als_Latn dik_Latn sag_Latn
Gënjeshtra, Vetëm Gënjeshtra
Për çdo 10 minuta të bashkëbisedimit, gënjejmë mesatarisht 3 herë. Të gënjyerit është vetë problemi i ekzistencës njerëzore. Secili studiues që punon në fushën e mashtrimit, duhet ta lexojë librin e Dallas G. Denery.
Clancy Martin
E Hënë, 9 Shkurt 2015 | 14:26
0 Komente.
Në njëfarë mënyrë gjithmonë kam qenë i interesuar për gënjeshtrën. Por, më kujtohet fare mirë momenti kur pata filluar t’i kushtoj vëmendje, në kuptimin intelektual: Isha 11 ose 12 vjeç, në një librari të rrjetit Waldenbooks, tek raftet e filozofisë renditeshin – gjithmonë kam shkuar drejt e në atë kënd që kur kam qen fëmijë, me babanë, i cili e dashuronte filozofinë, edhe pse e kishin nxjerrë prej kolegjit pas një semestri – kopjet e librit Lying/Të gënjyerit të Siseka Bok. Më vinte siklet ta kapja, sepse frikësohesha, siç frikësohen shumë njerëz, se interesimi për gënjeshtrën do të zbulonte se edhe unë isha gënjeshtar.
Ky edhe është një prej fakteve kurioze rreth të gënjyerit. Në atë kohë ka qenë bërë një prej temave goxha të shqyrtuara paralelisht me temën e masturbimit. Në mesin e miqve të mi, secili dyshonte se të gjithë ne masturbonim, por kur njëri prej fëmijëve, miku im më i afërt – tash psikolog i respektuar – pat provuar ta hapte atë temë me sinqeritet, qemë tallur me të dhe e kishim ndërruar me nervozitet.
Kështu merremi ne me sekretet e hapura e të turpshme rreth këtyre “veseve” të njohura. Dhe ne gënjejmë më shpesh (shumë më shpesh) sesa që masturbojmë. Në librin e ri të historisë “The Devil Wins” për mendimin perëndimor rreth mashtrimit, të autorit Dallas G. Denery, citohet një studim i freskës sipas së cilit “për çdo dhjetë minuta të bashkëbisedimit, ne gënjejmë tri herë dhe gënjejmë edhe më shumë në e-maila dhe mesazhe”.
Denery vëren se ky nuk është ndonjë fakt i parandësishëm në natyrën njerëzore.
“Shkrimtarët e krishterimit prej ditëve të para të Kishës deri në shkrimet e shekullit shtatëmbëdhjetë të Blaise Pascal, John Milton e këndej do të ishin pajtuar me [Bernard of Clairvaux] se problemi i gënjeshtrës, të gënjyerit, është edhe vetë problemi i ekzistencës njerëzore”.
Interesante kjo puna e të gënjyerit: Ne të gjithë e bëjmë atë, dhe të gjithë e mallkojmë atë. Tek shumë tradita, edhe Perëndimore edhe të Lindjes, konsiderohet si një prej veprimeve më të dënueshme. Kujtoje reagimin tënd kur dikush e vë gishtin tek ndonjë gënjeshtër që e ke treguar ose të akuzon për mashtrim. Unë kam miq të cilët do të qeshnin po t’i quaja shkelës të kurorës, por do të dilnin prej dhome të hidhëruara po t’i thosha ndonjërit “ti je gënjeshtar”.
E papritmas sërish të gjithë po flasin për të gënjyerit. Libri i Denery është pjesë e një batice të punës së vyer akademike për mashtrimin që po bëhet në degë të ndryshme me ndikim në akademi dhe në masën e gjerë të lexuesve. Psikologët Kang Lee dhe Gail Heyman po studiojnë gënjeshtrat që fëmijët ua tregojnë prindërve dhe ato që prindërit ua tregojnë fëmijëve. Libri i Dan Ariely “The (Honest) Truth About Dishonesty” (2012) merret me atë se përse dhe si ne zakonisht gënjejmë përmes sjelljes ekonomike. “On Bullshit (2005)” ka qenë një ndër librat më të shitur ndërkombëtarë nga një prej filozofëve më të thellë të shekullit 20, Harry Frankfurt. Ese të reja për të gënjyerit dhe vetë-mashtrimin kanë ardhur nga eticisti Alan Strudler dhe filozofi Alfred Mele, ndërsa Gerald Dworkin ka një dorëshkrim të titullar “The Care and Management of Lies”. Ndoshta libri më i zëshëm i shkruar gjatë këtyre viteve është nga socbiologu Robert Trivers e që titullohet “The Folly of Fools: The Logic of Deceit and Self-Deception in Human Life” (2011).
Një prej dështimeve të këtyre botimeve të reja është se janë goxha të painformuara në lidhje me 2,000 vjet të shkrimit për mashtrimin prej shumë mendimtarëve të mëdhenj. Libri i Denery prandaj vjen në shprehje sepse është studimi i parë sistematik i historisë së mendimit perëndimor për këtë temë. Shumica e studimeve për të gënjyerit ia bëjnë me kokë idesë së Platonit të gennaios pseudos, ose “të gënjeshtrës bujare”, dhe ndoshta klasifikimit të detajuar të gënjeshtrave nga ana e Augustinit ose sugjerimit të tij kontrovers se “nuk është gënjeshtër kur e vërteta tregohet në heshtje”. Dhe gati secili e përmend tezën e kontestuar gati gjithandej të Kantit se është gjithmonë gabim të gënjehet, madje edhe përpara një vrasësi në pragun e derës.
Por, Denery thellohet edhe tek mendimtarë më pak të njohur, siç janë John Chrysostom, një kryepeshkop i shekullit të katërt, disa prej predikimeve të të cilit diskutojnë gënjeshtrat që Djalli ia bënte Evës gjersa ajo fliste me gjarprin. Eva ishte zgjedhur prej Djallit sepse, duke qenë grua, ajo kishte më shumë gjasa të besonte gënjeshtrat e tij, sipas Chrysostom. Denery ia kushton një kapitull të tërë – ndoshta më të mirin dhe më befasuesin – pohimit të popullarizuar në historinë e Perëndimit se “ka gënjeshtarë dhe gra, dhe se çdo grua është gënjeshtare”. Gati secili filozof i teologjisë gjurmon karakterin mashtrues të femrave gjer tek Eva, por kush e ka ditur që Tertulliani kishte shkruar një traktat në shekullin e tretë, Për Veshjen e Femrës, duke sulmuar, ndër të tjera, makijazhin?
Denery shfleton analiza të llojllojshme të mashtrimeve dhe e bën këtë me një erudicion që nuk është as pedant e as monoton. Ai është shkrimtar që të argëton, me një skepticizëm të shëndoshë rreth qëndrimit dogmatik të të gënjyerit që kinse ai është moralisht i dënueshëm.
Tema e tij më ambicioze është gjenealogjike, në kuptimin që Nietzsche e ka përdorur këtë fjalë (mendoj që Nietzsche do ta kish pëlqyer këtë libër): që kuptimi në Perëndim i mashtrimit ka përshkuar një ndryshim radikal që prej kohës së Augustinit në atë të Rusosë. Për Augustinin, të gënjyerit është gjithmonë i keq dhe është një shprehje e gjendjes sonë të rënë; për Rusonë “rrena e rastit” mund të justifikohet sepse ne jemi shtyrë me forcë në mashtrim nga shoqëria jonë dekadente.
“Nëse do të kishte një para dhe pas në historinë e të gënjyerit, atëherë Diskurset e Rusosë shënon momentin kur njëra bëhet tjetra”, shkruan Denery.
“Prej Rusosë, mashtrimi dhe gënjeshtra bëhen problem natyrore, problem me shkaktarë natyrorë dhe, shpresohet, me zgjidhje natyrore”.
Ruso propozon disa zgjidhje në Emili, traktatin e tij për edukimin e fëmijëve, dhe ai insiston se – përkundër përshtypjes së kohës, por në harmoni me kërkimin psikologjik të shekullit 21 – shumica e fëmijëve gënjejnë sepse ata detyrohen ta bëjnë këtë nga prindërit e tyre.
Secili studiues që punon në fushën e mashtrimit duhet ta lexojë librin e Denery, ashtu sikurse duhet ta lexojë secili që interesohet për traditën e gjatë të përgojimit të femrave si seks mashtrues.
Clancy Martin është profesor në Universitetin e Missouri-t në Kansas City. Libri i tij më i ri, Dashuria dhe Gënjeshtrat, publikohet në muajin shkurt.
Chronicle / Përkthimi: Politiko.net
als_Latn als_Latn zho_Hans als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn zho_Hans