als_Latn uzn_Latn bos_Latn
Kristo Kondaki: Si u persekutua familja ime pr shkak t Bahri Omarit
NGA FATMIRA NIKOLLI
Kristo Kondaki: Si u persekutua familja ime pr shkak t Bahri OmaritTIRANE-Kristo Kondaki sht vetm 24 vje. E la Shqiprin kur qe vese nj voglush, por dy dekada m von, kthehet pr t drejtuar nj orkestr. Shqiptari i emigruar n Amerik me familjen, i apasionuar pas Gustav Mahlerit, ka marr leje nga vet mbesa e kompozitorit pr t ripunuar Simfonin Nr. 1, Titan, q do t vendoset n skenn e TKOB.
Kjo vepr e artistit hebre, pos interesit q vjen n versionin e par t saj, gjen paralelizm edhe me historin e familjes s Kristos. Nna e dirigjentit t ri, Jolanda, vjen nga familja Omari dhe vet Kristo sht nip i Bahri Omarit. Familja e tij, ka nj histori t dhimbshme persekutimesh gjat periudhs s diktaturs. Te kjo muzik ai mbivendos gzimin dhe dhimbjen, dashurin dhe vdekjen, pr Kondakiun, pasqyrim i historis s familjes s tij dhe njhersh motivim pr tiu prkushtuar kaq shum. Nna ishte e internuar, gjyshi ka qen n Spa. Vllai i gjyshit sht pushkatuar n moshn 29-vjeare, 45 vjet m par, duke ln pas nj libr me kompozime, t cilat i kam orkestruar un kur mbarova shkolln, - tregon ai.
Koncerti i tij sht sonte dhe nesr n mbrmje (10-11 shtator), ora 20.00. Nn dirigjimin e maestros Kristo Kondaki, koncerti, q sht i pari i sezonit vjesht-dimr 2014, interpretohet nga Orkestra Simfonike e TKOB. Pjesa, sht shkruar dhe rishkruar disa her n vitet 1888-1906, madje Mahler donte t bnte ndryshime edhe n ditt e fundit t jets. N intervistn e mposhtme, dirigjenti vjen n nj rrfim pr familjen dhe veten me nj shqipe t qart e t thjesht, nse kemi parasysh se ai e ka msuar shqipen jasht Shqipris.
Pse iku familja jote nga Shqipria?
Familja ime ishte e persekutuar gjat komunizmit, pasi nna ime, ishte e familjes Omari. Me ardhjen e pluralizmit, ne ikm si t prndjekur politik n SHBA, ku e morm lejen e qndrimit shum shpejt, vetm pr 1 muaj.
E mbani mend Shqiprin e fmijris?
E mbaj mend pak, ashtu si edhe Greqin, ku qndruam ca koh para se t iknim n SHBA. Mbaj mend vendet, errat, shijet.
far shkolle keni ndjekur?
Nna ime sht e fiksuar pas shkolls. M ka futur n nj shkoll katolike dhe jezuite ku kam marr nj edukim t rrept, por jo stresues, as shtrngues. Na jepnin msim priftrinjt dhe na kan dhn bazat e duhura q t ecim para. Aktualisht, po vazhdoj masterin n New England Conservatory n Boston, pr dirigjim, ndrsa m hert kam studiuar kompozicion me nj emr t njohur n Amerik.
Pse zgjodht Mahlerin pr t ardhur n Shqipri?
Kt projekt e kam br n Boston kur isha 19 vje. sht simfonia e tij e ripunuar nga un dhe sht nj projekt shum i madh, pasi pr realizimin e tij sht prfshir e gjith shkolla, sidomos shpirtrisht.
Sa koh t sht dashur pr ta ripunuar?
Kisha nj dorshkrim origjinal t Mahlerit. M shum se nj muaj na u desh pr t marr lejen pr ndrhyrje nga mbesa e Mahlerit, q jeton n New York.
Si e ke njohur mbesn e Mahlerit?
Npr rrethet muzikore. Presidenti i shkolls i drgoi nj letr dhe ajo u prgjigj pozitivisht. Morm nderimin e saj pr projektin ton dhe nism punn. Ky version kishte humbur pr 120 vjet. Mahler ia kishte dhn dhurat kunatit t tij. Ky i fundit shkoi n Kanada n University of Western Ontario dhe la aty do dokument t tij. M 1989, dorshkrimi u gjet brenda dokumenteve t kunatit t Mahlerit. Po ta shohsh, dorshkrimi ka shum shnime, pasi at Mahleri e prdori edhe si bllok shnimesh. Ai bri 8 versione t ksaj simfonie, e ne po punojm me t parin dhe me origjinalin.
Ai asnjher se ka quajtur t prfunduar?
Jo, asnjher. M 1911-n ka ln nj letr n krevatin e vdekjes, ku krkonte t publikonte nj tjetr version t simfonis.
Ai ishte perfekt, por nuk ishte i knaqur me veten. Nj nga arsyet q un e punoj kt pjes, ishte sepse e shkroi kur ishte 29 vje, ndrsa versionin final e shkroi kur ishte 45 vje. Nga mosha 29-vjeare deri n at 45-vjeare, n jetn e tij kishte shum ndryshime, kishte humbur fmijt, kishte humbur punn, gruaja e tradhtonte, pra, ishte nj njeri krejt tjetr, sepse n nj far kohe u prndoq edhe sepse ishte hebre.
Si po ndihesh n Teatrin Kombtar t Opers dhe Baletit?
Mir. sht hera e par q vihet Mahler aty. Jan marr muzikant edhe nga jasht teatrit dhe kemi nj orkestr t madhe me m shum se 60 instrumentist.
Pse mendoni ju se kjo pjes ka lidhje me historin e familjes suaj?
Un jam i vetmi n bot q e kam ripunuar kt pjes. Para 1989-s nuk e njihte asnjeri kt. Muzika e Mahlerit lidhet me do familje q ka vuajtur nn komunizm.
far ju ka thn nna pr persekutimin dhe pse lidhet me ju Mahleri?
Familjen e nns sime e kam takuar pr her t par, kur m vdiq gjyshi m 2011. Vetm ather u bashkuam t gjith pr her t par. Nna ime ka qen e internuar, gjyshin e kan uar 8 vite n Spa pr asnj arsye t vrtet. Shoku i tij i qelis ishte futur n burg n Spa pr prkthimin e Dostojevskit, sht fatkeqsi e pafundme. Kjo muzik e Mahlerit, mbledh gzimin e trishtimin; nga asti n ast, ritmet ndryshojn, mbivendosen, ndaj ka lidhje, sepse edhe jeta e familjes sime ka pasur shum ulje-ngritje.
Nna juaj, u la t studionte?
Nuk u la t studionte. Luan Omari e ndihmoi q t merrte shkolln e mesme, dhe mori Kartografin. Vllai i gjyshit, Gramoz Omari, n moshn 29-vjeare u pushkatua. Edhe gjyshi, edhe ai ishin muzikant. Ai u pushkatua natn e Vitit t Ri, q ata t mos e harronin kurr dhe t mos e gzonin kurr festn.
Ju ka folur nna pr kohn e komunizmit?
Jam rritur me historin e familjes s saj. M shum se nna ime, Jolanda Omari, m ka folur gjyshi im, babai i nns, Beqir Eqerem Omari. Ndrsa xhaxhai i nns, Gramoz Omari, shkruante shum muzik. Ai ka ln pas nj libr me 300 faqe me kompozime muzike shqiptare. Pasi mbarova shkolln, i kam ripunuar pr orkestr pjest e tij.
Si t duket rikthimi n Shqipri?
Tani, shum vshtir, tani q gjyshi nuk sht. Hern tjetr kur vija ktu, komunikoja gjithnj me t. Kur isha i vogl e takoja prdit, sepse banonim afr n Amerik dhe m tregonte gjithka, pr veten, familjen, Shqiprin. U rrita m shpejt fal tij.
I ke takuar kushrinjt?
Pak nga t babait. Nga ana e nns, i njoh m shum. Luan Omarin e kam takuar para disa vitesh, kur erdha me nnn. E takuam n rrug, krejt rastsisht. Nns iu mbushn syt me lot.
Keni projekte t tjera me Shqiprin?
Nuk kam gj t planifikuar, por atmosfera sht e knaqshme.
(d.b/GazetaShqiptare/BalkanWeb)
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn scn_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn