als_Latn uzn_Latn ron_Latn
Arkivat/Historia e Shqipris, n nj nga enciklopedit m t mdha n gjuhn angleze
Enciklopedia amerikane q shkruan pr Shqiprin
Collier's Encyclopedia sht nj enciklopedi e prgjithshme amerikane. Fillimisht ajo sht publikuar n 20 volume n vitet 1950-51 dhe n vitin 1962 u shtri n 24 volume. Pr nj koh t gjat sht kosnideruar si nj nga tri enciklopedit m t mdha t prgjithshme n gjuhn angleze, s bashku me Encyclopedia Americana dhe Encyclopdia Britannica. T treja s bashku jan quajtur edhe "the ABC". Botimi i vitit 1997 ka 23,000 hyrje t reja. N vitin 1998 Microsoft bleu t drejtn e botimit t variantit elektronik t Collier's dhe t enciklopedis New Merit Scholar's, nga Krouell Kollier Mackmilan dhe i ndrfuti ato n Encarta (electronic encyclopedia, enciklopedia elektronike). Microsoft Encarta, s cils po i referohemi n kt botim, sht konsideruar si pasues i enciklopedive Funk and Wagnall's, Collier's dhe New Merit Scholar's. Nj pjes e materialeve jan paraqitur ashtu si jan shkruar n Collier's Year Book (pr ngjarjet e vitit 1997 dhe m hert) dhe ashtu si jan prezantuar do muaj n Encarta Yearbook (pr ngjarjet pas vitit 1997). Duke qen se ato jan publikuar pak koh pasi kan ndodhur realisht si ngjarje, reflektojn nj informacion t vlefshm pr at koh.
(vijon nga kryesore) Vizita/Tre princeshat shqiptare shkuan n Shtetet e Bashkuara t Ameriks pr t krkuar nj marrveshje
Zogu krkonte paqe me Nolin
Menjher pas martess s mbretit, ku mori pjes edhe Konti ano, Italia fali borxhet, duke krkuar vetm principalin
Shqipria nga viti 1938 deri m 1997. far sht shkruar pr vendin ton nga enciklopedit amerikane gjat viteve. N kt dossier jemi duke shkputur fragmente t enciklopedis Encarta Yearbook dhe Collier's Year Book.
Shqipria n vitin 1938
Viti 1938 do t ishte pr shqiptart epok. Ngjarja q do t linte n hije do zhvillim tjetr n kt vend t vogl t Adriatikut ishte martesa m 27 prill e Mbretit Zog me konteshn Geraldin Aponyi, nj 22-vjeare hungarezo-amerikane. Me kt rast u zhvillua nj ceremoni civile deri n at pik q nusja mbeti katolike, ndrkoh q bashkshorti i saj ishte nj mysliman. N Tiran u zhvilluan festime t gzueshme, ku i ftuari m i rndsishm ishte konti Galeazo ano, ministri i Jashtm italian. Menjher pas martess, m 21 prill, nj tjetr marrveshje mes Italis dhe Shqipris do ti shtohej lists s traktateve t prbashkta, nn t ciln regjimi fashist kishte vendosur ndikimin e tij n detin Adriatik. Q nga viti 1920 huat italiane ishin derdhur dhe ishin prdorur pr zhvillimin e vendit. Sipas marrveshjes s re, borxhet q duhej t paguante Shqipria dhe q llogariteshin n 69,000,000 lira ari u faln dhe pr 15 vitet q do t pasonin, vendi duhej ti paguante Italis vetm principalin. Njkohsisht t drejtat e peshkimit n ujrat shqiptare iu dhan nn kontroll nj kompanie italiane, e cila kishte t drejtn t mabnte edhe roje t armatosur. Si rezultat, Musolini arriti t kishte nj pozicion dominues politik dhe ushtarak n Tiran.
Pavarsisht rebelimeve t vazhdueshme kundr autoritetit t tij, Mbreti Zog kishte arrritur t rriste stabilitetin politik n vend. M 3 shtator, me rastin e 10-vjetorit t mbretrimit, ai garantoi amnisti pr t gjith t larguarit politik jasht vendit dhe liroi disa nga t burgosurit politik. Nga kjo amnisti prfituan edhe disa prej emigrantve shqiptar n Amerik. N mars, tre princeshat shqiptare, Myzejen, Ruhie dhe Maxhide, vizituan Shtetet e Bashkuara t Ameriks dhe n dukje krkuan t arrinin nj pajtim mes Zogut dhe Fan Nolit, i cili ishte prgjegjs pr revolucionin e vitit 1924. M 7 prill t vitit 1939 trupat italiane pushtuan Shqiprin, e cila formalisht do t aneksohej nga Italia pak dit m pas.
Analiza/Italia u tremb dhe mendoi se ndoshta nuk do t arrinte t merrte parat q kishte investuar q nga viti 1927
Kur Bota e harroi Shqiprin
Arsyeja/Sulmi agresiv mbi Shqiprin do t rriste reputacionin e Musolinit, pasi ishte refuzuar nga Franca
Shqipria n vitin 1939
E paknaqur me dominimin virtual ndaj Shqipris q nga viti 1927, Qeveria Fashiste Italiane arriti m n fund ta gllabronte at prfundimisht. Fundi do t vinte n prill, kur pas negociatave mes t dy vendeve dhe deklarimit t vazhdueshm t Italis se nuk kishte ndr mend t ndrhynte n integritetin dhe sovranitetin e vendit t vogl buz Adriatikut, Shqipria e refuzoi krkesn e Italis pr porte dhe baza n tokn e vet. M 3 prill trupat fashiste u prqendruan n Brindizi. M 6 prill anijet italiane t lufts, u shfaqn n brigjet shqiptare, me synimin pr t hyr aty me forc. M 7 prill (e premte) trupat italiane u futn n Shqipri t mbshtetura nga disa anije lufte, pr tu pritur me forc dhe rezistenc nga shqiptart. Nj dit m pas, t mbshtetur edhe nga 400 aeroplan, trupat arritn kryeqytetin Tirann. Tri dit m pas ata do t vendosnin flamurin tringjyrsh italian n kufirin me Greqin. Ndrkoh, Mbretresha Geraldin fluturoi drejt Greqis m 7 prill s bashku me djalin e saj 3-ditsh. Familjes do ti bashkohej edhe Mbreti Zog, i cili prfundimisht do t vendosej n Paris, pasi kishte kaluar disa kryeqytete t Evrops. Nuk sht shum e njohur arsyeja e vrtet e ksaj goditjeje t befasishme, duke ln mnjan faktin q sqarimet zyrtare n lidhje me problemet q kishin prekur rezidentt italian dhe shtytjet shqiptare kundr jugosllavve nuk tingllojn aspak t vrteta. sht e mundur q Mbreti Zog t ket refuzuar braktisjen n mnyr paqsore t autoritetit q i kishte mbetur. Italiant ndoshta e kishin menduar se 1,000,000,000 lirat q ata kishin investuar n vend q nga pakti i vitit 1927, rrezikoheshin nga hapja e Shqipris me Britanin dhe vendet e Ballkanit. Por sht shum m e besueshme q ky vendim t jet marr pr arsye psikologjike dhe strategjike. Musolini, i refuzuar nga Franca pas krkess s tij pr koncesione n Tunizi dhe Suez, mund t jet prpkeur t rris prestigjin e tij brenda vendit, prmes nj sulmi agresiv. M binds nga t gjith sht fakti q ky pushtim t prfaqsonte nj kundrgoditje nga ana e Axis prball ndikimit t anglo-francezve dhe Jugosllavi, Greqi, Turqi dhe Rumani. Q t dyja, Gjermania dhe Italia, kan qen kundr formimit t nj blloku pro-aleat n Ballkan, gj q do t reduktonte ndikimimn e tyre n rajon. Marrja e Shqipris n nj koh kur Jugosllavia ishte prqendruar n nj grindje t brendshme, nuk do t lejonte mundsin e nj proteste t jashtme. Kshtu q Shqipria u thye vetm me nj protest t but nga ana e anglezve, gj q u shoqrua me firmosjen e nj marrveshjeje anglo-italiane pr vazhdimsin e status-kuos mesdhetare dhe nj deklarat t sekretarit Hull, ku bhej fjal pr nj pushtim t dhunshm q krcnonte paqen n Bot. N Shqipri u vendos menjher biznesi politik i nj amalgame dhe shum shpejt n Tiran u krijua nga fashistt nj qeveri-kukull. M 12 prill, Ansambleja Kombtare Shqiptare i ofroi kurorn Viktor Emanuelit III dhe propozoi nj "bashkim personal", nj propozim i pranuar Senati Italian dhe Dhoma e Korportave m 15 prill. Nj jav m pas, Franisko Xhakomoni u emrua "Gjeneral- Lejtnant i Shqipris" ose nnmbret dhe u ngrit nj dogan e prbashkt. M 3 qershor u publikua nj kushtetut q bnte t ditura rregullat fashiste. Nj nga nj, legatat e huaja n Tiran u mbylln. Nisi t ndjehej dukshm italianizimi i vendit dhe survejimi i t gjitha burimeve. Shum shpejt Bota e harroi Shqiprin. N vend mbetn vetm 1,000,000 shqiptar dhe ata prisnin mundsin pr t rifituar lirin.
Shkaqet/Lufta guerrile shqiptare si dhe apatia e ushtarve shqiptar t rekrutuar me forcat italiane, ndikuan n dshtimin italian
Shqiptart ndihmuan n fitoren greke
Pavarsisht investimeve q bn n Shqipri, qllimet e Italis ishin para s gjithash ushtarake
Shqipria n vitin 1940
E megjithat, q nga pushtimi i ktij vendi t vogl, m 7 prill t vitit 1939 dhe zvendsimin e ndikimit indirekt t Italis me ushtrimin e drejprdrejt t pushtetit t saj, kishte pasur nj errsim t plot t lajmeve q vinin nga Shqipria. Qeveria-kukull e vendosur sipas krkess s italianve me bashkimin e personelit italian dhe atij shqiptar, nn kurorn e Viktor Emanuelit, i mbajti larg urdhrat e Musolinit me efikasitet t heshtur. Disa nga mallrat m t rndsishm iu nnshtruan kontrollit italian. Disa prej ushqimeve u transportuan n Itali, ndrkoh q n vend iu kushtua vmendje punve publike dhe n mnyr t veant ndrtimit t rrugve pr qllime stratrgjike. Thuhet se n at periudh pati rritje edhe sasia e nxjerrjes s nafts dhe u bn krkime paraprake pr depozita t hekurit, kromit dhe bakrit. Por pavarsisht ksaj, qllimet e Italis ishin para s gjithash ushtarake. Rrth 25,000 mintaror dhe fermer italian ishin planifikuar t drgoheshin n Shqipri n qershor t vitit 1940. N kto rrethana u rrit edhe ambicia kombtare e shqiptarve, si msohet nga publikimet e hartave t Shqipris s madhe, ku do t prfshihej edhe territori grek dhe ai jugosllav. E megjithat, gjat vers situata dukej e qet.
N tetor antar t ushtris shqiptare q kishin thyer ligjin e ushtris italiane, u faln nga Viktor Emanueli. M 28 tetor trupat italiane t prforcuara dhe q kishin arritur n rreth 200,000, lvizn n drejtim t Greqis, n pritje t nj fitoreje t leht. Prgjigjja e shqiptarve n ann tjetr t kufirit ishte e menjhershme dhe shum prej tyre emigruan pr t ndihmuar kauzn greke. Lufta guerrile shqiptare kundr fashizmit si dhe apatia e ushtarve shqiptar t rekrutuar me forcat italiane, ndikuan ndjeshm n dshtimin italian.
N fund t vitit grekt u prpoqn t zbusnin urrejtjen e vjetr, duke prshtatur nj qndrim m skrupuloz prball ardhsve. Ata prmendn faktin q italiant kishin grabitur rezervat e arit n Shqipri dhe i mshuan ides n shtyp pr t siguruar ushtar me pages n vend. M 19 dhjetor, gjenerali Aleksandr Papagos, komandant i forcave greke, urdhroi rivendosjen e ligjit t shkarkimit t Mbretit Zog n zonat e pushtuara greke. N at periudh vet Zogu ndodhej n Londr. E ndrsa popullsia myslimane e qyteteve shqiptare do t dshironte kthimin e Ahmet Zogut, orthodoskt dhe kristiant duket se preferonin Fan Nolin, patriotin shqiptar dhe ish-kryeministrin, q pr shkak t Zogut emigroi n Boston. Ishte e sigurt q Shqipria do t rifitonte pavarsin e saj.
Krkesa/Grekt krkuan nga aleatt t mos e mbshtesnin Shqiprin, por ta pushtonin at ushtarakisht
Kur Amerika njohu Qeverin Shqiptare
Shqipria n vitin 1945
E shtypur vrtet nga t gjitha ant, Shqipria n vitin 1945 nuk mund t lvizte pa u rrezikuar. Vendi i vogl me rreth nj milion banor dhe nj siprfaqe m pak se 11,000 milje katror me rreth 320 familje t pasura, t cilat zotronin gati gjysmn e tokave t punueshme, mimi i t cilave kishte shkuar n disa raste 100 her m i lart n krahashim me para lufts, n at periudh kishte nevoj pr drejtim, ndihm, teknik dhe vlersim. N dhjetor kolonel gjeneral Enver Hoxha, i cili mori drejtimin e qeveris, propozoi reformn agrare drastike, zgjedhje t lira paslufte dhe ndryshime t tjera. Nga Londra, mbreti i larguar Zog, raportoi nj regjenc, nse kjo do ti krkohej. Ndrkoh Rusia drgoi ndihma n Vlor, edhe pse UNRRA kishte refuzuar qndrimin pr shkak t proteve shum t cekt. M n fund, n ntor t vitit 1945 Shtetet e Bashkuara t Ameriks deklaruan se ishin gati t njihnin qeverin shqiptare, por nn disa kushte. Britania e Madhe dhe Rusia bn t njjtn gj. Por Greqia ishte pran trazirave, duke krkuar q aleatt jo vetm t refuzonin njohjen e shtetit, por ta pushtonin at ushtarakisht, duke pretenduar q shqiptart plakisnin dhe shkatrronin n kufij dhe se popullsia greke n zonat kufitare trajtohej brutalisht. Megjithat, m 2 dhjetor u njoftua pr zgjedhje t prgjithshme t Ansambles, ku mori pjes 82% e elektoratit dhe minoriteti grek n Jug t Shqipris votoi pavarsisht kshillave nacionaliste pr t bojkotuar procesin. N kto zgjedhje, t parat n 24 vite, Partia Fronti Demokratik, e Enver Hoxhs (e vetmja e ofruar) fitoi t 82 vendet, duke trhequr m tepr se 95% t gjith votave. Ansambleja, data e s cils nuk u vendos, kishte pr qllim vendosjen e nj Kushtetute t re dhe vendosjen e metods s zgjedhjes s drejtuesit t shtetit. (Vijon n numrin e nesrm)
Dita.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn fur_Latn