als_Latn uzn_Latn slv_Latn
Supersticiozt mendojn se nse e thyen, shtat vjet do t shkojn ters dhe nuk sht pr tu uditur shum: pasqyra na ndihmon q t njohim identitetin ton. Pr shekuj me radh sht besuar se pasqyra "mund t t zr rob shpirtin" (dhe pr kt dikur mbuloheshin pas vdekjes s nj familjari). Por pasqyrat nuk jan vetm objekte t cilat kan nj prdorim t prbashkt: shrbejn pr t mbledhur dhe pr t transmetuar dritn e yjeve, si dhe pr t par vende t cilat jan t padukshme pr syrin (mendoni pr periskopin), pr t prodhuar dritn lazer dhe pr t gdhendur holograme.
"E mallkuar" nga Papa
Pasqyra sht zbuluar q n antikitet (n Turqi jan gjendur disa xhama dhe metale t oksiduara, t cilat datojn rreth 6 mij vjet) dhe pr shekuj t tr kan qen objekt i rrall dhe shum i muar. Jo rastsisht u jan atribuuar fuqi magjike: dokumentacioni i shum proceseve t shtrigave t viteve 300 tregon se pasqyra ishte prova m e mir pr t pranuar fajsin. N nj letr t Papa Giovannit XXII n vitin 1326 shkruhej: "dokush q e prdor pasqyrn pr rite t veanta, n nj far mnyre thrret djajt". Besohej se pas siprfaqes s ktyre objekteve mund t burgosen shpirtrat e kqij. N fakt, pasqyrat deri n antikitet kan qen mjetet q i vinin n ndihm magjistarve dhe parashikuesve t fatit, t cilt i prdornin pr t parashikuar t ardhmen, ose gjat nj riti t caktuar.
E muar si toka
Pasqyrat e egjiptianve, mikenve, grekve, etruskve dhe m von e romakve, ishin prej metali dhe bronzi (pak i oksiduar) dhe kur nuk prdoreshin, mbuloheshin pr tu mbrojtur nga lagshtira. Pasqyrat prej xhami u shfaqn n shekullin e tret: ishin shum t vogla dhe prdoreshin zakonisht pr hajmali. Edhe Gutenbergu (krijuesi i shtypit, i cili vdiq n 1468), krijoi disa pasqyra t cilat ua shiste pelegrinve t Aix La Chapelle n Franc, sepse pasqyrat vendoseshin n kupoln e kishs pr t par gjith turmn e njerzve. Bumi i pasqyrave filloi n 500, por kto objekte vazhduan t mbeteshin t rralla dhe t muara pr dhjetvjear t tr. Derisa n fund t 600 nj kontesh fisnike franceze shkruante: "Kisha nj terren q nuk ishte produktiv, e shita dhe n kmbim mora nj pasqyr. A nuk sht fantastike?". Pr m tepr, nj pasqyr veneciane kishte trefishin e vlers s nj pikture t famshme t Rafaelos.
Po n qoft se nuk do t ekzistonte pasqyra?
"Pr njeriun e sotm, i cili sht msuar q ta shoh imazhin e tij n kamera, fotografi dhe televizion, sht shum e vshtir q t mendoj si mund t bhej m par pa t", thekson Sabine Melchior Bonnet, autore e librit "Historia e pasqyrs". Duke e par veten n pasqyr, secili prej nesh shikon dhe njihet me personalitetin dhe identitetin e saj/tij. "Pasqyra n fund t fundit sht terapeuti yn i par, n sensin se na tregon dika nga vetja jon, t ciln ne nuk mund ta shikojm, si fytyrn dhe shprehjet e tjera emocionale. Prve ksaj, ajo na jep iden e pafundsis. Mjafton q t vendosesh para dy pasqyrave t vendosura, duke krijuar nj knd pr t par se imazhi yn prsritet vazhdimisht. Ajo shrben edhe si mjeti m i mir i komunikimit: "Shpesh her duke br nj bashkbisedim me pasqyrn bhemi m binds pr vetveten", thot Antonio Giusti, psikolog dhe terapeut n Milano. Shkrimtari Milan Kundera ka provuar t imagjinoj se far do t ndodhte nse nuk do t ekzistonin pasqyrat. "Ndoshta njerzit do t harronin se kush ishin".
N realitet edhe kafsht e kan par imazhin e tyre n nj far mnyre, jo me pasqyr, por me ann e reflektimit t ujit. Mjaft t mendoni pr ujin e qet pr t par imazhin q krijohet. Kt e kan br dhe e bjn shpeshher kafsht pr tu njohur. "Shqetsimet e perceptimit t vetvetes kan ekzistuar gjithmon, por jan shprndar sidomos n dhjetvjearin e fundit pr shkak t vmendjes s madhe q i kushtohet vetes n koht e sotme. Vajzave anoreksike pr shembull, iu duket vetja e shndosh edhe kur peshojn vetm 40 kg. N kt rast mund t prdoret pasqyra si terapi, duke vizatuar konturet e trupit t vajzs dhe m pas t zhvendoset", nnvizon Giusti.
Pasqyra sht prdorur edhe pr t kuruar disa shqetsime seksuale: ata q kan probleme me arritjen e orgazms, ose edhe ata q jan shum t turpshm, mjafton q gjat aktit seksual ose gjat masturbimit t shikojn imazhin e tyre n pasqyr.
Nga ana tjetr, t perceptosh imazhin personal n pasqyr nuk sht aq "e thjesht" sa duket. Fmija i vogl e kupton se ai q duket n ann tjetr t pasqyrs nuk sht tjetr njeri prvese atij vet. Fillimisht "luan" me figurn q reflektohet (e puth, krkon q ta prek), pas rreth 18 muajsh eviton q ta shoh veten n pasqyr, sepse e kupton se refleksi q i shfaqet nuk sht gj tjetr vese ai vet dhe kjo gj e frikson. Vetm pas moshs 2-vjeare ai e njeh veten dhe nse shfaqet papritur nj njeri pas tij, pjesa m e madhe e fmijve fillojn t ndjekin personin duke vrapuar para pasqyrs dhe duke u mos u kthyer mbrapsht. Fenomeni vazhdon deri n moshn 5-vjeare edhe pse fmija q identifikohet n pasqyr ende nuk e ka kuptuar konceptin e hapsirs dhe as fenomenin se do objekt mund t jet n t njjtin moment dhe n t njjtin vend t caktuar.
Sot, pr t ndrtuar pasqyrat e shtpis prdoren pllaka xhami t prbra nga strall dhe glqere t thrrmuar, t ngrohura deri n 1500 grad celsius, ku m pas fillojn procesin e ftohjes. Kur pasqyra sht gati, siprfaqja e pasme mbulohet me nj shtres argjendi ose alumini. Mjaftojn 1,2 gram argjendi pr nj metr katror pasqyr. I njjti proces ndodh edhe me pasqyrat e mdha t cilat prdoren pr t mbledhur dritn e yjeve.
Pasqyra m e madhe...
Pasqyra m e madhe n bot gjendet aktualisht n nj teleskop: ai i cili sht i vendosur n malin Graham, n Arizon. Ajo ka nj diametr rreth 8,4 metra. Por t tjer m t mdhenj se kaq jan n ndrtim. N ditt e sotme po mendohet pr krijimin e pasqyrave shumfunksionale, t ndrtuara nga shum module afr njri-tjetrit, t cilat mund t orientohen n hapsir fal disa butonave prkats q mund t ndryshojn pozicion", vazhdon Bueri. Por pasqyrat kan prdorime t ndryshme "t teknologjis s lart". Ekzistojn n fakt pasqyra t vogla dixhitale (t thna chip Dmd), t cilat prdoren pr riprodhuar nj imazh shum cilsor. Chipi sht formuar nga miliona pasqyra t vogla t cilat jan t afta t lvizin n mnyr t pavarur nga njra-tjetra, duke marr nuanca t ndryshme. Pasqyra t veanta ndr t tjera ndihmojn n prodhimin e drits lazer pr reflektime t suksesshme. Drita e nj lazeri prdoret pr t matur me saktsi t madhe distancn nga Hna n Tok.
Perfektja nuk ekziston?
N shum laborator po punohet pr realizimin e t ashtuquajturs "pasqyra perfekte", e cila ia vlen t thuhet se sht nj siprfaqe e aft t reflektoj gjith dritn. Studiuesit e MIT (Institutit t Teknologjis n Massachusettsit) kan realizuar nj material perfekt, i cili bn mrekulli pr sa i prket iluzionit optik.
Historia. Narcisi dhe pasqyra
Historia e Narcisit sht ndoshta miti m i famshm nga antikiteti. Narcisi ishte djali i nj nimfe dhe ishte nj djalosh shum i pashm, por q nuk ishte i vetdijshm pr bukurin e tij.
Me at u dashurua nj nimf, Eco. Narcisi u mrzit shum me dashurin e Ecos. Perndesha Nemesi, e cila dnonte dobsit e burrave, e dnoi Narcisin duke e ln q t shkonte drejt nj pellgu me uj, n mnyr q t mund t shikonte veten. Ai u dashurua me veten e tij dhe u transformua n nj Narcis.
T njjtin fat. E gjith historia ka si kryefjal pasqyrn, si dhe dashurin pr veten
Edhe mendja ka pasqyrn e saj
sht nj nga zbulimet m t rndsishme t dhjetvjearve t fundit. Edhe truri ka nj "pasqyr" t brendshme, e cila riprodhon veprimet q shikon, t cilat bhen nga individ t tjer. Autori i zbulimit sht Giacomo Rizzolatti, neurolog n Universitetin e Parms.
"Neuronet pasqyr" (kshtu quhen) jan qeliza t trurit, t cilat aktivizohen sa her q individi shikon nj tjetr person q bn nj veprim (duke lvizur dorn apo duke ngritur vetulln). T njjtat qeliza aktivizohen edhe kur veprimi bhet me t vrtet.
Nj sekret industrial
Pr shekuj t tr, procesi i prodhimit t pasqyrs sht mbajtur sekret industrial, i cili sht mbrojtur me fanatizm. Pasqyrat e para cilsore (1 metr t gjata) u krijuan pr her t par n Venecia n 500. Shiteshin me mim shum t shtrenjt dhe bliheshin vetm nga shtresat e larta. Kshtu q Venecias nuk mund ti shptonte kurrsesi nj biznes i till. Mjeshtrit venecian q punonin me Murano ishin t mbrojtur dhe mund t martoheshin me femrat e shtresave t larta shoqrore, por nse atyre do tu zbulohej sekreti i fabrikimit, ather ato do t ndshkoheshin shum keq.
Nj "politik" e cila dha rezultate t mira: Venecia mbeti pas pr shkak t prodhimit francez n fund t 700, n kohn kur filluan t krijoheshin pasqyra shum t mdha. Franca ishte vendi i cili prqafoi kt risi dhe mbajti vendin e par n prodhimin e pasqyrave cilsore dhe t bukura.
...pasqyr e shpirtit dhe e kohrave
Prej kohsh jan prdorur shum shprehje pr pasqyrn, shprehje t cilat kan marr kuptime t ndryshme me kalimin e kohs. Shpesh shprehja "e ka shtpin pasqyr", do t thot ta mbash shtpin pastr nga t gjitha ant. Po kshtu prdorim edhe "pasqyrn e shpirtit", q i kemi personifikuar me syt, pasqyr e kohs etj.
Gazeta SHQIP
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn