als_Latn slv_Latn uzn_Latn
-
Emigrimi dhe rritja e popullats - problemet q prballet sot shoqria njerzore
Interesi mbi efektet e rritjes s popullats datojne q nga koha e Priftit Thomas Maltus, me esen e tij t fameshme ''Ese mbi Parimet e Popullats'', t shkruar m 1798. Maltusi thekson argumentin se ndrsa popullata rritet n progresion gjeometrik, burimet natyrore ku bazohet jetesa e popullatave, kryesisht ushqimi, rriten n proggresion arithmetik. Pa kontrolle parandaluese t lindjeve, si mund t jen ''kufizimet morale'', ose ''shtyrja e moshs s martesave'', argumenton Maltusi, popullata e bots do rritet vijimisht, burimet do t varferohen, duke sjell n sken ''inspektime pozitive'' si zia e buks, epidemit dhe luftn, - t cilat do ta kthejn botn ne balancn e vet me burimet natyrore.
Krkuesit bashkkohore mbi strukturat gjenetike t popullatave njerzore, sugjerojn se ne jemi t prejardhur nga nj numr relativisht t vogl individsh, jo m shum se disa familje, t cilat kan jetuar n Afrikn Qendrore, midis 100 mij deri 200 mij vite m par. Rreth 15 000 vite m pare, pasardhsit e tyre prbnin rreth 15 milion vet. N kohen e Krishtit, popullata e bots ishte rritur n rreth 250 milion vet (afrsisht sa popullata e SHBA-ve para 20 viteve). N vigjilje t revolucionit industrial popullata e bots u trefishua, duke arritur 700 milion (dika m pak se Indonezia sot). N dy shekujt n vijim, popullata u rrit me ritme rreth 6/1000 % n vit, duke arritur 2.5 miliard m 1950. N pese dekadat n vijim popullata u rrit dyfish, me shtes vjetore 18/1000, pr t arritur n 6 miliard m 2000. Megjithse ka nj stabilizim t rritjes s popullats dekadn e fundit, nse nuk do ndodh ndonj katastrof demografike, popullata e bots do t arrij n 8 miliard n vitin 2030. ( Livi- BAcci 1992: 31-32)
Rritja e popullats se Bots vijon t jet e dukeshme, megjithese me ritme m t ulta. Parashikimet jan se nga 6 miliard m 1999, mund t arrihet n 7.3 miliard m 2025 dhe 9.4 miliard ne vitin 2050. (United Nations Population Division, World Population Prospects: The 1996 Revision, New York, United Nations, 1996, pp. 3–5.) 95% e ksaj rritje do t jene n vendet n zhvillim (Paul Kennedy, Preparing for the 21st Century, New York, Random House, 1993, p. 32). Disa studime sugjerojn se deri n 25 % e t rriturve n vendet nn Sahariane t Afriks, mund t jen t infektuar me virusin e SIDA. Prderisa kjo zon ka lindeshmrin m t madhe n Bot, AIDS mund t ket impakt negativ n rritjen e popullats s Botes pr shekullin e 21-t. Nse SIDA vihet nn kontroll, popullata afrikane m 2050, do t zr 55% e popullsis s Bots.
Nga evidenca arkeologjike e kerkimeve gjenetike njohim se ritmet e rritjes s popullats ishin t ulta n kohn e gjahtarve dhe mbledhsve t produkteve t gatshme bimore. Por analizat atropometrike dhe kimike t skeleteve t gjetura tregojn se popullata para bujqsore kishte m pak probleme me shndetin krahasuar me at bujqsore, aq m pak krahasuar me epokn industriale. Pr m tepr, mortaliteti foshjor ka qne i krahasueshm ose m i vogel se ai i Europs n shekullin e 19-t, ose m i vogel se ai i vendeve n zhvillim n shekulin e 20-t. (Cohen 1994: 281-282). Jetgjatsia ka qn e lart relativisht - rreth 30 vite m e larte se ajo n vendet perndimore gjat shekullit t 19-t dhe m e lart se ajo n vendet n zhvillim sot.
Plakja Globale e popullats dhe nevoja pr emigracionin.
Bazuar n projeksionet e Byros s Rregjistrimit t popullatave n SHBA, gati gjysma e popullats s Botes jeton n vende ku lindshmria sht e ulet dhe jo e mjaftueshme pr zvndsimin e mass s vet aktuale - duhen 2,1 lindje pr nj grua q t ket rritje t qndrueshme e konstante. Kto vende prfshijn Europn, Rusin, Japonin, ku gjndja sht m e keqe. Por probleme kan edhe Australia, Zelanda e Re, Amerika e Veriut, Azia Lindore, si Singapor, Hong kongu, Taiwan, Korea e Jugut. Disa vende islamike, prfshi Turqia, Tunizia, Algjeria, Libani, kane rn m posht se 2.1 lindje pr grua. Kina sht nj rast i veant, ku tranzicioni n nj popullat t plakur – afrsisht 400 milion kinez do jen t moshs mbi 65 vje n vitet 2020, sht br veanrisht i shpejt, si dhe shfaqja e dezekuilibreve gjinore mund t rris tensionet politike, sociale madje edhe ndrkombtare. Pensionet e pasiguruara nga qeveria, do detyroj shum kinez t punojn deri n mosh madhore pr t siguruar jetesn.
Emigracioni ka mundesin t ndihmoj Europn t zgjidh problemet me popullsine e saj t plakur dhe renies s fuqis t saj puntore. N nj far shkalle kjo mund t ndodhe edhe n Japoni dhe Rusi, megjithse emigrantt nuk kan status legal. Vendet pritse ndeshin sfidat e integrimit t emigranteve pr te paksuar potencialin e rreziqeve t konflikteve sociale. Remitancat nga punojsit emigrant ndihojn rimkmbjen e ekonomive t vendeve nga vijn. Disa ekonomist mendojn se ato ndihmojn m tepr se sa investimet direkte nga te huajt dhe nga t ardhurat e eksportit. Por problemi i ''tharjes s truve'' mbetet shqetsues. Shum pak nga ata q mbarojn studimet n SHBA meten atje, duke krijuar stanjacion n zhvillimin e vendeve Afrikane, t Lindjes s Mesme, etj.
N raportin e OKB-s, The State of the World's Population, 2000, UN – Fondi i Popullatave ( UNPF 2000: 2) konkludon se statusi i grave eshte prcaktuesi par pr lindshmrin dhe rritjen e popullatave. ''Nse grat kane pushtet pr vendime rreth jets s tyre dhe pasojave t saj, ato do t mund t shmangnin rreth 80 milion shtatzani t pa dshiruara do vit dhe 20 milion abortime t rrezikeshme, apo 500 mij nna qe vdesin n vit nga lindjet dhe abortet pa kujdes mjeksor. Ato do t shmangnin edhe 333 milion infeksione t transmetuara me an t rrugve seksuale do vit.
Ndryshuar pr her t fundit nga Uriel : 30-01-2011 m 19:02
-
-
Shumica e antarve ky europian t NATO-s bien n kategorin e shteteve me rritje negative ose shum t ult t popullats. Italia, Spanja kan rritjen m t ult me 1.2 fmije pr nj grua. Popullata e Gjermanis aktualisht po bie me 0.1 % n vit. Franca dhe Britania e Madhe po prjetojn gjithashtu rnie drastike. Rusia po ndeshet me rnie t popullats n persepktiv, e cila rreth viteve 2050 mund t bjer n gati 80 milion banor nga 145 milion q sht sot. Japonia dhe Singapori jan shembuj t qart rnie t rritjes s popullats n Azi, me 1.4 dhe 1.7 lindje pr nj grua respektivisht. SHBA ka mundur t shmang tani pr tani problemet demografike q po prjeton Europa, me skemat e saj t emigracionit, por prderisa plakja e popullats po bhet tendenc botrore n vendet e zhvilluara edhe SHBA-t do t futet n kt kategori.
Sipas ekspertve t siguris rajonale, roli ndrkombetar i BE-s n t ardhmen do varet nga fakti nse ndermerren reforma t mdha srtukturore ekonomike dhe sociale q t zgjidhe problemin e forcs s saj t plakur pr pun. Ndr strategjit e nevojshme mund t permendim: M tepr emigrim legal dhe integrim e emigrantve puntore t ardhur kryesisht nga Afrika e Veriut dhe Lindja e Mesme. Nse nuk promovohet ardhja e puntorve sezonale, athere BE do t ndeshet me rritje t popullates muslimane, t cilt krkojn detyrn e integrimit. Prjashtimi i emigrantve legal, vetm sa do rris emigrimin ilegal, i cili bhet m i vshtir pr tu integruar, duke prcjellur m tepr probleme sigurie. S dyti, rritja e fleskibilitetit n vendet e puns, duke inkurajuar grat e reja pr studime universitare e pr krijimin e familjeve t tyre t sponsorizuara nga shteti, me garancin pr t'iu ruajtur vendi i puns. Duke inkurajuar moshn 50-65 vje t punoj m gjat, duke zbutur mungesn e fuqis puntore. Ekspertt besojn se pa prmirsimin e politikave t emigracionit dhe fuqis puntore sht e pa mundur t ruhet sistemi i shtetit t mirqnies sociale n BE, e cila e shoqruar me mungesn e ndonj rivitalizimi ekonomik, mund t oj n ndarjen ose shperberjen e BE-s, duke ulur rolin e pretenduar ndrkombetar t saj. Gjithashtu besohet se rritja ekonomike e BE-s ka rn pasi Gjermania ka ligje punsimi tepr t shtrnguara. Franca dhe Italia nuk kan br reforma strukturale. Shteti i mirqnies edhe mund t ruhet, si tregon shembulli Suedis, e cila duke siguruar m tepr fleksibilitet pr bizneset ka garantuar edhe t drejtat baz t punojsve. Por realiteti i udhheqsve populist n Europ tregon se ka mundsi q Europa mund t deshtoj me reformat, megjithse miratimi i Trakatit t Lisbones sht nj shenj e mir drejt pozitives, pasi sht prmirsuar vendimmarrja qendrore .
Urbanizimi
Rritja e lart e popullats n distriktet bujqsore, rrit shpyllzimin dhe varfrimin e toks ar, rrjedhimisht ul t ardhurat ne fshat dhe ngre mimet n tregun botror. Tek banoret rural krijohet perceptimi se n qytete jetohet me mir dhe krijohen m tepr mundsi ekonomike, ndaj edhe nxiten pr levizje drejt qyteteve. Krahasuar me 17 % n vitin 1950, popullsia qytetare ishte mbi 50 % n vitin 2000. Afrika ka mbi 50 qytete t mdha me mbi 1 milion banor, Azia mbi 160, ndrsa Amerika Latine do strehoj n qendra urbane mbi 75% t popullats. N vitin 2015 bota n zhvillim do t ket mbi 23 mega qytete, me mbi 10 milion banor. Kto qytete do t jen: Bombay, Lagos, Shanghai, Jakarta, Sao Paulo, Karachi, Beijing, Dhaka, Mexico City, New Delhi, Calcutta, Tianjin, Manila, Cairo, Seoul, Istanbul, Rio de Janeiro, Buenos Aires, Lahore, Hyderabad, Bangkok, Lima, dhe Tehrani. Nj rritje e till e popullsis urbane jep shum sfida pr regjimet e vendeve ku ndodhen, ku infrastruktura nuk prballon jetn normale t banoreve.
Krimi I Organizuar dhe Emigrimi
Emigracioni ndryshon shtrirjen e harts s krimit te organizuar. Shtrirja dhe konsolidimi i tij ka mundsi m t mdha n vendet n transformim dhe t pasura n burime. Vendet n tranzicion, nga sistemet mono-partiake n multi-partiake, jan tepr t ekspozuara nga krimi i organizuar si rezultat i institucioneve t dobta dhe korrupsionit t lart. Ndryshimi i modeleve t emigracionit mund t eksportoj at n disa vende q nuk e njohin kt lloj krimi, sidomos kur kjo gjen terren nga konfliktet etnike dhe diasporat. Grupet e krimit t organizuar, duke patur emigracionin mbules, gjejn boshllk pr veprimtarin e tyre n shtete t dobta, ku udhheqsit e korruptuar si dhe dijet q kan n shfrytzimin e teknologjive t reja t informacionit. Duke bashkpunuar me lvizjet kryengritse ata prpiqen t marrin kontrollin e zonave gjeorgrafike me interes, si psh kartelet e prodhimit te drogs ne Bolivi, Afganistan, etj. Marrja nn kontrollin virtual t rajoneve t tra t prodhimit t drogs dhe e vendeve me kapacitet prodhues t armve t demtimit n mas, nxit trafikimin e tyre nn mbulesn e emigracionit, tendenc gati e artikuluar n vende si Meksika e vende t ish BS-s.
Krimi i organizuar ka tendenc te forcoj lidhjet me terrorizmin, n kuadr t shkmbimeve tregtare kriminale, dokumentave t vjedhuara, klandestinve ose blerjes s armatimeve ilegale, t cilat terroristet nuk mund ti blejn direkt. Pritet q kjo t jet nj tendenc n rritje gjat dy dekadave t ardhshme. Krimi i organizuar motivohet nga fitimi i parave, pavaresisht burimeve t tyre, ndersa terroristt do jen t shqetsuar nga penetrimi i agjentve policor nga ky aktivitet, ka do t ul besueshmrin e tyre ndaj krimit t organizuar.
-
-
Rritja demografike jep ndikim t drejtprdrejt n politikat e brndshme t siguris. Ata prvijohen n disa forma, n vartsi te grupmoshave dhe ritmeve t lindjeve t popullsise t secilit vend. N kt aspekt t rritjes demografike, vendet konsiderohen: Shtetet revolucionare - jan ato shtete n zhvillim me shkall lindshmrie t lart, t cilat kan t zhvilluara n spektrin e tyre politik lvizje politike radikale. Grupmoshat e reja formojn masn e t pa puneve (18- 24 vjec), t cilt n kushtet e vshtirsive t krijuara nga varfria ekonomike, bhen ndjeks e mbshtets t lvizjeve radikale politike ose pjesmarrs t krimit t organizuar. Nse elitat e lvizjeve radikale ia dalin t bjn nj mobilizim total t ktyre grupeve t rinjsh ose t fmijve nn 18 vje (rasti i vendeve afrikane - Kongo), athere revolucionet bhen motor t mesazheve shptimtare jo vetm n vendet nga fillojn por prhapen me forc edhe n vendet fqinje.
Impakti destruktiv i ndryshimeve t brndeshme demografike eshte i qart dhe shpesh ka uar n probleme t mprehta t siguris nderkombetare. N disa punime akademike, jepet evidenc pr lidhjen midis revolucionit politik dhe presioneve demgrafike n shoqeri (Jack A. Goldstone, Revolution and Rebellion in the Early Modern World, Berkeley, CA, University of California Press, 1991, fq. 178- 198). Ai tregon se rritja e popullats n shekullin e 18-t luajti rol n ardhjen e revolucionit francez. Ai tregon se popullata e Francs u rrit nga 24. 6 milion m 1740 n 28.1 me 1790, dhe gjate shekullit m shume se 1/3. E njjta gj ndodhi n shembjen e rendit feudal dhe t regjimeve t shum mbretrive gjat shekullit t 15 e 16, t cilet u goditn nga rnia drastike e popullates pr shkak t smundjes s murtajs, duke sjellur mospunimin e toks, rnien e produketeve bujqsore dhe mosplotsimin e radhve t ushtrive mbretrore, far solli shkrirjen e mbretrive t vogla n favor t m t fuqishmve.
Sipas Fritz Scharpf ( 2001), tre kondita t domosdoshme pr sigurin t cilat formsojn legjitimitetin e qeverisjes jan: e para legjitimiteti i orientuar drejt input-eve; psh prfaqesimi bazuar n proedura votimi t ndershme. S dyti, legjitimiteti, i orientuar drejt output-eve; psh politikat efiente, performanca e qeverisjes. E treta, sht krkesa normative e identitetit kolektiv t prbashket, e cila e bn vendimarrjen bazuar n inputet (prfaqsimin real) t pranueshm pr pakicn nga njra an dhe vlerson efiencn nga ana tjetr.
(Max Webber, ''Numerous stable relationships contain conflict but the conflict is masked; it is under the surface because of the role of legitimacy.'' - marr nga Joseph A. Scimecca: ''Theory and alternative dispute resolution : A contradiction in terms?'': botuar m 1997 nga Sandole dhe Merwe fq. 214- 215 )
Tek shtetet e dshtuara, mungesa e infrastukturs qeverisse i jep jet anarkis. Pushteti politik n kto lloj shtetesh ushtrohet nga padront e grupeve kriminale, t cilat e prdorin pushtitin konvencional nprmjet rrugve korruptive ose presionit politik e financiar. Nderhyrja amerikane n Somali m 1992 ishte rezultat e fenomenit t shtetit t dshtuar. Padronet rajonal t lufts nuk e mbeshetn shprndarjen e ushqimeve popullit t uritur, si rezultat deshtoi misioni paqeruajts i SHBA-ve m 1994.
Nse rritja e popullats tejkalon kapacitetet e shteteve pr ushqyerjen e popullatave t tyre, ather emigracioni masiv, braktisja masive e vendit - eksodi, on n destabilitet politik, rritjen e valve t krimit dhe kolapsin e qeverisjes qendrore dhe gjith sitemit (rasti i Shqiperis m 1990, 1997). N ato shtete me popullsi t przier, fardo ndryshimi sinjifikant i legjitimitetit t qeverisjes qendrore ose humbja e kontrollit nga ana e saj e shoqruar nga ndeshje e paknaqsi nacionale dhe diskriminime midis grupeve etnike, jep shkndijat e konflikteve t mvoneshme violente. N kto raste autoritet qendrore duhet t mbajn drejtsi, pasi ekzsiton rreziku i kjo nxitjes s konfliktit - q sjell n sken ''dilemn e siguris'' kombtare. N kte rast grupet etnike kalojn n vetmbrojtje, patrullojn fshatin e tyre, gjejn arm n tregun e zi, masa te cilat shpesh konsiderohen si masa ofensive nga grupet e tjera etnike, t cilat nga ana e tyre marrin kundrmasa. Ngjitja e spirales s konfliktit rrezikon t oj n shprthim lufte etnike, veanrisht nse qeveria qendrore vijon t humbas legjitimitetin e saj dhe nj nga grupet etnike ka nj popullat t re e n rritje. Antart e grupit etnik n staniacion mund ta shohin veten si humbs t privilegjeve dhe avantazheve t gzuara m par, rrjedhimisht nxiten pr pjesmarrje aktive n konflikt. Shembull i qart konflikti n ish Jugosllavi, mes serbve supernacionalist dhe udheheqsve t tyre Sllobodan Miloshevic dhe Radovan Karaxhixh. Stephen Nathanson ka t drejt kur shkruan: ''N boten reale asnj qeveri ose shoqri nuk sht perfekte, prandaj ne na duhet t bejme gjykime pr at se deri n far shkalle nj qeverisje e caktuar i perafrohet idealeve t drejtesis dhe meriton mbshtetjen tone.'' (Nathanson, Stephen: ''Should we consent to be governed?'' - Wadsworth Publishing Company, USA, 1992, fq. 107.)
Kosova ndoshta prfaqson rastin m t qart t ndryshimeve demografike, me efekt t drejtprdrejt n proeset politike dhe t siguris, n kushtet e rnies drastike t superstrukturs shteterore. Nga 1948 deri m 1981, popullata kosovare u rrit nga 69% n 77%, ndrsa ajo serbe ra nga 23% n 13 %. Kjo jo thjesht nga rnia e lindshmris s serbve por edhe nga ulja e nivelit ekonomik e braktisjes s Kosovs nga popullata serbe, si dhe nga rritja e ritmeve te lindjeve mes kosovarve. Pas tronditjeve t para t Federats Jugosllave m 1980, popullata kosovare filloi t artikuloj m qart krkesat e saj me te drejta e liri njerzore baz dhe per kontrollin e administrats burokratike nga vetekosovaret, vende pune qe mbaheshin e pushtet qe ushtrohej nga serbt banore te Kosoves. Bosnja dhe Kosova nuk jan raste t izoluara t tensioneve q krijojn ndryshimet demografike n mjedise t prziera etnike. Libani, Irlanda e Veriut e mbeshtesin kt hipotez mjaft qart. Lufta civile n Liban gjat viteve 1975-1990 filloi kur popullata muslimane shiite u rrit deri n at mas sa q t krishtert rrezikonin t humbisnin kontrollin ndaj institucioneve politike kombtare t Libanit. ''Koha e trubullt'' mes protestaneve (anglezeve) dhe katolikeve (irlandeze) filloi me fillim t viteve 1970, pikrisht n at koh kur balanca e popullats kaloi ne favor te katolikeve - irlandezve, q jo vetm prbnin minoritet m par por institucionet komandoheshin nga angelzt dhe forca e pushtetit vinte nga Londra.
Margjinalizimi ekologjik, se fundmi presioni demografik mund t kombinohet me politikat kufizuese n shprndarjen e burimeve dhe t mirave materiale, t cilat nga ana e tyre promovojn rritjen e frkimeve mes shtresave t ndryshme t popullates dhe klasave social-ekonomike. T dyja kto ideologji kan potencialin pr perhapje dhe luft t prgjakeshme, pa njohur kufinj shteteror, rrjedhimisht nxisin shprngulje t mdha dhe refugjat si dhe ndrhyrje t fuqive t mdha ose rajonal n luft.
-
-
Diskutimet shkencore dhe popullore n Perndim mbi rritjen e popullats s Bots jan dominuar nga dy botkuptime: nga perspektiva maltuziane q parashikon rritjen e popullats s bots si krcenuese me mungesn e ushqyerjes, varfrine, shkatrrimin e mjedisit dhe konfliktin social. Dhe s dyti teoria e tranzicionit demografik, e cila megjithse e vlereson shqetsimin e Maltusit mbi rritjen e popullats, ashtu si n vendet e pasuara, popullata n vendet e varfra do t stabilizohet nse ato adoptojn programet perndimore t zhvillimit ekonomik, pr ti sjellur edhe ato n botn moderne.
Nga pikpamja antropologjike, t dyja pikpamjet jan false - supozimet e t dyjave rreth lidhjeve mes rritjes s popullates dhe zhvillimit ekonomik nuk vrtetohen, pasi shembujt gjnden t njjt n disa nivele zhvillimi shoqror dhe ekonomik. Pr m tepr pikpamja maltuziane ka paragjykim t paster klasor dhe ndoshta edhe racor ose etnik, me tendenc pr t gjykuar viktimat e varfrise dhe degradimit t mjedisit per gjndjen e tyre ekonomike, sociale dhe ekologjike, duke injoruar efeket e ekspansionit historik t kapitalizmit mbi vendet e popujt e kolonizuar. Etnocentrizmi i teorise s tranzicionit demografik eshte i dukshm n supozimet e saj se modernizimi do t sjlell medoemos ulje t lindshmrise, pasi ai deri diku inkurajon zgjidhjet racionale mbi prmast e familjes. Por nuk ka ndonj gj iracionale rreth familjeve t medha ne shoqerite ku familja sht burim kryesor jetese dhe pune dhe ku mirqnia e marr nga puna e fmijve t rritur e tejkalon disa her shpenzimin e br pr rritjen e tyre. Pr m tepr nse ulja e lindshmrise bhet prioritet i agjensive ndrkombetare dhe i politikave kombtare dhe nese krkimet antropologike e konfirmojn modelin perendimor t familjes s bashku me vlerat e saj, standartet bashkshortore, modelet konsumuese t ktyre ndryshimeve, athere nevojiten m tepr studime pr t prcaktuar konseguencat e ktij ndryshimi, n shkall botrore N fund t fundit, duhen konsideruar t gjitha efektet social ekonomike t ktyre ndryshimeve, pr t pare nse ia vlen ngadalesimi i rritjes s popullats.
J.P
-
-
Emigracioni ,nje nga semundjet e pasherueshme te shoqerise
-
-
do t thot t jemi 7 miliard...
do t thot t jemi 7 miliard mbi Tok? Nj shifr aq e madhe sa vetm pr ta numruar do t na duheshin 200 vjet, dit e nat. Ja disa kuriozitete q nuk i keni lexuar m par
sht e vshtir t thuhet se kur do t ndodh kjo, mund t jet nesr, pasnesr, apo m 31 dhjetor nj sekond para mesnats. Por, sipas ekspertve, brenda vitit 2011 popullsia e bots do t arrij pr her t par n histori shifrn e 7 miliardve. Jo keq pr nj specie si e jona, q 70 mij vjet m par, pas erupsionit t vullkanit Toba, numronte vetm 10 mij individ. Nj kufi i arritur fal inteligjencs dhe dshirs pr tu riprodhuar n miliarda kopje me dshirn e vetme pr t ln pasardhs dhe pr tiu bindur ligjeve t natyrs. Por mendojeni mir... do t thot t jemi shtat miliard? Aq shum sa edhe pr ti numruar nuk do ia dilnim dot. Pr do sekond mbi Tok regjistrohen 4.17 lindje dhe 1.8 vdekje, me nj rritje neto prej 2.37 personash. Po ashtu, do vit popullsia rritet me pothuajse 75 milion banor. Tani jemi rreth 6 miliard e 900 milion, por kt vit ka shum mundsi t arrijm n 7 miliard, sipas shum parashikimeve t institutit Population Reference Bureau. Nj rrjedh q nuk duket se do t ndal, edhe pse norma vjetore e rritjes globale n t vrtet sht zvogluar: pasi arriti pikun e 2.19 pr qind n mesin e viteve 60, sht n rnie konstante, dhe sot bota rritet me 1.14% n vit. Ja disa shembuj kuriozitete q nuk i dinit m par...
Nj numr q m mir t mos e numrosh
Nse ndonjher do t mendoni t numroni deri n 7 miliard sht m mir t mos e bni, sepse do tju kushtonte nj jet t tr. Edhe sikur t nisni numrimin nga nj numr dyshifror dhe t vazhdoni pa ndrprerje dit e nat pa ndaluar kurr, pr t arritur te shifra 7 miliard do tju duheshin m shum se 200 vjet.
Nuk do ket stadiume t mjaftueshme pr t gjith
Sigurisht q nuk do t mjaftonte nj stadium, sado i madh t jet ai, t nxr 100 mij njerz si ai i Melburnit, pr t mbajtur 7 miliard njerz. Por nuk do t ishin t mjaftueshm as nj mij apo 10 mij stadiume. Pr t mbajtur t gjith njerzit e planetit, do t duheshin t pakn 70 mij, pra nj siprfaqe rreth 84 mij kilometra katror.
Qielli nuk mjafton
Hidhini nj sy qiellit me yje n nj nat pa re. Sa yje do t shihni? Shum? Por jan vetm pak mijra, nse i shihni me sy t lir. Nse e lidhni do yll me nj person mbi Tok, do t keni nevoj pr m shum se 1 milion qiej t tjer pr t arritur n shifrn e 7 miliardve.
Shtitje miliardere
far distance mund t prshkruhej duke br 7 miliard hapa me nj gjatsi prej 80 centimetra secili? 5 milion e 600 mij kilometra: aq sa mjafton pr t br xhiron e bots deri n ekuator 140 her. Pr m tepr do t konsumoheshin m shum se 1300 pal kpuc. Po ashtu me shtat miliard hapa mund ti bihet planetit rreth e prqark 133 her.
Galaktika
far distance sht 7 miliard kilometra? Jan me t vrtet shum. Ja disa kuriozitete t vogla. Pr t mbrritur deri n Hn duhet t prshkojm 384.400 km. Marsi sht rreth 55 miliard kilometra larg, Saturni rreth 4 miliard. N nj largsi prej 7 miliard kilometrash pr 3 miliard dit do t arrini te Plutoni.
Ndryshimi
N vitin 1800 popullsia e bots ishte 1 miliard, 130 vjet m von n vitin 1930, ishte 2 miliard. Ndryshimi ka ndodhur si vijon: 3 miliard n vitin 1960, 4 n 1974, 5 n 1987, 6 miliard n 1999-n, 7 miliard n 2011-n. Sipas shifrave, n vitin 2045 mund t arrijm n 9 miliard. do sekond n bot lindin 5 individ t rinj dhe vdesin 2. Pothuajse kudo jetohet m gjat. N vitin 2010 jetgjatsia mesatare ishte 69 vje, ndrsa n vitin 1960 ishte 53 vje. N vitin 2008 popullsia urbane e kaloi at rurale dhe aktualisht nj qytet i madh ka m shum se dhjet milion banor. N vitin 1975 ekzistonin vetm tre megapole: qyteti i Meksikos, Tokio dhe Nju Jorku. Sot jan rreth 21 megapole. N vitin 2050, rreth 70 pr qind e popullsis do t jetoj n zona urbane. Nse do t ishim t gjith n kmb, njri pas tjetrit do t qndronim n nj zon me madhsin e Los Anxhelosit. Pra nuk sht hapsira q n mungon, por shprndarja e drejt e burimeve. Me pak fjal, a do t mjaftojn burimet? Sipas vlersimeve t FAO-s, Toka mund t ushqej deri n 20 miliard persona. Rreth 5 pr qind e popullsis konsumon 23 pr qind t burimeve, 13 pr qind nuk ka akses ndaj ujit t pijshm, ndrsa 38 pr qind nuk jeton n kushtet e duhura higjienike. Rreth 7 miliard persona n bot mendohet se do t flasin m shum se 7000 gjuh dhe do t jetojn n 194 vende. Popullsia e re do t rritet sidomos n vendet e varfra (sipas hartimeve t Population Reference Bureau). N 2050-n t rinjt nga 15 e deri n 24 vje do t jen 53 pr qind n Azi dhe Paqsor, 29 pr qind n Afrik dhe 7 pr qind n Amerikn Latine, ku jan shum t vogla mundsit pr t pasur nj edukim t mir dhe mbi t gjitha nj pun t mir. Rreziku sht se ktu jan shum t mira kushtet pr paqndrueshmri dhe konflikte.
-
-
Gjate studimeve me kane mbetur ne koke teorite e nje ekonomisti (gjerman nese nuk gaboj) qe quhej Maltus ose Matlus.
Kete ekonomist e merrnin per te cmendur dhe idete e tij kundershtoheshin me te madhe ne ate kohe.
Ky mendonte se rreziku me i madh qe i kanoset botes eshte mbipopullimi i saj. Zgjidhjen e shiqonte gjithmone te lufterat. Sipas tij, gjithmone duhet te kete luftera me shume viktima ne menyre qe te balancohet gjendja ne mes te mbipopullimit dhe sasise se te mirave (ushqimeve, por jo vetem) qe mund te prodhohen.
Kur e mendon se numri i banoreve te planetit ka arritur ne kete shifer, dhe kur e kemi parasyshe qe ne 50 vitet e ardheshme do te konsumohet aq sa eshte konsumuar ne 2000 vitet e kaluar...te ben te mendosh qe ky Matlusi nuk ishte aq i cmendur sa dukej.
Kjo nuk do te thote se e perkrah idene e tij, por trendet per rritjen demografike vertet jane te frikshme per te ardhmen.
-
-
Njerzimi eshte gati ne faze per te kaluar nga nje Tip civilizimi ne tipin tjeter. Kur ne te behemi zot te tokes, athere do linde natyrshem e drejta per te kolonizuar planete tjere ... deri tani jemi ne rruge te mbare!
Lufta eshte per te dobtin, i forti gjen gjithmon zgjidhje ...
-
-
Nje permiresim, hena dhe marsi nuk jane miliarde kilometra larg, por milione !
-
-
Kur flasim per demografine, si nje fenomen shqetesues per arsyet qe vetem i permendem, nuk mund te mos na shkoj mendja edhe te teori/fenomene te ndryshme, qofshin ato edhe konspiracione, per te cilat eshte folur dhe vazhdon te flitet edhe tani.
Nder to jane edhe llojet e semundjeve fatale, me shtrirje te gjere dhe vazhdimisht ne rritje sic jane: SIDA, kanceri, disa lloje te gripit (derrit, shpendeve, bizeles) etj...ilaqi per te cilat ose 'nuk' eshte zbuluar apo qasja ne keto ilaqe eshte e kufizuar per nje numer te madh te njerezve e qe zakonisht bejne pjese te 'te dobetit' siq i klasifiokon edhe Scion.
E kemi edhe rastit me shtetet Afrikane, te cilat edhe pse 'notojne' mbi ar apo pasuri te tjera nentokesore, vuajne nga te ushqyerit e dobet apo mungesa e saj.
Ndryshuar pr her t fundit nga illyrian rex : 14-06-2011 m 05:10
-
Regullat e Postimit
- Ju nuk mund t hapni tema t reja.
- Ju nuk mund t postoni n tema.
- Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
- Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
-
Rregullat e Forumit
unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk unk als_Latn als_Latn bam_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk unk als_Latn als_Latn als_Latn eng_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk unk als_Latn als_Latn szl_Latn unk unk als_Latn unk unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ltg_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk unk als_Latn als_Latn unk unk als_Latn unk unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn