als_Latn uzn_Latn slv_Latn
25Maj 2004
diplomacia
Ilir Malindi, ekspert i marrdhnieve greko-shqiptare, zbardh incidentet e pathna nga politika zyrtare e dy vendeve n vitet 1992-1994
Lvizjet e qarqeve nacionaliste greke dhe investimet e tyre pr gjetjen e realizuesve t politiks s" Vorio-Epirit" n Shqipri
Ilir Malindi
Nuk kisha pr ta dorzuar para kohe librin tim Ne dhe Greqia, i cili do t jet s shpejti n dor t lexuesit, pr vet momentet q po kalon Shqipria n marrdhniet me Greqin.
Megjithat, kam mendimin se kto marrdhnie, dita-dits po okupojn jetn politike dhe ekonomike t vendit ton, duke varfruar e shkatrruar gjithka shqiptare. Duke lexuar n nj gazet t prditshme kujtimet e nj gjenerali grek, kshilltar i ish-kryeministit Kostandin Micotaqis, q ndrtoi platformn e re kundr vendit ton, edhe pse gruaja e tij, Marika, sht bij e arvanitasve mjaft t pasur t Lamis, m lindi idea pr t publikuar pjes t kujtimeve t mia dhe jetn n Athin n vitet 1991-1994.
Si fillim, dua t them se gjeneralin Niko Grilaqis e kam njohur personalisht dhe m ka br prshtypje fakti q ai ka shprehur n nj libr t tij, t gjitha detajet e politiks greke, pavarsisht se kto kamufloheshin n at koh nga politika zyrtare.
N librin Ne dhe Greqia kam prdorur mjaft materiale q mi ka servirur nj miku im patriot, emrin e t cilit nuk dua ta prmend, pasi atij dhe familjes iu b atentat, por mundn t shptojn pr mrekulli. E falenderoj mikun tim pr gjith kt pun t lavdrueshme kombtare. Ky botim sht edhe njher kujtes pr t gjith ata politikan t ndershm, q t jen t kujdesshm ndaj strategjis greko-serbe, q kan marr prsipr shkatrrimin e gjithkaje shqiptare n Shqipri dhe n Kosov. Kto shkrime jan edhe kujtes pr disa politikan q kan shitur jo vetm veten dhe familjen e tyre, por edhe do gj shqiptare pr dy pare t qelbura.
Po radhis n vazhdim disa ngjarje t rndsishme dhe takime me miq n Athin, ku vendin kryesor, m t rndsishmin, e z vdekja e personalitetit t padiskutueshm kombtar, t madhit arvanitas Aristidh Kola.
Humbje e madhe; na e vran Aristidh Koln
M 11 tetor t vitit 2000, n nj spital t Athins, n moshn 55-vjeare mbylli syt nj nga kolost e letrave shqipe t shekullit XX, historiani, juristi dhe studiusi arvanitas, Aristidh Kola. Ai lindi n Thiva t Greqis Qendrore, zon e cila banohet trsisht nga shqiptart, q n Greqi thirren arvanitas. Aristidhi, si edhe mijra e mijra bashkkombas t tij, u edukuan me frymn e dashuris pr traditat shqiptare, q trashgoi kjo pjes e popullats shumkombshe e Greqis s sotme, prej afrsisht 10 milion banor, ku 1/3 e saj prbhet nga popullata shqiptare, si dhe pjesa tjetr nga kombe dhe kombsi t ndryshme.
Aristidh Kola studioi pr jurispudenc n Athin dhe pas mbarimit t universitetit, pr shum koh iu prkushtua traditave kombtare t shqiptarve n Greqi. Ai prfundoi librin e tij t famshm, Arvanitasit dhe origjina e grekve, q bri nj jehon t jashtzakonshme n t gjith Greqin, si dhe n diasporn e saj jasht vendit; njohu 9 botime brenda dhjet vjetve. Kola botoi revistn tashm t njohur, Besa, si dhe revistn tjetr periodike, Arvanon. Kto revista bnin edukimin e shqiptarve t Greqis me traditat e shklqyera t tyre historike. Kto flisnin, gjithashtu, pr autoktonin e shqiptarve t Greqis, si dhe kultivonin kulturn, traditat, zakonet shqiptare n kt vend. Dihet, se n Greqi ka influenca t tjera t kombeve dhe kombsive, si jan sllavo-bullgart, q shtrihen n veri t Greqis, turqit, q shtrihen n veri-lindje t ktij shteti, romano-vlleht, evgjitt, q nuk jan pak n kt shtet, por i kalojn tre milion banor, si dhe popullata katolike, izraelite dhe egjyptiane. Pra, pr t mbrojtur kto doke dhe zakone, n kt konglomerat popujsh t ndryshm t Greqis, kto revista kan br nj pun jashtzakonisht t mir pr t ruajtur ndjenjat kombtare t arvanitasve.
Kontributi i tij kombtar
Aristidh Kola botoi thirrjen e shqiptarve t Greqis, q u b n fund t shekullit XIX, gj q hodhi drit mbi lidhjet e shumta t shqiptarve t Ballkanit, t cilt krkonin nj shtet t bashkuar, q fillonte nga Veriu i Shqipris s asaj kohe, n Nish t Serbis e deri n Selanik t Greqis. Ky shtet do t kishte nj popullat shqiptare me pakica greke dhe sllave, n shumn jo m pak se 13 milion banor. N vargun e shum librave t Aristidhit, sht edhe libri Greqia n arkun e Jugosllavis s Millosheviit, i cili u botua edhe n gjuhn shqipe. Aty Kola prshkruan n mnyr reale marrdhniet greko-srbe dhe njkohsisht, denoncon kombinacionet e tyre karshi kombit shqiptar dhe influencat negative mesjetare t ortodoksizmit greko-serb n Ballkan. Aristidhi bashkpunoi me t gjitha rrethet e diaspors shqiptare n Bot. Ai mbante lidhje dhe bashkpunoi me shqiptart e Ameriks, me mikun e tij t ngusht, Antonio Belushi, n Kozenca t Italis, me intelektualt e Kosovs, t Maqedonis, t Turqis dhe atyre t Shqipris. Ai ishte lidhur edhe me arbresht e Korsiks, nga t cilt kishte dal edhe i madhi Napoleon Bonoparti. Kola, n mnyr heroike mbrojti n dhjetra emisione televizive, si dhe n mjetet e informimit grek, luftn e UK-s, e ju kundrvu propagands s neveritshme e t ndyr t qarqeve ultranacionaliste greko-serbe, kundr vllezrve tan kosovar, gjat masakrave t barbarve serb n Kosov dhe prkrahu bombardimet e NATO-s n t ashtuquajturn Jugosllavi.
Kopla, si kryetar i shoqats s arvanitasve t Greqis Marko Boari, do t akuzohej nga forcat ultrashoviniste ortodokse greke, vazhdimisht pr t vrtetn e ngjarjeve t Kosovs, si dhe pr t vrtetn e shqiptarve n Greqi, q ai i prfaqsonte nprmjet shoqats s tij, njohur edhe nga ligjet e shtetit grek. At e hodhn n gjyq prfaqsues t organizatave ultranacionale greke, t cilat e krcnuan edhe me vdekje. Nuk sht rastsi q n t gjith Athinn, n pranvern e vitit 1999, n ngjarjet e Kosovs, ishin shkruar me dhjetra parulla ku krkohej varja n litar e Kols, pra, vdekja e tij.
Miku i madh i t gjith shqiptarve
I qeshur dhe i dashur, Aristidhi ishte mik i t gjith shqiptarve n Greqi, q shkuan atje gjat ktyre viteve t fundit dhe sidomos, i intelektualve shqiptar, t cilt ai i ndihmoi jashtzakonisht shum. Dera e shoqats s shqiptarve t Greqis Marko Boari, ka qen gjithnj e hapur. Kjo shoqat, q drejtohej nga Kola, organizoi n t gjith Greqin tubime, aktivitete politiko-kulturore e t tjera, pr Shqiprin, si dhe pr personalitete t rndsishme shqiptare t Greqis.
Aristidh Kola i prket brezit t kolosve t kombit ton. Ai, s bashku me Antonio Belushin, bn t njohur zyrtarisht n vitin 1988, pran organizmave ndrkombtare se n Greqi jetonin mbi 2 milion shqiptar, si dhe kishte 600 qendra shqipfolse. Kjo u b publike edhe n shum mjete t informimit, si dhe te revista Lidhja e Kozencs.
Aristidh Kola, s fundi ishte duke prgatitur fjalorin arvanitas-grek, q do t mund t bnte diferencimin e gjuhs shqipo-arvanitase me at zyrtare greke.
Aristidhi u smur n gusht t vitit 2000 me diagnozn leuemi n gjak. Jam i sigurt se kundr tij jan prdorur doza vdekjeprurse radioaktive ose goditje me mikroval, prball zyrs s tij. Kt ma kishte thn m par, vet i ndjeri Aristidh, n kohn kur vuante nga e njjta semundje, mbesa e tij. Ajo kishte dhembje koke dhe t dridhura, gjithmon kur punonte n zyrn e Aristidhit. M pas, familjart e tij jan shprehur se nga kampiont e gjakut t Aristillit, drguar jasht Greqis, niveli i radioaktivitetit n gjakut rezultoi nga 40 deri 50 her mbi normalen.
Idea e madhe
Kola kishte hedhur iden: Greqis nuk i vjen asgj e keqe, nse riktheheshin shqiptart e przn n shekullin e kaluar, nga trojet shqiptare t amris. Prkundrazi, do t forcohej akoma m shum miqsia me kombet dhe kombsit, q e prbjn sot Greqin.
Un pata rastin q ta vizitoja Aristidh Koln n ditt e fundit t jets n spitalin e Athins Evangjelizmos dhe e pash gjendjen e pashpres t tij. Aristidhi m tha se ishte i gzuar q gazetat e Shqipris kishin shkruar pr smundjen e tij. I dhash kurajo, duke i thn se do t shrohej shpejt. S bashku me ambasadorin shqiptar n Greqi, mikun tim t vjetr, Kastriot Robo, e kishim shprehur dyshimin pr smundjen e Kols dhe mundsin e eliminimit t tij nga shrbimet sekrete greke. Dy dit para vdekjes s Kols, m 09.11.2000, s bashku me zotin Robo, e vizituam at prsri. Pak para se t ndaheshim, Aristidh Kola na tha: Ju lutem, mos ushqeni asnj iluzion; mua m vran dhe kshtu si me mua, kan vepruar edhe me dy kryetart e tjer t shoqats Marko Boari, t cilt vdiqn po nga leuemia. Un kto fjal ua kam thn t gjith miqve t mi.
M erdhi shum keq pr vdekjen e tij m 11 tetor 2000, at nat kur ekipi yn kombtar mundi me rezultatin 2 me 0 ekipin grek n Tiran.
Ne kishim humbur nj nga njerzit m t medhenj t kombit ton, q gjith jetn ia kushtoi shtjes shqiptare t Greqis e m tej.
Aristidh Kola u varros m 13 tetor 2000 n varrezat e Athins, i prcjell nga qindra e qindra shqiptar t Greqis dhe Shqipris.
N varrin e t madhit Aristidh Kola u vendosn kurora t shumta nga personalitete t ndryshme arvanitase t mbar bots, nga presidenti i Shqipris, Rexhep Meidani, si dhe kryeministri shqiptar, Ilir Meta.
Si e njoha kshilltarin e Kostandin Micotaqis
Ishte pranvera e vitit 1991 kur u drejtova pr t krkuar azil politik n nj zyr t Organizats s Kombeve t Bashkuara n Athin, q ndodhej pikrisht n rrugn Arakovis 39. Rastsisht, takova nj t njohur nga Himara, q kishte punuar si msues n Skrapar. Me kt njeri isha njohur n rrethana t vshtira, athere kur im at, Teki Malindi, e shptoi nga burgu pr veprimtari antiqeveri. M von, msova se ai ishte n lidhje me shrbimet sekrete greke dhe ishte n prpunim nga Sigurimi i Shtetit.
Himarioti m kshilloi q t mos krkoja azil politik, pasi sipas tij, t gjith zyrtart e ktij institucioni ndrkombtar, ishin agjent t shrbimeve greke. Po ashtu, sipas tij, kundr meje ishte edhe fakti se n krkesn e paraqitur pr azil, prmendej edhe veprimtaria ime pr pavarsin e Kosovs. Miku im, nisur nga kto, mendonte se nuk isha i prshtatshm as pr agjent dhe as pr azil politik, madje, do t prndiqesha deri n largimin tim nga Greqia, nj vend q nn peshn e ortodoksizmit ekstrem t kishs greke, do t poshtronte shqiptart, do t tallej me ta, pr mse 14 vjet me radh.
Nj dit maji t vitit 1991, miku nga Himara m ftoi n nj kafene, pasi do t takohesha me njerz tepr t fuqishm, q kishin n dor fatet e Shqipris s Jugut, t ashtuquajturin nga ultranacionalistt grek, Vorio-Epir. N at bised ishte edhe Nikos Grilaqis, kshilltar i kryeministrit grek Kostandin Micotaqis, Niko Benetis, avokat dhe prfaqsues i drejtprdrejt i Nikolas Gejxh, si dhe disa drejtues t shoqatave vorioepirote t Athins.
Ish-msuesi nga Himara m prezantoi si nj mikun e tij, jurist me prvoj n Shqipri. Ai kishte dal garant pr mua dhe dihej q gjithka q do t bisedohej, do t mbahej sekret.
T them t drejtn, u befasova kur n bised e sipr, Benetis, prfaqsues i Nikolas Gejxh dhe Kris Qirkos, kryetar i Federats Panepiriote n Amerik, Kanada dhe Australi, diskutonin pr coptimin e Shqipris, si dhe drejtimet q do t merrte politika greke n lidhje me kt.
Ishte muaji i pest i vitit 1991 dhe ne shqiptart q kishim ardhur n Athin nuk e kishim aspak t qart at q do t bhej me marrdhniet mes dy vendeve.
M tej, Niko Grilaqis tha se qeveria greke ka njerz n Shqipri, t cilt po punonin pr kt qllim. Ai tha se Nikolas Gejxh kishte marr kontakte me opozitn shqiptare, shum koh para ardhjes s demokracis dhe se po punonin shum pr t imponuar politikn greke kundr Shqipris.
Faktikisht, un nuk dija greqisht dhe prkthimin nga kjo gjuh e bnte msuesi nga Himara. Biseda nisi t merrte flak, sepse n kt koh, Antonis Benetis tha: Ne jua kemi dhuruar ekun e bardh. Ne i dham Partis Demokratike me miliona dhrahmi. Tani dhe priftin ton grek e kemi gati tia dhurojm Shqipris. Helenizimi i Shqipris sht shtje muajsh dhe ditsh. Menjher pas deklarimeve t tij, ai qeshte me t madhe. Isha tepr i tronditur nga ato q dgjoja dhe pas disa ditsh, shkova n ambasadn ton n Athin. Atje takova nj diplomat dhe i thash ato q kisha dgjuar. Ai m tha: Shiko t gjesh ndonj pun dhe mos u merr me kto gjra, se do t hash kokn. M von msova se ai ishte larguar pr n Amerik dhe se prfaqsuesi i shrbimit sekret shqiptar n ambasad, pas vitit 1992, ishte rekrutuar nga EIP-ja, Shrbimi Informativ i Greqis. Ky shrbim kishte investuar n Shqipri me qindra milion dhrahmi, duke vn n shrbim t tij biznesmen, njerz t veant e madje, edhe politikan, t cilt do t bnin msymjen totale, shkatrrimin e do gjje shqiptare deri n shkatrrimin e shtetit n Shqipri, si ndodhi n vitin 1997, por faktori ndrkombtar dhe miqt tan, bn q t dshtojn pjesrisht planet e shovinistve grek.
Takimi me agjentin sekret, Takis Themelis
Nuk do ta harroj kurr takimin n Kakavij me punonjsin e Shrbimit Informativ t Greqis, Taqis Themelis. Takimi ishte personal dhe lidhej me dyshimin q punonjsit grek n pikn e kalimit kufitar, kishin pr rregullsin e vizs sime.
Taqis ishte nga zona e amris dhe e zotronte gjuhn shqipe, pavarsisht se ai bnte sikur nuk e kuptonte at. Faktikisht, pas disa provokimeve, ai prmendi fjal n gjuhn ton. Megjithat, biseduam greqisht dhe n bised e sipr, kur ra fjala pr Jugosllavin, i thash se e kisha vizituar Beogradin dhe m kishte plqyer. Ai e miratoi at q prmenda. Athere, nuk mu durua dhe i thash: Ju shkoni n Beograd pr t bler dosjet e agjentve serb n Shqipri, t cilt m par i kishte n lidhje UDB-ja. Pas ksaj, zoti Taqis m pa rrept, m tha se duhet ta linim kt bised dhe krkoi q t sqaroja vetm problemin q kisha me vizn.
E thash at q prmenda m sipr, sepse kur kisha qen n Zvicr, kt gj po bnin edhe zvicerant me agjentt e tyre serbo-kosovar, t cilt i merrnin n lidhje, n shum drejtime.
Vizita e kryeministrit shqiptar n Athin
M 17 maj t vitit 1993, kur po shoqroja n kafen e mngjesit kryeministrin Aleksandr Meksi, ndjeva se optimizmi i tij si grip, m ishte ngjitur edhe mua. Ndrsa zoti Meksi po dilte nga hotel Grand Britania, pr t shkuar 500 metr m tutje n rezidencn e kryeministrit grek, besova me gjith shpirt se do t bheshin gjra mjaft t dobishme n marrdhniet mes Shqipris dhe Greqis, e sidomos, pr emigrantt shqiptar, q tashm e ndjenin deri n palc peshn e robrimit e t poshtrimit.
Mbaj mend se t dy kryetart e shteteve, i cilsuan bisedimet tepr konstruktive e rezultative dhe, madje, nuk harruan t citojn formuln e zakonshme se nj etap e re u el n marrdhniet dypalshe. Ndrkaq, Athina e kishte ln pa prgjigje ftesn e Tirans pr nnshkrimin e nj traktati miqsie e bashkpunimi. T dy burrat e shtetit, Micotaqis dhe Meksi, nuk dhan hollsira pr kt. Po at nat, un do t pyesja ministrin e Jashtm, Papakostandinu, nse pati ndonj problem n bisedime q nuk e mundsoi nnshkrimin e ktij traktati, por ai m tha se nuk kishte ekzistuar ndonj problem n to.
N t vrtet, sinjali i par se dika nuk kishte shkuar mir n bisedime, u dha t nesrmen n gazetn Elefthero Tipos, e cila sht nj nga gazetat m t mdha t Partis Demokracia e Re, q ishte n pushtet.
Me nj titull, q zinte gjysmn e faqes s par, gazeta jepte alarmin: Po ligjrohen shqiptart. Vetm disa or m pas, zdhnsi i qeveris, Vasilis Manginas, do t deklaronte para gazetarve se mes Micotaqis dhe Meksit nuk ishte diskutuar fare shtja e emigrantve klandestin shqiptar. Ishte ndoshta hera e par q zdhnsi e prgnjeshtronte shefin e vet. Nse, Micotaqis, n konferencn pr shtyp kishte thn se po shqyrtohej mundsia e nnshkrimit t nj marrveshjeje q do t ligjronte pranin n Greqi t shqiptarve si punonjs sezonal, zdhnsi thoshte se nuk ligjrohet asnj shqiptar n Greqi dhe se ato q shkruheshin, nuk i prgjigjeshin realitetit. Nga ana tjetr, n deklarimin e saj presidentja e Institutit Shtetror t Fuqis Puntore thonte se do t jepeshin 30 mij leje pune pr t papunt e Shqipris fqinje e se kta puntor do t aktivizoheshin n punt e stins n bujqsi. M 18 maj gazeta Ta Nea e paralajmronte me tone m t buta ligjrimin e emigrantve kur shkruante: Me nj tjetr trheqje t pals greke n shtjen e emigrantve klandestin, u realizua n Athin takimi Micotaqis-Meksi. Natyrisht, mes ktyre deklaratave, nuk ishte i vshtir qndrimi kontradiktor i Micotaqis, i cili bnte loj me dy porta...
Panorama
swe_Latn spa_Latn als_Latn als_Latn bjn_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn vec_Latn