als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Sa shumė mė paska pas marrė malli pėr tia dėgjuar zėrin Akademisė sė Shkencave dhe Arteve tė Kosovės pėr tė cilėn kam shkruar nė kohėt mė tė vėshtira nė shtypin ilegal. Atėherė kur regjimi i egėr i Beogradit kishte filluar ti diferenconte disa nga profesorėt dhe akademikėt tanė mė tė mirė si Ali Hadri, Gazmend Zajmi, Rexhep,Qosja, Ukshin Hoti etj. Nė pranverėn e vitit 1981, Akademia e Shkencave dhe Arteve tė Kosovės, ishte nė thumb tė kritikave pėr shkak tė kontributit tė madh qė jepte nė zhvillimin dhe pėrparimin e shkencės, gjuhės, historisė, arsimit, kulturės, ekonomisė etj. Atė botė ishte bėrė njė ndėr akademitė mė tė zėshme nė ish-Jugosllavi dhe mė gjerė. Ne tė rinjtė, studentėt e demonstruesit pėr Republikėn e Kosovės, me tė drejtė frymėzoheshim e krenoheshim me disa nga emrat e nderuar tė akademikėve shqiptarė tė cilėt karshi punės sė madhe shkencore, iu kishin bashkangjitur kėrkesės sė drejtė tė demonstruesve pėr Republikėn e Kosovės, pavarsisht pasojave dhe rreziqeve tė shumta qė i prisnin .
Pas demonstratave tė vitit 1981, Akademia e Shkencave dhe Arteve tė Kosovės bashkė me Universitetin e Prishtinės, Institutin e Historisė dhe Institutin Albanologjik ishin shpallur: bastione tė nacionalizmit dhe separatizmit shqiptar nga politika unitariste e thellėsisht antishqiptare serbe, ndėrsa njė pjesė e akademikėve tanė tė nderuar frymėzues tė ndjenjave kombėtare tė shqiptarėve. Atė botė ASHAK falė kėmbėnguljes sė njė pjese tė akademikėve, tanė tė nderuar, ndėr tė cilėt edhe akademik Rexhep Qosja, kishte marrė njė hov tė madh nė shkrimin e librave artistik e shkencorė, pėrmes sė cilave thuhej e vėrteta pėr Kosovėn dhe shqiptarėt. Mund tė thuhet se kjo vėrtetė ishte epoka e lulėzimit tė punės shkencore, ndaj jo rastėshit regjimi i Beogradit pėrpiqej tia mbyllte gojėn me ēdo kusht ASHAK-ut, duke i pėrjashtuar e diferencuar akademikėt mė kombėtar e mė tė dėshmuar nė fushėn e shkencės, artit, kritikės e letėrsisė e historisė.
Veēanėrisht duhet tė vlerėsohet kontributi i tė ndjerėve, dr. Ali Hadrit, Gazmend Zajmit, Rexhep Qosjes, Idriz Ajetit, Fehmi Aganit e shumė tė tjerėve, tė cilėt me forcėn e argumenteve shkencore i kundėrshtonin planet dhe memorandumet politike tė Akademisė sė Shkencave dhe Arteve tė Serbisė dhe shtabeve politike kundėr Kosovės. Aso kohe kjo na bėnte tė mburreshim me mendjen dhe trurin e kombit tonė. Edhe nė kėto kohė tė rėnda, disa nga akademikėt tanė patėn forcė intelektuale e morale ta ngrehin zėrin, pavarėsisht se nė ēdo hap i prisnin, siē edhe ndodhėn mė vonė, diferencimet politike, largimi nga puna, burgosja apo dhe likuidimi fizik. Pėr hir tė realitetit duhet thėnė se si atėherė edhe sot ka akademik tė dėshtuar tė cilėt kishin rėnė nė prehrin e politikės ditore, duke i diferncuar kolegėt e tyre: Dje i sulmonin ata pėrmes platformave antishqiptare tė LKJsė, ndėrsa sot pėrpiqen ti kopromitojnė pėrmes veprimeve klanore destruktive, madje edhe antishkencore duke u fshehur pas njė emri tė madh siē ėshtė Akademia e Shekencave dhe Arteve tė Kosovės. Ndryshe nuk ka si tė kuptohet pluhuri qė po ngritet gjatė kėtyre ditėve kundėr Akademik Rexhep Qosjes, i cili si dje edhe sot ėshtė ndėr akademikėt qė mė sė shumti i ka kontribuar shkencės dhe ēėshtjes shqiptare nė pėrgjithėsi.
Mund tė thuhet se Akademik Rexhep Qosja, veēmas nga viti 1981 ka qenė ndėr intelektualėt dhe akademikėt mbarėshqiptarė qė me penėn e tij po ashtu, i ka kontribuar mė sė shumti ēėshtjes kombėtare si nė fillimin dhe mbėshtetjen e vazhdueshme tė proceseve demokratike, si nė fushėn e letėrsisė, politikės dhe shkencės e deri tek mbėshtetja e pa rezervė ndaj UĒK-sė. Marrė parasysh mendimin kritik ndaj lėvizjes ēlirimtare si tėrėsi qė ka rezultuar tė jetė i drejtė pothuaj nė tė gjitha rastet, numrin e madh tė veprave dhe vlerėn e lartė shkencore apo artistike qė ka botuar brenda dy dekadave tė fundit, padyshim se Rexhep Qosja del si akademi mė vete qė ka botuar disa herė mė shumė libra shkencorė e artistik se Akademia e Shkencave dhe Arteve tė Kosovės si institucion dhe mė shumė nga tė gjithė akademikėt marrė sė bashku tė cilėt vėrtiten poshtė e lartė ndėrtesės sė re moderne tė ASHAK-ut tė ndėrtuar nga taksapaguesit e Kosovės tė cilėve spaku deri tani nuk u ėshtė shpėrblyer me asgjė tė mirė nga ana e tyre. Pėrkundrazi nga ajo ndėrtesė e bukur, e cila normalisht konsiderohet si ndėrtesa e trurit tė popullit, dalin deklarata e fjalė tė shėmtuara kundėr kolegut tė tyre, Akademik Rexhep Qosja pėr tė vetmin faj pse ka treguar njė tė vėrtetė tė madhe: Mospunėn, servilizmin, heshtjen e pakuptimtė dhe anėtarėsimin e akademikėve tė rinj pa dėshmi shkencore e kritere sipas akraballėkut dhe rreshtimit politik. Kjo ėshtė njė e vėrtetė e madhe, e pakontestueshme dhe tepėr e nevojshme tė thuhet publikisht. Kėtė tė vėrtetė nuk mund ta pranojnė vetėm ata akademik tė cilėt institucionin mė tė lartė shkencor tė njė vendi e kanė shndėrruar nė njė treg ku shiten e blihen tituj akademik dhe ku nuk punonohet mbi bazėn e kritereve shkencore.
Brenda 20 viteve tė fundit, Akademia e Shkencave dhe Arteve tė Kosovės, vetvetiu ka ardhur duke e rrėnuar autoritetin deri nė atė shkallė sa sot shkėlqimi i dikurshėm i saj, pėrveē ndėrtesės sė bukur qė ėshtė ngritur nė qendėr tė Prishtinės, pothuaj se ėshtė i padukshėm. Natyrisht vitet e okupimit e kanė bėrė tė veten. Mbase edhe intelektualėt janė mė tė ndieshėm ndaj mediokriteteve dhe diletantėve qė jo pak kanė dalur viteve tė fundit nė skenėn shkencore, politike, ekonomike e kulturore tė Kosovės. Por gjithsesi ėshtė e pafalshme pėr njė institucion tė lartė akademik mbyllja e gojės nė kėto situata mjaft delikate, kur Republika e Kosovės sapo ka filluar ti marrė kėmbėt e veta. Natyrisht qė nė kėtė moshė shteti i Kosovės ka nevojė pėr ndihmėn e secilit shqiptarė nė fushėn e vet, por gjithsesi mė sė shumti ka nevojė pėr ndihmėn e ajkės sė kombit, njerzėve intelektualė e me njohuri tė thella shkencore. Kėtė mision fare pak ose aspak nuk e ka pėrmbushur Akademia e Shkencave dhe Arteve tė Kosovės. Pikėrisht nė kohėt mė tė vėshtira tė Kosovės nėn okupimin serb nga viti 1989 e deri sot, ASHAKja nuk e ka kryer misionin e saj pėr tė cilin ėshtė paguar dje nė rrethanat e njė okupimi klasik nga kontributet e qytetarėve dhe sot nga buxheti i konsoliduar i shtetit tė Kosovės. Pėrgjatė dy dekadave ASHAK si institucion (hiē ndonjė deklaratė tė dobėt politike), nuk ka bėrė asnjė punė voluminoze shkencore, asnjė plan stragjik, asnjė momerandum serioz, asnjė zbulim shkencor. Pėr mė tepėr ASHAK pėr dy dekada rresht ka qenė dhe ka mbetur rob i politikės sė klaneve tė caktuara destruktive tė cilat mbi tė gjitha i kanė dashur postet e pamerituara.
Tė trishton fakti qė sa kohė Akademia e Shkencave dhe Arteve tė Kosovės, e ka mbyllur gojėn pėr opinionin. Nuk flet ose edhe kur flet ndonjėherė nuk tė ēon mallė akademie. Gjatė dekadės sė fundit nga qarqe tė caktuara serbe e maqedone ka pasur tendenca tė rrezikshme antishkencore e politike pėr ta falsifikuar historinė e shqiptarėve e pėr ti rrudhur kufinjtė e Kosovės, e ASHAK, e ka mbyllur gojėn ose ka folur me gjysėmgoje. Vėrtetė tė habitė heshtja e Akademisė sė Shkencave dhe Arteve tė Kosovės, pikėrisht nė kohėn kur pseudoshkenctarėt maqedon shkruajnė libra shkollor e enciklopedi pėr tė mohuar shtetin e Kosovės dhe autoktoninė e shqiptarėve nė Maqedoni, ASHKSHja e myllė gojėn edhe atėherė kur duhet tė ishte mė e zėshmja dhe mė e thirrurura pėr ta thėnė fjalėn e vet me kompetencė pėr ēėshtje tė rėndėsishme siē janė ta zėmė:
Ka mė shumė se njė vjet qė Kosova ishte para Gjykatės Nėrkombėtare tė Drejtėsisė, e ASHAKja kishte heshtur tmerrėshit! Nuk i kishte afruar asaj asnjė fakt historik, shkencor, gjuhėsor dhe juridik pse Kosova kishte tė drejtė tė shpallte pavarėsinė!
Qė nga paslufta veriu i Mitrovicės pothuaj ėshtė ndėrkombtarizuar si problem, e Akademia e Shkencave dhe Arteve tė Kosovės nuk ka bėrė asnjė reagim pozitiv dhe tė bazuar nė fakte historike lidhur me kėtė!
Ka anomali tė mėdha nė sistemin e drejtėsisė sė Kosovės, e ASHAKja pėrsėri nuk e ka ngritur zėrin e saj pėr ta ndihmuar nė cilėndo mėnyrė qoftė sistemin e drejtėsisė, i cili mė tepėr se shumėēka tjetėr i duhet sot Kosovės sė re si shtet i pavarur!
Ka korrupsion nė Kosovė, e ASHAK sėrish i mbyllė sytė, nuk «dėshiron» tė flas kundėr kėtij fenomeni qė jo pak ka marrė pėrmasa nė mungesė tė ligjeve apo tė moszbatimit tė ligjeve tė aprovuara deri tani!
Shteti i Kosovės ka vėshtirėsi serioze nė realizimin e reformave nė sistem arsimor e ekonomik, e ASHAKja heshtė, nuk e thotė asnjė fjalė, nuk e shkruan asnjė shkronjė!
Ka sė paku pesė opsione nė tavolinat e politikės dhe akademisė serbe pėr Kosovėn, e Akademia e Shkencave dhe Arteve tė Kosovės, i mbyllė sytė para kėtyre tendencave tė rrezikshme antihistorike e antishqiptare!
Ka tri vite qė Republika e Kosovės kėrkon njohjen zyrtare tė sa mė shumė shteteve tė botės, e Akademia e Shkencave dhe Arteve tė Kosovės, nuk e ka hedhur nė letėr asnjė germė e nuk ka shfaqur asnjė mendim serioz pėr njohjen e shtetit tė Kosovės. Asnjė akademie, e asnjė qeverie tė botės nuk i ka shkruar letėr pse duhet tė njihet shteti i Kosovės dhe tė argumentohet me fakte!
Asnjė mendim se ka dhėnė ndaj dukurive negative nė Kosovė, kur dihet qė fjala dhe mendimi akademik e profesional sot i duhet shtetit tė Kosovės sė tepėrmi pėr tu ngritur mbi themele tė shėndosha e demokratike.
Pėr kėto dhe shumė probleme tjera jetike qė kishte dje dhe ende ka nevojė Kosova, Akademia e Shkencave dhe Arteve tė Kosovės nuk e ka ngritur zėrin sa duhet ose ka heshtur krejtėsisht. Dhe tani befas del me deklarata tė ēuditshme kundėr njėrit nga anėtarėt mė tė guximshėm tė saj, Akademikut Rexhep Qosja! Kėto deklarata aq tė pabazuara e foshnjore, vetėm sa dėshmuan publikisht mospunėn apo punėn e mbrapsht tė ASHAK-sė. Ēdo njeri normal e habitė fakti se si ASHAK nuk e ka parė tė arsyeshme tė reagojė kaq ashpėr dhe kaq shpejt kundėr asnjė «akademiku» shovinistė serbo-maqedonė, ndėrsa brenda pak orėsh gjen kohė tė dalė dhe ta sulmoi Akademik Rexhep Qosen me deklarata pompoze vetėm pse e ka thėnė njė tė vėrtetė lidhur me (mos) punėn dhe sjelljet diletante tė njė pjese tė «akademikėve» qė janė pranuar brenda kėtij institucioni pa pėrfillur kriteret e nevojshme shkencore.
Nė fund tė fundit kėto deklarata dhe reagime tė ASHAKsė kundėr personalitetit tė Akademik Rexhep Qosjes janė nė vazhdėn e pėrpjekjeve pėr ta mbytur mendimin e lirė akademik kundėr ēdo dukurie negative tė shfaqur nė njė shoqėri apo institucion. Nė shoqėritė demokratike e veēanėrisht nė institucionet e larta shkencore e arsimore, aty ku vėrtetė debatohet pėr ēėshtje profesionale, ēdo mendim kritik, merret e studiohet me gjakftohtėsi dhe nė asnjė mėnyrė apriori tė kundėrshtohet e paragjykohet si i pabazė e tendencioz. Kėshtu veprojnė vetėm ata qė e kanė «mizėn nėn kapuq», vetėm pa punėtorėt dhe parazitėt e ndryshėm qė marrin tė ardhura e «grada» akademike pa asnė punim apo libėr shkencorė. Reagimet e ASHAKės dhe shkrimet e ndryshme tė porositura nė ndonjėrėn nga gazetat tona tė vetėquajtura «kombėtare», kundėr Akademik Rexhep Qosjes, nė opinionin normal shqiptar nuk kanė bėrė asnjė efekt tjetėr pėrveē se kanė nxjerrrė nė shesh fytyrėn e vėrtetė tė Akademisė sė Shkencave dhe Areve tė Kosovės dhe tė mediokriteteve e hipokritėve tjerė qė shkruajnė shkrime «tallava», duke u pėrpjekur me britma e fyerje si nė kohėn e komunizmit tė «shokut» Tito tė «presin» kokat e njerzėve tė mėdhenj. Kjo, pra, ėshtė fytyra e vėrtetė e njė akademie, e cila si deri mė tani, nuk ka pėr qėllim parėsor ti avancojė tė arriturat shkencore, por tė gjejė «qime nė vezė» pėr tua mbyllur gojėn tė gjithė atyre qė kanė forcė morale e intelektuale pėr ti kundėrshtuar me fakte deformimet e shumta brenda kėtij institucioni dhe pėrpjekjet e ligjvėnėsve pėr ta vendosur nė vendin ku e meriton njė akademi e vėrtetė shkencore.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn