als_Latn dik_Latn sag_Latn
“Mbaj medaljen e ushtrisë kroate, pesë vjet kam qenë në luftë, unë, Ante i jashtëligjshmi; kokën kam lënë pas kumarit, kurse tani luaj nga e keqja, ndërsa kumari përsëri luan me mua, kështu pra… Gjithçka rrotullohet, një herë kështu, një herë ashtu, edhe politika, edhe jeta, gjithçka është ruletë, një ruletë e mallkuar.
Gjithçka është një rreth që vërtitet, ndërsa në të ti je viktimë dhe nuk del dot jashtë tij!”. Duket sikur ai është i shenjuar që në lindje. Emri i tij me të vërtetë është shumë i përhapur në Kroaci, por të njëjtin emër mban edhe një lojë pokeri. Ndoshta gjyshi qejfli ia ka trashëguar vesin e të luajturit bixhoz, përmes emrit…
Por ndoshta nuk është kjo. Ndoshta ai është thjesht një viktimë sistemi si shumë të tjerë si ai, si plaku Pere, ish-kujdestari i gjimnazit që la pensionin në ruletë, sepse nuk i paguante dot ilaçet së shoqes; apo Liliana, ishpastruesja e martuar me një bixhozxhi, që bashkë me paratë ka hedhur në poker edhe jetën e saj… E pamëshirshme në romanin e saj të titulluar “Ruleta”, shkrimtarja kroate Lada Zigo, e cila përmes një stili të zhveshur na sjell një pamje tjetër të Kroacisë së pasluftës.
Një roman tronditës, i cili vjen në shqip përmes përkthimit mjeshtëror të Nikolla Sudar dhe shtëpisë botuese “Fan Noli”, e cila ka të drejtën e botimit të veprave fituese të Çmimit Europian të Letërsisë. Dhe Lada Zigo është një ndër fituesit. Ruleta është metafora që vërtit gjithë romanin. Ante Radiq është ish-luftëtar, i papunë, pa grada e dekorata, që nuk e mposhti dot lufta, plumbat, por kumari. Por meqë kumari apo më saktë ruleta është simboli i jetës, ai është mposhtur nga vetë jeta. E si mund të ishte ndryshe jeta e një njeriu që me urdhër ka sharruar në plumba mitralozi njerëz të pafajshëm, pleq, fëmijë me kukulla në dorë?!
Dhe zhurma e zarit nëpër kutitët e ruletës i tingëllon në kokë si karikator mitralozi. Dhe nuk mund të mos jetë nervashkatërruese. Nuk ka psikolog apo terapi bihevioriste që të mund ta shqisë atë nga mendja. Ai vë gjithçka në numrin gjashtë. Ky është numri që dikur duhet të fitojë patjetër. Por nuk ndodh kështu… Dhe sheh se si rrotullohen para syve të tij të gjithë numrat me radhë, e kuqja, e zeza, gjaku, jeta. Po gjithçka është zero, e megjithatë ai vazhdon të zgjedhë gjashtën, si plaku Pere që beson se pesa është numri i tij me fat. “O vend i mjerë, vetëm në këtë rrugë ka pesë kazino; edhe tjetra ka pesë. Në Londër nuk ka të tilla në çdo qoshe.
Pesë kazino në çdo lagje! Deri ku kemi mbërritur o njerëz!”. Të duket shumë familjare kjo klithmë e një djaloshi flokëgjatë. Kroacia e pasluftës të duket një vend shumë e njohur. Të duket bash si kryeqyteti shqiptar apo si çdo qytet tjetër i këtij vendi, ku kazinotë dhe lojërat e fatit u kthyen në modë; mbinë si kërpudhat pas shiut, më shumë se dyqanet e bukës, si “shpëtimi” i vetëm për fukarenjtë.
Aq sa u kthye në një shqetësim shtetëror. Në Shqipëri ka me qindra Ante, që nuk kanë asnjë lloj lidhje me personazhin mitik të lashtësisë greke, të lidhur fort pas tokës, por pas zhgënjimit dhe disfatës. Që vazhdojnë të luajnë “gjashtën” në karuselin e jetës, ashtu si kujtdo në këtë jetë mund t’i ndodhë që të “vërë bast” gjithë kapitalin e tij financiar apo shpitëror, energjinë, kohën… diku apo tek dikush, për të marrë në këmbim rrënimin, zhgënjimin, vetminë. “Ruleta.
Kjo metaforë e shoqërisë kroate dhe e jetës njerëzore, ky rreth pa vendndodhje dhe pa logjikë përmbledh përbuzjen, shpresën, zhgënjimin, indinjatën dhe dënesën e kotë për të mundur të pavërtetën dhe fatin personal. Por, vallë, a mund të mposhtet ruleta e mallkuar, e cila njëlloj luan me shpresën, ashtu siç luan shoqëria jonë me jetën”, shprehet autorja. Dikur, pas një jete humbjesh, duket se fati po shkëlqen edhe për Anten, duket se ai e “mundi ruletën”, kunata i lë trashëgimi një apartament në qendër të Zagrebit. Por, sa para bën, shkrimtarja ka vendosur ta nxjerrë personazhin humbës deri në fund, sepse, në fund të fundit, askush nuk del i gjallë nga kjo jetë.
***
Shkrimtarja
Shkrimtarja kroate Lada Žigo ka lindur në Zagreb në vitin 1970. Është diplomuar për Letërsi të Krahasuar dhe Filozofi në Universitetin e Zagrebit. Për vite me radhë ka shkruar recensa dhe ese në shumë gazeta dhe revista letrare (The Bridge, Europski glasnik, Republika, KnjiŽevna republika, Kolo, Nova Istra etj.). romani i saj i parë “People and Neës People” (Ljudi i novinari) doli në qarkullim në vitin 2007 (SysPrint) dhe ka qenë pretendente për dy çmime prestigjioze letrare Ksaver Šandor Gjalski dhe Kiklop.
Pas dy vjetësh pasoi një tjetër roman “Bitches” (Babetine, SysPrint 2009) dhe në vitin 2010 ajo publikon “Ruletën”, një përshkrim jashtë klisheve letrare për kroacinë e pasluftës. Në vitin 2011 boton “Healer” (Iscjelitelj, Alfa). Žigo është anëtare e Shoqatës së Shkrimtarëve kroatë dhe Organizatës së artistëve të lirë. Ajo jeton dhe punon në Zagreb.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn