als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Ahmet Qeriqi: Miti apo historia
Demokracia u ka sjellė shqiptarėve shumė tė mira, e mbi tė gjitha ka sjellė mendimin e lirė, madje edhe tė shfrenuar pėr tė shkruar, pėr tė sharė e pėr tė fyer kėdo, pėr ta fajėsuar tė kaluarėn si atė komuniste ashtu edhe tė kohės sė Skėnderbeut. Kjo demokraci e kuptuar kėshtu, dita ditės po e sheshon kaosin dhe po pėrzien pėrfundimisht vlerat dhe jo vlerat, tė cilat po zihen nė tė njėjtin kazan, qė e kanė farkuar e mbushur me ujė dhe qė po i fryjnė zjarrit antishqiptarėt, nga jashtė e nga brenda.
Nuk di a ka kund ndonjė popull tjetėr qė prodhon aq bastardė se ky populli ynė, bastardė tė tillė qė ka prodhuar jeta nga robėria nė robėri, saqė tani, nė kėtė lirinė e pėrgjithshme e pa fre, kėta pėrngjajnė me kafshėt e egra, qė kanė ikur nga Kopshti Zoologjik, dhe kur nuk arrijnė tė gjejnė ushqimin, kthehen prapė nė kopsht, sepse janė mėsuar qė atje ta gjejnė racionin ditor tė ushqimit. Tė tillė janė disa analistė dhe disa nga ata, qė veten e quajnė shkrimtarė dhe tė cilėt mundohen me ēdo kusht t i japin munxėt Shqipėrisė dhe kombit shqiptar, nė emėr tė modernizmit, nė emėr tė altruizmit, por gjithnjė nė shėrbim tė qarqeve, qė i financojnė me qėllim pėr tė shkatėrruar njėsinė kombėtare, gjuhėsore dhe kulturore shqiptare.
Nuk ka personazh tė historisė dhe tė kulturės shqiptare, qė tė mos jetė kontestuar nga ky soj i skribėve.
Kohėve tė fundit ka filluar gara pėr ta pėrdhosur edhe figurėn madhėshtore tė Skėnderbeut, pasi janė pėrdhosur, sharė e fyer tė gjithė, me radhė deri te kėta tė kohės sonė.
Nė kėtė luftė bastardėsh pėr tė demitizuar historinė dhe pėr ti ēmontuar shtyllat e bazamentit kombėtar, ėshtė arritur edhe deri te shtylla kryesore, deri te figura e Skėnderbeut. E kishin filluar kėtė punė tė pandershme disa islamikė tė ndėrkryer, pastaj njė sulm tjetėr tė poshtėr i ka dhėnė edhe Ben Blushi nė romanin e tij Tė jetosh nė ishull dhe tash sė fundi edhe botimi i monografisė pėr Skėnderbeun nga Oliver Shmit, qė ka nxitur debate, meqė kjo vepėr edhe ėshtė pėrkthyer me qėllim pėr ta diskredituar kėtė figurė madhėshtore tė kombit.
Nė kėtė aktivitet antikombėtar po marrin pjesė njerėz me prirje tė sėmurė, me qėllim pėr tė qenė tė pranishėm nė medie dhe pėr tė dhėnė gjykime ndėr mė tė ndryshmet.
Tė tillė, nė figurėn e Skėnderbeut shohin mitin, jo historinė. Historisė nuk duan t i besojnė, sepse thonė se ėshtė shkruar shtrembėr, por duan ta bindin opinionin se paska qenė Rilindja Kombėtare, ajo qė nxori nė sipėrfaqe Skėnderbeun dhe e madhėroi atė, me qėllim pėr t i dhėnė hov luftės kundėr Turqisė. Dhe ēuditėrisht, sipas tyre, ishin vetė shqiptarėt islamė ata qė po e kryesonin kėtė luftė, nipat e atyre qė ishin konvertuar. Ja pėr shembull si e pėrkufizon mitin e Skėnderbeut, sociologu nga Tirana Enis Sylstarova.
(Kryengritja e Skėnderbeut nė shek. XV ishte njė dėshtim. Qėllimi i saj, qoftė ky hakmarrje personale, kryqėzatė apo ruajtja e zgjerimi i zotėrimeve tė tij, nuk u arrit. Shumė kohė pas vdekjes sė tij, kujtimi i Skėnderbeut nė Shqipėri nisi tė harrohej. Kryengritjet nė zonat malore nuk patėn sukses dhe njė popullatė qė shkallė-shkallė po myslimanizohej nuk kishte pse tė investonte nė kujtimin e njė luftėtari tė krishterė, qė i ishte kundėrvėnė padishahut. Miti i Skėnderbeut u krijua nga Rilindja Kombėtare Shqiptare qindra vjet mė vonė vdekjes sė tij. Qėllimi i Rilindjes ishte krijimi i shtetit kombėtar shqiptar dhe miti i Skėnderbeut i shkonte pėr shtat: periudha e Skėnderbeu u kujtonte shqiptarėve ekzistencėn e shtetit mesjetar; Skėnderbeu kishte luftuar kundėr Perandorisė Osmane; me mitin e Skėnderbeut si "mbrojtės i Evropės" mund tė kėrkohej nėpėr kancelaritė evropiane pėrkrahje pėr tė drejtat e kombit shqiptar. Nė njėfarė mėnyre, Rilindja Kombėtare e zbuloi mitin e Skėnderbeut nga vetė shkrimtarėt evropianė tė Rilindjes Evropiane qė e kishin krijuar atė...)
Nė tė gjitha segmentet ky pėrkufizim ėshtė tendencioz dhe i mbrapshtė. Nė radhė tė parė, sepse jo vetėm kryengritja e Skėnderbeut, por tė gjitha kryengritjet e shekujve 15-16 tė popujve tė Ballkanit dhe tė Evropės qendrore kanė dėshtuar nė luftė kundėr Turqisė. Ky sociolog nuk e njeh historinė, ose i bėn bisht, pėr arsye qė vetėkuptohen. Nuk ėshtė aspak i vėrtetė fakti se Rilindja Kombėtare e zbuloi Mitin e Skėnderbeut nga shkrimtarėt e Rilindjes Evropiane. Dihet mirėfilli se nė cilėn kohė ėshtė shkruar vepra e parė madhore e Marin Barletit pėr Skėnderbeun dhe qindra vepra tė periudhės pasuese tė Renesansės dhe iluminizmit jo vetėm nė Itali, Gjemani, Francė, Angli por edhe nė shumė shtete tė Evropės e tė botės.
Nuk ishte shpikje kjo, pėr mė tepėr, pėrfaqėsuesit e Rilindjes Kombėtare shqiptare, nuk kishin sa duhet njohuri pėr veprat e Skėnderbeut, sepse ato nuk i gjenin dot nė gjuhėn turke, por as nė gjuhėn shqipe, qė ishte gjuhė e ndaluar. Vetėm ata, qė nė rrethana tė ndryshme kishin mėsuar frėngjisht , italisht apo gjermanisht kishin kontaktuar me veprat e romanet e shkruara pėr Skėnderbeun.
Skėnderbeu nuk ishte mbrojtės i Evropės, as ishte atlet i Krishtit, as qė mund tė ishte i tillė, pėrderisa Evropa nuk e pėrkrahu, meqė paraprakisht kishte humbur dy beteja tė mėdha nė luftė kundėr Perandorisė Osmane, nė vitin 1389 nė Fushė tė Kosovės, dhe nė vitin 1448, po nė Fushė tė Kosovės, kur pėsoi fatalisht prijėsi i Evropės sė krishterė, Janosh Hunjadi dhe tėrė fisnikėria evropiane e kohės. Dihet mirėfilli se nė kėto beteja kanė marrė pjesė shqiptarėt, sllavėt hungarezėt, austriakėt, ēekėt, polakėt, rumunėt dhe popujt e tjerė tė Ballkanit etj.
Pėrse u dashka ēmitizuar Skėnderbeu?
Realisht, Gjergj Kastrioti-Skėnderbeu nuk iu pėrket tregimeve popullore, edhe pse ka ndonjė rrėfim tė tillė. Ashtu sikur nuk i pėrket mitit e mitologjisė as Milosh Kopiliqi, qė ėshtė njė personazh i mirėfilltė i historisė sonė, pėr tė cilin kujtesa jonė kombėtare, e pėrcjellė pėrmes rapsodėsh homerikė, ka ruajtur hiq mė pak se 3400 vargje kėngėsh, qė kanė mbijetuar deri nė ditėt tona. Nė Shalė, nė Drenicė, nė Dukagjin e gjithandej nėpėr Kosovė janė shėnuar 8 kėngė epike heroike pėr kėtė trim me gjak arbėri. Mitin pėr kėtė hero tė Mesjetės, e ndėrtoi me mjeshtėri dhe e pėrdori pėr qėllime ekspansioniste kisha serbe dhe kreu nacioanlshovinist i Serbisė.
Po tė mos ishte shqiptar, Milosh Kopiliqi, pėr ēfarė arsye do ta ruanin kujtimin dhe kėngėt pėr tė, pikėrisht shqiptarėt qė ishin islamizuar? Tė gjithė rapsodėt shqiptarė, tė cilėt kanė kėnduar kėngė epike historike pėr Milush Kopiliqin dhe qė kėndojnė edhe sot, me ndonjė pėrjashtim, janė shqiptarė tė besimit islam. Pėrse ata nuk do ta hymizonin Sulltanin, edhe pse nė disa variante kėngėsh, tė cilat me kohė kishin ndėrruar pėrmbajtjen hymnizohet fuqia e Sulltanit, i cili luftonte kundėr 7 krajlive.
Figura e Milush Kopiliqit ka qenė fatkeqe me faktin se nuk u njoh nga Rilindja jonė Kombėtare, ndėrsa regjimi kolonizator dhe shqiptarvrasės serb e kishte pėrvetėsuar, duke ia ndėrruar edhe emrin e mbiemrin dhe duke e nxjerrė so Milosh Obiliq. Regjimi pushtues sllav kishte bėrė pėrpjekje shekullore ta pėrvetėsonte, nė mos edhe e ka pėrvetėsuar, meqė janė vetė historianėt shqiptarė tė kohės sonė, tė cilėt shprehin rezerva dhe nuk kanė gatishmėri ta mbrojnė tė vėrtetėn historike, meqė pėr njė kohė kishin qenė nė shėrbim tė historiografisė serbe.
Po ēka ka tė pėrbashkėt miti pėr Skėnderbeun, pėrderisa ai i takon historisė dhe ėshtė personazhi i saj mė realist, i kundruar nga kronikat dhe shkrimet e kohės. Nėse nė njė rrėfim, apo nė njė tregim tė Barletit gjemė ndonjė tė dhėnė, qė na duket jo reale, apo nėse hasim nė njė shprehje artistike ku thuhet se shpata e Skėnderbeut ēante malet, kjo nuk na lejon qė tė kokludojmė se kemi tė bėjmė me mite. Fakti se kujtimi pėr Skėnderbeun ėshtė ruajtur nė traditėn e rrėfimeve apo edhe nė kodet dokesore, nuk na lejon tė pėrfundojmė se ai qenka mitizuar, pėrveē kur me pretendime tė tilla, dėshirohet tė rrėnohet morali i kombit.
Nuk ėshtė aspak e vėrtetė se regjimi komunist nė Shqipėri e ka mitizuar kėtė hero tė kombit. Pėrkundrazi regjimi komunist i Enver Hoxhės nė vitin 1968 organizoi njė Simpozium mbarėkombėtar, ku studiues shqiptarė dhe shumė tė huaj nga Evropa e bota, hodhėn dritė dhe ndriēuan nė tėrėsi jetėn dhe veprėn e Skėnderbeut. Tė krisurit dhe tė ēmendurit mund tė logjikojnė se pikėrisht ky simpozium dhe shumė tė tjerė paskan bėrė tė Skėnderbeu tė mitizohet. Kemi tė bėjmė me historinė e mirėfilltė, tė shkruar e tė dokumentuar me mijėra referenca, me qindra burime, turke, italiane, gjermane, franceze, ruse etj, dhe jo me mite e gėnjeshtra. Nė atė Simpozium u lexuan qindra kumtesa, tė gjitha kumtesa shkencore, tė qindra autorėve madje edhe rusė e turq, italianė e gjermanė, anglezė, austriakė e arbėreshė nga Italia, etj.
Natyrisht se po tė mos nxirrej fare nė sipėrfaqe, Skėnderbeu edhe do tė harrohej, ashtu sikurse ėshtė harruar dhe ėshtė injoruar pabesisht dhe tmerrėsisht, Halil Patrona nga Hurpishti i rrethit tė Manastirit, Kryengritėsi i Stambollit nė vitin 1730, qė ėshtė njėri ndėr personazhet mė tė njohura tė historisė turke dhe botėrore, shumė mė i njohur nė botė, sesa Skėnderbeu. Ky ėshtė shembulli mė ilustrues qė tregon se ēka ndodh kur memorja kombėtare pėson defekt, sepse defektet e tilla i shkaktojnė bastardėt e tė gjitha kohėrave dhe politikat e qarqeve tė caktuara antikombėtare si nė tė kaluarėn ashtu edhe sot.
Pėr dallim nga Skėnderbeu, i cili me ushtarėt e tij besnikė u kthye nė Krujė, nė pronat e babait dhe tė njerėzve tė gjuhės e tė gjakut dhe ngriti flamurin, tė cilit iu bashkuan shumica e princėrve shqiptarė, Halil Patrona ngriti nė kėmbė turmat e pakėnaqura tė Stambollit kundėr Sulltanit, i cili jetonte nė ar dhe begati, duke kultivuar tulipanė dhe duke ndėrtuar shtėpi publike nė Stamboll. Kėrkesat e Halil Patronės ishin kėrkesa njerėzore, universale. Ai kėrkonte qė tė zbuteshin tatimet, tė shfuqizoheshin tatimet e pėrjetshme, malikanet, dhe nė kohėn kur nė Stamboll populli vdiste urie, tė prisheshin dhe tė digjeshin 150 shtėpitė e dėfrimeve, tė prostitucionit, tė cilat po i ndėrtonin inxhinierėt francezė, nė vendin Te ujėrat e ėmbėla.
Jetėn dhe veprėn e Halil Patronės nuk e njohin shqiptarėt, sepse ai ėshtė pėrjashtuar nga tekstet e historisė tonė kombėtare, meqė nuk ka kėrkuar ta bėjė Shqipėrinė. Ėshtė e vėrtetė se ai ndoshta as ishte kujtuar ta bėnte Shqipėrinė, por donte drejtėsi pėr tė gjithė dhe dėnonte amoralitetin, perversitetet dhe marrėzitė. Qėllimi i tij ishte universal, ashtu sikur qėllimi i Nėnė Terezės, e cila asnjė ndihmė nuk i dha kombit tė vet as fėmijėve tė sėmurė shqiptarė, por me pėrkushtimin e saj rrezatoi mbi tėrė njerėzimin, meqė ajo doli nga suazat e ngushta tė kombit dhe iu pėrkushtua fesė e humanizmit. E tillė, pėr nga dimensioni ishte vepra e Halil Patronės, i cili edhe u vra pabesisht nga Sulltan Mahmudi nė nėntor tė vitit 1730 sė bashku me 12.000 jeniēerė shqiptarė.
Ben Blushi nė romanin e tij Tė jetosh nė ishull nė mėnyrėn mė bastarde shtrembėron figurėn e Halil Patronės, ashtu sikur edhe atė tė Skėnderbeut dhe Ali Pashė Tepelenės, por madhėron dhe ngrit nė qiell figurat mitologjike serbe e greke. Ky ėshtė shembulli tipik i njė bastardimi tė marrė.
Tė pretendosh, se vetėm shqiptarėt e krishterė e paskan ruajtur kombėsinė dhe shqiptarėt islamė paskan qenė dhe qenkan mercenarė dhe njerėz pa identitet, kjo nuk ėshtė mė pak se njė urrejtje morbide, tė cilėn e ka lakmi Beogradi dhe Athina, pėr tė mos thėnė se edhe e financojnė po kėto dy pole antishqiptare.
Por e vėrteta nuk mund tė mbyllet nė njė ishull tė njė bastardi, as ne komente tė njė tė marri, as me sharjet e njė pisi, meqė tė gjitha figurat mė madhore tė kombit tonė, me pėrjashtime tė rralla kanė qenė dhe janė shqiptarė tė besimit islam, edhe pse ata kurrė nuk e kanė trajtuar fenė mbi fenė, por kanė mbajtur njė qasje krejtėsisht emancipuese nė kėtė drejtim, me moton Fe e shqiptarit ėshtė shqiptaria.
Kjo moto i pengon bastardėt, ashtu sikur iu pengon Skėnderbeu, Halil Patrona, Ali Tepelena, Avdyl Frashėri, Ismail Qemali, Ahmet Zogu, Enver Hoxha e deri te personalitetet e sotme tė njohura tė kombit shqiptar, si Rexhep Qosja, Adem Demaēi, Ismail Kadare, madje edhe Adem Jashari, tė cilin njė bastard i tillė, e quan fshatar kopuk qė mori nė qafė tėrė familjen.
Tash pėr tash kemi vetėm disa emra arrogantėsh qė po bėjnė pėrpjekje ta pėrēajnė njėsinė kombėtare, historike e kulturore tė kombit, si Ben Blushi, Fatos Lubonja, Avdi Baleta, Pirro Misha, Maks Velo, Ardian Klosi, Migjen Kelmendi, Halil Matoshi, Mufail Limani, Baton Haxhiu, Jusuf Buxhovi e tė tjerė, qė hiqen pas tyre. Tė tillėt, nė dukje janė pak, por duke parė disponimin e disa qarqeve evropiane, proserbe, nė politikat e tyre antishqiptare, duket se politika e moderuar e Evropės, e cila po shpik identitete tė reja mbi kurriz tė kombit shqiptar, dhe e cila nuk pranon nė asnjė mėnyrė qė shqiptarėt tė bėhen bashkė me njė shtet, sikur kombet e tjera tė Ballkanit, atėherė kjo ēėshtje duhet tė merret me seriozitet, nė radhė tė parė nga tė gjitha ata, qė nuk janė tė gatshėm tė heqin dorė nga kombi, historia, gjuha dhe kultura e tyre.
Bastardė ka pasur nė ēdo kohė dhe do tė ketė.
A mund tė mos quhet bastard njė shqipfolės, i cili i ftuar nė emisionin e RTK-sė, "Oksigjen" me cinizėm deklaron se shqiptarėt janė popull aq i vjetėr se edhe majmunėt po thonė se e kanė prejardhjen nga shqiptarėt. Dhe ēuditėrisht, udhėheqėsi i emisionit dhe tė pranishmit nė studio gajasen sė qeshuri, sė bashku me njė invalid tė luftės sė UĒK-sė, i cili merrte pjesė nė emision. Nuk pati asnjė reagim nga tė pranishmit kundėr deklaruesit dhe kryesuesit tė emisionit.
Ėshtė mirė kur bastardėt vetė identifikohen. Ka rrezik nga ata bastardė qė veprojnė nėn maska dhe tė kamufluar si ideologė tė politikave tė caktuara, tė cilėt po e drejtojnė kombin e ndarė nė pesė shtete dhe po bėjnė pėrpjekje qė kėsaj ndarje ti japin vulė tė pėrjetshme.
Postuar nga: Radio Kosova e lirë - www.radiokosovaelire.com
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn