als_Latn lit_Latn uzn_Latn
KRITIKĖ LETRARE DHE ESETETIKĖ
ESTETIKA E NDRYSHIMIT ( I )
Kėlithje pėr Kosovėn e ndryshuar
Dhunimi i Kosovės ne moshėn rinore(Pamje sociologjike:shteti I ri I Kosovės nė precesin e formimit)
Shkruan:REXHEP AHMETI,( filozof,sociolog shqiptar)
Libri I poetit dhe publicistit z.Bahtir Hamza, me titull interesantPastrohu Kosovė, bėnė atė qė mnd tė bėjė mė sė shumti njė poet: klith poetikisht dhe sociologjikisht kunder padretėsive nė Kosovė, sfidonatmosferėn mbytėse shpirtėrore qė dominon, tash nė Kosovė:
Kosovė,
Botė e trazuar.
Shqipe nė mėrgim,
Nė moshėn rinore dhunohesh.
Zvarritesh,sfle e qtė.
Dhunohet sot Kosova si shtet I ri nė formim.Dhunohet nga Brenda dhe dhunohet nga jasht.Dhunohet nga shqiptarellat,dhunohet nga Unmikistani.
Pse I ka ndodhur Kosovės sonė tė dashur kėshtu? I ka ndodhur trazimi,mėrgimi,dhunimi ngase tani nuk ėshtė lėnė tė pastrohet vet,dhe poeti thėrret:Pastrohu Kosovė!
I ka ndodhur kėshtu sepse shqiptarellat e tu (Kosovė), kėrkojnė dashuri rrugėve tė Europės ironizon poeti.Kjo do tė thotė se e lėnė Kosovėn, nuk e duan,disa shqiptarė tė tjetėrsuar qė poeti I quan shqiptarella. Dhe kjo nuk mund tė cysė mendimin se Kosova ėshtė kėshtu si ėshtė nga shkaku se ata shqiptarella qė e kanė lėnė nė pritje ēėshtjen e Kosovės dhe e kanė rrokur interesin personal,nėrend tė parė, mu ata janė shkaktarėt kryesor tė gjendjes ekzistuse nė Kosovė,pasi janė dalė jashtė esencės sė vet shqiptare,kėrkojnė dashuri rrugėve tė huaja,nėnėn e shpėrdorojnė,zhvillojnė me krenari korrupsionin nė Kosovė, dhe kėshtu Kosvėn e kanė qitur jashtė esencės sė saj, e kanė larguar nga vetvetja, e kanė bėrė qė edhe deri diku, mu tani ta haj edhe vetveten.Me njė fjalė,siē ka njė shprehje poeti,Kosova tani ėshtė jashtė Kosovės,jashtė vetvetes dhe kemi mendimin, qysh nė poezinė e parė:
Kosova jashtė Kosovės,nuk ėshtė Kosovė.
(pamje filozofike pėr vuajtjet qe shkakton joshteti juridik)
Pėrse kėshtu pyt poeti ? dhe pėrgjigjet:
Mėrgimtar I pastėr,
I cenzuruar, I pėrbuzur,I ngacmuar,I burgosur me deshmitarė tė rrejshem
I shtypur dhe I harruar.
Nė ēdo copė tė shėmtuar tė kėsaj Bote tė prishur.
PSE KOSOVA JASHTĖ VETES ?
Kosova ka mbetur jashtė vetes sepse sepse shqiptari nė Kosovė dhe jashtė saj ka mbeturmėrgimtar I pastėr, I pėrbuzur,I burgosur, I shtypur, dhe I harruar
Kėshtu ndodh jo me nėrin, por me tė gjithė,pos shėrbtorėve tė krijimit tė kėsaj atmosfere nė tė cilėn njė komb (dhe minoritet qė jetojnė afėr tij) po shtypet pa mėshirė.
Rrobėt po burgosen dhe cenzurohen, cenzurhen dhe burgosen e shtypen edhe luftėtaret e lirisė nė shoqėrinė kosovare e cila ėshtė lėnė kėshtu siē ėshtė nė shtypje e mjerim pėr tI humbur vlerat shqiptare pėr tu gjunjėzuar dhe pas gjunjezimit pėr tiu dorėzuar si dhuratė dikujt tjetėr e jo pėr tiu lėnė atyre qė u takon,njerėzve qė kanė jetuar e jetojnė aty, qė nga pellazgėt e lashtė.
Prandaj poeti me arsye thret:
Kosovė,
Kurrė mos u gjunėzo.
Ngritu me dy faqe,
Nė pasqyrė tė Kohės .
Pastrohu Kosovė !
DASHURI,LAPIDAR.
Poeti I sinqert ,ka guxim qė ta shikojė edhe veten nė pasqyrė, prandaj I kėrkon me sinqeritet qė edhe Kosova e tij dhe jona ta bėjė tė njejtėn gjė.Dhe poeti, ia gjen pasqyrėn mė objektiv Kosovės qė tė shikohet nė te.Kjo pasqyre ėshtė njė pasqyrė interesanteluftėtarėt e lirisė , UĒK-ja dhe qėndrimi I shoqėrisė kosovarendaj ēlirimtarėve potencial,tė cilėt edhe pse nuk mundėn objektivisht ta finalizojnė ēlirimin e Kosovės, (pėr njė kohė tė shkurtėr ) krijuan themelet e ēlirimit tė ardhshėm tė sigurt tė saj.
KOHĖ E BURRĖRISĖ SHPIRTĖRORE
( Pamje psikologjike, ndeshja mes psikologjisė sė vjetėr dhe tė re )
Ndėrsa sot kur tė jet kohė e burrėrisė shpirtėrore shqiptare, kur duhet tė ngritet kulti I ndryshimit shpirėror pozitiv,le tė shikohemi tė gjith nė pasqyrė pot a duam KOSOVĖN NDRYSHE.VĖRTETĖ, ka nevojė tė shikohet nė pasqyrė njė shoqeri qė jo vetėm se nuk e trajton institucionalisht UĒK-nė, siēe meriton,por e shanė dhe ka qėndrim armiqėsor ndaj saj: Ndja regaon fuqishem poeti nė poezinė, interesante Elegji pėr UĒK-nė,ku shpėrthen guximshėm dhe si re e mllefur:
Komunistė,Leninistė,Enveristė!!!!!!!
Shajne e shpifin pėr nje fėmijė
Qė nė Kosovė porsa ka lindur
E ka emrin ushtri,
UĒK, unė e ti.
I janė sulur turravrap,
Ēdo luftim ia shajnė nga pas,
Shkrimtarė.poletikanė,artistė,
Institucionalishtė,
Tėrė urrejtje pas saj rendin.
Me turr vazhduan tė vjellin si vollėn
Nė orkestrėn me tė huajt kundėr UĒK-ės,
Pėr interesa tė Serbisė.
Dashuria ndaj tė sė vėrtetės
(ose prirja dhevetia filozofike)
Sikur qėndrushmėria e poetit pėr ta mbrojtur tė vėrtetėn shkaktohetNga dhuna mbi tė vėrteten(Poezia:Skena tė dhimbshme)
Poeti e do tė vėrtetėn ndaj edhe ka guxim qytetar ta thotė atė,siē e ka thėnė kėtu dhe nuk e ka dėgjuar kėshillėn e fėmiut tė tijabi, kujdes kur rri atje ..
nga pseudoshqiptarėt, shėrbėtorė me diplomė, .
Aty ku dashurohet e mbrohet e vėrteta, aty ka shpirtėsi qė ėshtė burimi I artit.
A nuk ėshtė gjynah ( ku ta ndiej gjynahun njė shoqėri e tillėkosovare e cila pranon tė jetė anti_UĒKnė,gjithė kėtė arenė tė ēuditshme a laboratorium tė madh qė quhet Kosovė nėn UNIK !)kur poeti I pėrskajuar ( imargjinalizuar) jeton edhe me shqetėsimin e ndjekjes se tė vrasjes nga vrasėsit tradicionalė profesionistė tė shqiptarėve !
Poeti sinqerisht tregon:
Liria u fitua disi.
Dhe pse ..
Unė pėrsėri I frikohem krimit,
Por jetoj disi.
(poezia ;I frikohem krimit)
Dhe, kėtė shqetėsim e frikė nė ēvend e pėrjton poeti ?
Kėtė shqetėsim e ka mu nė zemėrn e Kosovės tė cilėn e kėndon, dhe tė cilės I shprehet, I rrėfehet me sinqeritet, me vargun e fuqishėm: Vetėm te Ti nuk jma I huja Kosovė.
Natyrisht, asaj qė I rrėfehet poeti, tek ajo qė gjen prehje dhe fuqi shpirtėrore, mu asaj nuk ka se si tė mos I drejtohet artistikisht e realisht:
Kosovė,pjesė ė shirtit tim ZGJOHU !
Fėmijėve tu kthehet buzqeshja.
Vetėm te Ti nuk jam I huaj Kosovė.
Jeta nuk numrohet.
Pra, duhet shikuar,duhet vėrejtur se:edhe pse kjo poezi duket e thejshtė ėshtė, nė brendi e thellė, mendimore dhe moderrne, ngase mbėrthen vlera tė pamohushme dhe kėndon e qanė sinqerisht e burrėrsiht,pra shqiptarisht guxon dhe shpreh tė vėrtetėn edhe nė kėtė jokohė, e cila pėrsėri ėshtė, pėr tė tjerėt dhe jo pėr ne.
A nuk ėshtė gjynah (Ēfarė gjynahi,ej !- do tė thonė ca kosovarė tė tjetėrsuar, disa qrmiqė institucional tė UĒK-ės, dhunus tė lirisė ) kur aq shumė shqetėsohet fėmiu, pėr prindin poet- trim tė fjalės, se mos poi a vrasin babin tė cilin me sinqeritet fėmiu e kėshillon:
Babi, jam e frikėsuar shumė !
Kujdesė kur rri atje !
Ti e di se ēna kanė bėrė,
Shėrbėtorėt me diplomė,
Kujdes !
Kujdes Babi im nga pseudoshqiptarėt
Se edhe njė dhėmbė po tu mbetej,
Pėrsėri do tė kafshojnė
(Poezia:I frikohem krimit )
Babi im vrasja nė art vazhdon
Nuk mund tė krijohet e reja me krime dhe korrupcion.
Por edhe nė mes tė asaj tragjike qė ka krijuar robėruesi, kur ėshtė rrezik tė jesh pro UĒK-ės,( dhe kėtė poeti e di ) ai shpallė dhe realizon parimin:
Kurrė, nuk mund ta ndjesh veten Shqiptar,
Po nuk e njohe Luftėn e fundit, Tė popullit tonė.
Kjo ėshtė ė thėnė thjeshtė, nga njė poet I thjesht shqiptar,por qė ėshtė pėrsėri mė I nderlikuarse ai poet kosvar qė ka teknikė artistike shkrimi, por ėshtė shqiptar I paideal dhe kur tė shikohet nė pasqyrėn e UĒK-ės, e fajson pasqyrėn .
Shqiptari me idal thotė:
Nė kėrkim tė diellit
I gatshėm jam
Tė shkrihem e tė bėhem hi !
Nė gjirin tėnd Kosovė,
Unė dua liri !.
Vėllau im mėrgimtar,Ramadan Hamza,
Ma tha kėtė poezi.
Pėr shqiptari.
Edhe pse shumė e thjeshtė, mednoj se ky lloj I poezisė, nuk mund tė quhet anakronik, pasi tregon dhe mbron vlerat e luftės sonė tė fundit dhe tė qentė shqiptar.Por kėto, kjo poezi I bėnė duke qenė edhe krejt kritike dorėlirė ndaj tyre (UĒK-ės,dhe Luftės sė saj.)
Poeti idealin shqiptar pėr liri sot e lidh me tri germa symbolĒK.
Siē, pamė edhe mė gjer kėtu poeti UĒK-ėn, e vė si pasqyrė qendrore reale ku duhet tė shikohet Kosva nė pėrgjithėsi ( Kosova anti-UĒK dhe Kosova UĒK)
Ideali pėr liri nuk vdes kurrė
Veēse ndrron formė.
Kėtė radhė u shfaq me uniformė,
UĒK-ja dje, TMK- sot.
Dhe koha dhe kosovaret qė nuk e pėrfillin kėtė ideal janė tė matėshem dhe tė dukshėm nė pasqyrėn e kėtij simboli:
UĒK-ja, kėrkoi pėr ne virtytin,
Dhe hasi te ne ligėshtinė.
Ajo kėkroi pėr ne dashurinė,
Dhe hasi ten e armiqėsinė.
Dhe kėshtu siē ėshtė sjellur, shoqėria kosovare (jo e tėra) me UĒK-nė, dhe ashtu siē janė sjellur pėrkrahesit e atyre qė thonė, me punėn dhe sjelljet e tyre Unė jma Kosova,kanė dėshmuar se janė dy Kosova.Kosva e shumcės, e sėmuar, e ligė dhe armiqėsore ndaj Ushtėrisė se vet Ēlirimatre dhe Kosva e pakicės, me trup, shpirt e vepėr pėr UĒK-nė.
Prandaj Kosova e shumcės, Kosova anti-UĒK e ka pritur dhe shpėrblyer UĒK-ėn me ligėsi, armiqėsi,sharje denigrime,shpifje, burgim,mjerim,varfėri, pėrkujdesje instutucionalee tj.
Kėshtu mbase Kosovėn anti-UĒK,siē kėndon poeti e pėrbėjnė ata qė Veē nga tė huajtė detyra tė marrin ! Spiunojnė veē shqiptarė ! Ca politikanė,ca maskarenjė. Tė shkombėtarizuar E edhe ma injorancė na vrajnė.
Kosvėn anti UĒK e pėrbejnė edhe ata shqiptar tpa ideal qė Me intriga. Mashtrime,bllokime,Me sy e lot krokodilėsh, hajni e vrasje, luajnė me lirinė.
Kosovėn anti- UĒK e pėrbejnė edhe ata qė Pėrferojnė bėrllogun e Zvicrės Tė pastrojnė, E natėn shesin drogė.Ditėn dėshmi tė rrejshme bėjnė Kosovėn anti UĒK e pėr bėjnė ata qė janė faktikisht dhunuesit e lirisė, e pėrbejnė edhe disa bijė ballistėsh spiunė dhe policė tė Serbise .. qė u gjallėruan edhe me UĒK-nė, e pėrbejnė edhe ata qė janė keqėpėrdorues, hajdutė e gėnjeshtarė me vulė dhe gradė shkencore, Gojė fliqur. e pėrbejnė Mjeranėt shqiptaro-serbo titistė, me gėnjeshtra e pengonin rrugėn e lirisė.Pengonin vallen e poezisė.
Kosovėn anti- UĒK, sipas poetit e pėrbejnė edhe kerberėt tė vetėlarė nė gjak, e pėrbėn edhe kau I zi spanjoll qė kėrkoi ail nė Zvicėr ! Mbajti Konferenca me shqiptarė duke shpėrndarė drogė , Sot e shoh nė Prishtinė, ..Me qafė tė trashė, ish taraku I Serbisė, Prapė ngjitur partisė.
Nė kėtė copė lirie tė cunguar
Nė Prishtinė,
Pėrfiton pėrsėri drogmeni ynė !
( Nė kėrkim tė diellit .14)
Nė Kosovėn anti-UĒK ndoshta, padahtas hyjnė edhe ata profesorė qė I prejashtojnė studentėt nga mėsimi edhe kur .vonojė autobusėt,Drenicė Prishtinė !
Kosovėn anti- UĒK e pėrbejnė qetė shqiptarė qė kurrė besė nuk kanė, kur dikush u jep e hanė ! Kosovėn anti- UĒK e pėrbejnė edhe ata tė cilėve poeti iu drejtohet:
Ju ishit titistė,
Lira e Kosoves erdhi edhe pa ju !
Unė ju njoh kahera,
Edhe kur Kosova kishte Diell !
Por nuk kishte as Vera e as Pranvera,
Sepse drejtoshit ju !
E tash pėrseri e shprehi:
Kosova jam unė
Kosovė si e duron kėtė turp,
A, a edhe nė Liri ? !
( Nė kėrkim tė diellit,poezia e tėrė )
Pasi qė kjo poezi bukur shumė pėrbėnė sintezėn e Kosovės anti UĒK,po ndalimi edhe te njė poezi, sintetizuese nė kėtė pamje, pikėrisht te poezia me titullEkzekuto krimin,Kosovė, ku poeti me mllef e indinjatė kėndon:
Nuk mund ta nderoj
Grigjėn tėnde miope Kosovė.
Bisha tė gjalla, gjithfarė bėrllogėsh,
Me tituj e pa titull, shkencėtarė,
Kėta qė kanė ardhur nė mėrgim,
As pėr roje tė vdelurish nuk bėjnė.
Ēfatkeqėsi pėr fėmijtė e kosovės.
Pra,del e natyrshme, qė poeti dhe ēdo njeri me moral shqiptar nuk mundet ta nderoj Kosovėn anti-UĒK: Nuk mund ta nderoje / Grigjėn tėnde miope Kosovė.
Poeti me tė drejtė ka vrejtur se:
As gazetat tua nė liri,
Se thonė tė vėrtetėn Kosovė !
Nuk mund tė shohesh dritė ,
Po nuk bėre ndryshimin e shpirtit Kosovė.
Nė pasqyrėn e kohės, le ta njoh bota !
Ekzekuto krimin
Thuaj tė mirėn dhe tė keqen tėnde.
PASTROHU KOSOVĖ
Nė librin me poezi tė z.Bahtir Hamza,Pastrohu Kosovė, del e natyrshme, e sinqertė dhe e domosdoshme nevoja pėr KATARSIS e Kosovės, pas gjithė atyre tragjedive qė I ka pėrjetuar dhe pas gjithė kėtyre tragjedive shpirtėrore dhe fizike qė po I pėrjton edhe tani.( Na kujtohet teoria estetike e Aristotelit rreth Katarsisit).
Marrė nga gazeta Pena shqiptare ( VIJON )
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn bos_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn bos_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn fra_Latn als_Latn als_Latn als_Latn fur_Latn fao_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn hat_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn hau_Latn gla_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn oci_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn tur_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn