als_Latn dik_Latn sag_Latn
O’Doherty përqendrohet në analizimin e dy koncepteve jetësore për perceptimin e një vepre arti, Syrin dhe Spektatorin. Aij përpiqet të shpjegojë si ka ndryshuar statusi i vëzhguesit të një vepre arti. Forcat që përplasen 400 vite iluzionismi dhe idealismi e që i shkëputen nga piktura, përkthyen hapësirën e thellë në tensionin e sipërfaqes. Çdo shenjë që lihet mbi këtë sipërfaqe krijon një raport me pushtetin estetik të kanavacës së bardhë. Përmbajtja e telajos bosh rritet bashkë me modernizmin. Çfarë ndodh në atë telajo kthehet në një lokus për ideologji të ndryshme që përplasen mes tyre. Hap pas hapi, që piktura kthehet në subjekt, objekt dhe proces, iluzionismi nis të zhduket.
Shumë artist, historianë, kritikë duan gjithnjë të kthehen mbrapsht në kohë në vitin 1911, kur falë, Still life ëith Chair Canin të Picassos, ishte duke ndodhur një pasazh i parevokueshëm nga hapësira e piktures, në atë të spektatorit. O’Doherty shpjegon si me poshtë hapësirën e spektatorit. Sipërfaqja e pikturës bëhet e padepërtueshme, e mbrapa saj nuk ka veç zbrasëti, apo mur. Përballë gjendet një hapësirë e hapur ku shikuesi përcepton gjithnjë e më shumë prezencën e tij si një hije të dukshme. Spektatori përfshihet në vektorët që përcaktojnë sensibilitetin e modernizmit. Hapësira ku ai ndodhet ndryshon në mënyrë radikale.
Abstraksioni dhe realiteti, e jo realizmi, shoqërojnë drejt modernizmit. Të dyja janë të përfshira sidoqoftë në dimensionin e shekullit të XX, hapësirën. Në qoftë se arti ka ndonjë referencë kulturore (përveç të qenit kulturë), është ai i përcaktimit të kohës sonë dhe hapësirës. Rrjedha e energjisë mes koncepteve të hapësirës që artikulohen në veprat e artit, si dhe hapësira që në zejme është një nga forcat më bazike dhe njëkohësisht më pak të kuptueshme të modernizmit. Hapësira moderne ripërcakton statusin e vëzhguesit. Hapësira nuk është e sqaruar vetëm nga piktura, por dhe nga vendi ku ndodhet. Nëse piktura përcaktohet nga muri, collage (të lihet kështu) nis të përcaktojë të gjithë hapësirën.
Nëse levizim në hapësirë, duke parë muret, e duke mënjanuar gjërat në dysheme, ne bëhemi koshient thotë O’Doherty se galeria ka një ‘fantazem endacake’, të quajtur Spektatori. Spektatori sipas autorit nuk ka fytyrë, por një shpinë, një kurriz. Ai, që është më së shumti mashkull se femër, ka sjellje kurioze, është pak i ngathët, dhe është figura që vjen bashkë me Modernizmin dhe zhdukjen e perspektives. Ai ngjan i lindur jashtë pikturës, dhe si një Adam përceptonjës, kthehet vazhdimisht për ta kundruar atë. Spektatori ngjan pak budalla, e është i denuar të shohë figurën e tij të copëzuar dhe ricikluar përmes medias. Arti e zgjedhon si të ishte një folje, i etur për të mbajtur peshëën e kuptimit, por konfuz për rolin e tij. Ai mistifikohet dhe demistifkohet. Atij madje mund t’i thuhet se ai vetë është një artist dhe se kontributi i tij në atë çka vështron është një firmë autentike.Syri është i vetmi banor i sekuencave të instalacionit.
Spektatori me syrin e tij të zgjuar shkojnë mirë bashkë sidoqoftë thotë O’Doherty, janë kushërinj. Por spektatori nuk ka zgjuarsinë e syrit, i cili është superior në raport me të. Raporti mes artit (objektit), dhe vëzhguesit (subjektit), realizohet në mënyrë të tillë që syri i shikuesit shkëputet nga përvoja e trupit, duke lënë pas një formë bosh, spektatori dhe eksperienca spektatoriale. Në ndihmë të kësaj ideje, merret në vëzhgim rasti i Merzbaut (1923), të shkatërruar në 1943, ku spektatori është vetë Schitters dhe ne mund të dëshmojmë hapësirën e zënë prej tij vetëm falë syrit.
Dialektika që është pjesë e Merzbaut leviz rreth konceptit të transformimit. Në fillim dhe telajoja është një hapësirë transformimi e idealizuar. Transformimi i objekteve është kontekstual dhe lidhet me momentin e zhvendosjes. Kështu dhe vetë galeria kthehet në një forcë zhvendosjeje. Vepra e Schëitter mund të jetë një shembull i galerisë që bazohet tek transformimi që arrihet përmes syrit të konvertuar.
Në vitet ’60 ka një tendencë për të aktualizuar iluzionin. Me tablon, galeria i kthen në impersonale hapësirat e tjera, që kthehen në bar, stacion ,apo dhomë gjumi. O’Doherty merr në trajtim dhe veprat e Segal-it, të cilat e bëjnë spektatorin të ndihet sikur të mos duhej të ish aty. Ndihet si dikush që ka hyrë aty ku nuk i takon, duke kërkuar prej nesh të eliminojmë veten tonë. Kjo realizohet përmes collage, nga dicka që e marrë së jashtmi përkthehet në art brenda galerisë. Figura jetësore do të ishte e fundit e collage-it, duke qenë gjithashtu një urë drejt rezultatit final (duke na rikthyer serish të Kubizmi levizëz i Picassos). Të ndeshemi me Hanson apo de Andrea sipas autorit është përvojë shokuese; dhunon sensin tonë të realitetit dhe realitetin e senseve tona. Shkelin jo vetëm hapësirën tonë, por dhe kredibilitetin tonë.
Duke nisur nga kubizmi analitik, Syri dhe Spektatori marrin kahe të ndryshme. Syri shkon së bashku me kubizmin sintetik, duke marrë qellimin e ripërcaktimit të telajos së pikturës. Spektatori ndërkohë i duhet të lajë hesapet me pushtimin e hapësirës reale të pikturës të inauguruar përmes collage-it. Edhe pse mbajnë një tip dialogu në mënyrë indirekte, luftojnë njëra kundër tjetres. Në vitet 60-70 vihet re një farë negocimi mes Syrit dhe Spektatorit, që sjell në përceptimin jo vetëm visual të objekteve (minimalismin). Syri sheh spektatorin; Spektatori mendon se Syri është jashtë kontaktit me jetën reale. Syri dhe Spektatori ndahen nga përsonat tanë, dhe dyfishojnë senset tona sepse në epokën e modernizmit është bërë e pashmangshme të provohet një eksperiencë pa u kërkuar më parë shkëputja prej saj. O’Doherty e konsideron këtë eksperiencë një degradim, ashtu siç është dhe hapësira ku realizohet kjo eksperiencë.
Arti modern shfaqet më parë se koha së ciles i përket kur flitet për trajtimin e seksit si një produkt konsumi. Syri dhe Spektatori na shoqërojnë çdo herë kur hyjmë në një galeri, e duke vështruar një vepër arti, ne nisim udhëtimin në ndonjë vend tjetër, duke arritur vetëm në konkluzionin që identiteti ynë nuk është gjë tjetër veçse një fiksion. O’Doherty e sheh konsumin e artit si një nevojë për të ushqyer qeniet tona jo ekzistente. Modernizmi thekson se identiteti i ‘900 bazohet mbi përceptimin ashtu siç ai i ‘800 bazohej mbi sistemet. Në disa rryma, si psh hard-core Conceptualism, shohim nisjen e një procesi që jep mundësinë e eliminimit të Syrit në favor të trurit.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn