als_Latn dik_Latn sag_Latn
Dëmtimet më të zakonshme e të lehta të rrezeve UV janë skuqja, djegia, njollat kafe, dehidratimi etj. Por vitet e fundit rrezet UV të diellit përfliten për dëmtime të rënda e të parikthyeshme mbi lëkurën tonë, si: kanceri i lëkurës, melanoma dhe fenoplakja. Por a ka lëkura një mbrojtje fiziologjike? Për fat të mirë,përgjigjja e kësaj pyetjeje është po! Organizmi ynë ka mekanizmavetëmbrojtës natyrale dhe po ashtu edhe lëkura.
NR.1: MELANINA
Në njërën nga shtresat e epidermës – shtresa bazale – ndodhenmelanocitet, qelizat prodhuese të melaninës. Melanina ështëpigmenti që i jep ngjyrë lëkurës dhe e mbron atë nga djegiadhe patologjitë që pasojnë ekspozimin e vazhdueshëm nëdiell. Ajo prodhohet në sasi të ndryshme në raca të ndryshmenjerëzore. Prodhimi i saj stimulohet nga rrezet UV dhe funksionimbrojtës kryhet nëpërmjet përthithjes së tyre. Kështu pengohet ekspozimi i shtresave më të thella të lëkurës ndaj këtyre rrezeve, sigurohet mbrojtja e ADN-së qelizore dhe frenohet prodhimi i radikaleve të lira, të cilat përshpejtojnë plakjen e lëkurës dhe rritin riskun kancerogjen.
Sasia e prodhuar e melaninës është faktori bazë që përcakton fenotipin, i cili kategorizohet si më poshtë:
Fenotipi I: Flokë të kuq ose të verdhë të çelur, sy të çelur, quka, lëkurë e bardhë. Nuk nxihet kurrë, shpeshherë zhvillon irritime (skuqje) dhe ka nevojë gjithmonë për mbrojtje maksimale.
Fenotipi II: Flokë të verdhë, sy të çelur, lëkurë e çelur. Nxihet me vështirësi, paraqet ndonjëherë eriteme dhe është shpesh subjekt i djegieve.
Fenotipi III: Flokë të verdhë ose kafe, sy kafe ose të çelur, lëkurë e çelur ose brune e moderuar. Nxihet gradualisht dhe mund të digjet.
Fenotipi IV: Flokë kafe të errët, sy të errët, lëkurë pak a shumë e errët. Digjet rrallë dhe nxihet lehtësisht.
Fenotipi V: Flokë kafe, sy të errët, lëkurë e errët si ulliri. Digjet shumë rrallë dhe nxihet intensivisht e shumë shpejt.
Fenotipi VI: Flokë të zinj, sy të zinj, lëkurë e zezë. Nuk digjet kurrë.
NR. 2: SHTRESA KORNEALE
Shtresa e jashtme e lëkurës njihet si shtresa korneale. Ajo përbën barrierën mekanike të lëkurës. Gjithashtu, përmban substanca që pasqyrojnë rrezet e dukshme dhe ato infra të kuqe, përthith rrezet UVC dhe UVB, por pa penguar penetrimin e rrezeve UVA (shkaktaret e rrudhave dhe të njollave).
A MUND TË NDRYSHOJNË KËTA MEKANIZMA ME KALIMIN E VITEVE?
Po, mosha modifikon mekanizmat mbrojtës ndaj rrezeve të diellit në këtë mënyrë: Të rriturit: Prodhimi i melaninës ulet me rreth 8%-20% çdo dekadë, shpërndarja homogjene e saj dëmtohet, aftësia ripërtëritëse e lëkurës bie dhe shtresa e jashtme korneale bëhet më e brishtë. Fëmijët: Prodhimi i melaninës nuk sigurohet në nivelet e duhura dhe shtresa korneale është më e përshkueshme nga rrezet e diellit.
QË DIELLIN DHE RREZET E TIJ T’I KTHEJMË NË FAVORIN TONË, DUHET TË KEMI PARASYSH:
• Të gjithë kemi nevojë për produkte me faktorë mbrojtës.
• Të njohim fenotipin tonë për të vendosur nëse kemi nevojë për një mbrojtje të lartë (SPF > 30), për një mbrojtje mesatare (SPF 15 - 30) apo për një mbrojtje të ulët (SPF <15). Fëmijët dhe të moshuarit kanë gjithmonë nevojë për mbrojtje të lartë.
• Kujdes! 80% e dëmeve të lëkurës ndodhin në moshën pediatrike.
• Gjithmonë duhet shmangur ekspozimi në orët e pikut: 11:00 – 16:00
• Kremi mbrojtës duhet të jetë rezistent ndaj ujit/djersës dhe duhet aplikuar çdo 2-3 orë.
• Përdorimi i barnave të ndryshme mund të rrisë ndjeshmërinë e lëkurës ndaj rrezeve të diellit.
• Dëbora reflekton rrezet e diellit në masën 50% - 85%, rëra e plazhit 15% - 25%, uji 20% dhe sipërfaqet e tjera, si fusha apo çimento, reflektojnë në masën 4%.
• Në çdo 1.000 m lartësi intensiteti i rrezeve rritet 12% - 15%.
• Pas diellit, lëkura ka nevojë për hidratim dhe rigjenerim.
Në përfundim, duhet të themi se nën diell nuk jemi të gjithë dhe gjithmonë njësoj. Prandaj duhet të dimë të kujdesemi në mënyrë specifike, në kohë të ndryshme dhe sipas karakteristikave tona.
als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn