als_Latn uzn_Latn bos_Latn
-
Mitropoliti i Kors Imzot Evlogjio Kurilla [1880 - 1961]
PJES MONOGRAFIE PR IMZOT EVLOGJIO KURILLN
Midis mendimtarve klerik t kohve moderne mitropoliti i Kors, Evlogjio Kurilla, fal aktivitetit t tij shkencor, botues dhe msimdhns z nj vend tepr t veant. Tek Evlogjio Kurilla, ekzistonin s brendshmi t alternuara konseguenca fetare dhe ajo shkencore. I lindur n Ziisht t Kors n vitin 1880, prej nj fisi t dgjuar me origjin nga Kurilla e Sulit, msimet e para i ka marr n shkolln e fshatit t lindjes, pr ti vazhduar m pas n shkolln e Athosit n Malin e Shenjt, n Athoniadh, ku kishte shkuar me baban e tij q n moshn dymbdhjetvjeare pr t punuar n prgatitjen e qymyrit t drurit, pran manastirit t Llavrs. N prgjithsi kurbeti n Mal t Shenjt, ku punohej kryesisht pr nxjerrjen e qymyrit t drurit dhe ndrtimit, ka qen nj tradit e hershme e vazhdueshme e fshatrave t Devollit t Siprm. Ktu Ilia dorzohet murg n manastirin e Llavrs, duke marr emrin Evlogjio (i bekuar).
Kjo zgjedhje q ai bri, premtonte para s gjithash nj jet t mundimshme dhe plot privacione. sht pr tu shnuar fakti se pavarsisht ktyre, Evlogjio gjeti kohn jo vetm t ishte nj murg shembullor, por edhe t arsimohej m tej n mnyr autodidakte, n kushte dhe rrethana t pazakonta. Pr kt m mir po i referohemi prshkrimit q i bn jets s Evlogjios dhe pasionit pr dije q e shoqronte, miku i tij jurist Dhimitr Andipas: Tepr i varfr, por i pasur n dhunti shpirtrore, ka qen epiroti i vogl Kurilla n luftn e jets. Pothuajse t gjith jetn e tij e kalon si eremit n Mal t Shenjt, n mes t dhimbjeve dhe mundimeve, privacioneve dhe vuajtjeve. Por edhe atje, n vendin e shenjt t lutjes dhe t kreshms, nuk qetsohet, nuk ia lejon vetes lodhjen, pr asnj ast. Ort e pakta q i mbeten nga puna e mundimshme e nj murgu t vrtet rigoroz, nuk i prdor si zakonisht njeriu pr gjum dhe lodhje, por n nj mas t madhe kto or i shfrytzon pr studim dhe vetzhvillim. E prishi shndetin q n mosh t re 15-vjeare n studime dhe shpjegime autorsh, duke pasur pr ndihm vetm fjalorin. N kt situat mjekt ia ndaluan do lloj studimi, mas q iu vu dhe nga eprori i tij n manastir, ndrkoh q Evlogjio priste sa i zinte gjumi t tr, pr tu dhn n knaqsin shpirtrore t studimit. Kshtu n at vend i vetmuar, duke shfrytzuar bibliotekat e pasura t manastireve t shenjta, u dha pas studimeve dhe hulumtimeve t thella, msoi n mnyr autodidakte katr gjuh evropiane dhe u zhvillua n nj meteor t ndritshm, duke i uditur me diturin e gjer dhe pasurin e njohurive vizitort e huaj t ditur. (Dhimitr Andipas, jurist i Gjykats s Lart t Greqis, Athin 1944.)
Mbasi kryen ciklin msimor n shkolln e Athoniadhs, ai shkon pr studime n Shkolln e Madhe t Genit, n Kostandinopoj. Mbas studimeve atje, fal zellit t madh pr dituri q e karakterizonte, regjistrohet n fakultetin teologjik dhe pas dy vjetsh studime t suksesshme regjistrohet n seksionin filologjik t fakultetit Filozofik t Universitetit Shtetror t Athins, studime t cilat i mbaron me sukses n vitin 1912, ku diplomohet shklqyeshm, pr ti plotsuar m pas me studimet e doktoraturs, t cilat i mbaron po shklqyeshm, duke marr titullin e doktorit n vitin 1935, me punimin e tij pr Voskopojn dhe Akademin e saj. Mbas studimeve t tij universitare, n vitin 1915 emrohet profesor n gjimnazin C t Athins, ku punoi me devocion dhe prkushtim deri n vitin 1923, kur jep dorheqjen pr t shkuar n Mal t Shenjt.
Aty ai ringre shkolln kishtare t Athoniadhs, ku ushtron prsri profesionin e msimdhnsit. Kjo shoqrohet me nj aktivitet t gjer hulumtues. Kshtu do t jet E. Kurilla, ai q do t inventarizoj arkivat dhe bibliotekat e manastireve aty dhe do t impenjohet pr mbrojtjen dhe ruajtjen e thesareve t muar dhe unikal, q pr shekuj ishin krijuar dhe ruajtur n kt fortes shpirtrore t besimit Orthodhoks.
Pas marrjes s titullit Doktor n vitin 1935, si u tha m lart, emrohet profesor i historis n Universitetin e Selanikut, ku vazhdon t jap msim deri n emrimin e tij nga Patriarkana Ekumenike e Kostandinopojs si mitropolit i Kors, mbas dhnies prej saj t Autoqefalis s Kishs Shqiptare (1937).
Mitropolia e shenjt e Kors, n kohn q erdhi si mitropolit i saj Evlogjio Kurilla, n prill t vitit 1937, ndodhej n nj situat t vshtir zbehjeje. N prgjithsi para Sinodit t Shenjt t ri t Kishs Orthodhokse Autoqefale Shqiptare, si dhe para do mitropoliti t emruar n mitropolit m t rndsishme t Kishs Orthodhokse n Shqipri, shtroheshin sfida t shumta pr tu prballuar dhe zgjidhur. sht nj periudh e cila sht paraprir nga nj situat e trazuar plot mllefe, amulli dhe aprofesionalizm n sistemin administrativ t Kishs Orthodhokse n Shqipri. Le t kujtojm ktu krkesn pr falje, pr shkeljet e rnda q ishin br n funksionimin e sistemit administrativ dhe jo vetm n t, nga kryepiskopi i athershm Visarion Xhuvani, para dorzimit t Tomos-it t Autoqefalis nga Patriarkana Ekumenike. Veanrisht nj situat e vshtir ekzistonte dhe n mitropolin e Kors, situat t ciln u prpoqn ta shfrytzojn arbresht unit t Sicilis, t cilt u shfaqn ktu n kt koh si shptimtar t Krishterimit, duke hapur shkolla dhe kish unite dhe duke br nj politik proselitizmi nprmjet t mirave materiale, bursave dhe pagesave. Me vendosjen e imzot Kurills si mitropolit n qytetin e Kors, sfida e par me t ciln ai u prball me sukses ishte ndrgjegjsimi i popullats ndaj ktyre politikave t proselitizmit q bheshin dhe kthimi i atyre q u lkundn n besimin e t parve. Nga katrqind nxns t kthyer n unit n qytetin e Kors, nuk mbeti m asnj i till kur ai u largua nga kjo mitropoli, t gjith iu rikthyen besimit Orthodhoks.
Nj angazhim serioz i tij kishte t bnte edhe me sistemimin e strukturs administrative t ksaj mitropolie. Kshtu ai luftoi me mish e me shpirt pr rikthimin e shklqimit t par t ksaj qendre t rndsishme religjioze.
Gjithashtu, sa koh qndroi n Kor, ai vizitoi edhe fshatrat m t skajshme t zons s tij, pr her t par, ndoshta mbas shum shekujsh, kto fshatra pan interesin e drejtprdrejt t bariut t tyre shpirtror dhe u vizituan nga nj mitropolit. Paralelisht me detyrat shpirtrore t tij n kto mbi 120 fshatra, q i vizitoi n mnyr t prsritur, pr sa koh qndroi n kt detyr, ai mblodhi shum materiale dhe t dhna historike, folklorike dhe arkeologjike, t cilat i pasqyroi n veprat e tij. Por kulmi i suksesit t imzot Kurills si mitropolit ka qen ngritja e seminarit elitar kishtar Jovan Banga n qytetin e Kors, pr prgatitjen e klerikve dhe punonjsve t kualifikuar t Kishs Orthodhokse n zonn e Kors dhe m gjer. E. Kurilla ndrmori iniciativn pr hapjen e ktij seminari kishtar n qytetin e Kors me fondet e nj prej bamirsve t ktij qyteti, Jovan Banks.
Pr t si klerik, si studiues dhe si historian, q e njihte t kaluarn m mir se kushdo, ishte nj nder i madh dhe njkohsisht nj obligim shum i madh qndrimi n fronin mitropolitan t ktij qyteti, i cili mbartte nj tradit dhe trashgimi tepr t muar. Pr kt arsye dhe impenjimi i tij ishte trsor. Ai nuk bri asnj kompromis n kurriz t besimit apo vlerave shpirtrore dhe materiale t ksaj mitropolie q drejtonte, gj q i kushtoi atij dhe largimin nga ky pozicion disa muaj mbas pushtimit t Shqipris nga Italia fashiste. Lufta q ai i bri Unizmit, si dhe lufta e hapur n rrug gjyqsore ndaj t gjith uzurpuesve t pasurive materiale t Mitropolis s Kors, n periudhn e amullis, para ardhjes s tij n krye t ksaj kishe, i kushtuan atij largimin nga funksioni fisnik, q ai kryente me kaq prkushtim dhe vetsakrifikim.
Pr korart E. Kurilla mbeti gjithmon bari shpirtror i pazvendsueshm i tyre dhe titullin si mitropolit kanonik i ksaj mitropolie e ruajti gjat gjith jets s tij pavarsisht rrethanave, duke u shfaqur si mitropolit i Kors n t gjitha punimet, botimet e tij shkencore, si dhe n pjesmarrjet n konferencat e ndryshme ndrkombtare t karakterit fetar dhe shkencor, qysh nga viti 1937 deri sa ai kaloi n dimensionin tjetr, n at t jets s vrtet, n prill t vitit 1961 t shekullit t kaluar, duke promovuar dhe nderuar qytetin e Kors, bir dhe bari shpirtror i denj i t cilit mbeti deri n fund.
Mbas njoftimit zyrtar t dats 29 shtator 1939, firmosur nga Xhafer Ypi (ministri i vn nga pushtuesit italian sh.r.), sipas t cilit duhej t largohej nga Kora, Kurilla vendoset n Athin, ku emrohet profesor i historis n Fakultetin Filozofik t Universitetit Shtetror atje. I njohur n rrethet akademike t kryeqytetit grek nprmjet botimeve dhe i vlersuar edhe n rang ndrkombtar pr dijet dhe nivelin e tij shkencor, i propozohet q t drejtoj edhe n katedrn e sapokrijuar t historis s periudhs romake, n Fakultetin e Historis t ktij universiteti, kjo pr arsye se historia e vjetr dhe kryesisht periudha helenistike studiohej n kt universitet deri ather e paperiodizuar, e marr s bashku.
T gjitha kto sulme ai i prballoi me guxim dhe kuraj, kurr nuk revizionoi mendimin e tij dhe mbrojti me kompetenc dhe profesionalizm punn dhe mendimet e tij. T gjitha kto ai i ka prjetsuar n mnyrn m t bukur dhe impresionuese n veprn e tij Pushteti i s Vrtets. Gjithashtu, nprmjet ksaj vepre ai donte tiu bnte t ditur t gjithve se qllimi i tij ishte, q nprmjet studimeve krahasuese historike, gjuhsore e filologjike t kulturave t ktyre dy popujve t lasht t rajonit, atij grek dhe shqiptar, tiu mshonte t prbashktave t shumta q i lidhnin kta popuj, pasi vetm kshtu do t arrihej nj paqe dhe ekuilibr n zonn e trazuar t Ballkanit. Ai iu referohet analizave gjuhsore t ktyre dy gjuhve, ku evidenton shkencrisht elementin pellazgjik t ruajtur n formn m t mir t mundshme n gjuhn shqipe, i mshon heroizmave dhe origjins s suliotve, pasi edhe ai vet ishte nj suliot n origjinn e tij kap t prbashktat n impenjimet e prhershme t ktyre dy popujve pr indipedenc dhe arsimim dhe arrin n konkluzionin se e ardhmja ndoshta do ti jap dimensionin e duhur veprs s tij. T gjitha kto prfshihen n kt libr, i cili ka rreth 330 faqe dhe m tepr se nj apologji sht nj leksion emancipimi pr trut e ngusht dhe manipulatort e historis s popujve, pr ata q nprmjet fodullkut pa baz t supremacis boshe arrijn vetm t bhen qesharak...
Mbas vitit 1945 ai e kalon jetn sa n shtpin e tij, n lagjen Psiqiko t Athins po aq dhe n manastirin e Llavrs, n Mal t Shenjt, duke shkruar dhe hulumtuar deri n fund t jets s tij dhe duke ndrruar gjithmon kthimin n detyrn e tij pran Mitropolis s Kors.
Fryt i puns s tij si bukinist selektiv ka qen nj bibliotek e pasur me m shum se 20.000 vllime, pun e nj jete t tr t prkushtuar ndaj librit, ku nj numr t konsiderueshm zinin botimet e rralla q ai pr dhjetvjear t tr me durim dhe kmbngulje diti ti mbledh. Dshira e tij ishte q kjo bibliotek kaq e pasur, kryesisht edhe me botime t rralla albanologjike, ti kalonte qytetit t Kors.
Duke qen e pamundur kjo gj, pasi ai ndrroi jet n prill t vitit 1961, pjesa m e madhe e saj pas vdekjes i kaloi Universitetit t Janins, ndrsa nj pjes e konsiderueshme, s bashku me shum dorshkrime t pabotuara mbeti n bibliotekn e manastirit t Llavrs, n Mal t Shenjt.
Me nj formim t prkryer shkencor, fryti i puns s tij dhe aktivitetit shkencor jan studimet e tij albanologjike, helenistike dhe ballkanistike, t cilat jan t karakterit filologjik, linguistik dhe historik. T gjitha kto jan t nj niveli akademik dhe shquhen pr objektivitet shkencor dhe profesionalizm. Si specialist i rrall n fushn e studimeve historike, kontributi i tij me studimet e dorshkrimeve t bibliotekave t Malit t Shenjt, manastireve t Meteors, manastirit t Patmosit dhe bibliotekave t Athins dhe t gjith Greqis ka qen kolosal dhe me nj impakt t till q kaprcente kufijt e Ballkanit, duke e br t njohur at n rrethet akademike t Evrops. Punimet e tij t botuara arrijn n dyqind e gjashtdhjet.
Dr. Dion Tushi
Marr me shkurtime nga revista
Tempulli nr. 14, Kor
Ndryshuar pr her t fundit nga Albo : 19-02-2013 m 00:07
-
Regullat e Postimit
- Ju nuk mund t hapni tema t reja.
- Ju nuk mund t postoni n tema.
- Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
- Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
-
Rregullat e Forumit
unk fur_Latn fur_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn gaz_Latn als_Latn nno_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn