als_Latn bos_Latn ron_Latn
Postuar m par nga Albo
Per ke bie kambana e Shen Marise se Permetit?
Une qe po ju shkruaj, jam lindur e rritur ne Permet deri ne moshen 18 vjecare. Prej 17 vjetesh se bashku me familjen time kam emigruar ne Amerike. Po ulem te shkruaj pasi jam indinjuar jashte mase me ate qe po ngjet ne qytetin tim te lindjes dhe eshte nje ngjarje qe nuk duhet te shqetesoje vetem permetaret, por gjithe shqiptaret paqedashes e liridashes, pa dallim besimi fetar. Nje grup "policesh private" kane dhunuar nje godine qe sherbente prej 16 vjetesh si Kishe, kane dhunuar fizikisht klerin qe sherbente ne ate Kishe, kane dhunuar te gjitha objektet e shenjta ne kishe qe nga ikonat e deri tek enet e shenjta qe kleri perdor gjate Liturgjise Hyjnore. Jane dhunuar edhe njerezit e mediave te vendit, qe erdhen ne vendin e ngjarjes per te marre informacion mbi ate qe po ndodhte nga njerezit e "policise private". Keta "police private" pretendojne se po vinin ne vend nje vendim gjykate qe godina e Kishes ti kthehej ne pronesi Bashkise Permet, edhe pse ky vendim ishte marre mbi 10 vjet me pare. Arsyeja tjeter qe mora mundimin te shkruaj ka te beje se eshte e paimagjinueshme per mua, se si ky akt kaq denigrues kalohet me heshtjen e organeve te shtetit, pa vemendjen e duhur te mediave shqiptare dhe pa reagimin e bashkeqytetareve te mi ne Shqiperi e ne bote. Nuk me takon mua te flas ne emrin e Permetit e permetareve, qytetit me historine me te lavdishme ne historine e Shqiperise dhe me njerezit me paqedashes e kulturuar te Shqiperise. Por me takon mua si qytetar i atij vendi, si qytetar permetar, si nje besimtar i thjeshte orthodhoks, qe te ndaj me ju reagimin tim per kete ngjarje, dhe pse kjo duhet te na shqetesoje te gjithe. Dhe uroj qe ky reagim i imi te inkurajoje gjithe permetaret, gjithe shqiptaret, te medhenj e te vegjel, qe te gjejne kurajon qe te ngrejne zerin e tyre si qytetare te atij vendi sa here qe shkelen hapur lirite e tyre universale si njerez te lire.
E verteta historike mbi Kishen e Shen Marise se Pazarit
Duke qene se une i perkas brezit te lindur pas "revolucionit kulturor" te 1967 ne Shqiperine komuniste, une nuk kam mundur qe te shikoj me syte e mi Kishen e Shen Marise, apo te mesoj mbi besimin fetar. Ne kohen qe une linda, ishte e ndaluar te perdorje fjalen "Zot" e nuk kish "kisha" apo "xhami" apo "teqe" ne Permet. Por ajo qe une di mbi kete Kishe, eshte ajo qe kam mesuar nga goja e familjes sime, brezit te gjyshit tim, lindur ne fillim te shekullit te XX, brezit te babait e nenes sime, lindur pas clirimit te Shqiperise ne 1944 qe e deshmuan me syte e tyre jo vetem pranine e Kishes ne mes te qytetit, por edhe aktet transformuese qe ndodhen me te me pas, me urdher te rregjimit komunist te kohes ne vitin 1967. Ne kohen qe une kam lindur e jetuar ne Permet, godina njihej si "shtepia e kultures". Burimi tjeter historik qe hedh drite mbi historikun e kesaj kishe, jane deshmite e permetareve te tjere te vjeter qe perkonin plotesisht me deshmite e familjes sime, dhe librat e shumte qe jane botuar mbi historine e Permetit e permetareve ne keto 20 vitet e fundit te demokracise. Keto libra, per here te pare hidhnin drite mbi historine e vertete te Permetit e permetareve, te cliruar nga diktati dhe frika e rregjimit komunist te kohes, qe revizionoi jo vetem historine e Permetit, por revizionoi sic i vinte per mbare gjithe historine e popullit shqiptar, qe nga gjeneza e historise. Dhe burimi i fundit qe hedh drite jane deshmite e vete Kishes Orthodhokse ne Shqiperi qe ka mbledhur dhe i ka servirur publikut ne keto 20 vjet.
Me rrenien e komunizmit, pas vitet 90 ajo qe njihej si "shtepi kulture" e humbi jo vetem funksionin e saj gjate kohes se komunizmit, por u ritransformua ne nje godine ku u hapen biznese private nga persona te caktuar qe moren ambientet e godines me qera. U hapen bilardo, lojra fati, lojra argetimi per femije me pagese dhe dhoma e madhe e shtepise se kultures u perdor vetem per takime elektorale politike te partive politike te kohes. Lulishtet qe rrethonin godinen u "pushtuan" po nga lokalet private. I shkruaj te gjitha keto, fakte qe i njohin gjithe permetaret qe kane jetuar ne ate qytet, per te bere transparencen me publikun e gjere shqiptar. Shume eshte shkruajtur per kete problem ne media, por theksi nuk eshte vene asnjehere tek faktet dhe e verteta.
E verteta historike per mua, eshte e qarte si drita e diellit: vendi dhe godina qe ne quanim "shtepi kulture" ka qene per me shume se 3 shekuj Kishe Orthodhokse, ngritur e trasheguar brez pas brezi nga vete besimtaret orthodhokse permetare. Nuk ka asnje dileme, asnje hije dyshimi mbi te verteten historike. Kushdo qe pretendon se nuk eshte keshtu, apo se shteti ka "investuar" e "ndryshuar" strukturen e godines, eshte ose duke genjyer hapur, ose eshte duke u munduar te shtremberoje te verteten per qellime te tjera qe nuk kane lidhje me te verteten. Se cfare apo kush i shtyu gjykatat e gjyqtaret qe te marrin vendime kaq arbitrare e te gabuara ne lidhje me pronen e Kishes e komunitetit orthodhoks shqiptar, kete vetem Zoti ne qiell e di.
Cfare ishte "shtepia e kultures" ne Permet?
Nje diplomat amerikan vizitoi Permetin ne nje mision fakt-mbledhes mbi problemin e Kishes se Shen Marise disa vite me pare. Kur arriten para Kishes ne Permet, perkthyesi i tij shqiptar i thote: "Kjo ka qene shtepia e kultures ne Permet dhe tani e ka marre Kisha." Diplomati ngriti vetullat dhe iu drejtua perkthyesit te tij shqiptar me fjalet: "Shtepi Kulture?" Ishte menyra e tij per te thene qe nuk e kuptoj se cdo te thuash. Perkthyesi i shpjegoi qe ne komunizem ajo kish sherbyer si "shtepi kulture". Diplomati nuk insistoi me tej, por e shenoi togefjaleshin "shtepi kulture" ne bllokun e tij dhe e mbylli ate dileme me fjalet: "Nuk e dija qe Kultura kishte nje shtepi, tani e mesova!" Kur u kthye ne Tirane, merr ne telefon nje intelektual te nderuar ne Tirane dhe e fton per nje kafe e bisede ne nje lokal ne Tirane. Misioni i diplomatit: Te zhbirroje kuptimin e "shtepise se kultures" ne Permet.
Intelektuali shqiptar e sqaroi diplomatin se ato qe shqiptaret njohin si "shtepi kulture" nuk ishin gje tjeter vecse vatra te indoktrinimit te popullsise shqiptare me propaganden komuniste te rregjimit komunist. Ato u ngriten ne Shqiperi ne vitet 60 sipas modelit kinez te revolucionit kulturor komunist te Mao Ce Dun ne Kine. Ne to nuk prodhohej art e kulture, ato sherbenin si vatra te indoktrinimit te qytetareve te vendit, neper te cilat kalonin gjithe popullsia e vendit, qe nga femijet e vegjel ne bankat e shkollave, e deri tek pleqte pensioniste, ku duhet te mesonin "moralin e njeriut te ri komunist". Dhe nuk ishte rastesi qe ne shumicen e rasteve, keto "shtepi kulture" u ngriten mbi godinat e objekteve te kultit te vendit, kishave e xhamive, pasi rregjimi komunist e kish te qarte qe duhej te shkaterrohej tradita shekullore fetare e shqiptareve para se shqiptaret te mund te indoktrinoheshin me ideologjine komuniste. Morali i ngritur mbi traditen shekullore fetare te shqiptareve, u zevendesua me moralin komunist. Ungjilli e Kurani ia lane vendin Veprave te shokut Enver! Frika ndaj Perendise ia la vendin frikes ndaj Partise dhe Shokut Enver qe me veglat qorre te Sigumit te Shtetit te denonin, persekutonin, internonin.
Dhe njerezit qe drejtonin keto "shtepi kulture" ne Permet e ne mbare qytetet e Shqiperise nuk ishin njerez dosido. Keta ishin njerez te perzgjedhur nga Partia, shume prej te cileve u derguan edhe ne Kine, per te mesuar nga vellezerit tane komuniste kineze se si te benim edhe ne nje revolucion kulturor ne Shqiperi. Se kush ishin keta persona ne Permet, kete gje i njohin gjithe permetaret dhe jane te njejtet persona qe mbushin faqet e gazetave shqiptare here pas here me artikuj nostalgjike per te kaluaren komuniste, dhe sulme ndaj Kishes Orthodhokse dhe klerit orthodhoks ne Permet e mbare Shqiperine. Kjo eshte menyra se si ata ruajne nostalgjine per te kaluaren ne te cilen, u linden, rriten e thinjen. Dhe me vjen tmerresisht keq te konstantoj nga larg, se edhe pas 20 vjet ne liri kategori njerezish nuk ka mundur qe te clirohen nga fryma ateisto-komuniste qe propoganduan dhunshem mbi 2 breza permetaresh. Shtepia e Kultures ishte vatra e indoktrinimit per moshat e medha, dhe simotra e shtepise se kultures ishte "shtepia e pionierit", ku indoktrinoheshin e brumoseshin femijet me ideologjine komuniste.
Kultura komuniste, njolle e zeze ne kulturen shqiptare
Nje tjeter aspekt qe me irriton jashte mase eshte kur lexoj nga permetare te ndryshem, kryesisht nostalgjike te se shkuares komuniste, qe perpiqen te barazojne kulturen komuniste me kulturen e traditen shekullore te Permetit e permetareve. Zoterinj, nuk ka ngelur kultura permetare qe te barazohet me kulturen komuniste! Permeti eshte parajsa shqiptare. Per shekuj permetaret e besimeve dhe etnive te ndryshme jetojne ne paqe me njeri-tjetrin. Nese do te mesosh per bashkejetesen e harmonine fetare te shqiptareve, shkoni e vizitoni Permetin, qytetin e kishave orthodhokse, xhamive muslimane, teqeve bektashije, bashkesive ungjillore protestante. Revolucioni kulturor komunist i vitit 1967 ishte oguri me i zi ne historine e atij populli qe nga gjeneza e tij! Me i rende se vete pushtimi osman, pasi as osmanet nuk iu diktuan me dhune shqiptareve cfare te besonin ne ate menyre! Akte te tilla te dhunshme qe ndodhin sot ne Permet nuk kane se si te mos risjellin ne mendjen e permetareve e gjithe shqiptareve ate qe ngjau me ta ne vitin e mbrapshte 1967. Me keto akte, ju nuk po perdhosni nje Kishe, ju po perdhosni kulturen permetare, po shkaterroni bashkejetesen e harmonine fetare te qytetit e mbare Shqiperise. Ne Permet do te gjeni edhe qytetare qe u perkasin grupeve etnike te ndryshme, por qe ndajne te njejtin besim e adhurojne Zotin ne te njejten Kishe, te gjithe se bashku. Kjo eshte kultura shekullore e Permetit, kjo eshte bukuria e tradites sone si qytet e si krahine dhe jo politikat famekeqe te dhunshme te komunizmit qe perdhosen kete kulture e keto tradita.
Permeti eshte djepi i rilindjes sone kombetare, qe nxorri me shume rilindas se gjithe trojet shqiptare te marra se bashku. Permeti eshte qyteti i Naim Frasherit qe i kendon Perendise ne vjershat e tij dhe qe ju u munduat t'ia redaktonit per t'ia pershtatur propagandes komuniste te kohes. Permeti eshte vendlindja e Jani Vretos nga Postenani, mikut me te mire te Naim Frasherit ne Stamboll, qe i thosh mikut te tij ne Stamboll: "As pema nuk leshon gjethe pa bekimin e Perendise!" Cfare do te thosh Naimi e Jani Vreto po te mesonin se permetaret e tyre te dashur sulmojne sot me dhune shtepine e Perendise ne mes te Permetit?! Cila eshte pergjegjesia e ketij brezi permetaresh sot, qe t'e bejme sakrilegje te tilla ndaj Kishes dhe Zotit, apo ti ruajme e trashegojme keto brezit tjeter qe vjen pas nesh?
Keto Kisha shekullore nuk jane vetem prona te Kishes Orthodhokse dhe besimtareve orthodhokse, por jane edhe kontributi me i madh shqiptar ne kulturen universale te njerezimit! Ato kishat e shenjta shekullore qe gjejme ne Permet, vizitohen jo vetem nga permetaret e vjeter ne diten e festave te tyre, por vizitohen edhe nga turistet e huaj te shumte qe vizitojne Permetin, qe mrekullohen nga afresket kishtare. Familjet e vjetra permetare, qe kane levizur ne qytetet e tjera te vendit apo jashte tij, nuk kthehen ne Permet per tu cmallur me "shtepine e kultures", vijne per te vizituar kishat e shenjta te qytetit dhe fshatrave pereth qytetit, prej nga kane origjinen. Dhe kjo nuk eshte vetem nje deshmi e tradites se tyre fetare familjare, kjo eshte nje deshmi se shpirti i shqiptarit, ishte kalaja e vetme qe komunistet nuk arritin t'a vene nen kontroll. Permetaret e gjithe shqiptaret po i rikthehen tradites se tyre fetare ne liri te plote. Dhe ate qe e mbolli dhuna, po e shkaterron sot liria!
Per veshet e kujt bie kambana e Shen Marise se Permetit?
Bie per veshet e besimtareve te thjeshte orthodhokse, si ne Shqiperi edhe ne bote. Eshte detyra jone si besimtare qe te lutemi per Kishen, lutje drejtuar vete Zotit tone Krisht e Nenes sone te Tereshenjte, Virgjereshes Mari. Duhet t'i lutemi jo vetem qe te mbroje Kishen tone nga i ligu, t'iu japi force e besim klerit orthodhoks, por duhet te lutemi edhe qe te ndricoje erresiren shpirterore te atyre njerezve qe bejne akte te tilla. Sic na meson Zoti yne Krisht, kush ve dore mbi Kishen, kush ve dore mbi sherbetoret qe Perendia ka thirrur per te sherbyer ne ate Kishe, kush ve dore mbi besimtaret qe mblidhen te adhurojne Zotin ne ate Kishe, ka bere mekatin qe nuk falet e nuk njeh meshiren e Perendise. Mekatin ndaj Frymes se Shenjte, qe gjen strehe ne ate Kishe dhe qe e shenjteron ate Kishe, ate toke, ate qytet, ate vend. Nje mekat qe do te rendoje mbi shpirtrat e tyre, mbi shpirtrat e familjareve te tyre, mbi shpirtrat e femijeve te femijeve te tyre ne perjetesi. Kjo eshte arsyeja qe besimtaret orthodhokse hyjne ne Kishe me frike dhe besim Perendie. Nuk duhet te deshperohemi per keto qe ndodhin, pasi Perendia eshte gjithmone me ne! Asnjehere nuk ka braktisur dhe asnjehere nuk do te na braktisi. Kjo eshte edhe nje test per besimin tone, nje test qe vete Perendia lejon te ndodhi, per te pare nese ne do te jemi gati te deshmojme ate qe besojme, jo vetem ne kohe paqeje, por edhe kur e gjejme veten nen sulmet e dhunshme te demoneve me fytyre njeriu. Ata qe i kane shpallur lufte Zotit e Kishes ne Shqiperi, sot nuk u gjendet as varri!
Bie per veshet e shqiptareve te te gjitha besimeve fetare ne vend. Sot dhunohet nje Kishe ne Permet, neser do te dhunohet nje xhami, nje teqe, nje bashkesi ungjillore. Ky nuk eshte nje sulm vetem ndaj Kishes Orthodhokse apo komunitetit orthodhoks te Permetit, ky eshte nje sulm ndaj lirise fetare te gjithe shqiptareve qe zgjedhin te praktikojne ne liri besimin e tyre. Te gjithe duhet te ngrejme zerin se bashku, qe nga kreret e komuniteteve fetare, e deri tek besimtaret e thjeshte. Ky eshte nje sulm dhe padrejtesi qe nuk i behet vetem Kishes Orthodhokse, por gjithe komuniteteve fetare te vendit. Ka ardhur koha qe te ngrejme zerin te gjithe se bashku, per te mbrojtur lirite tona kushtetuese qe kercenohen nga i njejti pushtet, nga te njejtat gjykata qe jane ngritur per te na mbrojtur ne qytetareve keto liri. Duhet ta bejme vete pasi pushtetaret nuk respektojne dinjitetin tone si njerez me besim dhe mediat e kontrolluara prej tyre jane artopolantet e se njejtes propagande komuniste denigruese ndaj fese e njerezve me besim.
Bie per veshet e gjithe inteligjences shqiptare, si brenda edhe jashte vendit. Te gjithe asaj inteligjence ne vend qe nuk ka kurajon te vrasi heshtjen pasi i tremben raprezaljes se njerezve me pushtet qe fshihen pas akteve te tilla. Po zgjodhet te heshtni, nuk jeni qytetare te lire, jeni vasale te atij rregjimi e atij sistemi aspak demokratik. Dhe heshtja eshte thjeshte nje ftese per rikthimin e tiranise ateisto-komuniste ne Shqiperi. Edhe inteligjenca shqiptare qe jeton jashte Shqiperise nuk eshte pa faj, perfshi une qe po ju shkruaj. Jeta ne mergim me rutinat dhe problematiken e vete na ka kthyer ne indiferente per ate qe ngjet ne Shqiperi. Eshte detyra jone qe te ngrejme zerin tone te lire per probleme te tilla dhe te mos mjaftohemi vetem me kaq, pasi jemi ne pozita per te bere shume me shume se ngritja e zerit. Injoranca triumfon vetem ne ato vende ku inteligjenca zgjedh te heshti.
Bie edhe per veshet e gjithe shqiptareve te thjeshte. Shteti e gjykatat jane ngritur per t'iu sherbyer ju, e jo ju atyre! Ne komunizem sovrani ishte diktatori dhe partia-shtet, ne demokraci ne jemi sovrani. Secili prej nesh dhe te gjithe se bashku. Sa here qe shikoni sulme te tilla mbi lirite kushtetuese tuaja, sa here shikoni padrejtesi ku prona nuk shkon tek pronari i ligjshem por vidhet me dhune, duhet te protestoni jo vetem me ze por edhe me voten tuaj. Te gjithe ata pushtetare qe prishin paqen dhe dhunojne hapur lirite tuaja per te besuar e praktikuar kete besimi, te gjithe ata gjyqtare te korruptuar qe marrin vendime te tilla arbitrare me pasoja per gjithe shoqerine, te gjithe ata burra shtetesh qe zgjedhin te heshtin, meritojne ndeshkimin me voten tuaj. Duhet t'iu shkruani letra e dergoni email te gjithe perfaqesuesve tuaj per deputet, pushtetareve lokale, qe t'iu beni te qarte indinjimin tuaj, dhe humbjen e mbeshtetjes suaj me vote. Vetem nese e bejme kete gje, klasa jone politike dhe pushtetaret do te mesojne se cdo te thote te jetosh me friken e sovranit, me friken e votes se lire. Ne u japim pushtetin me vote, ne i rrezojme po me voten tone.
Po e mbyll me nje lutje drejtuar Nenes se Tereshenjte te Zotit, Virgjereshes Mari: "Mbroje o Nene e Tereshenjte Kishen Orthodhokse dhe ndicoje erresiren shpirterore te popullit tim me lutjet e Tua drejtuar Zotit tone Krisht!"
Ilirjan Papa
Philadelphia, SHBA
* Autori eshte themeluesi e drejtuesi i komunitetit te pare ne gjuhen shqipe ne Internet, Albasoul.com dhe ForumiShqiptar.com.
Artikullin me lart e kam derguar per botim edhe ne nje gazete te perditshme shqiptare.
wol_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn tpi_Latn als_Latn als_Latn als_Latn