als_Latn lit_Latn fin_Latn
Quhet hemolitike, sepse shkatėrrohen eritrocitet e fetusit ose tė porsalindurit. Sistemi imunologjik i nėnės i sheh eritrocitet e fėmijės tė vet si tė huajat, meqenėse kanė antigjenet qė i ka trashėguar prej babait e tė cilat mungojnė te nėna. Ngjashėm me hyrjen e baktereve nė organizėm, sistemi imunologjik i nėnės prodhon antitrupa pėr t’i shkatėrruar eritrocitet e fėmijės. Kėta antitrupa mbesin nė organizmin e nėnės dhe nė shtatzėnitė e ardhshme paraqesin rrezik pėr eritrocitet e fėmijės. Nėna tani ėshtė e sensibilizuar apo aloimunizuar pėr tėrė jetėn. Kjo ndodhė zakonisht nė tremujorin e fundit tė shtatzėnisė (fetal-maternal hemorrhage). Kalimi transplacentar i eritrociteve tė frytit nė qarkullimin e nėnės bėhet mė tepėr gjatė lindjes, abortit, ose procedurave invazive diagnostike (amniocenteza, biopsia e trofoblastit, punkcioni i gjakut fetal, cerklazha, traumat uterine).
MHN mė shpesh (96%) ndodhė kur njė nėnė Rh-D negative ka njė fėmijė Rh-D pozitiv. Problemi i ngjashėm jo shpesh ndodhė edhe kur nuk pėrputhen grupet e gjakut ABO nė mes nėnės dhe fėmijės:
Nė shtatzėninė e parė, zakonisht fėmija nuk ka problem, sepse sensibilizimi ndodhė nė fund tė shtatzėnisė ose gjatė lindjes. Antitrupat e prodhuar janė IgM qė nuk kalojnė te fryti (placentėn) dhe sasia ose titri i tyre ėshtė tejet i ulėt. Zakonisht nė shtatzėnitė vijuese lindin problemet nėse nėna bartė ose lindė fėmijėn Rh-D pozitiv, sepse antitrupat janė tė tipit IgG qė kalojnė placentėn dhe do tė sulmojnė eritrocitet e fetusit duke i shkatėrruar ato.
Si manifestohet sėmundja
Fryti brenda mitrės rrezikohet nga anemia, por shkalla e rrezikshmėrisė sė tij varet drejtpėrdrejt prej intensitetit tė hemolizės sė eritrociteve. Te format e rėnda tė sėmundjes aplikohet transfuzioni intrauterin; kur fėmijės i jepet transfuzioni i gjakut drejtpėrdrejt nė mitėr, gjė qė ende nuk bėhet nė vendin tonė. Nėse nuk bėhet kjo ndėrhyrje fryti ėnjtet, macerohet (hydrops) dhe shtatzėnia dėshton. Poashtu, te kėto raste bėhet edhe lindja e parakohshme varėsisht nga pjekuria e frytit. Pas lindjes foshnja mė tepėr rrezikohet nga veprimi toksik i bilirubinės sesa nga anemia dhe format e sėmundjes. Varėsisht nga intensiteti i sėmundjes ajo manifestohet si anemi, verdhėz apo kernicterus qė ėshtė formė shumė e rendė e kėsaj sėmundje me dėmtime tė rėnda tė trurit.
Diagnostikimi
1.
Te ēdo shtatzėnė duhet bėrė grupin e gjakut ABO dhe Rh-D. Nė rast se shtatzėna ėshtė Rh-D negative, kjo duhet bėrė patjetėr edhe te bashkėshorti. Nėse bashkėshorti ėshtė Rh-D pozitiv duhet hulumtuar antitrupat eventual (Testi i Coombs-it indirect) nė muajin e III-tė ose IV-tė dhe tė VIII-tė tė shtatzėnisė. Nė praktikėn e pėrditshme tek ne ka keqkuptime, sepse shpesh gjinekologėt kėrkojnė tė bėhen antitrupat ēdo muaj e kjo ėshtė e panevojshme derisa ky test ėshtė negativ. E kur antitrupat janė prezent nė gjakun e shtatzėnave, ky test duhet pėrsėritet ēdo muaj apo edhe mė shpesh, varėsisht nga titri i tyre dhe vlerėsimi i mjekut sesa po vuan fryti nė mitėr.
2.
Vlerėsimi gjendjes sė frytit nė mitėr bėhet me amniocentezė (duke analizuar prezencėn e ngjyrės sė verdhė nė lėngun amnional) dhe me ultrazė duke analizuar madhėsinė e shpretkės, mėlēisė dhe zemrės sė fėmijės. Pas lindjes shenjat e sėmundjes bazohen nė anemi, hiperbilirubinemi dhe verdhėza qė zhvillohet pas lindjes brenda 24 – 36 h, ndėrsa nė laborator testi i Coombs-it direkt bėhet pozitiv.
Mjekimi
Nė rast se diagnostikohet kjo sėmundje preferohet qė lindja tė kryhet nė klinikė ku ka mundėsi tė tretmanit adekuat. Para lindjes kur konstatohet se fryti po vuan nga anemia
duhet tė jepet transfuzion i gjakut nė kėrthizėn e fėmijės kur ai ende ėshtė nė mitėr. Metodat e mjekimit pas lindjes janė transfuzionet e gjakut te anemia e tė porsalindurit, fototerapia (rrezet ultraviolete zbėrthejnė bilirubinėn) dhe ndėrrimi i gjakut (eksanguinotransfuzioni) te verdhėza intensive kur fėmijės i ndėrrohet gjaku njė apo mė shumė herė, varėsisht nga shkalla e sėmundjes, derisa tė normalizohet bilirubina (pigment qė lirohet nga zbėrthimi i eritrociteve).
Parandalimi
Qė nė vizitėn e parė prenatale tė shtatzėnės duhet bėrė tipizimin e antigjenve eritrocitare ABO, Rh dhe Kell. Pėrcaktimi i grupeve tjera tė gjakut bėhet sipas nevojės pas identifikimit tė antitrupave. Njėkohėsisht bėhet edhe skriningu i antitrupave eritrocitar dhe identifikimi i tyre. Poashtu, pėrcaktohet edhe klasa e imunoglobulinave te antitrupat e gjetur (IgM ose IgG). Edhe pėrcaktimi i nėnklasave tė IgG ka rėndėsi klinike dhe prognostike. IgG1 e kalojnė placentėn mė herėt sesa IgG3. Tė imunizimi nė Rh-D ėshtė i nevojshėm edhe tipizimi i eritrociteve tė bashkėshortit, pėr pėrcaktimin e zigozitetit tė antigjenit Rh-d. Nėse kjo nuk ėshtė e mundur duhet bėrė kordocentezėn, me tė cilėn merret mostra e gjakut fetal pėr ekzaminim. Nėse zbulohen antitrupat, titrimi pėrsėritet ēdo muaj, kurse nė tremujorin e fundit ēdo dy jave. Si titėr kritik merret zakonisht titri 1/32, kurse tė shtatzėnat me komplikime tė mėparshme 1/8, kur edhe indikohet amniocenteza. Lėngu amniotik nxjerrėt me punkcion pas pozicionimit tė frytit me ultrazė, nė tė cilin matet sasia e bilirubinės dhe bėhen hulumtimet tjera gjenetike. Skriningu zakonisht pėrsėritet javėn e 28 tė shtatzėnisė. Vetėm aloimunizimet nė antigjenin Rh-D mund tė parandalohen me aplikimin e serumit anti Rh-D gjatė shtatzėnisė dhe pas lindjes.
Aloimunizimi nė antigjenet e sistemit ABO nuk mund tė parandalohet. Imunoglobulina Rh (RhoGAM) ėshtė anti-D gamaglobulinė e purifikuar qė pėrfitohet prej dhuruesve tė hiperimunizuar. Gamaglobulina anti-D nė fillim u jepej brenda 72 orėve pas lindjes nėnave Rh-D negative qė kanė lindur fėmijė Rh-D pozitiv nė dozė prej 300 ug nė muskul. Me kėtė tretman incidenca e imunizimit kishte rėnė nė 1%, por me aplikimin e gamaglobulinės anti-D para lindjes (nė javėt 28-32) kjo shifėr u zvogėlua nė 0.2%. Kjo gamaglobulinė, aplikohet poashtu pas abortit, amniocentezės dhe rasteve tjera traumatike kur mund tė zhvillohet gjakderdhja fetomaternale.
Meqenėse 87% e popullatės shqiptare janė Rh-D pozitiv, mundėsia teorike e senzibilizimit ėshtė 13%, por ky tregues bie nė 6% , meqenėse nuk zhvillohet te shtatzėnia e parė dhe te gratė qė janė inkompatibile me burrin nė sistemin ABO. Fatmirėsisht, te ne, viteve tė fundit gjinekologėt po tregohen tė kujdesshėm dhe po japin profilaksinė sipas standardeve botėrore qė nėnkupton dhėnien e saj edhe para lindjes kur ėshtė rreziku mė i madh pėr imunizim. Mandej te ndėrprerja e shtatzėnisė (aborti), patjetėr duhet bėrė grupet e gjakut dhe nėse shtatzėna ėshtė Rh-D negative duhet dhėnė profilaksinė, sepse gjatė kiretazhės mundėsia e sensibilizimit ėshtė shumė e madhe. Nėse bėhet grupi i gjakut te secila shtatzėnė dhe jepet profilaksa (Rhogami) me kohė ky komplikim do t’i takojė sė kaluarės; do tė mbesin vetėm aloimunizimet nė sistemet tjera tė grupeve tė gjakut qė janė tejet tė rralla. /Telegrafi/
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn fra_Latn unk als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn