als_Latn bos_Latn ron_Latn
Mbi Kadri Hazbiun, kte personazh legjendar dhe misterioz te periudhes enveriste.
Jeta e panjohur e Kadri Hazbiut
Nga Roland Qafoku/
Petrit Hazbiut nuk i duhej te pyeste babane e tij minister te Brendshem, se si ishte situata ne Shqiperi: E qete, e nxehte, me probleme, apo dhe gati per lufte. Mjafton te shikonte se si i ati, Kadriu, mbante pistoleten ne trup dhe gjithcka merrejvesh. Nese ajo ishte e futur ne kellef dhe e mberthyer me percinen, do te thoshte se punet ecnin vaj. Shqiperia nuk rrezikohej nga kush, babai po ashtu dhe se punet e partise ishin krejt normale. Por, nese pistoleta ishte vendosur perpara, edhe pse ishte ne kellef, do te thoshte se dicka kishte ndodhur. Ose, sepaku, pritej te ndodhte. Po te mos kishte ate kellefin prej lekure: po behej nami. Nje pozicion i tille ishte edhe ato dite shtatori te vitit 1982, kur Kadri Hazbiu u perjashtua nga partia, nga Pleniumi i Komitetit Qendror dhe me pas u arrestua. Qe nga ky moment, djalit te ministrit te Brendshem qe qendroi ne post per 25 vjet, nuk i humbi vetem ai baromentri me te cilin maste situatat e vendit, por i humbi fizikisht edhe babai, xhaxhai, vellai, me vone nena dhe mbi te gjitha jeta normale. Neser, kur mbushen 80 vjet nga lindja e Kadri Hazbiut, i biri i tij 48 vjecar, per here te pare rrefen per median se kush ishte Kadri Hazbiu, si e ka njohur ai, jeta nga lindja deri ne vdekje, raportet me familjen por edhe nje te fshehte qe del ne drite pas kaq vjetesh: Kadriu Hazbiu i ka kerkuar doreheqjen Enver Hoxhes dy here gjate karrieres se tij, por kjo nuk i eshte pranuar.
Kadri Hazbiu, i harruari i byrositeve
Eshte me i palakuari. Edhe ne media nuk ka qene personazh. Kadri Hazbiu mund te quhet i harruari i byroisteve. Kjo edhe per faktin se familjaret e tij nuk kane dashur ti bejne ekspoze. Petriti tregon se gjate kesaj kohe eshte munduar te beje ate detyrim moral qe ka nje djale per babane e tij dhe vetem kaq. Per te tjerat ai thote i bindur se eshte historia ajo qe do ta vleresoje figuren e tij. Me nje qetesi te habitshme Petriti nuk kerkon ti bejne elozhe te atit. "Per mua,- thote ai,- Kadriu ka qene model i nje prindi dhe i nje jeriu te perkushtuar per punen. Porse si e vlereson historia ate, ajo eshte pune e saj. Mua me mjafton te them se babai im ka qene idealist per kete vend dhe per kete shtet".
Doreheqjet e pazbuluara
Rekordi me 25 vjet ne krye te Ministrise se Brendhsme mundet te mos ishte i tille nese Partia e Punes dhe Enveri nuk do te ishin dakord me dy momente jo pak te rendesishme ne jeten e Kadri Hazbiut. Pergjate karrieres se tij pushtetare dhe partiake, njeriu i hekurt i ka kerkuar dy here me shkrim Enver Hoxhes doreheqjen. Petriti tregon se e para ka ndodhur ne vitin 1959 dhe e dyta ne vitin 1966. Ne te dy moment ishte minister i Brendshem. Por cila ishte arsyeja e nje terheqje te tille? Petriti tregon se ato ne fakt nuk lidheshin me ndonje problem personal, apo perplasje me ndonje personazh nga kasta e asaj kohe. "Ishte thjeshte nje reflektim i babait lidhur me brezat". "Edhe sot,- tregon ai,- keto kerkesa jane te shkruara dhe ndodhen si dokumenta ne arkiva. Aty duket qarte qe Kadriu i ka motivuar keto doreheqje me lirimin e postit qe ai mbante me nje kuader me te ri ne moshe". Petriti shton me tej se e di mire qe Kadriu eshte shprehur se "eshte koha t'ua leme stafeten brezave te rinj". "Nje zevendesim mund ti bente mire te gjitheve", ka shkruar ai gati me te njetat fjale ne te dy kerkesat. Por, nuk ishte e thene qe idealizmi i Kadriut te realizohej. Kushedi pastaj si i eshte dukur kjo Enver Hoxhes. Ndoshta nje terheqje e Hazbiut do te thoshte qe efekti domino mund te kapte edhe vete Hoxhen. Keshtuqe, ato dy doreheqje jo vetem qe nuk u moren parasysh, por u mohuan te ishin bere edhe ne ate te famshin Plenium kur Hoxha e akuzoi Kdriun se ka dashur te merrte pushtetin.
"Vetem diktator jo"
"E nisem luften si patriot dhe e perfunduam si komuniste". Petritit edhe sot i rri ne mendje kjo fraze qe sipas tij babai e perseriste shpesh. "Nuk e vleresoja si atehere dhe tani, por e them me bindje se ideali i babit qe iu fut asaj lufte ishte me shume si atdhetar se sa si komunist. Me pas cdo gje morri rrjedhe tjeter. Per Petritin nuk i takon atij te vleresoje nese i ati beri apo nuk beri mire qe u be komunist dhe u lidh me Partine Komuniste dhe me vone me pushtetin e saj. "Ajo ka qene nje zgjedhje e babait tim dhe une kurrsesi nuk mund te marre atributet e njeriut qe te beje vleresuesin", thote ai. Per mua me shume kane rendesi faktet qe tregojne se babi im ka qene nje njeri i devotshem dhe i prirur per te bere dicka per vendin etij. "Te tjerat,- thekson ai", jane vetem ne duart e historianeve". Por nese e pyet Petritin nese babai i tij ishte apo jo diktator ai qesh dhe pergjigjen e jep duke vene ne pune retoriken: Nese babi im quhet diktator, atehere kush mbetet per te mos u cilesuar i tille?
I prirur per te ndihmuar
Petrit Hazbiu edhe sot e ka si ne fotografi ate dite dite dimri te vitit 1964. Teksa ecte drejt Lezhes me babane e tij ne nje xhips dora e ngritur e nje kalimtari u shoqerua me nje urdher, "ndalo": "Kam gruan shtatzane dhe i kane nisur dhimbjet. A ka mundesi te ma coni ne qytet"? Pa mbaruar mire fjalet e fshatarit qe nuk e dinte se po i drejtohej vete ministrit te Brendshem, Kadriu zbriti nga makina. Te njejten gje beri edhe Petriti e bashke me te edhe shoqeruesi. "Ktheje makinen dhe dergoje ne qytet", ishte urdheri i dyte. Djaloshi 12 vjecar por edhe shoqeruesi u habiten: Me cfare do te vazhdonte rrugen me tej nje nga njerezit me te fuqishem te Shqiperise se asaj kohe? Shume e thjeshte. Duke ngritur doren si kalimtar. Dhe nje nga makinat e rastit nuk nguroi te merrte kete kalimtar te rralle, shoferi i se ciles nuk e dinte se pasagjeri ishte i kaq i rendesishem. Vetem kur mberriti ne Lezhe drejtuesit e Deges se Puneve te Brendshme dhane alarmin per shefin qe u kishte ardhur me nje makine rastit. Perkujdesja shkoi deri atje saqe u hetua se cili ishte ai njeri qe e ktheu prapsh ministrin. Vetem ne pake ore nje sigurims grumbulloi te dhena dhe mesoi se Kadri Hazbiu i kishte dhene ndihme nje te deklasuari, armiku te partise dhe te internuar. Por keto fjale nuk pine shume uje kur nga goja e tij nisen te renditeshin ne syte e Kadriut cilesite armike. "Ai kishte nevoje per ndihme ishte njeri dhe nuk ka rendesi ishte apo jo armik", ia ktheu babai, tregon Petriti. Ky ishte Kadriu Hazbiu: "I rrepte, i thjeshte, autoritar, por kurre i ashper", thote i biri
Cilesite e nje ministri me 25 vjet ne detyre
Modest, entuziast, i zgjuar, ekspresiv, me karakter, psikolog, me nje dashuri te pakufishme per njerezit. Dhe si nje kapak qe mbulon enen, me nje memorie qe do ta kishte zili edhe kompjuteri. Petriti nis te rendise nje e nga nje te gjitha to cilesi qe ai mban mend per babain e vet. "Kur linda une babi ishte minister dhe une jam rritur si nje djale ministri. Por ama asnjehere nuk kam pare tek babai njeriun qe gezonte privilegje. Njeriun vetem te rrepte dhe te ashper qe e ben detyra. Ai ishte krejt tjeter ne shtepi. Shume i dashur i perkujdesur. Ndersa per memorien? Ajo ishte antastike. Petriri tregon nje rast kur ne ate Pleniumin e zi Enveri mes te tjerave i thote se kishte ikur njehere ne Gjermani pa i marre leje. Por Kadriu cohet ne kembe dhe i drejtohet Hekuran Isait, ne ate kohe Minister i Brendshem: shko ne arkiv, merr filan dosje me kete numer, hape ne faqen filan dhe ke 18 faqe te shkruar me boje te kuqe dhe aty keni te shkruar informacionin. Dhe ne fakt ashtu doli. Verifikimet nxoren se pikerisht kjo adrese arkivore ishte sakte dhe me e sakte se kjo, ishte dhe njoftimi per ate vizite. Por vetite e Kadriut nuk jane shprehur vetem ne detyren e tij. Petriti tregon se ai kishte miqesi me te gjithe llojet e njerezve, me artiste, sportise e aktore. Madje ne vitin 1950 ai eshte themeluesi i ekipit te Dinamos. Ndersa gjuetaret edhe sot e kesaj dite thone se qites si Kadriu nuk ka.
Familja dhe Kadri Hazbiu
Kur e pyet djalin e Kadri Hazbiut nese e ka genjyer ndonjehere babane, ai leshon menjere nje "cfare thua more". "Une jo vetem qe nuk guxoja ta genjeja, por nuk e di nese ndonje atje te puna mund te kete bere bere gje te tille", thote Petriti. Sipas tij, kjo nuk ishte per frike se sa per nje raport qe ia vendoste me njerezit. "Eshte e vertete,- thote ai-, babi asjehere nuk na ka perkeledhur ne femijeve, por ama shembulli i jeteses se tij e kultures e i bagazhit flisnin me shume se keshillat". "Fjala vjen,- thote Petriti. Sot femijeve mundohemi ti mesojme per gjithcka dhe mes tyre futet edhe si duhet te sillen kur dikush vjen ne shtepi. Ndersa ndyshe ndodhte me babane tim. Ai nuk thoshte fjala vjen se kur miku cohet per te ikur nga shtepia, ne femijet duhet ta percillnim deri tek dera. Por ama, po te cohej babai dhe ta percillte ate per ne ky veprim ishte nje "urdher". Ne fakt te jesh femije i nje ministri te Brendshem duhet te jesh i privuar nga shume gjera. Por Petriti tregon se asnjehere Kadriu nuk u transmetonte shqetesimet dhe problemet e tij. Vetem nje rregull kishte vene: ora 20.00 duhet te ishim ne shtepi. Si cdokush qe do te pelqente te kishte nje relike nga babi qe nuk jeton me edhe Petriti e ka nje te tille. "Kollaren e marteses ma dhuroi dhe ma lidhi babai. Qe nga ajo dite ajo nuk eshte zgjidhur ansjehere. Per kete arsye une edhe sot nuk di te lidh kollare", tregon ai. Por edhe dhomen e gjumit, nje cante dhe disa sende te tjera, jane objekte me te cilat duket sikur cmallet.
Perse e eleminuan?
Duhet roman per te shkruar te gjitha arsyet e medha perse u eleminua Kadri Hazbiu. Ne kete pike Petriti duket haptaz qe nuk ka fare deshire te flase. "Jane gjera qe nese i meson te renditura mire, cdokush i kupton", pergjigjet ai. Sipas Petritit, karakteri i Kadriut dhe tipi krejt ndryshe mes asaj kaste byroistesh perbente jo pak problem i cili rritej ne progresion. "Me kujtohet mire fraza e Hoxhes: ti Kadri po na ben karshillek. Cili ishte ky karshillek: fakti qe njerezit e donin? Fakti qe ai ishte i thjeshte? Qe nuk banonte ne bllok? Qe nuk merrte asnjehere pushime ndersa byroistet e tjere rrinin me muaj te tere ne plazh? Qe nuk merrte asnjehere dietat? Qe ndihmonte kedo qe i kerkonte ndihme? "Pra, ky tip tjeter per ate kohe ishte bere nje pengese" thote Petriti.
------
Hazbiu, 25 vjet minister i Brendshem
Vetem nje grup shume i vogel njerezisht duhet te kene qene ata qe parashikonin ne ate illim vjeshte te vitit 1982 se njeriut te fuqishem te asaj kohe po i rreshkiste toka nen kembe. Me nje background per ta pasur zili, me nje karriere te shkelyer dhe per me teper nje nga figurat me kryesore te shtetit per dekada me radhe, kurrkush nuk mund ta merrte me mend se nje dite e gjithe veprimtaia e tij do te therrmohej si nje pirg rere. Por vetem pas kaq vitesh, per here te pare ne shtyp publikohet nje curriculm i plote i ketij njeriu. Ne te njejten kohe Kadri Hazbiu eshte edhe rekordmbajtesi per jetegjatesine me te madhe ne detyren e ministrit te Brendshem. Me 25 vjet ne krye te dikasterit me te rendesishem, as qe mund te mendohet se dikush mund ta thyeje kete rekord. Por qe te vinte deri aty, Kadriut i eshte dashur shume mund, energji e deri tek sakfrica fizike. Kadri Hazbiu rridhte nga nje familje me shume tradita ne fushen intelektuale por edhe pasurore ne Vlore. I ati i tij, Cano Dautaj, kishte studiuar ne Stamboll dhe ishte nje nga kater udheheqesit e Luftes se Vlores. Nisja e Luftes Antifashiste e perfshiu edhe nxenesin e shkolles Tregtare ne qytetin bregdetar. Te dhenat dokumetare flasin se Hazbiu ka qene nje nga organizatoret e protestave te organizuar nga rinia ne kete qytet. Ne vitin 1942 ai pranohet ne radhet e Partise Komuniste duke nisur keshtu nje aktivitet qe me pas do te vihej ne funksion te shtetit te asaj kohe. Gjate luftes ai vuri ne dispozicion te gjithe pasurne e tij monetare dhe shpirterore. Banesa e tij ne fshatin Mavrove ishte nje strehe e partizaneve. Me tej Hazbiu lufoi me arme ne dore i inkuadruar ne Ceten Plake te Vlores, ne Brigaden e V-te duke luftuar deri ne Gjakove. Gjate luftes plagoset dy here ku me e rende ka qene ajo e betejes ne qytetin kosovar. Per gati 22 vjet Hazbiu ka jetuar me plumbin ne bark, nje rast krejt i rralle ky per mjekesine. Clirimi i Shqiperise per Kadri Hazbiun ishte edhe nje start i mire per karrieren e tij. Ishte vetem 23 vjec kur u emerua Shef i Sigurimit te Ushtrise edhe pse profesioni i deriatehershem ishte ekonomia. Por, studimet ne kete kohe ne Shkollen e Larte te Sigurimit ne Moske e profilizuan ne fushen e agjentures dhe te ceshtjeve te policise. Pas kthimit ne atdhe perpara e prisnin detyra shume me te rendesishme aq sa do ta kthehnin ate shume shpejt ne nje nga shtyllat me te forta te shtetit. E nis ne fillim si punonjes i thjeshte ne Ministrine e Brendshme, por cilesite e tij bien shpejt ne sy dhe emerohet zevendesminister detyre qe e mban deri ne vitin 1954. Me pas emerohet Minister i Brendshem, nje detyre qe do ta mbante per gati nje cerek shekulli. Ne vitin 1979 ai u emeroua Minister i Mbrojtjes. Pikerisht ky post duket se ishte tersi i tij. Ne vitin 1981 u vra Mehmet Shehu dhe qe nga ai moment furtuna dhe rrebeshi i sulmeve te Hoxhes do te sillej rreth e qark tij. U perjashtua me shume buje nga Partia ne Pleniumin e Komitetit Qendroi ne vitit 1982, i akuzuar si armik i popullit dhe i partise. Me akuzen e permbysjes me dhune te pushtetit popullor dhe si autor i nje tentatvie per te eleminuar Enver Hoxhen, Hazbiu denohet me vdekje dhe ekzekutohet ne 10 shtator te vtit 1983. Per gati 12 vjet eshtrat e tij nuk diheshin se ku ishin. Vetem pas nderrimit te sistemeve djali i tij Petriti nisi kalvarin e kerkimeve dhe pas pese vjet pune invesigative arrin te zbuloje ne 4 nentor te viti 1995 ne afersi te Selites eshtrat e e babait ne nje varr me ato te zevendes ministrit te Brendshem Fecorr Shehu.
Curiculumi i Kadri Hazbiut
Emri: Kadri
Mbiemri: Hazbiu
Atesia: Hazbi
Amesia: Xhevo
Ditelindja: 15 korrik 1922
Vendlindja: Mavrove, Vlore
Arsimi: Shkolla Tregtare ne Vlore, Shkolla e Larte e Sigurimit ne Moske, BRSS.
Gjendja familjare: I martuar me Hedijen me te cilin kishte pese femije
Femijet: Elena, Bashkime, Mimoza, Petrit, Agron
Gjuhet e huaja: Italisht, rusisht
Aktivitetei ne lufte: komisar i Cetes Plake, ne formacionet e Brigades V-te sulmuese, plagoset dy here
Karriera: 1945, shef i sigurimit te Ushtrise me graden kolonel.
1950-1954, zevendesminister i pare i Ministrise se Brendshme. 1954-1979, minister i Brendshem, 1979-1982 minister i Mbrojtjes, deputet ne te gjithe legjislaturat e atij sistemi.
Aktiviteti partiak: Komunist ne vitin 1942, anetar i Komitetit Qendror 1950, Kandidat i Byrose Politike 1960, anetar i Byrose politike 1971-1982.
Gradat dhe dekoratat: kolonel, Gjeneral Leitnant ne radhet e Forcave te Ministrise se Brendshme, dekoruar 13 here nga Presidiumi i Kuvendit Popullor.
Eleminimi: 10 tetor 1982 shkarkohet nga Minister i Mbrojtjes, 13 tetor 1982 perjashtua nga partia ne Pleniumin e Komitetit Qendror. 15 tetor 1982 arrestohet, 10 shtator 1983 ekzekutohet.
Raprezaljet ndaj familjes: 15 tetor 1982, e gjithe familja internohen ne Kurbnesh, 1989 vritet djali Agroni, ish-futbollisti i Dinamos, vdes ne burg vellai i Kadriut, Hasani, i denuar per agjitacion propagande, 1991, vdes pas nje internimi te veshtire gruaja Hedija, 4 nentor 1995, gjenden eshtrat ne afersi te Selites
-----------------------
als_Latn als_Latn dyu_Latn als_Latn swe_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn scn_Latn als_Latn ast_Latn pap_Latn ewe_Latn als_Latn ita_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk