als_Latn dik_Latn sag_Latn
“E kaluara nuk përsërit vetveten, por e rimon” / Mark Tuen
Hydajet Hyseni
Dhe shpërtheu.
U shpërthye siç shpërthen Pranvera. Me lule të mbjella dhe me lule që mbijnë vetë, gjithkund ku gjejnë pak kushte e hapësirë. Edhe në ara të lëruara, edhe në toka të harruara. Edhe atje ku ishte hedhur farë, edhe atje ku kjo farë ishte hedhur shumë kohë më parë. Puhia e ngrohtë e Zefirit dhe Dielli i ngrohtë i Jugut e lehtësonin dhe e përshpejtonin këtë gufim pranveror. E ndihmonte edhe egërsia e dimrit shovinist. “Historia njerëzore, thotë Erih From, nis me aktin e mosbindjes së njeriut, që në të vërtetë është njëkohësisht edhe fillimi i lirisë dhe zhvillimit të arsyes së tij”. Kur mbushet kupa edhe derdhet. Edhe përmbyset... Përmbysja e pjatës është akt simbolik që më shumë se me pjatën e zbrazur dhe ushqimin e munguar ka të bëjë me gotën e stërmbushur të pakënaqësisë dhe mllefit te grumbulluar. Me përmbysje gotash e pjatash kanë filluar sa e sa kryengritje e revolucione nëpër botë.
Rinia, thonë, vjen vetëm një herë, por me pranverën vjen për çdo vit. Vrulloi në mars për të kulmuar në prill. Nisi me kërkesa të drejta e të natyrshme sociale e ekonomike për t'u kthyer shpejt në kërkesa politike, kombëtare e demokratike.
Sërish Barazia e kishte emrin Republikë. Republikë ishin të tjerët përreth. Republikë edhe si mënyrë vetëqeverimi, por edhe si formë qeverisjeje. Jo zgjidhja më e mirë e më e drejtë, por zgjidhje kompromisi. Republikë e vetëvendosje pa ia lidhur duart së ardhmes. Dhe me mundësi për zgjidhje edhe më të avancuar. Shkallare në shkallën ngjitëse drejt zgjidhjes përfundimtare.
Motoja: “Jemi shqiptarë, nuk jemi jugosllavë”, “Jemi shqiptarë dhe asgjë tjetër!” paralajmëronte fundin e filozofisë së “patriotizmit hibrid jugosllav”, inxhinieringut pan(jugo)sllavist dhe strategjisë së krijimit të një identiteti të ri nacional këndej a andej kufirit shqiptaro-shqiptar.
Parulla: “Kosova - Republikë!”, shoqërohej me parullën dykuptimëshe, por domethënëse: “Bashkim, Bashkim!” , “Kush s’bashkohet është tradhtar...”.
Pranvera shqiptare '81 ishte Lëvizje pa kufij administrativë, ishte bashkim luftarak i gjithë hapësirës së robëruar shqiptare, madje i gjithë kombit shqiptar si asnjëherë më parë në histori.
Slogani “Vetëvendosje e Kushtetutë, ja me hatër ja me luftë”, paralajmëronte edhe strategjinë e ardhshme, gjithnjë në frymën e porosisë së Sami Frashërit: “Ta kërkojmë më të mirë, por edhe pushkën ta kemi plot...”. Qëndresa në Besi, krismat e pushkëve në Prekazin heroik, e më vonë edhe krismat në familjen e Rafi Halilit, ishin dëshmi se këto nuk ishin vetëm slogane.
Kërkesa historike me tingëllim aktual
Sloganet “Trepça është jona!”, “Trepça prodhon, Beogradi ndërton...”, “Kosova (Kosova si vend, por edhe Kosova si kombinat) është e jona!”, “Kosova kosovarëve!” e të tjera si këto shpalosnin dimensionin ekonomik të Lëvizjes kombëtare dhe nxirrnin në skenë armatën e madhe e impresive të punëtorisë dhe minatorëve heroikë të Kosovës.
Thirrjet kundër borgjezisë së kuqe, inflacionit dhe rritjes galoponte të çmimeve si dhe kërkesat për kushte, punë e barazi, ishin jo vetëm demaskim i demagogjisë pseudomajtiste e pseudoegalitariste të regjimit, por ishin shprehje edhe e gjakimit për drejtësi shoqërore të rinisë dhe vegjëlisë shqiptare si vazhdimësi e dimensionit progresist e paravajtës të lëvizjes shqiptare që nga Rilindja e këtej.
Si të tilla, këto kërkesa dhe të tjera si këto, bashkë me thirrjet dhe kërkesat për autonomi të Universitetit, kundër pranisë së policisë e Ushtrisë serbe e jugosllave në Kosovë, thirrjet dhe kërkesat për liri të shprehjes e vetëvendosjes, për liri të bashkimit, protestës e organizimit, kërkesat për kthimin në Kosovë të të burgosurve politikë dhe lirimin e tyre, si dhe parulla tjera si këto, ishin shprehje e karakterit paraexelence demokratik, paqësor dhe paqedashës të Lëvizjes. Lëvizjet çlirimtare për nga natyra e tyre janë natyrshëm dhe substancialisht demokratike.
Edhe pavarësisht kësaj, mbase pikërisht për këtë, sërish përgjigja e pushtetit të atëhershëm politiko-policor, ishte vetëm dhunë e represion, plumba, bomba gaz lotsjellës, tanke e autoblinda, burgosje, tortura shtazarake, dënime drakoniane.
Sërish diferencim, bojkotim, luftë speciale... UDB-ja e Kumrovci në veprim. Një makineri e rëndë politike, represive e propagandistike. Shovinistë, spiun e skllevër të kënaqur bashkë. Një agresivitet i paparë kolaboracionist me egërsi të skajshme ndaj atdhetarëve e çlirimtarëve që e lë në hije edhe vetë Kuislingun, me synimin për të dëshmuar lojalitetin ndaj qendrës në Beograd, aty këtu edhe me iluzionin se në këtë mënyrë do të fitohej far kapitali politik a far kothereje mëshiruese për Kosovën e përdhunuar. Një harangë totale që vetëm popuj me shpirt të pamposhtur patriotik e liridashës dhe vetëm lëvizje të mirëfillta çlirimtare e demokratike mund ta përballonin.
Armatën e Nishit O, djemtë e Kosovës
E kishit në shpinë Nënat, qysh u qanë?
Përballë U.D.B-në Kur u mori plumbi,
Në zëmër lirinë Kush u ndodhej pranë?
Kështu shprehej, qysh atëherë, kënga polifonike poshtë në Toskëri. Ndërkaq shkrimtari i madh shqiptar Ismail Kadare, i këndonte brezit 81:
“Vetëm pse deshët Republikë,
U shtypet si në monarki...”
Pranvera 81 i kushtoi shtrenjtë Kosovës dhe popullit të saj, qindra të plagosur e të sakatosur, mijëra të burgosur e të torturuar në mënyrë brutale, të dëbuar nga banesat, puna e fakulteti dhe mbi të gjitha një duzinë dëshmorësh të ri - në përqafim të tokës nënë e në faqet e historisë liridashëse. E gjithë inteligjenca dhe një popull i tërë i ndjekur e i persekutuar e i diferencuar. Pas viti 81, sipas të dhënave zyrtare mbi 600.000 veta, çdo i treti banor, ishte nën trajtim policor. Ishte vërtet tërmet, por, kjo dridhje tektonike paralajmëronte kthesën e madhe dhe fillonte procesin e ndryshimeve të thella në Kosovë, në hapësirën shqiptare dhe më gjerë, në fqinjësi por edhe në Evropë.
Atëbotë flitej e pëshpëritej, ajo që do të bëhej e njohur më vonë, se edhe midis Serbisë, në Beograd, intelektualë dhe humanistë serbë si Srxha Popoviç, ngrinin zërin e kundërshtimit të politikës së dhunës e terrorit shovinist në Kosovë, madje edhe duke bërë peticion për lirimin e të rinjve shqiptarë të burgosur pa të drejtë. Ishte po i njejti Popoviç, tashmë i ndjerë, që dy decenie më vonë do ta cilësonte pa ekuivoke, terrorin serbomadh si gjenocid. “Duke mos e parandaluar gjenocidin serb në Bosnje”, tërhiqte vërejtjen ai, “po lejohet edhe gjenocidi tjetër në Kosovë...”. (Përfundon në numrin e ardhshëm)
als_Latn bos_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn