als_Latn uzn_Latn slv_Latn
-
Ashikt e qytetit t Bardh- Nga Andi Bica
Udhtimi drejt qytetit t Kodikut t Purpurt , z fill q prej ods s miqve t kngs romantike beratse. Romanca fillon zshm tek Pali, ndjeks i ritit t ashikve t krijuar nga muziktari Shyqyri Fuga mik Isuf Myzyrit pr nga krijimtaria madje dhe m i talentuar deri diku n improvizime poetike.
Pali Brenda Konakut t tij beratase, realizuar ndjeshm brenda kufijve t nj lokali pran kolonave tek pazari i ri, mes miqve t kngs nis rrfenjat pr personazhe si Kiz Balukja dhe Al Baboi q duken si t arratisur nga nj ekran kinemaje nga filmat e Frenk Sinatrs apo m hert n vitet e arta tridhjet t shekullit t shkuar. T thjesht n zanate dhe aktor n kngtim pa mnjanuar bmat e beqaris nga njri qytet n tjetrin edhe nn hijen dhe syrin e vmendshm t diktaturs. Sipas Palit elsi i shptimit prej ngatrresave me bukuroshet e serenatave qen bujaria pr ti ndihmuar direct vajzat dhe grat muza q ju dhuronin xixa fantazie pr kngt si dhe butsia e shfaqur deri n detaje dhe veprimet m delikate.
Mes kitarave, rakis s zgjedhur dhe himnit Asaman o trndafil pjestar t kngs qytetare beratase Pavli Shkarpa s toku me antar t tjer t korit si Andrea Ndreka dhe matematikani Vasil Lino tregojn sesi para disa qindra vjetve gjat perandoris otomane Berati si qendr e rajonit ishte dhe krijuese e shum kngve lirike t njohura sot si n qytetet e Shqipris po aq edhe t huazuara dhe t prshtatura n shum vende t Ballkanit.
Nisem nga tryeza e ashikve i veshur me kostumin e kngs qytetare. sht i padukshm por ndjehet si parzmore tingujsh; pasi ksaj here stilistt e ksaj mode m pasuruan n motive dashurie dhe histori njerzore.
Pas disa orsh udhtimi pak t vshtir nga Lushnja deri n Urn Vajgurore befasia qndron se mund t shkosh komod n do fshat t humbur me rrug t asfaltuar; por vetm pr tek qyteti i 1001 mundimeve t Onufrit, ashtu si pelegrint drejt Jeruzalemit t duhet ta ndjesh veten si kalors mesjetar pr nga fushgropat dhe rruga e sakatuar prej babzis 20 vjeare t shtetarve.
Pas disa orsh vjen dhe asti triumfal. Hyrja n qytetin e legjendave t befason me vitalitetin dhe arkitekturn e veant .
Ura me nnt harqe, dy lagjet e ndara nga lumi i lotve t bukuroshes Kala ; Mangalemi dhe Gorrica t ftojn vrapthi n eksplorim. Asnjher pamja nuk sht e njjta. Tomorri dhe Shpiragu n miniaturn e dy lagjeve historike duket sikur t trheqin pr jake n dilemn prej nga duhet tia mbash n itinerarin e nj dite krejt ndryshe. Vet simbolika e emrit t qytetit t bardh, m sht shpjeguar mpar nga inxhinieri dhe drejtuesi i forumit Antipatrea Pavli Shkarpa , pr lidhjen me komunitetin dhe ndrtimet hebraike. Nj version tjetr mesjetar jan fermanet si dhe urdhresat e Ports s Lart t quajtura Berate.
Pa u ngjitur shum lart n turet e zakonta alpinistike t guidave mbi kodra, przgjedh rrugn kryesore; nn tingujt si kolon e brndshme zanore kngn e ashikeve e mora prpjet Kalan.
Kthesa m impresionuese sht lagjia e kompleksit monumental otoman nn kalan. Guida m e mir sht miku me t cilin dialogoj kohndalur; Evliha elebiu i prur nga vepra e dijetarit Vasfi Samimi. Udhtari i argtimeve t pandalura ose reporteri perandorak para treqind vjetve, preku dhe shijoi shum tryeza n mbar kufijt e perandoris s sulltanvedhe na ofroi kt fush pamje gravure pr Beratin e shijeve t shtreszuara.
N gjurmt e mbetura aktuale shikon si n ekranin e nj kinemaje fotot bardh e zi t nj stili jetese t lart pr kohn.
Nga dorshkrimet e elebiut; njeriut novator e kurajoz q arriti te fluturoj i pari n Botn e Lindjes me krah dylli nga Kulla gjenoveze e Gallats ; si ndrrimtari m realist; po kshtu edhe Berati i para treqind vjetve kishte m zbulohet me kurajo nga aventurieri i shtruar pr pranin e 77 vendeve t dfrimit dhe takimet si npr sallone arti t miqve t rndsishm t paris nga mbar rajoni.
Prmbi dy brigjet e lumit thuhej se kultivohej orizi. Por tryeza e sotme e Mangalemit , dikur shtpia pritse e Vrionasve sqimtar, m ngjan se paska m shum mishra dhe kadife.
prmes drejtuesve mikprits t kuzhins Jerminel Agalliu dhe Violeta Mio m prezantohet nj sfilat mbi tryez gatimeve t rnda dhe t lehta duke nisur q nga kukureci artizanal me t brendshme qengji, koleja, tava me barishte dietike dhe n maj t renditjes s tryezs po shndritka tava e pilafit me kaposh deti.
N fundin e gostis orientale sharrtuar me shijen vendase, sugjerimet e vizitorve t shpesht nordik del se finalja sipas maxhordomit apo shambelanit t Mangalemit Neli; mblsira e reshelise prbhet nga mishi dhe ka shije hasudeje.
Rrethuar nga qemeret , kaligrafit, kolonat elegante dhe afresket n xhamin e Beqarve dhe Teqen e Halvetive n kt pjes t qytetit t vjetr m vjen pak arom Kostandinopoje. Modeli unik i Ports tek Porta e Pashait m ngjan me portn e Nuriosmanies n qytetin e dyqaneve apo arshin e Mbyllur t Stambollit. Ky vend m shprfaqi at dekor t pasur n ornamente e zbukurime dhe pak m tutje shoh rrnojat e ish selamllkut q nisn t restaurohen pr rikthimin n identitet t qytetit t tret shqiptar t UNESCO-s.
Tek njra nga katr portat e sarajit t Kurt pashait takoj Dritan okun si bashkudhtar dhe dialogues i sinqert n njohjen me monumentet q mi zbulon n nj tjeter drit mistike. Sipas tij kujtesa historike prfshin kompleksin monumental t Selamllkut, Sarajeve t Vrionasve dhe Ports qindra vjeare t Pashait q njohu vet Sulejmanin e Madhrishm. Si piktor amator dhe studjues profesionist Dritani m tregon pr shtreszimet e disa kulturave dhe prijsve t qytetit q kan manifestuar nj mnyr jetese sa orientale po aq perndimore pr nga kualiteti.
N zbritje nga Mangalemi, takoj pastiierin me shpirt artisti dhe kngtarin e Gorrics, zotin Kozma Picinane. E bukura zbulohet tek legjenda qytetar e shijes, ose Mon Blani. E bardha e shtpive t Beratit mesjetar, manifestohet m s miri n kremin e mblsirs q m bka ta ngjyej gishtin prtej vitrin s Turizmit t vjetr ku vijon t gatuhet prdit si dikur.
Ajka e qumshtit sipas mjeshtrit pastiier quhet Merrahja dhe lidhet pandashm me peisazhin dhe relievin e rajonit Berat- Skrapar -Voskopoj . Voskopoja priste gjithmon mysafir nga Berati ndaj ekziston rrugkalimi Beratit. Edhe Myzeqeja ka marr emrtesn nga Principata e Muzakajve me qendr n kalane sipr Mangalemit. N form t buzqeshur mblsira sht nj tregues i ndikimit q ka patur jo vetm kuzhina por kultura si qendr qytetare n mbar rajonin.
Miniatura e Malit t Tomorrit si krahasim dften se Mon Blani sht mblsira bashkues q mbrriti prmes nj emigranti nga Franca me prshtatjen e ingredientve vendas si mareja, sheqeri pudr, gshtenjat dhe n vartsi t porosive nga m fantastiket si pureja nga dardha dhe molla. E pyes nse vihej dikur nga Tirana pr nj Mon Blan.
Ashik i t mblave, Kozmai vlerson se ka qen nj tradit shumvjeare. Dikur turizmi i qytetit ishte qendra pr t kaluar fundjavat. Ajka e qumshtit perzihet me te gjitha elementet duke nisur q nga pijet alkolike dhe freskuese. Aroma dhe salca ndryshon t gjitha gjrat. sht nj salc mbretrore. Vjen nje arom t ciln nuk e kemi prej kohsh. Vetn pr kremin vinin nga Kora, Vlora, Saranda dhe Mon Blani ishte nje monedh kmbimi i shndetshm, familjar dhe artistik pr nga forma.
M duket se e bardha t prkdhel ngado hedh shikimin . Kshtu dhe kremi i fustanit t nuseve n fundjav sikur tretet me zupin e Mon Blanit.
- Kozmai pranon se nuk sht thn asnjher n Berat q nuk m plqeu Mon Blani. Beratasit nuk i jan larguar me koshienc, shijes s mir. Sheqeri sht i dobishm. Biokimia e veant shpjegohet se akulloret me ajk qumshti jane shum t zgjedhura. Nuk jan m t freskta ajkat e qumshtit t metropoleve si Londra, Tokio, Nju Jorku apo Stambolli.
Mjeshtri pastiier pak komik; nuk e percaktoi dot sesa do t kushtonte Mon Blani beratas pr turistt. Diti vetm t thot q ajka e qumshtit sht prdorur edhe nga pijet e luksit si Xhini, Metaxaja , Kampari.
Por, Mon Blani shqiptar bhet me pure gshtenje. Ajka e prdorur tek tortat ; pastat dhe przierjet me ajkn e qumshtit jan nga m t preferuarat. Salca bn ndryshimin. Ka nj mikroflor te shklqyer. Madje deri n vet fizionomin e shum beratasve rrezatohet mblsira e Mon Blanit.
Me kt pamje e shoh dhe Shn Kozmain e mblsirave.Ai nuk ndalet t m tregoj se edhe Vlora e pavarsis kishte si ritual aromn e Mon Blanit. Nga Kuq e Zia e dendur e flamurit; njolla e bardh t krijon paqe dhe qetsi e harmoni.
Tanim me shoshitjen e kohrave ai vlerson se beratasit dhe vizitort u jan larguar shijeve t rnda. Thuhet n revista se ka sheqerna t zgjedhur,por n vet organizmin njerzor ka nj kimi shum pozitive q e prfton dhe servir kt lloj sheqeri dhe jo si prshkruhet nga dietologt modern. Nuk kemi sheqer kallami por at q ka vet qumshti. Akulloret dhe zupat me ajk qumshti gjenden edhe n Boston dhe qytetet t tjera t Ameriks. Atje ku ndodhen berates, ndihet dhe prania e merrahjes ose Mon Blanit shqiptar.
N Majn e Tomorrit shkundim pak kapele bore nga flokt dhe kurora e mir malore. Nga posht mund ta shikosh n nje tjeter drit q vjen s largmi. kt prekje paska dhe Mon Blani i prbr nga veza, mjalti dhe qumshti. E ftohta q t ngroh n nj trinom elementesh t rndsishm n mire rritjen e njeriut.
Udhtari i sotshm ka nj motiv pr tu ngjitur mbi tastet e kalldrmeve dhe muzikuar mangalemin deri tek akordi i kshtjells. M shum sesa njerz ktu paska mace t nuancave nga t larmishmet. Mes 200 shtpive dhe nj muzeu t thyer etnografik si dekor filmi pran njrs nga belvederet, m befason lartsia dhe prania e sigurt gjat nats e disa vajzave dhe grave t kalas buz rrugs s gurt q tregtojn suvenire .
Si pik mbrritje Kalaja sht pak hilanjose mes mendsis mbizotruese kaprioze t njerzve t ktij trualli q nxjerr pareshtur vlera. Perndimin e diellit e humbet shpejt pa e shijuar, por shikoj foton e gjall t dritareve-sy t Gorrics prball. Si mik vizitor tri orsh pr nj ast prek magjin jo t fluturimit si elebiu q sfidoi kohn me deltaplanin e dyllit, por t ndjerit i pezullt n ajrin e riprtritjes nga feminiteti i bukuroshes Kala.
Botuar tek gazeta AGON.
pjese nga programi Arome Shqiperie ne TV AS-Sezoni 2012-13.
-
Regullat e Postimit
- Ju nuk mund t hapni tema t reja.
- Ju nuk mund t postoni n tema.
- Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
- Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
-
Rregullat e Forumit
unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn