als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Si u ruajt Kurani
Manuskriptet e gjetura Kuranore dėshmojnė ruajtjen e Kuranit
Pėrfundim
* * *
Kurani njė Dritė e re pėr mbarė Botėn dhe gjithė kohėrat po i ipej njerėzimit
Nė vigjilje tė shekullit tė shtatė pas Isait a.s. njė dritė e re po e shėndriste botėn nėpėrmjet Profetit tė fundit Muhammedit a.s. dėrguar njerėzimit. Allahu po ia komunikonte mbarė njerėzimit Kuranin Fjalėn e Tij. Nėse mė herėt ishin dėrguar profetė dhe mesazhe hyjnore te popuj tė veēantė dhe vende tė veēanta tė lokalizuara, tashmė ishin krijuar kushte tė tilla nė botė tė cilat do tė mundėsonin qė Zoti ti dhuronte njerėzimit Fjalėn Pėrfundimtare tė Tij pėr mbarė botėn e cila do tė duhej tė shėrbente si kushtetutė jete pėr besimtarėt deri nė ditėn e fundit dhe e cila do tė duhej tė lidhte secilin njeri me Krijuesin e Tij nė mėnyrė qė jeta tė kishte njė kuptim qoftė nė raport me Zotin qoftė nė raport me njerėzit e tjerė. Fjalėt e para tė shpallura tė Kuranit Lexo me emrin e Zotit tėnd, i cili krijoi (ēdo gjė) (96:1), bashkė me premtimin tjetėr tė Zotit bėrė gjatė shpalljes sė Kuranit se ai do tė ruhej ashtu siē po shpallej, po hapnin njė kaptinė tė re nė historinė e njerėzimit. Muhammedi dhe shpallja qė iu dha atij ishin shumė mė ndryshe nga ēdo shpallje apo profetėsi tjetėr dėrguar popujve tė caktuar tė mėhershėm. E para: i dedikohej njerėzimit mbarė, dhe e dyta: ishte caktuar qė tė shėrbente si fjalė e pėrhershme e Zotit me njerėzit gjatė gjithė kohėrave deri nė Ditėn e Fundit. Ja pse premtimi i Zotit Ne me madhėrinė Tonė e shpallėm Kuranin dhe Ne gjithsesi jemi mbrojtės tė tij. (Kurani 15:9) ishte aq i rėndėsishėm.
Shumica e profetėve tė mėhershėm kishin dhėnė mesazhe gojore tek popujt e tyre, apo edhe shpalljet dhėnė atyre nuk ishin shkruar me kohė dhe si tė tilla ose ishin lėnė nė harresė ose ishin ndryshuar, herė-herė thelbėsisht. Mirėpo ēfarė ndodhi me Kuranin?
Si u ruajt Kurani
Kurani i shpallej direkt nga Perėndia Muhamedit nėpėrmjet engjėllit Xhebrail. Muhamedi e kishte bėrė praktikė qė tė pėrsėriste ajetet e shpallura Kuranore pas Xhebrailit nė mėnyrė qė ti memorizonte. Nė fillim ai po mėrzitej dhe i pėrsėriste shpesh e nė mėnyrė tė shpejtė fjalėt kur shpalleshin, por nė suren Kiamah Allahu e pėrgėzon me lajmin qė tė mos mundohet me kėtė sepse Kurani duke qenė Fjalė e Zotit e dedikuar pėr tu ruajtur pėr gjithė kohėrat, ishte nė pėrkujdesjen e Allahut qė tė ruhej.
Pas ēdo shpalljeje tė ndonjė ajeti Muhamedi e kishte bėrė zakon tė vazhdueshėm qė atė tia komunikonte as-habėve (shokėve) tė tij dhe besimtarėve tė tjerė dhe ti nxiste kėshtu nė mbamendjen e saktė tė tyre. Kėta pastaj e bėnin tė njėjtėn gjė me besimtarėt e tjerė dhe kėshtu zingjiri i njerėzve qė e dinin Kuranin pėrmendėsh pėrhapej me tė madhe qoftė edhe nė kohėn kur Kurani akoma nuk ishte kompletuar, e lėre mė pasandej. Muslimanėt ishin aq tė preokupuar me mbamendjen e saktė tė Kuranit sa qė shpesh tregohet me madhėshti rrėfimi nga vitet gjatė shėrbesės sė Muhamedit njerėzimit e edhe pastaj, se si shume vajza nuk kėrkonin nga burrat e tyre tė ardhshėm ndonjė prikė martese pėrveē qė ata ta dinin Kuranin pėrmendėsh.
Gjithashtu transmetohet se Muhamedi e kishte bėrė zakon qė pėr ēdo vit gjatė muajit tė Ramazanit ta recitonte Kuranin nė tėrėsi para engjėllit Xhebrail. Dhe ishte e ditur qė Kurani recitohej vazhdimisht gjatė lutjeve, e edhe nga as-habėt dhe besimtarėt e tjerė nė adhurimet e gjata tė natės, ndėrsa gjatė ditės xhamitė shtėpitė e reja tė adhurimit kumbonin nga nxėnėsit tė cilėt e mėsonin pėrmendėsh Kuranin nga ata qė e kishin mėsuar mė herėt.
Pėrveē mbamendjes, e cila ishte metoda mė e rėndėsishme nė vitet e hershme tė Islamit, ekzistonte edhe njė metodė tjetėr nėpėrmjet tė sė cilės Kurani gjithashtu u ruajt.
Njė nga as-habėt e Muhamedit Zejd ibn Thabit rrėfen: Unė shkruaja fjalėt e shpalljes pėr tė (Profetin Muhamed). Kur shpallja i vinte, ai kishte tė nxehtė dhe djersėt i pikonin sikur perla nėpėr trupin e tij. Kur kjo gjendje do tė pėrfundonte, unė do tė paraqitesha para tij me ndonjė copė ashti apo ndonjė material tjetėr. Ai mė diktonte dhe unė shkruaja. Kur mbaroja sė shkruari pesha e faktit qė po kopjoja Kuranin mė jepte njė ndjenjė tė tillė sikur kėmbėt e mia do tė thyheshin dhe unė nuk do tė mund tė flisja mė. Nė ēdo rast, kur unė do tė kisha pėrfunduar me tė shkruarit, ai do tė thoshte Lexoje, dhe unė do tia lexoja, e nėse kishte ndonjė mungesė ai do tė mė bėnte ta pėrmirėsoja dhe tek atėherė do tia komunikonte njerėzve (Majma'uz Zauaa'id referuar sipas Tabraanit)
http://img372.imageshack.us/img372/8919/ruajtj1ze9.jpg (http://imageshack.us)
Kurani u shkruajt nė materiale tė ndryshme. Kėtu ėshtė paraqitur shkrimi i Kuranit nė njė asht deveje.
Zejdi nuk ishte i vetmi i cili ishte ngarkuar me misionin e shkruarjes sė Kuranit. Ekzistonin edhe njė mori as-habėsh tė tjerė tė cilit e kryenin tė njėjtėn detyrė. Duke qenė se letra rrallė herė ishte e pranishme nė atė kohė nė Arabi, kryesisht Kurani shkruhej nė eshtra dhe lėkura kafshėsh, nė copa druri apo gjethe por nuk mungonte edhe tė shkruarit nė letėr. Kėshtuqė, megjithqė nuk ekzistonte njė libėr komplet nė kuptimin e sotėm tė fjalės Kurani ishte i shkruar dhe ruajtur nė tėrėsi qysh gjatė kohės sė Profetit. Ibn Hisham nė Biografinė e Profetit Muhamed gjithashtu tregon se as-habėt i mbanin pjesėt e tilla ku qe shkruar Kurani pėr qėllim tė ruajtjes dhe mėsimit tė Kuranit tė tjerėve nga to.
Pas vdekjes sė Profetit Muhamed, gjatė kalifatit tė Ebu Bekrit nė njė nga betejat ranė dėshmorė njė numėr i madh i hafizėve (atyre qė e dinin Kuranin pėrmendėsh). I nxitur nga kjo ndodhi Ebu Bekri urdhėroi qė tė gjitha ato pjesė tė shpėrndara tė Kuranit tė bashkoheshin me kujdes nė njė material tė pėrmbledhur. Kjo detyrė gjithashtu iu besua Zejdit dhe tė tjerėve tė cilėt kishin marrė pjesė edhe gjatė kohės sė jetės sė Muhamedit nė shkruarjen e Kuranit nėpėr materiale tė ndryshme, e pėrveē kėsaj ata edhe e dinin Kuranin pėrmendėsh. Dhe kėshtu me kujdes u mblodh ēdo ajet, u krahasua me mbamendjen e qindra hafizėve dhe me materialet e shkruara, dhe u formėsua kopja e pėrmbledhur e Kuranit. Veēse nuk kishte asnjė fije dyshimi tek askush se do tė pėrvidhej ndonjė gabim. Midis tėrė asaj turme njerėzish tė cilėt e dinin Kuranin pėrmendėsh dhe me gjithė atė bagazh materiali ku Kurani veēse ishte i shkruar ēdo gjė ishte e sigurtė.
Gjatė kohės sė kalifatit tė Uthmanit, nėn mbikqyrjen e tij dhe gjithashtu tė ashabėve tė tjerė tė cilėt edhe mė herėt nėn Ebu Bekrin kishin marrė pjesė nė pėrmbledhjen e Kuranit, u bėnė katėr kopje tė Kuranit tė cilat u pėrhapėn gjithandej Bashkėsisė Islame.
Manuskriptet e gjetura Kuranore dėshmojnė ruajtjen e Kuranit
Siē kemi parė mė herėt mėnyra e transmetimit tė Kuranit dhe zelli i muslimanėve qė ta kenė atė tė paprekur qysh nga ditėt e para tė shpalljes sė tij nuk lėnė asnjė fije dyshimi se ai ėshtė ruajtur pa ndonjė ndryshim apo gabim, gjėra kėto tė rėndomta pėr librat tjerė tė shpallur mė herėt. Bile edhe armiqtė mė tė mėdhenj tė Islamit e pranojnė se Kurani ka ardhur deri nė ditėt tona i paprekshėm. Sir William Muir pėr shembull shkruante:
Me gjasė nuk ka asnjė libėr tjetėr nė botė i cili pėr dymbėdhjetė (tani mė shumė se katėrmbėdhjetė) shekuj ka mbetur i pandryshueshėm
Mirėpo pėr njė kohė tė gjatė nė qarqet misionare kristiane po qarkullonin dhe akoma vazhdojnė tė qarkullojnė pėrralla tė paskrupullta sikur gjoja Kurani ėshtė njė libėr i kompiluar tė paktėn tre shekuj pas Muhamedit. Sipas tyre Kurani nė formėn qė ėshtė tani nuk ishte i pranishėm gjatė jetės sė Muhamedit apo gjatė periudhės sė parė tė Islamit. Kjo ėshtė qartė njė akuzė e pabazė. Vetė mėnyra e ruajtjes sė Kuranit gjeneratė pas gjenerate me anė tė mbamendjes nuk lė fije dyshimi nė autenticitetin e Kuranit.
Mirėpo ekziston edhe njė argument poaq i fuqishėm i cili e vėrteton definitivisht ruajtjen e Kuranit fjalė pėr fjalė. Mė herėt kemi pėrmendur se pėrveē ruajtjes sė Kuranit me anė tė mbamendjes ai edhe u shkrua nė materiale tė ndryshme. Sod janė zbuluar manuskripte tė shumta tė Kuranit, njė numėr i madh i tė cilave datojnė qysh nga shekulli i parė i Islamit dhe tė cilat nuk lėnė as edhe dyshimin mė tė vogėl nė autenticitetin e Kuranit. Teksti i gjetur nė kėto manuskripte ėshtė 100 % i njėjtė me Kuranin i cili lexohet sot nė miliona xhami anekėnd botės.
Ne do tė pėrmendim vetėm disa nga manuskriptet mė tė njohura tė vjetra tė Kuranit.
http://img409.imageshack.us/img409/7876/ruajtj2cn3.jpg (http://imageshack.us)http://img409.imageshack.us/img409/2323/ruajtj3le9.jpg (http://imageshack.us)
Disa nga manuskriptet e vjetra Kuranore. Majtas: manuskripti nga Tashkenti i cili besohet tė jetė nga shekulli i parė hixhri dhe i cili me gjasė vie direkt nga Kurani i pėrpiluar gjatė kohės sė halifit Uthman. Djathtas: pjesė nga surja Ali Imran i ashtuquajturi manuskripti Sana i cili daton para vitit 50 hixhri (para vitit 670 pas Krishtit)
Kurani i pėrmbledhur gjatė kohės sė halifit Uthman, ose i bazuar direkt nė tė, gjendet nė Tashkent tė Uzbekistanit. Me gjasė datimi i kėtij manuskripti shkon deri nė shekullin e parė tė hixhrit. Mirėpo ky nuk ėshtė manuskripti mė i vjetėr Kuranor.
Nė vitin e gjashtė hixhri Profeti i nderuar Muhamed e udhėzoi njėrin nga as-habėt e tij qė tė ndėrtonte njė xhami nė qytetin Sana tė Jemenit tė sotėm. Xhamia e Madhe e Sanas ėshtė ndėr xhamitė e para tė ndėrtuara. Gjatė shekujve nėn udhėheqės tė ndryshėm kjo xhami pėsoi zgjėrime dhe ndryshime tė shumta. Nė vitin 1965 shira tė mėdha e kapluan qytetin Sana. Si pasojė e kėsaj edhe Xhamia e Madhe pėsoi disa dėme. Veēanėrisht kėndi veriperėndimor i saj u rrėnua rėndė. Gjatė kėrkimeve nė rrėnojat e shkaktuara u gjendėn midis tjerash qindra manuskripte tė cilat pėrmbanin tekste nga Kurani, tė cilat datonin qė nė vitet e hershme tė shekullit tė parė hixhri. Ekzistojnė tė paktėn katėr manuskripte tė cilat datojnė para vitit 50 hixhri, pėrkatėsisht para vitit 670 pas Krishtit, tė cilat pėrmbajnė pjesė tė ndryshme tė Kuranit tė gjetura nė kėtė xhami.
http://img79.imageshack.us/img79/2015/ruajtj4jl6.jpg (http://imageshack.us)
Manuskript Kuranor i cili daton nga shekulli i parė hixhri dhe ruhet nė Bibliotekėn Kombėtare Austriake nė Vjenė. Pėrmbanė pjesė nga surja El-Kasas
Manuskripte tė tjera tė shumta tė cilat datojnė nga shekulli i parė hixhri ruhen nė biblioteka tė shumta nėpėr botė. Gjithashtu janė me mijėra manuskriptet Kuranore tė cilat datojnė nga shekujt 2, 3, 4 e mė vonė hixhri. Libraria Āstān-i Quds-i Razavī nė Iran pėr shembull ruan rreth 11 000 manuskripte Kuranore duke u bėrė kėshtu biblioteka me manuksiptet mė tė shumta islamike nė botė.
Pėrfundim
Plani i Allahut ishte qė Kurani tė mbetej mesazhi i Tij i Fundit shpallur njerėzimit nėpėrmjet Profetit Muhammed a.s. dhe pikėrisht pėr kėtė ai duhej tė ruhej nė formėn origjinale siē ishte dhėnė. Allahu premtoi se do ta ruante Kuranin dhe kjo u vėrtetua.
Ne me madhėrinė Tonė e shpallėm Kuranin dhe Ne gjithsesi jemi mbrojtės tė tij. (Kurani 15:9)
Ajo ēka na mbetet neve ėshtė qė duke qenė tė sigurtė se ēdo Fjalė e Tij ėshtė e vėrtetė tė fillojmė ta dėgjojmė me zemrat tona mesazhin e Kuranit dhe tė drejtojmė jetėrat tona nė pajtim me tė.
O ju njerėz! Juve ju erdhi nga Zoti juaj kėshilla (Kur'ani) dhe shėrimi i asaj qė gjendet nė kraharorėt tuaj (nė zemra), edhe udhėzim e mėshirė pėr besimtarėt. (Kurani 10:57)
Kur'ani, qė ėshtė udhėrrėfyes pėr njerėz dhe sqarues i rrugės sė drejtė dhe dallues (Kurani 2:185)
als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn zho_Hans als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn zho_Hans als_Latn als_Latn als_Latn zho_Hans als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn