als_Latn uzn_Latn bos_Latn
Rregullat e vet-zhvillimit n Islam
Zhvillimi bart nocionin e zmadhimit t kapaciteteve dhe potencialeve t nj personi. Ai prfshin nj lvizje prpara nga nj pozit e caktuar, n nj pozit t arritjes m t madhe, nj rasti dhe nj prfitimi. Me qllim t zhvillimit, individual ose kolektiv, sht e nevojshme t definohen qllimet q nj person dshiron ti arrij, faktort q ndikojn zhvillimin, dhe procesin e arritjes s qllimeve t dshiruara pr zhvillim. do qenie njerzore sht e lindur me nj sasi t dituris themelore. Se si kjo sasi modelohet varet nga kapacitetet thelbsore, ambientit arsimor dhe ndikimeve tjera t jashtme.
Islami vendos nj pjes t madhe t theksit n vet-zhvillim ku nj individ merr prgjegjsin e kuptimit t qllimit t jets, dhe pr formimin e asaj jete n mnyrn m t mir t mundshme, pr prfitimin e tij dhe pr prfitimin e shoqris s gjr; Islami poashtu ofron nj udhzim gjithprfshirs pr t arritur kt qllim.
Zhvillimi njerzor prbhet nga proceset e rritjes dhe ndryshimet q bhen prej lindjes deri n prfundim t jets. Procesi i zhvilllimit ndikohet nga jasht nprmjet receptorve nervor dhe organeve, dhe sht pandrprer vet-shtyrse nga gjrat q ndodhin brenda trupit dhe mendjes s njeriut. Fokusi jon ktu sht zhvillimi i mendjes s njeriut, q bhet nprmjet receptorve nervor dhe proceseve t brendshme mentale. Ky zhvillim prfshin msim nprmjet shqisave dhe njohjen (gjykimin) q paraqitet kur msimi prmblidhet n dituri pr prdorim t vazhdueshm.
Islami identifikon dy burime q luajn rolin e edukimit ose korruptimit t zhvillimit njerzor. Inspirimi nga udhzimi Hyjnor edukon zhvillimin njerzor. Mos kushtimi i vmendjes udhzimit Hyjnor dhe rrzimi ndaj komploteve, q paraqiten nga ambienti i brendshm ose i jashtm, korrupton zhvillimin njerzor.
Zhvillimi njerzor mund t vshtrohet nga perspektiva t ndryshme, edhe si interes themelor njerzor edhe si disciplina t formalizuara t studimeve si sht psikologjia, shkenca, filozofia, sociologjia, antropologjia dhe kshtu me rradh. Studimet bashkkohore rreth zhvillimit njerzor shpesh prfshihen n analiza dhe korrigjime (zgjidhje) kur zhvillimi njerzor sht i penguar pr shkak t temperamentit, problemet me indentifikimin ose identitetin e personit, shoqrin, gjasat ose faktort tjer. Ktu, do t fokusohemi n principet themelore t zhvillimit njerzor me qllim t mbulimit t faktorve q mund ta pengojn zhvillimin e duhur. Duke pasur parasysh kapacitetet e ndryshme mendore t njerzve, ka duhet t bhet me qllim t sigurimit se ata t gjith zhvillohen n mnyr m t mir t mundshme, pr ti arritur qllimet e dshiruara? Prderi sa ekzistojn shum faktor q jan thelbsor pr zhvillimin e njeriut, s pari do ti theksojm ato q mund t jen m kryesore. Faktort m t rndsishm q luajn rol seminal jan ato t t qenurit t vetdishm pr veten, t qenurit t vetdishm pr kryerjen e veprave t duhura, dhe shmangies nga veprimi impulsiv.
Si mund q nj person ti inkuadroj (aktivizoj) kta faktor? Nprmjet procesit t quajtur identifikim ose konstruimi i nj identiteti (q sht gjetja e mnyrave q ndihmojn n zhvillimin e potencialit m t mir njerzor, dhe modelet q i paraqesin ato mnyra). Ajo mund t shihet si process i shpejt q na jep nj ndjenj se i takojm nj gjje t largt dhe t mueshme. N vend se thjesht ti miratojm praktikat q i vrrejm rreth nesh, shpesh mund t jet m leht pr t vshtruar modelin dhe pastaj thjesht t imitojm at person. Mirpo, gjetja e nj modeli t mir n ambientin ton bashkkohor mund t mos jet leht dhe n momente t caktuara ajo mund t jet edhe habitse, sidomos nse t ashtuquajturit modele kalojn npr ndryshime jetsore dhe pasojat e pasimit t stilit t tyre jetsor mund t bhen t njohura m von. Ve ksaj, nj top model, pavarsisht sa i mir, mund t mos ket mundsi t paraqes do gj n jet. Edhe nse kjo ishte e vrtet, principet q i paraqet top modeli mund t mos jen t qarta. Principet mund t rrjedhin vetm prmes vzhgimeve dhe eksperimenteve t prsritura. Ktu na ndihmon historia. Nse i shohim disa top modele nga historia, mund ti shohim msimet e nxjerrura nga historia e civilizimeve.
Duke u kthyer tani tek identifikimi, faktorin e vetm m t rndsishm n zhvillimin njerzor, duhet t identifikohemi me disa burime t pagabueshm t udhzimit, principet e pamohuara t zhvillimit njerzor, dhe me kujdes t zgjedhim disa top modele. Shumica do t pranojn Zotin si burim i pagabueshm i udhzimit, diturin q Zoti na e solli neve n tok rreth t mirs dhe t keqes n civilizimin njerzor, dhe Pejgambert q kan pasur rolin e top modeleve pr arritjen e superioritetit n potencialin njerzor. Pr kt shkak, t qenurit t vetdishm pr Zotin, i jep personit nj identifikim rreth asaj se ka sht e mir pr zhvillimin e potencialit njerzor. Ajo parandalon armiqsimin. Nj person doher mund t gjej mbshtetje n prezencn e Zotit; fjal pr fjale t bisedoj me Zotin n prosperitet dhe fatkeqsi, duke e mbajtur personalitetin e personit n nj balans harmonik, duke u shmangur ekstremeve rreth personit ose t tjerve n prosperitet, dhe duke u shmangur nga dmi i stresit dhe mllefit. Kuptohet, nj person mund t shoh se sht m leht t identifikohet me ndonj (person) m fizik se Zoti n prpjekjet pr t arritur qllimet e njjta. Megjithat, prezenca e Zotit mund t ndjehet nga dokush q i mbshtetet Atij. Kjo sht nj gj pr t ciln Zoti na ka siguruar. Faktort tjer t rndsishm q mund t dalin nga ky proces i identifikimit jan t qenurit t sinqert dhe t ndershm, dhe krkimi i mirqenies individuale dhe kolektive n shtjet e ndryshme. Pr ti arritur kto qllime, krkimi pr diturin q ekziston dhe pjesmarrja n rrjedhn e dituris s re nga ajo ekzistuese jan parakushte themelore.
Pastrimi nga korrupsioni
Ne, rregullisht i lajm duart para se t prekim ushqimin pr shkak se duart tona jan n kontakt me aq shm objekte q mund t prmbajn baktere t dmshme nga t tjert q prekin objektet e njjta. Lajm vshmbathjen ton kur bhet me djers ose papastrti nga trupi dhe rrethina jon. Lahemi pr t mbajtur trupin ton t pastr. T gjitha kto prpjekje pr pastrti bhen pr t mbajtur veten n gjendje t mir fizike. Por, si qndron puna me disa prpjekje pr t mbajtur mendjen ton t pastr dhe n shndet t mir? Shum gjra me t cilat bijm n kontakt mund t korruptojn mendjen ton. Mund t shohim nj person duke u knaqur me rrahjen ose ofendimin e nj personi tjetr. Ajo le prshtypje n mendjen ton dhe mund t na bj q m von t bjm edhe ne t njjtn gj n mnyr impulsive. Shohim njerz q arrijn sukses nprmjet gnjeshtrave dhe mashtrimeve, dhe mendja jon mund ta perceptoj at si nj sjellje e pranueshme, sidomos nse ata mashtrues konsiderohen si modele. Nj fmij mund t kaloj npr keqprdorim nga prindrit, t cilt konsiderohen t ndershm n shoqri dhe gjat rritjes mund t prfshihen n nj sjellje t njjt disfunksionale.
Shikimi dhe dgjimi jan vital pr msimin dhe zhvillimin njerzor. Ato mund t na ngrisin n lartsi t paparamendueshme t superioritetit njerzor. Megjithat, duhet t msojm ti prdorim ato si duhet. Ndryshe, at q e shohim dhe dgjojm mund ta korruptoj mendjen dhe t na degjeneroj n humnern m t thell t ekzistencs njerzore.
Si ta pastrojm veten nga ndikimet korruptuese rreth nesh? Duhet t reflektojm asaj q e shohim dhe q e dgjojm dhe ti ndajm ato n prvojat q jan nj form e dshirueshme e sjelljes dhe ato q jan t padshirueshme n dritn e disa rregullave udhzuese.
Ne mund ta quajm ushtrim t mendjes, dhe e ngjashme me format tjera t ushtrimit, ushtrimi i mendjes ka nevoj regjim dhe rregullshmri.
Procesi i pastrimit t mendjes, ndryshe i quajtur edhe si pastrimi i zemrs dhe shpirtit, n Islam njihet si tazkiyyah. Parakushti pr t filluar me tazzkiyyah sht t dihet se mendja e njeriut sht e prirur pr tu br e korruptuar. Korrupsioni mund ti atribuohet prfitimit t elementeve brenda nj personi, ose ndikimeve t jashtme, ose madje edhe t dyjave. Megjithat, prgjegjsia pr fardo sjellje t padshirueshme qndron brenda personit q e kryen at dhe jo personit ose ambientit q e ka shkaktuar at. T gjith ne mbajm prgjegjsi pr veprimet tona. Sistemi ligjor do t na bj t prgjegjshm nse e shkelim ligjin, dhe Zoti do t na bj t prgjegjshm nse n sfidojm udhzimin hyjnor.
Njr peson nuk mund ta prdor arsyetimin se dreqi m shtyri ta bj at, ose shefi m shtyri ta bj at, dhe kshtu me radh. Nse kapemi duke uar shpejt veturn n autostrad, nuk mund t lirohemi nga prgjegjsia pr shkak se edhe t tjert kishin uar shpejt dhe nuk jan kapur. Zoti sheh dhe dgjon do gj. Nuk vjen n shprehje moskapja. Njjt si kan pr qllim rregullat e komunikacionit t na mbrojn neve dhe t tjert nga lndimi, edhe udhzimi hyjnor sht thjesht pr dobin ton. Koncepti i prgjegjsis pr veprimet e nj personi quhet masuliyyah. Suksesi n pastrimin e mendjes, shpirtit ose psiks, ka nevoj pr njohjen se bota mund ta ndot mendjen, shpirti mund t korruptohet nprmjet nxitjes, dhe dshirat mund t planifikojn t mbuloj mendjen e nj personi, dhe ta zhytin n nj abnormalitet. Ta konsiderojm kt deklarat nga Kurani: Epshi sht shum nxits pr t keqen (12:53). dokush sht i lindur me nj shpirt q sht i pastr, i lir nga korrupsioni ose papastrtia. Instinkti natyror ose dispozita e secilit shpirt njerzor sht ta bj at q sht e mir. Prderisa personi rritet, porosit e dmshme nprmjet shikimit, dgjimit, prekjes, shijes ose ndjenjave tjera, ndikojn n pastrtin e shpirtit t tij. Pr kt shkak do prvoj njerzore duhet t kontrollohet pr ndikimet potenciale korruptuese. Riformimi i ktyre ndikimeve korruptuese, brenda mendjes s njeriut, quhet procesi i pastrimit ose tazkiyyah. Kto ajete nga Kurani iluminojn kt koncept:
Pasha njeriun dhe At q e krijoi at! Dhe ia msoi se cilat jan t kqijat dhe t mirat e tij. Pra, ka shptuar ai q e pastroi vetveten. E ka dshtuar ai q e poshtroi vetveten. (91:7-10).
Poashtu: E kush iu friksua paraqitjes para Zotit t vet dhe ndaloi veten prej epsheve. Xhenneti sht vendi i tij. (79:40-41).
Pavarsisht nga prpjekjet m t mdha q nj person mund ti bj pr pastrimin e mendjes, ende jan t mundshme devijimet (anomalit). Mund t bjm gabime ose gjynahe. ka ndodh ather? Nj mendje e ushtruar si duhet posedon at q quhet shpirt vetkritik (nafs-e-lawwama). Ajo do t reagoj me pranimin se dika nuk sht br si duhet; dshtimin do ta pranoj me prulsi dhe do ta angazhoj mendjen ta riformoj at n mnyr t prshtatshme. Nga ana tjetr, dikush q ka nj shpirt t prcaktuar (nafs-e-ammara) pranimet e tilla mund ti sheh si poshtruese, dhe kshtu duke u br e prirur pr devijime edhe m t mdha n t ardhmen. Nse nj akt i gabueshm njihet (pranohet) me nj prcaktim t konsiderueshm pr ta shmangur prsritjen e saj, ather ajo sht nj akt i vet-pastrimit dhe zhvillimit t duhur njerzor. N t kundrt, nj konsiderim i paprgjegjshm i akteve t tilla on n korrupsion t mtutjeshm t shpirtit dhe vet-degjenerimit.
Regjimi i vet-zhvillimit
T kuptuarit e rregullave n prgjithsi sht e kapshme pr shumicn e njerzve. Zbatimi i atyre rregullave n praktik krkon guxim, kmbngulsi dhe rregullshmri.
Ta konsiderojm kt pjes t hadithit t Muhammedit s.a.v.s. pr nj nga gjrat q i ndodhn atij gjat paraqitjes s tij para Zotit.
Pejgamberi tha: Allahu urdhroi pesdhjet lutje (namaze) pr pasuesit e mi, duke u kthyer me kt urdhr t Allahut, kalova pran Musait (a.s.) i cili m pyeti, ka urdhroi Allahu pr pasuesit e tu? U prgjigja, Ai pr ta urdhroi pesdhjet lutje. Musai tha, Ktheu tek Zoti yt (dhe krko zvoglim) sepse pasuesit e tu nuk do t ken mundsi ta bjn at. (Kshtu q u ktheva tek Allahu dhe krkova zvoglim) dhe Ai i zvogloi ato prgjysm. Kur kalova pran Musait srish dhe e informova pr at, ai tha, Kthehu tek Zoti yt, sepse pasuesit e tu nuk do t ken mundsi ta bjn at. Kshtu q u ktheva tek Allahu dhe krkova zvoglim t mtutjeshm dhe gjysma e tyre u zvoglua. Srish kalova pran Musait dhe ai m tha: Kthehu tek Zoti yt pr shkak se pasuesit e tu nuk do t ken mundsi ta bjn at. Kshtu q u ktheva tek Allahu dhe Ai tha, Kto jan pes lutje dhe ato t gjitha jan (baraz me) pesdhjet (n shprblim) pr shkak se Fjala Ime nuk ndryshon.
Lutjen q ne ia ofrojm Zotit sht nj akt i prkujtimit t Tij dhe udhzimit q Ai na e ka shpallur pr ta formuar jetn ton. N kt ushtrim formal prfshihemi pes her n dit. E, pjesa e mbetur e kohs? Kjo na krkon ti reflektohemi moralit t thnies s lartprmendur t Pejgamberit. Ndoshta numri ideal pr t qndruar formalisht para Zotit do t ishte shtatdhjet her n dit, si u informua Pejgamberi fillimisht. Por kjo do t ishte barr shum e madhe pr ta mbajtur pjesa m e madhe e qenieve njerzore, si ndrhyri Pejgamberi Musa, a.s.. Prderisa numri formal i lutjeve sht pes, periudha tjetr duhet t mbushet, me mundsit m t mdha, n prkujtim t vazhdueshm t Zotit dhe reflektimeve t veprimeve tona n dritn e udhzimit. Duhet t jemi t vetdishm pr Allahun n do moment, pavarsisht nga koha dhe vendi, dhe ti kushtojm vmendje udhzimit t Tij n t gjitha punt tona. N vend se t reagojm n mnyr impulsive, para se t folim ose veprojm, duhet t mendojm. Duhet ti reflektohemi asaj q ndoshta e kemi folur ose e kemi vepruar. Procesi i pastrimit t mendjes n Islam konsiderohet forma m e madhe e vuajtjes njerzore. Duhet t pasohet me kmbngulje, durim dhe prcaktim, me besim n at q Zoti na e ka shpallur, dhe veprimet q manifestojn kt besim n do moment, n vshtirsi si dhe n prosperitet.
Shumics prej nesh, gjat fmijris na kan thn t mbajm ditare dhe ti shnojm gjrat e ndryshme q ndodhin gjat dits. Menuria e asaj kshille qndron m pak n krijimin e trashgimis dhe m shum n reflektim, si do t bnim zakonisht kur i shnojm gjrat, dhe i rregullojm n mnyr q mund t jen t dshirueshme nga ato q mund t jen t padshirueshme. Ekziston nevoja q rregullisht t kujtohemi n mbresat q kan mbetur n mendjet tona nga ajo q mund ta shohim, dgjojm, ndjejm dhe veprojm, dhe ti rivendosim ato n formacione mendore, lidhje pr kujtes, q i dim si t dshirueshme. Kjo sht mnyra e vetme prmes t cils mund ti shmangemi sjelljes impulsive t bazuar n at q e hasim n mjedisin ton. sht e pamundur ti rregullojm gjrat ashtu si i hasim, sidomos kur ato paraqiten n radhitje t shpejt, ose n pjes teatrale t cilat na mahnisin n moment. Duhet t ndajm koh ti rishqyrtojm ato gjra n lvizje t ngadalshme dhe pa ndikimet momentale dhe zrat e prapaskens. T gjith kemi nevoj pr relfektim dhe vetmi t qet, n prpjekje pr t formuar kuptimin e shtjeve n dritn e udhzimit hyjnor.
Nj person mund t pyet nse ka fjal t caktuara apostafate pr tu prfshir n prkujtimin e Zotit dhe reflektimit t mendimeve dhe veprimeve. Pejgambert e kan parashtruar pyetjen e njjt. Prderi sa nuk ka kufi rreth asaj se ka mund t thot nj person, ajo q ne duhet t themi pr Zotin sht shum e thjesht, e leht pr t mbajtur mend dhe e drejtprdrejt n domethenie. Ja disa shembuj:
Nuk ekziston zot tjetr prve Allahut.
Kjo shprehje e thjesht ofron kulmin e zhvillimit njerzor. Rikujtimi i vetvetes se nuk ka zot tjetr prve Zotit ofron kornizn m t mir t mundshme pr zhvillim njerzor pasiq at q na thot Zoti (Allahu) ta bjm sht pr t mirn ton, dhe pr ne nuk ka nevoj ti nnshtrohemi asnj fuqie n kundrshtim me at q Zoti na e thot. Zoti ka pushtet ndaj t gjitha gjrave dhe Zoti na i rregullon shtjet n mnyr t drejt nse i drejtohemi Atij. Duhet t themi sa m shpesh La ilaha il-l Allah. Pa prsritje mund t harrojm dhe mund t mos e kujtojm kt menuri dhe kshtu t bjm vepra t kqija, pa pasur qllim.
Poashtu
T gjitha felenderimet qofshin pr Allahun (al-hamdu lilāh)
La ilāha illa Allah na udhzon t bjm gjra t mira. do e mir q na vjen sht nga Allahu. La ilāha illa Allah sht sigurimi pr brjen e puns s mir, dhe al-hamdu lilāh (t gjitha falenderimet qofshin pr Allahun) sht nj njohje, me gjith prulsi, q e fitojm vetm at q sht br e mundshme nga Zoti.
Shprehjet La ilaha il-l Allah dhe al-hamdu lilāh duhet t jen rikujtues gjithprfshirs n rregullimin e shtjeve tona dhe ato jan elemente themelore pastruese n pastrimin e mendjes dhe shpirtit ton, duke na mundsuar t mbetemi n nj rrug q sht n dobin ton m t madhe.
Shembuj t shprehjeve t zgjeruara n prkujtimin e Zotit pr vet-zhvillim jan:
Lavdi Allahut, dhe t gjitha falenderimet qofshin pr Allahun, nuk ka zot tjetr pve Allahut, dhe Allahu sht m i madhi. Poashtu Nuk ka Zot prve Allahut, Ai sht Nj dhe nuk ka shok. Ai sht i Plotfuqishm, dhe Ai sht i Gjithndershm, dhe Ai sht i Plotfuqishm mbi do gj.
Prfundime
Ekzistojn mnyra dhe fjal pafund n shprehjet pr prkujtim t Allahut, dhe krkimit afrsi me T pr zhvillim personal. Mirpo, fjalt e thjeshta mund t arrijn thellsira t pakufizuara n domethnie kur shprehen me devotshmri dhe sinqeritet. sht kjo fuqi e thjeshtsis s uditshme q sht brenda mundsive t secilit prej neve.
M n fund, nj sigurim pr shprblimet q na i ka premtuar Allahu n kt dhe n botn tjetr: Ka shptuar ai q sht pastruar. Q e prkujton madhrin e Zotit t vet dhe falet. (87:14-15)
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn