als_Latn dik_Latn sag_Latn
A do të mbijetojë fryma LiberalePostuar më: 25 January 2017 09:35
Bota ka ndryshuar dhe po ndryshon shumë. Nye analizon me hollësi të gjithë faktorët që e kanë bërë botën, liritë dhe liberalizmin më të dobët. Ai shprehet se gjithsesi shpëtimi është vetëm mbijetesa e këtyre ideve.
Nga Joseph S. Nye Jr.
Populizmi kundrejt Globalizimit
(vijon nga numri i kaluar)
Edhe në qoftë se Shtetet e Bashkuara vazhdojnë të posedojnë më shumë pushtet ushtarak, ekonomik, dhe burime të buta se çdo vend tjetër, ato mund të zgjedhin të mos i përdorin këto burime për të siguruar të mira publike për sistemin ndërkombëtar në përgjithësi. Ato e treguan këtë gjatë viteve të luftërave të ndërmjetme, dhe në prag të konflikteve në Afganistan dhe Irak, ku një sondazh i 2013-s gjeti se 52 për qind e amerikanëve besonin se “Shtetet e Bashkuara duhet të shohin interesat e veta ndërkombëtarë dhe të lërë vendet e tjera të arrijnë më të mirën e mundshme”.
Zgjedhjet presidenciale të 2016-s u karakterizuan nga reagimet populiste ndaj globalizimit dhe marrëveshjeve të tregtisë së lirë në të dyja partitë e mëdha, dhe rendi liberal ndërkombëtar është një projekt i atyre lloj elitave kozmopolite që populistët i shohin si armiq. Rrënjët e reaksioneve populiste janë edhe ekonomike dhe kulturore. Në zonat ku janë humbur vendet e punës për shkak të konkurrencës së huaj, duket se kanë qenë të prirur për të mbështetur Trump, kryesisht e theksuar te meshkujt më të vjetër të bardhë të cilët kanë humbur statusin me rritjen e fuqisë së grupeve të tjera demografike. Zyra e Censusit të SHBA parashikon se në më pak se tri dekada, të bardhët nuk do të jenë më një shumicë racore në Shtetet e Bashkuara, nxitja e ankthit dhe frikës kanë kontribuar në apelin e Trump, dhe tendencat e tilla sugjeronin se pasionet populiste do të dominonin fushatën e Trump.
Tanimë është njohuri konvencionale argumentimi se rritja e frymës populiste në Shtetet e Bashkuara, Evropë dhe gjetkë shënon fillimin e fundit të epokës bashkëkohore të globalizimit dhe se turbullirat mund të pasojnë në fillesat e saj, siç ka ndodhur pas përfundimit të periudhës që i paraprinte globalizimit një shekull më parë. Por rrethanat janë aq të ndryshme sot sa analogjia nuk qëndron. Ka kaq shumë stabilizues të situatave kritike tani, në të dyja nivelet, si kombëtare dhe ndërkombëtare, sa një përsëritje e kaosit ekonomik dhe gjeopolitik, si në vitin 1930, nuk është i mundur. Pakënaqësia dhe frustrimi ka të ngjarë të vazhdojë, dhe zgjedhja e Trump si dhe vota britanike për largimin nga BE-ja është demonstrim se reagimet populiste janë të përbashkëta për shumë demokraci perëndimore. Elitat e politikës që duan të mbështesin globalizimin dhe një ekonomi e hapur në mënyrë të qartë do të duhet të kenë më shumë vëmendje ndaj pabarazisë ekonomike, për të ndihmuar ata të ulin dallimet duke ndryshuar e nxitur rritjen ekonomike me bazë të gjerë.
Do të ishte gabim të lexuarit për prirjet afatgjata të opinionit publik në SHBA, nisur nga retorika e nxehtë e zgjedhjeve të fundit. Projektet për përpilimin e marrëveshjeve të tregtisë, siç është Partneriteti Trans-Paqësor dhe Tregtisë Transatlantike dhe Partneritet për Investime kanë vuajtur, por nuk ka gjasa të ketë një rikthim në proteksionizmin e përshkallëzuar të vitit 1930. Një sondazh i qershorit 2016 nga Këshilli i Çikagos për Çështje Globale, për shembull, ka gjetur se 65 për qind e amerikanëve mendojnë se globalizimi ishte kryesisht i mirë për Shtetet e Bashkuara, pavarësisht shqetësimeve për humbje të vendeve të punës dhe retorika e fushatës në një sondazh të vitit 2015 të Pew, shprehte se 51 për qind e të intervistuarve pranonin se emigrantët kishin forcuar vendin.
Shtetet e Bashkuara dhe nuk do të humbasin aftësinë për të ruajtur rendin. Uashingtoni aktualisht shpenzon më pak se katër për qind të PBB-së së saj për mbrojtjen dhe punët e jashtme. Kjo është më pak se gjysma e asaj të shpenzuar në kulmin e Luftës së Ftohtë. Aleancat nuk janë barra të mëdha ekonomike dhe në disa raste, të tilla si ajo e Japonisë, kushton më lirë që të stacionohen trupa jashtë se sa në shtëpi. Problemi nuk është armë kundër gjalpit, por armët kundër gjalpit kundër taksave. Për shkak të një dëshire për të shmangur rritjen e taksave ose për të rritur më tej borxhin kombëtar, buxheti i sigurisë kombëtare të SHBA është i bllokuar në një shumë afër zeros, krahasuar me shpenzimet e brendshme në arsim, infrastrukturë, dhe kërkimin e zhvillimin. Politikat, kufizimet jo absolute ekonomike, do të përcaktojnë se sa është shpenzuar dhe për çfarë.
Të dhënat zhgënjyese të ndërhyrjeve ushtarake të fundit të SHBA kanë dëmtuar edhe mbështetjen brenda vendit për një rol të angazhuar global. Në epokën e terrorizmit ndërkombëtar dhe të krizave të refugjatëve, qëndrimi larg nga çdo ndërhyrje në punët e brendshme të vendeve të tjera nuk është as e mundur dhe as e dëshirueshme. Por rajone të tilla si Lindja e Mesme ka të ngjarë të përjetojnë trazira për dekada të tëra, dhe Uashingtoni do të duhet të jetë më i kujdesshëm në lidhje me detyrat që merr përsipër. Pushtimi dhe përpjekja e qetësimit të pakënaqësisë të opozitës, e cila nga ana e saj rrit kostot e ndërhyrjes duke ulur shanset e suksesit, minon edhe më tej mbështetjen e publikut për një politikë të jashtme të angazhuar.
Së fundmi, fragmentimi politik dhe demagogjia, paraqesin edhe një sfidë për aftësinë e Shteteve të Bashkuara për të siguruar udhëheqje të përgjegjshme ndërkombëtare, dhe zgjedhjet e 2016-s zbuluan se sa është fragmentuar elektorati amerikan. Senati i SHBA, për shembull, nuk ka arritur të ratifikojë Konventën e OKB-së mbi të Drejtën e Detit, pavarësisht faktit se vendi është duke u mbështetur në të për të ndihmuar në mbrojtjen e lirisë së lundrimit në Detin e Kinës Jugore kundër provokimeve kineze. Kongresi dështoi për pesë vjet për të përmbushur një angazhim të rëndësishëm të SHBA për të mbështetur rialokimin e kuotave të Fondit Monetar Ndërkombëtar nga Evropa në Kinë, edhe pse ajo nuk do të kishte thuajse asnjë kosto për ta realizuar. Kongresi ka miratuar ligje që shkelin parimin ndërkombëtar ligjor të imunitetit sovran, një parim që mbron jo vetëm qeveritë e huaja, por edhe personelin diplomatik dhe ushtarak amerikan jashtë vendit. Dhe rezistenca e brendshme për të vënë një çmim mbi emetimet e karbonit e bën të vështirë për Shtetet e Bashkuara për të udhëhequr luftën kundër ndryshimeve klimatike.
Shtetet e Bashkuara do të mbeten fuqia udhëheqëse ushtarake në botë për dekada që do të vijnë, dhe forca ushtarake do të mbetet një komponent i rëndësishëm i fuqisë amerikane. Një Kinë në rritje dhe një Rusi në rënie, trembin fqinjët e tyre, dhe siguria Amerikane në Azi dhe Evropë ofrojnë siguri kritike për stabilitetin që theksojnë domosdoshmërinë e rendit liberal. Tregjet varen nga një kornizë sigurie dhe mbajtja e aleancave është një burim i rëndësishëm i ndikimit të Shteteve të Bashkuara.
Në të njëjtën kohë, forca ushtarake është një instrument i hapur i papërshtatshëm kur kemi të bëjmë me shumë situata. Përpjekja për të kontrolluar politikën e brendshme të popullsive të huaja nacionaliste është një recetë e dështuar dhe ka pak forca për të ofruar, në trajtim të çështjeve të tilla si: ndryshimi i klimës, stabiliteti financiar, apo qeverisja e internetit. Mirëmbajtja e rrjeteve është vendimtare për të bashkëpunuar me vendet e tjera dhe institucionet ndërkombëtare, duke ndihmuar për të vendosur norma për t’u marrë me çështje të reja transnacionale. Është një gabim që të barazojmë globalizimin me marrëveshjet e tregtisë. Edhe në qoftë se globalizimi ekonomik do të ngadalësohet, teknologjia është duke krijuar globalizim ekologjik, politik dhe social, që do të kërkojë të gjithë bashkëpunimin e përgjegjshëm.
Lidershipi nuk është i njëjtë me dominimin dhe roli i Uashingtonit për të ndihmuar stabilizimin botëror dhe të nënshkruajë përparimin e saj të vazhdueshëm mund të jetë edhe më i rëndësishëm tani se kurrë. Amerikanët dhe të tjerët, mund të mos e vërejnë sigurinë dhe prosperitetin që rendi liberal ofron, derisa ato të mos jenë më, por deri atëherë, mund të jetë tepër vonë.
Përktheu: Sokol Fuga
*Shkencëtar i marrëdhënieve ndërkombëtare, ish-zëvendëssekretar amerikan i mbrojtjes
als_Latn als_Latn bam_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn umb_Latn als_Latn