als_Latn bos_Latn uzn_Latn
Historia
Si lindi Muri
Shtysa pr krijimin e Murit t Berlinit erdhi nga lideri i Gjermanis Lindore Valter Ulbriht, i cili mori edhe miratimin e liderit sovjetik Nikita Hrushov. Hrushovi pranoi, por vendosi kushte t forta. Muri i Berlinit (German: Die Berliner Mauer) ishte nj penges e gjat q ndante Berlinin Perndimor nga ai Lindor dhe rrethonte territorin e Gjermanis Lindore. Autoritetet e Gjermanis Lindore e quajtn at antifaschistischer Schutzwall (Muri mbrojts antifashist). Qllimi i ndrtimit t tij ishte t kufizonte marrdhniet mes Berlinit Perndimor dhe Gjermanis Lindore. Muri u ndrtua n vitin 1961 dhe u forcua prgjat viteve, por u rihap pr t lejuar kalimin m 9 nntor t vitit 1989, por edhe kjo prmes shembjes dhe shkatrrimit.
Historia/Lindja e barriers q do t ndante familjet. Tentativat vdekjeprursese pr t kaluar n ann tjetr
Gjermant, 16 vjet pa murin q i ndante
Ideja e liderit t Gjermanis Lindore, Valter Ulbriht, u prkrah me kushte nga Nikita Hrushovi
Kryeqyteti i Gjermanis, Berlini, u pushtua nga ushtria sovjetike gjat muajve q do t shnonin edhe fundin e Lufts s Dyt Botrore. Duke qen kryeqytet i vendit, Berlini do t ndahej nga aleatt n katr sektor, nj pr secilin, edhe pse Berlini ishte trsisht i rrethuar nga t gjitha ant nga sektori rus i Gjermanis. Bashkimi Sovjetik, Shtetet e Bashkuara t Ameriks, Anglia dhe Franca kishin secila nj pjes t qytetit nn kontrollin e tyre. Fillimisht qyteti u qeveris nga nj komision i t katr ushtrive pushtuese, me nj lidership q ndrrohej do muaj n baz t rotacionit. Pas vitit 1949, tre sketort e kontrolluar nga Shtetet e Bashkuara t Ameriks, Anglia dhe Franca (Berlini Perndimor), edhe pse rezultonin n drejtimin e aleatve, ishin n t vrtet nj pjes e shkputur trsisht nga Gjermania Lindore. Pozicioni i dyshimt i Berlinit Perndimor ishte nj faktor ky n vendosjen e Bonit si qytetin kryesor t qeverisjes n Gjermanin Perndimore, m i preferuar se Berlini Perndimor apo Frankfurit. Fillimisht qytetart e Berlinit u lejuan t lviznin lirisht n t gjith sektort. Duke qen se Lufta e Ftoht prparoi, lvizjet u kufizuan srish. Kufiri mes Gjermanis Lindore dhe asaj Perndimore u mbyll prfundimisht n vitin 1952 dhe vetm n Berlin ai mbeti i hapur. Kufiri mes Berlinit Lindor dhe atij Perndimor u mbyll prkohsisht m 17 qershor t vitit 1953. Rreth 2,5 milion gjermanolindor kaluan n pjesn Perndimore gjat periudhs 1949 - 1961; pas vitit 1952 kjo dukuri nisi t shfaqet m gjersisht. Pjesa m e madhe e intelektualve dhe profesionistve ishin duke e ln Lindjen (si ishte pr shembull largimi i t gjith Departamentit t Matematiks n Universitetin e Lajpcigut). Pr m tepr, shum prej berlinezve perndimor udhtuan n Berlinin Lindor pr t bler me mime shum m t lira se sa n Perndim. T gjitha kto fakte ndikuan n uarjen e ekonomis Lindore drejt nj kolapsi. Kjo gjendje ishte karakteristike n t gjith bllokun komunist dhe n mnyr t veant pr Bashkimin Sovjetik, sepse ekonomia e Gjermanis Lindore subvencionohej nga Qeveria Sovjetike.
Barriera 45 km
Ndrtimi i barriers 45 km t gjat prreth tre sektorve perndimor, nisi t dieln, m 13 gusht t vitit 1961, n Berlinin Lindor. At mngjes zona kufitare ishte e rrethuar nga trupat gjermanolindor, t cilt kishin zbarkuar aty q n mesnat. Barriera u ndrtua nga trupat gjermanolindore dhe puntort, t cilt nuk ishin t prfshir n mnyr t drejtprdrejt me rust. U ndrtua nj rrugic e vogl brenda territorit t Gjermanis Lindore, pr t siguruar se nuk mund t kalohej n Berlinin Perndimor nga asnj pik. Rrugt prgjat t cilave do t kalonte pengesa, q m pas u shndrrua n mur, u kthyen n t pakalueshme. Gjat ndrtimit t Murit, ushtart NVA dhe KDA qndruan prball tij, me urdhrin pr t qlluar kdo q do t tentonte t kalonte. Shum familje u ndan, shum prej berlinasve Lindor u shkputn nga vendet e tyre t puns dhe mundsit pr nj jet m t mir dhe berlinasit Perndimor mbetn n nj territor t izoluar. Gjermant Lindor kundrshtuan vendosjen e Murit dhe demonstruan t drejtuar nga majori Uilli Brandt, i cili kritikoi ashpt Shtetet e Bashkuara t Ameriks q nuk reaguan. Agjencit inteligjente aleate kishin hipotezuar rreth nj muri q do t ishte mnyra m e mir pr t ndalur fluksin e refugjatve, por mundsia e vetme pr vendosjen e tij do t ishte prreth perimetrit t qytetit.
Arratisjet
N prpjekje pr tu bashkuar me familjet
Nj prej oficerve gjermanolindor t kufirit, Konrad Shuman, i hedhur n sektorin francez t Berlinit Perndimor mbi telin me gjemba n gusht t vitit 1961, pohon se gjat viteve t ekzistencs s Murit ka pasur rreth 5 000 arratisje t suksesshme n Berlinin Perndimor; 192 persona jan vrar duke u prpjekur t kalojn kt kufi, ndrkoh q rreth 200 t tjer kan marr dnime t rnda. Arratisjet e suksesshme t fillimit i shtyn njerzit t krkonin kalimin prmes telave me gjemba, por shum shpejt kjo dukuri do t merrte fund. Dshtimi m tragjik ishte ai i Peter Feshter, i cili u qllua pr vdekje nn syrin e plot t mediave Perndimore, m 17 gusht t vitit 1962. Personi i fundit q u qllua n prpjekje pr t kaluar kufirin, ishte Kris Guefroi, m 6 shkurt t vitit 1989. T huajt kishin mundsi legale pr ta kaluar kufirin sa her t dshironin dhe Gjermania Lindore i mirpriste parat e tyre.
Akti/Ministri i Propagands, krejt pa dashje dha miratimin pr kalimin e kufirit lindje-perndim
Lapsus politik q solli rnien e Murit
M 23 gusht t vitit 1989 Hungaria lvizi kufirin e saj t ngushtuar me Austrin dhe n shtator m tepr se 13 000 gjermanolindor u larguan prmes Hungaris. Nisn protestat kundr qeverisjes n Gjermanin Lindore, q solln edhe rnien n vitin 1989. Lideri i Gjermanis Lindore Erik Honeker dhe dorheqjen m 18 tetor t vitit 1989 dhe prkohsisht u zvendsua nga Egon Krenz, pak dit m pas. Qeveria e re e Krenz vendosi t lejoj gjermant Lindor q t aplikonin pr viza udhtimi n Berlinin Perndimor. Megjithat, Gnter Shabovski, Ministri i Gjermanis Lindore pr Propagandn, kishte qen me pushime n at periudh dhe nuk u b pjes e ktij vendimi t rndsishm. Gjat nj konference pr shtyp m 9 nntor t vitit 1989, ai kishte prgatitrur nj komunikat pr t ciln vendosi ta bnte publike. Gj q do t shndrrohej n nj gabim t madh. N komunikat thuhej se berlinasit Lindor do t lejoheshin t kalonin kufirin me leje. Kur u pyet se kush do t aplikonte pr t marr nj leje t till, ai nuk mund t prgjigjej, sepse n t vrtet ai nuk dinte se si. Dhe n nj pik kritike t konferencs ai u pyet se kur do t hynte n fuqi vendimi. Prsri nuk e dinte dhe u prgjigj se vendimi hynte n fuqi po at dit. Ather qindra njerz shkuan n pikat e kontrollit t Murit dhe krkuan hyrje pr n Berlinin Perndimor. Ky ishte nj problem i jashtzakonshm dhe i papritur pr ushtart e drmuar pr rojat. E ndrsa njerzit vazhdonin t grumbulloheshin n pikat e kalimit, ushtart merrnin telefonata nga eprort e tyre. Ishte e qart se nuk kishte mnyra pr ta sprapsur turmn e gjemanve Lindor. E vetmja mnyr pr t mos lejuar kalimin ishte prdorimi i armve, por kjo do t shnonte nj masakr t jashtzakonshme. Prball ksaj situate ushtart u dorzuan dhe hapn pikat e kalimit, duke i lejuar njerzit t kalonin vetm me nj mjet minimal identifikimi. Berlinasit Lindor u pritn me atmosfer festive nga t afrmit e tyre n ann tjetr t Murit. 9 Nntori shnoi edhe datn e rniess Murit, ndrkoh q dit pas dite gjermant e shkatrruan pjes-pjes.
Dita.
glg_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ita_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn fur_Latn