als_Latn dik_Latn sag_Latn
6 Qershori është dita e 157 e vitit, deri në fund të tij janë edhe 208 ditë.
Ngjarje
1683 – Hapet muzeu Ashmolean në Oksford, Angli – muzeu i pari universitar në botë. Muzeu njihet edhe për një koleksion me vepra arti dhe artifakte, dhuruar nga familja shqiptare Adhamidhi-Frashëri (shek. XIX).
1752 – Një zjarr i madh djeg një të tretën e Moskës, përfshirë 18,000 shtëpi.
1762 – Forcat britanike fillojnë rrethimin e Havanës dhe përkohësisht e marrin qytetin.
1822 – Kanada; Alexis St Martin plagoset aksidentalisht në stomak, duke çuar në studimet e doktor William Beaumont mbi sistemin e tretjes. Beaumont i publikoi rezultatet e eksperimenteve të tij në vitin 1838. Mjeku i njohur William Osler (një nga katër profesorët themelues të spitalit Johns Hopkins) u interesua mbi hollësitë e këtij incidenti të hershëm në historinë e mjekimit të stomakut dhe botoi studimin e tij “Backwoods Physiologist”. Doktor Osler (1849 – 1919) gjithashtu u përpoq që ketë stomak ta vendoste në Muzeun e Mjekësisë së ushtrisë në Uashington, DC.
1833 – Presidenti amerikan Andrew Jackson bëhet presidenti i parë që udhëton me tren.
1873 – U nënshkrua marrëveshja e Aleancës së tre perandorëve edhe nga Rusia dhe Austro-Hungaria.
1889 – “Zjarri i Madh në Seattle” shkatëron gjithë qendrën e Seattle, Washington.
1912 – Shpërthen vullkani Novarupta në Alaska. Vullkani i dytë më i madh në histori.
1925 – Themelohet Korporata Chrysler nga Walter Percy Chrysler.
1944 – Lufta e Dytë Botërore: Zbarkimi në Normandi; Operacioni Overlord filloi me zbarkimin e 155,000 trupave aleate në plazhet e Normandisë në Francë. Ushtarët aleate shpejt thyen sistemin mbrojtës (Murin e Atlantikut) dhe hynë në brendësi nëpërmjet operacionit më të madh amfib ushtarak në histori. Dihet se Winston Churchill ishte kundër zbarkimit në Normandi, për të cilin amerikanët u treguan këmbëngulës; fortifikimet naziste ishin të shumta dhe numri i viktimave pritej të ishte i madh – nga kjo pikëpamje, doli se kryeministri britanik kishte të drejtë. Churchill mendonte se nëpërmjet një zbarkimi në Ballkan (rajon më pak i fortifikuar dhe me më pak përqëndrime të ushtrisë gjermane përgjatë brigjeve Adriatik e Jon – Kroaci, Shqipëri, Greqi), përparimi drejt Gjermanisë do të ishte më i lehtë, më i shpejtë, dhe njëkohësisht ushtrisë së kuqe do t’i pritej rruga nëpër Evropë, një pjesë e së cilës edhe do të kishte shpëtuar nga sundimi sovjetik pasluftës.
1946 – Themelohet Asociacioni Amerikan i Basketbollit (NBA) në New York City.
1968 – Senatori Robert F. Kennedy vdes nga plagët ngaqë e qëlluan një natë më parë.
1982 – Izraeli pushton Libanin për të përzënë prej andej Organizatën për Çlirimin e Palestinës (PLO).
1993 – Mongolia organizon zgjedhjet e para presidenciale në historinë e saj.
2002 – SHBA; Presidenti Bush propozon një departament të ri të kabinetit: Departamenti i Sigurisë Kombëtare.
Lindje
1799 – Aleksander Sergejeviç Pushkin, poet, romancier dhe dramaturg rus i konsideruar si themelues i letersisë moderne ruse.
1875 – Tomas Man, romancier gjerman, i cili u bë qytetar amerikan mbas ardhjes në fuqi të nazizmit († 1913)
1926 – Teki Biçoku, gjeolog shqiptarë († 2009)
1946 – Tony Levin, basist amerikan
1960 – Steve Vai, kitarist amerikan
Vdekje
1799 – Patrick Henry, politikan dhe revolucionar amerikan
1961 – Carl Gustav Jung, psikoanalist
1959 – George Reeves, aktor amerikan
1968 – Robert F. Kennedy, u vra në një atentat pas nje takimi elektoral ne Hotel Ambassador në Los Angelesq
13 Korriku është dita dita e 194-t e vitit – kështu që deri në fund të vitit kanë mbetur edhe 171 ditë.
Ngjarje
Jean-Paul Marat
1793 – Gazetari dhe revolucionari francez Jean-Paul Marat i fraksionit radikal Jakobin vritet në vaskë nga Charlotte Corday, anëtare e fraksionit politik liberal Girondin. Marat ishte mjek, shkencëtar, teoricien, i njohur për karrierën si gazetar dhe politikan ekstremist gjatë Revolucionit Francez. Ai u shqua për tonin ashpër, qëndrimin pa kompromis ndaj udhëheqësve dhe institucioneve të dalë nga revolucioni. Duke botuar pikëpamjet e tij në pamflete, pankarta dhe gazeta, Marat u bë zëdhënës jo-zyrtar i grupit republikan jakobin që erdhi në pushtet pas qershorit 1793. Me vdekjen e tij, Marat u bë idhull për jakobinët, një lloj martiri revolucionar.
“Mos u gënjeni, kur ju thonë se gjërat janë më mirë tani; edhe nëse nuk ka varfëri për t’u parë, sepse varfëria është e fshehur; edhe nëse paguheni më shumë dhe mund të përballoni për të blerë më shumë nga këto mallra të reja dhe të padobishme të cilat industritë ua ngecin; madje edhe nëse ju duket se kurrë nuk keni pasur kaq shumë më parë, sepse është vetëm sllogani i atyre që ende kanë shumë më tepër se ju”. Jean-Paul Marat
1814 – Themelohet arma e Karabinierisë, xhandarmëria kombëtare e Italisë – fillimisht si forcë policore e Mbretërisë së Sardenjës. Gjatë procesit të bashkimit italian, u quajt “Forca e parë” e ushtrisë së re. Edhe pse Karabinierët ndihmuan në shtypjen e opozitës gjatë sundimit të Benito Musolinit, ata ishin gjithashtu përgjegjës për rënien e tij; shumë njësi u shpërbënë nga Gjermania naziste. Kjo rezultoi që shumë karabinierë të bashkoheshin me lëvizjen e rezistencës italiane. Që nga viti 2001, Karabinieria është një nga katër degët e Forcave të Armatosura italiane.
1863 – Trazira në qytetin New York; kundërshtarët e rekrutimit në ushtri filluan tre ditë trazira të cilat do të konsideroheshin më pas si më të keqiat në historinë e Shtetet e Bashkuara. President Abraham Linkoln u detyrua të devijojë disa regjimente të milicisë dhe trupa vullnetare nga fronti i Luftës Civile për të kontrolluar qytetin. Protestuesit ishin nga shtresa të thjeshta, kryesisht etnikë irlandezë, të zemëruar veçanërisht që njerëzit më të pasur, të cilët mund të përballonin të paguanin 300 dollarë ($ 5746 në vitin 2014) – tarifë për të shmangur rekrutimin ushtarak.
1878 – Traktati i Berlinit: fuqitë evropiane ndryshojnë vendimet e Traktatit të Shën Stefanit, duke ri-vizatuar hartën e Ballkanit: Serbia, Mali i Zi dhe Rumania bëhen plotësisht të pavarura nga Perandoria Osmane, së bashku me Bullgarinë si autonome, edhe pse kjo e fundit de facto funksionoi në mënyrë të pavarur por e ndarë në tri pjesë: Principata e Bullgarisë, Krahina Autonome e Rumelisë Lindore, dhe Maqedonia, kjo e fundit iu dha përsëri osmanëve, duke prishur planet për një “Bullgari të Madhe” rusofile dhe të pavarur. Traktati i Shën Stefanit kishte krijuar një shtet bullgar, dhe Kongresi i Berlinit e largoi këtë frikë nga e cila Britania dhe Austro-Hungaria shqetësoheshin më shumë. Britania fitoi të drejtën për të pushtuar Qipron; Kaukazi iu dha Rusisë dhe Bosnje-Hercegovina, Austrisë. Kështu,Traktai i Berlinit, ku për shqiptarët pak u fol, sinjalizoi vazhdimin e shpërbërjes së Perandorisë Osmane. Sipas historianit britanik AJP Taylor: “Nëse traktati i Shën Stefanit nuk do të kishte ndryshuar, Perandoria Osmane dhe Perandoria e Austro-Hungarisë mund të kishin mbijetuar në ditët e sotme.
1923 – Shenja HOLLYWOOD përkushtohet zyrtarisht në kodrat mbi Los Angeles, Kaliforni – Fillimisht lexohej “Hollywoodland” por katër shkronjat e fundit u hoqën pas restaurimit në vitin 1949. Pankarta “HOLLYWOOD” përbëhet nga shkronja të bardha, secila 14 metra e lartë dhe e gjithë fjala zgjatet në 110 metra. Kjo shenjë u krijua fillimisht si reklamë për zhvillim urbanistik, por gjithësesi vazhdoi të qëndronte. Shenja është vendi ku më 1932, aktorja Millicent Lilian “Peg” Entwistle (24 vjeç), vrau veten duke u hedhur nga shkronja “H”.
1930 – Kampionati i parë botëror i futbollit hapet në Montevideo,Uruguai me pjesmarrjen e 13 vendeve. Në finale, skuadra e Uruguait mundi atë të Argjentinës me rezultatin 4 me 2 duke u bërë kampionia e pare e botës në historinë e futbollit.
1960 – John F. Kennedy e siguroi nominimin presidencial në SHBA, në kuvendin e partisë së tij në Los Angeles.
1977 – New York përfshihet nga trazira financiare e shoqërore gjatë një ndërprerje të rrymës elektrike që zgjati gati 25 orë; errësira çoi në zjarr-vënie dhe plaçkitje. Mbi 3,000 njerëz u arrestuan. Dëmet i dhanë Nju Jorkut emër të keq si qytet në rënie të pakthyeshëm. Deri në fund të viteve 1970, gati një milion njerëz e kishin lënë Nju Jorkun. Kjo humbje e popullsisë nuk do të kompensohej deri në 20 vjetët e ardhëshme.
1985 – Zëvendës presidenti Xhorxh Bush bëhet president në detyrë për një ditë, kur presidenti Ronald Reagan nënshtrohet një operacioni kolonoskopi. Amendamenti i 25-të i Kushtetutës së Shtetet e Bashkuara përcakton procedurat për plotësimin e vendit vakant nga nënpresidenti kur presidenti bëhet me aftësi të kufizuara presidenciale. Amendamenti XXV ishte miratuar më 23 shkurt, 1967.
1985 – Live Aid, një koncert ndërkombëtar roku u mbajt në Londër, Philadelphia, Moskë dhe Sydney, për të mbledhur para për të varfrit e Afrikës.
2003 – Me bekimin e administratorëve amerikanë, irakianët inauguruan këshillin e tyre të parë qeverisës pas rrëzimit të Saddam Hysseinit.
2006 – Izraeli i vuri bllokadë detare Libanit dhe e sulmoi aeroportin Bejrutit si dhe bazat ushtarake libaneze. “Hezbollahu” ndërkaq hodhi dhjetëra raketa mbi Izraelin
2007– Ish-magnati mediatik, Conrad Black, u shpall fajtor në Chicago për mashtrim. Ai vuajti dënimin gjashtëvjeçar me burgim në një burg federal të Floridës.
12 Korriku është dita e 193-të e vitit – kështu që deri në fund të vitit kanë mbetur edhe 172 ditë.
100 BC – Lindi Gaius Julius Caesar (Jul Cezari), gjeneral romak, nga familje aristokrate që pretendonte se e kishte prejardhjen nga Iulus, bir i princit legjendar trojan, Enea. Mbiemri “Cezar, Caesar”, sipas Plinit i Vjetri, rrjedh nga një paraardhës i Julit, që kishte lindur me prerje cezariane (nga folja latine caedere, caes-me pre). Historia Augusta sugjeron tre shpjegime alternative: Cezari i parë kishte një kokë me flokë të dendur (lat. caesaries); se ai kishte sy gri (lat. caesiis oculis ); apo se ishte i pari që vrau në betejë një elefant (morish. caesai). Jul Caesar preu monedha ku shfaqeshin imazhe të elefantëve, duke sugjeruar se ai vetë favorizonte këtë interpretim të mbiemrit të tij. Pavarësisht origjinës së lashtë, fisi Juli Caesares nuk kishte pasur ndikim të veçantë politik. Pak dihet historikisht rreth fëmijërisë së Cezarit. Si ushtarak ishte tepër i suksesshëm, që krijoi shumë zili e armiqësi. Vdiq (u vra nga një grup senatorësh) në vitin 44 pes. Vrasja ishte pasojë e mosbindjes së tij ndaj Senatit. Cezari ishte konsull dhe gjatë fushatave ushtarake shpesh vepronte në kundërshtim me urdhërat e Senatit (Roma ishte republikë senatoriale). Sipas ligjeve romake, Konsulli kishte imunitet ndaj ligjit. Senati priste që Cezarit t’i mbaronte mandati, dhe pastaj ta dënonte për shkelje të ndryshme, Cezari zgjidhje e rizgjidhej, dhe ndërsa po bëhej gjithnjë e më i fuqishëmm, tiran, diktator, disa senatorë komplotuan dhe e vranë (44 pes) për të mbrojtur sistemin Republikë të qeverisjes, por që ironikisht shënoi fillimin e sistemit perandorak romak.
927 – Aethelstan, Mbreti i Anglisë, siguron një premtim nga Constantine II i Skocise se ky i fundit nuk do të bëhej aleat me mbretërit Vikingë, duke shënuar fillimin e procesit të unifikimit të Britanisë. Kjo konsiderohet si data më e afërt e themelimit të Anglisë.
1493 – Nuremberg; del nga shtypi Kronika e Hartman Schedels, një nga librat e parë historikë të mirë-dokumentuar. Libri përshkruan historinë e botës, historinë njerëzore dhe gjithashtu historitë e disa qytete të rëndësishme evropiane. Libri u shkruar në latinisht nga Hartman Schedel, edhe me një version në gjuhën gjermane. Dijetarët latinë i referoheshin si Liber Chronicarum (Libri i Kronikave); anglisht folësit e quajnë Nuremberg Chronicles (Kronikat e Nurembergut), sipas qytetit në të cilën është botuar; ndërsa gjermanët i referohen si Die Schedelsche Weltchronik (Historia Botërore Schedelit), për nder të autorit.
1543 – Mbreti i Anglisë, Henri i Shtatë martohet me gruan e tij të gjashtë dhe të fundit, Catherne Parr. Martesa ishte kryer në Pallatin Hampton.
1562 – Ushtruesi i detyrës së ipeshkvit të Yucatanit, Diego de Landa, dogji librat e shenjtë të civilizimit Maja.
1580 – Botohet Bibla e Ostrogut, një nga librat më të hershmëm të shtypur në një gjuhë sllave, dhe botimi i parë i plotë i Biblës në sllavishten e vjetër apo sllavishten kishtare. Libri u shtyp në Ostroh (sot në Ukrainë), nga botuesi Ivan Fyodorov me ndihmën e Princit rus Konstantin Ostrogski. Bibla në sllavisht u përkthye jo nga hebraishtja, por nga teksti i Septuagintas greqisht, që përmban 76 librat e Dhiatës së Vjetër dhe një dorëshkrim të Kodikut alexandrinus: ka rreth 1.256 faqe me një tipografi të përzgjedhur. Kjo është Bibla e parë e shtypur në alfabetin cirilik dhe u përdor si model për botime të librave të tjerë rusisht. Princi Ostrogski i dërgoi kopje të Biblës Papës Gregori XIII dhe Carit Ivani i Tmerrshëm, ndërsa ky i fundit i dhuroi një kopje ambasadorit anglez në oborrin rus. Nuk dihet numri i kopjeve të shtypura, por historianët thonë se nga botimi i parë i vitit 1580, sot ekzistojnë rreth 300 kopje.
1630 – Në kolonitë amerikane, guvernatori i Nju Amsterdamit bleu ishullin Gull nga banorët autoktonë dhe e ri-emërton atë Ishulli Oyster, që më pas do të bëhej i njohur si Ishulli Ellis, Nju Jork.
1806 – Gjashtëmbëdhjetë vendet perandorake gjermane lënë Perandorinë e Shenjtë Romake dhe formojnë Konfederatën e Rinit.
1804 – Ish-sekretari i Thesarit të Shteteve të Bashkuara, Alexander Hamilton, vdes pasi ishte qëlluar në një duel.
1812 – Gjatë luftës ndërmjet SHBA-së dhe Kanadasë, trupat amerikane pushtojnë Windsorin e Ontarios.
1817 – SHBA; Lindi Henry David Thoreau, filozof amerikan dhe autor (v. 1862). Ndërkohë që jetonte në Walden Pond, Masaçusets, David pati një përplasje me ligjin dhe kaloi një natë në burg, pasi refuzoi për të paguar një taksë. Biografët thonë se kjo përvojë e shtyu atë për të shkruar një nga esetë e tij më të njohura dhe më me ndikim: “Mosbindja Civile ndaj Qeverisë. Mendimet politike të Thoreaut u ndjenë thellë, duke kundërshtuar skllavërinë dhe Luftën meksikane-amerikane. Ai paraqiti argumentin se veprimi duhet të bazohet në ndërgjegjen individuale dhe jo në bindjen verbërisht ndaj ligjeve dhe politikave të qeverisë. “Detyrimi i vetëm që kam është për të bërë atë që mendoj se është e drejtë,” shkroi ai. Që prej publikimit më 1849, “Mosbindja Civile” ka frymëzuar shumë udhëheqës së lëvizjeve protestuese kudo në botë, Kjo qasje jo e dhunshme e mosbindjes politike e shoqërore ndikoi Mohandas Gandhin, i cili ndihmoi Indinë të fitojë pavarësinë nga Britania, apo veprimtarin amerikan për të drejtat civile, Martin Luther King Jr, ose Ibrahim Rugovën e Kosovës për çlirimin e popullit të vet.
1862 – Kongresi amerikan autorizoi ndarjen e Medaljes së Nderit.
1913 – Lufta e Dytë Ballkanike: Forcat serbe fillojnë rrethimin e tyre të qytetit bullgar Vidin; rrethimi u hoq pak më vonë kur mbaroi lufta.
1962 – Grupi Rolling Stones jep koncertin e tij të parë, në Klubin Marquee në Londër, Angli.
1973 – Një zjarr shkatërron katin 6-të ndërtesës së Arkivit të Personelit të Administratës së Shteteve të Bashkuara ose NPRC (në Overland, pranë St. Louis, Missuri), ku ruheshin të dhëna e personelit ushtarak; si pasojë e zjarrit u dogjën rreth 18 milionë dokumente a dosje. Një hetim në vitin 1975 sugjeroi se zjarri filloi nga një bisht cigare i hedhur pa kujdes nga një punonjës, por shkaku i vërtetë i zjarrit vazhdon të mbetet mister.
1920 – Ishte nënshkruar Traktati paqësor ndërmjet Lituanisë dhe Bashkimit Sovjetik. Ky i fundit me këtë marrëveshje pranonte pavarësinë e shtetit lituanes.
1962 – Grupi legjendar i rok ‘n’ rollit për herë të parë performoi në ndonjë koncert. Ai ishte paraqitur në një klub të Londrës.
1970: Thor Heyerdahl arrin me ekuipazhin e tij me nje varke prej paprusi- me emrin Ra II mbas 57 ditesh ne Atlantik ishujt Karibikinsel Barbados.
1973 – Një zjarr shkatërron katin 6-të ndërtesës së Arkivit të Personelit të Administratës së Shteteve të Bashkuara ose NPRC (në Overland, pranë St. Louis, Missuri), ku ruheshin të dhëna e personelit ushtarak; si pasojë e zjarrit u dogjën rreth 18 milionë dokumente a dosje. Një hetim në vitin 1975 sugjeroi se zjarri filloi nga një bisht cigare i hedhur pa kujdes nga një punonjës, por shkaku i vërtetë i zjarrit vazhdon të mbetet mister.
Lindje
100 p.e.s. Jul Cezari – Perandor i Romës
1817 – Henry David Thoreau, shkrimtar amerikan, vdiq më 1862
1849 – William Osler, shkencëtar amerikan, vdiq më 1919
1895 – R. Buckminster Fuller, shpikës amerikan, vdiq më 1985
1937 – Bill Cosby, aktor komik amerikan
1967 – John Petrucci – Kitaristi dhe themeluesi i bendit Dream Theater
Vdekje
1536 – Erazmo Roterdams, humanist, letrar, filolog dhe filozof holandez.
Regjimi komunist u shqua për shumë gjëra të mbrapshta në Shqipëri. Një ndër fushatat më mizore që ky regjim ndërmori ishte fushata e mbledhjes së arit, grabitja e tyre dhe më pas pushkatimi i më të pasurve.
Por ajo që të habit është fakti se për 50 vjet u vesh me petkun e hajdutit të madh shqiptar mbreti Zog. Po a i vodhi vërtet mbreti Zog arin shqiptarëve?
Sipas gazetarit të njohur Katriot Dervishi në një dosier të plotë për çështjen e arit shqiptar thuhet se mbreti Zog u diktua nga rrethanat ndërkombëtare dhe me vendim të parlamentit shqiptar të lërë Shqipërinë të nesërmen e 7 prillit 1939. Për kohën që flitet thesari i shtetit shqiptar nuk ndodhej në Tiranë por në Romë.
Sipas dokumenteve dhe të dhënave që jep Josephine Dedet në librin e saj “Geraldina, mbretëresha e shqiptarëve” thuhet se Zogu mori me vete vetëm rrogat e ushtrisë. Sipas të dhënave që disponon Arkivi i Shtetit, ministri i Financave Kolë Thaçi tërhoqi sipas të gjitha rregullave shtetërore me autorizimet 2031/65 dhe 2031/79 (të datave 31 mars dhe 3 prill 1939), shumën e 448.535 frangave ari, të cilat ishin në llogari të Mbretit Zog. Në lidhje me këtë drejtori i thesarit Kel Naraçi në relacionin 73/1 të datës 6 qershor 1939, thotë:“I nënshkruemi Kel Naraçi dhe arkëtari i përgjithshëm Ramadan Berberolli pritshin në zyrë sipas telefonatës të ish kryeministrit (Kostaq Kotta). Pas pak arriti në bankë një automobil i pallatit i shoqnuem nga dy ushtarë e një toger i gardës i quajtur Selim Gjoci, i cili …….ftoi të nënshkruemin (K.N) dhe arkëtarin e përgjithshëm që ta shoqëronin tek Mbreti Zog me të gjithë gjendjen e monedhave të arit që u nxorrën nga arka nën vrojtimin e togerit Selim Gjoci, i cili fut në strajca sasinë e tregueme më sipër (448.535 franga ari), e cila sipas thënieve të ish ministrit Kolë Thaçi do të merrej në dorëzim me proces – verbal të nënshkruem prej pjestarëve të Këshillit Ministror që ishte mbledhur në shtëpinë e z.Kostaq Kotta, ku gjetëm Mbretin Zog, midis ministrave Musa Juka, Ekrem Libohova, Faik Shatku dhe Abdurrahman Matit, Xhaferr Ypit, Sotir Martinit, Allaman Çupit, Ndoc Kurti, Jani Dallamanga, Milto Noçka etj…….
Në prani të tyne i lëshuem për anë ku kishte ndenjë Mbreti Zog të 13 strajcat që mbajshin monedhat e arit në llojet e sasitë e tregueme në konfirmacionet bashkangjintur…………
Në shtëpi ndëgjoheshin telefonime, urdhna, nervozitet e qëndrime luftarake në një rrëmujë e tension të papërshkuem……..Ndërkohë meqë aeroplanët po fluturonin përsipër, Mbreti Zog me pjestarët e Këshillit që kish për anë, shkoi te shtëpia e vëllait të vet Xhelalit, ngutësisht tue marrë me vete dhe arin që ish në saketa në anë të tij. Në këtë rast arkëtarit Ramadan Berberolli iu tha të shkonte përsëri në zyrë i shoqnuem prej togerit Selim Gjoci për t`i dhënë edhe ç`ndodhje tjetër në arkë si monedha, banknota, ar, etj, në dorëzim te Mbreti Zog dhe për t`i çuar në shtëpinë e Xhelalit. Z.Ramadan Berberolli dorëzoi në shtëpinë e zotit Xhelal Zogu 118.195 franga ari dhe qëndroi deri në orën 16.00 në shtëpinë e zotni Xhelalit për me mujtë me marrë ndonjë dëftesë nga Mbreti Zog për të gjithë sasinë e arit e të monedhave që arrijshin 566.975 franga ari. Vetëm pas numërimit e në ikje e sipër, pas shumë përpjekjesh, iu mor major Allaman Çupit, adjutant favorit i Mbretit, që të nënshkruante për të, një dëftesë (dorëmarrje) si kopja bashkëngjitur”.
Në tërësi duhet thënë se Mbreti Zog tërhoqi nga arka e shtetit shqiptar në prani dhe me miratim të Këshillit të Ministrave, shumën e përafërt të 567 mijë frangave ar që përbënin 183 kilogram ar. Duhet kujtuar se rroga vjetore e Mbretit Zog ishte 500 mijë franga ari. Po ashtu duhet të kemi parasysh se në favor të tij shkonte edhe shuma e përfituar nga shitja e një pylli në Mat. Siç edhe shikohet Mbreti Zog ka marrë me vete pak më shumë se rrogën e një viti.
Kjo sasi monetare është përdorur në masën më të madhe për të paguar rrogat e personave që shoqëruan Mbretin dhe diplomatë si Faik Konica etj. Ky i fundit ka qenë edhe ndër njerëzit më të paguar (më 13 korrik 1942 për shembull ka marrë një mijë dollarë). Si provë për këtë kemi mundur të gjejmë edhe një pjesë të dëftesë pagesave të përdorura atëherë. Në këto deftesë pagesa figurojnë ndër emrat më njohur edhe Mirash Ivanaj, Mehmet Konica, Abaz Kupi, Hiqmet Delvina, Qemal Butka, Peter Kolonja, Nikola Prifti etj,
Për t`u kujtuar është gjithashtu fakti që pushteti i ri i vendosur pas 7 prillit 1939, sekuestroi edhe shumën e 20 mijë frangave ari të Mbretëreshës Geraldinë, shumë e cila ndodhej në Bankën e Shqipërisë dhe që nuk ishte tërhequar nga poseduesja. Dekreti i ministrit sekretar shteti për Drejtësinë doli më 16 shtator 1939 dhe u botua në “Fletorja Zyrtare” më 5 dhjetor 1939, pasi është mbajtur si “sekret” për disa javë.
Këtë version zyrtar dhe shkresor e konfirmon në kujtimet e saj dhe mbretëresha Geraldinë. Duke qenë se në ato ditë të vështira për popullin shqiptar ajo sapo kish sjellë në jetë djalin e saj Lekën, e përshkruan këtë situatë si kaotike dhe shumë të vështirë. Gjendja e saj shëndetësore ishte përkeqësuar. Ajo deklaron se mbreti Zog mori me vete vetëm aq ar me të cilat pagoi ushtrinë shqiptare për 6 muaj. Faktet treguan që në ekzil gjendja e tyre financiare ishte shumë e vështirë dhe për shumë kohë ato jetuan falë mirësisë së mbretërive të ndryshme që i ofruan mikpritjen e tyre.
11 Korriku është dita e 192-të e vitit – kështu që deri në fund të vitit kanë mbetur edhe 173 ditë.
Ngjarje
472 – Pasi u rrethua në Romë nga gjeneralët e tij, perandori Anthemius kapet në bazilikën e Shën Pjetrit, ku ishte strehuar, dhe vritet. Është fjala për bazilikën e vjetër të Shën Pjetrit që shërbeu nga shekulli 4 deri 16, kur mbi themelet e saj u ngrit bazilika që qëndron sot në qytetin e Vatikanit. Bazilika e vjetër, ndërtuar mbi sheshin historik të njohur si Cirku i Neronit, filloi gjatë sundimit të perandorit Konstantin I në vitin 318 dhe mori rreth 30 vjet për të përfunduar.
1789 – Francë; Jacques Necker shkarkohet nga posti i ministrit të Financave; zhvillimi nxiti trazira të cilat dy ditë më vonë (14 korrik) do të sillnin sulmin ndaj këshjellës së Bastijës. Shkarkimi i Nekerit ishte provokuar nga mos marrja pjesë në një mbledhje ku mbreti Luigji i XVI do të mbante fjalim. Shkarkimi i ministrit zemëroi francezët, duke ngjallur zëra se mbreti kishte plane për të sulmuar Parisin apo për të arrestuar deputetët.
1798 – Ri-themelohet Korpusi i Marinës i Shteteve të Bashkuara, në përgatitje për një luftë me Francën; Korpusi i marinës ishte shpërbërë pas luftës amerikane për pavarësi. Por në vitin 1798 – 1800 Shtetet e Bashkuara, në aleancë me Britaninë, kishin hyrë në konflikt, ose luftë të pashpallur apo luftë pirate, me Francën.
1804 – Një duel midis nën-presidentit amerikan Aaron Burr dhe ish-sekretarit të Thesarit, Alexander Hamilton, shkakton plagosjen rëndë të këtij të fundi, i cili vdes të nesërmen.
1889 – Themelohet qyteti Tijuana, Meksikë. Në dokumentet e para historike qyteti përmendet me emrat: La Tia Juana, Tiguana, Tiuana, Teguana, Tiwana, Tijuan, Ticuan, dhe Tijuana. Teoria e pranuar nga historianët është se toponimi Tijuana rrjedh nga një fjalë e gjuhës Kumeyaay – fis autokton – dhe do të thotë ‘bregdet, ndanëujë’. Etimologjia popullore shpjegon se emri Tijuana është bashkim i Tia dhe Juana, versionin spanjisht ‘Teze Juana’, etimologji e nxitur nga banorët për ta paraqitur Tijuanën si qytet mikpritës për turistët.
1919 – Dita 8-orëshe e punës dhe e diela pushim bëhet ligj për punëtorët në Holandë. Lëvizja për 8 orë punë në ditë është pjesë e historisë së hershme për festimin e Ditës së Punës dhe Ditës së 1 Majit mes shumë popujve dhe kulturave.
1920 – Me anë të një referendumi banorët e Prusisë Lindore vendosin të mbeten pjesë e Gjermanisë. Pas referendumit, turma gjermanësh filluan sulmet ndaj banorëve prusiano-lindorë polakë (priftërinj e politikanë), të cilët u dëbuan nga shtëpitë tyre.
1930 – Në Kajro, Egjipt, vdiq Çajupi, Andon Zako (64 vjeç), atdhetar, rilindas, poet romantik i madh midis De Radës e N. Frashërit. Vdiq në korrik – por la pas (mes të tjerash) këtë poezi – me shpresë që shqipëtarët të zgjoheshin:
Korriku (A.Z. Çajupi)
“…O korrik, O faqezjarr, je dukur dhe luftëtar: në Francë, kush nuk e di, u ngre vëndi për liri; në korrik lufta u zu, u bë gjaku gjer në gju… kryengritjet q’u bënë, prej korriku janë zënë; se zjarrë që ndez korriku, nuk’ e shuan dot armiku; se dielli është i ngrohtë, ndez gjakun në gjithë botë. Gjaku i trimit vërtetë për liri ndizetë vetë, gjaku yt, o shqipëtar, s’të ndizet as në behar! Të ndeztë vap’ e korrikut, t’i biesh në kok’ armikut!..”
1947 – Anija Exodus 1947 niset nga Franca për në Palestinën britanike. Shumica e emigrantëve ishin mbijetues të Holokaustit dhe ishin pajisur me dokumenta për të emigruar në Palestinë. Pas mbulimit të gjerë nga shtypi, marina mbretërore britanike e kapi anijen dhe i ktheu të gjithë pasagjerët në Evrope. Historianët thonë se Exodus 1947 ndihmoi për të bashkuar komunitetin hebre të Palestinës, si dhe thelloi dukshëm simpatinë ndërkombëtare për gjendjen e vështirë të të mbijetuarve të Holokaustit, duke shtuar mbështetje për idenë e një shteti hebre (Izrael).
1962 – Projekti Apollo: Në një konferencë shtypi, NASA shpall misionin për vajtje ardhje në Hënë. Dhe projekti Apollo ia arriti me sukses qëllimit, pavarësisht nga fillmi i keq më 1967, kur gjatë një provë nisjeje paraprake, zjarri shpërtheu në kabinën e anijes Apollo 1, duke shkaktuar vdekjen e të gjithë ekuipazhit. Pas zbritjeve të para të njerëzve në Hënë (1969), plane u bënë për eksplorimin afatgjatë gjeologjik dhe astrofizikë; shkurtimet e buxhetit detyruan anulimin e disa prej tyre. Pesë nga gjashtë misionet arritën të kryenin ulje të suksesshme në Hënë, por Apollo 13 u pengua të ulej nga humbja e oksigjenit në anije. Ekuipazhi u kthye në Tokë në mënyrë të sigurt duke përdorur Sondën Hënore si “varkë shpëtimi”.
1995 – Masakra e Srebrenicës; këtë ditë ndodhi vrasja e më shumë se 8 mijë boshnjakëve, kryesisht burra dhe djem, në dhe rreth qytetit të Srebrenicës, gjatë luftës në Bosnjë. Vrasjet u kryen nga njësite të Ushtrisë së Republikës serbe të Bosnjes, nën komandën e gjeneralit Ratko Mlladiç, me ndihmë vullnetarësh nga Serbia e Rusia.
Lindje
1572 – Ben Jonson, dramaturg anglez
1767 – John Quincy Adams, presidenti i 6-të i SHBA-së (v. 1848)
1772 – Pietro Carlo Guglielmi, kompozitor italian
1836 – Carlos Gomes, kompozitor brazilian
1934 – Giorgio Armani, dizajner ialian
1942 – Esat Stavileci, jurist
1951 – Aleksandër Peçi, kompozitor shqiptar
1959 – Suzanne Vega, kantautore amerikane
1959 – Richie Sambora ,kitaristi, prodhues, muzikant dhe Kantautore, solist American i bandë roku Bon Jovi
Informacioni sekret i Enver Halilit i marsit 1973 për Enver Hoxhën, lidhur me problemet që zienin në Teatrin e Operës e Baletit dhe Ansamblin e Shtetit
“Besim Zekthi tha: Çdo punë u bë si ka dashur Fadil Paçrami nëpërmjet Koço Vasilit e Zhani Cikos”
Dokumenti arkivor që po publikojmë në këtë pjesë të librit është një raport-informacion që mban datën 30 mars të vitit 1973, ku Enver Halili, asokohe funksionar i lartë në Komitetin Qendror të PPSH-së, informon udhëheqjen e lartë lidhur me problemet që kishin dalë nga analiza e punës dyvjeçare në Teatrin e Operës, Baletit dhe Ansamblin e Shtetit, ku ai kishte qenë vetë i deleguar dhe kishte marrë pjesë në disa mbledhje të atij institucioni nga më kryesorët e Artit dhe Kulturës. Kjo gjë duket dhe nga dokumenti në fjalë (shiko faksimilet përkatëse), pasi raport-informacioni i Enver Halilit, është parë jo vetëm nga Enver Hoxha, por edhe nga krerë kryesorë të udhëheqjes së partisë dhe shtetit të asaj kohe, si Mehmet Shehu, Hysni Kapo, Ramiz Alia dhe Haki Toska, gjë e cila ndeshet rrallë në dokumente të tjera arkivore të asaj periudhe dhe më pas (kjo gjë duket edhe nga shënimet dhe firmat që ata kanë vënë në dokument). Ashtu siç do të shohim edhe nga raport-informacioni i përgatitur nga mbledhja, e cila zhvillohej vetëm dy javë pas fjalës së Enver Hoxhës mbajtur në aparatin e Presidiumit të Kuvendit Popullor, ku si temë kryesore ishte: “Shfaqjet e huaja liberale dhe ndikimi i tyre në art, kulturë, letërsi”, diskutim të cilit i kishte paraprirë goditja dhe anatemimi që i kishte bërë vetë Enveri personalisht, Festivalit të 11-të Kombëtar të Këngës në Radio Televizion, fokusi i sulmeve dhe goditjeve në atë institucion, ishin: Mihallaq Luarasi (regjisor), Koço Vasili (Drejtor i Operës), Zhani Ciko (udhëheqës artistik i Operës), Milto Vako (udhëheqës artistik e regjisor) si dhe Ali Oseku, piktor dhe autor i dekoreve pranë atij institucioni. Të gjithë këta akuzoheshin se nën ndikimin e Fadil Paçramit, kishin bërë në Opera, Balet dhe Ansamblin e Shtetit, gjithçka kishte kërkuar dhe sugjeronte ai. Dhe si rezultat, ata edhe u dënuan më vonë me masa nga më të ndryshmet: Mihallaq Luarasi, Milto Vako dhe Ali Oseku përfunduan për vite me radhë në burgjet politike të regjimit komunist, Koço Vasili fillimisht u dërgua në qytetin e vogël të Laçit, ku punoi si punëtor llaçi e betoni me lopatë në kantierin e ndërtimit (Ndërmarrja e Ndërtimeve Industriale) dhe më pas në internim, ndërsa Zhani Ciko, u dërgua si mësues muzike dhe përgjegjës i një vatre kulture fshati afër Ballshit. Dhe e gjithë zanafilla e dënimit të tyre pati si pikënisje, pikërisht këto mbledhje për të cilat bën fjalë dokumenti që po publikojmë në këtë shkrim. INFORMACION NGA ZHVILLIMI I MBLEDHJES SË PËRGJITHSHME NË OPERA Më 11 dhe 12 mars u zhvillua mbledhja e përgjithëshme e komunistëve në Teatrin e Operas dhe Baletit për dhënie llogari dhe zgjedhje. Raporti nga byroja e partisë ishte përgatitur disi, e themi këtë mbasi përveç shumë pytjeve që u bëmë, 40-50, mjaft çështje të tjera u ngritën në diskutime një pjesë e të cilave ato më të rëndësishmet mendojmë se duheshin trajtuar në raport. Në përgjithësi dolën mjaft dobësi dhe të meta si në punën e byrosë së partisë, organizatave bazë, ashtu dhe në drejtim shtetëror të institucioneve, këto jo, sa e si duhet viheshin në dukje me kritikë dhe autokritikë të shëndoshë. Megjithëse pati shumë diskutime, pa përfshirë dhe mjaft të tjerë të cilët donin të flisnin, dhe nuk folën se ishin çështje të ngjashme me ato që thanë të tjerët, problemet që ngritën ishin jo shumë të përgatitura dhe pak a shumë të karakterit të njëanshëm kryesisht të marrëdhënieve në punë, të qëndrimit të administratës dhe veçanërisht të drejtorit, Koço Vasili, karshi punonjësve të institucionit. Disa nga problemet që dolën:
1. Për jetën e partisë Organizatat bazë të partisë dhe byroja e partisë e institucionit në përgjithësi kanë bërë jetë anemike, tematika e problemeve që kanë diskutuar ka qenë e varfër, e njëanëshme dhe jo sa duhet me problemet e përmbajtjes ideoartistike të punës së përditëshme në opera, balet dhe ansambël. -Roli udhëheqës i organizatave bazë dhe i byrosë së partisë ka lënë mjaft për të dëshiruar, jo si duhet janë marrë parasysh udhëzimet dhe sugjerimet e organizatës dhe komunistëve. Shpesh herë organizatat bazë nuk kanë konkluduar me detyra dhe vendime, por edhe kur ato kanë nxjerrë ndonjë vendim nuk kanë ndjek zbatimin e tij, sidomos për ato detyra që duhet të zbatoheshin nga drejtuesit shtetëror. Byroja e partisë në të cilën bën pjesë drejtori dhe një tjetër nga aparati i drejtorisë, shpesh herë është kthyer në një organ thjesht në shërbim të drejtorit Koço Vasili. Nganjëherë edhe problem e planifikuara nuk i diskutonin në byro, me “arsyetimin” se ne i kemi parë në drejtori ku bëjnë pjesë gjysma e kuadrit. Asnjë herë, tha anëtari i byrosë partisë, Hysen Kurti, ne si parti nuk kemi menduar që të kundërvëjmë gjithë këtyre ndikimeve të huaja që janë manifestuar në gjirin e kolektivit tonë, punën edukative ideologjike të organizuar. 2. Për drejtimin dhe marrëdhëniet në punë Në fillimin e vitit 1972 është vendosur të jepeshin 13-20 çfaqje në muaj, në fakt janë realizua vetëm 7. Ka mjaft artistë të cilët kanë dhënë pak çfaqje gjatë gjithë vitit deri në 7-8. Regjizorja Jorgji Bitri për pesë vjetët e fundit vetëm 2-javë ka punuar direkt në punën e saj, në një kohë kur për të njëjtën punë janë marrë regjizor nga jashtë, si Mihallaq Luarasi e tjerë. Ansambli shtetëror ka planifikuar vetëm një premierë në vit, megjithëse kjo është shumë pak, gjatë dy vjetëve të fundit ai ka zhvillua vetëm një premier. -Në institucion ka çthurrje në punë, ka liberalizëm në kërkesë e llogarisë për punën? Lëshimet bëhen në rradhë të parë nga udhëheqësi artistik, të cilat vijnë të papërgatitur e si rrjedhim me orë të tëra në një ditë artistët rrinë pa punë. Problemi i dublimeve megjithëse është ngritur disa herë nga artistë, akoma dhe sot nuk është zgjidhur. Ka mendime nga Koço Vasili, Zhani Ciko, udhëheqës artistik e disa specialistë të tjerë se dublimet e dobësojnë anën artistike të çfaqjes. Këto mendime u kritikuan si të gabuara dhe se dëmtojnë dhe bëhen pengesë për nxjerrjen e talenteve të reja. Kjo teori e shokëve të sipërpërmëndur ka bërë që në Opera, mjaft artistë të rrinë me javë dhe me muaj pa asnjë rrol, e si rrjedhim pa punë. Artisti i Merituar Besim Zekthi në mes të tjerave tha: “Tek ne ka llafe, mungesa disipline, një pjesë e mirë e punonjësve rrinë pa punë, por dhe i bëjnë pa punë. Këtu çdo punë është bërë si ka dasht Fadil Paçrami nëpërmjet Koço Vasilit, Zhani Cikos dhe Milto Vakos, të cilët edhe këshillin artistik e përdorën për këto piksynime”. -Mbledhja e përgjithëshme e komunistëve doli me konkluzionin se në përgjithësi në organet drejtuese ka patur konfuzion dhe shtrembërime me qëllim që në një formë ose në një tjetër të mshefshin të metat në punën e institucionit. Me dashje është spostuar roli i Partisë dhe gjithçka është bërë nëpërmjet personave të caktuar nga drejtori, udhëheqësi artistik dhe disa të tjerë rreth tyre. Për këtë shkak është refuzuar ekipi i kontrollit nga Ministria e Arsim-Kulturës, është neglizhuar analiza e turneut në Republikën Popullore të Kinës, është injoruar porosija për t’ju rikthyer diskutimit të fjalës së shokut Enver në Mat, e tjera.
3. Mbi ndikimet e huaja Çfaqjet dhe ndikimet e huaja janë të shumta dhe janë manifestuar nga njerëz të ndryshëm në skenë, muzike, valle, në disiplinën e punës dhe të planit, në modë e shoqëri e tjera. -Drejtori i institucionit Koço Vasili është shprehë disa herë se Byroja dhe organizata e partisë dhe të merren me edukimin e punonjësve dhe jo me problemet ideoartistike me përmbajtjen e repertorit me të cilat duhet të merret drejtoria dhe kuadrot udhëheqëse artistike. Në fakt kjo frymë ka depërtuar dhe kështu është vepruar në këtë institucion. -Në punën e tyre të përditëshme, Koço Vasili, Zhani Ciko udhëheqës artistik, dhe Ali Oseku piktor e përgjegjës për dekorin, janë përpjekur dhe deri në një farë mase ja kanë arritur, të ndajnë forca krijuese në muzikë, pikturë dhe letërsi, në të vjetër “konservatorë” dhe të rinj “modernist”. Në këto pikpamje, duke shfrytëzuar postin dhe përgjegjësinë në Teatrin e Operas, kanë mënjanuar nga bashkëpunimi disa kompozitor dhe dirigjentë si Çesk Zadeja, Mustafa Krantja, Tish Dainë, Albert Paparisto e tjerë, duke i konsideruar si krijues me mendime të vjetra, nga ana tjetër kanë ofruar, nga njëherë dhe pa qenë nevoja, Mihallaq Luarasin dhe ndonjë tjetër si modernist. Lidhur me këtë, komunisti Dhimitër Jani u shpreh kështu: “Duke shikuar simpatitë dhe antipatitë e personave me tendencë të rinj (modernist) e të vjetër (konservator), është krijuar nga drejtoria dhe këshilli artistik një hendek me kompozitorë e shkrimtarë si Çesk Zadeja, Llazar Siliqi, Tonin Rrota e tjerë, të cilët edhe kur paraqitin ndonjë pjesë ja kemi mbajt 7-8 muaj, kjo është bërë me dashje”. Koçua me gjithë ata që përmëndëm më sipër, janë shprehur për kuadrot e Ministrisësë Arsimit, sektori i Kulturës, si njerëz të paaftë për drejtimin e artit të sotëm, të nisur nga një mendim i tillë ata kanë mbajt një qëndrim mospërfillës, bile denigrues karshi udhëzimeve dhe vërejtjeve që kanë bërë nga shokët e Ministrisë.
– Me pretekstin se janë konsumuar shumë pjesë me karakter kombëtar, janë heq nga repertori i Operas dhe Baletit, bile dhe në planifikimin e çfaqjeve dhe premierave për vitin 1973, kishin parashikuar 1/5 pjesë kombëtare dhe 4/5 pjesë të huaja. – Në drejtim të përmbajtjes dhe realizmit në disa pjesë ka pasur shtrembërime ideologjike që nuk përputhen fare me tiparet e artist tone socialist, p.sh. numri koreografik “Idili Kurbat” i Panajot Kanaçit, disa numra çoroditës dhe pa ide, dekor dhe veshje ekstravagante, kërcimtar me rroba dhe rrypa kauboj e tjera. – Sekretari i organizatës bazë të Operas e Baletit, Dhimitër Jani tha: “‘Travjata’ pati mjaft shprehje dekadente sidomos nga piktori Ali Oseku, u kritikua nga ne por u mor në mbrojtje nga drejtoria, e cila për të mos ju prishë qejfin Mihallaq Luarasit e Ali Osekut, që kishin paralajmëruar në formë kërcënuese se po hoqët ndonjë send sado të vogël nga ajo që kemi vënë ne, do të ikim, provën e përgjithshme e bëri me dyer të mbyllura bile edhe antarët e byrosë, partisë, dhe kolektivit të cilët ishin atë natë aty i nxorrën përjashta”. – Komunisti Hysen Devolli në diskutimin e tij tha: “Mendimet dhe veprimet liberale të Zhani Cikos, Ali Osekut, Mihallaq Luarasit, dhe kryesisht të Koço Vasilit janë përkrah nga shoku Fadil Paçrami, ato i kanë pasë shpatullat e ngrohta, kur i bëhej ndonjë vërejtje me një herë të zinin në gojë Fadilin duke thënë e ka pasë ose e ka aprovuar ai”. (vijon nesër)
Denoncimi për një likuidim të mistershëm të kryeministrit nga kreu i regjimit Hoxha përbën një nga momentet e bujshme të dëshmive të përkthyesit të arratisur në shtator 87, për shtypin perëndimor. Bulka, duke përshkruar me detaje debatet e rivalitetet në kreun e lidershipit komunist, sjell për median e huaj versionin e tij për ngjarjet dramatike në Tiranën e fillimviteve ’80.
Një terror mafioz mbizotëron sot në Shqipëri, për hir të strukturave të vendosura nga Enver Hoxha në periudhën e pushtetit gjakatar dyzetvjeçar, artikulon përkthyesi i arratisur, duke shtuar se, për t’i shpëtuar një regjimi të tillë, të rinjtë përballojnë dhe vdekjen në kufi ose përpjekje të pamundshme me not në ujërat e Jonit, ose ndërmarrjet e dëshpëruara si ajo e vëllezërve Popaj, të cilët prej muajsh ndodhen në Ambasadën italiane në Tiranë, të rrethuar nga policia shqiptare. Më poshtë po zbardhim pjesët që aparaçikët e KQ kanë koleksionuar nga deklaratat e Bulkës në shtypin e huaj për situatën në Shqipëri.
Gazeta “La Stampa”, e datës 12 nëntor 1987, boton një shkrim të korrespondentit të saj në Athinë, Minas Minassian, me titull: “Kështu e vrau Hoxha Shehun”, me nëntitull: “Ishte bërë jashtë mode- “Policia mban të rrethuar Ambasadën e Italisë që mban mysafirë vëllezërit Popaj”! dhe mbititull: “I arratisuri Ilir Bulka bën akuza të reja ndaj ish-udhëheqësit shqiptar”.
Mehmet Shehu u likuidua me iniciativën e Enver Hoxhës, që pati filluar të trembej nga influenca e tij në rritje. Diktatori shqiptar nuk i donte kokat e rënda dhe kryeministri i tij, edhe pse i rritur në shkollën e padronit, me kalimin e kohës demonstronte një inteligjence jashtë mode. Teza është e Ilir Bulkës, 38 vjeç, përkthyes i Komitetit Olimpik Shqiptar, i cili më shumë se një muaj me parë, ndërsa shoqëronte skuadrën e Shkodrës në një takim të Kupës së Kupave në Maltë, kërkoi strehim politik, duke kaluar transit nga Athina.
“Hoxha ishte i shqetësuar nga ngritja e Shehut”, tha dje, në vijim të intervistës dhënë shtypit, ish-funksionari shqiptar, i cili precizoi se i përkiste një familjeje të “udhëheqjes” komuniste. Shehu konsiderohej tashmë, edhe në arenën ndërkombëtare, si pasues i Hoxhës në udhëheqjen e vendit. Mbi fundin e papritur të kryeministrit, për të cilin thuhet sikur vrau veten më 1981, nuk u dhanë hollësi të veçanta, por pak më vonë filloi të qarkullonte një histori në ambientet e partisë në Tiranë.
“Kur Hoxha vendosi ta hiqte qafe, tregon Bulka, me parë mendoi që ta komprometonte në sytë e anëtareve të tjerë të Byrosë Politike shqiptare, duke e detyruar djalin e Shehut të fejohej me vajzën e një profesori të Universitetit të Tiranës, i klasifikuar si kundërshtar i regjimit. Mbas kësaj u mblodh një plenum i Partisë, në vijim të të cilit besnikët e Hoxhës bënë një sërë kritikash të mëdha mbi drejtimin e politikës ekonomike të qeverisë”. Mehmet Shehu bëri autokritikë, por kjo i dukej e pamjaftueshme diktatorit.
“Duhet të bësh një tjetër, akoma më të thellë”, duket se i ka thënë kryeministrit Shehu, i cili pasi bëri një tjetër, iu drejtua Hoxhës duke i kërkuar nëse ishte i kënaqur. Përgjigjes negative të Hoxhës Shehu duhet t’i jetë përgjigjur i irrituar: “Shumë mirë, shiko, nesër do të bëj një më të mirë”. Hoxha, duke e njohur rritjen simpatike në publik të bashkëbiseduesit të tij, u frikësua shumë. “Merre me gjak të ftohtë, i tha atëherë, me një ton pajtues, hajde të pimë një kafe e të diskutojmë së bashku”.
Asnjë në Tiranë nuk e di se çfarë ka ndodhur në atë dhomë, nëse ishte vetë Hoxha apo ndonjë pasues i tij që qëlloi mbi kryeministrin, por u bë e ditur se Shehun e vranë dy plumba, gjë e pamundur në një vetëvrasje. “Është pikërisht kjo atmosferë e terrorit mafioz që mbizotëron deri më sot në vend, për hir të strukturave të vendosura nga Enver Hoxha në periudhën e pushtetit absolut e gjakatar dyzetvjeçar, thotë i arratisuri Bulka”, duke shtuar se, për t’i shpëtuar një regjimi të tillë, të rinjtë shqiptarë përballojnë dhe vdekjen në kufi ose përpjekje të pamundshme me not në ujërat e detit Jon, ose ndërmarrjet e dëshpëruara si ajo e vëllezërve Popaj, të cilët prej muajsh të tërë ndodhen në Ambasadën italiane në Tiranë, të rrethuar ditë e natë nga policia shqiptare.
Rreth Popajve, Bulka tha se autoritetet shqiptare kanë kërkuar disa herë dorëzimin e refugjatëve, por Ambasada italiane gjithnjë ka refuzuar. “La Republica”, e datës 12 nëntor 1987, boton shkrimin “Hoxha vret bashkëpunëtorët e vet”, duke iu referuar dëshmive të Ilir Bulkës, që pretendonte se kishte qenë bashkëpunëtor i Hoxhës dhe përkthyes i materialeve që i servireshin atij nga shtypi perëndimor.
“Corriere della Sera”, e datës 12 nëntor 1987, në një shkrim me dëshmitë e Bulkës të titulluar “Vesi i keq i Hoxhës”, bashkë me pohimet e përkthyesit të arratisur në Greqi për orientimin seksual të Hoxhës, denoncon mekanizmin vrastar të tij ndaj njerëzve të pafajshëm dhe bashkëpunëtorëve. Shtypi grek Gazeta “Vradhini”, më 10 nëntor 1987, boton shkrimin me titull: “Braktisa Shqipërinë për të marrë frymë lirisht…”, tha përkthyesi i Enver Hoxhës.
“Erdha në Greqi për të marrë frymë lirisht. Po. Isha përkthyesi personal i Enver Hoxhës dhe di hollësira të rëndësishme për jetën dhe pasionin e tij! Kam jetuar tronditjen që krijohej në mekanizmin e Partisë kur ndodhnin arratisje jashtë shtetit. Shtypen të drejtat e njeriut, ka internime, burgosje, rënie të ekonomisë, censurë, devijime morale. Katalogu është i gjatë!”
Plan 10-vjeçar
“Kisha 10 vjet që planifikoja të ikja, por nuk gjeja rastin. Thashë të pres sa të vdesë Hoxha e të shoh se mos ndryshon situata, por e pashë se nuk ekziston as edhe një fije lirie. Ekonomia është në gjendje shumë të keqe. Në treg mungojnë të gjitha. Në janar – vjet – pashë se nuk ka asnjë shpresë dhe mora vendimin që të arratisem. Dhe plotëson: “Punoja në Agjencinë e Lajmeve, ATSH. Përktheja telegramet e agjencive të huaja dhe tekste që i dedikoheshin personalisht Enver Hoxhës.
Gazeta “Akropolis”, e datës 14 nëntor 1987, boton shkrimin “Të arratisurit shqiptarë, zotërinjtë – A. Hoxha, L. Bërsheni dhe Ilir Bulka: “Jemi të lirë për herë të parë në jetën tonë. Është sikur të kemi dalë nga burgu. Preferojmë më mirë të vrasim veten sesa të kthehemi mbrapsht. Ju lutemi të na jepni strehim politik në Greqi”./Panorama
10 Korriku është dita e 190 e vitit, kështu që deri në fund të vitit kanë mbetur edhe 174 ditë.
Ngjarje
48 pes – Beteja e Dyrrhachium: Jul Cezari mezi i shmanget një humbjeje katastrofike, ndërsa kundërshtari i tij, Pompey, tërhiqet në Maqedoni. Pompey urdhëroi ndaljen e sulmit dhe largohet, duke besuar se Cezari ishte thyer përfundimisht. Plutarku shkruan në ‘Jetët Paralele’, se “Cezari u shpreh për atë betejë duke thënë: Sot fitorja do të ishte e armikut, nëse ndonjë prej tyre do të ndodhej për ta marrë atë”. Gjithashtu, Cezari ishte shkaku që emri Epidamus u ndërrua në Dyrrhacium; Barthold Georg Niebuhr (1776-1831) i referohet një tradite të lashtë sipas së cilës, emri i qytetit Epidamnus u shndërrua Dyrrhachium (Durrës) me vendim të senatit romak, pas një kërkese të Cezarit i cili argumentoi se kur legjioneve romake t’u jepej urdhëri për të marre qytetin Epidamnus, ai donte që ata ta pushtonin dhe jo të tërhiqeshin. Qezari shqetësohej se urdhëri mund të kuptohej gabim, pasi Epidamnus ngjasonte me latinishten “damnum” që do të thotë “humbje”. Në këtë rast, për lehtësi komunikimi me trupat, romakët parapëlqyen emrin “Dyrrhachium”, siç quhej qyteti nga vendasit ilirë.
988 – Mbreti i norsëve Glun Iarainn njeh Mael Sechnaill II, si mbret të Irlandës. Kjo është konsideruar të jetë data e themelimit të qytetit të Dublinit. Gjithësesi, ku vendbanim është i lashtë; gjeografi Ptolemeut rreth vitit 140 e shënon atë me emrin ‘Eblana’. Të tjerë thonë se Dublin vjen nga një irlandishte e vjetër për “pellg a ujë i turbullt apo i ndotur”.
1040 – Angli; Lady Godiva kalon lakuriq me kalë nëpër Coventry, sipas legjendës, për të detyruar burrin e saj, Lordi e Mercias, për të ulur taksat.
1212 – Londra preket nga një prej zjarreve më të mëdhenj në historinë e saj; thuajse gjithë qyteti digjet. Londra ka pësuar shumë herë djegie; ekzistojnë prova se zjarri më i herëshëm i madh ndodhi në vitin 60, gjatë revoltës së udhëhequr nga Mbretëreshës Boudica, forcat e së cilës dogjën plotëtisht qytetin atëherë i njohur si Londinium.
1778 – Luigji XVI i Francës i shpall luftë Mbretërisë së Britanisë së Madhe, për t’i ardhur në ndihmë Revolucionit Amerikan.
1821 – Shtetet e Bashkuara marrin në dorëzim territorin e Floridës që sapo e kishin blerë nga Spanja.
1850 – Nënkryetari amerikan, Millard Fillmore, mori presidencën, pas vdekjes së presidentit Zachary Taylor.
1890 – Wyoming u bë shteti i 44–t i Shteteve të Bashkuara të Amerikës.
1913 – Lugina e Vdekjes, Kaliforni, godidet nga një temperaturë prej 57 gradë Celsius – temperatura më e lartë e regjistruar në Shtetet e Bashkuara.
1925 – Meher Baba fillon heshtjen e tij, duke komunikuar për 44 vjet vetëm me shenja dhe gjeste. Pasuesit e tij e vëzhgojnë këtë datë si Ditën e Heshtjes në përkujtim të tij. Meher Baba (1894 – 1969), mësues shpirtëror indian, thoshte se ishte Avatar (Perëndi në formë njerëzore). Kënga e vitit 1988 “Don’t Worrie, Be Happy” nga Bobby McFerrin është frymëzuar nga një thënie popullore e Meher Babës. 1943 – Forcat amerikane dhe britanike pushtuan Sicilinë gjatë Luftës së Dytë Botërore.
1951 – Në Kaesong filluan bisedimet për përfundimin e luftës koreane.
1964 – U lansua albumi “A Hard Day’s Night” i “Beatlesave”.
1973 – Bahamet fituan pavarësisë, pas pushtimit kolonial treqindvjeçar britanik. 1977 – Aleksandr Zagirnyak dhe Gennadi Sheludko rrëmbejnë një aeroplan Tupolev Tu-134 në rrugën nga Petrozavodsk në Leningrad dhe përpiqen ta detyrojnë pilotin që të fluturojë për në Suedi. Por aeroplani u ul në Helsinki, Finlandë, ku të nesërmen rrëmbyesit dorëzohen dhe kthehen në Bashkimin Sovjetik.
1989 – Mel Blanc, zëri i personazheve të filmave të animuar, Bugs Bunny, Daffy Duck dhe Porky Pig, ndërroi jetë në moshën 81–vjeçare.
1991 – Boris N. Yeltsin dha betimin si kryetari i parë i zgjedhur me vota demokratike i Republikës Ruse. 1995 – Nobelistja Aung San Suu Kyi u lirua përkohësisht nga arresti mbi gjashtëvjeçar shtëpiak në Birmani. 1997 – Në Londër shkencëtarët shpallën gjetjet e tyre gjatë analizës së ADN-së të një skeleti të Neandertalit që mbështesin “Teorinë e Afrikës” mbi evolucionin e njeriut, duke vendosur një “Evë afrikane” 100.000 deri në 200.000 vjet më parë.
2008 – Ish ministri i Brendshëm maqedonas Ljube Boshkoski lirohet nga të gjitha akuzat për krime lufte nga Gjykata e Kombeve të Bashkuara.
Lindje
1980 – Jessica Simpson – Aktore dhe Këngtare nga ShBA
1931 – Alice Munro, shkrimtare kanadeze, fituese e Çmimit Nobel për Letërsi
Vdekje
2015 – Omar Sharif, aktor filmi egjyptian.
Festa dhe përvjetore
Ahmet Miftar Dede përvjetori i Kryegjyshit Bektashian, Shenjtorit dhe Atdhetarit.
Trysnia e Roberisë mbi 130 vjet e bëri të veten. Sot në pameshirë të fatit dhe qeveris malazeze ka met zorr qorre e zhvillimit.
Dulcigno Ulkinjo Ulqini, një qytet i vogël Shqiptar (ne kuader të Perandorisë Osmane) buzë Adriatikut, deri në vitin 1878, ishte pothuajse i panjohur për Europën, por pastaj pushtoi gazetat europiane, duke raportuar për rezistencën Shqiptare kundër të gjithëve. Fama e kësaj lufte kaloi edhe Atlantikun dhe pushtoi faqet e gazetës “New York Times”. Ishte një nga perlat e Adriatikut që po i shkëputej Shqipërisë me forcë nga Kongresi i Berlinit.
Ulqini, një qytet i vogël Shqiptar buzë Adriatikut, deri në vitin 1878, ishte pothuajse i panjohur për Europën, por pastaj pushtoi gazetat evropiane, duke raportuar për rezistencën Shqiptare kundër të gjithëve. Fama e kësaj lufte kaloi edhe Atlantikun dhe pushtoi faqet e gazetës “New York Times”. Ishte një nga perlat e Adriatikut që po i shkëputej Shqipërisë me forcë nga Kongresi i Berlinit(Corpus Delicti) i Europes qe mblodhen Flotanijet e tyre duke shfaqur fircen bindse te japin Ulqinin veresi per t’ia dorzuar Malit Zi. Vall pse!?, po patjeter ambicja klima favorizuese, beri që lakmia e Knjaz Nikolles per dalje në det’ për lum’ per toka pjellore…dhe mbeshtetja pa ekoviok e Rusise bëri që nje shprehje gjeorafike Karadag-Crnagor nga Cetinja me rrethine pra nje princiat prone private per intresa te saja te 10 dhjetfishohej. Ulqini ishte porti më i rëndësishëm në veri, nëpërmjet të cilit Shkodra zhvillonte tregtinë e saj në Mesdhe e më gjerë. Ishte një nga portet gravitante të Shkodrës. Me vendim të Kongresit të Berlinit, Ulqini, Tivari dhe një pjesë e Vilajetit të Shkodrës iu falën Malit të Zi. Në vitin 1860, Ulqini kishte 190 anije lundrimi; aktualisht ajo ka jo më shumë se 80 deri 90 anije të angazhuara ekskluzivisht në një tregti përgjatë bregut. Dikur, para ekzistencës së një flote të veçantë austriake, Ulqini ishte një bazë piratësh nga Algjeria gjegjesisht Tripoli, i cili kishte të ankoruar me anijet e veta plotësisht 400 familje piratësh. Në atë periudhë, qyteti i ri kishte 2800 banorë Shqiptarë muhamedanë, dymbëdhjetë familje malazeze, me rreth tetëdhjetë persona, që i përkasin Kishës Ortodokse por Shqiptar në gjuhe, familjet Karagjini, Çapuni, Nikollaidisi….tetë familje katolike Shqiptare, me katerdhjet veta dhe rreth një dyzinë të kasolleve të banuara nga tetëdhjetë jevg nga rrethi Shkodres.
Në Kongresin e Berlinit, Mali i Zi kishte hyrë me një sipërfaqe prej gjithsejtë 4700 km2, por pas përfundimit të Kongresit ajo doli me një sipërfaqe të dyfishuar: me 9100 km2, plus me dalje në Adriatik, me të drejtën e lundrimit të anijeve të tij nëpër liqenin e Shkodrës dhe nëpër lumin e Bunës dhe me njohjen ndërkombëtare të pavarësisë. Edhe Buna u nda përgjysmë. Po krijohej shteti i Malit të Zi në kurriz të Shkodrës?!
Ndërkohë, Fuqitë e Mëdha ndërhynin në mënyrë diplomatike te Porta e Lartë, por si gjithnjë, duke mos dashur të hynin në luftë me Shqiptarët. Perandoria zvarriste dorëzimin qëllimisht. Për ta vënë para aktit të kryer, Gladston – Kryeministër i Anglisë – mendon të bëjë kusurimin e porteve të Perandorisë Osmane, e sidomos portin e Izmirit, me qëllim që ta ketë si garanci e material për Ulqinin. Këta hapa të rinj të Anglisë e detyruan Turqinë që të ndërmerrte masa serioze për dorëzimin e Ulqinit, Malit të Zi. Frika e pushtimit të Izmirit, ku nxirreshin të ardhurat doganore më të mëdha të Perandorisë, e bindi Turqinë se çështja e Ulqinit s’mund të vijonte më gjatë dhe u përgjigj se do të merrte masa për ta dorëzuar menjëherë. Duke parë se Turqia ishte vënë me shpatulla pas murit dhe nuk mund të vepronte ndryshe, Komisioni i Lidhjes së Prizrenit iu përgjigj flakë për flakë. Malazezët tentonin të siguronin Shqiptarët se nuk ishte Mali i Zi ai që kërkonte të aneksonte Ulqini e Tivarin, por kështu kishin vendosur Fuqitë e Mëdha evropiane. Krajl Nikolla shqetësohet shumë nga gjendja e paparashikuar dhe nxiton të sigurojë shqiptarët se nuk dëshiron aspak të sulmojë më Shqipërinë. Por Lidhja tejkalon tashmë vetveten dhe jep urdhër të sulmohet Mali i Zi. Vetëm ndërhyrja e Fuqive të Mëdha do të jetë agjenti i jashtëm që do të shpëtojë Malin e Zi nga mësymja Shqiptare. Kishin kaluar dy vjet nga Kongresi famëkeq i Berlinit dhe çështja e kufirit midis Portës së Lartë dhe Malit të Zi nuk ishte zgjidhur. Shqiptarët ndodheshin në pozicione të sigurta dhe nuk lëshonin troje. Me propozim të Austro-Hungarisë hidhet ideja që Malit të Zi t`i jepet qyteti i Ulqinit me rrethinat, sepse edhe pozita e tij gjeografike ishte më e favorshme se krahinat e mëparshme, të cilat ishin malore. Pasi merr miratimin e Fuqive të Mëdha, ushtria e Malit të Zi lëviz drejt qytetit të Ulqinit, e organizuar në 22 batalione. Lidhja, nga ana e saj, ngarkon degën e Shkodrës për organizimin e mbrojtjes së qytetit. Thirrjes i përgjigjen menjëherë 270 shkodranë dhe pas tyre niset edhe komandanti i përgjithshëm i caktuar nga Lidhja për mbrojtjen e Ulqinit, Jusuf agë Sokoli, me 500 shkodranë të tjerë. Këtij i bashkohen edhe 300 Shqiptarë të tjerë nën komandën e Haxhi Mehmet Becit e Mehmet Gjylit.
Qeveria e Stambollit mori masa të tjera shtrënguese kundër shkodranëve për të siguruar dorëzimin pa luftë të Ulqinit. Ajo vendosi të përfitonte nga përçarja që u thellua në Kuvendin e Dibrës dhe t’i jepte fund qëndresës së Lidhjes për mbrojtjen e Ulqinit. Më 25 tetor 1880, Porta e Lartë largoi nga Shkodra gjeneral Riza Pashën dhe në vend të tij dërgoi mareshal Dervish Pashën, të shoqëruar nga 21 batalione dhe të pajisur me fuqi të jashtëzakonshme. Ai u emërua komisar i jashtëzakonshëm dhe kryekomandant i Vilajetit të Shkodrës. Për të shmangur pusitë e forcave shqiptare, Dervish Pasha udhëtoi nga Stambolli në Shqipëri me anije. Sapo arriti në Shkodër, më 3 nëntor 1880, ai i dha një ultimatum Komitetit Ndërkrahinor të Shkodrës për të tërhequr vullnetarët Shqiptarë nga Ulqini.
Më 22 nëntor 1880, ndërsa Shkodra nuk e kishte kapërcyer ende krizën e brendshme politike, Dervish Pasha i dha urdhër ushtrisë turke të fillonte marshimin për në Ulqin. Atë ditë ushtritë turke u ndeshën me forcat shqiptare te Kodra e Kuqe,(Mozhurri) Mali Brisë mu afër fshatit Kllezna. Në fillim vullnetarët Shqiptarë i sprapsën ushtritë turke, por më vonë, pasi arritën reparte të tjera osmane të pajisura me artileri moderne, forcat Shqiptare u thyen. Komandanti i tyre Isuf Sokoli u plagos rëndë dhe pak më vonë vdiq. Pasi u thye ushtria Shqiptare, forcat turke vazhduan marshimin dhe hynë në Ulqin, më 23 nëntor 1880, të cilin pastaj më 26 nëntor ua dorëzuan ushtrive Malazeze( qe u futen pa lufë). Së bashku me dorëzimin e Ulqinit mori fund edhe çështja e kufijve veriorë, e cila kishte shqetësuar për gati 30 muaj jo vetëm Perandorinë Osmane, por edhe diplomacinë evropiane. Megjithatë, edhe pse çështja e kufirit turko-malazez u mbyll, lufta që zhvilluan Shqiptarët kundër shantazhit brutal të Fuqive të Mëdha dhe ndërhyrjes ushtarake të Portës së Lartë la përshtypje të thellë në opinionin publik të Evropës. Jo vetëm në shtyp, por edhe në disa parlamente të Evropës, u ngritën zëra proteste kundër politikës së Fuqive të Mëdha, të cilat vendosën të përdornin luftanijet për të shtypur të drejtat kombëtare të popullit Shqiptar.
“Vija kufitare tërësisht në rregull ia dha Tivarin Malit të Zi, por për këtë hapësira e Ulqinit u nxor me dhunë nga interesat ekonomike të rajonit të Shkodrës dhe iu bashkëngjit krijesës së huaj, shtetit fantazmë të Malit të Zi”, – shkruante studiuesi çek, Viktor Dvorski, duke theksuar se për malazezët Ulqini ishte “i largët, i huaj për nga gjuha, feja dhe mundësitë ekonomike”.
Pad hyrjes së trupave malazeze Ulqinin e braktisën 413 familje Shqiptare Ulqinake me rreth tre mijë anëtarë, që bënte, madje 40 për qind të popullatës qytetare, të cilët kryesisht u shpërngulën në Shkodër dhe Durrës. Pronat e tyre i morën malazezët. Disa ardhacakë merrnin gurët nga bedenat e Kalasë për të ndërtuar shtëpitë e tyre. Krajl Nikolla thuri një vjershë për Ulqinin, këtë perlë që iu hoq nga trupi i Shkodrës.
9 Korriku është dita e 190 – kështu që deri në fund të vitit kanë mbetur edhe 175 ditë.
Ngjarje
540 – Mbreti anglez Henry VIII anuloi martesën e tij gjashtëmujore me bashkëshorten e katërt, Anne Cleves.
1776 – Për herë të parë George Washington urdhëron që Deklarata e Pavarësisë të lexohet me zë të lartë para anëtarëve të Ushtrisë Kontinentale në New York: Kushtetuta fillon me kë to fjalë: “Ne, populli i Shteteve të Bashkuara, me qëllim që të krijojmë një bashkim më të përkryer….”
1789 – Asambleja Kombëtare e Frances rimblidhet në Versajë për përgatitjen e kushtetutës. Me këtë rast zyrtarët propozuan ndryshimin e emrit nga Versaja në Berceau-de-la-Liberte (“Djepi i Lirisë”), por u tërhoqën kur u përballen me kundërshtimet e shumicës së banorëve. Përmendja më e hershme e emrit Versajë është në një dokument të vitit 1038 mbi fshatin Versajë. Në 1575, fshati u ble nga fiorentinasi Albert de Gondi, i cili ftoi mbretin Luigj XIII për gjueti në pyjet përreth. Mbreti u kënaq dhe urdhëroi ndërtimin e një shtëpie gjuetie në vitin 1624. Tetë vjet më vonë, ai e mori Versajën nga familja Gondi dhe ndërtoi pallatin, të cilin mbreti pasardhës, Luigj XIV do ta shndëronte në një nga pallatet më të mëdhenj në botë.
1793 – Kanadaja e sipërme miraton Aktin Kundër Skllavërisë, dhe ndalon importimin e skllevërve në Kanadanë e poshtme.
1810 – Napoleoni anekson e Mbretërinë e Holandës duke e bërë atë pjesë të Perandorisë së Parë franceze. Mbretëria e Holandës ishte jetëshkurtër, si pasojë e rënies së Napoleonit, por ky status shërbeu si precedencë për një Holande të bashkuar, duke lehtësuar shpalljen e monarkisë me të drejta të plota.
1811 – Eksploruesi britanik David Thompson vendon një shenjë në bashkimin e lumenjve Columbia dhe Snake (në shtetin e tanishëm Uashington, SHBA), duke e shpallur territorin pjesë të Britanisë.
1816 – Argentina shpall pavarësinë nga Spanja. Kolonizimi spanjoll i rajonit kishte filluar në 1512. Pavarësia u pasua nga një luftë civile deri më 1861, e cila përfundoi me riorganizimin e vendit si federatë me Buenos Aires kryeqytet. Prej atëherë, ndërsa valët e emigracionit masiv evropian ndryshuan rrënjësisht kulturën dhe demografive e saj, Argjentina ka gëzuar një rritje historikisht pothuajse-pashembullt në begati: në fillim të shekullit 20-të, Argjentina renditej vendi i shtatë më i zhvilluar në botë. Pas 1930s, edhe pse mbeti mes 15 vendeve më të pasura deri në mesin e shekullit, Argjentina ra në paqëndrueshmërinë politike dhe krizë ekonomike, që u bënë pengesë për zhvillim.
1821 – 470 qipriotë të shquar duke përfshirë kryepeshkopin Kyprianos u ekzekutuan në përgjigje të ndihmës qipriote në Luftën greke për pavarësi nga perandoria osmane.
1850 – Profeti persian Bab ekzekutohet në Tabriz, Persi. Në mëngjesin e 9 korrikut, Bab u dërgua në oborrin e kazermës në të cilën ai ishte duke u mbajtur, ku mijëra njerëz ishin mbledhur për të parë ekzekutimin e tij. Bab u vendos i lidhur përballë një skuadre pushkatimi. Sipas raporteve të shumta të dëshmitarëve, duke përfshirë edhe ato të diplomatëve perëndimorë, kur urdhëri për zjarr u dha, sheshi u mbush me tymin e pushkëve. Kur tymi u shpërnda, Bab nuk ishte në oborr; plumbat me sa duket kishte prerë litarët që e mbanin lidhur. U bë një rrëmujë e madhe, shumë veta nga turma besimtare thane se Babi u ngrit në qiell apo thjesht u zhduk. Por ushtarët më pas e gjetën atë në një pjesë tjetër të kazermave, krejtësisht të padëmtuar, dhe e vranë. Në traditën Babi-Bahai, dështimi i skuadrës së pushkatimit për të vrarë Babin besohet të ketë qenë mrekulli.
1850 – Zachary Taylor, presidenti i 12–të i SHBA–së, ndërroi jetë në Washington, pas vetëm 16 muajsh në post.
1868 – Ratifikohet Amendamenti i 14-të i Kushtetutës së Shteteve të Bashkuara për garantimin e shtetësisë së plotë për të gjithë afrikano amerikanët.
1875 – Fillon kryengritja e Hercegovinës kundër sundimit osman, e cila do të zgjasë deri në vitin 1878 dhe do të ketë pasoja me ndikim të gjerë në të gjithë Ballkanin.
1877 – në Londër është organizuar turneu i parë i tenisit.
1900 – Në një ditë korriku, vdiq Jani Vreto (lindur më 1822) shkrimtar, botues dhe figurë e rëndësishme e zgjimit kombëtar (cilësuar si Guttenbergu shqiptar). Ishte nga Postenani, fshat pranë Leskovikut në Shqipërinë e jugut; mori mësimet e para greqisht dhe shqip nga Nikolla Ikonomi. Pastaj shkoi në gjimnazin Zosimea ku u njoh me shumë atdhetarë. Më 1879 themelon në Stamboll shoqatën e botimeve shqipe; përndiqet nga perandoria osmane dhe vendoset në Bukuresht, ku krijon shtypshkronjën e parë shqipe, duke bërë në fushën e shqipes atë që Guttenbergu kishte bërë rreth 400 vjet më pare në fushën e kulturës evropiane – përhapjen e dijes në një mënyrë të re e shumë më të efektshme.
1903 – Diktatori i ardhshëm sovjetik Joseph Stalin dënohet me 3 vjet internim në Siberi.
1922 – Johnny Weissmuller noton 100 metra stil të lirë në 58.6 sekonda, duke thyer rekordin botëror dhe ‘kufirin 1 minutë’ në këtë lloj gare noti.
1947 – U paralajmërua fejesa e princeshës britanike Elizabeth me Philip Mountbatten.
1955 – Manifesti Russell-Einstein shpallet në një conference shtypi nga Bertrand Russell në Londër, Angli. Manifesti nënvizoi rreziqet e paraqitura nga armët bërthamore dhe u bëri thirrje udhëheqësve për zgjidhje paqësore të konflikteve ndërkombëtare. Manifesit ishte nënshkruar nga 11 intelektualë dhe shkencëtarë të njohur, përfshi Albert Einstein, i cili e kishte nënshkruar atë vetëm disa ditë para vdekjes më 18 prill 1955.
1979 – Një makinë bombë shkatërron makinën Renault pronë e “gjuetarëve nazistë” Serge dhe Beate Klarsfeld në shtëpinë e tyre në Francë. Një shënim në vendin e ngjarjes thoshte se përgjegjësinë për sulmin e merrte ODESSA, akronim gjermanisht për Organisation der Ehemaligen SS–Angehörigen. Qëllimi i organizatës ishte krijimi i mundësive të arratisjes së anëtarëve SS për të shmangur kapjen dhe ndjekjen penale për krime të luftës. Shumica e tyre u ndihmuan nga ODESSA të vendoseshin me dokumente false në Amerikën e Jugut dhe Lindjen e Mesme.
1992 – Kandidati presidencial demokrat, Bill Clinton, zgjodhi senatorin Al Gore nga Tennessee si kandidat të tij për nënkryetar.
1997 – Boksieri Mike Tyson u ndalua të boksonte dhe u gjobit me tre milionë dollarë, pasi që ia këputi veshin kundërshtarit të tij, Evander Holyfield.
1997 – Në Gostivar të Maqedonisë ndodhën protestat e popullatës shqiptare pas arrestimit të kryetarit të komunës Rufi Osmani, i cili e ngriti flamurin shqiptar në ndërtesën komunës në këtë qytet.
2001 – Një gjykatë në Kil vendosi se gjenerali Augusto Pinochet nuk mund të gjykohej për shkelje të të drejtave të njeriut, për shkak të shëndetit të tij të përkeqësuar.
2004 – Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë vendosi se rrethoja e planifikuar izraelite në Bregun Perëndimor paraqiste shkelje të ligjit ndërkombëtar
2011 – Është shpallur pavarësia e Sudanit jugor nga Sudani verior.
Lindje
1858– Franz Boas, antropolog amerikan.
1932 – Donald Rumsfeld, politikan amerikan.
1957 – Ardian Klosi, publicist, aktivist i shoqërisë civile në Shqipëri. (v. 2012)
Vdekje
1850 – Zachary Taylor, politikan dhe kryetar i SHBA–ve
Viva la nuova Albania! Pikërisht kështu thuhet në një parullë shkruar në muret e një shkolle në Tiranë, ndërsa nxënëset e saj realizojnë një numër harmonik me patina e mbajnë veshur një uniformë, çka për kohën konsiderohej një stil modern, por njëkohësisht tashmë edhe shumë i përhapur në radhët e rinisë fashiste, “balila”-ve në Itali e Shqipëri.
Ishte viti 1941 dhe dukej se planet e italianëve për Shqipërinë e shqiptarët, kishin marrë udhë e tashmë vendi i vogël, ishte bërë pjesë vitale e Perandorisë së re Romake, shtrirë në brigjet e “Mare Nostrum”.
Por ajo që më shkoi ndërmend menjëherë sapo i pashë (mua më rezultojnë për herë të parë), si pjesë e fondit mbi Shqipërinë i koleksionit të pasur fotografik të Institutit LUCE në Romë, është fakti se sa herë është dashur që ky vend t’ia nisë nga e para, të nisë në dukje një jetë të re e në çdo rast t’a quante atë “Shqipëria e re”, duke hedhur pas krahëve e të zeronte çdo gjë që ishte përjetuar deri në atë çast, paçka se ato përbënin kontribute modeste, por shumë të mundimshme, të vetë atyre njerëzve, në mos prindërve e gjyshërve të tyre.
A nuk ndodhi kështu kur u shpall pavarësia? Apo kur erdhi Princ Vidi? Po kur u shpall monarkia? Po kur në pushtet erdhën komunistët, e “Shqipëria e Re” madje vijonte të quhej e tillë, paradoksalisht deri kur regjimi po përpëlitej për mbijetesë, ndërsa populli lutej që ajo “e reja” të bëhej një orë e më parë “e vjetër”.
“Rilindja”, apo “Republika e re”, janë terma simetrikë që si eufemizma ndaj “Shqipërisë së Re”, na i solli në mënyrë më të sofistikuar kjo kohë, ndërsa në çdo katër vjet kemi përjetuar teorikisht nga një “Shqipëri të re”, mbushur me premtime e bilance, duke na bërë të besojmë vërtetë se çdo mandat qeverisës është një revolucion më vehte.
Ndoshta shqiptarët ka ardhur koha që të mos përjetojnë më revolucione, por evolucion në mentalitet, praktikë jetësore e shtetformuese, derisa “Shqipëria e re” të vijë natyrshëm, si pasojë e respektimit të rregullave të lojës, punës e kontributeve të brezave, dhe e jo e nihilizimit dhe mosvlerësimit, përjashtimit dhe trumbetimit të pavlerë të çdo metri katror që shtrohet me pllaka apo me asfalt, larg anatemizmit dhe njollosjes që po na çojnë të gjithëve në qorrsokak.
Vetëm kështu do të ecim përpara e nuk do ta përjetojmë “Shqipërinë e re”, duke kthyer sytë mbrapa e uruar që si dikur, “e reja” të bëhet një orë e më parë “e vjetër”. /Gazeta-Shqip/
“Erdha në Durrachium sepse është një qytet i lirë, pasi këtu njerëzit janë të përkushtuar ndaj meje… “ Ciceroni
Është e habitshme të mendosh sot që në brigjet e Adriatikut, Durrësi dhe Apolonia kanë qenë né kohën e Antikitetit vende ku strehoheshin të përndjekurit e Romës së kohës së Republikës, por dhe të kohës së imperatorisë. Këta ishin politikanë, por ndonjëherë dhe fetarë, njerëz të Kishës, si në kohën e fillimeve të Kristianizmit dhe luftës që i bënte Republika romake kristianëve të parë në Romës, çka njihet në historinë ilirike dhe me vrasjen e disa kristianëve romakë, në Durrës, (Durrachium), bashkë me Shenjt Astin, peshkopin e parë të Durrachium, të cilët u vranë sepse ishin ithtarë të Jezu Krishtit. Por pa dyshim, një nga azilantët më të njohur të kësaj apoke antike ishte Ciceroni, (Marcus Tullius Cicero, 106-43 p.e.s.), një prej personaliteteve më në zë të kohës së vet, senator dhe orator i madh, ku ndër katër figurat më të shquara të Romës republikane, krahas Çezarit, Pompeut dhe Cassius, ishte dhe Ciceroni. Por përse Ciceroni kërkoi strehë në brigjet shqiptare dhe çfarë ndodhi me të?
Ciceroni ishte një figurë e madhe humaniste dhe ndër të parët autorë antikë që ka përdorur fjalën «humanitas». Eshtë ai që fliste me aq forcë në tribunat publike apo në librat e tij për vlerat e një shoqërie të ndërtuar mbi «demos»-in grek, pra modelin grek të demokracisë, për vlerat më themelore të njeriut si «drejtësi», (Institia), «moderim», tolerancë, (Temperantia) apo «kurajo» qytetare, (Fortitudo). Kur Brutus ishte me trupat e tij në Durrachium, Në vitin 63 p.e.s. ai mori vesh se në Romë, Ciceroni ishte shpallur konsull dhe i gëzuar i dërgonte një letër më 15 maj, ku i shkruante: «E kisha mbaruar letrën kur mora vesh se ti do të zgjidheshe konsull. Atëherë, më duhet të mendoj idenë e një Republike legjitime, një «rem publicam instam» të mbështetur në forcat e veta».
Edhe pse ky lajm nuk ishte i vërtetë, por një fjalë që qarkullonte në rrethet politike, kjo tregonte se Ciceroni kishte një famë të madhe dhe shumë komandantë të legjioneve romake ishin gati ta mbështesnin atë. Fjalimet e tij kundër korrupsionit të politikanëve dhe demagogjisë së populistit Cantilia e bënë atë një nga figurat më popullore, aq sa dhe konsujt më të fuqishëm si Çezar, etj, kishin frikë nga fjalimet e Ciceronit. Jo më kot atë e kishin quajtur «Pater patriae» (“Baba i atdheut”). Madje konsulli i gjithpushtetshëm Çezar filloi ta shohë me dyshim dhe si një kundërshtar të fortë, meqë me kurajon që e karakterizonte, ai dinte t’i bënte për vete fisnikët dhe shefat ushtarakë. Disa herë në Senat, Ciceroni kishte dalë hapur kundër politikës së Cezarit, i cili për ta bërë për vete, i kishte propozuar më parë ta dërgonte «legat», pra ambasador, përfaqësues të Republikës, por Ciceroni nuk e kishte pranuar. Ai nuk mund të bënte kompromis meqë nuk kishte një etje të madhe për pushtet. Kjo ishte dhe arësyeja që gjëndja e tij në vitin 58, p.e.s. u rëndua dhe qëndrimi i mëtejshëm në Romë u bë i rrezikshëm. Çezari kishte filluar ta izolonte tashmë. Kur Ciceroni la Romën për të shkuar në shtëpinë e tij në periferi të kryeqytetit romak, ai e gjeti shtëpinë e tij të bastisur dhe pa njerëz. Koha e përndjekjes kishte filluar. Atëherë ai jetonte atje me gruan e tij Terentia.
Duke parandjerë se njerëzit e Çezarit mund ta kapnin dhe ta vrisnin në ndonjë pusi, ai vendosi të largohej menjëherë. Kështu, i vetëm, duke u ndarë me gruan e tij të dashur, fshehurazi, ai morri rrugën e njohur drejt jugut, “Via Apia”, dhe u nis në drejtim të Brindizit, ku u strehua në shtëpinë e një mikut të tij, Laenius Flaccus, në pritje të një anije, që ta çonte në Siqeli, por rrugës, duke marrë vesh se atje nuk ishte i mirëpritur nga guvernatori romak, ndaloi dhe u kthye drejt brigjeve të Ilirisë, drejt Durrachium-it. Ishte data 29 prill e vitit 58 p.e.s.dhe nëpër det atij iu desh të bënte një udhëtim të rrezikshëm. Durrachium atëherë ishte një nga portet që mbahej nga ushtria romake. Rrugës në det ai i shkroi një letër gruas së tij, duke i treguar për dhimbjen e madhe që po e linte, duke ikur në udhë të panjohura. Kur po afrohej drejt Epirit, ai morri vesh se Claudius ia kishte ndaluar qëndrimin në Buthrote, (Butrint).
Atëherë e vetmja zgjidhje ishte të shkonte së pari në Durrachium, që në atë kohë konsiderohej si një nga portet më të njohura tregëtare, apo si «Taverna e Adriatikut» siç e konsideronte Catulle. Madje Durrachium ishte qyteti që kishte më shumë prostituta se në gjithë portet e tjera të Mesdheut. Sigurisht, çështja ishte nëse duhej të qëndronte në Durrachium apo të shkonte në thellësi drejt Selanikut, ku kishte njerëz të besuar, mes të cilëve Cyzique dhe guvernatorin romak Plaucius. Ndërkohë në Romë, luftrat midis klaneve të ndryshme politike e ushtarake po ashpërsoheshin gjithnjë e më shumë. Disa kërkonin që Ciceroni të kthehej, të tjerë që të kapej dhe të ndëshkohej. Më 9 korrik të atij viti, Pompeu organizoi një mbledhje të Senatit në Capitol, në Tempullin e Jupiterit, duke i dhënë hapur Ciceronit titullin «shpëtimtar i Atdheut», çka tregonte qartë përçarjen dhe antagonizmin midis Çezarit dhe Pompeut që jo vonë do të çonte drejt luftës midis tyre.
Ciceroni vendosi të largohej nga Selaniku ku ndjehej i pasigurtë për jetën e tij dhe të rikthehej përsëri në Durrachium, në këtë qytet të ngrohtë me amfiteatrin e tij të madh, me banjot, mozaikët e bukur dhe plot gjallëri: qytetarë, skllevër, legjionarë, tregëtarë nga shumë anë të Mesdheut. Ardhja e Ciceronit ishte padyshim një ngjarje e madhe në qytet. Të gjithë kishin dëshirë ta dëgjonin atë lidhur mbi ligjet, shtetin, detyrat qytetare, etj, edhe pse ai tashmë tregohej i rezervuar. Më 25 nëntor, ai i shkroi një letër mikut të tij Atticus, në Romë, ku i shprehte se ishte tepër i trishtuar dhe se «banorët e Durrachiumit janë shumë të devotshëm ndaj meje». Po atë ditë, një letër tjetër ai ia dërgoi gruas së tij Terentia dhe vajzës së tij Tullia, duke u shkruar se i vjen keq që ato po vuajnë për shkak të tij, «por nuk duhet rënë në dëshpërim»… «Erdha në Durrachium, – u shkruante ai, – sepse është një qytet i lirë, pasi këtu njerëzit janë të përkushtuar ndaj meje. Por nëse do të ndihem keq, në një vend kaq të rrahur, do të iki gjetiu». Një ditë më vonë, ai morri tri letra që i kishte dërguar javë më parë gruaja e tij. «Aristocrite më solli tri letra që pothuaj i lava me lotët që derdha», shkruan ai. «Natë e ditë kam para sysh pamjen tuaj në zi… Nëse ndodhem në Durrachium, kjo për arsye se këtu mund të informohem më shpejt se çfarë ndodh atje. Këtu jam i sigurt, pasi ky qytet, më parë, më ka patur mbrojtës të tij.» Ciceroni vazhdoi tu shkruajë letra dhe në 10 dhjetor, e më pas në gjysmën e dhjetorit apo në mesin e janarit të vitit 57. «Kam letrën e vëllait tim Quintus, – i shkruante ai gruas së tij, – i cili më njofton për vendimin e Senatit, (për kërkesën që ai të kthehej në Romë), por unë do pres që ligjet t’i propozohen popullit. Nëse do të ketë kundërshtim, më mirë të mohoj jetën time, sesa të kthehem në atdhé. Ndërsa ti nxitohu të vish». Në mesin e janarit ai i shkruante konsullit Matellus, duke i kërkuar mbështetje për kthimin e tij dhe duke e falenderuar për fjalët e tij në Senat, ku e ka mbështetur fuqimisht.
Në fillim të shkurtit të vitit 57, në kujtimet e tij ai shkruante se është duke u përgatitur për tu kthyer. Ishte kthimi nga një ekzil i pasigurt për jetën e tij. Edhe pse Senati ishte shprehur se ishte për kthimin e tij, përsëri u desh disa muaj derisa të vendosej ligjërisht. Dhe ligji u shpall në ditët e para të gushtit. Ndërkohë Senati kishte filluar të mbështeste Pompeun. Më 4 gusht të atij viti më së fundi ai morri anijen. Në portin e Durrachiumit ai u përcoll gjithë fanfara, brohorima dhe nderime të mëdha nga guvernatori i qytetit si dhe ushtarakët e lartë. Të gjithë brohorisnin mbojtësin e ligjit dhe të lirisë. Një ditë më vonë Ciceroni mbërriti në Brindizi. Në të gjitha qytetet që kaloi, rrugës së kthimit për në Romë, ai u prit me një triumf dhe entusiazëm të madh. Më 4 shtator ai hyri triumfalisht në Romë… Por vila e tij në Palatin ishte shkatërruar nga kundërshtarët politikë. Po kështu dhe vilat në Tusculum dhe Formia ishin braktisur plotësisht.
Shumë vite më vonë, Ciceroni do të kthehej sërish në Durrachium, ku do të qëndrojë për pak kohë, meqë ai përgatitej të udhëtonte larg Romës, duke marrë drejt Butrintit, Prevezës e më pas drejt Thalës dhe Lindjes së Afërme. Në këtë kohë janë shkruar dhe përshtypjet e tij mbi Apoloninë e Ilirisë, të cilën ai e konsideronte si një «Magna urbs et gravis», (“Qytet i madh dhe hijerëndë”). Pas kthimit të tij nga nga Azia e vogël, ku ishte caktuar prokonsull në Cilici, në vitin 51 p.e.s. dhe disa betejave që komandoi, i ndihmuar dhe nga vëllai i tij Quintes, përveç jetës politike si senator dhe orator i famshëm, gjatë disa viteve ai iu kushtua shkrimit të librave të tij, De Republica, (Republika), De Oratore, (Mbi oratorinë), De Lois, (Ligjet), De officis, (Detyrat), çka ishte trashëgimi më i madh që ai i la njerëzimit. Në këtë kohë, i tërhequr disi, ai shkruante dhe u jepte këshilla të tjerëve: «Ju këshilloj të bëni siç bëj unë. Mos u dukni tepër, edhe pse mund të flitet shumë rreth jush. Meqë zërat tanë nuk dëgjohen në Senat dhe në Forum, ne e dimë mësimin e të urtëve të kohës së vjetër. Pra ne duhet t’i shërbejmë atdheut me shkrimet tona, duke u përqëndruar në çështjet e etikës dhe të ligjit kushtetues». Por kur kriza midis Çezarit dhe Pompeut po bëhej gjithnjë e më e madhe dhe midis të dyve, Ciceroni zgjodhi Pompeun. Madje ai shkoi dhe u bashkua me Pompeun në Epir, kohë kur ka parë përsëri Butrintin, Orikumin, Apoloninë dhe Durrachiumin, ku do të bëhej dhe beteja e gjatë midis legjioneve të Çezarit dhe Pompeut, luftë e cila do të mbaronte me fitoren e Çezarit në Farsale të Maqedonisë. Pas kësaj beteje, Ciceroni u rikthye në Romë dhe filloi përsëri luftën e tij qytetare në fushën politike.
Korbat e Apolonit
Në vitin 44 p.e.s. shumë gjëra kishin ndryshuar në jetën politike të Romës. Edhe pse ai luftoi gjer në fund të jetës së tij për të mbrojtur ekuilibrin e brëndshëm politik të Republikës nga grindjet e mëdha që zhvilloheshin midis Brutus, Cassius, Marc Antonios, (Mark Antoni) dhe konsujve të tjerë, ai nuk arriti ta shmangte zemërimin e kundërshtarëve të tij politikë. Siç shkruan dhe në veprën e tij Filipikët, «Mark Antonio është një i çmendur, një i korruptuar dhe akoma më i keq se Çezari. Antoni kërkon të fillojë një gjakderdhje të re». Vrasja e Çezarit në 15 mars të atij viti ishte kulmi i kaosit në Romë. Oktav, nipi i Çezarit dhe trashëgimtari i tij, i cili studionte në atë kohë në akademinë ushtarake të Apolonisë, u kthye me nxitim në Romë. Ciceroni i kërkoi që të bashkohej me të në luftën kundër Mark Antoni, por Oktavi nuk guxoi. Pikërisht këtë vit, duke e parë si një kundërshtar të rrezikshëm, Mark Antoni dhe besniku i tij Lepide, dërguan ushtarët e tij që ta kapnin. Tashmë emri i Ciceronit ishte në listat e njerëzve që duhej të ekzekutoheshin. Kur ushtarët shkuan ta arrestonin, tregojnë se atë e kishin gjetur duke u larguar me shpejtësi nëpër një pyll për t’iu afruar detit dhe për të gjetur atje ndonjë anije. Ndoshta për ta çuar drejt brigjeve ilirike, në Durrachium, ku ende kishte miqtë e tij. Në fakt, para se të largohej, Ciceroni kishte shkuar më parë në shtëpinë e tij në Gaeta, që ishte bosh. Kronistët thonë se atë natë, mbi vilë fluturonin korbat. Madje një korb kishte hyrë dhe kishte shkuar në krevatin e tij, duke e goditur me sqep, por plaku i lodhur flinte. Me sa duket korbat ishin të dërguarat e Apollonit, që kërkonin t’i vinin në ndihmë Ciceronit, ta zgjonin që ai të ikte sa më shpejt. Të nesërmen, miqtë e tij e morën dhe po iknin. Ndërkohë ushtarët kishin mbërritur në vilën bosh dhe kishin pyetur për të. Njëri nga banorët, dhe pikërisht Filologes, që Ciceroni vite më parë i kishte dhënë mësime, u kishte treguar rrugën nga kishte ikur Ciceroni. Dhe ja, duke nxituar drejt brigjeve, ata panë Ciceronin që po priste anijen. Më së fundi atë e kapën dhe menjëherë i prenë kokën, të cilën ia dërguan në Romë të fuqishmit Mark Antoni. Ishte 7 dhjetor i vitit 43 p.e.s. dhe Herennius, i preu kokën dhe duart.
Brutus, i cili kishte lënë Durrachiumin, ishte ngjitur drejt Italisë së veriut, pastaj kishte marshuar në tokat e galëve e më pas kishte zbritur drejt Romës. Ai ishte shpallur imperator, por Ciceroni tashmë kishte vdekur. Koka dhe duart e tij ishin ekspozuar nga njerëzit e Mark Antonit në «rostrum», në tribunën popullore të Romës. Ata kapën dhe birin e tij si dhe vëllain Quintes, të cilët i vranë gjithashtu.
Kohë më pas, Plutarku shkroi librin Jeta e Ciceronit, ku do të bënte të njohur jetën dhe veprimtarinë politike e humaniste të një prej gjigandëve që nxorri Roma antike, atë të Ciceronit, autorit të veprave të mirënjohura të antikitetit romak. Sigurisht, në veprën e tij De Fato, (Mbi Fatin), ai nuk e kishte parashikuar fatin e tij, as atë që do t’i prisnin kokën dhe duart e tij për t’i ekspozuar pastaj në Forum, para qytetarëve të Romës. Gjenitë kishin shpesh një fat tragjik…
Lajmi për arratinë e përkthyesit Bulka në vjeshtën e vitit 1987, ka mbërritur në Tiranë njëherazi me dëshmitë e bujshme për orientimin seksual të Enver Hoxhës, që ai kishte dhënë për shtypin perëndimor. Pohimet e Bulkës për anët e errëta të personalitetit të diktatorit, u pritën me interes nga media e huaj dhe në pak ditë bënë xhiron e botës.
Me përmbledhjen e tyre, ndihmësit e Alisë, pasardhësit të Hoxhës, përgatitën një buletin të veçantë, që ndodhet në Arkivin e Shtetit. Më poshtë po zbardhim pjesët që aparaçikët e KQ kanë koleksionuar nga deklaratat e Bulkës…
Gazeta greke “Vradhini”, 10 nëntor 1987, boton shkrimin me titull: “’Braktisa Shqipërinë për të marrë frymë lirisht…’, tha përkthyesi i Enver Hoxhës”.
Athinë – “Erdha në Greqi për të marrë frymë lirisht. Po. Isha përkthyesi personal i Enver Hoxhës dhe di hollësira të rëndësishme për jetën dhe pasionin e tij prej homoseksuali! Kam jetuar tronditjen që krijohej në mekanizmin e Partisë të Shqipërisë kur ndodhnin arratisje jashtë shtetit. Shtypen të drejtat e njeriut, ka internime, burgosje, rënie të ekonomisë, censure, devijime morale. Katalogu është i gjatë!”
Gazeta “La Stampa” e datës 11.11.1987, boton një shkrim me titull: “Stalini shqiptar, homoseksual dhe vrasës”, me mbititull: “Një ish-bashkëpunëtor i Hoxhës thotë: Frika se mos e tallnin e çoi deri në paranojë”, dhe me nëntitull: “Të kundërshtoje marrëdhëniet me udhëheqësin, do të thoshte të dënoheshe me vdekje, e megjithatë ishte seksofob dhe e dënonte homoseksualizmin me 7 vjet kamp pune të detyruar”.
Athinë – Udhëheqësi i ndjerë shqiptar, Enver Hoxha, ishte një homoseksual që i fshihte prirjet e tij, gjë që e çoi ne paranojë dhe në vrasje, deklaroi Ilir Bulka, ish-bashkëpunëtor i tij që nga viti 1973 deri më 1980, 5 vjet përpara se Hoxha të vdiste, në një intervistë dhënë agjencisë UPI. Bulka ka kërkuar strehim politik në Greqi. “Frika psikologjike se mos e tallnin e bëri atë që të kapej pas pushtetit me të gjitha mjetet, pavarësisht se kjo do të thoshte përdorim i metodave si shfarosjet masive”, tha Bulka, i cili shtoi se Hoxha imponoi një kod të rreptë sjelljeje morale në të gjithë vendin, “solli në fuqi ligje që e dënonin homoseksualizmin dhe ata që shpalleshin fajtorë për këtë krim, dënoheshin me të paktën 7 vjet në një kamp pune”.
Bulka pohoi më pas se “homoseksualiteti i Hoxhës, për të cilin e shoqja ishte në dijeni, ka influencuar në historinë e vendit tonë të vogël. Udhëheqësi filloi të hyjë në marrëdhënie homoseksuale në Paris, ku studioi përpara Luftës së Dytë Botërore. Udhëheqësit kryesorë shqiptarë e dinë se ai i vazhdoi marrëdhëniet e fshehta homoseksuale deri ditën që vdiq”.
Refugjati shqiptar, në intervistën e tij, i bëri elozhe udhëheqjes aktuale duke thënë se udhëheqësi i ri i saj “Ramiz Alia po kërkon që të pakësojë me ngadalë influencën e pasuesve të Hoxhës në vend, të atyre që morën prej tij poste të privilegjuara, por, ashtu si Gorbaçovi, ka shumë armiq të rrezikshëm”.
Alia e ka hequr ligjin mbi ndalimin e homoseksualitetit dhe ka bërë disa hapje të matura tregtare dhe diplomatike ndaj Perëndimit.
Gazeta “Il Mesaxhero”, e datës 11.11.1987, boton një artikull me titull: “Zbulimet, Enver Hoxha ishte homoseksual, paranojak dhe vrasës” dhe me nëntitull: “Ish-sekretari personal i udhëheqësit të ndjerë të Tiranës, i arratisur në Athinë, akuzon: Enveri i vrau vetë ministrat, dashnoret e tij”…
Athinë – Udhëheqësi i ndjerë shqiptar, Enver Hoxha, ishte një homoseksual që i fshihte prirjet e tij dhe për këtë arsye u bë një paranojak dhe vrasës, i cili vrau me duart e tij shumë nga viktimat e tij. Këtë e pohoi dje, në një intervistë dhënë agjencisë amerikane UPI, Ilir Bulka, 38 vjeç, i cili për shumë vjet ishte bashkëpunëtor i Hoxhës, për të cilin çdo ditë përgatiste një përmbledhje të lajmeve kryesore nga bota.
Bulka kërkoi strehim politik në Athinë, në shtator të këtij viti, ndërkohë që po kalonte transit në Aeroportin e Athinës bashkë me një skuadër shqiptare futbolli që do të zhvillonte një ndeshje jashtë shtetit. Duke folur për Hoxhën, Bulka tha se paranoja e tij u shtua sa më shumë që ai plakej dhe e çoi atë deri aty sa të ndalonte këngët e dashurisë, poezitë popullore dhe kërcimet e balerinëve meshkuj e femra në televizionin shqiptar.
Bulka pohoi më pas se “homoseksualiteti i Hoxhës, për të cilin e shoqja ishte në dijeni, ishte një sekret që e dinin zyrtarët më të lartë komunistë të vendit. Të kundërshtoje marrëdhëniet me Hoxhën, ishte njëlloj si të dënoheshe me vdekje. Bulka pohoi pastaj se Hoxha insistonte personalisht që të njihej me të gjithë shkrimtarët, poetët dhe kompozitorët e rinj shqiptarë në apartamentin e tij luksoz në Tiranë.
Në intervistë, Bulka i bëri elozhe më pas udhëheqjes së tanishme komuniste shqiptare, duke thënë se udhëheqësi i ri Ramiz Alia “po kërkon të pakësojë me ngadalë influencën e pasueseve të Hoxhës në vend, por, ashtu si udhëheqësi sovjetik Gorbaçov, ka shumë armiq të rrezikshëm”.
Enver Hoxha vdiq në prill 1985, në moshën 76-vjeçare, pasi kishte udhëhequr për 40 vjet vendin më të varfër e më të izoluar të Europës me metoda të ashpra staliniste dhe duke e mbajtur atë rreptësisht të izoluar.
Sipas Bulkës, “vrasjet e miqve të tij në qeveri, që i kryente me gjakftohtësi, dhe spastrimet e tmerrshme vinin për shkak te grindjeve midis dashnoreve me huqe, ose ishin krime në bazë të të cilëve ishte pasioni”. “Hoxha bënte rregullisht spastrime në gjirin e udhëheqjes komuniste shqiptare dhe “vrau vetë ministrin e Mbrojtjes Beqir Balluku dhe kryeministrin e tij, Mehmet Shehu”, përfundoi Bulka.
Urdhri i Nexhmijes: Shporrini nga Tirana Bulkët
Ilir Bulka, ish-punonjësi i ATSH-së, u arratis më 26 shtator 1987, kur ishte duke shoqëruar ekipin e “Vllaznisë” në rolin e përkthyesit. Në rastin e tij, ndryshe nga reagimi i menjëhershëm ndaj familjeve të të arratisurve, shteti operoi me vonesë. Vendimi për internimin e familjes së Bulkës mban datën 16 nëntor 1987.
“Njëfarë kohe kjo histori u harrua dhe ata mund të shpëtonin, – shprehet njëri nga ish-oficerët e Sigurimit, që është marrë me çështjen, – por një ndërhyrje e rrufeshme e Nexhmijes e futi në tjetër rrjedhë fatin e tyre”.
Gruaja e Hoxhës, sa ishte njohur me deklaratat e Ilirit në shtypin e huaj për figurën e Enverit, kishte urdhëruar prerë: “Shporrini nga Tirana brenda natës!”. Mjaftoi kaq, shton ish-sigurimsi dhe familjarët e Ilirit përfunduan në Fierzë të Dumresë, madje pa dalë as vendimi zyrtar i Komisionit të Internim-Dëbimeve.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn bam_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn tur_Latn fin_Latn als_Latn als_Latn lim_Latn eus_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ltz_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn tur_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn slk_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn oci_Latn als_Latn lmo_Latn eng_Latn lmo_Latn nno_Latn als_Latn hat_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn eng_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ind_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn bug_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn