als_Latn lit_Latn est_Latn
Panairi i Lajpcigut dhe poezia
Vėrtetė poezia ėshtė forma letrare e aktualitetit tonė, por ajo qėndron nė njė cep tė letėrsisė, nėn pushtetin e romanit. Mbi librin me poezi tė Jan Wagnerit, nderuar me ēmimin e Lajpcigut, Felicitas von Lovenberg.
Nuk priten ēudira pas hapjes sė dyerve tė Panairit tė Lajpcigut. Temat qė e preokupojnė botėn e letrave mbeten tė njėjta, sidomos ēėshtja e leximit dhe botimeve. Megjithatė ka njė mundėsi pse ky panair do tė mbetet nė histori. Lajmi mė interesant nė njė pranverė gati tė vakėt letrare mbetet nominimi i librit me poezi tė Jan Wagnerit "Variacionet e fuēive tė shiut" pėr Ēmimin e Panairit tė Lajpcigut. Me kėtė pėr herė tė parė njė vepėr poetike u zgjodh si kandidate pėr ēmimin orientues nė larminė e botimeve letrare, librave tematikė dhe pėrkthimeve.
Mundėsia qė ēmimin e panarit tė marrė njė vepėr poetike ėshtė elektrizuese, sepse poezia dihet qė ėshtė e futur nė njė kėnd tė vogėl ku ajo kalon jetėn e pastėr dhe fisnike, por pa shumė vėmendje. As 1% nuk pėrbėn xhiroja e kėsaj dege pėr librat me poezi. Kanė kaluar dhjetėra vjeēarė, kur poezitė e Erich Fried, Sarah Kirsch apo Ulla Hahn kapnin shifra shitjeje gjashtėshifrore. Sot shihet si sukses kur shiten deri nė dy mijė kopje. Ndėrkohė qė lirika ėshtė forma letrare shumė e pėrshtatshme e kohės sonė: Shumica e vargjeve nuk janė mė tė gjatė se njė tweet, nė njė kohė kur njerėzit tė lodhur nga lumi i lajmeve kėrkojnė origjinalitetin. Kėshtu si kundėrpeshė ndaj sė pėrditshmes tė lodhshme mund tė jepet si recetė leximi i njė poezie nė ditė-si mjet ideal pėr uljen e tensionit tė pėrditshėm tė jetės.
Poezia e zhdukur nga libraritė
Por veprat poetikė rėndojnė plumb nė rafte. Megjithėse lirika zė vendin e vet nė programin e shtėpive tė mėdha botuese, megjithėse ekzistojnė rezidencat, ēmimet, listat e rekomandimeve, festivalet e letėrsisė - sėrish lirika nuk luan ndonjė rol nė jetėn shoqėrore, e kėtė e kupton nga fakti qė mėsimi pėrmendėsh i poezive ka dalė nga moda nė shkolla, poezitė janė zhdukur edhe nga libraritė. Prandaj nuk ka ēudi pse kjo degė nuk entuziazmohet kur pėr ēmimin e Panairit tė Laipcigut nominohet nė vepėr me poezi. Libri me poezi i Jan Wagnerit ndėrkohė e ka dyfishuar nė dy javėt e fundit tirazhin duke kapur shifrėn e gjashtė mijė kopjeve.
Pavarėsisht shpėrndarjes sė ēmimit: Dilema e Lajpcigut qė nxjerr nė konkurrim njė libėr me poezi kundrejt katėr romaneve nuk ėshtė domethėnėse pėr gjendjen aktuale vetėm pėr shkak tė proporcioneve- Poezia nė kėtė vend e ka tė vėshtirė dhe tė lehtė nė tė njėjtėn kohė: Tė lehtė sepse ky zhanėr idealist e koncetrat ekziston si nė njė lloj fortese sigurie e rrethuar si monument i mbrojtjes kulturore. 43 vjeēari Jan Wagner qė ka marrė 28 ēmime dhe bursa si shkrimtar ėshtė njė shembull i mirė - e megjithatė pėr tė mbijetuar si poet nė profesion tė lirė atij i nevojiten angazhime tė tjera si leksione, pėrkthime, reportazhe radiofonike dhe nė gazeta.
Pėrmbysje e raporteve roman-poezi?
Nga ana tjetėr poezia e ka tė vėshtirė, sepse megjithėse ka shembuj tė panumėrt qė provojnė tė kundėrtėn, ajo ende nuk e heq dot namin si e zorshme pėr t'u kuptuar dhe si njė kėnaqėsi qė shijohet vetėm nga specialistėt. Prandaj Jan Wagner ėshtė njė kandidat ideal pėr tė ēaktivizuar njė paragjykim tė tillė.
Vetė poeti njėherė pėr punėn e tij ėshtė shprehur se ai "mbart me vete 12-20 motive pėr poezi", disa "janė tė shėnuara me dorė, dhe konservohen gjatė deri sa tė piqen". Kėtė proces pjekurie e vė re nė poezitė e tij. Ato lexohen thjesht dhe nuk e tradhtojnė aftėsinė
poetike. Ao qė e karakterizon poezinė e tij ėshtė kthimi i vėmendjen ndaj botės dhe njerėzve. Motivet janė tė lidhura me aktualitetin. "Variacionet e fuēive tė shiut" lidhen me kopshtin e fėmijėrisė sė tij " me njė cep magjik, tė errėt e pak tė rrahur". Poeti nuk ėshtė i interesuar pėr kritikėn ndaj gjendjes aktuale shoqėrore, por pėr bukurinė e fshehur tė botės. Nėse Jan Wagner e merr ēmimin, kjo do tė ishte njė pėrmbysje e relacioneve mes romanit dhe poezisė, njė ndryshim perspektive qė do t'i bėnte mirė letėrsisė.
Jan Wagner u nderua me Ēmimin e Panairit tė Lajcigut 2015, pėr veprėn "Variacionet e fuēive tė shiut"./DW
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn