als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Portalet elektronike tė lajmeve nga Ulqini, "ulqinline" dhe "lajmengaulqini", njoftojnė lajmin tronditės se dėshmitarė, tė cilėt kohėt e fundit kanė vizituar gėrmadhat e qytetit tė lashtė ilir tė Shasit afėr Ulqinit, kanė venė re se persona tė pa identifikuar po vjedhin gurėt e prerė dhe tė ēmuar nga muret qė kanė mbetur ende tė ndėrtesave, kryesisht kishave tė atij qyteti antik shqiptar.
"Ndėrsa po shkonim tė vizitonim Kalanė e Shasit, shoh njė makinė tė ngarkuar me gurė nga muri rrethues i qytetit tė vjetėr!! Pyeta dhe mė thanė qė kėshtu i marrin gati dhe s'kanė nevojė t'i thyejnė!!!, citojnė portalet ulqinake tė lajmeve, dėshmitarin Ilir Taflaj. Mediat ulqinake e cilėsojnė kjėtė ngjarje si tė tmershme
Shasi antik, historia e tė cilit mbetet ende pėr tu zbuluar dhe studiuar, ka njė histori tė lashtė dhe tė bujshme pėr kombin shqiptar dhe tė para-ardhėsve tė tij, ilirėve. Pamjet, nga ajo hapėsirė e ish-qytetit qė e ka zanafillėn nga koha e ilirėve, megjith rrėnojat, madje edhe sot janė mbresėlėnse dhe flasin pėr njė tė histori qytetėrimi tepėr tė zhvilluar. Shasi, si qytet i lashtė, ėshtė njė monument i gjallė i autotoktonisė shqiptare dhe tė trashgimisė historike tė shqiptarėve, qė fatkeqsisht po shkatėrrohet dal ngadalė. Fatkeqsisht, si kudo tjetėr anė e mbanė trojeve shqiptare nė Ballkan, trashėgimia kulturore dhe fisnore e shqiptarėve gjėndet nėn dhe e pa zbuluar dhe e pa studiuar, ndėrsa numri i madh i monumenteve qė ende mbijetojnė dhe dallohen mbi dhe e qė flasin qartė pėr kulturėn dhe autoktoninė shqiptare nė ato troje siē ėshtė Shasi, po shkatėrrohen dhe po zhduken nga mos kujdesi zyrtar, nga rrethanat politike ose nga hajdutė qė vjedhin ditėn pėr diell, pasurinė kulturore dhe shpirtėrore tė kombit shqiptar, siē ėshtė rasti i fundit i vjedhjes sė gurėve tė qytetit tė lashtė shqiptar afėr Ulqinit, pėr tė cilin raportojnė portalet e lajmeve tė Ulqinit.
Shasi i vjetėr, shtrihet nė njė zonė tashti nėn Mal tė Zi, midis Shkodrės dhe Ulqinit. Aty gjėnden rrėnojat qė ende bėrtasin -- pėr ata qė duan tė dėgjojnė -- pėr trashėgiminė e lashtė tė kulturės sė iliro-shqiptare nė ato troje. Qyteti i dikurshėm i Shasit, ishte njėri prej qyteteve satelite tė Shkodrės qė njiheshin si "Arbėria Veneciane", e qė kishte arritur njė nivel zhvillimi ekonomik dhe humanist tė pėrmasave tė rilindjes europiane. Thuhet se nė Shasin antik ilir, si njė qytet qėndėr ipeshkvnore, dikurė qėndronin 365 kisha katolike, aq sa ditė ka viti, diēka qė pėrputhet me gojėdhanėn popullore qė banorėt e fshatit Shas thonė se tė gjitha kishat nė fillim ishin katolike shqiptare. Kjo histori gojėdhanore pėrputhet, sipas disa shėnimeve nė internet, edhe me njė citim nga njė autor i panjohur i dorėshkrimit Dulcigno secondo lantica descrizione , ku thuhet se nė kėtė trevė gjėndej qyteti shumė i vjetėr i quajtur Shasi, ku duken gjurmėt e 365 kishave, larg nga Ulqini 15 milje. Nėqoftse kjo mund tė dokumentohej si e vėrtetė nga hulumtimet e historianėve, rasti i Shasit do tė ishte njė rast unik nė botė me njė numėr aq tė madh kishash dhe me njė lashtėsi prej mė shumė se 1300-vjetėsh nė trevat autoktone shqiptare.
Sipas tė dhėnave historike, zhdukja barbare e kėtij qyteti fillon nė periudhėn kur ai pushtohet nga Stefan Nemanja, ndėrsa pėson sulmet e egėra nga mongolėt dhe mė nė fund Shasi qė njihej si edhe si qėnder e madhe tregtare, shkatėrrohet dhe shkretohet pėrfundimisht nga pushtuesit turq mė 1571. Si rrjedhojė, ē'prej asaj periudhe e sot njihet si njė "qytet i vdekur". Jo vetėm, por njė qytet ilir, tė cilin sllavėt gjatė gjithė historisė e deri nė kohėrat moderne, janė pėrpjekur ta fshehin Shasin antik nga vėmėndja e historianėve dhe e studiuesve vendas dhe tė huaj pėr qėllimet e tyre tė shtrėmbėrimit ose tė mohimit tė historisė sė shqiptarėve dhe tė autoktonisė sė tyre nė trojet e veta. Ndėrsa nga koha nė kohė, sidomos Kisha ortodokse serbe ėshtė pėrpjekur t'i pėrvetėsojė kėto kisha duke vendosur simbole fetare ortodokse sllave nė disa prej gėrmadhave tė Shasit, siē kishte ndodhur mė 2004, gjė qė me tė drejtė shkaktoi indinjatė dhe protesta nga banorėt dhe autoritetet vendore shqiptare.
Qyteti i lashtė i Shasit, gjatė shekujve u shkatėrrua nga sllavėt, nga otomanėt edhe nga mongolėt, ndėrsa nė ditėt e sotėme duket se gjurmėt e kėtij thesari tė trashėgimisė sė historisė dhe tė kulturės sė vjetėr tė kombit shqiptar, fakeqsisht nuk po zhduken nga tė huajt, ndonėse do tė dėshironin tė bėnin njė gjė tė tillė, por po zhduken nga hajdutėt vendas qė po vjedhin gurėt e ēmuar tė kėtij qyteti shqiptaro-ilir. Ėshtė pėr tė ardhur keq qė, siē duket, vet shqiptarėt vendas i janė vėrsulur shkatėrrimit tė kėtij monumenit historik duke vjedhur gurė e themeleve tė gėrmadhave tė Shasit. Duket se kjo ngjarje ėshtė vetėm njė vazhdim i tragjedisė sė historisė sė kėtij qyteti tė vjetėr.
Ndėrkohė, qė Shasi ėshtė njė kujtesė e lavdisė sė historisė sė vjetėr iliro-shqiptare, ai ėshtė gjithashtu edhe njė simbol i tragjedisė historike nepėr tė cilėn ėshtė pėrshkuar kombi shqiptar gjatė shekujve. Historia e Shasit antik ėshtė njė histori sulmesh e okupimesh nga hordhitė sllave, mongole e otomane, tė cilat, me barbarizmat e tyre kundėr njė popullėsie tė vjetėr autoktone, hodhėn nė humerė atė kulturė e traditė tė vjetėr tė kombit shqiptar, tė asaj toke arbėrore ku Lindja i hapet Perėndimit dhe Perėndimi Lindjes. Ėshtė fatkeq fakti se Shasi i vjetėr po kalon nepėr njė periudhė tjetėr tragjedie, ku hajdutėt vendas po tėrheqin me kamionė gurėt e themelit tė kėtij monumenti tė lashtė tė historisė mija vjeēare tė kombit shqiptar, duke zhdukur kėshtu mėtej nga ato troje, gjurmėt e qytetėrimit tė lashtė e autokton tė kėtij kombi fisnik.
Nuk mund ta marr me mend se si mund tė ndodhė njė gjė e tillė, por falėnderim medias ulqinake qė e venė nė dukje njė gjė tė tillė, duke ia bėrė tė ditur kėtė situatė opinionit publick vendas dhe mė gjėrė, me shpresė sė personat fajtorė do tė kapen dhe situate atė tilla tė mos pėrsėriten mė. Nevoja pėr ruajtjen e trashėgimisė sė kulturės dhe historisė shqiptare nė Shasin antik duhet tė jetė njė obligim, jo vetėm i autoriteteve vendase, por mbarėkombėtar. U takon ekspertėve shqiptarė dhe qeverive pėrkatėse nga tė gjitha trojet, qė tė ndėrmarrin projekte arkeologjike pėr tė shpėtuar dhe pėr tė dokumentuar sadopak nga ato gjurmė tė tė qytetėrimit tė lashtė iliro-shqiptar qė kanė mbetur aty, para se hajdutėt e gurėve tė shlyejnė ēdo rrėnjė tė asaj kulture e historie tė mbrekullueshme, vlera e sė cilės nuk mund tė matet me para. Shasi antik simbolizon njė dimension vlere kulturore jo vetėm shqiptare, por edhe europiane dhe mund tė themi e qytetėrimit biotėror. Prandaj, vlerat historike tė Shasit i pėrkasin jo vetėm mbarė shqiptarėve por edhe gjithė njerėzimit dhe si tė tilla duhet tė ruhen dhe tė mbrohen si vlera tė pėrbashkėta e tė jashtzakonshme edhe pėr brezat e ardhshėm. Identiteti kulturor historik e kombėtar i shqiptarėve nuk duhet tė lihet nė dorė tė hajdutėve!
Frank Shkreli: Masakra e Reēakut krim kundėr njerėzimit
Masakėr dhe krim kundėr njerėzimit, e kishte cilėsuar ish-ambasadori amerikan, Uilliam Uoker krimin e 15 Janarit, tė vitit 1999, nė fshatin Reēak tė Shtimes, nė Kosovė, kur forcat serbe tė kasapit tė Ballkanit, Millosheviq masakruan nė mėnyrėn mė brutale 45 shqiptarė tė pafajshėm dhe ku ranė nė mbrojtjte tė popullatės edhe 9 pjesėtarė tė UĒK-sė.
Nė ēdo viti Reēaku dhe Kosova shėnojnė pėrvjetorėt e kėsaj ngjarjeje tashmė historik, e cila konsiderohet si pikė-kthesa kryesore e ngjarjeve tė mė mėvonshme nė Kosovė, pėrfshirė edhe sulmet ushtarake tė NATO-s, kundėr objektivave ushtarake dhe industriale tė Serbisė, si dhe kryeqytetin e Beogradit, ndėrhyrje kjo e cila nė qershor tė vitit 1999 e detyroi largimin e forcave ushtarake dhe policore serbe nga Kosova, duke i dhėnė kėshtu fund luftės nė Kosovė.
Ishte ambasadori amerikan Uilliam Uoker, nė atė kohė Shef i Misionit Verifikues i Organizatės pėr Bashkėpunim dhe Siguri nė Evropė, ai i cili zgjoi nga gjumi letargjik ndėrgjegjen e botės mbi barbarizmat qė makineria ushtarako-policore dhe paramilitare e Serbisė po bėnte nė Kosovė, ashtu si tė donte dhe kur tė donte. Ambasadori Uoker ka thėnė se ato qė ai ka parė me sytė e tij nė Reēak, janė ato qė ai i konsideron si prova dėrmuese tė sė vėrtetės, qė ai i deklaroi botės nė atė kohė, e qė ėshtė se forcat ushtarake, policore dhe paramilitare tė Serbisė kanė kryer masakra dhe krime tė rėnda kundėr njerėzimit, ndaj popullsisė shqiptare tė Kosovės. Pasi kishte parė kufomat e shqiptarėve tė vrarė nė Reēak, ai e dėnoi masakrėn si njė "barbarizėm tė pabesueshėm'' dhe i quajti vrasjet nė fshatin Reēak si, "njė krim kundėr njerėzimit'', duke i thėnė nė atė kohė gazetės amerikane Nju Jork Tajms, se ''nuk dėshironte tė hezitonte asnjė minutė qė tė akuzonte, drejtė pėr drejtė, forcat qeveritare serbe si pėrgjegjėse tė kėsaj masakre." Deklarata e Ambasadorit Uolker bėri jehonė anė e mbanė botės, por shkaktoi reagime tė ashpra sidomos nė Shtetet e Bashkuara dhe nė Europė. Ish-presidenti amerikan Bill Klinton reagoi atėherė ndaj deklaratės sė ambasdorit Uolker duke thėnė se masakra e Reēakut, "Ishte njė akt vrasės i qėllimshėm dhe pa dallim, qė synonte tė frikėsonte popullin e Kosovės."
Ndėrsa Ministri i jashtėm i Gjermanisė gjatė krizės nė Kosovė, Joschka Fischer duke folur nė emėr tė Bashkimit Europian ka thėnė pas zbulimit tė masakrės nė Reēak nga ambasadori Uoker se, "Ata qė janė pėrgjegjės pėr kėtė akt, duhet ta dinė se komuniteti ndėrkombėtar nuk do tė pranojė kurrė masakrimin brutal dhe vrasjen e popullsisė civile."
Masakra e shqiptarėve civilė nga forcat serbe nė Reēak ishte vetėm njė nga sulmet e forcave serbe kundėr popullėsisė shqiptare tė Kosovės gjatė atyre viteve, pėr tė cilat bota nuk ishte e informuar. Por, mė nė fund qe deklarata e Ambasadorit Uilliam Uoker, si dėshmitar i masakrės nė Reēak, ajo qė mė nė fund bėri jehonė nė median botėrore dhe si rrjedhim shkaktoi njė ndryshim tė dukshėm tė politikės sė vendeve pėrendimore karshi gjėndjes nė Kosovė dhe njėkohėsisht shėrbeu si njė katalist pėr ndėrhyrjen eventuale tė NATO-s, pėr tė dėbuar forcat serbe nga Kosova. Gazeta e kryeqytetit amerikan, Uashington Post, sugjeronte nė prill tė vitit 1999 se pas njė shqyrtimi tė vendim-marrjeve nė Shtėpinė e Bardhė dhe nė kryeqendrėn e NATO-s nė Bruksel, masakra e Reēakut transformoi politikėn e Perėndimit ndaj Ballkanit si asnjė ngjarje tjetėr mė parė. Masakra e Reēakut, sipas gazetės Uashington Post, bindi qeverinė amerikane dhe aleatėt e saj nė NATO se politika e tyre e ndjekur deri atėherė duhej tė ndryshohej fund e maje.
Politika amerikane ndaj Kosovės deri atėherė bazohej nė atė qė njihet si "Paralajmėrimi i Krishtlindjeve'', njė telegram prej njė fjalie qė administrata e Presidentit Bush tė parė i kishte dėrguar Millosheviqit mė 24 Dhjetor, 1992 -- vija e kuqe -- e qė ishte njė telegram shumė i shkurtė dhe pa stėrhollime, por tekstualisht pėrmbajtja e tij u citua nga Uashington Post tė ketė qenė fjalia qė vijon: "Nė rast tė njė konflikti nė Kosovė, qė shkaktohet nga ndėrhyrja e Serbisė, Shtetet e Bashkuara do tė jenė tė gatėshme tė pėrdorin forcėn ushtarake kundėr serbėve nė Kosovė dhe brenda Serbisė." Ky kėrcėnim u pėrsėrit disa herė edhe nga ish-Sekretari i Deaprtmentit tė Shtetit Uorren Kristofer, nė mandatin e parė tė Presidentit Klinton, por deri nė masakrėn e Reēakut mbeti vetėm njė kėrcnim nė letėr.
Por ishte masakra e Reēakut dhe dėshmia e njė ambasadori amerikan mbi kėtė tragjedi, mbi tragjedinė qė kishte pa nė atė fshat ambasadori Uoker, qė zgjoi ndėrgjegjen e Shteteve tė Bashkuara dhe aleatėve tė saj nė NATO, por edhe tė botės mbarė, e cila bėri qė paralajmėrimi kėrcnues i administratės sė Xhorxh Bushit tė parė me rastin e Krishtlindjeve tė vitit 1992, mė fund tė zbatohej. Si pėrfundim, mė 13 tetor, 1999, pėr herė tė parė nė historinė e saj, organizata e Atlantikut Verior, NATO autorizon komisionin ushtarak tė saj qė tė fillonte planifikimimin pėr ndėrhyrje ushtarake nė Kosovė.
Po tė kishte qenė nė atė kohė, nė Kosovė, ndonjė pėrfaqsues tjetėr nga ndonjė vend europian e jo Uilliam Uoker si Shef i Misjonit Verifikues i Organizatės pėr Bashkpunim dhe Siguri nė Europė, ēfarė do tė kishte ndodhur me rrjedhat historike tė Kosovės? A do kishte pasur njė pėrfaqsues tjetėr, fuqinė dhe ndėrgjegjen morale qė tė shkonte e tė vėrtetonte vet se ēka kishte ndodhur nė Reēak. Ose ēfarė do tė kishte ndodhur nėqoftse Ambasadori Uoker mos tė kishte shkuar pėr tė parė vetė me sytė e tij tragjedinė nė Reēak. Unė besosj se do tė kishte pasur, ashtu sikur edhe pati masakra si kjo e Reēakut anė e mbanė Kosovės dhe askush nuk do tė dinte gjė pėr to. Ambasadori Uoker kollaj mund tė kishte shkruar raportin nga njė zyrė e ngrohtė nė Prishtinė e ta dėrgonte nė Vjenė, duke informuar OSBE-nė se sipas raporteve thuhet se ka ndodhur njė tragjedi nė Reēak, por rrethanat dhe hollėsitė nuk dihen. Dhe me aq ai e kishte kryer detyrėn e vet. Por jo! Ai si diplomat i regjur e me pėvojė, e ka ditur se njė raport i tillė nuk do tė kishte pasur kurrė efektin qė do tė kishte dėshmia e tij e gjallė, duke vajtur vet nė vendin e ngjarjes tragjike nė Reēak duke e bėrė mė tė besueshme deklaratėn mbi masakrėn qė kishte pare nė atė fshat.
Andaj nė kėtė 16-vjetor tė kėtij krimi tė shėmtuar nga forcat kriminele serbe, tė kujtojmė, natyrisht me respekt dėshmorėt dhe martirėt e rėnė tė Reēakut dhe familjet e tyre, por njėkohsisht tė mos harrojmė as diplomatin amerikan, ambasadorin Uilliam Uoker, i cili me guximin dhe kurajon e tij zgjoi ndėrgjegjen morale tė botės, qė falė dėshmisė sė tij, u njoh pėr sė afėrmi me mizoritė qė po bėnte Serbia me dekada nė Kosovė kundėr shqiptarėve dhe mė nė fund bėri qė NATO tė vendoste, qė tė ndėrmerrte aksione ushtarake nga ajri pėr t'i ndaluar masakrat serbe kundėr shqiptarėve.
Tė rėnve Zoti u faltė paqėn dhe mikut tonė, ambasadorit Uilliam Uoker Zoti i faltė jetė dhe shėndet!
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn