als_Latn dik_Latn sag_Latn
Nga Shpëtim Nazarko/
Shiko, se harron një gjë të vogël- po i thoshte një plak i mëhallës tim eti. Pavarësisht se çfarë thua zotrote, shëndetësia ishte falas. Një dhuratë e partisë, që nuk duhet ta mohosh. Nuk më thua dot se paguaje lekë dikur kur sëmureshe dhe në çdo fshat kishe një infermiere apo një qendër të vogël shëndetësore.
Po e dëgjoja grindjen midis dy pleqve që vinin prej kampeve të kundërta. Im atë, nga fusha e armikut të klasës dhe tjetri, besnik i idealeve të djeshme.
Mirë, mirë,- u përgjigj im atë me gojën plot, e kuptoj dhe e kam provuar që shëndetësia falas ishte, por nuk kuptoj një gjë të thjeshtë. Nga i gjente partia lekët për të na bërë këtë dhuratë…
Nuk ndërhyra në sherrin e pleqve, pasi nuk është e vështirë t’i përgjigjesh pyetjes. Pavarësisht se nuk thuhej gjëkundi, kuptohet lehtë se sekreti i thjeshtë ishte në sigurimin e detyrueshëm që sistemi i impononte popullatës. Natyrisht, si të gjitha taksat e tjera, ajo nuk shënohej gjëkundi në pagesë, apo thënë me gjuhën e vjetër, në borderonë që paguhej personi.
Sekreti i thjeshtë i sistemit shëndetësor të Enver Hoxhës ishte pra një siguracion i detyrueshëm, i cili, për shkak të asaj lloj qeverisjeje, merrej deri në një. Ai që e ka jetuar atë periudhë, e kujton se shëndetësia e atëhershme, apo në përgjithësi sistemi shëndetësor, ishte më i mirë se i sotmi dhe mund të justifikohet me të drejtë, se po të mos ishte kështu, nuk do të kishim një katërfishim të popullsisë dhe zgjatje të jetës mesatare të saj.
Një gjeneratë e shkëlqyer mjekësh të vjetër, emrat e të cilëve mbajnë edhe sot ambiente të ndryshme spitalore, që kishin studiuar më parë jashtë dhe kishin eksperiencë kolosale në sëmundjet e tipit epidemike, kishin lënë gjurmë në shëndetësi. Poliklinikat, me gjithë të metat, prapë kishin një epërsi të madhe në parandalimin e sëmundjeve etj., etj.
Nëse do të shihje më me kujdes, dukej se lloji i ilaçeve të përdorura ishte i nivelit të mirë. Për shkak të marrëdhënieve të kleringut me të cilat operonte ish-kampi socialist, Shqipëria merrte ilaçe normale prej Lindjes komuniste. Në realitet, edhe sot, shumë prej këtyre vendeve kanë ilaçe të mira dhe janë degë të industrisë farmaceutike gjermane.
Nuk ishte megjithatë e vështirë të konstatoje se aparaturat ishin shumë të vjetra dhe nuk ishte çudi që ende pak vite pas 90-s në Shqipëri të gjeje aparatura shëndetësore të kohës së Vladimir Iliç Leninit, apo Stalinit. Për aparatura moderne, natyrisht, nuk mund të bëhej fjalë, sepse edhe vetë vendet lindore të kampit duhej t’i blinin jashtë vendit, te kapitalisti. Kjo sepse këtu nuk pinte më ujë “sistemi i kleringut”, pra duhej paguar me para të thata në dorë.
Rënia e sistemit të kleringut, natyrisht, shpuri drejtpërdrejt edhe në një shpartallim të sistemit politik në Shqipëri. Dhe, po ashtu, edhe në një përkeqësim të të gjithë sistemit shëndetësor. Por si u zgjidh problemi këto njëzet e pesë vjet pas pluralizmit?
Logjika normale do të ishte që sistemi i ri të mbante epërsinë apo stabilitetin, duke mos u dorëzuar të paktën në një pikë, në sigurimin e detyruar shëndetësor që paguhej pavarësisht se çfarë thuhej në propagandë edhe në sistemin e Hoxhës. Por a mund të mbahej dot? Kjo ishte çështja!
Mbyllja thuajse tërësore e fabrikave dhe e kooperativave, vrapimi i një pjese të madhe të popullsisë drejt Tiranës apo emigracionit, e bënte të pamundur këtë lloj politike.
Por çdo treg duhet mbushur apo zëvëndësuar dhe kjo, natyrisht, do të ndodhte edhe këtu.
Një luzmë e madhe tregtarësh ambulantë filluan, krahas ndihmave, të binin pajisje disi më të reja dhe ilaçe gjithnjë e më të dobëta. U krijua një treg që dukej se siguronte miliona dhe besoj se siguroi për vite të tëra, por miliona për persona të caktuar, praktikisht edhe monopole të tyre mbi këtë treg…
Ndërkaq, në skenë çatisën edhe spitalet private vendëse dhe të huaja. Në vitet e para, por edhe tani, mund të shihje dhe të shohësh edhe mjekë shqiptarë që punojnë edhe në shtet, edhe te privati, duke e thelluar akoma më shumë krizën. Në pamje të parë, kjo duket sa normale, aq edhe evidente, apo e detyruar.
Po suksesi apo ky lloj zhvillimi ishte i përkohshëm dhe nuk donte shumë llogari për të kuptuar se ishte i falimentuar në bazë. Edhe për të huajt që operonin këtu mungonte sistemi i detyruar shëndetësor dhe pagesat e para, që ishin të mira për mjekët vendës, filluan të reduktoheshin. Të huajt, po ashtu, do të falimentonin në një masë të madhe me spitalet e tyre.
Mjekët shqiptarë flluan t’i drejtoheshin gradualisht prapë spitaleve të tyre, duke kuptuar se ishte më mirë të punonin në “bahçenë e tyre” ku ishin vetë zot e vetë shkop.
Shteti vazhdoi të bënte politikën e shëndetësisë falas dhe, natyrisht, ende kishte epërsi ndaj të huajve. Kjo jo vetëm për shkak të ambienteve falas që dispononte, por edhe për shkak të rrogave të ulëta për personelin. Por, natyrisht, edhe kjo lloj politike nuk mund të vazhdonte gjatë. Ambientet vjetëroheshin dhe më shumë dhe paga e ulët do të kompensohej në mënyrë të heshtur, apo të hapur…
E gjitha kjo çon, natyrisht, në një korrupsion galopant dhe në degradimin e plotë të sistemit shëndetësor me kalimin e viteve.
Berisha, që vinte nga sektori i shëndetësisë, i dobët në kalkulime apo në kuptimin e ekonomisë, natyrisht që vetëm e përkeqësoi sistemin. Nano, që vinte nga sektori i ekonomisë dhe mund ta kuptonte thelbin e problemit, as e vuri praktikisht ujin në zjarr për vogëlima të tilla…
Kjo ishte situata deri në vitin 2013, kur PS papritur filloi të propagandojë edhe një herë sistemin falas të shëndetësisë. A mund të kishte dhe të ketë sukses kjo lloj politike?
Natyrisht, për çdo logjikë normale sistemi do të hynte përsëri në kolaps për një arsye të thjeshtë. Nuk mund të ketë jetëgjatësi asnjë lloj sistemi shëndetësor i cili nuk ka në bazë siguracionin e detyruar shëndetësor.
Shumë shpejt, thuajse dy vjet pas hyrjes në fuqi të kësaj politike të re, u kalua në një fazë që e quajmë dhënie me koncension te privati të një sërë shërbimesh. Është një kombinacion më i mirë në pamje se ai i njëzet e pesë vjetëve, sepse kombinon fuqitë e të dyja palëve, të privatit dhe të shtetit, por deri kur mund të vazhdojë një politikë e tillë?
Shumë shpejt do të shihet se privati do të vihet në vështirësi të njëjta me shtetin, ashtu siç u vunë spitalet e huaja pas një periudhë pune disavjeçare.
Deri ku do të mbajë kurrizi i privatit?
Në përfytyrimin tim naiv, megjithëse nuk jam kundër një politike të tillë, suksesi nuk mund të ketë jetëgjatësi.
Sistemi naiv që mund të propozohet këtu më poshtë, mund të ketë të shumë të meta, por bazohet në logjikën e thjeshtë të një siguracioni të detyruar, por ndoshta më të qartë në shifra se ajo që deri tanimë është në skenë.
Le ta zëmë në një moment se Shqipëria do të operonte me një skemë të tillë. Do të ndërtonte dy spitale të mëdha të rendit 100 milionë euro, në Tiranë, dhe 6 spitale rajonale të rendit 50 milionë euro, për secilin, në qendrat e qyteteve më të mëdha. Do të duheshin pra rreth 500 milionë euro. Kjo për të pasur spitale që ngriheshin deri në detajin më të fundit. Nëse do t’i drejtoheshim firmave të mëdha, ta zëmë Siemensit gjerman dhe t’i luteshim t’i ndërtonin ato, mund të jenë dakord, po ku t’i gjejmë këto para?
Nëse bankave do t’u kërkohej kjo shumë për 20 vjet, do të duhej të paguanim mbrapsht ndoshta 1 miliardë euro. Por të ndara në 20 vjet, ndoshta çdo qytetari që do të ishte brenda kësaj karte do t’i duhej të paguante 1 euro në muaj. Dhe kjo duke pasur tanimë spitalet më të mira nga pikëpamja e ndërtimit. Ndoshta e kombinuar me kasat gjermane të siguracioneve, këto para mund të gjendeshin edhe pa ndihmën e bankave.
Në një manovër të ngjashme, një histori e tillë mund të bëhej edhe për ilaçet apo për pagat. Thënë shkurt, ndoshta me një kartë shëndeti me 5 euro për person në muaj mund të siguronim një rregullim të plotë të të gjithë sistemit. Kjo kartë shërben për të paguar atë sasi parash që duhet marrë fillimisht për spitalin, ilaçet dhe mjekët.
Realizimi i një ideje të tIllë mund të jetë i mundur, por është e qartë se ajo nuk lejon më histori me tendera për të siguruar, siç është bërë deri tani, apo për t’ia dhënë mjekësinë partiçkave të vogla që hyjnë e dalin në skenën politike. Pra skema e re duhet të çojë në shpartallimin e plotë të monopoleve mbi ilaçet etj., etj.
Natyrisht, skema e propozuar më lart mund të ketë defektet e saja, por një gjë është e sigurt: Skema e re e propozuar nga Rama, shumë më e mirë se ajo e Berishës, ka nevojë për korrigjime konceptuale, por të rëndësishme.
Një sasi e madhe aparaturash moderne të marra jashtë nuk mund të funksionojë për shumë kohë pa servisin dhe pa lëndët e para. Dhe këto duan para më të madhe sesa mendohet.
Një organizim i një lloji tjetër është domosdoshmëri. Kjo duket ende me sy të parë nëse i afrohesh, ta zëmë, Urgjencës së Tiranës. Të duket sikur je në një situatë lufte. Me qindra qytetarë rrinë shtrirë diku dhe në korridor. Vijnë edhe nga rrethet. Dhe kjo është normale e nuk mund të jetë produkt vetëm i mungesës së mjekëve, por edhe aparaturave që megjithëse mund të jenë edhe në rrethe të tjera, duhen ushqyer me lëndë të para. Një organizim po rrënjësor ndoshta duhet të shikohet në shpërndarjen e qëndrave të urgjencave. Nëse Tirana, nga vijnë prej gjithë Shqipërisë, do të kishte katër të tilla, gjithçka do të ishte më e thjeshtë.
Natyrisht, të gjitha këto janë mendime naive, që kërkojnë mendje të holla për të hyrë në thellësi të gjësë. Por një gjë është për mua e sigurt: Nëse Hoxha e mbante sekretin e shëndetësisë te siguacioni dhe Berisha e Nano e shkatërruan plotësisht këtë sektor, Rama duhet të mendojë formula më të thella e më jetëgjata se paraardhësit.(Konica.al)
Të ngjashme
-
Merkel: Proteksionizmi nuk është përgjigje për problemet në botë
Në adresimin e saj në Forumin.
-
Zaev-Tsipras: Duam zgjidhje për çështjen e emrit, një emër të pranueshëm për të dyja palët
Në konferencën e përbashkët për shtyp.
-
Cameron: Brexit, jo aq keq sa pritej
David Cameron, ish-kryeministri britanik, iniciatori i.
-
Haradinaj: LDK për dy vite e mbajti në sirtar demarkacionin, tani që e ka në Parlament prapë po e vonon
Kryeministri i vendit, Ramush Haradinaj, pas.
kac_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn