als_Latn dik_Latn sag_Latn
Nga Eugenio Cau
Për më shumë se 2 vjet pas marrjes së pushtetit, Xi Jinping është lideri i padiskutueshëm i Republikës Popullore.
Pyesni ndokënd mesatarisht të informuar se cili ka qenë njeriu më me ndikim gjatë vitit të fundit e ai do t’iu përgjigjet: Vladimir Putin. Pyesni një njohës të Kinës se çfarë mendon rreth lojës së influencës, e ai do t’iu përgjigjet se teorema mbi Putinin nuk qëndron. Ka bërë të fortin në Ukrainë e ka sfiduar Perëndimin, por sukseset e tij janë të krahasueshme me suksesin e atij cubit të pijetoreve i cili fiton ngase kundërshtarët e tij janë të dehur(këtë metaforë e ka sugjeruar Arthur Kroeber në revistën “China File”). Pak muaj pas klimaksit të fitoreve të tij gjeopolitike, aneksimit të Krimesë, Vladimir Putin ishte duke i ofruar presidentit Kinez, Xi Jinping gaz me çmime të larta. Sot, me ekonominë ruse në agoni për shkak të sanksioneve ndërkombëtare e uljes së çmimit të naftës, nëse është dikush që meriton skeptrin e liderit më efikas, ky është bash Xi, i cili nuk ka krijuar Luftë të Ftohtë të re e që ka luajtur një lojë ngalakaqe dhe strategjike. Ka nënshkruar me SHBA-në një marrëveshje mbi klimën me dimensionet historike, e ka çuar Rusinë në sferën e saj të influencës, synon të imponojë sundimin e saj mbi Azi me një projekt multimiliardësh investimesh, e së fundmi, gjatë këtij muaji përballë vendeve në krizë të Amerikës Latine e ka bërë të qartë se Kina është e vetmja që mund të financojë (e shfrytëzojë) nxjerrjen e burimeve të pamasa natyrore të kontinentit. Për më shumë se dy vjet pas ngjitjes së tij në pushtet, Xi Jinping është lideri i padiskutueshëm i Republikës Popullore, e tanimë është e mundur të hamendësosh se cilat do të jenë karakteristikat e Kinës së tij, planet dhe projektet. Për ne që jetojmë në Perëndim, këto nuk janë qetësuese. Asnjë shtetar nuk mund sfidojë Xi Jinping në metaforat politike. Presidenti kinez, për rreth dy vjet në pushtet, ka mbushur opinionin publik me tigra e mushkonja, kuaj dhe luanë, me imazhe baritore, zakone folkloriste dhe sjellje luftarake. Retorika e Xi është harlisur si e asnjë lideri tjetër kinez që nga koha e Maos dhe imazhet lodruese të fjalimeve të Xi tanimë kanë mbushur librat.
Tetorin e kaluar, Xi mbajti në Pekin një simpozium me “autorët, aktorë, skenaristët dhe balerinët më të shquar të vendit”. Në sallonin e dekoruar me një peizazh madhështor nga Muri Kinez, nga audienca e Xi nuk ishte pothuajse askush që me sy të lirë të dukej më pak se 70 vjeç. Artistë veteranë u dyndën në Pekin për të dëgjuar fjalët e liderit rreth avancimit kulturor të vendit e për të marrë këshillat e tij prej “kryeplaku”. Është një traditë që zë fill qysh prej fillimit të qeverisjes komuniste, por për një regjim si ai kinez, që shtyp lirinë e fjalës dhe burgos artistë si Ai Weiwei, që shprehen në favor të reformave politike, të mbash nën kontroll shprehitë artistike dhe kulturore është një domosdoshmëri. “Arti duhet të jetë si dielli që shkëlqen në një qiell të kaltër dhe si një fllad pranveror që frymëzon mendjet, ngroh zemra, rrit shijet e mira dhe spastron shfaqjet e padëshirueshme”. Xi ka ndjekur me përpikëri këtë skenografi duke u shprehur se arti duhet t’i shërbejë popullit dhe socializmit, se kultura kineze nuk duhet t’i nënshtrohet influencave që vijnë nga Perëndimi. Foli gjithashtu për “ngrehina të çuditshme” të arkitekturës bashkëkohore e më pas u kërkoi dy prej të pranishmeve që të çoheshin. Ishin dy të rinj mbi 30 vjeç, të rrallë nga mosha në audiencë. Duhen marrë shembuj këta djem, tha Xi, duke lavdëruar “energjinë pozitive” të tyre. Kultura, në Kinë, duhet të jetë e tillë. Dy të rinjtë, Zhou Xiapoing dhe Hua Qianfang, janë dy blog-erë të famshëm, artikujt e tyre flasin për Kinën e për botën, dhe mbartin një karakteristike të veçantë: një nacionalizëm të dhunshëm dhe të shfrenuar. Zhou Xiapoing, më i shquari nga të dy, ka shkruar se Amerika po lufton një Luftë të Ftohtë kundër Kinës, se mënyra sesi Perëndimi e trajton popullin kinez i ngjan trajtimit nazist kundër hebrenjve, se Amerika e ka “masakruar e plaçkitur” Kinën qysh prej shekullit XVII. Në artikujt e tij, shpesh të mbushur me gabime historike e teori konspirative, anatemon Japoninë dhe parashikon ngritjen e pashmangshme të Kinës si hegjemon në botë. Kur analistët ndërkombëtare morën lajmin rreth elozheve të presidentit Xi për shovinistin Zhou, u ngërthyen nga të dridhurat: pra qenkërka kjo Kina e Xi-së? Zhou dhe nacionalizmi i tij prej 2 kacidhesh flasin në emër të presidentit kinez? Nuk është saktësisht kështu, nxituan për të shpjeguar ekspertët. Nacionalizmi i të rinjve është thjesht një nga fenomenet që Xi duhet ta ketë në konsideratë. Por, përqafimi publik që presidenti i bëri këtij nacionalizmi, tregon se diçka po ndryshon në Kinën e Xi ashtu si edhe opinioni i ekspertëve.
Siç ka theksuar Carl Mintzer në një editorial të publikuar në “Los Angeles Times”, kur në fund të viteve 1970, Ten Ciao Pin e nisi epokën e reformave duke i dhënë fund izolacionizmit të Maos, me fjalinë se për Pekinin kishte ardhur momenti për “hapjen e dritares për të futur brenda pak ajër të freskët”. Për konservatorët e shqetësuar për stabilitetin e regjimit ishte normale hamendësimi se bashkë me ajrin “mund të futej edhe ndonjë mizë”, por kjo s’përbënte ndonjë bujë të madhe. Tashmë Xi po rimbyll dritaret. Përqafimi që i bëri nacionalizmit të Zhou Xiaping-ut është shembull i parë. Rinovimi i kontrollit ideologjik të Xi Jinpingut vërtitet rreth një dokumenti të klasifikuar, titulluar “Mbi situatën në sferën ideologjike”, ose më shkurt, “dokumenti numër 9”, e cila rrodhi nga një gazetar që më pas u dënua rëndë. Dokumenti 9, i publikuar në gusht të 2013 nga New York Times rreshtonte 7 rreziqe që mund të shkatërronin regjimin komunist kinez. Syresh janë “demokracia konstitucionale e tipit perëndimor, vlerat universale dhe liria e medias”. “Forcat armiqësore perëndimore për Kinën vazhdojnë të infiltrohen vazhdimisht në sferën ideologjike”, thuhet në dokumentin që rekomandon masa të ashpra për të rivendosur kontroll mbi median, kulturën dhe format e shprehjes. Pas dokumentit 9, kanë ardhur shenja të panumërta se Partia po përvesh mëngët. “Sot Kina po mbyllet brenda vetes me ngadalë”, ka shkruar Mintzer. “Sloganet e reja të Partisë mëshojnë mbi kulturën dhe vlerat e saj “tradicionale”. Gjuha e konfucianizmit është gjithnjë e më e evokuar për të legjitimuar një dinasti të re të perandorëve të kuq”. Mediat janë goditur dhe aksesi në internet është kufizuar. Përdoruesit e medieve sociale kanë pësuar censurë dhe arrestime. Kur u godit Weibo, një faqe sociale e ngjashme me Twitter, përdoruesit u zhvendosën në chat-in privat të WeChat, por qeveria i përndoqi deri atje.
Së fundi, ka shkruar “New York Times”, një tjetër dokument, këtë herë jo i filtruar për publikun, ka filluar të përhapet në rrethin e elitave të Partisë. “Dokumenti numër 30”, përveçse përforcon refuzimin ndaj vlerave perëndimore, vendos një tjetër objektiv në sferën e kontrollit ideologjik të Partisë, edukimin. Universitetet janë një inkubator i ideve liberale të frymëzuara nga Perëndimi dhe si pasojë duhet të spastrohet nga këto ide të rrezikshme. Institucionet e edukimit duhet “të mbështesin përhapjen e marksizmit”, ka thënë Xi në një diskutim të mbajtur në fundvitin e kaluar. Këto deklarata, së bashku me përhapjen neper akademi të dokumentit 30, kanë tutur profesorët, të cilët tashmë janë mësuar t’i shohin klasat e tyre të mbushur me studentë të huaj dhe institutet e tyre të binjakëzuar me institutet e të gjithë botës. Rikthimi në ortodoksinë marksiste nuk është ajo që pritet nga një fuqi e madhe që po konsolidohet në fushën e kërkimit shkencor, por Xi ka folur qartë, universitetet duhet “të përforcojnë dhe përmirësojnë detyrën e tyre politike dhe ideologjike”. Ideologjia në mësimdhënie ndihet shumë edhe jashtë Kinës. Në Amerikë dhe në shtete të tjera janë mbyllur disa degë të Institutit Konfuci, që kinse përhapnin kulturën dhe gjuhën kineze, por që realisht ishte kthyer në mjete propaganduese.
“Times” shkruan se qysh prej kohëve të Maos fraksionet e së majtës brenda partisë komuniste, ato të vijës së ashpër ortodokse që kundërshtojnë çdo “hapje”, nuk kishin qenë kaq aktive. “Ideologët maoistë janë rikthyer”, shkruan gazeta, dhe merita është e Presidentit Xi. Bill Biship, një nga analistët më të shquar mbi çështjet e Kinës, pak ditë më parë shkroi në Twitter se “ka nisur izolimi ideologjik”, dhe se kjo e jo borxhi ekonomik “është kërcënimi më i madh për perspektivën ekonomike të Kinës”.
Në Pekin ka një tjetër klimë ku ndërlidhet kontrolli ideologjik me retorikën nacionaliste, dhe kjo e fundit ka një pozicion të rëndësishëm në Kinën e Xi. Nacionalizmi i ri kinez është pjesërisht revanshist, pjesërisht ksenofob, dhe në përgjithësit shprehet nëpërmjet ideologjisë, blog-eve si ato të Zhou Xiaoping-ut, e në gazetat e partisë të cilat me një ashpërsi hedhin akuza të rënda ndaj “forcave të huaja armike”.
Madje, edhe disa koncepte kyçe të presidencës së Xi, si “ëndrra kineze” bartin elementë nacionalistë: nëse “ëndrra amerikane” është e drejta e çdo njeriu për të ndjekur lumturinë, “ëndrra kineze” është e drejta e një kombi për të marrë postin që meriton në botë. Jashtë vendit, ky soj nacionalizmi shprehet me një politikë të jashtme agresive dhe muskuloze. Ditët e fundit Kina ka publikuar një hartë zyrtare të vendit, në të cilën me një vijëzim të qartë të kuq ka brendashkruar pjesën më të madhe të Detit Kinez, përfshirë edhe ishujt e kontestueshëm me Japoninë, Vietnamin dhe Filipinet. Konflikti me Japoninë për ishullin Senkaku nuk është zbehur, edhe pse në Samitin e APEC-ut Xi i shtrëngoi dorën kryeministrit japonez, Shinzo Abe.
Nacionalizmi ka qenë gjithmonë një thikë me dy presa për regjimin kinez. Ka qenë një lëvizje nacionaliste ajo e 1919, e pohuar nga vetë Mao Ce Duni, që përgatiti terrenin për revolucionin komunist(atëherë digjeshin në sheshe produktet japoneze), por që nga ajo koha protestat nacionaliste janë parë gjithmonë me dyshim. Në një libër të botuar së fundmi “Patriotë të Fuqishëm: Protesta Nacionaliste në Diplomacinë e Kinës”, Jessica Chen Weiss nga Universiteti i Yale, ka shkruar se, ndryshe nga ç’thonë mediat perëndimore, protestat e organizuar nga lëvizjet nacionaliste nuk kanë qenë gjithmonë të shtyra nga qeveria. Kur në Pekin qytetarët protestojnë kundër Japonisë, apo shpallin bojkot të markave automobilistike japoneze si Toyota, partia është njëkohësisht e kënaqur dhe e shqetësuar. Protesta edhe pse mund t’i përmbushë qëllimet e partisë, mund të kritikojnë edhe qeverinë, e kjo përbën rrezik për partinë. Regjimi kinez dhe lëvizjet nacionaliste kanë pasur gjithnjë një raport kompleks, por tanimë duket se Xi Jinping ia ka hapur portat nacionalizmit edhe në diskutime publike. Për Xi e për lidershipin e Partisë “ndjenja ksenofobe është një domosdoshmëri politike”, ka thënë për New York Times historiani liberal dhe disidenti Zhang Lifan. “Establishmenti politik ka nevojë që njerëzit të shfryjnë zemëratën e tyre karshi shteteve të huaja”. Por, efektet e nacionalizmit kinez nuk shihen vetëm në Parti, këtë javë Japonia ka prezantuar buxhetin më të madh ushtarak gjatë historisë së saj demokratike, si kundërpërgjigje ndaj kërcënimit në rritje të Kinës. Brenda Partisë Komuniste thuhet se Xi Jinping është i fiksuar nga ideja për të lënë gjurmë në histori. Se lexon vazhdimisht biografitë e liderëve të mëdhenj, se ka një interes prej maniaku për figurën e Ten Ciao Pinit, lideri që çoi Kinën drejt prosperitetit. “Xi synon të zërë vendin e tij në histori si një prej të mëdhenjve të Partisë”, ka thënë një nga anëtarët e aristokracisë komuniste në gazetën e “Hong Kongut, “South China Morning Post”. Xi është lideri më i fuqishëm kinez që prej kohëve të Ten Ciao Pinit, ka shkruar Elizabeth Economy në Foreign Affairs, “e tija është një presidencë perandorake”. Ai ka përqendruar në duart e tij shumë pushtete, ka centralizuar qeverinë, ka marrë pushtet jo vetëm në nivel ekonomik, por edhe ushtarako-strategjik, ka nisur një luftë kundër korrupsionit brenda partisë, rreth 250 mijë funksionarë të posteve të ndryshme, ka shkruar Financial Times, po spastron armiqtë e brendshëm, e po krijon një soj kult të individit.
Shtrëngimi ideologjik mbi nacionalizmit është pjesë e projektit të Xi për t’u shndërruar në një lider të madh të një Kine të madhe. Disidentët dhe ideologët liberalë, disa prej të cilëve kishin përshëndetur propozimet reformatore të Xi në fillim të mandatit të tij (reformat kanë ndodhur, por janë kufizuar përtej kufijve ekonomikë), tashmë druhen se retorika nacionaliste dhe forcimi i pushtetit të Xi do ta shndërrojë atë në një lider më autoritarë se paraardhësit. Për ata si blogeri Zhou Xiapoing, një lider diktatorial është në natyrën e gjërave. Lidershipi komunist premton se rizgjimi i fuqisë kineze do të jetë paqësore dhe se tranzicioni mes superfuqive botërore do të ndodhë pa përplasje. E premton edhe Xi, por për tani nuk na mbetet gjë tjetër veçse t’i besojmë.
war_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn