als_Latn dik_Latn sag_Latn
Gjatë një interviste, filozofi anglez Bertrand Russell, deklaroi se në jetën e tij si i rritur kishte pirë duhan gjatë të gjitha orëve që kishte qenë zgjuar. Kur intervistuesi e pyeti nëse duhani e pati dëmtuar, Russell u përgjigj se në fakt duhani i kishte shpëtuar jetën. Ai shpjegoi se njëherë kishte këmbëngulur të udhëtonte në seksionin duhanpirës të avionit. Në mes të fluturimit, avioni kishte rënë në det, duke shkaktuar vdekjen e të gjithë atyre që udhëtonin në seksionin jo duhanpirës. Russell dhe duhanpirësit e tjerë i mbijetuan ngjarjes.
Përtej anekdotës, ka diçka domethënëse në këtë histori; diçka që e tejkalon çështjen nëse njeriu duhet të pijë duhan dhe ekspozon vetë natyrën njerëzore. Në kohën që jetojmë, nga njëra anë vihet re që mesazhet ndërgjegjësuese mbi paketat e duhanit janë bërë gjithnjë e më të dukshme, më kreative dhe më ekspresive: ‘Pirja e duhanit dëmton rëndë shëndetin’, ‘Pirja e duhanit ju dëmton ju dhe të tjerët rreth jush’, ‘Pirja e duhanit mund të shkaktojë impotencë’, ‘Duhani mund të jetë vdekjeprurës’. Por nga ana tjetër, është e dukshme që këto mesazhe nuk funksionojnë. Siç raportohet nga studiuesit, pa ndihmën e medikamenteve mjekësore, vetëm 5% e duhanpirësve arrijnë ta lënë duhanin. Dhe kjo përqindje shpreh maksimumin e efektit që arrijnë mesazhet ndërgjegjësuese mbi paketa.
Atëherë, përse nuk ndërgjegjësojnë mesazhet ndërgjegjësuese? A mos u mungon teknika komunikative? A mos nuk janë shkruar me shkronja mjaftueshmërisht të mëdha për t’i lexuar syri i njeriut? A mos nuk përmbajnë informacion të qartë lidhur me rreziqet dhe dëmet që shkakton pirja e duhanit? Përkundrazi. Këtyre mesazheve jo vetëm që s’iu mungojnë këto elemente, por madje i kanë me tepri dhe me cilësi të lartë. E megjithatë, këto mesazhe dështojnë të ndërgjegjësojnë, pasi e konceptojnë njeriun si individ dhe shëndetin vetëm si shëndet fizik. Por njeriu as ka qenë, as do të jetë ndonjëherë individ. Termi ‘individ’ vjen nga latinishtja, individum, dhe do të thotë ‘i pandashëm.’ Njeriu, në fakt, është i ndashëm, është dividum, është divid. Dhe vetëm këto pjesë të ndashme të tij ekzistojnë. Në metafizikë, këto pjesë quhen ‘sisteme’. Kështu, njeriu, si divid, ka kapacitetin të përfshihet në tri sisteme: në sistemin fizik, në sistemin psikik dhe sistemin social. Në terma të filozofisë tradicionale, njeriu është trup, mendje dhe komunikim.
T’i adresosh individit mesazhe ndërgjegjësuese është njësoj si t’i shkruash letra Babagjyshit të Vitit të Ri dhe të presësh përgjigje. Ashtu si për Babagjyshin, edhe për individin mund të flitet dhe diskutohet shumë; por as njëri as tjetri nuk ekzistojnë. Ekzistojnë vetëm sistemet e ndryshme që dëshmojnë se njeriu është divid. Mesazhet ndërgjegjësuese të vendosura mbi paketat e duhanit, duke e konsideruar njeriun individ, gjithashtu gabojnë kur i referohen vetëm shëndetit fizik të tij, duke lënë jashtë vëmendjes shëndetin psikik dhe shëndetin social. Këto mesazhe flasin vetëm për sëmundje fizike si kanceri, duke harruar që njeriu mund të bjerë pre edhe e sëmundjeve psikike, si: depresioni, paranoja, skizofrenia, apo e sëmundjeve sociale që i pamundësojnë komunikimin e natyrshëm me të tjerët, duke e bërë të duket asocial në sytë e tyre. Siç shprehen duhanpirësit (dhe nuk ka arsye për të mos i besuar), rituali i pirjes së duhanit i ndihmon të qetësojnë mendjen dhe të kapërcejnë problemet e komunikimit. Kjo është një zgjidhje me kosto për shëndetin fizik, por a nuk kanë kosto të gjitha zgjidhjet?
T’i kërkosh njeriut të kujdeset vetëm për shëndetin fizik, do të thotë t’i kërkosh të pajtohet me sëmundjet psikike dhe sociale; do të thotë të fabrikosh një njeri me mushkëri të pastra, por që vuan nga paranoja; një njeri me qarkullim të mirë gjaku, por krejt asocial. A është ky njeriu ideal që duam të krijojmë? A është ky ideali që njeriu ka për veten? Për jetën e mirë të qenies njerëzore janë të rëndësishme të tria këto shëndete. Prandaj, mbase ideali qëndron te balanca e tyre, te një kujdesje e njëllojtë për të tria, te një shpenzim energjie dhe kohe të barabartë për secilën. Por, që të arrihet kjo, duhet ta lëmë pas individualizmin. Jo si diçka të keqe, por si diçka irreale.
*Pedagog në UET
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn dik_Latn