als_Latn uzn_Latn bos_Latn
Alma Lama: ‘Mosmarrveshja’ e Kadares duhet lexuar nga do shqiptar
Alma Lama, deputete e LDK n Kuvendin e Kosovs, kohve t fundit betejn e ka patur me ata q nuk lexojn ose q lexojn vetm libra t fes. Ka marr krcnime duke qen se sht pozicionuar qart pr vlerat perndimore n Kosov dhe kundr infiltrimit t do neo-otomanizmi apo arabizmi.
M posht jan edhe tekstet e saj, ato q ndoshta e kan frymzuar pr t mbajtur qndrime t tilla…
-Libri m i vjetr q keni n bibliotekn tuaj….Alma_Lama
Titullohet “La pettite Paroisse” i Alfonse Daudet, i botuar m 1895, n Paris, dhurat nga nj mik italian. Nuk e kam lexuar ende, por sapo t perfeksionoj frngjishten do ta lexoj.
-Librat i zgjidhni nga autori apo zhanri?
Nse sht fjala pr letrsi, marr autort e njohur dhe n prgjithsi kryeveprat e letrsis botrore, t cilat edhe pse i kam lexuar pjesn m t madhe n vitet e studimeve, dshiroj t’i kem n bibliotekn time. Por edhe pr titujt e rinj, n prgjithsi paraplqej t informohem pr autorin dhe pr librin prpara se ta blej. Libra t tjer i zgjedh sipas titujve, dmth marr ata libra t cilt i kam ndeshur n literatur dhe e di se jan t rndsishm n fushn q i prkasin.
-I keni lexuar t gjith librat q keni n bibliotek?
Jo, nuk i kam lexuar, pasi kam shum dhe sht nj ndjenj e mir kur afrohem pran saj pr przgjedhur librin q m duhet t lexoj ta zm gjat javs. Pra nuk kam nevoj t dal nga shtpia pr t krkuar apo bler libra. Un blej libra n do panair q hapet n Prishtin dhe Tiran dhe gjithmon kam libra rezerv pr t lexuar. E kam kthyer n nj tradit kt, dhe pasja e shum librave m krijon edhe nj ndjenj sigurie.
-Libri i par q keni lexuar…
Nuk m kujtohet titulli, kam qen n klas t par dhe at dit q kam mbaruar shkronjn e fundit n abetare babi m ka sjell nj grumbull me libra, kuptohet prralla. Nuk mbaj mend cilin e kam lexuar t parin.
-Libri i par q keni kursyer pr ta bler…
Kam qen n klas t katrt m duket, dhe pata kursyer pr t bler nj libr t nj autoreje angleze. M duket quhej “Qilimi fluturues” dhe kishte kapak si t gjelbr. sht e njjta autore q ka shkruar “Pes fmijt dhe xhuxhi i rrs”, por emri i saj s’m bie ndrmend. Fatkeqsisht m ka humbur ai libr, por kur isha fmij e kam lexuar dy apo tri her.
-Me k i ndanit librat kur ishit gjimnazist apo student?
Un kam dshir q librat q m plqejn, t’ua rekomandoj edhe t tjerve. I ndaja me shoqrin, zakonisht me shoqen e ngusht.
-A keni patur kart antarsimi n Bibliotekn e qytetit?
Po, kam pasur kartn e Biblioteks Kombtare n Tiran, dhe kam marr shum libra aty, pjesn m t madhe t literaturs. M hert, n shkoll tetvjeare, librat kryesisht m’i sillte babai nga biblioteka e shkolls ku punonte si msues. Por kam pasur fat sepse kam pasur nj bibliotek shum t pasur edhe n shtpi, dhe lexoja shum nga titujt e saj. Librat e letrsis shqipe n prgjithsi i kam lexuar gjat shkolls 8-vjeare.
-Sa shpesh shkonit n Bibliotek dikur, dhe a vazhdoni ta frekuentoni edhe sot?
Dikur shkoja shum shpesh, dy-tri her n jav, edhe pr t lexuar aty. Por tani ktu n Prishtin nuk shkoj. Librat q m interesojn i blej vet, ndrsa t tjer i gjej n mnyr elektronike dhe i lexoj n anglisht. Koht kan ndryshuar tani, biblioteka jote mund t jet e padukshme, n kompjuterin apo iPadin tnd.
-I keni marr ndonjher nj mikeshe apo miku nj libr dhe me ndrgjegje nuk ia keni kthyer m? Nse po, cili sht ai libr dhe prse?
Marr libra nga t tjert dhe n prgjithsi i kthej. Ka edhe libra q nuk i kam kthyer, por pa qllim. Nuk mund ta prmend titullin sepse po ta lexoj, do t ma krkoj t’ia kthej J por njrit pasi kaloi shum koh, nuk ia ktheva librin. N fakt e dija q e kishte bler at libr shum t vlefshm, vetm pr dekor zyre.
-Keni humbur libra q i keni pasur shum t dashur?
Po kam humbur disa, nj e prmenda m sipr, por edhe t tjer. Nuk e di kujt ia kam dhn librin me vargje t Pablo Neruds, por ato poezi ende i dashuroj.
-A lexonit dikur libra t ndaluar? Mund t na prmendni disa tituj dhe si i siguronit?
Kur isha fmij lexoja libra pr t rritur, i merrja si fshehurazi. Por un i prkas brezit q nuk kishte nevoj t lexonte libra t ndaluar nga regjimi, pasi ato nuk ekzistonin m. Pra kur un fillova t rritem, ndodhn ndryshimet e mdha demokratike n Shqipri, dhe u prmbys bota totalitare q ndalonte edhe librat. N fillim t viteve ’90 vrullshm deprtuan t gjith titujt e ndaluar t letrsis, psikologjis, filozofis dhe secili q kishte dshir t lexonte, mund t gjente tituj dikur t ndaluar. Un, pr shkak t moshs isha m me fat se ata q u ishte dashur t lexonin libra ilegalisht, e madje t rrezikonin edhe sigurin e tyre.
-Dhurimin e librave sht nj rit q e vlersoni, apo librat preferoni t’i zgjidhnit vet?
Ky sht riti q m plqen m s shumti n raport me miqt e mi. M kan dhuruar plot libra, por edhe un e kam si dhuratn e preferuar pr t’ua br t tjerve. Ta zm “Vargjet Satanike” (n italisht ) t Salman Rruzhdie i kam dhurat, apo “Gomorra” e Roberto Savianos, q m’i kan sjell dy miq gazetar nga Italia. Nse jan nga ndonj vend i huaj, zakonisht iu blej libra me qllimin pr t’i rrfyer m shum se kush jemi ne shqiptart. Kam edhe shum libra q m’i kan dhuruar vet autort. Por vet blej titujt q m interesojn.
-Cilat jan zakonet tuaja t leximit? Lexoni shtrir n kurriz, prmbys, n tryezn e puns… ?
Zakonisht lexoj shtrir n krevat, nn dritn e abazhurit. Preferoj gjysmerrsirn dhe qetsin. Por lexoj edhe n ambiente t tjera, varsisht ku jam dhe kur kam koh. Kur udhtoj me avion e shfrytzoj 100% t kohs pr t lexuar. N do udhtim marr libra me vete, po kshtu gjat pushimeve verore e kam kohn q lexoj m s shumti, krahasuar me pjesn tjetr t vitit.
-N far gjuhe tjetr prve shqipes lexoni?
Lexoj n anglisht dhe n italisht.
-far po lexoni kto dit?
Kto dit po lexoj nj libr q m duhet pr doktoraturn. sht n anglisht dhe titullohet “International governance of war-torn territories” (Qeverisja ndrkombtare n territoret e dala nga lufta), i Richard Caplan.
-Mbani shnime kur lexoni?
Mbaj shnime, kur m duhen, edhe nnvizoj tekstet q m plqejn, por jo gjithmon. Do t doja t jem m e organizuar n kt aspekt pasi sht vshtir t mbash mend. Por jan disa libra aq t vlefshm, aq t mir, sa kur i prfundoj m vjen keq pse prfundojn dhe ktu s’po flas pr letrsi, q do t ishte normale kjo ndjenj, por pr libra politik apo diplomatik, apo historik. Ktyre iu kthehem shpesh pr t rilexuar pasazhe.
-N letrsi ju trheq m shum proza apo poezia? Kur shenjoni nj autor q ju plqen, lexoni gjithka t tij apo vetm librat m prfaqsues?
Nuk mund ta bj dallimin se cila m trheq m shum, proza apo poezia. T dyja jan t fuqishme. Vargjet e Dantes jan po kaq t madhrishme sa proza e Hygoit apo Floberit; Dramat e Shekspirit t ln pa frym, ashtu sikurse letrsia magjike e Markezit. Vargjet e Sharl Bodler apo Artur Rembo apo Pol Elyar m krijojn ato ndjesi, q pr nga intensiteti mund t jen t ngjashme me ato q t krijon Xhojs, apo Kamy. E lista mund t vazhdoj pa fund. Vargjet e Neruds i mbaja mend deri von, e po kshtu t Tomas Eliot, por si mund ta harroj fjalin e par t Markezit n “Dashuri n kohrat e kolers”: Ishte e pashmangshme: era e bajameve t hidhura i kujtonte gjithmon fatin e dashurive t ndaluara…
N prgjithsi lexoj librat prfaqsues, edhe kur autori sht i madh.
-Cilt jan ata libra apo autor q ju rekomandoni se duhen lexuar patjetr?
Do ia filloja me Kadaren. Libri i tij “Mosmarrveshja” duhet t lexohet nga do shqiptar, por edhe prozat e tij t mrekullueshme, “Kosova, nj histori e shkurtr” e Malcolm, “Abraham Linkoln” e Karl Sendberg, “Ferma e Kafshve” e Orwell, “Hamleti”, “T mjert”, “Lufta dhe Paqja”, “Krim e Ndshkim”, “Komedia Hyjnore”, “Iliada”, “Fausti”, “Shoqria anarkike”, “Prplasja e qytetrimeve” etj, etj.
-A ka nj libr q ju e konsideroni si Librin Total?
Nuk mendoj se mund t gjendet nj i till. Mbase kt titull do ta meritonte ndonj kryevepr e letrsis botrore, si p.sh ‘Komedia Hyjnore’, apo tragjedit e Shekspirit.
-Po t’ju thon se n Arkn e Noes s Librave duhet t shtini 3 libra pr t’i shptuar nga Apokalipsi, cilt do ishin?
Danten, “Hamletin” e Shekspirit dhe “Diplomacia” e Henri Kisinger.
-Na thoni nj maksim pr librat q e mbani mend ose e prsrisni shpesh…
“T gjitha kafsht jan t barabarta, por disa kafsh jan m t barabarta se t tjerat”, -George Orwell, Ferma e Kafshve
-Na thoni nj varg t preferuar poezie…
“Kosova sht gjaku im q nuk falet” -Ali Podrimja
-Cili sht personazhi i preferuar i romaneve q keni lexuar?
Tani q m pyesni m bien ndrmend shum personazhe, por po veoj zonjn Bovari, pr t ciln Floberi i akuzuar n gjyq deklaroi: “Zonja Bovari jam un”.
-Autografi m i muar apo m i uditshm q keni n bibliotekn tuaj?
Autografi m i muar sht ai i shkrimtarit Ismail Kadare, n librin e tij “Mbi krimin n Ballkan”, t cilin ma ka dhuruar s bashku me nj dedikim. T uditshm nuk m kujtohet t kem ndonj…si interesant do t veoja edhe autografin e ish-presidentit t Katalonjas, Jordi Pujol, nj personazh i politiks dhe historis s ktij vendi.
* * *
MAPO
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn fur_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn vec_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk epo_Latn