als_Latn lit_Latn uzn_Latn
View Full Version : Suliotet, Arvanitasit/ Shqiptaret Orthodoks!
Bilderberg
21-07-2008, 09:37
Admiratoret angleze shkruanin se Aliu i kishte ngritur shqiptaret e tij ne lartesine e kombeve me te forta te kontinentit(1). Luftrat e Aliut kunder fiseve ortodokse te Sulit te siperm filluan rreth viteve 1790 gjate luftes Austro-Ruse pasi Suliotet ne malet e tyre sulmuan disa trupa te Aliut(2).
Megjithe shperthimet dhe permasat poetike qe morren suliotet per mbrojtjen e tyre heroike ata fatkeqesisht nuk ishin asgje tjeter vecse nje bande kleftesh(banditesh) te organizuar ne fise dhe shoqeri qe ne cdo dalje nga mali te banditeve qe perbenin komunitetin e maleve tė Sulit, ata sulmonin Turqit , apo Greket , apo shqiptaret muslimane(3)duke i bere krahinat perreth maleve te Sulit nje ferr per te gjithe. Ne 1791 duke perfituar nga mungesa e Ali pashes( sepse ky kishte detyrime ushtarake ndaj sulltanit) Suliotet sulmojne pronaret muslimane te zones se Paramithise dhe
Margelliēit.
Kete fakt na e sjell shkrimtarja De Joelle Dalegre ne faqen 157 te librit te saj « Greket dhe Osmanet 1453-1953 », ndersa ne arkivat franceze tė « Journal des sciences militaires » ne faqen 161 shkruhet per vitin 1822 : Suliotet pasi morren keshtjellen e Regniazza ne rrugen e tyre drejt Artes i morren peng si rober lufte te gjithe camet e Margellicit. Ali Pasha qe edhe vete greket e quanin PYRRHUS apo
PIRRO i RI (4) ne nje ekspedite te dyte per te luftuar suliotet perdori edhe Armatolet greke kunder tyre ne korrik 1792 ne betejen e te ciles 2000 shqiptare te Aliut do te masakroheshin nga Suliotet.
Ata nuk e donin islamin dhe urrenin cdo njeri qe e pranonte ate. Fakt eshte se ata kur ndonje njeri nga fiset e tyre pranonte islamin, ose e vrisnin ose e perjashtonin nga fisi, gje qe sillte edhe largimin nga fshatrat e tyre. Sulmet e tyre te vazhdueshme ndaj osmaneve dhe muslimaneve te fshatrave perreth nuk mund ti linte keta te fundit indiferent ndaj edhe disa ekspedita ushtarake kunder Sulioteve u ndermorren nga kapedanet vendas kunder Sulioteve. Ne 1731 shqiptari Njazi Ahmeti pashai i Janines se bashku me 8.000 trimat e tij i luftoi Suliotet por ky e humbi luften dhe shume ushtare shqiptare u masakruan nga Suliotet.
Ne 1755 Mustafa Koka me 4.000 ushtare dhe Beqir bej Cameria me 5.000 ushtare por qe te dy perballe maleve dhe krykave te Sulit humben ushtrine e tyre. Ne 1759 Delvinioti Dost beu humbi perballe Sulioteve dhe gjithe ushtria e tij perbere nga shqiptare u shkaterrua nga Suliotet. Cami Maksut Aga nga Margariti qe ishte edhe guvernator i Artes pesoi te njejtin fat ne 1762. Ne 1772 cami Sulejman Capari bashke me 9.000 trimat e tij sulmoi Suliotet por i shtrenguar keq ne malet e egerta te Sulit e humbi betejen.
Ne 1788 Ali Pasha i Janines i hapi lufte sulioteve sepse keta te fundit nuk respektonin ligjet dhe kryenin krime. Ne 1792 3.000 ushtaret shqiptare tė Ali Pashes do te masakroheshin nga Suliotet tė drejtuar nga Jorgjio Bocari (babai i Marko Bocarit) , Llambro Xhavella (babai i Foto Xhavelles). Dy vjet mė vone do te pesonin te njejtin fat 2.000 shqiptare tė tjere qe Ali Pasha nisi kunder Sulioteve.
Suliotet tė gjithe ndihmen e tyre e merrnin nga Parga dhe kishin mbeshtetje te forte nga Europa. Rusia dhe Franca i furnizonin ata me arme dhe municione. Per fuqite Europeane Suliotet ishin nje instrument i persosur per te dobesuar perandorine Osmane. Kur britaniket bashkuan forcat e tyre me Osmanet per ti bere balle Napoleonit Suliotet ngelen pa mbeshtetje sepse britaniket ja prene atyre furnizimet me arme nga tė gjitha anet, gje kjo qe coi ne thyerjen e bashkimit tė klaneve Suliote.
Familja Bocari per arsye politike kerkoi nga Ali Pasha qe ti linte te largoheshin nga Suli dhe te vendoseshin ne tokat e Aliut. Sidoqofte Suliotet u mblodhen ne kishen greke Shen Georgios tė Sulit dhe vendosen qe te vazhdojne luftimet. Liderat e tyre ishin : Foto Xhavella, Dhimo Drakos, Tusas Zerva(nje nga stergjysherit e Napolon Zerves qe do tė masakronte me pas ēamet pa meshire duke kryer krimet me makabre te te gjithe historise se ēamerise), Kutzonikas, Janaqi( nga paraardhesit e Gjeneralit famekeq Deli Janaqi qe me doren e vete do tė masakronte me mijera came gjate tragjedise came), Fotomaras, Veiko etj.
Pas nje beteje te gjate ne 7 dhjetor Suliotet do te kapitullonin perballe ushtareve shqiptare te Aliut i cili i premtoi atyre se do tė lejonte te largoheshin per ne ishujt e mesdheut me gjithe pasurine dhe armet e tyre. Ne 12 dhjetor 1803 Suliotet u nisen per ne Parga dhe neper ishujt e tjere Joniane. Nje numer i madh Suliotesh u vendosen ne Parge qe ishte nen kontroll Rus. Shume Suliote u vune ne sherbim te Rusise ne Korfuz dhe u bene componenti kryesor i Legjionit te Drites Riflemen.
Ky rregjiment ishte i perbere nga Suliotet, Himariotet, Maniotet, Kleptet(bandita greke), dhe Armatolitet( bandida greke anti-klepte). Suliotet morren pjese ne shume ekspedita ushtarake si ajo e Napolit ne 1805, Tenedos dhe Dalmaci ne 1806, si dhe ne mbrojtejen e Lefkosit ne 1807. Pas traktatit te Tilsit ne 1807 mes Ruseve dhe Francezeve, ushtrite ruse u larguan nga ishujt Joniane dhe keto ishuj u okupuan nga Francezet. Pas ikjes se Ruseve Suliotet qe ishin ne Legjionin e drites Rus u vune ne sherbim te francezeve duke formuar ate qe francezet e quajten tekstualisht LE REGIMENT SOULIOTE (regjimenti suliot) dhe jo regjimenti shqiptar sic e quajne filogreket shqiptare.
Ne mes te Sulioteve jetonin edhe disa bandite katolike qe ishin larguar nga malet e veriut te Shqiperise. Ne mes Sulioteve qe flisnin shqip por ne mes tyre kishte edhe shume bandite greke qe ishin arratisur dhe strehuar ne malet e Sulit per krime te ndryshme qe kishin kryer.
Ka shume hipoteza qe thone se mes tyre jetonin shume familje shqiptare ortodokse qe kishin lidhje martesore dhe gjaku me ta. Ky faktor dhe domosdoshmeria qe kishte shqipja ne Cameri(sepse te gjithe shqiptaret flisnin shqip dhe ishte gjuha vendase ne mbare Camerine)beri qe me kalimin e kohes Suliotet shqiptare apo greke apo Armatole qofshin ata te shqiptarizohen per sa i perket gjuhes shqipe. Ky proces mendohet tė kete ndodhur per disa shekuj me rralle. Ne 1815 francezet, dhe anglezet e shperbene (LE REGIMENT DES SOULIOTES) dhe i integruan suliotet ne dy regjimente greke te drites. Nje pjese e mire e Sulioteve qe kishin marre pjese ne legjionin Rus te drites shkuan ne Rusi dhe i kerkuan Ruseve qe ti integronin ne ushtrite e tyre por pas refuzimit te ketyre te fundit ata u kthyen ne Greqi dhe integruan organizaten sekrete nacionaliste greke PHILIKI ETAIREIA e formuar
ne Odesa ne 1814 qe kishte si qellim lirimin e tė gjitha tokave greke dhe bashkimin e popujve ortodokse.
Suliotet u perhapen neper Greqi duke bere te gjitha perpjekjet e munsdshme per te futur sa me shume vullnetare ne Philiki Etaireia ne menyre qe tė rifillonin nje lufte kunder osmaneve qe do te vinte me vone me revolucionin grek te komanduar nga vete Suliotet. Ne 1820 duke mos humour kohe Suliotet ju pergjigjen fteses se Ali Pashes per tju bashkuar atij kunder osmaneve. Per ta cdo menyre per te dobesuar osmanet dhe forcuar Greqine dhe Ortodhoksine ishte e vlefshme qofte edhe bashkepunimi me ish-armikun e tyre Ali Pashen.
Ne fillim ata u bene heronjte dhe drejtuesit e revolucionit grek ku u shquan figura si Marko Bocari dhe Kico Xhavella. Pas pavaresise se Greqise ata zune poste te larta administrative ne shtetin grek duke drejtuar edhe levizjet diplomatike te shtetit grek, levizje keto te cilat determinuan edhe strategjite e reja qe helenet ndermorren ndaj shqiptareve dhe trojeve te tyre per ti gllaberuar trojet e lashta shqiptare, dhe per ti futur ato nen
tutelen greke, sic bene me Camerine te cilen pastaj e lane me gjak shqiptari .
Suliotet mund tė krahasohen deri ne nje fare pike me Kara Gjorgjen apo Gjergj Petrovicin e Serbise qe ishin shqiptare mė origjine por qe nuk bene Shqiperine por Serbine, dhe me pas punuan per eliminimin e shqiptareve muslimane dhe sllavizimin e shqiptareve katolike dhe ortodhokse.
Ose me fisin e Kucit ne Mal te Zi TE cilet ishin shqiptare me origjine por qe bene Malin e zi , dhe vrane Kara Mahmud Bushatin.
Edhe Bosnja eshte shembull tjeter per kete, ku masakrat si ajo e Srebrenices ku serbet per hir te kishes vrane vellezerit e tyre sllave boshnjake flasin qarte, keshtu edhe Suliotet vrane vellezerit e tyre shqiptare-muslimane.
Kjo mė ne dukje edhe njehere se ne Ballkan kombet nuk u formuan sipas gjuhes por sipas kishave te ndryshme.
Kisha greke i beri Suliotet, greke apo grekefoles mė sakte , i beri vllehet apo shqiptaret ortodokse, greke ndersa kisha serbe i beri vllehet, apo shqiptaret serbe etj etj. Suliotet e braktisen kombin e tyre per hir te kishes greke si shume shqiptare ortodokse gjate 100 viteve te fundit. Fakt per kete eshte edhe 1913 kur ortodokset e shqiperise se jugut thoshin nuk jemi shqiptare por greke.
Ne historine e Greqise ka qindra grekomane shqipfoles si Vangjel Zhapa apo Kostandin Arsaqi emer te te cilit Greqia ka hapur edhe kolegjin Arsaqi ne Tirane, qe edhe pse flisnin shqip punuan per Greqine.
Marko Bocari njihet si nje hero grek dhe si nje nga aktoret kryesore te luftes revolucionare greke. Ai u quajt STRATARK dhe gjeneral i Greqise perendimore. Ne 1814 ai behet anetar i organizates patriotike greke HETAIRIA PHILIKE. Ne enciklopedine Britanica per te shkruhet tekstualisht : : « « ON THE
NIGHT OF 21 OF AUGUST 1823 HE LED THE CELEBRATED ATTACK AT KARPENTISI OF 350 SULIOTS AGAINST 4000 ALBANIANS WHO FORMED THE VANGUARD OF MUSTAFA PASHA BUSHATLIU OF SHKODRA WHO WAS ADVANCING TO REINFORCE THE MUSLIM BESIEGERS.
Piktori francez Jean Leon ka realizuar ne shekullin e 19 nje portret te Marko Boēarit me kostum kombetar grek dhe jo shqiptar. Kosta Boēari , vellai i Markos me vone u be gjeneral dhe senator i mbreterise greke.
Djali i Markos Dimitrios Boēari u be tri hete minister i luftes nen mbreterit OTON dhe GEORGIOS, i asaj ushtrie qe sipas shkrimtares angleze Miranda Vickers dogji dhe masakroi 46 fshatra muslimanesh vetem ne Shqiperine e sotme tė jugut pa llogaritur ēamerine dhe gjithe trevat e tyre qe mbeten jashte kufijve shqiptare.
Ndersa Kiēo Xhavella , biri i Foto Xhavelles gjithashtu suliot si Markoja e shume tė tjere u shqua ne luften e 1821 ne Misollongji se bashku me Gjorgj Karaiskaqin. Pas ardhjes se Kapodistrias ne Greqi, Xhavella liron nje pjese te madhe te Greqise qendrore nga udheheqja e bejlereve dhe pashallareve te pasur shqiptare, si dhe nga administrata muslimane. Pas pavaresise behet nje mbeshtetes i flakte i Kapodistrias dhe nje nga udheheqesit e partise Ruse.
Ne 1834 te akuzuar se po i pergatisnin atentat mbretit ai dhe shume udheheqes te tjere te partise burgosen.
Kiēo Xhavella u burgos jo vetem se ishte arvanitas, por edhe per lojrat politike te partise se tij e cila akuzohej se do i bente atentat mbretit te Greqise. Por me vendim te mbretit Oton ai lirohet dhe vihet ne sherbim te mbretit. Me pas ai u emerua minister i luftes ne vitet 1847-1848.
Ne 1825 Ibrahim Pasha biri i shqiptarit Mehmet Ali qe ishte governator i Egjiptit zbret ne More me 11 .000 ushtare dhe sic dihet historikisht ushtaret e tij ishin me shumice derrmuese shqiptare. Ai rimerr Navarinin dhe thyen Kollokotronin ne Tripolice. Ne 1826 shqiptari Ibrahim Pasha ja rimerr Misollongjine grekeve te cilet ishin nen urdhrat e gjeneral Miaulit( nje tjeter arvanitas filogrek).
Ne 5 dhjetor te 1826 ne betejen e Arashoves qeveria greke dergoi Karaiskaqin (arvanitas) i cili u perball me shqiptarin Kiutaqi i cili drejtonte forcat muslimane dhe pasi Karaiskaqi e fitoi betejen beri nje trofe te rende te perbere nga 300 koka muslimanesh dhe e ngriti ate me krenari. Ne 5 tetor ne 1821 kryeqyteti i Peloponezit Andronika e mbrojtur nga shqiptari Mustafa beu bie ne duart e Miaulit dhe te Kollokotronit dhe u dogj pergjate tre diteve. Gjate ketyre 3 diteve 10.000 shqiptar muslimane te tė gjitha sekseve dhe te te gjitha moshave u masakruan pa meshire. Qyteti tashme ishte i paster nga njolla muslimane dhe ishye helen fale heronjve tane Suliote.
Riferimet:
(1) DOUGLAS An essay on certain points of ressemblence
between the ancient and modern greeks. London 1813
(2) Insurrection et regeneration de la Grece f. 77
(3) Insurrection et regeneration de la Grece f. 77
(4) Insurrection et regeneration de la Grece f. 66
Fotot:
1) Suliotet
2) Bubulina
Bilderberg
21-07-2008, 09:40
Traktati i miqesise mes Camerve dhe Sulioteve Nga Arber Thesproti.
Kohet e fundit ne internet ka plasur "lufta" mes dy kampeve kundershtare per te verteten e bashkejeteses Camo-Suliote. Sikur kjo "lufte" te analizohej me qetesi dhe mes fakteve historike te tregohej qarte miqesia dhe bashkejetesa paqesore mes ketyre dy komuniteteve ose ne te kundert armiqesia midis tyre, atehere per mua s'do te kishte asnje te keqe qe ky debat mos te vashdohej deri ne funde sa te gjendej e verteta e madhe.
.Por me keqardhie po shofe se; disa persona te vete quajtur dhe "studjues te ceshties Came" po manipulojne qellimisht faktet historike me te vetmen arsye qe te kenaqin e ngopin ne pafundesi ndjenjat e tyre ekstremiste fetare.Te arish te mohoshe faktet dhe realitetin historic te Camerise per te vetemen arsye qe te ngopesh etjen e ekstremizmit tende fetare, eshte armiqesore, e pa ndershme, dhe nje pabesi e madhe kunder kesaj popullsie qe u be viktime e po kesaj loje te poshter qe u instrumentalizua me kaqe marifet nga fanatizmi obskuratist greko-fanariot. Si mund ta gjesh gjuhen me fetar te tille fanatike qe nuk arine dote te shofin qarte se brockullat e tyre fetare me shume i bejne deme kauzes se Camerise se sa i bejne mire?? Per mijera vjete kesaj pyetje nuk i eshte dhene zgjidhje as nga mencuria e filozofeve te medhenje te botes e si mund ta zgjidhim tani ne shqiptaret me ato "i tha e me tha-te" tona te pa fundme.?! Le te vashdojme keshtu sic e kemi nisur e te shofim se ku do te na nxjere kjo "lufte" e pa ndershme qe na bejne fanatiket ekstremist te te dyja kraheve. Ne me te vertetat tona historike dhe te pa mohushme, kurse ata me te pa vertetat dhe me luften e tyre te pa ndershme dhe keqedashese.
Fakt:
Mbeshtetja e camerve per suliotet ka qene e gjithaneshme dhe e perhershme. Ketu po ju sjell traktatin e miqesise mes camerve dhe sulioteve per nje lufte te perbashket kunder Ali Pashait qe u organizua dhe udhehoq nga agallaret e Camerise. Ky traktat miqesie dhe bashkimi u perpilua deri ne hollesin me te vogel nga agallaret camer dhe u udhehoq nga ata. Ja dhe permbajtia e traktatit te miqesies se perhershme mes suliotve dhe camerve e shkruar ne gjuhen e vjeter te folur came dhe e perkthyer nga greqishtia ne shqipe nga historiani Albert Kotini dhe e publikuar nga ana e tij ne librin "Cameria denoncon"
2 Korrik 1804, Parge
Ne qe kemi vene duart, me kuvendin e oxhakut tene edhe te vertetur me doren tene:
-Hasan Capari: Pik se pari, burrat me name agallaret e Margellecit dhe kapedanet suliote qe u betuan dhe u bene vllezer, te ndare vetem nga nje bese, te jemi ne te mire dhe te keqe te hasmit tene, i cili hasmi tene tani eshte Ali Pashe Veziri, edhe kushdo tjeter qe te na benet hasem, te jemi te dy palet nje dhe ti biem. Edhe diten e sotme qe po bejme te shkuaren tene, kemi nisje te luftojme me hasmin tene Ali Vezirin dhe perendia fuqimadhe na nxjerrte faq bardhe neve edhe gjithe sanxhakun tene. Te shpetojme mulqet tena, edhe shtepite tena edhe nderin tone prej atij.
-Jakup Aga: Fjala e lidhur qe kemi njeri me tjetrin jane keto me poshte qe thote dhe te shkruarat tona, edhe bene tone, qe kemi bese edhe ne mese tene ne fshatin Agjian dhe Margellec ne ate te jemi. Qe asnje te mos percahet dhe prej shoqerise sone edhe te behet sebepe per te keqen e vilajetit dhe shoqeris tone dhe ti sherbej Ali Pashait mire.Dalte nga besa e tij dhe nga ndarja e tij.
-Deli Hasani:Akoma per ujdi edhe ne ja u kerkofte Ali Veziri qe te bejme vecan, qe te mos pyetemi te gjithe, keshtu sic jemi te shkruar, ujdi me te mos te bejme deri sa mos te lirojme "turqit"( ne kete raste turqit jane muslimanet shqiptare, kurse rumrit jane te krishteret shqiptar) dhe rumrit qe na i ka kapur ai. Edhe pik se pari Ago Islam Pronjua forte te lavderuarin "turqit" e tjere, te vegjel dhe te medhenje si dhe djalin e Bocarit, kapetan Notin edhe rumrit e tjere qe jane te kapur e te mbajtur edhe pa nxjere ata te cilet i thame atje siper, ujdi te mos benet.
-Musa Ruci; Akoma po e kthjellojme qe ne qoft se Perendia na jep fuqi dhe e nxjerim hasmin nga Suli, suliotet gjithe se bashku prape te kene vendin e tyre dhe shtepit e tyre edhe kalaja te mbetet ne duart e agallarve(came) , te jet ne pushtet te tyre, po si zoter, edhe te mbajme zapin edhe qetesine ne mese tene.
-Balo Hysna: Akoma edhe sote e tutje ne suljotet te medhenj e te vegjel duam dhe po e vendosim, qe po mbetemi ne ndihmen e agallarve (camer), te na ndihin edhe me njeri tjetrin, te LUFTOJME PER VENDIN TENE, te nxjerim jashte Aline, dhe ku te doje puna, kudo qe te lipsemi, edhe prej disa prej nesh si ndihme per shoqerine, te vemi te ndihmojme,gjithasht u edhe ne po te jemi ne nevoje ndihme te na japin.
-Xhamo Spahiu,Hysen Merxhani edhe Ceni Mustafa Agai: Akoma edhe ne cdo urdherate mbreterore te na vije te jemi ndihme e te nakatosemi se bashku, e te pyetemi si shoke edhe ashtu si ta gjejme ta bejme.Kurdohere ne kuvendin tene qe lidhem ta mbajme njeri tjatrin, nder te mira dhe te keqe, po me keta agallare (camer) qe kemi lidhur shoqerine. Edhe ne te ndodhemi ne lufte ngahere me burat tane. Edhe nde qellofte qe Hasan Aga Capari ti bjere ndonje pune qe te veje ne ndonje pune te shoqerise tene do te mbetet ne vende te tij djali i tij, Musa Aga edhe Met Aga edhe agallar te tjere.
Keshtu edhe e vertetojme me doren tene: (firmat) Kapetan Foti Xhavella,kapetan Kico Bocari, kapetan Dhimo Drako, kapetan Tusha Zerva, (me mbrapa nje pjelle bastarde e kesaj familje Napolon Zerva do ti masakroi camrit, bamirsit dhe mbeshtetsit e suliotve), kapetan Gjoke Dangelliu.
Sic shifet ne gjashte paragrafet e traktatit jane diktuar nga Aga Capari dhe agallaret e tjere camer dhe pese kapedanet suliote i kane mbeshtetur dhe pranuar kushtet. 300 bura suliote u vune nen komanden e agallarve camer dhe filluan luften kunder Pashait te Janines.
Bilderberg
01-09-2008, 22:25
Marko Boēari - Historia e pasuesit tė Ali Pashė Tepelenės qė luftoi osmanėt
nga Jonuz Kuēuku
Nė tokėn e bekuar, tė bukur e tė begatė tė Ēamėrisė, qė pėrfshin pjesėn mė tė bukur e mė tė pasur tė Shqipėrisė sė jugut, e cila nė lashtėsi quhej Thesproti, qė nga koha e "Pellazgėve Hyjnorė" si i ka quajtur Homeri vendėsit e saj dhe "tė mbirė nga dheu", si ka thėnė pėr ta Hesoidi, nga gjiri i popullit kanė dalė, nė tė gjithė kohėt, burra trima sypatrembur, tė guximshėm dhe fisnikė, tė cilėt me veprat qė kanė kryer me pėrkushtim pėr lirinė e popullit tė vet, janė shquar edhe nė luftrat qė kanė bėrė pėr ēlirimin e popujve tė tjerė.
Ata si yje tė shkėlqyer, ndriēojnė historinė e lavdishme tė popullit tė Ēamėrisė, janė lisa me rrėnjė tė thella nė tokėn e zemrėn e popullit tė saj, se lufta e tyre liridashėse i ka pėrjetėsuar dhe koha i ka shenjtėruar si edhe lisat e "Dodonės Thesprote", si e ka quajtur Eskili Orakullin e famshėm tė lashtėsisė, i cili ekzistonte shumė kohė mė pėrpara se tė ngrihej Orakulli i Delfit.
Njė nga yjet qė do tė shkėlqejė pėrgjithmonė nė historinė e Ēamėrisė, eshtė Ēami i famshėm Marko Boēari, hero nga mė tė shquarit e kryengritjes greke tė viteve 1821-1829, i cili luftoi trimėrisht nė krye tė luftėtarėve shqiptarė, pėr mbrojtjen e njėrės nga qendrat mė tė rėndėsishme tė kryengritjes, Mesolongin, duke u bėrė me heroizmin e tij figurė e madhe historike.
Marko Boēari u lind nė Sul mė 1790 nė familjen e Kiēo Boēarit.
Xhaxhai i tij Not Boēari ishte nga kapedanėt mė tė dėgjuar tė Sulit dhe tė kryengritjes greke. Suli ėshtė njė krahinė malore e trevės sė Ēamėrisė. Suljotėt ishin Ēamėr, tė cilėt pėr ti shpėtuar barbarizmave dhe skllavėrisė Osmane, u shpėrngulėn nga fshatrat e tyre tė Ēamėrisė gjatė viteve 1500-1600 dhe u vendosėn nė Sul sėbashku me familjet e tyre ku krijuan fshatra me emra shqip si Qafa, Avarik etj. Studiuesi anglez V.M.Lik thotė: "Suljotėt janė njė farė e Ēamėrisė, njėra prej tė katėr degėve tė Shqipėrisė".
Kurse Finlai ka shkruar:"Suljotėt janė prej tre ndarjeve tė toskėve". Qė Suljotėt ishin Ēamėr dhe shumė trima e thonė shumė studiues. "Kam parė granatierėt krenarė tė Napolonit dhe kam njohur rojet angleze plot hijeshi-thotė Pekio-por Suljotėt ua kalonin si tė parėve dhe tė dytėve".
Suljotėt nuk pranonin tė huaj nė krahinėn e tyre. Edhe dhėndruėt qė donin tė banonin nė Sul duhet tė ishin ēamėr dhe trima, thonė studiuesit. Ata ishin tė mėsuar qė nė fėmini me vėshtirėsitė e jetės dhe si djemtė dhe vajzat aftėsoheshin nė pėrdorimin e armėve pėr tė qenė tė gatshėm tė mbronin lirinė dhe pavarėsinė nė malet e tyre tė egra "tėrė shmėbenj e dhėmbė", siē thoshin Suljotėt. Turqit ua kishin frikėn Suljotėve dhe i luftuan egėrsisht, por ata rezistuan dhe treguan akte heroizmi pėor mbrojtjen e lirisė, duke patur kurdoherė ndihmėn e pakursyer tė fshatrave tė Ēamėrisė, me tė cilėt lidhjet e tyre ishin vllazėrore, pavarėsisht nga ndryshimi i fesė i njė pjese tė ēamėve. Suljoti i dėgjuar Foto Xhavella ishte bėrė vllam me kapetanin e njohur dhe luftėtarin e shquar kundėr Osmanėve Islam Pronjon nga Paramithia.
Suljotėt nuk dinin fare greqisht - "Gjuha qė ata pėrdornin- thotė studiuesi Ciampolini- ishte ajo e Shqipėrisė, e dialektit tė Ēamėrisė ku pėrdoret gl e kl". Marko Boēari filloi tė mėsonte greqisht nė Korfuz ku hartoi dhe njė fjalor mė 1494 fjalė shqip dhe 1701 fjalė greqisht. Kėtė fjalor Markua e hartoi nė 1809 nė praninė e Konsullit tė Pėrgjithshėm Francez nė Janinė, Pukevilit, i cili kėtė fjalor ia dhuroi Bibliotekės Kombėtare tė Parisit po atė vit. Sipas Bukevilit fjalori u shkrua tėrėsisht nga dora e tė riut 19 vjeēar, Marko Boēarit, nėn diktimin e babait, Ki#o Boēarit (1764-1813), Noti Boēarit (1759-1841) dhe vjehrit, Kristo Kallogjeri nga Preveza.
Fjalori pėrbėhet nga 119 faqe. Fjalori u hartua pėr tė ndihmuar Suljotėt, qė jetonin nė Shtatė Ishujt e Jonit, pas shpėrnguljes nga Suli, nė marrėdhėniet e tyre me grekėt si dhe njė mjet politik pėr afrimin e grekėve me shqiptarėt. Fjalori i Marko Boēarit ka rėndėsi tė veēantė pėr gjuhėsinė shqiptare se shpreh shumė elementė tė ēamėrishtes arkaike qė ishte gjuha e Sulit. Mbi bazėn e fjalorit tė Markos Pukevili hartoi njė glosar frėngjisht-shqip.
Por Marko Boēari u shqua si udhėheqės i lavdishėm nė luftėn e parreshtur kundėr Osmanėve dhe pas vdekjes sė Ali Pashės nė oborrin e tė cilit ai ishte edukuar pėr pėrvetėsimin e artit ushtarak bashkė me Odise Andrucin e Gjergj Karaiskaqin. "Pashai i Janinės, ishte pararendėsi i revolucionit grek" thotė U. Miler. Kurse S. Aravantinu shkruan "Ideja e rimėkėmbjes kombėtare nuk do tė zhvillohej dhe as do pėrparonte me tė tillė shpejtėsi, nė qoftė se nuk do tė gjente truall veprimi kaq tė begatė dhe tė pėrgatitur nga duart e Aliut".
Tek Marko Boēari gėrshetoheshin fisnikėria dhe heroizmi. Ishte i matur, i guximshėm dhe fjalėpak. Ali Pasha i ēmonte cilėsitė e Markos. Eshtė thėnė se nė njė rast qė ngrinin lart Kostėn, vėllanė e Markos, Aliu u tha: Jo, jo, ai atje qė nuk flet do tė hajė shumė turq dhe tregoi Markon. Karaiskaqi ka thėnė: "Markua ėshtė zemėrluan, rrallė nėna lind si ai"- A. Guda thotė se fjalėt e Markos tė mbushnin me besim dhe sjellja e tij me simpathi.
Marko Boēari ėshtė njėri nga udhėheqėsit heroikė tė kryengritjes grekė tė cilės ai brenda njė kohė tė shkurtėr i solli shėrbime tė mėdha. Krahas Suljotėve, nė ndihmė tė kryengritjes greke, ku njė pjesė e madhe e kryengritėsve dhe e udhėheqėsve ishin Arvanitė (Shqiptarė), shkuan mijėra luftėtarė nga Ēamėria si dhe Himarjotė, Delvinjotė, Gjirokastritė, Tepelenas, Pėrmetarė dhe nga vise tė tjera tė Shqipėrisė. Ndihmė tė madhe dhanė edhe ushtarėt shqiptarė tė mobilizuar nė ushtrinė Osmane, tė cilėt u vllazėruan dhe ndihmuan nė ēdo rast kryengritėsit.
"Karakteri i shqiptarėve- thotė K. Vamvas-ka diēka tė lartė fisnike.
Kurse K. Biri thekson:"Tė kujtojmė se fara e tyre dhe figurat mė tė shquara nė kryengritjen greke... njė Xhavellė, njė Mjaul, njė Marko Boēar, njė Bubulinė, njė Ali Pashė". Dhe mė tej shton:"Pėrsa i takon trimėrisė, kryelartėsisė karakterit, kėto janė cilėsi tė njohura pėr shqiptarėt, tė njohura edhe nga ata, tė cilėt nuk ushqenin simpathi pėr ta".
Marko Boēari ishte udhėheqėsi i lavdishėm i mbrojtjes sė Mesolongjit.
Pas heqjes sė rrethimit Marko u caktua komandant ushtarak i Greqisė perėndimore dhe njėkohėsisht Qeveria i dėrgoi dhe diplomėn e Komandantit tė Pėrgjithshėm. Me kėtė rast Marko mbajti njė fjalim nė gjuhėn shqipe.
Por trimi dhe udhėheqėsi i lavdishėm ra nė luftė nė 9 gusht 1923 nė Karpenis, nė mbrojtje tė Mesolongjit. Trupin e tij e varrosėn me shumė nderime nė Mesolongj. Populli shqiptar i kėndon kėtij biri tė madh:"Ngreu Marko trimėria/ngreu tė thėrret Greqia/tė vijė Marko Shqipėria. Dhe me kėngė e ka pėrjetėsuar figurėn e tij:"Mesolongj tė thonė/Ku e ke Marko Sulonė/pse s'del siē e kish zakonė.
Figura e Markos dhe vdekja e tij heroike ishte bėrė e njohur nė gjithė Evropėn. Mbi varrin e Heroit kish mbajtur njė fjalim rrėnqethės poeti i madh anglez, Bajroni. Shkrimtarė e gazetarė tė njohur shkruan pėr tė. Mbi tė gjithė u shqua Viktor Hygoi, i cili shkroi pėr Marko Boēarin dhe nė veprat e tij vazhdoi tė mos e ndajė nga Bajroni dhe ta krahasojė me heronjtė mė tė pėrmendur tė historisė.
"Mes luftėtarėsh, pllakosur, qytetin dėgjoj/Klithma zėrash "O bij tė Boēarit, mbroji,/Nga kjo hordhi shpirtrobėrish, grekėt e pafat "O hije, tė shenjta, Boēar, Josif, Kanar/Pėr Termopilat tuaj mbetet karakoll/Ju pėr to s'kursyet gjakun e kulluar". Marko Boēari tek Hygoi ėshtė lavdia e Mesolongjit, mbrojtėsi i lirisė dhe i qytetėrimit, figurė e madhe historike. Dhe poeti vazhdon:"Greqia, Athina"/Sparta, Leonidha, Boēari, Demosteni/Kanari, gjysėm perėndi, nga lavdia ndritur...". Viktor Hygoi e endos Marko Boēarin jo vetėm krahas Leonidhės, mbrojtėsit tė Termopileve, por edhe krahas luftėtarit tė madh Polak pėr liri Kastjushkos, Bajronit dhe Xhavellės dhe shpreh bindjen se hakmarrja e popullit e frymėzuar nga Boēari ėshtė e afėrt.
"Para kėmbėve tė fatit kaq tė madh/Patritur Boēariu do tė sulmojė sallėn,/ Do tė ngrihet mė kėmbė Bajroni, poeti hero,/Xhavella i xhindosur nga fitorja e xhelatėve,/mbi tė do tė ngrihen, ashpėr tė qėlojnė".
Adhurimi i Viktor Hygoit pėr Marko Boēarin, ėshtė adhurim pėr gjėnė mė tė shenjtė lirinė pėr tė cilėn luftoi e ra heroi. Qė tė dy luftėtari i shquar Marko Boēari nga Shqipėria dhe poeti i madh Bajroni, nga Anglia, me veprėn e tyre, nuk ishin vetėm bij tė popujve qė u pėrkisnin, por edhe tė popujve tė botės.
Bilderberg
01-10-2008, 16:29
Laskarina Bouboulina (1771-1825)
nga Agim Bacelli
Mbledhur nga burime te ndryshme.
Para se te jap nje variant qe mendoj se eshte i sakte megjithese i shkurter per jeten dhe vepren e Bubulines tone heroike,te cilen e kam marre nga gojdhena te shqiptareve qe kane jetuare ne tokat e tyre shqiptare ne Greqi dhe disa shkrime shqipe te shkruara per te,dua te jap dhe nje variant te marre nga Enciklopedise Amerikane ku per te shkruhet duke u mbeshtetur vetm ne burimet greke por qe mendoj se ja vlen te njihet.Ju do ta gjykoni vete.
***
Ne 1801 nje grua e ve nga ishulli i Hidres,afer Athines ne Greqi,u martua me Dimitris Bubolis,nje pronar anijesh nga ishulli fqinj i Spetes.
Babai i gruas, qe arrestuare nga Otomanet pas rebelimit rus te Kant
Orlovit,dhe ajo vete ishte per tu denuare nga sherbimi sekret Otoman per bashkepunimin e saj me kryengritesit greke te organizuare nga Filiki Etairea.
Kjo grua vjen nga nje grup ishujsh ku flitej shqip por ku Kisha Greke ka dhene sensin e identitetit grek.!(Ne fakt thuhet keshtu sepse shkruesi i ketij shkrimi,nje amerikan,nuk e ka ditur kurre qe Kisha Ortodokse shqiptare ka qene perfaqesuare nga Kisha Ortodokse Greke deri ne vitin 910.
Shenimi imi,A.B.She came from a group of islands where Albanian was spoken, but where the Orthodoks Church gave a sense of greek identity.
Emeri i saj ishte Laskarina Bubulina.e cila u be krahu i djathte e i fuqishem i burrit te saj ne biznesin e tij me anijet. Gjate luftes se Pamvarsise Greke,Bubulina ishte nje person i rrahur mire me detrat.Ajo ndertoi nje anije lufte qe e quajti "Argamemnon" me te cilen mori pjese ne shume beteja duke qene pa dyshim "Kapitenja" e saj,njelloi si te ngiste kalin e saj te bardhe ne mes te fushave te betejes.
Ajo gjate kohes se pushimit,shperndant e fisheke,ushqime, dhe mbi te
gjitha kurajon e nje gruaje shume trime. Ne rrethimin e Nafilosit,ajo udhehoqi forcat qe bllokuane nje garnizon te tere turk dhe i vrau ata te gjithe. Por ajo nuk u shpetoi dot as kritikave.Disa historiane dashakeqes thone se "Idhulli" i nacionalizmit borgjez grek,urdheroi qe grate turke dhe cifute te thereshin pa meshire e tu merreshin stolite! Po ashtu thone se ajo shkriu topat e turqve per perfitim!
Historite greke per trimerite te grave jane te shumta dhe shumica e tyre vijne nga fshati Sul i Epirit.(Te gjithe ne shqiptaret e dime qe Suli ka qene banuare vetem nga shqiptare.A. B.)
Ne kete fshat ne vitin 1801,turqit i rrembyene te gjithe burrat e fashatit dhe disa i futen ne burg e disa i moren ne lufte ushtare.Ne fshat ngelen vetem gra dhe femije.Turqit i grumbullane grate dhe i urdheruane qe te kercenin vallen "Zallongos" ne buze te nje shkembi shume te madh.(Suliotet kane qene te permendur;burrat kendonin shume mire dhe grate kercenin valle shume te bukura.A.B.) Te gjitha grate bene nje rreth te madh para se te fillonin vallen mbi shkembin e tyre te vdekjes.
Vendosen nje grumbull dysheqesh poshte dhe filluane vallen e kenduare. me keto vargje:
Si peshku qe s'mund te jeteoje ne toke,
Ashtu ne grate e Sulit se kuptojme dot,
Si mund te jetohet pa patur nje Liri,
Si mund te jetohet pa patur nje Shtepi!
Bubulina nuk harriti dot ta shikonte Lirine e Greqise.Ajo u vra por jo nga turku me te cilin luftoi,por nga dora tradhetare e fqinjit i cili e qelloi ate per vdekje nga penxherja e shtepise se tij,brenda ne shtepine e saj.(Ate e vrane grekerit pasi nuk e duronin dot qe tu ikte "lavdia" nga gjaku i tyre.A.B.)
***
B U B U L I N A
Stavri Pinocit dhe Parashqevi Pines !!!* u lindi nje vajze me 11 maj 1771, ata ja vune emrin Laskarinė.Kjo vajze u rrit dhe u edukua ne fshatin shqiptar te Greqise me emerin Hider. Bubulina (do ta quajme vetem keshtu sepse keshtu e nje historia) ishte nje vashe e bukur dhe shume e gjate.Qe ne moshen 17 vjece veshi rrobat e luftes dhe ato nuk i hoqi kurre deri sa vdiq. Luftetare ishin edhe i shoqi (i cili me pas u nda prej saj) dhe dy djemte; Jani e Gjergji te cilin ajo e therriste Skenderbe.
Bubulina udhehiqte jo vetem shqiptaret e Camerise por edhe greket e
Peloponezit ne lufte kunder turqise per clirimin e Greqise. Ajo u printe atyre si ne toke edhe ne det.Greket e admironin por edhe e urrenin se ishte shqiptare dhe se shpesh ajo thoshte:-Jam shqiptare dhe bije shqiptari!
Bubulina me ushtaret e saj dhe anijet e tyre qe ne fillim blloki Nafilon (Anapalin),zbarkuan e ne Millos dhe furnizuane me ushqime garnizonin grek te ketij qyteti te rrethuare duke bere te mundur zgjerimin e kryengritesve dhe zonave te kryengritjes popullore greke.Me von Ajo rrethoji e cliroji Tripolicen e Monemvasit ne Peloponez.Historian et tregojne se ne Tripolice
Bubulina hyri e para hipur mbi nje kale te bardhe ne krye te mijra
ushtareve. Me pas ajo shkoi e cliroi Nafiliosin qe u be kryeqytet i perkoheshm i Greqise. Luften Bubulina e kordinonte me shtabin qendror grek dhe me Komandantin e Pergjthshem Grek Kollokotronin. Asaj i dedikohet ngritja ne lufte e tere Peloponezit kunder perandorise Turke. Nuk ngeli njeri pa u manihtur nga zotesia,zgjuaresia dhe trimerija e kesaj bije shqiptarie.Shkrimta re,poete, publiciste e burra shtetesh shkrojten per Bubulinen Shqiptare. N.V. Gogoli e pershkruan Bubulinen si nje luaneshe te forte,te bukur, autoritare dhe trupmadhe si nje lis.
Filimoni grek thote:-Frikacaku perpara saj turperohej,ndersa trimi terhiqej.
Per te shkruane Zhyl Vern,Viktor Hygo,Zef Serembe,Kosta Biri,Naim Frasheri etj.
Edhe pse kishin kaluare shekuj qe stergjyshet e saj kishin lene Arberine, Bubulina nuk e harroi kurre atdheun e saj Shqiperine. Ajo vetem ne gjuhen shqipe komandonte dhe qortonte se ishte gjuha e shtepise se saj.Shumica e luftetareve qe ishin nga Bua,lala,Hekali, Lopesi,Filati, Samara,Lagja plake e Athines etj, nuk dinin gjuhe tjeter pervec shqipes.
Shpesh ajo u thoshte luftetatreve se:
- Do te clirojme Greqine dhe me pas Atdheun tone te dashur Arberine.
Ne Shqiperine e Jugut dhe Cameri akoma kendohen kenget e Bubulines qe populli thuri per te e per shoket e saj si Mustafa Qafzezi, Bilo Korbi, Skender Rehoves etj.
Kur i dhane lajmin e vrasjes se Mustafait, Bubulina u tha:
-Pse ma thate kete fjale
Me vjen keq e kisha djale!
Trimi kur vdes, vdes pa fjale
Se fjalet i ka shkruane me palle.
Zilia greke dhe fyerja e tyre qe udhehiqeshin nga nje femer qe thosh se ishte shqiptare, i verboji shovinistet dhe ata thirren ne ndihme Pabesine Greke.Ata nuk mundeshin dot qe balleperballe ta rezonin kete Lis Vigan Shqiperie dhe e sulmuane pas shpine...
Ne mberemjen e dates 22 maji 1825 Bubulina ndodhej ne shtepine e saj
kur "dikush"(Kali i Trojes)e thirri nga jashte dritares dhe kur ajo doli ne dritare per te pare kush ishte e qelluane per vdekje.Bubulina u varros nga 5 mije luftetare ne fshatin Spece te Peloponezit ne kohen kur grekeve nuk u duhej me se lirine e kishin fituare.
Nje trime shqiptare e vdekur do tu sherbente me shume grekeve se nje
shqiptare e rrezikeshme e gjalle.
Bilderberg
02-10-2008, 15:18
Hidhi nje sy statistikave te nxjerra nga arkivat italiane.
Shqiptaret kane qene gjithmone maxhorance!
---
http://img2.freeimagehosting.net/uploads/70820508a5.jpg
__________________
Nostra_22
02-10-2008, 15:33
Bilderberg, me muslimane nenkuptojme shqiptaret ?
Bilderberg
02-10-2008, 15:41
Bilderberg, me muslimane nenkuptojme shqiptaret ?
Po, ne kete rast nenkuptohen Shqiptaret me fe muslumane, ndersa shqiptaret me fe orthodokse i kosideron grek dhe i kane futur ne liste si grek dhe jo si shqiptar!!
Bilderberg
21-10-2008, 14:52
HEROI I SHQETĖSIMEVE ATDHETARE E KULTURORE
(MARKO BOĒARI 1790-1823)
Hartuesi i fjalorit tė parė dy gjuhėsh Greqisht-Shqip
nga Arben Llalla (%20arbrori@hotmail.com)
Ngrehu Marko trimėria
ngrehu tė thėrret Greqia
tė vijė Marko Shqipėria!
Mė i lavdishmi i farės suliote tė Boēarėve, Marko Boēari lindi nė Sul tė Janinės mė 1790 nė njė familje tė dėgjuar qė kishin dalė shumė burra trima si Kiēo Boēari, Kosta, Dhimitri, Jorgji dhe kapedani i madh i revolucionit tė 1821, Noti Boēari.
Marko Boēari pėrveē bėmave tė tij trimėrore dhe burrėrore dhe bukurisė, na la trashėgim edhe njė vepėr. Ėshtė fjala pėr tė famshim Fjalori dy gjuhėsh greko-shqip.
Babai i Markos, Kiēo Gj. Boēari u martua tre herė dhe kishte 18 fėmijė, pesė prej tyre i vdiqėn tė vegjėl. Nga martesa e parė me Krisulla Papazotin kishte Janin, Lena, Maria, Anastasin dhe Markon.
Kiēo Gj. Boēari u vra mė 1813, nė Artė nga Gjoko Bakola. Nė vitet e kryengritjes sė 1821, Marko Boēari i dha duart dhe u pėrqafua pėr tė mirėn e pėrbashkėt me Gjoko Bakola duke i falur gjakun e babait.
Sipas tė dhėnave banorėt e parė qė u ngulėn nė Sul ishin ushtarėt e Skėnderbeut.
Mbas vdekjes sė Gjergj Kastrioti Skėnderbeg, rreth 200 luftėtarė arvanitė(shqiptarė) me familjet e tyre, si fisi Boēari, Xhavelasit etj, formuan krahinėn e Sulit dhe luftonin kundra turqėve pėr lirinė e gjuhės dhe tė drejtėn fetare.
Mė vonė Suli u zgjerua si krahinė dhe u popullua nga shqiptar ortodoksė ēamėr, qė pėr ti shpėtuar skllavėrisė osmane turke, u shpėrngulėn nga fshatrat e tyre tė Ēamėrisė rreth viteve 1500 dhe u vendosėn nė Sul tė Janinės, qė krijuan fshatra tė rinjė me emra shqiptar. Qė suliotėt janė ēamėr kėtė na e deklaron anglezi V.M. Lik Suliotėt janė njė farė e Ēamėrisė, njėra prej katėr degėve tė Shqipėrisė.
Ndėrsa studiuesi Ciapolini shkruan- Suliotėt nuk dinin fare greqisht, gjuha qė ata pėrdornin ėshtė, shqipja e dialektit tė Ēamėrisė.
Njė pjesė e popullatės sė Sulit pasi u nėnshtruan Ali Pash Tepelenės u dėrguan pėr dėnim nė ishullin e Korfuzit dhe ishujt e tjerė pėr rreth.
Ndėrsa mbas vdekjes sė Ali Pash Tepelenės shumica e popullatės sė krahinės sė Sulit pėr ti shpėtuar vrasjeve nga turqit e Sulltanit, morrėn drejtimin pėr nė malin e Shenjtė tė Tomorrit duke u vendosur afėr qytetit tė sotėm tė Gramshit dhe formuan krahinėn e Sulovės me fshatrat, Shėn Mėri, Shėn Mitri, Dardhzezė, Sulki, Dushkė, Kushov, Janē, Tunjė etj.
Sulioti Marko Boēari nuk ishte vetėm njė nga heronjtė shqiptarė mė i rrėndėsishėm tė revolucionit grek tė 1821, i njohur pėr aftėsitė ushtarake dhe guximin e tij, por edhe pėr dėshirėn e madhe pėr shkrimin dhe edukimin.
Markoja bashkė me Odise Andruēon dhe Gjeorgjio Karaiskaqin u edukuan nė oborrin e Ali Pash Tepelenės nė artin ushtarak, politik dhe zgjuarsisė.
Markoja ndihmoi Ali Pash Tepelenėn nė rrethimin e Janinės prej turqėve tė Sulltanit dhe mandej, pas rėnies sė Ali Pashait, vazhdoi betejat e tij nė Rumeli me qendėr Mesollogjin.
Ėndrra e Markos ishte qė tė edukonte suliotėt shqiptar qė tė dilnin nga gjėndja e luftėtarit tė pamėsuar qė luftonte pandėrprerė, pa njė ardhėme, tė jetojė paqėsisht nė njė shoqėri tė lirė e tė drejtė. Markoja ndėrkohė shqetėsohej se mos edukimi mėsimor ēon nė humbjen e disa tipareve tė njohura cilėsore qė e bėnin arvanitasin suliot njė figurė popullore tė veēantė, qė edhe brenda mos shkollimit, varfėrisė dhe kushteve mė tė vėshtira tė jetesės, ngjallte adhurim.
Dua tė shkollohesh, i shkruante nė letėr, djalit tė tij Dhimitrit, qė gjendej nė Ankona tė Italisė, por veē kėsaj dua tė brumosesh me traditat suljote, tė mbetesh pėrherė suljot siē ka mbetur tata i yt.
Nė atė perjudhė tė ndryshimeve tė shėnuara nė Ballkan dhe nė Europė, dukej qartė se virtyti liridashės dhe shpata arvanite nuk ishin tė mjaftueshme qė tė arrihej njė jetė mė e mirė, njė shoqėri mė e bukur. Nevojitej edukimi dhe arsimi i popullit dhe kjo nevojė kishte krijuar ankth tek arvanitasit e pasrevolucionit tė 1821, qė parapėlqenin tė shisnin ēdo lloj pasurie, me qėllim tė mėsojė fėmija i tyre.
Dhe sigurisht, nė atė perjudhė kur thoshim shkrim e kėndim kuptonim gjuhėn e re greke qė flitej kryesisht nė qytetet e Greqis sė sotme.
Por ėshtė fakt, se arvanitėt pėrbuznin mėnyrėn e jetesės tė shoqėrive tė tjera, plogėshtinė, pabesinė, fjalėt e shumta, frymėn e nėnshtrimit, paftyrsinė etj.
Karakteri i arvanitas ėshtė qė ai tė jetė kudo i pari, tė tregojė pėrpara tė gjithėve krylartėsinė, trimėrinė dhe mosnėnshtrimin.
Dhe arvanitėt e dėshironin edukimin arsimor, por pa rrezikun e tjetėrsimit dhe bjerjes sė vlerave tradicionale vetjake e tė bashkėsisė. Kėsaj ia kishte frikėn dhe kėtė i theksonte djalit tė vet Marko Boēari.
http://www.shqiperia.com/historia/pamje/fjalori_greqisht_shqip.jpgKur gjendej i internuar nė Korfuz, Markoja mėsoi greqishten dhe bėri tė famėshmin Fjalorin dygjuhėsh tė greqishtes popullore dhe arvanites sė thjesht 1809 qė e shkruajti Markoja vetė me ndihmėn e babait tė tij Kiēo Boēari (1754-1813), xhaxhait Noti Boēari (1759-1841) dhe vjerrit tė tij Kristaq Kallogjeri nga Preveza.
Ky fjalor ishte pėrfundimi i nxitjes sė konsullit francez Pukėvili, siē pretendonte francezi vet, pėrpjekje tė mėsojnė suljotėt shqiptar greqishtė dhe tė merren vesh me grekėrit.
Si do qė tė jetė puna, faktė ėshtė se kemi tė bėjmė me njė hero qė ka shqetėsime kulturore qė krijoi njė vepėr kulturore dhe, si rrjedhim me tė drejtė Marko Boēari mundė tė quhet si realizuesi i fjalorit tė thjeshtė tė parė greko-shqip.
Fjalori Marko Boēarit lindi si pasojė dhe e ngjarjeve qė po kalonte Greqia, ku mbas lėnjeve tė armėve arvanitėt duhet ti pėrshtateshin jetės civile shoqėrore, qė pėr ta ishte e vėshtirė.
Fjalori ka rrėndėsi tė veēantė se shpreh shumė elementė tė gjuhės shqipe nė dialektin e ēamėrishtes, ky fjalor shėrbeu edhe si mjet politik pėr tė afruar shqiptarėt me grekėrit.
Njė tjetėr detyrim i lindjes sė fjalorit greko-shqip ishte se, tregėtia nė zona tė gjera tė ballkanit bėhej nė gjuhėn greke. Kėshtu qė lindi nevoja e njė fjalori dy gjuhėsh me qėllim qė arvanitėt, pra shqiptarėt nė njė farė mėnyre ju detyruar qė tė mėsonin greqisht qė po fitonte terren si gjuhė e tregėtisė nė ballkan.
Pasi gjuha shqipe si pasojė e ndjekėjeve tė shqiptarėve nga pushtuesit e ndryshėm, u duhej qė tė jetonin tė fshehur me shekuj tė tėrė nė male dhe ishuj tė vetmuar largė lidhjeve me popujtė e tjerė.
Kėshtu gjuha shqipe ngeli njė gjuhė e pastėr kombėtare, qė flitej vetėm nga populli i saj duke ruajtur vjetėrsinė dhe pastėrtinė gjuhėsore, por qė nuk u zhvillua nė shkrim apo tė futeshin fjalė tė reja qė i pėrshtateshin zhvillimit shoqėror tė kohės apo tė njihej nga tė huajt e shumtė qė vizitonin ballkanin nė atė kohė tė pushtimit osmano turk.
Dhe heroi Marko Boēari me njė vullnet dhe guxim, nė moshėn 19 vjeēare na solli fjalorin e parė greko-shqip me titull orgjinal Fjalori dy gjuhėsh Romaiko-Arbėrishtja e thjeshtė qė pėrbėhej nga 111 faqe, 1494 fjalė shqipe, dhe 1701 fjalė greke. Origjinali i kėtij fjalori gjendet sot nė muzeun Kombėtar tė Parisit me kodin Supplement Grec 251 numri 244 tė faqes, dhe u dhurua nė maj tė vitit 1819 nga konsulli Pukėvili.
Konsulli i Pėrgjithshėm francez nė Janinė Pukėvili duke studjuar fjalorin e Marko Boēarit, hartoi njė fjalor tė vogėl frengjisht-shqip, me rreth 440 fjalė dhe origjinali i kėtij fjalori gjendet nė muzeun Kombėtar tė Parisit.
Pėrpara betejės sė madhe nė Mesollogji, Markoja mendoi tė dėrgonte familjen e tij nė Ankona tė Italisė. Tė gjithė suljotėt me lotė nė sy u ndanė me gratė e tyre pa folur, Markoja nė ato ēaste prekėse i tha gruas Nė orėn e lirisė dua tė jemi bashkė, por nė orėn e betejės dua tė jem vetėm u ndanė me lotė nė sy, ishte takimi i fundit.
Markoja ishte komandant i ushtrisė sė Greqisė perrėndimore, kur Qeveria i dėrgoi diplomėn e komandantit tė Pėrgjithshėm, lindėn xhelozitė e kapedanėve tė tjerė. Por Markoja kėtyre xhelozive i pėrgjigjej me fisnikėri dhe tolerancė duke u thėnė-Kush ėshtė i zoti, merr nesėr diplomė nė betejė Markoja ishte njeri i dashur dhe fjalė pakėt.
Kjo gjuha arbėrishte
ėshtė gjuhė trimėrie
e fliti Admiral Miauli
Boēari dhe gjithė Suli
Mė 9 gusht 1823, Marko Boēari u vra duke luftuar kundra ushtrisė sė Mustafa Bushatit, shqiptar edhe ky, Pasha i Shkodrės.
Vdekja Marko Boēarit u bė e njohur nė tė gjithė Europėn, ai i kishte shkruajtur njė
letėr Bajronit kur ky ishte rrugės pėr nė Mesollogji. Poeti i madh anglez Lordi Bajron erdhi kur Marko Boēari kishte vdekur, dhe mbajti njė fjalim mbi varrin e Markos i veshur me kostumin e njohur kombėta shqiptar ose arvanitas..
Pas pak kohėsh turko-egjiptianėt u pėrpoqėn ta poshtrojnė varrin e Marko Boēarit, por arvanitėt(shqiptarėt) myslimanė u sulėn kundėr tyre dhe i penguan tė poshtėrojnė varrin e heroit. Ata e morrėn trupin e Markos dhe e varrosėn me nderim heroik, me njė cermoni tė thjeshtė.
Labėria kur dėgjoi
Se u vra Marko fajkoi
Ra nė zi e ra nė goj
Kėnga i mbeti nė goj
Nė vitin 1832, me urdhėr tė qeverisė sė atėherėshme greke, Mamurasi dhe Papakosta bllokuan dhe dogjėn shtėpinė e Noti Gj. Boēari dhe tė gjitha dokumentat historike tė prejardhėjes tė fisit tė Boēarėve.
http://www.shqiperia.com/historia/pamje/Marko_i_vrare.jpgMarko Boēari vdiq, por figura e tij u bė legjendė.
Shumė historianė grekė na e deklarojnė Marko Boēarin dhe shumė heronjė tė tjerė shqiptar tė revolucionit tė 1821, si grekė dhe jo shqiptar, duke patur parasysh qė Markoja dhe tė tjerė heronjė tė 1821, i pėrkisnin fesė ortothokse. Ėshtė fatkeqėsi pėr atė komb, kur historianėt e atij kombi ngatarojnė fenė me racėn.
Qė Marko Boēari ishte shqiptar dhe bir shqiptari, kėtė na e deklaron nė vitin 1994, nipi i tij me tė njėjtin emėr Marko Boēari profesor nė Universitetin e Kuinslendit nė Australi. Kur reagonte ashpėr ndaj deklaratės sė njė deputeti grek qė mohonte kontributin shqiptar nė revolucionin e 1821 dhe origjiniėn shqiptare tė Marko Boēari.
Komentet e mia tė me poshtėme kanė tė bėjnė me njė letėr tė publikuartė njė ministri grek,qė ka deklaruarse nuk paska shqiptar nė Greqi. Duket qartė se ministri ose nuk ka dijeni ēfarė ndodh aktualisht nė vendin e tij, ose ka vendosur tė injorojė faktet. Ėshtė fakt se nė Greqika mė shumė se njė milion shqiptar ortodoks. Prindėrit e mi nuk kanė folur kurrė greqisht me mua,por vetėm shqip, se ata ishin krenarė pėr origjinėn e tyre shqiptare dhe fisin e tyrė shqiptar.
Vėrej; Me fjalėn Arvanitas kuptojmė Shqiptarė para krijimit tė shteteve Ballkanike. Shkrimtarėt Bizantik shqiptarėt e sotėm i quanin Arvanitė, shkrimtarėt Latinė shqiptarėt e sotėm i quanin Albanė, kurse shkrimtarėt osmanė dhe arabė shqiptarėt i quanin Arnaut.
Pra arvanit, alban dhe arnaut ėshtė emėrtimi i kombit tė sotėm shqiptar.
Nė Fjalorin e gjuhės greke fjala arvanit shpjegohe me origjin albanian.
Janė shfrytėzuar biblioteka e Lidhja Arvanitase e Greqis dhe libri i studiuesit grek Titos Johalas Fjalori dy gjuhės greqisht-shqip i Marko Boēarit
link: MARKO BOĒARI -HEROI I SHQETĖSIMEVE ATDHETARE E KULTURORE (http://www.shqiperia.com/historia/marko_bocari.php)
PetritKola
17-05-2010, 22:55
Nje miku im ka shkruar dhe bere videon...
http://www.youtube.com/user/djditii#p/u/15/tF56l8XAhuM
Mundesuar nga vBulletin Versioni 4.2.5 Copyright © 2017 vBulletin Solutions, Inc. All rights
eng_Latn nob_Latn unk als_Latn als_Latn oci_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn eng_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn vec_Latn eng_Latn eng_Latn fra_Latn fra_Latn fra_Latn fuv_Latn nno_Latn lug_Latn nob_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn pol_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn nob_Latn unk als_Latn mri_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn nob_Latn unk lug_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn eng_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk mlt_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn nob_Latn unk als_Latn als_Latn unk eng_Latn unk cat_Latn unk als_Latn nob_Latn unk als_Latn als_Latn nob_Latn unk als_Latn sna_Latn als_Latn als_Latn ron_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn fuv_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn scn_Latn unk als_Latn zho_Hant zho_Hant