als_Latn uzn_Latn slv_Latn
-
Lefter ipa: Polifonia, fosforina e kngs shqiptare
INTERVISTA/ Flet “princi” i kngs labe, poeti i mirnjohur popullor, Lefter ipa
“Polifonia, fosforina e kngs shqiptare”
Albert ZHOLI
S’e heq kurr cigaren nga goja dhe pse mjekt ia kan ndaluar. Megjithat sht shum energjik dhe i sakt. I lidhur pazgjidhshmrisht me kngn polifonike, ai jo vetm sht nj nga autort m kryesor t teksteve t ksaj knge magjike, por dhe hulumtues dhe ndjeks i vmendshm i t gjitha festivaleve folklorike q realizohen n t katr ant e atdheut me kto kng. Kt radh e takuam n Festivalin e V Ndrkombtar t Polifonis t zhvilluar n qytetin antik t Bylisit, ku ai ishte dhe nj ndr antart e juris. Kur flet pr polifonin ai nuk t fal asnj gabim. N dor mban nj or me kurdisje, ku n qendr t saj sht nj fotografi e Enver Hoxhs. Kur e pyet pr t, ai hesht dhe qesh. Nuk do t bj asnj koment, por flet srishmi pr polifonin si nj thesar q sht i vetmi n llojin e vet n gjith botn dhe q sht pagzuar n Shqipri.
Pse e quani polifonin Fosforin?
Fosforin, sepse kjo kng magjike ka vetin e shklqimit dhe t ndriimit si fosfori n errsir q t ndrion rrugn edhe n natn pus. Ajo sht kaq magjike, sa askush s’e merr mend se sa fosfor mban prbrenda.
Jeni i kudondodhur kur flitet pr polifonin. Si do ta prkufizonit kt perl t kulturs shqiptare?
Si do ta prkufizoja?! Knga polifonike, sht mbret i kngs s shpirtit. Kjo kng sht shprthimi m i mir i shpirtit, q nuk njeh pengesa, q nuk njeh, kufizime, por sht i lir , si zog shtegtar. Polifonia sht prjetsi. Nj popull q nuk kndon, vdes. Pa mushkrit e mbushura t polifonis s veant, sidomos asaj labe, shpirti yn do t ish m i varfr, m i that dhe ne do t na dukej ajri m i rrall. Sidomos n kto dit vere, ku nxehtsia po djeg dheun, polifonia po na e zbut kt vap me at gurgullim t prjetshme q na e bn jetn m t but dhe m me drit. Knga labe, apo polifonia n trsi sht si nj thesar i rrall dhe i pashoq q shklqen si nj margaritar. Ajo do t mbetet kryevepr e kulturs s popullit shqiptar, t ciln UNESCO, kjo seli e mendjes q zbulon vlerat e derisotme t njerzimit, e pikasi, e shpalli monument t rrall t kulturs botrore dhe e mori n mbrojtje.
Ky vlersim i UNESCO na jep t drejtn t ndihemi krenar?
As q vihet n diskutim. Askush n botn e qytetruar nuk t vlerson pa merit. Kjo gj t harrohet. E them me gojn plot se ne kemi t drejt t krenohemi q jemi krijuesit e njrs prej mrekullive t ksaj bote. Keni dgjuat pr testamentin e Fan Nolit?
Dika kam dgjuar, por megjithat dua t ma prsrissh?
Fan Noli n fund t jets, duke shkruar testamentin e tij la amanet ta varrosin me nj kng labe t knduar nga lebr safi. Sepse e dinte q ajo e bnte t prjetshm...Dhe kish t drejt. Kur kndohet polifonia duket se kndojn hyjnit q zbresin nga qielli n tok
Nuk lodhesh q shkoni n shum aktivitete?
Pse ti mendon se t lodh polifonia? Polifonia t shron. Kur shkoj n aktivitete t tilla, jeta m bhet m e bukur, m e gjall, m me vler, m me stimul. E ku ka m mir se t dgjosh kngn e Zotit.
Mendimi juaj pr Festivalin e Pest Ndrkombtar t Bylispolifonis?
sht nj ndr aktivitetet m t bukura q kam ndjekur. Kam qen ktu n Festivalin e Par, jam ndjer si mbret. N nj lartsi t till q sheh deri n Tiran, mes shkallve t gurta t amfiteatrit t vjetr, me t vrtet ndihesh i vlersuar, por dhe shum krenar pr historin. Ky qytet antik mbi 2500 vjear ka n themele nj histori q me t vrtet duhet par me lup. Ja shiko themelet e amfiteatrit t vjetr, shiko stolat e veant ku uleshin mbretrit.. Dallohen kta stola t gurt pr vet ndryshimin, pr vet specifikn e ndryshimit. Nj histori e tr. Nj histori q t rrnqeth pr bukurin e rrall. E ku ka m vend piktoresk. Besoj se n kt amfiteatr t lasht ku ne po bjm Festivalin e Pest, ndoshta dikur ka jehuar polifonia po aq bukur dhe pse me mjete jo moderne. S’ka pasur mjete, por ka pasur nj kultur q t mahnit. N kt qytet shikon banja q i kan rezistuar kohs. Shikon punishte vere sikur t jet ndrtuar sot, shikon puse uji sikur jan br para disa ditsh, shikon gur q peshojn tonelata, q sot zor se mund t’i transportosh. Pra ky festival ka vlera t shumfishta, t njeh me historin ton, por edhe t sjell afr tingullin e bukur t kngs q t magjeps. Pr mua Bylispolifonia sht nj festival tepr i veant.
Sot flitet shum pr termin Isopolifoni dhe Polifoni. Si duhet prcaktuar?
Polifoni. N kt kng t vjetr sa dhe kombi n fillim merret knga, pastaj mbahet isoja. Isoja vjen nga nj fjal po e huaj greke, q n radhn e ndrtimit t kngs nuk z vendin kryesor. Shumzrshi shqiptar, apo vne apo labe do t ishte m e sakt. Kur kndohet, thuhet kush ja merr
dhe jo ai q mban iso t mbaj rolin kryesor.
Sa tekste kngsh polifonike keni br?
Un s’mbaj shnime apo ditar. Knga sht burim i jets sime. Un shkruaj sa her m vjen frymzimi. Dhe frymzimit nuk i them hajde, por sht ai q m fton. Nuk e di kur krijoj, ashtu sikundr kurr s’e kam marr mundimin t numroj se sa krijoj. Vargu sht nj thirrje e brendshme e shpirtit. Ai t kap nga dora dhe t thot vet hajde ulu. E kam ln t lir vargun. Un knaqem kur poezia ime bhet kng apo bhet pjes e populli tim, paka se s’kam mundur t’i numroj.
E keni menduar ndonjher veten larg Himars?
As me Parisin, as me Uashingtonin nuk e ndrroj. E keni par n mngjes detin e Himars, po n mbrmje!?... Mos ma bni kt pyetje, se ndihem keq. Himara sht kryeqendra e bots pr mua. Pa Himarn un s’do t isha Lefteri.
I keni shrbyer ndonjher bashkshortes?
Vetm njher, dhe dola shum i fituar. Se di se ’vit ishte, por di q at dit kisha mbetur pa lek n xhep dhe n paket kisha vetm dy cigare. E kupton, vetm dy cigare! Mund t rri un pa dy paqeta n xhep?! Bashkshorten e kisha pa qejf at dit. Shkoj n shtpi dhe ajo me urtsin e saj m thot, m bj nj kafe. Ishte hera e par n jet q m thoshte. U bra kamerier. E bra kafen dhe mora ca filxhan t bukur q ajo i mbante pr reklam, sepse nuk i prdorte kurr. Kur marr t dytin, posht tij doli nj 5 mijshe dhrahmi. Sa u gzova, njher gatova dhe fitova. Kur i ova kafen gruas, ajo u habit. Pse ke marr kta filxhan, m tha, un s’i prdor kurr. E mori me mend q kisha gjetur dhe dhrahmit dhe m tha, t paktn m lr gjysmat!...
Keni qen ndr iniciuesit e albumit “Vajza e valve” t Mimoza Kosturit, mendimi juaj pr t?
Ka nj z t veant. E kan n gjak si familje polifonin. Kur e kam dgjuar pr her t par jam mrekulluar. Nga ai moment e kam nxitur pr nj album t till. Isha n promovimin e albumit dhe vrtet mora si shprblim at q mendoja.
Mimoza Kosturi
Albumi “Vajz e valve” dhe Lefter ipa
“Vajz e valve” ishte nj album q e justifikoi ndrrn t dyt. Kt album un vendosa q ta bja me repertorin q zotroja m mir. Ky album ka 11 kng. Albumi duhet q t krijonte besimin m shum tek vetja. Ai i ka t gjith elementet, se prmbledh folklorin e Himars, Gjirokastrs dhe t Zagoris, por ka edhe kng labe brenda, t br nga rapsodt dhe kngt e spikatura t Lefter ips. I madhi Lefter ipa ka qen ndihmsi dhe nxitsi im m i mir n kt album. Ai m ka orientuar n do drejtim.
Para se t realizoja albumin, pash dokumentarin e Himars n bashkpunim me Lefter ipn dhe jam mahnitur. E kam dgjuar disa muaj rresht. Pastaj guxova dhe kndova. Un dua t jem e sakt me far at afron tabani dhe pastaj aftsit e mia. Ishte nj investim i madh si nga ana shpirtrore dhe nga ana ekonomike. Mbshtetja q m dha Eno Koo, q e mori prsipr q kt album ta realizonte n Londr dhe pr t’i br nj investim sa m profesional ishte nj vlersim maksimal. Albumi u realizua n studiot e Radio-Tirans, por u shumfishua n Londr dhe u prezantua n ambientet e teatrit “Metropol”. Pata nj mbshtetje nga artdashsit, por dua t falnderoj edhe regjisorin Kio Londo q ka qen n at periudh n teatrin Metropol, i cili na mundsoi salln. Ka qen nj koncert i veant. Polifonia n vetvete i ka t gjitha elementt pr t’i dhn knaqsi publikut. Deri n at moment kisha br shum pun dhe mendova ta pasuroj edhe me element t tjer. Bra nj takim me Petrit Rukn, nj njohs dhe dashamirs i polifonis dhe mjaftoi nj bised me t pr t organizuar promovimin.
Katina Bejleri, kngtare
Lefter ipa mbetet pr mua nj nga princrit e teksteve t polifonis shqiptare. Tekstet e tij kan er deti, mali, jan t lira, me hapsir. Sa her lexoj tekstet e tij,l mbetem e shtangur. S’e di se nga ku burojn ato vargje. Duken si vargje hyjnore. S’ ta mbush mendjen q ai burr aq elegant, t bj vargje q t mrekullojn shpirtin. Kur kndoj ato tekste m duket se marr me vete zjarrin e vatrs himarjote pr ta prcjell n do vatr shqiptare.
-
Regullat e Postimit
- Ju nuk mund t hapni tema t reja.
- Ju nuk mund t postoni n tema.
- Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
- Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
-
Rregullat e Forumit
unk als_Latn als_Latn smo_Latn tpi_Latn als_Latn por_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn tum_Latn als_Latn als_Latn als_Latn mlt_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn