als_Latn uzn_Latn slv_Latn
Nj veori e metods s abejt n studimet folklorike sht zbatimi i parimit diakronik. Kshtu, n Esen shkencore pr baladn e njohur Kostandini i voglith dhe kthimi i Odiseut, ai krahas analizs s thelluar t motivit kryesor dhe prqasjeve me simotrat ballkanike, trajton edhe etimologjin e emrit t personazhit kryesor, shtresimet kulturore. Variantet arbreshe jan m t hershme, ndrsa tek emri Ymer Ago (ose Imer Ago) shikon nj ndikim islamik. Dijetari Eqrem abej, n referenc t nj studiuesi hungarez, Karl Kerenji, na thot se prehistoriani i dgjuar gjerman, Karl Shuhard shikon tek Odiseu ilirin e vrtet, sepse ky mbretron mbi ishuj q jan t sfers ilire dhe dallohet me urtsin e me gjakun e ftoht t tij prej heronjve t Iliads. (Vep. cit., f.208)
Kontributi i Prof. Eqrem abejt n fushn e Etnokulturs sht i veant, origjinal dhe shkencor.
Ai ka trajtuar nj rreth t gjer problemesh t kulturs folklorike shqiptare nga nj kndvshtrimi kritik dhe ka dhn teza dhe mendime q i kan qndruar kohs. Po prmendim studimet e tij si: Knga e Leonors n poezin popullore shqiptare, Kostandini i voglith dhe kthimi i Odiseut, Djana dhe zana, Vatra dhe Bota n poezin e De Rads, Themelet kulturore-historike: Populli dhe poezia e tij, etj.
Kur flet pr nj nga pasurit kulturore m t gjera dhe m t muara t kombit ton, kngve t kreshnikeve ose ifti vllazror, Muji e Halili, gjen aty jo vetm ndikime t islamizmit, por edhe gjurm t kohs bizantine, madje shkon edhe m tej, gjen gjurm tepr t lashta, gjurm ilire. Ai shkruan se Mua te Muji e Halili m plqen t shoh analogjin shqiptare t lasht e ndofta ilire t atij ifti vllezrish trima q ndeshim te grekt (Dioksurt), keltt, gjermant dhe indt (Avins) si dhe n epopen heroike armene: Sanazar dhe Aslimetik, t bijt e mbretit Senekerin. (Sh.Demiraj, f.40-41). Duke kuptuar kompleksitetin e origjins dhe prhapjen e ktyre kngve jo vetm n Ballkan, por edhe n vende t tjera t Europs dhe m tej, abej i madh thot: Ka shenja edhe pr rolin dhns t poezis popullore shqiptare brenda ktij qerthulli epik. (Po aty, f.41). Ktu sjell si argument ndrtim tri-pjessh t emrave t heronjve t ktij cikli si: Gjergj Elez Alia, Destar Osman Aga, Sokol Hali Aga etj, etj; q barazohen me emrat e tyre tri-pjessh me emra shqiptar t Veriut si Ded Gjo Luli, Prek Bib Doda, Prel Mem Ujka, (ky n Kosov) me emra labe Metat Gjonligu, Isa Gjonzeneli, etj. Emra tri-pjessh t personave ka pasur n Shqipri edhe n kohn e mesme, si Gjin Bue Shpata, Tanush Muzak Topia, etj. Emra tri-pjessh t personave, q i kan s bashku, si Veriu dhe Jugu i Shqipris, jan gjurm t lashta t njsis s dikurshme shqiptare. (Vep. e cit., f.41)
Dijetari i talentuar nnvizon edhe nj fakt tjetr se Gjergj Elez Alia, heroi popullor aq i knduar ndr shqiptar, boshnjakt muhamedan e bullgar, rron te kta dy popuj sllav me emrin e par shqiptar, Gjergj, Gerg.
Studiuesit e ktij cikli kan vn re se figura dhe motive karakteristike pr poezin popullore jugosllave mungojn n poezin e sllavve t tjer. abej mendon se rrjedhin prej nnshtrese ilire, t cilt sllavt jugor e ndeshn kur pushtuan kto vise. Kto analiza t mprehta krahasuese e kan shpn dijetarin abej n prfundimin madhor se procesi sllavo-shqiptar i huamarrjes do t ket qen ktu i dyfisht Sllavt, n simbiozn q bn me shqiptart e mom, do t ken marr lndn e kngve t ktyre dhe do tua ken kthyer pastaj rishtas n nj trajt http://www.albatlanta.com/webpub/pub...ub.asp?ID=1399
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn