als_Latn uzn_Latn slv_Latn
Nd�rsa neuroshkenca, antropologjia apo edhe filozofia nuk mund t’i japin p�rfundimisht p�rgjigje pyetjes “A ekziston Zoti?”, k�to disiplina, t� gjitha japin njohuri p�r m�nyr�n se si i p�rgjigjemi nevojave tona m� t� thella njer�zore. Ne mund t� mos jemi t� “programuar” t� besojm� n� Zot apo nj� fuqi m� t� lart�, por ne jemi kafsh� sociale q� kemi nj� nevoj� evolutive t� ndjehemi t� lidhura me bot�n dhe t� tjer�t. Ndoshta fet� jan� thjesht kanale p�r lidhje t� tilla t� r�nd�sishme
Feja – besimi n� qenie t� mbinatyrshme, duke p�rfshir� per�ndit� dhe fantazmat, engj�jt dhe demon�t, shpirtrat dhe fantazmat – mund t� gjendet gjat� gjith� historis� dhe n� do kultur�. D�shmit� p�r besimet n� nj� t� p�rtejme shkojn� prapa n� koh�, t� pakt�n 50.000 deri n� 100.000 vjet. do kultur� e njohur njer�zore ka mitet e krijimit, me p�rjashtim ndoshta t� njer�zve t� Pirahs s� Amazon�s, t� cil�t gjithashtu nuk kan� fjal� p�r numrat, fjal� p�r ngjyrat dhe hierarki sociale.
sht� e v�shtir� q� t� marr�sh t� dh�na t� sakta n� lidhje me numrin e besimtar�ve sot, por disa sondazhe sugjerojn� se deri n� 84% e popullsis� s� bot�s jan� an�tar� t� grupeve fetare, ose pretendojn� se feja �sht� e r�nd�sishme n� jet�n e tyre. Ne jetojm� n� nj� koh� t� aksesit t� madh n� njohurit� shkencore, t� cilat disa i konsiderojn� q� bien ndesh me besimin fetar. Pra, pse �sht� kaq e p�rhapur feja?
Psikolog�, filozof�, antropolog� dhe madje edhe neuroshkenc�tar� kan� ofruar shpjegime p�r prirjen ton� t� natyrshme p�r t� besuar dhe p�r rolin e fuqish�m q� feja duket se luan n� jet�n ton� emocionale dhe sociale.
Vdekja, kultura dhe pushteti
P�rpara se t� merremi me teorit� dhe studimet moderne, duhet t� pyesim se ci ka lindur feja, cilin rol luante ajo p�r paraardh�sit tan� dhe cili �sht� roli q� mund t� ket� luajtur n� lindjen e shoq�rive t� m�dha moderne.
Sot, feja dhe pushteti jan� ende t� lidhura. Studimet e fundit pretendojn� se p�rmendja e Per�ndis� mund t� rris� bindjen. Edhe n� shoq�rit� q� u p�rpoq�n t� shtypnin besimin, gj�rat t� tjera u krijuan n� vend t� tij – si kulti i nj� lideri apo i nj� shteti. Sa m� pak i q�ndruesh�m t� jet� politikisht dhe ekonomikisht nj� vend, aq m� shum� njer�zit do t� k�rkojn� ngush�llim n� fen�. Grupet fetare jan� shpesh n� gjendje t’u japin njer�zve q� ndjehen t� margjinalizuar, mb�shtetjen q� shteti nuk mund t’ua siguroj�, si ushqim apo nj� rrjet mb�shtet�s. Pra, faktor�t mjedisore dhe social� ndihmojn� p�r zhvillimin dhe forcimin e besimit fetar. Ashtu sikurse edhe m�nyra se si ne lidhemi me bot�n dhe t� tjer�t.
Zotat si mendje t� tjera
N� do kultur�, per�ndit� jan� n� thelb persona, edhe kur ata marrin forma t� tjera, ose nuk kan� fare form� fizike.
Shum� psikolog� tani mendojn� se besimi n� per�ndi �sht� nj� zgjerim i njohjes nga ana jon�, si kafsh� sociale, e ekzistenc�s s� t� tjer�ve, dhe i tendenc�s son� p�r t� par� bot�n n� aspektin njer�zor.
Ne projektojm� mendimet dhe ndjenjat njer�zore mbi kafsh�t dhe objektet e tjera, madje edhe mbi forcat natyrore, dhe kjo tendenc� �sht� nj� bllok themelor i nd�rtimit t� fes�. Kjo �sht� nj� ide e vjet�r, q� n� koh�n e filozofit grek Ksenofanit, i cili �sht� thoshte se n� qoft� se kafsh�t mund t� pikturonin, ato do i p�rshkruanin zotat me forma kafsh�sh.
Pra, besimi fetar mund t� jet� i bazuar n� kultur�n dhe mendimet tona njer�zore. Disa shkenc�tar�, megjithat�, kan� shkuar nj� hap m� tej dhe kan� skanuar trurin ton� p�r t� k�rkuar p�r “vendin legjendar t� Per�ndis�”.
Zoti n� tru
Neuroshkenc�tar�t jan� p�rpjekur q� t� krahasojn� trurin e besimtar�ve dhe skeptik�ve, dhe t� v�zhgojn� at� q� truri yn� b�n, kur ne lutemi ose meditojm�. Shum� pak gj�ra dihen n� k�t� fush�, por ka disa t� dh�na.
Truri yn� ndryshon gjat� rrjedh�s s� jet�s son�, teksa zhvillohemi dhe p�rjetojn� gj�ra t� reja. Pothuajse do pjes� e trurit �sht� e p�rfshir� n� do gj� q� b�jm� dhe do p�rvoj�, k�shtu jo vet�m q� nuk ka vend t� posa�m p�r Zotin, por nuk ka vend t� veant� n� tru dedikuar p�r asnj� gj�. Nj� gj� e dim�: truri njer�zor �sht� m� i p�rparuar n� bot�n shtazore, dhe i vetmi me nj� aft�si t� mrekullueshme … aft�sin� p�r t’i dh�n� kuptim realitetit.
V�nia e pikave p�r jet�n
Truri shpesh her� quhet nj� makin� q� i jep kuptim jet�s. Teksa k�rkojm� vazhdimisht p�r modele, struktura dhe marr�dh�nie shkak-pasoj�, feja mund t� ofroj� nj� shum�llojshm�ri strategjish kuptim-dh�n�se – sidomos ritualet.
Nd�rsa neuroshkenca, antropologjia apo edhe filozofia nuk mund t’i japin p�rfundimisht p�rgjigje pyetjes “A ekziston Zoti?”, k�to disiplina, t� gjitha japin njohuri p�r m�nyr�n se si i p�rgjigjemi nevojave tona m� t� thella njer�zore. Ne mund t� mos jemi t� “programuar” t� besojm� n� Zot apo nj� fuqi m� t� lart�, por ne jemi kafsh� sociale q� kemi nj� nevoj� evolutive t� ndjehemi t� lidhura me bot�n dhe t� tjer�t. Ndoshta fet� jan� thjesht kanale p�r lidhje t� tilla t� r�nd�sishme. bota.al
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn fur_Latn als_Latn als_Latn