als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Dr. Mehmet Emin Ay
Pejgamberėt janė njerėz tė zgjedhur tė Zotit, tė cilėt ai i ka pajisur me cilėsi tė ndryshme. Ndėrkaq Muhammedi a.s., si i fundit i pejgamberėve, zė njė pozitė mė tė veēantė. Me tė ėshtė plotėsuar zinxhiri i pejgamberisė, ėshtė kurorėzuar kjo detyrė e shenjtė.
Pėrveē asaj qė Muhammedi a.s. ėshtė mėshirė pėr tė gjitha botėt, me emėrtimin e tij me emra tė bukur tė All-llahu Fisnik, ai zė njė pozitė tė veēantė ndėr pejgamberėt tjerė. Zoti i Madhėrishėm asnjė njeri apo pejgamber mė parė nuk e ka cilėsuar me emrat e tij er-Rauf (shumė i dhimbshėm) dhe er-Rahim (shumė i mėshirshėm), ndėrkaq kėtė e ka bėrė me Muhammedin a.s. kur i thekson veēoritė e kėtij pejgamberi tė fundit:
Vėrtet qė ju ka ardhur juve njė i dėrguar nga mesi juaj. Atij i vjen rėndė pėr vuajtjet tuaja. (Ėshtė) i brengosur pėr ju, e pėr besimtarėt ėshtė i butė dhe i mėshirshėm.(et-Teubeh, 9 : 128)
Duart qė duhen puthur
Mund tė themi qė dhembshuria e mėshira kanė qenė pjesė e krijimit dhe e natyrės sė Muhammedit tonė tė dashur. Kjo ėshtė njė dhuratė e Zotit ndaj tij. Me kėtė dhuratė tė Zotit ai ndjen dhembshuri e mėshirė ndaj mbarė njerėzimit dhe veten ia pėrngjan njė personi i cili mundohet ti mbrojė njerėzit nga zjarri. Kėshtu, ky pejgamber i dhembshurisė, e shpreh kėtė nė njė hadith tė tij tė qėndisur me fjalė shumė kuptimplota:
Shembulli im me ju ėshtė sikurse shembulli i fluturave e insekteve tė tjera qė fillojnė tė hidhen nė njė zjarr tė posandezur dhe i njė njeriu qė qėndron pranė tij dhe mundohet ti mbrojė ato nga zjarri. Unė, pra, ju kap juve pėr brezi tė belave tuaj qė tė mos hidheni nė zjarr, kurse ju mundoheni tė mė shpėtoni duarsh.
Na kap pėr dore, tė lutemi
Kurban iu bėfsha asaj dore
Na ēo nė rrugė tė drejtė
Kurban iu bėfsha asaj rruge.
Ti je dega qė jemi kapur
Ti je trėndafili qė i marrim erė
Ti je krahu qė na jep forcė
Kurban iu bėfsha atij krahu.
Kjo ėshtė feja e vėrtetė, feja e vetme
Bėhu musliman e shpėto na thoshe
Ti na the tė vėrtetėn
Kurban iu bėfsha asaj gjuhe.
( M. Jashar Kandemir )
Dhembshuria e mėshira qė kaploi gjithėsinė
Meqė Pejgamberi i dashur (s.a.v.s.) ishte dėrguar si mėshirė pėr mbarė universin, edhe butėsia e dhembshuria e tij ishin universale. Sipas tij, krahas njerėzimit, edhe tė gjitha kafshėt, tė gjitha bimėt, madje edhe tė gjitha sendet e pashpirt, janė amanete tė Zotit. Angazhimi i tij i gjithėmbarshėm ishte qė ta ēonte nė vend detyrėn e ruajtjes sė pėrgjegjėsisė sė kėtij amaneti.
Me kėshillėn nė vijim qė kohė pas kohe ua bėnte njerėzve pėrreth tij, dėshironte ta pėrhapte nė mbarė tokėn kėtė mėshirė universale:
Ai qė ėshtė i mėshirshėm ndaj tė tjerėve edhe Zoti ėshtė i mėshirshėm ndaj tij. Tregoni mėshirė e dhembshuri ndaj atyre qė janė nė tokė, nė daēi tė tregojnė mėshirė pėr ju ata qė janė nė qiej.
Pejgamberi i ndershėm (s.a.v.s.), i cili arriti qė ndaj mbarė njerėzimit, ndaj tė gjitha qenieve nė univers tė sillej me butėsi e mėshirė, shembujt mė tė bukur tė kėsaj i ka dhėnė me dashurinė e pashoq qė e bartte nė zemėr. Tani ejani tė shikojmė se ēfarė gurrė dashurie ishte ai.
Madje edhe nė momentet mė tė vėshtira
Pejgamberi ynė i dashur (s.a.v.s.), me zemrėn e tij tė mbushur plot butėsi, mėshirė e dashuri, qė ia pat falė Zoti Fisnik, pėr mbarė botėn njerėzore gjithnjė ka qenė shpresėdhėnės. Madje nuk i ka mallkuar as edhe ata qė i kanė bėrė padrejtėsi dhe sa herė qė i propozonin ti mallkonte me shfarosje ata, ai u ėshtė pėrgjigjur:
Jo, unė nuk jam dėrguar pėr tė mallkuar, por si mėshirė pėr tė gjitha botėt.
Shembulli mė tipik i kėtyre ndjenjave qė ai i kultivonte ndaj njerėzve u manifestua me rastin e udhėtimit tė tij pėr nė Taif (qytet nė veri tė Mekkes). Nėse doni, ejani tani tė kthehemi nė ato ditė plot kuptim e ti pėrkujtojmė ato qė patėn ndodhur
Pejgamberi i dashur (s.a.v.s.), bashkė me djalin e tij shpirtėror Zejd bin Harithin, u nis nė rrugė pėr nė Taif me qėllim qė tė merrte pėrkrahjen e tė afėrmve tė tij atje dhe nė njėfarė kuptimi ti merrte ata si ndihmues nė misionin e tij pejgamberik.
Kur mbėrritėn nė qytet i tuboi tė parėt e vendit dhe filloi tua sqarojė Islamin. Mirėpo atje u ndeshėn me njė rezistencė tė ashpėr dhe u bėnė cak i goditjeve me gurė qė vinin nga fėmijėt e nxitur nga popullata e vendit. Si pasojė e kėtyre gjuajtjeve me gurė Pejgamberi i dashur u lėndua nė kėmbė, kurse Zejdi r.a., i cili u mundua ta mbronte Pejgamberin a.s., u lėndua e u pėrgjak nė kokė.
Me zor u strehuan nė njė kopsht jashtė qytetit. Ishin tė lodhur e tė rraskapitur. Pėr mė tepėr, atij akoma ia pėrvėlonte zemrėn hidhėtia e vdekjes sė shoqes (Hatixhes) dhe e xhaxhait tė tij (Ebu Talibit). Nė kėto momente kur po pėrjetonte dėshpėrim mbi dėshpėrim, ai i ngriti duart dhe iu lut Zotit, me fjalėt qė, pėr ummetin qė do tė vinte, ishin shembull i lutjes dhe i pėrgjėrimit:
O All-llah! Po ta shfaq Ty paaftėsinė time, nėnēmimin qė po ma bėjnė kėta njerėz. O mė i Mėshirshmi i mė tė Mėshirshmėve! Ti je Zoti i atyre tė paaftėve qė pėrēmohen nga tė gjithė Nė qoftė se Ti nuk je i hidhėruar me mua, unė nuk mėrzitem pėr kėto qė mė vijnė nė kokė e pėr kėto vėshtirėsi qė po i pėrjetoj! Mirėpo mėshira Jote ėshtė aq e gjerė sa nuk do ti kishte shfaqur as edhe kėto. O All-llah! Strehohem te Ti nga dėnimi dhe hidhėrimi Yt. Jam para Teje dhe kėrkoj falje derisa Ti tė jesh i kėnaqur me mua. Krejt forca e fuqia tė takon Ty, o Zoti im!
Pas kėsaj lutjeje e pėrgjėrimi Pejgamberi (s.a.v.s.) pėr njė kohė tė shkurtėr ndjeu njė qetėsi. Aty pranė erdhi njė rob i quajtur Addas, i cili u solli atyre pak rrush. Edhe nė kėto momente mė tė rėnda tė tij, ai nuk pėrtoi tė mos ia mėsonte e sqaronte Islamin kėtij djaloshi. Atė mirėsi qė e refuzoi populli i Taifit, kishte qenė e caktuar pėr djaloshin Addas i cili menjėherė aty pėr aty lėshoi zemėr ndaj Islamit.
I dėshpėruar nga arsyeja se arriti tė ndėrmjetėsonte pėr imanin e vetėm njė personi, me fytyrė tė hidhur u nis tė kthehej pėr nė Mekke, kur aty iu shfaq meleku i shpalljes, Xhibrili a.s., i cili i tha:
- All-llahu i ka dėgjuar fjalėt qė ky popull ti thanė ty. Ai e di se ata nuk kanė ndėr mend tė tė pėrkrahin. Ty ta dėrgoi melekun pėrgjegjės pėr kodrat. Ai do tė bėjė ēfarė ti urdhėrosh ti.
Meleku i dha selam Pejgamberit a.s. dhe i tha:
- O Muhammed! Ėshtė e vėrtetė se unė ndodhem kėtu vetėm pėr kėtė. Nėse ti dėshiron, unė mund ti lėshoj kėto dy kodra tė thepisura mbi kėta njerėz e ti zhduk pėrnjėherė. Nėse ti e kėrkon kėtė, unė jam i gatshėm ta bėj menjėherė
Simboli i butėsisė dhe i mėshirės sė pashoq, Muhammedi (s.a.v.s.), i shprehu disa fjalė qė sot e asaj dite i kanė zbukuruar tė gjitha librat e historisė:
- Jo! Kėtė assesi nuk e dėshiroj Prej Zotit tim kėrkoj qė prej pasardhėsve tė kėtij populli tė dhurojė njė gjeneratė qė nuk do ti bėjė shirk Zotit dhe vetėm Atij ti bėjė ibadet
Sikurse rasti i Nuhit a.s., atėherė kur u ndesh me stėrmundimet dhe pėrēmimet e popullit tė vet dhe iu drejtua Zotit me fjalėt: E ai iu drejtua Zotit tė vet: Unė jam i mundur, prandaj mė ndihmo! (El-kamer:10), edhe Muhammedi s.a.v.s. nė tė njėjtėn mėnyrė ia shfaqi Zotit tė njėjtėn situatė tė pakrye nė tė cilėn ndodhej. Mirėpo Nuhi a.s. nė vazhdim tė lutjes sė tij thoshte: O Zoti im, mos lė mbi tokė asnjė nga jobesimtarėt! (Nuh:26), kurse Muhammedi s.a.v.s. sė kėndejmi mori njė qėndrim tjetėr dhe nuk e pranoi propozimin pėr shkatėrrimin e popullit qė e gjuajti me gurė Ngase ai ishte i dėrguar mėshirė pėr botėt
Dhembshuria e tij pėr ēdo njė qenie qė bart shpirt
Pejgamberi ynė i dashur i cili kishte ndjenja tė kėtilla tė dhembshurisė ndaj njerėzve, edhe ndaj gjallesave tė tjera sillej me po tė njėjtėn dhembshuri e ngrohtėsi. Ngjarjet qė do ti pėrmendim mė poshtė shkėlqejnė para syve tanė me njė bukuri qė nuk do ti vjetrojnė as shekujt
Ai Pejgamber qė arriti tė bėjė ndryshime e revolucione nė fusha tė ndryshme tė jetės, edhe nė aspekt tė sjelljes me kafshėt ka arritur tė realizojė ndryshime tė rėndėsishme nė shoqėri.
Ai ndaloi shumė zakone e adete tė trashėguara nga xhahilijjeti (koha paraislame) si: zėnia dhe pėrlarja e kafshėve, mundimi dhe keqtrajtimi i tyre, stigmatizimi i fytyrave tė tyre, si dhe i mallkoi ata qė kafshėt i bėnin caqe tė gjalla gjuajtjeje me armė.
Po ashtu ndaloi qė tė bėheshin gara tė gjata tė leximit tė poezive mbi shpina tė deveve duke thėnė: All-llahu i ka caktuar pėr shėrbimin tuaj kėto kafshė vetėm qė ju tė mbėrrini me lehtė atje ku nė kėmbė mbėrrini me vėshtirėsi. Kurse tokėn e ka krijuar pėr ju. Andaj, nevojat tjera tuajat plotėsoni nė tokė .
Gjatė njė udhėtimi shokėt e tij takuan njė shpend shkėmbinjsh me tė vegjlit e saj. Njėri prej tyre shkoi dhe i mori kėta tė vegjėl tė kėndshėm nga foleja. Me kėtė rast, nėna e tė vegjėlve filloi tė sillej vėrdallė kėtyre njerėzve. Kėtė gjendje e vėrejti Muhammedi s.a.v.s. dhe ia tėrhoqi vėrejtjen personit qė i mori ata, duke i thėnė:
Kush e mundoi dhe e shqetėsoi atė nėnė duke ia marrė tė vegjlit asaj? Le ti kthejė menjėherė nė folenė nga i mori!.
Pejgamberi i mėshirės nuk e lejoi kėtė sjellje tė gabuar dhe u shqetėsua vetė me keqtrajtimin qė iu bė kėsaj nėne tė shpendėve.
Sa e kuptimtė ėshtė fjala e Pejgamberit tė dhembshurisė i cili e quajti haram (tė ndaluar rreptėsisht) gjuajtjen pėr qejf dhe hedhjen e gjahut mėnjanė!..
All-llahu gjithsesi ka ta marrė nė pyetje njeriun i cili pa arsye e ka mbytur njė bilbil ose edhe njė kafshė mė tė vogėl se kjo.
Nė kėshillat qė ai ia jep nipit tė vet shpirtėror Usame bin Zejdit e shohim tė njėjtėn ndjeshmėri:
O Usame, tė lutem ki kujdes ndaj kafshėve qė janė nėn kujdesin tėnd! Se pėrndryshe ato do tė tė padisin ty pėrpara All-llahut nė Ditėn e Kijametit.
Pejgamberit a.s. kohė pas kohe i paraqiteshin skena e pamje nga Xhenneti e Xhehennemi dhe ai i ndante kėto me shokėt e vet. Kėshtu ndodhi njė herė kur ai u tha atyre se iu kishte shfaqur Xhehennemi dhe vazhdoi:
Nė Xhehennem e pash njė mace e cila vazhdimisht ia rrepte fytyrėn me thonjtė e vet njė gruaje. Kur pyeta se pėrse ndodhte kėshtu, mu tha: Kjo grua nė dunja e ka mbyllė kėtė mace nė njė dhomė dhe nuk i ka dhėnė tė hajė e tė pijė dhe nuk e ka lėshuar qė ajo vetė tė ushqehet derisa macja vdes. Andaj edhe tani kjo grua gjendet nė xhehenem dhe po dėnohet .
Duke deklaruar se pėr njė tė keqe tė kėtillė njeriu mund tė dėnohet edhe me xhehenem, ai theksonte edhe faktin tjetėr se pėr dhembshurinė dhe mirėsinė qė njeriu do ta tregojė ndaj kafshėve, do tė gjejė shpėrblimin te All-llahu Fuqiplotė Njė herė dikush e pyeti Muhammedin s.a.v.s.: O i Dėrguar i Zotit, a kemi ndonjė sevap (shpėrblim) pėr mirėsinė qė tregojmė karshi kafshėve?, ai u pėrgjigj:
Pėr ēdo kujdes e interesim qė tregoni ndaj cilėsdo gjallesė tė Zotit, pėr ju do tė ketė sevap e shpėrblim.
E fitoi Xhennetin pėr ujin qė i dha tė pinte
Nė shumicėn e pėrmbledhjeve tė haditheve ku bėhet fjalė pėr gjerėsinė e mėshirės dhe dhembshurisė sė Zotit, theksohet e vėrteta se pėr dhembshurinė e mirėsinė qė njeriu tregon karshi krijesave tė tjera do tė fitojė faljen dhe kėnaqėsinė e Zotit. Kėtu mė lejoni ta pėrmend njė ngjarje qė zė vend pothuajse nė tė gjitha burimet e haditheve dhe qė me formėn e shkėlqyeshme tė rrėfimit tė Muhammedit s.a.v.s. ėshtė ngulitur thellė nė kujtesėn e muslimanėve Pejgamberi i dhembshurisė njė herė tha:
Njė njeri ishte duke ecur rrugės. U etshua shumė dhe diku rastisi te njė pus. Zbriti poshtė dhe piu ujė derisa e largoi etjen. Kur filloi tė ngjitej lartė nga pusi e pa njė qen qė e lėpinte tokėn nga etja qė kishte dhe mendoi: Kėtė qen e paska kap etja sikurse mua dhe sėrish zbriti nė pus, e mbushi kėpucėn e vet me ujė dhe ia dha qenit ta pinte. Pėr kėtė sjellje qė tregoi ky njeri, Zoti u bė razi me tė dhe ai e fitoi xhenetin.
Pejgamberi ynė i dashur aq i ndjeshėm ishte kur bėhej fjalė pėr trajtimin me dhembshuri tė kafshėve saqė shpesh i porosiste njerėzit ti prisnin thonjtė rregullisht me qėllim qė tė mos u shkaktonin dhimbje atyre me rastin e mjeljes sė qumėshtit Po ashtu i porosiste njerėzit qė me rastin e mjeljes sė kafshėve tė linin qumėsht tė mjaftueshėm edhe pėr tė vegjlit e tyre. Kėshtu nė njė rast ai e pa njė njeri duke e mjelė njė dhi dhe e porositi:
Ki kujdes, lėr pak qumėsht edhe pėr tė voglin e saj!.
Deveja qė ankohej nga pronari i saj
Njė ditė derisa Pejgamberi i dhembshurisė kalonte pranė njė kopshti e pa njė deve qė rėnkonte dhe i rridhnin lot. Iu afrua asaj dhe sikur ajo po i thoshte diēka Pejgamberit s.a.v.s. Ky filloi tia lėmonte kokėn dhe u mundua ta qetėsonte atė si njė nėnė fėmijėn e saj Pastaj iu drejtua tė zotit tė devesė dhe i tha:
A nuk po i frikohesh All-llahut pėr mundimin qė ia jep kėsaj kafshe? Shiko, ajo po ankohet prej teje Atė ti e lėnke tė uritur dhe e ngarkuake mė shumė se sa mund tė bartė ajo.
Njė ditė tjetėr ai e pa njė deve qė i ishte ngjitur barku pėr shpine nga uria, nuk mundi tė duronte dhe tha:
Tė keni frikė nga All-llahu pėr hakun e kėtyre kafshėve tė pagojė!.
Njerėzit shpeshherė kur ballafaqohen me ndonjė ngjarje tė pakėndshme bien nė dobėsi dhe hedhin fjalė e mallkojnė gjithēka qė kanė pėrreth tyre Sidomos nė viset rurale ku muslimanėt merren me bujqėsi e blegtori vėrehet se ata shpesh i mallkojnė dhe i torturojnė kėto kafshė tė pagojė
Ato qė rrėfyem deri mė tani ishin shembuj pėr nevojėn e trajtimit tė butė e me dhembshuri tė tyre. Me ngjarjen qė do ta tregojmė tani kuptojmė se ne nuk kemi tė drejtė as edhe ti mallkojmė ato dhe se njė sjellje e kėtillė ėshtė rreptėsisht e ndaluar pėr njerėzit.
Gjatė njė udhėtimi Pejgamberi s.a.v.s. e dėgjoi njė grua se si e mallkonte devenė e saj duke zėnė arsye hujin (sjelljen) e saj tė ashpėr qė kishte. Ai menjėherė e urdhėroi gruan tė zbriste nga deveja, ta shkarkonte barrėn qė e kishte ngarkuar mbi tė dhe e urdhėroi atė grua qė ta lėshonte tė lirė devenė dhe askush tė mos e pėrdorte mė pėr punė
Me kėtė, ky Pejgamber i madh i dha njė mėsim shumė tė rėndėsishėm si asaj gruaje ashtu edhe mbarė ummetit qė do tė vinin pas tij. Si thoni, a mund ta shprehim kėshtu mesazhin qė ne duhet ta marrim nga ky mėsim?
Kėto kafshė tė pagojė qė Zoti i ka lėnė nė shėrbim tė njeriut, nuk i meritojnė fjalėt e pahijshme qė dalin nga gojėt tona! Ato janė lėnė pėr tė na shėrbyer neve. Pandershmėria ndaj tyre nga njė aspekt ėshtė pandershmėri ndaj Zotit Fuqiplotė qė i ka bėrė ato tė tilla
Krahas mėshirės e dhembshurisė qė ai shfaqte karshi njerėzve e kafshėve, ne jemi dėshmitarė tė dhembshurisė sė tij edhe karshi bimėve dhe mjedisit.
Qytetet Mekke, Medine dhe Taif si dhe rrethinat e tyre ai i kishte shpallur si Zona tė Mbrojtura Natyrore dhe me ngulm kėrkonte kultivimin dhe mbrojtjen e gjelbėrimeve tė tyre. Njė pyll pranė qytetit tė Medines, i cili nga prerja e pandėrgjegjshme e drunjve tė tij ishte shndėrruar nė djerrinė, si rezultat i angazhimit tė tij u kthye sėrish nė pyll.
Ashtu siē veproi nė Mekke, tė njėjtėn e bėri edhe nė Medine. 32 km rreth e pėrqark qytetit ai i shpalli harem, me ēka atje ndalohej gjuajtja e kafshėve, prerja e drunjve dhe kėputja e gjetheve. Me fjalė tė tjera, Muhammedi s.a.v.s. kėto hapėsira i shpalli Parqe natyrale.
Krahas kėshillave tė Pejgamberit tė dashur lidhur me ruajtjen e bimėve dhe tė mjedisit, na bien nė sy edhe instruksionet e tij lidhur me mbjelljen e drunjve e tė pemėve:
Nėse njė njeri e ka marrė nė dorė njė fidan pėr ta mbjellė dhe fillon Kijameti, le ta mbjellė!.
Nė njė thėnie tjetėr sihariqi kėshtu na mėson ky i Dėrguar fisnik:
Cilido musliman qė mbjell njė pemė apo njė arrė me drithė, ai pėr kėtė do tė ketė shpėrblim prej Zotit pėrderisa prej saj tė ushqehen shpezėt, njerėzit dhe krijesat tjera. Pa dyshim kjo sjellje e tij do tė paguhet sikur tė ketė dhėnė vazhdimisht sadaka.
Nė jetėn e kėtij Pejgamberi tė dhembshurisė ne do tė gjejmė shumė rrėfime tė ēmuara edhe rreth butėsisė e mėshirės sė tij jo vetėm ndaj krijesave me shpirt, por edhe ndaj atyre qė skanė shpirt
Kur tė shikojmė pėrreth nesh, do tė vėrejmė shumė sende tė cilat ne mendojmė se janė tė pashpirt, kurse nė fakt ato edhe sipas gjetjeve tė sotme shkencore kanė njė gjallėri dhe njė lėvizje. Mirėpo me kėtė rast, mė me rėndėsi ėshtė se pėr kėto tė vėrteta neve na ka informuar Kurani fisnik shekuj mė parė. Sa kuptimplotė ėshtė ajeti 88 i sures 27, en-Neml (Thnegla):
E i sheh kodrat e mendon se ato janė tė palėvizshme (tė pashpirt), ndėrsa ato lėvizin si retė; (kjo ėshtė) mjeshtėri e All-llahut qė pėrsosi ēdo send, e Ai ėshtė hollėsisht i njohur se ēka punoni.
Mu si kodrat, edhe sendeve tė tjera qė ne i quajmė tė pashpirt, All-llahu Fuqiplotė u ka dhėnė detyra tė caktuara Dhe kur tė dojė Ai, edhe sendet e pashpirt mund tė flasin!..
Aftėsia pėr tė folur e sendeve tė pashpirt, ka qenė njė prej mrekullive tė Muhammedit s.a.v.s.. Njėrin prej kėtyre rasteve na rrėfen Aliu r.a.:
Derisa ishim akoma nė Mekke, unė pėrpiqesha tė isha gjithnjė pranė tė Dėrguarit tė Zotit. Kėshtu njė ditė dolėm bashkė jashtė qytetit dhe ēdo dru e gurė pranė tė cilėve kalonim e pėrshėndetnin atė duke i thėnė:
Es-salatu ves-selamu alejke ja Rasulall-llah! (Shpėtimi dhe paqja qofshin mbi ty, o i Dėrguar!)
Rėnkimi i trungut tė hurmės
Se sa duhej Pejgamberi s.a.v.s. nga ana e njė trungu tė pashpirt hurme, u dėshmua nga ana e tė gjithė sahabėve pėrpara syve tė tė cilėve kishte ndodhur ngjarja nė vazhdim. Nė pėrmbledhjet e haditheve kjo ngjarje shėnohet nėn titullin Haninul-xhidhi, qė mund ta pėrkthejmė si Rėnkimi i trungut tė hurmės.
Pejgamberi ynė i dashur nė xhaminė e tij nė Medine kishte njė trung hurme nė tė cilin mbėshtetej derisa po e mbante hutben (predikimin) e tij. Pas njė pėrdorimi tė gjatė tė kėtij trungu pėr kėtė qėllim, mė nė fund njė grua sahabijje e kishte porositur njė shėrbėtor tė sajin zdrukthėtar ta ndėrtonte njė minber, me ēka trungu u la mėnjanė nė njė qoshe tė xhamisė. Kur pėr herė tė parė Pejgamberi s.a.v.s.nisi tė hipte nė kėtė minber tė ri, pėrnjėherėsh nė xhami u dėgjua njė rėnkim. Derisa tė gjithė pėrpiqeshin ta gjenin se nga po vinte ky rėnkim, sytė e tė dashurit Pejgamber s.a.v.s. u drejtuan kah trungu i vendosur nė qoshe Po, po. Ky rėnkim vinte nga trungu i hurmės, nga po ai trung i tharė i hurmės, tė cilin ashabėt qė e kishin dėgjuar me veshėt e tyre disa ia shėmbėllenin qarjes apo vajtimit me dėnesė tė njė foshnje e disa tė tjerė njė deveje qė i afrohej koha e lindjes
Pejgamberi i dhembshurisė zbriti nga minberi, iu afrua trungut, e lėmoi me duart e tij tė bekuara dhe e pėrqafoi. E pėrqafoi kėtė trung qė ne e njohim si tė pashpirt Pas njė kohe tė shkurtėr, kėto rėnkime nisėn tė mos dėgjohen mė, mu si njė foshnje qė qetėsohet duke u ledhatuar e pėrkėdhelur nga dora e sė ėmės sė vet
Shumė vite mė vonė, njėri prej yjeve polare tė ummetit islam dhe njė figurė e shquar qė zė njė vend tė veēantė nė historinė e tasavvufit (mistikės islame), Hasan el-Basriu r.a., pasi ua rrėfen njerėzve pranė vetes kėtė ngjarje, u thotė:
Nėse njė trung hurme ka rėnkuar nga malli ndaj Pejgamberit s.a.v.s., si duhet tė pėrmallohen ndaj tij ata qė shpresojnė tė takohen me tė?
Kjo veēanti dhe kjo gjerėsi e mėshirės dhe e dashurisė sė Pejgamberit tė dhembshurisė, shfaqej edhe nė forma shumė-shumė tė ndryshme. Pėr shembull, hadithin qė do ta japim mė poshtė, meriton tė studiohet thellė-thellė nė mėvetėsi. Zotėria i gjithėsisė, Muhammedi s.a.v.s. thoshte:
Uhudi na do neve, po edhe ne e duam Uhudin
Uhudi ėshtė njė kodėr pranė Medines Uhudi ėshtė njė grumbull gurėsh ose shkėmbinjsh Uhudi ėshtė i pashpirt Mirėpo Uhudi ėshtė i dashuruar nė Pejgamberin e Zotit Po edhe Uhudi ishte i dashur pėr tė
Dashuria e tij ndaj njė grumbulli shkėmbinjsh na tregon se me kėtė veēori qė ishte e strukur nė natyrėn, thelbin dhe karakterin e tij, ai ishte njė Pejgamber i fundit i Zotit, qė gjithēka e shikonte me mėshirė, dhembshuri e dashuri!..
Po mirė, si ta sqarojmė kėtė zemėr tė tij tė mbushur plot dashuri?
Po, lexues i nderuar, sipas mendimit tonė, pėrgjigja ndaj kėsaj pyetjeje nė tė njėjtėn kohė do tė nxjerrė nė pah veēantinė e Muhammedit s.a.v.s. krahasuar me vėllezėrit e tij pejgamberlerė pėrpara tij dhe shpresojmė se dashuria e simpatia jonė ndaj tij do tė shtohet akoma mė shumė.
Para sė gjithash dua tė them qė, njė prej karakteristikave mė tė dalluara tė Muhammedit s.a.v.s. ishte Dashuria e pafund dhe e pashtershme qė ai e bartte nė zemrėn e vet. Prandaj ėshtė shumė e natyrshme qė pikėrisht pėr shkak tė kėsaj cilėsie atė ta mbiquajmė Pejgamber i dashurisė. Qėllimi ynė kėtu ėshtė se nga buronte kjo dashuri? Tamam kėtu mund tė themi se kjo veēanti dhe lartėsi nė dashurinė e tij mund tė sqarohet vetėm me njė gjė: ai ėshtė Habibullah; dhe kjo ėshtė cilėsia dalluese e tij. Habibullah do tė thotė robi, njeriu mė i dashur i All-llahut, personaliteti pėr tė cilin Ai Zot ka krijuar mbarė gjithėsinė
Nga aspekti i vetive tė pėrgjithshme tė gjithė pejgamberėt janė personalitete tė veēanta qė kanė pasur cilėsi tė ngjashme e qė kanė jetuar nėn mbikėqyrjen dhe kujdesin e shpalljes. Pėrkundėr kėsaj, secilit prej tyre Zoti u ka dhuruar veēanti e veti tė ndryshme dhe me kėtė ata edhe janė emėrtuar me tituj tė ndryshėm. Pėr shembull, pėr shkak tė pendimit pėr gabimin e bėrė dhe pėr pastrimin e tij nga ky gabim nga ana e Zotit, Ademi a.s. ėshtė mbiquajtur Safijjullah; pėr shkak tė shpėtimit nga tufani, Nuhi a.s. ėshtė mbiquajtur Nexhijjullah; pėr shkak tė mirėsive e nderimeve qė ua bėnte njerėzve, me ēka e fitoi miqėsinė e Zotit, Ibrahimi a.s. ėshtė mbiquajtur Halilullah; pėr shkak tė gatishmėrisė pėr ta flijuar veten nė rrugė tė Zotit, Ismaili a.s. ėshtė mbiquajtur Dhebihullah; pėr shkak tė bisedės me Zotin nė kodrėn Tur tė Sinait, Musai a.s. ėshtė mbiquajtur Kelimullah; pėr shkak se ka lindur si njė mrekulli e Zotit nė tokė, Isai a.s. ėshtė mbiquajtur Ruhullah. Pejgamberi i fundit, Muhammedi s.a.v.s., qė ėshtė dėrguar si mėshirė pėr tė gjitha botėt, ėshtė mbiquajtur Habibullah. Ndėrkaq kjo do tė thotė tė jesh i dalluar dhe i nderuar nga dashuria dhe muhabeti i pafund, i pafillim dhe i pambarim i Krijuesit tė gjithėsisė. Kėtu Dashuruesi ėshtė pronari i gjithēkaje, ndėrkaq i Dashuri ėshtė njė pejgamber i ndershėm dhe i vlefshėm pėr hir tė tė cilit ėshtė krijuar gjithēka Pėr kėtė arsye, nė dashurinė midis All-llahut Fuqiplotė dhe tė dashurit Muhammeds.a.v.s.ekziston njė lidhje e kėtillė e pafillim dhe e pambarim; dhe pikėrisht pėr shkak tė kėsaj lidhjeje, pa e njohur dhe pa e dashur Muhammedins.a.v.s.nuk mund tė arrihet afėrsia me All-llahun xh.sh., i Cili ėshtė pronari i kėsaj Lidhjeje Dashurie Kjo nga arsyeja se ky Pejgamber i ndritur ėshtė si njė urė qė shpirtin e ka te Zoti, kurse dorėn te ummeti i vet. Mu ashtu siē shprehet poeti Arif Nihat Asja:
Erdhe i dėrguar, ēove tė dėrguar
Shpirtin ia dhe All-llahut, e dorėn ummetit
I lidhur me njė lidhje tė kėtillė me Zotin i Cili ėshtė el-Vedud dhe i ushqyer nga gurra e pashtershme e dashurisė sė Tij, Pejgamberi ynė Muhammedi s.a.v.s. ka qenė njė burim i dashurisė nė kuptimin e plotė tė fjalės qė ka rrjedhur dhe vazhdon tė rrjedhė pėr mbarė botėn. Ejani tani tė hyjmė nė njė temė tjetėr, por qė prapė ka tė bėjė me dashurinė
Habibullah: Ai qė All-llahun e do mė sė shumti
Ēėshtjen qė e quajta temė tjetėr desha ta pėrmend kėtu ngase i erdhi koha dhe vendi. Kėshtu, duke qenė se fjala Habib ka kuptimin edhe i dashur edhe dashurues, deri mė sot ne kemi vazhduar ta pėrkthejmė togfjalėshin Habibullah me njeriun qė mė sė shumti e do All-llahu Ndėrkaq, duke u nisur nga kuptimi Dashurues qė ndodhet brenda fjalės Habib, togfjalėshin Habibullah duhet ta mendojmė edhe nė kuptimin Ai qė mė sė shumti e do All-llahun. Me kėtė ne do tė kemi mundėsinė ta analizojmė mė hollėsisht e mė plotė rolin e Pejgamberit Muhammed s.a.v.s.
Ishin ditėt para se tė fillonte ti shpallej Kurani Pejgamberi ynė i dashur mjaftohej me ushqimin qė ia sillte gruaja e tij vetėmohuese hz. Hatixheja dhe thuajse krejt ditėn e kalonte nė shpellėn Hira afėr Mekkes. Banorėt e Mekkes kėtė gjendje e tij e pėrshkruanin vetėm me njė fjalė tė vetme:
Muhammedi ėshtė dashuruar nė Zotin e vet!..
Po, ai vėrtet ishte dashuruar nė Zotin Nė tė vėrtetė, Zoti kishte kėrkuar prej tij qė ai tė bėhej ashik i Zotit. Ashtu edhe u bė Fillimisht atė e deshi All-llahu, e pastaj e bėri tė dashur pėr mbarė gjithėsinė E pastaj kėrkoi qė nė zemrėn e tij tė zinte vend vetėm dashuria ndaj Zotit Kjo edhe ėshtė arsyeja se pse kjo botė dhe gjithēka e lidhur me tė kurrė nuk u bėnė tė Muhammedit s.a.v.s., kurrė nuk zunė vend ne zemrėn e tij Mbase edhe kjo ėshtė arsyeja qė ai tė thotė: Nga bota juaj mua mė janė bėrė tė dashura vetėm tri gjėra , me ēka ka theksuar se kjo botė nuk ka gjetur vend tė zemrėn e tij. Akoma mė tepėr, ai thotė: Nėse nė kėtė botė tė kisha zgjedhur njė mik, ky do tė ishte Ebu Bekri. Kjo nga arsyeja se nė fronin e zemrės sė tij ishte vetėm e vetėm All-llahu Fuqiplotė
Kjo dashuri qė ndodhej ndėrmjet tij dhe Zotit ishte nė fakt njė dashuri qė vinte nga Zoti dhe qė ishte ekskluzive pėr Tė Ai vėrtet ishte njė pejgamber i dashuruar nė Zotin e vet. Prandaj edhe pėrderisa tė tjerėt flinin ai ngrihej natėn dhe i binte nė sexhde gjatė-gjatė Zotit tė vet, tė Dashurit tė vet. Pėr shkak tė mallit qė kishte ndaj Tij, ai e qulloste jastėkun e vet me lot Pikėrisht kjo dashuri ishte ajo qė nė frymėt e fundit tė jetės sė tij e ēoi tė thotė: Vetėm te Miku/i Dashuri im mė i Lartė dua tė kthehem!.
Mr. Rejhan Neziri
tur_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn sag_Latn als_Latn eng_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn uzn_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn eng_Latn