als_Latn uzn_Latn mlt_Latn
Meksi: Akti i Pavarsis u firmos nga 40 veta, n fletn pas jan 6 emra
Panorama
Shtat ditt e Kuvendit t Vlors, 28 nntor-4 dhjetor 1912.
Lista e plot me 40 firmtart e Aktit t Pavarsis.
Cilt ishin 76 pjesmarrsit e mbledhjes historike.
Kuvendi i Vlors dhe shpallja e pavarsis s Shqipris kan trhequr gjithnj vmendjen e studiuesve, por edhe t publikut t gjer, pr rndsin dhe prmbajtjen historike, si mbledhja q hodhi themelet e shtetit shqiptar, t Shqipris s mosvarme, si e thot vet Akti i Shpalljes s Pavarsis. Kuvendi i mbajtur nga 28 nntori deri n 7 dhjetor 1912 njihet nga botimi i procesverbaleve t shtat ditve t tij n gazetn Prlindja e Shqipris (numrat 6-11, janar-shkurt 1914) drejtuar nga Dhimitr Berati dhe ribotimin pas tij nga Lef Nosi n fletoret e tij Dokumente Historike nr. 1(1924)-nr. 12(1925). T dy kta burra t shquar kan qen pjesmarrs t Kuvendit qysh nga dita e par dhe njherazi dhe firmtar t Aktit t Pavarsis. M von, jan t shumt studiuesit q u morn me shpalljen e pavarsis dhe aspektet e shumta t asaj ngjarjeje madhore. Ndr ta do t veonim punimin monografik t Bardhosh Gaes Ata q shpalln pavarsin kombtare ku jepen procesverbalet e Kuvendit, jetshkrimet e pjesmarrsve, si dhe kujtimet e shum prej figurave t shquara t kohs. Ka pasur vazhdimisht n dhjetvjeart e fundit vrejtje, mospranime t pranis s personave t veant n at Kuvend si firmtar apo pjesmarrs, me mjaft gjas si pasoj e paragjykimeve politike.
Nntori i vitit 1912 i gjeti trojet e shqiptarve si fush lufte; nga veriu sulmuan trupat serbo-malazeze dhe rezistenca e ushtris s rregullt turke, rezervistve e, bashk me ta, edhe vullnetart shqiptar, nuk arritn tu bnin ball. N jug, n territoret e prefekturs s Janins, po luftohej me ushtrin greke, ndrsa n lindje trupat bullgar. N kurriz t shqiptarve t gjith prpiqeshin t coptonin at q kishte mbetur nga Turqia e xhonturqve. N t tilla rrethana atdhetart nuk qndruan duarkryq e t bnin sehir por u lidhn me njri-tjetrin kudo q ishin dhe vendosn ti dilnin zot atdheut t tyre. N kujtimet e tij Ismail Qemali jep nj tablo t shkurtr t veprimtarive t atdhetarve pr mbrojtjen e atdheut. Ai tregon se, duke par veprimet e turqve t rinj shqiptart u ngritn n kmb n kryengritjen e prgjithsime q triumfoi me hyrjen e tyre n Shkup. Por fillimi i Lufts Ballkanike i bindi shqiptart, si vren Ismail Qemali, q t marrin masa t rrepta pr shptimin ton. Ai nuk pranoi propozimin q t bnte pjes n qeverin e re turke dhe u nis nga Stambolli pr n Bukuresht ku u takua me shqiptart e shquar t kolonis dhe s bashku vendosn t kthehen n Shqipri pr t mbajtur nj mbledhje t prgjithshme e t shpallnin Pavarsin. Prej andej Ismail Qemali me shok shkuan n Vjen e Budapest ku pati takime n nivel t lart me ministrin e Punve t Jashtme t Austro-Hungaris, Berthtold, dhe siguroi prkrahje pr Shqiprin e pavarur. Ismail Qemali nga Vjena m dat 9 nntor njofton me telegram se sht nisur pr n Shqipri me t parin vapor. Ai bn t qart se E ardhmja e Shqipris sht e sigurt. M dat 18 nntor Paria e Vlors merr nj telegram nga Ismail Qemali, i cili u thot se Prpara s premtes jam atje. E mbledhmja e prfaqsuesve n Durrs apo n Vlon sht krejt e nevojshme. I thirni t gjith. Gjer sa t mbrrij un, mbani qetsin e bashkimin. ashtja jon politike u sigurua fare. Ky njoftim, me nj telegram t firmosur Nemr t gjithve nga Xhemil Bej Vlora, Elmas Kanina e Leonidha Bezhani, ju drgohet: Kryetarve t bashkive e t Klubeve, Parsis dhe Popullit t ndershm t Janins, Gjirokastrs, Filatit, Reshadies, Tepelens, Delvins, Prmetit, Marglliit, Leskovikut, Kolonjs, Kors, Dibrs, Manastirit, Resnies, Kosturit, Strugs, Ohrit, Beratit, Pogonit, Skraparit, Lushnjs, Elbasanit, Kavajs, Durrsit, Tirans, Krujs, Matit, Shkodrs, Peqinit, Fierit. N at njoftim ata ju thon .Lutemi pr shptim t atdheut, q prfaqsuesit n fjal tyke e bam natn dit t gjinden n mbledhjet t Prgjithshme Kombtare q do t bahet ktu n Vlon..
N botimin e Lef Nosit jepen shkmbimet e shumta telegrafike pr prgatitjet, drgesn e mjeteve t transportit n Durrs, njoftimet pr emrat e prfaqsuesve nga gjith viset shqiptare, ku ve atyre t krahinave q u prmendn m lart, nga nj telegram i firmosur prej Midhat Frashrit msojm pr delegat q do vijn nga Kosova. Thuhet se do vinin dhe t tjer, por, pr shkak t pushtimit serb, angazhimit n luftime dhe arrestimeve t krerve nuk mundn t vinin.
M 21 nntor Ismail Qemali dhe pasuesit e tij zbarkuan n Durrs, pasi iu nnshtruan kontrollit t personelit t dy anijeve luftarake greke q kishin bllokuar portin. N Durrs ndenjn nj dit pr t biseduar me popullsin e atyshme pr shptimin e atdheut, por pasi nuk pati pritjen e duhur u drguan telegrame Paris s Beratit dhe Elbasanit, q t bhej Vlora qendr e mbledhjes. Kt e msojm edhe nga nj telegram me datn 25 nntor 1912 (12 vjesht e tret 1328 H), q Prefekti i Durrsit Mahir i drgon Komands s Trupit Ushtarak n Janin dhe Ports s Lart, ku thuhet se Ismail Qemali ka zbritur n Durrs ditn e par t Bajramit. Prej andej erdhi urdhri q ta arrestonin dhe Ismail Qemali me shoqruesit e vazhduan udhtimin n brendsi t vendit. Si dihet, ata mbrritn n Vlor m dat 25 nntor dhe caktuan t mblidhen m dat 28, dit e enjte, si na kumton Qemal Bej Karaosmani, q t mund t mblidheshin gjith delegatt. Letrkmbimi tregon se Pavarsia tashm ishte e vendosur dhe dy ditt e fundit at e shpalln, duke ngritur flamurin kuq e zi me shkabn dykrenore, qytetart e Tirans, Durrsit, Elbasanit, Kavajs, Peqinit e Lushnjs.
Mbledhja e par e Kuvendit u hap m 28 nntor 1912 n orn 4:00 pasdreke n shtpin e Xhemil Beut, kushririt t Ismail Qemalit.
Mbledhjen e hapi Ismail Qemali si nisjator i saj duke treguar rndsin e Kuvendit.
M tej, si e krkon rregulla e zakoni, u b kontrolli i prfaqsimit pr secilin delegat. Ne po i japim m posht emrat duke shtuar n kllapa mbiemrat ose emrat me t cilat edhe njihen.
Berati: Iljas Be Vrioni, Hajredin Be Cakrani, Xhelal Be Skrapari (Koprencka), Dud (Jorgji) Karbunara, Taq (Dhimitr) Tutulani, Sami Bej Vrioni, q mungonte.
Dibra: Myfti Vehbi Efendiu (Agolli),
Durrsi: Abas Efendiu (elkupa), Mustafa Agai (Hanxhiu). Jahja Efendiu (Ballhysa) q pritej t vinte, si dhe Dom Nikoll Kaorri si i drguar i Arqipeshkopit pr gjith shqiptart katolik q ndodhen nn urdhrin e tij.
Elbasani: Shefqet Be Daiu, Lef Nosi, Qemal Beu (Karaosmani dhe Midhat Be Frashri.
Gjirokastra: Aziz Efendiu (Gjirokastra). Veli Efendiu (Hari), Elmas Efendiu (Boce).
Ipeku (Peja): Rexhep Beu (Mitrovica), Bedri Beu (Pejani), Salih Xhuka (Gjuka), Midhat Frashri, kta delegat jan dhe t Gjakovs, Plavs e Gusinjs.
Kruja: Abdi Be Toptani, Mustafa Asim Efendiu (Kruja).
Lushnja: Kemal Beu (Mullaj), Ferid Be Vokopola, Nebi Efendi Sefa.
Ohri dhe Struga: Zyhdi Beu (Ohri), Dr Myrtezai (Ali Struga), Nuri Efendi Sojliu.
Shjaku (Shijaku): Xhemal Beu (Deliallisi), Ymer Beu (Delallisi), Ibrahim Efendiu (Ali Shahini).
Tirana: Abdi Be Toptani, Murad Be Toptani.
Vlona: Ismail Kemal Beu, Zyhni Efendiu (Kanina,Mustafarai), Aristidh Ruci, Kjazim Kokoshi, Jani Minga, Ekrem beu (Vlora).
Shqiptart e Bukureshtit: Dhimitr Zografi, Dhimitr Mborja (Emanuil), Dhimitr Beratti, Dhimitr Ilua q pritet t vij. M tej, Salih Xhuka krkon q t quhen delegat t Kors s rrethuar: Pandeli Cale, Athanas Floqi, Spiro Ilua q u pranua. Po kshtu, Mustafa Asim Efendiu krkoi pr t njjtn arsye, q Luigj Gurakuqi t njihet si delegat i Shkodrs, ka u pranua.
Nj telegram nga Prmeti thot se, nse nuk ka ardhur aty Veli Bej Klcyra, ta zr vendin e tij Surja Bej Vlora e Midhat Bej Frashri. Po kshtu njoftohet se nga Ohri e Struga vijn Mustafa Barotiu e Hamdi Beu (Ohri).
Me prfundim t ksaj procedure Rexhep Mitrovica krkoi q kryetar i Kuvendit t jet Ismail Kemal Beu e si shkronjs i par Luis Gurakuqi e shkronjs i dyt Shefqet Daiu, ka u pranua me duartrokitje.
Pas ktyre procedurave, Ismail Qemali mbajti nj fjal pr gjendjen e Shqipris dhe ka duhej br. Kuvendi pasi plqeu fjalt e Z. S Tij, Ismail Kemal Beut, vendosi q : Shqipria t bhet q sot m vethe e lir dhe e mosvarme nn nj qeveri t prkohshme.
Delegatt pastaj zgjodhn kryetar t qeveris s prkohshme Ismail Kemal Beun dhe nnkryetar Dom Nikoll Kaorrin.
Pas ksaj delegatt dualn jasht t prshndesin flamurin q u ngrit n orn 5 e gjysm pasdreke.
Mbledhja e dyt u b m dat 30 nntor. Delegatt dgjuan procesverbalin q e miratuan. Luis Gurakuqi tha se ata q do vin m von do ti firmosin n fund kto shkresa prkujtimore, gj q nuk ndodhi.
Kt dit erdhn si delegat t rinj nga Kosova Mehmet Pash Dralla (Tetova), Isa Beg Buletini, Ajdin Be Draga, Dervish Be Ipeku, Sami Be Vrioni, Dervish Be Elbasani (Biakiu) e Mahmut Efendi Kaziu nga Peqini.
Me propozim t Aziz Efendi Gjirokastrs u njoh si delegat i Tepelens Kristo Meksi, ndrsa me krkes t Lef Nosit, Sherif Efendi (Langu) si delegat i Dibrs. Pasi Ismail Qemali ishte zgjedhur kryetar i qeveris, ai u trhoq nga detyra e kryetarit t Kuvendit dhe me propozim t Luis Gurakuqit u zgjodh n kt post Myfti Vehbi Efendiu, si dhe Lef Nosi nnkryetar.
Mbledhja e tret u mbajt m dat 1 dhjetor nn kryesin e Myfti Vehbi Efendiut. U caktuan dhe dy shkronjs t tjer, Mustafa Kruja dhe Dhimitr Beratti. U b mbi bazn e propozimeve nj votim pr numrin e antarve t Pleqsis dhe pati debate pr kt votim d.m.th t votonte nga nj pr do kaz apo gjithsecili. Pr sa i prket zgjedhjes s qeveris dhe Pleqnis, u la kur t vin dhe delegatt e tjer.
Mbledhja e katrt u thirr n dat 3 dhjetor. Nga Gjirokastra me telegram u caktuan delegat Myfit Bej Gjirokastra (Libohova) dhe Fehmi Efendiu (Mezhgorani) e Kristo Meksi me Aristidh Rucin. Edhe Kavaja krkon t prfaqsohet nga Abdi Bej Toptani. Delegat t tjer q erdhn ishin nga Gjirokastra: Petro Poga, Jan Papadhopullo, Hysen Efendi Gjirokastra (Hoxha), si dhe Veli Bej Klisura. Me propozim t Myfit Bej Gjirokastrs (Libohova) u quajtn delegat t amris Veli Grra Reshadija, Vesel (Jakup Vesel) Margllii, Aziz Tahir Ajdonati (Tahir Mete) dhe Rexhep Demi nga Filati. Si delegat i Ipekut u pranua Qerim beg (Begolli).
N kt mbledhje Ismail Qemali foli pr konditat q duhet t plotsoj nj ministr q t knaqet dhe Europa, dhe Stambolli: duhet t jen emra t njohur brenda e jasht Shqipris. Ai propozoi kt list: Mehmet Pash Tetovn, Myfit Bej Gjirokastrn (Libohova), Aziz Pashn Vehbi Efendiun, Abdi Be Toptanin dhe Midhat Frashrin. Kt e kundrshtoi Dud Karbunara me pretendimin se nuk ishte asnj i krishter n list, mendim q e mbshtetn Pandeli Cale, Dhimitr Beratti e Qemal Be Elbasani (Karaosmani). Kshtu votimi u la pr t nesrmen.
Mbledhja e pest u b m dat 4 dhjetor n prani t 57 delegatve (mungonin 6). N t Ismail Qemali ia la t drejtn e zgjedhjes s 8 ministrave Kuvendit, me propozimin q t jen 4 t krishter dhe 4 mysliman. Ky propozim u kundrshtua dhe przgjedhja iu la votimit. Me votat q u morrn, fituan fillimisht 5 veta: Luis Gurakuqi me 54 vota, Mufit Be Gjirokastra (Libohova) 52, Mehmet Pash Tetova 42, Abdi Be Toptani 34, Midhat Bej Frashri 35. Kta u zgjodhn sepse fituan m shum se gjysmn e votave. Prandaj u b dhe nj votim i dyt, me nj list ku ishin 12 emrat q kishim marr vota, nga e cila u zgjodhn fitues Petraq Poga me 40 vota, Pandeli Cale me 39 dhe Lef Nosi me 37.
Pas ksaj u b zgjedhja e Pleqsis, ku sipas propozimit t Dhimitr Beratit u b vetm nj votim. U zgjodhn: Iljas Be Vrioni me 55vota, Sami Be Vrioni 54, Dud Karbunara 48, Mustafa Asim Kruja 42, Murat Be Toptani 42, Eqrem Be Vlora 40, Myfti Vehbi Efendi 39, Kristo Meksi 39, Dhimitr Berati 38, Dhimitr Zografi 35, Bedri Be Ipeku 35, Sali Gjuka 35, Veli Be Klisura 32, Hajredin Be Cakrani 32, Xhelal Be Skrapari (Koprencka) 30, Shefqet Daiu 30, Dervish Be Elbasani 29 dhe Ajdin Be Draga 27. Shnojm se procesverbali jep edhe si u ndan votat e tjera pr ministrat, ndrsa pr Pleqsin pr t gjith ata q morn mbi 10 vota.
Mbledhja e gjasht u mbajt m 6 dhjetor. N kt mbledhje vendoset q qeveria ka si barr t saj mbrojtjen e shtjes shqiptare prpara Europs. Ismail beu thot se qeveria ka ndrmend t jap nj falje. U fol pr shtje t tjera procedurale dhe u tha se, meqense tashti qeveria filloi punn, Kuvendi t zgjas dhe dy dit.
Mbledhja e shtat u mbajt m 7 dhjetor. N fillim t saj u lajmrua se nga Mati kan ardhur delegat zotrinjt Ahmet Muhtar Beu (Zogolli), Riza Beu dhe Kurt Agai, si dhe Mustafa Efendiu (Barotiu) nga Starova dhe Hamdi Beu (Ohri) nga Ohri, ndrsa priten t vijn edhe Dervish Hima i Ohrit dhe Hajdar Blloshmi i Starovs, t cilt me sa duket nuk arritn t paraqiten. Mbledhja diskutoi disa shtje procedurale t marrdhnieve t Pleqsis me qeverin.
Mbas ksaj Kuvendi i mbylli punimet.
Qeveria e formuar n Vlor kishte kt prbrje:
Kryetar i Qeveris dhe ministr i Punve t Jashtme, Ismail Kemal Beu;
Nnkryetar i Qeveris, Dom Nikoll Kaorri;
Ministr i Arsimit, Luis Gurakuqi;
Ministr i Punve t Brendshme, Myfit Bej Gjirokastra (Libohova);
Ministr i Financave, Abdi Bej Toptani;
Ministr i Lufts, Mehmet Pash Dralla (Tetova);
Ministr i Drejtsis, Petraq Poga;
Ministr i Punve Botore, Midhat Frashri;
Ministr i Bujqsis, Pandeli Cale;
Ministr i Post-Telegrafve, Lef Nosi
*
* *
Lista e pjesmarrsve n Kuvendin e Vlors nga 28 nntori m 7 dhjetor 1912.
Ne po i rendisim sipas ardhjes n punimet e Kuvendit, por, duke br dy sqarime: ditn e par ishin t pranishm dhe dy delegat q nuk kan firmosur Aktin, me sa duket jan larguar ndrkoh q t tjert firmosnin; gjithashtu na rezultojn katr delegat t shpallur gjat mbledhjeve t Kuvendit si t till, q nuk kan mundur t mbrrijn para se punimet t mbyllen m dat 7 dhjetor. Shtojm se ka dhe raste q ka delegat (dy), q prmenden me emr kur ata mungojn ose kur ata kan marr vota si n rastin e Pleqsis, por q nuk sht shpallur ardhja e tyre. Pra, mund t ket ndonj rezerv par saktsin e procesverbaleve. Ne nga ana jon e quajm t rregullt at procesverbal.
Firmtart:
Ismail Kemal Beu, Ilias Be Vrioni, Hajredin Be Cakrani, Xhelal Be Skrapari (Koprencka), Dud (Jorgji) Karbunara, Taq (Dhimitr) Tutulani, Myfti Vehbi Efendiu (Agolli), Abas Efendi (elkupa), Mustafa Agai (Hanxhiu), Dom Nikoll Kaorri, Shefqet Be Daiu, Lef Nosi, Qemal Beu (Karaosmani), Midhat Be Frashri, , Veli Efendiu (Hari), Elmas Efendiu (Boce), Rexhep Beu (Mitrovica), Bedri Beu (Pejani), Salih Xhuka (Gjuka), Abdi BeToptani, Mustafa Asim Efendiu (Kruja), Kemal Beu (Mullaj), Ferid Be Vokopola, Nebi Efendi Sefa (Lushja), Zyhdi Beu (Ohri), Dr. Myrtezai (Ali Struga), Nuri Efendi Sojli, Xhemal Beu (Deliallisi), Ymer Beu (Deliallisi), Zyhni Efendiu (Kanina, Mustafaraj), Aristidh Ruci, Kjazim Kokoshi, Jani Minga, Dhimitr Zografi, Dhimitr Mborja (Emanuil), Dhimitr Beratti, Pandeli Cale, Athanas Floqi, Spiro Ilua, Luis Gurakuqi.
Pjesmarrsit e tjer, sipas dats s paraqitjes n Kuvend:
Aziz Efendiu (Gjirokastra), Ibrahim Efendiu (Ali Shahini), kta t dy ishin t pranishm qysh m dat 28 por nuk firmosn; Mustafa Agai (Hanxhiu), Jahja Efendiu (Ballhysa), Mehmet Pash Dralla (Tetova), Isa Beg Buletini, Ajdin Be Draga, Dervish Be Ipeku (Begolli), Surrja Be Vlora, Sami Be Vrioni, Dervish Be Elbasani (Biakiu), Mahmut Efendi Kaziu, Kristo Meksi, Sherif Efendiu (Langu), Myfit Bej Gjirokastra (Libohova), Petro Poga, Jan Papadhopullo, Hysen Efendi Gjirokastra (Hoxha), Veli Bej Klisura, Veli Grra Reshadia, Vesel (Jakup Vesel) Margllii, Aziz Tahir Ajdonati (Tahir Mete), Rexhep Demi, Qerim Beg (Begolli), Avni Bej Delvina, Hamdi Be Ohri, Mustafa Efendiu (Barotiu), Ahmet Muftar Beu (Zogolli), Riza Beu, Kurt Agai, Zenel Be Ipeku (Begolli), Riza Beg Gjakova.
Delegat q nuk mbrritn n koh:
Ekrem Be Vlora, Dervish Hima, Hajdar Blloshmi dhe Dhimitr Ilo.
Nga t dhnat q na japin procesverbalet, duke plotsuar emrat me t dhnat e Bardhosh Gaes dhe studiuesve t tjer, e sidomos kujtimeve t bashkkohsve, mendojm se kemi nj tablo t plot t punimeve dhe pjesmarrsve t Kuvendit historik t Vlors q shpalli pavarsin e Shqipris. Kemi pra 40 firmtar t Aktit, 42 pjesmarrs t tjer dhe 4 delegat q nuk erdhn n koh, gjithsej 76 emra burrash, q historia duhet ti prmend e nderoj. Si tha n nj nga seancat Luigj Gurakuqi, procesverbali dhe akti do t firmoheshin n fund duket kjo nuk u b, mbase ata nuk i jepnin at rndsi q ka pr ne sot. Mendimi yn sht se t gjith kta burra t shquar jan t barabart prpara Kombit pr shpalljen e pavarsis, e ngritjen e flamurit kuq e zi dhe njsoj duhen nderuar. Ata erdhn pr t br aktin zyrtar n emr t popullit q i zgjodhi ta prfaqsoj, se vendimin e kishin marr me koh, madje disa nga qytetet e lira e kishin ngritur flamurin e festuar pavarsin.
*
* *
S fundi duam t trajtojm dhe pamjen e vrtet q kishte Akti i Shpalljes s Pavarsis. Ne e njihnim deri pak kohe sipas fotos tradicionale t botuar nga Lef Nosi, ku shihen t gjitha firmat. Para do kohe, studiuesi i pasionuar i historis dhe i fotografive t vjetra Niko Kotherja botoi at Akt n pamjen n t ciln qe ekspozuar n vitin 1937 n 25 vjett e pavarsis. Ajo foto i takon mjeshtrit t shquar Kel Marubi, i cili e pat fotografuar me at rast. Fotografia ka nj rndsi t veant pr t krijuar pamjen e vrtet derisa nj dit t dal n shesh origjinali.
Sipas saj sht e qart se n ann e prparme t flets ishin vetm Deklarata e Pavarsis dhe 34 firma, ndrsa n ann e prapme t flets 6 firmat e fundit. Kt na e tregon vet fotografia e flets s ekspozuar, n shpjegimin e s cils thuhet se N faqen e tjetr ndodhen dhe kto nnshkrime: Mustafa Asim Kruja- Ferid Vokopola Ymer (Deliallisi) Xhemal Bej (Deliallisi) Nebi Sefa Lushja Zuhdi Ohria.
als_Latn vec_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn cym_Latn als_Latn als_Latn crh_Latn als_Latn ace_Latn nso_Latn crh_Latn ace_Latn als_Latn crh_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ita_Latn als_Latn srd_Latn unk unk als_Latn als_Latn eng_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk unk als_Latn als_Latn