als_Latn dik_Latn sag_Latn
Nga Halil MATOSHI
Kosovarët për nga besnikëria (lojaliteti) ndaj shtetit janë të parët në rajon, madje para Shqipërisë!? Kosova është vend lehtë i qeverisshëm dhe për këtë sundohet e vidhet me lehtësi të padurueshme nga kriptonacionalistë dhe tregtarë flamujsh e qeniesh njerëzore…
Ligjërata e profesorit të historisë Dominik Schaller nga universiteti gjerman “Karl Ruprecht” të Heidelbergut për kombin si traditë e shpikur dhe nacionalizmin si fenomen kulturor dhe patologji shoqërore, para studentëve të Universitetit Publik të Kosovës në shtator dhe publikimi i studimit empirik “Kombformimi simbolik në Europën Juglindore” (Botues: Qendra për Hulumtime dhe Politikë gjinore, Prishtinë, 2013), rikthejnë debatin për shtetin që i paraprin krijimit të kombit (Eric Hobsbawn). E në kontekstin kosovar kjo i bie se shteti i Kosovës detyrimisht do ta krijojë kombin kosovar si pronar të këtij shteti. Kombi nuk ka institucione, nuk ka një kryetar, por ka fuqi evokuese dhe emotive, kurse shteti e krijon një komb për t’i dhënë dashuri e besnikëri shtetit dhe për ta mbajtur në këmbë përballë kombeve tjera, jo gjithherë dashamirëse.
Nëse vlerësohet për nga besnikëria e shtetasve, Kosova del të jetë në rrafshin simbolik kombi më unik në Ballkan, ndonëse ende është në fazat e hershme të krijimit të një ideje dhe kulture të përbashkët kombëtare-kosovare.
Etnonacionalistët shqiptarë (madje edhe njerëz që pretendojnë ta drejtojnë shtetin) e që ende e kanë për zemër (ose nuk kanë dëgjuar për teori tjera moderniste) definimin e Stalinit për kombin si bashkësi e gjuhës së përbashkët, flisnin me përçmim se një gjerman paskësh thënë se shqiptarët e Kosovës po mundkan të ndërtojnë një komb unik me serbë, turq, goranë e romë etj.
Duke pretenduar se kombi etnik si bashkësi e gjakut, e truallit, e gjuhës e kulturës është i përjetshëm, kategori e ngurtë e jo dinamike, thuajse është bekuar nga Zoti.
Çfarë është një komb? – pyeste Stalini dhe përgjigjej: “Një komb është kryesisht një bashkësi e caktuar njerëzish, por jo çdo komunitet i qëndrueshëm përbën një komb. Një komunitet kombëtar është e papërfytyrueshme pa një gjuhë të përbashkët”.
Porse edhe vetë Stalini bie në kundërthënie me veten, sepse, sipas tij, bashkësitë racore dhe fisnore nuk janë kombe, mirëpo “kombi i gjuhës” është thjesht bashkësi tribale (fisnore) dhe nuk shfaq karakteristikat e një kombi, si historinë, vlerat e përbashkëta, ekonominë dhe mbi të gjitha një Kushtetutë dhe të njëjtat ligje.
Pra për t’u formësuar një komb kushtetues duhet të ekzistojë pos prejardhjes etnike që pandehet e përbashkët, para së gjithash një shtet, i cili përbën një grumbull institucionesh që rregullojnë jetën e përbashkët të një bashkësie njerëzore, duke e shkruar një histori të përbashkët për ta legjitimuar shtetin.
Se gjuha nuk e përbën një komb, por as raca dhe as etnia, dëshmon fakti se kombi brazilian u përket dy racave (të bardhë e zezakë), por flet një gjuhë, atë portugalisht, ndërkaq ai meksikan flet spanjisht, mirëpo racave, fiseve dhe kulturave të ndryshme brenda këtyre dy kombeve nuk u shkon mendja ta identifikojnë veten si portugezë apo spanjollë.
Kur gjatë shtatorit 2013 një historian gjerman i Heilderbergut, Dominik Schaller ligjëroi në UP lidhur me kombkrijimin (për këtë “Koha Ditore” ka raportuar gjerësisht, shih: 17 shtator 2013) e në këtë kontekst për mundësinë që pas dy-tre brezave të formësohet kombi unik kosovar, as studentë dhe as profesorë nuk pipëtinin me gojë, vetëm dëgjonin krejtësisht të hutuar.
Konfuzë dhe të frikësuar, mos po humbasin diçka nga të qenët patriota!?
Schaller përmendi me këtë rast Zvicrën dhe kombkrijimin atje, në kontekst të futbollistëve të Kombëtares zvicerane që kanë origjinë kosovare dhe që nuk guxojnë të thonë se janë zviceranë madje as kosovarë, por edhe faktin se ai kishte parë në Prishtinë duke valuar vetëm flamuj të Shqipërisë dhe jo edhe të Republikës së re!?
Pastaj ai u kishte folur për Indonezinë, ku nga rreth 300 grupe etnike e gjuhësore është krijuar kombi unik indonezian, mirëpo kosovarët kryeneçë e të çorientuar nga pikëpamja marxiste-enveriste për kombin, gjithnjë dhe thuaja të gjithë, s’ka Zot që i bind ndryshe, sepse rëndom ata të thonë: “Ne shqiptarët jemi një komb i ndarë dhe duhet të bashkohemi në një shtet.”
Sipas kësaj logjike përjashtuese (e grupimit “ne” ndaj “tjerëve”) shteti kosovar është i pagjasë, sepse në kufijtë e saj kushtetues nuk ka një komb që e ka në pronësi shtetin, sepse ky shtet i ri perceptohet ose si shteti i dytë shqiptar, ose si fazë kalimtare drejt bashkimit në një komb unik shqiptar.
Ose s’marrin vesh ose janë nën trysninë e konfuzionit total identitar.
Schaler foli për kombin si traditë e shpikur e cila nga nacionalistët paraqitet se ka ekzistuar gjithmonë, së paku nga mesjeta, mirëpo, historia para së gjithash është debat brenda historianëve dhe brenda një shoqërie, pra është shkencë që i jep një shteti legjitimitet.
Prandaj nëse historiografia kosovare nuk i jep shtetit të ri legjitimitetin e nevojshëm, atëherë elitat politike nuk do t’ia dalin të vetme që ta konsolidojnë shtetndërtimin në një vend tashmë të njohur nga 105 kombe, anëtarë të OKB-së.
Traditat e shpikura, peizazhi dhe dhuna simbolike e shtetit mund të krijojnë ende një komb mbi themelet e solidarësisë qytetare.
Për këtë flet konteksti kosovar.
Pse Schaller në ligjëratën e tij e përmendi shembujt e Zvicrës dhe Indonezisë?
Sipas tij, ndonëse Zvicra si shtet-komb ekziston vetëm nga viti 1848, ai në shkollë e ka mësuar se “kombi zviceran ekzistuaka që nga viti 1291.
Madje, në Zvicër fliten katër gjuhë të ndryshme, pra si mundkan ata të jenë bashkë në një komb?
Nëse i referohemi Kosovës, ekziston bindja e një mase të madhe që kombi unik shqiptar ekziston së paku që nga Rilindja Kombëtare (e për shumë kë edhe më herët, që nga Mesjeta dhe Gjergj Kastrioti), mirëpo shteti komb kosovar ekziston vetëm nga 17 shkurti i vitit 2008 dhe fatkeqësisht ende i përçarë dhe pa integrime shoqërore gjithëpërfshirëse. Kjo ndodh për shkak të botëkuptimeve për bashkësitë primordiale të shqiptarëve dhe serbëve, sepse pakicat tjera etnike dhe kulturore e gjuhësore nuk e kanë problem që ta identifikojnë veten si kosovarë.
Së fundi, sipas studimit në fjalë, edhe shumë shqiptarë etnikë po adaptohen me identitetin kosovar, mirëpo burimet e nacionalizmit vazhdojnë të jenë të mëdha dhe duke qenë se nacionalizmi i druhet modernitetit, madje duke e hamendësuar si tendencë për shkombëtarizim!?
Nga të dhënat empirike dalin numra befasues dhe shpesh paradoksalë, ta zëmë, 76.6 % e respondentëve e festojnë 17 Shkurtin – Ditën e Pavarësisë së Kosovës, ndërsa 28 Nëntorin – Ditën e Pavarësisë së Shqipërisë e festojnë vetëm 5 % e respondentëve, përderisa shumica syresh ende e identifikojnë veten si shqiptarë të Kosovës (75 %), si kosovarë e identifikojnë 25 %, kurse vetëm 5 % e tyre e cilësojnë veten si shqiptarë.
Edhe ky fakt dëshmon se në Kosovë ende ekziston një konfuzion identitar.
Mirëpo, po aq paradoksal është fakti se shumica e madhe e kosovarëve nuk e respektojnë flamurin e Republikës së tyre, e në anën tjetër besnikëria ndaj shtetit është më e larta po në Kosovë!? Po ashtu befason fakti se në krahasimin e besnikërisë ndaj shtetit në rajonin e Ballkanit Perëndimor nëse kuota prej 4.50 merret si mesatare, Kosova është në kuotën prej 6.94, e dyta është Shqipëria me kuotën prej 6.25; pastaj Kroacia me 5. 57, duke u pasuar nga Maqedonia me 5.54, Serbia me 5.17, Mali i Zi me 4.27 dhe krejt në fund Bosnja dhe Hercegovina me vetëm 0.56.
Kosova në këtë mes për nga besnikëria (lojaliteti) ndaj shtetit prin në rajonin tonë me gati 3 pikë më lart se të tjerët, madje edhe në raport me shtetet shumë monolite në aspektin kombëtarist si Kroacia dhe Serbia.
Duke qenë se kosovarët e kanë krijuar shtetin e tyre vetëm pesë vjet më parë duke marrë një vetëvendosje zhdëmtuese, megjithatë nacionalistët që e shohin Kosovën vetëm si shtet të shqiptarëve arrijnë në kuotën vetëm prej 25 % të respondentëve kundrejt 73. 4 % që e shohin Kosovën si shtet multietnik dhe multikulturor.
Në anën tjetër, Indonezia ka rreth 300 grupe etnike, secili me identitetet kulturor e gjuhësor të veçantë, të krijuar gjatë shekujve dhe nën ndikimin e fuqishëm të indianëve, arabëve, kinezëve dhe evropianëve.
Nga aspekti administrativ, Indonezia përbëhet nga 34 provinca, pesë prej të cilave kanë status të veçantë. Provincat e Aceh , Jakarta, Yogyakarta , Papua dhe Papua Perëndimore kanë privilegje më të mëdha legjislative dhe një shkallë më të lartë të autonomisë nga qeveria qendrore, se krahinat e tjera .
Qeveria Acehase, për shembull, ka të drejtë për të krijuar elementë të caktuar të një sistemi të pavarur juridik.
Sipas teoricienit S. Budhisantoso, vendet në zhvillim si Indonezia për këtë arsye janë gjithnjë duke u përpjekur seriozisht për të zhvilluar identitetin e tyre kulturor, jo thjesht si një shenjë të veçantë, që ndryshon nga kombet e tjera, por edhe për të krijuar një identitet të fortë kombëtar për të gjithë qytetarët.
Në vendet, të cilat janë të përbëra nga bashkësi shumë të ndryshme shoqërore si Indonezia ndërtimi i një uniteti kombëtar është injoruar shpesh. Porse mungesa e vëmendjes ndaj karakterit diversiv të shoqërisë mund të rezultojë në një asimetri të zhvillimit, të cilat do të mund të pengojë realizimin e unitetit të kombit ( MG Smith 1960: 763-77).
Në një shoqëri pluraliste si Indonezia, zhvillimi i një kulture kombëtare si një kornizë të përbashkët të referencës për të gjithë kombin është e pashmangshme.
Është një fakt se që nga shpallja e pavarësisë (ishte koloni e Holandës deri më 1945) zhvillimi i kulturës kombëtare, si manifestimet e shumta të disponimit aktiv të indonezianëve është duke vazhduar shumë dendur dhe shpejt.
Një antropolog amerikan e ka përshkruar zhvillimin kulturor kombëtar në Indonezi si një revolucion integrues për shkak të natyrës së tij. Ky është një revolucion integrues, sepse ka arritur të thyejë lidhjet e moçme në bazë të familjes, fisit, origjinës lokale, besimit dhe të gjuhës, të cilat i nënshtrohen një procesi zgjerimi nga difuzioni në një grup më të madh të integruar – kombi indonezian. Kjo do të thotë se suksesi i ndërtimit të një kombi të integruar në një shoqëri plurale është në fakt një ripunim i lidhjeve lokale tradicionale e të moçme drejt formimit të një identiteti të ri kombëtar (Deutsch 1961: 449).
Për fat të mirë Etërit Themelues të Indonezisë ishin plotësisht të vetëdijshëm për nevojën e një kulture unike kombëtare si një levë për ta bashkuar një shoqëri pluraliste. Ndërgjegjësimi është reflektuar sidomos në paragrafin 32 të Kushtetutës Kombëtare, e cila urdhëron: ” Qeveria nxit Kulturën Kombëtare.”
Porse Qeveria e Kosovës (elitat politike dhe kulturore) nuk kanë ndonjë interesim për integrimin e shoqërisë kosovare, përmes shtetit kosovar, prandaj ka frikë se duke iniciuar një kulturë kombëtare kosovare, mund ta thyejnë unitetin simbolik kombëtar shqiptar, sepse këto elita vazhdojnë të jenë pengje të identiteteve “të vjetra” të fisit (etnisë) dhe gjuhës.
Ku është shteti i Kosovës në këtë kontekst?
Sipas këtij studimi kombformimi në Kosovë nuk na qenkësh edhe aq keq, siç pretendojnë disa etnonacionalistë – madje ndjenja e besimit për shtetin kombëtar në Kosovë del të jetë më e larta në rajon, kurse tashmë 25 % e popullsisë e pranojnë kosovarizmin si përkatësi dhe njësi kombëtare, pra e identifikojnë veten si kosovarë.
Problemi themeltar është ai i mungesës së një programi reformator nga Qeveria e vendit, për të krijuar kulturën kombëtare përmes manifestimeve të mëdha të kësaj kulture unike kosovare dhe për të bërë që të gjithë qytetarët të identifikohen në rrafshin simbolik (përmes simboleve të shtetit-komb) me kosovarizmin.
Natyrisht se shtetin-komb të Kosovës e kanë krijuar shqiptarët etnikë, mirëpo proceset e kombndërtimit i kanë ndihmuar edhe të tjerët, si turqit, goranë-boshnjakët dhe romët, ndërsa më këmbëngulës për të mos u integruar në shtetin-komb mbesin serbët, pikërisht për faktin se e pandehin veten si komb i gjuhës, kulturës dhe kishës. Pra shteti-komb i Kosovës është bërë tashmë, e preferueshme do të ishte sikur të gjithë (edhe serbët) të integroheshin në një kulturë unike kombëtare, sepse kjo do të ishte begati, por edhe nëse kjo nuk ndodh (e besohet se për dy-tre breza mund të ndodhë) shteti-komb kosovar vazhdon të jetojë!?
sag_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn