als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Metodologjia islame nė evitimin e dhunės ndaj femres
Sedat Islami
Hyrje
Debatet pėr pozitėn e femrės dhe mėnyrėn e trajtimit tė saj datojnė qė moti. Ato, sikur dhe sot, janė hapur pėr shkak tė dhunės sė ushtruar ndaj saj. Kur Islami u shpall si fe, femrėn e gjeti nė njė pozitė tė palakmueshme. Nuk ishin vetėm idhujtarėt dhe injorantėt ata qė keqtrajtonin femrėn, ishin, fatkeqėsisht, edhe ata qė thirreshin nė dije dhe fe. Sokrati, njė emėr qė shpesh lakohet nė botėn e dijes pėr urtėsi dhe menēuri, ēuditėrisht ndante mendime shumė tė kėqija pėr gruan. Ai konsideronte se gruaja ėshtė burim i krizave dhe kolapseve nė botė. Atė e ngjasonte me njė pemė tė helmuar, e cila nga jashtė mund tė jetė joshėse me bukurinė e saj por nga e cila posa tė hanė shpezėt, ngordhin. Ēifutėt nuk ndanin mendime tė mira pėr gruan. Tė pėrmuajshmet e saj i merrnin shkas pėr ta izoluar. Tė thirrur nė atė qė u thirrėn mė vonė edhe tė krishterėt, pra nė fajėsinė e Havvasė qė Ademi [alejhimaselam] ngrėni nga pema e ndaluar, e mallkojnė. Kėshtu, Islami u shpall ndėrsa qėndrimet pėr femrėn ishin kėto. Sigurisht, i luftoi. Solli koncepte, absolutisht tė ndryshme nga konceptet me ngjyrė dije dhe fetare, dhe, siē konstatojnė edhe jomyslimanė, p.sh. orientalisti francez Gustav Lubon, jo vetėm qė e ka ndalė dhunėn, por ka qenė edhe model i respektimit tė femrės. Islami shpalli se: Me tė vėrtetė, gratė janė motra tė burrave. ([1])
Pozita e femrės edhe nė kohėn bashkėkohore vazhdon tė jetė pėr shqetėsim. Dhuna ndaj gruas, me gjithė ndryshimet e mėdha tė bėra nė emėr tė tė drejtave tė saj, nuk ėshtė ndalur. Ajo edhe sot e kėsaj dite vazhdon tė keqtrajtohet. Shikuar nga perspektiva e trupit tė saj, ajo ka pozitėn e femrės nė kohėn e grekėve tė vjetėr, ku shitej dhe blihej nė treg. Edhe pse me kėtė mė shumė synojmė industrinė kinematografike qė ka tė bėjė me trupin e saj, megjithėkėtė, imazhet e shoqėrisė sė grekėve tė vjetėr vazhdojnė sė ekzistuari ose kanė ekzistuar deri vonė. Muhammed Reshid Rida pėrmend nė librin e tij Tė drejtat e gruas nė Islam (Hukuk en-nisa fi-l-Islam)([2]), se nė shekullin e kaluar (XX), nė disa zona rurale tė Anglisė, gruaja shitej nė treg.
Keqtrajtimi i femrės nuk ėshtė vetėm nė kėtė aspekt. Ajo nuk keqtrajtohet vetėm si grua, por edhe si vajzė dhe nėnė. Jo rrallė shohim dhunėn shumėdimensionale qė ushtrohet ndaj vajzave, madje nga vet prindėrit. Kjo dhunė fillon nga detyrimi pėr tė ushtruar profesione tė ndryshme e deri tek dhunimi seksual i tyre. Ndėrsa pėr femrėn si nėnė, dhuna nuk ka vetėm dimensionin fizik, por edhe shpirtėror. Gratė e moshuara pėrjetojnė dhunė shpirtėrore. Ato janė tė braktisura. Shumicėn e tyre vdekja i gjen tė vetmuara ndėrsa lajmi pėr vdekjen mėsohet nga kundėrmimi i erės sė trupit qė ka filluar tė prishet.
Kėsisoj, nevoja pėr tė folur pėr dhunėn ndaj femrės, vazhdon tė jetė e madhe. Kjo, krahas gjendjes qė mbretėron, edhe pėr shkak tė teorive dhe qasjeve, shpesh joproduktive, pėr luftimin e dhunės.
Nė kėtė punim do tė prezantojmė metodologjinė islame nė luftimin e dhunės ndaj femrės dhe avancimin e pozitės sė saj nė shoqėri. Ėshtė metodologji qė duhet tė jetė model dhe pėr tė kėtillė edhe po e ofrojmė. Ajo pėrbėhet nga tri etapa, tė cilat paraqesin formėn se si duhet trajtuar problemi. Ėshtė njė metodologji e pėrgjithshme, e cila aplikohet dhe nė raste tjera.([3])
I. PREVENTIVA
I.1. PĖRMIRĖSIMI I BOTĖKUPTIMEVE PĖR FEMRĖN
Femra nuk ėshtė ajo krijesa e pashpirtė. Nuk ėshtė e ndyta dhe as fajtorja. Ajo ėshtė krijesė, e ngjashme me burrin, e krijuar prej llojit tė tij, qė ta plotėsojė atė. Allahu kėshtu na thotė nė Kuran: "All-llahu krijoi pėr ju bashkėshorte nga vetė lloji juaj... (en-Nahl, 72); "Dhe nga faktet (e madhėrisė sė) e Tij ėshtė qė pėr tė mirėn tuaj, Ai krijoi nga vetė lloji juaj palėn (gratė)... (err-Rrum, 21): " Ai nga lloji juaj krijoi pėr ju bashkėshorte... (esh-Shura, 11)
Gruaja nuk ėshtė burimi i tė kėqijave. Nuk ėshtė adresa e fajit. Nė tė vėrtetė, ajo ėshtė adresa e lumturisė. Nė ajetin 21 nga kaptina err-Rrum, qėndron: "Dhe nga faktet (e madhėrisė sė) e Tij ėshtė qė pėr tė mirėn tuaj, Ai krijoi nga vetė lloji juaj palėn (gratė), ashtu qė tė gjeni prehje tek ato dhe nė mes jush krijoi dashuri dhe mėshirė. Nė kėtė ka argumente pėr njerėzit qė mendojnė.
Pejgamberi [alejhis salatu ves selam], siē transmeton Imam Muslimi, ka thėnė: Dynjaja ėshtė e tėra plaēkė ndėrsa plaēka mė e mirė e saj ėshtė gruaja e ndershme.
Nga kėtu, Kurani ėshtė pėrkujdesur qė shpifjen fetare ndaj Havvasė pėr kinse fajtore tė vetme, ta mohojė. Nė kaptinėn el-Arafė, nė ajetin 23, shpjegohet se qė tė dy, Ademi dhe Havvaja [alejhimaselam], kėrkuan falje. "Ata tė dy thanė: "Zoti ynė, ne i bėmė tė padrejtė(i dėmtuam) vetvetes sonė, nė qoftė se nuk na falė dhe nuk na mėshiron, ne me siguri do tė jemi prej tė shkatėrruarve!
I.2. GJINIA, JO PĖRCAKTUESE
Njerėzit janė tė ndarė nė gjini dhe kanė tė ndarė edhe rolet nė bazė tė gjinisė, por kjo e fundit kurrė nuk ėshtė pėrcaktuese dhe kriter vlerėsimi. Pra, mashkulli vetėm pse ėshtė mashkull nuk mund tė jetė mė i mirė se femra. Nė Kuran, ne gjejmė se ata, meshkujt dhe femrat, kanė merita tė njėjta pėr punė shumė madhore dhe se asnjėra palė nuk privohet nga shpėrblimi pėr shkak tė kėtij elementi. Allahu na tregon se njerėzimi nuk janė vetėm nga Ademi, pro edhe nga havaja, dhe pėr kėtė duhet ti jenė mirėnjohėse femrės. " O ju njerėz! Kini frikė Zotin tuaj qė ju ka krijuar prej njė veteje (njeriu) dhe nga ajo krijoi palėn (shoqėn) e saj, e prej atyre dyve u shtuan burrra shumė e gra... (en-Nisa, 1): "O ju njerėz, vėrtet Ne ju krijuam juve prej njė mashkulli dhe njė femre... (el-Huxhurat, 13)
Madje, kėtė mirėnjohje, pėr shkak tė barrės sė femrės, e sheh edhe mė tė madhe ndaj saj sesa ndaj mashkullit. Kur Muhammedi [alejhis salatu ves selam] u pyet nga njė besimtar pėr njeriun qė meritonte mė sė shumti respektin e tij, iu pėrgjigj: Nėna jote! E pyeti pėr tri herė me radhė ndėrsa ai vazhdimisht i pėrgjigjej: Nėna jote! vetėm nė herėn katėr iu pėrgjigj: Babai yt! ([4])
Nė Kuran, po kėshtu, ėshtė shpjeguar se gjinia nuk ka asnjė rėndėsi nė pranimin apo jo tė veprės. " Zoti i tyre iu pėrgjegj lutjes sė tyre (e tha): Unė nuk ia humb mundin asnjėrit prej jush, mashkull qoftė apo femėr... (Ali Imran, 195); "Kush bėn vepėr tė mirė, qoftė mashkull ose femėr, e duke qenė besimtar, Ne do t'i japim atij njė jetė tė mirė (nė kėtė botė), e (nė botėn tjetėr) do t'u japim shpėrblimin mė tė mirė pėr veprat e tyre. (en-Nahl, 97)
Gjinia nuk ėshtė pengesė as pėr tė qenit model pėr njėri tjetrin. Jo vetėm meshkujt janė heronj. Nė Kuran, femra ėshtė marrė model madje pėr gjėra shumė madhore dhe pėr sakrifica shumė sublime. Allahu pėrmend rastin e gruas sė Faraonit, tė cilėn e sjell shembull pėr besimtarėt, meshkuj e femra.
E atyre qė besuan, All-llahu ua solli shembull gruan e faraonit kur ajo tha: "Zoti im, mė bėn njė vend pranė mėshirės sate nė xhennet dhe mė shpėto prej faraonit e brutalitetit tė tij dhe mė shpėto prej popullit mizor!" (et-Tahrim, 11)
I.3. PĖRZGJEHDJEN E BASHKĖSHORTIT
Prej hapave parandalues qė ka ndėrmarrė Islami ėshtė edhe zgjedhja e bashkėshortit jo tė dhunshėm. Njė myslimane, Fatime bint Kajs, siē transmeton Imam Muslimi, kishte kėrkuar kėshillė nga Profeti Muhammed [alejhis salatu ves selam] se si tė vepronte ose cilin tė zgjidhte nga dy burrat qė kėrkonin dorėn e saj. Pejgamberi [alejhis salatu ves selam] nuk ia preferoi asnjėrin. Pėr tė parin, Ebu Xhehmin, ishte i vrazhdė dhe nuk e heq shkopin nga dora (e rrah gruan), ndėrsa tjetri, Muaviu, ėshtė i varfėr. Ia propozoi njė emėr tjetėr, Usamen [Allahu qoftė i kėnaqur me tė gjithė ata!].
II. PĖRMIRĖSIMI
II.1. LIGJĖSIMI I TĖ DREJTAVE TĖ TYRE
Islami ndėrmori njė hap tė rėndėsishėm pėr tė avancuar me pozitėn e femrės. Ligjėsoi tė drejtat e saj, prej tė cilave qe privuar mė parė. E drejta e jetės, para sė gjithash, u garantua. Arabėt, njerėzit tek tė cilėt u shfaq Islami, vrisnin foshnjat femra. Kėshtu, Islami garantoi tė drejtėn e jetės. Garantoi dhe tė drejtėn e trashėgimisė dhe pronėsisė. Mbi tė gjitha, u garantua nderi dhe morali i saj. Ajo nuk mund tė nėpėrkėmbej, tė trajtohej si objekt i dėfrimit seksual, tė ēnjerėzohej. Pėr tė treguar se sa seriozisht merret puna e grave nė islam, jo vetėm qė u shpjeguar nė shumė kaptina, por, Allahu zgjodhi qė edhe njė nga kaptinat e Kuranit tė mbajė emrin e grave, kaptina en-Nisa.
II.2. THIRRJA PĖR TĖ KALUAR JETĖ TĖ MIRĖ ME TO
Jeta bashkėshortore ėshtė jetė e cila, sikur qė u pėrmend nė ajetin 21 nga kaptina err-Rrum, ndėrtohet mbi dashurinė dhe respektin ndėrmjet bashkėshortėve. Pa kėtė element ajo ėshtė e vėshtirė. Allahu ka thėnė: "Ēoni jetė tė mirė me to. Nėse i urreni ato, bėni durim pse ndodh qė All-llahu tė japė shumė tė mira nė njė send qė ju e urreni. (en-Nisa, 19)
Nga ajeti po kuptohet se bashkėshortėt duhet tė hulumtojnė tek njėri tjetri tė bardhat, tė mirat, gjėrat qė mund ti mbajnė bashkė dhe tė respektueshėm pėr njėri tjetrin. Kėtė na e shpjegon hollėsisht i Dėrguari i Allahut [alejhis salatu ves selam] kur thotė: "Myslimani nuk ndodhė ta urrejė myslimanen; nėse nuk i pėlqen njė moral, i pėlqen morali tjetėr i saj. (hadithin e transmeton Imam Muslimi.)
III. EDUKIMI
III.1. NXITJA ME SHPĖRBLIME
Islami ka luftuar dhunėn edhe duke nxitur me shpėrblime ata qė realizojnė drejtėsi dhe respekt pėr gruan. Pejgamberi [alejhis salatu ves selam] ka treguar se virtytet e burrėrisė arrihen mė sė miri duke respektuar gruan([5]) ndėrsa pėr pėrkujdesjen dhe edukimin e vajzave ka paraparė Xhennetin si shpėrblim. Nė njė hadith, tė cilin e transmeton Imam Muslimi nga sahabiu i nderuar, Enes ibn Malik [Allahu qoftė i kėnaqur me tė!], Pejgamberi [alejhis salatu ves selam] ka thėnė: Kush pėrkujdeset pėr dy vajza (pėr ekonominė dhe edukimin e tyre), do tė vjen nė Ditėn e Kiametit ndėrsa unė me tė do tė jemi kėshtu bashkoi gishtėrinjtė.
III.2. KĖRCĖNIMI ME NDĖSHKIME
Por, nė rast tė keqtrajtimit, atėherė nuk mund ti shpėtohet tė paktėn-llogarisė para Allahut.
Pėrfundim
Metodologjia islame ėshtė mė efektivja, pėr faktin se ka bėrė bashkė dy elemente: elementin material, nė kuptim tė ligjeve tė aprovuara pėr trajtimin e duhur tė femrės, elementin shpirtėror dhe edukativ, nė kuptim tė zhdukjes sė botėkuptimeve tė gabuara, nė nxitjen e respektit me shpėrblime, nė luftimin e dhunės me kėrcėnim me ndėshkime, duke imponuar veten kėshtu si metodologjia mė e suksesshme. Kjo, padyshim, se ėshtė dhe njė thirrje pėr aplikim tė kėsaj metodologjie nėse veē duam ta luftojmė dhunėn ndaj femrės.
(Ky punim ėshtė publikuar nė revistėn Dituria Islame, nr. 282 me shkurtesa)
________________________________________
[1] Hadithin e transmetojnė Imam Ahmedi dhe Ebu Davudi ndėrsa Albani thotė se ėshtė autentik.
[2] F. 62.
[3] Kėtė metodologji e pėrmend Dr. Abdul Melik Ahmadi nė njė artikull tė botuar nė revistėn kuvajtiane El-vaju, nr. 532, artikulli: El-menhexh el-islamijj fi mualexheti el-ihtilalat et-terbevijjeh. Shih faqen zyrtare tė revistėshttp://alwaei.com
[4] Hadithin e transmetojnė Buhariu dhe Muslimi.
[5] Fjala ėshtė pėr hadithin tė cilin e transmeton Tirmidhiu nė Sunen ndėrsa Albani e vlerėson pėr autentik: Mė i miri prej jush ėshtė ai qė ėshtė mė i miri me familjen e tij...
www/islamgjakova/net
als_Latn min_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn grn_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn scn_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn fin_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn fao_Latn als_Latn als_Latn als_Latn kab_Latn