als_Latn uzn_Latn bos_Latn
Nga Algert Sk�nderi
N� Shqip�ri ka 300 mij� bullgar�, por n� shkall� t� ndryshme jan� t� asimiluar, kjo �sht� deklarata e historianit Bozhidar Dimitrov, nj� ish minist�r dhe momentalisht drejtor i Muzeut Komb�tar t� Historis� n� Bullgari. Ai shpjegoi se b�het fjal� p�r popullat�n e vjet�r bullgare q� nga koha kur shteti bullgar ishte i shtrir� n� gjith� Ballkanin. N� shekullin e 13-t�, vendi yn� humbet kontrollin mbi k�to toka, por popullsia mbetet. Ne mund t� kontrollojm� me leht�si se sa bullgar� ka n� Shqip�ri, n�se nes�r njoftohet se do t� jepet shtet�si bullgare br�nda 24 or�ve p�r at� q� deklaron se ai �sht� nj� bullgar etnik, at�her� un� jam i sigurt se do t� behen m� shum� se numri i tyre i v�rtet�, nga 300 mij� do t� jet� rreth 1,5 milion� , tha Dimitrov p�r agjensin� e lajmeve Fokus koh� m� par�.
Tani q� ēdo dit� e m� shum� n� Shqip�ri po afrohet regjistrimi i popullsis�, n� Bullgari shtohen debatet p�r komunitetin bullgar k�tu dhe jepen shifra nga m� t� ndryshmet, gj� q� e ēon komunitetin bullgar gati sa gjysma e popullsis� s� Shqip�ris�. T� habitur gjithmon� m� pyesin p�r v�rtet�sin� e k�tyre lajmeve miq t� mij Goran� t� Bullgaris�, por q� atje njihen me emrin Pumak.Pumak�t kan� qen� gjithmon� populli m� mik i shqiptar�ve, sepse n� t� gjitha etapat i ka bashkuar e nj�jta kauz�. Pasi jan� nj� popullsi autoktone ballkanase dhe jetojn� kryesisht n� Trak�n e vjet�r.
Gjat� perandoris� s� par� bullgare, e ardhur nga Mongolia n�n drejtimin e Asparukh Khanit n� vitet 680/681, Trakia dhe shum� mbret�ri t� asaj kohe pushtohen. N� ato vite vijn� dhe misionar�t e par� arab� musliman� n� rrug� detare n�p�rmjet Qipros, dhe shum� nga popullsia vendase qoft� e Qipros apo qoft� e Trakis� kthehen n� musliman�.
K�shtu, n�n sundimin e khan�ve popullsia vendase ka religjione nga m� t� larmishmet siē v�rtetohet dhe nga let�rk�mbimet 2 shekuj m� von� midis Boris Khanit t� par� (Khan 852-889) dhe Pap�s Nikolo i par� (Pap� 858-867). Boris Khan n� at� koh� dhe pse ishte prij�s nuk quhej Car, por Khan, sepse nuk kishin shum� koh� q� bullgar�t kishin zbritur nga malet e Mongolis�. Mes let�rk�mbimit t� k�tyre t� dyve gjenden letra ku Papa veē t� tjerash e qorton Boris Khanin q� sapo ishte b�r� i krishter� me emrin Mihail (i pari nga khanet i kthyer n� t� krishter�) t� mos l�r� m� predikues arab� t� cil�t kan� hapur islamin n� popullat�n e perandoris� bullgare dhe t`i p�rzer� t� gjith� pasuesit e k�saj feje.
K�shtu fillon dhe gjenocidi i par� ndaj k�saj popullate e cila ishte autoktone dhe p�r t� mbijetuar u shp�rnda n�p�r malet e perandoris� bullgare ku pjes� e s� cil�s ishin dhe trojet shqiptare. Shumica e tyre ngelet n�p�r malet e Rodopeve, q� shtrihen n� gjith� bullgarin� jugore dhe n� nj� pjes� t� greqis� veri-lindore. N� trojet shqiptare kjo popullsi shtrihet kryesisht n� Gollobord� dhe n� malin Sharr, q� ndahet mes Maqedonis�, Shqip�ris� dhe Kosov�s. N� fshatrat e k�tij mali n� Maqedoni, jan� gjetur dhe shkrime fetare islame q� datojn� shekuj para perandoris� osmane.
Fakt �sht� se pumak�t n� t� gjitha malet e Ballkanit ku ndodhen kan� t� nj�jt�n tradit� dhe t� nj�jtin dialekt t� sllavishtes, dhe q� ndryshon nga bullgarishtja.P�rpjekjet e pumak�ve p�r te pasur shtet kur po binte perandoria osmane u realizuan n� 1878 me krijimin e republik�s Tamrash, por shum� shpejt republika ra me zgjerimin e bullgar�ve t� cil�t ishin t� favorizuar nga rus�t duke b�r� k�shtu gjenocid mbi popullsin� pumake. Zona ku shtrihej republika Tamrash e pumak�ve p�rbente afro 40% t� territorit t� Bullgaris� s� sotme.Bullgaria mbasi fitoi pavar�sin�, luftonte p�r t� zgjeruar territorin e saj duke dashur t� kishte p�rs�ri perandorin� e dikurshme. Por pumak�t t� ndihmuar dhe nga shqiptar�t mbronin republik�n e pumk�ve Tamrash.
Kjo �sht� dhe arsyeja q� n�p�r malet e Rodopit jan� me mijra persona shqiptar� t� cil�t kan� mbiemrin Arnaudov. Vet�m n� facebook po te k�rkosh nuk ja gjen dot fundin list�s s� mijra personave q� dalin me k�t� mbiem�r, por shumica me emra bullgare pasi komunizmi ndalonte ēdo em�r q� nuk ishte i krishter�. Dhe me e keqja �sht� se n� regjistrimin e para 4 muajve n� Bullgari k�ta shqiptar� t� mbetur atje jan� t� regjistruar si bullgarĖ pasi nuk njihej n� formular komb�sia shqiptare, por kjo �sht� nj� tem� tjet�r dhe nuk �sht� ky q�llimi i shkrimit.Ne 1912-1914 pati nj� tjet�r gjenocid mbi k�t� popullsi, duke e konsideruar popullat�n si mizore dhe turke (nj�soj siē b�nte Greqia me ēam�t. Por bullgar�t duke ndjekur e vrar� k�t� popullsi, dep�rtuan edhe n� qytete si Pogradeci, Elbasani dhe Dibra. Shqiptar� e goran� s� bashku, luftuan kundra bullgar�ve duke mbrojtur vendin ton�.
Gjat� viteve 1948-1952 pumak�t u shpron�suan dhe n� mas� u detyruan t� largoheshin nga malet e Rodopeve duke i shp�rndar� n�p�r Bullgari, duke i l�n� pa t� drejta p�r tu b�r� an�tar� t� qeveris� apo zyrtar�.
N� 40 vite komuniz�m, diktatori Teodor Zhivkov, nxjerr ligje q� ndalonin ēdo fe e cila nuk �sht� fe bullgare dhe ēdo veshje apo gjuh� e cila nuk �sht� bullgare, gjithashtu dhe emrat t� cil�t nuk jan� bullgar duhet t� nd�rrohen. Kush nuk ishte dakort me kete vendim ishte i lir� t� ikte jasht� vendit ose t� burgosej. Keshtu ndodhi q� Turqia hapi dyert p�r mbi 800 mij� pumak� n� vitet `70 sipas statistikave zyrtare turke. Pjes�s q� mbeti n� Bullgari, ju ndryshuan emrat e tyre dhe emrat e mbi 2000 fshatrave, madje edhe emrat e varreve q� nuk ishin emra bullgar� ortodoks u hoq�n.
Kjo ndodhi sepse Zhivkov ndjente rrezikun se me rritjen demografike q� kishin pumak�t ndaj bullgar�ve shum� shpejt ata do rik�rkonin republik�n e tyre Tamrash ose do ishin shumic� ne Bullgari.Duhet t� binte komunizmi, dhe n� 29 dhjetor t� vitit 1989 pumak�t v�rshuan n� sheshin e Sofjes duke k�rkuar rikthim te emrit t� tyre, gje q� m� von� u miratua me ligj, por t� shp�rngulurit n� Turqi nuk u kthyen m�.
Edhe pse ju kthye me ligj emri i vjet�r musliman, vet�m pumak�ve q� mbajn� emrin ortodoks mund ti ket� vler� diploma q� kan� marr� gjat� komunizmit, ndryshe nuk gjejn� dot pun� pasi diploma nuk ka vler�, e jo m� t� z�n� vend n� administrat�. Pra vazhdon propaganda q� k�t� popullsi ta asimilojn�, dhe nuk i �sht� kthyer e drejta e emrit 100%. Por duket se edhe mbas hyrjes s� Bulllgaris� n� Bashkimin Europian, keqtrajtimi i k�saj popullate t� pad�shiruar n� Bullgari vazhdon ende duke i konsideruar ata si nj� fatkeq�si natyrore.
Aktivist� t� partise Ataka, nj� parti nacionaliste bullgare n� 20 maj 2011 (pra 5 muaj p�rpara),duke mbajtur edhe parrulla n�p�r duar se nuk kan� vend pumak�t n� Bullgari, t� veshur me rroba t� zeza dhe t� pajisur me shkopinj e hekura n�p�r duar, sulmojn� pumak�t n� qend�r t� Sofjes brenda n� xhami n� koh�n e faljes pasi ishte dit� e premte, dhe kjo ishte nj� protest� e lajm�ruar m� p�rpara n� polici. Si pasoj�, pati disa pumak� t� plagosur me fraktura dhe me plag� t� r�nda, nd�rkoh� q� u dogj�n tapetat e xhamis�. Nuk mund t� num�roj incidentet q� ndodhin ēdo muaj n� mbi 1,267 xhamit� e Bullgaris� nga ana e nacionalistave bullgar� t� cil�t vizatojn� n� ēdo xhami kryqa dhe shkruajne muret e xhamive duke i konsideruar pumak�t sijo-bullgar�.
Edhe pse Sofja ka pasur 44 xhami, momentalisht ndodhet vet�m 1 xhami funksionale dhe t� tjerat ose jan� prishur ose jan� kthyer n� kisha. Duke i pasur para sysh k�t� realitet q� ata jetojn�, miqt� e mi pumak� shprehen t� habitur n� at� ēka flasin mediat ēdo dit� n� Bullgari. Shohin se n� kanalet televizive bullgare transmetohen pamje t� Gollobord�s apo t� malit Sharr dhe komentohen n�p�r studio si popullsi bullgare. Ku n� fakt k�ta jan� njer�z t� cil�t flasin t� njejt�n gjuh� sllave si pumak�t, kan� t� nj�jt�n tradit�, t� nj�jt�n fe, t� nj�jtat k�ng� popullore, dhe t� nj�jtat veshje si qeleshja q� bullgar�t para 5 muajsh para kamerave gjat� protest�s e shqyen me thik�, apo edhe veshjet e grave jan� t� nj�jta, t� cilat n� Bullgari kan� qen� t� ndaluara pasi nuk jan� veshje bullgare. Habia m� e madhe p�r ta �sht� kur shohin n�p�r gazeta emra pumak�sh t� cil�t jetojn� n� Shqip�ri dhe thon� jemi bullgar�. Kur n� t� v�rtet� kjo popullsi q� kryesisht shtrihet n� Trak�n e vjet�r, ka ardhur n� trojet shqiptare vet�m e vet�m p�r t� shp�tuar l�kur�n e tyre nga bullgar�t. Arsyeja q� po e b�j k�t� shkrim ka lidhje n� veēanti me goran�t q� e deklarojn� veten si bullgar� n� Shqip�ri. Nd�rsa ata pak ortodoks� mund ta quajn� veten bullgar�, grek� apo maqedonas siē po ndodh n� Presp�.
Un� pyes po musliman�t tan� ēfar� i shtyn q� po bullgarizohen? A e din� ata fatin e musliman�ve n� Bullgari, apo ju intereson vet�m pashaporta europiane? Kan� mbir� si k�rpudha mbas shiut disa shoqata bullgare t� hapura vitet e fundit n� Shqip�ri. Me e ēuditshmja �sht� nj� shoqat� e hapur n� em�r t� nj� rilindasi bullgar Ivan Vazov i cili n� novelat dhe poemat e tij nxit luft� kundra pumak�ve, q� ai i quan mizor� dhe vras�s t� bullgareve.
Nj� nd�r poemat e tij titullohet Kujtimet e Batak ku autori tregon p�r rr�fimin e nj� f�mije q� e imagjinon i cili ka par� me syt� e tij si i �sht� vrar� n�na dhe babai me plumb, ka par� xhaxhan� si i jan� prer� gjymtyr�t me hanxhar, dhe gjyshen sesi gjaku i rridhte nga ēatia, sipas autorit k�to masakra i b�jn� pumak�t kundra bullgar�ve, e gjithashtu n� poezi vriten edhe 200 vajza q� ishin n� kish� t� cilat digjen te gjalla bashk� me kish�n. N� fund f�mij�n e vog�l e mbajn� t� burgosur n� fshatrat e pumak�ve. Pra, autori jo vetem q� imagjinon, por tregon edhe horror n� poezit� e tij, duke i b�r� bullgar�t t� mendojn� se t� gjitha fatkeqsit� i kan� nga pumak�t. K�shtu autori b�n thirrje p�r hakmarrje ndaj popullsis�, gj� e cila ndodh n� 1912 ku vriten mbi 20 mij� pumak� dhe nuk dihet numri i sakt� i t� shp�rngulurve pasiq� Bullgaria merr p�rfundimisht Republik�n Tamrash.
Duke hulumtuar p�r k�t� shoqat� e cila �sht� hapur n� em�r t� nj� poeti t� ēmendur i cili b�nte thirrje p�r masakra, m� rezulton se kjo shoqat� bullgare �sht� e themeluar nga Zehrudin Dokle i cili �sht� goran (pumak), dhe nuk ka asnj� lidhje as me bullgaret t� cil�t identitetin e tyre e kan� krijuar m� von� se pumak�t t� vinin n� malet e trojeve shqiptare, e as me fen� apo traditen e tyre, ku p�r k�t� shkak jan� p�rz�ne nga vendi i tyre dhe kan� ardhur ne Shqip�ri. Me fjal� t� tjera �sht� nj�soj sikur nj� ēam t� hapi shoqat� me emrin e Napoleon Zerv�s q� i ka vrar� ēam�t, dhe t� thot� se ēam�t jane grek�. Ose nj� boshnjak i Shijakut t� krijoj� shoqat� me emrin e Radko Mladiē dhe t� thot� se ne jemi serb� dhe t`i pajisi me pashaport� serbe bosnjak�t. Ose edhe ti kthej� n� fen� e t� par�ve, siē v�llai i Zehrudinit, Namik Dokle akuzonte Berish�n vite p�rpara se po islamizonte shqiptar�t sepse u fut�m ne konferenc�n islamike.
Mjafton nj� klikim tek faqja familjadokle.com p�r t� par� se disa nga antar�t e k�saj familje jan� t� martuar me bullgar�, dhe duke uruar njeri tjetrin festat e krishtera. Lind pyetja se ēfar� lidhje ka sot Zehrudini me Bullgarin� p�rveē se shkel mbi kockat e gjysh�rve te tij? P�rgjigjen e gjej n� nj� intervist� t� tij n� 4 korrik 2010 p�r agjensin� e lajmeve Fokus. Aty Zehrudini i intervistuar si drejtor i shoqat�s Ivan Vazov tregon p�r takimet e tij gjat� viteve t� nivelit t� lart� p�r ē�shtjen e minoritetit me ish-presidentin Petar Storjanov dhe ish-kryeministrin Simeon Borisov dhe me shum� intelektual� t� tjer�. N� intervist� tregon se �sht� i lumtur q� tashm� Bullgaria ka nj� ministri p�r bullgar�t jasht� kufijve. Tregon se p�r t� marr� nj� pashaport� bullgare duhet t� shkosh 4 her� n� Bullgari, dhe ankohet pse nuk jepen pashaporta me an� t� ambasad�s n� Shqip�ri. Pra n� k�t� m�nyr� Zehrudini shpreh pak�naq�sin� e tij p�r kthimin e ngadalt� t� goran�ve n� bullgar�. N� intervist� nd�r t� tjera thoshte dhe se goran�t e malit Sharr, kan� t� nj�jta tradita me bullgar�t. Gj� t� cil�n me siguri Zehrudini e ka par� tek pumak�t. Pra nj�soj sikur nj� shqiptar t� shoh� n� lugin�n e Preshev�s popullsin� atje, dhe t� thot� se shqiptar�t kan� t� nj�jtat tradita me serb�t dhe ne jemi serb�. N�se pumak�t jan� bullgar�, athere p�rse Bullgaria nuk k�rkon minoritetin e saj n� turqi ku dihet se atje jan� miliona? Rasti m� i fundit ajo e shp�rnguljes s� popullsis� gjat� koh�s s� komunizmit. Po n� Greqi p�rse nuk e k�rkon minoritetin e vet atje? Jan� qindra fshatra t� pumak�ve n� Greqi t� cil�t edhe ata jan� musliman� sllav� fol�s.
Ne biografin� e Zehrudin Dokles q� nuk ka l�n� faqe interneti pa e hedhur vihen re aktivitete nga m� t� ndryshmet t� j�t�s s� tij si nj� intelektual i rrall� i rruzullit tok�sor. Ajo q� mua m� vret syt� �sht� se nga viti `88 deri n� vitin `99 biografia e tij �sht� bosh , duke fshehur k�shtu faktin q� ai ishte punonj�s i ambasad�s shqiptare n� Bullgari. Pyes: vall� pse duhet ta fsheh� k�t� fakt? Takimet q� i ka b�r� me president� e kryeministra bullgar� kan� qen� si kryetar shoqate siē deklaron, apo si p�rfaq�sues i shtetit shqiptar kur punonte n� ambasad� dhe si v�llai i nj� prej politikan�ve m� n� z� n� vend? Ideja q� t� b�hej bullgar ishte p�rpara se t� punonte n� ambasad�, apo kur shkoi atje pranoi t� punonte p�r bullgar�t?N� nj� intervist� p�r revisten Geografija 21 pyetjen nga gazetari Petar Stefanov drejtuar profesorit goran Romeo Eftimi, se a kan� marr� pjes� n� jet�n publike dhe politike bullgar�t n� Shqiperi? Profesori me krenari tregon p�r jet�n politike t� Namik Dokles. Pra ne kemi pasur nj� zv/kryeminist�r dhe kryeparlamentar bullgar dhe nuk e kemi ditur. Nuk e dijm� akoma n�se Namik Dokle ka marr� pasaport� bullgare apo �sht� akoma me ne musliman�t shqiptar�? Pasi nga ne ka marr� edhe votat disa mandate rrjesht.P�r fat t� keq i njejti problem ndodh edhe me Maqedonasit, te cil�t edhe pse jan� n� kriz� t� identitetit t� tyre, nuk ngurrojn� t� hapin kurse t� gjuh�s maqedonase n� Shqip�ri. Rasti m� i fundit �sht� deklarata e Ministris� s� Pun�ve t� Jashtme t� Maqedonis� ku thon� se n� Shqip�ri ka 120 mij� maqedonas. Themelues i nj� shoqate q� quhet shoqata e minoritetit bullgaro-maqedon n� Shqip�ri �sht� dhe Selim Muēa, ku momentalisht drejton Komunitetin Musliman Shqiptar. Dihet q� maqedonas musliman nuk ka, dhe kjo ishte arsye se p�rse gjat� luft�s s� 2001, goran� e shqiptar� bashk� ishin bashk� p�r t� mbrojtur t� drejtat e tyre. Dhe shum� xhami t� goran�ve, veēan�risht n� Prilep dhe Manastir, u dogj�n, nd�rkoh� q� shum� prej tyre u perzun� nga sht�pit� dhe ju dogj�n pronat n� m�nyr� q� t� mos kthehen m�. Manastiri nj� qytet q� n� vitin 1945 kishte 83% musliman�, tani ka me pak se 10%. Muajin e fundit kryetari i partis� t� goran�ve ne maqedoni Fijat Canovski bashk� me 3 deputet� t� k�saj partie refuzuan t� regjistroheshin si maqedonas musliman�, nd�rsa 2 dit� pas d�shtimit t� regjistrimit t� popullsis� n� Maqedoni, kryeministri i Maqedonis� N.Gruevski viziton Gollobord�n duke shp�rndare kapele e flamuj maqedonas.Z.Muēa duhet t� deklaroje qart� n�se �sht� me Shqip�rine apo me Maqedonin�? Se kjo sjellja e gollobordasve/goran�ve tan� si Selim Muēa dhe Namik Dokle q� p�r nat� kadri han� buk� s�bashku para kamerave sikur nuk shkon.Duket se nga t� gjitha k�to paradokse, shteti shqiptar �sht� paradoksi m� i madh kur pranon aplikimin e standarteve t� dyfishta. Kur pranon q� popullsia e vet t`i kthehet n� greke, dhe harron q� shqiptar�t n� Greqi jan� vrar� dhe u jan� marr� tokat. Harron se ka mijra shqiptar� n� Bullgari, dhe lejon q� Bullgaria n� territorin e Shqip�ris� t� marr� nj� popullsi q� nuk �sht� e saj. Harron q� n� maqedoni shqiptar�ve u shkelet e drejta n� mes t� dit�s dhe k�rkon ti jap� t� drejta minoritetit maqedon q� nuk ekziston. //mesazhi
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn