als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Vdiq Naimi, po ē tė gjeti
O moj Shqipėri e mjerė,
Vdiq, Naimi, po kush mbeti?
Si Naimi s ka tė tjerė. (Ēajupi)
Kėto vargje kuptimplote tė poetit, Andon Zako Ēajupi, tė shkruara me zemėr tė zhuritur, me rastin e vdekjes sė poetit tė madh shqiptar, Naim Frashėri, sot na rikthejnė nė kujtesė njė tė kaluar tė largėt, datėn 20 tetor tė vitit 1900, kur kishte ndėrruar jetė, poeti dhe intelektuali mė i madh i Rilindjes Kombėtare, Naim Frashėri, i cili pėr mė shumė se njė shekull mbeti figura qendrore e letėrsisė dhe e gjuhės shqipe, tė cilės ai, i vuri themelet e forta dhe tė shėndosha.
Por, si trajtohet sot Naimi dhe disa nga poetėt e mėdhenj tė kombit?
Pėr Naimin thuhet se paskėsh qenė njė mysliman bektashi, pėr Gjergj Fishtėn njė katolik nacionalist, pėr Ēajupin njė krijues kontrovers, pėr Migjenin njė ateist, pėr Sterjo Spassen njė maqedon, pėr Jakov Xoxėn, njė vllah, pėr Petro Markon njė grek, e kėshtu me radhė...>>>
Nė njėzet vitet e fundit nė mediet elektronike dhe nė shtypin shqiptar na ka rėnė tė lexojmė shumė e shumė shkrime e vlerėsime tė autorėve tė papėrgjegjshėm, me mungesė tė theksuar morali e dinjiteti kombėtar, tė cilėt nuk kanė lėnė gurė pa rrokullisur me qėllim tė pėrēudnimit tė vlerave tė vėrteta kombėtare. Natyrisht se kėtė punė tė turpit e kanė bėrė pėr lekė, qė kanė marrė e marrin edhe sot nga qarqe tė ndryshme tė Greqisė, Serbisė, mbase edhe nga Vatikani dhe nga kapitali i huaj, qė ka hyrė dhe po shpėrndahet kudo nė Shqipėri dhe nė Kosovė, me qėllim tė degradimit tė idesė sė bashkimit kombėtar tė shqiptarėve.
Andaj, sot, nė 110-vjetorin e vdekjes sė Naim Frashėrit, Bilbilit tė Gjuhės shqipe, hartuesit tė abetareve tė para, sajuesit tė qindra neologjizmave tė gjuhės tonė, mėsuesit tė madh dhe intelektualit, qė rrezonte dituri, emancipim, tolerancė, dashuri tė zjarrtė pėr kombin e Atdheun, dikush edhe do tė kujtohet pėr ta pėrkujtuar, por institucionet, si duket tashmė e kanė harruar edhe Naimin, dhe nuk kanė si tė mos tingėllojnė, mė shumė se aktuale, vargjet e Ēajupit:
Vdiq Naimi po ē tė gjeti
O moj Shqipėri e mjerė,
Vdiq, Naimi, po kush mbeti
Si Naimi s ka tė tjerė...
Dimensioni i angazhimeve tė vėllezėrve Frashėri pėr pavarėsinė e Shqipėrisė, pėr rizgjimin kombėtar tė shqiptarėve dhe pėr rrugėn e emancipimit kulturor, lindor e perėndimor, ka qenė njė angazhim i jashtėzakonshėm dhe unik nė historinė tonė kombėtare.
Naimi do tė shquhej nė drejtim tė filleve tė arsimimit dhe rizgjimit kombėtar. Ai, edhe pse me shėndet delikat, i preokupuar edhe me pasojat e regjimit turk kundėr familjes, lidhur me veprimtarinė atdhetare tė vėllezėrve tė tij, sidomos Avdylit, nuk reshti asnjėherė pėr t i ardhur nė ndihmė kombit, nė kohėn mė tė vėshtirė dhe tejet tė mundimshme tė fillimit tė ndarjes nga Turqia dhe nga robėria pesėshekullore.
Duke qenė i pajisur me nivelin mė tė lartė tė diturive pėr atė kohė, Naim Frashėri rrugėn e tij jetėsore nė krijimtari do ta orientojė, nė drejtim tė hapave tė parė, qė duhej tė merrnin shqiptarėt, pėr ta ribėrė Shqipėrinė. Ishte tejet i ndėrgjegjshėm se kombi ishte nisur nė rrugėn vendimtare tė rizgjimit dhe ai do tė pėrparonte vetėm nėse arsimohej kombėtarisht, nėse nė rrugėn e tij drejt qytetėrimit do tė ruante vlerat autentike, si nderin, besėn, respektin, mikėpritjen dhe tėra vlerat pozitive dokėsore, morale e fetare.
I bindur se rruga ishte e gjatė dhe me shumė pengesa, ai do tė tretej si qiriri duke bėrė dritė pėr tė tjerėt. Dhe, nė kėtė drejtim arriti mė shumė se tė gjithė bashkėkombėsit. Naimi, edhe pse i sėmurė dhe me aftėsi tė kufizuara fizike, botėn e tij tė pasur shpirtėrore e emancipoi duke pėrhapur rreze drite, duke i kėnduar gjuhės shqipe, shkollave shqipe, qė po hapeshin, dhe nė ēast po mbylleshin nga Porta si shkolla tė rrezikshme, sepse po t i shkėputej Shqipėria Turqisė, Stambolli e dinte se ēfarė e priste.
Naimi, ishte pėrfaqėsues i vėrtetė dhe i denjė i kohės sė tij. Njohės i shkėlqyer i gjuhėve dhe u kulturave evropiane dhe atyre tė Lindjes, pėrfaqėsues tipik i rrymave iluministe e romantike, fetar tejet tolerant dhe liberal nė kuptimin mė tė mirė tė fjalės, ai i sintetizoi tė gjitha kėto veēori nė unin e tij krijues, duke u bėrė rreze drite jo vetėm pėr kohėn e tij.
Krijimtaria e gjerė letrare, artistike e iluministe e Naim Frashėrit, me veprat e tij tė njohura poetike dhe didaktike, shtrihet nė njė periudhė kohore prej 13 vjetėsh (1886-1899). Nė vitin 1886 ai botoi veprat "Bagėti e Bujqėsia", "Vjersha pėr mėsonjtoret e para", "Histori e pėrgjithshme" dhe poemėn greqisht "Dėshira e vėrtetė e shqiptarėve", "E kėndimit ēunavet kėndonjėtoreja". Mė 1885 botoi pėrmbledhjen me vjersha persisht "Tehajylat" (Ėndėrrimet) mė 1888 botoi "Dituritė", mė 1890 "Lulet e verės", mė 1894 "Parajsa dhe fjala fluturake", mė 1898 "Historia e Skėnderbeut" dhe "Qerbelanė" dhe mė 1889 "Historia e Shqipėrisė". Sėmundja dhe lodhja e madhe ia keqėsuan shėndetin poetit, zemra e tė cilit pushoi sė rrahuri mė 20 tetor 1900, nė moshėn 54-vjeēare, i zhuritur nga malli pėr atdheun dhe me brengėn qė s'e pa dot tė lirė.
Jo rastėsisht, por pas njė pėrvojė tė gjatė hulumtuese, shkencore, albanologėt dhe krijuesit meritorė tė kombit, zgjodhėn si bazament pėr krijimin e gjuhės sė njėsuar kombėtare, pikėrisht gjuhėn e Naimit dhe tė trevės ku ai u lind dhe u rrit. Dhe, kjo gjuha jonė, e ėmbėl, e mirė, e bukur dhe e vlerė, po i pėrballon me sukses ndeshtrashave dhe thirrjeve tė hapura pėr dezintegrim dhe pėrēarje kombėtare e gjuhėsore tė qarqeve pro serbe e progreke, nė Prishtinė dhe nė Tiranė. Pėrpjekjet pėr ta prishur gjuhėn letrare nuk po reshtin, por trimėron fakti se nė tė gjitha shkollat shqipe mėsohet sot gjuha e njėsuar letrare. Tė gjitha tekstet shkollore janė tė hartuara nė kėtė gjuhė, 98 pėr qind e medieve tė shkruara dhe elektronike emetojnė dhe shkruajnė nė kėtė gjuhė, kudo nė trevat shqiptare dhe nė diasporė. Nė dy pėrqindėshin e pėrēudnuar gjendet ndonjė paēavure e shkruar, nė gege dialekat, apo ndonjė trampolinė magjupisht e markės Shero shero... ndonjė shkodranēe apo ndonjė pėrpjekje e mjerė dhe e gjorė e pseudo-gjuhėtarėve dhe pseudo- intelektualėve pėr fillimin e gėrmimeve nė bazamentin e gjuhės shqipe, gjuhės sė arsimit dhe tė kulturės sė kombit shqiptar...
E po ku shkruhen nė kartė fjalėt e gjuhės sė zjarrtė!
smo_Latn hrv_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn smo_Latn hrv_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn