als_Latn lit_Latn mlt_Latn
Kush ishte Toger Baba, sigurimsi qė pėrdhunonte gratė dhe terrorizoi Mirditėn
-Toger Baba, qė Mehmet Shehu e solli nė Mirditė pėr tė nėnshtruar mirditorėt ka qenė faqja e zezė e partisė komuniste, e filloi gjyshi tregimin e tij.
Plaku ktheu gotėn e vogėl tė rakisė dhe nguli pirunin mbi njė kokėrr ulliri, tė cilin e bashkoi me njė copė djathė.
-Ai i vuri emrin vetes babė, a thua se Mirdita kishte nevojė pėr baba. Emrin qė i kish vu e ama e kishte Hodo Habibi dhe ishte prej Kurveleshi.
Ishte njė njeri mizor, imoral, pa nder e pa princip. Erdhi me karta bjankė nė Mirditė me shtru nė hu djemtė e burrat e me ēnderu femnat. Kishte me vete 200 partizanė dhe dorėn tė lirė me pushkatu kė tė donte ai, pa gjyq fare. Nė atė kohė, viti-46, nė malet e Mirditės ishin rreth 500 burra, tė shpėrndarė nė ēeta tė vogla. I kishin lanė shtėpitė e tyre pasi nuk e donin regjimin e Enver Hoxhės. Ishin nė hall se pėr tu hedhur pėrtej kufirit nė Jugosllavi, kishin frikė se Titoja mund ti dorėzonte tek qeveria e Tiranės.
Toger Baba kishte pėr qėllim gjetjen e arrestimin e tyre. E filloi misionin e tij me terror nė popull, pa dallim. E nisi fillimisht nė Fanė. Dha urdhėr qė katundarėt tė mos i mbyllshin shtėpitė e as ditėn e as natėn, se ishin pėr kontroll. Burrat i mblodhi dhe dha urdhėr ti shtronin nė hu, pasi ti zhvishnin. Tė ēburrėruar e tė lidhur dorė pėr dorė i shtynin pranė njė zjarri tė madh tė ndezur, ndėrsa i rrihnin.
E sa pėr gratė mjerė ajo grua qė ia vinte syrin Toger Baba, se nuk dilte nga duart e tij pa u pėrdhunuar. Kur hynte nėpėr pyje nė ndjekje tė tė arratisurve merrte me veta gra (jo burra) qė ti tregonin rrugėn. Pasi mbaronin misionin ato tė shkretat ktheheshin nė shtėpitė e tyre tė turpėruara e pa guxuar tė thoshin njė fjalė. Populli jetonte nė panik.
Qeverisė i shkuan raporte pėr punėt e tij tė zeza, por mbeten nėpėr sirtarėt e zyrave deri sa i erdhi fundi kėsaj pune. Nė tetor tė vitit 1946, ai mbėrriti nė Kodrėn e Spaēit dhe arrestoi krejt burrat e katundit, 40 vetė. Tė lidhur dorė pėr dorė ata i detyruan tė ecin tre orė nė kėmbė, tė zhveshur. Nė katundin Mushtė tė Bjeshkės sė Munellės pėrdori si burg pėr ta njė stallė lopėsh, ku balta kishte shkuar deri nė gju. Tė nesėrmen burrat i vunė pėrsėri pėrpara deri nė Kimėz. Atje kishte mbledhur burra e gra nga katundet e tjera.
Aty i ra nė sy gruaja e Preng Gjon Markut. Quhej Dilė. Ai e arrestoi dhe pastaj dha urdhėr qė ta zhvishnin. Gruaja kundėrshtoi me fjalė tė rėnda dhe atėherė togeri urdhėroi tė bėhej njė zjarr me dėllinja tė thata dhe ta hidhnin gruan nė zjarr. Burri i saj duke mos duruar mė, shpėrtheu lidhjen e duarve dhe arratiset nėpėr mal ashtu siē ishte, i paarmatosur. Policia dhe partizanėt e Toger Babės iu vunė pas dhe e vranė. Njė kushėri tė tij, qė atė kohė studionte nė Moskė, Pal Nikoll Prendit, i shkoi fjala se ēpo ndodh nė Mirditė Ai mori dy javė leje e kthehet prej andej dhe raportoi gjendjen nė qeveri.
Raporti i Pal Nikoll Prendit i shkon nė dorė ministrit tė Brendshėm nė atė kohė, Koxi Xoxes.
Toger Baba e lė Mirditėn e shkon nė Zadrimė. Mendoi se me Zadrimėn do ta kishte mė lehtė, duke mos e ditur se zadrimasit pėrbėheshin mė shumė nga mirditorė. Nė Hajmel vendosi qendrėn e tij. I ra nė sy njė vajzė e bukur. Ishte e motra e Kol Simonit, Luēia. Pėr ta pasur lehtė me e shti nė dorė tė motrėn, Luēien, arreston tė vėllain nėn preteksin se ky ka strehuar ēetat e malit. E torturoi djalin me pyetje, por nuk nxorri gja prej tij. E vėrteta ishte qė Kola sishte marrė me kėtė punė.
Atėherė arrestoi Luēien, dhe i kėrkon tė bjerė nė shtrat me tė. Kur ajo nuk pranoi atėherė ai i u hodh pėr ta pėrdhunuar. Vajza rezistoi me gjithė fuqinė e saj, duke ia ējerrė fytyrėn me thonj togerit, dhe i shpėtoi nga duart. Iku me vrap dhe u fsheh nė njė shtėpi nė katund. Aty priti sa tė dilte drita dhe u nis pėr nė Shkodėr. Ndėrkohė togeri kishte dhėnė urdhėr qė katundi tė dorėzonte vajzėn ose pėrndryshe do ti vriste tė vėllain, Kolėn. Dhe ashtu bėri. Porositi qė ta dėrgonin djalin nė burgun e Lezhės e rrugės ta vrisnin nėn pretekstin se u kishte ikur nga duart rrugės.
Luēia me tė mbėrritur nė Shkodėr shkoi drejt e tek familja e Tuk Jakovės me tė cilėn familja e saj kishin miqėsi. Prova se ēfarė i kishte ndodhur ishte ajo vetė, boll qė ta shikoje tė shkyme rrobash e tė rrahun. Tuku e kėshillloi tė shkojė nė Tiranė dhe i dha vajzės njė letėr pėr tja dhėnė nė dorė Koēi Xoxes.
Koēi Xoxe kur e pa vajzėn nė atė gjendje dhe lexoi letrėn dha urdhėr qė tė shkohej nė Hajmel e tė vėrtetoheshin nė vend gjitha sa ishin raportuar pėr Hodo Habibin, tė ashtuquajturin Toger Baba. Gjykata e Shkodrės kishte marrė informacionet pėr veprimet terroriste tė togerit ne Mirditė. Toger Baba u var nė konop. Mė kanė thanė se ma vonė, pasi Enveri e dėnoi Koēi Xoxen, babėn e bani hero..
(Shkėputur nga libri Yjet nuk janė tė kuq i shkrimtares shqiptaro-amerikane Albana Melyshi Lifschin)
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn