als_Latn dik_Latn sag_Latn
Pse shqiptarët migrojnë nga Kosova?!
Kur në vitin 1989 të dhënat e Shoqatës për popujt e rrezikuar (Gesellschaft fur bedrohte Volker) në Gëtingen dëshmonin se gjatë 15 vjetëve të fundit(1975-1989), për arsye ekonomike e politike, kanë emigruar 250.000 shqiptarë duke lënë vatrat e tyre (100.000 në RFGJ, 60.000 në Zvicër, 40.000 vende të tjera të Perëndimit dhe 50.000 në pjesën veriore të Jugosllavisë) askush nuk shqetësohej. Beogradi zyrtar ishte i shqetësuar për ata pak serbë që përkundër privilegjeve largoheshin nga Kosova drejtë Serbisë ndërsa në anën tjetër Kosova po braktisej me të madhe nga shqiparët. Sot pyetja shtrohet se pse shqiptarët braktisin Kosovën kur e kanë shtetin e tyre?! Por, si dje ashtu edhe sot, përgjigja ishte e njejtë!
Për arsyet e vërteta të këtij migrimi si dje ashtu edhe sot, flet një studim i akademik Hivzi Islamit prezantuar në simpoziumin shkencor “Kosova-Serbia-Jugosllavia” Lublanë, 1989, ndërsa shpërfillja e këtij realiteti si dje ashtu edhe sot, nga Serbia, Evropa, Plani i Ahtisarit dhe së fundi institucionet e shtetit të pavarur të Kosovës, na jep një shtet edhe pse më të riun në Evropë, të paperspektivë dhe të pashpresë, ku për fat të keq, sërish Serbia ndihmon “zbrazjen e Kosovës”.
Ajo Serbi e cila dëshmohet se pas luftës së dytë boëtrore e deri nga mesi i viteve ’60-të nuk ka shprehur ndonjë interesim të sinqertë që kjo krahinë dhe shqiptarët të zhvillohen ekonomikisht. Madje shqetësuimi kryesor ka qenë deri në ato vite që çëshjat shqiptare të zgjidhëet një herë e mirë me shpërnguljen e tyre në krahinat feudale të Turqisë e sidomos në zonat e shkreta të Anadollit.
Vetëm pas vitit 1956 Kosova trajtohet si zonë e pazhvilluar ndërsa Bosnja Hercegovina, Maqedonia dhe Mali i Zi, që në fillim morën investime të garantuara nga shteti, dmth pa detyrim kthimi(M.Limani, 1980). Viti 1965 e gjeti Kosovën me mbi 70 për qind të fshatërave të paelektrifikuar. Nëse kësaj i shtojmë edhe të dhënën se në procesin e lëvizjes së popullsisë, pikërisht për shkak të këtyre shkaqeve, gjatë periudhës 1971-1981 në 410 fshatëra pakësohet numri i popullsisë; Dhe politikën repsresive të Serbisë pas vitit 1981, si dhe luftën shkatërrimtare të vitit 1999, atëherë migrimi sot përveç se domosdoshmëri, bëhet edhe biznes për trafikantët e lëvizjeve ilegale të kufirit drejtë Evropës, që sot në Evropën Juglindore kanë vetëm një viktimë: shqiptarët e Kosovës!
Shpërngulja nga Kosova
Kosova dhe shqiptarët u gjendën për herë të parë në qendër të vëmendjes të të gjithë opinionit publik jugosllav, por edhe atij evropian e botëror në fillim të viteve 80’-të të shekullit tonë, vëmendje që po rritet gjithnjë e më shumë. Në kuadrin e diskursit serb dhe mbarëjugosllavë për Kosovnë dhe shqiptarët nuk kanë shëptuar pa u prekur as problemet demografike, sidomos lindshmëria, migracionet dhe rritja demografike. Lidhur me këtë, në mungesë pothuaj të plotë të aftësisë për një gjykim racional shtrohet një numër i pafund çështjesh, propozohen zgjidhje të ndryshme, theksohen qëllime e motive të dyshimta dhe nënvizohen kërkesa të qarta neomaltuziane. Interesi i shoqërisë për problemet demografike të Kosovës shtohet dhe shkak për këtë janë përqindja aktuale e lindshmërisë së te shqiptarët dhe migrimet nga Kosova dhe në drejtim të Kosovës vetëm të një pjese të popullsisë(serbëve dhe malazezëve), kurse roli i pazëvendësueshëm i shkencës në ndriçimin, sqarimin dhe zgjidhjen e këtyre çështjeve dhe interpretimin e të dhënave tjera të lëvizjeve demografike ose ëshët spostuar pse përfundimet e saj janë mohuar me forcë.
Në vitet e para të pasluftës në Kosovë vijnë një numër i madh serbësh e malazezësh, si nga krahinat përreth, ashtu edhe nga ato të largëta të Serbisë e të Malit të Zi, si kuadro, por edhe me familje. Kryesisht këta futen në punë në institucione shoqërore, administrative, kulturore, si në banka, administratë, tregti, shërbimet, ndërmarrje të ndryshme, organet e komunave, shtëpitë e kulturës, mjekësi etj. Përsa i përket nivelit arsimor, ndërsa shumica e tyre fitoi kualifikimin e nevojshëm gjatë punës, nëpërmjet të ashtuquajturave shkolla të natës e kurse të ndryshme. Imigrimi i popullsisë së këtyre kombësive është i njohur kryesisht si “kolonizim” i dytë i Kosovës.
Deri në Pleniumin e IV-të Brioneve në vitin 1966 të paktën ishin ata jashtë Kosovës, Serbisë e Maqedonisë që dinin për shpërnguljet masive të shqiptarëve e të tjerëve për në Turqi si vazhdim i emigrimeve të paraluftës. Vlerësohet se nga gjithë Jugosllavia pas luftës në Turqi janë shpërngulur 246.108 vetë (P.Nushi, 1978). Kjo gjë kryhej pa dijeninë e pjesëve të tjera të vendit e më gjerë, ndërsa motivet e shpërnguljeve ishin po ato të paraluftës, vetëm se ishin modifikuar dhe u ishin përshtatur kushteve të reja të rendit socialist. Kjo ishte pikërisht mishërimi i elaboratit të Vaso Çubrilloviçit të vitit 1944 me titull ”Problemi i pakicave në Jugosllavinë e re” dhe i planeve serbomëdha të përgatitura me kujdes. Si mjete të drejtëpërdrejta presioni për dëbimin dhe shpërnguljen e shqiptarëve, krahas keqtrajtimeve të fashtarëve të pafajshëm dhe sidomos të inteligjencies së vogël në numër dhe të arsimtarëve (deri edhe në vdekje në shumë raste) ishin detyrim për t’u deklaruar me kombësi turke, aksioni për grumbullimin e armëve me aryetimin se shqiptarët gjoja po përgatiten për kryengritje të armatosur dhe për t’u bashkuar me Shqipërinë. Proçesi i Prizrenit, inskenimi i organizatave të fshehta politike “irredentiste”, reduktimi i së drejtës së përdorimit të gjuhës dhe simboleve kombëtare , mbyllja e Institutit Albnalogjik dhe e shkollave në gjuhën shqipe, ngritja e flamurit shqiptar në ditët e festive kombëtare nga ana e organeve të sigurimit bëheshin me qëllim që të arrestonin njerëz të pafajshëm etj. Valët e shpërnguljeve në Turqi sikur u shuan para Pleniumit të IV-t në vitin 1966 me “ndërhyrjen” e rrethanave ndërkombëtare dhe para së gjithash me protestat e emigracionit shqiptar në OKB. Programi i partisë që ishte përcaktuar në fund të viteve 50-të gjithashtu pati ndikimin e vet në përmirësimin e pozitës së kombësive, pra edhe në ndalimin e emigrimit të shqiptarëve e të tjerëve për në Turqi. “ Në sy të botës, Jugosllavia socialiste nuk mund të luftonte më për një çështje tepër serbe, siç ishte ringjallja e Kosovës serbe” (Sh.Maliqi, 1986).
Pas pleniumit të IV-t të Brioneve në vititn 1966 Kosovën filluan ta lënë serbët, malazezët, por edhe shqiptarët, myslimanët, etj. Njëkohësisht, sidomos pas viteve 70’-të në këtë krahinë filluan të imigrojnë shqiptarë, myslimanë e të tjerë nga karahina të vendit, para së gjithash shqiptarë nga Maqedonia, jugu i Serbisë dhe Mali i Zi, pas hapjes së Universitetit në Prishtinë etj. Nuk është e vërtetë se serbët e malazezët filluan të lënë Kosovën pas amendamenteve kushtetuese të vitit 1968 dhe sidomos pas Kushtetutës së vitit 1974. Procesi i emigrimit filloi menjëherë pas Pleniumit të IV-t të Brioneve. Pas këtij Pleniumi gjallërohet procesi i emancipimit kombëtar dhe kulturor të shqiptarëve dhe trajnimi i tyre i barabartë me serbët e malazezët në të gjitha fushat e jetës e të punës, kështy që jehona e këtij Pleniumi më tepër se kudo u ndie pozitivisht në Kosovë dhe te shqiptarët. Një pjesë e serbëve dhe e malazezëve, punonjës të aparatit shtetëror e politik dhe kuadro drejtues në ekonomi dhe sektorët shoqërorë, pjesërisht për shkak të pasigurisë si rezultat i deformimeve dhe padrejtësive që kishin bërë kundër qytetarëve dhe punonjësve shqiptarë, pjesërisht sepse nuk mund të duronin barazinë me shqiptarët, si dhe për shkak të humbjes së privilegjeve që gëzonin deri para vitit 1966, filluan ta lënë Kosovën. Vlenë të theksohet se një numër jo i vogël i popullsisë së ngulur të këtyre kombësive është me origjinë kolonizuese, të periudhave të kolonizimeve të paraluftës e të pasluftës. Nga ana tjetër, dallimet në shkallën e zhvillimit midis Kosovës dhe Serbisë e të zonave të tjera të vëndit thellohen gjithnjë e më shumë, kështu që, duke mos pasur mundësi të gjejnë punë në Kosovë, njerëzit shkojnë në rajonet e zhvilluara të Serbisë, të Sllovenisë etj. Por, edhe migrimet për arsye familjare, individual etj. Janë një dukuri e zakonshme te të gjithë, pavarësisht nga kombësia e feja. Së treti, përveç Beogradit e qyteteve të tjera të mëdha Serbia ka edhe qëndra të tjera të rëndësishme ekonomike, urbane e kulturore në jug të republikës ( Titovo Uzhice, Çaçak, Kraljevo, Krushevac, Aleksinac, Prokuple, Kurshumlija, Leskovac, Vranje etj.) duke pasur parasysh afërsinë e tyre, por edhe në kuadrin e migrimeve intensive fshat-qytet, popullsia serbe e Kosovës, kur vendos të lëjë fshatin, vendoset drejtpërdrejt në këto qytete të Serbisë, ndërsa vetëm një pjesë e papërfillshme vendoset në qytetet kosovare. Diçka e ngjashme ngjet edhe me shqiptarët, të cilët duke braktisur fshatrat e Serbisë jugore, të Maqedonisë dhe të Malit të Zi ngulen drejtpërsëdrejti në qytetet e mëdha kosovare, sidomos në Prishtinë. Fshatari-bujk serb që shpërngulet, duke shitur pronën me çmime shumë të larta në Kosovë, blen shtëpinë dhe mjediset e tjera përrreth saj, mjetet e punës dhe tokën në zonat bujqësore (si rregull në rrethinat e qyteteve të Serbisë) me çmime të ulëta, në krahasim me ato të shitjes, kështu që kursejnë mjete të konsiderushme. Serbët, që kanë një mënyrë më të gjatë të jetës urbane në Kosovë, si rregull ngulen në qendrat e mëdha urbane thellë në Serbi, para së gjithash në Beograd ose rrethinat e tij, pasi u ofrohen kushte shumë të favorëshme dhe më të mira jetese e pune.
Shpërnguljen e serbëve dhe të malazezëve nga Kosova, e cila vazhdon edhe sot e kësaj dite, struktuarat politike të Serbisë dhe të Jugosllavisë e shpjegojnë me “presionin” e shqiptarëve kundër tyre gjoja për të krijuar “Kosovën etnike të pastër” dhe për “shqiptarizimin e Kosovës”. Dhe kjo nuk është e re. Kjo është thjesht llomotitje politike. Duke mos njohur prapaskenat politike të kësaj teze dhe karakterin e proçesit të migrimit, udhëheqja e ngathët dhe e paarsimuar pranoi me lehtësi vlerësimin e Serbisë se deri sa të shpërngulet edhe një serb apo malazez i vetëm, situata nuk duhet konsideruar ata stabël. Serbët largohen jo vetëm nga Kosova, por, edhe nga zonat e tjera të vendit drejt Serbisë e Vojvodinës dhe qendrave të tyre, prandaj shtrohet pyetja: ç’është ky irredentizëm që i detyron ata për një të tillë?! “Mosbesimin ndaj shqiptarëve dhe deformimet në qendrimet e tyre, nacionalistët serbë i kanë shpjeguar përpara masave serbe e malazeze si mbrojte të popullit serb e malazez në Kosovë e Metohi duke këmbëngulur për shtetësinë e tyre e detyrat për të ruajtur Kosovën nga shqiptarët. Në këtë linjë organet e sigurimit të shtetit migrimin ekonomik të serbëve nga Kosova e kanë shpjeguar si pasojë të presionit të shqiptarëve, të cilët në atë kohë faktikisht i ishin nënshtuar një presioni të firtë të këtyre organeve” (H.Hoxha, 1982). Gjendja faktike nuk përputhet me vlerësimin se serbët e malazezët largohen nga Kosova për shkak të presioneve të shqiptarëve. Fjalët “presion” dhe “diskriminim” sikur janë bërë tepër të buta, pasi kohët e fundit janë zëvendësuar me fjalët “terror”, “genocid”, “fashizëm”, “shfarosje” etj. Këto fjalë të fjalorit të përditshëm politik janë me të vërtetë shumë të rënda. Ato fyejnë popullin shqiptar pasi përpiqen ta paraqesin atë si gjenetikisht të prirur për vepra antisociale e krime, por, për fat, ato thuhen pa pasur asnjë argument. Shqiptarët tashmë janë shpallur fajtorë të përhershëm për gjithçka, një komb i dyshimtë në Jugosllavi, duke u shpikur edhe kategoria e “shqiptarëve të ndershëm”.
Kush shpërngulet vërtetë?!
Nuk mund të qëndrojë kurrsesi pretendimi se serbët janë të diskriminuar në zënien me punë në sektorin shoqërorë të viteve 70-të, dhe sidomos duke filluar që nga futja në përdorim e dy gjuhëve për ato vende pune që e kërkojnë patjetër një të tillë. Përkundrazi, në këtë periudhë e deri në ditët e sotme numrin absolut i serbëve të zënë në punë në sektorin shoqërorë është rritur vazhdimisht: në vitin 1970- 32.739; 1980- 45.183 dhe në vitib 1986 – 48.429, (1970-1986 shihet një rritje prej 47.9%). Shkalla e zënies me punë në vitin 1971 për serbët ka qënë 14.3%, për malazezët 22.7%, ndërsa për shqiptarët 5.8% dhe për turqit 5.0% (përqindja si Krahinë 7.8%), ndërsa në vititn 1981 kjo përqindje është rritur për të gjithë , por më shumë më tepër për malazezët (27.5) dhe për serbët (21.5), sesa për shqiptarët (9.3) dhe turqit (17.9), kundrejtë mesatares së Krahinës prej 11.1%. Gjendja dhe raporti i të zënëve me punë në sektorin shoqëror në vitin 1971 është si më poshtë: 1 në 4.3 malazezë, në 6.9 serbë, në 9.4 turq dhe në 16.7 shqiptarë (mesatarja e Krahinës 1 në 12.6), ndërsa në vitin 1981 në këtë sektor në Kosovë raporti ka qenë 1 në 3.6 malazezë, në 4.5 serbë, në 5.5 turq, në 10.7 shqiptarë dhe 11.5 myslimanë (mesatarja në Kosovë- 8.9). Serbët dhe malazezët punojnë kryesisht në veprimtaritë shoqërore, në administratë, banka dhe llogari, në sigurimet shoqërore e shëndetësi, zyrat e punës, në personelet drejtuese, në tregti , shërbimet, transport, hotelet e në sektorët parësore (si bujqësi) dhe në punësimin jashtë shtetit kjo përqindjeështë e ulët se mesatarja. Shqiptarët punojnë më tepër në sektorët parësorë me produktivitet të ulët e jashtë krahinës (në shtete të tjera e nëpër Jugosllavi), ndërsa në sektorin dytësorë e sidomos të tretë e të katërt përqindja e tyre është shumë e ulët se mesatarja për Kosovën, megjithëse përbëjnë shumicën dërrmuese të popullsisë.
Serbët dhe malazezëtbëjnë pjesë midis kombësive më të urbanizuara në Kosovë. Në vitin 1961 në qytete banonin 36.3% e malazezëve dhe 20.3% e serbëve, ndërsa në vitin 1981 këto përqindje rriten në 70.0% te malazezëve dhe 31.1% te serbët. Shqiptarët kanë përqindjen më të ulët të urbanizimit në Krahinë: në vitin 1961- 16.7% dhe më 1981-28.9% e tyre banonte në vendbanimet qytetare mesatarja e Krahinës 19.7% dhe 32.4%). Në dallim nga serbët dhe malazezët që jetojnë në qendrat e qyteteve kryesisht në apartamente shtetërore, pra bëjnë një jetë urbane, shqiptarët janë të përqëndruar në periferitë e këtyre vendbanimeve dhe kryesisht në shtëpi private, shpesh pa elementët kryesore të sistemit urban, sipas mënyrës “fshatare” të jetës. Në kuadrin e urbanizimit të Prishtinës, për shembull, nga 8.075 apartamente gjithsej pronë shtetërore (1/3 e fondit të Krahinës), sipas regjistrimit të vitit 1981-3.334 ose 41% u përkisnin shqiptarëve ( kundrejt 70.1% të tyre në popullsinë e qytetit), 3.055 ose 38% serbëve (15.6% të popullsisë së qytetit), 9.03 ose 11 % malazezëve (3.8% të popullsisë), 271 ose 3 % myslimanëve (2.3% të popullsisë), 129 ose 2% turqëve, ( 1.7% të popullsisë), 54 ose 1% ciganëve (4.7% të popullsisë), 89 ose 1% jugosllavëve (0.4% popullsisë) dhe 237 ose 3% të ndryshmëve (kundrejtë 1.4% të popullsisë së qytetit). Më tepër apartamente shtetërore kanë malazezët (84.7%), jugosllavët (82.7%), serbët (70.3%), myslymanët (60.5%), ndërsa më pak shqiptarët (26.9%) dhe turqit (35.9%) (Studimi sociologjik I qytetit të prishtinës, Instituti Ekonomik, Prishtinë, 1986).
Pas vitit 1981 në bazën të vendimit të Këshillit Ekzekutiv të Kuvendit të Krahinës Socialiste Autonome të Kosovës, Sekretariati Krahinor për Punët e Brendëshme dhe Enti krahinor i statistikave, nga 1 qershori i vitit 1983 ndjekin në mënyrë të organizuar të gjitha largimet e njerëzve nga Kosova në republikat e tjera dhe në Vojvodinë dhe të gjitha ardhjet nga republikat e tjera e Vojvodina. Evidenca është autentike. Të dhënat grumbullohen sipas shumë karakteristikave: përkatësia kombëtare, gjinia, mosha, veprimtaria, profesioni dhe mardhëniet në punë, arsim dhe shkolla e arsimit professional, arsyet e njoftimit dhe të largimit për largim, komuna dhe rajoni ku do të ngulen emigrantët etj. këto të dhëna është vështirë t’i mbledhësh edhe me të ashtuquajturat studime të thella ankletore; vlera e tyre e madhe është në faktin se çdo individ pytetet pse migron. Duke qenë se i mbledh shteti, të dhënat janë për përdorim të brendshëm. Sipas këtyre të dhënave, nga gjysma e qershorit e vitit 1983 deri më 31 dhjetor 1987 nga Kosova janë larguar 34.251 veta dhe aty kanë ardhur 11.942 veta, që do të thotë se bilanci migrues është negative me 23.309 banorë (të larguar – 9.163 janë shqiptarë, 14.921 janë serbë, dhe të tjerë; të ardhur – 5.782 janë shqiptarë, 3008 janë serbë, dhe të tjerë). Gjatë paraqitjes së këtyre të dhënave, sidomos për personat që janë shpërngulur nga Kosova, ka edhe shumë manipulimeve madje që nga forumet më të larta shtetërore e partiake. Në mbledhjen e kryesive të KQ të LKJ-së dhe të Komitetit Krahinor të LK të kosovës mbajtur më 12.10.1988 në Prishtinë, për shembull, kryetarja Kaçusha Jashari dha të dhënën e saktë se, që nga viti 1981 e deri më sot janë shpërngulur 25.661 serbë e malazezë, ndërsa po në këtë mbledhje sekretari I KQ të LK të Serbisë, Sokolloviç tha se gjatë së njejtës periudhë nga Kosova janë larguar 31.000 serbë e malazezë. Mospërputhja arrin në 5.339 vetë!
Evidence autentike e të shpërngulurëve dhe të ardhurëve zbulon motive krejt të tjera nga ato që japin politika e përditshme dhe mjetet e informacionit masiv. Në të vërtetë qytetarët e të gjitha kombësive deklarojnë se largohen në radhë të parë për arsye ekonomike, ku mbizotërojnë lidhja me punë, ndërsa përqindja e këtij morivi në prejudhën nga viti 1983 deri në vitin 1987 lëkundët nga 47.0% te serbët deri në 73.6% te shqiptarët; për arsye familjare përqindja e këtyre motiveve lëviz nga 23.5% te shqiptarët deri 47.7% te serbët; ndërsa përqindja e shkollimit si arsye e largimit është shumë e ulët dhe lëkundët nga 0.6% ciganët e deri në 6.7% te myslimanët. Për arsye të tjera, ku janë evidentuar presionet si motiv largimi nga kosova, nga viti 1983 deri në vitin 1987 janë larguar gjithsejt 14 veta (11serbë, 2 malazezë dhe një nga radhët e “të tjerëve”). Është interesante se edhe te të ardhurit në Kosovë sundon motive ekonomik dhe përqindja e tij lëkundet nga 57.2% te myslimanët e deri në 37.5% te ciganët, pastaj vijnë arsyet familjare, përqindja e të cilave lëviz nga 33.3% te “të tjerët” deri në 60.9% te ciganët ndërsa arsyeja e shkollimit është më e lartë tek shqiptarët (11.1%) dhe më e ulëta te ciganët (1.3%). Është interesante të përmendet se në fletët e evidencave autentike të organeve që meren me njoftimin për largimin të Sekretariatit të Punëve të Brendëshme për personat që vijnë në Kosovë nga zona të tjera të vendit në përgjithësi nuk figuron fare kolona ”arsye të tjera”, domethënë presioni, prandaj edhe nuk ka të dhëna dhe persona të evidentuar.
Nga një vështrim i motiveve të të shpërngulurve dhë të të ardhurve shihet se është fjala po për të njëjtat arsye te popullsia e të gjitha kombësive. Fjala është për të gjitha lëvizjet lirisht të njerëzve për motive ekonomike, familjare, arsimore e personale, ndërsa grumbullimet për arsye nacionale në drejtim të territoreve mëmë, si një karakteristikë e përgjithëshme në të gjithë vendin, duhet të studiohen. Për largimet, për shkak të psikozës së frikës dhe të ashtuquajturave motive të padukshme, të cilat, sigurisht, nuk mund të mohohen, gjithashtu duhen bërë studime më të thella socilogjike dhe të tjera. Përgjegjësinë për këtë, në kuadrin e zhvillimit politike e shoqërore në Jugosllavi, nuk mund t’i shpëtojnë as burokracitë politike dhe liderët nacionalë.
Është interesant fakti se të gjitha subjektet shoqërore e politike të Kosovës, Serbisë dhe Jugosllavisë janë të shqetësuar dhe shpërnguljet e serbëve dhe malazezëve nga Kosova, ndërsa largimi i të tjerëve, në radhë të parë i shqiptarëve, nuk i intereson kurkujt. Përsa i përket ardhjes në Kosovë, gjithë shoqëria është e shqetësuar gjithashtu vetëm për ardhjen e serbëve e malazezëve, duke miratuar edhe objektiva që dihen që më parë se janë të parealizuara dhe objektiva që dihen që më parë se janë të parealizueshme, ndërsa për motivet e ardhjeve të shqiptarëve nga zonat jashtë Kosovës, gjithë shoqëria është e shqetësuar gjithashtu vetëm për ardhjen e serbëve e malazezëve, duke miratuar edhe objektiva që dihen që më parë se janë të parealizueshme, ndërsa për motivet e ardhjeve të shqiptarëve nga zonat jashtë Kosovës asnjë nuk e vret mendjen, ashtu sikurse nuk është dënuar me asnjë ditë burg qoftë edhe vetëm një në Serbi për keqtrajtimin të shqiptarëve, të cilët u shkatrrohen dyqanet (267 raste gjatë periudhës 1984-1987) dhe u bojkotohen shërbimet. Asnjë nuk e shqetëson fakti se shqiptarët largohen nga Maqedonia përgjithnjë për Turqi, nga Maqedonia e Mali i Zi për në SHBA dhe nga Kosova dhe pjesë të tjera të Jugosllavisë drejt vendeve më të zhvilluara të Evropës. Sipas të dhënave të Shoqatës për popujt e rrezikuar ( Gesellschaft fur bedrohte Volker) në Gëtingen gjatë këtyre 15 vjetëve të fundit, për arsye ekonomike e politike, kanë emigruar 250.000 shqiptarë duke lënë vatrat e tyre (100.000 në RFGJ, 60.000 në Zvicër, 40.000 vende të tjera të Perëndimit dhe 50.000 në pjesën veriore të Jugosllavisë).
Ardhja e serbëve dhe malazezëve në Kosovë stimulohet në shumë mënyra: që nga vendosja në vende pune të mira dhe me paga të larta deri në sigurimin e apartamenteve, të shesheve për ndërtim flas, të krediteve afatgjata pa kamatë etj. Në kuadrin e të ashtuquajturit program jugosllav si ndihmë për Kosovën rekomandohet politika e ardhjes së “truve”, ndërsa këto deri më sot janë policia dhe gjykatësit. Nga ana tjetër, përkrahet dhe zbatohet politika e futjes në punë e shqiptarëve si “skllevër” në zonat e tjera të Jugosllavisë, në vende të tilla që i refuzojnë vendasit (njëlloj si jashtë shtetit) dhe ku paga është e ulët, kërkojnë forcë të madhe fizike dhe lënë gjurmë negative për një kohë të gjatë për kondicionin fizik dhe në jetën e tyre. Këto vende pune janë kryesisht në industrinë e rëndë,metalurgji, ndërtim, miniera, komunale (fshesagji) etj. Në kuadrin e programit jugosllav hartohen programet konkrete zhvillimi për komunat me popullsi të përzier, që do të thotë vetëm për serbët e malazezët. Për ta nga viti 1987 janë formuar edhe disa komuna (Zubin Potok, Shëtrpce dhe Shtimlje e po vazhdon ngritja e të tjerave), në të cilat janë ngritur menjëherë disa objekte industriale, ndërsa në komunën Malishevë, si e vetmja komunë e re ku zotërojnë shqiptarët, nga themelimi në vitin 1985 nuk është ngritur asnjë objekt industrial. Dhe kështu shtrihen monumentet e segregacionit me pasoja shumë të dëmshme ekonomike e politike.
Për nxënësit serbë dhe malazezë, por edhe të kombësive turke formohet klasa edhe me 2-10 nxënës dhe numri i këtyre të ashtuquajturave mikroklasa arrinë në rreth 500 gjithsejt, kurse në fakultetin e mjeksisë dhe degë të tjera të parapëlqyera regjistrimi bëhet edhe mbi numrin e parashikuar dhe këta të “tepër” pranohen edhe pa provim-konkurs. Nga viti 1988 ka filluar që fëmijët e kombësisë serbe e malazeze në shkollat fillore e të mesme të bëjnë mësim vetëm në turnin e parë (para dite), ndërsa fëmijët shqiptarë pas dite. Fëmijët dhe prindërit serbë vënë kushte ultimative se në qoftë se nxënësit shqiptarë nuk largohen nga shkollat e përbashkëta, do të largohen vetë nga Kosova dhe këto kërkesa u plotësohen: filloristët shqiptarë zhvillojnë mësimin në shtëpi private (rasti në Prilluzhja, komuna Vuçitërn). Kërkojnë edhe ndryshimin e emrave të shkollave të përziera, të cilat mbajnë emrat e luftëtarëve të njohur të Krahinës, të iluministëve dhe humanistëve shqiptarë. Gjithçka bëhet me këmbënguljen e udhëheqësve serbo-malazezë në Kosovë e jashtë saj, ndërsa burokracia karrieriste e komunës këtë e pranon menjëherë, për të gjitha këto ndasi në opinionin jugosllav fajtorë bëhen shqiptarët.
Në Kosovë dhe kundër shqiptarëve përdoren gjerësisht metodat e linçimit, për pasojat e të cilave askush nuk mendon, ashtu sikurse nuk ka as ndonjë politikë të urtë që të mëndojë për pasojat që sjell fakti se më se 584.000 shqiptarë, nga viti 1981 e deri më sot kanë kaluar nëpër represionin policor (për ndjekje penale, kundërvajtje, arrestime etj.), domethënë mesatarisht çdo ditë janë arrestuar 200 shqiptarë, kryesisht të rinjë deri 25 vjeç. Këto shifra vlejnë vetëm për shqiptarët kosovarë, por sa janë arrestuar në Maqedoni, Mal të Zi dhe Serbinë e jugut, ende nuk dihet. Zbatimi i ligjeve është i ndryshëm për të njëjtat vepra penale: për shqiptarët sanksionet janë 10 herë më të rrepta (një shqiptarë i mitur nga fshati Plemetin për tentativë dhunimi të një serbeje të mitur u dënua me 10 vjet burg, ndërsa i rrituri serb nga Staro Selo për dhunimin e një të miture shqiptare u dënua vetëm 1 vit burg).
Nëpërmjet parullës së pengimit të shpërnguljeve të serbëve dhe malazezëve, Serbia, por edhe më shumë forumet federative, duke e trajtuar Kosovën si zonë speciale, dëshirojnë të zgjidhin çdo gjë në dëm të interesave jetësore të shqiptarëve me nxjerrjen e ligjeve speciale (për gjuhën, flamurin, shitblerjen etj.), gjithnjë pa respektuar mendimin e shqiptarëve, duke zbatuar ndaj tyre diferencimin me karakter inkuzicioni. Mitingjet e protestës të pothuaj gjysmë millionë shqiptarësh të Kosovës në nëntor të vitit 1988 ishin paralajmërimi i fundit se nuk mund të vazhdohet kështu.
Nga referati “Problemet demografike të Kosovës dhe interpretimi i tyre” i Prof.Dr.Hivzi Islami mbajtur në simpoziumin shkencor “ Kosova-Serbia-Jugosllavia”Lublanë, 1989
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn