als_Latn dik_Latn sag_Latn
Rubrika “ 5+5”/ Intervistë me “Piktorin e merituar” Anastas Kostandini (Taso)
“Piktori i merituar” Anastas Kostandini është një nga emrat më të lakuar të pikturës bashkëkohore shqiptare, një artist me një karrierë të suksesshme, prej mëse katër dekadash. Ky vit për Tason është një vit jubilar, sepse feston 60-vjetorin e tij të lindjes dhe ka nisur e po vijon me një seri ekspozitash në vende e gjini të ndryshme. Taso ka mbaruar studimet e larta në Akademinë e Arteve në Tiranë më 1978. Tema e preferuar e veprave të tij janë peisazhet sociale e poetike nga jeta e përditshme, natyra psikologjike e qytetit të lindjes Pogradecit të cilin ai e njeh në thellësi, si dhe kompozimi nga traditat e vendlindjes. Intervista e mëposhtme është një rezyme e jetës së tij të sukseshme, në prag të ditëlindjes, një ballafaqim me lexuesin artëdashës.
- Cili është ballafaqimi juaj i fundit me publikun?
Ballafaqimi im i fundit me publikun ndodhi në Korçë në Universitetin F.S.Noli. Ishte rektorati i këtij universiteti që më bëri një ftesë speciale. Unë e përjetova në mënyrë special pasi ata më ftuan për të ekspozuar një sasi veprash edhe unë çova atje një cikël të punëve të mia nga më provokueset, artistikisht provokuese por edhe kuptimet e tyre kishin karakter të tillë ose e thënë më thjeshtë natyra eksperimentale e artit tim, sepse unë jam një piktor që edhe ekperimentoj. Ata më dhanë një mjundësi të shkëlqyer që zakonisht nuk u jepet artistëve jo se nuk duan tjua japin por ngadonjëherë nuk ka ide për ti lënë artistët që të shprehen se çfarë ata mendojnë edhe të flasin përpara një publiku. Zakonisht flasin njerëzit e politikës, njerës makaletrarë ose njerës të tjerë po artistët figurativë nuk para flasin. Dhe mua shpesh herë më pëlqen të flas jo për arsye llafazanërie edhe për ti shtyrë të tjerët, më pëlqen të flas së pari për të dëgjuar vetë, sepse e dëgjoj veten një herë, e verifikoj veten dhe pastaj edhe të bisedoj me të tjerët. Atje ishte një auditor i studentëve dhe i pedagogëve dhe ishin një rang që mua më preku domethënë më nxori nga ai dimensioni i vogël i një qyteti të vogël, me njerës me interesa krejtësisht të vogla, që nuk pyesin kurrë për gjëra të rëndësishme, nuk flasin kurrë për art dhe gjëra të tjera.
- Kë do konsideroni si suksesin më të madh tuajin?
Suksesi im i madh është që unë ja kam dalë deri më tani. Në vendin ku jetojmë, një vend tmerrësisht problematik, si ky i joni që mund të të çojë në vende të paparashikueshme dhe aksidentalisht mund të ndodhesh në vende që sta pret mendja, unë kam qënë i bekuar që kam mundur të bëj vetëm pasionin tim. Se si ja kam arritur kjo është një pikëpyetje që unë ende nuk e di. Por unë përdor shumë pasion edhe më pëlqen thjeshtësia, më pëlqen dimensionimi me jetën, më pëlqen raporti shumë miqësor me realitetin, jo me gjithçka kuptohet dhe dua të jem një emblemë e jetës që bëj. Kështu që suksesi im më i madh është që unë ja kam mbërritur deri më tani të vazhdoj të pikturoj sikur kam qenë në fillim të Liceut Artistik që pikturoja gjithë ditën. E kam po atë entuziazëm dhe jam po aq fëmijë sa kam qenë atëherë në raport me artin. Këtë gjë unë e quaj suksesin më të madh.
- Çfarë ka të veçantë ky profesion? Pse duhet dikush të ndjekë hapat tuaj?
Si fillim një herë unë nuk do ta quaja profesion, sepse po të ishte profesion do shndërrohej menjëherë në një vegël të ftohtë 8 orarsh, në një rutinë, në një gjë që konvertohet në lek etj. Kjo nuk ka këtë karakter dhe kjo ka lidhje thellë-thellë dhe me fatin e njeriut dhe si destinacion idealist jo destinacion për të riprodhuar ditën, për të riprodhuar familjen, por shkon shumë më tutje se sa kaq kjo ambicie. Është një përzierje mes një realiteti profesional dhe një realiteti “ëndërrimtar” që përpiqesh ti mbledhësh të dyja në një këto, por që praktikisht është e pamundur të gjesh një shprehje ëndërrimtare të realitetit. Arti e bën këtë gjë. Ne jemi idealist mendoj unë, se gjithë kjo nevojë e madhe për të riprodhuar natyrën, për të riprodhuar konditat në të cilat jetojmë, për të riprodhuar gjërat që na bëjnë përshtypje, për të riprodhuar ndikimet që kanë mendimet edhe për të përdorur figurat që unë ti shpreh ato mendime. Është një peshë shumë e madhe fati që ti arrin të dallosh, je i ndjeshëm ndaj shumë bukurirave që nuk i shohin të tjerët, megjithëse jetojmë në të njëjtin vend. Ky krijon një lloj ankthi dhe një lloj padurimi, i cili është një lloj padurimi dhe ankth jo vrastar për trupin, sepse ankthi dhe padurimi mund të të bëjë me zemër ose të të japë sëmundje edhe më të tmershme. Kjo rendje mbas pasionit, një pangopësi për ta plotësuar veten ose për të rrokur, për tju përgjigjur gjithë atyre gjërave që ty të provokojnë është një lojë jashtëzakonisht e bukur. Ndoshta pyetja është në përputhje me mua, pasi unë kam dy vajza, njëra prej tyre është artiste dhe është piktore, por edhe vajza tjetër nuk është më pak artiste. Ajo është një studiuese arti. Ka studiuar në Paris dhe jeton atje dhe punon në një institucion mjaft të rëndësishëm, krejtësisht institucion artistik. Sigurisht që ka studiuar dhe artet vizuale, dhe është një kritike, fotografe etj. Duke jetuar me mua këto vajza, unë nuk e di se si jam sjellë sepse në jetën private njeriu është ngadonjëherë edhe i pakujdesshëm. Por fakti që ato janë intriguar në këtë mnënyrë dhe e kanë artin pjesë të jetës së tyre tregon që duhet të ketë qenë një realitet shumë i fortë ai që kam krijuar në shtëpi. Edhe sot e kësaj dite në qoftë se ti do të shikoje shtëpinë timë do ta kuptoje këtë mosdallim në mes jetës time private, njerësore dhe jetës sime artistike, nuk ka ndonjë dalllim të madh, megjithëse unë bëj një jetë mjaft të rregullt familjare. Kjo shpesh duket paradoksale për një artist i cili është robi i jetës bohemë, robi i provokimeve ose robi i anti konformizmit. Por të gjitha këto elementë ekzistojnë tek mua në një mënyrë të harmonizuar. Unë jam gjithmonë në rendje dhe gjithmonë dua të fitoj hapësira lirie personale. Edhe kjo nuk është vetëm një kauzë politike sepse mua nuk më intereson fort politika. Kjo është një kauzë personale sepse liria është një çështje personaliteti edhe liri e të paturit mundësi që unë të shprehem në mënyrë të thellë mbi gjërat. Kjo është liria që kërkoj.
- A ndjeheni mirë ju ekonomikisht? A është profesion që të sjell të ardhura financiare të kënaqëshme?
Arti të jep gëzime të një natyre jo ndoshta financiare. Nuk krijon atë komoditet aq sa do artisti, biles edhe brenda llogjikës së artistit ka nevojë që artisti të ketë më tepër para të ketë më tepër mundësi, sepse kjo përkthehet në qarkullim, në komunikim, në rendje pas pasionit të tij, në kapje të disa kuotave kulturore që sot bota i ka edhe ne nuk i arrijmë dot. Për shkaqe ekonomike dhe për shkaqe të tjera arti shpesh herë këmbehet me një vlerë shumë të ulët këmbimi monetar. Megjithatë kjo është gjysma e asaj që më intereson mua. Ajo që më intereson vërtet është që të krijosh art prej vërteti. Nuk është përgjegjësia e artistit, sado ai të hiqet i përgjegjshëm, sado atij ti interesojë kjo gjë. Jo. O do të jetë i interesuar për veprën e tij, ose do të jetë i interesuar për këtë marketimin e punëve të tij. Unë nuk jam fort i zoti për këtë gjë por mendoj që zoti ka përgatitur edhe një bekim për mua pasi nëse ti rend mbas parasë dhe kërkon suksesin ai kurrë nuk vjen atehër kur ti do, ai vjen në mënyrë të natyrshme.
- Kultura e cilit vend perëndimor ju pëlqen më së shumti dhe sa i informuar jeni ju?
Ne jetojmë në një vend përsëri po përdor fjalën tmerrësisht, por tmerrësisht të rëndësishëm në pikpamjen e qendrës të artit të njerëzimit që është si ta thuash midis Romës dhe Athinës, në dy artet më të mëdha të njerëzimit, të paktën të botës perëndimore. Se ka dhe arte të tjera si arti egjiptian dhe arti azio-babilonas. Por civilizimi perëndimor këtu e ka rrënjën, dhe ne jemi në qendër. Ne kemi të drejtë të themi se ne jemi po aq përfaqësues të mëdhenj të kulturës së madhe të artit të madh romak po aq edhe të kulturës antike, elenistike të botës. Se kultura ilire ka qenë midis këtyre dy qytetërimeve, ka prodhuar një art gjithmonë në ndikim të këtyre dy kulturave të mëdha. Unë jam ndrejtpërdrejt i ndikuar dhe është shndërruar në një pasion, ndoshta që i vogël, është pikërisht raporti me francën dhe artin francez. Jo pa qëllim dhe vajza ime ndodhet atje. Ajo mundej edhe të mos ndodhej atje po ishte dëshira ime që në një moment i zgjoi idenë edhe atyre dhe më vjen mirë që njëra nga vajzat e mija është e zhytur në këtë kulturë franceze. Më pëlqen arti i madh francez për shkak të lirisë shumë të madhe shpirtërore, për shkak të historisë të jashtëzakonshme pas rilindjes italiane, ose të periudhës të artit modern e cila është një legjendë e paparë, e paimagjinueshme që unë kam fatin e madh, por që nuk e kam pasur kurrë këtë fat para viteve 90 dhe mezi prita që për shumë pak kohë kam shkuar atje dhe e kam parë, tani shkoj shpesh madje tani së fundmi kam një udhëtim në Francë për arsye ekspozimi. Më pëlqen impresionizmi francez, klasicizmi, romantizmi, posimpresionizmi, kubizmi, shkolla pariziane e artit dhe misteri ku jeta përkthehet në një art në Francë në një mënyrë jashtëzakonisht të natyrshme. Atje nuk paragjykohen artet siç paragjykohen këtu. Ato kanë qenë pjesë e jetës, pjesë e zhvillimit të jetës, pjesë e emancipimit njerëzor, revolucionit dhe shijeve artistike. Por ne kemi jetuar gjithmonë në një vend shumë shumë problematik dhe nuk ka qenë në përputhje, nuk ka qenë aq i qetë sa të bëhej një jetë tamam siç është bërë në botën perëndimore.
- Sa i përkushtuar jeni ju ndaj familjes?
Unë mëndoj që jam i përkushtuar ndaj familjes se dhe artin e kam bërë nën ndikimin e familjes. Unë nuk jam tipi i artistit që dua të fsheh diçka tek familja ime, absolutisht. Mua më pëlqen që gjërat të ndodhin në dritën e diellit dhe pse jo familja më duket mua një inspirim i madh. Ndoshta për shkak të natyrës sime, unë jam shumë i prirur për të pasqyruar skena të ngrohta familjare provinciale, vatrën shtëpiake, atë pjesën njerëzore ku bien të gjitha ato puplat e mëdha të njeriut të fryrë për shkak të rrethanave dhe të podiumeve, të piedestaleve. Po të vesh në shtëpitë e këtyre gjelave të mëdhenj dhe të shohësh se si ata sillen përpara nënëns, përpara fëmijëve të vet dhe përpara grave, janë krejt të ndryshëm me atë pamjen që sillen në këto evente, në këto fryrje ose në këto qarkullime publike, me një rëndësi publike politike. Mua më pëlqen jeta krejtësisht e thjeshtë, më pëlqen dimensioni i të vërtetës dhe arti, ëndrra që lind nga e vërteta. Për këtë shkak unë them si i kam gjetur një fill krijimtarisë sime mes dilemave shumë të mëdha që kam në lidhje me orientimin e artit tim përfundimtar drejt një rruge.
- A jeni i angazhuar politikisht?
Nuk ka bërë kurrë vaki që unë të jem angazhuar në politikë. Dhe unë këtu dua të kujtoj babain tim i cili ka vdekur në vitin 1982 dhe ai ka pasur shumë trishtim nga ajo epokë. Ai na i ka lënë amanet, mua më pëlqen koncepti amanet në kuptimin më human të fjalës jo në kuptimin primitive “legjendar”, që mos ju qasni kurrë politikës, është një gjë e cila mund të të ngrejë shumë por edhe mund të të ulë, të të zhysë në fund dhe të rrjep gjithçka që ti ke. Unë nuk kam ndërmend t’i jap një grabitqari të tillë gjërat që kam, asnjë grimë të gjërave që kam. Vetëm në qoftë se mund të më marrin papandehur ndonjë gjë. Nuk ja kam dhënë këtë shans politikës për të luajtur me mua dhe këtë gjë duhet ta dijë politika që një shuplakë të tillë e ka nga shumë njerës. Duhet të dijnë njerësit që mendojnë që gjithçka është politike, që ka edhe njerës të cilët duhet të përpiqen të drejtpeshojnë realitetin duke bërë të kundërtën dhe duke nënvizuar apolitizmin e tyrë ndërkohë që të gjithë politizohen. Sigurisht që kjo nuk është pa rreziqe sepse e para ta do puna që të ironizosh. Meqë politika prek të gjitha llojet e qelizave njerëzore, por gjithsesi politika e vërtetë ëshët një agresivitet i paparë dhe është një e keqe e domosdoshme por nuk është më e rëndësishme nga arti mendoj unë edhe nuk është edhe më e kualifikuar nga arti. Kështu që në mes kësaj lufte, në qoftë se e imagjinojmë si luftë, politika dhe arti, gjithmonë luftën ka për ta humbur politika para artistëve sepse politikanët janë vdekëtarë të cilët siç ka thënë Lasgush Poradeci kur i tha një zyrtari në çmënyrë ti ke ardhur këtu në këtë punë? Dhe ai i tergoi proçedurën se donte ta dinte saktë si kishte ardhur. Dhe ai i tha përfundimisht me një vendim të Komitetit të Partisë dhe të komunitetit të Partisë. Ai u ngrit në këmbë dhe me një vendim ti do të ikësh nga ky vend një ditë. Kështu që kjo është politika. Kurse arti nuk ka lidhje fare me këto vendime. Dhe vendimi tjetër është fati i artistit varet nga koha që është gjykatësi më i pamëshirshëm.
- Sikur të kishit pushtetin politik, çfarë do të ndryshonit së pari?
Nuk do të kisha qejf farë të kisha pushtet politik, por le ta supozojmë sikur do ta kem. Tani nuk mund të rri dot pa e thënë sepse pushtetin politik e ka një kolegu im. Me gjithë respektin që kam për politikën frikën e madhe që kam pasur dhe distancën që kam nga politika nuk do të thotë që kam dhe respekt për njerës që marrin përgjegjësi, që lidhen me politikën që i funksionalizon gjërat dhe i lëviz. Lëviz një vendim për bërjen e një rrugë, një vendim që mund të shërojë njerës, një vendim që mund të shpëtojë një komb nga tmerre. Gjithsesi është një domosdoshmëri. Politika për fat të keq është shndërruar në një armë dhe shpesh herë konvertohet si një mundësi fitimi, si një domen klanesh, interesash. Politika duhet të jetë në dispozicion të mirëqënies së njerësve dhe në këtë pikë ajo afrohet me artin. Politika duhet të shndërrohet në art. Përderisa politika nuk ka prirjen ose ka element për t’u shndërruar në art, për të qenë kreative, për të qenë e frymëzuar, për të qenë bashkëqeverisëse me njerëzit. Mund të them edhe një gjë tjetër, duke qenë se artistët janë kreativë, shumë krijues edhe duke qenë se mënyra si është sjellë politika ndaj shqiptarëve është bërë shumë e besdisshme dhe shumë acaruese. I ka humbur një shans politikës që duhet ta shqyrtojë këtë gjë, duhet të krijojë një klimë më të ngrohtë ndaj njerësve shumë të veçuar që janë në mënyrë natyrale të prirur ndaj veçimit siç janë artistët që ata të qasen jo politikisht por të jenë prezent në vendimmarrje sepse mungesa e prezencës së tyrë në vendimmarrjet bashkiake, të rretheve dhe të jetës në përgjithësi nuk bën gjë tjetër veçse nuk e ben rentabël politikën në pikpamjen kreative. Po të vesh re nuk ka shumë fantazi në mënyrën se si qeverisen qytetet. Shpesh kryeqytetarët e këtyre rretheve sillen si agallarë dhe nuk pyesin fare nëse kanë njerës shkrimtarë, artistë, këngëtarë apo nuk e di se çfarë. Mendoj se artistët kanë shumë koncetrim kulturor dhe kanë një përfytyrim rreth të ardhmes së gjërave dhe kanë një përfytyrim shumë më të qartë mbi lulëzimin, mbi emancipimin dhe mbi vizionin kulturor të cilin e lidhin me identitetin kombëtar.
- Cilat virtyte i çmoni te një person?
Sigurisht që ndershmëria është shumë e rëndësishme. Në qoftë se njeriu nuk është i ndershëm mendoj se prej kësaj rrjedhin të gjitha dinakëritë, të gjithë kurthet, fjala e dhënë që buron dhe nga qartësia. Por brenda dimensionit të tij dhe brenda mundësive të tij ai duhet të jetë në raport të drejtë me këtë koncept sepse aty mungon drejtpeshimi. Duhet thënë një gjë që ka shumë artistë të cilët janë artistë por kanë humbur si njerëz, ose kjo mund të jetë në një rast tragjik por mund të ketë ndonjëherë dhe karakter komik ose agresiv. Ka njeres që në mënyrë paralele, artistët duan të realizojnë veten e tyre si artistë pasi është një ëndërr shumë luksoze suksesi në art mirëpo kjo nuk siguron gjithçka. Pastaj paralel me këtë ose duke shfrytëzuar artin duan të jenë po aq diktues edhe ndikues edhe përfitues në sfera të tjera. Kjo pandershmëri, ky mosekuilibër, kjo moskoherencë mundet të krijojë dy gjëra krejt të ndryshme. Ti kur takon një artist dhe ja njeh veprën e tij nuk je në gjëndje dot të kuptosh pse ky ka bërë këto gjëra, ose pse ky njeri që mendon në këtë mënyrë pikturon në këtë mënyrë? Mendoj që një artist serioz në përputhje të plotë me natyrën e tij duhet të shprehet artistikisht.
- Cilat janë hobet tuaja?
Mua më pëlqen shumë muzika. Dikur në fëmijërinë timë kam mundur ti bija një vegle muzikore, i bija fizarmonikës. Muzika për mua është një hob i vërtetë. Unë i njdek të gjitha koncertet kur kam mundësi. Sigurisht më pëlqen muzika e madhe. Nuk mendoj që ajo është e vetmja muzikë sepse bota është e mbushur me shumë lloje muzikash. Por mua më pëlqen muzika që buron nga artet dhe artistët shumë të mëdhenj dhe unë kam mundësi edhe kur shkoj në Francë ti dëgjoj këta artistë. Kam qënë shumë herë në operat e Parisit, shkoj në operat më të rëndësishme dhe ndaloj kudo që ka muzikantë dhe pse jo nganjëherë përbëjnë dhe subjektet e mia. Sigurisht që më pëlqen edhe teatri, jashtë mase më pëlqenn teatri. Më pëlqen arkitektura dhe urbanistika. Këto janë dyer që mua më çojën drejt disa koncepteve më të larta ose hapen dyert për të qënë present në ato që quhen vendimarrje të rëndësishme sociale siç janë problemet e urbanizmit të sotëm, dhe shoqëria jonë vuan nga një mungesë urbanizimi ose nga një atak urban, nga një dekompozim i sistemit urban. Sigurisht që më pëlqen shumë ekuilibri natyror, sepse unë jam një natyralist. Ngadonjëherë ndodhem para një paradoksi. Unë e dua shumë natyrën dhe nuk rresht së pikturuari natyrën pavarësisht që më pëlqen shumë të pikturoj dhe në studio, të eksperimentoj, ti ve në dyshim gjërat, të kaloj një proçes të vështirë artistik dhe kur shkoj në natyrë shkoj gjithmonë me pasionin e madh për të pikturuar bukurinë e dritës, mënyrën se si ndriçohen. Shqipëria është një vend i bekuar nga zoti me një dritë të jashtëzakonshme, me një kthjelltësi, me një reliev të shkëlqyer, me një variacion peisazhi të paimagjinueshëm për nga bukuria. Shpesh më ka ndodhur që unë këmbët dhe kavaleti im të ketë qenë i instaluar mbi plehëra dhe mbi mbeturina urbane dhe unë duhet të pikturoj peisazhe krejtësisht engjëllore, shumë lirike, shumë të bukura. Ky është paradoksi. Dua të them dhe një mesazh. Duhet të kemi të gjithë parasysh, nuk dua t’i drejtohem politikanëve por të gjithë njerësve, ne duhet të bëjmë çështë e mundur që peisazhi i vendit tone duhet të jetë një peisazh i pikturueshëm që artisti të ulet kudo dhe të pikturojë. A mundet të pikturohet në Shqipëri? Nuk mundet. Megjithatë për mua është vendi më i bukur në botë dhe unë nuk kam lëvizur asnjëherë nga vendi im, këtë nuk e kam bërë me sforcim, nuk e kam bërë për asnjë arsye, nuk kam pasur edhe idenë për ta bërë këtë gjë. Megjithëse arrita të kuptoj që në vitin1990 që ky vend dhe ne do të ishim përfundimisht të lirë. Tani që jemi të lirë unë e kam plotësisht të fiksuar në mendje që kurrë nuk do ta braktis këtë vend.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn