als_Latn dik_Latn sag_Latn
Teksti është botuar për herë të parë në Gazeta Express, më 03. 08. 2008. Po ia lejoj vetes, me përulësi, luksin e ribotimit pas thirrjeve, së fundmi, me pasion të liderëve tanë te ky nocion
Asnjë rëndësi s’ka ky tekst, as shtysa për të. Të pranuarit e kësaj gjëje s’është se vë në pah firosjen me kohë të iluzioneve të mia, mbase më tepër i mëshon faktit se ndonjëherë kur s’kemi ç’të bëjmë, shkruajmë – qoftë edhe budallallëqe: disi si sa për ta vrarë kohën që na vret.
Pa të keq: gjithsekush dëshiron të jetë karizmatik. Ose të paktën: gjithsekush i thur lavde, e adhuron ose i përkulet, i shkon, me ose pa fanatizëm, pas një personi karizmatik.
Po çka është karizmi?
Termi grek “Charisma” rrjedh nga emri “charis”: hir, madhështi, mëshirë, etj. Në greqishten profane, sado i rrallë, nënkuptonte: dhuntinë.
Në teologji ka kuptimin e ‘dhuntisë së mbinatyrshme’, ‘virtytit të profecisë’, ‘padështueshmërisë’. Me Biblën pastaj, karizmi tregon ‘shpëtimin e Zotit të manifestuar te Krishti’. Por edhe: ‘jo shpëtimin
por dhuntinë e jetës të vënë në shërbim të vëllezërve’, do të thotë: ‘atë që kemi ne duhet t’ua japim të tjerëve’. Megjithatë, ‘karizmi’, sidomos me Shën Palin, i rezervohet vetëm ose mbi të gjitha Zotit. Natyrisht, historia (e të gjitha religjioneve) na jep shumë shembuj të vetë njerëzve që kishin ose pretendohet të kishin atë karizëm të përfolur: hir, dhunti. Ta shohim kategorizimin e karizmave në nënndarje: a) karizma të lidhura me lutjen (të folurit në gjuhë engjëjsh – glosolalia, të folurit në gjuhë
njerëzish të panjohura për subjektin, lutja, etj.; b) të lidhura me shqiptimin e Fjalës (thirrje, mësimdhënie, profeci, interpretim, vizione, ëndrra); c) të lidhura me ushtrimin e mëshirës (dhembshuri,
mirëpritje, shërim), etj.
Me pak fjalë, kuptohemi sa i përket religjionit. Megjithë përshkrimin e varfër dhe ndoshta edhe të pasaktë prej diletanti që bëra. Në atë vazhdë, te ne, subjekti i vetëm të cilin do të merrja guximin ta quaj karizmatik, në një kuptim të mirë të fjalës (pavarësisht rezervave të mia personale jo thjesht prej ateisti) është Nëna Terezë. Edhe nëse s’ka pasur ‘dhunti shërimi’, ata të mjerët që kanë ngrënë nga duart e saj kanë pasur bindjen ose thjesht përshtypjen se ajo e ka atë dhunti; e kjo do t’i ketë ndihmuar, nëse jo të shpëtojnë – të vdesin në duart e një Nëne të të gjithëve te koka e tyre. Bile, ajo s’ka folur gjuhë engjëjsh, as gjuhë të pakuptueshme, as s’ka predikuar nëpër foltore. Ka ‘vënë jetën e vet në shërbim të të tjerëve’, pa fjalë, megjithë tundimet e saj prej njeriu të zakonshëm, megjithë dyshimet në ekzistencën e
Zotit. Nëse ajo ‘s’ka qenë në trupin e Krishtit’, kushedi ‘Krishti ka qenë në trupin e saj’.
Përgjithësisht, në hipotezën më të ashpër, unë prirem të shoh në karizmin religjioz: përçartjet, vizionet, halucinacionet dhe ëndrrat. S’ma merr mendja se ne do të donim të vuanim nga këto çuda e vakira.
Te sociologu Weber, karizmi (porse i zhveshur nga ‘vlerat morale’ ) është ‘tipi i tretë i sundimit legjitim’, pas atij legal dhe atij tradicional.
Karizmi, ‘si fuqi e madhe revolucionare e historisë’, në të vërtetë, thotë Weber, ‘ka karakter krejtësisht autoritar’. Autoriteti është edhe demagogji, sepse karizmi politik është demagogji – demagogjia: karizëm: autoritet.
Në njëfarë mënyre, një ‘profet i politikës’ ngashënjen turmën jo që ajo të gjejë shpëtim në vete dhe për vete, por që ai vetë të përfitojë (dhe jo shpirtërisht, por materialisht, ose në një hipotezë tjetër më të butë: të fitojë famë, - i shtyrë nga egoja, ambicia, pasioni karrierist etj.). Karizmi nënkupton edhe dhuntinë personale të subjektit për t’i magjepsur të tjerët me ligjërimin e tij, për t’i nënshtruar, për t’i vënë nën komandë, për t’ua imponuar bindjet e veta, ideologjinë e vet politike.
Historia regjistron si personat më karizmatikë disa subjekte që kanë qenë vetë tmerri i Historisë. Karizmatik ka qenë Kaligula, Neroni, Çezari, Napoleoni, Hitleri, Stalini, E. Hoxha. Secili nga ta ka pasur një dhunti të jashtëzakonshme të nënshtrimit, bindjes, afrimit, komandimit të tjetrit. Ligjërimi i tyre ka pasur të gjitha karakteristikat e karizmit. Kanë qenë autoritarë, demagogë.
Natyrisht, I. Rugova ishte karizmatik, dmth demagog dhe autoritar.
Demagog edhe jashtë atdheut të tij provincial (sado që sa duket më tepër me bashkëqytetarët e tij të mjerë të migruar), autoritar sidomos brenda për brenda. Mjafton ta kujtoni karizmin e tij për t’i bindur të tjerët të shohin vetëm në të ‘profetin e vetëm të shpëtimit’. A ishte qesharake të mendohej një tjetër në vend të tij në krye të vendit, ose edhe në krye të lëvizjes e pastaj partisë së tij? Nuk ishte, sepse doli një karizmatik tjetër (H. Thaçi) që tha se ‘shpëtimi’ varej vetëm prej tij dhe ideologjisë së tij – e pastaj pamë se në fakt jo ai po ishte dikush tjetër që po na ‘shpëtonte nga qielli’. Ishte e s’ishte qesharake, sepse doli se partinë e tij mund ta udhëhiqte, pa ndonjë dallim esencial, një karizmatik tjetër (F. Sejdiu), megjithëse të përçarë.
Së fundi, Thaçi duket se lakmon dhe imiton karizmin e Rugovës, ndonëse parimisht orientimet politike bazike ideologjike do të duhej ta çonin në një kah tjetër. E pastaj, si Vëlla i Madh karizmatik, kur ‘qengjat’ e tij shahen në Parlament, e shkarkon nga detyra vetëm ‘qengjin tjetër’ të koalicionit.
Pra, në politikanët tanë karizamtik shoh sall ca autoritarë dhe demagogë provincialë pakëz më bindës se ca palaço. Në çka janë ata karizmatikë? Në ndonjë ‘heroizëm’, ‘ide’, ‘fuqi revolucionare’? Në detyrimet e tyre, obligimet e tyre ligjore, politike e shoqërore e bile edhe morale ndaj qytetarëve të vet, zgjedhësve? Nëse është kjo e fundit: më karizmatikë janë qytetarët e zakonshëm që ia paguajnë tatimin shtetit. Sepse janë të virtytshëm, apo sepse i tuten ligjit, është tjetër çështje. Ligji parimisht është në fuqi edhe
për demagogët e quajtur politikanë karizmatikë dhe shpurën e tyre, ama këta e shkelin për çdo ditë e pasojat e asaj shkeljeje i vuajmë ne.
Në këtë kuptim, karizmatik është edhe R. Haradinaj (bile ai ka mbi supe edhe ‘heroizmin’ si tipar jo aq të ‘sundimit karizmatik’ sa të të qenit ‘hero ballkanik’. A. Kurti me ideologjinë e tij është po ashtu karizmatik. Nesër mund të dalë një tjetër.
Dhënia e konceptit në titull me vizë lidhëse është arbitrare. Jo sall për ta veçuar arbitraritetin që mbart në vete vetë koncepti (dhe çdo koncept) si i tillë dhe që ia përcjell subjektit – po edhe për të parë se i plotfuqishmi ‘izëm’ është përcjellës i turlifar leme nga turlifar fushe e dijes apo forme e ekzistencës; e sidomos kur gjuha në vete është e mbrapshtë(?) dhe jep edhe çka s’presim ose s’duam. Do të thotë: (tash, po deshëm) edhe organet trupore (e edhe jashtëqitjet) i shndërrojmë në ideologji, mjafton një ‘izëm’ nga pas dhe një trohëz karizëm yni.
Në fakt, nuk shënohet ‘karizmi’ si e dhashë unë, po ‘karizma’, veçse jo ‘karrizma’ (me dy r) si e jep Fjalori Filozofik i E. Murtezait (Toena, Tiranë 2007), as nuk është sinonim i ‘kreshmës’ si e jep Fjalor Fjalësh të Huaja në Gjuhën Shqipe i M. Ndrecajt (Toena, Tiranë 2007).
Unë e lejova veten të gaboj në mënyrë që të mos dukem karizmatik, ngase edhe nuk jam as nuk dua të jem. Po dalja kundër karizmit, a nuk është karizëm?
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn