als_Latn dik_Latn sag_Latn
Shuk Gurakuqi
Shuk Gurakuqi (Shkodër, 28 mars 1888 - 1967) ishte ekonomist financier. Personalitet i administratës e sistemit financiar. Deputet i të parit kuvend shqiptar të dalë nga Kongresi i Lushnjes. Ministër Financash në qeverinë e Mustafa Krujës.
Jeta[redakto | redakto tekstin burimor]
Shuku leu në Shkodër, i biri i Ndrekë Gurakuqit dhe Tirës së Simë Zef Simonit. Mbiemri i vërtetë i familjes ka qenë Rranxi sipas Ejëll Çobës, nuk dihet si ka ngelë mbiemri i tanishëm.[1] Ka studiuar në Shkollën e Jezuitëve në Kolegjin e Shën Françesk Saverit në Shkodër dhe ka përfunduar mësimet në Institutin Teknik Tregtar të këtij Kolegji, duke u diplomuar në korrik të vitit 1906. Pas përfundimit të studimeve fillimisht punësohet mësues i klasës së dytë fillore në Kolegjin e Shën Françesk Saverit duke përfunduar në vitin 1910 karrierën si mësues.[2]
Përkthen dramën me pesë akte të Silvio Pelikos, "Bardha e Ferdinandit" më 1909.[3]
Gjatë periudhës prej nëntorit 1910 e deri në fund të majit 1914 ka qenë drejtor i firmës tregtare Lazzaro G. Simoni (të bijtë e Lac Zef Simonit) në Shkodër. Nga qershori i 1914s deri në qershor të v. 1915s ka qenë arkëtar në Doganën e Shkodrës. Gjatë periudhës 1916-1918 u punësua në Bashkinë Shkodër fillimisht për një kohë të shkurtër, si rregullues i shpërndarjes së ushqimit të të varfërve e më pas deri në korrik të vitit 1918 shef i Seksionit të Financave. Më pas anëtar i një komisioni të formuar në Shkodër për të mbikëqyrur dhe kontrolluar zyrat qeveritare të qytetit nën kryesinë e Bajram Fevziut.
Financon dhe bëhet "drejtor i gjegjshëm" i fletores "Ora e Maleve" të Atë Anton Harapit e Dom Lazër Shantojës, që ishte zëri i grupit politiko-letrar me të njëjtin emër. Zgjidhet deputet i qarkut të Shkodrës në legjislaturën 1921-1923 dhe për zgjedhjet e viteve 1923-1925. Në këtë interval kohor ka qenë gjithashtu anëtar i Komisionit të Financave dhe Post-Telegrafës së Kuvendit të Shqipërisë[4]. Qe emigrant politik në Itali prej 24.12.1924 e deri më 28.10.1938, ndërsa Lëvizja e Qershorit '24 ku shumë miq të tij qenë të përfshirë, e gjeti shtruar në një spital të Romës[1].
Gjatë emigracionit si anti-zogist ishte përfaqësues civil i Klerit Katolik Shqiptar, para se të zëvendësohej nga Angjelin Suma. Do të përfaqësonte Klerin, gjegjësisht Imzot Lazër Mjedën dhe P. Gjergj Fishtën, të cilët e ngarkuan t'i përfaqësonte në mbledhjen e të mërgimtarëve antizogistë që u mbajt në Vienë, 1925. Me të kuptuar që mbledhja anonte nga Bashkimi Sovjetik ngase në Vienë asokohe ishte vendosë qendra e Komintern-it, dhe me këtë bekim u formua Konare-ja. Me t'u kthyer në Romë për të njoftuar Imzot Mjedën dhe P. Fishtën. I betuar për mos-pjesëmarrjen në politikë me ardhjen e italianëve, pati lidhje të ngushtë miqësie me Mustafa Krujën dhe "Grupin e Zarës" sa i përket mendimit politik. Në rastin e telegramit të përgëzimit të drejtuar Musolinit me rastin e lidhjes së aleancës midis Italisë e Shqipërisë më 1927 nga Kruja, Shuku nuk qe dakord. Ngase e mendonte si aprovim i politikës italofile të Ahmet Zogut.[5] Gjendet drejtor i firmës tregtare "Vllazën Prennushi" në Shkodër prej 1.1.1939 deri më 30.11 1941 dhe bashkëpunëtor me firmën tregtare "Serreqi" në Trieste.[2] Bën kërkesë zyrtare në Legatën Shqiptare të Romës për pasaportë, prejse donte të merrte leje me hapë një filial të firmës "Prennushi" në Shkodër. Zbarkimin italian e mori vesh në Vlorë, nuk dëgjoi të merrte pjesë në dërgatën e asambleistëve të zgjedhur nga paria e Shkodrës bashkë me Hafiz Ali Kraja.
Emërohet Ministër i Financave në Tiranë, prej 03.12.1941 e deri më 19.01.1943 në qeverinë Kruja. Kur e kishin thirrë në Mëkambësi nga fundi i vitit 1941, për t'i propozuar emërimin si Min. i Financave, ka refuzuar. Pas pak ditësh u thirr nga Mustafa Kruja që i kujtoi kur e kishte pyetur gjatë emigracionit se po t'i kërkonte bashkëpunimin a do të pranonte e ai ishte përgjigjur: "po", atëherë Shuku kishte pranuar të bëhej Min. i Financave në qeverinë e Mustafa Krujës.[1] Në maj të 1943 merr pjesë në varrimin e Ndok Gjeloshit në Tiranë, vrarë nga njësitë guerrile.[6] I burgosur në Shkodër më 22.01.1945 dhe i dënuar prej Gjyqit Special në Tiranë mbas vendimit të dhënë me 13.04.1945 me burgim të përjetshëm. Kur prokurori Bedri Spahiu i lexoi akt-akuzën, Shuku iu drejtua kryetarit të trupit gjykues Koçi Xoxe:
- «e keni kot qi më lexoni akt akuza. Ç’prej dhetorit 1941 qi u emnova ministër i Financave e deri ditën qi kena paraqitë dorhjekjen si qeveri, për çdo veprim qi âsht bâ prej Ministrisë Financave si edhe për çdo shkresë qi ka dalë prej saj, mos e lodhni mênden gjatë, të tânë përgjegjsinat i mbaj unë.» [7]
Me dekretin e datës 27.04.1949 dënimi i është zbritur nga burgim i përjetshëm në 20 vjet. Mbas disa zbritjeve të tjera ka përfituar edhe 2 vjet, 8 muaj e 2 ditë. Ka qëndruar në burg gjithsej (ndër burgje të ndryshme në Shkodër, Tiranë, Durrës e shumicën në Burrel) 17 vjet, prej 22.01.1945 deri më 20.05.1962. Periudhën pas burgut 1962-1966 e kaloi në varfëri të plotë. Gjatë kësaj periudhe izolimi të plotë, merrej veç me lexime e punime shkencore. Mbante shoqëri e marrëdhënie të plota me mikun e tij të vjetër Gjon Kamsin, që e vizitonte vazhdimisht, me kushërinjtë e tij që ishin në Shkodër Simon dhe Lazër Gurakuqin. Vdiq nga një sëmundje e shpejtë më 1966. Në varrimin e të cilit, përveç rrethit të ngushtë familjar, ndonjë miku a shoku të ngushtë; pati shumë pak njerëz nga frika e luftës së klasave që zhvillohej aso kohe.[2]
Ditari i tij historik është në kujdesin e z. Willy Kamsit e po përgatitet për botim.
Burime[redakto | redakto tekstin burimor]
- ^ a b c Çoba E., "Jetë e humbun", Mediaprint, Tiranë 2010.
- ^ a b c Misja V., Shuk (Pashko) Gurakuqi, ministri (i dënuar) i financave (1888 - 1960): ekonomistë të shquar në vite, Revista Monitor. - Nr. 42, 24 tetor, 2007, f. 47.
- ^ Hoti G.K., Si e ndryshojnë historinë…- Kritika e historise se Teatrit Kombëtar Shqiptar
- ^ Estrefi, D., Ligjvënësit shqiptarë 1920-2005 - Kuvendi i Shqipërisë, Tiranë 2005.
- ^ Merlika-Kruja M.-P. Margjokaj P., Letërkëmbim: 1947-1958, shtëpia botuese "Camaj-Pipa", Shkodër 2006.
- ^ Pepa P., "Lazër Shantoja (1891-1945)" Publikue ne albanovaonline.com me 5.3.2008
- ^ Korça M., Përkujtesë e drejtuar historianëve të Akademisë Shkencave, Tiranë: [Roli i qeverisë së Mustafa Krujës gjatë LNÇ dhe përcaktimi i qartë i termit dhe pasojave historike e politike të kolaboracionizmit], Gazeta 55. - Nr. 183, 10 korrik, 2006, f. 10 - 11.
kac_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn