als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Shqipėria nė fotot e gjuhėtarit gjerman
Ditari intim pėrmes fotografish qė prof. dr. Wilfried Fiedler, realizoi nė tri udhėtimet e tij nė Shqipėrinė socialiste
I veshur me kėmishė tė bardhė, me vėshtrimin tej detit, ti thjesht mund tė imagjinosh se ēfarė mund tė mendonte ky burrė nė vitin 1957-tė. Fotoja ėshtė realizuar nė Sarandė nga Wilfried Fiedler, njė gjuhėtar i ri gjerman i cili kishte mbėrritur nė Shqipėri si pjesė e njė ekspedite etnografie. Me kureshtjen qė tė ngjallte njė vend si Shqipėria e atyre viteve, e mbyllur pėr perėndimin Fiedler pėrpiqej tė fotografonte gjithēka, jo thjesht si njė kujtim. Robert Elsie, pėrkthyes i njohur i shqipes, ka zbuluar sė fundmi koleksionin e fotove tė realizuara nga Fiedler, tė cilat tė pėrballin me njė Shqipėri fantastike dhe njėkohėsisht tė trishtė.
Prof. dr. Wilfried Fiedler (lindur 1933 nė Oberfrohna, Chemniz) ėshtė albanologu mė i njohur dhe mė i rėndėsishėm nė hapėsirėn gjermanofolėse dhe vazhdues i traditės sė Gustav Meyer-it, Norbert Jokl-it dhe Maximilian Lambertz-it.
Pas pėrfundimit tė studimeve pėr sllavistikė nė vitin 1955 ai filloi punė si asistent shkencor pranė Institutit tė Kulturės Popullore tė Akademisė sė Shkencave nė Berlin.
Nė kėtė kohė ai filloi tė merrej edhe me gjuhėn shqipe pėr tė marrė pjesė nė ekspeditėn e pėrbashkėt etnografike gjermano-shqiptare tė etnologėve Erich Stockmann dhe Ramadan Sokoli qė u zhvillua nė vitin 1957 nė Shqipėri. Pas kėsaj ekspedite nė Gjermani u botua studimi Kėngėt e Ēamėve tekstet e tė cilave, u pėrkthyen nė gjermanisht nga prof. Fielder. Pas kėsaj ekspedite gjatė sė cilės Fiedler u mor intensivisht me gjuhėn shqipe, ai iu pėrkushtua albanologjisė.
Nė vitin 1959 Fiedler u bė docent pėr gjuhėn shqipe nė Universitetin Humboldt tė Berlinit dhe nga viti 1968 bashkėpunėtor shkencor i Institutit tė Gjuhėsisė sė Akademisė sė Shkencave tė RDGj-sė. Ai aty drejtoi deri nė vitin 1989 bashkė me dr. Oda Buchholz sektorin e Ballkanologjisė. Nė vitin 1989 ai pasoi si profesor i Albanologjisė nė Universitetin e Mynihut, prof. Martin Camaj. Pas daljes nė pension nė vitin 1998 prof. Fiedler vazhdon tė punojė si profesor i jashtėm pėr gjuhėn shqipe pranė Universitetit tė Jenės nė Institutin pėr Studimet pėr Europėn Juglindore. Prof. Fielder ėshtė anėtar korrespondent i Akademisė sė Shkencave dhe tė Arteve tė Kosovės.
Lista e botimeve tė tij pėrmban veē monografive monumentale pėr Shumėsin nė Gjuhėn Shqipe dhe Sistemin Foljor tė Buzukut edhe mbi 150 artikuj shkencorė nga fusha e shqipes dhe e gjuhėsisė ballkanike. Nė fokus tė vėmendjes sė tij nuk ishte vetėm shqipja e sotme pėr tė cilėn ai ka shkruar sė bashku me Oda Buchholz edhe njė gramatikė deskriptive, por edhe fazat e ndryshme tė zhvillimit tė gjuhės shqipe nga lashtėsia dhe tė marrėdhėnieve tė saj me gjuhėt ballkanike. Njė vend qendror nė studimet e tij zė edhe gegėrishtja e autorėve tė vjetėr shqiptarė. Fiedler ėshtė edhe bashkautor i Fjalorit Shqip-Gjermanisht dhe atij Gjermanisht-Shqip.
Pėrveē veprimtarisė si gjuhėtar, Fiedler ka edhe meritėn e pėrkthimit nė gjermanisht tė njė sėrė veprash tė letėrsisė shqipe nga Shqipėria dhe Kosova, ndėr tė tjera Gjenerali i Ushtrisė sė Vdekur, si dhe disa tregimesh tė Ismail Kadaresė, tė ciklit me poezi Palimpsest tė Martin Camajt, poezi tė Ali Podrimes etj. Nė kėtė mėnyrė, Fiedler ėshtė edhe njė nga ndėrmjetėsuesit e rėndėsishėm tė kulturės shqiptare nė Europė. Aktualisht, prof. Fiedler po punon pėr njė studim tė krahasuar tė sistemit gramatikor tė gjuhėve ballkanike, nė qendėr tė sė cilės ėshtė gjuha shqipe nė raportet e saj me gjuhėt e tjera tė Lidhjes Gjuhėsore Ballkanike.
Koleksioni Fiedler
Koleksioni Fiedler pėrbėhet nga njė korpus prej 730 fotografish (484 fotonegative me ngjyra dhe 246 bardhezi), nė pjesėn mė tė madhe tė shkrepura me markėn e filmave Agfacolor dhe me Agfa Isopan F/Rapid. Koleksioni ėshtė pjesė e bibliotekės pėr albanologjinė dhe sllavistikėn nė Ballkan nė shtėpinė e profesor Wilfried Fiedler nė Meißen (Saksoni). I paketuar nė 5 kuti druri pėr filma, ai qėndroi prej kohėsh pa rėnė nė sy poshtė raftit tė librave. Ky koleksion ėshtė plotėsuar me njė pėrzgjedhje nga koleksioni Stockmann (292 foto negative marrė nga Muzeu Shtetėror i Berlinit: Trashėgimia Kulturore Prusiane, Fonogram Arkivi, Ident. Nr. VII N 2). Ky fond i fundit pėrmban fotografi nga tė dy, Erich Stockmann dhe Wilfried Fiedler.
I gjithė fondi personal fotografik i tri qėndrimeve tė para tė Wilfried Fiedler-it nė Shqipėri: nė nėntor-janar 1956-57; nė maj-gusht 1957 dhe edhe njėherė nė verė tė vitit 1959, pėrbėn njė ditar intim udhėtimesh dhe njė magjepsje personale, por njėkohėsisht edhe njė burim historik tė vlefshėm. Kjo na mundėson ne, qė pas mė shumė se 50 vjetėsh tė shohim tė mrekulluar Shqipėrinė rurale nė fillimet e sundimit komunist.
g.shqip
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn dan_Latn als_Latn als_Latn deu_Latn