als_Latn lit_Latn dan_Latn
Nga Associated Press
Albana Isufi
http://d3lqjvf9z8t4fc.cloudfront.net/sites/default/files/styles/djathtas/public/field/image/59b14c10-025a-4d35-a040-77112e236cb3_w640_r1_s1.gif?itok=GgGg141M
Historikisht me pak ndikim nė politikat e rajonit konservator, femrat po marrin gjithnjė e mė shumė poste tė larta udhėheqėse duke sinjalizuar se rregullat tradicionale janė duke u ndryshuar, e vendet e Ballkanit po shkunden nga e kaluara e tyre e luftės dhe po shkojnė drejt anėtarėsimit nė BE. Gjatė viteve tė pėrgjakshme tė ’90-tave, shumė nė Ballkan u kthyen nė komandantė lufte, kryesisht meshkujt nacionalistė, qė mendonin se do t'i mbronin ato nga konfliktet etnike qė rrafshuan qytete dhe lanė mė shumė se njėqind mijė tė vdekur. Mijėvjeēari i ri ka sjellė njė krizė nė formė tjetėr: apati ekonomike, papunėsi tė lartė dhe korrupsion tė dukshėm politik.
Tė inkurajuar nga BE-ja dhe tė ndikuar nga lidhjet mė tė ngushta me Perėndimin, gjithnjė e mė shumė janė gratė ato qė janė ngritur pėr tė ndryshuar mėnyrėn e vjetėr tė tė bėrit biznes nė Ballkanin mashkullor. Disa i shohin gratė si mė pak nacionaliste dhe mė tė pėrshtatshme pėr nevojat e njė epoke tė re - diplomacisė, konsensusit dhe kompromisit.
“Gratė kanė qenė gjithmonė mė tė suksesshme sesa meshkujt, me gjithė respektin e duhur,” thotė Dushka Latinoviq, njė infermiere nga ana e kontrolluar nga serbėt nė Bosnje.
“Femrat janė mė tė ndjeshme...mė tė forta, mė emocionale, dhe nė kėto kohė tė vėshtira njerėzit kanė nevojė mė shumė pėr njė zemėr”, shprehet ajo.
Edhe pse standardet e pėrgjithshme tė barazisė gjinore janė ende larg nga ato qė ekzistojnė nė demokracitė perėndimore, Kosova patriarkale dhe minishteti serb i formuar pas luftės nė Bosnjė kanė vendosur dy gra nė postet e tyre mė tė larta. Serbia dhe Mali i Zi tė dominuar nga meshkujt, kanė miratuar ligje pėr tė rritur numrin e grave nė postet drejtuese, pjesė e njė pėrpjekjeje pėr tė bindur BE-nė se ata i pėrkasin bllokut.
“Fuqia e grave nė politikė ėshtė njė fuqi e butė”, thotė Atifete Jahjaga, presidente e Kosovės.
“Ky ėshtė njė ndryshim pozitiv qė vendi ynė dhe vendet tjera nė rajon ... janė duke bėrė, duke i dhėnė njė shans grave”, thotė ajo.
E sapoardhura e fundit nė politikė ėshtė ekspertja financiare karizmatike, 43 vjeēarja Alenka Bratusek, kryeministrja e parė femėr e Sllovenisė. Ndėrsa Sllovenia ka qenė tradicionalisht shoqėri mė liberale sesa pjesa tjetėr e Ballkanit, zgjedhja e Bratusekit nė javėn e kaluar ishte e rėndėsishme, sepse ajo erdhi nė njė moment tė trazirave tė thella financiare dhe politike nė shtetin e vogėl alpin. Njė yll nė rritje nė mesin e politikanėve veteranė sllovenė, Bratusekit i ėshtė besuar konsolidimi i ekonomisė sė vendit dhe rivendosja e besimit nė institucionet shtetėrore, tė cilat janė tronditur rėndė nga kriza e gjerė financiare e BE-sė.
“Ėshtė e rėndėsishme qė kjo ndodhi nė njė moment tė ndjeshėm, nė njė periudhė tė krizės”, thotė sociologia Milica Gaber Antiq.
“Ėshtė njė mesazh i fortė pėr gratė e tjera: Ne gratė mund t’ia dalim”, shprehet ajo.
Shumė gra udhėheqėse tashmė pergezohen pėr drejtimin qe u kane dhene vendeve tė tyre ne kohe te turbullta. Ish-kryeministrja e Kroacisė Jadranka Kosor, mori pėrsipėr funksionin e kryeministres nė kohė trazirash, pasi paraardhėsi i saj, Ivo Sanader, u detyrua tė japė dorėheqje nė vitin 2009 pas disa skandalesh korrupsioni, dhe pastaj pėrmbylli bisedimet pėr pranimin e vendit tė saj nė BE.
Nė vitin 2011 nė Kosovė - ku sė fundi anėtarėve tė Parlamentit u janė dhėnė fletore me njė shumėllojshmėri thėniesh pėrfshirė edhe atė se “heshtja ėshtė thesar i vetėm qė njė grua posedon” - pak e njohura, Jahjaga u zgjodh presidentja e parė femėr, pjesė e njė kompromisi tė ndėrmjetėsuar nga amerikanėt, qė i dha fund grindjeve midis grupeve politike tė dominuara nga ish luftėtarėt kryengritės dhe udhėheqėsit e errėt tė biznesit.
Nė javėn e kaluar nė mini-shtetin serb nė Bosnjė njė politikane tjetėr pak e njohur, Zheljka Cvijanoviq, u propozua si shefe e re e qeverisė, pasi kabineti i mėparshėm dha dorėheqje. Kjo do tė bėjė atė gruan e parė qė udhėheq qeverinė nė vendin ku asnjė ministri nė qeverinė qendrore nuk ėshtė drejtuar nga njė grua.
“Si njė grua, unė shpresoj qė tė shtojė njė dhunti tė ri dhe njė dimension tė ri nė institucionet e Republikės Serbe (tė Bosnjes),” ka thėnė ajo.
Femrat pėrbėnin vetėm 1.6 pėr qind tė pranisė nė Parlamentin e Serbisė nė vitin 1990, nivelin mė tė ulėt nė Evropė. Por, me rrėzimin e tė fuqishmit Sllobodan Millosheviq nė vitin 2000 dhe pėrpjekjeve tė vendit pėr t'u bashkuar me BE, pėrqindja e grave ėshtė rritur nė 20 pėr qind. Ligji serb tash kėrkon qė ēdo tre kandidatė e treta nė listėn zgjedhore tė jetė grua - rregull i kėrkuar nga BE.
Por, panorama nuk eshte e njėjtė nė gjithe rajonin. Gjatė sundimit komunist qė pasoi Luftėn e Dytė Botėrore, autoritetet promovuan pėrfshirjen e grave nė politikė si pjesė e agjendės komuniste mbi barazinė gjinore. Nė atė kohė gratė shėrbyen nė pozita tė larta nė qeveri dhe iu dhanė tė drejta tė barabarta, vende pune, paga dhe arsimim. Bullgaria, pėr shembull, kishte pėrqindjen mė tė lartė tė punėsimit tė grave nė botė nė vitet e ’70-ta tė shekullit tė kaluar, dhe gratė kishin poste udhėheqėse si nėnpresidente, kryetare e Parlamentit, katėr ministre dhe kryetare e kryeqytetit, Sofjes.
Gjithesesi, zakonet e vjetra vdesin vėshtirė. Ministrja kosovare pėr Integrimin Evropian Vlora Ēitaku pranon se “ėshtė pothuajse e pamundur qė tė harrohet madje edhe pėr njė moment tė qenit grua – kėtė ma kanė kujtuar ēdo ditė, qė kur u bėra ministre”.
Ajo thotė se tė jesh njė grua nė politikėn e dominuar nga meshkujt paraqet “njė jetė tė vėshtirė.”
“Para sė gjithash ata tė pyesin: a je e martuar? Ēfarė mendon babai yt kur udhėton gjithandej e rrethuar me burra?”, pėrqesh ajo.
“Janė gjithė kėto stereotipe ... janė disa detyra tė caktuara qė njė grua duhet t’i bėjė, nė mėnyrė qė tė jetė e plotė’”, thotė ajo.
Dhe nė Slloveni, menjėherė pasi qė Bratusek mori bekimin e Parlamentit, kundėrshtarėt politikė shkruan mesazhe nė Twitter se “mandati i saj do tė jetė po aq i gjatė sa edhe fustani i saj”.
Bratusek u pėrgjigj thjesht:
“Unė uroj qė ne gratė tė mos gjykohemi mė vetėm nga gjatėsia e fundeve tona”.
peshkupauje
ilo_Latn taq_Latn nno_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn