als_Latn lit_Latn mlt_Latn
Njė ditė pas ofertės sė kryeminisrit Edi Rama pėr ti dhėnė portin e Shėngjinit Kinės, gazeta prestigjioze amerikane Nju Jork Tajms ka botuar ditėn e djeshme njė editorial nė lidhje me rindezjen e Miqėsisė Shqiptaro Kineze. Gazetarja e Nju Jork Tajms, Amy Qin, bėn njė analizė tė thellė tė marrėdhėnieve shqiptare-kineze dhe shikon tek hapja e institutit tė kulturės kineze Konfuci si njė rilidhje tė fijeve tė vjetra, duke vėnė nė pah amerikanizmin e shqiptarėve.
Krijimi i njė qendre tė shkėmbimit kulturor kinez nė njė vend qė e konsideron veten njė nga aleatėt mė tė vendosur tė Amerikės, merr njė rėndėsi tė re. Mė pak se gjysmė shekulli mė parė, nė vitet 1960 dhe nė fillim tė viteve 1970, Kina dhe Shqipėria ishin aleatė tė ngushtė nė njė kohė kur asnjė vend nuk pretendonte shumė miq. Bazuar nė njė ideologji tė pėrbashkėt, dhe mbi tė gjitha nė njė armiqėsi tė pėrbashkėt ndaj Bashkimit Sovjetik, kjo aleancė e pazakontė u thellua aq shumė, sa po tė kritikojė Shqipėrinė, siē shkruante dikur historiani Jonathan Spence, ishte nė sytė e vėzhguesve tė informuar sikur po kritikoje Kinėn, shkruan gazeta amerikane Nju Jork Tajms. Gazetarja qė ėshtė edhe Kėrkuese Shkencore pėr gazetėn Nju Jork Tajms bėn edhe njė rezyme tė marrėdhėnieve historike tė, dy vendet komuniste ishin afruar mė shumė gjatė viteve pas vdekjes sė Stalinit nė vitin 1953 dhe secili vend ishte gjithmonė e mė i shqetėsuar ndaj qėllimeve sovjetike dhe ndaj fushatės sė Nikita Hrushov pėr de-stalinizimin e vendit. Nė dhjetor tė vitit 1960, Kina dhe Shqipėria e panė veten jo vetėm tė rreshtuara ideologjikisht kundėr tė ashtuquajturve revizionistė sovjetikė, por edhe tė pozicionuar strategjikisht. Pėr Enver Hoxhėn, liderin kokėfortė komunist nė Shqipėri, njė aleancė me Kinėn pėrfaqėsonte mundėsinė pėr tė dalė nga kontrolli sovjetik dhe pėr tu futur nė krahėt e njė shteti tė ri mbrojtės.
Pėr Mao Zedong dhe lidershipin kinez, ishte shansi qė tė sfidonin dominimin e Moskės nė Europėn Lindore. Pėr tė qenė tė sigurt, aleanca nuk ishte e patrazuar. Nė kujtimet e tij, Hoxha ankohej pėr vėshtirėsitė qė kishte hasur nė pėrpjekjet pėr tė bindur zyrtarėt kinezė qė ti pėrgjigjeshin letrave tė tij dhe tė paktėn njėherė ai e quante kryeministrin Zhou Enlai njeri me mentalitet tė ndyrė, fashist dhe feudal. Por pėr pjesėn tjetėr tė botės, duke filluar nga viti 1960, nuk kishte asnjė dyshim se ku qėndronte besnikėria. Ishte e qartė se Moska, Tirana dhe Pekini ishin dakord pėr tė paktėn njė nga formulimet e Hrushovit, thuhej nė njė dokument tė deklasifikuar tė CIA-s, shkruan Nju Jork Tajms.
Sipas gazetės amerikane, Bėhej fjalė pėr atė qė Bashkimi Sovjetik kishte humbur njė Shqipėri, ndėrkohė qė Kina kishte fituar njė Shqipėri. Aleanca informale u shoqėrua edhe me shkėmbime ekonomike dhe kulturore, qė e tejkalonin atė qė Instituti Konfuci nė Tiranė mund tė arrijė sot. Pėrgjatė viteve 60-70, Shqipėria pėrfitoi fuqishėm nga zemėrgjerėsia kineze, nė formėn e njė kredie prej 125 milion dollarėsh pėr ushqim, minerale tė rralla, asistencė teknike, pajisje dhe cash. Fotografitė e asaj kohe tregonin tė rinj shqiptarė me uniformė, tė zhytur nė citatet e Maos, dhe fermerėt shqiptarė duke ngarė traktorė me shkronja kineze. Zemėrgjerėsia e Kinės ndaj Shqipėrisė ndonjėherė ishte me kosto nė shpinė tė qytetarėve tė kėtij vendi. Mė pas Nju Jork Tajms citon kujtimet e njė gazetari kinez: Nė kujtimet e tij, Uang Hongqi, njė gazetar i Xinhua, agjencisė shtetėrore kineze, i vendosur nė Shqipėri pėr 22 vitesh, citonte njė shembull skandaloz kur dėrgesat me drithėra nga Kanadaja, tė destinuara nė zonat kineze qė po vuanin zinė e bukės, krejt papritur devijoheshin pėr nė Shqipėri. Sipas Uang, shumė kinezė nuk e kuptonin arsyen e kėsaj bujarie tė qeverisė. Nė mėnyrė private, tė gjithė thoshin se ishte sikur tė tė godisnin me shpulla nė fytyrė qė tė dukesh mė pompoz, shkruante ai, duke pėrdor njė idiomė kineze, qė nėnkupton pėrpjekjen pėr tė bėrė pėrshtypje duke u shtirė mė shumė se sa duke treguar aftėsitė. Megjithatė, aleanca lulėzoi gjatė fundit tė viteve 60, kur ishte edhe Revolucioni Kulturor Kinez. Postera propagande kinezė tregonin punonjėsit shqiptarė dhe kinezė me slogane si: Jetė tė gjatė miqėsisė sė pėrjetshme dhe tė pathyeshme mes popullit tė Kinės dhe Shqipėrisė. Sipas gazetės amerikane Nju Jork Tajms lidhjet mes dy vendeve nisėn qė tė pėrkeqėsohen gjatė viteve 70, veēanėrisht kur Kina bėri propozim pėr tė rivendosur marrėdhėniet me Shtetet e Bashkuara. Nė vitin 1978, 18 vjet pas formimit tė kėtij partneriteti, Deng Xiaoping urdhėroi qė tė ndėrpritej e gjithė ndihma teknike dhe financiare, duke i thėnė kėshtu fund aleancės. Sidoqoftė editoriali i gazetės prestigjiozes amerikane Nju Jork Tajms vjen nė njė moment kur kryeministri Edi Rama ka marrė njė anė tjetėr nė politikėn e jashtme duke u larguar nga boshti i perėndimit drejt lindjes, si dikur Enver Hoxha.
Nė samitin e kryeministrit kinez me homologėt e 16 vendeve tė Evropės Qendrore e Juglindore, Edi Rama ka guxuar ti ofrojė kryeministrit kinez dhėnien me koncesion tė Portit tė Shėngjinit. Vendimi imiton tėpkė karshillėkun qė Jorgos Papandreu i pat bėrė Evropės pak vite mė parė, kur vendosi qė tu jepte kinezėve me koncesion Portin e Selanikut. Zėvendėsimi i SHBA-sė me Kinėn nė listėn faktike tė partnerėve strategjikė gjithsesi sdo tė kalojė pa zhurmė e smund tė kapėrdihet as me nevojėn uluritėse pėr investime tė huaja. Vendimet si ai pėr koncesionin kinez pėr Shėngjinin janė vendime tė njė interesi mbarėkombėtar dhe smund tė kapėrcehen veē me njė VKM sepse nuk ka mė Dy luanė ka bota, njė Enveri tjetri Mao Ce Duni./standardi.info
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn