als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Dietologia klinike, Blerina Bombaj shpjegon ēdo detaj se si duhet te trajtohen fėmijėt mbipeshė. Kėrkohet kujdės maksimal
Ushqimi i shėndetshėm dhe aktiviteti fizik janė ēelėsi i mirėqėnies shėndetsore tė fėmijės tuaj. Tė ngrėnit pa karar dhe pasiviteti mund tė ēojė fėmijėt nė probleme tė mbipeshės dhe komplikacione tė saj qe ka shumė gjasa t'i shoqėrojnė edhe nė jetėn si tė rritur.
Ėshtė fėmija im mbi peshė?
Fėmijėt shtojnė nė peshė dhe nė gjatėsi nė periudha tė ndryshme kohore kėshtu qė ėshtė e vėshtirė tė pėrcaktohet nėse janė vėrtet mbipeshe. Nėse dyshoni se fėmija juaj ėshtė mbi peshė konsultohuni me pediatrin dhe dietologun tė bėj vlerėsimin e peshės dhe gjatėsisė pėr moshėn pėrkatėse.
Si mund ta ndihmoj fėmijėn tim mbipeshė?
Mė kryesorja ėshtė pėrfshirja e gjithė familjes nė zgjidhjen e kėtij problemi. Marrja e masave sė bashku jo vetėm do t'ju ndihmojė edhe juve tė fitoni zakonė tė shėndetshme por, do e bėj fėmijėn tė mos ndjehet i vetėm dhe i pėrjashtuar nga normaliteti.
Mos i pėrcaktoni asnjėherė vetė dietė dobėsimi fėmijės suaj. Marrja e pamjaftueshme e kalorive dhe lėndėve ushqyese mund tė ēojė nė ērregullime tė rritjes.
Tregoni mbėshtetje!
I bėni tė ditur fėmijės tuaj se ėshtė i dashur, i veēantė dhe i rėndėsishėm. Ndjenjat e fėmijėve pėr veten e tyre janė zakonisht tė bazuara nė ndjenjat qė prindėrit kanė pėr ta.
Pranojeni fėmijėn tuaj nė ēdo peshė. Fėmijėt ndjehen shumė mė mirė me veten kur prindrit i pranojnė siē janė.
Dėgjojini shqetėsimet e fėmijes tuaj nė lidhje peshėn e tij/saj. Vetė fėmijėt e dinė mė mirė nga gjithkush prblemin qė mund tė kenė me peshėn. Ata nevojiten mbėshtetje, mirėkuptim dhe inkurajim nga prindėrit.
Inkurajoni zakone tė shėndetshme tė tė ngrėnit!
Blini dhe servirni mė shumė fruta dhe zarzavate (tė freskta edhe tė thara)
Blini shumė pak ose fare pije dhe lėngje tė gatshėm, si dhe ushqime kalorike dhe tė yndyrshme si patatina, biskota dhe karamele. Njė herė nė kaq kohė nuk ka problem por, gjithmonė mbani nė duar variante tė shėndetshme tė ushqimeve.
Bėni ēdo pėrpjekje qė fėmija juaj tė marri mėngjes ēdo ditė. Mėngjesi do ti japė atij energjinė e nevojshme pėr tė dėgjuar dhe mėsuar nė shkollė! Duke anashkaluar mėngjesin fėmija do tė ndjehet shumė i uritur, i lodhur dhe do jetė nė kėrkim tė ushqimeve mė pak tė ushqyshme mė vonė gjatė ditės.
Ēojini fėmijėt nė "fast food"-e me rrallė. Edhe kur vizitoni njė restorant "fast food" pėrpiquni tė zgjidhni variantet mė tė shėndetshme tė mundshme si sallata dhe sanduice tė vegjėl me bukė tė zezė dhe djathe, pica me salcė domateje dhe djathė etj.
Ofroni mė shpesh qumeshtin pa yndyre dhe ujė nė vend tė pijeve tė gazuara dhe lėngjeve tė gatshme. Qumėshti ėshtė ushqim i rėndėsishėm pėr zhvillimin e fėmijėve. Lėngjet e frutave tė freskėt janė tė ushqyeshme, por kanė edhe sasi sheqeri tė konsiderueshme kėshtu qė do ishte mirė ti sygjeronim me masė.
Kontrolloni sasine e yndyrnave te ngurta nė dietėn familjare. Nė vend tė tyre pėrpiquni tė siguroni sasinė e yndyrės nga peshku, vaji i ullirit, frutat e thatė dhe farat.
Pėrgatisni vakte tė shėndetshėm dhe hani sė bashku si njė familje. Kjo e ndihmon fėmijėn tė mėsohet tė shijojė larmi ushqimesh.
Mos u dekurajoni nėse fėmija juaj nuk e pranon njė ushqim qė mė herėn e parė qė i serviret. Disa fėmijėve nevojitet t'ju serviret njė ushqim 10 herė mos mė shumė pėrpara se ta hanė.
Mos e pėrdorni ushqimin si shpėrblim kur doni tė inkurajoni fėmijėt tė hanė. Duke premtuar ēokollatė qė tė hanė zarzavatet u jep fėmijėve mesazhin qė zarzavatet janė mė pak tė ēmuara se ēokollata. Fėmijėt nuk i parapelqejnė ushqimet qė nuk i konsiderojnė tė ēmuara.
Filloni me porcionė tė vogla dhe lėreni fėmijėn tė kėrkojė pėr mė shumė nėse ėshtė akoma i uritur. Ju pėrcaktoni se ēfarė do tė hajė fėmija, por ai vetė duhet tė pėrcaktojė "sa" do te hajė.
Tregohuni tė vėmendshėm pėr disa ushqime tepėr kalorike dhe tė yndyrshme qė reklamohen fuqishėm tė fėmijėt.
Zakonisht kėto produkte shoqėrohen me personazhe "cartoon", ofrojnė lodra "gratis" dhe paketohen nė ambalazhe shumė tėrheqės. Diskutoni me fėmijėn tuaj rreth rėndėsisė sė frutave, zarzavateve, drithrave dhe ushqimeve tė tjera edhe pse kėto ushqime nuk reklamohen nė tv ose nė markete.
Ide tė shėndetshme vaktesh:
- Fruta tė freskta
- Komposto frutash tė bėrė nė shtėpi me shumė pak sheqer
- Sasi tė vogla frutash tė thara sir rush i thatė, kummbulla, kajsi, molle etj
- Zarzavate tė freskta si karrota, kastraveca, kunguj, domate
- Drithra pa sheqer me qumėsht pa yndyrė
- Pudinga me qumesht pa yndyre, vezė fshati dhe sheqer kaf
Kujdes:
Ushqime tė vogla, rrumbullake, tė forta si lajthi, rrush, zarzavate te forta, fara, kokoshka mund tė jenė me rrezik mbytjeje pėr fėmijė nėn moshėn 4 vjeē. Pėr kėtė moshė, kėto ushqime duhen thėrmuar. Gjithmonė vėzhgojeni fėmijėn e vogėl ndėrkohė qė ushqehet pėr ta ndihmuar nėse i paraqitet ndonjė rrezik.
Inkurajoni aktivitete fizike pėr fėmijėn tuaj si ciklizėm, tenis, vrap, not etj.
Pėrpiquni ti reduktoni kohėn pėrpara televizorit nė jo mė shumė se dy ore nė ditė.
Mbani mend, jeni ju shėmbulli kryesor pėr gjithshka qė fėmija juaj do pėrvetėsojė!
Ēfarė ėshtė ushqyerja e shėndetshme
Ushqyerja e shėndetshme ėshtė ushqyerja me llojshmėri ushqimesh e ekuilibruar, e pėrshtatshme e kombinuar me aktivitet fizik tė rregullt. Ushqyerja e shėndetshme ėshtė guri i themelit pėr njė shėndet tė mirė dhe mjeti shumė efikas pėr parandalimin e shumė sėmundjeve apo dhe pėr trajtimin e disa tė tjerave. Sigurimi i njė ushqyerje tė shėndetshme dhe tė sigurt gjatė 2-3 viteve tė para tė jetės ka pėrfitime pėr gjithė jetėn.
Kequshqyerja dhe pasojat e saj
Ushqyerja jo e mirė ndodh kur trupi nuk merr sasinė e duhur tė kalorive, proteinave, karbohidrateve, yndyrave, vitaminave, mineraleve dhe lėndėve tė tjera tė nevojshme pėr tė mbajtur tė shėndetshėm organizmin dhe pėr funksionimin e mirė tė tij. Kequshqyerja takohet nė dy forma nė formėn e ushqyerjes tė pakėt dhe formėn e ushqyerjes se shumtė.
Tė ushqyerit e tepėrt
Ushqimi i tepėrt ndodh si rezultat i marrjes nė sasi tė tepėrt tė ushqimeve hiperkalorike e me shumė yndyra. Mbiushqyerje e njė individi konsiderohet kur ai ėshtė mbipeshė ose i dhjamosur. Kjo mund tė shkaktojė diabet qė nė fėmijėri, probleme psikologjike dhe sociale si: humbje tė vetėvlerėsimit, irritim, probleme tė pėrqendrimit nė shkollė, deri nė vonesė nė rritje dhe zhvillim, stres dhe pagjumėsi e madje ulje tė jetėgjatėsisė. Nė moshė mė tė rritur pasojat mund tė jenė; diabet tė tipit 2, sėmundje tė zemrės dhe vazave tė gjakut, hipertension, rritje tė yndyrave nė gjak, e sėmundje tė tjera. Aktualisht ka ndryshuar mėnyra e ushqyerjes sė popullatės e sidomos ndodh shpesh qė fėmijėt tė marrin sasi tė mėdha tė ushqimeve hiperenergjike, por tė varfra nė elementėt e domosdoshėm ushqyes, p.sh. pije tė ėmbėlsuara artificialisht, ėmbėlsira, patatina, tė skuqura, fast food etj..
Ushqimet e pakta
Ushqimi i pakėt ndodh si rezultat i marrjes nė sasi tė pakėt tė kalorive, proteinave, karbohidrateve, yndyrave, vitaminave, mineraleve dhe lėndėve tė tjera tė nevojshme. Tek foshnjat dhe fėmijėt e vegjėl, kequshqyerja, e nė veēanti ushqyerja e pakėt, ėshtė njė faktor kyē themelor jo vetėm pėr vdekshmėrinė foshnjore dhe fėminore, por ndikon edhe nė uljen e imunitetit dhe rritjen e mundėsisė pėr tu sėmurė, zhvillim tė dobėt fizik dhe mendor, ulje tė produktivitetit dhe pėrqendrimit nė shkollė, prishje tė dhėmbėve, etj. Gratė shtatzėna me ushqyerje e pakėt kanė rrezikshmėri mė tė lartė pėr tė abortuar ose pėr lindur njė foshnjė me peshė tė vogėl.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn eus_Latn als_Latn eng_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn