als_Latn dik_Latn sag_Latn
Kur Policia e Kosovës, javën e kaluar, njoftoi për rrezikun që mund të kanoset nga një lojë “online”, shumica e qytetarëve kosovarë, sidomos të punësuar, nuk ishin në dijeni se këtë lojë mund ta luajnë edhe fëmijët e tyre dhe se rrjedhimisht edhe mund të rrezikohen.
Sipas Policisë së Kosovës, vetëm më 16 qershor të këtij muaji, pas raporteve të para për praninë e “The Blue Whale Game” tek ne, ishin paraqitur gjashtë raste të fëmijëve që kishin tentuar ta luajnë këtë lojë, mirëpo siç thonë ata mund të ketë edhe raste të tjera të pa raportuara. Falë mediave të cilat kanë publikuar tregimin e një vajze nga Gjirokastra, të cilës ia kanë shpëtuar jetën në momentin e fundit, është dërguar një mesazh i rëndësishëm edhe për prindërit edhe për fëmijët.
“The Blue Whale Game” (Loja Balena Blu) është një lojë që zhvillohet “online” dhe shpërndahet përmes rrjeteve sociale. Personat që vendosin ta luajnë, duhet të kryejnë detyra të ndryshme: t’i shikojnë filmat horror, të qëndrojnë pa gjumë disa netë, t’i gërvishin duart duke vizatuar një balenë, e deri te niveli i fundit kur nga lojtarët kërkohet të kryejnë vetëvrasje për të fituar lojën.
Si ilustrim i përmasave të kësaj loje dhe rrezikun që pohohet se kanoset nga ajo, deri tani janë regjistruar mbi 130 raste të vetëvrasjeve vetëm në Rusi.
Kjo vetëm sa shkon e konfirmon se interneti, rrjetet sociale dhe lojërat, krahas përparësive të pamohueshme që mund të ofrojë, thuajse në çdo sferë, sot po shndërrohet edhe në varësi, por edhe po paraqet edhe rrezik sidomos për fëmijët.
Naim Telaku, psikolog në Ambulancën Psikologjike “Uni” në Prishtinë, thotë se ekspozimi i fëmijëve në përmbajtje të dhunshme, bën që ata të jenë më agresivë.
“Këto përmbajtje e rrisin agresivitetin e fëmijëve në aspektin kognitiv dhe në atë emocional. Natyrisht ato sjellje nisin me tërheqje sociale dhe pastaj rigrupime në formë bandash, deri te sjelljet kriminale, në ato rastet me ekstreme”, thekson ai.
Sipas Telakut, një rrezik tjetër për të miturit është edhe fakti se rreth 80% e gjithë përmbajtjes në internet është pornografike.
Në një pyetësor të realizuar në vitin 2014 nga “Save the Children” dhe Qendra për Studime të Avancuara FIT, me 1,150 fëmijë kosovarë të moshës 9–16-vjeçare, 41% e të anketuarve pranojnë se kanë shikuar përmbajtje pornografike, ndërsa 28% e tyre kanë përjetuar dhunë verbale përmes internetit.
Adelina Avdiu, nënë e dy fëmijëve të vegjël, thotë se përpiqet ta kontrollojë djalin e saj 4 vjeç kur ai përdorë telefonin.
“Unë e lejoj atë ta përdorë telefonin, mirëpo e kontrolloj atë vazhdimisht se çfarë po bën. Nuk e lë të shikoj gjëra të frikshme, pasi që ka ndodhur më herët që fëmija im është frikësuar natën”, thotë ajo.
Katërmbëdhjetë vjeçarja Era Qerimi tregon se ajo e përdorë internetin deri në pesë orë në ditë.
“Internetin e përdori për rrjete sociale, por edhe për të dëgjuar muzikë dhe shikuar filma. Si rrjete sociale, Instagramin e përdori deri në dy orë në ditë, ndërsa Facebook-un dhe Snapchat-in më pak”, shton ajo.
Mefail Sylejmani, arsimtar i matematikës në Shkollën Fillore “Thimi Mitko” në Gjilan, mendon se shtimi i përdorimit të rrjeteve sociale ka më shumë ndikim negativ se pozitiv, gjë që sipas tij po manifestohet edhe në procesin mësimor.
“Ndalimi i telefonave në shkolla është vendim i qëlluar edhe pse kohëve të fundit ai po zbatohet çdo ditë e më pak. Kjo si pasojë që dinamika e jetës ka bërë telefonin të paevitueshëm, edhe pse unë qëndroj pas mendimit tim që telefonat duhet të ndalohen rreptësisht në institucionet arsimore dhe që koha e shpenzuar nëpër rrjete sociale të jetë minimale”, thekson ai.
Në raportin e “Save the Children” dhe Qendrës për Studime të Avancuara FIT, 93% e fëmijëve në Kosovë e përdorin internetin, ndërkohë që 84% prej tyre kanë llogari në Facebook apo Twitter. Në këtë raport shihet se fëmijët kosovarë janë shumë më aktiv se p.sh. moshatarët e tyre në Bullgari (54%), Rumani (46%) ose Turqi (49%). Interesante është se 35% e fëmijëve kosovarë kanë deklaruar se ndihen shumë të sigurt kur përdorin internetin, ndërsa 26% deklaruan të kundërtën.
Sipas Planit Strategjik për Mbrojtjen e Fëmijëve nga Rreziqet në Internet, të publikuar në vitin 2015 nga Zyra e Kryeministrit, në Kosovë ka legjislacione specifike, siç është Ligji për Krime Kibernitike. Për mbrojtjen e fëmijëve në internet janë angazhuar edhe policia, gjyqësori, pushteti lokal dhe çfarë është e rëndësishme Autoriteti Rregullator i Komunikimeve Elektronike dhe Postare (ARKEP).
Hamide Latifaj, pedagoge në Prishtinë, thotë se si pasojë e përdorimit të tepruar të internetit, fëmijët mund të kenë edhe probleme shëndetësore.
“Fëmijët zakonisht kanë probleme me plogështinë e muskujve të shpinës që e shton numrin e deformiteteve të kraharorit dhe boshtit kurrizor, dhembje në qafë dhe pastaj është obeziteti, pra trashja. Edhe prindërit të angazhuar pas punëve, bizneseve të tyre, nuk po iu përkushtohen shumë fëmijëve. Ata duhet të inicojnë të dalin bashkë, derisa fëmija vetë nuk e shprehë këtë”, thotë Latifaj.
Edhe psikologu Telaku pohon se përdorimi i internetit sidomos nga fëmijët mund të shkaktojë varësi si sëmundje.
“Varësia nga interneti është gjendja në të cilën mungesa e qasjes në rrjet shkakton distres fiziologjik dhe psikik, d.m.th. rriten ndjesitë e irritimit, frustrimit dhe ankthit. Kjo varësi, sikurse çdo varësi tjetër është çrregullim më vete, në këtë rast, çrregullim i ankthit”, thotë ai.
Arbresha Berisha
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn bos_Latn