als_Latn lit_Latn mlt_Latn
Me emrin e All-llahut, Tė Gjithėmėshirshmit, Mėshiruesit
SEJJID KUTUB
K A M A T A(nė pikėvėshtrimin Kuranor )
Falėnderimi i takon All-llahut, Atė e falėnderojmė, nga Ai ndihmė dhe falje kėrkojmė. I kėrkojmė ndihmė nga tė kėqijat e shpirtit dhe veprave tona. Atė qė Ai e udhėzon, askush smund ta shmangė dhe atė qė Ai e humb, pėr te nuk ka udhėzues. Dėshmojmė se nuk ka Zot tjetėr pėrveē All-llahut, i cili nuk ka shok, dhe dėshmojmė se Muhammedi (alejhis-selam) ėshtė rob dhe i dėrguar i Tij.
Tė nderuar lexues.
Para juve ėshtė web faqja nė gjuhėn shqipe "Kamata nė pikėvėshtrimin Kuranor" tė dijetarit tė shquar islam, Sejjid Kutub rahimehull-llah.
Autori nė kėtė libėr nė mėnyrė tė qartė e elaboron problemin e kamatės e cila paraqet njė ves tė shėmtuar dhe mallkuar.
Sistemi kamator si fenomen, i pranishėm edhe nė tė kaluarėn edhe sot, ka bėrė njė shtrirje pothuajse nė tėrė rruzullin tokėsor. Pėr fat tė keq nga kjo sėmundje nuk janė imun as pjestarėt e besimit islam, tė cilėt me apo pa vetėdije janė kapur nė kurthėn e kėtij sistemi tė mallkuar.
Kjo po manifestohet edhe nė trevat tona nė pėrmasa tė gjėra.
Situata e tillė alarmante thjesht na obligoi qė ta botojmė kėtė libėr i cili shpresojmė se do tė bie nė duar tė vėrteta dhe do tė kontribojė pėr kuptimin e drejtė tė punės kamatore dhe pasojave tė saj.
Shpresojmė se ky libėr do tė kthjellė mendjet e turbulluara, do ti zbutė zemrat e ngurtėsuara dhe do tė ngjallė ndjenjat e vdekura tė disa njerėzve
Lusim All-llahun e Plotėfuqishėm qė ta largojė sistemin e mallkuar kamator nga mesi ynė dhe tė na udhėzojė kah sistemi qė preferon Feja e jonė e pastėr.
"PREJ SURES "BEKARE"
"Ata, tė cilėt pasurinė e vet e shpėrndajnė (nė rrugė tė Zotit) natėn e ditėn, fshehurazi ose haptazi, ata shpėrblimin e tyre e kanė te Zoti i tyre dhe pėr ta nuk ka as frikė, as pikėllim".
"Ata qė e hanė kamatėn, ata nuk ngrihen ndryshe vetėm se si ngrihet ai i ēmenduri nga tė prekurit e djallit. Kėtė ngase ata thanė: "Edhe shitblerja nuk ėshtė tjetėr, por njėsoj sikurse edhe kamata!", e All-llahu e ka lejuar shitblerjen, por e ka ndaluar kamatėn. Atij qė i ka arritur kėshillė (udhėzim) prej Zotit tė tij dhe ėshtė ndalė (prej kamatės), atij i ka takuar e kaluara dhe ēėshtja e saj mbetet te All-llahu, e kush e pėrsėrit (pas ndalimit) ata janė banues tė zjarrit, ku do tė mbeten pėrgjithmonė. All-llahu e zhduk kamatėn dhe e shton lėmoshėn, All-llahu nuk e do asnjė besėpremė e mėkatar".
"Ska dyshim se ata qė besuan dhe bėnė vepra tė mira, e falėn namazin dhe e dhanė zekatin, ata i pret shpėrblim i madh te Zoti i tyre, ata nuk do tė kenė kurrfarė frike as brengosje".
"O ju qė besuat, kini frikė All-llahun dhe nėse jeni besimtarė tė sinqertė, hiqni dorė nga ajo qė ka mbetur nga kamata. E nė qoftė se nuk e bėni kėtė (nuk hiqni dorė nga kamata), atėherė binduni se jeni nė konflikt me All-llahun dhe tė dėrguarin e Tij. E nėse jeni penduar, atėherė juve ju takon kryet e mallit tuaj, askė nuk e dėmtoni as vetė nuk dėmtoheni. Po nė qoftė se ai (borxhliu) ėshtė nė gjendje tė vėshtirė, atėherė bėni njė pritje deri sa tė vijė nė njė ēlirim. E tia falni (borxhin) nė emėr tė lėmoshės, ajo, nėse e dini ėshtė shumė mė mirė pėr ju. Dhe ruajuni njė ditė kur do tė ktheheni tek All-llahu, dhe secilit njeri i plotėsohet ajo qė e ka fituar dhe atyre nuk u bėhet padrejtė". (Bekare, 274 - 281)
Njė fytyrė tjetėr pėrballė lėmoshės (sadakė apo zekatė qoftė) qė programi i saj u prezentua nė ligjeratėn e kaluar .fytyra e vrenjtur dhe e ligė, kamata!
Sadaka ėshtė dhėnie dhe bujari, pastrim dhe adhurim, ndihmė reciproke dhe solidaritet. Kurse kamata ėshtė shtrėngim dhe koprraci, njollim dhe ndytėsirė, egoizėm dhe vetjakėsi.
Sadaka ėshtė shkėputje e pasurisė pa kompenzim e kthim, kurse kamata ėshtė kthim i borxhit me njė shtesė haram, e shkėputur nga mundi i borxhliut ose mishi i tij. Nga mundi i tij, nėse me pasurinė qė e mori borxh ka punuar dhe ka fituar si rezultat i punės dhe aktivitetit tė tij. Kurse nga mishi i tij, nėse nuk ka fituar ose ka humbur, ose e ka marrė atė pasuri pėr ta shpenzuar pėr vete dhe familjen e tij e nuk ka fituar asgjė.
Qė kėtu, kamata ėshtė fytyra tjetėr, pėrballė sadakės fytyra e vrenjtur dhe e ligė!
Pikėrisht pėr kėtė arsye konteksti Kuranor e prezentoi fill pas prezentimit tė fytyrės sė mirė, bujare, tė pastėr, tė bukur e tė dashur! E prezentoi nė shfaqjen e atypėratyshme qė tė shpalojė ēfarė ka nė veprimin e kamatės tė keqe e gėrdi, duke e tharė zemrėn dhe duke i sjellė kobin shoqėrisė, duke bėrė kėrdi nė tokė dhe duke i asgjėsuar njerėzit.
Nuk ka ēėshtje prej ēėshtjeve tė xhahilijetit qė Islami synoi asgjėsimin e saj e qė arriti nė atė shkallė tė kritikės dhe urrejtjes sa arriti nė kritikėn dhe urrejtjen ndaj kamatės.
Kėrcėnimi nė fjalė e kuptim nuk ka arritur atė shkallė tė kėrcėnimit siē u shpreh nė ēėshtjen e kamatės - nė kėto dhe ajete tjera nė raste tė ndryshme - e pėr kėtė urtėsia e pėrsosur i takon All-llahut. Kamata nė xhahilijet kishte efektet e saja tė kėqija e shkatėrrimtare. Megjithatė, kėto pikėpamje tė deformuara e tė shėmtuara tė shfaqura nga fytyra e saj e ngrysur, qė tė gjitha kėto nuk kishin dalur nė pah nė shoqėrinė xhahilite siē vėrehen sot dhe siē janė shpalosur nė botėn aktuale. Puēėrrat dhe lungat nė kėtė fytyrė nuk ishin tė pėrhapura , siē janė pėrhapur sot nė shoqėrinė tonė tė re. Kjo antipropagandė tėrbuese dhe e haptė e kėtyre ajeteve ndaj kėtij sistemi tė mallkuar, nė fokusin e gjendjes trishtuese tė jetės njerėzore,sot, bėhet e qartė dhe zbulohet urtėsia e saj shumė mė tepėr se qė ka qenė e zbuluar nė xhahilijetin e asaj kohe. Nga e gjithė kjo qė e pėrmendėm, sot mund ta arrijė ta kuptojė - ai qė dėshiron ta gjurmojė urtėsinė e All-llahut, madhėshtinė e kėsaj feje, pėrsosurinė e kėsaj metodologjie dhe pėrpikėrinė e kėtij sistemi - atė qė nuk arritėn ta kuptojnė ata qė u ballafaquan me kėto tekste Kuranore pėr herė tė parė. Ai sot para vetes, nga situata e krijuar nė botė, ka fakte qė ēdo fjalė e vėrtetojnė gjallė, drejtpėrdrejt dhe realisht.
Njerėzimit tė mashtruar e tė humbur i cili han kamatėn dhe u jep tė tjerėve tė hanė prej saj, i shoqėrohen telashe ruajtėse e rrėnuese pėr shkak tė sistemit kamator, dhe atė nė moralin, fenė, shėndetin dhe ekonominė e tij. Njerėzimi, nė tė vėrtetė, goditet me luftė prej All-llahut qė do ti nėnshtrohet hakmarrjes dhe dėnimit, individualisht dhe kolektivisht, nė grupe e popuj gjersa njerėzimi nuk merr mėsim dhe nuk vjen nė vete!
Pėrderisa konteksti Kuranor nė mėsimin e kaluar e prezentonte rregulloren e sadakasė, ai nė tė vėrtetė prezentonte njė shtyllė prej shtyllave tė sistemit shoqėror dhe ekonomik nė tė cilin All-llahu synon qė tė ngritet shoqėria muslimane dhe dėshiron qė njerėzimi ta pėrjetojė atė qė pėrmban ajo e qė ėshtė mėshirė, pėrballė sistemit tjetėr i cili ngritet mbi bazėn kamatore e qė ėshtė i dėmshėm, i egėr dhe i praptė.
Kėtu bėhet fjalė pėr dy sisteme qė i qėndrojnė karshi njėri - tjetrit: Sistemi islam dhe sistemi kamator! Kėta dy nuk pėrputhen nė asnjė koncept, nuk pajtohen nė asnjė bazė e as nė asnjė konkluzė. Ēdonjėri prej tyre bazohet nė njė koncept pėr jetėn, synimet dhe qėllimet qė e kundėrshton tjetrin plotėsisht dhe pėrfundon me njė rezultat qė nė jetėn e njerėzve ndryshon nga tjetri tėrėsisht. Pikėrisht pėr kėtė u shfaq kjo antipropagandė e tmerrshme dhe ky kėrcėnim i llahtarshėm!
Islami sistemin e tij ekonomik, madje edhe tėrė sistemin e jetės, e vendos mbi njė koncept tė veēantė, i cili pėrfaqėson tė vėrtetėn reale nė kėtė ekzistencė.
Ai e vendos mbi bazėn se All-llahu - lavdi pastė - ėshtė Krijuesi i kėsaj gjithėsie, Krijues i tokės, Krijues i njeriut, ngaqė Ai, ēdo qenieje ia dha ekzistencėn e vet.
Poashtu All-llahu - lavdi pastė - i cili ėshtė Pronar i ēdo ekzistence, madje Ai ėshtė Krijues i tyre, llojin njerėzor e bėri pėrfaqėsues nė tokė dhe i dha mundėsinė qė ti shfrytėzojė tė mirat natyrore, fuqitė dhe energjitė tė cilat i akumuloi nė tė, por me kusht dhe kontratė nga Ai. Ai kėtė pronėsi tė gjerė nuk ia la njeriut qė tė krijojė anarki e tė veprojė nė tė ēka tė dojė, por e bėri pėrfaqėsues nė sferė tė kufijve tė njohur. E bėri pėrfaqėsues nė tė me kusht qė ta vendosė pėrfaqėsinė (hilafetin) nė pajtim me sistemin e All-llahut, sipas legjislacionit (sheriatit) tė Tij dhe atė qė ai pėrmban siē janė aktet, veprimet, marrėveshjet, morali, ibadetet etj. Nėse tė gjitha kėto janė nė pajtim me kontratėn, ato janė tė vlefshme dhe tė zbatueshme, e nėse bien ndesh me kushtet e kontratės, janė tė pavlefshme dhe tė pazbatueshme.
Nėse dikush i zbaton me fuqi e tirani, nė atė rast ajo ėshtė dhunė dhe armiqėsi tė cilėn nuk e pranon All-llahu e as besimtarėt qė e besuan All-llahun. Qeverisja nė tokė - siē edhe ėshtė nė tėrė gjithėsinė - i takon vetėm All-llahut. Njerėzit, qeverisėsi dhe i qeverituri, tė gjithė pushtetin e tyre e mbėshtesin nė zbatimin e sheriatit tė All-llahut dhe metodologjisė sė Tij. Ata, nė pėrgjithėsi, nuk duhet tė dalin nga ky sistem ngase, janė zėvendės tė pėrfaqėsuar nė tokė, me kusht dhe kontratė, e nuk janė pronarė, krijues tė asaj qė e kanė nė duart e tyre prej rizkut.
Prej pikave tė kėsaj kontrate ėshtė qė tė vendoset solidariteti midis besimtarėve nė All-llahun, nė mėnyrė qė tė jenė tė dashur pėr njėri - tjetrin dhe qė tė kenė dobi nga rizku i All-llahut, tė cilin ua ka dhėnė nė bazė tė kėtij solidariteti, e jo nė bazė tė pronėsisė kolektive, absolute, siē pretendon marksizmi, por nė bazė tė pronėsisė parimore personale. Atij qė All-llahu i jep me bollėk, ndan nga bollėku i tij pėr atė qė rizku i ėshtė kufizuar, por duke i ngarkuar qė tė gjithė tė punojnė, secili sipas fuqisė, pėrgatitjes (profesionale) dhe asaj qė All-llahu ia bėn tė lehtė. Asnjėri prej tyre nuk ėshtė ngarkesė pėr vėllain e tij apo pėr kolektivitetin derisa ėshtė i aftė dhe i fuqishėm, siē edhe thamė mė parė. Ai e bėri zekatin detyrim (farz) nė pasuri, me njė sasi tė caktuar kurse sadakanė vepėr vullnetare me sasi tė pacaktuar.
Islami i kushtėzoi ata qė ti pėrmbahen maturisė dhe shfrytėzimit me masė e ti largohen shpenzimit tė tepėrt dhe shkapėrderdhjes, atėherė kur nga rizku i All-llahut, tė cilin Ai ua ka dhėnė, konsumojnė dhe kur nga tė mirat tė cilat ua ka lejuar All-llahu kėnaqen. Andaj edhe nevojat e tyre shpenzuese tė pasurisė dhe tė tė mirave tjera pėrkufizohen nė kufijtė e shfrytėzimit me masė, kurse teprica e rizkut (furnizimit) i eksponohet detyrimit me zekatė dhe sadakasė vullnetare, e nė veēanti kur besimtari ėshtė i porositur ta kultivojė pasurinė e tij.
Ai u kushtėzoi atyre, qė nė zhvillimin e kapitalit tė tyre ti pėrdorin ato mjete pėrmes tė cilave nuk dėmtohen tė tjerėt ose pėr shkak tė atyre mjeteve tė mos krijohet gjymtim apo asgjėsim i procesit tė punės (rizkut) tek njerėzit. Qarkullimi i pasurisė sipas Islamit insistohet tė jetė nė rrethin mė tė gjėrė tė mundshėm:
"Qė ajo tė mos qarkullojė ndėrmjet pasanikėve tuaj" (Hashr, 7).
Ai ua bėri obligim pastėrtinė nė nijjet dhe veprim, dėlirėsinė nė mjete dhe qėllime. Ai i detyroi tu pėrmbahen disa parimeve kur kemi tė bėjmė me zhvillimin e kapitalit, e nuk ua lejoi ti pėrdorim disa mėnyra pėrmes tė cilave dėmtohet ndėrgjegjja e individit dhe morali i tij, ose dėmtohet jeta kolektive dhe qenia e saj.
Gjithė kėtė Islami e vendosi mbi bazėn e konceptit tė pėrfaqėsuar nė tė vėrtetėn reale tė kėsaj ekzistence dhe nė bazė tė kontratės pėr pėrfaqėsim, e cila do ti qeverisė tė gjitha aktivitetet e njeriut, tė cilit i ėshtė besuar ky pėrfaqėsim nė kėtė pronėsi tė gjerė.
als_Latn bjn_Latn hat_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn