als_Latn dik_Latn tur_Latn
Ekosistemi
Ekosistemi është bashkësi aktive e biosferës, që përbehet nga organizmat e gjalla, vendosur në një hapësire te përcaktuar mire. Në këtë hapësire organizmat e gjalla janë te lidhura ngushte midis tyre dhe me mjedisin fizik, në bashkëveprim te shumëllojshëm për shkëmbimin e energjisë e te lendes.
Në përbërjen e ekosistemit gjallesat si bashkësi quhen biocenoze, ndërsa lënda organike quhet biotop. Midis dy ekosistemeve shtrihet një zone e cila karakterizohet nga tipare te përbashkëta te te dy ekosistemeve.
Biosfera përbehet nga miliona ekosisteme, prej te cilëve formohen rajone te ndryshme te gjeografisë se gjallesave (biogjeografi). Rajoni me vete përben atë e quhe biome në ekologji dhe zone gjeografike në gjeografi.
Gjallesat në një Ekosistem janë disa llojesh. Secili lloj përben një grup me vete, i cili ka edhe hapësirën e tij te jetës. Ndodh shpesh që hapësirat e jetës se grupeve e te llojeve, janë te ndërthurura me njëra-tjetrën.
Klasifikimi i ekosistemeve[redakto | redakto tekstin burimor]
Ekosistemet formohen nga mjedisi i gjalle dhe jo i gjallë. Pra Ekosistemet janë bashkësi te formuara nga ABIOTIKET (Qeniet dhe mjedisi i gjalle)...[1]
Ekosistemet bujqësore te kultivuara[redakto | redakto tekstin burimor]
Gjate një udhëtimi te zakonshëm mund te vesh re se pranë pyllit dhe kullotës gjenden edhe toka te punuara e te mbjella. Këto janë disa ekosisteme te veçante, relativisht te rinj, realizuar nëpërmjet veprimtarisë njerëzore (Shpyllëzimeve, bonifikimeve, tharjes se kënetave etj.). Këto janë quajtur ekosisteme te bujqësisë se kultivuar, duke formuar një peizazh tjetër nga ai natyror.
Në mjedisin bujqësor, çdo fermer punon dhe organizon një ekosistem te tijin, te bujqësisë se kultivuar. Thelbi i tij është ndryshimi i natyrës, duke ndryshuar kohen e vegjetacionit dhe duke orientuar prodhimin sipas interesave. Në gjysmën e dyte te shek. XX në vendin tone, si pasoje e ndryshimeve në mjedis, u prenë pyjet dhe në vend te tyre u mbollën drithëra, drufrutore, perime, ullinj. Bashkë me bimët e kultivuara janë zhvilluar edhe bime te tjera natyrore, pa vlere ekonomike.
Ekosistem bujqësor i kultivuar përgjithësisht ka njëllojshmëri pemësh, drurësh dhe lloje te tjera barishtore. Gjate kohës se lulëzimit te llojeve te dobishme, në bashkësi me to, lindin edhe lloje bimësh e gjallesash për te cilat njeriu nuk ka nevoje. Toka gjallërohet. Bimët dhe kafshët në përgjithësi realizojnë edhe riprodhimin e tyre. Ekosistemi bujqësor i kultivuar ka varësi te dyfishte, si nga natyra dhe elementet e saj, edhe nga njeriu me ndërhyrjet e tij (plehërimi, kullimi, drenazhimi, ujitja, zhdukja e bimëve te panevojshme etj.). Peizazhet e ekosistemeve bujqësore janë te ndryshëm. Kështu peizazhi i mbjelle me grurë ndryshon nga ai i mbjelle me foragjere, perime, ose peme frutore. Në krijimin e ekosistemeve bujqësore e blegtorale rendësi te madhe merr përparimi teknologjik.
Ekosistemet në biologji ndahen në ekosisteme tokësore dhe ujore. Ekosistemet ujore përfshijnë 71,7 %, kurse ekosistemet tokësore përfshijnë 28,3 %.
Në ekosistemet tokësore bëjnë pjesë : e.e pyjeve, e.e livadheve e.e kullotave, e.e tundrave, e.e stepeve, e.e shkretëtirave, e.e antropologjike (nga dora e njeriut).
Ekosistemet ujore ndahen :
- 1. ekosistemet e ujërave te ëmbla (lumenjtë, liqenet, prrojet, kënetat, moçalet).
- 2. ekosistemet e ujërave te njelmëta (detet dhe oqeanet)
Ekosistemet ujore : 71,7 % stepet dhe tundrat : 11,5 % pyjet : 8,5 % shkretëtirat : 6,5 % kulturat : 2,8 %
- Ekosistemet bregdetare ku bëjnë pjesë ligatinat, estature (deltat)
Këto janë zona ku behet përzierja e ujit të detit me ujërat e lumenjve si rezultat i baticave dhe zbaticave. Në hidrosferë tërësia e ujërave kontinental zë 2 %.
Referenca[redakto | redakto tekstin burimor]
- ^ Shkenca e Tokës 10
mlt_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn