als_Latn dik_Latn sag_Latn
Papunėsia dhe dukurit negative njė sfidė e madhe pėr institucionet e Kosovės
Autor:
Opinione te lexuesve
E marte 26 Shkurt 2013 19:39 PM
Humbja e një vendi pune mund te jetë ngjarje shumë e mërzitshme ekonomike në jetën e një personi. Shumicanjerëzve mbështeten në fitimet e tyre nga puna për të ruajtur standardin e jetesës. Shumë njerëz fitojnë nga puna e tyre jo vetëm të ardhurat, por gjithashtu një ndjesi të arritjeve personale. Humbja e një vendi të pune do të thotë një standard më i ulët i jetesës në të tashmen, ankth për të ardhmen dhe një vetëvlerësim i reduktuar. Republika e Kosovës me gjithsej 325.261 persona të regjistruar si të papunë ne shërbimet publike të punësimit në Kosovë deri në fund të vitit 2011 – duke përfaqësuar një rënie për -3.0% krahasuar me vitin 2010. Ngjashëm me vitin paraprak, të regjistruarit e papunë paraqesin një shkalle të regjistrimit të papunësisë mesatarisht rreth 35-39% nga popullata ekonomikisht aktive.
Mbi 93.8% e te papunëve të regjistruar janë të papunë afatgjatë (12 muaj +). Afërsisht 48.6% nga të regjistruarit si të papunë janë femra. Nëse krahasojmë me 2010, numri i femrave të regjistruara është në rënie me rreth -1.8%. Afro 60% e të regjistruarve si të papunë i referohen nivelit të kualifikimeve për nga arsimimi si të “pa kualifikuar”(Ministria e Punës dhe Mirëqenies Sociale ).
Efektet Ekonomike të Papunësisë.
Nga aspekti ekonomik papunësia do të thotë mosshfrytëzimit i forcës prodhuese popullsia aktive ne krijimin e të mirave materiale, d.m.th. se GDP aktuale do të jetë me i vogël se GDP potenciale. Humbjet nga faktori punë konsiderohet me e madhe se nga faktorët e tjerë të prodhimit. Analizat empirike kanë treguar se humbjet ekonomike të shkaktuara nga papunësia kane karaktere multiplikativ. Papunësia e lartë e jo vetëm që shprehet midis GDP aktuale dhe reale, por ajo bëhet edhe barrë e rendë për buxhetin shtetëror, sepse largimi i punëtorëve si tepricë teknologjike një pjese e pagave të tyre duhet financiar për mbajtjen e familjes, zvogëlimin e tatimeve dhe të kontributeve dhe me të edhe i mjeteve buxhetore të shtetit e kështu me radhë. Një aspekt tjetër ekonomik është se numri i madhe i papunësisë shprehet në zvogëlimin e standardit jetësor, sepse ajo merr pjesë aktive në konsum dhe në shpërndarjen dytësore (rishpërndarjen) të të ardhurave kombëtare, dhe në këtë mënyrë zvogëlon të ardhurat kombëtare për një banore
Efektet Shoqërore të Papunësisë.
Papunësia e madhe, pos efekteve negative ekonomike, ka edhe efekte të shumta negative shoqërore e sociale. Efekti kryesor negativ i papunësisë nga aspekti shoqëror është se shkakton zhvlerësimin e kapitalit human, d.m.th bën uljen e vlerës së kuadrove profesionale dhe kështu devalvohen vlerat e vlerës së kuadrove profesionalë dhe kështu devalvohen vlerat e investimeve në kuadro, që paraqesin investimet me të efektshme. Në ketë rast potenciali kadrovik nuk shfrytëzohet dhe, duke u mos shfrytëzuar për një kohë të gjate, ai humb vlerën e vet. Si shembull më i mire për këtë është rasti në Kosovën. Në periudhën e paraluftës masat e dhunshme jugosllave larguan me dhunë mbi 150 mijë shqiptarë nga vendet e tyre të punës, të cilët me veti të tëra iu lanë vetvetes, me ç’rast potenciali i tyre prodhues e kreativ u devalvua.
Papunësia është një barrë e madhe për të gjithë qytetaret në ketë vend të dal nga një luftë e përgjakshme duke shkaktuar një dem të madh ekonomik, siç dihet ky fenomen shkakton shumë dame të mëdha si në aspektin ekonomik, shoqëror, social e politik. Mbetet sfidë e madhe për institucionet e Republikës së Kosovës dhe mekanizmat që kanë qasje në përmasimin e kësaj dukurie që e ka kapluar sheqerin kosovare posaçërisht rinin e saj e cila përben me shumë se 50% të fuqisë punëtore..
Rritja e madhe e papunësisë mund të shërbejë shtrat i ngrohet për zhvillimin e dukurive negative të dëmshme për shoqërinë në përgjithësi e posaçërisht për rinin e cila në Kosovë është jashtëzakonisht në moshë të re, këto dukuri mund të jenë: kriminaliteti, vjedhjet, plaçkitjet, zhvillimi i ekonomisë ilegale, droga, huliganizmi etj. Për të siguruar ekzistencën e vetë dhe të anëtarëve të familjes, të pa punët janë të prirë të bëjnë punë të liga dhe të dëmshme që shkojnë në dëm të shoqërisë në përgjithësi.
Mund të konstatojmë se papunësia e madhe paraqet një problem mjaft kompleks dhe të ndërlikuar ekonomiko-shoqëror dhe social, për çka duhet edhe të kihet qasje komplekse për zgjedhjen e këtij problemi. Për këtë arsye qëllimi i çdo shteti është që, për të siguruar stabilizim makroekonomik, duhet te insistojë dhe të mobilizohet në sigurimin e punësimit te plotë./Kosova sot/
Opinionet e autorėve nuk paraqesin domosdoshmėrisht edhe opinionin e redaksisė sė portalit www.mesazhi.com
Papunėsia dhe dukurit negative njė sfidė e madhe pėr institucionet e Kosovės
als_Latn ast_Latn als_Latn ita_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn