als_Latn uzn_Latn mlt_Latn
Materiale nga arkivat n� prag t� 100 vjetorit t� pavar�sis�
Gazeta.Kritika
Ismail Qemali
Kujt i takon vendi?
Nj�ri nga delegat�t q� mor�n pjes� n� shpalljen e Pavar�sis�, iu drejtua Ismail Qemalit:
- M� duket s'e ka vendin aty Luigj Gurakuqi, n� krye t� dhjet�-pes�mb�dhjet� m�suesve dhe t� tri kat�r shkollave. Ai duhet t� ishte s� paku minist�r i Luft�s.
Ismail Qemali, duke qeshur, iu p�rgjigj:
- Luigj Gurakuqi, n� krye t� gjeneral�ve t� tij arsimtar�, do t� luftoj� kund�r armikut m� t� tmerrsh�m e m� t� rreziksh�m t� popullit ton� qe tash sa shekuj �sht� ulur k�mb�kryq n� vatrat tona; kund�r err�sir�s dhe padijes. Sepse duhet ta dish, mik i dashur, se nj� komb pa dije e arsim �sht� gjys�m i lir�. Pra, jo minist�r po kryeminist�r t� luft�s e kemi zgjedhur Gurakuqin. M� thuaj tani, kujt nga ne, p�rveē atij, i takonte ky vend?
Mos kini frik�, zot�ri…
Pas shpalljes s� Pavarsis�, m� 1912, nj� gazetar anglez e pyeti Heroin e Popullit Ismail Qemali:
- Si do t'i bashkoni n� nj� shtet katolik�t e Veriut me mysliman�t e Shqip�ris� s� Mesme me ortodoks�t e Jugut?
Dhe Ismail Qemali ia priti:
- Mos kini frik�, zot�ri. Ata jan� bashkuar e b�r� nj�sh prej koh�sh, p�rmes kultit t� t� nj�jtit atdhe, t� cilin e kan� n� zem�r prej shekujsh p�rpara se t'i sillnin t� huajt k�to besime!
Shqip�rin� e p�rfaq�sojn� shqiptar�t
N� qershor t� vitit 1878, para kryeministrit britanik, lordit Bikonsfild, u paraqit p�rfaqsuesi shqiptar me memorandumin e n�nshkruar nga 500 vet� patriot� t� Veriut.
- Ē'�sht� kjo Shqip�ri? At� e p�rfaq�son qeveria osmane.
- Jo, zot�ri, - i tha ai. - Shqip�ria nuk mund t� p�rfaq�sohet nga qeveria osmane, por nga vet� shqiptar�t. Ne nuk jemi as duam t� jemi osmanllinj, por do t� luftojm� me t� gjitha forcat kund�r cilitdo q� do t� k�rkonte t� na mbante n� rob�ri. Ne duam t� jemi vet�m shqiptar�.
- K�to fjal� i thua ti?
- Jo, k�to i ke t� shkruara k�tu n� memorandumin q� t� dor�zoj…
Ne nuk jemi kok�fort�!
Kur delegacioni shqiptar shkoi n� Lond�r p�r t'i paraqitur ministrit t� jasht�m anglez lordit Grei k�rkesat e drejta t� popullit shqiptar, ky i fundit i tha Ismail Qemalit:
- Ju shqiptar�t jeni shum� kok�fort� dhe k�rkoni me ēdo kusht t� p�rmbushni k�rkesat tuaja.
- N� qoft� se ju e quani kok�fort�si mbrojtjen e atdheut, t� t�r�sis� tok�sore dhe t� drejtave t� popullit, bir i t� cilit je, pa u tutur nga askush, - at�her� dijeni, se k�t� kok�fort�si shqiptari e ka pasur, e ka dhe do ta ket� sa t� jet� bota.
Patrioti Ismail Qemali thoshte:
"Un� shpres�n nuk e kam te bejler�t e te arhond�t q� k�rkojn� t� fitojn� princll�ke. Shpresa ime �sht� n� t� zot�t e opingave, t� cil�t jan� t� zot�t e v�rtet� t� Shqip�ris�".
Po ti, p�rse fut hund�t n� pun�t tona?
Kur kryeministri i qeveris� osmane mori vesh se m� 28 N�ntor 1912 shqiptar�t kishin shpallur pavar�sin� e Shqip�ris� dhe shk�putjen e saj nga osmanllinjt�, i d�rgoi k�t� telegram k�rc�nues Ismail Qemalit:
- Me ē't� drejt� guxove t� shpall�sh pavar�sin� e Shqip�ris�?
Dhe Ismail Qemali, pa vonuar, ia ktheu p�rgjigjen:
- Po ti, me ē't� drejt� guxon t� fus�sh hund�t n� pun�t tona?
Isa Buletini
Ismail Qemali kur vajti n� Lond�r p�r t'u takuar me Kryeministrin e Anglis�, e shoq�ronte Isa Buletini.
Isa Buletini n� brez kishte v�n� dy kobure.
Mir�po, k�shtu t� armatosur nuk e linin t� hynte n� kryeministri dhe b�n� fjal� me t�. Ismail Qemali i b�ri me shenj� t� dor�zonte arm�t.
K�t� pun� e mori vesh edhe kryeministri e, n� bisedim e sip�r, si me t� qeshur i tha Isa Buletinit:
- Sido q� t� jet� e ēarmatos�m edhe shqiptarin.
- Shqiptar�t s'ka burr� t'i ēarmatos� - u p�rgjigj Isa Buletini dhe nxori koburen tjet�r q� kishte fshehur.
Flamuri �sht� i shqiptar�ve
Kur Isa Boletini po kalonte n�p�r Myzeqe, n� krye t� trimave t� tij kosovar�, p�r t� ardhur n� Vlor� m� 28 n�ntor 1912, nj� lajm�tar i doli p�rpara dhe i tha:
- Baca Isa, Ismail Qemali po ju pret. Ai e ngriti flamurin e Shqip�ris� n� Vlor�.
Dhe Isai, menduesh�m, iu p�rgjigj:
- Jo vet�m t� Shqip�ris�, more bir, por flamurin e t� gjith� shqiptar�ve kudo e n�n k�do q� t� ndodhen. Ai �sht� flamuri i t� gjith� atyre q� flasin shqip e kan� n� dej gjak shqiptari. Dhe k�t� do ta ruajn� e do ta mbajn� gjithmon� kudo q� t� ndodhen.
"T� pret me muzik� e t� vret me thik�"
I d�rguari i Stambollit i shkoi n� sht�pi Isa Boletinit dhe e pyeti p�rse nuk doli ta priste Sulltan Reshatin kur ai erdhi n� Kosov� n� korrik t� vitit 1911.
- Nuk mund t� vija se ju m� k�rkuat t� dor�zoja arm�t!
- Pse, nuk u zure bes� fjal�ve t� sulltanit?
- Un� i z� bes� vet�m gryk�s s� pushk�s q� mbaj me vete. Sulltan�t t� kan� pritur gjithmon� me muzik� e t� kan� vrar� pas shpine me thik�.
Nuk u bie n� gjunj� as p�r kryet e n�nt� djemve
Nj� dit� t� bukur korriku t� vitit 1908, kur dy djemt� e Isa Boletinit po ktheheshin n� Shqip�ri nga Stambolli, xhonturqit ia mbajt�n peng, sepse Isai nuk kishte pranuar t� shkruhej an�tar i xhemijetit. Ata e k�rc�nuan Isan� duke i d�rguar lajmin: ose t� zbriste n� Mitrovic� e t� shkruhej an�tar i xhemijetit, ose nuk do t'i shihte kurr� djemt� e tij.
Dhe Isa Boletini u dha k�t� p�rgjigje:
- A, kaq p�r zem�rpak�t m� mbani sa t'u bie n� gjunj� p�r kryet e dy djemve t� mi? Jo, un� nuk bie n� gjunj� as p�r kryet e n�nt� djem�ve t� mi…
Sidoqoft� detyra e tij �sht� e nj� sh�rb�tori
Nj� dit� Isa Boletini u nis tek bashqatipi i Sulltanit p�r t� protestuar kund�r ndjekjeve politike q� i b�heshin popullit kosovar. Portjeri, Halil-aga, t� cilit edhe ministrat ia kishin frik�n dhe i b�nin komplimente, kur Isai deshi t� hynte brenda i tha n� m�nyr� kategorike:
- Ėsht� e ndaluar!
Kur Isai u nis drejt der�s Halil-aga e kapi p�r krahu. At�her� Isai e kapi nga mesi dhe e rrokullisi tat�pjet� shkall�ve. Natyrisht u d�gjua shamata dhe dol�n t� gjith� nga zyrat, me bashqatipin n� krye dhe pan� Halil-ag�n n� fund t� shkall�ve.
Isai, si pa t� keq, hyri n� zyr�n e bashqatipit.
- E k�shilloni sh�rb�torin q� t'i dalloj� njer�zit, - i tha.
- Nuk �sht� sh�rb�tor, por njeri me grad� t� lart� q� kryen detyr�n e portjerit.
- Sidoqoft� detyra e tij �sht� e nj� sh�rb�tori - ia preu Isai.
Nuk i dor�zoj mysafir�t e sht�pis� sime
Nga fundi i vitit 1903, dy rekrut� t� krahin�s s� Mitrovic�s pat�n ikur nga Shani i Bagdatit n� Stamboll. Me t� zbritur n� nj� lagje t� Stambollit, ata pyet�n dhe gjet�n sht�pin� e Isait, e cila gjendej n�n v�zhgimin e policis� s� Sulltanit. K�shtu policia e mori vesh ku ishin strehuar dy rekrut�t q� kishin braktisur sh�rbimin ushtarak. Ajo k�rkoi dor�zimin e tyre.
- M� kan� ra n� sht�pi dhe jan� t� lodhur. Jan� t� njohurit e mi dhe, kur t� ēlodhen, do t� merremi vesh - u tha ai polic�ve.
Pas nj� jave shkoi vet� komandanti i policis� Hasan Pasha. Ai i k�rkoi Isait dy rekrut�t p�r t'u gjykuar nga Ministria e Luft�s.
- Ju duhet t'i kishit z�n� kur rekrut�t u nis�n nga Shani n� Stamboll, tani �sht� turp p�r ju q� i k�rkoni dhe turp p�r mua q� t'i dor�zoj. P�r ngjarjen u njoftua Sulltan Hamiti. Ai me nj� let�r urdh�roi t� dor�zoheshin t� dy rekrut�t.
Isai iu p�rgjigj:
- Djelmoshat jan� bij t� bjeshk�s s� Kosov�s q� nuk e durojn� dot vap�n arabike dhe m� par� t� m� vij� vdekja mua se sa t� dor�zoj mysafir�t e sht�pis� sime.
Themistokli Germenji
Tri d�shirat e fundit
Themistokli G�rmenjit, para ekzekutimit iu k�rkua t� shfaqte d�shir�n e fundit. At�her� ai tha:
- Kam tre d�shira nj�her�sh. Dua t� k�ndoj nj� k�ng� burri, veshur me kostum shqiptar, nuk pranoj t� m� lidhin syt� n� koh�n e pushkatimit, dhe dua t'i jap vet� xhelatit komand�n "zjarr"!
Rrapo Hekali
Nj� qind her� m� mir� se ju
Bejler�t e Jugut, t� shqet�suar nga luftrat e Rrapo Hekalit, i than� nj�her�:
- Pa na thuaj, ore, si do t� qeveriset vendi me nj� tuf� leckaman�sh q� ke grumbulluar rreth vetes?
- Nj�qind her� m� mir� se ē'e qeveris Sulltani me nj� tuf� kusar�sh, maskarenjsh si ju - ua p�rplasi n� fytyr� p�rgjigjen Rrapo Hekali.
Shtjef�n Gjeēovi
As gjuha, as kombi shqiptar nuk vriten…
Nj� nat� para se shovinist�t serb� t'i zinin pusi dhe ta vrisnin pabesisht m�suesin Shtjef�n Gjeēovi, ai i mblodhi nx�n�sit n� shkoll�n e tij, n� fshatin Zym t� Prizrenit dhe u p�rs�riti, si gjithmon� pas ēdo m�simi, k�to fjal�:
"Shqypnia asht vendi ku kena le e na jena vet�m shqiptar�. Gjuha jon� asht shqypja. K�to mos i harroni kurr�, f�mij� t� dashur".
Dhe at� mbr�mje, kur do t� kthehej p�r n� sht�pi, rojtari i shkoll�s i tha:
- Ruaju, zotni Shtjef�n. Armiqt� t� kan� vu n� shenj� e nuk e durojn� k�t� shkoll� shqipe!
- Ani ē'ka!, - u p�rgjegj duke qeshur Gjeēovi - Mua edhe mund t� m� vrasin, por gjuh�n dhe kombin shqiptar nuk do t� mund t'i vrasin kurr�…
Shahin Kolonja
Edhe k�t� e dim�…
Shahin Kolonj�n, publiēistin e shquar e demokrat, n� koh�n kur ai drejtonte gazet�n "Drita" t� Sofjes, e pyeti nj� personalitet i vendit.
- A e dini se Shqip�ria ka shum� armiq dhe se ju do ta keni shum� t� v�shtir� t'i dilni zot ē�shtjes suaj?
Dhe ai u p�rgjigj:
- Q� Shqip�ria ka pasur gjithnj� shum� armiq, k�t� e dinim; q� ka ende shum� armiq, prap� k�t� e dim�; por q� ne jemi m�suar t� luftojm� e t'i mundim gjithnj� armiqt�, edhe k�t� e dim�!
Sulejman Vokshi
Malet e Shqip�ris� nuk mund t’i varni e as t’i vrisni
Pasi osmanllinjt� e zun� n� pabesi udh�heq�sin ushtarak t� Lidhjes Shqiptare t� Prizrenit, Sulejman Vokshin, e d�nuan me vdekje n� litar.
Kryetari i gjyqit ushtarak t� Prizrenit e pyeti:
- Ke gj� p�r t� th�n�;
Sulejman Vokshi, duke shikuar me p�rbuzje, i tha:
- Po, kam. Mua mund t� m� vrisni e t� m� varni, se un�, nj� jam, por malet e Shqip�ris�, ku luftojn� trimat p�r liri, as nuk mund t’i varni e as t’i vrisni kurr�.
Pashko Vasa
“T� m�sojm� gjuh�n dhe t� ruajm� atdheun”
- Ēfar� t� shtyu t� shkruash k�t� vjersh�? – e pyet�n Pashko Vas�n kur ky e lexoi p�r her� t� par� poezin� “Shqypni, e mjera Shqypni!”
- Dy gj�ra m� b�n� q� t’i derdh k�to mendime n� let�r. E para, q� shqiptar�t p�r ta lexuar t� p�rpiqen t� m�sojn� gjuh�n shqipe, dhe e dyta, pasi ta ken� lexuar, t� kuptojn� m� mir� se k�tij vendi i duhet dal� zot deri n� pik�n e fundit t� gjakut. Dhe t� till� ka shum�!
Memet Beci
Predikon paqe dhe p�rgatit luft�
Kund�r forcave shqiptare, p�r mbrojtjen e Ulqinit, t� udh�hequr nga Memet Beci, Mehmet Gjyli dhe Isuf Sokoli, mor�n pjes� jo vet�m repartet malazeze dhe osmane, por edhe flota britanike.
Kur pa anijet angleze n� uj�rat e Ulqinit, Isuf Sokoli u tha bashk�luft�tar�ve t� tij:
- Kjo Anglia n� nj�r�n an� thot� se do t’u jap popujve lirin�, n� an�n tjet�r d�rgon flot�n p�r t� na detyruar t� zgjedhim midis skllav�ris� dhe vdekjes. Kjo politika angleze, e re apo e vjet�r, q�nka gjithmon� nj�soj: predikon paqen dhe p�rgatit luft�n!
Kristoforidhi
Vegj�lia
Kur e pyet�n Kristoforidhin n�se duhej t’u besonin feudal�ve t� m�dhenj shqiptar� q� ishin afruar me Lidhjen Shqiptare t� Prizrenit, m� 1880, ai u p�rgjigj:
- N� th�nēim p�r bejler�t, agallar�t e zot�rinjt�, ata nuk japin asnj� ndihm�, sepse kan� frik� Port�n e Lart� se u heq privilegjet, kurse dhespot�t, prift�rinjt� e t� par�t e besimeve t� tjera, jan� e kan� q�n� kund�r besimeve t� popullit.
Nd�rgjegja komb�tare duhet t� bazohet vet�m te njerzit e kulluar, dhe ata jan�: vegj�lia!
Jeronim De Rada
Jo, kund�r interesave t� vendit tim
N� gazet�n "Flamuri i Arb�rit" Jeronim De Rada, poeti e patrioti i shquar arb�resh, shkruante artikuj t� zjarrt� n� mbrojtje t� ē�shtjes shqiptare n� koh�n e Lidhjes Shqiptare t� Prizrenit.
Nj� funksionar i huaj erdhi dhe e takoi dhe i premtoi shuma t� m�dha mjaft q� ai t� mos e p�rdorte gazet�n e tij p�r ē�shtjen shqiptare.
Dhe De Rada ia p�rplasi n� fytyr�:
- Sikur t� m� dhuronit gjith� bot�n, megjith�se jam shum� i varf�r, nuk do t� vihesha n� sh�rbim t� askujt, kund�r interesave t� vendit tim, bijt e t� cilit jemi ne.
Jakup Feri
Trim �sht� ai q� ka t� drejt�
N� janar t� vitit 1880, n� af�rsit� e fshatrave Velik� e Pepic�, vojvoda i malit t� zi, n� krye t� 12 mij� ushtar�ve, u spraps para q�ndres�s s� 8 mij� luft�tar�ve shqiptar� t� Plav�s e Gucis�. Nj� gazetar i huaj iu afrua Jakup Ferit, nj�rit nga udh�heq�sit e kryengritjes dhe e pyeti:
- Ju ishit m� pak n� num�r e m� keq t� armatosur. Si mund�t t'i thyeni malazez�t?
- Kur malazez�t luftuan kund�r osmanllinjve, p�r t� mbrojtur vendin e tyre, treguan trim�ri t� madhe dhe e thyen armikun, sepse kishin t� drejt�. Ne i d�rrmuam sepse sulmuan vendin ton� dhe fituam, se kishim t� drejt�. Trim nuk �sht� ai q� k�rkon t� marr� gj�n� e huaj, por ai q� mbron t� vet�n me gjakun e tij.
Idriz Seferi
Kush �sht� gjenerali?
T� mahnitur nga q�ndresa heroike q� u b�n� kryengrit�sit kosovar� ushtrive osmane n� gryk�n e Kaēanikut m� 1910, gazetar�t e huaj po k�rkonin me ngulm cili ishte ai gjeneral i famsh�m q� i drejtonte. Kur u gjet�n p�rpara, udh�heq�sit trim Idriz Seferi, e pyet�n:
- Ti je gjenerali i k�saj q�ndrese t� pashembullt?
Idrizi, duke f�rkuar mustaqet u p�rgjigj:
- Si un�, k�tu jan� t� gjith�, sepse arm�n kund�r armikut ua ka m�suar n�na q� n� djep. T� gjith� shqiptar�t jan� gjeneral� kur luftojn� p�r vendin e vet, por n� vend t� gradave n� supe kemi arm�t e brezit.
Hil Mosi
Edhe grat� luftojn� si burrat
Kur nj� gazetare angleze pa duke luftuar, n� Kryengritjen e Mal�sis� s� Madhe, krah p�r krah burrave edhe grat�, i tha Hil Mosit:
- S'e kisha besuar q� kini gra kaq trim�resha!
- Nj� komb trim e luft�tar si kombi shqiptar, - u p�rgjigj Mosi - nuk ka si t� q�ndroj� i till� vet�m me burrat, n� qoft� se edhe grat� nuk jan� po aq trim�resha, sepse n� prehrin e tyre u rrit�n ata q� i q�ndrojn� mburoj� Shqip�ris�!
Hasan Prishtina
N� vend t� kolltukut p�lqej kryengritjen
N� val�n e kryengritjeve t� m�dha q� shp�rthyen n� vitin 1911 n� Kosov�, kryeministri i qeveris� osmane, Haki Pasha thirri Hasan Prishtin�n, "deputetin kryengrit�s", siē e quanin ata, dhe i propozoi postin e ministrit, me kusht q� ai t� hiqte dor� nga kryengritja.
- Parimin tim - u p�rgjigj ai - nuk mund t'a shkel jo p�r nj� ministri, por as p�r postin e sulltanit. N� vend t� kolltukut me turp n� Stamboll, p�lqej kryengritjen me arm� n� dor� n� malet e Kosov�s.
Drejt�sia serbe
Duke u gjendur ball� p�r ball� me ministrin e Jasht�m t� qeveris� s� Beogradit n� selin� e Kombeve t� Bashkuara n� Gjenev�, Hasan Prishtina, midis t� tjerave, deklaroi.
"P�r t� formuar nj� ide t� p�rgjith�shme mbi drejt�sin� serbe, mjafton t� dihet se mij�ra krime b�hen n� mes t� dit�s dhe asnj� nuk ndiqet nga gjyqi. Ėsht� i vetmi vend n� bot�, ku njerzit mund t� vriten n� sy t� gjykat�sve q� heshtin."
Dervish Hima
"P�rs�rite edhe nj�her�, zoti prokuror"
Pasi e mbajt�n t� burgosur n� Shkod�r patriotin Dervish Hima se m� 1909 kishte d�nuar n� nj� fjalim politik�n e xhonturqve, p�r munges� avokati e d�rguan t'i b�jn� gjyqin n� Selanik.
Duke iu drejtuar t� pandehurit prokurori e pyeti:
- Faji yt nd�shkohet me vdekje. Fol, ē'ke p�r t� th�n� p�r ato q� ke th�n�?
- P�rs�riti zoti prokuror ato q� kam th�n�.
Dhe prokurori duke hapur dosjen lexoi: "Ke th�n� se xhonturqit jan� m� t� posht�r se qeveria e Sulltan Hamitit dhe se shqiptar�t duhet t� ngrihen e t� marrin arm�t kund�r tyre. Ja vdekje, ja liri." Ja ē'ke th�n�. I mohon apo i ke harruar?
- As i mohoj, as nuk i kam harruar, po kisha d�shir� t'i d�gjoja edhe nga goja juaj. K�shtu do t� b�jn� shqiptar�t. Tani ju b�ni tuaj�n.
As geg�, as toks�, por vet�m shqiptar�!
N� mbledhjen e Manastirit n� vitin 1910, nj� nga p�rfaq�suesit e shquar t� asaj kohe p�r ē�shtjet shqiptare, Dervish Hima, u ngrit e tha:
- Dua t� flas p�r Kosov�n. Serb�t po derdhin shum� t� holla p�r t� shkomb�tarizuar v�llezrit tan� dhe thon� se vend�sit e Kosov�s jan� m� t� shumtit serb�. Kurr� s'mund t� b�het q� ne shqiptar�t t� heshtim duke par� gjith� k�to gj�ra q� b�hen kund�r nesh.
Q� sot e tutje nuk do t� p�rmendim m� fjal�n geg� e tosk�, por vet�m shqiptar�, sepse gjith� shqiptar� jemi, t� gjith� nj� gjuh� e nj� gjak kemi, t� gjith� nj� atdhe e nj� q�llim t� lart� kemi i cili �sht�: p�rparimi i kombit shqiptar!
Ded� Gjo Luli
N� koh�n e kryengritjes s� Mal�sis� s� Madhe kund�r Turqis�, Ded� Gjo Lulit ju desht me u strehue n� Podgoric� t� Malit t� Zi. Krajl Nikolla i Malit t� Zi u takue me Ded�n e me kren� tjet�r t� kryengritjes, u fal me t� gjith� e ju suell Ded�s me miklim:
- Ded�, tesh e ke koh�n me u ba mik me mue! Jemi kojshi; pare dhe fyshek� t� nap sa t� duesh…
Deda i vrani vetullat dhe ju suell:
- Nuk jemi mish m'u shit nd�r krraba!
Nuk kam frik� ta shoh armikun n� sy.
Ded� Gjo Luli, i kapur n� befasi nga ushtria serbe, me ndihm�n e Gjonmarkajve, u vendos i lidhur para tog�s s� pushkatimit.
- Lidhjani syt� - urdh�roi ushtar�t e vet kapiteni serb Gjura.
- Nuk jam tradh�tar i atdheut tim - u p�rgjigj krenar Ded� Gjo Luli - q� t� vdes me sy mbyllur pa i hedhur shikimin e fundit dheut q� do t� m� mbaj� n� gji. P�rkundrazi, po vdes kryelart�, se gjith� jet�n kam luftuar q� vendi im t� jet� i lir�. Dhe ju q� po shkelni sot k�t� vend, t� jeni t� sigurt� se ky dhé nuk ju mban: ose do t� hyni n�n t�, ose do t� largoheni q� k�tej.
Ja pse nuk kam frik� ta shikoj armikun n� sy.
Pushka top!
Kral Nikolla k�rkonte ta b�nte p�r vete Ded� Gjo Lulin. P�r k�t� q�llim organizoi nj� takim n� Vrell�, n� verilindje t� Podgoric�s. Dhe aty, duke treguar se gjoja i dhimbseshin mal�sor�t, i tha:
- Or Ded� Gjo Luli, gryka e pushk�s sate �sht� e ngusht�, vet�m duke pasur pran� e n� krah Malin e Zi t� b�het pushka si gryk� topi.
Deda, krenar, ia priti aty p�r aty:
- Me t� v�rtet� o Kral, gryka e pushk�s time �sht� e ngusht�, por duke u ndodhur midis maleve shqiptare, ato ma b�jn� gryk�n e ngusht� t� pushk�s sime m� t� gjer� e m� t� fuqishme se gryk�n e topave t� ushtris� sate.
Pushk� e ngritur p�r Shqip�rin�
Nga fillimi i vitit 1913, Ded� Gjo Luli shkoi n� Vlor� p�r t'u takuar me Ismail Qemalin.
Plaku i Vlor�s e priti dhe e p�rcolli me ndere t� m�dha. Nj� i ri, sekretar i qeveris� s� re q� nuk e njihte Ded�n, pyeti Ismail Qemalin:
- Pse ia b�t� gjith� k�to ndere k�tij mal�sori?
Plaku u p�rgjigj:
- Ded� Gjo Luli �sht� pushk� e ngritur p�r mbrojtjen e Shqip�ris�.
Nga jeta e Ded� Gjo Lulit
1860-1915
Udh�heq�si i shquar i kryengritjeve shqiptare kund�r pushtuesit t� huaj, q� dha sinjalin e kryengritjes s� madhe t� vitit 1911 duke ngritur flamurin n� malin e Deēiēit.
Zjarri i pashuar
Tregojn� nj�her� se Ded� Gjo Luli u takua n� Shkod�r me Gjon Ēob�n, i shitur kok� e k�mb� tek i huaji.
Gjon Ēoba e pyeti Ded�n:
- Kam d�gjuar se n� Mal�si ka filluar t� ndizet p�rs�ri zjarri i luft�s.
Deda ja priti:
- E kur ka q�n� ndonj�her� i shuar zjarri i luft�s n� mal�si kund�r armiqve pushtues?
Ti, zotni, mund t� shes�sh kopshtin t�nd
Kur Shkodra m� 1913 mbeti n�n administrimin e komisionit nd�rkomb�tar, n� nj� mbledhje t� organizuar n� Saraj t� Shkodr�s, admirali anglez Sesil i tha Ded�s:
- Hoti dhe Gruda jan� mbaruar, duhet t� q�ndrojn� jasht� kufijve t� rinj t� Shqip�ris�.
Deda u p�rgjigj si me shpat�:
- Ti, zotni, mund t� shes�sh kopshtin t�nd. Se at� tonin ne as e shesim as e falim, por e mbrojm� me gjak.
Shqiptari nuk v�shtron eshtrat, por zemrat…
Krali i Malit t� Zi q� deshte t� bind� Ded� Gjo Lulin t� lejonte ushtrin� e vet t� hynte n� Shqip�ri i tha nj� dit�:
- Or Ded�, mal�sor�t e tu jan� vet�m nj� grusht eshtrash p�rpara taboreve t� Turqis�. Pranoni ndihm�n ton� q� t� shp�toni.
Deda ia priti:
- Shqiptari nuk ka par� tek vetja kurr� eshtrat, por zemr�n.
"Ne kemi vet�m nj� flamur"
N� gushtin e vitit 1910, Ded� Gjo Luli me luft�tar�t e vet u ndesh me kral Nikoll�n n� fshatin Vrell�.
- Un� kam miq t� m�dhenj, si Rusin�, dhe flamurin tim e njeh gjith� bota - u tha Krali. - Futuni n�n hijen e flamurit tim dhe t'i biem s� bashku osmanllis�.
- Ta dish mir� o kral Nikolla, se shqiptari nuk ka luftue e derdhur gjak p�r t� ndrrue flamurin e Sulltanit me at� t� Malit t� Zi, por p�r t� pas� n� krye flamurin e Sk�nderbeut. Pa ty e kemi filluar luft�n e pa ty do ta mbarojm�. Ne kemi vet�m nj� flamur: tonin.
Shpin�n e keni t� sigurt
Kur plasi kryengritja n� Mal�si t� Madhe n� vitin 1911, kral Nikolla i Malit t� Zi i d�rgoi Ded Gjo Lulit k�t� lajm:
- Bini osmanllis� pa frik�, se pas shpin�s suaj m� keni mua!
Ded Gjo Luli, q� ia njihte pabesin� kralit malazes, mblodhi bashk�luft�tar�t n� kuvend dhe u tha:
- Burra, ta ndajm� ushtrin� dysh. Nj� pjes� kund�r Shefqet Durgut Pash�s e tjetr�n kund�r kralit!
- Pse, a do me hy n� luft� me ne krali, a?
- Jo, por kur thot� ai se m� ke pas shpine, ai nuk t� ruan por t� ngul thik�n!
Nj� gazetar i huaj e pyeti Ded Gjo Lulin:
- Si �sht� e mundur q� nj� grusht luft�tar�sh si ju t� ndeshen me Port�n e Lart�?
Trimi i maleve u p�rgjigj me pak fjal�:
- Shqiptari �sht� ah, nuk �sht� shelg q� t� p�rkulet.
Ded Gjo Luli k�rkonte nj� flamur t� madh me nj� shqiponj� t� q�ndisur n� mes:
- O Ded, - i than� shok�t e ēet�s, - kemi nevoja t� tjera m� t� m�dha.
- Jo, bre burra, - ua priti Deda, - n� krye duhet flamuri se ai i ka t� tana brenda: bes�n, zakonet, doket, trim�rin�, bashkimin, luft�n dhe fitoren. Ai ka gjakun e t� par�ve tan� q� skuq e na prin!
Bajram Curri
Nuk i takon mysafirit t� th�res� t� zotin e sht�pis�
I d�rguari i kryeministrit serb Pashiq erdhi fshehurazi n� Shqip�ri dhe arriti t� b�j� nj� takim me Bajram Currin, q� luftonte maleve. Ai, n� em�r t� Pashiqit, i ofroi para, rrog� t� madhe e poste t� larta n� Serbi, me kusht q� t� kthehej n� Gjakov� e t� mos e kund�rshtonte pushtimin serb.
Bajram Curri iu p�rgjigj:
- Thuaji Pashiqit t�nd se nuk ka aq para gjith� mbret�ria e kralit t� Serbis� sa p�r t� bler� Bajram Currin. Dhe lidhur me kthimin n� Gjakov�, thuaji se nuk i takon mysafirit t� th�rres� t� zotin e sht�pis�. Atje do t� kthehem vet�, se �sht� vendi im.
Sami Frash�ri
Kur e pyet�n rilindasin dhe patriotin Sami Frash�ri se si mund ta flakin tej zgjedh�n turke shqiptar�t, ai tha:
"Turqia me dashuri e me mir�si s'jep gj� kurr�. Prandaj edhe shqiptar�ve… me hir s'u ka p�r t� dh�n� gj�. Shqiptar�t duhet t'ua marrin turqve me pahir ato q� duan".
E drejta dhe fuqia
Kur shkroi kryevepr�n e tij madhore "Shqip�ria ē'ka q�n�, ē'�sht� e ē'do t� b�het", e pyet�n Sami Frash�rin:
- A do t� jen� t� zot�t shqiptar�t ta mbajn� e ta ruajn� veten?
- Sigurisht - u p�rgjigj ai. - Dy gj�ra duhen n� k�t� jet� p�r t� ruajtur e mbajtur me nder at� q� t� takon: e drejta dhe fuqia. Dhe k�to populli shqiptar i ka.
Me hir e me pahir
Duke iu p�rgjigjur pyetjeve t� disa gazetar�ve t� huaj n� Stamboll n�se qeveria osmane do t'ia jepte Shqip�ris� reformat e premtuara, Sami Frash�ri u tha:
"Porta e Lart� me dashuri e me mir�si nuk t� jep gj� kurr�. Ajo e do m� mir� humbjen e Shqip�ris� e ta ndaj� n� mes armiqve q� na rrethojn�, sesa t'ua l�r� shqiptar�ve ta ndreqin e ta lul�zojn�.
Prandaj meq� sulltani me hir s'ka p�r t� na dh�n� gj�, shqiptar�t duhet t'ia marrin atij me pahir. Ta k�rkojm� me fjal�, por gjithmon� duke mbajtur n� dor� pushk�n plot".
Armiqt� do ta ken� t� v�shtir� t� harrojn�
Kur e pyet�n Sami Frash�rin n� vitin 1899 p�rse u jepte kaq r�nd�si alfabetit t� gjuh�s shqipe, librave dhe p�rhapjes s� tyre, kur kjo gj� mund t'u sillte rreziqe t� m�dha nga ana e qeveris� osmane, ai u p�rgjigj:
- U jap r�nd�si sepse nuk mund t� ket� Shqip�ri pa shqiptar�, nuk mund t� ket� shqiptar� pa gjuh� shqipe, pa shkronja shqipe e shkolla n� t� cilat t� m�sohet shqipja. Kur t'i kemi t� gjitha k�to, armiqt� do ta ken� t� v�shtir� t� harrojn� se populli shqiptar �sht� zot i k�tij vendi.
Ēerēiz Topulli
Edhe kjo �sht� tok� shqiptare
N� gushtin e vitit 1915, t� kapur pabesisht, Ēerēiz Topulli dhe Muēo Qulli u vun� para tog�s s� pushkatimit t� gjeneralit malazez Veshoviē, n� fush�n e Shtoit n� Shkod�r.
Para se bresh�ria e arm�ve t’i rr�zonte t� dy n� t� nj�jtin varr, oficeri malazez i tha Ēerēiz Topullit:
- A e shikon se ku po e lini kok�n? N� dhé t� huaj, n� vend q� t� rrini rehat aty, n� vendin tuaj.
Dhe Ēerēizi ia priti:
- Ne nuk kemi luftuar p�r sht�pin� ton�, por p�r vendin ton� dhe vendi jon� �sht� gjithkund ku flitet gjuha shqipe e jetojn� shqiptar� n� trojet e veta. Edhe kjo �sht� tok� shqiptare!
Nj� tem� q� mund t� ket� akoma m� shum� th�nie nga personalite t� shquara t� Shqip�ris� ton�.. Mund t� postoni dhe ju th�niet e k�tyre personalite t� koh�s apo dhe t� sotme..
als_Latn als_Latn zsm_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn slv_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn tuk_Latn als_Latn tuk_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn dik_Latn als_Latn als_Latn als_Latn min_Latn hrv_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn umb_Latn hat_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn nob_Latn als_Latn als_Latn als_Latn kab_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn crh_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn twi_Latn cjk_Latn als_Latn als_Latn als_Latn jav_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn zsm_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn kab_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn kon_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ace_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn gaz_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lug_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn eng_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn mos_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ban_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn