als_Latn dik_Latn sag_Latn
Ribotohet në kujtim të Dr. Selahedin Velaj, i cili ndërroi jetë pak ditë më parë, pas dekadash të mbushura me kontribut dhe veprimtari në aktivitete të panurmëta të komunitetit shqiptaro-amerikan.
Dr. Selahudin Velaj ishte një mik dhe mbështetës i gazetës “Illyria”.
Më poshtë vijojnë artikuj dhe pjesë nga libri “Legjenda vlonjate në Amerikë”, shkruar nga Pierre Simsia.
Dr. Selahedin Velaj, një jetë e gjatë në veprimtari të komunitetit
Nga Pierre-Pandeli Simsia
Mbiemri Velaj me origjinë nga Kanina e Vlorës, tashmë është i njohur, i nderuar dhe i respektuar, jo vetëm për ata që i njohin trashëgimtarët e atij fisi, por edhe lexuesit e shumtë brenda dhe jashtë Shqipërisë.
Si shumë familje të tjera antikomuniste edhe familja Velaj pati fatin e zi të ishin pjesë e goditjes së pamëshirshme komuniste, për t’iu nënshtruar internimeve dhe presekutimeve në kampet famëkeqe, të regjimit hoxhist.
Një tjetër Mandelë shqiptar, Petrit Velaj, pati fatin e keq të kalonte 37-të vitet më të bukura të jetës së tij në ferret e egra të burgjeve komuniste shqiptare.
Në orët e fundit, kur anëtarët nacionalista të Ballit Kombëtar, në të cilin bënte pjesë edhe Petriti, do të largoheshin përkohësisht nga atdheu, për t’i shpëtuar hakmarrjes së komunistëve, Petrit Velaj niset me një mision udhëtimi për në Tiranë. Qellimi i atij udhëtimi, ishte një letër e Mit’hat Frashërit për të motrën dhe një letër tjetër e Dom Zef Shestanit për Patër Anton Arapin…
Por, për fatin e tij të hidhur dhe të familjes së tij, atë e kapi çeta komuniste e Hysni Kapos, në Mamurras afër Tiranës. Këtu nisi kalvari i gjatë dhe i dhimbshëm i vuajtjes së Petritit…
Hulusi Velaj, vëllai i madh i familjes Velaj, i cili, në atë kohë ishte nëndrejtor i Bankës Kombëtare në Vlorë, u akuzua nga ai rregjim si bashkpunëtor ose kolaboratorist me amerikanët. Komunstët shqiptarë e dënuan pa gjyq; e pushkatuan në moshën e tij 38- vjeçare…
Vëllai i Petrit dhe i Hulusi Velajt, Dr. Selahedin Velaj, e pati ndryshe fatin nga të vëllezërit, për t’i shpëtuar kthetrave të komunistëve.
Si anëtar i Ballit Kombëtar dhe si korrier, që banonte me vëllanë, Petritin, në shtëpinë e familjes Roi, vendosi të largohet përkohësisht nga Shqipëria derisa të sqarohej situata e pasluftës.
Ai u largua nga atdheu. Pas shumë vuajtjesh si emigrant politik në Evropë dhe Kanada, Dr. Velaj u vendos në SHBA
Tashmë njihet nga të gjithë Dr. Selahedin Velaj, si një intelektual, përkrahës dhe aktivist i flaktë i çështjes shqiptare, një ndër emigrantët e hershëm politikë i ardhur në SHBA, ku regjimi komunist shqiptar, i shuajti, pothuajse gjithe familjen e tij në Shqipëri.
Duke qenë një aktivist antikomunist i njohur në komunitetin Shqiptar të Amerikës, bashkë me atdhetarë të shumtë, si pjesëtar në demostrata të ndryshme për mbrojtjen e çështjes shqiptare, rënien e komunizmit në Shqipëri dhe pavarësinë e Kosovës, Dr. S. Velaj ka patur takime edhe me senatorë, duke shkuar edhe në Departamentin e Shtetit.
Përmend këtu, takimin me ish Senatorin e Shtetit të Connecticut, L. Weicker, ku edhe banon Dr. Velaj.
Senatori, L. Weicker në atë kohë i priti në zyrën e tij Dr. Velajn, i shoqëruar nga Kancelari i Kishës Ortodokse Shqiptare, Rev. Arthur Liolin, i cili, menjëherë, iu përgjigj pozitivisht ftesës së tij, si edhe gazetari i mirënjohur Xhevat Kallajxhi.
Shqetësimin e tij dhe të gjithë bashkatdhetarëve shqiptarë në emigracion, senatori e dëgjoi me vëmendje, por u emocionua dhe u shqetësua shumë, kur mësoi, se si 2 milion shqiptarët në Kosovë trajtohen si kriminela.
Menjëherë lëshoi një deklaratë për shtyp, e cila u botua në Gazetën Zyrtare të Partisë Republikane në Hartford, kryeqytet i Connecticut.
Senatori, për herë të parë mësoi për vuajtjet e popullit shqiptar nga barbarët serbë, i cili e kishte mundësinë që të nxiste edhe kolegët e tij në Senat.
Në të njëjtën kohë senatori i telefonoi Departamentit të Shtetit për një vizitë atje.
Edhe në Departamentin e Shtetit i pritën mirë…
Kohët e fundit kemi mësuar edhe, kur Dr. Selahedin Velaj shkoi në Japoninë e largët, me një mision tepër të rëndësishëm, fisnik, për të mbajtur një referat, për çështjen më të rëndësishme të Kombit Shqiptar – Pavarësia e Kosovës, në Universitetin e KYUSU në FUKUOKA ku edhe u nënshkrua një Rezolutë për Pavarësinë e Kosovës nga mbi 135 intelektualë të ndryshëm japonezë, duke u bërë një ambasador i Shqipërisë, i pa akredituar nga shteti shqiptar.
“Dardha, bie nën dardhë!” “Bëmë baba, të të ngjaj!”
Këto shprehje të urta popullore, duket se kanë zënë vend edhe në familjen e Dr. Selahedin Velajt.
I martuar me një grua italiane, antikomunizmin dhe dashurinë për Shqipërinë dhe shqiptarët, Dr. Velaj ka ditur ta brumosë edhe tek bashkëshortja e tij, Rina, një grua intelektuale dhe me kulturë të lartë si vetë bashkëshorti i saj, si dhe dy djemtë e tij, Leka dhe Drini.
Edhe pse me nënë jo shqiptare, ka qenë disi e vështirë që djemtë e tij të mësonin gjuhën shqipe, por dëshira dhe insistimi i Dr. Selahedinit si prind, bëri të mundur që ata ta flasin bukur gjuhën atërore; të njohin kulturën shqiptare, traditat, atdhedashurinë.
Jo vetëm për fëmijtë e tij, por Dr. Velaj, ka qenë i preokupuar edhe për fëmijët e tjerë shqiptarë që jetonin në New York, të mësonin dhe të shkruanin gjuhën shqipe.
Kështu, me inisiativën e Dr. Selahedin Velajt dhe në bashkëpunim me disa miq e shokë, në vitin 1967, në Manhattan, u hap shkolla shqipe, e cila kishte më se 100 nxënës nga të gjitha krahinat shqiptare.
Shkolla Shqipe e New York-ut vazhdoi për katër vjetë rresht, por jetën e pati të shkurtër. Mbyllja e shkollës nuk u ndikua nga nxënësit shqiptarë, të cilët me plot dëshirë prisnin të vinte dita e shtunë për t’iu bashkuar vëllezërve e motrave të tyre, por nga mosinteresimi i prindërve të tyre.
Edhe pse qyteti i New York-ut ua kishte dhënë dorovisht një shkollë fillore, por shpenzimet e tjera shkollore, si: vizitat nëpër muzetë e ndryshme të qytetit, shfaqjet teatrale në New York dhe Boston, librat, transportimi i fëmijëve vajtje – ardhje në shkollë dhe shpenzime të tjera në lidhje me këto shkolla, fondet po pakësoheshin, megjithëse mësuesit ishin vullnetarë, pa pagesë.
Sidoqoftë, pas katër vjetëve, rezultati ishte i mrekullueshëm. Nxënësit në atë kohë, nuk mësuan vetëm gjuhën shqipe ta shkruajnë dhe ta lexojnë, por ata mësuan edhe gjeografinë e vendit tonë, kush ishin atdhetarët tanë që bënë të mundur shpëtimin e atdheut tonë, sidomos, ata që bënë të mundur mësimin e gjuhës shqipe si: Papa Kristo Negovani, Motrat Qiriazi dhe Noli i madh që lindi në Turqi, u edukua në Greqi dhe doli pionieri i parë në mbrojtje të atdheut dhe gjuhës shqipe.
Edhe sot, pas shumë vitesh të shkuara, Dr. Selahedin Velaj, kujton me respekt dhe i vlerëson mësuesët vullnetarë, që punuan dhe bënë të mundur vazhdimin e shkollës shqipe në New York për katër vjet: Dr. Anesti Andrea, Nina Kohen, zonja Juka, Lec Shllaku, Petraq Ktona, Hajdar Tonuzi, Zef Pashko Deda, Sami Çaushi etj.
Pas rënies së Komunizmit në Shqipëri në fillimvitet 90-të, kur ekonomia, mjekësia shqiptare ishte tepër e ulët, Dr. Velaj, së bashku me djalin e tij, Drinin, shkuan në Shqipëri me një mision humanitar, të ndihmojnë popullin dhe vendin e tyre të vuajtur me ato ndihma që ia lejonte mundësia financiare dhe, ia arritën qëllimit. Ndihmat kapnin shumën e dhjetëra mijë dollarëve, mes atij korrupsioni dhe varfërisë që kalonte vendi ynë në ato vite edhe pse ato ndihma u shpërdoruan.
Të njëjtën ndihmë, Drini Velaj e dërgoi edhe në Tiranë për shqiptarët e Kosovës.
Nuk është shumë e rëndësishme për të, nëse morën apo jo falënderime, por ajo që e shqetësoi më tepër, është, kur u dëgjuan zëra të liq, se, disa mjekë të papërgjegjshëm, përfituan nga ato ndihma, duke marrë një sasi të konsiderueshme ilaçes, e për t’i shitur pastaj për interesin e tyre…
Drini Velaj, pasi mbaroi studimet me rezultate të shkëlqyera, edhe pse u pranua për të vazhduar studimet në shtatë universitete të mjekësisë me emër në Amerikë, përfshirë edhe Universitetin Mountain Sinai, preferoi të vazhdojë studimet për mjekësi në Universitetin “DUKE”.
Pas doktoraturës, Drini kreu 10 vjet studime pasuniversitare në Harvard, si i treti shqiptar, pas Fan Nolit dhe Faik Konicës, studentë në atë universitet famoz.
Drini Velaj mban titullin: “Akademik Doktor Mjekësie” i specializuar si Neuro Radiolog në Universitetin e Havard-it.
Leka Velaj,djali i madh i Dr. Selahedin Velaj, ka kryer studimet në universitetin PACE të Nju Jorkut dhe është diplomuar për goverment, qeverisje për çështjet qeveritare.
Aktualisht Leka Velaj është drejtor i një organizate shkollore amerikane. Si i tillë, ai ka të drejtën të emërojë studentët amerikanë për të vizituar të gjitha shtetet e botës. (Bëhet fjalë për studentët e shkëlqyer).
Vëmendja e Leka Velajt, sigurisht, është e përqëndruar edhe tek studentët shqiptarë, për t’i përkrahur; jo vetëm studentët shqiptarë që studjojnë dhe jetojnë në SHBA por edhe studentëtë e tjerë në shtete të ndryshme të Evropës, për të qenë edhe ata pjesëmarrës në të gjitha aktivitetet bashkë me studentët amerikanë.
Kështu ndodhi edhe këto kohët e fundit. Në vizitën që bënë në Kinë, midis studentëve të tjerë të huaj, Leka Velaj përzgjodhi edhe tre studentë shqiptarë, Luart dhe Keven Dilja, djemtë e ish ambasadorit të Shqipërisë pranë OKB-së, të ndjerit Ljublin Dilja dhe studenten tjetër, Gerca Plangarica, vajza e profesorit në Universitetin e Parisit, Tomor Plangarica.
Studentët shqiptarë bashkë me drejtorin Leka Velaj u pritën në selinë e Ambasadës Shqiptare në Pekin, nga ambasadori N. Peka.
Pritja nga ambasadori Peka, ishte mbresëlënëse, që do të kujtohet gjatë nga pjesëmarrësit.
Të gjitha shpenzimet financiare u mbuluan nga organizata në fjalë, që drejtohet nga Leka Velaj.
Përveç Kinës, studentët kanë vizituar edhe shtete të tjera, Austrinë, Francën, Hungarinë, Çekinë dhe shtete të tjera.
Një tjetër pinjoll i familjes Velaj është edhe piktori i mirënjohur Fatmir Velaj, piktori, që Austria e ka shpallur ” Nderi i Republikës”, ndërsa Sanremo e nderoi me Medaljen e Artë.
Meritojnë respekt dhe vlerësim njerëz të tillë, pasi, çdo sukses i tyre është edhe suksesi i çdo bashkatdhetari. Falenderime dhe vlerësime, fisi i nderuar Velaj nga Kanina e Vlorës.
Të njihesh me doktorin e nderuar, Selahedin Velaj, është një fat dhe privilegj i madh
Në ditët e para të mbërritjes sime familjarisht në SH.B.A. të vetmuar dhe pa përkrahje, shpesh herë pyesnimveten: “Ku janë shqiptarët e Amerikës…?!”
Donim edhe ne të njihnim e të takonim gjakun tonë shqiptar.
Pas disa kohësh, nëpërmjet disa shkrimeve që më botoheshin në gazetën shqiptaro-amerikane “Illyria” m’u krijua mundësia të njihem me shokë, të njohur e të panjohur, që më vonë shoqëria jonë kaloi edhe në miqësi.
Kështu ndodhi edhe në vitin 2004. Pas një shkrimi të botuar në gazetën New York Times nga gazetari i asaj gazete z. Wallace Schroeder, i cili sapo ishte kthyer nga Shqipëria, përshtypjen e mirë që i la vendi ynë, nuk vonoi ta paraqesë edhe me fotografi në atë gazetë, duke ia ngritur vlerat e larta turistike dhe historike që ka vendi ynë, unë iu përgjigja atij gazetari me një shkrim falenderimi në gazetën shqiptaro-amerikane “ILLYRIA.
Ishte vërtet një e papritur dhe fat i madh për mua kur shokët e gazetës Illyria, pas botimit të shkrimit tim në gazetë, më njoftuan se një zotëri i nderuar i komunitetit tonë kërkonte takim me mua. Gjatë bisedës me telefon, zotëria, përveç urimit dhe falenderimit të tij për shkrimin tim, më propozoi, nëse mund ta lejoja, sipas bisedës që kishte bërë me gazetarin e NY Times, që shkrimi im të përkthehej në gjuhën angleze e të botohej edhe në atë gazetë prestigjioze, madje përkthimin e shkrimit e mori vetë përsipër zotëria…
Në fund kur mbaruam bisedën, më thotë se dëshironte që edhe të takoheshim e të njiheshim nga afër me njëri tjetrin. Lamë vendin dhe orën për t’u takuar…
Një burrë i gjatë, i mbajtur mirë, inteligjent, ku fisnikëria i lexohej qartë në pamjen e tij të jashtme… Ishte prezantimi i parë me atë burrë që e takoja për herë të parë.
Gjatë bisedës, më foli edhe për emigracionin, emigrantët e hershëm të ardhur në SHBA për punën dhe aktivitetin e tyre…
E kuptova, ndërsa fliste shumë për ta, e kishte të vështirë të fliste për veten e tij.
Kjo më shtyu edhe më tepër kureshtjen të mësoja më shumë rreth atij njeriu inteligjent, që shpesh herë bisedën e tij e shoqëronte edhe me humor, atij burri të nderuar që kishte 60- të vite larguar nga atdheu ynë dhe fliste pastër gjuhën tonë të bukur, shqipe.
U ndjeva i lumtur në ato çastet e para të njohjes me të dhe gjatë gjithë kohës që biseduam.
Njeri i zgjuar, me kulturë që ka lexuar shumë, biznesmen i suksesshëm në kompaninë New York Life. Nuk ka qenë anëtar i ndonjë partie politike. Partia e tij ka qenë vetëm Shqipëria, Kombi Shqiptar, çështja shqiptare, patriotizmi, shqetësimi i tij prej qytetari për fatet e Shqipërisë…
Edhe pse shumë vite i larguar nga atdheu mëmë, Shqipëria, mendja dhe zemra e tij vazhdojnë ende të punojnë dhe të mendojnë për mëmëdheun.
Selahedin Velaj!
Emër i nderuar dhe i respektuar me origjinë nga Kanina e Vlorës, tashmë është më se i njohur; jo vetëm për ata që i njohin trashëgimtarët e atij fisi, por edhe lexuesit e shumtë brenda dhe jashtë Shqipërisë. Nuk besoj se ka njeri sot në komunitetin tonë në Sh. B. A. të mos e njohë këtë emër të nderuar.
Veprimtar i zjarrtë, antikomunist dhe atdhetar i flaktë që gjithë jetën e tij në emigracion ia ka kushtuar çështjes shqiptare dhe mbrojtjes së saj, një ndër emigrantët e hershëm politik i ardhur në SH.B.A.
Burrë i respektuar nga të gjithë anëtarët e Komunitetit Shqiptar në Amerikë, inkurajues, ku i jepej fjala e mbajtjes në mitingjet, tubimet dhe demonstratat e ndryshme që organizonte komuniteti në atë kohë për çështjet e ndryshme shqiptare.
Për shumë kohë emri i tij u ndalua të gërmëzohej në Shqipëri. I shpallur si “armik” nga regjimi komunist, jo vetëm Selahedin Velaj, por gjithë të afërmit e tij do të ishin në qendër të persekutimeve të gjata, deri gati në shfarosje të mbiemrit.
Megjithatë, dhimbja dhe malli do ta bënin më të fortë.
Në Shqipëri, vëllai i tij i madh, Hulusi, i cili në atë kohë ishte nëndrejtor i Bankës Kombëtare në Vlorë, u akuzua nga regjimi komunist si bashkëpunëtor me amerikanët. Për këtë akuzë ai u pushkatua në moshën 38-vjeçare.
Vëllai tjetër, i mesmi, Petriti, vuajti 37 vjet në burgjet dhe fushat shfarosëse komuniste shqiptare. Është quajtur si i burgosuri Nr. 2 me gjatësi burgimi pas Mandelës së Afrikës, ku më vonë Vlora i dha titullin “Mandela i Shqipërisë”.
Ndërsa vëllai tjetër i vogël, Fehmiu, vuajti më tepër se 15 vjet burg, ku në trupin e tij u përdorën torturat nga më çnjerëzoret.
Të njihesh me doktorin e nderuar, Selahedin Velaj, është një fat dhe privilegj i madh, jo vetëm se ai është një arkiv i tërë, personalitet që duhet të ndriçohet dhe të çmohet, por ai njeri, me “magjinë” dhe humorin e tij ta largon druajtjen dhe emocionin nëse të kanë pushtuar në ato çastet e para të takimit me të. Gjatë bisedës me Dr. Velaj-n nuk ke si të heshtësh kur mëson për atë njeri antikomunist, larguar nga atdheu për më tepër se 60-të vjet, njeri me vlera të rralla njerëzore, humanitar me zemër të madhe, njeriu që ndihmoi për hapjen e shkollave shqipe në disa lagje të Nju Jorkut, njeriu që u bë edhe vatra e shumë emigrantëve shqiptarë të ardhur në Sh.B.A…
Malli i madh për familjen që e la në Shqipëri, prindërit, motrën, vëllezërit, njerëzit, miqtë shokët, gjithë të afërmit që i la pas, Vlorën, vendlindjen e tij të shtrenjtë, i digjte si vullkan, që nuk kishte det dhe oqean t’ia shuante atë mall.
Sa herë ai njeri i mirë, i mallëngjyer për tokë shqiptare, kishte shkuar nga Amerika e largët në brigjet e Adriatikut, pranë Otrantos, përballë Shqipërisë për të shuar sado pak atë mall, me shpresën se mos shihte tej në horizont Vlorën, Kaninën, Llogoranë, malet shqiptare… Asnjëherë nuk mundi të shihte një pjesë tokë shqiptare nga ato brigje.
Për të realizuar atë dëshirë, mallin që e ngacmonte dhe që nuk e linte të qetë edhe në gjumë kur flinte, Selahedin Velaj mendoi diçka tjetër. Shkoi si turist në ishullin Korfuz në Greqi, vetëm e vetëm për të parë pak tokë shqiptare. Dhe vërtet, fati i trokiti, jo vetëm në derë, por edhe në shpirtin e tij të përvëluar.
Një mëngjes, mes mjegullës së lehtë të detit Jon, përballë Korfuzit iu shfaq profili i qytetit bregdetar shqiptar, Saranda.
Pa e kontrolluar dot veten, nga ajo dëshirë dhe mall i zjarrtë i shumëpritur, mes atij gëzimi dhe pamjes që iu duk hyjnore, u çua në këmbë, me trupin që i dridhej nga emocionet dhe gëzimi, me sy të përlotur, kishte bërtitur: “Ja Shqipëria ime e bekuar…” sa që edhe turistët e tjerë të shumtë përreth tij, ishin habitur me atë veprim të tij.
(Pjesë të shkëputura nga libri: “Legjenda vlonjate në Amerikë”)
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn sag_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn kmr_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn