als_Latn dik_Latn sag_Latn
Mendimi interpretues i Kur’anit nuk është i tëri statik
Xhabir HAMITI
MENDIMI INTERPRETUES I KUR’ANIT NUK ËSHTË I TËRI STATIK
Islami është fe monoteiste e mbështetur në dy fondamente bazë të saj: Kur’anin-libër hyjnor si dhe në porositë dhe praktikën e të dërguarit Muhammed a.s.
Nisur nga fakti i thellësisë kuptimore dhe domethënieve shumëdimensionale që ka Kur’ani, ai nuk ishte dhe nuk është as sot si një libër i thjeshtë, i cili mund të kuptohet, shkoqitet dhe interpretohet nga njerëz krejtësisht të rëndomtë, të cilët nuk janë njohës dhe studiues të tij.
Shpjegues i parë dhe i saktë i Kur’anit ishte Muhammedi a.s., i ngarkuar me misionin e pejgamberisë për të kumtuar mesazhin hyjnor tek masa njerëzore.
Pas kalimit në amshim të Muhammedi a.s., përgjegjësinë e vazhdimit të shpjegimit dhe komentimit të Kur’anit e morën shokët e tij të njohur në literaturën islame si “sahabët” dhe pas tyre shokët e shokëve të tyre “tabiinët”.
Në mungesë të mjeteve të shkrimit dhe evidentimit, i gjithë shpjegimi dhe analiza kur’anore si dhe ajo e përgjithshme islame për rreth gati dy shekujt e parë, nga lindja e Islamit, ishte kryesisht i formës gojore.
Të dhënat historike të cilat kanë përcjell zingjirin komentues të Kur’anit tregojnë se një komentar i plotë i tij është shkruar rreth 270 vjet pas vdekjes së Muhammedit a.s nga Imami Muhamed bin Xherir et-Taberij, edhe pse më herët besohet se kanë ekzistuar komente parciale si ajo e Alij bin el-Medenij, të evidentuara në kuadër të librave të Hadithit, por jo edhe si një shkencë e veçantë.
Nga leximi i literaturës së hershme mbi ekzegjezën kur’anore mund të konkludohet se Muhammedi a.s. nuk e ka komentuar gjithë tekstin e Kur`anit në të gjallë të tij.
Urtësia dhe sekreti i një mos veprimi të tillë ndërlidhet me faktin evolutiv dhe statik të tij. Në Kur’an ka shumë vargje-ajete që nuk lënë hapësirë të komentimit të jashtëm.
Ato kryesisht janë të prera dhe dogmatike. Pjesa tjetër për të cilat ekzistojnë shpjegime të sakta pejgamberore nuk mund të mbikomentohen nga të tjerët. Ndërsa pjesa e cila lejon qasjen e jashtme, e që besohet se është pjesa dërmuese e tekstit kur’anor ishte dhe është gjithmonë në dispozicion të dijetarëve të kohës dhe qasjeve të reja.
Këtë realitet më se miri e dëshmon prezenca e larmishme e qindra komentarëve të Kur`anit në botën islame. Po të kishte vetëm një komentim të plotë të Kur`anit nga ana e Muahmmedit a.s., atëherë nuk do të kishte mundësi dhe alternativë që ai të komentohet ndryshe përveç komentimit të tij, sepse ndryshe çdo shpjegim tjetër i ri jashtë tij do të konsiderohej i devijuar.
Kjo formë po të ishte evidente do të çonte në pasivizimin e të menduarit dhe thellimit të përsiatjes njerëzore rreth tekstit të tij si dhe do të binte në kundërshtim të drejtpërdrejtë edhe me porositë shumta tekstuale kur`anore të cilat njeriun e thërrasin për të lexuar, studiuar dhe logjikuar mbi përmbajtjen dhe dimensionet kuptimore të tij.
Komentimet njerëzore jashtë Kur’anit dhe jashtë shpjegimeve pejgamberike nuk janë të shenjta e as nuk konsiderohen të pandryshueshme. Ato gjithmonë mund të jenë relative; të sakta dhe jo të sakta.
Gjatë leximit dhe krahasimit të veprave të shkruara nga autorë të ndryshëm mbi analizën dhe interpretimin e Kur’anit përgjatë shekujve, ne hasim në qasje të ndryshme interpretuese si; tradicionale-konzervative, racionale, filozofike, linguistike, letrare, mistike, politike e deri te ato bashkëkohore.
Ndërsa, në kuadër të përmbajtjes së tyre gjejmë edhe frymën dhe ngjyrën e drejtimeve islame kryesore; sunite, shiite, pastaj atë të drejtimeve dhe shkollave të ndryshme juridike si dhe të fraksioneve dhe sekteve islame, të lindura e të themeluara përgjatë periudhave të ndryshme kohore pas Muhammedit a.s.
Diversiteti dhe pluraliteti e mendimit islam si dhe ndarja e autorëve në qëndrime të ndryshme mbi përmbajtjen e tekstit kur’anor nuk kanë lindur për shkak të Kur`anit si mesazh hyjnor, por për shkak të shkallës, qasjes, këndvështrimit, rrethanave historike e gjeografike si dhe nivelit perceptues të studiuesve të Kur`anit.
Në këtë kontekst vlen të theksohet se qendrat islame në botën myslimane në përgjithësi, nuk e kanë pasur një qasje krejtësisht të duhur ndaj këtij libri, sepse deri në fillim të shekullit 19 përkthimi i tekstit kur’anor në gjuhë të tjera është konsideruar si veprim i ndaluar, jo për diçka tjetër, por nga frika e zbehjes së shenjtërisë se tij.
Prandaj si rrjedhojë e kësaj, shumë pjesëtar të botës myslimane në mungesë të përkthimit e kanë lexuar atë vetëm përmes tekstit të gjuhës arabe, duke mos e kuptuar edhe domethënien e tij. Kjo formë e leximit, e mbështetur vetëm mbi bazën e devotshmërisë dhe pasimit shpirtëror, padyshim se ka shkaktuar dekadencë në kuptimin e saktë të mesazhit hyjnor.
Sot fatmirësisht kjo barrierë gjuhësore është tejkaluar, sepse përkthimi i Kur`anit është bërë gati në të gjitha gjuhët aktive të botës.
Si libër i besimit shpirtëror, i dyti me radhë në gjithë botën njerëzore, Kur’ani nuk mund të gjykohet si shkaktar i gjendjes së pafavorshme dhe destabilizuese që po mbretëron në mesin e shoqërive të sotme myslimane, siç ndoshta edhe mund të pretendoj dhe besojë dikush, por kryesisht si rezultat i mos perceptimit, kuptimit dhe qasjes jo të drejtë ndaj përmbajtjes dhe mesazhit thelbësor të tij.
Interpretimi i ngurtë, i pasimi i verbër pa analiza dhe krahasime, nënshtrimi i tij nën ndikimin e ideologëve dhe ideologjive të momentit dhe rrethanave të caktuara si dhe të fanatizmave dhe adeteve të çoroditura, janë shkaktarët kryesorë të shtrembërimit të esencës, porosisë dhe mësimeve autentike të Kur’anit.
Dera e interpretimit dhe analizës së re të tekstit kur’anor nuk ishte dhe nuk është e mbyllur as sot, mirëpo jo gjithsecili që nuk ka parapërgatitje profesionale dhe adekuate e gëzon një të drejtë tillë.
Urteksti i Kur’anit është statik, por jo edhe mendimi mbi të!
Burimi: http://www.zeri.info/zerat/23600/mendimi-interpretues-i-kur-anit-nuk-eshte-i-teri-statik/
Përkthyesi i parë i Kuranit në gjuhën shqipe
Ledian ÇIKALLESHI
PËRKTHYESI I PARË I KURANIT NË GJUHËN SHQIPE
Përkthimi i Kuranit (me koment) nga gjuha arabe në gjuhët e tjera ka lindur si nevojë e popujve myslimanë, të cilët nuk e kanë arabishten gjuhën e tyre të nënës. Ky fakt evidentohet që në kohën e Profetit Muhamed (a.s.) ku Selman el-Farisi, me lejen e tij, kishte përkthyer suren Fatiha në gjuhën perse. Edhe më vonë vijojnë përkthimet e Kuranit Famëlartë në gjuhë të ndryshme për të kuptuar mesazhin dhe urdhrat e Allahut.
Në gjuhën shqipe përkthimet e para të sureve dhe ajete të Kuranit janë bërë nga intelektuali dhe poeti i madh i letrave shqipe, Naim Frashëri në librin e tij me titull “Thelb’ i Kur’anit”, që është botuar në veprën e tij “Mesime” në vitin 1894, në Bukuresht.
Përkthyes i disa pjesëve të Kuranit në gjuhën shqipe më 1921 është edhe Ilo M. Qafëzezi, i cili merr për bazë përkthimin e Kuranit në gjuhën angleze të autorit Georg Sale.
Më vonë bëhen përkthime të pjesshme të Kuranit nga H. Ali Korça. Në kompletin e botuar nga shtëpia botuese Logos-A janë mbledhur në një libër përkthimet e Kuranit në gjuhën shqipe. Në shënimet dhe studimet për biografinë e H. Aliut thuhet se ka bërë komentimin e gjithë Kuranit, por fatkeqësisht ato nuk i mbijetuan regjimit komunist.
Në këtë fushë shquhet dhe H. Ibrahim Dalliu, si me përkthimin e disa sureve në gjuhën shqipe, po ashtu edhe me komentimin, të cilin e ka titulluar “Ajka e kuptimevet të Kur’ani Qerimit”, vepër e botuar në vitin 1929.
Disa pjesë të Kuranit në gjuhën shqipe janë përkthyer edhe nga H. Abdulla Zemblaku, Ferit Vokopola etj.
Përkthimi i parë i plotë i Kuranit në gjuhën shqipe njihet ai i akademikut kosovar Feti Mehdiu, në vitin 1984. Ky përkthim botohet në vitin 1985 nga Bashkësia Islame e Kosovës me titullin “Kur’an-i”, i cili ka 878 faqe.
Tre vite më vonë pason përkthimi i Hasan Nahit dhe po në të njëjtin vit përkthimi i Sherif Ahmetit. Ky i fundit mban titullin “Kur’an-i, përkthim me komentim në gjuhën shqipe”, i botuar në vitin 1988 nga Kryesia e Bashkësisë Islame e Kosovës dhe është përkthimi më i përhapur i Kuranit në gjuhën shqipe. Më pas do të pasonin përkthime të tjera të Kuranit në gjuhën shqipe nga autorë të ndryshëm.
Por, a është me të vërtetë Feti Mehdiu përkthyesi i parë i plotë i Kuranit në gjuhën shqipe?
Nëse jo, kush e ka përkthyer për herë të parë Librin e Zotit në gjuhën shqipe?
Nga faktet që ne disponojmë del se, nuk është Feti Mehdiu përkthyesi i parë i Kuranit në gjuhën shqipe, por Muharrem Blakçori, një patriot shqiptar nga Peja që ka banuar në Kavajë.
Përkthimi i tij i Kuranit është bërë në vitin 1968 gjatë periudhës së regjimit komunist, rreth 16 vjet para përkthimit të Feti Mehdiut. Ky përkthim për shumë arsye nuk ka mundur të gjejë dritën e botimit dhe është ende në dorëshkrim, i ruajtur me fanatizëm nga nipi i tij, Xhevdet Blakçori.
Po kush është Muharrem Blakçori?
Muharrem Blakçori lindi në Pejë në vitin 1894 në një familje zejtare, që merrej me prodhimin e armëve. Mësoi herët të lexojë e shkruajë gjuhën shqipe dhe u shqua për zellin në përhapjen e mësimit të gjuhës shqipe në shtëpitë e bashkëqytetarëve. Ndoqi dy vjet studime në një medrese në Pejë ku mësoi gjuhën arabe, turke dhe perse. Më pas me vullnet të fortë arriti t’i perfeksiononte këto gjuhë.
U përndoq nga pushtuesit serbë dhe për t’i shpëtuar ndëshkimit të egër kapërcen kufirin dhe vjen në Shqipëri. Emërohet mësues në Shijak e më pas në Kavajë, ku merr pjesë aktive në Shoqërinë “Bashkimi” duke dhënë ndihmesën e vet në fitoren e Revolucionit të Qershorit 1924.
Në fillim të dhjetorit 1924 niset nga Qeveria e Nolit në zonën e Gjirokastrës për të propaganduar rrezikun e rikthimit të Zogut e për të nxjerrë vullnetarë në mbrojtje të Qeverisë së Nolit.
Me rikthimin e Zogut pushohet nga puna, dënohet me vdekje, por me ndërhyrjen e miqve internohet në Skrapar. Atje punon më shumë se dy vjet dhe kthehet në Kavajë.
Në vitin 1941 shkon në vendlindjen e vet në Pejë dhe hap të parën shkollë shqipe.
Në vitet 1960-1968 ndërmori përkthimin Kuranit e “Historisë islame”, “Akaidi dhe fiku”, Fjalor arabisht-shqip”(rreth 2000 fjalë), vepra të cilat ua la dorëshkrim trashëgimtarëve të vet. Ndërroi jetë në vitin 1968 i pezmatuar për ndalimin e fesë.
Përkthimi i Kuranit dhe veçoritë e tij
Muharrem Blakçori parandiente ndalimin e fesë dhe riteve fetare prandaj vendos të përkthejë Kuranin në gjuhën shqipedhe përgatitjen e librave fetarë për fëmijët dhe nipërit e tij. Kur e mbaron përkthimin mbas një pune të lodhshme nga viti 1960 deri në 1968 u thotë fëmijëve dhe nipërve se ky është përkthimi i Kuranit në gjuhën shqipe dhe fenë e Allahut mund ta mësojnë nga këta libra.
Përkthimi është i përbërë nga katër fletore të mëdha, që të gjitha në dorëshkrim. Fletorja e parë ka 190 faqe, e dyta 730 faqe, e treta 921 faqe dhe e katërta 1168 faqe. Gjithsej 3019 faqe.
Të gjitha suret e Kuranit janë të përkthyera sipas radhës, nga ‘Fatiha’-ja deri tek sureja ‘Nas’ dhe të ndara në xhuze.
Fillimisht ai jep një shpjegim në lidhje me shkronjat e Kuranit duke i ilustruar me figura. Në këto ilustrime tregon se cilat janë shkronjat arabe, nga dalin dhe si shqiptohen. Më pas fillon me xhuzin e parë të Kuranit.
Çdo sure e fillon me emrin e saj në arabisht dhe shkronja latine. Më pas jep informacione për çdo sure, sa ajete përmban, në ç’vend është zbritur (Mekë-Medinë) dhe shkakun e zbritjes nëse ka. Pastaj ajetin/et e shkruan në arabisht, më pas shqiptimin me shkronja latine dhe në fund përkthimin.
Formë të ngjashme e gjejmë edhe në tefsirin e H. Ibrahim Dalliut ku autori e ka marrë për bazë. Mirëpo përveç formës, nuk ka marrë gjë tjetër nga ky tefsir. Ajetet janë të gjitha përkthimi i vetë autorit. Këtë e vërejmë nga krahasimi midis ajeteve të përkthyera nga H. I. Dalliu, por edhe në stilin që e shoqëron përgjatë gjithë përkthimit. H. I. Dalliu e ndan përkthimin nga komentimi dhe është më preciz në përkthimin e tij duke u munduar t’i mbetet besnik tekstit. Ndërsa veçoria e përkthimit të autorit tonë, është se nuk është thjesht përkthim, por në të njëjtën kohë edhe komentim.
Një element tjetër i rëndësishëm i këtij përkthimi është dhe gjuha shumë e pasur dhe fjalori i pastër që ka përdorur. Ky fakt tregon se sa mirë e zotëronte gjuhën arabe, gjuhën amtare dhe njohuritë e gjera në fushën e fesë dhe komentimit të Kuranit. Një person që e lexon këtë përkthim është në gjendje të kuptojë se për çfarë bën fjalë ajeti/et. Kjo falë përkthimit të pasur me komentime brenda ajetit, herë pas here në veçanti edhe pas ajetit.
Për ta zbukuruar, ilustruar dhe treguar më mirë se kujt i drejtohet ajeti kuranor e fillon me fjalët “O i Madhënueshmi Perëndi!” apo “O i Dashtuni Muhammed!”. Kjo lloj forme përdorimi ka mjaft vlera artistike, letrare por edhe fetare. Lexuesi nuk futet në monotoni dhe nuk mërzitet, por e shijon më tepër përkthimin.
Le të japim disa shembuj nga përkthimet e autorit për të dëshmuar më mirë punën e tij vlera shumë.
O Zot! Më ruaj prej shejtanit (djallit) të mallkuem që asht i ndeshkuëm!
Po filloj me emnin e mëshiruesit Perëndi që mëshiron.
I qoft shumë shyqyr e falenderime Zotit të Madhënueshëm i cili ka kriue të gjithë botnat (gjithësine) e jau jep ushqimin të gjitha krijesave kudo që të jenë në dynja edhe ne ahiret, dhe asht meshiruës i madh, dhe pronar i gjithësise edhe gjykates absolut i ditës së kijametit!
O i Madhënueshmi Perëndi! Ty po të lutemi e po baj ibadet e adhurim, se veç teje nuk ka tjetër që meriton falje, lutje e adhurim. Pra ty po të lutemi o i Madhenueshmi Perëndi: na drejto e na shpje në rrugën e drejtë, në at rrugë që ja ke mësue të dashtunit tand H. Muhammedit a.s. me të cilën ai ka ftue njerzinë, në rrugën që ka shumë niëmete e mirësi të mëdha.
O Zot! Mos na le në rrugën e të humbur të errësinës, por na ndritço e na ço në rrugën e të dashtunve tu, të njerzvetëmirë.
O i dashur! Thuaj atyre që dëshirojnë me e mësueqyshqënjen e Madhënise s’ime.
I Madhi Zot është një, veç tij nuk ka tjetër që meriton adhurim “ti bahet ibadet”, Zoti është kriuesi i gjithësisë, është veliniëmet “tytor” i gjithë kriesave. Ai jau siguron rrizkun “ushqimin”.
Është gabim me atribue Zotit lindje, është qyfyr i madh. Madhënija e Zotit as nuk ka le, as nuk lind, përherë ka qenë dhe ka me qenë. Zoti është mynezzeh “i çueshem” prej çdo çilësie të kriesave.
Shkurt Zoti është i adhuruemi apsolut që si afrohet, as nuk i ngjan kurrgja Madhënisës’tij. Nuk ka shembullues e urdhnuës.
Duke parë vështirësitë në të cilën po kalonte feja në periudhën kur autori jetoi, ai parandjeu mbylljen e saj. Kjo e shtyu Muharrem Blakçorin të bënte përkthimin e Kuranit dhe përgatitjen e librave të tjerë fetarë. Ai me këtë akt po i paraprinte fatkeqësisë së madhe që do kaplonte kombin, ndriçimin e tij me dritën e Kuranit. Puna kolosale e autorit nuk ka vetëm vlerën e përkthimit, por edhe të komentimit të Kuranit.
Prandaj duhet të ndreqim edhe faktin historik se nuk është Feti Mehdiu përkthyesi i parë i Kuranit nga arabishtja në gjuhën shqipe, por Muharrem Blakçori, një patriot me orgjinë nga Kosova. Me këtë shkrim nuk dua t’i heq ndonjë meritë akademikut kosovar për punën e tij të vyer, por t’i japim hakun që i takon mësues Muharremit, që për shumë kohë dhe arsye mbeti në harresë deri më sot. Duke shpresuar të marrë vendin dhe vlerat që i takojnë për punën e tij të çmuar, lusim Allahun t’ia shpërblejë me Xhenet!
/Drita Islame/
Hadithi në studimet e orientalistëve
Nexhat IBRAHIMI
HADITHI NË STUDIMET E ORIENTALISTËVE
Hyrje[1]
Hadithi[2] ka qenë objekt shqyrtimi e debatesh, objekt studimi e përkushtimi qysh nga ditët e para të tij. Në periudhën më të hershme përkundër faktit se nga pjesa dërmuese respektohej e aplikohej në jetë, nga një numër i bashkëvendësve të Muhammedit a.s. hadithi kontestohej. Më vonë, fronti i kundërshtimit qe zgjeruar, duke u shtri edhe përbrenda muslimanëve e sidomos kjo tendencë gjeti vend në preokupimet e jomuslimanëve. Megjithëse kundërshtimet ekzistonin qysh nga fillimi, deri në fund të shekullit III hixhrij kundërshtim të organizuar nuk pati, respektivisht edhe kur ekzistonte ai ishte më shumë individual, i zbehtë dhe nuk paraqiste ndonjë pengesë serioze që meritonte ndonjë përkushtim të veçantë, pos më tepër ishte si manifestim i fanatizmit fetar kristian. Mirëpo, me kalimin e shekujve, me intensifikimin ushtarak, politik, tregtar e kulturor islamo-kristian edhe interesimi për studimet ndaj hadithit filloi të rritet. Sidomos kjo ndodhi gjatë shekullit XIX dhe XX, kur hadithi studiohej si fushë e veçantë, në kuadër të studimeve të përgjithshme të orientalistëve perëndimorë dhe botërorë.[3]
Fillimet e orientalizmit dhe të studimeve orientale
Fillimet e orientalizmit nuk duhet kërkuar në kohët e lashta, edhe pse fërkimet e para rrjedhin qysh atëherë. Atëherë kur bota myslimane dhe kristiane u ndeshën me tërë forcën, atëherë edhe filluan studimet më të hovshme e më sistematike, e kjo është koha e Kryqëzatave. Superioriteti mysliman në rrafshin ushtarak, politik, tregtar, shkencor e kulturor, shtrirja e fuqishme myslimane në të katër anët e botës, rënia e territoreve kristiane një pas një (Spanja, pjesë të territorit Bizantin etj.) i nxiti krerët kishtarë sidomos perëndimorë por edhe prijësit politikë, që krahas fuqizimit politikë e ushtarak duhet të ndodh edhe fuqizimi intelektual, që ta mbrojnë fenë dhe territoret e tyre.[4]
Ndër veprimet e para në atë që do të quhet orientalistikë është angazhimi i Robert Kettanit nga ana e klerikut me ndikim nga Clunyi në Francë, Petri i Madh, që të bëhet përkthimi i Kur’anit në gjuhën latine, me synimin e vetëm që të mposhtet feja islame.[5] Normalisht, përkthimet dhe studimet e tilla nuk kanë mundur të ofrojnë në pasqyrë objektive për Islamin, sepse synimet nuk ishin qëllimmira. Ato bëheshin me kërkesë të Kishës dhe nën direktivat e saj. Një frymë e tillë studimesh për fat të keq ka mbetur edhe pas Kryqëzatave, ndonëse studimet për Islamin nuk ishin ekskluzivitet i Kishës por edhe i subjekteve të tjera. [6] Kjo bëri që studiuesit e Islamit të vëhen në shërbim të kolonializmit perëndimor, shpesh herë në lidhje të ngushta me misionarët kristianë kurse gjatë shekullit të fundit në lidhje edhe me lëvizjen sioniste.[7] Këto rrethana kanë bërë që deformimi i mësimeve islame dhe paragjykimet të shtrihen në tërë hemisferën perëndimore: Amerikë, Angli, Gjermani, Rusi, Francë, Itali, Holandë etj.[8]
Orientalistët dhe hadithi
Studimet orientaliste për një kohë të gjatë nuk ishin të specifikuara në një fushë të caktuar, por ishin të përgjithësuara. Studiohej Kur’ani, filozofia apo aspekte të fushave ekzakte. Vetëm më vonë, në shekullin XVII e vërejmë një studim të hollësishëm. Ndër perëndimorët e parë, i cili shkroi për hadithin ishte orientalisti francez De Herbelot.[9] Ky mendon se nëntë përmbledhjet kryesore të hadithit janë të huazuara nga Talmudi.[10] Mirëpo, në shekullin vijues, studimet e hadithit thellohen edhe më tepër, kurse hadithi studiohet veçantë. Në shekullin XIX-XX kujdes të veçantë hadithit i kushtojnë Leone Caetani (1869-1926), S. W. Muiri (1819-1905) etj. Megjithatë, njeriu që më së shumti u angazhua në atakimin e hadithit ishte Ignaz Goldziher.[11] Vepra e tij Muhammedanische Studien (Muslim Studies) (Halle, 1889–1890, 2 vol.) është bërë strumbullar i të gjitha studimeve perëndimore.
Më vonë, studimet avancuan por në aspekt të cilësisë, kështu që kemi edhe orientalistin Joseph Schacht (1902-1969). Edhe ai ishte tejet tendencioz, kurse vepra e tij ndër burimet e tendenciozitetit orientalist.[12] Madje, sipas orientalistit Ser Hamilton Gibb[13] “Ajo vepër në të ardhmen do të bëhet themel për të gjitha studimet e kulturës dhe qytetërimit dhe të drejtës islame në Perëndim.”[14]
Orientalistët dhe shkrimi i hadithit
Nëse William Muiri është ndër autorët e parë serioz që e kontestoi në përgjithësi teorinë klasike të autenticitetit të Kur’anit dhe në veçanti të shkruarit e tij, atëherë Ignac Goldziheri është kulmi i këtij kontestimi. Muiri pohon se hadithin i pari e shkroi Ibn Shihab Ez-Zuhriu[15] në shekullin e II hixhrij, sipas urdhrit të Omer Ibn Abdulazizit.[16] Këtë ide e përpunoi edhe Goldziher në veprën Muhammedanische Studien, duke pohuar se hadithin myslimanët filluan ta shkruajnë vetëm në shekullin II hixhrij. Ai pohon se ky ishte hapi i fundit për ta ruajtur traditën e Pejgamberit a.s., pasi theksuan se është e pamundur të ruhet, memorizohet dhe transmetohet.[17] Orientalistët e tjerë më vonë do të thonë se përmbledhjet e hadithit që sot i kemi janë vetëm “manifestim të tendencave që kanë ekzistuar në bashkësinë muslimane gjatë periudhës më të pjekur të zhvillimit”, e jo manifestim të fjalës së vërtetë të Pejgamberit a.s.[18] orientalisti gjerman Schacht shkon edhe më tej sa shkrimin e hadithit thotë duhet shtyrë edhe më vonë. Sipas tij, pohimi se hadithi është shkruar në pjesën e parë të shekullit II hixhrij është vetëm pretekst për të trilluar hadithe që do t’i arsyetojnë traditat zakonore dhe ato shoqërore arabe.[19] Tentime të tilla kemi edhe brenda muslimanëve, qoftë të motivuar me mendime islame qoftë të ndikuar nga orientalizmi evropian.[20]
Dijetarët myslimanë sikur edhe Imam Vehbi Ismaili ynë, në studimin e tij për shkencën e hadithit pohon se se hadithi nuk e kishte tretmanin e Kur’anit, por edhe ai shkruhej sipas nevoje. Në një rast, siç raporton Abdullah ibn Amri, thotë: “Unë shkrueja çdo gjë që dëgjoja nga Profeti a.s. me qëllim që më vonë t’i mësoja përmendësh. Disa më kritikuan për këtë gjë. I tregova Profetit këte dhe ai më tha: ‘Shkruaj se unë flas vetëm të vërtetën.” [21] Raportohet se kanë ekzistuar disa përmbledhje hadithesh: Sahifja e Sa’d ibn Ubadete El-Ensariut, Nus`hat’ul-kebireh e Semureh ibn Xhundubit, Sahifja e Xhabir ibn Abdullahut, Sahifja e Abdullah ibn Amr ibn El-Asit, Kodeksi (Kitab) i Muhammedit a.s., Sahifja e Abdullah ibn Abbasit, Sahifja e Ebu Hurejres respektivisht e Hemmam ibn Munebbihut, Suhufet e Ebu Bekrit etj.[22]
Arsyet e qëndrimit negativ të orientalistëve ndaj hadithit
Shkaqet që orientalistët patën qëndrim negativ ndaj hadithit janë të shumta, por disa janë kryesore:
– Mosnjohja zyrtare e Islamit, Kur’anit dhe Muhammedit a.s. nga ana e Kishës kristiane. Kjo mosnjohje ka ndikuar që edhe çkado që rezulton prej tyre të mos njihet, të përçmohet, të kritikohet dhe të devijohet doktrina e tij.[23]
Në përgjithësi, orientalistët mohojnë se Islami është feja e fundit nga Allahu xh. sh., e shpallur Pejgamberit a.s. nëpërmjet Kur’anit.[24] Për shkak të këtij problemi ata shpesh herë ngatërrojnë tekstin e Kur’anit dhe të Hadithit, duke mos ditur si t’i specifikojnë, duke thënë se edhe Kur’ani edhe hjadithi janë produkt i Muhammedit a.s.[25]
Kontributi i orientalistëve në studimin e hadithit
Është e padiskutueshme se orientalistët për shkak të paragjykimeve dhe bindjeve të tyre të shtrembëruara ndaj Islamit kanë bërë dëme të konsiderueshme. Por, gjithashtu është e padiskutueshme se kanë dhënë edhe kontribut që vlen të theksohet. Motivet mund të jenë edhe jofort humane, por në disa raste kemi synime të pastra shkencore. Kështu, kemi gjetjen, përpunimin dhe publikimin e disa veprave në dorëshkrim me rëndësi parësore. Veprat zakonisht janë botuar në origjinal dhe në përkthim në ndonjërën nga gjuhët evropiane me standarde të larta shkencore.
Por, projekti që vlen të përmendet është Indeksi i Haditheve të Pejgamberit a.s. i punuar prej orientalistëve me titull El-Mu‘xham el-mufahras fi elfadh’il-hadith. Këtë projekt e filloi orientalisti Arent J. Wensink dhe ai zgjati rreth 50 vjet. Vëllimi i parë doli më 1936 në Leiden, kurse i fundit më 1987.[26] Në këtë vepër janë rradhitur sipas rendit alfabetik hadithet e nëntë përmbledhjeve të njohura si Kutub’ut-tis’a, e ato janë: Dy Sahihët : i Buhariut dhe Muslimit, katër Sunene: Tirmidhiut, Ebu Davudit, Nesaiut dhe Ibn Maxhes, dy musnedet: Ahmed ibn Hanbelit dhe Darimiut dhe Muvatta`i i Malik ibn Enesit.[27]
Dijetarët myslimanë kanë poseduar disa indekse dhe metoda për gjetjen e haditheve (kutub’ul-etraf), por projekti evropian është mjaft praktik, më i lehtë, ndonëse edhe këtij realizimi i bëhen ca vërejtje në aspektin praktik. Kohëve të fundit ky projekt po përgatitet edhe në formën elektronike, kështu që puna do të lehtësohet edhe më shumë.
Në vend të përfundimit
Preokupimi dhe interesi i orientalistëve për hadithin nuk është i hershëm. Këtë e kanë kushtëzuar shumë faktorë, por kryesor është mosnevoja e tyre për hadithin. Edhe preokupimet e para të tyre nuk janë të motivuara për synime të ndritshme, por për ta goditur Islamin edhe nga ky kend, çfarë e kemi Goldziherin, Schachtin etj., duke zhvilluar teorinë se nuk ekziston hadith autentik Për fat të keq, shkenca orientaliste e hadithit nuk ka ecur shumë përpara në këtë rrafsh.
Edhe pse kemi dëshmi burimore se hadithi është shkruar edhe në kohën e Muhammedit a.s., madje me dijen dhe rekomandimin e tij, por jo masovikisht, orientalistë të caktuar e mohojnë këtë mundësi. Shkruarja sistematike dhe metodologjike e hadithit ka filluar të bëhet në pjesën e fundit të shekullit të parë, e sidomos gjatë shekullit të dytë, kur e kemi Ez-Zuhriun, Ebu Hanifen[28] etj., për të vazhduar në shekullin e tretë me Buhariun, Muslimin dhe kolosët e tjerë.
_______________
[1] Synimi me këtë shkrim është të shtrojë zhvillimet për hadithin dhe rreth hadithit te orientalistët, kalimthi, duke theksuar përfaqësuesit e tyre kryesorë, qëndrimet, paragjykimet por edhe kontributin e tyre. Meqë pretendimet e shkrimit janë modeste, edhe literatura edhe autorët e përdorur janë të kufizuar.
[2] Hadith është ajo që Muhammedi s.a.v.s. ka thënë, vepruar, miratuar apo heshtur. Në hadith bëjnë pjesë edhe ato lajme të cilat flasin për cilësitë e Pejgamberit a.s. Shih gjerësisht: Imam Vehbi Ismaili, Vepra 6, Logos-A, Shkup, 2009, fq. 19 etj. H. Mehmed Hanxhiq, Hyrje në shkencën e hadithit, përktheu Nexhat Ibrahimi, Logos-A, Shkup, 1997, fq. 7-9.
[3] Omer Nakicevic, Uvod u hadiske znanosti, Sarajevë, 1986, fq. 19.
[4] Safvet Halilovic, Umjesto predgovora, në veprën: Mustafa es-Sibai, Orijentalizam i orijentalisti (za i protiv), prijevod Nezir Halilovic, Zenicë, 2003, fq. 5.
[5] Ismail Ibrahim Navvab, Orijentalne studije: pregled korijena, Beharistan, casopis za kulturu, 5/6, 2002, preveo Ahmet Alibašic, fq. 124, cituar sipas: Aljo Cikotic, Orijetnalisti i hadis, Glasnik Rijaseta Islamske Zajednice Bosne i Hercegovine, nr. 5-6, 2009, fq. 419.
[6] Ismail Ibrahim Navvab, po aty, fq. 125.
[7] Ahmed Smajlovic, Felsefetu’l-istishraki ve etheruha fi’l-edebi’l-arabijji’l-muasir, Kajro, 1980, Daru’l-Mearif, fq. 119-125.
[8] Motivet e orientalistikës në përgjithësi ishin të motivuara fetarisht, politikisht, ekonomikisht por edhe shkencërisht. Gjerësisht shih: Mustafa es-Sibai, Orijentalizam i orijentalisti (za i protiv), po aty, fq. 63-68.
[9] Barthélemy d’Herbelot (1625 –1695) është orientalist francez, sipas: shih: http://en.wikipedia.org/wiki/Barth%C3%A9lemy_d’Herbelot .
[10] Akram Diya al-‘Omari, Mawqif al-istishraq min as-sunna wa-s-sira an-nabawijja, Revistë e Univerzitetit Katar: Merkez buhuth as-sunna wa-s-sira, nr. VII, 1994/95, fq. 70, sipas: Aljo Cikotic, po aty.
[11] Ignác (Yitzhaq Yehuda) Goldziher (1850-1921) është orientalist hungarez me prejardhje hebraike dhe bashkë me gjermanin Theodore Noldeke dhe gjermanin Christiaan Snouck Hurgonje konsiderohet si themelues i studimeve moderne të islamistikës. Sipas: http://en.wikipedia.org/wiki/Ign%C3%A1c_Goldziher .
[12] Joseph Schacht (1902-1969) orientalist gjerman me prejardhje hebraike dhe autor i disa veprave për Islamin (fikhun, usuli-fikhun etj.). Vepra më e rendësishme e tij është Origjina e jurisprudencës muhamedane (Origins of Muhammadan Jurisprudence, 1950). Shih këtë vepër: http://islam-and-muslims.com/Origins-Muhammadan-Jurisprudence-Schacht.pdf .
[13] Ser Hamilton Gibb (1895–1971) është ndër orientalistët më të njohur anglez në shekullin XX.
[14] Muhammad Bahauddin, po aty, fq. 21. Krhs.: Omer Nakicevic, po aty, fq. 20.
[15] Shih: Muhammed Ikball, Ripërtëritja e mendimit fetar në Islam, përktheu: Nexhat Ibrahimi, Logos-A, Shkup, 2006, fq. 220.
[16] Muhammad Bahauddin, po aty, fq. 34. Omer b. Abdulaziz (61-101 h.), i biri i Abdulaziz b. Mervan dhe pasardhës i Omer b. El-Hattabit r.a. Ky si halif ishte dy vite e pesë muaj. (Ibn Sa‘d, Tabekat, vëll. V, fq. 408), sipas: Aljo Cikotic, po aty.
[17] Muhammad Bahauddin, po aty, fq. 34.
[18] Sipas: Aljo Cikotic, po aty, fq. 418-426.
[19] Omer Nakicevic, po aty, fq. 20-21. Muhammad Bahauddin, po aty, fq. 80-81.
[20] Omer Nakicevic, po aty, fq. 19-32.
[21] Për këtë dhe raste të tjera shih gjerësisht: Suneni i Ebi Davudit, 24:3, sipas: Imam Vehbi Ismaili, po aty, fq. 24.
[22] Seid Ramadan, E drejta islame, përktheu: Nexhat Ibrahimi, Logos-A, Shkup, 2007, fq. 45 e tutje. Omer Nakicevic, po aty, fq. 38-40 a.; H. Mehmed Hanxhiq, po aty, fq. 17-19.
[23] Mustafa as-Siba’i, As-Sunna wa makanatuha fi at-tašri’i al-islamijji, al-Maktab al-Islami, Bejrut, 1985, fq. 188-189.
[24] Mustafa es-Sibai, Orijentalizam, po aty, fq. 71.
[25] Mustafa es-Sibai, Orijentalizam, po aty, fq. 74.
[26] Mustafa es-Sibai, Orijentalizam, po aty, fq. 22.
[27] Imam Vehbi Ismaili, po aty, fq. 42 e tutje. H. Mehmed Hanxhiq, po aty, fq. 23-26 e tutje.
[28] Veprën e Imam Ebu Hanifes për Hadithin e kemi edhe në gjuhën shqipe: Fuad Sediç, Musnedi i Imam Ebu Hanifes, SHB Dituria Islame, Prishtinë, 2009, fq. +287.
Pse fajësohet Islami?
Dr. M. A. QAZI
PSE FAJËSOHET ISLAMI?
Islami është një fe e paqes, e pranuar dhe e praktikuar nga më shumë se 1.25 miliardë njerëz në të gjithë botën. Islami është feja me rritjen më të shpejtë në botë, dhe nëse do të ishte ashtu siç pohojnë disa kritikë, pse njerëzit nga të gjitha anët e botës vazhdojnë ta përqafojnë Islamin?
Ku është shpata tani?
Në Islam, një njeri ka të drejtë që të mbrojë veten e tij, familjen e tij, vendin e tij ose fqinjin (fqinjët) e tij, gjë e cila vërtetohet në qëndresën që po bëhet nga populli i Afganistanit, Bosnjës, Çeçenisë, Irakut, Kashmirit dhe Palestinës, ndaj sulmeve kundër tokave të tyre nga të ashtuquajturit çlirimtarë, të cilët në të vërtetë janë pushtues.
Kur’ani i Shenjtë tregon qartë se nëse shpëtohet jeta e një njeriu është njësoj sikur të shpëtohet i tërë njerëzimi, dhe nëse vritet një njeri është njësoj sikur të vritet i tërë njerëzimi.
Ajo çfarë po ndodh në vendet e nënshtruara islame është një reagim natyral ndaj okupimit, bombardimeve, vrasjeve dhe terrorizimit të civilëve të pafajshëm (fëmijëve, të moshuarve dhe grave), përdhunimeve, përveç grabitjes së pasurive, veprave antike dhe pasurive kombëtare, por mbi të gjitha shkatërrimit të pronave të tyre nga pushtuesit.
Terrori shkakton terror!
Ne i sigurojmë ata të cilët e godasin Islamin se nëse nuk do të kishte pushtime në këtë botë nga pushtuesit e huaj, atëherë nuk do të kishte rezistencë – të ashtuquajtur terror.
Ne dëshirojmë që ata të cilët e kritikojnë Islamin të shpjegojnë veprimet në vazhdim të cilat janë kryer nga të krishterët ndaj çifutëve, të krishterëve të tjerë dhe muslimanëve, gjatë gjithë historisë:
– Me qindra e mijëra burra, gra e fëmijë muslimanë janë vrarë nga kryqtarët, të cilët ishin të krishterë.
– Inkuizicioni i çifutëve dhe muslimanëve të Spanjës nga mbretëresha Isabela, një e krishterë.
– Miliona njerëz të vrarë nga të krishterët europianë dhe amerikanë gjatë dy luftërave botërore dhe luftërave civile.
– Mizoritë të cilat janë kryer ndaj miliona çifutëve dhe të krishterëve nga Adolf Hitler, i deklaruar si i krishterë.
– Qindra mijëra të krishterë të vrarë çdo vit nga të krishterët irlandezë, duke përfshirë britanikët dhe IRA, katolikët dhe protestantët, gjatë disa shekujve të kaluar. Përse ata nuk janë fajësuar si “terroristë të krishterë, ose terroristë katolikë, ose terroristë protestantë?”
Të dy këto grupe besojnë te Jezus Krishti, i cili u tha atyre që të kthejnë faqen tjetër, dhe të dy grupet besojnë në të njëjtin Zot, i cili këshillon që “Ju nuk duhet të vrisni.”
– Timothy McVeigh, i cili e bombardoi Ndërtesën Federale Murrah në qytetin e Oklahomës, në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, ishte katolik. A janë terroristë të gjithë të krishterët?
Për më shumë se 60 vjet, sionistët janë përfshirë në mënyrë aktive në gjenocidin e një kombi të tërë, duke vrarë një numër të madh muslimanësh në territoret e pushtuara të Palestinës sipas të dhënave ditore me mitraloza, raketa nga helikopterët, me tanke, dhe bomba nga avionët F16, nën mbikëqyrjen e vendeve perëndimore, të ashtuquajtur mbrojtës të të drejtave të njeriut. Si mund ta shpjegoni këtë?
Vetëm duke i etiketuar luftëtarët e lirisë si terroristë dhe duke lëshuar një tjetër holokaust ndaj palestinezëve të varfër si hakmarrje nuk do të zhduken krimet ose faji i Hitlerit! Ku janë drejtësia, barazia, liria, dhe mbi të gjitha të drejtat e njeriut ndaj palestinezëve, të vdekur ose të gjallë, të përhapur nga këta përkrahës të të drejtave të njeriut?
Në fund por jo më e vogël për nga rëndësia, si i shpjegoni bombardimet, vrasjet, linçimet, masakrimet dhe përdhunimet e indianëve autoktonë të Amerikës dhe robërve të zinj (afro-amerikanëve) të kryera nga të ashtuquajturit të krishterë në Shtetet e Bashkuara gjatë historisë së 200 viteve të kaluara?
Si është puna me ata?
A munden këta të cilët janë të mbushur me urrejtje ndaj Islamit që ta fajësojnë krishterimin për veprimet e lartpërmendura çnjerëzore të kryera nga të krishterët në pjesë të ndryshme të botës që nga fillimi i tij?
Nëse jo, atëherë pse ata e fajësojnë Islamin për atë e cila është një reagim natyral ndaj pushtimit të vendeve islame nga pushtuesit e huaj?
Më e rëndësishme është se këta popuj duhet të dinë se të tri fetë e mëdha që rrjedhin nga Ibrahimi (Abrahami – fetë Abrahamike) – Judaizmi, Krishterimi dhe Islami – kanë një bazë të përbashkët, që është Një Zot i Plotfuqishëm.
“Të gjithë burrat dhe gratë janë krijuar në mënyrë të barabartë, dhe ne të gjithë jemi një popull para Zotit të Plotfuqishëm,” është një thënie e qartë sipas Kur’anit të Shenjtë dhe është sqaruar shumë mirë në Kushtetutën e Shteteve të Bashkuara, një nga mbrojtësit e të drejtave të njeriut.
Së fundi, por shumë me rëndësi, si vëllezër në njerëzim, ne i këshillojmë ata Islamofobë të mbushur me paragjykime që të jetojnë dhe të mësojnë historinë e Islamit dhe muslimanëve, para se ata të guxojnë të shkruajnë letërsi, artikuj dhe lajme të pakëndshme, duke përdorur jashtë kontekstit ajete nga Kur’ani i Shenjtë dhe thënie të shtrembëruara nga thëniet e vërteta të Profetit tonë Muhammed (paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të), të mbushura plot me urrejtje dhe hakmarrje të rrënjosur kundër Islamit dhe muslimanëve.
Ne duhet të kënaqemi duke i ofruar dikujt kopje falas të Kur’anit të Shenjtë dhe literaturës islame në anglisht ose në ndonjë gjuhë tjetër, të cilat do t’i ndihmojnë ata që të kuptojnë të vërtetën rreth Islamit dhe muslimanëve dhe të çlirohen nga e gjithë urrejtja e sistemeve të tyre, me vullnetin e Zotit.
Lutemi që Zoti i Plotfuqishëm t’ju tregojë dritën të gjithë atyre, të cilët besojnë në një njerëzim, si fëmijët e Ademit dhe Havasë (Adamit dhe Evës), si vëllezër dhe motra, pa marrë parasysh se në çfarë besojnë ata. Amin!
“Perëndimi e fitoi botën jo nga epërsia e ideve, vlerave apo fesë të vet por për shkak të epërsisë së tij në zbatimin e dhunës së organizuar. Perëndimorët e harrojnë shpesh këtë fakt, ndërsa jo-perëndimorët asnjëherë.”
– Samuel P. Huntington (autori i librit Përplasja e Qytetërimeve)
Përktheu nga anglishtja: Ermal BEGA
/Orientalizmi Shqiptar/
Burimi: http://www.sahilonline.org/english/news.php?cid=14&nid=8812
Said Najdeni (Hoxhë Voka-Vogli)
SAID NAJDENI HOXHË VOKA (VOGLI)
“Nuk vuaj për para e për grada por për komb e atdhe”
Said Najdeni Hoxhë Voka
Said I. Najdeni, i cili njihet edhe si Hoxhë Voka apo Hoxhë Vogli, rilindës, patriot, atdhetar dhe veprimtar i shquar i çështjes kombëtare, lindi në Dibër të Madhe në vitin 1864. Ishte biri i Islam dhe Esma Najdenit, që rridhnin nga një familje zejtare. Arsimin fillor dhe atë plotësues Saidi i kreu me sukses në vendlindje në vitin 1882, ndërkohë inteligjenca dhe zgjuarsia e tij bënë që babai i tij me dëshirë dhe vullnet të madh për ta shkolluar të birin sa më shumë e dërgoi së pari në Edirne e më pas në Stamboll, ku Saidi me sukses i përfundon studimet teologjike në medresenë e Hajdar Pashës.
Gjatë studimeve të tija në Stamboll, edhe pse ishte i ri, Saidi pati fatin që të takohej me Naim e Sami Frashërin dhe Ismail Qemalin, të cilët ia forcuan vendosmërinë për t’iu kushtuar me tërë energjinë dhe potencialin intelektual dhe moralin e karakterin e lartë njerëzor që kishte, idealit të çështjes kombëtare, që edhe popullit të tij sikurse popujve të tjerë t’i mundësohet arsimimi dhe shkollimi në gjuhën amtare.
Pas kryerjes së shkollimit në Stamboll në vitin 1888, një vit pasi ishte hapur shkolla e parë shqipe në Korçë, Saidi i urtë dhe i dashur, punëtor, i palodhur dhe trim, i frymëzuar për idealin kombëtar, u kthye në atdhe ku iu përvesh me zell çështjes kombëtare. Saidi mori me vete një sasi të madhe abetaresh të Shoqërisë së Stambollit (1879), dhe ato të Samiut (1886), me dëshirën e flaktë që të hapë në vendlindje shkollën e parë shqipe dhe në të njëjtin vit, më 1888, Saidi arriti që në shtëpinë e tij të hapë shkollën e parë shqipe, e cila punonte në fshehtësi. Asokohe shtypi i kohës për Dibrën shkruante: “Si në vende të tjera, edhe këtu në Dibër zuri me hy dashuria e mëmëdheut bashkë me të gjuhës! Sot në Dibër kemi shumë zotëri pleq të ndershëm që përpiqen për pavarësinë e gjuhës shqipe… i madh e i vogël thërrasin: me gjuhë ruhet mëmëdheu, me shkollë mirësohet kombi!”
Mirëpo veprimtaria e kësaj shkolle sa vinte e vështirësohej. Ndërkaq autoritetet qeveritare Hoxhë Vokën filluan ta akuzojnë, si njeri që e largon rininë nga rruga e fesë. Hoxhë Voka i mençur, i vendosur, plot energji dhe guxim, ishte zotuar se asgjë nuk do të mund ta shmangte nga rruga e interesit kombëtar, ndërkaq që ai kishte si udhërrëfyese për besimtarët fjalët: “Myslimanët e vërtetë duhet të dinë se feja islame urdhënon me e dashtë atdheun”, dhe “Për mëmëdhenë duhet me qenë shërbëtorë, njeriu sa dashuri të ketë në mëmëdhenë, aq dashuri ka në fenë”.
Shkolla u mbyll pas një viti. Autoritetet osmane Hoxhë Najdenit i ofruan punë në administratë, por ai zgjodhi dhe eci në rrugën tjetër, siç kishte thënë edhe vetë: “Nuk vuaj për para e për grada, por për komb e atdhe. Unë dua të fitoj liri me i mësua këtij populli gjuhën shqipe, që ta njeh veten e tij e të përpiqet për vetvete”.
Veprimtarinë dhe aktivitetin ai nuk e pushoi dhe përsëri e rihapi shkollën në vitin 1893, duke i pajisur nxënësit me tekste shkollore libra dhe fletore, të cilat i sillnin tregtarët dibranë dhe patriotët, siç ishin Selim Rusi dhe Kadri Fishta. Me rihapjen e kësaj shkolle, interesimi për mësim në gjuhën shqipe vinte gjithnjë duke u shtuar, kështu që numri i nxënësve prej 9 vetash tashti kishte arritur në 26. Por pas një vit pune për herë të dytë u mbyll me 1894. Shkollat u mbyllën por jo ideja, këshillat, dhe frymëzimi i Hoxhës që ndikonte edhe në rrethanat politike. Në këtë mënyrë dhe në këto kushte dhe rrethana, Hoxhë Saidi ndiente nevojën për të kontaktuar drejtpërdrejti me krerët dhe veprimtarët e lëvizjes shqiptare të Stambollit, që t’i njoftojë për gjendjen në Dibër e cila ishte mjaft kritike. Kështu që në vitin 1895, Saidi bashkë me shokun e tij të medresesë Hafiz Ibrahim Mitrovicën marrin rrugën për në Stamboll. Autoritetet e ndoqën lëvizjen e tyre dhe i arrestuan, duke i çuar në burgun e Edirnesë, ku ndodheshin të burgosur patriotë të tjerë shqiptarë si Haxhi Zeka dhe Hamdi Ohri.
Saidin dhe H. Ibrahimin i dënuan me nga 15 muaj burgim. Gjatë qëndrimit në burg Saidi kishte qëndisur një flamur të cilin më vonë e nxirrte në dasma. Me t’u kthyer në Dibër nga burgu i Edirnesë, Hoxhë Voka vazhdoi punën.
Në Dibër në fushën Qernanica (Kërnanica) me iniciativën e Saidit u organizua një kuvend i ngjashëm me atë të Lidhjes Shqiptare të Pejës të janarit 1899, të kryesuar nga Haxhi Zeka. Ky Kuvend punimet e tij i filloi me një miting të madh dhe të hapur më 27 shkurt 1899 ku morën pjesë 1000-1500 vetë. Në të përveç kadive, e myftinjve kishte edhe qytetarë, zanatlinj, tregtarë, fshatarë dhe persona të cilët deri atëherë kishin qenë të mbyllur nga gjakmarrja. Kuvendi i Dibrës i kishte kaluar edhe caqet lokale të këtij sanxhaku dhe ishte kthyer në një mbledhje të përgjithshme shqiptare, në të cilën kishin marrë pjesë delegatë edhe nga vise të tjera të Shqipërisë së Veriut dhe të Mesme. Në organizimin e këtij kuvendi një ndihmesë të madhe dha edhe Said Hoxha.
Meqë në njërën nga vendimet e Kuvendit të Dibrës ishte edhe hapja e shkollave shqipe në territorin e Dibrës, Hoxhë Voka nuk ndenji duarkryq, por menjëherë iu vërsul angazhimit dhe meqenëse në Dibër tani kishte një rreth përkrahësish e sidomos duke pasur mbështetjen e Xhemal Pashës, Sali bej Dohoshishtit dhe të Abdurahman Salihut, hapi në vitin 1900 për herë të tretë një shkollë të vogël për mësimin e gjuhës amtare. Por kjo shkollë sërish shumë shpejt u mbyll nga autoritetet. Sidoqoftë funksionimi i saj për një kohë shumë të shkurtër arriti t’i japë frytet e saja.
Lëvizjet dhe angazhimet e mëdha ia kishin përkeqësuar shëndetin, tek i cili tanimë kishin filluar të paraqiten shenjat e para të tuberkulozit dhe prindërit e tij më kot kishin kohë që e këshillonin të kujdesej për veten.
Në vitin 1903, Hoxhë Vogli ndërmori një udhëtim të vështirë, por të nevojshëm për çështjen kombëtare në Tripoli, ku do të hartohej programi për një kryengritje shqiptare. Në këtë mbledhje Said Hoxha përfaqësonte Dibrën dhe Kosovën, Refik Toptani Shkodrën, simboli i pavarësisë, Ismail Qemali, përfaqësonte Janinën. Mbledhja kryesohej nga Xhemal Pasha. Lajmi për këtë takim të përfaqësuesve shqiptarë i kishte tronditur autoritetet. Hoxha me ndihmën e shokëve arriti të kthehet në Tiranë. Por ky udhëtim ia kishte përkeqësuar shumë shëndetin dhe sapo kthehet në Dibër, ra në shtrat dhe nuk arriti të çohet më. Për sëmundjen e tij na informon edhe Ismail Qemali në kujtimet e veta kur thotë: “Një nga miqtë e mi më të vjetër shqiptarë, Said Efendi me rastin që shkonte në Tripoli, erdhi të konsultohej në Romë, për të patur një marrëveshje me Mareshal Rexhep Pashën. U kthye pas pak kohësh nga Tripoli shumë i vrarë, nga një sëmundje që e shqetësonte prej kohësh. U bë një konsultë me mjekët më të mirë të Romës, por ishte një sëmundje e pashërueshme. Arriti të marrë pak forca, dhe shkoi në qytetin e tij të lindjes në Dibër, ku vdiq pak ditë më vonë.”
Më 21 nëntor 1903, idealisti dhe punëtori i palodhur për të mirën dhe përparimin e kombit të tij, Hoxhë Said Najdeni, ndërroi jetë në moshë mjaft të re, 39 vjeçare.
Në momentet e fundit të jetës, para se t’i pushonte rrahja e zemrës, Hoxhë Saidi kishte lënë këtë porosi: “Pa fituar Shqipëria lirinë, mos më vini gurë mbi varrin tim. Pasi të fitohet liria të m’i vini gurët duke i shkruar shqip. Mbi ta të vini një flamur.”
Hoxhë Voka prej gjuhëve të huaja fliste turqisht, arabisht dhe frëngjisht.
Me rastin e vdekjes së Said Hoxhës nëpër gazetat e kohës u botuan artikuj nga njerëz që e njohën dhe i çmuan përpjekjet e tij për çështjen kombëtare, ndër të cilat veçojmë:
Kristo Luarasi do të shkruajë: “Në fund të motit 1903 vdiq në Dibër shqiptari me zemër e me mend Said Hoxha… Ish njeri i matur, me veti të mira dhe do t’i kish bërë shumë shërbime kombit sikur të kish rrojtur akoma.”
Nikolla Naço do të shkruajë: “Me të keqe të madhe mësuam vdekjen e atdhetarit Said Dibrani një shqiptari të vërtetë, një të madhi ushtar të palodhur të Shqipërisë.”
Kurse Sotir Kolea duke e portretizuar personalitetin e Hoxhës do të shkruajë: “I butë e i urtë, fjalë e gojë mjaltë, me zemër të gjerë dhe të thellë. Said efendiu qe atdhetar i rrallë, i pjellë e i lindur për punë propagande së cilës i qe dhënë me mish e me shpirt.”
Ndërsa Shahin Kolonja njeriu i cili i ndihmoi hoxhës shumë, gjatë vuajtjes së dënimit me burg në Stamboll do të theksojë: “Said Efendi Dibrani përhapi mendime të pëlqyera e bëri punë të mirë… Said Efendiu ishte shqiptar i vërtetë, i stolisur me veti të mira e me urtësi, me mish e me shpirt për mbarëvajtjen e Atdheut.”
Delegatët e Kongresit të Dibrës (1909) në mesin e të cilëve ishin edhe Aqif Pasha, Mytesim Këlliçi, Sadik Pasha, Islam Vrioni, Qenani Abdyli, Prenç Xhelali, Dervish Biçaku, Dervish Hima, dr. Ibrahim Temo, dhe Hafiz Ali Korça e vizituan varrin e tij dhe mbajtën fjalime.
Prej veprave që na kanë mbetur nga ky rilindës janë dy: “Fe rrëfenjësja e myslimanëve”, botuar në shtypshkronjën Mrothëria në Sofje në vitin 1900, që ka 64 faqe dhe e dyta është “Abetare e gjuhës shqipe ndë të folë gegënisht”, botuar po në Sofje më 1900, por pa emër të autorit, pra anonime me 16 faqe. E para është një vepër fetare e mbështetur në parimet Kur’anore, që janë të detyrueshme për të gjithë besimtarët myslimanë. Ky përfaqëson një manual fetar, por me mjaft të dhëna patriotike dhe filozofike. Ai pranon dy dituri: atë fetare dhe atë të mendjes, të cilat, duke u mbështetur në Kur’an, nuk i kundërvihen njëra-tjetrës. Ai mendonte se feja luan rol në ndërtimin moralo-etik të njeriut, nuk e pengon njeriun të ketë dashuri ndaj atdheut… dhe nëse shqiptari e pranon alfabetin latin nuk bën kurrfarë mëkati, sepse mund të mbetet përsëri besimtar i devotshëm… Parulla e Hoxhë Najdenit ishte: “Që shqiptarët të shpëtojnë nga rreziku, ka vetëm një rrugë: me u zgjua kombi, me mësue gjuhën e tij, me i dalë zot vetes.”
Në shenjë nderi dhe respekti sot në qytetin e Dibrës një shkollë mban emrin e këtij patrioti dhe veprimtari të paharruar.
Marrë nga enciklopedia “100 personalitete shqiptare të kulturës islame”.
Hafiz Ibrahim Pallaska (1875-1935)
Mexhid YVEJSI
HAFIZ IBRAHIM PALLASKA (1875-1935)
Hafiz Ibrahim Pallaska, është djali i Osman ef. Pallaskës, lindi në vitin 1875, në mëhallën e Sefës, që ndodhët pranë Çarshisë së Vogël në Gjakovë. Qysh i vogël, ende fëmi, dallohej për zgjuartësi. Kjo zgjuartësi është dëshmuar, kjo dëshmi të gjithë i ka befasuar të gjithë i ka gëzuar kur në moshën shtatë vjeçare tërë Kur’anin përmendësh e ka mësuar! Ky është një rast i rrallë, jo vetëm në trojet shqiptare, por edhe në përmasa ndërkombëtare.
Shkollimi dhe shërbimi
Pasi e mësoi Kur’anin përmendësh në mejtepin e “Halil Efendisë” në Gjakovë, pastaj vazhdoi shkollimin në Medresenë e Vogël, në Medresenë Madhe në Gjakovë, kurse studimet e larta për drejtësi (sheri’at) i filloi në Kairo, i vazhdoi në Damask, i përfundoi në Stamboll.
Gjatë shkollimit, arriti të mësoi për bukuri gjuhët orientale osmanishtën, arabishten e persishten. Pas diplomimit, u kthye në vendlindje në Gjakovë, ku shërbeu me përkushtim, me drejtësi, si imam, mësues, predikues, kadi dhe myfti. Myfti ishte deri në vitin 1929.
Përveç që ishte besimtar, Hafiz Ibrahim Pallaska ishte atdhetar, atdhetar i kishte e miqët më të ngusht, ndër ta dallohej atdhetari i njohur, Mulla Haxhi Zeka (1832-1902) me të cilin kishin shkuar në vendet e shenjta, në haxh, në Mekke dhe Medine të Hixhazit, sot Arabia Saudite. Udhëtimin deri në vendet e shenjta e kishin bërë në këmbë, shkuarje-ardhje, që ka zgjatur rreth dhjetë muaj!
Ka shërbye si imam në Xhaminë e Mahmud Pashësh në Çarshinë e Vogël dhe në Xhaminë e Sefës, që e kishte afër shtëpisë. Përveç detyrës së imamit në xhami, që nga viti 1907, kur ende ishte Perandoria Osmane në trojet tona, Hafiz Ibrahim Pallaska ka qenë Kadi i Gjakovës, kurse më vonë deri në vitin 1929 ishte Myfti i Gjakovës.
Ndërroi jetë në Gjakovë në vitin 1935, kur ishte në moshën 60 vjeçare. La në shtëpi ku banonte një bibliotekë të pasur me libra në gjuhët orientale, me përmbajtje fetare, historike, filozofike, mistike, kishte fjalor, enciklopedi, drejtësi, gjuhësi, udhëpërshkrime, letërsi, në gjuhën osmane, arabe dhe perse, të cilat, djali i tij, dr. Talat Pallaska ia dhuroi Bibliotekës Kombëtare të Kosovës në Prishtinë, të cilat ruhen në një vend të veçantë…
Hafiz Ibrahim Pallaska ka lënë dy djem, Shaniu, aktor dhe dr.Talatin.
Shani Pallaska (1928-1999) është djali i Hafiz Ibrahim Pallaskës, që ishte aktor i teatrit, filmit televiziv, dhe ekranit të madh. Shani Pallaska u lind në Gjakovë 1928, por artin e tij e përkreu në Teatrin Krahinor të Prishtinës (TKP) dhe në studion filmike Kosovafilmi. Bashkë me aktorët Abdurrahman Shala, Istref Begolli dhe Muharrem Qena, Shani Pallaska ishte pionier i aktrimit kosovar. Pas suksesit në Kosovë, Shaniu morri pjesë edhe në projekte filmike në pjesë tjera të ish-Jugosllavisë. Ndrroi jetë në Prishtinë më 13 janar 1999.
Dr. Talat Pallaska, (1930- 2011) është djali i Hafiz Ibrahim Pallaskës. Dr. Talat Pallaska ka qenë mjek i specializuar për sëmundjet e veshëve, hundës dhe fytit, (otorinolaringolog), profesor i Univerzitetit të Prishtinës, ishte kryetar i Shoqatës së Mjekëve të Kosovës. Kryetar i Shoqatës së arsimtarve universitar të ish Jugosllavisë. Ishte anëtar i këshillit redaktues të revistës shkencore “Sinopsia ORL Yugoslavica” dhe një nga mjekët më të shquar që kontribuoj në organizimin e revistës “Praxis medica”, anëtar i Këshillit redaktues i së cilës ishte një kohë.
Dr. Talat Pallaska ishte nxitës dhe aktivist i hapjes së Fakultetit të Mjekësisë në Prishtinë, i cili filloi punën në vitin 1969. Në Fakultet të Mjekësisë u zgjodh ligjerues më 1972. Pas dy vite më 1974, morri titullin “Docent” në lëndën e otorinolaringologjisë, pas katër viteve u zgjodh “Profesor inordinar”. Ishte Prodekan i Fakultetit të Mjekësisë në Prishtinë gjatë viteve 1972 -1974, ndërsa në vitin shkollor 1979 – 1981ushtroi detyrën e Dekanit të Fakultetit të Mjekësisë në Prishtinë. Shumë kohë ishte drejtor i Klinikës së Otorinolaringologjisë dhe udhëheqës i katedrës së ORL-së.
Me ardhjen e masave të dhunshme serbe në Fakultetin e Mjekësisë në vitin 1990, me që ishte nënshkrues i Apelit 215, Talat Pallaska u detyrua të jap dorheqje në postin e drejtorit të Klinikës së ORL -së në Prishtinë. Më vonë, në vitin 1991, u largua nga puna me dhunë nga okupatorët serbë, mirëpo edhe më tutje, por në kushte shumë të vështira ushtroj detyren e mësimdhënësit në Fakultetin e Mjekësisë. Në atë kohë mësimi mbahej në shtëpi private. Në Klinikë të ORL-së u kthye në qershor të vitit 1999, në detyrë të Kryeshefit të repartit operativ me njësinë intesive. Talat Pallaska u pensionua në vitin 2001. Edhe pas pensionimit vazhdoj bashkpunimin me Fakultetin e Mjekësisë në Prishtinë, deri në vitin 2003.
Dr. Talat Pallaska ndrroi jetë në Prishtinë më 25 qershor Prishtinë, u varros në Gjakovë më 26 qershor 2011 n’ora 17 në varrezat e qytetit ku lindi.
Burimi: http://www.kosovarimedia.com/index.php/bota-shpirterore/personalitete-fetare-atdhetare/17028-hafiz-ibrahim-pallaska-1875-1935.html
Xhamia muze e Korçës, në kërkim të madhësisë
Gëzim ASHIMI
XHAMIA MUZE E KORÇËS, NË KËRKIM TË MADHËSISË
Investim nga Turqia për restaurimin e brendshëm të objektit kult
Xhamia e vjetër e Korçës, e quajtur edhe si xhamia e Iljaz bej Mirahorit, e shpallur monument kulture i kategorisë së parë, është në kërkim të madhështisë së saj të humbur ndër vite… Ky objekt i rrallë kulti, që konsiderohet si i veçantë jo vetëm në Shqipëri, por edhe në Ballkan, për shkak të kubesë, të vlerave historike dhe arkitektonike, njihet edhe si monumenti më i vjetër i qytetit, aq sa ndërtimi i xhamisë nga Iljaz bej Mirahori identifikohet edhe me krijimin e vetë qytetit të Korçës. Xhamia që është përfunduar në vitin 1496, në rrjedhën e gjatë të viteve dhe të kohës, ka humbur herë pas here pjesë të rëndësishme të saj. Një boshllëk që tani vonë u mbush ishte ai i minares. Më parë, ishte ndërhyrë për restaurimin e çatisë dhe tani pritet një tjetër investim, që mendohet se do t’i japë shkëlqimin e përafërt që ka pasur dikur. Një investim që është parashikuar të nisë aty nga muaji mars i këtij viti, i cili duket plotësues për t’i rikthyer këtij objekti kulti muze madhështinë e munguar nga bjerrja e kohës. Kështu shpreson edhe myftiu i Korçës, Haxhi Qazim Muçi, i cili tregon për projektin më të ri në xhaminë e vjetër, atë të restaurimit të brendshëm të saj. Tashmë është bërë e ditur se Agjencia Turke për Koordinim dhe Zhvillim TIKA, si partner i Ministrisë së Kulturës, ka financuar për restaurimin e 5 xhamive të shpallura monumente në Shqipëri. Një ndër to është edhe xhamia simbol e qytetit të Korçës, ku pas disa investimeve të mëparshme i ka ardhur radha restaurimit të brendshëm të këtij objekti kulti, krejt të veçantë. Muret e brendshme të ndërtesës së xhamisë, si edhe afresket që janë punuar në këto ambiente të brendshme, të dëmtuara nga lagështia dhe agjentë atmosferikë, do të jenë këtë herë, objekti kryesor i projektit të restaurimit. “Specialistë nga Turqia kanë ardhur disa herë për të përgatitur këtë projekt dhe do të jenë po ashtu specialistë nga ky vend që do të merren me restaurimin e brendshëm”, thotë myftiu i Korçës. Piktura të Mekës dhe Medinës, në formën e afreskeve, janë vlerësuar si të dëmtuara dhe do të restaurohen. Një hap i mëtejshëm do të jetë ai i krijimit të një lulishteje në ambientet e jashtme të xhamisë dhe me këtë investim të pritshëm ajo pritet të marrë një pamje të denjë si nga brenda edhe nga jashtë, jo vetëm për rëndësinë që ka si objekt kulti, por edhe si një nga monumentet më me vlera të qytetit. Myftiu i Korçës thotë se nuk e di vlerën e financimit të projektit të ri, që, sipas tij, do të nisë nga zbatimi aty nga fillimi i pranverës, por shton se pritet një vlerë e konsiderueshme investimi nga Turqia. Që nga ky shtet erdhën pak vite më parë specialistë dhe ia arritën të ringrenë minaren e shkatërruar prej tërmeti të xhamisë së Iljaz bej Mirahorit, në sajë të një fondi prej 12 milionë lekësh të reja. Myftiu tregon se para këtij investimi për ringritjen e minares së xhamisë është investuar me një vlerë afro 10 milionë lekë të reja për rregullimin e çatisë së amortizuar të xhamisë, ndërtimin e banjave apo hamameve që gjenden nën tokë dhe të ndonjë rregullimi të pjesshëm. Po ashtu, janë siguruar fonde edhe për të përmirësuar pamjen hyrëse të ndërtesës së xhamisë, dhe kjo është kryer disa vite më parë. Kështu, dora dorës, që pas viteve 2000 e këtej, xhamia muze e Korçës, e preferuar si për besimtarë myslimanë, por edhe nga shumë e shumë vizitorë të huaj, që e hasin nëpër manualë apo nga udhërrëfyes, nuk ka më atë paraqitje prej të lëni pas dore, në harresë, e me një madhështi të rraskapitur nga tallazet e kohës.
Burimi: http://gazeta-shqip.com/lajme/2013/02/11/xhamia-muze-e-korces-ne-kerkim-te-madhesise/
als_Latn hau_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lij_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn vec_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn hrv_Latn hrv_Latn bos_Latn als_Latn crh_Latn als_Latn srd_Latn bam_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ace_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn kab_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn eng_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn eng_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn zho_Hans eng_Latn eng_Latn als_Latn eng_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn zsm_Latn ces_Latn zsm_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn