als_Latn uzn_Latn ron_Latn
PRAPASKENAT
DIKTATURA/ Pr ish-kreun komunist t sovjetikve, dashuria e nj personi pr nj person tjetr nuk ekzistonte
Si i prdori Stalini grat e shokve
Ai interesohej pr bashkshortet e tyre, jo pr ti patur dashnore t mundshme, por i shihte si spiune t mundshme
Ndrsa bota asistonte n ndarjen e Evrops lindore mes Hitlerit dhe Stalinit, ky i fundit po vinte n prov bindjet e shokve t tij, duke i nnshtruar ndaj hetimeve dhe n disa raste edhe duke vrar bashkshortet e tyre. Besimi i tij i brisht tek grat ishte minuar n mnyr t pandreqshme pas vetvrasjes s Nadjas, bashkshortes s tij t dyt, por gjendja u prkeqsua akoma m shum, kur vet ai nisi t eliminonte grat e armiqve. Ai interesohej pr grat e shokve, jo sepse i konsideronte si dashnore t mundshme, por pr arsyen e pazakont, se i shihte ato si spiune t mundshme.
Dyshimet pr grat
Stalini kishte shfaqur gjithnj nj interes t uditshm pr grat e t tjerve. Kur i dorzuan listat e regjistrimit t popullsis n vitin 1939, ai nnvizoi me t kuqe emrat e grave dhe fmijve t disa prej njerzve m t fuqishm t Rusis. Domethnia e ktyre nnvizimeve mbeti nj mister. N ndryshim nga opinioni i prgjithshm i krijuar rreth ksaj situate, ai ndoshta thjesht po llogariste se pr sa makina do t kishin nevoj familjet n fjal. Gjat darkave t organizuara n Kremlin, gjithnj e m shpesh grat nisn t mos shfaqeshin m prkrah bashkshortve t tyre. Qndrimi i Stalinit ndaj t preferuarave t tij t dikurshme, Polina dhe Dora, ishte br dashakeqs dhe dyshues, pjesrisht si pasoj e marrdhnieve t tyre me Nadjn. Por, ai kishte qen gjithnj i fiksuar pas bashkshorteve q dinin shum gjra. Q n vitin 1930, ai i kishte thn Molotovit se gruaja e X shoku duhet kontrolluarajo duhet patjetr t jet n dijeni t gjrave q ndodhin n shtpin e saj. T gjitha kto dyshime ndaj rolit dominues t grave pjesrisht buronin nga urrejtja e Stalinit pr fardolloj gjje q interferonte me prkushtimin e verbr ndaj partis dhe vet Stalinit. Ai nuk e njihte vlern e marrdhnieve personale. Pr t dashuria e nj personi pr nj person tjetr nuk ekzistonte. Ai i shihte grat si pengje q duhet t prdoreshin pr ti shtyr shokt e tij t silleshin n mnyrn e duhur dhe pr ti dnuar drejtprsdrejti n rast se ata do t gabonin: Askush nga ata q kundrshtojn Stalinin, do ti thoshte Berija bashkshortes s tij, nuk arrin t ruaj gruan e tij. Por masakra e grave do t koinidonte pikrisht me mbrritjen e Berijs.
Fati i nj First Lady
Polina Molotova, First Lady ruse, ishte n rrezik. Asokohe ajo ishte antare e Komitetit Qendror dhe nj zonj e padiskutuar n industrin e parfumeve. Megjithat, Berija nisi t kryente hetime rreth saj, duke zbuluar disa vandal dhe sabotator n radht e bashkpuntorve t saj m t ngusht. Sipas tij, Polina ndoshta edhe pa dashje kishte lehtsuar punn e tyre t spiunazhit. M 10 gusht, ndrsa Stalini dhe Molotovi po planifikonin akrobacit e tyre diplomatike, Byroja Politike gjykonte Polinn. Stalini propozoi dbimin e saj nga Komiteti Qqendror. Molotovi, me nj kurajo t spikatur abstenoi, duke dhn n kt mnyr prova pr aftsin e tij pr t mos qen gjithnj n nj mendje me Stalinin, t besimit n vetvete dhe s fundmi pr dashurin e tij pr Polinn. M 24 tetor ajo u shkarkua nga detyra e komisares, u kritikua pr dobsin e treguar dhe vendimet e nxituara, por u shpall e pafajshme ndaj akuzs pr shpifje. M pas, ajo do t emrohej n krye t administrats tekstile dhe veshjeve n Komisariatin e Industris s Leht. Gjat ksaj periudhe Polina do ti rikthehej srish jets luksoze, me t ciln tashm ishte msuar. Vajza e saj, Svedana njihej si princesha m e madhe sovjetike, me peliet dhe pasionin e saj pr modn franceze. Por, n do rast familja ishte nn kontroll. Stalini nuk e harroi asnjher as sfidn e Molotovit dhe as fajet e Polins, t cilat m von do ta persekutonin srish. Stalini dhe Berija kishin marr parasysh edhe mundsin e organizimit t rrmbimit dhe vrasjes s saj. Ishte me fat q mundi t mbetej gjall.
Prgjimi pr Stalinin
M 25 tetor 1938, Berija arrestoi gruan e Presidentit Kalinin. N nj vend ku gruaja e kreut t shtetit ishte e burgosur, askush nuk mund t ishte i sigurt. Kalinini, nj njeri i dobt, i cili q nga koht e aventurave t tij me balerinat dhe paralajmrimet q kishte marr n vitin 1930, nuk kishte patur kurajon t kundrshtonte Stalinin, edhe pse nuk ishte aspak i knaqur me trajtimin q i bnin, n realitet jetonte me nj tjetr grua: Aleksandra Gorakova, guvernantja e tij aristokrate. Gruaja e tij, Ekaterina, me origjin estoneze, ishte nisur me nj miken e saj pr t zhvilluar nj fushat kundr analfabetizmit n tokat e Lindjes s Largt. Kur ajo dhe mikja e saj (me t ciln mendohet se kishte nj marrdhnie lezbike) u kthyen n apartamentin e Kalininit, u dgjuan prmes nj imke, ndrsa kritikonin etjen pr gjak t Stalinit. Mikja u dnua me vdekje, ndrsa gruaja e Kalininit u internua. Kur, m pas, njerz t ndryshm do t apelonin tek Presidenti Kalinin pr t krkuar faljen pr bashkshortet e tyre, ai me t njjtin justifikim u prgjigjej: I dashur, edhe un jam n t njjtn pozit! Nuk mund t bj asgj pr gruan time dhe jo m t ndihmoj tnden.
Joshje pr diktatorin
Por jo t gjitha grat patn fatin e bashkshortes s Molotovit, apo edhe pse n mas m t vogl t asaj t Kalinin. N prill t vitit 1937, doktoresha Bronska Poskrebygeva, gruaja njzeteshtatvjeare, e cila shquhej pr bukurin e saj, e kreut t kabinetit, i telefonoi Stalinit duke i krkuar takim n Kuntzevo. Pr kt rast, ajo kishte veshur fustanin e saj m t mir, ndoshta at me pika t zeza, me t cilin shfaqet n disa fotografi familjare. I shoqi nuk dinte asgj pr kt takim dhe nse do ta kishte marr vesh, do t ishte trbuar nga inati. Vetm Vlasiku ishte n dijeni t takimit sekret. Bronka shkoi tek Stalini pr ti krkuar lirin e vllait t saj, Metalikov, mjeku i Kremlinit, bashkshortja e t cilit kishte lidhje farefisnore me Trockin. Pas vdekjes s Stalinit, Vlasiku foli pr kt takim familjes sipas Poskrebygevit dhe vajzs s Bronks, Natalija la t kuptonte se mes tyre kishte nisur nj marrdhnie sentimentale. Kjo sht e pamundur, duke qen se Stalini i urrente grat q i luteshin pr shptimin e t afrmve t tyre; por, sht po aq e vrtet, se nj nga tragjedit e jetess sovjetike gjat asaj periudhe ishte se grat iu drejtoheshin t fuqishmve duke i lutur pr jetn e t dashurve t tyre dhe pr t arritur qllimin ishin t gatshme t ofronin gjithka kishin, madje edhe vet trupin e tyre. Megjithat misioni i Bronks dshtoi. Prpara se t emrohej n Mosk, Berija e kishte ngacmuar Bronkn n Kuntzevo dhe ajo e kishte goditur me shpull. Do ta mbaj mend kt, - i kishte thn Berija. Por Bronka nuk u dorzua kollaj. M 27 prill 1939 i telefonoi Berijs duke i krkuar nj takim pr ti folur pr gjendjen e t vllait. Askush nuk e pa m.
Ekzekutimi i nj nne
Poskrebygev priti deri n mesnat dhe m pas i telefonoi Berijs n shtpi. Ky i fundit i tha se Bronka ishte arrestuar. Mngjesin e s nesrmes, pas nj nate t pagjum, Poskrebygevi shkoi t ankohej tek Stalini, i cili i tha: Nuk varet nga un. Nuk mund t bj asgj. Por kjo tez sigurisht q nuk e bindi Poskrebygevin. Stalini i telefonoi m pas Berijs, i cili i kujtoi lidhjet e Bronks me Trockin. T tre u takuan rreth mesnats s 3 majit. Kreu i NKVD-s i paraqiti nj rrfim, ku prmendej emri i Bronks. Poskrebygevi iu lut Stalinit pr lirimin e saj, duke u kapur pas nj argumenti aspak Bolshevik, q do t kishte mallngjyer kdo, por sigurisht jo zemrgursin e Stalinit: far do t bj me vajzat e mia? far do t bhet me to? dhe duke menduar pr vajzn e lindur nga martesa e par e gruas s tij: Galja do t prfundoj n jetimore?. Mos u shqetso, do t t gjejm nj grua tjetr, do ti prgjigjej Stalini. Ishte nj sjellje tipike e Stalinit, njeriut q i kishte thn Krupskajs se nse nuk do ti bindej urdhrave t partis, do t emronin dik tjetr si gruan e Leninit. Sipas standardeve dhe mundsive t asaj periudhe, Poskrebygevi bri edhe pak rezistenc, por m pas u dorzua pa mundur t ndihmoj aspak nnn e fmijve t tij. Dy vjet m von, ndrsa gjermant po i afroheshin Mosks, Bronka u ekzekutua: Ishte vetm tridhjet e nj vje. Prgatiti: Entela Bajraktari
EKZEKUTIMI/ Besnikria ndaj babait t madh, e shtyu Ela Shysterin q t onte drejt vdekjes dy bashkshortt
Ndshkimet q erdhn prej idealeve komuniste
N vitin 1917, kur u bashkua plot entuziazm me revolucionin e tetorit, Ella Shyster nuk ishte m shum se nj adoleshente bukuroshe, q karakterizohej nga nj vullnet i pazakont. E lindur n nj familje t varfr puntorsh, kishte linja tepr fisnike, saq dukej se prejardhja e saj vinte nga shtresat aristrokrate. Fal revolucionit, ajo kishte mundur t studionte n Universitetin e Mosks. Dshira e saj m e madhe ishte t bhej inxhiniere. Teksa dgjonte Leninin t shprehej se komunizmi ishte revolucion dhe elektrifikim, nuk pati m dyshime. Do t bhej inxhiniere dhe do t projektonte nj central elektrik.
Martesa e par
Ella u diplomua n vitin 1923 dhe n vitin 1925 kishte dhn kontributin e saj n projektimin e rrjetit elektrik t Mosks. Nj vit m von ajo u martua me Andreij, nj bolshevik i orve t para, asokohe funksionar i partis. Jetuan t lumtur deri n vitet 30. Gjat atyre viteve, nga pozicioni i tij politik, Andreij nuk mund t mos shihte strategjin gjakatare t Stalinit. Edhe pse e kishte t qart se pr kto lloj argumentash nuk duhet t fliste as edhe me bashkshorten e tij, nj dit teksa po hanin drek, Andreij u zbrthye prpara Ells: Stalini po vret t gjith antart e Politburo (Byroja Politike). Reagimi i Ells ishte i dshpruar. Babai i madh nuk mund t prekej. Mbrtheu t parn gj q i zuri dora, nj thik dhe e lshoi n drejtim t bashkshortit t saj. Vetm rastsia do ta shptonte kt t fundit nga vdekja e sigurt. T nesrmen ajo ia rrfeu ngjarjen komisarit politik. Andreij u pushkatua, pasi prmes torturave t tmerrshme rrfeu pr bindjet e tij politike. Prpara se ta pushkatonin, ai u prpoq t brtiste: Posht Stalini, rroft komunizmi, por prej gojs s tij t prgjakur, nga ku ishin shkulur t gjith dhmbt, nuk mundi t nxirrte ve nj gjmim t mbytur.
Martesa e dyt
Disa vite m pas Ella u martua me nj funksionar, me t cilin ndante besimin politik dhe devotshmrin ndaj Stalinit, por edhe ai ra n mjerim dhe u pushkatua. Ksaj here, Ella, si bashkshorte e nj armiku t popullit, u internua n lagerin e Magadanit. Mbi vagonzak-t, karrot e prshtatura pr transportin e t burgosurve, Ella dhe grat e tjera ishin t bindura se bashkshortt e tyre ndodheshin n karrot pran tyre dhe mund ti dgjonin, ndaj ngritn nj kor q n nj prkthim t varfr prmbante pak a shum fjalt:
Ne jemi ktu, bashkshorte dhe miket tuaja/ Nga Moska po na ojn n Siberi, /Fatin ton n burg e msuam, /donjrn nga ne me tet vjet e dnuan, /Dokumentet tona i kan rojet, /Njqind vet n nj vagon kemi prfunduar
PENDIMI
Armiku m i madh i socializmit
Vitet e internimit ishin tepr t ashpra pr t gjitha t burgosurat, por ajo q i shkaktonte m shum dhimbje Ells, m shum se t ftohtt, m shum se uria e tejskajshme, m tepr se brutaliteti, ishte kujtimi i gabimit t madh q kishte br ndaj Andreijit t saj t dashur. Ndoshta ishte dshira pr t harruar fyerjen vdekjeprurse q i bn, q e lejuan ti mbijetonte ferrit t Gulagut. Sot Ella jeton n nj shtpi n periferi t Mosks. Pas fytyrs s rrudhur t rrethuar nga flokt e bardha, vshtir t dallohen shenjat e nj bukurie t hershme, por nj gj sht e sigurt: Tashm ajo e ka kaprcyer ndjenjn e fajit. Gjithka shihet n qetsin me t ciln tregon episodet q tashm i prkasin historis. Biseda e saj mbyllet me fjalt: Stalini ka qen pa asnj dyshim armiku m i madh i socializmit. Por, nse nuk do t kishte qen ai, dikush tjetr do ta kishte shkatrruar gjithsesi, pasi ndoshta nuk kishte ardhur ende momenti i duhur pr kt lloj shoqrie.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn dan_Latn als_Latn zho_Hant als_Latn dan_Latn als_Latn dan_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn fur_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn