als_Latn dik_Latn sag_Latn
Rita Strakosha
Shënim: Këtë terapi mund ta lexoni dhe në postimin “Përmbledhje e terapive alternative për autizmin”.
Përmbajtja
1. Hipoteza e higjenës
2. Zgjerimi i hipotezës së higjenës mbi autizmin
3. Terapitë eksperimentale për autizmin, të rrjedhura nga hipoteza e higjenës
Në mjekësi hipoteza e higjenës hedh tezën se mungesa e ekspozimit ndaj mikrobeve patogjene, ndaj mikroorganizmave jo-patogjenë si psh. flora e zorrëve (quajtur ndryshe probiotikë), si dhe mungesa e ekspozimit ndaj parazitëve, në fëmijërinë e hershme, rrit prirjen për sëmundje alergjike duke penguar zhvillimin normal të sistemit imunitar. Edhe përhapja e sëmundjeve të tjera si psh. e sëmundjeve autoimune, e leuçemisë akute në të rinj në botën e zhvilluar shpjegohet nëpërmjet hipotezës së higjenës.
Historia
Megjithëse idea se ekspozimi ndaj infeksioneve pakëson rrezikun e alergjive nuk ishte e padëgjuar në kohën e tij, David P.Strachan ishte shkencëtari i parë i cili shpjegoi dhe shkencërisht arësyet e kësaj në një artikull të botuar në revistën Mjekësore Britanike (tani e quajtur BMJ) në vitin 1989. Në këtë artikull, hipoteza e higjenës u hodh për të shpjeguar faktin që si alergjitë sezonale ashtu dhe ekzema, të dyja sëmundje alergjike, ishin më të rralla në fëmijët që jetonin në familje të mëdha sesa në fëmijët e vetëm, ku të parët ishin të ekspozuar ndaj më shumë infeksioneve për shkak të motrave dhe vëllezërve të tyre.
Hipoteza e higjenës është hetuar gjerësisht nga epidemiologjistët dhe imunologët dhe ka marrë rëndësi të madhe teorike në shpjegimin e çrregullimeve alergjike. Kjo teori shpjegon rritjen e madhe të sëmundjeve alergjike që me fillimin e industrializimit, dhe përhapjen më të madhe të këtyre sëmundjeve në vendet e zhvilluara. Teoria tani është zgjeruar dhe konsideron dhe bakteriet jo patogjene dhe parazitët si modulatorë të rëndësishëm të zhvillimit të sistemit imunitar, përkrah mikrobeve patogjene.
Mekanizmi i veprimit
Sëmundjet alergjike shkaktohen nga përgjigje të gabuara imunologjike ndaj antigjeneve të padëmshëm nëpërmjet qelizave Th2 të sistemit imunitar. Shumë baktere dhe viruse nxisin aktivitetin e qelizave imunitare Th-1 dhe pakësojnë aktivitetin e qelizave Th-2. Mekanizmi i propozuar fillimisht propozonte se stimulimi i pamjaftueshëm i qelizave Th1 të imunitetit qelizor, shkakton aktivizim të tepruar të imunitetit humoral, Th-2, pra të imunitetit që vepron nëpërmjet antitrupave dhe kjo shkakton sëmundje alergjike.
Mekanizmi i propozuar fillimisht nga hipoteza e higjenës nuk arrin të shpjegojë rritjen e frekuencës së disa sëmundjeve autoimune që shkaktohen nga aktiviteti i tepruar i qelizave Th1, si psh. i inflamacionit të zorrëve, sklerozës multiple dhe diabetit tip 1. Mekanizmi alternativ i propozuar është se sistemi imunitar i ri duhet të marrë stimuj nga bakterie patogjene, bakterie jo patogjene ose parazitë që të zhvillojë rregullisht qelizat rregullatore T, në rast të kundërt do të jetë i prirur për të zhvilluar sëmundje autoimune dhe alergjike, për shkak të mos frenimit të duhur të aktivitetit të qelizave Th1 apo Th2.
Shtrirja e hipotezës
Hipoteza e higjenës e pati fillesën në shpjegimin e alergjive sezonale dhe ekzemës, por është zgjeruar dhe studion dhe ndërveprimin e njeriut me lloje të ndryshme mikroorganizmash dhe parazitësh, me të cilët njeriu ka bashkëjetuar gjatë pjesës më të madhe të evolucionit të vet. Ky ndërveprim sipas teorisë është i nevojshëm për të pasur një sistem imunitar të barazpeshuar. Në kohët tona, rritja e pastërtisë, eliminimi i sëmundjeve fëmijnore, përdorimi i antibiotikëve dhe kujdesi i mirë shëndetësor kanë pakësuar ose eliminuar ekspozimin ndaj këtyre mikroorganizmave dhe parazitëve. Mendohet se organizma të rëndësishëm për zhvillimin normal të qelizave rregullatore T, janë psh. laktobacilet, mykobaktere të ndryshme dhe disa lloje parazitësh.
Provat
Hipoteza e higjenës mbështetet nga të dhënat epidemiologjike. Studimet tregojnë se disa sëmundje imunologjike dhe autoimune janë shumë më pak të përhapura në vendet në zhvillim se sa në botën perëndimore dhe se emigrantët që emigrojnë në vendet e zhvilluara vuajnë nga çrregullime imuniteti në proporcion me kohën e qëndrimit në vendin e zhvilluar.
Studimet mbi minj kanë treguar se ekspozimi i minjëve në moshë të re ndaj viruseve sjell pakësimin e frekuencës së diabetit në ta.
Eksperimentet qelizore: Në studimin “Shumimi Homeostatik i qelizave T gjatë Pamjaftueshmërisë Imunitare krijon Autoimunitet” shkencëtarët treguan se kur ka shumë pak qeliza T jetëgjata (qeliza T memorizuese), si rrjedhojë e mungesës së infeksioneve, rreziku i zhvillimit të sëmundjeve autoimune rritet. Në këtë gjendje, gjatë shumimit homeostatik, qelizat memorizuese janë të pakta dhe nuk arrijnë të prodhojnë mjaftueshëm qeliza T jetëshkurtra. Kjo sjell shumimin e tepruar të qelizave T autoimune dhe rritjen e rrezikut për sëmundje autoimune si diabeti i tipit 1 dhe skleroza multiple.
Një ndër konkluzionet është se ambjenti i pastër, mungesa e infeksioneve rrit rrezikun e sëmundjeve autoimune.
Edhe sëmundjet e imunitetit që shkaktohen nga aktiviteti i tepruar i qelizave Th2 si psh azma dhe sëmundje të tjera alergjike mund të shpjegohen me hipotezën e higjenës. Foshnja ka shumë qeliza Th2, të cilat stimulojnë prodhimin e antitrupave. Nëse imuniteti i foshnjës nuk stimulohet mjaftueshëm nga infeksionet, ai do të ketë shumë qeliza Th2, duke rritur rrezikun e një çrregullimi imunitar. Nëse fëmija ekspozohet ndaj infeksioneve atëhere do të aktivizohen qelizat Th1 të imunitetit, do të pakësohet aktiviteti i qelizave Th2 dhe i antitrupave që ato nxisin, dhe si rrjedhim do të ketë një prirje më të vogël për tu sëmurur nga sëmundje alergjike si azma. Për fat të keq vaksinimi shfrytëzon vetëm mekanizmin e qelizave Th2 për ti dhënë imunitet fëmijës.
Në vendet e zhvilluara ku sëmundjet e fëmijërisë janë eliminuar, frekuenca e azmës në të rinjtë është rreth 10%. Në shekullin e 19 azma ishte një sëmundje shumë e rrallë.
Studime afatgjata në vendet e botës së tretë tregojnë se çrregullimet e imunitetit shtohen me zhvillimin e vendit, që shoqërohet zakonisht me rritjen e pastërtisë. Përdorimi i antibiotikëve gjatë vitit të parë të jetës është lidhur me azmën dhe sëmundje të tjera alergjike. Gjithashtu, përdorimi i detergjentëve antibakterialë është lidhur me një frekuencë më të lartë të azmës, sikurse dhe lindja me operacion në vend të lindjes natyrale. Megjithatë, këto studime tregojnë lidhje të dobëta shkak-pasojë midis faktorëve dhe sëmundjeve që pretendohet se ata shkaktojnë.
Ka dhe eksperimente të tjera të cilat mbështesin hipotezën e higjenës. Eksperimentet në laboratorin e Profesores Anne Cooke në Universitetin e Kembrixhit treguan se minjtë e species NOD (të cilët zhvillojnë diabetin e tipit 1 në mënyrë spontane) kishin një frekuencë të pakësuar të kësaj sëmundjeje nëse ishin të infektuar me parazitin Schistosoma mansoni.
Një grup studiuesish në Fakultetin e Mjekësisë të Universitetit të Kalifornisë, San Diego, në nëntor 2009, zbuluan se bakteret Staphylococci ndihmojnë në pakësimin e inflamacionit.
Një studim i bërë mbi 2500 gra shtatëzëna në Uganda tregoi se foshnjat e grave të kuruara me ilaçe kundër parazitëve kishin dyfishin e frekuencës së ekzemës së diagnostikuar.
Hipoteza alternative
Ka shumë hipoteza të tjera të cilat përpiqen të shpjegojnë rritjen e alergjive në vendet e zhvilluara, teori të cilat marrin nga njëra tjetra. Faktorë të tjerë në të cilët fokusohet mjekësia është ushqyerja e foshnjave, mbi-ekspozimi ndaj alergjenëve dhe ndotja e ambjentit. Studimet mbi ushqyerjen e foshnjave investigojnë nëse foshnjat ushqehen me gji dhe për sa kohë, kur fillojnë të ushqehen me gatime dhe lloji i këtyre, nëse ushqehen me qumësht lope dhe madje si proçesohet qumështi me të cilin ushqehen. Shumë studime raportojnë se tepria e antigjenëve në vendin e punës mund të shkaktojë sëmundje alergjike, si psh. alergjia e eksperimentuesve ndaj kafshëve të laboratorit, pneumonia alergjike ndaj zogjve, pneumonia alergjike e fermerit. Teoria e tretë alternative sugjeron se ndotja (smogu) mund të jetë shkaktare e këtyre sëmundjeve, megjithëse disa mendojnë se vendet e zhvilluara kanë më pak smog sot sesa në vitet e hershme të revolucionit industrial.
Një hipotezë tjetër është ajo e Albert Bernard dhe kolegëve të tij, sipas të cilit azma dhe ekzema shkaktohen nga klori në ujin e klorinuar. Kjo hipotezë u propozua në vitin 2003 dhe bazohet në të dhëna epidemiologjike.
- Zgjerimi i teorisë së higjenës mbi autizmin
Shkencëtari Kevin Becker ka hedhur hipotezën se teoria e higjenës mund të mbulojë dhe autizmin nisur nga ngjashmëritë që kjo sëmundje ka me sëmundjet autoimune dhe inflamatore.
Sipas tij, të dy sëmundjet fillojnë në fëmijëri. Autizmi fillon në moshën 2-4 vjeҫ, kurse azma në moshën 3-6 vjeҫ. Si azma dhe autizmi gjenden më shpesh tek djemtë. Raporti mes sekseve për autizmin është 4 djem:1 vajzë; kurse për azmën 2 djem: 1 vajzë. Nëse në moshë të rritur ka shumë më tepër gra se burra të sëmurë me sëmundje autoimune dhe inflamatore, përfshirë azmën, e kundërta ndodh me moshën e re, kur sëmuren më shumë meshkujt.
Rradha e lindjes gjithashtu është faktor si në sëmundjet inflamatore ashtu dhe në autizëm. Fëmija i parë rrezikohet më shumë si nga ekzema edhe nga autizmi. Hipoteza e higjenës e shpjegon këtë diferencë me faktin që fëmijët në familjet e mëdha janë më të ekspozuar ndaj mikrobeve.
Ngjashmëria në përhapjen e azmës dhe autizmit
Si azma dhe autizmi janë shtuar këto 30 vitet e fundit, me ritme të përafërta. Për të dy sëmundjet flitet për epidemi. Shtimi i ndjeshëm i të dy sëmundjeve për një kohë të shkurtër tregon se shkak për sëmundjet nuk mund të jenë thjesht gjenetike. Gjatë kësaj periudhe 30 vjeҫare janë shtuar dhe sëmundjet autoimune klasike, si psh.diabeti i tipit 1.
Shpërndarja rurale përkundrejt urbanes
Azma është më e përhapur në qytete se sa në fshatra. Për autizmin lidhja me qytetin është më pak e qartë, gjithsesi disa studime kanë treguar se urbanizimi është faktor riskues për autizmin. Shpesh mendohet se ekspozimi më i madh ndaj mërkurit në qytete është shkaku, por mund të jetë edhe efekti urban.
Një rast interesant është ai i eskimezëve në Kanadanë e Veriut. Kjo popullsi ka ekspozim të lartë ndaj mërkurit dhe të toksinave të tjerë në dietë. Por autizmi është pothuaj inekzistent. Në një raport të fundit Fombonne et. al., thonë se në 15 vitet e fundit nuk ka pasur asnjë rast autizmi tek fëmijët eskimezë. Azma dhe ekzema (sëmundje inflamatore) po ashtu janë të rralla tek eskimezët,megjithëse kanë incidencë të lartë të infeksioneve respiratore përpara moshës 2 vjeҫ si dhe përhapje të madhe të pirjes së duhanit tek fëmijët (31.9% e fëmijëve).
Markera gjenetikë dhe molekularë të përbashkët tek autizmi dhe sëmundjet inflamatore/autoimune
Disa markera si ADRB2, PTEN janë të lidhur si me azmën dhe me disa raste autizmi. Gjithashtu ka disa markera polimorfizmi të përbashkët mes autizmit dhe sëmundjeve inflamatore ose autoimune.
Simptomat e autizmit përmirësohen gjatë infeksioneve me temperaturë të lartë, ҫka përsëri tregon një rol të imunitetit në këtë sëmundje.
- Terapitë e rrjedhura nga hipoteza e higjenës
Disa këshilla për stilin e jetesës rrjedhin natyrshëm nga teoria e higjenës, si psh.:
-Të mos abuzojmë në përdorimin e antibiotikëve, të cilët shkatërrojnë mikro-florën e rrugëve të tretjes. Të mos përdorim antibiotikët pa recetën e mjekut;
-Të mos përdorim artikuj kozmetike dhe sapunë, shampo me përmbajtje antibiotike;
-Të kufizojmë larjet shumë të shpeshta, sidomos të fëmijëve të vegjël;
-Rekomandohet përdorimi i kosit, sidomos i kosit të bërë vetë, sepse ka shumë bakterie,si dhe pirja e probiotikëve gjatë dhe pas përdorimit të antibiotikëve;
-Rekomandohet mbajtja e kafshëve shtëpiake etj.
Krahas këshillave për stilin e jetesës nga teoria e higjenës kanë dalë disa terapi eksperimentale si terapia me parazitë dhe bakterioterapia fekale.
Terapia me parazitë
Përdorimi i parazitëve, veçanërisht i krimbave parazitë, për të kuruar sëmundjet që sipas teorisë së higjenës ndikohen nga mungesa e infeksioneve, po studiohet në Britaninë e Madhe, në SHBA dhe në Australi.
Për shkak të rezultateve pozitive të arritura nga këto studime, aktualisht kanë filluar të përdoren dy lloje terapish me parazitë, terapia me vezë të Trichuris suis (parazit që gjendet tek mishi i derrit) dhe terapia me larva të Necator americanus.
Terapia me krimba trajton të sëmurët me çrregullime imuniteti dhe sëmundje autoimune duke i infektuar qëllimisht me larva të krimbave parazitë ose me vezë të tyre.
Shkencëtarët si Siniscalco dhe Antonucci nga Universiteti i Napolit propozojnë eksperimentimin e kësaj terapie tek fëmijët autikë.
Eric Hollander dhe grupi i tij shkencor në Kolegjin Mjekësor Albert Einstein në Nju Jork, kanë testuar terapinë me krimba për sigurinë dhe efikasitetin, tek të rinjtë me autizëm, të cilët kishin inteligjencë normale dhe aftësi verbale të mira. Studimi tregoi se simptomat e lëvizjeve stereotipike, ngulmimi për mosndryshueshmëri u përmirësuan tek autikët e trajtuar me parazitë në krahasim me ata të trajtuar me placebo.
Efektet anësore nga terapia ishin minimale, si nauzea, dhimbje stomaku, gazra. Ky është studimi i parë i terapisë me parazitë tek autikët.
Në versionin “Bëje vetë” (Do it Yourself) kjo terapi konsiston në vizitimin e lëndinave të rrahura shpesh nga kafshët (pra në fshat), me këmbët zbathur. Lëndinat janë të pasura me fekalet e kafshëve. Në to gjenden parazitë, të cilët futen në trup nëpërmjet kontaktit me lëkurën. Një pacient i sëmurë me azëm tregon se si udhëtoi nga Amerika në Kamerun për tu infektuar me parazita, për të trajtuar me sukses azmën.
Bakterioterapia fekale
Kjo terapi aplikohet duke tharë dhe inkapsuluar fekalet e një personi të shëndetshëm, i cili mundësisht të mos ketë qenë përdorues i antibiotikëve. Kapsulat gëlltiten nga personi i sëmurë, ose fekalet transplantohen në zorrën e personit të sëmurë nëpërmjet enemave.
Ka raste të suksesshme të përdorimit të kësaj terapie tek fëmijë autikë, si rasti i nënës australiane e cila tregon se si fëmija i saj filloi të flasë për herë të parë ditën pas transplantit të fekaleve.
bug_Latn als_Latn als_Latn fur_Latn als_Latn als_Latn als_Latn glg_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn szl_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ita_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn kam_Latn als_Latn als_Latn