als_Latn dik_Latn sag_Latn
Nga Paul Krugman/
Të dielën Franca do të mbajë balotazhin e saj presidencial. Shumica e vëzhguesve presin Emmanuel Macron, i qendrës, për të mposhtur Marine Le Pen, nacionalisten e bardhë – ju lutem, le të ndalojmë së bërit këtë gjë dinjitoze duke e quajtur atë “populizëm”. Dhe unë jam goxha i sigurtë se rregullat e kohës më lejojnë të deklaroj drejtpërdrejt që unë shpresoj se mençuria konvencionale është e drejtë. Një fitore e Le Pen do të ishte një fatkeqësi për Evropën dhe botën.
Megjithatë unë gjithashtu mendoj se është e drejtë të parashtrojmë disa pyetje rreth asaj që po ndodh. Së pari, si arritën gjërat në këtë pikë? Së dyti, a do të ishte një humbje e Le Pen ndonjë gjë më shumë se një pushim i përkohshëm nga kriza evropiane në vazhdim?
Disa sqarime paraprake: Ashtu si të gjithë në këtë anë të Atlantikut, unë nuk mund të rri së ndenjuri duke parë Francën pjesërisht përmes syzeve me ngjyrë të Trump. Por është e rëndësishme të kuptohet se ekzistojnë paralelet midis politikës franceze dhe amerikane, pavarësisht dallimeve të mëdha në tendencat themelore ekonomike dhe shoqërore.
Si fillim, ndërsa Franca ka një numër të mahnitshëm të shtypit të keq – shumica e tij vijnë nga ideologët që këmbëngulin se shtetet bujare të mirëqenies kanë efekte katastrofike – është në të vërtetë një ekonomi mjaft e suksesshme. Besojeni apo jo, të rriturit francezë në vitet e tyre kryesore të punës (25 deri në 54 vjeç) kanë më shumë gjasa se homologët e tyre amerikanë të jenë punësuar me pagë.
Ata gjithashtu janë po aq produktivë. Është e vërtetë se francezët mbi të gjitha prodhojnë rreth një të katërtën më pak për person nga çfarë ne prodhojmë – por kjo është kryesisht për shkak se ata marrin më shumë pushime dhe dalin në pension më të rinj, gjëra të cila nuk janë dukshëm të tmerrshme.
Dhe ndërsa Franca, si pothuajse gjithkush tjetër, ka parë një rënie graduale të punëve prodhuese, ajo kurrë nuk përjetoi diçka të tillë si “shoku Kinëz” që dërgoi punësimin e prodhimit amerikan jashtë kufirit në fillim të viteve 2000.
Ndërkohë, në sfondin e kësaj ekonomie jo të madhe, por edhe jo të tmerrshme, Franca ofron një rrjet të sigurisë sociale përtej ëndrrave më të egra të progresistëve amerikanë: kujdes shëndetësor i garantuar me cilësi të lartë për të gjithë, leje të paguara bujarisht për prindërit e rinj, edhe shumë të tjera.
E fundit, por jo më pak e rëndësishme, Franca – ndoshta për shkak të këtyre dallimeve të politikave, ndoshta për arsye të tjera – nuk po përjeton asgjë të krahasueshme me kolapsin social që duket se po vuajnë shumë të bardhë të Amerikës. Po, Franca ka probleme të mëdha sociale; Kush nuk ka? Por tregon pak shenja të rritjes së “vdekjeve nga dëshpërimi” – vdekshmërisë nga droga, alkooli dhe vetëvrasja – që Anne Case dhe Angus Deaton kanë treguar që ndodhin në klasën punëtore të bardhë të SHBA-ve.
Shkurt, Franca nuk është një utopi, por nga standardet më të shumta ajo u ofron qytetarëve të saj një jetë mjaft të mirë. Pra, pse ka kaq shumë veta kanë vullnet për të votuar – përsëri, le të mos përdorim eufemizëm – një ekstremiste raciste?
Nuk ka dyshim, jane të shumta arsyet, sidomos ankthi kulturor mbi emigrantët islamikë. Por duket e qartë se votat për Le Pen do të jenë pjesërisht votat e protestës kundër atyre që perceptohen si zyrtarë të lartë dhe të paprekur që drejtojnë Bashkimin Evropian. Dhe ky perceptim për fat të keq ka një element të së vërtetës.
Ata prej nesh që shikuan institucionet evropiane që merren me krizën e borxheve që filluan në Greqi dhe u përhapën në pjesën më të madhe të Evropës, u tronditën nga kombinimi i ngërçit dhe arrogancës që mbizotëronte në të gjithë procesin.
Megjithëse Brukseli dhe Berlini kishin gabuar përsëri dhe përsëri në lidhje me ekonominë – megjithëse masat shtrënguese që ato vendosnin ishin po aq ekonomikisht katastrofike si paralajmëruan kritikët – vazhdonin të vepronin sikur të dinin të gjitha përgjigjet, dhe se çdo vuajtje gjatë rrugës ishte, në fakt, dënimi i nevojshëm për mëkatet e kaluara.
Politikisht, Eurokratët ja hodhën me këtë sjellje, sepse vendet e vogla ishin të lehta për t’u detyruar, shumë të tmerruar për t’u shmangur nga financimet europiane, dhe pranuan kërkesa të paarsyeshme. Por elita e Evropës po bën një gabim të tmerrshëm nëse beson se mund të sillet në të njëjtën mënyrë me lojtarët më të mëdhenj.
Në të vërtetë, tashmë ekzistojnë indicie të katastrofës në negociatat që po ndodhin midis Bashkimit Europian dhe Britanisë.
Uroj që britanikët të mos votonin për Brexit, e cila do ta bëj Evropën më të dobët dhe vendin e tyre më të varfër. Por zyrtarët e BE-së po ngjajnë gjithnjë e më shumë si një bashkëshort i braktisur, i vendosur për të nxjerrë dëmet maksimale në një zgjidhje divorci. Dhe kjo është thjesht e çmendur. I pëlqen apo jo, Evropa do të duhet të jetojë me Britaninë e pas Brexit dhe stili i ngacmimit të Greqisë nuk do të funksionojë në një komb aq të madh, të pasur dhe krenar si Britania.
Kjo më sjell përsëri në zgjedhjet franceze. Ne duhet të tmerrohemi në mundësinë e një fitore të Le Pen. Por duhet gjithashtu të shqetësohemi se një fitore e Macron do të merret nga Brukseli dhe Berlini për të nënkuptuar se Brexit ishte një devijim i vetëm, që votuesit evropianë gjithmonë mund të frikësohen duke shkuar së bashku me atë që më të mirët e tyre thonë se është e nevojshme.
Pra, le të jemi të qartë: Edhe nëse më e keqja shmanget këtë të dielë, gjithçka që elitat evropiane do të marrin është një mundësi e kufizuar kohore për të ndrequr politikat e saj./Lexo.al/
Përkthyer nga The New York Times, nga Lexo.al.
sag_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ilo_Latn