als_Latn dik_Latn sag_Latn
Nga Anila Dushi
63 vjet në interrnim, sot asnjë dëmshpërblim për mungesën e një vendimi gjykate
Sabri Hafiz Dërguti është ndër të parët e internuar në vitin 1948 nga regjimi komunist. Për 63 vjet jetoi internimin në 7 kampe të ndryshme të vendit. Sot në moshën 88-vjeçare, Sabri Dërguti tregon historinë dhe vuajtjet e shumta gjatë regjimit komunist.
Teksa kthehet shume vite pas, ai tregon se akoma nuk ka marrë asnjë masë dëmshpërblimi, kjo për shkak të një kleçke ligjore, ku i kërkohet vendim gjyqësor për vitet e internimit. Historia nis në vitin 1946, kur dy vëllezërit e tij u arratisën jashtë vendit, ndërsa e gjithë pjesa tjetër e familjes u internua në kampet më çnjerëzore të asaj kohe.
Dërguti tregon se gjatë jetës në këto kampe përqendrimi, qindra fëmijë humbën jetën për shkak të urisë. “Jam persekutuar që me 4.12.1944. Babain me futën në burg dhe e njeh gjithë Shqipëria se nuk i e ka dashur komunizmin. E mbajtën një vit dhe e liruan sepse kishte një plagë. Ishte i sëmurë dhe vinte në të errët me biçikletë doktor Frederik Shiroka dhe e mjekonte. Doktori e pyeste pasi e dinte se ishte njeri i ditur dhe babai i thoshte shpesh “ik prej Shkodrës”. Mjeku iku në Tiranë. Me 9 shtator 1946 u bë kryengritja e Postribës. Babai më 10 shtator u kërkua por nuk ndodhej në shtëpi sepse dilte. Në datën 12, në mesditë tek çinari e kanë kapur dy të sigurimit që e kanë parë në rrugë. Hajde me ne i thanë se kemi një punë me ty. Nuk ju kam pritur sot, ju kam pritur qysh dje u tha babai. Unë në atë kohë isha 14 vjeç. Njëri prej tyre që e kapën ishte komshi, një mur na ndante. Më 1948 më izoluan. Vëllai i parë u fsheh. Donte të ikte në Kosovë se kishim kushërinj atje por e diktuan dhe e kapën, e futën ne burg. U iku nga burgu dhe u fsheh në një shtëpi. Ne fillim nuk na thanë gjë, pas 3-4 muajsh na erdhi urdhri për internim. Babën e kishin dënuar me vdekje. U bë një internim masiv dhe më kapën dhe mua. Pyeten për vëllanë tim, Fejzinë, u thashë se ka shkuar tek tezja ku e kërkuan por nuk e gjetën. Mua më dërguan në Degën e Punëve të Brendshme ku dhe gjeta gruan e Nush Topllit që e kishin marrë për ta internuar dhe atë. Aty ku na lanë, ishte shumë papastërti dhe ishim 6 familje. Pastaj na çuan tek ish burgu gjerman i Gestapos ku sot është konsullata italiane dhe na lanë aty 6 javë pasi atë vendin ku ishim do e pastronin për ta bërë zyra. Na ngrinin në mesnatë ose shumë herët dhe na thonin “shkarkoni materiale”.
Unë isha më i riu ndërsa tjerët ishin më të mëdhenj, kishte dhe fëmijë. Ishte shumë e vështirë të shkarkoja e ngarkoja. Erdhi urdhri të na çonin në Berat,me dy makina dhe pak kohë na vendosën tek hotel “Skrapari”. Si vend pune dhe jetese më caktuan në Kuçovë,ku qëndrova 3 muaj dhe më pas më dërguan po si i internuar në Toron të Tepelenës . Aty na lanë vetëm 24 orë pasi Mehmet Shehu urdhëroi të na çonin në Gramsh –Lozhan në Elbasan. Aty punonim në ujë kur në një largësi prej 200 m na duhej të transportonin shtylla nëpër ujë për ti dërguar në anën tjetër të lumit. Unë notin nuk e dija mirë, të parin e nxora, të dytin nuk munda me e nxjerr dhe gati u mbyta. Ishim 350 vetë që punonim aty dhe 200 ishin në kamp.
Pastaj më nisën ,bashkë me të tjerë drejt Elbasanit.Rrugës më lidhën me pranga hekuri,me vida gjermane , këmbë e duar .Në autobus ushin ushtarakët që quheshin gushkuqë,dhe më ngacmonin duke më thënë se kam dashur të arratisem. Unë u flisja se nuk kam punë me ju, kam raportin dhe do ja jap drejtorit. Atyre nuk ua jepja se kisha dëgjuar se i grisnin. Kam jetuar me 100 gram bukë në ditë ndërsa margarina ishte 15-vjeçare dhe i vinte era e rëndë.
Jam izoluar më 1948 dhe kam dalë nga internimi më 1954, kam ndërruar 7 kampe. Vinte drejtori në Tepelenë dhe mbante në dorë bukë të bardhë të bërë më miell të Unras. E shaja se nuk e shihja dot me atë bukë në dorë.
Ngrihesha herët mos vinte ndonjë shkodran, një dite erdhën një prej Delvinës dhe një prej Mallakastrës që më tha se ishte djali i hallës i Mehmet Shehut,që ne e kishim frikë. Mua më thonin “je peng” , dhe pse unë nuk i kisha borxh njeriu. Vendi ku jetonim ishte kisha në Tepelenë, ku kam ndenjur rreth 2 vjet. Kam parë gjera të tmerrshme. Vdisnin fëmijët, as nuk pyeste kush pasi nuk kishte ilaçe. Binin dhe gra shtatzëna.
Një natë ndjenja lëvizje e zhurmë dhe ishim përballë me familjen e Gjon Markagjonit. E pyes Bardhën se çfarë ka ndodhë se po na lënë pa gjumë. Në mëngjëz u ndje një zë fëmije. Kishte lindur ne kamp pa asnjë ndihme e as pyeste kush. Në kamp kanë vdekur mbi 200 fëmijë. Shumica prej urie e mungesës së ilaçeve.
Pastaj na dërguan në Tiranë , dhe aty 300 gram bukë me racion që e siguronim duke punuar se ndryshe nuk jepej as ajo. Na dërguan përsëri në Tepelenë, në Bënçë ku rreth 100 vetëve na futën dhe na izoluan në një kazermë të madhe. Bënim dru për shtylla në një mal të lartë me emrin e Enver Hoxhës. Me ne ishte edhe djali i Abaz Kupit, Bardhi.
Më vonë na ndanë, duke na çuar në Vlorë dhe Çorovodë. Unë rrija veçmas, nuk përzihesha me njeri. Më thirri drejtori në zyrë dhe filloi të më merrte me të mirë. Kur e kuptova arsyen i thashë se më kanë sjellë këtu se na kanë thënë jeni peng, për punë tjetër mos më thirr. Më thirri dhe një herë tjëtër por nuk pranova të shkoj. Nuk më kë për punë spiuni, i thashë.
Jam liruar në fund të 1954. Kam pritur se po na jepet kompensimi i viteve të internimit, por askush, asnjë qeveri nuk na i dha. Na kanë gënjyer. Unë kam qenë i persekutuar edhe para atyre që i kanë pushkatuar. Gjithë jetën nuk kam fjetur më shumë se katër orë. Rinia më shkoi me frikën se po më pushkatonin apo varin”,rrëfen 88 vjeçari shkodran.
Kryetari i shoqatës së ish të përndjekurve në Shkodër, Zenel Drangu thotë se duhet vendim gjykate, por internimi nuk është bërë më gjykatë dhe nuk ka vendime të tilla .”Këto janë internuar me vendim të komisionit përkatës të Degës së Punëve të Brendshme ku për gjithë Shqipërinë kryetar ka qenë Manush Myftiu” sqaron Drangu. Sipas statistikave, gjatë 45 viteve të regjimit komunist, rreth 50 mijë shqiptarë janë internuar dhe detyruar të punojnë në kushte skllavëruese. Qeveria ka lëshuar një urdhër që 3mijë të internuar gjatë viteve 45-54 do të përfitojnë 1000 lekë dëmshpërblim për çdo ditë të kaluar në internim. Arsyeja pse pjesa më e madhe e të internuarve nuk janë dëmshpërblyer, është se kërkohet një vendim gjykate, ku pjesa më e madhe nuk e kanë një të tillë.
ceb_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn