als_Latn uzn_Latn slv_Latn
Elena Jovanova rimerr makthet gjat lufts n Maqedoni, n nj stacion autobussh n Tiran
Lufta n valixhen e pagjumsis
Alma Mile
N nj ambient ku asnjher nuk do t shkoje pa patur pun, q ditn shrben njkohsisht si stacion autobusash pr linjat Tiran-Jug dhe si treg shumice fruta-perimesh, ku errat e nafts, perimeve t kalbura dhe urins, krijojn nj przierje t padurueshme, nuk sht fort e zakonshme t shohsh nj vajz me kmish nate e me nj valixhe t madhe n dor. Aq m tepr t udit fakti q ajo hap valixhen, futet n t dhe rri e ngrir. I ngul syt n hapsir dhe qndron ashtu pr minuta t tra, derisa nj z ta thrras, e ajo ashtu po aq e prhumbur t vrtitet brenda valixhes. Nj grup policsh, q ndodhen jo rastsisht n at kapanon t braktisur n t rn t muzgut, qeshin dhe i hedhin hoka njri-tjetrit, ndrsa fmijt e lagjes aty pran kacavirren npr mure pr t par m mir. uditrisht asaj nuk i bn prshtypje asgj nga kto. Vrtitet brenda shtpis-valixhe, n nj situat t ndrmjetme mes gjumit dhe gjendjes zgjuar. Esht nj gjendje sonambul, ku ajo e veshur pr gjum, bn veprime t komanduara nga nj z i brendshm. Pas performancave n Shtetet e Bashkuara t Ameriks dhe n Angli, artistja maqedonase, Elena Jovanova, ka sjell mbrmjen e s enjtes performancn e saj Insomnia edhe n Tiran. Si do performanc tjetr e projektit Vende rebele, edhe kt her u zgjodh nj vend jo i zakonshm pr t performuar, stacioni i autobusve, pran 21 Dhjetorit. Por ndryshe nga ishte njoftuar prej kuratorve t ksaj performance, artistja nuk ka performuar nudo, por me nj veshje q m tepr ngjan me nj veshje karakteristike ballkanase prej lini, sesa nj kmish nate. Sipas saj, bhet fjal vetm pr nj keqkuptim.
Pasi ka prjetuar vet tmerret e lufts e pasi ka vuajtur gjat nga makthet q i la si kujtim lufta n Maqedoni, Jovanova, vendosi tu tregoj edhe t tjerve se do t thot t prjetosh situata t tilla, t vuash trauma, t humbassh njerz dhe objekte t dashura. Ajo e nxit publikun t mendoj m shum pr jetn dhe pr do gj q i rrethon. I nxit t rendisin, jo thjesht me mendje, por ti shkruajn dhjet gjrat m t rndsishme q do t merrnin me vete, nse duhet t arratiseshin nga shtpia e tyre. Dhe n t vrtet, ndrsa ajo qndron brenda valixhes, njerzit q ndoqn kt shfaqje nuk ndenjn indiferent, por shkruan dhjet gjrat q do t merrnin me vete. Disa do t merrnin telefonin, bllokun e telefonave dhe adresave, parat, fotografit, t tjer do t merrnin kujtimet, tolerancn, mirkuptimin T gjitha kto, n fund t performancs, Jovanova i mblodhi dhe i futi brenda valixhes s pagjumsis s saj.
Jeni shprehur se kjo performanc ka lindur nga prjetime personale, m konkretisht cila sht origjina e saj?
Kjo sht nj performanc q ka lindur si pasoj e luftrave n Ballkan. Kur nisi lufta n Maqedoni dhe u detyrova t largohesha shihja vazhdimisht nj ndrr, sikur isha e futur n nj valixhe dhe duhej t ikja. Ishte nj situat q u b tepr e lodhshme dhe traumatike. Kjo ndrr artikulon traumn q kalova si nj person i shprngulur gjat Lufts n Maqedoni n vitin 2002. Esht prkujtim i vazhdueshm i mendimeve q kam humbur dhe kam fituar duke qen refugjate. Q ather kam udhtuar shum, kryesisht pr qllime edukimi apo artistike, por ende m shqetson e njjta ndrr. Dhe vazhdoj t kem akoma ndiesin e nj humbjeje t thell n ndrrat e mia. Nj ndjenj se dika shum e rndsishme sht marr dhe se nuk do rikthehet m kurr. S fundi, vendosa ta prdor at n nj performanc, pr t treguar tragjedin e njerzve q jan t detyruar t ikin, t gjrave q humbasin, traumat personale Kjo performanc sht shum simbolike dhe pr kt arsye sht gjetur edhe ky vend, i cili t krijon iden e largimit t prhershm, t nj situate t paharrueshme
Ju sikur krkoni ti imponoheni publikut. Prgjithsisht si ka reaguar ai?
Krkoj q njerzit t mendojn m shum pr gjrat e dashura, pr ato q duhet ti marrin gjithmon me vete. Ato gjra q nuk i vlersojm tani, por q bhen t tilla kur ndryshojn situatat, sistemet Kjo sht nj thirrje pr reflektim pr jetn dhe ekzistencn ktu. Ideja ime ishte q t prfshija edhe audiencn n kt projekt, duke i br ata q t shkruajn se cilat jan gjrat e tyre m t dashura q do ti merrnin me vete n rast largimi nga shtpia. N performancat q kam br n SHBA dhe Angli, ato kan qen shum personale dhe lidhen me kujtime, me gjra q ata duan ti ken pran, kudo q t shkojn. Prgjithsisht reagimet kan qen shum pozitive, pasi njerzit, kolegt, artistt, kan pasur mundsi t reflektojn e t rivlersojn gjra q mund ti kishin harruar, apo q i kishin humbur.
Po gjrat m t dashura q ju do t merrnit me vete, cilat jan?
Disa nga gjrat e mia m t dashura, q nuk do ti harroja kurr jan mjetet pr t pikturuar, fotografit familjare, bizhuterit e sime mje, ditari, qent e mi
Sipas njoftimeve t bra nga kuratort, ju duhej t performonit nudo, madje edhe n faqen tuaj t internetit, Insomnia prezantohet nga nj foto nudo. Pse ky ndryshim?
Ajo ka keni par sht pjes nga nj video instalacion, t cilin e kam realizuar t shtyr nga miqt e mi. Aty vrtet un jam lakuriq. Por bhet fjal pr nj video dokumentar, m simbolike e q flet pr luftrat n Ballkan dhe un pr kt jam zhveshur.
Ndoshta jeni trembur nga Shqipria
Jo, jo, nuk jam trembur nga Shqipria, por kt projekt nuk e kam performuar asnjher nudo. Ka qen thjesht nj keqkuptim pr shkak t distancs.
Pr ku do t udhtoj m tej ky projekt?
Momentalisht qllimi im sht t vazhdoj t performoj n vende t ndryshme t Ballkanit. Ndrkoh jam duke punuar pr nj projekt t ri, t cilin mendoj ta realizoj n vende t braktisura e t shkatrruara nga lufta n Maqedoni, n Sarajev, apo Prishtin, n vende q kan kaluar dhe ende vazhdojn t prjetojn traumat e lufts.
Sa e leht apo e vshtir sht t shprehni idet tuaja n Maqedoni?
Nuk sht e vshtir t gjesh njerz q t mbshtesin e t kuptojn artin tim, por kam dy vjet q jam larguar nga Maqedonia. Kam qen n Shtetet e Bashkuara t Ameriks, ku kam kryer edhe nj master. Jam kthyer vetm n qershor dhe ndihem shum e freskt, pr t punuar n Ballkan, madje jam shum e lumtur, q mund t shpreh artin tim ktu.
Projekti
Pushime edhe pr Vendet rebele
Performanca e artistes maqedonase Elena Jovanova, Insomnia mbylli sezonin e par t projektit Vende rebele, kuruar nga artisti italian, Stefano Romano. Ky projekt zgjati nnt muaj dhe ka zhvilluar nj sr performancash n vende t ndryshme urbane, por q kan ln pas nj histori. Kshtu jan zhvilluar performanca n Qytetin Studenti, tek piramida, ish-Kombinati i Tekstileve Stalin, kinema Agimi, tregu industrial, Kinostudioja, etj. N t kan marr pjes nj numr i madh artistsh shqiptar e t huaj, t ardhur nga vende t ndryshme, si Suedia, Italia, etj. Sipas kuratorit Romano, s shpejti do t botohet edhe nj katalog me pamje nga t gjitha performancat e ktij projekti. Sipas tij, Vendet rebele do t vijojn srish n muajin nntor, pas prfundimit t Bienales s Tirans, me t tjera vende urbane, por konceptuar ndryshe nga sezoni i par.
23/07/2005
KATEGORIA: Kulture.shekulli.
als_Latn fur_Latn gla_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn est_Latn als_Latn als_Latn unk bos_Latn