als_Latn uzn_Latn slv_Latn
BAJRUSH MORINA
19 Shtator Kur aeroplani i kompanis “Turkish Airlines” po bhej gati t ulej n pistn e Kajros, prkundr friks s prhershme q m kaplon gjat fluturimeve (aerofobia), e para gj q dshiroja t shihja nga dritarja e aeroplanit, ishin piramidat, ose Piramida e Keopsit. Pr kt piramid dhe pr piramidat n prgjithsi, kisha msuar shum vjet m par n shkolln fillore e t mesme. Por, kureshtja ime pr piramidat m sht shtuar sidomos pas leximit t romanit “Piramida” t Ismail Kadares.
Prderisa pr Piramidn e Keopsit kam msuar nga msuesit e lnds s historis, kam pasur rastin e pse t mos them edhe nderin q “Piramidn” e Ismail Kadares ta kem pasur n dor si dorshkrim t shkrimtarit, ende pa u botuar si novel, e m pas edhe si roman. N janar t vitit 1991, Remzi Lani, nj prej miqve t shkrimtarit Ismail Kadare, na dha si dorshkrim noveln “Piramida” t Kadares. Kjo novel e shkrimtarit t madh shqiptar, pr her t par e ka par dritn e botimit n Kosov, n revistn javore “Zri”, q botohej n Prishtin.
Disa dit para se t nisesha pr n Egjipt, prve konsumimit t informatave paraprake q ofrojn vebfaqet e Egjiptit e t Kajros, jo pa qllim e lexova edhe njher romanin “Piramida” t Ismail Kadares. Historia e ndrtimit t piramidave, e prshkruar sipas shkrimtarit shqiptar Ismail Kadare, m provokonte krshrin time q t futesha thell n labirinthet e ktyre ndrtesave interesante e mistike, t prekja me dor gjith ata gur q u hodhn mbi Piramidn e Keopsit pr 20 vjet rresht dhe mundsisht t gjeja edhe misterin e ksaj piramide: varrin e Keopsit.
Kush sht UNMIK-u, ka sht UNMIK-u?
Peripecia e par e udhtimit n nj prej vendeve me historin m t lasht t njerzimit, n Egjipt, na shfaqet q n aeroport. Nj prej policve q kontrollonte pasaportat, n momentin kur mori n dor dokumentin tim t udhtimit, m shikoi drejt n sy, e rrotulloi disa her npr duar t tij, “pasaportn” time, e verifikoi vizn egjiptiane n kt dokument dhe pas nj 2-3 minutash e thirri me z t lart nj polic tjetr, q dukej t ishte m kryesori. Ata ndrruan disa fjal arabisht dhe m urdhruan t dilja nga radha dhe t prisja derisa ata t kryenin punn e tyre. Kur un i pyeta se far problemi ishte, polici q dukej m kryesori, me theksin dhe fjalorin e tij karakteristik n anglishte m pyeti: “Kush sht UNMIK-u, ka sht UNMIK-u? T kota ishin prgjigje tona pr t’ia shpjeguar atij se kush sht dhe ka sht UNMIK-u. Ai i mblodhi t gjitha pasaportat tona, n mesin e tyre edhe t dy qeveritarve t lart t Kosovs, nj ministri dhe nj zvendsministreje dhe na tha t presim 10 minuta, derisa ta gjejm n hart se ku i bie UNMIK-u dhe derisa t dim se kush sht ky far shteti me emrin UNMIK.
Pritja prej 10 minutash zgjat nja 2 or e gjysm dhe me q ishte ora 2 pas mesit t nats, sa m shum q na vonoheshin “pasaportat” tona, aq m shum shtoheshin shakat tona n adres t UNMIK-ut. Dikush thoshte UNMIK-u sht UNMIKISTAN, dikush thoshte UNMIK-u sht smundje e rrezikshme si SIDA, e njri prej nesh edhe se sht “Dreq me bisht”. Udhtimi prej aeroportit deri n hotel zgjat edhe nj or, ndrkaq lodhja dhe gjumi i rnd i mngjesit e bnin t veten. Vetm t nesrmen e shohim “pjesn e par” t realitetit egjiptian. Shum vetura, varfri ekstreme dhe vap e padurueshme
Piramidat nuk jan larg prej hotelit ku jemi vendosur, por itinerari i vizits ton nuk parashite vizitn te kto piramida. Ato, n fakt, nuk shiheshin me sy as prej katit m t lart t hotelit, por as rruga pr n Panairin Ndrkombtar t Turizmit e Kulturs nuk binte prskaj piramidave. N fakt, ne t gjith kishim ardhur me qllim q t merrnim pjes n kt panair dhe t prezantonim kulturn dhe turizmin e Kosovs n mesin e 50 shteteve t bots, por n logjikn dhe mendjen e t gjith neve ishin piramidat. Madje, kishim planifikuar q nj dit patjetr t’i vizitonim ato. Rrugt e Kajros jan plot. Jan plot vetura. N Kajron e 20 milion banorve, nuk dihet se kur sht nat e kur sht dit, sa i prket trafikut. Ajo q na bie n sy neve nga Kosova, sht prania shum e madhe e veturave t vjetra t tipeve jugosllave. Madje, ta merr mendja se do e 5 vetur n trafik sht ose Lad e vjetr, ose Zastava 101 apo 128.
Kto vetura, pos q jan “t vrazhda” pr syt tan, jan edhe tepr t vjetra. Pranin e ktyre veturave t vjetra jugosllave, dikush prej nesh e arsyetoi me miqsin e hershme t Titos me Naserin. Instiktivisht m shkoi mendja se edhe n Kosov, n kohn e ksaj miqsie, u patn shtuar emrat Naser, Sadat etj. Megjithse hoteli ka 5 yje dhe ofron kushte komode, ai gjendet n lagjen m t varfr t Kajros. Lumi q kalon pran hotelit i gjason lumit Lana t Tirans, por jo Lans s sotme q sht i pastruar, por atij lumit Lana t ndotur e br pis n vitet e ‘90-ta. Bile, si pr koincidenc, pamjet q shihja npr rrugt e Kajros s vitit 2006, i kisha par 16 vjet m par npr rrugt e Tirans. Tollovi, autobus me xhama prej kartoni, udhtar q hipin edhe mbi
autobus pr t udhtuar, t papun q sillen kot rrugve, papastrti e rrugve, vetura q kan prparsi m shum sesa kmbsort, semafor q nuk punojn dhe polic t trafikut q fishkllojn me “pipa” n goj e q tentojn t ndalojn makinat me dor, e jo me shenjn “stop” t komunikacionit, por q n instanc t fundit, pakkush prej drejtuesve t veturave “ua var” ktyre policve t shumt n numr, por t pazot pr t mbajtur rregullin e trafikut.
Egjipti, megjithse vend i lasht, megjithse vend e shtet me tradit, megjithse prodhon naft e energji elektrike t mjaftueshme pr popullatn e vendit, megjithse sht vend “ur lidhse” pr vendet e Lindjes s Mesme e Afriks, megjithse ka lumin Nil dhe kanalin e Suezit, megjithse ka dalje n det, megjithse 40% e t hyrave buxhetore realizohen prej turizmit, duket se ka nj papunsi t madhe dhe nj pjes e popullats ekziston n varfri ekstreme.
Kjo varfri mund t shihet dhe t hetohet edhe n disa pjes periferike t Kajros. Shtpit q m shum u gjasojn kasolleve dhe vendbanime q jan nj ferr i vrtet, jan realitet i sotm i nj pjese t Kajros.
Legjenda e gjall pr Keopsin dhe varri i zbrazur n fund t Piramids.
Ata q kan probleme me zemrn dhe me frymmarrjen, nuk preferohet t vizitojn Piramidn, n brendi t saj nuk lejohet fotografimi, m shum se 100 vizitor nuk mund t vizitojn Piramidn e Keopsit. Kto t dhna na i bn t ditur Vedat Sahiti, nj gjilanas, i cili kishte ardhur n Egjipt 7 vjet m par. Vedati ka kryer Fakultetin e Teologjis, ka mbrojtur edhe magjistraturn dhe tash po punon n temn e doktoraturs. Ai ka vetm 27 vjet dhe pos
njohurive perfekte t teologjis, e di “n gishta” edhe historin e Egjiptit, t Piramidave, periudhn e shqiptarit Mehmed Ali Pasha, t mbretrve me prejardhje shqiptare, Mbretit Faruk....etj. Prej vendit ku ndalon vetura, deri n afrsi t Piramids shkojm hipur ne deve. Udhtimi me deve sht atraksion i vrtet. Shoqruesi yn Vedati, na thot se udhtimi me deve quhet edhe “udhtimi me anije t shkrettirs”. Devet jan kafsh t mrekullueshme, jan t urta, ulen posht duke lakuar dy her kmbt, ecin ngadal e leht dhe megjithse rruga sht shkrettir dhe me gur t thepisur, shputat e tyre jan tepr t buta. Devet jan shtaz q jan prdorur n luftra t ndryshme n luftimet n shkrettir, ato pin uj nj her n shtat dit dhe thuhet se ushtart i kan prdor ato edhe pr t shuar etjen: i kan prer devet dhe n barkun e tyre kan gjetur uj, t cilin e kan prdorur pr pije.
Prball Piramids s Keopsit, n temperaturn prej 42 shkallve t Celsiusit, i mbshtjell si “sheik” me mushaman e bardh rreth koks po vraja mendjen pr gjith historin 20-vjeare t ndrtimit t ksaj piramide. Duke u lshuar shkallve teposht Piramids, n nj gjatsi prej m se 50 metrash, i krrusur npr hyrjen n piramid q ka prmasat e dimensionit prej 1 metr katror, arrijm n pushimoren e par. Nj hapsir me dimensione prej 3 me 5 metra sht “vendkalimi” i par, para se t vazhdohet pjesa e dyt e “marshit” drejt varrit t Keopsit. Duke marr frym paksa n kt ndales t par, i br qull nga djerst, m kujtohen pjes t novels “Piramida” t Ismail Kadares. Para syve m dalin nj mori arkitektsh, muratorsh, gursh t dimensioneve t ndryshme, hatllash dhe her pas here kryearkitekti me pamje nervoze dhe shqetsim t prhershm. N nj t ar t nj guri m bhet se po shoh nj dor t kputur apo nj pjes tjetr t trupit t njeriut. Thuhet se gjat ndrtimit 20-vjear t Piramids, kan vdekur rreth 3 mij veta, puntor krahu, murator, arkitekt, kryearkitekt ...
Leximin imagjinativ t “Piramids” s Ismail Kadares ma ndrpreu Vedati. Prmes t njjts hapsir t ngusht, ngjitemi tatpjet drejt varrit “t fshehur” t Faraonit Keops. T mbushur frym (n brendsi t Piramids nuk ka ajr t mjaftueshm, prandaj ata q kan probleme me zemrn dhe me frymmarrjen, nuk preferohet t vizitojn Piramidn n brendsi) e t djersitur si t ishim lar me uj, arrijm te “froni” i Faraonit Keops, te varri i tij i rregulluar me gur t qelibarit. N varr nuk ka eshtra, por ekzistojn konturet e nj varri. Dy ifte arabsh kan futur fshehurazi dhe pa lejen e autoriteteve nj aparat dixhital fotografik. Ne shfrytzojm rastin q t bjm fotografi “ilegalisht”, pran varrit t Faraonit Keops. Kur dalim jasht Piramids, Vedati m tregon edhe nj
“fshehtsi” q ka t bj me Keopsin. Ky Faraon q ka ndrtuar piramidn m t madhe n bot, n Muzeun Nacional t Egjiptit ka statujn m t vogl, vetm n madhsin e 10-12 centimetrave. Kt statuj do ta shohim gjat vizits n kt muze.
Egjipti modern q mban vuln e mbretrve me prejardhje shqiptare
Duke e par realitetin e jashtm t Kajros s sotme dhe realitetin e brendshm t Muzeut Nacional t Egjiptit, nuk mund t’u besosh syve se n mes t egjiptianve t sotm dhe egjiptianve t lasht ka nj lidhje gjenetike e historike. Pran Muzeut, disa egjiptian shesin rruaza e shallvare t grave pr pak pont, te hyrja n Muze bjn roje polic turistik egjiptian t shumt, t cilt m shum jan “hije” t gjalla sesa polic t aft q reagojn shpejt. E n brendsi t Muzeut sht nj histori e dokumentuar, nj thesar i mueshm i nj epoke t lasht t njerzimit q do t’ia kishte lakmi do popull i rruzullit toksor. N muret e Muzeut jan vendosur dorshkrime n papiruse t lashta m shum sesa 45 shekuj. N hollet e Muzeut jan ekspozuar statuja e portrete t faraonve t e faraoneve egjiptase. Ktu jan ekspozuar edhe shtrate t faraonve, pundore t tyre, qafore, vath, e dekorime t tjera t vilat pos q jan t praura n ar e argjend, jan t dekoruara aq bukur sa nuk besoj se nj argjendar i sotm mund t bj nj dekorim t till, sot 4500 vjet m pas.
Vetm dhoma e fjetjes e bashkshortes s faraonit, prfshir konstruksionet e murit, shtratin, dhe elementet prcjellse t nj dhome, peshon m shum sesa 500 kilogram ar. T gjitha kto jan t gdhendura m lloj-lloj figurash e hiroglifesh t ndryshme q t ln pa mend me bukurin dhe mjeshtrin artistike t gdhendjes.
Balsamosja, nj dukuri e lasht egjiptiane m se 4500 vjeare
N nj nga holet e muzeut jan ekspozuar edhe trupat e balsamosur t faraonve e faraonve si dhe skulptura t ndryshme q shprehin aktivitetin e prditshm jetsor t asaj kohe. Nj skulptur paraqet nj grua duke lar rrobe, nj tjetr duke tjerr lesh, nj skulptur tjetr nj burr me armt e gjahut n krah... N brendsin e ktij Muzeu jan ekspozuar edhe trupat e balsamosur t pothuaj t gjitha llojeve t shtazve t buta e t egra q kan ekzistuar nga ajo koh e lasht. Aty e kam par me sy krokodilin e balsamosur e t gjat 4 metra, gjarprin rreth 10 metra, nj qen, nj mace, nj dele e nj dash, nj harabel dhe nj trumcak t vogl, t gjith t balsamosur mijra vjet m par.
Shtitja npr kt muze krkon m shum sesa nj dit, ndrkaq prshkrimi i gjith ksaj pasurie t lasht t njerzimit nuk mund t prmblidhet dot vetm prmes nj reportazhi. Pr kt histori t lasht t ekspozuar n kt muze jan shkruar m qindra e mijra libra, jan br studime e hulumtime shkencore n ndrkoh q shkrimet dhe hulumtimet nuk kan t ndalur as sot e ksaj dite. N kt muze nuk lejohet fotografimi dhe gjithka q mund t regjistrosh sht mbamendja vizuale dhe ndonj shnim n cop letre. Para Muzeut nuk mund t’i besosh as vetvetes se vrtet n brendsin e katr mureve t ktij muzeu gjendet gjith ai thesar i mueshm historik e arkeologjik.
Pse kan arsye t krenohen shqiptart me Egjiptin?
Me historin e Egjiptit kan arsye t krenohen edhe shqiptart. Madje themelet e shtetit bashkkohor t Egjiptit ia kan vn shqiptart, prkatsisht
personalitetet e larta shqiptare q kan pas prejardhje shqiptare.
I pari personalitet shqiptar q prmendet n historin e re t Egjiptit sht Muhamed Ali Pasha, i lindur n fshatin Kavall n afrsi t Selanikut, vendbanim i njohur i shqiptarve t asaj kohe. Pas okupimit t provincs otomane t Egjiptit nga Napoleoni, Mehmed Ali Pasha drgohet nga Perandoria Otomomane si zvendskomandant i kontingjentit shqiptar pr t evakuuar trupat franceze. Ai do t shkel n Kajro pr her t par m vitin 1979, ndrkaq 6 vjet m pas, m vitin 1805, Istambuli zyrtar do ta pranoj Mehmed Ali Pashn si guvernator apo si “vali” t Egjiptit. Mehmed Ali Pasha do t vazhdoj t ushtroj pushtetin e tij deri m vitin 1848, pr ta bartur pastaj brez pas brezi te rrethi i tij a afrt familjar Ibrahim Pasha, Abas Pasha deri te Mreti Fuad, Ismail, e Mbreti Faruk i Egjiptit, t gjith kta me prejardhje shqiptare.
N xhamin e Mehmet Ali Pashs jan t ekspozuara fotografit e t gjith antarve t familjes pashallar e mbretrore t Egjiptit. T gjitha portretet e tyre kan pamje burrnore shqiptare, jan burra t veshur zotnisht e me mustaqe dhe jan gra elegante me pamje e bukuri tipike shqiptare. T gjith kta pashallar e mbretr t Egjiptit kan ln gjurm t pashlyeshme n historin moderne t Egjiptit. Mehmed Ali Pasha arrin t’ia kthej nderin dhe krenarin
Egjiptit t okupuar nga Napoleoni dhe forcat britanike. Ai ia ka vn bazat e ushtris moderne egjiptiane. Lufttart e Mehmed Ali Pashs t njohur si “nizam” kan treguar nj trimri dhe art t lart luftarak nn komandn e Mehmed Ali Pashs.
Djali i Mehmed Ali PAshs, Ismail Pasha e ka ndrtuar Kanali e Suezit, portin m t madh dhe m profitabil t Egjiptit. Nga ky port mendohet se Egjipti fiton rreth 10 milion euro n dit. Ky kanal lidh Detin e Kuq me Detin e Mesdheut. Familja pashallar shqiptare arrin t konstituohet n Mbretri prmes Mbretit Fuad I. Ai njihet si mbreti i par n historin moderne t Egjiptit. Ky mbret me prejardhje shqiptare ka lindur n Giza, nj lokalitet i Kajros, n t cilin jemi vendosur edhe ne, pasardhsit shqiptar t ksaj elite mbretrore t Egjiptit.
I fundit mbret i Egjiptit sht Mbreti Faruk. Ai ka lindur n Kajro m vitin 1920. Kur i ka mbushur 18 vjet ai ka marr pushtetin e plot mbretror, pas vdekjes s babait t tij. Prej vitit 1938 e deri m vitin 1952, Mbreti Faruk do t sundoj Egjiptin, duke aplikuar nj metod moderne t pushtetit. Ndrtimet e stilit evropian q edhe sot e ksaj dite jan n Kajro jan br n kohn e mbretris s Mbretit Faruk. Madje, sot Egjipti konsiderohet si nj shtet modern, i civilizuar, properndimor e proamerikan fal Mretit Faruk. Me ardhjen n pushtet t “Oficerve t lir” t udhhequr nga kryetari Abdul Al Naseri (nj mik i
ngusht i Titos), mbreti Faruk emigron n Itali dhe vdes n Rom m vitin 1965.
Prania e pushtetit t pasardhsve t shqiptarve n Egjipt msohet n historit shkollore t Egjiptit. Madje egjiptiant, me pamje fizike e prejardhje etnike krejt ndryshe nga shqiptart, nuk xhelozojn nga kjo perandori e gjat e sundimit t shqiptarve n Egjipt. Madje, ata e konsiderojn si histori t vlefshme t tyre.
Sot, nuk dihet sa ka shqiptar n Egjipt. Shqiptart nuk kan pushtet, por ndonj deputet apo ministr i qeveris s sotme egjiptiane, n nj degzim t lasht etnik, prek n prejardhjen shqiptare. N Egjipt sot ka student nga Kosova e Shqipria, ka edhe biznesmen shqiptar. Zeno Salihi sht nj ferizajas nga Kosova q ka nj agjenci turistike. Brenda vitit ai sjell n Egjipt deri n 70 mij turist t huaj. Selin e tij e ka n qendr t Kajros, sht i martuar me egjiptiane, ka dy djem, nj djal dhe nj vajz q kan emra shqiptar por q nuk e flasin edhe aq shum shqipen. Zeno Salihi na shtron dark n anijen “The Pharaohs”, anije kjo e cila gjat gjith darks, i shtit mysafirt e saj prgjat lumit Nil. Nga kjo anije shohim me sy bukurin prrallore t Kajros, prgjat lumit Nil.
Prap Piramidat, prap Kadareja
Nuk e di a kam arritur t futem thell n gjith “shpirtin” e Egjiptit e aq m pak n brendsin “misterioze” t Piramidave t Egjiptit. Nj jav n Egjipt sht fare pak pr t njohur realitetin e ktij shteti, politikisht aleat me Amerikn dhe gjeografikisht pjes e vendeve arabe. Por Egjipti vrehej se ishte vend i tolerancs fetare e racore e i liris e demokracis politike. Egjipti i lasht bashk me Egjiptin e sotm jan interesant pr turist. Prandaj turizmi n Egjipt shnon t hyrat m t mdha buxhetore. N Egjipt nuk ka pastrti si n vendet e Evrops, por ka rrug t gjra e infrastruktur t lart rrugore. N Egjipt nuk ka burime t mdha t nafts, por nj litr dizel kushtonte 0.9 pount, apo me nj Euro mund t merrje 6 litra benzin dhe 9 litra naft.
Duke “fluturuar’ nga Egjipti, prsri m bhen “lmsh” n kok pamjet e soditura t Piramidave t Kajros dhe rrfimet e ngjeshura t “Piramids” s Ismail Kadares. Madje pas vizits s Piramidave t Egjiptit, e kam kuptuar m mir “Piramidn” e Kadares. Vese, n mes t ktyre dy Piramidave, asaj t Keopsit dhe t Kadares ka nj dallim t madh. N Piramidn e Egjiptit e ka ndrtuar nj faraon q sot e mahnit botn m madhshtin e ndrtimit t tij t asaj kohe. “Piramidn” e Kadares e ka ndrtuar nj diktator i cili e la prapa pr 50 vjet popullin shqiptar t Shqipris. Por, madhshtia i takon shkrimtarit t madh
shqiptar m prmasa ndrkombtare, Ismail Kadares, i cili arriti t shkruaj nj vepr si sht “Piramida” duke e demaskuar deri n palc nj epok t tmerrshme diktatoriale.
N Aeroportin e Prishtins, nj prej doganierve m pyeti se sa kushtojn piramidat e kristalta e t gdhendura n lla, t cilat i kisha bler pr dhurata ndonj miku. E dija se i plqente njra prej tyre, por ai nuk e mori asnjrn, edhe pse me gjith dshir ia ofrova njrn si dhurat. Sidoqoft, historin e Piramidave t Egjiptit edhe ai e ka msuar n shkoll.
147 vjet t sundimit t shqiptarve n Egjipt
Historia e moderne e Egjiptit mban vuln e personaliteteve q kan prejardhje shqiptare. Mehmed Ali Pasha, Mbretrit Fuad e Faruk si dhe pasardhs t tyre jan emra q kan ln gjurm n ndrtimin e shtetit modern t Egjiptit. I pari vali me prejardhje shqiptare q e mori pushtetin n Egjipt sht Mehmed Ali Pasha, m vitin 1805, ndrkaq i fundit q me “pu” ushtarak u rrzua nga pushteti ishte Mbreti Faruk m vitin 1952. Sipas ksaj del se udhheqsit e Egjiptit me prejardhje shqiptare kan qen n pushtet plot 147 vjet.
Gazeta metropol
sot_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ltg_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn crh_Latn