als_Latn dik_Latn sag_Latn
Homo videns
Shkruan: Edison ÇERAJ, Tiranë
“Pra, me një fjalë, e dukshmja na burgos te dukja: për njeriun vështrues (dhe kaq), ajo që nuk shihet, nuk ekziston. Cungimi është kolosal dhe përkeqësohet edhe më tepër prej përse-ve dhe si-ve, në bazë të të cilave e zgjedh televizioni atë të dukshmen mes qindra ose mijëra ngjarjeve të tjera, që janë po aq të denja për t’u marrë në konsideratë”, shkruan Sartori në librin e tij Homo videns – televizioni dhe postmendimi.
Sa për sqarim, homo videns-i, sipas autorit, shënjon njeriun e reduktuar në shikim, i cili e ka ndërtuar dhe i ka dhënë trajtë qenësisë së tij kryesisht nëpërmjet nënshtrimit në “kult-urën” e imazhit.
Nëse do e marrim si të mirëqenë konstatimin e Sartori-t, që për njeriun shikues, ajo që nuk shihet, nuk ekziston, atëherë së këndejmi mund të përkapim dy probleme kyçe, që si të tilla shfaqen në kundërrjedhë me atë që zakonisht e njohim si të qenësishme.
Problemi i parë lidhet ose vjen si një interpretim i nocionit të harresës së Qenies në mendimin e Heidegger-it. Natyrisht këtu hapet porta e metafizikës, ku sidoqoftë termat janë relativë, ngaqë gjuha si e tillë, në thelb, mbetet jo në lartësinë e asaj që shënjon. Pra, kur Sartori shpreh mendimin se për njeriun shikues – që i është dorëzuar një herë e mirë kultit të imazhit – ajo që nuk shihet, nuk ekziston, ai zbulon një prej arsyeve kryesore se pse qenia është kaq e prirë dhe jepet kaq natyrshëm pas harresës së Qenies ose të Qenësisë, që i takon një realiteti ose rendi metafizik, që mbetet i pakapshëm dhe i pakonstatueshëm nga shqisat dhe nga aftësia jonë njohëse.
Le ta riformulojmë: me gjasë, ja ku kemi hasur një prej arsyeve se pse njeriu e ka harruar Qenien/Qenësinë, ngaqë ai, sa me vetëdije e sa për shkak të mungesës së saj, ka zgjedhur të kujtojë e të kujtohet me diç tjetër, pikërisht (vetëm) me atë që sheh. Kështu, ai ka zgjedhur një qenësi të rreme, një idhull, i cili ka vetinë mbërthyese që të tërheqë të gjithë vëmendjen e njeriut për veten, dhe kësisoj te njeriu eklipsohet realiteti që e bën të mundur lidhjen me Qenien.
Në fakt, jo se njeriu e mohon Qenien, por “thjesht” nuk ka kohë për të, duke qenë se e vetmja gjë reale dhe (si rrjedhojë) e vërtetë për të është ajo që sheh. Edhe kuptimi i të vërtetës është bjerrë i gjithi, për t’u bërë vetëm një sinonim i reales. Kjo na kujton Baudrillard-in, sipas të cilit njeriu jeton te simulacurm-i, në kopjen ose në hartën e realitetit.
Po të kujtojmë histori të caktuara të profetëve, që na rrëfehen në Bibël dhe në Kuran, do të vërejmë se gjendja e disa popujve paganë, me të cilët u përballën profetët, nuk ka asnjë lloj ndryshimi me paganizmin e sotëm pothuajse në shkallë globale – natyrisht, nëse flasim në parim, e jo në strukturë a në formë. Në thelb, idhujt nuk ndryshojnë. Ajo që ndryshon është vetëm dukja e tyre, që vjen duke marrë ato trajta e tipare që qëndrojnë në harmoni me atë që njihet si mendësi dhe status quo. “E dukshmja na burgos te dukja.” (Sartori)
Një prej kuptimeve të fjalës “imazh”, që vjen nga latinishtja si imago, do të thotë të për-fytyrosh; pra, t’i japësh fytyrë/formë një ideje, besimi apo mendimi. Një rast tipik, që meriton një studim më vete, është se si e kanë për-fytyruar Zotin (ose zotat/idhujt – si pasoja të prekshme) popuj të ndryshëm në kohë të ndryshme, fenomen që përbën edhe arsyen kryesore të realitetit të profecisë ose të Zbulesës, të përfaqësuar dhe të përcjellë nga profetët – pikërisht për të kumtuar se çdo për-fytyrim mbi Zotin, i manifestuar në forma të ndryshme, përbën shpër-fytyrim të Zotit.
Imazhet-idhuj të bëjnë ta harrosh Qenësinë dhe, në këtë mënyrë, të harrohesh/përhumbësh (a nuk ndodh kështu, fjala vjen, para televizionit?). Por, nga ana tjetër, nëse njeriu e ripërtërin herë pas here vetëdijen për Qenësinë, nuk i harron imazhet – por e kupton thelbin e tyre, i cili mbetet i parrokshëm për aq sa je nën efektin anestezi që të bën të besosh se e vetmja gjë që ekziston është ajo që duket.
Këtu kuptojmë se përse, fjala vjen, poetëve, këtyre rojtarëve të shtëpisë së Qenies, siç i quan Heidegger-i, u duhet të vetmohen, me raste edhe të izolohen nga bota dhe njëmijë e një imazhet e saj, në mënyrë që “t’u shfaqet” Muza (domethënë, Qenia) e më pas të na përcjellin ato perla që i meritojnë vetëm pak syresh, të cilat na bëjnë të harrojmë çdo gjë/dukje. A nuk na ka sjellë perla Homeri (që ishte edhe i verbër)? Po Virgjili? Po Rumiu? Po Dante e Shakespeare? Për perlat nuk është e nevojshme të thuhet asgjë. Atë që kanë për të thënë, e thonë vetë ato. Ja pse poetët janë kaq të afërt me profetët.
Problemi i dytë që vjen nga burgosja te të dukshmet, pra nga homo videns-i, është se ai tanimë i beson dhe reagon/vihet në lëvizje kryesisht nga ajo që sheh, e jo nga ajo që dëgjon apo lexon. Televizioni vazhdon të mbetet fuqishëm vula vërtetuese e asaj që është realitet, e asaj që po ndodh ose e asaj që është e vërtetë. Që këtej, nëse homo videns-i dëgjon për diçka me rëndësi nga dikush ose e lexon (të pashoqëruar me imazh – një “kusht” i vështirë ky), ai nuk është i predispozuar ta besojë ose të paktën ta marrë seriozisht, edhe pse burimi mund të jetë një mik që nuk e ka gënjyer a mashtruar kurrë. Nëse nuk e jep televizioni, ajo nuk është pjesë e realitetit – nuk ekziston.
Sa e sa krime rrëqethëse ndodhin kohëve të fundit në Siri, në Palestinë ose në Burma, por ja që është njësoj sikur nuk ka ndodhur asgjë, pikërisht ngaqë nuk i jep televizioni; domethënë, asnjë televizor. Kurse ajo që ndodhi në Paris me gazetarët e një reviste satirike, “tronditi botën” vetëm ngaqë e dha televizioni; domethënë, çdo televizor.
Pra, siç e shpreh Sartori te citimi në krye, “cungimi është kolosal dhe përkeqësohet edhe më tepër prej përse-ve dhe si-ve, në bazë të të cilave e zgjedh televizioni atë të dukshmen mes qindra apo mijëra ngjarjeve të tjera, që janë po aq të denja për t’u marrë në konsideratë”.
Tashmë, pjesa më e madhe e njerëzve janë ajo çfarë shohin.
epo_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn