als_Latn dik_Latn ron_Latn
PJESA III / Nexhmije Hoxha: Vdekja e Titos, ngjitja e Millosheviçit dhe kuislingët Rugova e Bukoshi
Në këtë pjesë të tretë dhe të fundit të rrëfimit të Nexhmije Hoxhës flitet për situatën në Kosovë në vitet ’80 dhe 90 dhe si ndiqej ajo nga Tirana zyrtare.
Në ditët e fundit të Titos, Enver Hoxha tha “Sikur të rronte edhe nja dy vjet…”. Çfarë ndodhi pas vdekjes së Titos dhe rritja e vetëdijes kombëtare e rinisë dhe inteligjencies kosovare.
Si e ka përjetuar Nexhmije Hoxha grevën e minatorëve të Trepçes në vitin 1989 dhe më pas veprimtarinë në rritje të UÇK-së. Letërkëmbimet dhe thirrjet e autores drejtuar miqve të saj për të mbështetur UÇK-në dhe pse i quan Rugovën dhe Bukoshin “kuislingë të rinj”.
Në këtë dossier jepen të përmbledhura këto qëndrime, por në librin e saj ‘Kosova e lirë’ këto qëndrime dalin më qartë dhe ilustrohen me faksimile të letërkëmbimit të saj, jepen pjesë ditari që botohen për herë të parë si dhe përshtypje udhëtimesh e takimesh që ajo ka bërë, në Itali, Francë, Belgjikë etj, pasi doli nga burgu në vitin 1997.
Nga Nexhmije Hoxha
Erdhi një kohë që edhe udhëheqja shqiptare e Kosovës filloi të dërgojë mesazhe në Tiranë: “T’i përmirësojmë marrëdhëniet tash që është gjallë Titoja, se pas vdekjes së tij nuk dihet ç’bëhet”. Kjo mund të na lërë të kuptojmë, – shënon në ditar Enveri, – se pas Titos “ne kosovarët asnjë besim s’mund të kemi te serbët”. Dhe kishin të drejtë.
Në fakt, edhe Enveri mendonte kështu. Pavarësisht se ai, gjatë gjithë jetës së tij, demaskoi veprimtarinë antishqiptare të Titos dhe të atyre që kishte përreth, në drejtim të Shqipërisë, Kosovës e gjithë shqiptarëve që jetonin në trojet e tyre në Jugosllavi, kur J. B. Tito më 1980 ishte shtruar në spitalin e Ljubljanës dhe TV italian po transmetonte komunikatat shëndetësore, Enveri tha i menduar: “Sikur të rronte edhe nja dy vjet…”. Unë nuk e ndërpreva në refleksionin që bëri, por ai parashikonte, pas vdekjes së Titos, shpërbërjen e Jugosllavisë. Për këtë, ai ka shkruar në veprat e tij. Atë e preokuponte e ardhmja e Kosovës.
Me vdekjen e J.B. Titos, në maj 1980, filloi fermentimi i gjendjes në Jugosllavi. Kriza ekonomike e vetadministrimit kishte filluar shumë kohë më parë, por në këtë kohë filluan të ndihen lëvizjet separatiste për pavarësi në Kroaci e Slloveni.
Disa fuqi, qoftë të Perëndimit apo të Lindjes, duke mos përjashtuar forcat divergjente të brendshme, menduan se kishte ardhur koha se mund të bëheshin në Shqipëri ndryshime si ato në Jugosllavi, sipas interesave të njërës apo tjetrës fuqi, sigurisht, në marrëveshje ose edhe në kontradikta me njëra–tjetrën.
Në këtë situatë të re marrëdhëniesh u ngrit në një shkallë më të lartë vetëdija kombëtare e rinisë dhe e inteligjencies kosovare. Në 10 vjet, nga fjalimi i Enver Hoxhës më 1970 në Tropojë e deri në 1980, në Kosovë u bënë hapa kolosalë që nuk ishin bërë as në 100 vjet. Gjithë ç’ishte grumbulluar në këta 10 vjet shpërtheu në demonstratat e të rinjve në pranverën e vitit 1981, me parullën “Kosova Republikë”.
Kjo thirrje, që u mbyt në gjak, tmerroi pasardhësit e Titos, Stamboliçin me shokë, babain shpirtëror të Sllobodan Millosheviçit.
Më 1982, Enver Hoxha, në një fjalim të tij u drejtohej udhëheqësve të Beogradit: “Ju nuk i merrni seriozisht fjalët tona, që janë shprehje të ndjenjave të sinqerta të popullit shqiptar. Por kjo është keq për ju. Bota do t’ju ngarkojë me përgjegjësi të rëndë. Mos luani me zjarrin, se, po filloi zjarri, do të digjeni vetë në të”.
Enver Hoxha qe patrioti dhe strategu i madh që përvijoi planet politike e ushtarake në mbrojtje të integritetit tokësor të atdheut tonë, të lirisë e pavarësisë së tij.
Më 1989, Sllobodan Millosheviçi i hoqi Kosovës edhe ato të drejta të kufizuara që i dha Kushtetuta e 1974-ës. U kthyen vitet e rënda represive, të torturave mesjetare. Gati 10 vjet pas demonstratave të vitit 1981, shqiptarët e Kosovës u ngritën përsëri dhe të bashkuar morën pjesë në Referendumin e organizuar nga përfaqësuesit e vet politikë dhe, në bazë të rezultateve unanime të votimit, shpallën Kosovën Republikë. Si ndodhi që udhëheqja serbe e Beogradit e “pranoi” këtë Republikë? Mbase nuk është e saktë të themi “e pranoi”, se zyrtarisht nuk e njohu kurrë, por e lejoi, se i duhej t’u jepte kosovarëve iluzionin se ishin të lirë të vetëqeveriseshin, veç të ”rrinin urtë”, veç të linin Millosheviçin, me Karaxhiçët, Sheshelët, Arkanët etj., të realizonin planet e tyre të zeza në Bosnjë, sa t’i vinte radha Kosovës.
Shqiptarët e Kosovës, në ditët e një lufte dhe të mizorive të padëgjuara, që u zhvilluan në tokën dhe në shtëpitë e tyre, përjetuan me tmerr se sa u kushtoi ky iluzion, ky mashtrim kolosal nga kuislingët e rinj, si Rugova e Bukoshi.
Po sikur të ishte gjallë Enveri, si do ta përjetonte këtë mynxyrë që ndodhi me shqiptarët e Kosovës në këtë prag të mijëvjeçarit 2000? Në dhjetë ditë një popull i tërë u dëbua nga tokat e shtëpitë e djegura, burrat nga 16 vjeç e deri në 55 vjeç i ndanë nga familjet e tyre dhe i masakruan në masë, pa kursyer edhe pleq, gra, fëmijë, duke i ndjekur edhe në eksodin e tyre biblik drejt Shqipërisë!
Por unë jam e bindur se, po të ishte gjallë Enveri, nuk do të ndodhnin këto katastrofa, nuk do të katandiseshin kështu, as Shqipëria, as Kosova…
Shpallja e Republikës së Kosovës
18 shkurt 2008
Ngjarja e jashtëzakonshme që solli 17 Shkurti është një ngjarje që të ngarkon me emocione shumë të forta, duke përkujtuar gjithë ata bij të kombit shqiptar, që me pushkë e penë luftuan gjithë jetën për një Shqipëri të bashkuar, të lirë e të pavarur.
Nder e lavdi të gjithë këtyre, që nga Skënderbeu me luftëtarët e tij, nga Isa Boletini e Abdyl Frashëri e gjithë Rilindësit tanë, nga Ismail Qemali me gjithë luftëtarët e Vlorës e të gjithë krahinave të Shqipërisë për Pavarësinë e vitit 1912, nga partizanët e luftëtarët e tjerë atdhetarë e antifashistë në Shqipëri, Kosovë e Maqedoni, deri te luftëtarët e UÇK-së, me komandantin legjendar Adem Jashari e gjithë ata të rinj, burra e gra dëshmorë, që dhanë jetën e gjakun e tyre në demonstrata e burgje, të torturuar, të masakruar a të zhdukur nga forcat barbare paramilitariste të Sllobodan Millosheviçit dhe pasuesit e tij.
17 shkurti i vitit 2008 do të mbetet brez pas brezi në zemrat e gjithë shqiptarëve dhe i shkruar me germa të arta në radhën e datave më të shquara të historisë së kombit shqiptar, që nga çlirimi i Krujës, Lidhja e Prizrenit, dita e ngritjes së Flamurit kombëtar në Vlorë, më 1912, dhe çlirimi i Shqipërisë nga pushtimi nazifashist, më 29 Nëntor 1944.
Jam e lumtur që ia arrita kësaj dite, ta shoh Kosovën të jetë e lirë dhe e pavarur nga sundimi i egër i Serbisë naziste e antishqiptare.
Në Bruksel, maj 1998
Në prill të vitit 1998 më erdhi ftesë nga Partia e Punës së Belgjikës. Mora pjesë si e ftuar nderi në mitingun e 1 Majit, në Bruksel, ku më pritën shumë ngrohtë.
Në fjalën time, unë bëra thirrjen për të mbështetur Luftën e shqiptarëve të Kosovës kundër masakrave të paraushtarakëve serbë të Millosheviçit.
Gjatë kohës së luftimeve në Kosovë, unë, duke qenë në burg, nuk isha në dijeni se në forcat e majta në Perëndim, ku përfshiheshin dhe ato komuniste, diskutohej shumë nëse Lufta e shqiptarëve të Kosovës dhe e UÇK-së ishte e drejtë ose jo.
Kjo Çështje u bë objekt debati në Seminarin ndërkombëtar të partive komuniste, në Bruksel, që u hap më 2 maj 1998. Në të merrnin pjesë parti komuniste nga të gjitha kontinentet, kryesisht, nga Afrika dhe Amerika e Jugut. Me rastin që isha në Bruksel, u ftova dhe unë, pavarësisht se nuk bëja pjesë në ndonjë grup a parti Komuniste ose të Punës, që u krijuan në Shqipëri pas vitit 1990.
Në fjalën time, përveç paraqitjes së gjendjes në Shqipëri, një vend me rëndësi i dhashë gjendjes katastrofike që po ndodhte me masakrat e Sllobodan Millosheviçit kundër shqiptarëve të Kosovës, kundër familjeve të tyre, duke pushkatuar në masë burrat e djemtë e tyre dhe duke i hedhur në varre masive.
Fjalës sime iu kundërvu delegatja e PK Greke (e Paparigës) duke e quajtur Luftën e shqiptarëve të Kosovës të padrejtë kundër Serbisë “Socialiste”, e drejtuar nga “socialisti” Millosheviç. Unë vazhdova të debatoj me të mbi Luftën e drejtë të shqiptarëve të Kosovës, të cilët që prej një shekulli po vuajnë nën zgjedhën serbe.
Në këto ujëra ishte dhe Partia e Punës së Belgjikës. Aty u njoha me pikëpamjet e njërit nga udhëheqësit e saj kryesorë, filozofi e publicisti Collon, të shprehura në një libër voluminoz, për Serbinë “Socialiste” e S. Millosheviçin, që e quante po ashtu, “socialist”, libër që u nda në Seminar. Ky qëndrim i PP Belge u duk edhe në mosbotimin e fjalës sime që mbajta në seminar në mbrojtje të Luftës së drejtë të shqiptarëve të Kosovës. Për këtë arsye, unë përmblodha pikëpamjet e mia në një artikull, që ia dhashë gazetës “Solidaire”, të asaj partie, por që edhe atë nuk e botuan. Gjatë qëndrimit tim në Bruksel, erdhën më takuan disa nga shqiptarët emigrantë të Kosovës. Ndonjëri më ftoi për vizitë në familje.
Shansi historik për Kosovën
Letër dërguar shokëve të “Kolektivit Eugene Pottier”, Michele Falce, Bruno Morand, Suzanne Marty
Tiranë, 30 qershor 1999
… Këto ditët e fundit kanë ndodhur ngjarje të rëndësishme: serbët u detyruan të tërhiqen nga Kosova dhe shqiptarët e Kosovës, të shpërngulur me forcë, mund të kthehen në tokën e tyre të lindjes dhe në shtëpitë e tyre (fatkeqësisht të djegura dhe të hedhura në erë). Prandaj e gjej të tejkaluar të diskutojmë mbi rolin e NATO-s për Çlirimin e Kosovës. Sigurisht, për shqiptarët, ky ishte një shans historik për çlirimin e Kosovës nga shtypja shekullore e serbëve.
Pa ndihmën e Shteteve të Bashkuara dhe të aleatëve të tyre të Europës së Bashkuar dhe pa luftën vendimtare të UÇK-së, e mbështetur nga të gjithë shqiptarët, krimineli i luftërave dhe i masakrave në Jugosllavi, Sllobodan Millosheviç, nuk do të mundej.
Por pas kryerjes së këtij hapi të parë historik, shqiptarët e Kosovës gjenden përpara vështirësive të mëdha për të rindërtuar jetën e tyre normale dhe sipas aspiratave të tyre. Që në ditët e para filluan komplikacionet me rusët, serbët, çarmatosja e UÇK-së dhe shumë të tjera, që mund të imagjinohen për të ardhmen.
Tani, përpara të gjithëve duken qartë kontradiktat midis forcave politike, ekonomike dhe ushtarake të Fuqive të Mëdha.
Bashkëngjitur me këtë letër për ju, po ju dërgoj, për t’u njohur, dy tekste të miat, që ua kam dërguar shokëve të tjerë, që nuk ishin dakord me ndërhyrjen e NATO-s kundër Serbisë:
Ai në frëngjisht u adresohet, në radhë të parë, disa shokëve të huaj që jetojnë dhe punojnë legalisht në Francë ose rreth saj si emigrantë politikë, të cilët donin të dinin qëndrimin tim mbi NATO-n dhe mbi luftën kundër Serbisë. Ndërkohë, unë mora një tekst nga miky ynë P. Kessel mbi të njëjtën çështje, kështu që i dërgova dhe një kopje atij, duke iu lutur që t’ju dërgojë një kopje edhe juve.
Mora, gjithashtu, dhe një tekst nga “Qendra Lenin-Gramshi”, që bën pjesë në Partinë Komuniste (Rifondazione) të Italisë. Të gjithë pjesëmarrësit e kësaj Qendre janë miq të mi, që kanë bërë të njëjtat aktivitete si ato të Komitetit tuaj në Francë për lirimin tim nga burgu. Të gjithë janë miq të lidhur shumë me Shqipërinë, me emrin dhe veprën e Enver Hoxhës. Qëndrimet e tyre, në këtë tekst, për Serbinë, për çështjen kombëtare të Kosovës, për mohimin e të drejtave të popujve të vegjël për të luftuar për çlirim dhe pavarësi, demonstrimi i tyre me slogane të njëanshme, madje, edhe të gabuara, tregojnë që disa grupe ose parti kanë një vizion skematik për botën e sotme dhe për realitetin në vende dhe rajone të ndryshme. Shumë nga ata kanë të njëjtin pozicion si qeveritë e tyre, si në Itali, Greqi dhe Rusi.
Po ju bashkangjis edhe letrën time dërguar shokëve italianë, përmes së cilës ju mund të njihni më tepër pikëpamjet e mia për Çështjen e Kosovës. Teksti është në italisht, por mund të gjeni dikë t’jua përkthejë ose t’ju transmetojë përmbajtjen.
Do të jem shumë e lumtur, nëse shoku Bruno do të vijë në Shqipëri, ku mund të diskutojmë gjerësisht mbi pikëpamjet e mia. Ju do të mund të keni të dhëna dhe informacione reale në vend mbi gjendjen në Shqipëri dhe në Kosovë.
Ju uroj gjithë shokëve të ”Kolektivit Eugene Pottier” dhe juve, e dashur shoqe Michele, Michel-it* tuaj “tjetër”, shokut Bruno dhe Suzanne, shëndet të mirë, punë të mbarë dhe pushime të këndshme.
Për atdhetarin e madh të kombit shqiptar, Akademikun Rexhep Qosja
Ndryshe nga Arbën Xhaferi, prof. Rexhep Qosen, këtë personalitet të shquar të Kosovës, studiues shkencor të letërsisë e të gjuhës shqipe, e kam njohur dekada më parë, nëpërmjet leximeve, para viteve ‘90, sidomos pas vitit 1974, kur kufiri shqiptaro-jugosllav u hap për marrëdhënie kulturore-artistike.
Në atë kohë në Shqipëri filluan të vijnë botime në seri të Veprave të Rilindësve tanë të mëdhenj, të botuara shumë më bukur se ato në Shqipëri. Ndër to edhe studime shkencore monografike të Akademikut Rexhep Qosja, si për Naim Frashërin e ndonjë tjetër nga Rilindësit tanë të mëdhenj, si dhe shkrime kritike letrare-shkencore, për shkrimtarë e poetë të kohëve të mëtejshme, si për Asdrenin, Gjergj Fishtën, Sterjo Spassen e ndonjë tjetër, nga Shqipëria dhe Kosova. Nuk mund të them se i kam studiuar gjithë këto, por i kam shfletuar, i kam lexuar me vëmendje dhe jam njohur me thelbin e tyre.
Rastësisht, në një shkrim, Në Ditarin tim të vitit 1989, që botohet në këtë libër, them: “…kushdo që mundohet t’i kundërvihet logjikës therëse që del nga pena e fortë e Rexhep Qoses, duket qesharak me argumente argjiloze, që bien e bëhen pluhur e hi”. Këto pak radhë vërtetojnë se Rexhep Qosja, me shkrimet e tij, nuk ishte i panjohur për mua.
Siç del nga Ditari i tij, i viteve 1966-1974, Rexhep Qosja ka qenë disa herë në Shqipëri, por unë nuk e kam takuar personalisht, nuk më ka prezantuar njeri me të.
Në Ditarin tim, përveç ndonjë citimi nga leximi i këtij ose atij libri a shkrimi, të prof. Qoses, nuk kam shënuar më gjatë, përshtypje, vlerësime a kritika, sepse, për arsye të angazhimeve të mia politike e familjare, nuk kisha kohë. Përveç kësaj, që nga viti 1991 e gjatë 5 vjetëve, e mbyllur në burgjet e Sali Berishës, isha e privuar nga leximi i librave, i shtypit dhe nga dëgjimi i radios. Gjatë kësaj periudhe, unë dëgjova, në takimet me fëmijët e mi, që ishte hartuar një platformë për Bashkimin Kombëtar dhe flitej që nga ana e Shqipërisë do të kryesohej nga shkrimtari e akademiku Dhimitër Shuteriqi, kurse nga Kosova, nga akademiku Rexhep Qosja.
Mbledhja për miratimin e kësaj platforme do të bëhej në Tiranë, por Sali Berisha e sabotoi. Edhe Kosova nuk e lejoi. Kështu, ajo u bë në Stamboll. Po nuk mundën të marrin pjesë as Dhimitër Shuteriqi, për arsye shëndetësore, as Rexhep Qosja, ndoshta, për shkak të pengesave që i bëheshin.
Nuk di cilat qenë shkaqet që kjo nisiativë me kuptim dhe interes të lartë atdhetar, për Unitetin dhe Bashkimin Kombëtar të Shqiptarëve, nuk hodhi shtat, nuk mori forcën dhe hapësirën që meritonte. Unë, pa ditur se ç’do të ndodhte me të, që në çastin që e dëgjova, u diktova fëmijve të mi një deklaratë, ku shprehja miratimin për këtë platformë dhe dëshirën për t’u pranuar si anëtare e këtij Kuvendi për Bashkimin Kombëtar. Se ç’u bë me këtë nuk e di. Di vetëm që në vitet në vazhdim, më kanë ardhur, nja 2-3 herë projekte a programe për Bashkimin e shqiptarëve, por nuk di çfarë është bërë me to. Intervistat në gazeta dhe në emisionet televizive të Tiranës, sidomos ato në Top-Channel, në emisionin “Shqip”, të gazetares së mirënjohur, Rudina Xhunga, e bënë shumë të njohur Rexhep Qosen mes shqiptarëve të Shqipërisë zyrtare.
Me interes të veçantë, ndoqëm artikujt e Akademikut kosovar në “Gazetën Shqiptare”, në debat e replikë për probleme të letërsisë aktuale, të rishikimit të historisë, për ngjarje e personalitete të historisë kombëtare.
Veçanërisht, me rastin e 100-vjetorit të Pavarësisë së Shqipërisë, me guximin e një historiani objektiv, Akademiku R.Qosja, iu kundërvu rrymës së historianëve partiakë, mashtrues e shtrembërues të ngjarjeve dhe të figurave të shquara të historisë kombëtare, siç po bënin me Shpalljen e Pavarësisë, në Vlorë, më 1912, me nënvlerësimin e rolit të Ismail Qemalit, me injorimin dhe mohimin total të rolit dhe vendit të Enver Hoxhës në 50 vitet e këtij 100-vjetori, duke u munduar të ngrenë artificialisht figurën e Ahmet Zogut, mbretit tradhtar, që braktisi atdheun dhe dorëzoi atë te pushtuesit fashistë italianë.
Rexhep Qosja, qe i pari që deklaroi pse nuk mund të injorohen roli dhe vendi i Enver Hoxhës në historinë e Shqipërisë e të kombit shqiptar, pse duhet rehabilituar figura e tij.
Akademiku Rexhep Qosja ka shkruar shumë libra me karakter politik, por unë do të përmendja dy prej tyre, atë për Mbledhjen e Rambujesë dhe “Shqipëria e Kosova – si janë dhe si do të duhej të jenë”.
Në të parin, Qosja, si anëtar i delegacionit të Kosovës, në krah të udhëheqësve të UÇK-së, del si politikan i vendosur, në mbrojtje të të drejtave të shqiptarëve të Kosovës dhe të ardhmes së saj, kundër qëndrimit të delegacionit serb. Shikonte me sy kritik presionin që po i bëhej delegacionit të Kosovës e sidomos të dërguarve të UÇK-së të pranonin planet e tyre, për të kënaqur edhe serbët, duke mos pranuar parimin e vetëvendosjes dhe referendum, duke u mjaftuar me njëfarë autonomie nën Serbinë dhe nën mbikëqyrjen e forcave ndërkombëtare të Kombeve të Bashkuara.
Për librin e dytë, “Shqipëria e Kosova – si janë dhe si do të duhej të jenë”, publicistë a studiues që janë marrë me krijimtarinë e tij, duke komentuar rreth këtij libri, e kanë vënë Rexhep Qosen në radhën e “Rilindësve të rinj”.
Edhe ai vetë, në parathënien e librit pohon se frymëzimi për titullin që zgjodhi i erdhi nga Rilindësi i madh Sami Frashëri, që shkroi 13 vjet para Shpalljes së Pavarësisë së Shqipërisë, veprën programore “Shqipëria ç’ka qenë, ç’është e ç’do të bënetë?”.
Pavarësisht të ndonjë rezerve që kam pasur për ndonjë pikëpamje lidhur me prof. Rexhep Qosen, më shumë këto në plan politik, por edhe për krijimtarinë letrare në Shqipërinë socialiste, gjithnjë kam vlerësuar sensin atdhetar dhe objektivitetin shkencor të tij në gjykimin e ngjarjeve dhe të personaliteteve, qofshin politikë, shkrimtarë a shkencëtarë.
Shqiptarët, në Shqipëri, Kosovë, e kudo që janë, ndihen krenarë për bijt e tij, idealistë të mëdhenj dhe me kulturë të lartë, siç janë Arbën Xhaferi dhe Rexhep Qosja.
FUND
Kujtimet e Nexhmije Hoxhës i gjeni: PJESA I dhe PJESA II
-
asnje ndjesi
-
I kenaqur
-
i shqetesuar
-
i trishtuar
-
i indinjuar
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn unk als_Latn unk als_Latn unk als_Latn unk knc_Latn