als_Latn lit_Latn uzn_Latn
(Kur aktorėt detyrohen tė luajnė rolin e kukullave e maskotave)
Emisionet e humorit dhe argėtimit nė tri Tv-tė e Kosovės, me pėrjashtime tė rralla disponojnė nivelin e duhur profesional, meqė lėnda e tyre e humorit ėshtė njė pėrzierje, as mish as peshk, ku efektet e humorit nxiten me gjeste trupore, me mimikė bajate shpeshherė sterile dhe fjalor rrugaēėrie, qė flitet nė mejhanet e qymezet e pista tė qyteteve, ku nėn muzikėn tallava konsumohet droga, duhani dhe bėhen shumė tė liga tė tjera.
Kėta autorė tė kėtyre teksteve bajate, me pak pėrmbajtje, qė mund tė lidhet me realitetin ekzistues nė vend, serialet e tilla i sajojnė nė radhė tė parė duke u mbėshtetur nė emetimin e dobėt te serialeve tė huaja humoristike, kryesisht duke u mbėshtetur nė njė mimikri krejtėsisht naive dhe nė mungesė mė se tė nevojshme tė profesionalizmit dhe tė pėrgjegjėsisė. Disa nga kėta aktorė, flasin dhe qeshin vetė. Pėr ta mbajtur deri diku gjallė interesimin e shikuesit, ata intervenojnė me efekte muzikore, me tė qeshura dhe zhurmė e grimasa neveritėse.
Nuk mohohet fakti se aktorėt nė kėtė rast janė pionė, qė duhet tė luajnė sipas mėsimeve tė regjisorėve, por shumicės prej tyre nė radhė tė parė iu mungon dija dhe talenti pėr tė bėrė humor, meqė kjo fushė e krijimtarisė ka qenė dhe mbetet mė e vėshtira pėr t u trajtuar nė mėnyrė profesionale.
Po tė krahasohen Kafeneja jonė Pėrralla me tupan apo Familja moderne me emisionet simotra nė Shqipėri si Fiks fare apo Portokallia hetohet fare lehtė se kemi tė bėjmė me dy botė, me atė qė ėshtė krejtėsisht profesionale dhe qė i akordon kohės, si kritikė e ashpėr shoqėrore dhe kėsaj botės sonė tė mjerė tė shprehjes sė humorit, sė cilės i mungojnė tė gjitha elementet qenėsore, qė e pėrbėjnė humorin tė tillė sikur ėshtė dhe sikur e njeh dhe e trajton tėrė bota.
Sajuesit e kėtyre emisioneve televizive, nuk shquhen pėr origjinalitet, pėrkundrazi ato shquhen pėr plagjiaturė deri edhe nė emėrtimin e emisioneve sikur ėshtė, Familja moderne nga tv seriali omonim serb Moderna porodica. Edhe si plagjiaturė Familja moderne ėshtė njė kopje tejet e zbehtė e serialit tė kopjuar, meqė seria origjinale serbe disponon humor tė vėrtetė dhe fshikullon dukuritė degjeneruese nė shoqėri, duke nxjerrė nė shesh karakteristikat kryesore determinuese, politike, shoqėrore dhe ekonomike, tė cilat e zvetėnojnė dhe e katandisin familjen, kėtė qelizė elementare tė shoqėrisė njerėzore.
Seriali Familja moderne paraqet shembullin tipik tė mungesės sė profesionalizmit krijues. Edhe nė kėtė rast, loja e aktorėve nuk zgjon ndonjė interesim, sepse efektet e humorit nxirren nė shesh me gjestikulime dhe efekte tė lėvizjes nė rrethin familjar, me krijimin e situatave pa ndonjė konflikt tė njėmendtė, por vetėm me efekte tė dialogut, i cili shprehet me njė gjuhė mushke, tipike pėr disa shtresa gjysmė tė arsimuara tė shoqėrisė dhe nuk i pėrshtat temės sė familjes tonė moderne.
Sajuesit e serialit, nė pėrpjekje pėr tė pasqyruar devijimet nė shoqėrinė bashkėkohore kanė krijuar njė maskotė tipike televizive, qė iu pėrshtat aktorėve, veseve dhe gjesteve tė tyre, por kurrsesi realitetit tipik tė familjes moderne shqiptare tė Kosovės. Kjo familje e stafit krijues, pėrngjet vetėm me vetveten, me stafin realizues, por kurrsesi me fenomenin e tipizimit tė familjes shqiptare tė vendit tonė, nė kėtė periudhė shumė kontradiktore tė ekzistimit.
Interpretimet e Leze Qenės janė tė vetmet interpretime autentike, tė cilat burojnė vetėm nga talenti i saj. Mirėpo roli i saj nuk paraqet tiparet karakteristike tė gruas sė moshuar shqiptare tė Kosovės. Nuk pėrjashtohet fakti se shumica e aktorėve tė kėtij seriali bėjnė pėrpjekje, qė rolet e tyre ti interpretojnė sa mė mirė, por ata janė tė varur nga teksti, skenari e regjia, e cila nuk ka koncept origjinal, koncept autentik, pėr tė pasqyruar nė ekran familjen bashkėkohore shqiptare. Pėrderisa vetė skema e serialit ėshtė kopjuar dhe ka mbetur nė korniza tė njė ndikimi shumė tė fuqishėm nga ėma, e cila quhet moderna porodica, nuk ka mundėsi qė sajuesit aktualė tė kėtij seriali tė lirohen nga ndikimi i tepruar i shkollės teatrore tė Beogradit, nivelet shprehėse, artistike e krijuese tė sė cilės nuk kanė arritur ti zotėrojnė.
Familja moderne ėshtė njė pasqyrė ku shihet mė sė miri anemia krijuese, ku hetohet mirėfilli ndikimi i huaj i tepruar dhe ku tėrė puna dhe mundi i aktorėve sillet nė njė rreth vicioz, nga i cili nuk mund tė dilet, meqė mungon qasja autentike e temės bosht, mungon vetė prania e familjes tipike tė shoqėrisė sonė nė Kosovė, mungojnė kontradiktat tejet tė shprehura sociale e ekonomike, mungon vetė lėnda burimore, pėr tė pasqyruar me njėmendėsi e pse jo edhe me humor familjen moderne tė vendit tonė.
Nė periudhėn e para luftės, familja shqiptare e moderuar e Kosovės kishte mbase diēka tė pėrbashkėt me familjen e moderuar serbe, meqė ishte e detyruar tė bashkėjetonte pėrdhunshėm me tė, por sot, nė Kosovė nuk janė shumė evidente skemat serbe tė kulturės familjare. Ato mund tė kenė mbetur nė mendjet e individėve, qė janė rritur dhe edukuar nė shkollat e Beogradit, mund tė kenė mbetur edhe nė mesin e familjeve tė caktuara, me martesa tė pėrziera, por kurrsesi nė familjet shumicė tė vendit.
Seriali Kafeneja jonė ka disa tipare origjinale, edhe kėtu falė rolit tė disa aktorėve, por kurrsesi idesė, skenarit dhe pėrmbajtjes sė temės, arrihet njė nivel realizues mbase mesatar, nė raport me nivelin e pėrgjithshėm krijues kulturor nė Kosovė.
Sajuesit e kėtij seriali bėjnė pėrpjekje tė paraqesin devijimet dhe degjenerimin e njė pjese djerrakohėse tė shoqėrisė, por ende nuk kanė arritur ndonjė nivel pėr tė dėshiruar. Edhe nė kėtė seri dominojnė gjestikulimet, dialogu i papėrpunuar, gjuha e dobėt e komunikimit dhe paraqitjet ekstravagante me skena, qė shpeshherė tė kujtojnė teatrin e kukullave, ku rolin e kukullave e luajnė aktorėt. Personazhet, tė konceptuara si tė tilla realisht janė kukulla, meqė ata nuk janė tipizuar, nuk janė tė veshur me tipare tė pėrgjithėsuara, nuk kanė ideale as frymėzime realiste pėr tu ballafaquar me jetėn. Realisht mund tė ekzistojnė njerėz tė tillė, por arti kėrkon shumė mė tepėr, kėrkon pasqyrim objektiv tė realiteti. Seriali nuk mund tė kufizohet nė njė fiksion, ashtu sikur mund tė kufizohet filmi, apo pjesa teatrore. Seriali duhet tė jetė nė shėrbim tė kėrkesave tė pėrgjithshme tė shoqėrisė, ku secila shtresė gjen diēka nga vetvetja e tij. Duhet tė jetė njė pasqyrė e madhe publike, ku secili sheh diēka nga vetvetja e tij.
Paraqitja skematike e tė njėjtave figura, (personazhe) gjithnjė nė tė njėjtin ambient, gjithnjė me tė njėjtat fora, gjithnjė me gjestikulime e paraqitje ekstravagante, bėhet paraqitje bajate dhe krejtėsisht qėllim pėr vetvete, pa porosi, pa lėnė vulėn autentike tė kohės, e cila ėshtė kaq shumė e mbarsur me sa e sa probleme tė tė gjitha aspekteve, qofshin ato politike, ekonomike, shoqėrore etj.
Pėrderisa nė serialin Familja moderne rolet i luajnė disa aktorė tė njohur, nė serialin Kafeneja jonė garda e aktorėve ėshtė e re dhe nuk ka ndonjė pėrvojė tė veēantė, por as ka krijuar njė nivel tė vetin origjinal. Duke shikuar me vėmendje kėtė serial fitohet pėrshtypja se janė aktorėt ata qė i krijojnė situatat, tė cilat dominohen me paraqitje mjaft skematike dhe me njė bombastikė dhe arrogancė tė butė, qė nuk ėshtė edhe aq karakteristike pėr shtresat djerrakohėse, qė ditėt e tyre tė jetės i kalojnė nėpėr kafene. Njerėzit e kafeneve janė kryesisht sentimentalė, njerėz pa ideale, njerėz tė humbur tė cilėt besojnė se gota e rakisė ua bėn jetėn mė tė mirė dhe mė tė durueshme. Shtresa shoqėrore qė gjen ngushėllim nė gotėn e rakisė nė kafene, nuk ėshtė aq tipike pėr shoqėrinė shqiptare tė Kosovės, aq mė tepėr kur kjo shoqėri ndodhet para njė udhėkryqi tė vetė identitetit tė lėkundur, ku nė sipėrfaqe kanė vėrshyer jo vlerat dhe bota e nopranive, ku klasa e mesme po rrėshqet drejt varfėrisė, ku varfėria ekstreme pėrshkon 20 pėr qind tė popullatės. Ėshtė e vėrtetė se pas luftės nė Kosovė janė dhjetėfishuar kafenetė, mbase edhe frekuentimet nė to, por trajtimi i kėtij problemi me njė serial televiziv, duket tejet anėsor e periferik, kur kemi tema tė tjera dhe probleme tė mprehta me rėndėsi vitale, kombėtare e shoqėrore, nė vend.
Seriali Pėrralla me tupan ėshtė po ashtu njė skemė tjetėr e varfėruar e humorit, por me pėrpjekje pėr tė segmentuar dukuritė devijonte tė shoqėrisė. Sajuesit e kėtyre pėrrallave duket se janė nė kėrkim tė identitetit krijues dhe me siguri se janė nė rrugė pėr tė krijuar origjinalitet, sidomos nė pasqyrimin e dukurive devijuese tė shoqėrisė.
Mjerisht, shoqėria, pjesė e sė cilės jemi ėshtė e mbushur pėrplot me devijime tė tė gjitha aspekteve, dhe duket se ka sharruar aq thellė, sa pasqyrimi i kėtyre dukurive tė vė para dilemės, se ēfarė segmenti tė marrėsh mė parė nė shqyrtim.
Ky serial ka mė tepėr karakter argėtues dhe nė kėtė aspekt arsyeton edhe nivelin tė cilit i referohet.
Sajuesit e kėtyre pėrrallave krijojnė programe argėtuese, tė cilat i pranon publiku dhe tė cilat nuk duket se sjellim dėm, por realisht nuk sjellin as dobi nė pasqyrimin besnik tė realitetit dhe nė luftėn qė humori e satira kanė pėr detyrė t iu bėjnė fenomeneve tė dėmshme tė shoqėrisė. Shoqėrinė e korruptuar duhet fshikulluar pamėshirshėm me tėrė vrazhdėsinė, duhet zhveshur lakuriq ēdo pore tė saj, ashtu sikur bėjnė humoristė dhe satirikėt nė Shqipėri.
Humori i kėtyre pėrrallave ėshtė i lehtė, argėtues. Nuk mungon edhe ndonjė satirė, e cila nuk ėshtė edhe aq autentike, por megjithatė duket sikur stafi i kėtij seriali ka vullnet pėr bėrė punė tė mirė dhe tė dobishme, nė radhė tė parė punė dobiprurėse, meqė ky serial sipas tė gjitha gjasave ka mė shumė shikues dhe blerės tė audio dhe videokasetave.
Pėr dallim nga dy serialet qė i morėn nė shqyrtim, seriali Pėrralla me tupan trajton tema mė tė mprehura shoqėrore, edhe pse nė shumė raste vėrehet mungesa e guximit pėr tė depėrtuar mė thellė nė kontradiktat politike e shoqėrore, me tė cilat ėshtė mbarsur shoqėria jonė. Ana e dobėt e kėtij seria, pėr mendimin tim, ėshtė emetimi i keq i gjesteve tė politikanėve dhe pėrgjithėsisht i konceptimit tė personit tė tyre pėrmes emetimit humoristik. Tė ndikuar nga Portokallia kėta bėjnė pėrpjekje ta emitojnė Thaēin, Haradinajn e ndonjė politikan tjetėr, sikur emeton Agron Llakaj, Sali Berishėn apo politikanė tė tjerė.
Mirėpo Kosovės i mungon madje edhe njė Agron Llakaj i nivelit tė tretė, pėr tė bėrė improvizime dhe imitime tė tilla.
Imitimi, ėshtė dhunti, e cila nuk fitohet gjatė shkollimit, qoftė edhe arsimimit akademik nė segmentin e humorit.
Ndikimi qė po ushtron pėr tė mirė Portokallia nė Kosovė ėshtė evident, ndėrsa pretendimet pėr tė krijuar njė Portokalli kosovare janė krejtėsisht tė kota, edhe pėr shumė decenie.
Jeta kulturore nė Kosovė, nė tė kaluarėn ka qenė e ndrydhur dhe e shtrydhur. Ajo nuk ka arritur tė krijojė emra tė vėrtetė krijuesish tė humorit, pėr tė mos thėnė se nuk krijoi fare. Nuk krijoi madje as edhe emra aktorėsh tė humorit, meqė humori ishte nė shėnjestėr tė censurės politike. Ndryshe qėndron puna nė Shqipėri, ku tradita e humorit ka mbijetuar faza shumė tė larta tė afirmimit. Sot portokallia po shėnon kulmet e nivelit botėror tė paraqitjes sė humorit, satirės dhe qortimit tė prapėsive njerėzore. Satiriku i madh rus, Gogoli, pasi ka shkruar romanin Shpirtra tė vdekur ka deklaruar se ka qarė me lot duke kritikuar dhe satirizuar Rusinė e kohės.
Ngjashėm mund tė thuhet pėr nivelin humoristik e satirik tė Portokallisė e cila shikohet me shumė admirim nė Kosovė dhe e cila me siguri se do tė gjejė terren pėr tu shtrirė dhe do tė ndikojė shumė mė tepėr se fantazmat e humorit serb e sllav, tė cilat ende janė tė pranishme nė mendjet e disa krijuesve degjenerikė tė vendit tonė.
Jo si shikues i rregullt i kėtyre serialeve, por si kritik i fenomeneve negative tė shoqėrisė, konstatoj se trajtimi me humor i dukurive devijonte tė shoqėrisė sonė ėshtė nė gjendje nė tė agonie, e cila pritet tė marrė kėmbėt, por e cila aktualisht vuan nga klishetė, nga huazimet, nga mungesa e trajtimit profesional dhe autentik tė temave tė caktuara, vuan edhe nga shumė sėmundje tė tjera, tipike pėr rimėkėmbjen, nė rrugė drejt krijimit tė identitetit autentik krijues, mbase vuan edhe nga trajtimi adekuat institucional.
Humori i ndihmon shoqėrisė pėr t u relaksuar, satira ndihmon nė zbrazjen e mllefit dhe ndikon nė ndėrgjegjėsimin e masave drejt krijimit tė vlerave tė qėndrueshme dhe tė mbėshtetura fort nė pėrmbajtjen kombėtare, pa paragjykuar mbylljen e izolimin, por edhe jo duke qenė krejtėsisht tė hapur dhe tė papėrgjegjshėm para sfidave qė parashtron shoqėria globaliste.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn