als_Latn uzn_Latn ron_Latn
Jemi msuar ta njohim historin e Kosovs dhe origjinn e serbve n Ballkan vetm nga historiant tan. Tashm variantit t Akademis s Shkencave Shqiptare mbi ardhjen e serbve n gadishullin ballkanas i bashkngjitet dhe botimi zyrtar i Shrbimit Inteligjent m t madh n bot. N faqen zyrtare t CIA-s, www.factbook.com jepen jo vetm t dhnat n shifra t Kosovs, por dhe nj historik i shkurtr i shtetit m t ri n bot.
Historia
N faqen zyrtare t CIA-s theksohet se serbt erdhn rreth shekullit t shtat n gadishullin e Ballkanit. Por deri n shekullin e 13-t, serbt ende nuk ishin grumbulluar rreth nj mbretrie t fort. Beteja e Fush-Kosovs u solli humbjen serbve, por aty nis dhe bashkimi i tyre nn nj mbretri. Shkputja e Kosovs nga serbt dhe vendosja e strukturave shtetrore serbe, sipas t dhnave t CIA-s, sht br n shekullin e 19-t, pas Lufts s Par Ballkanike dhe pas Lufts s Par Botrore. N kt shekull, sipas faqes zyrtare t CIA-s, shqiptart e Kosovs u zvendsuan me serbt dhe kta t fundit u bn dominues n t gjith territorin. Ndrkoh q gjat Lufts s Par Ballkanike n 1913-n, sipas raportit, serbt krkuan shtrirjen e mbretris s tyre n gjith krahinn q m par cilsohej si pjes e Perandorin Osmane, duke prfshir dhe Shqiprin e sotme. Ndrsa pas vitit 1945, serbt e prfshin Kosovn n Federatn Jugosllave, duke i njohur disa t drejta q ishin afr autonomis. "Pr katr dekada shqiptart e Kosovs krkuan nj autonomi t zgjeruar nga Jugosllavia, deri sa m 1980, pas prbuzjeve t krkesave t tyre, bn thirrje pr nj pavarsi t plot nga Jugosllavia", thuhet n faqen zyrtare t Shrbimit Sekret Amerikan.
Lufta
N ato pak radh pr historin e Kosovs prshkruhet dhe nisja e lufts pr pavarsi, krijimi i UK-s, lvizja e pacifiste e Ibrahim Rugovs dhe sulmi i Sllobodan Milosheviit mbi Kosovn. Sipas CIA-s, nacionalizmi serb sulmoi Kosovn pas ankimit q serbt bn te Miloshevii pr keqtrajtimin q u bhej nga kosovart. Lideri q mori prsipr q t mos e lejonte shkputjen e Kosovs, duke e marr masa represive n arsyen se serbt e etnik po dhunoheshin. Sipas raportit t CIA-s, n 1989-n Miloshevi ndryshoi kornizn kushtetuese pr Kosovn dhe autorizoi ndrtimin e planeve pr mposhtjen e rezistencs kosovare. M 1998, pasi komuniteti ndrkombtar nuk arriti ta bind Milosheviin t'u jepte fund masakrave dhe dhuns ndaj shqiptarve t Kosovs, ndrhyri me an t armve deri n mundjen e Serbis dhe largimin e ushtris nga Kosova.
Shpjegimi i flamurit
Flamuri i shtetit m t ri n bot ishte nj ide e ndrkombtarve. Ja si shpjegohen simbolet e tij n saitin zyrtar t CIA-s. Fusha blu e gjith flamurit, n mes harta gjeografike e Kosovs me ngjyr t verdh dhe pes yje q tregojn t gjasht grupet m t mdha etnike q jetojn n Kosov, shqiptart, serbt, boshnjakt, gorant, romt, turqit.
Serbt
Shrbimi Inteligjent Amerikan konfirmon tezn e Akademis Shqiptare t Shkencave. Serbt erdhn n territoret e Kosovs n shekullin e shtat pas lindjes s Krishtit. Bashkim i serbve dhe fillimi i dominimit t tyre n rajon nis me betejn e Fush-Kosovs, m 1389, ku serbt u grumbulluan n nj mbretri t vetme dhe filluan t synonin m shum vende n rajon.
Pushtimi
Shekulli i 19-t solli dhe dominimin e serbve ndaj kosovarve. Sipas t dhnave t CIA-s n kt shekull, serbt arritn t imponoheshin mbi shqiptart e Kosovs, duke shfrytzuar mungesn e nj shteti dhe luftrat q u zhvilluan n Ballkan dhe Lufta e Par Botrore, ku krkuan q t shtriheshin deri n kufijt e Epirit.
Jugosllavia
N raportin e par zyrtar t Shrbimit Inteligjent Amerikan, theksohet se pas Lufts s Dyt Botrore, Kosova u njoh si provinc autonome e Jugosllavis, nn juridiksionin e Serbis brenda federats, por me t drejta t kufizuara. M pas korniza kushtetuese e Kosovs ndryshoi, duke ua paksuar t drejtat n raporte me shtetet e tjera t federats.
Zgjimi
Sipas raportit t CIA-s, pr katr dekada pas Lufts s Dyt Botrore, kosovart u prpoqn t merrnin autonomin nga Federata Jugosllave. Ndrkoh q krkesat pr Pavarsi, sipas CIA-s, bhen zyrtare n vitet 1980. Ndrkoh q serbt nuk ishin dakord me nj shkputje t Kosovs dhe nacionalistt u prpoqn ta kthenin Kosovn n qendr t qytetrimit sllav.
Lufta
Sipas raportit t CIA-s, n 1990-n shqiptart e Kosovs t lodhur nga pasivitetit i politiks s Ibrahim Rugovs nisn rezistencn, pr t shprthyer n nj konflikt t armatosur n vitin 1995. N kt vit del pr her t par n sken dhe Ushtria pr lirimin Kosovs, e cila ishte nj prgjigje ndaj represionit q po ushtronin nacionalistt serb n gjith rajonin e Kosovs.
NATO
Ndrhyrja e NATO-s n Kosov, sipas raportit t CIA-s, u b kur faktori ndrkombtar u lodh me politikn e paqes ndaj Milosheviit. Pas Marrveshjes s Rambujes, serbt refuzuan t njihnin t drejtat e shqiptarve. M pas, pr tre muaj NATO bombardoi ushtrin serbe, duke e detyruar t trhiqet nga Kosova dhe u vendos administrimi i saj nga Kombet e Bashkuara.
Pavarsia
M 17 shkurt 2008, Kosova shpalli pavarsin nga Serbia. Sipas raportit t CIA-s, gjat viteve 1999-2008 administrata e Kosovs nn drejtimin dhe kornizat ligjore t Kombeve t Bashkuara tregoi se respektonte t drejtat e njeriut dhe minoritetet q jetojn n at territor. Ndrkoh q aktualisht korniza e saj ligjore sht sipas standardeve ndrkombtare.
Republik
Sistemi i qeverisjes s Kosovs sht ai i demokracis parlamentare. Parlamenti ka 120 vende dhe ato jan t ndar n baz t minoriteve q ka Kosova. 100 vende n Parlament jan pr shqiptart, 10 vende jan nga minoriteti serb dhe 10 vende pr minoritetet e tjera. N kt mnyr Kosova respekton t drejtat e minoritetit sipas kritereve ndrkombtare.
Republika e Kosovs nn "syt" e CIA-s
N faqen zyrtare t internetit t shrbimit sekret m t fuqishm n bot jan shtuar dhe t dhnat pr shtetin m t ri. Qendra e CIA-s ka hedhur s fundi gjith informacionin q disponon pr shtetin e Kosovs. Nj informacion q jo vetm njeh shtetin e dyt t shqiptarve n Ballkan, por shrben dhe si pik referimi pr t gjitha agjencit ndrkombtare. T gjitha t dhnat jan klasifikuar sipas informacioneve m t sakta, duke nisur nga historia e vendit, t dhnat gjeografike, popullsia, etnit q banojn, ekonomia, burimet natyrore, besimet fetare, prdorimi i gjuhve zyrtare e deri te niveli i arsimit dhe kushtet sociale t Kosovs.
Popullsia
Tashm jo vetm ne, por edhe CIA thekson se popullsia e Kosovs sht autoktone shqiptare. Sipas t dhnave t ksaj agjencie, 88 pr qind e popullsis s Kosovs jan shqiptar dhe vetm 7 pr qind jan serb. Ndrsa pakicat e tjera prbjn vetm 5 pr qind. Emri zyrtar i njsis administrative t Kosovs pothuajse gjat gjith periudhs s Titos ka qen "Kosova dhe Metohia", shpesh e shkurtuar n nj fjal t vetme si "Kosmet". Ndrsa tani Kosova n arenn ndrkombtare njihet me emrin Republic of Kosovo, kurse n gjuhn shqipe Republika e Kosovs ose shkurt Kosova. Sipas CIA-s, 2 126 708 banor sht numri i popullsis s Republiks s Kosovs. Kurse prodhimi i brendshm bruto (GDB) sht 4 miliard dollar. Por, sipas CIA-s, rreth 43 pr qind e popullsis s Kosovs sht e papun dhe 37 % e kosovarve jan t varfr.
Pozita e Kosovs
Vija kufitare me Shqiprin, n trsin e saj ndan shqiptart me shqiptart. E gjith vija kufitare e Kosovs sht 700.7 km. Vendet kufitare jan: Shqipria 111.8 km, Maqedonia 158.7 km, Mali i Zi 78.6 km dhe Serbia 351.6 km. Ndonse e rrethuar nga male deri 2000 m lartsi, Kosova ka dalje rrugore pr n gjith Ballkanin. Kosova ka 1,925 km rrug automobilistike dhe ka 430 km hekurudha.
Gjeografia
Gjeografia dhe gjeologjia na japin arsye thelbsore pr t kuptuar rndsin historike dhe vazhdimsin e Kosovs veanrisht pr gjysmn lindore t saj. Ajo prmban prqendrim t madh t mineraleve sa e gjith Evropa Jug-Lindore. CIA vlerson se pasurit m t mdha natyrore t Kosovs jan nikeli, plumbi, zinku, magnezi, kromi dhe shum minerale t tjera.
Burimet
Kosova prcaktohet si nj shtet me burime natyrore mjaft t pasura. Burimet kryesore jan: Nikeli, plumbi, zinku, magnezi, kromi, etj. Prej vitit '90 burimet nuk jan shfrytzuar
Grupet etnike
Kosova ka nj popullsi autoktone shqiptare dhe shumicn e t cils e prbjn po shqiptart. Pasi 88 % e popullsis sht shqiptare, vetm 7% serbe dhe pakicat e tjera jan 5 %
Gjuht
Kosova ka dy gjuh zyrtare, t cilat jan gjuha shqipe dhe ajo serbe. Gjuht e tjera jozyrtare jan boshnjake, turqishtja dhe ajo rome
T.O
als_Latn glg_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn bos_Latn als_Latn als_Latn als_Latn min_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn fur_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn smo_Latn