als_Latn lit_Latn uzn_Latn
K R E U II
JETA POLITIKE NĖ TROJET SHQIPTARE.
KRYENGRITJET E ARMATOSURA
(SHEK. XVI - MESI I SHEK. XVIII)
1. KRYENGRITJET E ARMATOSURA TĖ SHEK. XVI
Kryengritja e Himarės
Gjatė shek. XVI vatėr e kryengritjeve u bėnė veēanėrisht tri krahina: Labėria, Dukagjini dhe Malėsia e Madhe.
Labėria u pėrfshi nė sistemin e timarit gjatė periudhės midis viteve 1492-1506, por banorėt e kėsaj treve tė gjerė e vazhduan qėndresėn e tyre kundėr kėtij sistemi. Mė 1507 fshatrat Veliqot, Dragot, Vasiar, Tatzat, Kudhės, Dhėrmi, Kallarat etj., vazhdonin tė mos paguanin xhizjen dhe me armė nė dorė u kundėrshtonin spahinjve. Nė vitin 1537 fshatarėsia labe organizoi njė kryengritje tė madhe qė shqetėsoi edhe sulltanin pėr shkak se, ashtu si mė 1492, kjo u bė pengesė pėr zbatimin e planeve qė po pėrgatiste Sulejmani II pėr tė pushtuar Italinė. Nėnshtrimi i Labėrisė do tė shėrbente si bazė operacionesh pėr tė kaluar nė bregdetin perėndimor. Mirėpo qeveritarėt e sanxhakut tė Vlorės, me forcat e tyre ushtarake, nuk qenė nė gjendje ta shtypnin kryengritjen. Ashtu si Bajazidi II, edhe sulltan Sulejman Ligjvėnėsi vendosi tė bėnte me kėtė rast njė rrugė e dy punė, tė nėnshtronte Labėrinė, pėr tė nxjerrė tė gjitha detyrimet e prapambetura qė nuk u ishin paguar spahinjve dhe shtetit, dhe pastaj tė hidhej me flotėn e tij nė bregun tjetėr tė detit Adriatik. Pėr kėtė qėllim, nė pranverėn e atij viti ai u nis nė drejtim tė Shqipėrisė dhe nė muajin korrik 1537 e vendosi kampin ushtarak nė afėrsitė e Vlorės. Nė tė njėjtėn kohė arriti para bregdetit tė Himarės edhe flota osmane.
Ardhja e ushtrisė perandorake nė Shqipėrinė Jugore u bė shkak qė tėrė krahina e Labėrisė tė ngrihej nė luftė. Filluan sulmet kundėr kampeve ushtarake osmane dhe karvaneve ushqimore.
Pėr tė shtypur kryengritjen sulltani ngarkoi Vezirin e Madh, Ajaz Pashėn, me prejardhje nga Himara, i cili i njihte shtigjet e kėtyre krahinave. Por nuk e pati tė lehtė ti shtypte kryengritėsit shqiptarė. Pasi u qėndruan me trimėri sulmeve armike, kryengritėsit me shkathtėsi tė madhe kaluan nė kundėrsulme tė shpeshta.
Luftimet vazhduan gjatė verės sė vitit 1537, por pushtuesit nuk mundėn ta shtypnin kryengritjen. Gjatė kėtyre sulmeve, njė himariot i quajtur Damian hyri nė kampin perandorak pėr tė vrarė sulltanin, por nuk ia arriti qėllimit, sepse u kap nga rojet. Gjersa iu pre kryet, Damiani u qėndroi torturave dhe nuk u tregoi armiqve pozitat e bashkėluftėtarėve.
Sukseset e kryengritėsve shqiptarė tė korrura nė kėto luftime tė pabarabarta, i dhanė kohė mbretit tė Napolit pėr tė organizuar mbrojtjen e vendit nga inkursionet e flotės osmane. Nga ana tjetėr, ato e detyruan sulltanin tė ndėrpriste sulmet nė bregdetin perėndimor dhe tė hiqte dorė nga zbarkimi nė Pulje. Kontributi i madh i shqiptarėve pėr mbrojtjen e Italisė prej njė shkatėrrimi tė mundshėm osman, pasqyrohet qartė nė dėshmitė e njė relatori bashkėkohės, i cili shkruante: Kur ēdo gjė ... ishte gati pėr tė kaluar nė Pulje, ... shqiptarėt, kryesisht himariotėt, u shkaktuan ushtarėve tė sulltanit pengesa e trazira tė mėdha... Kėta ... u bėnė shkaku kryesor qė shpėtoi Pulja, dhe ajo mbretėri (e Napolit) nga njė rrėnim i madh dhe nga zjarri qė u rrinin mbi kokė. Me kėtė rast sulltani, me qėllim qė tė forconte sundimin e vet nė krahinat e bregdetit shqiptar, vendosi tė pushtonte ishullin e Korfuzit, qė ishte nėn pushtetin venedikas.
Edhe pėr pushtimin e Korfuzit shqiptarėt u shkaktuan trupave tė sulltanit pengesa tė mėdha. Pėr njė muaj tė tėrė ata nuk i lejuan forcat osmane tė kalonin nga Vlora gjatė bregdetit tė Himarės. Kėto forca u detyruan tė ndėrronin drejtim dhe tė ndiqnin rrugėn Tepelenė-Gjirokastėr-Delvinė gjersa dolėn nė bregdet pėrballė ishullit tė Korfuzit. Kampi perandorak u vendos nė Butrint.
Lufta e kryengritėsve labė u dha mundėsi venedikasve tė pėrforconin ndėrkohė mbrojtjen e ishullit, prandaj edhe sulmi osman kundėr Korfuzit dėshtoi.
Megjithėkėtė, sulltani nuk u largua pa bėrė edhe njė pėrpjekje pėr tė nėnshtruar krahinėn kryengritėse tė Kurveleshit. Pėr kėtė qėllim ai urdhėroi tė ndėrtohej kėshtjella e Cerjes (nė Mesaplik). Por nė shtator, duke hequr dorė nga pushtimet e ėndėrruara drejt Italisė dhe pa arritur ta nėnshtronte plotėsisht Labėrinė, pasi i vuri zjarrin Butrintit, sulltani u largua nga bregdeti jugor shqiptar pėr nė Stamboll.
Ndėrkohė qeveritarėt lokalė, me ndihmėn e forcave tė pushtetit qendror, mė sė fundi arritėn ti nėnshtronin, qoftė dhe pėrkohėsisht, krahinat kryengritėse tė Kurveleshit dhe tė Himarės, por duke u njohur privilegjin e vetėqeverisjes.
mlt_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn