als_Latn dik_Latn sag_Latn
Jashtëtokësorët janë në shtëpi
Ka logjikë në idenë që qytetërimet e lashta u ngritën dhe ranë në sistemin tonë diellor
Gerant Lewis
“Ku janë të gjithë?” – pyeste fizikanti Enrico Fermi kur shqyrtonte çështjen e jetës në kozmos. Ai arsyetonte se, nëse gjeneza e jetës nuk është shumë e vështirë, universi mund të jetë i mbushur me krijesa të vogla të gjelbërta, në shumë triliona planete atje tej.
Kanë kaluar rreth 14 miliardë vjet që nga big bang-u, kështu që nëse disa prej këtyre shoqërive të huaja janë bërë teknologjikisht të avancuara dhe të përhapura në hapësirë, dëshmia për ekzistencën e tyre duhet të jetë e dukshme. Pse nuk shohim asnjë shenjë të tyre? Kjo mungesë e dukshme e provave njihet si paradoksi i Fermit. Ajo ka çuar në vramendje të konsiderueshme, për më shumë se gjysmë shekulli. Tani, astronomi amerikan Jason Wright ka shënuar një kthesë të re, duke riformuluar pyetjen e Fermit për: “Ku ishin të gjithë?” Një përgjigje mund të jetë në sistemin tonë diellor.
Ai pyet nëse “lloje të mëparshme teknologjike indigjene” janë ngritur këtu dhe çfarë gjurmsh mund të kenë lënë pas. Paradoksi i Fermit ka shumë zgjidhje të propozuara: që ne jemi me të vërtetë të vetëm në kozmos, për shembull, ose që Toka është ruajtur disi nga komuniteti ndëryjor, derisa të bëhet një “qytetare e përgjegjshme” galaktike. Mundësia më e frikshme është ideja e një Filtri të Madh, një pikë e pashmangshme e fërkimit që do të thotë që të gjitha qytetërimet kanë një afat relativisht të shkurtër. Në këtë rast, në afatet kohore kozmike, shanset që dy prej tyre të bashkëjetonin pranë e pranë do të ishin pothuaj zero, dhe ata gjithmonë do të dukeshin se janë të vetëm.
Pra, universi mund të jetë i mbushur me mbetje të qytetërimeve të vdekura. Në vend që të mendojë për jetën e zhdukur “atje tej”, e cila do të ishte e vështirë për t’u zbuluar, Uright po mendon mundësinë e jetës së përparuar teknologjike, që u rrit në sistemin e hershëm diellor dhe ra viktimë e Filtrit të Madh, qindra-miliona, në mos miliarda vite para se njerëzit të ecnin në tokë.
Nëse kanë ekzistuar këtu, çfarë shenjash duhet të kërkojmë dhe ku? Në mjedisin shkatërrues të Venusit dhe tektonikën e pllakave të Tokës, ndërtesat dhe monumentet do të shkatërroheshin në kohë të tilla të gjata. Por, në Marsin që ndryshon ngadalë, hënën dhe ndoshta satelitët e ngrirë, tunelet dhe qytetet e qytetërimeve të lashta, mund të mbijetonin varrosur nën tokë dhe akull.
Shenja të tjera do të ishin edhe më të qëndrueshme, me burime të energjisë bërthamore të zbulueshme për miliarda vite nëpërmjet përzierjeve të dallueshme të elementeve dhe radioaktivitetit.
Ky është spekulim i pastër. Por mbani mend se sondat tona të hapësirës, vetëm sa e kanë gërvishtur sipërfaqen e çdo planeti dhe kur ne me të vërtetë të fillojmë të gërmojmë nën sipërfaqen e botëve të tjera të afërta, mund të gjejmë shenja se dikush tjetër ka qenë atje më parë.
Ai/ajo dikush mund të mos ketë kaluar në thellësitë e hapësirës, siç supozon zakonisht SETI, por mund të ketë qenë atje gjatë gjithë kohës.
Geraint Leëis është profesor i astrofizikës në Universitetin e Sidneit, Australi
als_Latn als_Latn srd_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn