als_Latn dik_Latn tur_Latn
Indeksi i zhvillimit njerëzor
Indeksi i Zhvillimit Njerëzor (HDI ose Human Development Index ) është një statistikë e përbërë nga tregues të ndryshëm që shërben si indikator i renditjes së vendeve sipas nivelit të "zhvillimit njerëzor" dhe i ndan ato në vende të zhvilluara (zhvillim i lartë), vende në zhvillim (zhvillim mesatar), dhe vende të pazhvilluara (zhvillim i ulët). Statistika përbëhet nga statistikat e Jetëgjatësisë, Edukimit dhe PKB (Prodhimi Kombëtar Bruto).
Përmbajtja
Origjina e HDI[redakto | redakto tekstin burimor]
Origjina e HDI duhet gjetur në Raportin e Zhvillimit Njerëzor (HDR) që gjendet në Programin për Zhvillim të Kombeve të Bashkuara (UNDRP). Këto programe u filluan në vitin 1990 nga Mahbub ul Haq dhe ka qëllimin e caktuar: "për të zhvendosur fokusin e zhvillimit ekonomik nga llogaritja e të ardhurave kombëtare drejt politikave të përqendruara ndaj popullit."[1].
Për të krijuar HDR, Haq mblodhi bashkë një grup të njohur ekonomistësh si : Paul Streeten, Frances Stewart, Gustav Ranis, Keith Griffin, Sudhir Anand, and Meghnad Desai. Por ishte puna e Amartya Sen që dha thelbin e konceptit. Haq ishte i sigurt se një përzierje e matësve të zhvillimit njerëzor do të duhej për të bindur publikun, akademikët dhe politik-bërësit kështu që ata mund të vlerësonin zhvillimin jo vetëm nga ana ekonomike por gjithashtu edhe nga përmirësimet në mirëqenien e njerëzve. Sen fillimisht e kundërshtoi këtë ide, por ai e ndihmoi Haq për të krijuar Indeksin e Zhvillimit Njerëzor (HDI). Sen ishte i shqetësuar për shkak se ishte e vështirë të kapje tërë kompleksitetin e faktorëve njerëzorë në një tregues të vetëm por Haq e bindi atë se vetëm një numër i vetëm mund të tërhiqte vëmendjen e politik-bërësve nga përqendrimi ekonomik deri në mirëqenien e njerëzve.[2][3]
HDI është përdorur nga Organizata e Kombeve të Bashkuara që nga viti 1990.
Tre dimensionet e HDI VOLL HD[redakto | redakto tekstin burimor]
HDI kombinon tre dimensione:
- Jetëgjatësia në lindje, një tregues i shëndetit dhe jetëgjatësisë së popullatës.
- Dija dhe edukimi, të matura nga shkalla e analfabetizmit të të rriturve dhe disa statistika të tjera.
- Standardi i jetesës, të matura nga prodhimi kombëtar bruto për frymë.
Metodologjia[redakto | redakto tekstin burimor]
Formula që përcakton HDI është shpallur nga Programi për Zhvillim i Kombeve të Bashkuara (UNDRP)[4] Në përgjithësi, për të transformuar një variabël të papërpunuar, le të themi , në një tregues pa njësi ndërmjet 0 dhe 1, përdoret formula e mëposhtme:
- -index =
ku dhe janë vlerat më të ulëta dhe më të larta që variabla mund të marrë, respektivisht.
HDI pastaj përfaqëson një shumë uniformë ⅓ e kontribuar nga secili prej këtyre treguesve:
- Treguesi i Jetëgjatësisë =
- Treguesi i Edukimit =
- Treguesi i Analfabetizmit i të Rriturve =
- Raporti Bruto i Rregjistrimeve (në shkollë) =
- GDP =
Raporti i 2009[redakto | redakto tekstin burimor]
Raporti i 2009 u lëshua në 5 tetor 2009 dhe mbulon periudhën e vitit 2007. U titullua "Kapërcimi pengesave: Ndryshimi dhe zhvillimi njerëzor". Vendet e para në HDI u grupuan në një kategori te re të quajtur "Zhvillim Njerëzor Shumë i Lartë".[5] Ato janë:
- 70. 0.814 Shqipëria (▬)
[redakto | redakto tekstin burimor]
- ^ Haq, Mahbub ul. 1995. Reflections on Human Development. Neë York: Oxford University Press.
- ^ Sakiko Fukuda-Parr The Human Development Paradigm: operationalizing Sen’s ideas on capabilities Feminist Economics 9(2 – 3), 2003, 301 – 317
- ^ United Nations Development Programme. 1999. Human Development Report 1999. New York:Oxford University Press.
- ^ Definition, Calculator, etc. at UNDP site
- ^ http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2009_EN_Complete.pdf Human Development Report 2009[ (p. 171, 204)
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ita_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn zho_Hans als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn zho_Hant als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn zho_Hans