als_Latn lit_Latn mlt_Latn
PĖRNDEZJA ESTETIKE E PIKTORĖS MAJLINDA KELMENDI-BALI
Nga Mustafa FERIZI
Piktorja dhe profesoresha Majlinda Bali - Kelmendi, ka biografia artistike tė begatshme, tė dėshmuar me ekspozita kolektive, dhe me sosh individuale tė organizuara nė Tiranė, Prishtinė, pastaj nė Paris, Belgjikė si dhe nė Bari tė Italisė. Ėshtė fituese e Shpėrblimit tė Parė pėr pikturė nė ekspozitėn e Shoqatės sė artistėve Figurativė tė Kosovės, dhe atė tė Shoqatės sė Artistėve tė Pejės me Rrethinė, si tė shpėrblimeve tė tjera, gjithandej ku u prezantua.
Majlinda lindi nė Tiranė, ku pėrfundoi Liceun Artistik e mė vonė u emėrua si pedagoge. Sakaq nė vitin 1990 u diplomua pėr pikturė nė Akademinė e Arteve tė Bukura, gjithashtu nė Tiranė. Dy vjet mė vonė magjistroi nė Fakultetin e Arteve, nė Prishtinė. Tani ligjėron lėndėn e nudos, po nė kėtė Fakultet. Piktorja gjithashtu ėshtė anėtarė e shoqatave tė artistėve figurativė dhe aplikativė, nė Tiranė dhe nė Prishtinė, ku tash jeton dhe vepron.
Nė procesin krijues Majlinda u shėrbye tė thuash me tė gjitha teknikat shprehėse mė tė cilat krijohet piktura e kohės sonė. Dhe varėsisht nga plani tematik , apo shtytja estetike, pėrdor ajo teknikėn e vajit, temperat, teknikėn e kombinuar, etj. Aplikon ajo edhe vizatimin, qė ėshtė disiplinė e pashmangshme nė art, veēmas atėherė kur idetė estetike nisin e konkretizohen, sikundėr qė konkretizohet etydi nė format muzikore.
Fillėt e krijimtarisė pikturale tė Linda Bali Kelmendit, lidhen me shprehjen reale, pėrkatėsisht me realizmin tradicional. Piktorja frymėzohet nga natyra, nga begatia dhe bukuria e saj koloristike e vegjetative. Ajo natyrėn e pėrjeton si ide me te cilėn, synohet te vihet baraspesha midis njeriut dhe botes organike. Ne imazhet e saj pikturale gjejmė njė si unitet midis tė bukures se krijuar artistike dhe asaj tė vetėkrijuar nga natyra dhe nė natyrė. Filozofi holandez Spinoza i cili konsiderohet si baba i dialektikės, thoshte se natyra ėshtė e njėjtė me hyjninė. (Deus sive naturae) Kėtė si duket synon ta thotė nė mėnyrėn e saj piktorja Majlinda, pėrmes peizazheve tė realizuara nė mėnyrė kreative e jo imitative. Dhe nė kontekst me kėtė univers organik, trajton ajo edhe natyrėn e qetė, nėpėrmjet tė sė cilės bėn kthesė tė dukshme, duke krijuar njė model natyre tė qetė tjetėr, - modelin modern, tė lirė, tė thyer nė forma tė ndryshme gjeometrike, tė transponuar dhe tė shprehur me gjuhėn e simbolit.
Piktorja ėshtė e vetėdijshme se krijon nė kohėn e dalldive, rrymave dhe rrymimeve artistike moderne, prandaj energjinė e saj kreative e drejton, apo mė mirė tė themi, e fokuson drejt kėtyre rrymave, jo pėr hir tė modės, por pėr tė qenė sa mė afėr mėvetėsisė sė vet shprehėse, sa mė afėr bashkėkohėsisė me tė cilėn jeton dhe frymon. Duke trajtuar natyrėn, pastaj zhanrin e natyrave tė qeta, lulet, dhe motivet tradicionale, mund tė dukėt se trajton tema tė dala kohesh, apo tė flakura diku nė margjinat e historisė sė artit. Mirėpo pikėrisht pikturat e realizuara nė mėnyrėn siē i realizon, i organizon, i pėrjeton, dhe i ndėrton piktorja, provojnė se ēdo zhanėr, motiv apo ngacmimi tematik, mund tė shprehet me gjuhėn e artit modern, natyrisht nėse vetė krijuesi komunikon me kėtė gjuhė, siē komunikon, edhe piktorja jonė Majlinda Bali-Kelmendi.
Nė krijimtarinė e autores, paraqitet edhe zhanri i nudos, nė saje tė tė cilit mund tė konstatojmė se ajo ėshtė piktore sezibile, se senzibiliteti i saj kreativ i pėrgjigjet kėrkesave tė estetikės bashkėkohore. Ka nė nudotė e saj elemente hedoniste, mirėpo, nė pėrgjithėsi ky zhanėr tematik, zgjeron mė shumė rrethin e interesimeve kreative tė piktores.
Tėrėsia pikturale e krijueses M.B - Kelmendi, sa vjen e bėhet mė e larmishme nė planin tematik ashtu edhe nė atė shprehimor. Kėtė larushi shprehėse e bėn mė sugjestive, mė estetike, koloriti ku impresiv e ku ekspresiv, por mirė i artikuluar dhe i strukturuar. Dhe mbi kėto veēori ndėrton ajo botėn e vetė pikturale me kolorit tė pėrndezur. Ėshtė kjo pėrndezje ku ēdo gjė fillon dhe zhvillohet sipas ngacmimeve estetike tė zjarrta nė pėrmbajtje, tė pėrflakta nė formė.
Piktorja Linda Bali - Kelmendi vazhdimisht gjendet nė tensione tė brendshme, nė varshmėri mė tė cilat krijon pėrfytyrime fanitėse e irracionale qė i ngjajnė ėndrrės e ėndėrr nuk janė, qė dukėn si puhi e janė shtrėngata. Brenda kreacioneve inventive tė Majlindės sikur dremitet poeti, qė kėndon pėr shkėmbin, gurin, qershitė, dhe pėr domethėnien e lartėsive.
Me shpirt estetik tė pėrndezur, Majlinda Bali- Kelmendi trajton edhe dramėn kosovare. E tronditur nga tragjedia e Reēakut, krijon ajo imazhe tė cilat i pėrshkon gama e kuqe, gama e gjakut tė njerėzve, tė shqiptarėve tė vrarė, tė masakruar, por edhe tė viktimizuar pėr njė te nesėrme mė tė lumtur.
E prirur pėr artikulimet e artit tė kohės, kjo krijuese sprovohet edhe me pikturėn e kombinuar, pra me atė model pikture, tė cilin sot e kultivojnė shumė krijues tė bashkėkohor. Duke qenė me vokacion piktore, pėr mjet kryesor shprehės ka ngjyrėn. Mirėpo krahas ngjyrės, apo mė mirė tė themi, krahas strukturės koloristike, Majlinda pėrdorė edhe struktura tė tjera, krejt me qellim qė imazhet pikturale ti bėjė mė komunikatave, mė tė dendura nė material, mė tė thella nė pėrmbajtje. Piktura e ndėrtuar kėsisoji, njihet me nocionin pikturė e re, sidoqoftė, pėr piktoren tonė ajo praqet aventurė dhe sfidė, jo vetėm tė re, por edhe tė guximshme nė shtegtimin e saj kreativ.
Duke qenė gjithmonė nė ethe hulumtuese, gjithnjė e orientuar kah rrjedhat artistike tė kohės, piktorja sprovohet edhe nė mediumet e tjera tė artit pamor, pėrkatėsisht tė artit konceptual. siē janė, instilacionet, video-projeksionet dhe fotografitė artistike. Edhe nė kėtė lloj arti ajo dėshmohet si krijuese qė ka ide, imagjinatė e mbi tė gjitha qė ka guxim kreativ pėr pokuse
Subjekt i instalcioneve tė saj, ėshtė skeleti i njeriut, me tė cilin ajo e sfidon vdekjen, apo mė mirė tė themi e qesėndisė atė. Dhe kur jemi tė sfidat, tė shtojmė se piktorja di te befasojė edhe me imazhe tė fotografuara, nėpėrmjet tė cilave prapė i kthehet frymėzimit tė parė pasionant- natyrės. Janė joshėse fasadat e ndėrtesave tė ormisura me lule, njėsoj siē janė joshėse pamjet nga Venediku, peizazhet, etj.
Pėr fund tė themi se krijimtarinė artistike e Majlinda Bali-Kelmendit, ėshtė proces qė vazhdimisht evoluon, lėvizė nė mėnyrė progresive, begatohet nė formė dhe nė pėrmbajtje, pasurohet me ide estetike, me vizione intuitive , me motive e tema, nder mė tė ndryshmet.
p.s. materiali u dergua ne forum nga Mustafa Ferizi
bem_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn