als_Latn dik_Latn sag_Latn
Ky postim ka të bëjë me Velimir Khlebnikov (1885-1922) njërin nga poetet më të mëdhenj Rus të shekullit XX, dhe poashtu njërin nga shkrimtarët më të shkëlqyer të avant-gardës. Klhebnikov i përkiste të ashtuquajturit grupit Futurist të Moskës, që për synim kishin të hedhnin poshtë artin statik të së kaluarës dhe të polemizonin sa më shumë me të duke gjetur inspirim në dinamizmin, shpejtësinë, funksionin e palodhshëm të makinave moderne dhe jetën urbane të asaj kohe.
Në këtë postim mund të gjeni një pjesë muzikore eksperimentale-futuristike me elemente proto-industriale të shekullit XX, si dhe një artikull të përkthyer në shqip të Khlebnikov-it, “Radioja e së ardhmes.”
Ky artikull pra që do të keni rastin ta lexoni më poshtë, shpërfaqë një përjetim të bukur të potencialit utopik të radios nga Klhebnikov. Ky lloj i shkrimit i takon një zhanri të të shkruarit spekulativ rreth radios që ishte diçka krejt e zakonshme në ditët e para të kësaj teknologjie të re. Fuqia universale e komunikimit të këtij mediumi rezonoi projektet ambicioze shoqërore dhe artistike që u shpërndanë rreth globit në prag të Luftës së Parë Botërore.
Në mënyrë domethënëse, vizioni i Khlebnikov në këtë artikull, përfshinë edhe fushën edukative, edhe atë estetike: radioja imagjinohet si një medium edhe për edukimin universal të njerëzimit edhe për kënaqësinë muzikore. Kjo është thuajse paralele me krahasimin e internetin e fund-shekullit XX duke sugjeruar se përjetimi i Klebnikov-it, “Radioja e së ardhmes” është një manifestim i hershëm i një teknologjie utopike të kohës sonë.
Radioja e së ardhmes
(Velimir Khlebnikov, 1921)
Radio e së ardhmes – pema qendrore e vetëdijes sonë – do të përuroj mënyra të reja për të përballuar ndërmarrjet tona të pafundme dhe do ta bashkojë gjithë njerëzimin.
Stacioni kryesorë i Radios, ai bastion nga çeliku, ku retë e telave ngjiten si fillesa e flokëve tona, do të mbrohet nga një shenjë me një kafkë skelete dhe fjalën e njohur “Rrezik”, qëkur një ndërprerje e operacioneve të Radios do të prodhojë një ndërprerje mendore mbi të gjithë vendin, një humbje të përkohshme të vetëdijes.
Radio po shndërrohet në diellin shpirtërorë të vendit, në magjistarin e madh dhe burimin e vetë magjisë.
Le të përpiqemi ta imagjinojmë stacionin kryesorë të Radios: në ajër si një rrjetë merimangash me linja, një re stuhie e bulonave të rrufeshëm, një qetësi dhe disa tela që bien në sy dhe që përshkojnë ndërtesat nga njëra anë në tjetrën. Një top i ndritshëm dhe i katërt me ndriçimin e rrufesë së varur në ajër, telat të shtrirë në një tatëpjetë.
Nga kjo pikë në Planetin Tokë, çdo ditë, sikur fluturimi i zogjëve në pranverë, një tufë e lajmeve niset, lajme nga jeta e shpirtit.
Në këtë rrymë të zogjve të rrufenjtë, shpirti do të mbizotërojë mbi forcën, këshillat e mira mbi kërcënimet.
Aktivitetet e artistëve që punojnë me stilolaps dhe furçë, zbulimet e artistëve që punojnë me ide (Mechnikov, Einstein) do të transportojnë në çast njerëzimin në brigjet e panjohura.
Këshilla për çështjet e përditshme do të alternojnë me ligjërata ata që banojnë mbi lartësitë e dëborës së shpirtit njerëzorë. Kreshtat e valëve në detin e dijës njerëzore do të rrokullisen në të gjithë vendin, në çdo stacion të Radios lokale, për t’u projektuar më pas në po atë ditë në letrat e errëta të librave të mëdhenj, më të lartë se shtëpitë, dhe më pas të qëndrojë në çdo qendër të qytetit, ngadalë duke kthyer faqet. […]
Por çfarë ndodhë tani? Nga na erdhi kjo rrjedhë e madhe e zërit, kjo përmbytje e gjithë vendit në këndim të mbinatyrshëm, në tingujt që rrahin krahët, kjo gjerësi argjendi që fishkëllen dhe godet kambanat e çmendura nga diku ku ne nuk jemi të pranishëm, duke sjellë zërin e fëmijëve që këndojnë dhe tingujt e krahëve?
Mbi qendrën e çdo qytetit këta zëra derdhen poshtë, një dush argjendi i tingujve. Kambana të hatashme argjendi të përziera me fishkëllimën zbresin nga lart poshtë. A thua këta zëra janë zëra nga parajsa, shpirtra që fluturojnë poshtë mbi çatinë e fermave? Jo…
Mussorgsky nga e ardhmja është duke mbajtur një koncert në bregdet, duke përdorur aparatin e Radios për të krijuar një sallë të madhe të koncertit që shtrihet nga Vladivostok deri tek Baltic, nën kubenë e katërt të parajsës.
Në një mbrëmje ajo bën magji mbi popullin, duke e ndarë me ta edhe kungimin e shpirtit të tij, dhe të nesërmen, ai është thjeshtë një i vdekshëm, i zakonshëm sërish. Artisti ka hedhur një magji mbi vendin e tij; ai i ka dhënë vendit të tij këngën e detit dhe fishkëllimën e erës. Shtëpia më e varfër në qytetin më të vogël është mbushur me fishkëllimën hyjnore dhe kënaqësinë e ëmbël të zërit.
Përktheu: Glauk Tahiri
Këtu e gjeni edhe pjesën muzikore nga Khlebnikov që karshi një pjese të muzikës industriale sot, na kujton fjalët e Theodor Adornos:
“Teoricieni që intervenon në polemikat praktike të ditëve të sotme zbulon në mënyrë të rregullt dhe për turpin e tij se për çfarëdo idesh që mund të ketë kontribuar, janë shprehur shumë kohë më parë – dhe zakonisht më mirë herës së parë.” – Th. Adorno (1963)
Khlebnikov siç e cekëm edhe më lart, renditet në radhën e poetëve më të mirë Rus të shek. XX, më poshtë e gjeni poezinë e tij “Edhe një herë, edhe një herë” të përkthyer në shqip, si dhe disa poezi tjera të tij të përkthyera në anglisht.
Edhe një herë, edhe një herë
Unë jam një yll për
ju.
Mjerë ai marinarë që ka marrë
këndin e gabuar të anijes
Në një yll:
Ai do të shpartallohet në shkëmbinj,
Në rërën nënujore.
Mjerë edhe ti që ke marrë
këndin e gabuar të zemrës sime
Do të shpartallohesh në shkëmbinj,
Dhe shkëmbinjtë do të qeshin
Me ty
Gjersa ti qeshë
Me mua.
Përktheu: Glauk Tahiri
Poezi nga Velimir Khlebnikov të përkthyera në anglisht nga: Paul Schmidt dhe Alexandr Zorin.
- Bo-beh-oh-bee is the lipsong…
- Where the winking waxwings whistle…
- Grasshopper
- From the bag…
- The night is full of constellations…
- The Monster, resident of heights…
- Cloudarias floated all folorn…
- People in love, casting…
- We want to be familiars of the stars…
- The naked freedom is coming…
- I don’t need so much!..
- Today again I’m going there…
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn slv_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn wol_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn mri_Latn als_Latn als_Latn eng_Latn eng_Latn lmo_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn