als_Latn dik_Latn sag_Latn
“Financat e Shqipnis”- Signa-peripeciaPostuar më: 03 June 2017 15:24
“Financat e Shqypnis” i ka të gjitha shanset që të na japi mundësinë të përdoret si një udhërrëfyes në historinë tonë të shkuar, në historinë e financave publike, të cilat, në fund të fundit, dalin nga xhepi i çdo qytetari, një histori e tërë kjo, njerëzore, e cila nuk mund të kalohet përciptas, sepse gjithçka në këtë botë që nis me fjalën, vazhdon pashmangshmërisht me paratë…
Nga Dr. Mimoza Ahmeti
Rrugët sesi një vepër jeton,janë nga më të pabesueshmet.Një shkencë që mund të krijohej pȇr këtë, pasi ende nuk ekziston, mund ta quaja: Signa peripecia.
Fati i një vepre ecën me fatin e shoqërisë. Me rupture (ndërprerje) jeta e shoqërisë, ashtu jeton edhe vepra. Në këtë mënyrë mbijetoi nëpër kapërcime historike vepra e Haxhi Shkozës, Financat e Shqypnis, për të ardhur rishtas në ditët e sotme, me një ribotim të përsosur nga UMSH-PRESS në bashkëpunim me Akademinë e Shkencave të vendit tonë.
Promovimi i ribotimit u bë këtë pranverë, në një ambient të zgjedhur studentësh dhe mësimdhënësish akademikë , apo përfaqësueses për ekonominë, nga Akademia e Shkencave, por ajo që ndër të tjera bëri përshtypje të veçantë, ishte historiku i jetës së veprës, domethënë i mbajtjes në ndërgjegje. Pasi një vepër që nuk mbahet në botëkuptim njerëzor, është e fikur.Por veprat mund të ndizen prapë:
Profesor Angjeli tregon në këtë takim, se profesori i tij i mirënjohur, Sabah Hilmia, kishte qenë drejtues teme në mbrojtjen e diplomimit në vitet tetëdhjetë, pikërisht me këtë libër, i cili sapo kishte hyrë në programin mësimor të fakultetit të ekonomikut në atë periudhë, pas një ndalimi të gjatë, por, edhe këtë herë, jo si shkencë pozitive, por me një status negativ: lëndë që duhej kritikuar në shumë aspekte, nisur nga standardet dogmatike të ekonomisë marksiste, të centralizuar shtetërore, në fuqi ato kohë.
Të përmendje fjalën taksë në ato vite, tha profesor Anastas Angjeli, ishte një herezi. Mund të dënoheshe. Për studentët e rinj të auditorit tonë të sotëm, kjo ishte e pabesueshme.
Vepra kish hyrë, më saktë kuturisur në program, nga kokëkrisja e profesorit Sabah Hilmia. Me një fjalë, duke mos harruar që edhe vetë studenti që mbronte temën me këtë libër dhe që ishte i shkëlqyer, Angjeli, i cili më pas do e jepte vetë këtë lëndë në Universitet, pra të gjithë bashkë këta ekonomistë të shkencës, kishin riskuar për ta mbajtur në ndërgjegje kolektive këtë libër të shkruar nga një autor që, ndër të tjera, ishte Ministër i kabinetit të mbretit të Shqipërisë, Ahmet Zogu. Por të njëjtën gjë bëntë Bahri Beci në fakultetin e letërsisë, kur na jepte Linguistiken e Sosyrit. Profesor, cilat janë pjesët që kritikohen në këtë vepër, e pata pyetur, sepse nuk i dalloj dot?(edhe neve na duhej ta kritikonim). Nuk e di, u pergjigj ai, që unë e kuptova: Nuk kam gjë për të kritikuar, megjithëse duhet!
Por le të vijojmë me Financat e Shqipnis:
Duke theksuar rëndësinë për njohuritë e sotme të ekonomisë sonë dhe origjinës së saj, Angjeli thekson; “Ky nuk është një libër i zakonshëm…bëhet fjalë për një një autor dhe një vepër të veçantë…Edhe pse është një libër që specialistët e financave dhe të ekonomisë dhe të apasionuarit e historisë do ta lexojnë me një frymë…kështu ka ndodhur me mua,kështu më kanë dëshmuar se u ka ndodhur edhe shumë kolegëve të mi për gati tëdhjetë vjet me radhë”
Duke shprehur arsyet e ribotimit të librit, ai vazhdon se“ libri ofron një informacion të gjithanshëm për gjendjen e ekonomisë shqiptare në vite, me të dhëna statistikore që pothuajse nuk gjenden askund të sistemuara aq kujdesshëm, me një skrupulozitet të skajshëm shkencor…ku mjeshtri Haxhi Shkoza, nuk bën vetëm një përshkrim të hollësishëm të sistemit e të llojeve të ndryshme të të ardhurave, por shfaq edhe mendimet e tij mbi rrugët e përmirësimit të vetë sistemit fiskal shqiptar të asaj kohe…edhe si studiues i mirëfilltë i ekonomisë në përgjithësi, i financave në veçanti, edhe si historian i dorës së parë.”
Për të hyrë në esencën kuptimore bashkëkohore të librit në ato vite, e cila me gjithë ndryshimin e kontekstit historik dhe ekonomik shqiptar që ka ndodhur, për çudi nuk e humbet fare denotacionin, do të përdor arsyetimin analizor të një prej mendimtarëve më të urtë të kulturës shqipe, që është kontribues i njerës prej disa parathënieve të këtij botimi, zotit Mehdi Frashëri:
“Me përparimin e qytetërimit shtohen nevojat e njeriut, standardi i jetës sa vjen e lartësohet, gjithashtu edhe nevojat e organizatës shetërore vijnë paralel duke u shtuar si të parat…
Borxhet e shteteve të mëdha mbërrijnë shifra astronomike.
Preokupacioni kryesor i qeverisë është se me ç´mënyrë mund t´u bëhet ballë këtyre shpenzimeve kolosale…shpenzimet e shteteve të qytetëruara, gati përvit po shtohen, prandaj Financat e shtetit qysh prej një kohe kanë formuar një objekt të rëndësishëm e mund të themi se shkenca financiare është ajo me më rëndësi e këtij shekulli.
Kontributet, taksat, kanë filluar bashkë me formimin e shtetit, prandaj edhe këto kanë pasë dhe kanë evolucionin e tyre historik.
Në Turqi, me periudhën kushtetuese, Ministria e Financave filloi të botojë një libër nën titullin”Ihsaijati malije”, ku tregohet pjesa historike dhe zhvillimet përkatëse për secilën formë pagese.
Sistemi financiar i Shqipnis, përbahet prej dy pjesësh: pjesa e trashëguar prej Turqisë dhe pjesa e shtuar prej Shqipnis indipendente.
Një shtet, me dashje ose padashje, kur ndahet nga trupi i një shteti tjetër më të madh, medoemos dhe për shumë kohë i duhet të zbatojë sistemin financiar të shtetit trashëgimlënës. Nevojat e mëpastajme të shtetit të ri shkaktojnë ndryshime në pagesat e vjetra dhe krijime pagesash të reja…Ecja e përparimit, sa më e shpejtë, bëjnë që këto ndryshime të shtohen.
Sistemi financiar i Turqisë bazohej mbi bujqësinë”
Më tutje, duke përshkruar ndryshimet e ekonomisë turke nga e jona, Mehdi Frashëri na bën me dije se sistemi financiar i Turqisë bazohej në bujqësinë, mjetet e komunikacionit mungonin dhe kjo nuk i jepte dorë industrisë e teknikës. Pastaj ajo, kasta Turke, kishte krijuar një seri privilegjesh për të huajt duke prishur barazinë me tregtarin dhe zejtarin vendas. Të huajt nuk paguanin thuajse asgjë, për faktin që ishin të huaj (nuk di pse më kujtohet shprehja“Shqipëria një euro”!
Duke hyrë në përmbajtjen e veprës, ai thotë se“në librin e interesantshëm që është botuar, me një mënyrë të pëlqyeshme dhe shkencore, autori ka përshkruar origjinën, zhvillimet vijuese për çdo kontribut ose taksë të trashëguar prej regjimit të mëparshëm ashtu edhe pjesën e modifikuar të Shqipnis…
Me studimin e këtij libri kanë me u kuptue arsyet e ndryshimit që ekziston midis sistemit financiar shqiptar dhe atij të shteteve oksidentale.
Zhvillimi i jetës individuale shqiptare do të shkaktojë zhvillimin e jetës shtetërore dhe anasjelltas,përparimi i jetës shtetërore do të shpejtojë tërthorazi- përparimin e jetës individuale dhe shoqërore e, si përfundim, këto përparime do të shkaktojnë edhe ndryshimin rrënjor të sistemit financiar të Shqipnisë”
Këto fjalë tingëllojnë po aq aktuale edhe sot, megjithëse janë publikuar në shkurt të vitit 1935. Ato kerkojne elementin psikologjik më ontologjik dhe ekonomik.
Dimendioni social i veprës, për çudi, sa vjen koha dhe rritet. Ndoshta vlerat autentike e kanë këtë cilësi, që shoqëria ua njeh nevojën, kur eshte ne gjendje për të pohuar nevojat e veta: për ketë, pikërisht, professor Angjeli na thotë:
“Dikur, në kohën e botimit të parë të këtij libri,Ministri i Arsimit të kohës, Marash Ivanaj (1935), porosiste që libri të përdorej në sistemin arsimor të vendit, si një “udhëheqës nënpunësie”, por sot,“Financat e Shqypnis” i ka të gjitha shanset që të na japi mundësinë të përdoret si një udhërrëfyes në historinë tonë të shkuar, në historinë e financave publike, të cilat, në fund të fundit, dalin nga xhepi i çdo qytetari, një histori e tërë kjo, njerëzore, e cila nuk mund të kalohet përciptas, sepse gjithçka në këtë botë që nis me fjalën, vazhdon pashmangshmërisht me paratë…”
Libri gjendet në dispozicion të studentëve, jo vetëm te UMSH, por edhe të fakulteteve të tjera të ekonomikut dhe të degëve të përqasshme, dhe iu propozohet studentëve të nivelit Master apo Doktoraturë, si një objekt i mundshëm studimi, eksplorimi i të cilit mbetet me të vërtetë një kënaqësi e shumëfishtë shkencore dhe estetike.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn