als_Latn lit_Latn mlt_Latn
Harun Jahja
Palestina e nė veēanti Jerusalemi, nė zemrėn e saj, qė nga fillimi i historisė sė Islamit, ka qenė e shenjtė pėr Myslimanėt. Shikimi i Palestinės nga ana e Myslimanėve si vend hyjnor ua ka bėrė atyre tė mundur qė rajonit t'i sjellin paqe dhe harmoni. Nė kėtė artikull, ne do tė njihemi me disa shembuj historik.
Share: Del.icio.us Digg Facebook Newsvine Reddit Technorati
Ekzistojnė dy arsye themelore pse Jerusalemi ėshtė vend i shenjtė pėr Myslimanet: Ai ishte drejtimi i parė nga i cili Myslimanėt ktheheshin pėr tu falur. Veē kėsaj, e ēka mund tė shihet edhe si njė ndėr mrekullitė mė tė mėdha tė Profetit Muhamed, ngjitja e tij nė qiell, ishte nga Meshxhid al-Haram deri tek Mesxhid al-Aksa, me fjalė tė tjera nga Meka nė Jerusalem. Ky fakt ėshtė shpallur nė Kuran nė kėtė mėnyrė:
Pa tė meta ėshtė Lartmadhėria e Atij qė robin e Vet e kaloi nė njė pjesė tė natės prej Mesxhidi Haramit (prej Qabes) gjerė nė Mesxhidi Aksa (Bejti Mukaddes), rrethinėn e tė cilės Ne e kemi bekuar, (ia bėmė kėtė udhėtim) pėr t'ia treguar atij disa nga argumentet Tona. vėrtet, Ai ėshtė dėgjuesi ( i fjalėve tė Muhamedit), pamėsi (i punėve tė Muhamedit). (Sure al-Isra: 1)
Nė tregimet Kuranore rreth Profetit, nė ajetet tė cilat flasin lidhur me tokėn e Palestinės iu referohen si 'toka tė bekuara' dhe 'toka tė shenjta.'
Nė ajetin e lartshėnuar rreth ngritjes nė qiell, Mesxhidi al-Aska ėshtė pėrshkruar si njė tokė 'rrethinėn e tė cilės Ne e kemi bekuar.' Nė suren Al-Enbija, ku ėshtė rrėfyer pėr migrimin e profetėve Ibrahim dhe Lut, ku territori i njėjtė ėshtė pėrshkruar si 'njė tokė qė Ne e kemi bekuar.' I tėrė toka e Palestinės, ku shumė Profet nga fisi Izraelit kanė jetuar dhe luftuar nė rrugėn e Zotit dhe ku kanė rėnė dėshmorė apo vdekur dhe varrosur, ėshtė i shenjėt pėr Myslimanėt.
Si pasojė, Myslimanėt kanė sjellė "lumturi", si psh. paqe dhe siguri nė Jerusalem dhe Palestinė pėr mė shumė 1,400 vjet.
Paqja dhe drejtėsia qė i solli Palestinės kalifi Omer
Jeruzalemi ishte kryeqyteti i ēifutėve deri nė vitin 71 p.e.s. Nė atė vit Ushtria Romake u lėshua nė njė sulm tė gjerė mbi ēifutėt dhe i pėrzuri ata nga zona pas njė egėrsie tė paparė. Pasi nisi koha e diasporės ēifute, Jerusalemi dhe zona pėr rreth e tij po shndėrroheshin nė njė vend tė braktisur.
Sidoqoftė, Jeruzalemi u bė pėrsėri qendėr interesash me pranimin e Krishterimit nė kohėn e perandorit romak Kostandinit. Tė krishterėt romakė ngritėn kisha nė Jerusalem. Ndalimet ndaj ēifutėve pėr tu vendosur nė atė zonė u hoqėn. Palestina mbeti territor romak (bizantin) deri nė shekullin e 7-tė. Persėt e pushtuan rajonin pėr njė kohė tė shkurtėr, por mė pas bizantinėt e rimorėn atė.
Njė pikė e rėndėsishme kthese nė historinė e Palestinės ndodhi nė vitin 637, kur ajo u mor nėn kontroll nga ushtritė e Islamit. Kjo nėnkuptonte lindjen e njė periudhe paqeje dhe harmonie nė Palestinėn, e qė kishte qenė pėr shekuj skena e luftėrave, shpėrnguljeve, grabitjes dhe masakrave dhe qė kishte njohur vrazhdėsinė gjithnjė me ndryshimet e shpeshta tė qeverisjeve. Ardhja e Islamit pėrbėnte nisjen e njė epoke tė re, kur njerėzit e besimeve tė ndryshme nė Palestinė, do tė mund tė jetonin nė paqe e harmoni.
Palestina u mor nga Omeri, kalifi i dytė pas vetė Profetit. Hyrja e Omerit nė Jerusalem, tolerance e jashtėzakonshme, pjekuria dhe urtėsia qė ai tregoi ndaj njerėzve tė besimeve tė ndryshme, paraqisnin fillimin e epokės sė bukur qė po niste. Historiania Britanike dhe specialistja e ēėshtjeve tė Lindjes sė Mesme, Karen Armstrong, nė librin e saj "Lufta e Shenjtė" marrjen e Jerusalemit nga Omeri, e pėrshkruan kėshtu:
Kalifi Omer hyri nė Jerusalem hipur mbi njė deve tė bardhė, i shoqėruar nga njė magjistrat (zyrtar) i qytetit, patriarku grek Sofroni. Kalifi kėrkoi tė dėrgohej menjėherė nė Malin e Tempullit dhe u pėrul nė lutje nė vendin ku shoku i tij, Profeti Muhamed kishte kryer Udhėtimin e tij tė Natės.
Patriarku pa i tmerruar: kjo, mendoi ai, duhej tė ishte pėrbaltja e shkretisė qė profeti Daniel kishte parathėnė se do tė hynte nė tempull; ky duhet tė jetė Antikrishti qė do tė lajmėrojė afrimin e Ditėve tė Fundit. Pastaj Omeri kėrkoi tė shihte faltoret e krishtera dhe ndėrsa ishte nė Kishėn e Varrit tė Shenjtė, koha pėr lutjet myslimane ishte afruar. Patriarku e ftoi atė me mirėsjellje qė tė falej aty ku ishte, por Omeri kundėrshtoi me tė njėjtėn mirėsjellje. Nėse ai do tė pėrulej pėr t'u falur nė kishė, shpjegoi ai, myslimanėt do tė dėshironin tė nderonin kujtimin e kėsaj ngjarjeje duke ngritur aty njė xhami dhe kjo do tė thoshte se ata do tė duhej ta prishnin Varrin e Shenjtė. Nė vend tė kėsaj, Omeri shkoi tė lutej pak mė larg se kisha dhe nė drejtim tė kundėrt me Varrin e Shenjtė ku edhe sot gjendet njė xhami e vogėl, kushtuar kalifit Omer.
Xhamia tjetėr e madhe e Omerit u ngrit nė Malin e Tempullit pėr tė shėnuar ēlirimin mysliman, bashkė me xhaminė Aksa, e cila pėrkujton Udhėtimin e Natės tė Muhamedit. Pėr vite tė tėra, tė krishterėt kishin pėrdorur anėn e tempullit tė shkatėrruar ēifut pėr tė mbledhur mbeturinat e qytetit. Kalifi ndihmoi me duart e veta myslimanėt qė tė pastronin plehrat dhe myslimanėt aty ngritėn dy faltore pėr tė vendosur Islamin nė qytetin e tretė mė tė shenjtė nė botėn islame. (1)
Me pakė fjalė, myslimanėt i sollėn 'qytetėrimin' Jerusalemit dhe tė gjithė Palestinės. Nė vend tė besimeve tė egra qė nuk tregonin respekt pėr vlerat e shenjta tė njerėzve tė tjerė dhe qė i vrisnin ata vetėm pėr shkak tė ndryshimeve nė bindjet fetare, aty mbretėroi drejtėsia, toleranca dhe kultura e moderuar e Islamit. Pas marrjes sė Palestinės nga Omeri, myslimanėt, tė krishterėt dhe ēifutėt jetuan sė bashku nė paqe e harmoni nė atė vend. Myslimanėt kurrė nuk pėrdoren dhunėn pėr ti detyruar njerėzit tė ndėrrojnė fenė, ndonėse disa jomyslimanė e pranuan kėtė fe me vullnetin e tyre tė lirė.
Paqja dhe harmonia nė Palestinė vazhdoi po aq kohė sa edhe Myslimanėt qeverisėn me rajonin. Sidoqoftė, nė fund tė shekullit tė XI, njė pushtues nga jashtė hyri nė rajon dhe toka e qytetėruar e Jerusalemit barbarisht dhe pamėshirshėm u plaēkit, nė mėnyrė tė paparė kurrė mė parė. Kėta barbarė ishin Kryqtarėt.
Njė dėshmi historike e tolerancės Myslimane ndaj tė Krishterėve: Kubja Myslimane e Gurit pranė Kishės sė Krishterėt.
Egėrsia e kryqtarėve
Kryqtarėt plaēkitėn Jerusalemin dhe i mbytėn tė gjithė banorėt e tij jo-Krishterė.
Ndėrsa anėtarėt e tė tre besimeve po jetonin nė paqe dhe harmoni nė Palestinė, tė krishterėt e Evropės vendosėn tė organizonin 'kryqėzatat'.
Duke iu pėrgjigjur thirrjes sė papės Urban II, mė 25 Nėntor 1095 nė Kėshillin e Klermontit, mė shumė se 100,000 njerėz nga e gjithė Evropa u nisėn pėr nė Palestinė, qė tė 'Ēlironin vendin e shenjtė nga Myslimanėt' dhe tė gjenin pasuritė pėrrallore tė Lindjes. Pas njė udhėtimi tė gjatė dhe tė lodhshėm dhe pas grabitjesh e masakrash tė mėdha ndaj Myslimanėve, ata arritėn nė Jerusalem nė vitin 1099. Qyteti ra pas njė rrethimi prej afėr pesė javėsh, dhe kryqtarėt hynė nė tė. Ata ushtruan njė egėrsi ēfarė rrallėherė bota e ka parė. Tė gjithė myslimanėt dhe ēifutėt nė qytet u shkuan nė shpatė. Sipas fjalėve tė njė historiani, 'Ata i mbytėn tė gjithė Saraēenėt dhe Turqit qė i gjetėn...ishin ata meshkuj ose femra.' [2]
Njė nga Kryqtarėt, Rajmond Aguiles, mburrej me dhunėn qė ka ushtruar ai:
Kishte pamje tė mrekullueshme. Disa nga burrat tanė (e kjo ishte mė mėshiruesja) u prinin kokat armiqve tė tyre; tė tjerėt i gjuanin ata me shigjeta, kėshtu ata rrėzoheshin nga kėshtjellat; tė tjerėt i torturoni ata mė gjatė duke i hedhur nė zjarre. Grumbuj kokėsh, duarsh, dhe kėmbesh shiheshin nėpėr rrugėt e qytetit. Nevojitej qė tė zgjidhje rrugėn mbi trupa burrash dhe kuajsh. Por kėto ishin vetėm disa ēėshtje tė vogla kur tė krahasohet me atė se ēfarė kishte ndodhur nė Tempullin e Solomonit, vendi ku zakonisht bėhen shėrbimet fetare...nė tempull dhe oborrin e Solomonit, burrat u lanė nė gjak deri nė gjunjėt e tyre dhe kapistra frenash. (3)
Brenda dy ditėsh, kryqtarėt vranė rreth 40,000 Myslimanė nė mėnyrė barbare siē u pėrshkrua pakė mė parė. (4) Paqja dhe harmonia qė kishin mbretėruar nė Palestinė qysh nga koha e Omerit, pėrfunduan me njė masakėr tė tmerrshme. Kryqtarėt dhunuan tė gjitha ligjet etike tė
Krishterimit, njė fe e dashurisė dhe mėshirės, dhe pėrhapėn terrorin kinse nė emėr tė Krishterimit.
Drejtėsia e Salahudinit
Ushtritė barbare tė kryqtarėve e bėnė Jerusalemin kryeqytet tė tyre dhe ngritėn Mbretėrinė Latine, kufijtė e sė cilės shtriheshin nga Palestina nė Antioki. Sidoqoftė, kryqtarėt qė sollėn egėrsinė nė Palestinė nuk mundėn tė qėndrojnė gjatė. Salahudini i mblodhi tė gjitha mbretėritė myslimane nėn flamurin e tij nė njė lufte tė shenjtė dhe i mundi kryqtarėt nė betejėn e Hatinit nė vitin 1187. Pas betejės, dy udhėheqėsit e ushtrisė kryqtare, Rejnaldi i Shatijonit dhe mbreti Gij, u sollėn para Salahudinit. Salahudini ekzekutoi Rejnaldin e Shatijonit, qė njihej pėr barbaritė e tmerrshme qė kishte kryer kundėr Myslimanėve, ndėrsa mbretin Gij e la tė lirė, pasi ai nuk kishte kryer krime tė njėjtat. Palestina edhe njė herė u njoh me drejtėsinė e vėrtetė.
Menjėherė pas betejės sė Hatinit dhe nė tė njėjtėn ditė qė Profeti Muhamed ishte marrė nga Meka pėr nė Jerusalem brenda natės, ditėn e ngritjės, Salahudini hyri nė Jerusalem dhe e ēliroi atė nga 88 vitet e pushtimit kryqtar. Kur kryqtarėt e kishin marrė qytetin 88 vjet mė parė, ata kishin vrarė tė gjithė myslimanėt nė qytet dhe pėr kėtė arsye, ata kishin frikė se mos Salahudini do tė bėnte me ta tė njėjtėn gjė. Ndėrsa ai nuk preku asnjė tė krishterė nė qytet. Pėrveē kėsaj, ai thjesht i urdhėroi tė krishterėt latinė (katolikė) qė tė largoheshin nga aty. Tė krishterėt ortodoksė, tė cilėt nuk ishin kryqtarė, u lejuan tė jetojnė nė qytet dhe tė kryejnė falet si tė dėshironin. Historiania Britanike Karen Amstrong e pėrshkruan marrjen e dytė Islamike tė Jerusalemit me kėto fjalė:
Mė 2 Tetor 1187 Salahudini dhe ushtria e tij hynė nė Jerusalem si mundės dhe pėr 800 vjetėt qė do tė pasonin, Jerusalemi do tė mbetej njė qytet mysliman. Salahudini e mbajti fjalėn dhe e mori qytetin sipas idealeve mė tė larta islame. Ai nuk u hakmor pėr masakrėn e vitit 1099, sikurse kėshillon edhe Kurani (16:126) dhe tani qė armiqėsitė kishin pushuar ai u dha fund vrasjeve (2:193-194). As edhe njė i krishterė i vetėm nuk u var dhe nuk u plaēkit. Shpėrblesat pėr lirim ishin tejet tė ulėta...
Salahudini u prek e nga kursimet qė familjet premtonin tė jepnin si dėmshpėrblim pėr lirimin e robėrve tė luftės dhe i liroi shumė prej tyre falas, sikurse nxiste Kurani, megjithėse tė ardhurat nė thesar ishin pakėsuar deri nė njė masė dėshpėruese. Vėllai i tij El-Adili, ishte aq i pikėlluar nga gjendja e vėshtirė e robėrve, saqė i kėrkoi Salahudinit tė blinte njėmijė prej tyre si skllevėr pėr vete dhe sapo i mori, i liroi ata nė ēast qė tė gjithė...
Kur Imad ad-Din e pa Patriarkun Herakliun duke e lėshuar qytetin me koēin e mbushur me thesar, ai e nxiti Salahudinin qė t'ia konfiskonte atė. Mirėpo Salahudini e refuzoi. Kurani thotė se betimet dhe marrėveshjet duhet mbajtur saktėsisht dhe ishte qenėsore qė Myslimanet ti zbatojnė ligjshmėritė... Herakliu pagoi dhjetė dinar shpėrblesė si edhe gjithė tė tjerėt dhe atij iu ofrua shoqėrim i posaēėm pėr ta ruajtur thesarin e tij gjatė udhėtimit pėr nė Tir. (5)
Shkurt, Salahudini dhe myslimanėt, nėn udhėheqjen e tij, i trajtuan tė krishterėt me mirėsi e drejtėsi tė madhe dhe treguan ndaj tyre edhe mė shumė dhembshuri nga ē'treguan vetė udhėheqėsit e tyre.
Rikardi Zemėrluani, nuk ishte aspak "bujar".
Pas Jerusalemit, kryqtarėt vazhduan barbarit e tyre dhe Myslimanet drejtėsinė e tyre nė qytetet tjera tė Palestinės. Nė vitin 1194, Rikard Zemėrluani qė portretizohet si hero i madh nė historinė britanike, ekzekutoi poshtėrsisht nė kėshtjellėn Akr 3,000 myslimanė, nga tė cilėt shumė gra e fėmijė. Megjithėse myslimanėt qenė dėshmitarė tė kėsaj egėrsie, ata kurrė nuk pėrdorėn tė njėjtat metoda. Ata iu pėrmbajtėn urdhėresės sė Zotit, "Mos lejoni qė urrejtja ndaj njė populli qė ju ndaloi njė herė nga Xhamia e Shenjtė t'ju shtyjė nė teprim..." (Kurani 5:2) dhe nuk ushtruan kurrė dhunė ndaj civilėve tė pafajshėm. Ata nuk pėrdorėn kurrė dhunė tė panevojshme, qoftė edhe ndaj ushtrive kryqtar qė arritėn ti mundin.
Egėrsia e kryqtarėve dhe drejtėsia e myslimanėve treguan edhe njė herė njė tė vėrtetė historike: Vetėm njė qeverisje e ndėrtuar me parimet e Islamit, u lejoi njerėzve tė besimeve tė ndryshme tė jetojnė sė bashku nė Palestinė. Ky fakt vazhdoi tė tregohet edhe pėr 700 vjet pas Salahudinit, veēanėrisht gjatė periudhės osmane.
Qeverisja e drejtė dhe tolerante e Perandorisė Osmane
Nė vitin 1514, sulltan Selimi mori Jerusalemin dhe zonėn pėrreth tij dhe kėshtu nisėn 400 vitet e qeverisjes osmane nė Palestinė. Sikurse edhe nė shtetet e tjera osmane, kjo periudhė do t'i krijonte mundėsinė Palestinės qė tė gėzonte paqe, stabilitet dhe tė njihte bashkėjetesėn harmonike tė besimeve tė ndryshme.
Toleranca Islame vazhdoi nė Perandorinė Osmane. Kisha, sinagoga dhe xhamia bashkėjetuan nė paqe.
Perandoria Osmane administrohej nėn atė qė njihej si "sistemi i kombit (miletit)", ku tipari themelor i saj ishte qė popujt e besimeve tė ndryshme lejoheshin tė jetonin sipas besimeve tė tyre madje edhe sipas sistemeve tė veta ligjore. Tė krishterėt dhe ēifutėt, tė pėrshkruar si 'Ithtarė tė Librit' nė Kuran, gjetėn tolerancė, siguri e liri nė vendet osmane.
Arsyeja mė e rėndėsishme pėr kėtė ishte se megjithėse Perandoria Osmane ishte njė shtet Islamik e qeverisur nga myslimanėt, ajo nuk dėshironte t'i detyronte qytetarėt e saj me forcė qė tė pranonin Islamin. Pėrkundrazi, shteti osman synonte tė ofronte paqe e siguri pėr jomyslimanėt dhe t'i qeveriste ata nė njė mėnyrė tė tillė qė ata tė ndjeheshin tė kėnaqur me qeverisjen dhe drejtėsinė Islamike.
Shtete tė tjera tė mėdha tė asaj kohe, kishin mėnyra qeverisjeje shumė tė ashpra, shtypėse e jo-tolerante. Mbretėria e Spanjės nuk mund tė toleronte ekzistencėn e myslimanėve dhe tė ēifutėve nė gadishullin Spanjoll dhe ushtroi njė dhunė tė jashtėzakonshme ndaj kėtyre dy bashkėsive. Nė shumė vende tė tjera evropiane, ēifutėt ishin tė shtypur vetėm pėr shkak se ishin ēifutė (pėr shembull, ata u burgosėn nėpėr geto) dhe u bėnė shpesh viktima tė masakrave masive (pogromeve). Tė krishterėt nuk arrinin tė shkonin mirė as me njėri-tjetrin vetė: Luftėrat mes protestantėve dhe katolikėve nė shekujt XVI dhe XVII e shndėrruan Evropėn nė njė liqe gjaku. Lufta 30 vjeēare mes viteve 1618 dhe 1648 ishte pasojė e mosmarrėveshjeve katolike-protestante. Si rezultat i kėsaj lufte, Evropa Qendrore u shndėrrua nė fushė beteje dhe vetėm nė Gjermani, u vra njė e treta e popullsisė 15 milionėshe.
Nė kushte tė tilla, ėshtė e vėrtet e rėndėsishme e pamohueshme se qeverisja osmane ishte tejet njerėzore.
Shumė historianė dhe shkencėtarė politikė kanė tėrhequr vėmendjen te ky fakt. Njė nga ata ėshtė eksperti i njohur i ēėshtjeve tė Lindjes sė Mesme nė Universitetin Kolumbian, Eduard Said. Ai e ka prejardhjen nga njė familje e krishterė prej Jerusalemi dhe merret me punė kėrkimore nė universitetet amerikane. Nė njė intervistė pėr gazetėn izraelite "Ha'aretz" ai rekomandoi "sistemin kombėtar osman" nėse do tė ndėrtohet njė paqe e qėndrueshme nė Lindjen e Mesme. Ajo ēfarė ai tha ėshtė:
Njė pakicė ēifute mund tė mbijetojė nė tė njėjtėn mėnyrė qė kanė mbijetuar nė botėn arabe tė gjitha pakicat e tjera... nėn Perandorinė Osmane, me sistemin e miletit, kjo funksionoi fare mirė. Ajo qė kishin ata atėherė duket shumė mė njerėzore nga kjo qė kemi tani. (6)
Morali i Kuranit: Burimi i Tolerancės Islamike
Arsyeja themelore pėr vendosjen e qeverisjes tejet tolerante, tė drejtė dhe humane e perandorisė osmane dhe tė shteteve tjera myslimane ėshtė se qeveria e tillė udhėhiqej sipas Kuranit. Arsyeja pėr tregimin e drejtėsisė dhe tė qytetėrimit nga ana e Omerit, Salahudinit, sulltanėve osman si dhe tė shumė sundimtarėve Mysliman (e qė sot kjo pranohet edhe nga bota perėndimore), ishte besimi i plotė i tyre nė urdhrat e Zotit tė shpallur nė Kuran. Kėto janė disa prej urdhrave tė cilat e ndėrtuan bazėn e pikėpamjes Islamike tė qeverisjes:
Allahu ju urdhėron qė t'u jepni amanetin tė zotėve tė tyre dhe kur tė gjykoni, ju urdhėron tė gjykoni me tė drejtė mes njerėzve. Sa e mirė ėshtė kjo punė qė ju kėshillon. Allahu dėgjon dhe sheh si veproni. (Surja Nisa : 58)
O ju qė besuat, vazhdimisht tė jeni dėshmues tė drejtė pėr hir tė Allahut edhe nėse ėshtė kundėr (interesit) vetvetes suaj, kundėr prindėrve ose kundėr tė afėrmeve, le tė jetė ai (pėr tė cilin dėshmohet) pasanik ose varfanjak, pse Allahu di mė mirė pėr ta. Mos ndiqni pra emocionin e t'i shmangeni drejtėsisė. Nėse shtrembėroni ose tėrhiqeni, Allahu plotėsisht di ēka punoni. (Surja Nisa: 135)
Allahu nuk ju ndalon tė bėni mirė dhe tė mbani drejtėsi me ata qė nuk ju luftuan pėr shkak tė fesė, e as nuk ju dėbuan prej shtėpive tuaja; Allahu i do ata qė mbajnė drejtėsinė. (Surja Mumtehinet: 8)
Ėshtė njė frazė nė politik qė thotė 'pushteti korruptohet, ndėrsa pushteti i pėrkryer korruptohet plotėsisht.' Kjo nėnkupton se secili qė vije nga pushteti politikė vije disi i korruptuar moralisht nga mundėsit qė ky pushtet i sjell me tė. Kjo vėrtet zbatohet nga shumica e njerėzve, sepse ata e formojnė moralin e tyre nė vijė me presionin shoqėror. Thėnė me fjalė tė tjera, ata i largohen amoralitetit sepse ata i frikėsohen mosmiratimit ose ndėshkimit shoqėror. Sidoqoftė, pushteti atyre u jep fuqi, dhe e ngrit presionin shoqėror. Si rezultat, ata korruptohen, apo shumė lehtė bėjnė lėshime sa i pėrket moralit. Nėse ata kanė nė duart e tyre pushtet tė vėrtet, me fjalė tė tjera nėse ata qeverisin me kombin, ata mund ti provojnė tė gjitha mjetet pėr t'i kėnaqur dėshirat e tyre.
Modeli i vetėm i njerėzimit ku 'ligji i korrupsionit' nuk zen vend ėshtė tek ata tė cilėt me sinqeritet i besuan Zotit, tė cilėt e pėrqafuan fenė pa frikė dhe me dashuri pėr Atė, dhe jetuan nė pėrputhshmėri me atė fe. Pėr arsye se moralet e tyre nuk u definuan nga shoqėria, e bile as pushteti mė i pėrkryer mund tė ndikoj nė ata. Nė Kuran, Zoti Profetin David e solli si njė shembull tė kėtij sundimtari ideal, me mėnyrėn se si ai qeverisi edhe me ata tė cilėt e vunė nė sprovė autoritetin e tij, dhe nė anėn tjetėr mėnyrėn se si ai kėrkoi falje nga Zoti me pėrulje tė plotė. (Sure Sad: 24)
Fakti se historia e Islamit ėshtė pėrplot drejtėsi, mėshirė, thjeshtėsi (pėrulje) dhe qeverisės tė pjekur buron nga ky moral tė cilin Zoti ia mėson Myslimanėve nė Kuran. Meqenėse njė udhėheqės mysliman ia ka frikėn Zotit, mundėsia qė ai tė korruptohet, tė jetė kryelartė apo mizor, nuk mund tė jepet. (Natyrisht, udhėheqės qė korruptohen dhe largohen nga morali Islamik, paraqiten nė historinė e islamit, mirėpo numri dhe ndikimi i tyre ėshtė shumė i vogėl).
Pėrfundim
Historia tregon se Islami ėshtė i vetmi sistem besimi qė mund tė sigurojė njė qeverisje tė drejtė, tolerante dhe tė mėshirshme nė Lindjen e Mesme. Pax Ottomana qė pėrfundoi me tėrheqjen e Perandorisė Osmane nga rajoni, nuk ėshtė zėvendėsuar ende. Pas osmanlinjve, Lindja e Mesme, sė pari kaloi nė duart e kolonialisteve Evropian dhe mė pas u bė cak i politikave pushtuese dhe agresionit tė Izraelit.
Ekziston vetėm njė arsye themelore pėr konfliktin e tanishėm nė Lindjen e Mesme: fakti se palėt nuk duan tė bėjnė paqe. Ajo ēfarė Izraeli duhet tė bėjė ėshtė qė tė veproj nė pėrputhje me rezolutėn OKB-sė 242 dhe tė tėrhiqet nė kufijtė e para 1967, dhe tė njohė dhe garantoj tė drejtat e popullit tė Palestinės. Ajo qė Palestina (dhe Arabėt tjerė) duhej tė bėnin ėshtė qė ti braktisin synimin e tillė siē ėshtė "zbrazja e Izraelit nė det" dhe ta pranojnė bashkėjetesėn me ēifutėt. Gjėja mė e rėndėsishme pėr tė gjithė ėshtė qė qėllimet e tyre mos ti ndotin me veprime barbare tė terrorizimit tė civileve.
Shkurt, nė mėnyrė qė tė sigurohet paqja nė Lindje e Mesme, tė dyja palėt duhet tė pajtohen tė jenė tė matura dhe tolerante dhe tė bėjnė pėrpjekje tė ēiltra pėr tė ēlirohen nga racizmi ēifutė (Zoinizmi) apo nga shovinizmi Arab. Vizioni qė nevojitet pėr kėtė ēėshtje ėshtė i fshehur nė virtytet tė cilat morali Islam i ka bekuar nė Lindjen e Mesme shekuj mė parė.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Shėnime:
1- Karen Amstrong, Holy War, MacMillan, London, 1988, faqe.30-31
2- Geste Francorum, or the Deeds of the Franks and the Other Pilgrims to Jerusalem, trans. Rosalind Hill, London, 1962, faqe 91
3- August C. Krey, The First Crusade: The Accounts of Eye-Witnesses and Participants, Pinceton & London, 1921, faqe 261
4- August C. Krey, The First Crusade: The Accounts of Eye-Witnesses and Participants, Pinceton & London, 1921, faqe 262
5- Karen Amstrong, Holy War, faqe 185
6- 18.8.2000, Ha'aratez Newspaper; MiddleEast.Org, August 2000
2005-08-10 07:59:30
min_Latn als_Latn eng_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk fur_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn unk