als_Latn uzn_Latn bos_Latn
Postuar m par nga fegi
Rezultatet e shkenctarit Rudolf Virchow, krijuesit t shkencs s kronologjis, nj prej shkenctarve m n z t viteve 1800, politikanit e antropologut t famshm gjerman, pr racn shqiptare
Shumkujt mund ti ket rn rasti t lexoj librin e Mithat Frashrit, Shqiptart (Zenit Editions 2005) i cili sht prkthyer nga origjinali i shkruar n frngjisht Les albanais dans leur pays et letranger. Ndr shum citime autorsh duke br komente e prshkrime q Mithat Frashri sjell pr t dhn nj prshkrim t natyrs e karakterit q ka kombi shqiptar, aty nga fundi, ai ruan si dika t veant nj citim t cilin e thekson. Ky citim q ai bn, ngjan me ato fjongot q u vihen mbi krye vajzave t vogla, pasi i kan veshur me hijeshi. Duke qen se ka folur pr tiparet, doket, zakonet, kulturn, aftsin, jetn e frymn e nj kombi q ka prodhuar histori e q ka ln gjurmt e tij te kjo e fundit prej shum shekujsh, ai, ndoshta, mendon q pr t dhn edhe nj prgjigje prfundimtare pr karakterin e shqiptarit, po aq mir e ndoshta m shum se historia mund t na vij n ndihm shkenca. Po e ruajm pr n fund opinionin e nj dijetari dhe antropologu t madh, profesor Virchow. Blowitz, korrespondent i Times, na kujton takimin e tij me doktorin shkruan Mithat Frashri n librin e tij.
Fragmenti q sjell Mithat Frashri n kt libr, sht nj pjes e shkputur prej shkrimit Virchow chez lui (La danse des crnes- Les peuples des Balkans - La perle de la collection Vivent les Albanais!- Le sa- vant et l'homme politique), shkrim i cili u botua n faqen e par t numrit 6442 t gazets Le Matin, Paris m 15 tetor 1901. N artikullin e Le Matin, kjo pjes e shkrimit q flet pr tiparet e kafkave t shqiptarve mban nntitullin La race suprieure (raca superiore). Shkrimi origjinal i Blowitz, sht botuar n gazetn Times q n vitin 1878, shum vite m par sesa ribotimi i ktij artikulli n Le Matin, 1901. M posht do t sjellim si artikull t plot, pikrisht botimin m t hershm t tij. Prse Le Matin e ribotoi, madje n faqe t par, kt artikull i cili - bazuar n krkimet shkencore - flet pr superioritetin e madhshtin e racs shqiptare, karshi t tjerave? Emri i Rudolf Virchow, personit q bn kt vlersim sht prgjigjja e duhur. Nse nj prfundim t till do ta kishte thn dikush tjetr, pak gjasa do t kishte q t merrej pr baz, por emri i Virchow, sht i prmasave t tilla sa vshtir t besojm se nj shkenctar i till kishte lajthitur, kur i shikonte shqiptart me mahnitje, si racn m t prsosur.
N vitin 1915, pas ndarjes s padrejt t trojeve shqiptare, Shqipria krcnohej srish nga nj coptim i ri. Ishte viti i Traktatit t fsheht t Londrs, i cili i falte Italis Vlorn me qarkun e saj dhe i lejonte nj lloj protektorati mbi Shqiprin e Mesme, teksa grekt merrnin Shqiprin e Jugut dhe serbo-malazezt at t Veriut. N kt vit, Faik bej Konica, intelektuali i njohur shqiptar, ngre zrin pr padrejtsit e radhs q po bheshin ndaj shqiptarve. N at koh ai ndodhej n Lozan, Zvicr. M 12 nntor 1915, duke i drguar nj letr t hapur, zotit Hans Delbruck, kshilltar i afrt i qeveris, profesor i historis moderne n Universitetin e Berlinit, ai demaskon politikat e gabuara gjermane. Letra e shkruar dhe e botuar n frngjisht - Gjermania dhe Shqipria (LAllemagne et LAlbanie) sht botuar kto vite nga studiuesi Jup Kastrati n studimin e tij Mbi krijimtarin letrare t Faik Konics, si pjes e veprs Studime pr autor t ndaluar botim ky i Qendrs s Studimeve Albanologjike. Arsyeja q e prmendm kt letr t Konics, sht se ndr t tjer ai i referohet edhe Virchow, pr ti treguar profesorit gjerman, Hans Delbruck, tiparet e kombit shqiptar. Ja se shkruan ndr t tjera Faik bej Konica:
...mund tju v n dijeni pr ekzistencn e nj traktati bullgaro-grek pr ndarjen e Shqipris, traktat i sugjeruar, miratuar, vulosur dhe garantuar nga Gjermania. Pr kt arsye, marr guximin tju drejtoj, i lutur nga bashkatdhetart e mi nj pyetje: Si do t arrini ju t pajtoni deklaratn tuaj me planin brutal t coptimit t Shqipris?
Ja nj vend, ja nj popull q hyn n kategorin e kombsive t vogla dhe q do t meritonte, n mnyr t veant, mirsin dhe vlersimin tuaj. A nuk ka thn Mommseni juaj se kombi shqiptar sht m i vjetri n Ballkan? A nuk a ka quajtur shpesh Virchow-i juaj kombin me t vrtet m superior t Europs Lindore? A nuk e kan prsritur n do koh, dijetart tuaj, q dallohet nga fqinjt e tij pr nga gjuha dhe shpirti?
Para se t lexojm takimin e Blowitz, gazetarit t Times, me profesor Virchow, le t shohim shkurtimisht dika pr jetn e shkenctarit gjerman. Kjo gj na ndihmon pr t kuptuar m qart prfundimet e tij mbi shqiptart dhe rndsin e puns s tij.
Kush sht Rudolf Virchow?
Rudolf Ludwig Karl Virchow (1821-1902) ishte nj doktor gjerman, antropolog, patolog, prehistorian, biolog dhe politikan, i njohur pr shpnien para t shndetit publik. Atij i referohen si babai i patologjis moderne dhe konsiderohet si nj nga themeluesit e mjeksis sociale. Vinte nga nj familje bujqish me origjin gjermane dhe polake. Virchow studioi pr mjeksi dhe kimi n Berlin n Akademin Ushtarake Prusiane. Kur u diplomua n 1843, shkoi pr t shrbyer si asistent i anatomistit t njohur, Robert Froriep. Nj nga kontributet e tij m t mdha pr arsimin mjeksor gjerman ishte inkurajimi i prdorimit t mikroskopit nga studentt, duke u br thirrje studentve t tij pr t 'menduar mikroskopikisht'. Virchow ka meritn e shum zbulimeve t rndsishme. Kontributi shkencor m i njohur gjersisht i Virchow sht teoria e tij pr qelizn, e cila ndrtoi punn e Theodor Schwann. Ai prmendet si i pari q njohu qelizat e leucemis. Virchow botoi n vitin 1858 studimin e tij mbi qelizat n Omnis cellula e cellula ("do qeliz e ka origjinn nga nj tjetr qeliz ekzistuese si ajo"), bazuar n shpikjen e Franois-Vincent Raspail. Ky ishte nj refuzim i konceptit t lindjes spontane, i cili mbronte iden se organizmat mund t lindin nga materia e pajet, i kundrshtuar fillimisht nga Francesco Redi dhe hedhur posht prfundimisht nga Virchow, pr t deklaruar se burimi i vetm pr nj qeliz t gjall ishte nj tjetr qeliz e gjall.
Nj zbulim tjetr i rndsishm (i madh) i Virchow, sht edhe ai q bri prafrsisht n t njjtn koh me Charles Emile Troisier, n lidhje nj nyje t zgjeruar supra-calvicular dhe kancerin n mushkri. Kjo njihet si nyja e Virchow. Virchow sht gjithashtu shum i njohur edhe pr sqarimin e funksionimit t mekanizmit t thromboembolism-it t mushkrive. Pr m tepr, Virchow themeloi fushat mjeksore t patologjis qelizore dhe t patologjis krahasuese.
N vitin 1869 ai themeloi shoqrin e antropologjis, etnologjis dhe parahistoris (Gesellschaft fr Anthropologie, Ethnologie und Urgeschichte), e cila pati shum ndikim n koordinimin dhe intensifikimin e hulumtimit arkeologjik gjerman. N vitin 1885 ai zhvilloi nj studim t kraniometris (matja e studimi i kockave t kafks), i cili dha rezultate t habitshme q kundrshtonin teorit bashkkohore shkencore raciste mbi "racn ariane", duke e shtyr Virchow q t denonconte "misticizmin nordik" n Kongresin e Antropologjis n vitin 1885 n Karlsruhe. N vitin 1861, ai u zgjodh antar i jashtm i Akademis Mbretrore suedeze t Shkencave e n 1892 u nderua me Medaljen Copley. Mes studentve t tij m t famshm ishte edhe antropologu Franz Boas, i cili sht quajtur si babai i antropologjis amerikane dhe babai i antropologjis moderne. Virchow ishte nj studiues i palodhur dhe ka ln nj numr shum t madh veprash t shkruara.
Ai zhvilloi gjithashtu nj metod standarde t procedurs s autopsis, e cila mban emrin e tij e q sht ende nj nga dy teknikat kryesore t prdorura sot. Por m shum se nj mjek eksperimentues, Virchow ishte edhe nj avokat i pasionuar pr reformat sociale dhe politike. Ai konsiderohet gjersisht si pionier i mjeksis sociale dhe antropologjis. Virchow kundrshtoi fort Darvinizmin nprmjet nj lekture t tij ku theksonte faktin se mungojn provat e fosileve pr nj prejardhs t prbashkt t majmunit e njeriut.
Virchow ka meritn edhe pr themelimin e mjeksis shoqrore, duke u prqendruar n faktin se shpesh smundja nuk sht thjesht biologjike, por nj rrjedhim shoqror. Si nj bashkthemelues dhe antar i partis liberale (Deutschen Fortschrittspartei) ai ishte nj antagonist kryesor politik i Bismarkut. Thuhet se Bismarku e sfidoi Rudolf Virchow n nj duel dhe Virchow, duke pasur mundsin e zgjedhjes s arms, sepse ishte pala e sfiduar, zgjodhi dy salsie, ku njra prej t cilave ishte me koler. Bismarku, thuhet, se u trhoq nga dueli. Nj fush ku ai ka bashkpunuar me Bismarkun ishte Kulturkampf, fushata anti-klerikale kundr Kishs Katolike duke pretenduar se ligjet anti-klerikale sillnin "karakterin e nj lufte t madhe n interes t njerzimit". Virchow ishte nj person i respektuar n qarqet masonike dhe ka burime q pohojn se mund t ket qen nj mason. Vdiq nga pushimi i zemrs dhe u varros n varrezat Matthews St., Schneberg, Berlin. Shoqria pr Mjeksi e Antropologji jep nj mim vjetor n emr t Virchow-it (Rudolf Award Virchow).
wol_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn shn_Mymr als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn