als_Latn dik_Latn sag_Latn
Drejtuese e tryezës sot ka qenë Blerina Rogova Gaxha, kumtesa e së cilës flet për temën e vdekjes në letërsinë shqipe konkretisht në personazhet Ago Jakupi e Tat Tanushi krijuar nga Mitrush Kuteli.
Sarandë Selimi
Seminari i 35-të Ndërkombëtar për Gjuhën, Letërsinë dhe Kulturën Shqiptare, sot ka nisur qysh në mëngjes në një trajtim më të gjerë e analitik mbi konceptin “tjetri”, tjetri në letërsi, tjetri në botën e shkrimit, tjetri dhe ndikimi i tij i mirëqenë ose jo në vepra të ndryshme, në kontekste të ndryshme letrare e në zhanre që nuk njohin kufij kur dalin në letër.
Flamur Maloku, studiues i letërsisë, sot ka prezantuar në këtë Seminar kumtesën e tij e cila tregon mbi konceptin e tjetrit në letërsinë shqipe, si një nga piketat moderne dhe postmoderne si optikë verifikimi, ku tashmë duhet të niset studimi i letërsisë shqipe.
“Termi tjetri si ideologji dhe prani, para së gjithash është kërkimi i diçkaje që deri më tani e kemi marrë si të mirëqenë, të rrokshëm në situatën tekstologjike, megjithatë pa hetuar më tutje se ku është realisht dhe mbi të gjitha, pa qartësuar situatën e pranisë së tij, si një nga aspektet më të ndërlikuara të ligjërimit letrar. Tjetri si ideologji në letërsinë shqipe, gjithnjë në shenjim të kamerës verifikuese, jo të një simboli a metafore që vetëm sa do ta ndërlikonte vorbullën e shikimit të letërsisë me anë të letërsisë, ndërkaq është bota tjetër që gjendet brenda dhe jashtë një teksti letrar, pra edhe të një letërsie” ka lexuar mes tjerash Maloku, ndërsa ka vendosur paralele mes konceptit të tjetrit dhe univerzalitetit tonë.
Ndoshta, ashtu siç thoshte Kirkegardi, ngaqë arrijmë universalitetin duke gërmuar unin tonë, falë kësaj dialektike ekzistenciale nisi të dilte në pah ekzistenca e Tjetrit, sa më shumë që njeriu dukej se zhytej në humnerat e veta. Cilado qoftë arsyeja, epoka jonë ka qenë ajo e zbulimit të Tjetrit”, (2015: 101, në librin Shkrimtari dhe fantazmat e tij).
Që tjetri si term kompleks është studiuar nga Michel Foucault e Simone De Beauvoir, dy figura prej më eminenteve në letërsinë e filozofinë e shekullit të kaluar, tregoi Meliza Krasniqi – studiuese e letërsisë.
Sipas saj, “tjetri” është vështirë të identifikohet.
“ Megjithatë dihet se ky koncept nuk ishte ide krejtësisht e re, por ishte i ndikuar prej dialektikës së Hegelit. Në letërsi tjetri është figurë e zakonshme. Këtë koncept mund ta njohim në gjithë letërsinë shqipe, në forma të ndryshme, sepse ajo është e krijuar mbi bazën e këtij koncept. Studiuesit të cilët merren me strukturalizmin, post-strukturalizmin, feminizmin, marksizmin, dhe metodologji të tjera të cilat varen nga “kundërshtitë binare” shpesh shqyrtojnë vepra ku personazhet janë krijuar duke u thirrur në ndonjë retorikë të tjetrit” tregon Krasniqi. Ajo e sjellë më së miri Serafina Topinë e Jeronim De Radës, si ilustrim për përdorimin e tillë të tjetrit në kuptimin e një teksti.
“Personazhi i Serafina Topisë mund të dallohet që në titull se është diferencuar nga personazhet e papërshtatshme që janë të përfaqësuar si “të tjerë” nga norma e dhënë nga De Rada për lexuesit e nënkuptuar të veprës. Ne do ta kuptojmë botën e saj “tjetër” nëpërmjet kundërshtive që në titull se është diferencuar nga personazhet e papërshtatshme që janë të përfaqësuar si “të tjerë” nga norma e dhënë nga De Rada për lexuesit e nënkuptuar të veprës. Ne do ta kuptojmë botën e saj “tjetër” nëpërmjet kundërshtive” përfundon kumtesën e saj studiuesja Meliza Krasniqi, shkruan KultPlus.
Dhe si për ti dhënë këtij studimi edhe një tjetër kahe, studiuesja Serafina Lajçi ka marrë si rast studimi romanin “Vitet e urithit” nga Kim Mehmeti.
“Ky roman i shkruar si metafiksion historiografik që reflekton dallimin ndërmjet vetëprezantimit formal dhe kontekstit vetjak historik (Hutcheon 2013: 152), si kohë të rrëfimit ka kryesisht periudhën komuniste në Maqedoni, konkretisht atë të një fshati të izoluar të Shkupit. Romani ndjek modelin postmodernist, i cili argëtohet (luan) me të kaluarën, duke i shpërfaqur lexuesit, atë që Linda Hutcheon e koncepton, si kënaqësi të dyfishtë, bazën reale dhe fiktivitetin” rrëfen Lajçi para të pranishmëve në Seminar.
“Personazhet e këtij romani, si njerëz të ngecur brenda një fshati të izoluar i cili nuk i ruan, madje, as raportet me fshatrat përreth, reflektojnë pikërisht frikën e përballjes me tjetrin (të huajin) dhe në të njëjtën kohë, përpjekjen për ruajtjen e identitetit” vazhdon ajo.
Drejtuese e tryezës sot ka qenë Blerina Rogova Gaxha, kumtesa e së cilës flet për temën e vdekjes në letërsinë shqipe konkretisht në personazhet Ago Jakupi e Tat Tanushi krijuar nga Mitrush Kuteli.
“Dy kryepersonazhet ndëshkohen nga krijuesi i tyre me mosvdekje, si pasojë e injorimit të parimeve doktrinare të jetës ngritur mbi etikën kristiane, e sprovuar nëpër kategoritë morale që dalin nga kodi i madh kulturor biblik. Heronjtë e rrëfimeve apologjetike ndaj hirit e zotit, vdekjen e kërkojnë dhe e dëshirojnë fort për t’u çliruar e shpëtuar nga jeta, udhë e cila i nënshtron ndaj sprovave të mëdha psikologjike, deri në purifikimin e shpirtit dhe kalimin e tij në botën përtej” shkruhet mes tjerash në kumtesën e Rogova Gaxhës.
Punimi shtrohet mbi këtë intencë autoriale të dialogut mes dy botëve, në veprën e autorit që jep disa pamje të temës së vdekjes në letërsinë e modernitetit shqiptar.
Seminari i 35-të Ndërkombëtar për Gjuhën, Letërsinë dhe Kulturën Shqiptare po vazhdon me punimet e tij deri me 26 gusht. / KultPlus.com
als_Latn sag_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn