als_Latn bos_Latn uzn_Latn
Me e vjeter se shteti
Publikut i vjen n dor nj koleksion i rrall muzikor nga dy epoka t shek.20. Discovering Albania sht albumi me incizimet m t hershme q jan br ndonjher ndr shqiptar, n vitin 1903 dhe nga ekspedita e par shqiptaro-gjermane e vitit 1957. Kto pasuri jan nxjerr nga Fonogram Arkivi i Berlinit dhe Muzeu Etnologjik Muzeu Shtetror i Berlinit. CD-ja sht hartuar dhe komentuar nga studiuesi shqiptar Ardian Ahmedaja, ndrsa restaurimi dhe prpunimi i zrit sht realizuar nga Albrecht Wiedmann. Publikohet nga Fondacioni Ulysses n Tiran, si pjes e projektit DISMARC (Discovering Music Archives) mbshtetur nga Bashkimi Evropian.
Bhet kjo premier botrore n kuadr aktiviteteve t 100-vjetorit t pavarsis s Shqipris. Por ky dokument muzikor m i vjetr se shteti shqiptar, hidhet n qarkullim me tirazh 1000 kopje, jo pr shitje, m 23 prill, ora 15.00 n Rogner. Gjat atyre ditve, 22-29 prill, mbahet n Tiran Konferenca e Dyt e ICTM Study Group for Multipart Music, q organizohet nga Fondacioni Ulysses q drejtohet nga artistja Emi Alika-Ebhardt. Emi ka ndjekur qysh prej fillimit ecurin e publikimit t CD-s. Dy arsye na shtyn t publikojm kto regjistrime t rralla thot ajo. S pari q muzika lokale n Shqipri sht krejt e panjohur pr publikun e huaj dhe s dyti ishte i nevojshm nj botim me cilsi t lart teknike.
Albumi prmban regjistrime nga koleksionet Traeger Albanien 1903 dhe Stockmann Albanien 1957. Kan nj histori kto koleksione kur, ku dhe si jan krijuar, informacion t cilin publiku e merr bashk me CD, nprmjet nj trajtese nga etnomuzikologu Ardian Ahmedaja (Universiteti i Muziks dhe Arteve t Performuara, Vjen) i cili e ilustron prshkrimin e koleksioneve me foto, skica, tekste t kngve, sipas gjith dokumentimit q Paul Traeger dhe Erich Stockmann i kan br muziks tradicionale shqiptare dhe kngve q vazhdojn t ken jet edhe sot.
Incizimet e para nga Traeger jan realizuar m 1903 n Shqiprin e Veriut. Kto u rizbuluan n mesin e viteve 1990 kur punohej pr projektin Ruajtja e koleksioneve t muziks s hershme tradicionale shptimi dhe transferimi nga koleksionet e famshme n cilindra dylli dhe disqe vinyli nga Fonogram-Arkivi i Berlinit 1893-1954.
Etnografi gjerman Paul Traeger (1867-1933) udhtoi disa her n Shqipri dhe shkroi disa artikuj pr revistn shkencore t Shoqris Antropologjike t Berlinit, ku objekt ishin vendet funerare dhe tumat n Shqipri e Maqedoni. Por n fokus t studimeve t tij ishte edhe tipi i njeriut shqiptar. N udhtimet e tij deri n vitin 1904 e pati njeriun shqiptar objekt t matjeve antropologjike.
Por se far efekti dhe far gzimi i kish dhn atij puna krkimore n Shqipri, duket nga prshkrimi q bn n nj letr drguar Shoqris s Berlinit, nga Tunizia pak pas kthimit prej Shqipris. Shkruan: I mblodha kngt kryesisht ndr fiset e pavarura t maleve. Kng t ktij lloji, n formn e tyre t pastr, kan qen t panjohura prpara. Kam mbetur krejt i befasuar po prtrihen studimet e mia filologjike mbi gjuhn gjermane t viteve t rinis sepse ktu, sikurse n zakonet e tyre, karakteri i tyre arkaik n form dhe prmbajtje, sht ruajtur qelibar.
Regjistrimet e Traeger-it jan vokale dhe instrumentale kryesisht nga krahinat e Mirdits dhe Shkodrs. Nina-nana knduar nga Ndre Marka Kola prej Nnshatit t Shkodrs; Kanga e Mamut Pashs interpretuar prej Maries nga Shkodra; Kang majekrahi interpretuar nga Kol Marashi prej Plantit; kng shoqruar me instrumente tradicionale tamrr, ifteli, lahut; kng qytetare prej Shkodrs knduar nga gra, muzik luajtur n fyell. Edhe kto instrumente jan studiuar dhe skicuar hollsisht nga Traeger-i.
Studiuesi Ahmedaja thot q shum pyetje mund ngrihen pr kto regjistrime. Pr shembull si i zgjidhte Traeger-i instrumentistt? Emrat e tyre tregojn se ata ishin t gjith katolik, prgjigjet studiuesi shqiptar duke hamendsuar se antropologu gjerman mund ti gjente interpretuesit e mir prmes priftrinjve katolik. Ndoshta ngaq Traeger-i mendonte se n nj vend ku popullata ishte konvertuar prej shekujsh n islam, t krishtert kishin arritur t ruanin kulturn e vjetr, ato kng dhe at muzik q ishte vendase. Kt thekson Ahmedaja e ksisoj evidenton dimensionin historik t ktij koleksioni, ka e bn me shum vler si pr publikun, edhe pr studiuesit.
Gjysm shekulli pas Paul Traeger-it vijn regjistrimet e Erich Stockmann. N maj-korrik t vitit 1957 ai ndrmori t parn ekspedit t vrtet gjermano-shqiptare n Shqipri. Por edhe ky koleksion mbetet i panjohur pr publikun ndrkombtar.
Erich Stockmann (1926-2003) ishte i njohur n komunitetin shkencor ndrkombtar si themelues m 1962 i Rrethit t Studimeve mbi Muzikn Folklorike dhe drejtues i ICTM-s n vitet 1982-1997.
Pala gjermane e ekspedits prbhej ve Stockmann-it, edhe nga Wilfried Fiedler (gjuhtar) dhe Johannes Kyritz (teknik). Pala shqiptare nga Albert Paparisto muzikolog, pedagog n Institutin e Lart t Arteve n Tiran dhe Ramadan Sokoli, pionier i studimeve etnomuzikologjike n Shqipri. Kjo ekspedit arriti t bj pr her t par nj pasqyr t traditave vendase muzikore. Me gjith kushtet e vshtira ekipi regjistroi afro 30 or. Regjistrime ndr amt e Shqipris, ndr arumun dhe minoritart grek jan nj pasuri e pamuar e ktij koleksioni. Mbi bazn e ktyre regjistrimeve jan botuar dy studime pr muzikn tradicionale ame m 1963 dhe 1966, nj libr i tret m 1965 me autor Erich Stockmann dhe ilfried Fiedler.
Por albumi Discovering Albania prmban edhe regjistrime n dialektin geg prej koleksionit t vitit 1957. Megjithat jan m t shumta regjistrimet nga jugu n thellsi. Kng nga Toskria dhe Myzeqeja, Labria, muzik instrumentale si pr shembull E qar me grnet Kolonjare interpretuar nga Janusht prej Leskoviku; E qar me llaut po nga Janusht e Leskovikut, disa prej ktyre burrave t lindur n fund t shek.XIX; Vajtim pr djalin interpretuar nga Shin Spiropani prej Borshit; nga amria Knga e elo Mezanit interpretuar nga grupi i burrave nga Vola pran Igumenics; Ma ke belin shum nazike kng e krcyer e interpretuar nga grupi i burrave nga Podgori n Maliq etj..
Emi Alika-Ebhardt thot se me kt lloj prezantimi t trashgimis s kulturs shqiptare vlerat e t cils i kalojn kufijt e Shqipris, por duke qen i panjohur, ka rndsi mnyra se si i jepet publikut, vendas apo t huaj. Prandaj po serviret si nj model publikimi muzikor. Pavarsisht se botimi sht n gjuhn angleze, pr shkak t kostos financiare, e pavarsisht se pr kt nuk ka kontribuar ndonj institucion shqiptar.
Konferenca
Konferenca e Dyt e ICTM-s, Study Group for Multipart Music mbahet n Tiran m 22-29 prill. sht prgatitur nga Ardian Ahmedaja dhe Emi Alika-Ebhardt. Organizohet nga Ulysses Foundation (Tiran) n bashkpunim me Institutin e Krkimeve pr Muzikn Folklorike dhe Etnomuzikologjin n Universitetin e Muziks n Vjen. Pjesmarrsit, nga Ukraina dhe Spanja, nga Argjentina dhe Amerika e shum vende t tjera, trajtojn n temat e tyre aspekte t traditave muzikore vendase. Fenomenet nga Shqipria i trajton Eno Koo dhe Ardian Ahmedaja.
Gjat ktyre ditve do t ket disa performanca nga grupet e ftuara si pr shembull, koncerti Lucente Stella nga Ensemble Ex-Silentio, m 23 prill n Universitetin e Arteve, apo koncerti me kng sarde m 27 prill.
Elsa Demo - Shekulli
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lin_Latn