als_Latn lit_Latn mlt_Latn
Abonohu pėr lajmet me e-mail:
nga Sumejja Pajaziti*
Thueja kanges rini, se bota asht e jotja! njė varg nga lirikat e Migjenit, qė tė bėn tė mendohesh pėrgjithnjė, qė zbėrthehet nė mijėra kuptime tė tjera tė ndryshme... Pėr rininė, jetėn, bukurinė, lumturinė janė thurrur aq shumė poezi e balada qė nga Homeri e deri tek Schopenhauri, poezi kėto qė kanė njė ton tė bukur krijimtarie pėr tu rezistuar. Periudha e rinisė ėshtė mjaft me vlerė, nė tė cilėn njeriu
fillon tė vetėdijėsohet dhe tė investojė nė vetvete. Pas mundit dhe pėrpjekjeve tė rrethit tanimė vjen
periudha pėr tu bėrė i zoti i vetvetes, vjen
ai moment briliant ku njeriu
me tė vėrtetė vėren dhe ndjen se tanimė ka shkėputur litarėt nga epoka e ēilimillėkut, pėr tė hapėrruar drejt fushėbetejave tė reja, pėr tu ballafaquar me suksese e dėshtime tė cilat kontribojnė nė krijimin e njė uni specifik dhe origjinal, tė pėrbėrė nga idi-ego dhe superego, ashtu siē shprehet Frojdi. Tani mė hyjnė nė pėrdorim syzat e largpamėsisė, me tė cilat njeriu
gradualisht vėren se sa mė shumė qė mendon se di, aq mė tepėr konstaton se nuk di gjė, ngjashėm si konkluzioni mjaft kuptimplotė i Sokratit Unė e di se sdi asgjė., e nė anėn tjetėr, atij qė arrin kėtė nivel tė tė menduarit, vetėm se i janė hapur dyert drejt suksesit, dikotomi kjo mjaft intriguese (di-sdi). E fundja, ēėshtė jeta pėrpos se grumbuj dikotomish?!
Alexis Carrel, njė intelektual bashkėkohor me pikėpamje tė veēantė, shprehet: Njeriu
ėshtė vetė skulptori dhe skulptura, qė e gdhend vetveten. Nė shekullin 21, epoka e teknologjisė paralel me zhvillimet pozitive, ka tėrhequr mbrapa vetes pėrtacinė, plogėshtinė, degradimin moral e etik, ka shpėrbėrė komunikimin ndėrmjet njerėzve, me njė fjalė kėtė herė njeriu
me armėn e vet godet vetveten, duke kundėrshtuar natyrėn e vet, e cila anon gjithmonė kah e mira. Nė vitet 1950 tek njerėzit ishte fiksuar ideja iluministe se natyra ėshtė armiku kryesor i njeriut
e cila mund tė mbizotėrohet vetėm me mendje e arsye, kombinim qė rezultoi nė Big Bangun e teknologjisė. Pėr njė periudhė kaq tė shkurtėr, dora e njeriut
prishi ekulibirin nė faqen e dheut, proces ky qė ėshtė proces antagonist me misionin e tij. Kjo nuk ndodh vetėm nė aspektin e shėndetit. Po ta marrim nėn thjerrėz anėn psiko-sociale tė njeriut
do tė shohim se zhvillimet nė teknologji e kanė lėkundur edhe mė shumė njeriun e sotshėm qė ėshtė njė nyje mjaft e ngatėrruar. Sot ai po pėrjeton njė Big Bang social e kulturor, qė e nxjerr prej binarėve tė njerėzisė dhe e shpie atė nė ato tė sfilitjes individuale dhe kolektive.
Po tė marrim tė bėjmė njė kontroll specifik mbi anatominė e rendit tė ri shoqėror, do tė arrijmė edhe ne natyrisht nė pėrfundimin e antropologėve tė cilėt duke u bazuar nė moshėn, gjininė, nacionalitetin, gjendjen ekonomike e sociale, njerėzit i karakterizojnė nė: klasa e ulėt apo viktimat qė pėrbėjnė afro 3 miliardė njerėz, pra ½ e popullsisė, borgjezia postmoderne dhe aristokracia, njė pjesė mjaft e vogėl e popullsisė, qė me njė barbarizėm tė civilizuar arrin tė manipulojė miliona njerėz pėrreth, shtoja kėsaj edhe globalizmin, shihet qartė se bota jonė ka nevojė pėr njerėz tė ngritur akademikisht, pėr intelektualė qė do tė ndryshojnė gjendjen e popullit nė planin vendor dhe planetar.
Ndryshimi vjen
me vetėdije, nėse jeton nė kėtė botė pa qenė i vetėdijshėm pėr ato qė ndodhin pėrreth dhe gjithandej, ėshtė sikur vetėm tė sodisėsh librat nė njė bibliotekė, pa i prekur fare. Pėr tė qenė i vetėdijshėm duhet tė jesh edhe i dijshėm, i ditur. Dituria ėshtė fuqi, dituria ėshtė forcė. Faktori qė asnjėherė nuk do tė ndikohet nga koha ėshtė mendimi, e ai formohet nga leximi i fenomeneve, fakteve dhe teksteve. Forma mė ndikuese e tekstit ėshtė libri, mjeti, burimi, furnizuesi primar i njeriut
me dituri, shoqėruesi nė ēdo kohė, nė ēdo vend, me mbrojtje absolute ndaj efekteve tė jashtme. Sot shėnohet njė distancė nė hapje sipėr mes njeriut
dhe librit
, nė veēanti mes rinisė dhe librit
. Sot rinisti pėr gjithēka ka kohė por pėr libėr jo. Pėr paparazzi, telenovela.... Rinia ka nevojė pėr udhėrrėfyes, ka nevojė pėr njė mik besnik, qė nė ēdo moment do e ketė pranė, jo pėr njerėz tė falsifikuar tė shndėrruar nė robėr tė teknologjisė, pėr lexues e konsumatorė pemanentė tė tekstit, tė librit
-librave, bibliomanė? I kemi nė mesin tonė? Sa janė ata? Ku mbetet rinia jonė nė raport me librin? Pse nėpėr universitet e huaja, kėrkohet njė karrike mė tepėr pėr ti ulur nė bibliotekė, kurse nė vizitėn time tė paradokohshme njė institucioni tė arsimit tė lartė shqiptar, tė merrte tmerri nga ndjenja e vetmisė nė shtėpinė universitare tė librit
? Vėrtet po pėrballemi me njė anoreksi tė leximit, andaj ėshtė koha qė tė kujdesemi pėr shėndetin tonė kulturor e arsimor. Mjaft mė krenarinė duke e reduktuar nė celularė, rroba e makina. Rini, kėmbeni mes vete libra se ato ua begatojnė shpirtin, ju shpėtojnė nga krizat e mėdha face to face, por edhe nga inferioriteti kolektiv. Sna duhen diploma na duhen trurė aktivė, koka qė mendojnė, rini e profesionalizuar realisht, e pasur kulturalisht. Thoni: Mė prit bibliotekė, tė kam vatėr, shtėpi tė dytė. Bėni biblioteka shtėpiake, njė kėn tuajin. Thyeni stereotipat banale tė kohės: Kush pa parė hajr nga leximi. As budalla nuk bėheni, siē thonė ca. Ngriteni lart dhe i ngritni edhe tė tjerėt. Lėrini testimet, provimet. Sjanė mė kritere. Edhe letrat e firmosura e vulosura, ju bėjnė me post, por jo njeri. Jetoni pėr tė iluminuar, jo pėr tu turpėruar dhe pėr tė turpėruar. Jetoni pėr tė qenė fanar, kuptohet, me dije dhe reflektime vlerore. Dhe pėr nė fund njė pyetje: Cili ėshtė libri i fundit qė kemi lexuar?
* studente e mjekėsisė, Universiteti Ulludag (Bursa)
Shtuar më 23/12/2014,
ora 17:16
als_Latn war_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn jav_Latn