als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Ndonėse nė historinė zyrtare pėr shekuj me radhė thuhet se Kristofor Kolombo ishte personi i parė qė zbuloi Amerikėn, nė mediat botėrore qarkullon njė artikull i cili pretendon se dijetari mysliman aziatik, Abu Rayhan el Biruni, zbuloi shekuj mė parė kontinentin, para se Kolombo ta ketė bėrė njė gjė tė tillė.
I publikuar nė History Today, S. Frederik Starr sqaron se njė dijetar mysliman nė fakt e ka zbuluar Amerikėn, para se Kolombo tė niste rrugėtimin e tij, nė vitin 1498, raporton worldbulletin.net.
Sipas artikullit nė fjalė, Ebu Rayhan al-Biruni, i cili thuhet se ka lindur nė vitin 973, nė vendin ku sot ėshtė i njohur si Uzbekistan, ishte personi i parė qė kishte deklaruar zyrtarisht se ekziston njė masė e pazbuluar e tokės nė oqean, nė mes tė Evropės dhe Azisė, transmeton Telegrafi.
Edhe pse al-Biruni, i cili bėri deklaratėn nė fillim tė shekullit tė njėmbėdhjetė, asnjėherė vetė nuk kishte hedhur sytė mbi Amerikėn e sotme, ekspertiza e tij nė gjeografi dhe hartė e ēoi atė nė pėrfundimin se bota e njohur e cila u shtri nga brigjet perėndimore tė Evropės dhe Afrikės nė brigjet lindore tė Azisė llogaritet vetėm pėr dy tė pestat e botės.
Njohuritė e tij rreth gjuhėve tė Lindjes sė Mesme dhe Indisė, si dhe njohuritė e tija nė matematikė, astronomi, mineralogji, gjeografi, kartografi, gjeometri dhe trigonometri, tė marra nga dijetari Ahmad al-Farghani, i dhanė atij njohuri tė thella rreth shkencave tė fushave tė ndryshme dhe civilizimeve.
Al-Biruni filloi duke trajtuar lokacionet latitudinale dhe longitudinale tė qyteteve tė ndryshme tė Azisė Qendrore, Indisė, Lindjes sė Mesme dhe Mesdheut,
Duke studiuar punimet e dijetarėve tė vjetėr grek, si Claudius Ptolemy dhe Pythagoras, al-Biruni ishte nga tė pakėt nė atė kohė i cili kishte pretenduar se bota ėshtė e rrumbullakėt.
Edhe mėsuesi i tij, al-Farghani gjithashtu kishte pretenduar se bota ėshtė e rrumbullakėt, si dhe ēuditėrisht kishte arritur tė realizonte njė matje gati tė saktė tė perimetrit tė tokės, tė cilėn Kolombo e kishte pėrdorur si bazė pėr zbulimin e tij.
Megjithatė, Kolombo ka dėshtuar tė kuptonte se al-Farghani kishte dhėnė masat me milje arabe dhe jo me ato romake, duke e ēuar atė nė nėnvlerėsimin e distancės sė saktė.
Pėr mė tepėr, Kolombo nuk e kishte ndėrmend tė zbulonte Amerikėn kur u nis, pasi supozohet se udhėtimin e kishte nisur duke dashur tė shkojė drejt nga Evropa nė Azi.
Al-Biruni, sikurse mėsuesi i tij, gjithashtu ofroi njė vlerėsim tė perimetrit tė tokės, e cila u dėshmua tė jetė mė e saktė, duke qenė larg vetėm 10,44 milje nga matjet moderne.
Sikurse qė kishte propozuar se toka rrotullohet rreth diellit, e jo siē ishte nocioni i kundėrt i asaj kohe, nė librin e tij Codex Masudicus, Biruni gjithashtu kishte hedhur hipotezėn pėr ekzistimin e Amerikės.
Kjo teori ishte vėnė nė pah rreth vitit 1037, nė tė cilin vit supozohet se ai ishte rreth 70 vjeē. Pėr kėtė arsye, nė mungesė energjie fizike dhe mentale pėr tė arritur deri tek qėllimi final, besimi i tij mbeti vetėm teori.
Madje, edhe me kėtė rast, nuk mund tė thuhet se Amerika ishte e pazbuluar, sepse gjithashtu ekzistojnė tė dhėna qė tregojnė pėr shkeljen e Amerikės edhe nga tė tjerė. Megjithatė, al-Biruni ishte personi i pare nga bota e njohur i cili kishte deklaruar zyrtarisht se e ashtuquajtura bota e re ekziston. /Telegrafi/
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn