als_Latn dik_Latn sag_Latn
10 urdhërimet etike në praktikat mjekësore dhe kirurgjike
Mos harro!!! …
Mos neglizho!!! …
Mos ngatërro!!! …
Mos u bë i pangopur!!! …
Mos urrej!!! …
Mos gënje !!!…
Mos u pajto!!! …
Mos u bëj mendjemadh!!! …
Mos mashtro!!! …
Mos shkel të drejtat e të tjerëve !!!…
Do të flasim diçka rreth etikës në profesionin e mjekësisë:
Në epokën ku vlera materiale mbizotëron mbi vlerat etike ditë pas dite, a mundet që mjeku të lartësojë veten mbi fakorët e dobësisë njerëzore dhe presionet e jetës material?.
Si të shquhet me punën e tij për të zbutur dhimbjet e shpirtit, ky shpirt që Allahu i madhëruar e ka konsideruar të denjë dhe se kush e ngjall atë si i ka ringjallur ai të gjithë njerëzit?.
A shtë profesioni i mjekësisë në rrezik?
Në fakt, ka shumë arsye që na bëjnë të ndjehemi të shqetësuar …!
• fjalët teorike kanë humbur kuptimin e tyre pas shumë pikave që kanë fluturuar larg nga keto fjalë …
• mosfunksionimi i shumicës së mjeteve të brendshme paralajmëruese të quajtura ndërgjegjje dhe etikë – ka qenë njëra ndër shkaqet që gabimet shkuan shumë larg …
• përkundër gabimit që është shumë i qartë dhe këshillës që është zhdukur, drejtimet janë mashtruese dhe të gjithë mendojnë që jane në rrugë te drejtë …
• është bërë e vështirë ndarja mes asaj që është publike dhe asaj private: prandaj shembulli i mirë nuk egziston gjatë për ata që janë duke e pritur atë apo për ata që me të vertetë kanë nevojë të madhe për të…
• besimi në jetën e paracaktuar (fatin e jetes)) është zvogëluar, prandaj ankesa për mungesë të parave është rritur…
• kur njerëzit janë kthyer nga feja, rëndësia e jurisprudencës së adhurimit ka mbizotruar mbi jurisprudencën e sjelljeve, pavarësisht kësaj feja Islame është e bazuar në konceptin se feja është gjithcka që ka të bejë me jetën. Feja ka devijuar nga kuptimi i saj i vertetë dhe kjo është një katastrofë e madhe…!
Një përpjekje nga ana jonë për ti ringjallur vlerat e etikës në praktikën e përditshme mjeksore dhe për ti pastruar ato prej cfardo paqartësie, p.sh mundë ti imagjinojmë 10 situata të ndryshme që mjeku mund të hasë gjatë punës së përditshme: ne i diskutojmë ato në heshtje për të arritur atë që ne duhet të kujtojmë kur merremi me pacientët apo me kolegët tanë, apo kur përpjekemi për All-llahun, kur kënaqesinë e Tij e kemi për qëllim…..fina
Këtu kemi 10 urdhëresa, nga nje urdhër per cdo situate:
??1- Mos harro
Situata e pare:… Cila është përshtypja e parë në sytë e të sëmurit në fllim të karrierës profesionale te mjekut?
Ne duhet kujtojme këtë dua-lutje kur merremi me të semurin: “Falënderimi i qoftë All-llahut i cili më ka dhënë shëndet me atë që atë e ka provuar dhe më ka mbivlerësuar dukshëm mbi shumë krijesa”, për këtë arsye, ne ndjejmë dhimbjet e pacientit dhe të merremi me atë nga dhembshuria dhe jo vetëm nga nevoja e tij për ndihmën tonë.
Mos harro se: është Dëshira e All-llahut që të ka bërë të ulesh në këtë anë të tryezës dhe nuk të ka bërë që të gjendesh në anën tjetër, ku pacienti i juaj është ulur: kjo situatë nuk është nga mundësia jote, këtë e konfirmon All-llahu duke thënë:” O ti njeri po ç’të mashtroi ty kundrejt Zotit tënd që është bujar e i Urtë?. I cili të krijoi, të përsosi dhe të drejtoi, Të formësoi në formën që Ai dëshiroi! “El-inffitar”(6
Kështu urdhëri i parë ishte ….. Mos harro.!
??2- Mos neglizho:
Situata e dytë :si mundet mjeku të rrisë nivelin e tij shkencor dhe profesional?
Kurr mos i përdor të sëmurët si fusha eksperimenti, aventura dhe hulumtimi, ndërsa ti e di se jeta e tyre është në rrezik, Një gjë të tillë ti kurrë nuk do t’ja deshiroje vetvetes. Kujto thënjen profetike “Bëj c’farë të duash, por c’farë bën për të tjerët do të kthehet ty përsëri” .
Me e mira është që të përpiqemi në avancimin shkencorë,gjë e cila është detyrë e cdonjërit prej nesh dhe gjithëmonë ta lusim Allahun për ta bërë këtë shkencë të dobishme, duke ditur se nuk ka limit në shkencë. …Mos beso se duke arritur një shkallë të caktuar shkencore ju keni njohuri të mjaftueshme në këtë shkencë, imam Ebu Hanifja e ka definuar shkencëtarin “si dikush që mbetet shkencëtar për sa kohë që ai kërkon njohuri”
Ngritja e nivelit profesional është që ti të shquhesh në çdo hap duke filluar nga ekzaminimi deri në fashimin e vogël të një plage duke shpresuar në kënaqesinë e All-llahut të plotfuqishëm kështu që Ai t’i bekojë veprat e tua, jo vetëm të kesh deshirë ta marrësh një certifikatë apo nderim. Kështu për t’u perpjekur në punën tënde duhet “ta besosh Allahun sikur e sheh Atë edhe pse ti nuk e sheh Ai të sheh ty” thotë një thënie profetike.
Kështu urdhëri i dytë është …… Mos neglizho!.
??3- Mos ngatrro:
Pozicioni i tretë: mjeku eshte ngritur dhe ka hapur kliniken e tij private….
Ti duhesh ta din se është marre të ngatrrohesh në mes të sëmurit që merr tretman medicinal falas në klinikën universitare apo në spitalin shtetëror,këtë pacient të varfër të cilin All-llahu e ka bër shkak për edukimin,promov
Kështu komanda e tretë eshte…..Mos ngatrro.
??4- Mos u bë i pangopur:
Pozicioni i katërt: çfar vlere ka i sëmuri për ty në klinikën tënde?
Disa nga ne i konsiderojmë të sëmurit si burim i famës, lavdit, krenarisë dhe fuqisë… Nuk ka rëndësi nëse i gëzon disa nga këto privilegje, por kushdo që kërkon fuqi përveq All-llahut do të përfundoi i poshtruar. Disa të tjerë shikojnë në xhepin e të sëmurëve dhe i konsiderojnë ata si pre të cilën All-llahu e ka derguar te ta…. është e pranueshme ajo se i sëmuri mund të jetë mjet jetese për mjekun….por në një kufi të arsyeshme dhe pa e ekzagjeru në çmime dhe mos harro se, ” All-llahu është furnizues i madh, Ai fuqiforti” kaptina, Edh Dharijat ajeti 58.
Më e rëndësishmja është ajo se i sëmuri është përgjegjësi e jotja dhe konsiderohet si besim i lënë te ti dhe ti je kujdestar i këtij besimi, në këtë respekt All-llahu na urdhëron ne që ti kthejmë besimet e lëna te depozituesi.Gji
Keshtu urdheri i katert….. Mos u be i pangopur
??5- Mos urrej:
Pozicioni i peste: mjeku është bër i njohur dhe fillon të konkuroj me kolegët e tij…Si ne duhet të sillemi me të tjerët?
Ne deshirojmë të flasim rreth 3 niveleve të konkurrencës që ekzistojnë në treg…!
Niveli i pare: Mos thuaj asnjë të keqe për kolegun tënd kur i sëmuri e përmend emrin e tij…Kjo konsiderohet si përgojim dhe sigurisht asnjëri nga ne nuk dëshiron të haj mishin e vëllaut të tij të vdekur. Në rast të ndonjë gabimi apo problemi ju mund ta keshilloni kolegun e juaj me vonë kur ju jeni vetëm me të; meqenëse feja bazohet ne “dhënje keshille”.
Niveli i dytë: mos e konsidero të madhe dhuratën të cilën All-llahu ja ka dhën ndonjërit për të cilin ti beson se je më i moshuar se ai apo je më ekspert se ai apo ai ka qenë më herët student i juaji….Mos shiko aq shumë çka All-llahu i ka dhën këtij kolegu nga dhurata e Tij, dhe e ka bër atë që të punoj dhe të fitojë më shumë se ti, jetesa është paracaktuar nga Allahu i Cili ndan mjete jetese për të gjithë ne në këtë botë.
Niveli i tretë:Eshtë shumë e vështirë sepse ti me të vërtetë do dëshiroje mirëqenje për të tjerët nga fundi i zemres suaj. Jezusi (Isa a.s.) na ka urdhëruar neve ti dojmë ata edhe nëse na urrejnë. Padyshim Muhamedi a.s. thotë “nuk është kompletuar besimi i asnjërit nga ne derisa ai nuk dëshiron për vellaun e tij atë që dëshiron për vetveten e tij”.
Keshtu urdheri i pestë……. Mos urre.!
??6- Mos gënje:
Pozicioni i gjashtë: Si ti vepron në dukuritë e komplikimeve apo të problemeve të pacientit?
Nuk ka asgjë më të lehtë sesa ta kompozosh një skenar ku mjeku është krejtësisht i pafajshëm se çka po ndodh…….por
Të ballafaqohesh me problemin në mënyrë të guximshme dhe më të sinqertit është rruga për te All-llahu njohës i hollësirave në mënyrë që të kalohet ky incident fatëkeq.
Ne të gjithë lutemi që All-llahu të na mbajë në mbrojtje dhe të na largoj nga dëshmia e rreme që është njëra nga mëkatet e mëdha pas politeizmit, dhe mos respektit të prindërve siç tregohet në traditën e të dërguarit. Gjithashtu All-llahu na falë neve që të bëhemi si ata të cilët merren me mashtrime për t’i gjykuar gabimet e njerëzve duke u bazur në atë se “Allahu është ndëshkues i rreptë”, kurse kur ne llogaritim gabimet tona bazohemi në atë se “Allahu është falës dhe mëshirues”….P
Kështu urdheri i gjashtë…..Mos
??7- Mos u pajto:
Pozicioni i shtatë: Kur ti duhet të thuash…..JO..
Disa të sëmurë shkaktojnë telashe të mjeku, dhe ata mund të jenë shkaku i problemeve të cilat mund të ndodhin. Për shembull, i sëmuri i cili si ti përmendet ish mjeku i tij flet për të në mënyrë ironike dhe armiqësore….o
Në fushën e kirurgjisë plastike, disa intervenime nuk kalojnë 10 % të praktikës plastike kirurgjike- nuk e pëmiresojnë dëmin ose të shpiejnë në ndonjë përdorim tjetër, kësi lloj intervenimesh nuk duhen të merren.
Dijetarët kanë pranuar një parim të rëndësishëm të cilin sa kohë që përdoret atëher kërkohet kënaqësia e All-llahut. Kështu, kirurgjia plastike e cila i zgjedh apo përmireson deme te caktuara- qofshin ato psikologjike- eshte e pranueshme; si heqja e gishtit shtesë ne dorë me të cilin nuk ndryshohet krijimtaria e All-llahut pasi që kjo të shpie në përdorim dhe të kthenë përsëri në origjinalitetin
Ndër dijetarët të cilët janë marrur me këtë problematikë janë edhe Xhemajl Kutub dhe Dr. Jusuf El-Kardavi të cilët marrin pjesë në simpoziume ku trajtohen tematika të tilla.
Keshtu, urdhëri i shtatë….. Mos u pajto.
??8- Mos je mendjemadh/e
Pozicioni i tetë: mjeku është ngritur dhe bërë me famë …..kujtë mjeku i ka borxh për këtë favor?
Disa mjek dalin nga dhoma e operimit- pas kryerjes së nje ndërhyrje delikate me sukses- plot me krenari: dhe disa mjekë të tjere kan sukses në trajtimin e sëmundjeve kronike dhe ju i shihni ata duke bredhur me admirim…. pastaj fillon biseda për mrekullit, diplomat, ekspertizën, medalet…..etj
Keshtu urdheri i tetë ……Mos je mendjemadh.
??9- Mos mashtro:
Pozicioni i nëntë: Duhesh ta pysësh veten…….çfa
Disa nga ne bien në grackë dhe mendojnë- që kur All-llahu na ka dhën para, lavd, famë, djem apo pozitë të mirë- pastaj kjo është një evidencë me të cilën All-llahu është i kënaqur me ne dhe është një indikacion të cilin Allahu na çmon. Prandaj kësi lloj njerëzish thonë “Na lere ne qetesi dhe shko”…..
Dhe ai qendron i vetmuar larg nga njerezit ….por së pari kujto atë se parat e tua janë një sprovë nga All-llahu, gjithashtu edhe varfëria…..dh
Së dyti ti patjeter duhet ta dish atë se nga ne kërkohet që ta arrijmë kënaqësinë e All-llahut duke fituar para në mënyrë të drejtë dhe duke i hargjuar ato në rrugë të duhurë. Kjo pyetje -se si ti i ke fituar dhe shpenzuar parat e tua- kjo është njëra nga katër gjërat e përmendura në Traditën Profetike ku thuhet:”Ju nuk do ta kaloni urën e Siratit në ditën e gjykimit nëse ju nuk jepni përgjigje të kënaqëshme për këto pyetje”.
Së treti, provo t’u japësh përgjigjëjet e tua gjatë jetës në mënyrë që ta realizosh përgjegjësinë e madhe rreth të gjithë asaj të cilën All-llahu të ka bekuar:”A menduat se Ne ju krijuam kot dhe se ju nuk do ktheheni te Ne ?.” Kaptina Muminun ajeti 115, sigurisht se përgjigjëja është JO…….kështu
Aktivitetet vullnetare në punë sociale, p.sh përhapjen e shkencës tuaj duke synuar vetem një qëllim: kënaqësin e Allahut të plotëfuqishem, duke u bashkuar me karvanin i cili shpërndane ekspertizë falas dhe janë bërë shembull i mirë për ata që kanë nevojë per të….Janë shumë shembuj të tjerë në këtë fushë në të cilën mund ta adoptosh çfardo mendimi pozitiv, i cili mund ta mbush çfardo boshllëku dhe zhvillojë aftësitë e shoqërisë.
Definitivisht rezultati i lartpërmendur do të japë një ndikim të mirë në personalitetin e juaj siç All-llahu thotë:”Çkado që të jepni nga pasuria, e keni për veten tuaj…” kaptina bekare ajeti 272.
Kështu urdhëri i nëntë…….Mos
??10- Mos shkel të drejtat e të tjerëve:
Pozicioni i dhjete: Çka ti duhet tu trashëgojsh femijeve të tu?
Eshtë evidente se mundësia e fëmijeve të tu për të arritur në shkencë nga ti dhe kolegët e tu është e madhe se sa mundësia e studentëve të tjerë. Por kjo nuk mjafton, për fëmijët e tu si bazë duhet patjetër të jetë përpjekja e tyre dhe dashuria për profesionin. Veç kësaj ti nuk duhet të shkelësh mbi të drejtat e të tjerëve në mënyrë që ti plotësosh ëndërrat për fëmijët e tu, kjo mundë të kthehet në një katastrofë mbi ta, të cilën ti nuk e di…..Kështu nëse ti dëshiron çfarë është e qëndrueshme dhe e dobishme për ta, sëpari fillo me vetën tënde, kjo do të bëjë një përfitim të konsiderueshëm për ta, këtu është argumenti: të kujtohet ngjarja që përmendet në kaptinën “Kehf”(Shpella)
Ky shërbyes ka drejtuar murin i cili ishte duke rënë në mënyrë që ta ruaj thesarin e varrosur nën të, derisa pronaret e tij (dy djemët) të rriteshin. Kështu pse ka qenë e gjithë kjo dhe çfarë ka ruajtur, çfarë babai kishte grumbulluar për dy djemët?…….S
Kështu urdhëri i dhjetë……..M
Eshtë një grup i urdhërimeve të cilat i rekomandoj për vetën time para se ti rekomandoj ato të ju. Unë nuk qëndroj duke predikuar, por jam pjesë e këtij profesioni të cilin e dua dhe do të kujdesem për të dhe për antarët e tij. Veç kësaj, unë mundë të rrezikohem – si të gjithë kolegët e mi- duke u nënshtruar presioneve të ndryshme dhe faktorëve te dobësisë njerëzore. Prandaj feja bazohet në dhënje këshillash dhe Allahu e bëftë këtë këshillë të dobishme për çdo kënd që e lexon këtë.
Prof. Dr. Ahmed Adel Nour-El-Din, Profesor në departamentin e kirurgjisë dhe kirurgjisë plastike, Fakulteti i Mjekësisë,Unive
Përktheu dhe përshtati “AVICENNA DENT” Podujevë
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn