als_Latn dik_Latn sag_Latn
Stephen M. Walt/
Pas shpërthimit, klimës bombastike, stuhive dhe atmosferës së përgjithshme të operës komike, a po kthehet administrata e Trumpit në strategjinë e suksesshme të Lindjes së Mesme që u ndoq nga presidentët demokratë dhe republikanë gjatë Luftës së Ftohtë? Leon Hadar mendon se kështu po ndodh, dhe ai beson se kjo qasje ka shumë më tepër kuptim se përpjekjet e Xhorxh W. Bush në transformimin e militarizuar “rajonal” dhe ndërtimin e kombit ose përqafimin Wilsonian të Barak Obamës të Pranverës Arabe.
Duke shkruar në American Spectator, Hadar sugjeron se Trump ka vendosur të “përballet me Lindjen e Mesme ashtu siç është”, dhe po i bashkon Shtetet e Bashkuara me diktatorët dhe autokratët, ashtu siç u bë në kulmin e Luftës së Ftohtë. Kjo qasje, shkruan ai, “ishte një strategji që funksiononte mjaft mirë”, duke ruajtur njëkohësisht aksesin e Perëndimit në furnizimet e energjisë në Lindjen e Mesme dhe duke përmbajtur ekspansionizmin sovjetik.
Sot, sugjeron ai, mbështetja e fortë e SHBA-ve për partnerët e saj sunitë (dhe Izraelin) do të “ri-krijojë një status-quo të qëndrueshëm” dhe do të përmbajë ekstremizmin islamik. Ai gjithashtu vlerëson refuzimin e Trump-it për një “proces të paqës së supozuar” që përfshin ngacmimin e Izraelit dhe mendon se arabët e moderuar mund t’i bindin palestinezët që të “marrin rrugën drejt bashkëekzistencës” me Izraelin dhe “përfundimisht kjo të çojë në një marrëveshje paqeje.” Duke i kthyer Shtetet e Bashkuara në strategjinë e tij të vjetër, shkurtimisht, Trump do të ketë sukses kur të gjithë paraardhësit e tij kanë dështuar.
Do të doja të besoja atë, por arsyet për dyshim vazhdojnë të ndërhyjnë. Nuk ka dyshim se politikat e Bushit dhe Obamës në Lindjen e Mesme ishin dështime të kushtueshme, dhe rekordi i Bill Klintonit në rajon nuk është diçka për të cilën krenohet. Por përqafimi i Hadar-it ndaj qasjes së Trump keqkupton strategjinë e madhe të SHBA-së në të kaluarën, e keqkupton situatën me të cilën përballen Shtetet e Bashkuara sot dhe në mënyrë të ekzagjeruar shumë nga perspektivat për sukses.
Gjatë Luftës së Ftohtë, Shtetet e Bashkuara mbështetën një numër të vendeve të Lindjes së Mesme si pjesë e strategjisë më të gjerë të kontrollit. Pse? Për shkak se Shtetet e Bashkuara dëshironin të parandalonin Bashkimin Sovjetik nga fitimi i influencës ose kontrollit mbi furnizimet e energjisë në të cilat vareshin ekonomitë industriale të Perëndimit. Përmbajtja e ndikimit sovjetik nënkuptonte aleancë kundër klientëve sovjetikë si Siria, Iraku dhe Egjipti, duke mbështetur Izraelin, Shahin e Iranit, monarkitë konservatore arabe dhe përfundimisht Egjiptin pasi e braktisi Moskën dhe u ribashkua si partner në vitet 1970.
Kur shahu ra në 1979, Shtetet e Bashkuara krijuan forcën e vendosjes së shpejtë (RDF) në mënyrë që të pengonin një kapërcim sovjetik për Gjirin Persik. Por Uashingtoni akoma veproi kryesisht si një “balancues në det të hapur” dhe mbajti RDF jashtë rajonit derisa të ishte e nevojshme. Shtetet e Bashkuara luajtën një lojë balancuese brenda rajonit: duke u anuar drejt Irakut gjatë Luftës Iran-Irak dhe më pas duke dërguar RDF për të rrëzuar Irakun nga Kuvajti në 1991.
Nuk ekziston një hegjemon i mundshëm në Lindjen e Mesme sot dhe ende nuk ka një “konkurrent ndërkombëtar” të ngjashëm si ish-Bashkimi Sovjetik i cili ndoshta mund të dominojë rajonin. Prandaj, nuk ka nevojë që Shtetet e Bashkuara të dyfishojnë angazhimet e tyre aktuale për çdo vend të Lindjes së Mesme. Asnjë nga partnerët e tanishëm të Amerikës nuk meriton mbështetjen e pakushtëzuar në baza strategjike ose morale: 1) Egjipti është një diktaturë brutale ushtarake me një ekonomi të dështuar dhe me vlerë modeste strategjike; 2) Arabia Saudite është një teokraci fundamentaliste, po ndihmon shkatërrimin e Jemenit dhe Sirisë dhe është angazhuar në një projekt masiv të reformës ekonomike që mund të dështojë në mënyrë katastrofike; 3) Izraeli po marshon drejt apartheidit të plotë; dhe 4) Turqia është një tallje e demokracisë që ka shkuar nga “zero probleme me fqinjët” në probleme me pothuajse të gjithë ata. Trump joshet lehtësisht nga të huajt që kujdesen për kotësinë e tij – siç e kanë kuptuar qartë pritësit e tij sauditë – por përkëdhelja e egos së presidentit nuk është e njëjtë me kontributin ndaj interesit kombëtar të SHBA-ve.
Duke u përballur me një mjedis të tillë, një superfuqi e zgjuar do të vendoste kufi. Në vend që të përpiqet të krijojë një lloj aksi sunit, Shtetet e Bashkuara duhet të kthehen në logjikën themelore të qasjes së saj të mëparshme. Interesi bazë i SHBA-ve në Lindjen e Mesme, si në fushat e tjera jetësore, është ruajtja e një ekuilibri të ashpër të fuqisë dhe parandalimi i çdo shteti të vetëm (ose fuqi e jashtme të madhe) nga dominimi. Lindja e Mesme është më e ndarë sot siç ka qenë ndonjëherë, që do të thotë se objektivi kryesor i SHBA-ve është i lehtë për t’u arritur. Prandaj, Shtetet e Bashkuara duhet të shtrijnë dorën në vende si Irani, në vend që të hyjnë më thellë në shtrat me Tel Avivin, Kajroin, Rijadin dhe Ankaranë. Si drejtor i programit të analizës strategjike të Islamit politik të CIA-s, Emile Nakhleh, kohët e fundit ka shkruar: “Marrja e anëve në një grindje shumëvjeçare sektare mes Islamit Sunit dhe Shiit ose midis Arabisë Saudite dhe Iranit është, në një afat të gjatë, kundër sigurisë kombëtare të SHBA-ve në botën islamike.
Një qasje më e balancuar në rajon do t’i nxiste të gjitha shtetet në rajon që të bënin më shumë për të fituar favorin e Amerikës. Nëse sauditët, izraelitët, egjiptianët dhe turqit kuptonin se Shtetet e Bashkuara po flisnin rregullisht me Iranin dhe se marrëdhëniet më të ngushta me Teheranin ishin një opsion i vërtetë, ata do të duhej të mendonin seriozisht për atë që mund të bënin për të qëndruar në mirat e qasjes tonë. (Logjika e njëjtë do të ishte e kundërta, natyrisht: lidhjet tona me këto shtete i japin Iranit arsye për të na gjykuar, dhe sidomos nëse lidershipi i tyre bëhet i bindur, ne mund t’u përgjigjemi pozitivisht atyre.)
Për shkak se Shtetet e Bashkuara gjithçka që me të vërtetë i intereson është mbajtja e një ekuilibri të fuqishëm të pushtetit në rajon, ne kemi luksin për të luajtur me këto shtete kundër njëri-tjetrit. Dhe kështu duhet të bëjmë. Eshtë e panevojshme të thuhet se kjo do të kërkonte që Trump (dhe Kongresi) t’i shpërfillin ballafaqimet dhe propagandat që dalin nga lobat izraelite dhe saudite, të cilët kanë punuar jashtë orarit për të demonizuar Iranin dhe për të bindur Trump që t’u japë aleatëve tanë tradicionalë (por jo ndihmës) çfarë ata duan. Mos e mbani frymën tuaj.
Për më tepër, ideja që Arabia Saudite dhe arabët e tjerë të moderuar mund t’i bindin palestinezët që të heqin dorë nga aspiratat e tyre kombëtare dhe të bëjnë paqe me Izraelin është një nga ato iluzionet shumëvjeçare që kanë shkatërruar diplomacinë amerikane për dekada të tëra. Si Nathan Thrall bën të qartë në librin e tij të ri të shkëlqyer, Gjuha e vetme që ata kuptojnë: Imponimi i kompromisit në Izrael dhe Palestinë, pengesa kryesore për paqen nuk është intransigenca palestineze, por indiferenca e Izraelit dhe, në veçanti, mungesa e ndonjë nxitjeje të vërtetë për Izraelin për të bërë paqe për sa kohë Uncle Sam vazhdon të subvencionojë mbrojtjen e saj. Dhe ideja se ajo që nevojitet është një fleksibilitetit më i madh palestinez është i dukshëm: Pas një shekulli humbjesh, shkeljesh dhe tradhti premtimesh (disa edhe nga gabimet e tyre), palestinezët vështirë se kanë diçka të mbetur për kompromise.
Unë nuk mendoj se Trump kujdeset në një mënyrë ose tjetër për izraelitët apo palestinezët (nëse ai e bën, pse ai do të caktonte në procesin e paqes dhëndrin e tij të pafavorizuar, të papërvojë dhe të paaftë?), por duke u hedhur më thellë në shtrat me Arabinë Saudite dhe Egjiptin nuk do të prodhojë një përparim.
Budallallëku i qasjes së Trump u bë i qartë të hënën, kur Arabia Saudite (Sunite) dhe pesë shtetet e tjera sunite papritmas ndërprenë marrëdhëniet me Katarin (Sunit) gjatë një rruge të gjatë mosmarrëveshjesh politike. Teksa Robin Wright menjëherë shkroi në twitter, “Kaq shkoi koalicioni arab për Trumpit]n. Ai zgjati më pak se dy javë.” Përqafimi i thellë i Trump të Riadit nuk shkaktoi përçarjen Saudite-Katar – megjithëse ai si zakonisht u përpoq të merrte kredi me disa tweete të keq-këshilluara – por kjo mosmarrëveshje ekspozonte brishtësinë e pandarë të “NATO-s Arabe” që Trump duket të ketë parashikuar. Për më tepër, zgjedhja e palëve në çarjen midis Arabisë Saudite dhe Katarit, lehtë mund të rrezikonte hyrjen e SHBA-së në bazën kryesore jetësore atje, një mundësi që Trump as nuk do të kishte dijeni kur ai mori telefonin e tij. Dhe duke pasur parasysh se Departamenti i Shtetit i Trump ka mungesë të mjaftueshme të stafit dhe pjesa tjetër e administratës së tij po shpenzon më shumë kohë duke filluar zjarret sesa duke i fikur ato, Shtetet e Bashkuara nuk janë në gjendje të përpiqen të sheshojnë ndarjen dhe të sjellin së bashku partnerët e tyre. Të gjitha këto paraqesin dobësi për rajonin dhe për këtë strategji “të re” (të vjetër).
E fundit por jo më pak e rëndësishme, reagimi i Trump ndaj sulmit të fundit terrorist në Teheran ishte si i pandjeshëm dhe strategjikisht i gabuar. Megjithëse Departamenti i Shtetit ofroi një deklaratë të sinqertë, përgjigjja (e vonuar) e Shtëpisë së Bardhë ofroi vetëm deklarata të rëndomta dhe konkludoi në mënyrë të zhurmshme: “Ne theksojmë se shtetet që sponsorizojnë terrorizmin rrezikojnë të bien viktimë e së keqes që promovojnë”. Një rast më i mirë i “fajësimit të viktimës” do të ishte i vështirë të gjendej, dhe aq më tepër duke marrë parasysh vullnetit e Trump për të përqafuar regjimet politikat e të cilave kanë ushqyer shumë terrorizëm në të kaluarën.
Bëni kontrastin e kësaj me atë se si Presidenti iranian Mohammad Khatami u përgjigj pas 11 shtatorit: Ai i ofroi “ngushëllimet” dhe “dhimbjen më të thellë” për popullin amerikan dhe e quajti sulmin një “katastrofë” dhe “formën më të shëmtuar të terrorizmit të parë ndonjëherë”. Asnjë aluzion i një leksioni në komentet e Khatamit, megjithëse ishte e qartë se sulmet ishin qartazi një reagim (sado i egër dhe i pajustifikuar) ndaj veprimeve të mëparshme të SHBA-ve. Është e vështirë të imagjinohet ndonjë president modern amerikan që përgjigjet aq ftohtë si Trump.
Ekziston një mënyrë që qasja e Trump-it është në përputhje me paraardhësit e tij. Pavarësisht nga disa elemente të përbashkëta, Clinton, Bush dhe Obama të gjithë gjetën mënyrat e tyre unike për të ruajtur balancat në Lindjen e Mesme. Clinton e bëri atë me kontroll të dyfishtë dhe një “proces paqeje”, Bush duke pushtuar Irakun dhe Obama duke përqafuar në mënyrë naive Pranverën Arabe dhe duke menduar që dronët dhe forcat speciale do të rregullonin gjërat diku tjetër. Por Trump është i ngjashëm me detyrën: Ai ka mënyrën e tij të veçantë për ta bërë Lindjen e Mesme më keq. Pse duhet që ky rajon i trazuar të jetë ndryshe nga pjesa tjetër e botës? /Foreign Policy – Lexo.al/
szl_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn