als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Komunikimi nė ditėt tona ka pėsuar njė transformim tė jashtėzakonshėm. Shkėmbimi i informacionit ndėrmjet personave tė vendosur nė anė tė ndryshme tė globit ėshtė bėrė shumė mė i thjeshtė dhe i shpejtė falė pėrdorimit tė internetit. Pėrtej pėrdorimit normal tė internetit me tė cilin nėnkuptohet kėrkimi i informacioneve e pėrdorimi me kriter pėr qėllime pune e informative, dallohet edhe pėrdorimi i ekzagjeruar deri nė abuzim i internetit. Ky fenomen ėshtė nė rritje sidomos tek tė rinjtė. Gjithsesi studiuesit konstatojnė se grupmosha mė e prekur pėrfshin kategorinė nga 15-40 vjeēare, aq sa nė ditėt tona flitet pėr Internet Addiction Disorder (IAD), (ērregullim i shkaktuar nga varėsia e internetit), patologji kjo gati e njėjtė me toksikomaninė. Pėr herė tė parė do tė pėrdorej ky term nga psikiatri amerikan Ivan Goldberg nė vitin 1995 i cili propozoi edhe disa kritere diagnostikuese. Goldberg me propozimin e tij, ndikoi nė pėrhapjen e njė refleksioni i cili do tė tėrhiqte vėmendjen e shumė psikologėve dhe psikiatėrve, duke sjellė kėshtu drejt vėmendjes sė tė gjithėve rrezikun qė shkakton varėsia nga interneti.
Disa nga simptomat:
Nevoja pėr tė qėndruar gjithnjė e mė shumė kohė nė rrjetin online pėr tė pėrftuar kėnaqėsi;
Reduktim i interesit ndaj aktiviteteve tė tjera qė nuk pėrfshijnė internetin;
Pas reduktimit apo ndėrprerjes sė pėrdorimit tė internetit shfaqen shenja agjitacioni psikomotore, ankth, depresion, mendime obsesive rreth asaj ēfarė po ndodh online, simptoma tipike kėto tė abstinencės;
Verifikohet domosdoshmėria pėr tė pasur akses mė tė shpeshtė nė rrjet si dhe pėr tė qėndruar njė kohė mė tė gjatė nga ajo ēfarė kishte parashikuar fillimisht individi;
Pamundėsi pėr tė ndėrprerė apo pėr tė mbajtur nėn kontroll pėrdorimin e internetit;
Individi vazhdon tė pėrdor internetin pavarėsisht vetėdijes se po i shkakton probleme fizike, sociale e psikologjike. Shqetėsuese ėshtė se kėta individė fillojnė tė lėnė gjithnjė e mė shumė mėnjanė familjen, raportet sociale, punėn, apo nevojat ekzistenciale personale si, p.sh. ndodh tė mos ndjejnė nganjėherė edhe nevojėn pėr tė ngrėnė, mund tė shfaqin edhe ērregullime gjumi. Predispozitėn mė tė madhe pėr tė zhvilluar kėtė lloj varėsie e kanė personat qė shfaqin tendenca tėrheqje prej raporteve ndėrpersonale. Ata ndeshin vėshtirėsi komunikimi dhe raportimi social tė cilat mund tė jenė tė gjeneruara nga probleme psikologjike apo psikiatrike, familjare e relacionale. Njė aspekt tjetėr qė duhet trajtuar ėshtė se internetomania merr trajta tė ndryshme, ajo mund tė jetė: varėsi nga raportet qė krijohen online ( p.sh facebook apo chatet). Kjo dukuri shpeshherė sjell edhe paqėndrueshmėri nė jetėn bashkėshortore, afektive familjare, sociale, reduktohet rendimenti shkollor dhe i punės. Varėsia nga interneti mund tė shfaqet edhe si varėsi nga lojėrat online, personat e pėrfshirė nė kėtė kategori kanė tendencėn tė pėrdorin kazinot, lojėrat interaktive apo bastet. Humbasin kėshtu dita-ditės raportet ndėrpersonale, lidhjen me punėn e me jetėn reale duke shpenzuar edhe sasi tė mėdha parash. Mund tė shfaqet edhe Varėsia nga mbingarkesa konjitive online, kjo pėr shkak tė mbingarkesės sė tė dhėnave qė gjenden online, individi fillon tė shpenzojnė gjithnjė e mė shumė kohė duke kėrkuar apo organizuar tė dhėnat qė gjenden online.
Pasojat
Duke ndjekur gjurmėt e teorisė sė nevojave tė Maslow, mund tė hipotezojmė se shumė subjekte gjejnė kėnaqėsi nė pėrdorimin e disa shėrbimeve si email, newsgroup apo chat. Lehtėsisht gjenden raste ku individėt deklarojnė njė identitet gjinor tjetėr nga ai real, pėrshkruajnė karakteristika fizike, moshore, gjendje civile dhe pune jo reale, duke pėrfituar kėshtu nga ky mjedisi i zhveshur nga ēdo lloj pėrgjegjėshmėrie i cili mundėson daljen apo hyrjen nga konteksti eksperencial i rrjetit virtual sipas dėshirės sė tyre. Duke gėnjyer, provojnė euforinė e njė lirie tė pafundme e mbase pėr herė tė parė nė jetėn e tyre provojnė ndjesinė e tė qenit interesant, duke treguar aspekte qė mund ti demonstrojė vetėm aty ku mungon kontakti viziv. Vėrehet se kush pėrdor kėto chat-e ka mundėsi tė realizojė nė mėnyrė virtuale unin e tij ideal, mund tė ndjehet pėrfundimisht nė formė ideale. Prandaj e ka tejet tė vėshtirė tė shkėputet nga kėto ndjesi kėnaqėsie e tė mbyll kompjuterin, pėr tu kthyer nė realitetin ku askush nuk mendon se ėshtė nė formė perfekte. Nėse zgjedhim tė ndjekim nga ana tjetėr teorinė Frojdiane tė pulsioneve vihet re se pjesa mė e madhe e rrjeteve web ofron ndėr tė tjera edhe materiale me natyrė seksuale apo pornografike. Studiuesit mendojnė gjithashtu se pas kėsaj varėsie fshihet dėshira pėr tė gjetur njė botė virtuale ku mund tė realizohen nevojat tė cilat kanė ndeshur pengesa realizimi tė vazhdueshme nė jetėn e pėrditshme. Strukja virtuale sjell mėnjanim tė pėrballjes me problematikat ekzistenciale. Kjo ka shtyrė qė shumė autorė tė hipotezojnė se pėrdorimi i internetit shkakton zhvillimin e njė gjendje tė alteruar tė vetėdijes e cila pėrngjason me ėndrrėn. Siē ndodh nė ėndėrr, po ashtu nė rastin e varėsisė nga interneti, sidomos kur instaurohen lidhje emocionale online mendohet se kjo inkuarajon shprehjen e impulseve tė pavetėdishme, vihen nė akt fantazi pėrfaqėsimi sociale apo individuale. Tė gjitha kėto elemente mund tė konsiderohen pėr shpjegimin e realizimit nė rrjetet virtuale tė disa fenomenve me natyrė seksuale, agresive.
Nga Arjana KAZA.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn kmb_Latn