gjuhën kineze si dhe anglisht. Është i ngjashëm në strukturë dhe kategori me ICD-në dhe DSM-në, por ka ndryshime në diagnozat kryesore si dhe 40 çrregullime shtesë që jan specifike pëf kulturën kineze. Psikiatrët kinezë e preferojnë për thjeshtësinë, qëndrueshmërinë, përfshirjen e çrregullimeve prezente në kulturën kineze si dhe përjashtimin e disa çrregullimeve që janë në manualin amerikan. ICD-10 e përkthyer në kinezçe është e vështirë për tu përdorur nga profesionistët kinezë sepse ka fjali të gjata, terma të vështirë.
Në çrregullimet afektive diagnoza kryesore nuk është depresioni por neuroastenia. Neurastenia konsiderohet si çrregullim më i rëndë se depresioni. Në versionin kinez të neurastenisë theksohen simptomat somatike, lodhja, ndjenjat depresive. Neurastenia nuk konsiderohet stigmatizuese në Kinë dhe përdorimi i saj si diagnozë kryesore pasqyron prirjen e kinezëve për të somatizuar problemet emocionale. Kjo shikohet më shumë si çrregullim jo thjesht psikiatrik por i gjithë sistemit nervor.
Personalitetin kufitar e quan personalitet impulsiv, nuk e ka çrregullimin e pedofilisë, por ka çrregullimin e homoseksualitetit ego-distonik. Çrregullime shtesë të manualit janë:
- Koro,
- devijimi kigong (qigong),
- çrregullimet nga supersticionet apo magjitë,
- psikoza e udhëtimit.
Koro është një çrregullim ku personi ka frikë se mos i zvogëlohen ose futen brenda në trup organet gjenitale. Devijimi kigong ndodh kur personi ndjen lëvizje të pakontrolluar energjie (ki) në trup. Simptoma të tjera janë: dhimbje koke, pagjumësi, lëvizje rë pakontrolluara të trupit. Ky çrregullim ndodh tek personat që bëjnë arte marciale, të përhapura në vendet aziatike, dhe tek personat që meditojnë.
Guida Latin Amerikane për Diagnozën Psikiatrike
Manuali latin ka 3 çrregullime që nuk gjenden në atë amerikan dhe ndodhin në kulturën latine: Nervios, Ataques de Nervios dhe Susto. Nervios është nje çrregullim që shoqërohet me episode të përsëritura të trishtimit ose ankthit ekstrem, shoqëruar me simptoma somatike si dhimbje koke dhe/ose dhimbje muskujsh, nauzea, humbje oreksi, lodhje, pagjumësi, reaktivitet i pakësuar. Është më i shpeshtë tek grate dhe shoqërohet me stres, çekuilibër emocional e vetëvlerësim të ulët.
Ataques de Nervios: ndodh zakonisht si pasojë e eksperiencave stresuese akute, sidomos vdekje, konflikt familjar. Simptomat janë: dridhje, ndjenjë të nxehti që fillon në gjoks dhe ngrihet drejt kokës, të fikët, kriza epileptike. Shpesh shoqërohet me një ndjenjë humbjeje kontrolli, axhitacion, xheste vetëvrasjeje dhe haluçinacione auditive. Kriza konsiderohet si e pranueshme nga rrethi shoqëror i vuajtësit dhe me mbështetje ky e merr shpejt veten.
Susto: është një çrregullim tjetër me simptoma kronike somatike që vijnë nga “humbja e shpirtit”, pas një episodi frike ekstreme. Prek më shumë indigjenët. Frika zakonisht shkaktohet nga forca të mbinatyrshme. Susto mund të përjetohet dhe nga personat që janë pranë personit që po e përjeton. Simptomat janë : ethe, diarre, humbje oreksi, axhitim, pagjumësi, konfuzion, apati, depresion, mbyllje. Mendohet se ky është një variant kulturor i krizës së panikut.
Autorët e manualeve latine, kineze, kubane si dhe amerikane janë përfshirë në azhornimin e Klasifikimit Ndërkombëtar të Sëmundjeve, duke qenë se sjellin perspektivat rajonale në këtë proçes.
bem_Latn als_Latn als_Latn als_Latn scn_Latn als_Latn als_Latn als_Latn luo_Latn zul_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn