als_Latn dik_Latn sag_Latn
Pesha e ekonomisë botërore është duke u zhvendosur me shpejtësi në mënyrë të pakthyeshme drejt Azisë.
Në vitin 2050 Kina do të arrijë, sipas ekspertëve ekonomikë, shifrën stratosferike të GDP-së në terma PPA (paritet të fuqisë blerëse) të 58 triliardë dollarë nga 17 që e ka sot. Në vend të dytë nuk do jetë më SHBA- 34 triliardë- por India me 44 triliardë dollarë. Në 10 vendet e para do të jenë nga Azia-Indonezia në vend të katërt me 10 triliardë, Rusia në vend të 6-të me 7,2 triliardë dhe Japonia nga ekonomia e dytë sot do të kalojë në vend të shtatë me 6.8 triliardë dollarë. Vendet evropiane Gjermania, Anglia, Franca dhe Italia do të dalin nga G-7 në të cilën aktualisht bëjnë pjesë për t’ia lënë vendin e tyre Brazilit (6,8) dhe Meksikës (5,1).
Kina dhe India do të jenë ekonomitë dominuse të botës në këtë shekull. Gjithashtu në këto dy vende do të banojnë rreth 3 miliardë banorë (India 1,57 dhe Kina 1,46 miliardë) rreth një e treta e 9 miliardë njërëzve që parashikohet të ketë planeti ynë në vitin 2050.
Pra sië shihet, ky shekull do të jetë i Kinës dhe Indisë (duke përjashtuar skenarin e një lufte botërore) dhe nga marrëdhëniet midis dy vendeve do të varen të gjithë ekulibrat gjeopolitikë, ekonomikë dhe shoqërorë botërorë që do të jenë komplet të ndryshëm nga ato që njohim sot.
Por si janë marrëdhëniet midis Kinës dhe Indisë sot dhe si parashikohet evolimi i tyre?
Duhet theksuar që në fillim se Kina dhe India janë rivale tani dhe do të jenë akoma më shumë në të ardhmen. Skakiera ku do të lozin dy gjigantët ekonomikë në të ardhmen e afërt është shumë e vogël dhe synimet e Kinës për Paqësorin dhe të Indisë për Oqeanin Indian janë pjesë e politikës së “gjeometrisë variabël” ku këtu hyjnë në lojë edhe dy aktorët e tjerë të dorë së parë SHBA dhe Rusia.
Dy vendet kanë histori të ndryshme zhvillimi. India, duke qenë për shekuj një koloni britanike, ia dedikon bashkimin e gjitha krahinave në një shtet unitar Perandorise Britanike që e realizoje këtë në kuadrin e dy shekujve, bile edhe sistemin politik demokratik që ka sot, ia ka imponuar me forcë Britania e Madhe.
Me Kinën India nuk ka patur marrëdhënie të rëndësishme, jo vetëm se i ndanin Himalajet e pakalushme, por edhe se Tibeti, që sot përbën kufirin Kino-Indian deri në vitin 1950, nuk ka qenë pjesë e Kinës, kështu që midis dy vendeve nuk ka patur deri në atë kohë kufi të përbashkët.
Kina ka një histori tjetër ku perandorët kinezë e bashkuan Kinën pa ndihmën e të huajve. Dhe mbas Luftës së Dytë Botërore dhe mposhtjes së japonezëve më 1949 u krijua Republika Popullore dhe komunizmi triumfoi në Kinë dhe në një formë hibride funksionon edhe sot. Në vitin 1950 të dyja vendet vendosën marrëdhënie diplomatike dhe gjithçka u duk se do te shkonte për mirë. Por Kina në mënyrë të befasishme aneksoi Tibetin në vitin 1951 dhe nuk i njohu të ashtuquajturat Linjat Jonhson dhe McMahon që shërbenin si kufi midis Indisë dhe Tibetit të sanksionuar në Traktatin e Simlës të vitit 1914. Vazhdoi një dhjetëvjecar provakacionesh dypalëshe kufitare derisa më 1962 nisi një luftë e vërtetë midis dy vendëve e ashtuquajtur Lufta në çatinë e botës pasi luftohej në lartësi mbi 5000 metra. Kinezët, duke qenë më superior e fituan këtë luftë dhe imponuan në kushte poshtëruse për Indinë një vije kufitare të cilën India nuk e njeh as sot dhe është objekt debati midis tyre.
Në vitin 1960 Kina prishet me BRSS-në dhe India afrohet me rusët. Kina u ndodh e rrethuar pasi dhe SHBA nuk kishte marrëdhënie me Kinën. Kina në këte kohë lidhet me Pakistanin armikun kryesor të Indisë. India i kundërpergjigjet duke nxitur shkëputjen në vitin 1973 të Pakistanin Lindor mysliman, të quajtur në atë kohë Bengala sot Bangla-Deshi. Mao Ce Duni sa ishte gjallë nuk tentoi t’i përmirsonte marrëdhëniet me Indinë.
Mbas Luftës së Ftohtë filloi përmirësimi i marrëdhënieve.
Megjithëse për interesa pragmatiste, të dyja vendeve iu intereson paqja dhe zhvillimi ekonomik, ata vazhdojnë ta ndjekin me shumë kujdes njëri-tjetrin, duke e ditur se në të ardhmen jo shumë të largët do të jenë rivalet kryesore të njëri-tjetrit.
Kina vazhdon të forcojë bashkëpunimin ekonomik me armikun e Indisë Pakistanin, ndërsa India i përgjigjet duke forcuar marrëdhëniet me Japoninë, armiken e Kinës. Kina thellon bashkëpunimn me Myanmar (Birmaninë) dhe Bangladeshin mysliman, India forcon marrëdhëniet ekonomike dhe ushtarake me Vietnamin që nuk ka marrëdhënie të mira me Kinën pas luftës kino-vietnameze, por edhe për konfliktin për ishujt Spratly.
Ndërsa në kuadrin e politikës së “gjeometrisë variabël” Kina tenton një bashkëpunim të privilegjuar strategjik me Rusinë, ndërsa India e Modit tenton një afrim me SHBA-në. Por këtu India është shumë e matur me Rusinë. Rusia është shteti që e ka mbështetur më shumë Indinë në historinë e saj të pavarur. Pothuajse gjithë armatimi indian është rus dhe gjithë industria bërthamore e Indisë është krijuar me ndihmën e rusëve, Kështu që India nuk zhbilancohet shumë drejt amerikanëve në dëm të rusëve. Modi, i pyetur gjatë vizitës së fundit të Putinit në New Delhi ku fimosën marrëveshje ekonomike ushtarake me një vlerë 22 miliardë dollarë për marrëdhëniet me Rusinë u përgjigj-Një proverb i vjetër indian thotë: më mirë një mik i vjetër sesa dy miq të rinj.
Sidoqoftë, në këtë moment të zhvillimeve gjeopolitike, të dyja vendeve iu interesojnë pikat e afrimit dhe kanë lënë në plan të dyte divergjencat. Vendet bashkëpunojnë në kuadrin e organizatës së BRIKS (Brazil, Rusi Indi, Kinë dhe Afrika e jugut) dhe këtë vit, India, me mdihmën e Kinës, por edhe të Rusisë, do të pranohet në Organizatën e Kooperimit dhe Sigurisë të Shangait.
NE PLANIN EKONOMIK
Kina është partneri kryesor tregtar i Indisë. Vlera e shkëmbimeve tregetare ka arritur në 72 miliardë dollarë për vitin 2016 dhe objektivi është që brenda vitit 2025 të arrijnë në 200 miliardë dollarë. Kina ka një surplus prej rreth 44 (58-14) miliardë dollarë.
Duhet theksuar se për vitin 2016 India pati një rritje ekonomike 7,6 % kundrejt 7,3 % të Kinës. Megjithëse Kina ka një prodhim të përgjithshëm në vlerë absolute 5 herë më të madhe, rritja ekonomike e dy gjigantëve nuk ka precedentë në historinë ekonomike botërore për shtete me përmasa të tilla. Të dyja vendet kanë bërë një kalim epokal nga vende të prapambetura me kriza urie permanente 50 vjet përpara- në motorë të zhvillimit ekonomik të botës.
Kina është në një pozicion superior për shkak të zotërimit të kapitaleve shumë të mëdha për të cilat India ka shumë nevojë. Kina ka premtuar investime të rangut 17 miliardë dollarë në Indi dhe ka shumë nevojë për tregun gjigant indian pasi produktet e saj, megjithëse janë inferiore nga ato perëndimore, konkurrojnë fuqishëm në Indi. E kundërta ndodh me Indinë, e cila thellon deficitin me Kinën për shkak se në tregun kinez mund të konkurrosh ose me lëndë të parë, ku India është e varfër ose me prodhime të kualitetit të lartë të tipit Mercedes, Sony, Samsung, të cilat India nuk i ka.
Megjithëse Kina tashmë ka filluar të mendojë dhe të sillet si Perandori. Një pjesë të investimeve të fuqishme ka filluar t’i bëjë nën optikën gjeopolitike të së ardhmes. Ka filluar të ndërtojë 2 korridorë të fuqishëm të Rrugës së Mëndafshit tokësore dhe atë detare me synimit e dominimit të gjithë skakierës euroaziatike. India mundohet të kundërpërgjigjet, por nuk ka forcën e duhur të kapitaleve. Një nga projektet që India e kundërshton (me preteksin se kalon në pjesën e Kashmirin që okupon Pakistani), por nuk është e aftë ta pengojë është ndërtimi i hekurudhës 3000 km Kinë-Pakistan. Kjo hekurudhë do të lidhë qytetin Kashi të Kinës me portin e Gwadarit në Detin Arabik të cilin Pakistani ia ka dhënë me koncesion Kinës për 50 vitet e ardhshme.
Që mallrat kineze drejt Evropës dhe Afrikës të shmangin kalimin e ngushticës shumë të rrezikshme të Malakës, Detin e Kinës Jugore, ku është në një konflikt të hapur me SHBA si dhe Oqeanin Indian duke shkurtuar 5000 milje, përbën një avantazh strategjik gjigant për Kinën. Por kjo gjithashtu konsolidon ngushtësisht edhe marrëdhëniet me Pakistanin, armikut kryesor të pajisur me armë bërthamore. Ishte kjo arsyeja që Modi refuzoi pjesëmarrjen në takimin e këtij 15 maji në Pekin për nisjen e punimeve të Rrugëve të Mëndafshit për të demonstruar që ky projekt hekurudhor është kundër interesave strategjike të Indisë pasi e përjashton atë nga një korridor trasporti me interesa te mëdha. Kina synon që në këtë korridor që nuk do të jetë vetëm hekurudhor, por edhe naftësjellës, telekomunukacion,autostradal, të investojë 46 miliardë dollarë dhe kjo e shqetëson shumë Indinë. Për t’iu kundërpërgjigjur kësaj, Modi po konsolidon marrëdhëniet ekonomike me gjigantin tjetër ekonomik të Azisë, Japoninë. Ajo nuk e shikon me syte mirë forcimin e rolit udhëheqës të Kinës në Azi dhe ka planifikikuar investime të rangut 37 miliardë dollarë për 5 vitet e ardhshme në Indi.
India po synon edhe të rritë bashkëpunumin ekonomik me SHBA, por politika e ”First America” e Trumpit dhe prishja e TTPI (Traktatit të Pacifikut) nuk lë shumë vend për optimizëm. Sidoqoftë, marrëdheniet ekonomike të Indisë me Kinën në këtë moment janë pothuajse jetike dhe të destinuara që edhe për një periudhe kohe të ecin përpara, pavarësisht mungesës së dashurisë ndërmjet tyre.
Në kuadrin ushtarak, të dyja vendet kanë probleme të revindikacioneve kufitare. Nuk ka ditë që midis trupave kufitare të dy vendeve të mos ketë incidente, sidomos në Kashmir dhe Aksai-Chin, objekt i luftës së 1962-shit.
Të dyja vendet janë në një garë të ethshme të armatimit dhe modernizimt të forcave të armatosura. Duke përjashtuar SHBA-në, janë dy vendet që harxhojnë më shumë për mbrojtjen në botë në vlerë absolute duke ia kaluar edhe Rusisë. Kina dhe India nuk kanë armatim amerikan dhe furnizuesi kryesor me armë moderne është Rusia.
Kina ka një prodhim vendës për armë shumë të avancuar, ndërsa India praktikisht është vendi importues më i madh për armë në botë.
Në fakt, për momentin, rrezik kryesor doktrina ushtarake indiane ka cilësuar Pakistanin myslyman të pajisur me rreth 100 mbushje bërthamore, ku ka një armatim modern jo vetëm kinez, por mbi të gjitha edhe amerikan, sidomos të avionëve F-16 e F-18 si dhe nëndetëse franceze.
India, për t’iu përgjigjur, shfrytëzon marrëdhëniet e ngushta me Rusinë dhe ka blerë së fundi mbi 500 tanke moderne ruse T-90 M dhe mbi 200 avionë rusë Su-30. Në bashkëpunim me rusët ka prodhuar muajt e fundit një nga raketat balestike më moderne, Agni-V, dhe raketat tokë-det Brahmos për të t’iu përgjigjur raketave të frikshme interkontinentale kineze Dong Feng-41. Po kështu, ka marrë pjesë edhe në financimin e projektit alternativ rus të superavionit modern amerikan F-35. Ky do të jetë superavioni i ri i gjeneratës së pestë ruse T-50 për të cilat India kërkon që të pajiset sa më shpejt. Ky veprim ka shqetësuar shumë Kinën për superioritet ajror dhe për këtë ka blerë së funmi 30 avionë të sofistikuar rusë SU-35 që kanë demonstruar një performancë impresionuse në luftën e Sirisë
Kina dhe India po investojnë shuma kolosale për modernizimin e flotës luftarake detare.
Kina këtë vit arriti numrin e 65 nëndetëseve-më shumë se numri i nëndetëseve amerikane dhë ruse në përdorim dhe synon zbatimin e doktinës ushtarake kineze që brenda 2040-s të dominojë oqeanin Paqësor. Por këtu do të shkojë të përballet me marinën më të fuqishme të botës, atë të SHBA-së, që për asnjë rast nuk mund të lejojë dominimin kinez të Paqësorit. Shumë ekspertë gjeopolitikë mendojnë se nga ky konfrontim do të shkohet me nje propabalitet shumë të lartë drejt një konflikti botëror në këtë shekull.
Nëse Kina synon dominimin e Paqësorit, doktina ushtarake indiane synon dominimin e oqeanit që mban emrin e saj, atë Indian. India së fundi prodhoi aeroplanmbajtësen e parë indiane -Vikrant-; duke iu kundërpërgjigjur prodhimit të aeroplanmbajtëses së parë kineze T-001 Liaoning. Po kështu, Rusia, në një rast të paprecedentë, i ka dhëne me qira për 10 vjet Indisë dy nga nëndetëset e saj atomike të sofistikuara të tipit Akula të cilat kanë rritur shumë thellësinë e fuqisë goditëse të marinës indiane.
Megjithëse ujërat territoriale të dy vendeve ndodhen mijëra km larg njëri-tjetrit nuk mungojnë lëvizjet simetrike, duke reflektuar sensibilitetin reciprok. Lëvizjeve të Kinës për të vendosur radarë të fuqishëm në Myanmar për të kontrolluar të gjithë detin e Andamanëve – pra bregun lindor indian – dhe kërkesës për ngritjen e një bazë detare në Sri-Lanka- India i është përgjigjur me forcimin e bashkëpunimit me Vietnamit duke marrë pjesë edhe në manovra të përbashkëta detare në Detin e Kinës Jugore ku Kina është mjaft nervoze për shkak të konfliktit me fqinjët dhe SHBA-në.
Si konkluzion mund të themi se midis dy vendeve ekzistion një marrëdhënie në pamje të parë normale, por në brendësi ka shumë dyshime ndaj njëri-tjetrit. Midis tyre nuk ka një marrëdhënie besimi e plotë dhe një miqësi e vërtetë nuk eksiston.
Por në thelb të dyja vendet kanë më shumë interesa ekonomike dhe politike që i detyrojnë të bashkpunojnë sesa të marrin armët për disa gryka malesh në lartësinë 5000 metra në Kashmir dhe Himalaje.
Ish-kryeministri kinez Wen-Jiabao deklaronte në 2005-n për kooperimin midis dy vendeve…Dy vendet i ngjajnë dy Pagodave, njëra është software, tjetra është hardware dhe të dyja së bashku mund të sundojnë botën. Shekulli i 21-të do të jetë shekulli i Azisë me një teknologji shumë të lartë, ku Kina dhe India do të jenë protagonistet kryesore…
Ka shumë mundësi që koha t’i japë të drejtë.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn