als_Latn lit_Latn mlt_Latn
Agjencia Amerikane e Hapėsirės (NASA) na jep imazhin e diellit nė 360 gradė. Ky yll i galaktikės mahnitės ėshtė burimi qė mban gjallė tėrė jetėn nė Tokė. Pėr shekuj tė tėrė kemi pasur besime tė ndryshme mbi tė dhe si vallė ėshtė ky rruzull prushėrues. Lindja e Diellit paraqet burimin e jetės, nga kjo edhe fjala Lindje ia jep kuptimin jetės, edhe gjatė procesit tė ardhjes nė kėtė botė edhe tė njė foshnje tė porsalindur. Kulturat, fetė, civilizimet, perandoritė burojnė ose e kanė zanafillėn nga Lindja. Ėshtė i njohur pėr opinionin civilizimi bizantin, babilonas, grek, kinez, afrikan, arab ose osman etj. Dielli ėshtė personifikimi i hyjit nė mitologjinė e shumė popujve tė lashtė. Mė poshtė ju njohim me njė listė tė miteve mė tė shquar tė diellit, kėtij burimi jete.
1. Dielli Ra nė Egjipt
Adhurimi i Diellit tė lashtė Ra, nuk ishte i kufizuar vetėm nė Heliopolis, por nė gjithė Egjiptin e Lashtė: e mori emrin i tij nga mbretėrit egjiptianė, ku mori dhe emrin Djali i Ra. Ra, Zoti i Diellit, kishte kokė fajkoi. Duke pasur parasysh dhe rolin e diellit si burim jete, gjithashtu ishte dhe Zoti Krijues i njeriut tė parė. Ra ka qenė sunduesi i qiellit, tokės dhe botės sė pėrtejme. Ēdo natė lundronte me njė anije mbretėrore, duke pėrshkuar tėrė lumin Nil. Ai besohet tė jetė rilindur ēdo ditė.
2. Dielli i Orbitės
Shumė nga ne mund tė besojmė se neve mund tė jemi tė palėvizshėm nė qendėr tė Universit edhe pse e dimė qė ėshtė shumė e vėshtirė kjo gjė. Megjithatė, modeli gjeocentrik i Ptolemeut (astronom nė Greqinė e shekullit tė dytė), 150 vjet para Krishtit (1400 vjet mė parė se Koperniku zhvilloj njė model tė tillė), kjo teori u pranua pėr shekuj me radhė. Sipas astronautėve tė vjetėr dhe matematikanėve tė Aleksandrisė, Dielli ishte nė sferėn e katėrt nga planeti tokėsor, midis planetit Mars dhe Venerės.
3. Hyjni Apoloni
Nė Greqinė e lashtė, Apoloni, djali i Zeusit, ishte zoti i dritės, frymėzimit, artit, parathėnies, profetizimit, muzikės dhe harmonisė. Nė pėrgjithėsi simbolizonte mirėsinė dhe lindi nė ishullin e shenjtė tė Ilos. Nė The Birth of Tragedy Lindja e Tragjedisė sė Friedrich Nietzsche, filozof gjerman tė shekullit nėntėmbėdhjetė, pėrshkruan Apolonin si tendencė e tėrėsisė, shpirtit dhe botės sė pafund. Gjithashtu ishte roje e jetės, njė shigjetar dhe njė kalėrues i pagabuar.
4. Zoti i Diellit dhe i Luftės
Huitzilopochtli, ishte kombinimi i dy emrave Nahuatl ose Aztecan, njė rajon mitologjik nė veri tė Meksikės. Nahuatl do tė thotė kolibėr nė anėn e majtė, ose i pėrkthyer Shpirti qė vjen nga Parajsa dhe ishte Zoti i Luftės. Banorėt e Aztectuk besonin qė luftėtarėt e vdekur u mishėronin si zogjtė kolibėr dhe ata quanin Jugun si pjesėn e majtė tė Botės. Huitzilopochtli do tė thotė Luftėtarė tė mishėruar tė Jugut. Gjithashtu ishte dhe Zoti i Diellit dhe ishte gjithmonė nė luftė me errėsirėn, qė pinte gjithmonė gjak nga zemrat e njerėzve pėr tė mbijetuar. Pėr tė qenė tė devotshėm ndaj Zotit tė tyre, ata flijonin.
5. 10 Diejt
Sipas mitologjisė kineze, thuhej se ekzistonin 10 Diej nė galaktikė.
Ata udhėtonin me nėnėn e tyre, perėndesha Xihe, derisa njė ditė ata vendosėn tė ishin nė qiell nė tė njėjtin kohė. Ngrohja e tepėrt e tė gjithėve diejve ishte kaq prushėruese saqė i ati Dijun, urdhėroi qė tė dilnin me radhė. Por asnjė se dėgjoj, dhe kėshtu urdhėroj shigjetarin Yi ti vriste 9 nga diejt dhe tė rrinte vetėm njė.
6. Hėna Inuit dhe Zoti i Diellit
Inuit ishin njė grup njerėzish vendas qė jetonin nė Alaska, Groelandė dhe nė Arktik. Ata tregojnė ekzistencėn e Hėnės dhe tė Diellit me legjendėn e Hėnės Anninngan dhe motrės sė tij, perėndesha e Diellit Malina. Legjenda thotė se motėr e vėlla jetonin bashkė, dhe gjatė njė grindje midis tyre Malina nuk i foli mė. Annigan refuzoi tė hante dhe dita-ditės u dobėsonte mė shumė, siē ndodh me fazėn lunare.
7. Lugus
Si shumė hyjni tė tjerė para krishterimit, Lugus, djali i Diellit, nė Irlandė, ėshtė pėrmendur nė shumė legjenda si figurė historike. Ai ishte njė mbret i shkėlqyer, njė luftėtar i cili mbrojti njė tribu tė lashte irlandeze kundrejt njė grupi gjigantėsh. Kėta gjigantė i udhėhiqte Balor i njohur si Zot i Djallit qė thuhej mund tė kishte qenė gjyshi i Lugus. Meqė kėta gjigantė kishin nga njė sy si ciklopi, Lugus arriti tė gjuante me shėnjestėr njė shigjetė drejt nė sy dhe kėshtu ai u rrėzua nė njė humnerė. Ėshtė ndikuar si Zot qė ndihmonte udhėtarėt dhe luftėtarėt. Historia e fitores sė tij mbi Balor ėshtė e ngjashme me shumė tregime tė tjera mitologjike nė traditėn indo-europiane.
8. Hy i Diellit skandinav
Nė mitologjinė skandinave, Fryer ishte sundimtari i paqes, pjellorisė, shiut dhe kohės sė mirė. Thuhej se ai ishte njė burrė i fuqishėm. Legjenda thotė se ai kalėronte nėpėr qiell dhe oqean.
9. Surya, Hyjnesha Hindu
Sipas legjendės sė lashtė, Surya, Perėndesha e Diellit. Pėrshkruhet si njė njeri i kuq me tre sy dhe katėr krahė, hyjnesha zakonisht kalėronte me shtatė kuaj ose me njė qerre tė tėrhequr nga njė kalė me shtatė koka. Surya besohet se shėronte tė sėmurėt dhe pėr kėtė ishte e nderuar me tempuj dhe festivale nė tė gjithė Indinė. Gjithashtu, hyjnesha sillte fat dhe shumė dyqanxhinj vendosnin simbolin e Diellit nė dyert e dyqaneve tė tyre.
10. Lisa dhe Mawu
Banorėt e Benin nė Afrikė, besonin nė fuqitė e mbinatyrshme tė binjakėve Mawu-Lisa. Lisa, ishte djalė dhe ishte i konsideruar si Hy i Diellit dhe kontrollonte ditėn. Gjithashtu simbolizonte forcėn, diellin, luftėn dhe punėn e vėshtirė. Nė ca kultura tė tjera, Hyjnitė e Qiellit ishin konsideruar si tė afėrmit e shtatė binjakėve tė hyjnive tė tjerė: Toka, Stuhia, Hekuri, Era, Zogjtė dhe Egėrsirat. Kurse Mawu, motra binjake, pėrfaqėsonte pjellorinė dhe mėmėsinė. Tė dy binjakėt ishin konsideruar si krijues tė Universit.
TO
als_Latn als_Latn als_Latn lij_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn deu_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn kea_Latn als_Latn nno_Latn als_Latn ban_Latn als_Latn ewe_Latn als_Latn eng_Latn