als_Latn uzn_Latn slv_Latn
Kreu i Arkivave publikon librin Nj dosje pr Kadaren
Sinani: Te Dosja K, sht fshehur Kadareja
T gjitha dilemat, thashethemet, gojdhnat, intrigat marrin fund. Disa do t ken t drejt, disa do t zhgnjehen.
Dje n librarit e Tirans doli n qarkullim Nj dosje pr Kadaren, e cila zbulon dy ant: t mirat dhe t kqijat pr shkrimtarin e njohur shqiptar. Kush ishin armiqt dhe miqt e Ismail Kadares? ǒkan br, dhe kan thn pr t? T gjitha kto pikpyetje gjenden n 400 faqe t hartuara nga Prof.Dr. Shaban Sinani. Nj dosje pr Kadaren, nj libr i botuar nga shtpia botuese OMSCA-1, sht sprova e par pr t vzhguar nprmjet dokumentave marrdhniet e personalitetit t shquar t letrave shqipe dhe institucionet e athershme t diktaturs. I konceptuar n pes kapituj, libri publikon pr her t par rreth 38 dokumenta dhe nj numr t konsiderueshm faksimilesh, ka shpjegon marrdhniet e vshtira q ka pasur Ismail Kadare me nomenklaturn e lart. Pr gazetn Panorama autori i veprs Nj dosje pr Kadaren, Shaban Sinani, tregon t gjitha detajet rrth realizimit t ksaj vepre.
Publikohet vepra juaj Nj dosje pr Kadaren. Si mund tja shpjegoni me pak fjal lexuesit botimit e tij?
Ky sht nj libr q prmban dy pjes. Pjesa e par sht nj trajtes shkencore e letrsis s shkrimtarit Ismail Kadare dhe prgjithsisht e letrsis n periudhn e paslufts s Dyt Botrore. Ndrsa pjesa e dyt sht letrsi dokumentare, ku jan prfshir dokumente q dshmojn nj proces t ndrlikuar, dshmojn nj raport t vshtir, raportin midis politiks dhe letrsis, raportin midis liris politike dhe liris s artit t vet. Dosja K sht nj centrifikim i pjess s fshet t ktyre raporteve dhe marrdhnieve. Me pjesn e vet dokumentare, libri ka pr qllim q ta ler historin t flas me gojn e vet. Paraqitja e dokumenteve sht br n mnyr teknokratike. Prpjekja ime, ka qen q dokumentet t lexohen me mendjen e lexuesit dhe jo me mendjen e autorit t librit. N kt kuptim, sht nj libr i hapur jo vetm pr mnyra t ndryshme t t lexuarit dhe t kuptuarit, por edhe pr t nxitur krkime, duke marr si piknisje dokumentet q ai prmban. Libri nuk pretendon shterrimin e burimeve pr kt raport t vshtir, sepse burime si kto duhet t ket me siguri edhe n arkiva t tjer. Dokumentet q prmban libri jan kryesisht t kontrollit politik dhe t letrsis, nuk ka dokumente t kontrollit policesk. Kto jan objekt i nj krkimi tjetr, q ndoshta dikush do ta bj n t ardhmen. Titulli i librit, Dosja K sht nj dosje pr Kadaren, por duhet kuptuar, si nj dosje pr letrsin shqipe. sht zgjedhur Kadareja si prfaqsuesi m i mir i ksaj letrsie, pr t dhn mundsin q dritarja q hapet t jet sa m e mir pr t shkuarn. Pr mua sht nj libr i mundimshm, i vshtir, i tendosur, sht nj libr q ka respektuar t gjith faktort, protagonistt, personazhet, t vrtetat , sigurisht q jo t gjitha t vrtetat e tij jan t kndshme, pr t mos thn q nj pjes e mir jan fare t pakndshme.
A mendoni se lexuesi ka qartsin e duhur pr t shmangur keqkuptimet?
Mund t ket keqkuptime dhe un e kam krejtsisht t qart kt gj. Ajo, q kam marr prsipr q un t bj, sht t jem korrekt me lexuesin , i qart n far kam shkruar, dhe i paanshm n far kan shkruar t tjert. Un jam shum i interesuar nse dikujt do ti plqej ose jo, sepse sht n parimet e mia, q t marr me t mir lexuesin. Marrja me t mir e lexuesit mund t bhet me kompromise dhe n t mir t s vrtets. a.m
Ende nuk kish msuar se npr librarit e Tirans, ishin ort e para, q qarkullonin thashetheme pr t.
Libri q flet sa mir aq edhe keq pr t, nuk kishte mbrritur ende n duart e tij. Telefonata jon ndoshta e befasoi paksa, ashtu sikurse dhe lajmi pr botimin e librit Nj dosje pr Kadaren. Shkrimtari i njohur Ismail Kadare, n nj intervis t dhn dje pr gazetn Panorama shpjegon prshtypjet e tij, pr kt botim t ri. Edhe pse pa shum dshir pr t folur, Kadare tregon se Dosja K nuk i jep aspak knaqsi.
Shtpia botuese Omska sot (dje)pasdite ka hedhur n qarkullim librin Nj dosje pr Kadaren. Si e prisni botimin e tij?
T them t drejtn nuk kam t them ndonj gj konkrete, pasi mendimet e mia un i kam thn pr kt problem. Nuk jam un q duhet t pyetem n kt rast. Vetm do t jet mir nse ky libr do t ndihmoj n pastrimin e ndrgjegjes s shoqris shqiptare.
Jeni shprehur koh m par pr gazetn ton, se ato ka keni nga Dosja K ju kan ngjallur nj ndjenj t keqe
Natyrisht kur njeriu zbulon gjra q jan t hidhura, t shmtuara t fshehta, ndjesia e par n kt rast ka qen nj ndjesi e keqe, pavarsisht se ka tipa t ndryshm. Un nuk kam dshir, madje ju tani m pyesni dhe un nuk kam dshir t flas pr kt. Kjo sht vrtetuar derisa sht dshmuar q un vrtet kur kam qen n arkiv kam qndruar vetm nj erek ore atje dhe skam dashur t qndroj m tepr, ather do t thot se jam i sinqert kur them se nuk kam dshir t flas.
Tani q libri ka dal npr librarit dhe do t jet n duar t shum lexuesve, prisni ndonj furtun t madhe apo ndonj furtun n got, sikurse edhe jeni shprehur?
T them t drejtn nuk e mendoj kt gj dhe nuk ka asnj arsye pr t patur ndonj furtun, n qoft se njerzit artificialisht duan t krijojn furtuna le t krijojn, mua kjo nuk m prek.
A mendoni se letrsia do t filloj t lirohet dhe hapi tjetr duhet t ishte nj botim i till?
(Qesh).Ndoshta.
Parlamenti pak vjet m par bllokoi hapjen e dosjeve pr politikant. Botimi i ktij libri sa prisni t prfaqsohet n debate poltike?
Ndoshta mund ti zgjoj mendime parlamentarve tan, qoft pr mir apo pr keq, me sa duket derisa e kthyen mbrapsh ligjin tani pr tani, kjo ka qen nj e keqe pr demokracin shqiptare.
Pr Dojen K
Visar Zhiti: Libri dhe diktatura
Tani jemi prpara nj dosjeje pr Kadaren, kshtu e ka quajtur edhe autori i saj, prof.dr.Shaban Sinani, por vepra q kemi ndr duar, i ngjan nj triadhe, e cila n pjesn hyrse paraprihet nga nj studim interesant e me kompetenc pr Kadaren, risin e tij si shkrimtar dhe simbolet e tij ballkanike. Kjo pasohet nga disa intervista, dhn n shtypin e dits, ku autori i prgjigjet shtjeve t ndryshme q kan t bjn me kt botim. Pastaj vjen udia, ku ska m as kritik e as letrsi: n kt pjes jan qmtuar dhe grupuar nj sasi dokumentesh t dikurshme kundr letrsis, pra, antishkrimet, survejimet n diktatur t partis mbi letrsin e Kadares, nj thuajse antivepr, nj shtjellim i coprave t nj kundrvepre t paimagjinueshme. Aty ka kontrolle mendurake, censur, ndrhyrje barbare,aq sa t duket se letrsia do t duhej t shkruhej nga shkrimtari dhe partia bashk. Prandaj Kadareja, n fund t fundit sht refuzuesi i pabindur, i pandreqshmi, kurajozi dhe i mbushuri me neveri pr ta. Ndrsa n vetevete ai sht shkrimtari q krkon t bj dhe bn art t madh, t pavdekshm, kur po vdisnin shum gjra t shtrenjta e t virtytshme.
Kadare tha para dy muajsh Sjam kurioz pr Dosjen K
Vetm pak koh m par n nj intervist t dhn pr gazetn ton, shkrimtari i njohur Ismail Kadare sht shprehur krahas t tjerash edhe pr Dosjen K, se nuk dshiron ta dij se far shkruhet n t.
A jeni kurioz ta lexoni Dosjen K?
Fare! Kam lexuar nj pjes. Nuk jam kurioz m. M ka ngjallur nj ndjenj t keqe.
Po kto q jan botuar deri tani, si t jan dukur?
Nuk mbaj mend mir se cilat jan botuar. Por di t them se e gjith ajo sht nj gj e trishtueshme. Nj ndjenj jo e mir. Disa dit do t jesh shum i trishtuar nse e lexon. Kt her q kam ardhur, n ndryshim nga hera tjetr, nuk kam dashur ta lexoj. Ajo sht nj dosje e rndsishme, sepse ajo nuk sht dosje profesionale e policis s fsheht. Ajo sht dosje e partis. Aty jan njerz q nuk i detyronte askush. Pra e bnin kt me iniciativ personale. Ana shoqrore sht shum e rndsishme. Ajo ska t bj me at ingranazh q diskutohet nse duhet t hapen apo jo dosjet, q t mo dalin agjentt, t mos dalin spiunt. Atje spiun nuk ka. Emri spiunit atje shnohet Burimi. Atje, emrat e tjer jan interesant, sepse shkruhet q x apo y i than Burimit. Ktu nuk dihet nse ja than burimit pr ta uar atje ku duhet. Plus relacionet e gjata t institucioneve jan shum t rndsishme. Mbledhjet sekrete t institucioneve jan shum t rndsishme pr historin e letrsis shqipe. ǒdiskutohej n mbledhjet e fshehta? Kam ngulur kmb pr hapjen e arkivave. Duhet shpjeguar pse dhe si kan ndodhur dhjetra mbledhje t fshehta monstruoze q jan br. Kto sdo ti nxjerr njeri. Pra, duhet t dihet kan folur njerzit n to. ǒka thn ky e ka thn ai. Kjo prmban nj t vrtet shum e t muar, q ka humbur, sepse del pak a shum historia e psiqiks shqiptare.
Dy letra, pro dhe kundr, shkrimtarit
Letra e dyt
Poezia sht alarmante. Duket sikur ka ndodhur nj kob i madh. Ne nuk mund ta botojm kt poezi edhe pr arsye se Partia akoma nuk ka dal publikisht n shtyp kundr komplotistve politik e ekonomik, as n Zri i Popullit, dhe as n organe t tjera. Autori mund t hyj n konflikt me redaksin.
Shoku Pirro,
Po t drgoj nj vjersh t I.Kadares. Un e Lexova. Kam kto vrejtje:
1. sht tepr alarmante. Duket sikur ka ndodhur nj kob i madh e nj gjm e madhe, apo nj kundrrevolucion dhe Byroja Politike mblidhet papritur pr ta shtypur.
2. Jepet prshtypja sikur ky kundrrevolucion ka pushtuar ministrit dhe puntort po i rimarrin ato. Dhe Partia duket sikur nuk sundon.
3. Identifikohen komplotistt me burokratt.
4. N fund, ne nuk mund ta botojm edhe pr arsye se Partia akoma nuk ka dal publikisht n shtyp kundr komplotistve politik e ekonomik, as n Zri i Popullit dhe as n organe t tjera. Edhe redaksia e Drits nuk mund ta botoj. Ishte n shtyp, por u hoq. Poezia ka edhe nj ankth t madh, duket sikur kushedi ka ndodhur!
Me trheqjen nga shtypi, autori mund t bjer n konflikt me redaksin, mund t bj buj e mund t shaj kt apo at! Un kshtu mendoj. Duro Mustafaj, q sapo erdhi nga shrbimi, e lexoi dhe e hoqi nga shtypshkronja. Pr kt m informoi dhe ma dha ta lexoja.
Lexojeni, dhe, nse jeni dakord m, njoftoni. T fala Driteroi 16.10.1975
Letra e par
Kronik n gur ssht ngritur fare mbi tipiken,por mbi t rastsishmen e shmtuar. Si vepr ajo nuk i takon aspak realizmit socialist. Pr m tepr ajo sht nj vepr surrealiste. Tani pr tani sulmi n shtyp kundr Kadares mund t mos provokohet, por gjithka t bhet pa rn n sy. Ai roman t hiqet menjher nga qarkullimi
Republika popullore e Shqipris
Shoku Ramiz Alia,
Jam nj msues letrsie. Jam shum i ri n mosh, 23 vje. Babai im sht komunist i 1943-shit dhe m ka msuar t jem i ndershm dhe i partishm. Lexova romanin e I. Kadares Kronik n gur. Mendoj q vepra ssht ngritur fare mbi tipiken, por mbi t rastsishmen e shmtuar. Pra, si vepr ajo nuk i takon aspak realizmit socialist. Pr m tepr ajo sht nj vepr surrealiste. Un lexoj n tri gjuh t huaja dhe surrealizmin, n qoft se nuk e njoh shum mir, e njoh mir. Duke qen se n jetn time un zgjodha detyrn q ti rri pran me do kusht Partis sime, sepse nuk kam asgj m t shtrenjt se ky popull e kjo Parti, dhe se ata 28 mij dshmor q dhan jetn pr lumturin time dhe t shokve t mi, i prekur thell dhe i tronditur prej ksaj vepre, q nuk sht e zakonshme pr I.Kadaren, tek i cili kemi drejtuar syt tan, si qytetar dhe si komunist i ardhshm, mendoj se ai roman t hiqet menjher nga qarkullimi.
Un kam prgatitur nj artikull, jo me qllim botimi (tani pr tani sulmi n shtyp kundr Kadares mund t mos provokohet, por gjithka t bhet pa rn n sy, se na intereson t mos njolloset si personalitet), dhe do tjua sjell menjher, n qoft se Partia e merr t drejt mendimin tim. Gjithashtu un jam nj letrar i ri. Tani del n qarkullim vllimi im me poezi, pr botim sht dhe i dyti, dhe dy drama. Pra, un jam n hapat e mi t par. Ky artikull, po t ohej n ndonj institucion, do m kushtonte shtrenjt, sepse kundr meje mund t hakmerreshin. ...
Prshndetje revolucionare
Juaji, N
nshkrimi Berat, 28.6.1971
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn slk_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn glg_Latn als_Latn als_Latn epo_Latn als_Latn als_Latn als_Latn mos_Latn ind_Latn