als_Latn lit_Latn uzn_Latn
View Full Version : Homeri
Letėrsia klasike greke fillon me dy poemat e mėdha epike, me "Iliadėn" dhe "Odisenė" qė bota antike mendonte se i ka krijuar Homeri, edhe pse pėr tė nuk dinte pothuaj asgjė. Pėr shumė qytete greke ėshtė thėnė se janė vendlindja e poetit. Duke u nisur nga veēoritė gjuhėsore tė poemave, shkenca ka pranuar si mė tė mundshėm Smirnėn, qytet kolonial grek nė Azinė e Vogėl (Izmiri i sotėm nė Turqi).
Pėr Homerin mendohet tė ketė jetuar aty nga shekuli IX para erės sė re. Babai i histografisė greke, Herodoti (shek. V p.e.r.) thotė se Hesiodi ka njė mendim tjetėr qė sjell Homerin nė shekullin VIII para erės sė re. Nė kėngėn VI tė "Iliadės" poeti flet pėr rrėmbimin e Helenės nga Paridi. Nė kėngėn V ku tregohen bėmat e heroit grek Domerdit, thuhet se ai "rroku njė shkėmb tė madh hata, dy burra qė jetojnė sot prej vendit s'mund ta luajnė". Kjo dhe tė tjera tregojnė se Homeri flet pėr kohė dhe ngjarje tė hershme, tė kėnduara para tij, nga aedė dhe rapsodė, emrat historike tė tė cilėve kanė humbur nė mjegullat e kohėve dhe shpesh janė veshur me petkun e fantazisė dhe tė legjendės me kėngėt e tij magjepse kafshėt e egra, ujėrat i bėnte tė ndalonin rrjedhėn e tyre dhe popullin ti shkonte pas. Nė gurrėn e pasur tė kėngėve tė lashta tė krijuara nė shekuj, njomi buzėt e saj muza e poetit, qė me "Iliadėn" dhe "Odisenė" i ngriti pėrmendore jo vetėm heroizmit, por edhe bukurisė sė artit popullor, qė humbi nė errėsirėn e shekujve dhe u ringjall nė kėto dy poema.
Nuk ka asnjė dyshim se pėrpara Homerit ka gjalluar njė letėrsi e pasur gojore, me kėngė e himne tė ndryshme kushtuar hyjnive, heronjve dhe bėmave tė tyre. Pėr kėtė flasin dy poemat e mėdha, vlerat e larta artistike tė tė cilave dėshmojnė qartė se ato janė jo fillimi, por mbarimi i pėrkryer i njė proēesi tė gjatė letrar, Pėrpunimin pėrfundimtar tė "Iliadės" dhe "Odisesė" nė gjendjen qė i njohim sot, shumica e studiuesve e ēojnė nė shekujt VIII-VII. Pėr Homerin ka mendime tė ndryshme si:
I vetmi krijues i dy poemave "Iliada" dhe "Odisea";
Njė nga autorėt e mundshėm midis shumė tė tjerėve qė kanė vėnė dorė mbi to;
Njeri qė nuk ka ekzistuar, por qė ky emėr ka mbetur simbol i poezisė epike etj. etj.
Tė gjitha kėto kanė krijuar atė qė quhet ēėshtje homerike qė nis me shek. III p.e.r. e vazhdon deri nė ditėt tona.
Homeri i ngjan njė mali tė lartė, maja e tė cilit vazhdon tė jetė e mbushur me mjerull. Vendi ku janė krijuar poemat homerike ėshtė Joma; gjuha e tyre ėshtė dialekti jonian i
pėrzier me elemente tė dialektit eolian dhe mė pak tė dialekteve tė tjerė.
Nė "Iliadėn" dhe nė "Odisenė", pėrveē shtresimeve gjuhėsore ka edhe shtresime kohore,
qė fillojnė nga periudha para qytetėrimit tė Mikenės dhe mbarojnė afėrsisht nė shekullin IX para erės sė re. Kjo i ka shtyrė shumė studiues tė mendojnė se nė tekstin e poemave janė futur njė numėr i madh shtojcash nga rapsodė tė veēantė, qė kanė dashur tu pėrshtaten shijeve dhe gjendjes shpirtėrore tė dėgjuesėve tė tyre. Ka shumė tė ngjarė qė rapsoditė ose kėngėt qė kanė pasur nė themel tė tyre ciklin Trojan tė gojėdhėnave popullore tė pėrpunuara nga shumė breza rapsodėsh, tė kenė shėrbyer si bazė pėr hartimin e poemave homerike aty nga shekulli IX.
Subjekti i dy poemave homerike "Iliada" dhe "Odisea" ėshtė nxjerrė nga cikli i legjendave heroike mbi luftėn e Trojės, ndėrmjet grekėve dhe trojanėve. Sipas gojėdhėnės, princi Trojan Paridi rrėmben gruan e mbretit tė Spartės, Menelau, Helenėn e bukur (1). Pėr tu hakmarrė dhe pėr tė larė kėtė dhunė qė iu bė njėrit prej mbretėrve tė saj, u ngrit nė kėmbė tėrė Greqia. Menelau dhe vėllai i tij Agamemnoni, mbret i Mikenės, mblodhen njė ushtri tė madhe nėn komandėn e pėrgjithshme tė Agamemenonit. Pėr dhjetė vjet rresht qėndroi e nuk u dha Troja e rrethuar nga armiqtė. Vetėm me anėn e dredhisė, tė fshehur nė kalin e drunjtė, luftėtarėt grekė mundėn mė nė fund tė futeshin nė qytet. Troja u dogj e u rrėnua nga themelet, kurse Helena iu kthye tė shoqit.
Kėto ngjarje nuk pėrmenden nė "Iliadė" jepen skena tė veēanta vetėm Brenda 51 ditėve tė fundit tė luftės sė gjatė dhjetėvjeēare rreth mureve tė Trojės. Nė qendėr tė poemės ėshtė zemėrimi i Akilit, qė ėshtė tėrhequr nga lufta dhe qėndron i veēuar nė shtatoren e tij, sepse Agamemnoni i ka rrėmbyer atij skllaven e bukur Brisedė qė heroi e donte aq shumė. Kjo poemė e gjatė prej 15696 vargjesh, qė nė dy vargjet e para na fut menjėherė nė temė:
Kėndo, hyjneshė, mėrinė e Akil Pelidit
Qė shumė hidhrime e hobe akejve u solli
Momenti i zemėrimit ėshtė fillimi qė end pėlhurėn e gjerė tė luftimeve tė ashpra ndėrmjet akejve dhe trojanėve dhe qė pėrcakton fatin e tyre. Zeusi i thotė Tetidės, se trojanėt do tė fillojnė sa kohė qė Akili, biri i saj do tė qėndrojė i tėrhequr nga fusha e luftės. Trojanet, tė udhėhequr nga kryetrimi i tyre Hektori, zmbrapsin njėri pas tjetrit sulmet e akejve, tė cilėt gati sa si hedhin nė det dhe su vėnė zjarrin anijeve tė tyre. Por sukseset e trojanėve nė luftė nuk janė kaq tė lehta. Nė kėngėt e tjera tė "Iliadės" tregohen heroizmat e prijėsave akej si Diomedi, Ajaks Telamoni, Menelau, Odiseu etj. Gjithėsesi kjo nuk e ndryshon rrjedhėn e luftimeve.
Akili, i shqetėsuar nga epėrsia e trojanėve nė fushėn e luftės, pranon qė miku i tij Patrokili tė njgeshė armėt e tij dhe tė dalė t'u presė hovin trojanėve. Por s'shkon shumė dhe vritet nga Hektori. Akili pikėllohet nga humbja e mikut tė tij mė tė dashur dhe si njė re e zezė lėshohet dhe bėn kėrdinė nė njėsitė trojane. Ata qė i shpėtojnė dorės sė tij gjakatare, mbyllen Brenda mureve tė kalasė. Vetėm Hektori mbetet tani pėrballė Akilit.
Njerėz e perėndi janė ngritur peshė e shikojnė teatrin e dylutimit qė pėrfundon mė nė fund me vrasjen e Hektorit. Por ende Akili s'e ka shuar etjen e hakmarrjes, prandaj trupin e Hektorit tė vrarė e lidh pas qerres sė tij dhe e heq zvarrė egėrsisht nėpėr pluhur e baltė. Duke u shkaktuar kėshtu njė pikėllim tė thellė prindėrve dhe luftėtarėve trojane.
Pas tėrė kėtyre ngjarjeve plot mizori e gjak, njė notė thellėsisht njerėzore do tė pėrshkorjė tani kėngėn e XXIV, qė i jep fund "Iliadės". Mbreti plak i Trojės, Pirami, vjen nė shtatoren e Akilit dhe i lutet ti kthejė trupin e tė birit. Akili preket nga lutjet e thekshme tė plakut fatkeq, qė qėndron i gjunjėzuar nė kėmbėt e tij. E merr pėrdore, e ngre, dhe tė dy sė bashku qajnė pėr fatkeqėsinė qė iu bien njerėzve mbi krye nga zotat e pamėshirshėm.
Luftėn e pėrgjakshme qė bėnė grekėt pėr tė plackitur Trojėn aty nga fundi i shek. XII, fantasia e poetit e ka shndėrruar nė njė luftė pėr tu hakmarrė e pėr tė vėnė nė vend nderin e tyre tė cėnuar nga Paridi qė rrėmbeu Helenėn. U krijua kėshtu njė dramė epike, e thurrur nė vargje, qė ėshtė dramė e fuqishme njerėzore, plot pasione; dashuri dhe urrejtje, gėzime e hidhėrime, humbje e fitore.
Te Homeri cdo gjė kthehet nė poezi, edhe kur ai u kėndon luftimeve tė pėrgjakshme, edhe kur i kėndon ndarjes sė dhimbshme tė Hektorit nga e shoqja dhe i biri, kur vajton heronjtė e rėnė nė luftė ose kur pėrshkruan agimin me gishta trėndafili, natyrėn e bukur ku poeti sheh madhėshtinė e mistershme tė gjithėsisė. Nuk ėshtė mė Zeusi zot i saj, por poeti, vėshtrimit tė tė cilit nuk i shpėton asgjė, as hyjnitė nė qiell, as njerėzit nė tokė.
Homeri ėshtė poeti mė i madh dhe i pari qė thurri njė tragjedi, - ka thėnė filozofi i lashtė grek Platoni.
Poemat homerike janė ndėrtuar me mjeshtėri tė rrallė nga pikėpamja e thurrjes sė ngjarjeve. Kompozicioni nė "Iliadė" ėshtė i thjeshtė. Filli i tregimit ecėn pėrpara dhe drejt. Ku mė i shpejtė dhe ku mė i ngadalėsuar nga episode tė dorės sė dytė, qė lidhen me episodin kryesor, me mėrinė e Akilit. Kjo veēori e shtjellimit tė ngjarjeve, qė nė stilistikė quhet vonesė, ėshtė karakteristikė e mėnyrės epike tė tė treguarit.
"Iliada" ėshtė mė e thjeshtė, ka me pak vonsa ose digresione se sa "Odisea". Kompozicioni i secilės poemė kushtėzohet nga pėrmbajtja e saj. "Odisea" ka njė thurrje mė interesante e mė tė koklavitur. Kėtu veprimi fillon nga mesi, kurse pėr ngjarjet e mėparėshme njihemi nga tregimi i vetė Odiseut te mbreti Alkino i Feakėve.
Por talenti i madh i poetit duket, sidomos nė krijimin e karaktereve, tė cilėt janė sa tė shumtė, aq edhe tė ndyrshėm nga njėri-tjetri.
Karakteret e personazheve qė dalin mė nė pah nė "Iliadė", janė tė fuqishėm e si tė derdhur nė Bronx. Mbi tė gjithė heronjtė, ngrihet si njė piramidė e lartė dhe shquhet nga tė tjerėt pėr guxim dhe heroizėm, Akili. Edhe pse vdekja i qėndron vazhdimisht mbi krye ai nuk tutet, por lėshohet me vėrtik si njė shqiponjė dhe e mbyt nė gjak fushėn e pėrleshjes. Akili ėshtė ideali i epokės homerike.
Ky hero. Kaq i rreptė dhe gjakatar nė luftė ka njė zemėr tė ndjeshme e bujare. Ai qan si fėmjė kur shikon nė kėmbėt e tij plakun Priam qė i lutet ti kthejė trupin e tė birit.
Midis luftėtarėve trojanė, Hektori ėshtė heroi qė i pėrgjigjet mė tepėr Akilit pėr nga guximi e trimėria. Ai u prin trojanėve dhe hidhet aty ku rreziku ėshtė mė i madh, i frymėzuar nga dashuria e pakufishme pėr atdheun. Si figurØr letrare, Hektori ėshtė mė i plotė se Akili, ėshtė personazhi me simpatik e mė i dashur i "Iliadės". Nė ndryshim nga Akili, Hektori ėshtė treguar nė rrethana tė ndryshme, nė tė cilat ai zbulon virtytet e tij tė larta. Ai ėshtė jo vetėm trimi mė i ēartur ndėrmjet tė gjithė luftėtarėve trojanė, por edhe i matur, i pėrmbajtur e tepėr njerėzor; baba i dhembshur dhe bashkėshort besnik e i dashur, mik i ēiltėr pėr shokėt e fort i ndjeshėm ndaj halleve dhe fatkeqėsive tė tė tjerėve, Nė vajtimet e saj mbi trupin e heroit tė vrarė nga dora mizore e Akilit, Helena shpreh ndjenjat mė tė bukura pėr tė, dhe disa nga tiparet e tij si urtėsinė e maturinė. Pėrkundrazi kur ndonjėri nga kunetėrit, ose kunatat <<
o e nderuara vjehėrr/ mua mė pėrbuztė ndėr kėto saraje/
ti urtė e butė njerzishėm i qortoje
>>
Mbreti i Argosit dhe i Mikenės, Agamemnoni ėshtė tipi i sundimtarit kryeneē dhe despot, por edhe trim, si Menelau, Diomendi, Ajaksi e shumė luftėtarė tė tjerė akej
Paridi shkaktari i luftės sė Trojės, ėshtė njė djalosh i bukur mendjelehtė, "mashtrues grash", siē e quan i vėllai, Hektori. Ai ėshtė qitės i shquar me shigjetė, herė i guximshėm e herė frikacak.
Njė vend tė veēantė zėnė nė poemė figurat e grave, e sidomos Helena. Nė vizatimin e saj, Homeri ėshtė treguar artist i madh dhe njohės i thellė i shpirtit njerėzor.
Helena ėshtė nė poemė simbol i bukurisė sė pėrsosur hyjnore. Dikur e rrėmbyer nga pasioni i dashurisė, tani e ndien veten fajtore ndaj dhe pėrjeton njė dramė tė rėndė nė ndėrgjegjjen e saj. Nė njė bisedė me tė vjehrrin, plakun Priam, ajo i shpreh me dhembje pendimin qė e bren.
Pėrveē kėsaj , ajo e ndien se Paridi, pėr tė cilin sakrifikoi cdo gjė dhe i pėrgjigjej idealit tė saj, tregohet frikacak pėrballė Menelaut dhe Helena nis ta neveritė, por e plotfuqishmja Afėrditė, hyjneshė e dashurisė, e hedh pėrsėri nė krahėt e tij.
Homeri nuk na e pėrshkruan drejtėpėrsėrdrejti bukurinė e Helenės, por na e jep vetėm efektin qė shkakton ajo nė shpirtin e atij qė e sheh. Pleqtė trojanė, qė rrinė dhe kundrojnė nga bedenat e kalasė sė Trojės, kur panė Helenėn qė po vinte s'larku/ sa shpejt nėn zė mes tyre zun' tė thoshin:/ Nuk duhen sharė, pėr besė trojanė e akej,/ qė pėr kėtė grua hoqėn aq mundime/ vite me radhė; me tė vėrtetė pėrqaset/ pėr bukuri me zonjat perėndesha.
Ndryshe nga Helena, Andromaka, gruaja e Hektorit, ėshtė mishėrim i besnikėrisė bashkėshortore. Nga faqet mė tė bukura e mė prekėse tė "Iliadės", ku tregohen virtytet e saj tė larta morale si grua, nėnė, bijė, janė skenat e ndarjes nga i shoqi, Hektori, dhe vajtimi plot dhembje e gjėmė mbi trupin e tij tė vrarė.
Nė galerinė e figurave tė personazheve ka edhe shumė tė tjerė qė kanė rolin e tyre e tė gjithė sė bashku plotėsojnė tablonė e gjerė tė dramės sė madhe qė luhet rreth mureve tė Trojės.
Njė vend mė vete zėnė figurat e hyjnive, tė cilat janė ndarė edhe ata nė dy kampe. Ata lėvizin nga qielli nė tokė dhe kryejnė veprime ēudibėrėse. Por forcė lėvizėse e ngjarjeve janė luftėtarėt, tė cilėt me heroizimin e sakrificat e tyre pėrcaktojnė fatin e luftės. Mbi tė gjithė hyjnitė e Olimpit qėndron Zeusi i plotfuqishėm. Ashtu si njerėzit edhe ata kanė sėrėn e tyre, disa qėndrojnė mė lart, disa me ulėt, Zeusin e nderojnė edhe e kanė frikė edhe njerėz edhe hyjni. Poeti, fuqinė e Zeusit e ka dhėnė me vargje shumė tė bukura.
Ai
vėrenjti tė zezat vetulla, e nė kokė tė pavdekshme leshrat hyjnore si dallgė iu lėkundėn, tė madhit mbret; sa u drodh i tėrė Olimipi.
Homeri nė poezinė e tij ka mundur tė gėrshetojė botėn fantastike tė hyjnive me botėn reale njerzore, tė mbinatyrėshmen me tė natyrshmen. Cdo gjė nė poemat homerike tingėllon e besueshme. Dhe kjo i bėn ato vepra tė njė bukurie tė rrallė dhe tė njė arti tė fuqishėm realist.
Tė njohura, sidomos nė "Iliadė", janė similituadat dhe krahahsimet, tė cilat pėr nga bukuria dhe forca e tyre, ėshtė bėrė zakon tė quhen "krahasime homerike". Stili epik i "Iliadės" pėrmes tė cilit heronjtė, madje dhe sendet duhet tė bėhen sa mė tė afėrta e nė tė njėjtėn kohė sa mė monumentale, kėrkon pėrdorimin e epiteteve tė shumtė. Kėshtu Akili cilėsohet hyjnori, kėmbėshpejti, Atena sykaltra, Odise mendtaku, Menela zemėradhi, Hektor lavdimadhi, i ndritėshmi, Paridi mashtrues grash, Helenė krahėbardha. Herė mendjezeza, Prijam gojėmbli, Ares gjakatari; Eos (Agimi) gishtatrėndafili etj.
Pėr Zeusin, qė ka nė duart e tij pushtetin mbi njerezit e perėndisė ka shumė epitete si shungullues, rrufehedhės, stuhishpėrthyes; mizor, etj.
Iliada (kėnga I)
Kėnga I
Kėtu poeti i drejtohet muzės sė poezisė, tė kėndojė mėrinė e Akilit, tė cilin e ka fyer Agamemnoni, duke i marrė me pėrdhunė skllaven Briseide.
Kėndo, hyjneshė, mėrin e Akil Pelidit
qė shumė hidhėrime e kobe akejve u solli…
Nė vargjet mėposhtėm shohim grindjen midis dy prijėsave;
Ia priti atij kryeprijsi Agamemnoni:
"mė kot po rrekesh, o Akil hyjnori,
ndonėse dinak, tė mė mashtrosh me profka,
nuk ma hedh dot, dhe as qė do me bindesh .
Sa mirė t'ka ėnda tė mbash plaēkėn tėnde,
por nuk ke gajle se mbes unė pa timen,
dhe me urdhėruake tė heq dorė prej sajė.
Mirė pra, por danajt (2) zemėrgjerė do m'japin
njė tjetėr vashė, pas qejfit do t'ma zgjedhin,
e asaj qė kam tė mos i lejė gjė mangut.
E po s'ma dhanė, do t'ia rrėmbej me dhunė
vashėn Ajaksit ose Laertiadit,
ja madje tėnden. Tė pėlcasė nga inati
cilidoqoftė, kur nė shtator t'i futem.
Mjaft kaq, pėr kėtė tjetėr herė do flasim.
Nga fjalėt qė akili i thotė mė poshtė Agamemnonit, kuptohet qartė se lufta bėhet pėr plaēkė e grabitje:
Zymtė e shikoi Akil kėmbėshpejti e i foli:
"o dhelpėrak, me paturpėsi i mbuluar,
po kush nga akejt ėshtė gati qė t'u bindet
urdhėrave tė tu, e luan pėr ty nga vendi,
o rrėmben armėt tė luftojnė me burra?
Kėtu s'kam ardhur tė luftoj pse urreva
trimat trojanė, pse faj ata s'mė kishin,
as kuaj, asgjė ata kurrė s'na grabitėn,
e askurrė nga Ftia (3), me banorė e dendur
e tokė pjellore, drithė nuk na plaēkitėn,
se ne me ta kemi ndėrmjet shumė male
veshur me pyje e detin shungullues.
Por t'erdhėm pas, o faqezi pa cipė
pėr t'mirėn tėnde, qė nė vend tė ēonim
nderin e Atridit Menela ndėr teukėr,
gjithnjė pėr ty, o turiqen, por t'gjitha
kėto ti i shkel dhe i pėrbuz me urrejtje,
dhe mė kanosesh tė mė heqėsh dore
frytin e djersės derdhur ndėr beteja,
t'vetmin shėrbim qė mė dhuruan akejt.
Sa herė qė akej dėrrmojnė qytete teukėr (4),
unė kurrė nuk marr baras me ty fitime,
sido qė barra e kėsaj lufte t'egėr
krahėve tė mi mė fort se askujt u bie.
E kur mes nesh ne bėjmė ndarjen e plaēkave,
ty tė pėrket mė e madhja e mua mė e vogla,
po prapseprapė unė kthehem i kėnaqur
tek anijet, i lodhur prej luftimit
Kėnga II
Agamemnoni, para se tė fillojė luftėn kundėr trojanėve, kėrkon tė njohė gjendjen shpirtėrore tė luftėtarėve:
Nėntė vjet tė Zeusit (5) tani shkuan e vanė,
n'anije tona s'mbet dėrrasė pa u kalbur,
litar pa u grirė, e ndėrkaq nuset tona,
fėmijėt e mitur, rrinė duke na pritur
nė vatrat tona, e kurrė nė krye s'po i dalim
synimit tonė qė gjer kėtu na solli.
Ngrehuni t'gjithė e fjalės sime bindjuni,
t'ikim me anije n'atdheun tonė tė dashur,
trojėn vigane kurrė nuk do ta mposhtim".
Si foli ashtu, tė gjithė u prekėn n'zemėr,
parzmat u rrėqethėn, kur dėgjuan vendimin:
u lėkund mbledhja si tė largtat dallgė
nė det t'ikarjes, kur Veriu e Juga
me retė e Zeusit ēohen peshė furishėm.
si atėherė kur rrėmbimthi suferina
fryn mbi arnajat mbjellur me tė lashta,
kallinjtė e artė me kokė pėrposh rrėzohen,
ashtu nė mbledhje u lėkund moria,
me ulėrima u turrėn drejt anijeve,
e nėn kėmbė pluhuri u ngrit mbi log si reja.
N'anije u kapnė duke nxituar shokėt e fill u vunė nė det pėr t'i lėshuar
pastruan shtrezet, e pėrposh anijeve
hoqėn mbėshtetėset; gjer nė qiell ushtonte
vigma e atyre qė n'atdhe po ktheheshin.
Nė kėto e sipėr ndėrhyn hyjnesha Hera, armike e betuar e janėve.
Dhe ajo ditė - kundėr vendimit t'afatit-
do t'kishte ardhur pėr danjatė tė ktheheshin,
sikur Athinės mos t'i fliste Hera;
"bijtė e pamposhtėm e Zeusit tė stuhishėm,
qysh drejt shtėpive e trojeve tė tyre,
ikin akejt pėr shpinė tė detit t'gjerė?
Si po ia lemė Priamit e trojėve
lavdinė e Helenės, pėr hir tė sė cilės
larg mėmėdheut mijėra tė rinj argejas
nė fushė tė Trojės jetėn dhanė? Cfarė pret,
zbrit fill te danajt me parzmake ēeliku,
me fjalė lutuese zbute gjithsecilin,
dhe asnjė barkė me kiē e bash sqepkrrufe
mos e lejo tė rrahė shtigjet e detit"
foli, e sykaltra fjalėn dysh s'ia bėri,
vetimė u dergj prej kreshtave t'Olimpit (6)
ia behu vrik te anijet e vrullshme akeje.
Nė kėmbė tė shtangur Odiseun e gjeti,
atė burrė dinak e t'urtė si Zeusi i egėr.
Pėr varkė tė tij tė murme me shumė rrema
s'kish gajle fare, por ia ngrinte zemrėn
njė brengė e rėndė, e pranė duke iu qasur,
atij i foli Athina sykaltra;
"laertid hyjnori, Odise dinaku,
kėshtu pa nder n'atdheun tuaj po ktheheni?
Qysh po ia lini Piramit dhe trojėve
lavdinė e Helenės, pėr hir tė sė cilės
nė fushė tė Trojės mijėra akej dhanė jetėn
larg mėmėdheut, e tash tė shkojnė gjakhupės?
Pra, ngrehu e rend mes turmave akeje
as mos ngurro, me fjalė mikluese zbuti,
ushtarėt ndali, e mos i lėr tė hedhin
asnjė anije pėrmbi valė tė detit".
Odiseu, me tė dėgjuar kėto fjalė, i sulmon luftėtarėt me tė shara e kėrcėnime, derisa i detyron tė kthehen:
Kur shihte kėnd nga turma e britur,
i vinte pas, me skepėter e godiste
rendte duke e sharė: - Mor torro, mshoji vendit,
dhe bindju verbtas urdhrave tė tė tjerėve
qė ke mbi vete, o burracak i ndyrė,
qė s'vlen pėr luftė as pėr kėshill njė pare.
Mos vallė secili kėrkon mbret tė bėhet?
Nuk venė mbarė punėt me shumė sundimtarė;
sundues tė jetė njė, mbret njė, veē ai, tė cilit
skeptrin e ligjet ia dha Zeusi i menēur".
Njė skenė me shumė interes ėshtė ajo e luftėtarit Tersit, i cili ngre zėrin e proteston kundėr prijėsave grekė qė kėrkojnė tė grabitin e tė pasurohen me anė tė luftės.
……………………………..
Ndenjur tė gjithė ndėr vende t'veta u ulėn,
e veē Tersiti llafazan gėrthiste:
"pėrse ankohesh, o Atrid (7), na thuaj,
mė tjetėr ē'do? A si ke plot shatorret
me tunxh e vasha si perri tė bukura,
qė ne, akejt, mė parė pėr ty i zgjdhim,
sa herė pushtojmė kėshtjella dhe qytete?
A mos lakmon edhe mė ar, e mbase
pret kėtu ndonjė teukėr kuajshalues
tė sjellė shpėrblesė nga Ilioni (8) pėr tė birin
zėnė rob nga unė o nga njė ake tjetėr.
Apo lakmon grua tė re prapė ndoshta
t'bėsh dashuri me tė nė ndonjė qoshe,
qysh nuk ke turp si mbret me qafė tė marrėsh
pėr qejfin tėnd djemat akej? Ju , o danaj,
qenki tė ulėt, tė panderė, jo burra,
por gra tė liga; drejt shtėpive tona
ti kthejmė anijet dhe kėtė ta lėmė vetėm
kėtu nė Trojė tė gėzojė pre e plaēka,
e ta provojė nėse atij armėt tona
i vlejnė a jo. Tani ky edhe Akilit,
qė ėshtė mė trim, i bėri dhunė tė poshtėr,
i rrėmbeu vashėn dhe e mban pėr vete.
…………………….
Kėshtu e shau Tersiti Agamemnonin.
fill para i doli Odise hyjnori,
zymtė e shikoi dhe fjalė tė rėnda i foli:
"tersit, mbyll gojėn, llafazan i prapėt,
ti i vetmi dashke tė vesh nė lojė mbretėr.
E kush se, ti nga gjithė akejt qė Atridėve
u erdhėn pas te muret e Ilionit,
ti mė frikaci. Ndaj, o gojėlėshuar,
ndyrė duke sharė mos u bjer ndesh sunduesve,
e mos fut spica pėr t'u ktyer n'atdhe.
Iliada (kėnga III - V)
Duke filluar nga Kėnga III fillojnė luftimet. Trojanėt, tė udhehequr nga Hektori, sulmojnė akejt. Kėtu tregohet luftimi ndėrmjet Menelaut dhe Paridit, i cili mezi shpėton nga vdekja.
Nė kėngėn IV bėhet njė armėpushim, tė cilin e prish aleati i trojanėve, Pandari qė plagos me shigjetė Menelaun.
Nė kėngėn V tregohen heroizmat e Diomedit, i cili plagos heroin trojan Enean, dhe vret shumė trojanė.
Nė kėngėn VI grekėt kanė epėrsi nė luftė. Me interes ėshtė skena ku tregohet motivi i rinjohjes, i pėrhapur nė poezinė gojore tė shumė popujve: heroi ake Diomedi e ndėrpet dyluftimin me kudėrshtarin e tij Glaukun, kur merr vesh se etėrit e tyre paskėshin qenė tė lidhur me miqėsi. Midis episodeve tė tjera, nė kėtė kėngė happen disa nga faqet mė tė bukura tė "Iliadės", si ajo ku tregohet skena e ndarjes sė Hektorit nga e shoqja,
Andromaka, dhe i biri, Astianaksi.
Iliada (kėnga VI)
Kėnga VI
Ėshtė nga kėngėt mė tė bukura pėr nga fryma dramatike qė e pėrshkon, nga lirizmi nė shprehjen e ndjenjave tė dashurisė bashkoshortore dhe nė pėrgjithėsi nga atmosfera e krijuar me mjeshtėri nė pasqyrimin e njė lumturie plot frikė e dhembje.
Helena e ndjen veten tė penduar pėr gjiēka tė kobshme qė po ndodh nė Trojė. Cmon lart Hektorin pėr virtytet e tij, pėr kujdesin dhe dhembsurinė qė ai tregon ndaj saj:
E me fjalė t'ėmbla iu suall Helena:
"Kunat i mirė i mua tė poshtrės bushtėr
dhe tė urryer. Oh! Atė ditė qė nėna
posa me lindi tė mė kishte flakur
nga prehri i saj, duhia e rreptė e erės
tė mė pėrplaste pas shkėmbinjve a dallgėt
e detit shungulluese tė mė pėrpinin,
sesa tė ndodhin gjithė kėto mynxyra.
Por meqė zotat kanė punė tė liga
kėshtu i shestuan, unė tė kisha t'paktėn
njė burrė mė trim e qė nė shpirt tė ndiente
turp e mėri si burrat. Ky s'ka zemėr
as shpirt kreshnik e as qė do tė ketė nė t'ardhmen,
e shpejt besoj se ka pėr ti larė gjynahet.
Por ti kunat, urdhėro nė kėtė fron ulu,
se ty mė fort po ta ndrydh shpirtin brenga
pėr sherrin e mua bushtrės, e pėr fajin
e Lek Paridit, se tė dyve Zeusi
kėtė fat tė zi na e preu (9), e turpi ynė
do tė kėndohet nė brezinė e ardhshme."
Ia priti i madhi Hektor tarogzėtundėsi:
"Mos m'u lut t'ulem, moj Helenė fisnike,
nuk mund tė rri dot, se po mė digjet shpirti
me padurim t'u shkoj nė ndihmė trojanve
shumė tė brengosur pėr mungesėn time.
Por tunde kėtė (10), qė tė nxitojė dhe vetė
e tė mė zejė pa dalė jashtė prej qytetit,
unė po shkoj vrik deri nė shtėpinė time,
me njerėzit t'piqem dhe me gruan e dashur,
e me voglushin, e nuk di a kthehem
ndėr ta prapė gjallė,apo e shkrojtėn zotat
nga duart e akejve shpejt tė bie i vdekur".
kėshtu tha, e jashtė tarogzėtundėsi doli,
e fluturim n'pallat tė vet u ngjit.
Por nuk e gjeti Andromakė krahėbardhėn,
sė bashku me djalin e saj dhe mendeshėn,
si drita e veshur nė pirg kishte hipur,
ku duke qarė dhe rėnkuar rrinte.
E kur Hektori shkretė shtėpinė e gjeti,
u ndal te pragu e pyeti shėrbėtorėt:
"O shėrbėtorė, thomėni tė drejtėn,
ku do ketė shkuar Andromakė krahbardha,
qė nga shtėpia paska dalė, tregomėni;
a mos ka vajtur ndėr kunata t'hijshme,
apo n'faltore e Athinė Palladės (11),
atje ku zonjat Teukre kaēurrele
kėrkojnė t'ia zbusin mėrinė zonjės s'ndritur"?
…………………………………………….
Mbasi e ka kėrkuar gjithandej, Hektori mė nė fund e gjen Andromakėn, e cila
Lot duke derdhur iu qas burrit pranė,
pėr dore e kapi dhe i tha me emėr:
"Gjithė ky guxim, o i shkretė, do tė hajė kokėn.
Si s'ke pak dhembje pėr tėnd bir fėrishte
e as pėr mua korbėn, qė pa ty sė shpejti
do mbesė e ve, pse pėrmi ty mbarė danajt
do tė vėrsulen pėr ta shuar jetėn.
Si t'rroj pa ty? Pėr mua mė mirė do tė ishte
t'hyj gjallė nė dhč. Kur tė vdesė ora jote,
asnjė shpresė jetėn s'do ma ngrohė, veē brengat.
Babėn s'e kam as zonjėn nėnė tė ndritur,
tė mjerin babė ma vrau Akil Hyjnori…
……………………………….
… Veē ti m'ke mbetur,
Hektor, veē ty tė kam babė e nėnė t'nderuar,
tė kam vėlla e burrė nė lule t'moshės,
prandaj, tani pėr mua qė je gjithēka
rri kėtu n'pirg, jetim mos e lėr djalin
As mua tė ve (12).
……………………………..
Ia priti i madhi Hektor tarogzėtundėsi;
"Tė rri kėtu fort ma do zemra, o grua,
por mua turpi mė zė nga trojanėt
dhe gratė trojane hijerėndė tė veshura,
ti dredhoj luftės e t'rri larg si i dobėti.
Jo, kėtė gjė shpirti nuk ma do, pse u mėsova
gjithnjė tė jem kreshnik nė krye tė trojsve,
t'u prij nė luftra pėr tė mbrojtur babėn
dhe lavdinė time. Pse mirė ma ndien zemra
do vijė njė ditė Ilioni i shenjtė do shuhet
dhe Priami e kombi i tij nė luftra i regjur.
Por unė nuk ndiej aq hidhėrim pėr teukėr,
as pėr Hekubėn, as pėr mbret Priamin,
as pėr vėllezėr, qė burrėrisht nė pluhur
do bien tė vrarė nga duart e gjakshme armik,
sa ndiej pėr ty kur njė ake i ngjeshur
me parzmak tunxhi, ty me sy t'pėrlotur,
do tė rrėmbejė mizori lirinė tėnde.
Ndoshta nė Arg (13) nėn urdhra tė njė zonje
pėr tė do bėsh nė avlimend pėlhurė,
do mbushėsh ujė nė gurrat e Meseidės
ja Hipėrisė me detyrim, nga halli.
Kur ty t'pėrlotur njė ditė do tė shohin,
ndokush ka pėr tė thėnė: Je gruaja e Hektorit,
qė ish kryetrimi i trojėve kuajshalues,
kur rreth Ilionit u bė lufta e gjakshme,
kėshtu dikur ka pėr tė thėnė ndokush;
ty mė keq brengat do ta coptojne zemrėn,
pėr t'ėt shoq malli mė fort do tė shtohet,
pse robėrinė veē ai ty do ta zbonte,
por mua mė mirė nėn dhč mė mbuloftė mortja
se tė ndiej klithmat e robėrisė tėnde…"
Si foli ashtu, Hektori lavdimadhi
duart i shtriu nga biri i vet, por foshnja
ktheu kokėn prapa duke qarė e bėrtitur,
e u kap pėr gjiri tė mendeshė belhollės,
fatziu i trembur, duke parė tė atin
veshur me tunxh dhe kreshtėn krifėkali,
qė i tundej tmerrshėm nė majė tė targozės,
buzėqeshi i ati e nėna e tij e ndritur.
Hektor kreshniku shpejt nga koka hoqi
kaskėn vetuese dhe nė tokė e uli,
dhe atėherė grykas loēkėn e vet mori
e puthi ėmbėl e ndėr duar e tundi,
dhe iu lut Zeusit e hyjnive tjera;
"O ati Zeus, dhe zota tjerė, ju bėfshi
qė edhe im bir tė ndahet n'shenjė ndėr teukėr
si unė, e trim i fortė e i plotėfuqishėm
n'Ilion sundoftė, e kur nga lufta t'kthehet
ngarkuar me plaēka larė nė gjak t'armikut
tė thotė ndokush: "mė trim se i ati doli!"
pėr tė ngahera gėzoftė zemra e nėnės",
si foli ashtu , nė krahė tė gruas sė dashur
foshnjėn e lėshoi: nė gji plot erė tė kėndshme
e mori e ėma buzagaz mes lotėve,
sa kur e pa u ngashėrye i shoqi,
ėmbėl me dorė e pėrkėdheli e i foli:
"O e gjorė, pėr mua mos u pikėllo tepėr,
se asnjeri kundėr dėshireė s'fatit
s'mė gremis mua nė skėterrė, dhe askush,
si i dobti e i forti, nuk shpėton nga vdekja,
po e ka tė shkruar qė nga ēasti i lindjes.
Por tani nisu nė shtėpi dhe merru
me punėt tua nė pėlhurė e furkė,
dhe jepu e urdhėr grave tė shikojnė
punėt e shtėpisė. Kurse punėt e luftės
na i lini neve, burrave, qė u lindėm
brenda n'Ilion, e mbi tė gjithė mua tė parit."
foli,e prej toke Hektor kreshniku mori
vetuesen kaskė me kreshtėn krifėkali (14)
dhe e mira grua, u nis pa zė nga shpia,
e herė pas here e kthente kokėn prapa
duke dėnesė e derdhur lot si reja.
E fill arriti nė pallat t'Hektorit,
dhe atje Brenda gjeti shėrbėtoret,
menjėherė vajin ua coi peshė tė gjithave,
dhe pėr sė gjalli e vajtuan Hektorin,
pse nuk besonin t'kthehet prapė nga lufta,
t'u shpėtojė duarve dhe mėrisė s'akejve.
Iliada (kėnga VII - XXIV)
Nė Kėngėn VII fitorja nis t'u buzėqeshė trojanėve, Ajaksi, me trimi pas Akilit, hyn nė dyluftim me Hektorin, por i zė nata dhe dyluftimi ndėrpritet.
Nė Kėngėn VIII Zeusi ndihmon trojanėt, tė cilėt u sjellin humbje tė madhe akejve.
Nė Kėngėn IX, Agamemnoni, duke parė humbjen e rėndė tė ushtrisė sė tij, e kupton gabimin ndaj Akilit, dhe dėrgon njė kėshillė luftėtarėsh me influencė pėr t'u pajtuar me tė e pėr ta lutur tė marrė pjesė nė luftime kundrejt dhuratave shumė tė ēmuara. Por Akili nuk epet dhe dėrgata e Agamemnonit kthehet pa asnjė pėrfundim.
Nė Kėngėn X, natėn shkojnė pėr zbulim nė kampin e trojaneve, kthehen pėrsėri nė kampin e tyre.
Nė Kėngėn XI, Agamemnoni, i ndihmuar nga luftėtarė tė tjerė kryen heroizma. Por trojanėt i zmbrapsin me trimėri sulmet e grekėve. Agamemnoni, Diomedi, Odiseu e tė tjerė plagosen dhe largohen nga fusha e luftės.
Nė Kėngėn XII dhe XIII tregohen fitoret e trojanėve me Hektorin nė krye, qė i detyrojnė akejt tė mbyllen nė kampin e tyre dhe gati sa s'u vėnė zjarrin anijeve akeje. Fshehurazi nga Zeusi, akejt i ndihmon hyu i detit. Poseidoni, njė nga perėnditė mė tė mėdhenj tė Olimpit.
Nė Kėngėn XIV, Hyjnesha Hera e magjeps tė shoqin, Zeusin me hiret e saj dhe e vė nė gjumė pėr t'u lėnė dorė tė lirė hyjnive tė tjerė, tė ndihmojnė akejt.
Nė Kėngėn XV, Zeusi, mbasi zgjohet dhe kujtohet pėr lojėn dinamike tė Herės, i urdhėron tė gjithė perėnditė ta ndėrpresin ndihmėn dhėnė akejve, ēka u jep dorė trojanve tė fitojnė epėrsi.
Nė Kėngėn XVI, Akili, i tronditur nga kjo situatė e dhembshme, e lejon mikun e tij tė shtrenjtė, Patrokilin, tė hyjė nė luftime, pa i jep edhe armėt e tij tė mrekullueshme.
Nė Kėngėn e XVII, trojanet, Patrokilin tė ngjeshur me ato armė, e marrin pėr akilin dhe frikėsohen. Kundėr tij hyn nė luftė Hektori dhe dyluftimi mbaron me vrasjen e Patroklit.
Nė Kėngėn XVIII Hektori i merr Patrokiit mburojėn e Akilit, dhe rreh tė marrė kufomėn e tij, por atė e mbrojnė me trimėri akejt.
Nė Kėngėn XIX tregohet se si Hefesti pas njė dite pune, i bėri gati armėt, tė cilat ia ēoi Akilit e ėma.
Nė Kėngėn XX Akili, i pikėlluar nga vrasja e Patroklit, fymėzohet me njė mėri tė tėrbuar ndaj Hektorit, dhe e shuan mėrinė e parė. Hynė nė luftė me armėt e reja.
Nė kėngėn XXI Akili bėn kėrdinė nė radhėt e trojanėve dhe kėrkon Hektorin tė hakmerret, por ky me kėshillėn e mbrojtėsit tė tij tė flaktė, hyut Apollon, i shmanget luftimit me kryetrimin e akejve. Trojanėt s'gjejnė vend ku tė futen dhe tėrhiqen per t'i shpėtuar vdekjes.
Nė Kėngėn XXII Hektori i mbetur vetėm nė fushėn e luftės, hyn nė dyluftim me Akilin, i cili e vret dhe zvarrit trupin e tij rreth mureve tė Trojės.
Nė Kėngėn XXIII pėrshkruhet varrimi me nderime tė mėdha i Patroklit.
Kėnga XXIV, njė nga mė tė bukurat e "Iliadės", shpalos njė botė tė tėrė ndjenjash dhe emocionesh. Priami plak i lutet Akilit, t'i kthejė trupin e tė birit, Hektorit. Ai i prekur, pranon dhe u jep kohė trojanėve ta varrosin trimin e tyre me nderimet qė i takojnė.
Iliada (kėnga XXII)
Kėtu ėshtė pika mė kulmore e herozimit tė Akilit dhe Hektorit nė dyluftim me njėri - tjetrin. Vetė perėnditė zbresin dhe pėrzihen nė teatrin e luftės.
E, kur dy burrat ballė pėr ballė u sulėn,
i pari i madhi Hektor tarogzėtundėsi
nisi dhe foli: "Mė, o Akil, s'do t'iki,
siē ika parthi, kur tri herė pėrqark
i rashė qytetit madhėshtor tė Priamit,
e as guxova turrin tėnd ta prisja.
Tani ballė teje s'mė veton mė syri,
ja do tė vras, ja shpirtin ma ke shkulur.
por ne mė parė tė bėjmė njė bč, o zotat
dorzanė besnikė tani dėshmues t'i thėrresim,
tė ruajmė kėtė besė qe nė po vemė mes nesh.
nė qoftė se Zeusi do mė japė fitoren
e unė ty shpirtin do ta marr, betohem
ty pėrdhunisht s'do ta shėmtoj kufomėn:
armėt e ndjera do t'i zhvesh prej shtatit
dhe trupin tėnd do t'ua kthej akejve.
Por qė edhe ti keshtu do bėsh, m'jep fjalėn".
Zymtė e shikoi Akil kėmbėshpejti e i foli:
"Hektor i urryer, mos mė fol pėr kushte,
pse besė nuk lidh luani me njeriun,
as ujku e qengji nuk bėjnė paqe mes tyre,
po i sajojnė kobe gjithnjė njeri - tjetrit.
Kėshtu ne tė dy kurrė miq nuk do tė bėhemi,
as njeri - tjetrit besė nuk do t'i japim,
pa rėnė vdekur njėri prej tė dyve
me gjak tė vet tė ngopė mizorin Ares.
…………………………..
Kėshtu ai foli e, duke vringėlluar
ushtė hijegjatėn, kundėr tij e flaku"
dhe Hektori i nditur, qė sytė nuk ia ndante,
e lakoi trupin dhe mezdraku (15) tunxhi
i kaloi sipėr dhe nė tokė u ngul.
Tinėz Hektorit, vrik Athinė Pallada
prej toke e ngriti e ia dorzoi Akilit,
"T'shkoi huq, Akil, - ia pret kreshniku i Trojės, -
pra, riskun tim ende ty Zeus Kronioni
zbuluar s'ta paska siē mė the pėrpara.
Kėto s'janė tjetėr veē dredhi e profka
qė ti pėrdor veē me qėllim t'mė trembėsh
tė le nė harresė trimėrinė e forcėn.
Mua, duke ikur, s'mė sheh dot dhe heshtėn
s'ma ngul pas shpine. Rrasma, pra, po munde,
drejt n'kraharor dhe do ta pres si burrat
tani dredhoi heshtės sime tunxhi,
e thėnēin zotat krejt nė trup ta marrėsh,
se mė e lehtė lufta pėr trojanė do bėhej;
nė vrafsha ty, qė je mė i madhi kob (16)".
Kėshtu ai foli e, duke vringėlluar
ushtėn hijegjatėn, gabimisht s'e hodhi,
nė mes ia ngjithi shqytin te Pelidit,
por patėrshanėn larg e prapsoi shqyti.
U shtang Hektori prej mėrisė e tmerrit,
e u drodh kur heshta huq i shkau nga dora,
pse tjetėr shtizė prej frashėri nuk kishte.
…………………………
"Medet ja zotat tani mė thėrresin
ndėr thonjtė tė vdekjes…
………………………….
Mortjen e zezė nuk e kemi larg, po qaset
dhe s'kam shpėtim. Shumė kohė e shpirt me deshėn
Zeusi dhe i biri Feb largshigjetuesi
dhe dikur, besa, gjithnje zot mė dilnin.
Tash ora e zezė tė ma marrė shpirtin erdhi,
por unė pa luftė e pa lavdi nuk vritem,
dhe do tė kryej njė punė tė denjė kreshnike,
qė brez pas brezi, ta kujtojnė njerėzia".
Si foli ashtu, pallėn si arėza e nxori,
qė e madhe, e rėndė nė rrip tė mezit varej.
kular kukzuar iu vėrvit Akilit
*Porsi shqiponja qė prej t'eprash maja
zbret nė lėndinė thikė permes resh tė zeza,
pėr tė rrėmbyer ndonjė lepur t'frikshėm
a qengj tė njomė. Ashtu u turr Hektori,
duke lėkundur t'mprehtėn pallė si arėza,
Po atij rrėmbyeshėm iu vėrvit dhe Akili,
qė zema i digjej nga tėrbim i egėr,
gjoksin pėrpara ia mbulonte shqyti
mjeshtėrisht punuar, dhe valė-valė i dukej
kaska vėtuese katėr rrathėsh tunxhi
me katėr kreshta ari vezulluese,
qė nė majė pranė e pranė vendosi Hefesti.
si yll i mbrėmjes qė shkėlqen mė i bukuri
nė mes tė natės ndėr yjet e qiellit,
ashtu vetonte maja e heshtės tunxhi,
qė dora e fortė e Akilit vringėllonte,
duke shartuar zi pėr Hektor divin,
dhe hulumbtonte trupin e tij t'hijshėm
ku mund t'ia hapte plagėn vdekjeprurėse.
Armėt e bukura tunxhi, qė Priamidi (17)
ia kish rrėmbyer kurmit tė Patroklit,
kur pėrdhunisht kėtij ia shkuli shpiritn,
shtatin vigan ia mbronin pėrveē grykės,
ku ndahej qafa me tė gjėrat shpatulla,
e ku mė hollė se askund ėshtė filli i jetės
mu aty Akili heshtėn krejt ia rrasi,
e n'zverk pas qafe i doli maja e heshtės.
Arma mizore tejzaat ia kėputi
pėrveē skėrfyellit, dhe ende i mbeti
njė fije zėri sa t'i fliste Akilit.
Gjunjėt iu shkrehėn dhe u plandos nė pluhur.
Prekėse e plot ndjenja njerėzore ėshtė lutja e Hektorit pėr t'ia kthyer trupin babait tė tij dhe nėnės, por Akili shfryn egėrsisht mėrinė e tij.
Duke dhėnė shpirt Hektor kreshniku i foli:
"Pashė jetėn tėnde, t'lėshoj bč e t'lutem,
pashė kėta gjunjė e prindėt qė tė linden,
mos ma lėr trupin pranė galeve akeje
ta coptojnė larot, por prano shpėrblesat
qė baba im e zonja nėna ime
me ar e tuxh sa t'lypėsh do tė japin,
po kurmin tim prapė kthema nė shtėpi,
qė me nderime pėrmbi stivė tė zjarrit
tė djegin teukrėt bashkė me nusen teukre".
Zymtė e shikoi Akil kėmbėshpejti e tha:
"Mos me qit bč, qen i paftyrė, pėr prindėr,
as pėr kėta gjunjė qė po m'i rrok. Pėrkundra,
ngaqė m'ke ndezur me tėrbim e urrejtje,
tė ngopur s'kam me ēark tė ta grij mishin
e tė ha gjallė pėr kobe qė m'punove,
………………………………
Me shpirt ndėr dhėmbė, ia priti Hektor kreshniku
"Mirė po tė njoh tani qė t'shoh nga afėr,
dhe bindja ime nuk mė ka mashturar,
pse si fytyrėn, mizor paske shpirtin.
Por ta dish mirė qė zotat njė ditė gjakun
do tė ma marrin, kur Paridi e Apoli
ty pėrdhunisht kanė pėr ta shkulur shpirtin
te Portat Skee, ndonėse je trim i ēartur".
Dhe , duke folur, e mbėshtolli vdekja,
e prej gjymtyrėve, pasi i doli shpirti,
fluturoi nga Hadi duke qarė me dhimbje
fatin e zi dhe burrėrinė qė humbi
nė lule t'motit. Dhe Akil hyjnori
atij i foli tashmė pėr sė vdekuri:
"Vdis ti njėherė, pa unė do ta pres mortjen,
kur ta ēojė Zeusi e zotat e pavdekshėm".
Tėrbimi i Akilit ende nuk ėshtė shuar. Ai e lidh kufomėn e Hektorit pas qerres sė tij dhe e zvarrit nė pluhur e baltė duke e dhunuar dhe pėrēudnuar mizorisht.
Kėtu Akili ėshtė mė pak madhėshtor dhe mė pak fisnik nga ē'ishte kur mungesa e tij nė luftime i bėnte trojanėt tė shpalosnin tėrė trimėrinė e tyre. Nė mėrinė dhe urrejtjen e tij ai nuk njeh kufi, as edhe ligjet e shenjta tė vdekjes.Nė ndryshim nga ai, figura tragjike e Hektorit qė po jep shpirt dhe lutet, rritet nė sytė tanė dhe bėhet ku e ku mė e dashur, ashtu e mbėshtjellė me nderimin dhe dhembjen e tė gjithėve
Iliada (kėnga XXIV)
Kėnga XXIV
Nė kėtė kėngė njė atmosferė thellėsisht njerėzore krijon shqetėsim ndėrmjet perėndive dhe veēanėrisht te njerėzit mė tė dashur tė Hektorit tė vrarė, pėr fatin e tij tė mėtejshėm.
Kėnga me vajet dhe fillimin na njeh me mbarimin e cremonive qė u bėnė pėr varrimin e Patroklit dhe me gjendjen e rėndė psikologjike tė Akilit, tė cilit s'i hiqet nga mendja vdekja e mikut tė tij.
………………………….
kur i kujtohej, rrėke i rridhnin lotėt,
Vendi s'e zinte dhe herė nė brinjė sillej,
herė nė brinjė tjetėr, tash pėrmbys, tash prapėt.
pastaj flakrim nė kėmbė prej shtatit ngrihej
e gjatė bregdetit endej si i shkalluar.
e, posa shkrepte drita e parė e Agimit
mbi valė e brigje, kuajt e shpejtė i mprehtė,
e prapa qerrit lidhte Hektor Priamidin,
dhe zvarrė e hiqte tri herė rreth muranės
se Menetiadit (18). Pastaj kthehej rishtas
brenda nė ēadėr pėr tė prehur shtatin,
duke lėnė t'vrarin shtrirė me fytyrė n'pluhur.
Zeusi, i pezmatuar nga kjo pamje e dhembshme, dėrgon Tetidėn (19), tek i biri, Akili, t'i thotė t'i kthejė Priamit trupin e tė birit. Po nė kėtė kohė niset dhe Priami dhe shkon tek Akili, tė cilin mundohet ta zbutė duke i kujtuar tė atin.
1) Sipas legjendės, nė njė dasme hyjnish, hyjnesha e grindjes nga zemėrimi qė nuk e kishin ftuar, hodhi nė mes tė dasmės njė mollė tė artė me mbishkrimin "Mė tė bukurės". Nisi sherri midis tri hyjneshave; Afėrditės, Herės e Atenės, pėr tė ndarė se kujt i takonte molla. Pėr tė zgjidhur grindjen, ato iu drejtuan princit Trojan, Paridit, i cili i joshur nga premtimi i Afėrditės se do t'i jepte gruan mė tė bukur nė botė, Helenėn, ia dha mollen Afėrditės. Kėndej ka mbetur shprehja "molla e sherrit".
Shpjegimet e numrave ne kllapa (2). etc...
2) Danajt janė grekėt. Danaj, akej, pėrdoren rėndom nė poemė, pėr tė shėnuar grekėt.
3) Vend nė Greqi.
4) Teukrėt janė trojanėt.
5) Zeusi ėshtė kreu i gjithė hyjnive.
6) Mali i Olimpit, selia e perėndive.
7) Atrid, ėshtė biri i Atreut, pra, Agamemnoni.
8) Ilioni ėshtė Troja.
9) Helena mendon se ishte e thėnė nga Zeusi qė ajo dhe Paridi tė binin nė dashuri.
10) Ėshtė fjala pėr Paridin, i cili i ka kthyer krahėt luftės, sepse ėshtė i pushtuar nga pasioni i dashurisė.
11) Athinė - Pallada; njė nga hyjneshat mė tė nderuara tė Greqisė. Ishte mbrojtėse e qyteteve, e shkencės, e familjes, e besnikėrisė bashkėshortore etj. Ajo mban gjithmonė anėn e grekėve. Kujtoni legjendėn e mollės sė grindjes.
12) Andromaka, gruaja e Hektorit, ėshtė symbol i virtytit dhe i dashurisė bashkėshortore. Nė fjalėt e saj gati nė tė lutur ndjehet parandjenja e fatit tė trishtuar qė e pret. Pas vdekjes sė Hektorit ajo u bė skllave e Neoptolemit, djalit tė Akilit.
13) Arg - qytet nė Peloponez
.
14) Kaskė qė ka nė majė lejle kali.
15) Maja e heshtės ose e ushtės.
16) Fatkeqėsi: Hektori ishte kob pėr grekėt.
*Shiko dy krahasimet nė kėto pesė vargje. Vini rč focėn dhe bukurinė e tyre tė pėrftuara nga fjalė tė zgjedhura nga natyra e gjallė dhe dukuritė qiellore.
17) Priamidi - djali i Priamit, Hektori.
18) Biri i Menet-it, Patrokli.
19) Tetida, hyjneshė e detit, nėna e Akilit.
20) Ares ose Marsi, hyu i luftės.
21) Akili nė rreth 70 vargje tregon historinė e fatit tė Niobės, e cila kishte 6 djem e 6 vajza. Me qė i mburrej Letos, e cila kishte vetėm dy fėmijė, Apollonin dhe Artemisėn, kėta i vrasin tė 12 fėmijėt e Niobės, tė cilėn Zeusi, nga mėshira e shndėrroi nė shkėmb, nga rrodhėn lotėt e saj nė formėn e njė burimi.
22) Vajtojcat.
23) Ėshtė pėr t'u vėnė rč se njė mėnyrė e tillė vajtimi ka ekzistuar dhe nė viset e Shqipėrisė jugore. Tė vdekurin e vajtonin vajtojcat profesioniste nė kor, tė cilat i shoqėronin pastaj gratė e shtėpisė.
Mundesuar nga vBulletin Versioni 4.2.5 Copyright © 2017 vBulletin Solutions, Inc. All rights
eng_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn kac_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn mri_Latn mri_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn slv_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn sna_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn war_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn slk_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn hrv_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn tsn_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn fur_Latn glg_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn yor_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ilo_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn umb_Latn umb_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn luo_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn nso_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ace_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn hau_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lij_Latn als_Latn als_Latn als_Latn bam_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn lmo_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn swh_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn swe_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ilo_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ind_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ace_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn ita_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn hrv_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ilo_Latn war_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ace_Latn als_Latn als_Latn als_Latn swh_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn unk swh_Latn als_Latn als_Latn als_Latn slk_Latn srd_Latn als_Latn als_Latn als_Latn epo_Latn als_Latn zho_Hant