als_Latn lit_Latn dan_Latn
Ditėt e fundit, opinioni publik, qė edhe nė Shqipėri po bėhet ditaditės mjaft i ndjeshėm sa u pėrket problemeve tė ushqimeve dhe sigurisė ushqimore, ėshtė pėrballur me deklarata e njoftime pėr praninė ose jo tė aflatoksinės nė qumėsht.
Ēfarė janė aflatoksinat?
Aflatoksinat gjenden nė natyrė nė formėn e mykotoksinave, tė cilat mund tė shkaktohen nga myku. Toksinat (e njohura si mykotoksina) janė tė vjetra sa edhe vetė njerėzimi. Njihen mė shumė se 300 mykotoksina qė shkaktohen nga mė shumė se 250 lloje myqesh.
Mykotoksinat rrallė kanė efekte akute nė shėndetin e konsumatorit, por shkaktojnė probleme gjenetike dhe kanceroze. Megjithėse nė vendet e Afrikės dhe Azisė janė regjistruar raste vdekje nga intoksikimi me produkte tė kontaminuara tė kikirikėve dhe prodhimeve me bazė misrin. Prandaj edhe rregullat e kontrollit dhe caktimit tė vlerave tė lejueshme nė produkte ushqimore janė tė rrepta.
Mykotoksinat mund tė krijohen qė kur produkti ėshtė nė fushė, por edhe gjatė magazinimit tė tij. Duhet tė theksohet se nėse ushqimi pėr kafshė pėrmban mykotoksina (aflatoksina), kėto kalojnė nė ushqimin pėr konsum njerėzor (i ashtuquajturi proces Carry over = mbetje).
Pėr shėndetin dhe mbrojtjen e konsumatorit ėshtė thelbėsore pėr tė mbajtur vlera sa mė tė ulėta tė mundshme tė aflatoksinave nė produkte ushqimore, vlera tė pėrcaktuara nė standarde. Kėshtu, pėrveē kontrollit e vetėmonitorimit qė duhet tė bėhet nga operatorėt e biznesit, bėhet edhe kontrolli zyrtar pėr ushqimin pėr kafshė dhe ushqimin. Laboratorėt e referencės bėjnė analizimin e produkteve pėr prani tė aflatoksinės dhe nė ēfarė mase.
Aflatoksinat zhvillohen nė vende tė ngrohta, nė bimė me pėrmbajtje tė lartė yndyre. Kėtu pėrfshihen p.sh. kikirikėt, fistikė, lloje tė tjera tė arrave, misėr etj.
Si hyjnė mykotoksina/aflatoksinat nė ushqimin pėr kafshė apo ushqim?
Aflatoksinat mundet kryesisht tė krijohen si myqe gjatė gjithė zinxhirit ushqimor, qė nga para korrjes nė fusha dhe mė pas nė magazinim.
Por njė ndotje me myqe mund tė ndodhė edhe nė fazat e ndėrmjetme tė prodhimit, tregtimit dhe ruajtjes nė kushte shtėpie.
Pėr mė tepėr, disa aflatoksina ose metabolite (ndėrmjetės) merren nga mishi, qumėshti apo vezėt, kur kafshėt janė ushqyer me ushqim me pėrmbajtje mykotoksine. Ky proces ėshtė i njohur si Carry over. Me pėrjashtim tė aflatoksines M1 qė gjendet nė qumėsht e transformuar nga aflatoxina B1, aflatoksinat e tjera gjenden nė produkte bimore si:
Patulin, gjendet nė mollė dhe nė produktet qė rrjedhin nga mollėt.
Ochratoxin A, fumonisins, deoxynivalenol dhe zearalenone janė zbuluar shpesh nė grurė dhe misėr, nė kafe dhe fruta tė thata.
Ergot rritet kryesisht nė thekėr, por edhe grurė, elb dhe tėrshėra.
Si zbulohen mykotoksinat/aflatoksinat nė ushqime?
Mykotoksinat nuk mund tė shihen, as tė nuhaten. Ato mund tė provohen vetėm me anė tė metodave analitike nė laborator.
Mykotoksinat janė rezistente ndaj temperaturave tė larta dhe nuk shkatėrrohen me zierje dhe pjekje.
Por, nga ana tjetėr, njė produkt qė shfaq myk nė sipėrfaqe, jo domosdoshmėrisht pėrmban mykotoksinė, sepse formimi i substancave toksike varet nga lloji i mykut qė zhvillohet. Nė industrinė ushqimore pėrdoren lloje myqesh pėr prodhimin e disa lloj djathėrave si Penicillium pėr djathė Roquefort ose Camenbert.
Masat pėr tė zvogėluar nivelin e mykotoksinave
Ėshtė me njė rėndėsi themelore parandalimi i formimit tė mykotoksinave pėrmes zbatimit tė praktikave tė mira bujqėsore dhe praktikave tė mira tė prodhimit. Nė shumė raste, ulja e lagėshtisė nė kultura bujqėsore, rotacioni i kulturave bujqėsore, pėrzgjedhja e varieteteve, ul ndjeshėm praninė e mykotoksinave nė produktet bimore dhe si rrjedhojė edhe nė produktet shtazore qė kanė burim kafshėt qė ushqehen me kėto kultura bujqėsore.
Ēfarė duhet tė respektojnė konsumatorėt nė jetėn e pėrditshme?
Ushqimet duhet gjithmonė tė mbahen nė vende tė thata dhe tė freskėta. Nėse konstatohen njolla myku ose aroma tė pakėndshme nė lloje tė ndryshme arrash, ato nuk duhet tė konsumohen.
Nė rastet kur ka shfaqje tė mykut nė sipėrfaqe tė produktit ushqimor, nuk duhet kryer largimi me prerje me thikė e sipėrfaqes sė mykut, por produkti nuk duhet tė konsumohet. Pėrhapja e kėrpudhės sė mykut ėshtė e padukshme, por e shpėrndarė nė produkt. Edhe kur dyshohet se ka prani myku, mė mirė nuk konsumohet produkti i dyshuar.
*Eksperte e sigurisė ushqimore
Burimi: Gazeta Panorama ONLINE | Gazeta Panorama Versioni ONLINE, lajmet e fundit, lajmi i fundit
als_Latn ayr_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn