als_Latn bos_Latn ron_Latn
Shkecetaret jane duke u pergatitur te nxjerin raundin e pare te rezultateve nga nje eksperiment ne International Space Station.
Detektori i grimcave Alpha Magnetic Spectrometer eshte instaluar ne stacion gjate misionit te anijes se hapesires ne maj 2011. Qe atehere, instrumenti 2 bilion $, nje bashkepunim ndermjet 60 instituteve ne 16 vende, kane ngritur nje mal te dhenash, duke perfshire edhe nje numerim te 7.7 bilion elektrone dhe pozitrone (homologu antimaterie i elektroneve).
Ne te pergjithshmen, numri i grimcave i intereson shkencetareve me pak se sa raporti ndermjet te dyjave. Ideja eshte te percaktohet nese ka me shume grimca antimaterie se sa materie, dhe nese eshte keshtu, te percaktohet se saktesisht ne cfare niveli energjie ndodh pabarazia.
“Ajo cfare ne po kerkojme ne raportin ndermjet pozitroneve dhe elektroneve eshte nje ngritje dhe me pas nje ulje dramatike. Ky eshte nenshkrimi kyc qe do te vinte nga materia e zeze qe asgjeson kuroren e drites,” – tha Michael Turner, drejtues i Kavli Institute per Fiziken Kozmike ne Universitetin e Cikagos.
Drita te ciles i referohet Turner, eshte kurora e drites se galaksise Rruga e Qumeshtit, rajoni marane diskut qendror te yjeve dhe pluhurit. Nese modelet aktuale teorike jane te sakta, ka nje pellg gjigand me materie te zeze – ndoshta e madhe sa 1 milion vjet drite pertej – qe mbulon galaksine e dukshme, qe eshte rreth 100.000 vite drite ne diameter.
Pas numrave te AMS ndodhet nje mister 80 vjecar ne lidhje me se pse galaksia jone – dhe universin gjithashtu – qendron bashke, pasi pavaresisht nga bolleku i yjeve, galaksive dhe gazrave, ka shume pak per ta mbajtur te bashkuar ne menyre gravitacionale.
Fizikantet vleresojne qe materia e dukshme llogaritet si rreth 4 % e perbajtjes se universit. Materia e zeze, e cila nuk eshte e zeze si ” e zeza”, por e zeze si nje dicka e padallueshme me ane te rrezatimit elektromagnetik, perben rreth 24 %. Pjesa tjeter eshte nje force akoma me ekzotike dhe e panjohur qe quhet energjia e zeze.
Nje ide ne lidhje me materien e zeze eshte se edhe pse ne nuk mundemi ta dallojme ate ne menyre direkte,ne mund te zbulojme gjurmet e saj.
“Ne fakt nuk po ndervepron shume. Shpresa eshte qe te nderveproje te pakten paksa.” – Lisa Randall, nje fizikante teorike ne Universitetin e Harvardit tha ne takimin e American Association for the Advancement of Sciencesne Boston.
AMS nuk eshte instrumenti i vetem qe eshte ne gjueti te materies se zeze. Large Hadron Collider, per shembull, eshte munduar te prodhoje grimca te materies se zeze – deri tani pa ndonje rezultat – dhe do te vazhdoje ta beje serish ne energji edhe me te larta pas nje permiresimi dy vjecar.
Fizikanti i Institutit te teknologjise se Masacusets, Samuel Ting, tha qe deri tani, vetem 10 % e te dhenave te mbledhura nga AMS eshte analizuar. Keto rezultate do te publikohen ne muajin Mars.
Turner tha qe ai beson se jane shume afer zbulimit te dickaje shume te madhe.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn