als_Latn dik_Latn sag_Latn
Shkruan: Mili BUTKA
Dihet e njihet nga të gjithë se kjo lloje Kësule prodhohet krejtësisht duke përpunuar leshin e bardhë të deles.
Pra është e kuptueshme se vet emri “Pilis” do të thotë; “prej leshi” dhe në gjuhën e vjetër shqipe e cila ende rruhet nëpërmjet dialektit të bukur Geg ashtu si edhe sot në të folmen korçare ku fjala “Prej” shqiptohet baraz “Pe” (Jam “pe” Korçe bre.)
E ndërkohë në gegërisht zanorja, “e” tek fjala “pe” bije ashtu si në shume shkrime të vjetra ku zanoret mungojnë përgjithësisht, ose shqiptohet: Pe = Pi, (pi Shkodre he burrë) pas kësaj kemi: Pe-lesi = Pilisi, Plisi ku gërma; “e” lexohet, “i” ashtu si tek fjala shqipe; “Erdhi = irthe” në greqisht, apo emri i qytetit të Lezhës gjendur i shkruar në shumë harta të vjetra me emrin; “Lisi” e plot shembuj të tjerë ku zanoret zvendësojnë njëra-tjetrën në rotacion të plotë, pa shumë rregulla të forta, ashtu si në shqip; “molla”=“milla” në greqisht.
Le ti hedhim një sy fjalorit shqip mbi këtë fjalë, “Pilis”, kaq shumë i njohur dhe i përmedur në shumë tekste, madje një fakt i rëndësishëm i cili tregon vjetërsinë apo lashtësin e racës tonë, pellazgo-ilire, shfaqur e gjendur në shumë artifakte arkeologjike, në gjithë territorin e Ilirisë e në Mesdhe.
PLIS II m. sh.
• 1. Lloj cohe, që bëhet me lesh delesh të shkelur disa herë, duke e lagur me ujë të vakët e duke e fërkuar me sapun derisa të thahet e të forcohet; një cohë e tillë që përdoret si “plaf”. Shtroi plisin. Bënte plisa. Flinte (shtrihej) në plis.
• 2. Kësulë e bërë prej kësaj cohe, e cila sipër vjen zakonisht e rrumbullakët si kupë; qeleshe. Plis i bardhë.
• 3. Lëmyshk (plis) që zënë drurët, zakonisht nga ana e veriut.
Pra siç e shohim edhe nga fjalori i shqipes ”Pilisi” prodhohet nga leshi i deles, pe-leshi=pilisi quajtur ndryshe edhe “Qylaf”
QYLAF m. sh.
• Qeleshe e bardhë prej plisi, e gjatë e në trajtë koni, me një bisht të vogël në majë. Qylaf i bardhë. Vë (heq) qylafin. Mban qylaf.
Plis, apo Qylaf sigurisht që kanë të njëjtin kuptim, por ato janë edhe e njëjta fjalë baraz; “Plis” e sigurisht, 100% shqip, kjo ndodh në shumë fjalë, të gjuhës shqipe, ku fjalët e saj ruajnë të njëjtin kuptim edhe kur lexohen në të kundërtën e tyre ( në anagramë).
Fjalën “Plis” duke e shkruar ashtu sa më pranë origjinës dhe kuptimit të saj të parë kemi; P’lis = PLC -rrënja e saj e pandryshuar, ku shumë mirë mund të lexojmë nga: P’LYC   CYLAF – Qylaf (p = f), e duke ditur se Plisi apo Qylafi prodhohet, bëhet me lesh delesh të shkelur-ngjeshur, “Palë-palë” disa herë, duke e lagur me ujë të vakët e duke e fërkuar me sapun derisa të thahet e të forcohet; = Plis, ashtu si copat e dheut nga lerimi i tokës “tharë” me këmbë (galina në devollishte) quhen “Plisa” e ndërkohë ju kujtoj tullat prej balte në diell tharë e që quhen “Plithar”
PLIS I m. sh.
• 1. Copë e madhe dheu, që ngre plugu kur çan tokën; copë e tillë dheu me bar, e prerë me bel a me ndonjë mjet tjetër. Plisat e arës. Plis me bar. Thyen (shtyp,dërmoj) plisat. I veshën anët e rrugës me plisa.
Pra fjala “plis” ruan brenda vetes dhe kuptimin e palës, palosjes ashtu siç paloset leshi apo dheu nga plugu nxjerë.
Në gjuhën e bukur të shqipes, zogut-bir-besnik i “Atit-Zeus” kemi edhe një fjalë tjetër lidhur ngushtë me kuptimin e P’lisit thurur ashtu si “Plafi” “Qylymi”, qilimi pe-leshi, fjalën “Lesë”
LESË I f. sh.
• 2. Derë e vogël e thurur me thupra për të mbyllur vathën a ndonjë shteg tjetër kalimi; gardh thuprash për të rrethuar diçka; trinë. Lesa e kasolles (e oborrit, e vathës, e gardhit). E mbyllin shtegun me lesë. I rrethojnë pemët me lesa.
• 3. Thurimë me purteka, me kallama të hollë ose me kashtë që përdoret për të nderë gjëra të ndryshme mbi të, për të mbuluar diçka etj …
Pra kjo fjalë; “Pilis” tregon, “lidhje” të një bashkësie, fijesh, «brumi materiesh» apo diçka tjetër, e duke ju rrikthyer edhe njëherë fjalës, “P’lis” nga ku kemi, P’LYC   CYLAF, (cilim, qilim) apo Palos, së fundi po ju sjell një fjalë ndoshta të haruar paksa “Pelice” (peliçe) të cilën e kërkova dhe në fjalor dhe nuk u gjend, “Peliçja kjo Plaçkë” është e mbushur me “lesh” brenda saj, ndaj kuptohet quhet po kështu; “PALYC”, (Plis).
Mili Butka @ Gjuha shqipe
*Aleksander Hasanas#
Ribotim.
ind_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn hat_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn kab_Latn als_Latn als_Latn als_Latn kab_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn szl_Latn lit_Latn