als_Latn lit_Latn dan_Latn
Nė njė artikull kryesor mbi Bullgarinė, autori Laurent Geslin nė tė mirėnjohurėn Le Monde diplomatique tė datės 13.12 2013, njė pjesė prej 143 rreshtave ia kushton ekskluzivisht edhe vendit vėlla tė saj Maqedonisė. I tėrė artikullin anashkalon faktin se nė ketė krijesė tė quajtur Maqedoni jetojnė shumica tjetėr dėrmuese shqiptare, e cila nė asnjė rast dhe me asnjė fjalė tė vetme nuk pėrmendet. E njėjta edhe sa i pėrket respektimin e Marrėveshjen sė Ohrit, tė cilės i atribuohen garanci ndėrkombėtare.
Shkrimi nė fjalė kryesisht i pėrshkruan angazhimet pėr mbrojtjen e tė gjithė bullgarėve, edhe tė atyre qė jetojnė jashtė Bullgarisė, ... tė partisė VMPO-BDN si nė Bullgari ashtu edhe nė Maqedoni. Parti kjo e djathtė ekskluzive nacionaliste, e cila e konsideron veten si pasardhėse tė komitėve, tė cilėt nė fund tė shekullit tė 19-tė dhe nė fillim tė atij tė 20-tė luftonin kundėr ushtarėve osmanė dhe kėrkonin ribashkimin e tė gjitha viseve Bullgare.
Mė tej gazetari pėrshkruan se si pas luftėrave ballkanike tė vitit 1912 dhe 1913 territori i cili deri atėherė i takonte Perandorisė osmane, e tė cilin territor gjeografėt perėndimor tė shekullit tė 19-tė e quanin Makedoni, e cila pėrfshinte njė territor shumė mė tė madh se sa Maqedonia e sotme, mė pas me Marrėveshjen e Bukureshtit tė vitit 1913 u nda mes Serbisė (40% e territorit Maqedonia e Vardarit), Greqisė (50% Maqedonia e Egjeut) dhe Bullgarisė (10% Maqedonia e Pirinit).
Mė pas gazetari trajton fenomenin e pėrhapur tė marrjes sė shtetėsisė bullgare nga qytetarėt e Maqedonisė. Nė pėrmbyllje tė artikullit autori thekson se pėr tu pranuar nė BE. Maqedonia duhet tė pėrmbyllė konfliktet me fqinjėt. Kjo para sė gjithash, thekson autori, ka tė bėjė me grindjen mbi emrin me Greqinė. Mirėpo Shkupi do tė duhet tė zgjidh edhe mosmarrėveshjet mbi identitetin kombėtar me Sofinė. Pėr mė shumė shih edhe vegėn vijuese: http://www.monde-diplomatique.de/pm/2013/12/13.mondeText1.artikel,a0010.idx,12
Ky shkrim dhe lajmi i datės sė 27 dhjetorit mbi promovimin e rikonstruksionit tė pikės doganore tė Bllacės mė dha shkas tė reagoj pėrmes kėtij shkrimi. Nė bazė tė Kushtetutės tė Maqedonisė dhe Marrėveshjes sė Ohrit tė 13 gushtit 2001, pėrdorimi i dygjuhėsisė ėshtė i detyrueshėm nė shkrimet publike dhe kudo, pėr tė gjithė shtetasit e Maqedonisė. Pra, edhe pse Shqipja ėshtė gjuhė zyrtare e administratės nė Maqedoni, ajo nuk ėshtė shkruar nė tabelat e pikės sė re doganore nė kufirin e shtetit tė Maqedonisė me Kosovėn, nė Bllacė, e cila ndan nė te dyja anėt shumicėn shqiptare. Sa i pėrket rastit tė pikės doganore tė Bllacės, ajo nuk u pėrcjell me asnjė reagim konkret as tė qeverive dhe institucioneve tjera tė Shqipėrisė e Kosovės, e sa tė partive politike shqiptare tė Maqedonisė. Gjithashtu deri mė tani nuk pati ndonjė reagim tė zyrtarėve tė BE-sė, SHBA-ve apo Organizatave tė OKB-sė qė janė pėrgjegjės pėr respektimin e tė drejtave tė njeriut dhe tė popujve.
Kjo mė dha shkas tė shkruaj dhe ti drejtohem me njė apel bashkėkombėsve tė mi shqiptarėve jo vetėm nga Maqedonia, qė jetojnė e punojnė nė Zvicėr dhe nė vendet e BE-sė, qė tė angazhohen pėr tė ndriēuar para popujve dhe vendeve ku jetojnė realitetin jetėsor jo edhe aq tė mirė nė vendet amė.
Vetėm nė Zvicėr deri para 5 viteve zyrtarisht jetonin rreth 60000 qytetarė shqiptar nga Maqedonia. Theksimet identifikuese tė tyre mjerisht nuk janė thjeshtė shqiptare, por janė tė (vet)reklamuara dhe praktikuara kryesisht si maqedonase dhe muslimane. Bashkė me shumicėn dėrrmuese tė bashkėkombėsve tė tyre nga Kosova qendrore dhe ajo lindore bile nė Zvicėr - ka kohė qė kanė heq dorė nga mėnyra e organizimit nėpėr shoqata e asociacione unike emancipuese kombėtare, si ato atdhetare, kulturore-artistike, arsimore, integruese, shoqėrore e politike, por rishtas kryesisht meshkujt frekuentojnė numerikisht tė ashtuquajturat xhami-klube tė mbėshtetura nga bashkėsitė islame.
Bashkėkombėsit tanė nė Zvicėr, jo vetėm nga Maqedonia, pėr mendimin tim, pėrpos kultivimit tė fesė qė ata mund tė adhurojnė, duhet tė mos lejojnė instrumentalizimin e tyre si transmetues e transferues me apo pa vetėdije tė traditave dhe objekteve tė kulteve orientale nė vendet nikoqire, por tė pėrpiqen mė shumė dhe mė aktivisht qė tė pėrfitonin nga shoqėria e zhvilluar zvicerane dhe bashkė me institucionet e dy vendeve, pėrpos transferimit tė pėrvojave dhe mėsimeve tė reja tė zėna nga lėmi tė ndryshme jetėsore, ndėr tė tjera tė shfrytėzojnė edhe modelin zviceran tė bashkėjetesės dhe shumė-gjuhėsisė, qė pėrmes projekte praktike tė realizojnė institucionalizimin e tė drejtave tė tyre njerėzore e kombėtare gjithandej. Kėshtu pos tjerash do tė kontribuonin qė edhe gjeneratat e tyre pasardhėse tė kanė njė perspektivė mė tė mirė arsimore, profesionale dhe jetėsore si nė diasporė ashtu edhe nė mėmėdhe.
Bernė, 30 dhjetor 2013
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn