als_Latn dik_Latn sag_Latn
Turizmi kulturor përparësia kryesore për zhvillimin e trevës së Përmetit.
Nga Kujtim Mateli
Një nga
vlerat e veçanta e të rralla që i ofron Shqipëria botës së qytetëruar është
historia e saj që dëshmohet në disa mijëvjeçarë para lindjes së Krishtit. Shqipëria
është ndoshta nga të paktët vende (për të mos thënë i vetmi) të kontinentit
tonë që nuk i kushton kujdes historisë së saj. E ndërsa historia jonë me
origjinë ilire datohet nga historianët e akademikët tanë aty
nga fillimi i mijëvjeçarit të parë para erës sonë, dëshmitë arkeologjike
datojnë në disa mijëvjeçarë para erës sonë, aty nga fillimi i epokës së gurit.
Kjo ka bërë që kjo pjesë e historisë para mijëvjeçarit të dytë të shihet si e
huaj për shqiptarët, por që në të vërtetë është pjesë e historisë sonë
autoktone, e cilësuar nga albanologët më të mëdhenj europianë si popullsia më e
vjetër e kontinentit.
Kjo ka
bërë që të lihen jashtë vëmendjes qendrat arkeologjike që datojnë hershmërinë e
qytetërimit të popullit tonë. E konkretizojmë çfarë thamë më lart me një nga
nga vendbanimet më të hershme që shënon dhe fillimet e qytetërimit tonë në këto
troje, siç është lugina e Përmetit që përbëhet nga Lugina e Sipërme e Vjosës dhe ajo e
Dëshnicës.
****
Gjurmët
më të vjetra, Lugina e Sipërme e Vjosës i shënon me vendbanimin e Dedejanit, në
veri-perëndim të fshatit Draçovë, rrëzë malit të Nemërçkës, vendbanim që datohet të paktën 15 shekuj para
erës sonë. Ndryshe nga vendbanimet e Shpellave, siç është dhe vendbanimi i
Shpellës së Bënjës në rrethin e Përmetit
që daton që koha e Bakrit, vendbanimi i Dedejanit tregon për një shoqëri
të zhvilluar. Njerëz të grupuar në një qytetezë që respektonin njëri-tjetrin
dhe krijonin marrëdhënie fqinjësie dhe me qendrat e tjera të banuar përreth
tyre.
Ndërsa dëshmia më e vjetër historike, vjen po për banorët që shtrihen në rrëzë të maleve Dhëmbel e Nemërçkë dhe që në antikitet quheshin Parauej, për të cilët Stefan Bizantini thotë se e morën këtë emër ngaqë banonin pranë Lumit Aoos ( Vjosa e sotme).
Thuqididi,
duke përshkruar formacionet luftarake të Epirit që hynë në Akarnani për ta
shkëputur Akarnaninë nga Athina, na thotë se midis fiseve më të rëndësishme,
ishin dhe Parauejt. “Parauejt i udhëhiqte mbreti i tyre Oroidi. Një mijë
orestë, mbret i të cilëve ishte Antinohu, merrnin pjesë në ekspeditë bashkë me
parauejt dhe nën komandën e Oroidit,{Tuqididi (Thucididis) Historitë Libri I,
80 (5,6)}.
Që në
shekujt V-IV para erës sonë, Përmeti kishte formuar mbretërinë e tij, çka
tregon për shkallën e lartë të organizimit të shoqërisë në trevën e Përmetit.
****
Nëse do
të flasim për turizëm kulturor, ky është i lidhur pazgjidhmërisht me botën e
antikitetit. Është vështirë të tërheqësh turistin perëndimor me objekte të
bukurisë natyrore apo objekte të mesjetës e të kohëve të mëvonshme deri në
ditët tona. Të gjitha këto i ka turisti i Europës perëndimore, madje i zbukuron
dhe i mirëmban në mënyrën më të përsosur. Ajo që i mungon turistit perëndimor
dhe që kërkon ta njohë është antikiteti, e veçanërisht nëse ka gjurmë të periudhave
parahistorike. Pikërisht këto i ka Lugina e Sipërme e Vjosës. Dëshmi të një
qytetërimi të vjetër, që zhytet në thellësitë e mijëvjeçarëve para erës sonë
Lugina e
rrethit të Përmetit me drejtim
juglindje-veriperëndim, që përbëhet nga Lugina e Sipërme e Vjosës dhe nga ajo e
lumit të Dëshnicës, ka dëshmitë më të rëndësishme të antikitetit. Janë tri kala
antike pranë njëra-tjetrës, muret e të cilave datojnë aty nga shekulli IV-III
para erës sonë. Dhe këto janë: kalaja e Këcyrës, e Kuqarit dhe ajo e Limarit.
Për ironi të atyre që janë përgjegjës, në të tri këto kala nuk është bërë asnjë
gërmim arkeologjik. Duke filluar nga mesi i shekullit që kaloi e deri më sot, nuk ka shkuar asnjë ekspeditë
arkeologjike.
Nëse
kërkon të zhvillosh në rrethin e Përmetit turizmin kulturor, duhet të ekspozosh
para turistëve këto vlera që qëndrojnë të heshtura e flenë nën tokë. Përmeti do të zgjohet nga zërat e turistëve, kur
të zgjohet bota e antikitetit.
Tre kala
antike në rrethinat e Këlcyrës, do të thotë se në antikitet kjo zonë ka qenë
ndër më të zhvilluarat dhe të përmendurat. Janë tre qytete pranë njëri-tjetrit,
rëndësia e të cilave kërkonte që ato të rrethoheshin me mure mbrojtës.
Rrethi i
Përmetit e ka zhvillimin e turizmit kulturor si një nga mundësitë reale për
zhvillimin e tij. Po Përmeti, i pasur me monumente të botës antike, vizitohet
vetëm për bukuritë e natyrës. Midis disa prioriteteve që kërkon kjo zonë për
zhvillimin ekonomik e mirëqënien e përmetarëve, dy janë parësorë dhe duhet të vihen
urgjentisht në udhën e zgjidhjes.
Infrastruktura rrugore është nga më të shkatërruarat në
shkallë vendi. Rruga nacionale nga Ura e Leklit, ku fillon rruga që lidh
rrethin e Përmetit e deri tek Tri Urat që është pika doganore e Shqipërisë me
Greqinë, pra, rruga përgjatë luginës së Vjosës, ndodhet në gjendje të
mjerueshme. Në një fazë të dytë është lidhja me rrugë të asfaltuar e të
gjitha kumunave dhe qendrave
arkeologjike që të jenë të vizitueshme në cdo stinë të vitit.
Zhvillimi i turizmit kulturor
përbën prioritetin tjetër më të rëndësishëm. Nëntoka e Përmetit duhet të zgjohet nga dora e
arkeologëve. Objektet që do të dalin nga këto gërmime, do të përbëjnë mozaikun
e kulturës përmetare. Qytetet e vjetra, të ekzpozuara para shqiptarëve dhe turistëve
të huaj, do të bëjnë që ndaj Përmetit të ketë më shumë vëmendje. Më shumë
vëmendje do të thotë se do të vizitohet nga turistë
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn kmb_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn pap_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn sot_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lmo_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn