als_Latn uzn_Latn bos_Latn
Historia ndryshe e kufijve t Shqipris s vogl
far drame pr Shqiprin?! Ajo, pr t ciln kan luftuar...politikan t aft, aventurier, ushtarak dhe popull i panjohur, tashm t dergjet si nj gj koti.
Ben Andoni
Por, bash n tekstet tona, thjesht theksi patetik q i vihet ksaj ngjarje t madhe, q gjithsesi na la t pavarur n kt bot (flitet pr ndarjen e kufijve), i ka br njerzit q t jen indiferent. Shum indiferent. N fakt, nuk ka qen kshtu. Eduard Grey, ministri i jashtm britanik, n nj audienc q i kishte dhn diplomatit t shquar Mehmet Konica (flasim pr dhjetvjearin e dyt t shekullit t shkuar), nuk begenisi q ta priste at as lehtsisht konform protokollit m t thjeshtKur, Konica i mnur (vllai i Konics s thart), ksaj indiferencedo ti shtonte po me t njjtn indiference- se n vendin e tij ishte nj minier ari, athere puna do t ndryshonte. Me shum polites, diplomati britanik, nj nga figurat m t shquara t kohs dhe nj nga protagonistt e vendosjes s kufirit t Shqipris, do e pyeste dhe do e pyeste pa fundshqiptarin e menur, duke i krkuar vazhdimisht detaje. Ishte von, shqiptari kishte arritur q ti prezantonte shtjen shqiptare. N fund, do t mjaftohej, me nj polites t msuar mir n administratn osmane, ku kishte shrbyer prej kohsh se n Shqipri nuk ekzistonte nj minier e till
Si rrodhn ngjarjet
Ashtu si ndodhn ngjarjet, duhet t kujtojm se Konferenca e Londrs e vitit 1913 ishte ajo q vendosi njher e mir pr kufijt e Shqipris. M mir, projektoi ndryshimin m t madh historik t shqiptarve. Deri m athere, kalojm nj vit m par, Turqia pothuaj kishte dhn shpirt. T vetmet kontakte t saj ishin disa pjes n territorin grek, q i lejonin asaj kontaktet me Shqiprin. Ishte tepr von pr t smurin e Bosforit, q t ngrihej nga shtrati i lngimit. E nse ekzistenca e mtejshme e Turqis ishte vetm shtje kohe, duhet thn se koha kishte kahe tjetr pr Greqin, Serbin, Malin e Zi dhe Bullgarin, q n agonin e Turqis ishin shtojcat besnike t interesave t Fuqive t Mdha. Po sikur t mos mjaftonte e gjitha kjo, po reflektohej n t gjith qiellin evropian Lufta e Par Botrore. I vetmi fat i Shqipris ishte q Austro-Hungaria nuk mund t lejonte zgjerimin e mtejshm t sllavve n Ballkan. Pr historiant nuk ka shum dyshime. Ky ishte momenti q ishte bekuar nga Zoti pr Shqiptart. Diplomati i vjetr i Perandoris, Ismail Qemali, n ardhjen e tij n Shqipri u ndihmua direkt nga rumunt ( i dhan anijen q do e sillte n Shqipri) dhe austriakt (Konti Bertold, ishte m i fundit njeri q takoi Ismail Qemali, nga ku mori garancit). N teatrin shqiptar, ndrkoh shfaqja kishte filluar. Trupat ballkanike kishin pushtuar pothuaj t gjith Shqiprin, e cila merrte frym vetm n nj siprfaqje t ngusht n mes t Vlors-Lushnjes-Beratit. Koha do t tregonte q kjo ngutje nuk kishte qen aspak e kot. Me realitetet e reja, Fuqit Ballkanike shkuan me nj imazh tjetr n sqetull n Konferencn e Londrs s 1912. I ngrati delegacioni shqiptar, fal kmbnguljes s Duks s Orleanit, mundi t aj rrethimin grek n det dhe t ishte i fundit n Konferencn, q ndrkoh kishte filluar punimet. Nga nj vark, q i merr n mol, celuloidi i kohs ka fiksuar fytyrat pa shum shpres t delegatve shqiptar. Kur mbrritn n Londr do t shikonin se para Greit, ishin disa projekte, por kuptoheshin se Projekti Rus dhe Austro-hungarez ishin m t rndsishmit. Vazhdim i ktyre projekteve ishin dhe nj erek dyzine projektesh t tjera si ai grek, sllav dhe shqiptar..q po t bashkoheshin t pest bashk- nuk do t gjeje kurrkund- gati asgj t prbashkt. Rust e gjykonin Shqiprin nga Mati n Vjos, duke i ln serbve daljen n Shngjin dhe n DurrsPjesa m e madhe e tokave shqiptare mbeteshin natyrshm jasht. Gjithsesi, sikleti nuk mbaronte ktu, ngaq Shqipria do t ishte nj provinc autonome nn kujdesin e Turqis.
Por Austro-hungareztishin ndryshe. Ata njihnin vetm kufijt e 1878, por pr fatin e shqiptarve, llogarisnin brnda vendit, pjesn m t madhe t Kosovs, Ohrin, rrethinat e Shkupit, Manastirin, Janinn, amrin dhe deri n Prevez. Vjena synonte q t mbijetonte parimi i vendosjes s kufijve n tokat e kombsive t ndryshme. N krahun e saj, Gjermania dhe Italia e mbshtetn kt projekt.
Serbt synonin t futeshin deri n Durrs, kurse kishin pretendime kudo n Shqipri, me argumentin q banort vendas i quanin turq t shqiptarizuar dhe pr faktin se n t gjith vendin kishte kisha serbeMali i Zi krkonte Shkodrn, sepse e quante jetike pr ekzistencn e saj fizike. Sipas sllavve, Shqipria e tyre tashm ishte nga Tirana n Vlor. Grekt, n ekstremin tjetr, nuk kishin t ngopur dhe ishin absurd, sepse prfshinin n projektet e tyre dhe argumenta ekonomik. Ata krkonin q t ishte Thesalija, Janina, amria brnda territorit t tyre dhe ktyre tu bashkngjitej dhe Himara e Gjirokastra, pasi kto zona mund t jetonin lirisht vetm me lidhjet me Greqin. Kjo e fundit, prmes ktyre zonave, krkonte, ashtu si edhe me Korn, q t krijonin zona tampon, pr ti pasur n do moment nse do t sulmoheshin ndonjher nga shqiptart.
Projekti shqiptar u hartua me shum ngut, por dhe me shum maturi dhe synonte q t hidhte posht argumentat e fqinjve. Shqiptart kmbngulnin tek kufijt me baz kombsin dhe pasjen parasysh t faktorve gjeografik dhe ekonomik. Nga ana tjetr, me plot t drejt, delegacioni shqiptar u mbrojt energjikisht dhe argumenti kryesor, i prdorur ishte se po t zbatohej varianti rus: Shqipria mbeste pa burime ekonomike. Kjo e bri, Konferencn q t arsyetonte se Shkodra, Durrsi, Tirana, nj pjes e Dibrs dhe Mirdita ti merrej serbve dhe malazezve. Lufta e fqinjve, nga ana tjetr, nuk kishte qen e kot, sepse jasht Shqipris mbeti Kosova, Ohri, Struga, Manastiri. N jug, shqiptart u hoqn nga kthetrat grekve: Korn, Gjirokastrn, Delvinn, Himarn, Llogoran dhe Prmetin dhe kufiri shkonte deri n qytetet shqiptare t Janins, dhe deri n amri. Nga kjo konferenc doln dhe dy komisionet, q do t merreshin me kufijt e shqiptarve, respektivisht n veri dhe jug, ndrsa nj mbret duhet t drejtonte Shqiprin. Episodi m atraktiv pr konferencn ishte veshja e Is Boletinit dhe audienca e tij e famshme me Eduart Grey, q pasi e qsndisi se e kishin armatosur rojet e tiji premtoi se do e fuste Mitrovicn e tij n Shqipri. Kam ardh pr ttan Shqipnin dhe jo pr qytetin tim, iu prgjigj burri, duke nxjerr befasisht alltin e dyt.
Qindra kilometra m tutje, shqiptart kishin filluar absurdin. Mirditort pretendonin se ishin m mir me serbt. Kurse n jug, kishte vende q thoshin se ishin grek. Por..nuk kishte kohtopograft nuk mund t vendosnin m pr kufijt sepse erdhi Viti i mbrapsht i lufts s madhe t popujve.
Epilog
Shum vite m pasm 1923 mbrriti komisioni q do t caktonte realisht kufijt e Shqipris s Jugut. Ai kryesohej nga Gjenerali Telini dhe nj major Britanik. Bajram Fevziu shoqronte delegacionin, atbot me pozicionin e Shefit t Shtabit t Prgjithshm dhe deputet i Kolonjs. Gjeneral Telini do t vdiste n detyr..n ekstremin jugor t ShqiprisM pas fabula dihet. Shqyrtimi i kufijve t mtejshm t Shqipris s Jugut mbeti pezull, derisa u caktua n bisedimet direkte Shqiptaro-Greke m 1927. Do t ishte Mehmet Konica q do e prcillte trupin e Telinit m 1923. Askush nuk e msoi ndonjher muhabetin q bri ai kok m kok me Sr Eduart Greypr Shqiprin dhe miniern e saj hipotetike t arit.
ABC nr.28-Ben Andoni
16.03.2006
als_Latn als_Latn nus_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn sot_Latn als_Latn nld_Latn unk