als_Latn uzn_Latn ron_Latn
Honor de Balzac lindi n Turs m 20 maj 1799. N moshn 8 vjeare mamaja e tij e drgoi t studidonte n oratorin e Vendme, ku pr 6 vjet studioi shum lnd, por gjithashtu duke nxjerr n pah talentin e tij n letrsi. Studioi n kolegjin Tours e m pas n Paris, ku u trasferua s bashku me familjen. U regjistrua n fakultetin e jurisprudencs, dhe n t njjtn koh punonte n nj zyr noterie. N moshn 20 vjeare zbuloi dhuntin e tij pr t shkruajtur.
N nj dhom t vogl n lagjen Bastija, i vetm ose n bashkpunim me Auguste Le Poitevin, nj botues kommercial, nga 1821 deri 1829, shkroi vepra popullore, duke i firmosur si Horas d Sent-Ob ose L'or de rhoon ndr t cilat veohen: "L'hriti de Brag" (Trashgimtari i Birag, 1821), "Viker des Ardennes" (Famulltari i Ardennit, 1821), "Argow le pirate" (Argow pirati, 1824).
N 1822 Balzac u njoh me L'or de Bernit, nj grua e pjekur e cila i qndroi gjithnj pran deri n ditn e vdekjes s tij (1836). Asaj gruaje ai i kushtoi Le lit de la valle (Zambaku n lugin, 1835). Ne 1825 u b botues dhe tipograf. N t njjten koh bleu gjithashtu nj fonderi por prpjekjet e tij pr t br tregti dshtuan dhe e futn at n borxhe.
Perseri nje perpjekje pr biznes, kete here ne Sardenje ku u perpoq te risillte ne pune minierat e vjetra te argjendit dhe perve kesaj provoi te tregtonte dru nga Polonia. Shpenzoi shuma marramendese pr kohen, duke mobiluar shtepine me mobilie antike. Jeta e tij karakterizohet nga perpjekje te kota pr tu pasuruar dhe pr te qene nje njeri i suksesshem ne nje kohe shume te shkurter.
Pr 20 vjet ai arriti te bente 90 krijime midis te cilave kishte romanca e tregime, te gjitha keto te bashkuara ne nje vepr te vetme me titull La comdie humaine (Kommedia njerezore) dhe te ndara ne "Sn d la vi priv" (Skena te jetes private), "Sn d la vi d provions", (Skena te jetes ne province) "Sn d la vi parizien" (Skena te jetes pariziene). Behet fjale pr nje analize te jetes shoqerore dhe private ne nje France ne zhvillim e siper, epoka e "monarkise borgjese" te Luigjit Filip.
E para sht nje romance historike, "Le Shuons" (1829), pr te cilen sht frymezuar nga revolta e Vande-se; megjithate do te jene veprat e tjera te tij qe do ti sigurojne sukses dhe admirim nga ana e publikut. Nder te cilat mund te permendim: "La po d chagr" (Lekura e shegrenit, 1831), "Evgjni Grande" (1833), "L mds d shampanj" (Mjeku i fshatit, 1833), "Ilyzio perdy" (Illusione te humbura, 1837-43), "Splendr e mizer de kurtisan" (1839-47).
Honore ishte frekuentues i rregullt i salloneve, dhe shume i apasionuar si pas jetes mondane ashtu dhe pas grave fisnike te oborreve te ndryshme, te cilat i pershtateshin me se miri snobismit te tij. Megjithese ishte vazhdimisht i persekutuar nga njerez te cileve u detyrohej para, Balzac pr nje fare kohe arriti te realizonte endrren e tij pr te qene njeri i pasur.
Kjo erdhi fale lidhjes dashurore me baroneshes polake Eva Hanska, me te cilen u martua pak kohe perpara se te vdiste. (dashuria me Eva Hanska ishte vetem nje loje salloni" por nje gje te tille Balzac nuk e mori vesh kurre).
Ne 1834 Balzac pati idene qe te shkrinte te gjitha krijimet e tij ne nje vepr te vetme monumentale, nje afresk i vertete mbi shoqerine franceze te asaj kohe nga perandoria e pare deri ne monarkine e Korrikut, keshtu publikoi te famshmen Kommedia njerzore. Fillimisht vepra duhet te petmbante 150 romanza te ndara ne tre vija kryesore: Studim zakonesh, Studim filozofik e Studime analitike. Grupi i pare perbehej nga vepra te perfunduara prej kohesh dhe ishte i ndare ne 6 skena te cilat perfaqesonin jeten rivate, provinces, parizizene, politike, ushtarake dhe fshatit.
Romanzat duhet te permbanin reth 2000 personazhe, sepse deshira e tij ishte te krijonte nje rrjet ngaterresash midis vellimeve te ndryshme. Vetem 2/3 e projektit u realizua. Episodet me te famshme jane: "Xhaxha Gorio" (1834-35), "Evgjni Grande" (1833), "Kusherira Betta" (1846), "Iluzione te humbura" (1837-1843).
Ne 1937 realizoi La vielle fille qe u be romani i pare qe publikohej ne nje gazete. Ne 1838 Balzak u dallua pr luften e tij pr te drejten e autorit. Honor kishte nje vullnet shume te madh pr te punuar megjithese shendeti kishte filluar te behej nje pengese e madh pr te. Ne 1839 u be anetar i shoqerise se shkrimtareve dhe po ate vi tai u zgjodh kryetar i saj. Ne 1850, disa muaj pasi ishte martuar me baroneshen Hanska, Balzak u nda nga jeta. Dashuria e tij me aristokraten polake pasqyrohet me se miri ne leterkembimin midis tyre qe u publikua ne 1968 nen titullin Lettre madame Hanska".
Prfaqsuesi m i madh i realizmit n Europn perndimore. Balzaku dominon gjith shekullin e XIX.Gazetar, industrialist i munguar, krijues i afrsisht njqind romaneve n 20 vjet, figur brilante e njshoqrie s cils ai prfundon duke iu imponuar, Balzak prziehet me fmijn e shekullit duke kontribuar n krijimin e nj miti: nj burr aventurash dhe dshirash n t njjtn koh edhe ndrrimtar, i plagosur nga kontradiktat e jets moderne. N qoft se Balzaku shpallte dy t vrtetat e tij, fronin dhe altarin, Hygo dallonte tek ai nj shkrimtar revolucionar; ndrsa bashkkohsit e tij e merrnin pr realist, Bodler e prshndet si nj vizionar t mrekullueshm. Vepra e tij prshkohet nga tensione dinamike dhe kritike. Ajo jeton: sht ky kompleksitet i pabesuesm qe e bn Komedin hyjnore nj vepr madhore me prmasa botrore.
Nj familje e ftoht
I ati i Balzakut, Bernard Franois Balssa, funksionar perandorak, bir i revolucionit francez,u martua n moshn pesdhjetenj vjeare me nj nntmbdhjet vjeare: kjo histori e vrtet mund t sherbente si pik fillimi pr nj roman balzakian. N fakt, Honore nuk do t pushoj s treguari pr grat e keqmartuara, pr dramat e jets private dhe pr divorcet e shpeshta t ifteve. Nj babai liberal, besimtar i idealeve progresiste t kohs, i prgjigjet nj mama, q i do padyshim pak fmijt e saj dhe q mbyllet n trishtimin e nj jete t vetmuar. I mbyllur ne kolegjin e Vendom, Balzak ruan nga fmijeria e tij kujtime t pakta, si motrat e tij Laura, e lindur n 1800, dhe Lorenca,n 1802. N vitin 1814, familja e tij shprngulet n Paris, dhe Honore bhet nxns I liceut aktual t Charlemagne. Nj fmij i jashtligjshm shndrrohet kshtu ne autorin e Fiziologjis s martess ku do t thoshte se tradhtia sht prgjigjja e vetme e vuajtjeve t jets bashkshortore.
Fillimet e nj shkrimtari
Ishte dshira e t atit q Honore t bhej noter. Por me t mbaruar studimet pr drejtsi, ai zgjedh t bhet shkrimtar, vendos t jet bir i veprave t tij. N at koh i riu Balzak ishte i majt dhe ishte vn n dukje pr materializmin e tij. Nga pamundsia ekonomike Balzaku merr me qira nj papafingo n rrugn Lesdiguieres dhe i futet puns. N fakt kjo eksperienc rigjendet n disa nga romanet e tij. N moshn 20 vjeare Balzaku njohu jetn e nj studenti t varfr dhe nj krijuesi n krkim t identitetit t tij. Pr tia dal mban n letrsi n vitet 20 t shekullit XIX duhet t shkruaje drama, histori ose poezi. Balzaku shkruan nje dram Kromuell. Nj dshtim i plot. Pr t jetuar ai fillon t publikoj disa romane t vogla anti romantike dhe satirike, nn pseudonime t ndryshme: Jean Louis, l'Hritire de Birague (1822). Pseudonimet e tij kan nj t prbashkt,ndikimin nga emrat e borgjezis: Horace de Saint-Aubin, lord R'Hoone.
Jeta private dhe frymzimi
N jetn e tij private ngjarjet rrjedhin njra pas tjetrs, dy motrat e tij martohen. Lorenca vdiq n 1825 e vetmuar pasi njohu nje ferr martesor. Prsa i prket Balzakut, ai u b n 1822 i dashuri i Laura de Berni, q do ti qndroj afr pr gjithka, madje edhe pr mbshtetjen financiare n ndrmarrjet e tij t mvonshme. N qoft se znj.Balzak ishte e para grua 30 vjeare q ai takoi, znj.de Berni ishte modeli i t gjitha grave q rrethojn botn e Balzakut, si znj.de Mortsof apo znj.de Barzheton ( Iluzionet e humbura). Nga nj endje midis jets s tij private dhe shkrimtarit, Balzaku, gjithmon i fshehur prapa pseudonimeve t tij, shkruan disa romane n t cilat merr rndsi tema e dashuris si Kolonel Shabert, ku merr form romani balzakian, ku shfaqen tensione midis idealit dhe realitetit, viktim e t cilit sht nj djal i lnduar nga gruaja q dshironte. Kto romane do t dshtonin , por do ti shrbenin atij n punn e mvonshme.
Bizneset dhe veprat e para me vler
Balzaku dshiron para dhe pushtet. Kshtu ai hidhet n botn e biznesit me nj fonderi dhe nj shtypshkronj. N vitin 1828 vjen katastrofa e par, q do t bhet model edhe pr t tjerat, sepse Balzaku ushqente projekte ekstravagante, t pamundura pr tu realizuar, si kultivimi i ananasve n Paris. Pra ai sht i detyruar ti rikthehet letrsis. Kt her Balzaku shkruan nj roman historik,sipas modelit t Uollter Skot, ku jep nj pasqyr t betejave t perndimit n kohn e revolucionit. M pas ai shkruan nj ese gati sociologjike, Fiziologjia e martess ku prshkruan me tone humori institucionin e martess. Skenat e para te jets private do t shfaqen n prag t revolucionit t korrikut. Ai do t marr emrin Honore de Balzak, dhe do t bhet i famshm pr mendimet e tij pr gruan dhe martesn.
Gazetar politik Ai bhet gazetar politik dhe mban nj kronik te rregullt mbi jetn politike t kohs n gazetn Letra mbi Parisin. Q ktu vrehet lindja e nj gazetarie moderne. Ky aktivitet nuk do t qndroj kurr n plan t dyt pr Balzakun dhe do ta shoqroj prgjat gjith krijimtaris s tij. Suksesi duket se sht afr me vepn filozofike, q prshndetet nga t gjith, Lkura prej shagreni
Suksesi
Sipas t tjerve dhe sipas dshirs s tij, Balzaku ia doli mban pas t tridhjetave. Pasioni i tij pr tu br i famshm sht aq i madh sa e shtyn Balzakun t frekuentoj sallonet aristokratike dhe t pranoj pr t dashur markezen de Castri. Reputacioni i tij i ri si nj njohs shum i mir i bots femrore do ti vlej. N 1832 ai merr nj letr t nnshkruar E huaja nga nj kontesh poloneze Eva Hanska, e martuar n Ukrain. Ky do t jet fillimi i nj historie romaneske q zgjati deri n vdekjen e Balzakut. Pr momentin Balzaku po jetonte n mes t luksit, vishej si nj dendi megjithse nuk e kishte fizikun, dhe shpenzonte pa hesap paradhniet e dhna per vepra akoma t pashkruara, t cilat ai shpreson ti mbaroj brenda afatit. Ai rend pas kohs pas iluzioneve t bots. Ai punon nga 10 deri 8 or n dit duke pir lumenj me kafe dhe gati prek mendurin n qershor t 1832. Romani i tij Lui Lambert duket si nj autobiografi. Ktu paraqitet nj djalosh intelektual i ekzaltuar, romantik q vdes n fund nga menduria.
Krijimi i nj universi
Romanet ndjekin njri tjetrin, dy ose tre n vit, themelues t mitologjis balzakiane dhe t vshtrimit t tij unik pr jetn. Romanit Lui Lambert i prgjigjet utopia e Doktorit t fshatit. T organizosh pr t luftuar forcat shkatrruese t dshirs, t luftojm kolektivisht pr t zvendsuar pasionet me rregullin social. Revolucioni pr Balzakun, prvese u mundua t zhduk pabarazin dhe krimin, forcoi pasionet. Ai perjashtoi dhe tipizoi me mijra njerz, heronj popullor, kriminel, mjeran, t rinj q krkojn t ardhme, gra pa t drejta pr shkak t legjislacionit napoleonian. Bota moderne sht shum e ashpr, sepse burrat dhe grat vuajn atje. Liberalizmi sht nj gnjeshtr q favorizon pasurimin e egoistve dhe t imoralve, t udhhequr nga interesi. Doktori i fshatit, Benasisi, ka nj zemr t plagosur, i cili, meq ka vuajtur vet sht i aft t reflektoj n nj mnyr kritike pr shoqrin n t ciln bn pjes. Ajo q sht romantike te Balzaku sht fakti se dhimbja formon vetdijen te njeriu. N t njjtn mnyr pr t riardhur tek forcat shkatrruese, ai shkruan Krkimi i absolutes ku tregohet jeta e nj t menduri ne botn reale. Ktij universi real i prgjigjen sa vjen e m shum romanet q vijojn, t part e ciklit jeta e provincs si Evgjeni Grande. Balzaku shkruan dhe publikon shum shpejt duke u vn re kshtu pr ndrthurjet e personazheve n romanet e tij. N vitin 1833 ai mendon t rikthej disa personazhe t romaneve t kaluara. Nj ide gjeniale q do t lejoj sipas tij t paraqes nj afresk t bots moderne. sht tek Xha Gorio(1834-1835) q Balzaku zbaton pr her t par iden e tij, pasojat e s cils do t jen t rndsishme dhe do t shrbejn n krijimin e Komedis njerezore.
(Wikipedia shqip)
Aforizma t Honor d Balzakut
*Lavdia sht nj helm q duhet marr me doza t vogla.
*Asgj nuk e fortifikon nj miqsi sa besimi nga ana e njrit mik se sht epror ndaj tjetrit.
*Lumturia sht poezia e gruas.
*T pakuptuarit prfshihen n dy kategori: femrat dhe shkrimtart.
*Kur femrat na duan, na falin gjithka, deri edhe krimet. Kur nuk na duan, nuk i besojn asgj, madje as virtuteve tona.
*Lumturia materiale prehet gjithmon sipr shifrave.
*Nj femr njeh fytyrn e nj burri t cilin e do, ashtu si nj marinar njeh detin e hapur.
*I gjith njerzimi sht pasion; pa pasion, pa religjion, pa histori, pa romane, artet nuk do t kishin asnj pesh.
*Fama tepr e dshiruar sht pothuaj gjithmon nj prostitut e pashpallur.
*Krimet jan prpjestimore (proporcionale) ndaj pafajsis dhe ndrgjegjes, dhe ai q pr disa zemra sht vetm nj gabim, pr disa shpirtra merr prmasat e nj krimi.
*Kritika sht nj fur q nuk mund t prdoret mbi stofra t buta, ku mund t rrnoj gjithka.
*Martesa sht nj betej deri n vdekje, para s cils bashkshortt ia krkojn qiellit bekimin e tij.
*Dashuria sht poezia e shqisave.
*Besojini gjithka q dgjojini t flitet pr t tjert, asgj nuk sht aq e shmtuar sa t jet e pamundur.
*Ajo q formon cilsin e burrit q dashuohet, formon shpesh t metat e burrit q nuk dashurohet.
*Midis butsis s sfungjerit t lagur deri n ashprsin e nj guri shtuf ekzistojn gjithmon hijezime t pafundme. Ja njeriu.
*Zemra e nj nne sht nj humner n fundin e s cils gjendet gjithmon nj falje.
*Burokracia sht nj mekanizm gjigant ngritur nga xhuxht.
*Prej kur ekziston shoqria, nj qeveri, n mnyr t pashmangshme, ka qen gjithmon nj kontrat sigurie midis t pasurve kundr t varfrve.
*Ndrgjegja sht nj prej atyre bastuneve t cilin gjithkush e vringllon pr t goditur fqinjin e tij dhe i cili nuk i shrben kurr atij vet.
*Urrejtja pa dshirn e hakmarrjes sht nj far e rn n shkmb.
*Dashuria sht nj luks.
*Dashuria q ekonomizon nuk sht kurr dashuri e vrtet.
*Ligjet jan rrjeta ku mizat e mdha kalojn lehtsisht, ndrsa mizat e vogla ngelin t mbrthyera.
*Arti sht natyra e koncentruar.
*Fuqia nuk qndron tek goditjet e forta dhe t shpeshta, por tek goditjet me t drejt.
*Dashuria prjeton tmerr nga gjithka q nuk sht dashuri.
*Tezet, hallat, nnat, motrat kan nj gjykim t veant pr nipat e tyre, bijt e tyre dhe pr vllezrit e tyre.
*Femrat, kur nuk dashurojn, kan gjakftohtsin e nj avokati t vjetr.
*N jet jan me bollk meshkujt, por mungojn burrat.
*Nj nga fatkeqsit e njerzve shum inteligjent sht se nuk mund t bjn asgj pa kuptuar gjithka: veset jo m pak se virtutet.
*Pr nj burr nuk ka vshtirsi m t madhe se t flas pr gruan e tij, nse sht virtuoze, pr t dashurn e tij, prve ather kur do t flas pr t nse sht m e bukur se gruaja e tij.
*Askush nuk guxon ti thot lamtumir nj zakoni. Shum vetvrasje jan ndalur n prag t vdekjes pr hir t kujtimit t kafes ku pr do mbrmje luan domino.
*Ajo q i bn t pacnueshme miqsit dhe e dyfishon magjin sht nj ndjenj q mungon n dashuri: siguria.
Elida Bupapaj
Voal
Ndryshuar pr her t fundit nga [Perla] : 01-07-2009 m 18:54
Un amigo verdadero es algien que cree en ti aunque tu hayas dejado de creer en ti mismo.
PYETJE (Sjell n redaksi) - Jam nj lexues i gazets. Nse ka mundsi, do t doja t dija dika pr Balzakun, far ka br n jet, cila ishte familja e tij, n 'situat ka qen dhe si ka vdekur.
PRGJIGJE - I nderuar lexues! Balzaku (1799-1850) sht nj nga themeluesit e realizmit n letrsin europiane. Ka qen gazetar, industrialist i munguar, krijues i afrsisht njqind romaneve n 20 vjet, figur brilante e nj shoqrie, s cils ai prfundon duke iu imponuar. Pr bashkkohsit ishte thuajse nj mit: burr aventurash dhe dshirash n t njjtn koh, ndrrimtar, i plagosur nga kontradiktat e jets moderne.
Rrjedh nga nj familje "e ftoht". I ati i Balzakut, Bernard Franois Balssa, ishte funksionar perandorak, bir i Revolucionit Francez q u martua n moshn pesdhjet e nj vjeare me nj nntmbdhjetvjeare (kjo histori e vrtet mund t shrbente si pik fillimi pr nj roman balzakian).
N fakt, Honore nuk do t pushoj s treguari pr grat e "keqmartuara", pr dramat e jets private dhe pr divorcet e shpeshta t ifteve. I mbyllur n kolegjin e Vendom, Balzaku ruan nga fmijria e tij kujtime t pakta.
Dshira e t atit ishte q Honore t bhej noter. Por me t mbaruar studimet pr drejtsi, ai zgjedh t bhet shkrimtar. Kryevepra e tij sht Komedia Hyjnore, q prshkruan jetn e shoqris franceze pas rnies s Napoleonit.
Biograft e tij thon se Balzaku vuajti gjat gjith jets nga probleme shndetsore. N 1850-n, ai u martua me Evelina Hanska nj grua q e kishte pasur t dashur pr shum vjet. 5 muaj pas martess Balzaku ndrroi jet.
Marre nga Gazeta Shekulli
Un amigo verdadero es algien que cree en ti aunque tu hayas dejado de creer en ti mismo.
tonny_07@live.com se me duhet per provim te lutem nqs ka mundesi
"Isha i vetm pa prkrahjen e askujt. Nuk kisha as miq pr shkak t karakterit tim shprthyes, dyshimtar e t paqet. Askush nuk donte ta kuptonte se fakti q prekesha shpejt, shpjegohej me vshtirsit e jets dhe me t punuarit jasht mase. Sepse un ndodhesha mu n fund t jets shoqrore dhe, dshiroja t dilja n krye. Ve ksaj un ruaja n shpirt ato cilsi t mira dhe, at gatishmri pr t ndihmuar t tjert q, do t’i quaja gjithnj natyrat e fuqishme t cilat mund t arrijn n cilndo maj, megjithse para ksaj do t’u duhej t rropateshin n batakun e mjerimit... Nuk e di, a mund t krahasohet helmi q rastiste t provonim m von, kur vinim re ndonj veprim tradhtar t ndonjrit nga kolegt...
....Prpiqesha t grumbulloja sa m shum dije t qndrueshme, n mnyr q t’ia ngrija sa t ishte e mundur m shum vlerat vetes dhe, kshtu ta meritoja vendin q synoja t zija.... Ishte nj dyluftim i gjat, i egr, i rnd. Askujt s’i vinte keq pr mua....
... N kt mnyr un i hakmerrem, pr vuajtjet e rinis atij egoizmi t pashpirt q ndeshet n do hap n shoqrin e lart, kur kujtoj sa pengesa mundoheshin t m krijonin n rrugn time drejt liris: urrejtja, smira, shpifja.
N Paris, kur t shohin se je gati pr t hipur n kal, njri t ngreh nga cepi i xhakets, ndrsa tjetri pret nn barkezn e kalit q t biesh e t thyesh kokn; nj i tret i heq patkojt kalit, kurse i katrti do t’iu heq kamzhikun. M i ndershmi, sht ai q, afrohet me arm n dor pr t t qlluar mu n krahror. Ju keni talent biri im dhe, shpejt do ta kuptoni far lufte t tmerrshme e t pandashme bn mediokriteti me ata q ia kalojn.
Nqoftse n dark do t humbisni 25 luidor, t nesrmen do t’iu akuzojn pr kumarxhi, kurse miqt tuaj m t mir do t fillojn t thon se keni humbur 25 mij franga. Po t’iu dhmb ca koka, do t thon se keni filluar t mendeni. Po t’iu shptoj ndonj fjal e ashpr, aty pr aty do t thon se je njeri me t cilin s’b dot askush. Nqoftse gjat lufts me kt ushtri pigmejsh do t tregoheni i fuqishm e i vendosur, miqt tuaj m t mir do t fillojn t ulrijn se ju nuk duroni asknd pran vetes, se doni t sundoni, t urdhroni t tjert. Me nj fjal, t gjitha vlerat e tua kthehen n t meta, n vese, kurse bamirsit e tua n krime.
Po u penguat, do t thon “ra”. Nqoftse shpikni dika dhe prpiqeni t mbroni t drejtat tuaja, do t’iu dali nami si njeri tepr i pashkueshm, gjithashtu edhe si nj llogarits dinak q nuk u l shteg forcave t reja t ecin prpara. Kshtu, miku im, ju e dini se tek un jeton nj Deplen krejtsisht i ndryshm nga Depleni pr t cilin flasin aq keq. Por, le t mos grmojm m n kto plehra."
(Mesha e Ateistit; Tregime dhe novela nga H. de Balzak)
Ajo q m plqen m shum n kt vepr, ndr shum mesazhe t tjera q prcjell, sht zgjedhja mes dy rrugve e t rinjve t talentuar; t tregojn durim dhe t mos prlyhen n llumin e shoqris pr shkak t interesave t tyre, duke punuar dhe duruar pa reshtur deri t vij asti i tyre i lavdis, si me gjenit e tjer Rusoi, Volteri, Molieri etj etj... q hasn aq shum vshtirsi n rrugn e tyre por, nuk u prlyen kurr me llumin dhe, duke mos tradhtuar idealet e tyre q t ndiqnin metodn makiaveliste : "qllimi justifikon mjetin", ku ky rreth i ndritur n roman prfaqsohet me t rinjt q ishin n rrethin e d'Artezit - prball rrethit tjetr t t rinjve (Etjen Lustoit me shok) q vetm pr t arritur qllimet e tyre, nprkmbin ndrgjegjen duke u przier me llumin vetm q t ishin t pasur e t suksesshm sa m shpejt dhe, duke u treguar t dobt prball vshtirsive t jets; nga ku personazhi yn kryesor Lysjeni, braktis rrethin e d'Artezit dhe zgjedh rrugn tjetr - at t thjesht, por gjrat pr t s'i ecin aq mir sa mendonte...
Nga ke humbur shoku tanku?
*
Po sjell ca citate/fragmente nga libri....
“Njerzit shpirtmdhenj, jan zakonisht tregtar t pazot.”
“....lakmia sht vetia karakteristike e tregtarit t vrtet...”
“Ka ndjenja q t tjert s’t’i kuptojn, e q duhet t’i fshehsh n zemr.”
“Aty ku z fill ambicja, s’ka m ndjenja t iltra.”
“Diplomacia, shkenca e atyre q nuk dijn asnj shkenc e q duken t thell duke qen me mendjen e zbrazt; kjo sht nj shkenc shum e rehatshme sepse, shprehet praktikisht me kryerjen e detyrave t larta, ajo krkon njerz t mbyllur, i lejon injorantt t mos hapin goj, t shptojn duke tundur kokn n mnyr misterioze; dhe, m i zoti n kt shkenc sht ai q noton duke mbajtur kokn mbi siprfaqen e lumit t ngjarjeve q duket sikur i drejton, mgjs tr puna n thelb peshon pak.”
“T krijosh do t thot t vuash.”
“Mendimi piqet ngadal”
“Duke hyr n jet, edhe njerzit q kan besim n fuqit e tyre, bien n dshprim.”
“Koka, sht tr kapitali i njerzve q s’kan tjetr pasuri – ve menuris s tyre.”
“....sa zemrbut jan njerzit me mendje t lart...”
"Bj si ne, vuaj dhe duro - tha Bjanshoni - T vuash burrrisht dhe t kesh besim te puna"
"Qndresa sht baza e virtytit"
“Miqsia fal gabimin ose nj vrull pasioni t paprmbajtur por, sht e pamshirshme kur sht fjala pr shtje ndrgjegjeje, shpirti dhe mendimi.”
(vazhdon...)
Ndryshuar pr her t fundit nga Fleur Blanche : 17-10-2012 m 14:09
Jeta e Balzakut s'sht ashtu si prshkruhet n kto artikujt q qenkan n kt faqe, por sidoqoft s'po ndalem n kt pik; n fund t fundit spekullime t tilla nuk ia heqin madhshtin e gjeniut letrar!
*Nga "Iluzione t humbura":
“’sht e vrteta, ka njerz q e humbasin pamjen dhe vlern e tyre t mparshme, me t’u ndar nga njerzit, nga sendet, nga vendet q u shrbejn si suaz.”
“Syri, krahason m par se zemra t ket mundsi pr t ndrequr nj gjykim t shpejt.”
“...n mbretrin e t vrbrve nderohen ata q jan me nj sy...”
“Kur mendimet i kthejm drejt ndenjave tona, ngjasin gjra t uditshme brenda nj kohe t shkurtr; revolucionet morale bhen sipas ligjeve q krkojn veprim t shpejt.”
“Kur nj grua pendohet pr dobsit e veta, ajo i heq nj sfungjer s kaluars – q t laj gjithka.”
“Pr t mposhtur tundimet ndaj dfrimeve, duhet energjia e fort e talentit t vrtet ose, vullneti i zymt i ambiciozit.”
“Njerzve me temperament nervoz, etja pr prsosuri u shtiret si smundje”
“Krenaria jote, i dashur poet, sht e madhe, sa ti e v n miqsin tnde! – thirri Fylzhansi. Nj krenari e till tregon nj egoizm t tmerrshm dhe, egoizmi sht helmi i miqsis”
“Ndjenja e mirsis e forcon miqsin dhe ia shton bukurin. Kta t rinj kishin besim tek njri - tjetri: armiku i njrit ishte armiku i t gjithve, secili ishte gati t dmtonte interesat e veta jetike pr hir t harmonis s zemrave t tyre. S’ishin t zott t bnin asnj poshtrsi dhe, do akuze mund t’i prgjigjeshin me nj JO t tmerrshme dhe, mbronin njri - tjetrin me guxim” - (rrethi i t rinjve ku bnte pjes D'Artezi)
“Byfoni ka thn se, gjeni’ – do t thot durim. ’sht e vrteta, nga t gjitha vetit e njeriut, durimi i prngjan sistemit me t cilin Natyra krijon veprat e veta. ’sht arti zotri? – Ngjizje e Natyrs.”
____________________
*Nj ndr novelat q m ka plqyer m shum, t them t drejtn m ka 'tronditur' kur e kam lexuar, sht "Vendetta", novel t ciln Balzaku ia ka kushtuar skulptorit milanez Puntinoti q, si duket paska pasur nj histori t vrtet n at novel aq tragjike por, s'mund ta mohosh q sht vrtet e mrekullueshme...
Pa shkpus ca pjesza nga ajo novel:
“Rasti u vje n ndihm gjithmon njerzve q, krkojn me kmbngulje do gj.”
“S’ka gj m poshtruese pr vajzat, si dhe pr gjith njerzit e tjer, kur shohin q ndonj ligsi e tyre, a fyerje, a fjal therse – dshton, ngaq viktima nuk i prfill fare. Ather duket sikur urrejtja ndaj viktims rritet, po aq sa ’qndroi ajo pr nga karakteri m lart se t tjert.”
“Nj vepr arti e br me pasion, ka nj frym t veant.... nganjher dashuria zvndson talentin.”
“Ngushllimet e gruas kan nj mblsi q, t zbutin shpirtin, jan t mbrujtura me nj ndjenj prej mme, tregojn kujdes dhe dhembshuri. Po kur fjalt, q t qetsojn shpirtin e t japin shpres, shoqrohen me ca gjeste t hijshme e me nj z t mbl plot ndjenja, e sidomos kur ngushlluesja sht e bukur, nj djal i ri e ka zor t’i br ball asaj.”
“T jesh shpresa e vetme e nj krijese fisnike, ta dashurosh dhe ta braktissh?... nj gj e till sht tradhti q, t rinjt s’mund ta bjn.”
“A mos vall dashuria nuk sht si deti, q u duket monoton njerzve t rndomt sepse, e shikojn prciptaz ose i hedhin nj vshtrim t shpejt, kurse njerz t tjer mund t kalojn tr jetn e tyre duke soditur detin q, u nxjerr pa reshtur prpara syve fenomene t mrekullueshme dhe, i l pa mend.”
Ndryshuar pr her t fundit nga Fleur Blanche : 18-10-2012 m 12:52
Ka lumturira q duken si t pamundura; kur vijn - t djegin si vettima
Fatkeqsia sht nj lloj hamjalie q, ka pr veti t forcoj gjendjen e mparshme shpirtrore; n disa njerz ajo e shton mosbesimin dhe ligsin, disa t tjer q e kan zemrn bujare i bn akoma m t mir
(przgjedhur nga Kolonel Shaberi, tregime dhe novela; H. De Balzak)
*
Si ndodh me t gjith njerzit gjenial, edhe ai spati pasues: ai solli gjithka dhe gjithka e mori me vete
Ziliqart dhe koktrasht, asnjher nuk mund ti kuptojn ato shtytje sipas t cilave veprojn mendjet e shquara. Prandaj, sapo ata vn re disa nga kto kontradikta t siprfaqshme, kapen pas tyre, mbi at baz hartojn nj akt-akuz dhe i vn vetes pr qllim ta dnojn pa vones t pandehurin
Miku im, shpirtrave t ndjeshm e t fuqishm, kur u jepet rasti pr t vepruar n sferat e tjera, u mungon aftsia pr intrigat e jets, ajo mendje e shkatht dhe e aft pr tu prshtatur, q sht karakteristik pr njerzit e vegjl. Rasti, sht ngjlli mbrojts i ktyre shpirtrave. Ata nuk krkojn, ata gjejn
(przgjedhur nga Mesha e Ateistit)
*
Ah! Dashuria sht nj mister, ajo jeton vetm thell n zemr dhe, gjithka ka marr fund, kur burri i thot qoft edhe mikut t tij: ja, kjo sht gruaja q dashuroj un!
(przgjedhur nga Kryevepr e Panjohur)
*
Smund t bhesh njeri i madh me mim t lir, - tha me z t mbl Danieli. Gjeniu i vadit me lot veprat e veta. Talenti sht nj fenomen moral dhe, si do qnie e gjall, u nnshtrohet n fmini smundjeve. Kush do t ec prpara, duhet t jet i gatshm pr luft, t mos prapset para asnj vshtirsie. Nj shkrimtar i madh, sht nj dshmor q do t mbetet gjithnj i pavdekshm. Ju keni me t vrtet talent, - i tha Daniel dArtezi Lysjenit dhe sikur e pushtoi me vshtrimin e tij, - po nqoftse ju mungon vullneti, nqs skeni durim t madh, nqs trillet e fatit iu largojn nga rruga drejt qllimit tuaj dhe, se nisni dot nga e para rrugn pambarim drejt prsosuris, po ashtu si breshka, e cila, kudo q ndodhet, gjithnj synon drejt oqeanit t vet, ather hiqni dor nga qllimi juaj.
...Ndijimi i holl, sht shenj e nj ndjeshmrie t madhe.
Kritika sht nj fur q, sprdoret dot pr t pastruar plhurat e holla sepse do t griseshin
....njerzit plot urrejtje, kan nevoj pr t gjith.
Njerzit me horizont t ngusht mendor jan maniak, iu duket se nn rrezet e diellit ska vend pr suksesin e dy vetave
Shakaja sht si pambuku: kur tirret shum holl, kputet
Kur njerzit e menur fillojn ti hapin zemrn njri-tjetrit, sht e sigurt se ata jan t dehur
Aftsia pr t br llogari n rrethanat m t vshtira t jets, tregon vullnet t fort, q smund ta ken kurr njerzit e dobt
Njeriu arrin suksese, vetm kur shtyhet nga dora e hekurt e nevojs
Mitologjia q, sht nj nga shpikjet m t mdha t njerzimit, e ka vn t vrtetn n fund t nj pusi dhe, duhen kova pr ta nxjerr
(fragmente t przgjedhura nga Iluzionet e humbura)
Przgjedhur nga “Gogseku”
“Ja Kamil, sesi shkojn buz gremins gra t reja, mjafton nganjher nj valle, nj melodi pianoje, nj shtitje n fush pr t shkaktuar mjerime t tmerrshme. Atje shkojn, ato q trhiqen nga zri i kotsis mendjemadhe, i krenaris, t gnjyera nga nj buzqeshje ose, nga marrzia ose, nga amarroksia.
Turpi, Pendimi dhe Mjerimi, jan tri furi, n duart e t cilave do t bien medoemos grat q kaprcejn kufinjt...”
“...Shpirtrat e but q, duke mos ditur mnyrn si ta vrasin hidhrimin, vriten gjithmon nga ai. Jeta sht nj pun, nj zanat q duhet t lodhesh ta msosh. Kur nj njeri ka msuar ’sht jeta, nga hidhrimet e shumta q ka hequr, ather pejzat e tij forcohen dhe fitojn nj far zhdvjellsie q, i lejon t qeveris ndjesin e tij; ai i bn nervat si susta eliku q epen pa u thyer; nqoftse stomaku sht n rregull, ather nj njeri i pregatitur n kt mnyr mund t jetoj aq sa ’jetojn kedrat e Libanit q jan pem t famshme.”
“...Qllimet e fshehta dhe mendimet q kan n kok dy kundrshtar, merren me mend pothuaj gjithmon nga njri - tjetri. Midis dy armiqve, njeriu v re nganjher po at qartsi arsyetimi, po at fuqi pikpamje intelektuale, q v re, edhe midis dy dashuruarve q lexojn n shpirtin e njri - tjetrit”
“....keqardhja, ndjenj e cila, pr disa karaktere sht si fyerja m mizore”
“far pikture t lemerishme do t paraqisnin shpirtrat e atyre q jan pran shtratit t vdekjes, sikur t qe e mundur q njeriu t pikturonte mendimet e tyre.”
“....dhe gjithmon pasuria, sht nxitja e intrigave q ppunohen, e planeve q formohen dhe e komploteve q kurdisen”
“Mjerimi, sht mjeshtri yn m i madh... t mson vlern e paras, at t burrave dhe at t grave”
*
Przgjedhur nga “Iluzionet e humbura”
“Gati t gjith kishin karakter t but dhe ishin zemrgjr, dy cilsi q tregonin eprsin e tyre morale. Zilia, kjo dhurat e tmerrshme e shpresave t humbura, e talenteve t dshtuara, e sukseseve t paarritura, e dshirave t paplotsuara, ishte e panjohshme pr ta. N talentin e vrtet gjithka sht e iltr, pa asnj shenj mendjemadhsie dhe, epigrama e tij t mallngjen e nuk t prek n sedr. Me t’u zhdukur emocioni, ai q hynte pr her t par n kt rreth, ndjente nj knaqsi t patreguar n mes t ktyre djelmoshave, q ishin ajka e rinis. Marrdhniet e ngushta miqsore nuk e zhduknin vetdijen q kishte secili pr vlern e vet, po secili kishte respekt t thell pr shokun; shkurt, secili e kuptonte se mund t ishte edhe mirbrs dhe mirnjohs ndaj tjetrit, prandaj t gjith i pranonin pa druajtje shrbimet e njri - tjetrit. N bisedat e tyre t rrjedhshme dhe fort trheqse, ata preknin tema t ndryshme. T shpejta si shigjeta, fjalt rridhnin nga goja dhe hynin n thellsi t shpirtit. Varfria e madhe e jets s tyre dhe, madhshtia e pasuris s tyre intelektuale, ishin nj kontrast i uditshm. T gjith kishin nj bukuri morale, q i jep hijshi edhe pamjes s jashtme, ashtu si puna e lodhshme mendore dhe nett pa gjum; q i jepnin fytyrs s tyre nj pamje madhshtore. Syt e tyre t gjall e t kthjellt, dshmonin pr jetn e tyre t paprlyer. Gjat ditve kur e ndjenin m tepr skamjen, kta t rinj e duronin at me buz n gaz, luftonin kundr saj me burrri dhe skamja s’lshonte dot hije t zymt n fytyrat e tyre t elura ashtu si n fytyrat e t rinjve q s’kan br mkate t rnda, q s’e kan poshtruar veten duke rn n gabime pr shkak t varfris, ose nga dshira pr t’u ngritur me do mjet.
T gjith kishin zemr dhe forc t barabart ndjenjash, ata mund t mendonin dhe t thonin do gj, se ata jetonin n fushn e shkencs dhe t arsyes; prandaj marrdhniet e tyre ishin t iltra dhe fjalt e tyre plot gjallri. T bindur se e kuptonin njri - tjetrin, mendimet e tyre rridhnin lirisht; prandaj s’kishin druajtje mes tyre, ia tregonin njri - tjetrit hidhrimet dhe gzimet, mendonin dhe ndjenin nga thellsia e zemrs. Pra, kuptohet vetiu pse ata s’pranonin leht ndonj shok t ri n rrethin e tyre. Ata e dinin fort mir madhshtin e tyre, e dinin gjithashtu se ishin shum t lumtur, prandaj s’kishin dshir t fusnin n rrethin e tyre njerz t tjer, t panjohur.
Aty, shokt njlloj t fort secili n fushn e vet, i jepnin kultur njri - tjetrit dhe, me zemr t hapur, tregonin gjithka, edhe mendimet e kqija; t gjith kishin dituri t thell dhe t gjith ishin kalitur n mjerime. (Ky ishte rrethi i ngusht i t rinjve Daniel D’Artez, Mishel Kretjen, Horac Bjanshon, Leon Zhiroi, Zhozef Bridoi dhe Fylzhans Ridal)
“ Ju do t merrni pjes n nj luft t tmerrshme vepr me vepr, njeri me njeri, parti me parti, ku duhet t luftosh pa pushim q t mund t fitosh. Ato prpjekje t neveritshme fikin iluzionet, oroditin ndjenjat, t lodhin, t drrmojn shpirtrisht; sepse prpjekjet tuaja shrbejn shpeshher pr suksesin e armikut tuaj, pr t kurorzuar ndonj talent t dors s dyt, q ju e paraqitni pa dashur si gjeni.”
“Sot, q t’ia arrish qllimit, duhet t zsh miqsi. Ju e shikoni se do gj varet nga rasti. M e keqja sht t jesh i menur, t kesh dituri dhe t rrish i vetmuar.” (Lustoi)
“- D’Artezi ka t drejt, - thirri Lysjeni
- E njihkeni D’artezin? – tha Lustoi? – Sipas mendimit tim, s’ka gj m t rrezikshme se mendimtart e vetmuar, t cilt, po ashtu si ai djaloshi, prfytyrojn se mund t trheqin me vete botn; kta fanatik i prishin ndrrimtart q ushqejn fantazin e tyre duke besuar verbrisht n forcat e veta, si besojn t gjith n rini; kta njerz q korrin lavdi pas vdekjes s tyre, na pengojn t ecim para n at mosh kur prparimi sht i mundshm dhe i dobishm.”
Kjo shprehje e holl, q nxirrte n pah argumente t qarta, e bri Lysjenin t ishte n dy mendje: t duronte me kmbngulje varfrin, q e predikonin miqt e rrethit t tij (D’Artezit), apo t prqafonte doktrinn militante, q ia kishte shpjeguar Lustoi.
“T them t drejtn, sonte m duket sikur po ha dark me luan dhe pantera, q m bne nder duke i fshehur kthetrat e tyre.”
“Talenti t merr n qaf, nqoftse nuk shoqrohet me nj far prirje pr intrig”
“Tallja e poshtron veprn, kurse nj kritik serioze sht nganjher nj lavdrim”
“Un mendoj q pendimi i rastit, sht nj hipokrizi e madhe. Nj pendim i till sht nj shprblim pr veprimet e kqia. Pendimi sht nj dlirsi e shpirtit. Nj njeri q pendohet dy her, sht nj hipokrit i tmerrshm. Kam frik se mos e shikon pendimin si larje mkatesh”
Ndryshuar pr her t fundit nga Fleur Blanche : 31-10-2012 m 14:34
N jetn e ambiciozve dhe, t t gjith atyre q mund ta arrijn suksesin vetm me ndihmn e njerzve dhe t rrethanave t volitshme, duke u udhhequr nga nj plan veprimi i ndrlikuar, i vazhdueshm, i sakt, vjen nj ast i tmerrshm, kur kushedi se cila forc i v ata prpara provash t vshtira; atyre su ecn asgj, fijet kputen ose ngatrrohen nga t gjitha ant dhe i pllakos fatkeqsia.
Kur nj njeri e humbet toruan dhe sdi nga tia mbaj, sht i humbur. Njerzit q dijn ti bjn ball furis s par t rrethanave, q durojn me burrri gjersa t bjer fash stuhia, q shptojn duke u ngjitur me mundim t madh n sferat e larta, jan me t vrtet njerz t fort.
Kurr sduhet t hidhesh nga nj kamp te tjetri, pa prgatitur q m par nj shtrat t but, ku mund t ngushllohesh pr t kqijat q mund t t ndodhin
- Lufta sht luft. Libri juaj sht i mrekullueshm por, u ngjalli zili t tjerve; lufta juaj do t jet e gjat dhe e vshtir. Talenti sht nj smundje e tmerrshme. do shkrimtar ka n zemrn e vet nj parazit q i ngjan tenias s zorrve dhe, ky parazit i prpin ndjenjat sapo i lulzojn. Kush do t fitoj? Smundja do t mposht njeriun, apo njeriu smundjen?
Sigurisht duhet t jesh njeri i madh q, t mbash drejtpeshimin midis gjenialitetit dhe karakterit. Talenti zhvillohet, zemra bhet gur. Duhet t jesh vigan, duhet t kesh fuqin e Herkulit, prndryshe ose vdes ose, zhduket talenti.
("Iluzionet e humbura")
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn srd_Latn cat_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn bem_Latn plt_Latn als_Latn spa_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn spa_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ron_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn