als_Latn dik_Latn sag_Latn
Adam Smith njihet si babai i ekonomisë. Pjesa më e madhe e njerëzve e mendojnë atë si arkitektin e mendimit ekonomik të tregut të lirë. Megjithatë, Smith keqinterpretohet shpeshherë. Ky postim do të japë disa shembuj sesi një pjesë e madhe e njerëzve keqinterpretojnë idetë e Smith-it dhe të tregojë se çfarë ka dashur të thotë realisht.
Smith ka korrur të mbjellat e vet problemeve që krijoi. Ai kishte një tendencë të fragmentarizonte problemet në pjesë të vogla dhe të linte idetë e tij të mos kishin vend për argument apo kundërshti të tjera. Një nga citatet e tij më të famshme është:
“Nuk është mirësjellja e kasapit, e birrarisë, e bukëpjekësit ajo që na sjell ne darkën, por ndjekja e interesit të secilit prej tyre që kanë për qëllim fitimin”.
Rama fton PD-në në dialog dhe quan LSI-në "opozita tjetër"
Teksa risolli edhe njëherë në vëmendje marrëveshjen e 18 majit mes tij dhe ...Lexo më shumë
Gazetarët dhe ekonomistët e përdorin rëndom këtë citat. Pjesa më e madhe e njerëzve besojnë se Smith në këtë rast advokon për një egoizëm të pastër. Në fakt, sipas Athol Fitzgibbons, një historian të ekonomisë lexuesi e kupton këtë kuotë vetëm brenda kontekstit të pasazhit të dhënë. Por, me nja analizë më të thellën ne shohim se Smith ka për qëllim të jap një mesazh edhe më të madh sesa thjesht të advokojë për një egoizëm të pastër.
Në veprën e tij “Teoria e Sentimenteve Morale”, libri i tij i dytë më i famshëm Smith diskuton pozicionin e filozofëve në shoqëri. Ai argumenton se do të ishte kontradiktore dhe e padrejtë që të shprehemi se filozofët veprojnë vetëm në emër të interesit të tyre personal. Përkundrazi filozofët janë të nevojshëm, sepse kultivojnë një sens të detyrës publike në mënyrë që të jenë të dobishëm në zgjidhjen e problemeve më trysnuese të botës. Por, kasapët dhe bukëpjekësit nuk i kanë këto aspirata të rafinuara, ndryshe nga filozofët ata e bëjnë punën e tyre mirë duke u sjellë në mënyrë egoiste. Kështu që sipas Fitzgibbons, kur Smith përmend “interesin e tyre personal”, ai argumenton se “jo të gjitha zanatet ndiqen me të njëjtin motivim”. Smith, padyshim nuk donte të sugjeronte se interesi personal është nxitësi dhe motori shtytës i sjelljeve njerëzore.
Ka edhe evidenca të tjera që vërtetojnë se Smith kishte një këndvështrim më kompleks të veprimit njerëzor, sesa pjesa më e madhe e njerëzve e besojnë. Ky citat përmendet në faqen e parë të librit “Teoria e Sentimenteve Morale”:
“Marrim gjoba, deputetët s’kanë ku të parkojnë”, ja si i përgjigjet Rama shqetësimit të Paulin Sterkajt
Në mbledhjen e grupit parlamentar të Partisë Socialiste nuk janë diskutuar vetëm çështje të ...Lexo më shumë
“Sado egoist të jetë një njeri ka disa parime të evidentuara në natyrën e tij, të cilat ai i ka për interesin e të tjerëve dhe si shpërblim për këto parime merr gëzimin e njerëzve të tjerë edhe pse nuk ka fitim tjetër, përveç të parit të këtij gëzimi”.
Smith bën që të ngihen pretendime të ngjashme edhe kur përmend “dorën e padukshme”. Kjo metaforë përdoret në ditët e sotme për të përshkruar idenë e individëve egoistë të cilët operojnë në mënyrë të pavarur do të arrijnë të krijojnë rezultatin optimal për shoqërinë. Por, ky është një keqinterpretim i idesë së Smith. Fraza “dora e padukshme” përdoret vetëm tre herë në veprat e Smith. Dhe sipas Emma Rothschild një eksperte e mendimit ekonomik të shekullit të XVIII, thotë se këtë term e ka përdorur në mënyrë ironike në të treja herët.
Idetë e Smith për ndarjne e punës ishin revolucionare thotë Tony Aspromourgos i Universitetit të Sydney-it. Smith hap veprën e tij “Pasuria e Kombeve”, librin më të famshëm të tij me një rast të një fabrike karficash:
“Njerëzit prodhojnë në ditë rreth 48.000 karfica… Por, nëse ata do të vepronin në mënyrë të pavarur dhe të vetëm…. ata ndoshta do të bënin 20 ose edhe asnjë karficë në ditë”.
Ai shprehej se “ndarja dhe kombinimi i duhur i operacioneve të ndryshme” ishte një rrugë e sigurt drejt suksesit.
Por, Smith nuk kishte obsesione mbi eficencën ekonomike. Në fakt ai dha mësimin se ndarja e punës mund të ketë efekte negative, qoftë për individin, qoftë për shoqërinë. Në një moment të mëvonshëm të “Pasuria e Kombeve”, Smith supozon se si rezultati i punëve të ndara sipas specializimit, punëtori nuk ka mundësi të ushtrojë kuptimin e tij mënyrën e tij të ushtrimit të profesionit. Duke mësuar verbërisht kryerjen e një zanati njeriu “bëhet aq budalla dhe injorant sa mund të jetë një qenie humane”. Për të luftuar këto risqe, sipas Emma Rothschild dhe Amartya Sen, Smith adovokonte një sistem të përhapur të edukimit shtetëror. Smith mendonte se ishte e mundur “që pothuajse e gjithë masa e njerëzve” të mund të edukohen, madje edhe me parimet “sublime” të shkencës.
Smith gjithashtu kishte shqetësime në lidhje me efektet që specializimi ekonomik do u sillte marrëdhënieve njerëzore. Ai donte që shteti të krijonte instanca publike ku njerëzit e rangjeve dhe fateve të ndryshëm të bashkoheshin dhe të trajtoheshin po njësoj. Për më tepër Smith mendonte se çdo shoqëri e civilizuar duhet të ketë filozofë po ashtu si edhe kasapë dhe bukëpjekës, pasi të gjithë këta kontribuonin në shoqëri në mënyrën e tyre të ndryshme edhe pse disa nuk ishin produktivë nga pikëpamja ekonomike. Njerëzit i referohen Smith-it si “ndarësin social të punës”.
Asnjë nga këto argumenta nuk bëhet që të tregojë se Smith ishte kundër tregur ose marksist, sic sugjerojnë disa njerëz. Por, idetë e tij nuk janë të krijuara për t’u kuotuar të izoluara nga konteksti i tyre, çka përgjithësit na shpie drejt një keqinterpretimi të madh të asaj që Smith ka dashur të thotë. Përshtatur nga “The Economist”/ tiranapost.al- Kristofor Hasko & Erjon Uka
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn