als_Latn lit_Latn uzn_Latn
( Vėshtrim recensues pėr veprėn poetike FUSHA E FLAMURUT, lexuar nė promovimin e librit. Prishtinė, 8.10.2011)
Nė pėrmbledhjen e poezive Fusha e flamurit, edhe kurveleshasit kanė shprehur botėn e tyre tė ndjeshme poetike pėr Kosovėn nė disa periudha kohore, duke filluar qė nga viti 1959, qė nga poezia e Ēobo Skėnderit: (Ligjėrimi i Shotės, f. 40) Vepra ngėrthen tema ndėr mė tė ndryshmet pėr Kosovėn martire, njė spektėr tė gjerė temash e motivesh dhe njė gamė tė pasur ndjenjash dhe reagimesh emocionale, si dhembja dhe krenaria pėr tė kaluarėn e saj, heroizmi dhe trimėria qė lidhet me etnopsikologjinė dhe traditėn luftarake tė kosovarėve e pjesėmarrėsve nga tė gjitha viset etnike etj. Nė vargjet e tyre gjithēka qė i pėrket ēlirimit tė Kosovės bėhet objekt frymėzimi, qė nga historia e kombit, deri te lufta e fundit e pavarėsia e saj.
Ndėrkaq, individualiteti poetik i secilit nga kėta poetė bėhet mė i qartė dhe mė i sigurt, kurse poezia e tyre ku e ku fiton njė gjerėsi dhe thellėsi mė tė madhe, njė rrjedhė mė tė gjerė tė frymėmarrjes poetike, varėsisht nga forca e frymėzimit.>>>
Parimi bazė krijues i poetėve kurveleshas pėr Kosovėn ėshtė shėrimi i saj, me intonim tė theksuar lirik, pos tjerash, krenaria pėr Kosovėn e luftėtarėt e saj tė pendės, pushkės e tingujve (Agim Shehu), kushtrimi e krenaria pėr dėshmorėt karafilat e kuq kosovarė (Ēobo Skėnderi, Halil Qėndro), pjesėmarrja e Shqipėrisė perėndimore nė luftėn ēlirimtare tė fundit pėr liri (Dilaver Goxhaj), ekzodi biblik (Daut Gumeni), pėrafrimi shpirtėror e kombėtar i skajeve etnike, me gjithė copėtimin tokėsor (Ibrahim Gani), mozaiku i pėrgjakur si pasojė e martirizimit tė egėr masakrues (Ilir Balili, Martin Cukalla), copėtimi fizik i etnisė (Lirim Deda, Sulejman Mato), portretizimi i figurave luftarake e intelektuale, si dhe mynxyra qė pllakosi Kosovėn (Martin Cukalla)
Pėr poetėt e Kurveleshit,: Kosova ėshtė metaforė e thellė:
Flamuri i kuq me fytyrėn e shkabės
origjina e saktė e nėnės dhe babes.
(Ilir Balili).
Pėrmes vargjeve poetike tė kėsaj pėrmbledhje poetike frymon Kosova herė e djegur, herė e plagosur, herė e vrarė njė zi e pafund malėsi varresh, ku lulet pikojnė gjak e ku poeti kishte hyrė nė vendin bosh tė zemrės sė tij (A. Shehu, Udhė nė Kosovė)
Aty-kėtu ata pėrpiqen ti shėrojnė plagėt dhe gabimet e historisė, dhembjet dhe plagėt e luftės, traumat kombėtare, si dhe tė lėshojnė zėra kushtrimi pėr luftė tė vendosur deri nė fitore. Nė kėto poezi ku e ku shpaloset metafora e mendėsisė etnike, e shkrirė nė tėrėsinė e saj, tė pėrthyer nėpėr fate shekujsh.
Nė atmosferėn dramatike tė fatit kombėtar shfletohet stuhia simbolike e historisė kombėtare, pėrcjellė me shtėrgata tė vogla e tė mėdha, si njė dramė tronditėse qė pėrsėritet shpesh ndėr shekuj. Ndėrkaq, liria e projektuar qė nga lashtėsia nė gjakimet e brezave ka dale nė betejė duke e qitur veten nė rreziqe.
Pėrgjithėsisht, nė vepėr janė njė tufė temash e poezish tė pėrafėruara rreth njė plage tė madhe etnike, poetizuar nga njė tematikė tė pėrbashkėt me kėndvėshtrime tė ndryshme, varėsisht nga koncepti, rrethanat e pikėpamjet poetike.
Tematika kryesore e kėsaj pėrmbledhje poetike ėshtė Kosova dje e plagosur, e pėrgjakur, e masakruar, me shumicėn tė dėbuar e tė tjerėt si cjapi te kasapi,.. siē thotė poeti, Halil Qendro si varrezė e hapur, ku vrasėsit e kanė frikė vdekjen e tyre Nė kontekstin etnik Kosova me viset e tjera tė robėruara nėn ish-Jugosllavi poetikisht kundrohet si dy kokat e shqiponjės nė flamur, qė iu jep pėrgjigje tė huajve pėr ēudinė e tyre:
E si mund tė kem unė vetėm njė kokė
gjersa trupi im qėndron akoma i ndarė mė dysh?!
(Lirim Deda, 78).
Ndėrkaq, harta e Kosovės
nė pranverė gjethe panje
e grirė me plumba
qė poetin e ndihmoi fati
ta pėrqafojė Kosovėn natėn
pėr tė mos ia parė
tė gjitha plagėt.
(Daut Gumeni f. 54-5/
Megjithatė, nga poezitė e kurveleshasve, del se Kosova i ka rrėnjėt e thella qė nga Iliria e Teutės dhe e Agronit, qė nuk mundėn ta pėrkulin ndėr shekuj as furtunat heleno-sllave, andaj ndarja e dhunshme fizike e shqiptarėve nga kancelaritė diplomatike, nuk arriti dot ndėr shekuj tia ndėrrojė lidhjen gjenetike.
Nė poezi tė kėsaj pėrmbledhje defilojnė trima e koka tė menēura tė mbarė hapėsirės kombėtare, qė nga Skėnderbeu, Abdyl Frashėri, I. Boletini, Mehmet Pashė Deralla, A. Frashėri, Xheladin Beqiri, A. e Sh. Galica,, Gjoleka, Jusuf Gėrvalla, Indrit Cara, Zahir Pajaziti, R. Qosja, A. Demaēi, deri te Adem Jashari, tė cilėt nė njė mėnyrė a njė tjetėr e siguruan lirinė edhe tė njė pjese etnike.
Poetėt i preokupon edhe copėtimi i territoreve etnike qė lane pasoja tė rėnda kombėtare. Dashuria dhe dėshira pėr bashkim ėshtė skalitur me emocione poetike:
Jam nė jug dhe nė veri
Shqipėria dritė nė sy.
Unė jam kosovari lab,
i pėrkundur nė dy djepe
djepi im nė mes i prerė
njėra pjesė nė Kurvelesh
pjesa tjetėr nė Preshevė
(Ibrahim Gani, Zogu i mallit 91)
Nė kėtė kontekst, vepra pėrshkohet nga dy lidhje veri-jugore:
1. e brendshme - Kosova e Labėria qė i lidh njė hap, por edhe
2. e jashtme: thikė nė shpinė, qė lidhi Beograd Athinė dhe qė e kafshojnė shqipėrinė etnike .(Agim Shehu, Baladė lirie e Kosovės)
Nė kėto poezi pak vend zė vajtimi pėr Kosovėn (Ilir Balili, Martin Cukalla etj.), por dominojnė vargjet e kushtrimit, fjalė tė zgjedhura me figuracion tė pasur stilistik qė burojnė nga thellėsitė e shpirtit pėr dėshmorėt:
Gjaku ynė u zgjua
ska tė vdekur (Daut Gumeni), sidomos poezitė e Ēobo Skėnderit, D. Goxhajt, i cili e njohu nga afėr frymėmarrjen dhe idealet e Kosovės si epror, strateg e luftėtar. Pos tjerash, ai shquhet pėr diskurs tė thjeshtė tė ndėrtimit tė vargut, por pėr njė botė tė fuqishme emocionale.
Njė pjesė poezish, nė tėrėsi apo pjesėrisht, shpreh entuziazmin pėr dėshmorėt, duke filluar qė nga A. Galica e lidhur me vokacion tė hershėm (Ēobo Skėnderi). Amaneti i A. Galicės, Ta lidhim besėn si dikur (42), varg qė pat pėrshkuar shekujt, zemrat, betejat, skajet etnike, idealet, heroizmat. Vargu i kėngės ēdo zemėr ndez
ka pėr diell nėnėn Shqipėri
Halil Qendro: Karafilat e kuq
qiejt e zemrės /1981/
Njė kodėr e butė / e mbjellė me liri (te Jasharėt, pos tjerėsh, pushon A. Jashari, flakadan i sacrifices / Vrana Konti i Drenicės (D.Goxhaj, 57)
Ekzodi i madh. i kosovarėve gjatė luftės trajtohet nė poezitė: Mbushur malet dhe Zonjė e nderuar (Martin Cukalla), Mikpritje shqiptare (H. Qendro); Nė kufi tė dy shteteve /S. Mato/
Me gjithė kėto fatkeqėsi qė e kanė kafshuar Kosovėn, pėrgjithėsisht shqiptarinė, poetėt e kėsaj pėrmbledhje poezish, si shumė poetė, prozatorė e dramaturge tė traditės shekullore, nuk e kanė lėnė pas dore motivin e shpresės pėr bashkim etnik, si romanet Sikur tė isha djalė (H. Stėrmilli), Lumi i vdekur (J. Xoxa), Malėsorja (N. Rrahmani), poezia Rriti nėna dy vasha shqiptare (J. Ceraja) etj. Kėshtu edhe nė poezitė e Sulejman Matos:
Janė dy male
poshtė tyre kalon njė lumė
i pėrbashkėt i jetės sė tyre
dhe do takohen bashkė
tė gjallė dhe tė vdekur
dhe do tė fėrkojnė sytė:
Sa shumė kemi fjetur
Kjo pėrmbledhje poetike e kurveleshasve ėshtė njė mesazh vėllazėror pėr Kosovėn kreshnike, tanimė sovrane, fitimtare, ballndritur e lavdiplote, qė ecėn nė udhėn e fitoreve tė reja. /S. Mato/
Shquhen aty poezitė e simbolit kontekstual, ku bie nė sy prirja pėr pushtimin e hapėsirave tė reja krijuese, apo pėr zbulimin e kėndeve tė reja tė vrojtimit pėr Kosovėn, si dhe gėrshetimi i trashėgimisė poetike me novatorizmin, pėrdorimi i shpeshtė i figurave stilitike, si: krahasimi, metafora, epiteti, enumeracioni, anafora, apostrofa, pyetjet retorike etj., rritja e vetėdijes dhe e pėrgjegjėsisė sė tyre estetike, shpehja e entuziazmit tė matur, pakėnaqėsia ndaj realitetit tė hidhur, e stolisur me lirizėm ku e ku tė tjerrė e tė thelluar me mjeshtri.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn bjn_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn tur_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn zul_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ind_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn hau_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn