als_Latn uzn_Latn bos_Latn
Kosova ka PKB-n m t ult t Evrops Juglindore, papunsi t prhapur dhe bilanc asimetrik t tregtis. Krerve t saj do t'u duhet shpejt t ta zhvendosin fokusin e tyre larg shtjeve t statusit drejt krijimit t t mirave, shkruan Robert C. Ostin i Universitetit t Torontos.
I drguari i OKB-s Marti Ahtisaari do t lshoj n janar raportin e tij mbi statusin e Kosovs. Ndonse gjithkush po flet pr prmbajtjen e ktij raporti, nj gj sht e qart: statusi prfundimtar nuk do t'i zgjidh menjher problemet e ngutshme ekonomike.
Disa faktor kufizojn tani aftsin e Kosovs pr t shkuar prpara: nj munges aksesi ndaj financimeve dhe investimeve ndrkombtare pr shkak t statusit t saj t pasigurt, ndaj tregut ndrkombtar t bonove (prsri pr shkak t statusit t pasigurt), ndihms donatore t tkurrur dhe rnies s remitancave nga diaspora. Po t mos trajtohen kto shtje, prfundimi n terren mund t ishte i zymt. Kur refugjatt u kthyen n 1999 dhe parat vrshuan, ekonomia e Kosovs u rrit n mas t dukshme e me dinazm t veant. Nga vitit 2004, gjrat zun t ndryshojn pr keq ndrsa hyri stanjacioni.
T ardhurat pr frym PKB t Kosovs, pak mbi 1,100 euro, jan m t ultat n Evropn Juglindore dhe rritja ekonomike sht e dobt. Papunsia q vlersohet n 40% sht nj problem i madh. Papunsia e rinis shkon deri n mbi 60%. Aksesi ndaj tregjeve evropiane t puns do t ndihmonte por kjo shihet pa gjasa n t ardhmen e afrt.
M alarmues sht bilanci i tregtis, pasi Kosova zorr se prodhon gj. Eksportet mbulojn vetm 6% t importeve. Kjo sht mir pr nj buxhet q varet nga t ardhurat e doganave por keq kur plani afat-gjat sht pr tregti m t lir rajonale. Ekonomia funksionon pothuajse trsisht si nj shoqri konsumi bazuar n tregtin shkall-vogl dhe bizneset e pakta familjere. Shum pak para investohen n industrit q mund t ofronin pun. Sektori bujqsor sht posarisht shqetsues. Kosova mund t'i plotsonte vet gjith nevojat pr ushqim; burimet bujqsore mbeten t nnshfrytzuara.
T tjera probleme jan n horizont. Paksimi i misionit t OKB-s q shpenzoi rreth 2.6 miliard euro n mallra, personel e shrbime midis 1999 dhe 2006, do t sjell nj goditje serioze ekonomike. Sbashku me rnien e sasis s t ardhurave nga diaspora, kjo sht potencialisht katastrofike. N afat t shkurtr Kosova do t jet pothuajse me siguri e varur nga BE pr mbijetesn e saj.
Refreni i qeveris s Kosovs sht i pandryshueshm: pa pavarsi duart e saj jan t lidhura. Kundrshtart e pavarsis, prkundrazi vazhdojn t argumentojn se Kosova sht e paqndrueshme si nj njsi e pavarur. Megjithat, atyre u duhet ende t nyjtojn se si Kosova mund t ishte m frutdhnse si dika tjetr se sa si nj shtet i pavarur.
Megjith rrethanat aktuale, Kosova n fakt mund t mbijetoj. Mbi t gjitha, popullsia shkon n vetm 2 milion. Ka nj numr t madh t rinjsh me mosh pune, gati dhe t dshruar pr t punuar, dhe ulja e pranis ndrkombtare do t'i ulte pagat, t cilat jan mjaft t larta pr rajonin. Pr prballueshmrin, duhen dy ndryshime kritike. Komuniteti ndrkombtar, (dhe kjo ka gjasa t bjer mbi shpatullat e BE) duhet ta bj t mundshme pr Kosovn q t trheq investimin e huaj. N t njjtn koh, BE duhet t marr kryesimin n transfromimin e infrastrukturs s Kosovs.
Kosova sht nga shum an ende krejt e izoluar. Po qe se na thot gj prvoja n pjesn tjetr tjetr t rajonit, sht se elsi ktu sht integrimi m i madh rajonal. Me nj treg t till t vogl, investitorve u duhet ta shohin Kosovn si pjes e nj tabloje m t gjer. Kjo do t thot se ata duan q mallrat e tyre t shkojn lehtsisht n vendet e tjera n rajon. Komuniteti ndrkombtar duhet t inkurajoj investimin masiv n rrug dhe hekurudha. Shkurtimi i kohs s transportit midis Tirans dhe Prishtins sht nj prparsi.
Qeveria duhet t bj investime thelbsore n arsim, pasi Kosova aktualisht ka normn m t ult n Evrop pr ndjekjen e shkolls pas asaj t ciklit t dyt. Ajo duhet t merret me reputacionin tejet t keq kur vjen puna te korrupsioni. Transparency International jep nj tabllo t zez, ndonse Shqipria fqinj shkon edhe m keq. Edhe me pavarsin dhe aksesin ndaj tregjeve financiare, investitort kan ende nevoj t jen t risiguruar. Ka histori suksesesh n investimet n Kosov. Pr to duhet t flitet.
Integrimi rajonal po ndodh ndrkoh tjetrkund n Ballkan dhe sht e rndsishme q Kosova t bhet pjes e ktij procesi. Ndrsa kjo mund t mos jet e leht lidhur me Serbin, fqinjt e tjert t Kosovs jan gati t hapin portat e tyre. Pr Evropn Juglindore n prgjithsi, klima e investimeve po prmirsohet. T gjitha vendet n rajon po lvizin t rivlersojn konkurencn e tyre n nj orvatje pr t'u br m trheqs pr investitort e huaj; Mali i Zi dallohet ktu. Shqipria, e cila ka patur nj periudh tranzicioni t parregullt e me t meta, po merr masa pr t rregulluar procesin e investimit.
Populli i Kosovs e kuptoi shum koh m par se pavarsia nuk do t ndryshoj dramatikisht gjendjen afat-shkurtr ekonomike. Ai ka krkuar n mnyr t prsritur prgjigje m konkrete nga elita n lidhje me krijimin e vendeve t puns. Qeveris i duhet t zhvendoset nga politikat e pavarsis ndaj nj fokusi mbi krijimin e mirqnies.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn