als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Dhaskal Todhrin, kisha greke e pėrndoqi edhe pasi e vrau...
3 Korrik
Dhaskal Todhri simbol i familjeve elbasanase, qė i fali breza arsimit. Vilson Todhri, tregon si e kujtojnė stėrgjyshin
Nuk kanė ndryshuar shumė rrugėt karakteristike tė kalasė ku ka jetuar Dhaskal Todhri, bir i njė familje patriotike. Kalldrėmet e traditės fshehin historinė, por jo vetėm tė luftės pėr mbijetesė. Pjesė e kėsaj, njė qėllim i rėndėsishėm i familjeve elbasanase ishte dhe ėshtė arsimi. Ende nė kėto familje vazhdon tė jetė hyjnor profesioni i mėsuesit megjithėse sot nuk cėnohet mė tė mėsuarit shqip.
Teksa kalon rrugėt plot kthesa qė tregojnė njė labirint tė thjeshtė syri tė shkon nė njė prej shtėpive, me portėn e vjetėr karakteristike, me muret nga gurė e tjegulla, qė nuk mbahet mend kur ėshtė ndėrtuar.
Ndėrsa, mikėpritja dhe respekti ėshtė njė pasazh i pandryshueshėm, nė ēdo familje, tek pinjollėt e Dhaskal Todhrit zbulon se dashamirėsia ėshtė virtyt i parė.
Vilson Todhri nipi i Dhaskalit historik na fron nė strehėn e tij, duke shfaqur sidomos dėshirėn pėr tė treguar kujtimet e tij, tė familjes dhe tė gjithė fisit Todhri nė rurgėn e arismit.
Kush ėshtė prejardhja e profesioni juaj?
Prejardhja jonė ėshtė nga fshati Shijon, tregon Vilson Todhri. Kėshtu e mbaj mend shtėpinė, qė kur kam lindur. Kam lindur mė 30 mars tė vitit 1928. Filloren e kreva nė Elbasan. Kam qenė nė njė klasė me Ylli Popėn. Mė pas vazhdova Normalen. Nė vitin 1948 mė caktuan arsimtar nė Delvinė. Dy vjet mė vonė mė transferuan nė Sarandė dhe pastaj u ktheva nė Elbasan. Kam punuar mbi 25 vjet si arsimtar. Prej rreth 10 vjetėsh kam qenė mėsues muzike nė shkollėn Onufri. Dobėsia ime ėshtė violina. Mė pas punova me grupet artistike nė Elbasan, Gramsh, Cėrrik, me grupet artistike tė shkollave, reparteve ushtarake, ndėrmarjeve etj. Fola mjaft pėr veten sepse i gjithė fisi ynė ėshtė lidhur me arsimin.
Ju thatė se familja juaj njihet si familje arsimtarėsh. A mund tė na tregosh lidhjet e kėsaj familje me arsimin?
Vetėm trungu ynė familjar ka shėrbyer 246 vjet nė arsim. Veēoj mamanė time Agni Todhri (Papajani). Mamaja ime lindi nė vitin 1894. Ajo mbeti jetime qė kur ishte 6 vjeē, por me ndihmėn e patriotėve Aqif Pasha dhe Dom Nikoll Kacorri, u nis me studime nė Graz tė Austrisė. Kreu 16 vjet studime nė Austri dhe nė vitin 1916 u kthye nė Shqipėri. Me vete solli literaturė dhe programe mėsimore. Tė gjithė jetėn ja kushtoi arsimit. Edhe vėllai im Zefi dhe 5 motrat Nikolina, Vilhelmina, Vilsoni, Filloreta dhe Eleonora ishin arsimtarė. Kėshtu ndodhi. Gjyshi mblodhi njė e nga njė shkronjat, ndėrsa ne u mėsuam shkrim e kėndim tė tjerėve.
Mbiemri juaj Todhri, ėshtė i lidhur me emrin e Dhaskal Todhrit. Si kujtoni ju stėrgjyshin tuaj (Theodhor Haxhifilipin)?
Sipas tė dhėnave stėrgjyshi ynė Theodhor Haxhifilipi (Dhaskal Todhri), ka lindur rreth vitit 1730 dhe vdiq nė moshėn 75 vjeēare pra nė vitin 1805. Stėrgjyshi vinte nga njė familje zanatēinjsh, qė ushtronin aktivitet brenda dhe pėrreth
lagjes Kala. Populli e njeh me emrin Dhaskal Todhri, pse shėrbeu si mėsues. Mėsimet e para i kreu nė shkollėn greke nė Elbasan dhe mė pas ndoqi akademinė e Voskopojės. Pas pėrfundimit tė Akademisė u bė mėsues nė shkollėn greke tė Elbasanit. Ka qenė njeri me emėr nė komunitetin ortodoks tė Elbasanit. Gjatė viteve 1751-1801 ka mbajtur Kodikun e Shėn Mėrisė tė kishės sė Kalasė. Mė pas ai shkoi nė Evropė pėr tė derdhur shkronjat shqipe, qė tė krijonte njė shtypshkronjė nė shqip. Shtypshkronjėn do ta ngrinte nė Elbasan, pasi nė kėtė qytet kishte shumė tregėtarė qė shkruanin me alfabetin e tij. Nė atė kohė Shėn Gjoni ishte qendėr e shkrimit tė shqipes.
Me aq sa dini, mund tė na tregoni, se cili ishte fundi i stėrgjyshit tuaj?
Ne nuk e dimė me saktėsi ku ėshtė vrarė stėrgjyshi ynė. Sipas thėnieve flitet se u vra, ndėrsa transportonte shtypshkronjėn pėr nė Elbasan nė rrethinat e Manastirit, nė Dhiavat tė Resnjės. Vrasja mendohet tė jetė akt i kishės greke, e cila i kishte vėnė nga pas agjentėt e saj. Kisha nuk lejonte shkrimin e gjuhėve jo greke sidomos tė shqipes. Por nuk mbaroi me kaq. Stėrgjyshi u pėrndoq edhe pas vdekjes. Me urdhėr tė Patriakanės nė vitin 1827 nė kohėn e murtajės ju dogjėn tė gjitha dorėshkrimet. Ne dimė qė ekzistojnė disa dorėshkrime tė pakta tė stėrgjyshit, tė cilat aktualisht ndodhen nė muze dhe arkiva. Megjithėse ka mbetur shumė pak nga ajo qė ka shkuar dhe studiuar, emri itij nderohet dhe respektohet nė Elbasan dhe nė tė gjithė Shqipėrinė.
Prof. Dr. Kujtim Bevapi tregon
Alfabeti i Dhaskal Todhrit kishte gjithsej 52 shkronja
Prof. Dr. Kujtim Bevapi tregon se, Theodhor Haxhifilipi (Dhaskal Todhri) jetoi nė kohėn e formimit tė dy pashallėqeve tė mėdha tė pashallėkut tė Bushatllinjve dhe tė Ali Pashė Tepelenės. Ishte pjestar aktiv nė qėndresėn e ortodoksėve shqiptarė kundėr kishės greke.
Pėr herė tė parė emrin e tij e takojmė nė njė shkrim nė Greqisht nė Kodikun e Argjendarėve mė 1750. Mė 1751 ai nėnshkruan nė greqisht emrin e tij Theodhor nė njė Kodik tė Kishės Shėn Maria, nė lagjen Kala. Mė 1779 merr pjesė nė njė mbledhje nė Voskopojė pėr pajtimin e peshkopėve tė Durrėsit, Gorės dhe Mokrės, tė cilėt
ishin nė mosmarrėveshje mes tyre. Ka njė dokument pajtimi i nėnshkruar nga ai, por jo si klerik, shreht Prof. Dr. Kujtim Bevapi.
Figura e Dhaskal Todhrit, paraqet interes tė veēantė nė historinė e gjuhės dhe letėrsisė shqipe, jo vetėm si lėrues, por si pararendės i Rilindjes Kombėtare.
Sipas Bevapit, mėsohet se Ai shkroi me alfabetin e tij. Alfabeti i Todhrit ishte i pėrbėrė nga 52 shkronja. Shkroi nė elbasanishten e kohės, krijoi njė traditė tė shkrimit tė shqipes me alfabetin e tij i njohur, qė nga fundi i shekullit tė XVIII deri nė fillim tė shekullit XX.
Dhaskali Todhri, vazhdoi traditėn e Papa Totasit, duke u pėrpjekur tė futė shqipen nė kishė dhe nė shkollė. Sipas albanologut J. G. Von Hahn, mėsohet se Todhri kishte pėrkthyer nė shqip Dhiatėn, si dhe shkrime fetare si Meshėn e Shėn Jon Gojėartit
METROPOL GROUP
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn zho_Hans