als_Latn uzn_Latn ron_Latn
Vdekje si e Stalinit, Enveri nuk vdiq n shtrat por n dysheme
Libri i BLENDI FEVZIUT
Gazetari dhe drejtuesi i Opinion hedh drit, me an t nj libri biografik mbi jetn dhe vdekjen e Enver Hoxhs. UET Press sjell librin q promovohet dhe hidhet n treg sot ENVER HOXHA-E PARA BIOGRAFI E BAZUAR N DOKUMENTE T ARKIVIT PERSONAL DHE N RRFIMET E ATYRE Q E NJOHN.
Mngjesin e 9 prillit 1985 Sokol Hoxha, djali i vogl i Enver Hoxhs, ishte ende n shtrat n shtpin e pushimit n Vlor, kur nj oficer i sigurimit trokiti n dern e tij: Enver Hoxha ishte rnd dhe ai duhej t kthehej n Tiran.
Enver Hoxha kishte rn n vdekje klinike q at mngjes, rreth ors 9.00, ndrsa nj infermier po e lante, si dshmon Nexhmije Hoxha:
Ishte ora 9 pa pak kur u futa n dhom me gazetn Zri i popullit n dor [...] kur po ndiqja veprimet e infermierit dhe po prisja t mbaronte, pr nj sekond, Enveri u drodh dhe iu var koka mbi gjoks [...] Un brofa n kmb dhe brtita: Enver! Pastaj e tmerruar pash infermierin q, duke e shtrir me nxitim, m tha: Shpejt, shpejt mjekt, dhe filloi frymmarrjen artificiale me goj. Un shtypa me forc dhe papushuar, n form alarmi, zilen q kishim drejtprdrejt me dhomn e improvizuar t mjekve dhe ata arritn m vrap. (1)
Por ekipi i mjekve nuk mund t bnte asgj. Ata e gjetn at t shtrir jo n krevat, si dshmon zonja Hoxha, por n dysheme. N momentin e fundit ishte orvatur t hidhte dy hapa, i shtyr nga nj vrull dhe fuqi e fundit, por nuk kishte arritur dot. Ishte shembur n tok, uditrisht n nj sken identike me at t orve t fundit t idhullit t tij, Josif Viserianovi Stalinit. Prpjekjet pr tia kthyer zemrn n pun funksionuan prkohsisht, por prmendja nuk ndodhi dot. Njeriu q kishte sunduar Shqiprin pr 41 vjet me radh kishte hyr n dy nett e fundit t jets s tij, dy nett m inkoshiente t saj. Ai nuk u zgjua m kurr.
Enver Hoxha ndrroi jet n ora 2 e 10 minuta duke gdhir mngjesi i 11 prillit 1985. Ndrroi jet pa thn asnj fjal t fundit dhe pa u ndar me asnjeri. Byroja Politike kishte pritur dy net rresht n mjediset e shtpis, gjysm e prgjumur dhe, padyshim, e shqetsuar. Askush nuk e dinte do t ndodhte m pas. Hoxha e kishte ln vet emrin e trashgimtarit t tij. Lideri i ri ishte prcaktuar, vrtet, por askush nuk mund t thoshte n do t kishte talentin dhe dhuntin q Hoxha kishte pasur pr t sunduar prdhunshm popullin e tij.
Mjekt Ylli Popa dhe Petrit Gae ndodheshin n dhom kur ai ndrroi jet. I takoi Gaes q ti jepte lajmin Ramiz Alis, i cili n ato momente qndronte n dhomn ngjitur me ministrin e Punve t Brendshme Hekuran Isai. Ylli Popa e kujton kshtu at bised n nj moment mjaft kritik:
Shkuam atje, ata prisnin pas ders edhe na pyetn:
-H si sht?
-Shoku Enver mbaroi, u tha Petriti!
Ather Hekuran Isai i tha Ramizit:
-T na rroj Partia!
Ishte formul kjo n at koh. Me nj interval disa sekondash i tha srish:
-T rroni ju, shoku Ramiz! (2)
Me instinktin e njohur t nj diktature Ministri i Brendshm i ishte prkulur liderit t ri: Hoxha nuk jetonte m.
Trupi i Hoxhs u drgua at mbrmje n morg pr ti br autopsin dhe prej aty n Selin e Presidencs, nj godin e ndrtuar n fund t bulevardit Dshmort e Kombit n vitin 1960 si seli e Ambasads Sovjetike, por e paprdorur asnjher si e till. Kufoma qe trukuar nga makijazhatort e Kinostudios dhe qe veshur me kostumin e tij t preferuar: ngjyr gri. N t vrtet, pas t 50-ave, Hoxha nuk veshi m kurr kostume t errta. Daljet e tij n publik e tregojn me nuancat e bezhs ose gri t leht. Arkivoli qe mbuluar me lule, ndrsa n nj knd, n nj tavolin tek koka, mbi jastk t vegjl mndafshi qen vendosur dekoratat e tij. Duke nisur me m t lartn, Hero i Popullit!
At mngjes, n ora 07.00, kryeministri Adil arani informoi Byron Politike. Fjalimi i tij, i shkputur nga konteksti, ngjan qesharak:
Me gjith prpjekjet e mdha dhe t pafundme t bra nga Partia dhe Komiteti i saj Qendror, Shoku Enver Hoxha vdiq. (3)
Antart e byros politike, shumica ministra, filluan t qajn me z t lart. Vet Kryeministri fshinte lott me nj shami dhe mezi gjente fjalt. Po ato momente, Ministri i Brendshm Hekuran Isai e vendosi gjith makinerin e Policis dhe t Sigurimit, n gadishmri t shkalls s par. U prforcuan rojet npr burgje, kontrolli n qytete dhe u ndaluan prkohsisht gjith personat q mund t krijonin turbullira. Vetm n datn 11 Prill, Ministria e Brendshme ka lshuar 45 urdhra dhe ka mobilizuar m shum se 8000 veta shtes.
N ora 10.00 Radio Tirana lexoi deklaratn e prbashkt t Byros Politike, KQ t PPSh dhe gjith organeve t tjera t pushtetit. Me nj z solemn, shqiptart u njoftuan se udhheqsi i tyre i pavdekshm nuk jetonte m. Formula e Komitetit Qndror nuk e prmendet fjaln vdekje. Thuhej, "zemra e udhheqsit t madh t partis dhe t popullit, pushoj s rrahuri"... Komunistt nuk e pranonin vdekjen.
N ora 13.00 Agjencia e lajmeve Rojter e shprndau lajmin n t gjith botn. Mbasdite, agjensit botrore publikuan komentet e para. AFP e komentoi kshtu vdekjen e tij n nj analiz t Bertran Rozental:
"Enver Hoxha vdiq sot n moshn 76 vjeare pas m shum se 40 vitesh n pushtet,pa br lshime n krye t nj partie komuniste, ortodoksia ideologjike, ekonomike dhe sociale e s cils e ka br Shqiprin t vetmin shtet stalinist dhe ateist te bots.
Nn shembullin e udhheqsve t tjer historik t komunizmit,Enver Hoxha,burr me shtat t lart ,gjithnj buzagas dhe elegant n imazhet e televizionit shqiptar, kishte ngjallur rreth tij nj kult t individit,t ngjashm me at t Stalinit, prvjetori i t cilit festohet ende n Tiran.
Pasi i qndroi aleat i udhheqsit jugosllav Josip Broz Tito gjat lufts s dyt botrore,Enver Hoxha mbajti qndrim kundr tij dhe n favor t Stalinit n krizn e par t bots komuniste. N at koh ai u betua se do t'i lante hesapet "me klikn e Titos", i cili kishte thn pr t: I varfri zotni Hoxha, nuk di gj tjetr nga marksizmi ve se emrin".
Udhheqsi shqiptar do t prfitonte gjithashtu nga t gjith trazirat ndrkombtare pr t'u liruar nga t gjith rivalt e tij t mundshm n gjirin e partis, duke i akuzuar pr tradhti ose komplot".
Enver Hoxha nw Byro: Q.. motrwn Kadri Hazbiut
Libri mbi diktatorin sjell anwn e panjohur tw Hoxhws qw shkonte kundwr imazhit tw ndwrtuar me mundim nga propagnada komuniste pwr njw udhwheqws babaxhan. Filmime befasuese tw mbjeldhjeve tw KQ dhe Byrosw Poltike qw zbulojnw tw panjohurat e shokut Enver.
Fati e solli q, me prjashtim t familjes Hoxha, Kapo dhe Alia, gjith familjet e tjera t Bllokut t ndryshonin vazhdimisht. Spastrimet qen arsyeja m e shpesht. Por i uditshm sht fakti se, edhe pas dnimit, edhe pas ndryshimeve t vitit 1990, ish-pjestart e Bllokut, rrall, shum rrall kan folur pr jetn e atjeshme. N shum an, ata i ngjajn antarve t nj sekti, q t detyruar nga nj betim a krcnim, refuzojn t flasin gjith jetn pr at pjes q kan kaluar aty. Vetm n vitin 2011, Spartak Ngjela, djali i ish ministrit t Tregtis pr 28 vjet, Kico Ngjels, solli n kujtimet e tij detaje dhe analiza realiste nga jeta n Bllok. T vetmet shnime q hedhin njfaqsoj drit mbi at q realisht ndodhte aty.
N kujtimet e tij, Ngjela i jep hapsir nj vendi thuajse dominues, "Shtpis s Partis". Ishte nj lloj klubi, brenda Bllokut, n an t Komitetit Qndror t PPSH - s. Nj shtpi e bukur, ndrtuar nga ish Kryeministri Koco Kota n fund t viteve ' 30 - t si vil banimi, por ai nuk hyri asnjher aty. Kur vila u b gati, Kota u largua nga Shqipria bashk me Mbretin Zog n mrgim. Ai u vendos n Selanik ku qndroi nga viti 1939 deri m 1945. N fillim t ktij viti, 3 oficer t Sigurimit bashk me disa militant komunist grek e rrmbyen n nj klub t qytetit dhe e solln fshehtas n Shqipri. Kota u nxorr prpara Gjyqit Special dhe u dnua me 30 vjet burg. Ndrroi jet n Burgun e Burrelit, m 1949, n po at burg, ndrtimin e t cilit, e kishte firmosur dhe ideuar vet kur ishte Kryeministr. Shtpia e tij u shndrrua hert, n fund t viteve '40 - t si nj lloj klubi i Bllokut me emrin "Shtpia e Partis". Ajo kishte disa salla ndenjie, sall bilardoje dhe nj kinema ku shfaqeshin filmat e ndaluar pr publikun e gjer. Vizita apo kafja n "Shtpin e Partis" ishte nj ritual thuajse i prnatshm, disa orsh, pr drejtuesit e lart komunist. Udhheqsit kryesor qndronin n katin e dyt, shpesh t kredhur n biseda t gjata, tonin e s cilave e jepte Hoxha. Nga bisedat e thjeshta, ato pr politikn e jashtme e deri tek diskutimet q kishin rndsi jetike pr komunizmin n Shqipri zhvilloheshin kryesisht aty. Spartak Ngjela kujton se Hoxha donte q gjith rrethi i tij t ishte aty, prdit, pa mungesa. Ishte nj lloj kontrolli, i ngjashm me at t Stalinit. Ai donte t'i shihte n sy bashkpuntort, donte ta ndjente dhe ta prekte besnikrin e tyre. Aq e fort qe kjo ndjesi, sa nj ndr akuzat q i bri Bedri Spahiut, n vitin 1955 ishte se "prej dy muajsh ai nuk ishte dukur n shtpin e partis".
Kur nuk ju fliste bashkpuntorve t tij, kur nuk niste ndonj diskutim t gjat politik, Hoxha preferonte t luante bilardo. Ai ishte i zoti n kt loj. Ata q kan qen prezent aty, dshmojn se askush nuk e mundte dot. Ishte nga t paktat reflekse t rinis q i kish mbetur ende. Nuk i plqente t pinte. Her her preferonte ndonj got uzo t shuar me uj dhe me akull; i plqenin gjrat pikante dhe kamarieri ja shrbente gjithcka me uthull t fort. Personeli atje, si edhe ai i shtpis dhe thuajse gjith bashkpuntort, e thrriste Komandanti. Nj emr q i kish mbetur q pas lufte nga partizant q u morn n shrbim dhe me t cilin vijuan ta thrrasin deri n vdekje n vitin 1985.
Pas prishjes me Bashkimin Sovjetik kulti i Hoxhs kishte filluar t ngrihej n kulm. Hoxha po imitonte gjithnj e m shum Stalinin dhe po prfshihej nga paranoja q diktatori sovjetik kishte shfaqur afro 40 vjet m par. Nj industri e tr mediatike dhe kinematografike u vu n shrbim t ngritjes s kultit t tij, t ndrtimit t imazhit t udhheqsit t pagabueshm dhe babaxhan. do imazh q transmetohej shihej dhe rishihej disa her pr t krijuar pamjen sa m perfekte. Hoxha ishte gjithnj i krehur, i rregullt, i qeshur, dhe asnj filmim nuk tregon ndonj moment dobsie tek ai. Pamjet e transmetuara prcillnin nj eufori dhe nj entuziazm t pandrprer, q t befason.
Por filmimet e paautorizuara, q jan zbuluar m von, kan rrfyer nj Hoxh krejt tjetr. N nj filmim mbledhjeje t Byros Politike, n vjeshtn e vitit 1982, ai sht filmuar duke u thn antarve t Plenumit pr Kadri Hazbiun:
Qijani motrn!(9)
N nj mbledhje tjetr ai prsri e pyet me qesndi Kadri Hazbiun:
Pr k flet ti mo, pr Beqir Ballukun?! Pse se dim ne se sht Beqir Balluku? Nj *** muti!(10)
Filmimet e mbledhjeve t Byros dhe t Komitetit Qendror jan t mbushura me fraza t tilla befasuese pr nj njeri politik. Me gjas, kto kan qen sjellje normale t Hoxhs, nse u referohesh njerzve q e kan njohur at.
Q nga viti 1960 Blloku filloi t fortifikohej m shum dhe siguria e Hoxhs filloi t shndrrohet n nj lloj paranoje, nj paranoj q do t angazhonte disa mijra vet do dit.
als_Latn fur_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn spa_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn hrv_Latn als_Latn hrv_Latn als_Latn als_Latn