als_Latn uzn_Latn slv_Latn
Pas studimit "Shqipria, odiseja e pabesueshme e nj populli parahelen", Mathieu Aref krkon t hap nj tjetr debat mbi historin e vrtet t Greqis
A mos ka qen i mbivlersuar vendi i grekve n historin e Gadishullit Ballkanik dhe, me sa duket, vetvetiu e pa nxjerr pikpyetje ne jemi msuar ta ngjisim deri n periudhn Mikeniane, e madje edhe m tej dhe ta vendosim pothuajse natyrshm si t ket qen faktori thelbsor i historis s ktij rajoni? T varur pas shum shekujsh kulture klasike, nga imazhi q helent i japin s kaluars s tyre a mos, pr shkak t tyre, kemi harruar se kultura t tjera, t cilat nuk ishin aspak greke kan ekzistuar n kt pjes t Evrops dhe mund ta ken ndihmuar at, duke i dhn fizionomin q tashm sht e saja, pikrisht n momentin kur "mrekullia greke" shfaqi nj qytetrim, trashgimtar t t cilit n shum aspekte ne ende jemi? Kto jan dy pyetje q profesor Dominique Briquel i Universitetit t Sorbons, ngre pasi lexon librin e par t studiuesit me origjin shqiptare Mathieu Aref, "Shqipria, odiseja e pabesueshme e nj populli parahelen". I botuar gati nj vit m par, ky libr ngriti nj debat, duke prekur nj tem delikate dhe hedhur hipoteza mbi origjinn e vrtet t Greqis. Aref ravijzonte nj bot tjetr, s cils grekt i detyrohen pr nj pjes jo t vogl t s kaluars s tyre. Kur e pyetm Aref gjat nj bisede q patm me t pas botimit t librit se cilat jan pikat e forta q, sipas tij, argumentojn faktin se shqiptart jan m t lasht se grekt n Ballkan, ai u prgjigj:
"Thjesht sepse ata rrjedhin prej pellazgve, t cilt, sipas vshtrimit unanim t autorve m t vjetr grek (Hekateu i Miletit, Helanikos i Mitilens, Herodotit, Tuqididit, pr t prmendur ktu m t shquarit), u transmetoi grekve mitologjin, kultet, si dhe nj pjes t madhe t kulturs e gjuhs s tij. Do m kthehen e t m thon se prse ata rrjedhin prej pellazgve e jo prej ilirve. Sepse, n fakt, ssht vese i vetmi dhe po i njjti popull. Pr shum shqiptar dhe pr nj pjes t mir t specialistve t epoks komuniste, shqiptart mund t rridhnin vetm e vetm prej ilirve! Faktikisht, e pr udi, pak specialist kan ndrmarr udhn e studimeve mbi pellazgt. Edhe pas pothuaj njqind vjetsh, vetm tre shqiptar kan shkruar mbi kt popull, Adhamidhi, Spiro Konda dhe Dhimitr Pilika. Dhe sht shum pak! Kur shum studiues t huaj kishin kuptuar ndrkoh rolin dhe rndsin e pellazgve para mbrritjes s grekve. Prse pra ilirt e kan prejardhjen prej pellazgve? Kta t fundit kishin trevat e tyre nga Atlantiku deri n Detin e Zi dhe prej dy brigjeve t Danubit deri n Egje dhe n Azin e Vogl. Emri i pellazgve mbetet nj emrtim prgjithsues, duke qen i prshkruar si popull i lasht parahistorik, i quajtur emrtim prgjithsues dhe duke qen i prshkruar si popull i lasht parahistorik i quajtur shpellagji, q do t thot njerzit e guvave".
Pr t, qllimi i ktij libri ishte vnia n vend e s vrtets, asaj t vrtete q historia e ka argumentuar jo n favor t shqiptarve. Pellazgt, sipas tij, jan ilirt e mvonshm, t cilt u hodhn n nj cep t historis dhe shum pak studiues u rrekn t merreshin me ta. Por, pikrisht nga pellazgt nis shpjegimi i gjith asaj historie "t shkruar keq", sipas Aref, q e bn rolin e grekve t mbivlersuar ende n ditt e sotme.
Por, ndrsa ka kaluar vetm nj vit nga debatet q u ngritn n nivele akademike, pr kt libr Aref i ka dorzuar shtpis botuese t tij n Shqipri "Plejad" nj tjetr libr q ka t bj srish me Greqin. "Jam i sigurt se edhe ky libr do t ngjall debate t forta, n qarqet shkencore dhe akademike, apo n shtyp", na thot Aref.
Libri quhet "Greqia (mikenasit=Pelazg) ose zgjidhja e nj enigme", dhe sipas botuesit Ndriim Kulla, pritet t dal kto dit n treg.
Hulumtimet e Aref kt her shkojn n zemr t historis s Greqis, pr t dal me konkluzione q hedhin posht at far historia na ofron pr kt fqinj tonin. Po prse Aref zgjedh Greqin pr t hulumtuar mbi t vrtetat apo t pavrtetat e historis, apo shkencs ndr shekuj, kur mund t merrej me nj vend tjetr t Ballkanit?
N nj bised pr librin "Odiseja e pabesueshme e nj populli parahelen" ai shprehej: "Un mendoj q aktualisht ka argumente t mjaftueshme, prova dhe elemente t spikatura, q u lejojn historianve, studiuesve dhe dishepujve t tyre t rishkruajn historin e Greqis parahelenike. Nse mund t them Greqia parahelenike, kjo ndodh sepse historia e Greqis strico sensu (ajo para shekullit VIII para Krishtit) sht e njohur dhe e klasifikuar pothuajse sakt. Praktikisht sht thn gjithka pr at Greqi "strico sensu", t cils un nuk mund ti shtoj dot asgj".
"Greqia (mikenasit=Pelazg) ose zgjidhja e nj enigme", sht nj hulumtim shkencor i bazuar n vite t tra krkimesh dhe i bazuar sipas Aref n argumente t sakta. Pr kt studiues ka ardhur koha pr t folur hapur pr ato tema q ndoshta duken "tabu" dhe duket se do t rrzojn nj prfytyrim t ngritur n vite. Le t ndalemi n disa argumente q Aref na i jep para botimit t librit. "T thuash (si dgjoj dhe lexoj aty-ktu) se greqishtja ka mbetur deri n fund t shekullit XIX t ers son gjuh e t diturve, e cila nuk ka qen folur fare nga populli grek apo se ky popull fliste vetm dialektin arvanitas (dialekt shqip i Atiks dhe i rajoneve t tjera t Greqis), kjo sht pr mua jo vetm nj lajthitje, por edhe nj pavrtetsi e dukshme. Ka ekuivok dhe gabime vlersimi, t cilat un do t prpiqem ti sqaroj m posht. Nga ana tjetr, kur un lexoj ose dgjoj edhe se emri grek sht prdorur vetm pas pavarsis s Greqis, n vitin 1830, kjo gjithashtu sht nj pavrtetsi e dukshme dhe e papranueshme. Shtoj se periudha otomane (katr shekuj mbisundim), kur Turqit u prpoqn t zhduknin, madje t luftonin panhelenizmin dhe gjithka q ishte greke, nuk mund t bj q t harrohet historia, gjuha dhe qytetrimi grek. Ky lloj mllefi sht jo vetm foshnjarak, por i pakuptimt, i dmshm dhe i dnueshm. Pra, le ta shprfillim do shovinizm t tepruar dhe do orb t dmshme", thot Aref.
Sipas tij, dialekti arvanitas ka qen nj dialekt i folur n rajone t shumta t Greqis, megjithse n Epirin e Jugut flitet dialekti tosk. Por kjo nuk sht arsye pr t pohuar se e gjith Greqia fliste dialektin arvanitas! Sipas tij, "historia duhet rivendosur n kontekstin e epoks".
"Gjat pushtimit otoman, shqiptart arritn suksese. N t vrtet, n kt periudh ata gjenden kudo, pr ata flitet n t gjith pellgun mesdhetar (zyrtar t lart t Perandoris Otomane, guvernator, vezir, ushtarak t lart, arkitekt, mercenar etj.), dhe u shquan pr trimrin e tyre, besnikrin dhe aftsit e tyre. Jan t shumt ata q zn poste t rndsishme qysh me ardhjen e Perandoris Otomane, n shekullin XIII deri n Revolucionin Turk, t organizuar nga xhonturqit, organizat patriotike turke, e cila midis protagonistve t tjer prfshinte shum shqiptar ose turq me zanafill shqiptare, ndr t cilt Ataturku. Heronjt e pavarsis greke, n pjesn m t madhe ishin shqiptar t rajoneve shqipfolse dhe n veanti nga Epiri. Ndr kta mund t prmendim Boarin, Zavallas, Bubulinn dhe t tjer jo m pak t shquar. Pra, n planin gjeopolitik sht e qart se shqiptart e ksaj epoke luajtn nj rol t rndsishm n kt rajon t Ballkanit jugor dhe t pellgut mesdhetar. Q n Parlamentin grek ka pasur (si kam dgjuar apo e kam lexuar diku) orator t cilt brtisnin n dialektin arvanitas, kjo nuk m habit aspak, pasi drejtuesit e mdhenj dhe protagonistt e pavarsis greke merret vesh se ishin arvanitas", thot Aref.
Sipas tij, historia sot nuk mund t ribhet, por t paktn ta rishkruajm duke sjell aty korrigjimet dhe modifikimet e nevojshme. "Pra, duhet t rivendoset e vrteta nprmjet argumentesh bindse dhe t arrijm q t pranohet (n mjediset shkollore dhe universitare) se asnj tregues nuk e provon ekzistencn e helenve prpara shekullit VIII para Krishtit dhe q gjuha pellazgo-ilire sht n zanafill t greqishtes, latinishtes, keltishtes dhe si rrjedhoj edhe e gjuhve t tjera t nj trungu ose t lidhura ngusht me at (nnkuptohet, prve gjuhve m t vonshme, t prhapura n Evropn Lindore n shekujt VI-X pas Krishtit)", thot ai. Sigurisht q do t jen historiant ata q do t pranojn apo t hedhin posht me konkluzionet e tyre teorit e ngritura nga Aref n kt libr.
Por vet ky studiues thot se do gj sht e bazuar n fakte, por prse Aref duhet t humbte kaq vite duke u marr me kto studime.
"Gjithnj kam qen mosbesues", thot ai. "Kam kaluar n shosh gjithka q kam mundur t lexoj, t dgjoj ose t studioj, duke i mshuar gjithkaje pro dhe kundr tyre, duke verifikuar burimet dhe saktsin e teksteve. N veprat e mia un nuk i prkrah aspak disa autor, t cilt nuk kan kryer nj pun koherente, rigoroze ose t mbshtetur n argumente bindse, me vend, si dhe me referenca t verifikueshme. Un nuk jam gjithmon i t njjtit mendim me disa autor, t till si Robert d`Angelys (un e kam lexuar volumin e tij vetm pasi kam shkruar rreshtat e fundit t dy veprave t mia), Nermin Vlora-Falaski (t ciln e kam njohur dhe e kam takuar) apo Catapanon (kta t fundit un nuk i citoj fare dhe nuk figurojn n bibliografin e librave t mi) dhe t tjer akoma, vrtetsia e t cilve, mungesa e drejtsis dhe e besueshmris apo fantazia e t cilve vetm se mund ta dmtojn vrtetsin e historis parahelene (Ballkan, Mesdhe dhe Evrop Qendrore) dhe historin e t parve t shqiptarve. Pr sa i takon Faverialit dhe Aridhisti Kols, nuk m sht dhn rasti t lexoj veprat e tyre (t lexuarit e asaj q shpreh prmbajtja e librave t tyre, nuk do ta kishte ndryshuar asgj n studimet dhe hulumtimet e mia)", thot Aref.
Ai u ka besuar autorve t lasht, pasi ata kan qen, jan shum m pran ngjarjeve q i kan paraprir ata ose realitetit t epokave t tyre respektive se sa disa autorve modern, t cilt jan bazuar n "t pranuarn prgjithsisht", n prllogaritje me hamendje t do lloji qofshin, n informacione t paverifikueshme, n bindjet e tyre vetjake ose vlersimet e tyre. "Pra, mprehtsia e syrit kritik (konstruktiv) imponohet n kt fush t vshtir, t palvruar dhe t mbushur me t papritura, e cila sht historia parahelene", thot Aref.
Mathieu Aref ka lindur n Kajro. Prindrit e tij kan lindur n krahinn e Matit. Tashm ai jeton n Franc dhe i sht dedikuar prej vitesh hulumtimit t historis.
http://www.gazeta-shqip.com/artikull.php?id=38058
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn