als_Latn dik_Latn sag_Latn
Hije të Njëbrirëshit, një roman me gjuhë poetikePostuar më: 30 April 2016 10:39
Raquel Martinez- Gomez (1973) është një shkrimtare spanjolle, laureate e Çmimit Europian për letërsinë. Kohët e fundit shtëpia botuese TOENA botoi në gjuhën shqipe romanin e saj Hije të Njëbrirëshit – titulli në origjinal: Sombras de unicornio, pikërisht romanin me të cilit autorja fitoi dhe çmimin prestigjioz europian. Tregimet dhe novelat e Raquel Martínez-Gómez-it janë vlerësuar mjaft, po edhe romanet e shkruar përpara Hijeve të Njëbrirëshit. Ajo është diplomuar në Madrid, por ka jetur dhe në Meksikë dhe në Sussex, Angli. Aktualisht jeton në Montevideo, (Uruguai). Në qendër të romanit është gazetarja e re, Klaudia, e cila ka lindur në Oviedo të Spanjës, por është rritur në Argjentinë. Ajo rikthehet në Spanjë për të filluar një jetë të re, pas zhgënjimesh dhe pamundësish të shumta. Puna e vetme që gjen, si fillim, në Madrid, është një bar kokteilesh, që quhet Njëbrirëshi. Aty ajo takon Edgarin, i cili gjithashtu kërkon të harrojë një të kaluar traumatike dhe, si dhe ajo, e kupton se është e pamundur të rifillohet nga zeroja, sado vullnet të madh të kesh. Klaudia dhe Edgari enden mes një hapësire të dyfishtë, ku gërshetohen dëshira dhe imagjinata, udhëtojnë përmes asaj që duhet të jenë dhe asaj që janë. Takimi te Njëbrirëshi u jep një mundësi të re, në një çast kur ishin të dy të pashpresë. Hijet e njëbrirëshit është një roman që të fton ta shohësh më nga afër vetveten dhe “ta nisësh fluturimin pa i shkëputur këmbët nga toka” siç ka vërejtur kritika.
Kur e mbaron romanin të duket si një grusht në stomak. Edhe gjuha poetike, e zgjedhur nga Raquel Martinezi, nuk e lehtëson goditjen që të jep libri dhe që ta mban frymën pezull nga faqja në faqe. Libri është një kërkim për kuptimin e jetës, qoftë edhe me koston e rikrijimit të vetvetes, duke u nisur nga një pjesëz sado e vogël. Përsëri kritika e ka vlerësuar romanin si një prozë shumë të pasur, mbushur dhe me jehona nga letërsia e autorëve latino-amerikanë, po edhe me subjekt të ndërtuar mirë, me një thelb të zgjuar dhe tërheqës.
Duke iu rikthyer gjuhës poetike, vërehet se ajo është një element shumë i dukshëm i romanit Hijet e Njëbrirëshit. Jo vetëm i dukshëm, por edhe një mjet shprehës i domosdoshëm për këtë autore. Duket sikur libri nuk do të mund të ekzistonte pa këtë mjet. Sikur asnjë prej ideve të shkrimtares nuk mund të mishëroheshin, nëse ajo nuk do përdorte këtë mënyrë të shkruari. Për ilustrim, mund të japim një shembull figuracioni poetik: « Hëna e rënë përtokë, paralajmëronte një ardhje ». I gjithë libri është i shkruar në këtë mënyrë. Me këtë figuracion nuk përçohen dhe përshkruhen vetëm ndjenjat, emocionet, gjendjet e ndryshme shpirtërore – dhe që janë të shumta – por edhe të gjitha idetë dhe mesazhet e librit. Edhe personazhet e tij, që, pavarësisht nga dy kryesorët, janë të shumtë. Ata janë dytësorë apo episodikë, gjallojnë në kujtime, apo ndërthuren në ngjarje të vogla, kalimtare apo të rëndësishme, fluide apo të gjalla, që të mbeten në me bindje. Kjo mori personazhesh që i ndeshim në dy kontinente ku flitet gjuha spanjolle, pra, në këtë rast, në Spanjë dhe në Argjentinë e në Meksikë, janë në vetvete simbole të ideve të romanit, por, në veçanti dy kryesorët. Ata janë personifikimi i njeriut që kërkon të largohet nga pushteti, nga hipokrizia, nga prapambetja, dhuna, korrupsioni, varfëria ekstreme që pjell të gjitha veset e mundshme. “E kam kaluar të gjithë jetën time duke u rrekur të largohem nga vulgariteti, nga miqësitë e shtirura, nga mungesa e idealeve. Mediokriteti më ka përndjekur gjithnjë, ka hedhur rrënjë brenda meje, si një rrodhe e heshtur”, thotë Klaudia, e dërmuar nga mungesa e perspektivës, edhe në qytetin e premtuar, në Madrid, ku tashmë vijnë si emigrantë një numër i madh ameriko-latinësh.
Duket sikur historia përsëritet, por në kahje të kundërt. Dikur, ishin spanjollët dhe europianët e vjetër ata që kërkonin jetë të re përtej detrave, larg të gjitha tragjedive dhe vuajtjeve në kontinentin e tyre. Sot, ndodh e kundërta. Por, shpresa mbetet e fikur. Çmimi që duhet paguar për të thënë të vërtetën, që secili përpiqet ta ndjekë, si në vendin e tij, në kontinentin ameriko-latin, si në Spanjë, është i lartë. Ndoshta, letërsia është një rrugë shpëtimi; ndoshta meditimi, miqësia, dashuria. Ndoshta, një përpjekje e re…
Edhe marrëdhëniet me kohën në këtë roman janë shumë origjinale: këtu koha përthyhet, ngushtohet, zgjerohet, rikthehet, shkon në të ardhmen, është një përmasë kaq e veçantë, sa nuk kupton më në cilën prej tyre je. Në këtë drejtim, duke marrë parasysh jo vetëm përmbajtjen e ndërlikuar, duket qartë se puna e përkthyeses Lorida Demiraqi ka qenë tejet e vështirë. Por ajo, si një përfaqësuese e denjë e një brezi të ri të shkëlqyer përkthyesish, ia ka dalë të sjellë në gjuhën shqipe një vepër shumë sfiduese për cilindo përkthyes të spanjishtes.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn