als_Latn lit_Latn mlt_Latn
Emri i Mėrkur Buas ka gjasa tė mos harrohet asnjėherė.Dihet se harresa ėshtė njė pastrim dhe dlirėsi e historisė. Data dhe ngjarjet, heronjtė dhe antiheronjtė, njerėzit e jashtėzakonshėm por dhe ata tė rėndomtėt pėrballen mė shumė me harresėn dhe shpėrbėrjen. Sipas njė koncepti kimik kemi tė bėjmė me njė proces distilimi. Lavdia ėshtė pėrherė tekanjoze, duket se ėshtė e pavarur nga vetė heronjtė, madje shumė shpotitėse, ngatėrrestare dhe komplotiste ndaj tyre. Por nė rastin e Mėrkur Buas shpresoj se lavdia do tė jetė mė tepėr njė mirėkuptim, kėndellje dhe hedonizėm i qartė. Mėrkur Bua lindi nga njė familje shqiptare nė shek. XV-tė, nė qytetin Nauplion, nė brigjet e Moresė nė Peloponez. I ati i tij, Aleksi, qe stradiot, luftėtar me pagesė. Kur Mėrkuri ishte 14 vjec i ati e mori me vete nė Itali. Aty, pėr shkak tė forcės fizike dhe inteligjencės sė tij tė paparashikueshme dhe tė lėvizshme, mori famė si njė luftėtar kokėshkretė dhe i pafrikshėm, madje u bė gjeneral i stradiotėve.
Bėmat e tij janė tė pabesueshme.
Luftoi nė tėrė Europėn, herė u shėrbente venedikasve, herė francezėve dhe herė spanjollėve.
Nė vitin 1507 sulmoi qytetin e Gjenovės, ku i preu kokėn Dogjit tė Madh tė Gjenovės, Paulo Di Novi. Pas kėsaj kaloi nė Flandėr, nė Bovari. Dikur nė shėrbim tė Venedikut, mbas shumė vitesh i provoi armėt e tij tė pėrgjakshme kundėr Venedikut. Ai mori me sulm kėshtjellėn e Kueros dhe atė tė Feltres.
Nė 1513, me kalorėsit e tij shqiptarė, Mėrkur Bua u vu pėrsėri nė shėrbim tė Venedikut. Gjatė njė beteje tė tij tė Batalies zuri rob njė djalosh spanjoll, mendjelehtė, por nga njė familje e lartė aristokratike qė quhej Karvajal. Nė rrethana misterioze Karvajali u arratis, me tė vėrtetė e kishte liruar vetė Mėrkuri pėr shkak tė njė zemėrgjerėsie tė papritur.
Nė 1516 mMėrkuri korri njė sukses tė shkėlqyer, nė afėrsi tė Veronės zuri rob njė repart tė madh spanjoll prej 600 vetėsh. Por nė 1521 Duka i Mantovės arriti ta kapė rob atė vetė. Mėrkuri arriti tė arratisej nga burgu.
Nė 1527 ai u dallua nė betejėn e Bergamos. Pas kėsaj, fama e tij u bė aq e madhe sa pėrherė gati i fitonte tė gjitha betejat.
Disa kronikanė italianė kanė shkruar disa hollėsira biografike pėr Mėrkur Buan. Ai qe martuar me njė shqiptare, Maria Bokalin, e veja e njė shoku tė tij tė armėve. Maria qe disa vjet mė e madhe nė moshė se Mėrkuri. Ajo ishte e bija e Katerina Arianitit, motrės sė gruas sė Gjergj Kastriot Skėnderbeut
Nė 1524, kur Maria vdiq, Mėrkuri i bėri njė funeral luksoz nė kishėn e Shėn Vasilit, ku i bėri vajtime tė mėdha dhe arkivolin e shoqėronin 32 klerikė jezuitė.
Pas njė viti Mėrkuri u martua me tė bijėn e njė patrici, Alvise Balbi, i cili pretendonte se kishte lidhje gjaku me shenjtorin Shėn Zulian tė shek. XIII-tė, kulti i tė cilit qe shumė i pėrhapur nė Itali.
Mėrkuri kishte njė pronė tė tij nė Trevizo. Kish filluar tė plakej po qe ende i fuqishėm. Paratė e fituara i shpenzoi pėr tė ndėrtuar njė pallat tė madh prej mermeri, tė cilin e zbukuroi me piktura qė festonin dhe tregonin veprimtaritė e tij.
Thuhet se vdiq mbas vitit 1539. Ai pati njė djalė tė ligjshėm, i cili quhej gjithashtu Mėrkur. Por gojėt e kėqija thonė se pati dhe 10 fėmijė tė tjerė tė paligjshėm, meshkuj dhe femra, tė cilėt, derisa i ati mbylli sytė, i ndihmonte dhe tregonte pėr ta njė dashuri tė madhe.
Kjo jetė prej luftėtari, mė saktė prej mercenari, qe vėrtet e zulmėshme por dhe fare e kotė. Kureshtarėt mund tė fantazojnė, skeptikėt kuptohet qė heshtin. Vėrtet Mėrkuri qe njė Bua ( Buall), kishte njė fizik tė madh dhe forcė tė jashtėzakonshme. Dinte tė luftonte me tė dyja duart. Sidomos dinte tė mos mposhtej. Ai i ndėrronte padronėt sa herė tė donte. Kjo nuk e shqetėsonte aspak.
Nė fund tė jetės Mėrkur Boa mbante titullin e kontit.
Ngjarja qė e bėri mė rezistent emrin e tij ndaj harresės lidhet me njė skulpturė. Nė pallatin e tij Mėrkur Bua nė fund tė jetės pati disa prirje meditative, krejt tė pazakonta me jetėn luftarake. Njė farė bashkatdhetari i i tij, i lindur nė ishullin e Zantes, me emrin Zane Koroneu, me afshe mistike (donte tė bėhej murg por pastaj ndėrroi mendje), i kushtoi Mėrkur Buas njė poemė shumė tė gjatė nė njė gjuhė greke vulgare tė tmerrshme, plot plagjiatura tė silimitudave homerike, me shumė fjalė shqipe, madje dhe arabe.
Libri u botua dha pavarėsisht nivelit artistik mesatar ose tė dyshimtė, pėr arsye tė pashpjegueshme pati njė bum leximesh nė Itali. Ky lloj poeti vdiq nga tuberkulozi, s’dihet se ku ėshtė varrosur. Poema nė fjalė e mistifikoi mė shumė figurėn e Mėrkur Buas.
Ai gati u bind se ishte me tė vėrtetė dikush, njė qenie e pėrkėdhelur nga fati. Fati dhe lavdia nuk janė e njėjta gjė. Kėtė Mėrkuri e kuptonte. Trupi i tij prej vdekatari do tė shpėrbėhej njė ditė sepse vdekja ėshtė e pashmangshme.
Atėherė luftėtari i vjetėr mendoi diēka ambicioze. Ai arriti tė gjejė njė artist tė panjohur me emrin Agustino Busti, i njohur mė pas me mbiemrin e dytė Bambaia, kur u bė i famshėm, pėr t’i gdhendur skulpturėn e vetvetes.
Kjo skulpturė do tė ishte skulptura funebre e Mėrkur Buas.
Skulptura ruhet dhe sot nė kishėn Santa Maria Maggiore dhe ka njė pllakė pėrkujtimore lėvduese. Por si ėshtė e vėrteta e skulpturės?
Nė qytetin Pavia, nė rininė e tij, Mėrkur Bua kishte rrėmbyer disa vepra arti, midis tė cilave dhe njė skulpturė tė perėndisė Mėrkur. Skulptura qe e mrekullueshme, e stilit rilindas, rizgjim i skulpturės antike greke. Pikėrisht kėtė skulpturė shqiptari e deshi mė shumė, ndonėse shija e tij artistike qe e vagullt dhe aspak profesionale.
Por ai s’ēante kokėn pėr kėtė.
Ai e thėrriti artistin Agustino dhe i tha t’ia hiqte kokėn skulpturės sė perėndisė Mėrkur dhe tė montonte mbi tė kokėn e tij tė skulpturuar prej shqiptari. Dhe kėshtu ndodhi. Shumė historianė tė artit italian e pėrmendin skulpturėn nė fjalė.
Ata habiten nga stili eklektik, por parafytyrimi i tyre nuk arrin t’i ēojė nė arsyetimin logjik se koka ėshtė diēka e montuar nė njė trup tjetėr, se kemi njė mėnyrė arrogante por dhe tė menēur pėr tė bashkuar kokėn e njė personazhi historik tė shek. XVI, pėr mė tepėr tė njė shqiptari tė frikshėm ndonėse fitimtar, me trupin e njė perėndie, qė nė mitologjinė klasike pėrfaqėsonte Lajmėtarin tė urdhrave dhe dėshirave tė perėndive olimpike
Megjithatė koka ėshtė origjinale. Ėshtė koka e Mėrkur Buas.
Ai kishte qenė njeri i vėrtetė gjatė jetės, s’mund tė mos ishte i vėrtetė dhe pas vdekjes. Me shpatėn dhe armėt e tij ai kishte lėvizur, bėrė dhe zhbėrė shumė ngjarje tė historisė, sipas njė anarkie tė brendshme dhe misterioze tė racės sė vet, por kjo nuk qe e mjaftueshme pėr tė mos vėrshuar mbi tė harrimi i zi dhe gėrryes.
Atė qė mund tė mos e arrinte me artin strategjik, me anė tė luftės sė pamėshirshme, Mėrkur Bua, pa qenė as njohės i artit, as estet dhe as njeri i ditur, e arriti habitėrisht me anė tė shpikjes sė tij tė pafytyrė dhe tė njė krenarie tė rėndė.
Ai vendosi kokėn e vet tė skulpturuar me gjithēka.
Kafka e tij e vėrtetė ka humbur, ashtu si dhe eshtrat . Skulptura e dyfishtė mbart tė fshehtėn nuk u harrua.
(MOIKOM ZEQO )
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn luo_Latn