als_Latn uzn_Latn slv_Latn
Libra t bukur Pr her t par Biblioteka e Bushatllinjve
Elsa Demo | 29/09/2009 | Kulture |
Ekspozita e 1 tetorit n Biblitekn Kombtare n Ditt Evropiane t Trashgimis paraqet 150 njsi t dorshkruara nga koleksioni oriental i pashallarve Bushatlli t Shkodrs.
Plasari: "Nj pasuri e rrall. Pr shkak t kushteve t siguris do t ekspozohen ndoshta vetm pr 1 jav"
Pasditen e 1 tetorit, n Bibliotekn Kombtare, hapet ekspozita "Biblioteka e Bushatllinjve".
Me rastin e Ditve t Trashgimis Evropiane n Shqipri, hapen n vitrina pr t parn her pr publikun nj nga koleksionet e rralla t BK-s: rreth 150 njsi bibliotekare t dorshkruara t Biblioteks s famshme t Bushatllinjve (shek. XV-XIX) ku prfshihen filozofi, fe, gjuhsi, letrsi, administrat, kozmografi, retorik etj.
Jan pasuria shpirtrore e pashallarve t Shkodrs, si pr t dshmuar n njfar mnyre edhe thuajse krejt autonomin q gzonte ky sanxhak kur u sundua prej tyre, n harkun kohor 1757-1831.
Biblioteka u themelua si institut i prgjithshm prej Mehmet Pash Plakut dhe u mbajt e pasurua nga djemt e tij, sidomos Mustafa Pasha q prmendet si njeri studioz q kishte mkmbur nj bibliotek me libra frngjisht dhe turqisht, t cilat n fund ia fali vakfit t Shkodrs.
"Po i la vakf t gjitha librat e biblioteks sime q kam lan n Shkodr t Shqipnis q jan t vulosuna me vuln time dhe t regjistrueme dhe t ruejtuna n depon e veant", shnon Mustafa Pasha.
sht fat q dshmit pr kt bibliotek se 'ishte dhe ku ishte vendosur, si ishte konstruksioni i saj, me dhoma, sallon dhe vend studimi pr lexuesit, vijn prej nj bashkkohsi n fazn e fundit t shklqimit t objektit dhe pasuris brenda tij. Madje ai ishte m shum se kaq, ishte kujdestar i biblioteks dhe administrator i zyrs s vakfit t Shkodrs n vitet tridhjet. Hami Bushati informon tek vepra e tij e muar "Shkodra dhe motet" se:
"N bibliotekn e Vakfit ka pasur afro 3000 volume teologjie, jurisprudence e libra t ndryshm fetar, tekste shkencore mbi fizikn, shkenca natyrore, matematik, gjeometri, filozofi, astronomi, histori etj.
Nga librat e biblioteks po shnojm disa ekzemplar q edhe n botn orientale ishin t rrall: p.sh. Historia e Ibni Haldunit, e prkthyer turqisht, Historia e Xhevdet Pashs 12 volume, Tarihi Vasif, Tarihi Taberi etj. Kurse tekstet e filozofis qen t autorve: Ibni Sina (Avvicenna), Ibni Rushdi (Averroe), Imam Gazali, Fahruddini Rrazi, Mahjuddini Arabi etj. etj. Kishte edhe vepra origjinale n dorshkrim. Duhet prmendur se n at bibliotek gjendej edhe libri i shkruar shqip prej Tahir Ef.
Gjakovs me titullin "Vehbije" dhe historia turqisht e Ahmet Pash Dukagjinit. T gjith librat e bibloteks vuloseshin me vuln personale t Mustafa Pashs, por me largimin e tij nga Shkodra librat e biblioteks vuloseshin me vuln personale t Mustafa Pashs, q Pasha i kishte drguar biblioteks nga jasht. Vula kishte kt prmbajtje: "Mbshtetja ime sht Zoti dhe ai sht i mjaftueshm - nga librat t cilt i ka br vakf i prvuajturi pran t mirave t Perndis, nga vezirt i quajturi Sherif Mustafa. Zoti sht m i prhershmi...".
Ekspozimin e koleksionit oriental do t shoqrohet me t dhnat e Bushatit, prfshi ktu rregullat, t rrepta fort, n baz t t cilave pat funksionuar biblioteka e Bushatllinjve. Nj pjes t ksaj rregulloreje po e botojm prbri ilustrimeve, t cilat ilustrime dshmojn kaligrafin dhe artin e ornamentiks, nj kultur islame e shprehur n libra.
Jetuan n shekujt XVIII-XIX, por si v re edhe Aurel Plasari, drejtori i Biblioteks Kombtare, blinin libra treqind vjet m t vjetr se ata. Pr shembull tek kjo trashgimi q trajtohet dhe ruhet si pasuri kombtare, gjen nj Kuran t vitit 1451, ndr m t vjetrit e koleksionit. Ky kuran mban vulat e Kara Mahmut Bushatit, sundimtar i Shkodrs, pasha i tret i dinastis s Bushatllinjve dhe t Mustafa Pashs.
"Identifikimi tyre ka qen i sigurt nprmjet vulave, prndryshe do t kishin humbur n detin e fondeve orientale", thot Plasari, i cili me kt rast i bn homazh puns s jashtzakonshme q kreu n vitet '60-'70, Zyber Bakiu (1897-1987), orientalist, prpunues i Koleksioneve Orientale t Biblioteks Kombtare. Bakiu bri kt selektim q kemi sot.
Pikrisht n at koh, saj "politiks s prqndrimit t vlerave t rralla t kombit", prqndrim q si thot Plasari "duhet t ket ndodhur kur jan mbyllur institucionet fetare", erdhn deri ktu, n BK, kto libra.
E prse ekspozohen tani kto? Ditt e Trashgimis Evropiane t shpallura nga Kshilli i Evrops pr festa t kulturs nj jav n shtator, ekzistojn prej vitit 1991.
Pavarsisht se n Shqipri ka s paku dhjet vjet q "festohet" pr trashgimin, Plasari thot se bibliotekat shqiptare nuk kan qen t ndrgjegjshme se duhet t kryejn edhe kt funksion t ekspozimit t fondeve t tyre t rralla.
Vrtet kemi t bjm me nj koleksion oriental jo vetm n kuptim e gjuhs po edhe t estetiks, Plasari kujton se tekstet e autorve antik, nj pjes e t cilve, erdhn nga prkthimet arabisht. Jo thjesht pr kt kjo pasuri konsiderohet sot e ka mot pjes e kulturs evropiane.
"N Evrop sot jan shum t muar dorshkrimet arabo-persiane edhe pr vlerat estetike. Jo vetm pr kaligrafin. Nj pjes e tyre jan t punuar me ar q tregon modelin e nj zhvillimi t lart t prodhimit t veprave.
Koleksionet e dorshkrimeve orientale m t pasura i ka Parisi, Biblioteka Nacionale e Parisit", thot Plasari duke mos br m shum koment pr koleksionin q ekspozohet pas dy ditsh, si nj pasuri e rrall. "Dhe n rast se sigurojm ruajtjen", prfundon ai, "ekspozita do t qndroj e hapur nj jav."
Rrgulla dhe detyrime pr lexuesit
"...Kam vu kusht q piksparit: mbi do libr duhet t shkruhet mimi i caktuam ndershmnisht prej nj grupi t ylemave n t holla sermi. Kur ndokush dshiron me marr nj libr pr studim n shtpi, ai person do t parapaguej t paktn nj t tretn e mimit si peng e, pa u pague ajo shum libri mos t'i jepet. S dyti, ylemat e qytetit do t zgjedhin dy kujdestar, t par e dyt, pr librat e biblioteks.
Kta do t subvencionohen prej myteveli nga t ardhunat e vakfeve t mia. N rast se kujdestart e biblioteks abuzojn ose e neglizhojn detyrn t pushohen dhe t zavendsohen me dy t tjer t zgjedhun nga grupi i ylemave dhe t mytevelis, tue iu sigurue atyne rrogat e caktueme.
N qoft se n vakfin e prmendun (n bibliotek) ndodh zjarm ose ndonj katastrof tjetr, duhet t zavendsohet me te ardhunat e nj viti t vakfe t mia ose me uhana t siguruese me peng apo me dorzans dhe me interes ligjor, mandej poqese se mbeten teprica nga ato fonde duhet t ndahen studentve, krye pr emn t medreseve.
Hoxhallart q japin msime falas n ato medrese duhet t survejohen q t jen t rregullt kurse myderrizi Sylejman efendi Fakja, derisa t vazhdoj rregullisht tu dhan msime n medrese, do t marr nj grosh mditje vazhdimisht".
Prej Vakfnames s Vezirit Mustafa Pash Shkodra
ltg_Latn bos_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn