als_Latn dik_Latn sag_Latn
NE dhe sllavët!
Nga Elvi Sidheri
Sot pra,
po duket se hapësira e shkrimit tim do t’i dedikohet pikërisht këtyre njerëzve
dhe marrëdhënies rrallë normale dhe të paqshme të tyre me ne shqiptarët.
Por siç edhe
dihet jo të gjithë sllavët e Europës apo Azisë, kanë të njëjtat marrëdhënie me
neve dhe jo të gjithë popujt që rrjedhin nga kjo farë etnike, kanë kufinj
direkt me ne apo edhe lidhje të ngushta historiko-gjeografike me popullin tonë.
Ndaj dhe
më shumë, siç është edhe normale do të përqëndrohem tek sllavët ballkanas, ata
që prej shekujsh na bëjnë “shoqëri’ të paftuar në hapësirën tonë jetësore dhe të
cilët me pak përjashtime të rralla, përherë kanë qenë një nga “murtajat” që i
kanë rënë përsipër qënies shqiptare.
Dhe për
pasojë, do t’i bjerë më tepër të merrem me Serbë, Malazezë, Boshnjakë, FYROM-as,
Bullgarë e më pak Kroatë, Sllovenë, për t’a kurorëzuar idenë ndoshta me familjen e madhe
E vërteta
e qartë është që sllavët janë një realitet i pakundërshtueshëm historik dhe
numerik në Europën e sotme, të djeshme dhe të ardhshme.
Ata vërehen
mjaft vonë në rrjedhat e rëndësishme historike, pasi më parë kishin qëndruar të
fshehur nëpër zonat e origjinës së tyre të largët, ndoshta andej nga Polonia e
sotme, Karpatet, Dnjepri në fushat e Ukrainës moderne apo Rusinë e sotme e
zonat përmbi lumin Danub.
Historia
e deriatëhershme për ta kishte qenë siç thotë populli:”Një zero me bisht”!
Asgjë s’dihet
konkretisht për ta, para se t’i vërsuleshin Europës Qëndrore dhe Ballkanit
andej nga shekulli i pestë dhe i gjashtë pas Krishtit.
Vetë sllavët
tregojnë histori e përralla nga më të ndryshmet për jetën e tyre para se të vinin
në hapësirat ku jetojnë sot, por këto fakte përgjithësisht vetëm ata dhe
studiuesit sllavë në përgjithësi i besojnë dhe ato për ne përbëjnë shumë pak
interes të vërtetë.
Dihet që ata
formonin një bashkësi të madhe prej shumë fisesh, pa komandë të unifikuar dhe të
cilët përgjithësisht suleshin drejt tokave pjellore ku ata merreshin me bujqësinë
dhe të themelonin ngulimet e tyre të reja në dhé të huaj.
Thonë po
ashtu se ata besonin në një perëndi të tyre të madhe që mundësisht e quanin “Perun”.
Ky “Peruni”,
thuhet të ketë qenë Zot i rrufesë dhe bubullimës dhe kulti i tij lidhej edhe me
shqiponjën, zjarrin dhe po ashtu me armët prej guri më parë dhe hekuri më pas,
sëpatën, harkun dhe vetë luftën.
Do duhej
të kalonte mjaft kohë derisa rusët por edhe sllavët e tjerë të Europës Qendrore
apo ata të jugut, të linin ritet e vjetra pagane dhe të gjenin herë me dëshirë e
herë me detyrim rrugën e krishtërimit.
Sllavët
tanë, pra ata të Ballkanit, u kthyen në të krishterë ndër të tjera edhe në vendin
tonë.
Kniazi (princi)
apo Cari i madh Bullgar Borisi, dihet që e ktheu vetveten dhe popullin e tij në
fenë e re, në qytetin shqiptar-arbëror të Bylisit, ku mund të jetë ndodhur
sipas shumicës së të dhënave shkencore dhe historike edhe qyteti mesjetar i
Gllavenicës.
Gllavenicë,
term që padyshim vjen nga një fjalë sllave dhe që lidhet me fjalën “gllava-kokë”.
Pra që do
të thotë “kryevend”.
Kjo gjë sepse
përgjatë sundimit bizantin, në gjuhën helene qyteti kishte marrë emërtimin “Kefalini”
që në shqip vjen me të njëjtin kuptim si edhe emri që më pas sllavët bullgarë i
vunë qytetit i cili më parë nga ilirët
Emri
Gjë që në
të treja gjuhët, shqip-sllavisht e helenisht na çon në të njëjtin kuptim, pra
një qytet, vendbanim i cili ndodhet në krye të vendit, si edhe emërtimet helene
dhe sllave thonë, pra Gllava-Kefali-Krye, apo e thënë troç në shqip, në ballë të
vendit, siç tregohet ende në emrin e qytetit aktual të Ballshit, i cili trashëgon
emrin e lashtë ilir të Bylisit.
Kështu ndër
të tjera, veprimtaria misionare e Kirilit dhe Metodit (dy njerëz të shenjtëruar
më pas të cilët me origjinë ishin nga rrethinat e Selanikut, pra jo-sllavë),
kaloi për shumë kohë edhe në zonat nën pushtimin bullgar në territoret arbërore,
pra në Gllavinicë, Berat etj.
Bashkë me
ta, në tokat tona vepruan në të mirë të farës sllave dhe të çështjes bullgare
edhe Naumi (ai i manastirit me të njëjtin emër, në kufi me Pogradecin) dhe
Gorazdi si dhe po ashtu edhe një shenjt tjetër tejet i rëndësishëm për sllavët,
Shën Klimenti.
Veprimtaria
e tyre fetare dhe kulturore arriti kulmin në shekujt e ekspansionit të madh të perandorive
bullgare të Borisit, Samuilit, Asenëve dhe Simeonit në një periudhë të gjatë kohore
nga 852-shi në 1014-ën e deri në pushtimin turk të Bullgarisë në 1396-ën.
Konvertimi
final i bullgarëve në fenë e krishterë pra, u krye përfundimisht në tokë shqiptare,
në Gllavenicë-Bylis në vitin 866.
Ndërkohë serbët
nga ana e tyre ishin kthyer në këtë fe dhe kishin lënë pas ritet e tyre pagane,
aty nga vitet 867-886 në kohën që në Bizant mbretëronte perandori Besileios (Vasil)
i I-rë.
Pasi ata
erdhën në zonën bregdetare iliro-romake të Dalmacisë, Duka i tyre “Porga”, i
quajtur ndryshe edhe “knez” aty rreth viteve 640 pas Krishtit kishte pranuar
fenë e re dhe kështu edhe njerëzit e tij ishin kthyer në këtë religjion.
Ndërsa
tek sllovenët me të cilët sidoqoftë kontaktet tona janë më periferike dhe të largëta,
konvertimi ndodhi si pasojë e kontakteve me gjermanët bavarezë të krishterë dhe
po ashtu edhe për shkak të shumë grupeve misionare të krishtera mes tyre.
Ç’i gjeti
këta sllavër të shumëllojshëm që t’i hidheshin me vrull të padëgjuar rajonit
tonë dhe të nguleshin përfundimisht këtu për të mos na u shqitur më, këtë gjë një
Zot e di me saktësi.
Rëndësi jetike për ne shqiptarët, përveçse për
paraardhësit tanë ilirë e arbër, ka sidoqoftë që ata erdhën dhe u ulën në trojet
tona, zunë paturpësisht hapësirat tona jetësore, pushtuan fushat e stërgjyshërve
tanë, ndoqën rrjedhën e lumenjve dhe udhëve të trojeve tona të lashta dhe në fund
prej 15 shekujsh vazhdojnë të jetojnë e ushqehen me frytet e tokës sonë të përjetshme.
Kufirin
direkt, neve na ra t’a ndanim me disa prej këtyre sllavëve jugorë dhe ndër ta
padyshim duhet pranuar që për pashpirtësi, tradhëti dhe po aq edhe ligësi të kombinuar
me një egërsi të rrallë në pakrahasueshmërinë e saj, për gjithë këto gjëra së bashku
u dalluan veçanërisht serbët.
Që nga
ditët e qëmotshme kur të parët e tyre vunë këmbë në rajonin tonë, e gjithë historia
e kontakteve të tyre me shqiptarët, u zhvillua dhe transformua papushim vetëm në
një seri të pandërprerë përplasjesh dhe përballjesh ku gati përherë në anën e
pushtuesit dhe sulmuesit apo masakruesit ishin rregullisht serbët.
Ata erdhën
të paftuar në një territor të huaj i cili nga një kohë e pakujtueshme, banohej
gati ekskluzivisht nga një rracë antike ilire, me lidhje të forta edhe më të vjetra
pellazgjike.
Ilirët në
gadishullin i cili më vonë nga bullgarët turq u quajt Ballkan, ishin vendasit e
vërtetë dhe atë tokë e ndanin me kushurinjtë e afërt Dako-Thrakë dhe po ashtu
me të afërmit Maqedonas si dhe me ndonjë fis të përzier kelto-ilir në veri dhe
me helenët skile të vjetra në ishujt e shumtë të Egjeut dhe në zonën e Atikës
dhe Peloponezit.
Ishin
shquar mbretëritë ilire të ardianëve me në krye Agronin, Teutën dhe Gentin.
Këto
mbretëri zgjatën nga viti 251 para Krishtit me Pleuratin në krye dhe përgjatë tre
luftrave iliro-romake, deri në vitin 167
para Krishtit, vit në të cilin romakët ia dolën të hynin në kryeqëndrën ilire,
në Shkodër dhe të mundin mbretin Gent e më pas të pushtojnë edhe pjesën tjetër
të trungut ilir, Epirin.
Mbreti
Gent njëkohësisht njihet edhe si një mjek mjaft i zoti i cili kreu gjatë ekzilit
të tij të detyruar në Itali, një sërë kërkimesh mbi bimët mjekësore dhe aty
edhe zbuloi personalisht vetitë kurative të një bime mjaft të njohur e cila
mori edhe emrin e tij, pra “Genziana ose Gentian Violeta”.
Pas
pushtimit të Shkodrës, romakët mbretin fisnik ilir e trajtuan me gjithë nderimet
që i rezervohen një monarku dhe e shpunë në qytetin antik të Iguvium-it, sot
Gubbio, vend ku ai ndërroi jetë në vitin 146 para Krishtit dhe ku edhe sot
gjendet mauzoleu madhështor i tij.
Është një
mëkat, që ende në ditët e sotme, kjo përmendore e lashtë e cila nderon një mbret
tonin të madh dhe veprën e historinë e tij dhe të popullit tonë, nuk është bërë
një vend pelegrinazhi për çdo shqiptar.
Jetojmë në
një kohë kur tokat shqiptare gëlojnë nga tentativat për të veneruar dhe lavdëruar
e për të bërë gati objekte kulti, mbeturinat ngrehinore të pushtuesve apo
barbarëve sllavë e turko-mongolë, ndërsa nga ana tjetër edhe ato pak kujtime që
na mbeten nga e kaluara jonë epike ilire dhe personazhet që e bënë të madhe
memorien tonë historike, harrohen dhe shpërfillen.
Kohë kur
kishat e uzurpuara shqiptare të Deçanit, Pejës etj, i paraqiten botës si dëshmia
numër 1 e prezencës hyjnore serbe në Kosovë.
Kohë kur
ndonjë tyrbe a varr sulltani të fëlliqur halldup pushtues, po ashtu cilësohet
si dëshmia po aq qiellore e pranisë turko-osmane mbi po të njëjtat toka shqiptare.
Më në jug
tempujt epirase të Delfit dhe një dorë e mirë historie iliro-pellazge, janë gati
përvetësuar totalisht nga skilet helene.
Kurse si
gjithmonë neve nuk dimë të mbajmë edhe ato që akoma të tjerët apo historia s’kanë
mundur të na vjedhin.
Ende nuk
dimë me saktësi ku ndodhen eshtrat e Gjergj Kastriotit dhe bëjmë çdo vit
nderimet në varrin e tij të zbrazur monumental në breg të Drinit të llucosur
dhe erëmbajtës në Lezhë.
Gjallë në
botë t’a kemi idenë se ku ndodhen kockat e pinjollëve të familjeve të mëdha arbërore
të mesjetës tonë legjendare, ashtu siç as
varri i mbretit të vetëm (Zogut të I-rë) të epokës sonë moderne nuk gjendet
akoma në territorin shqiptar.
Por kështu
edhe një Mauzole të vetëm të mbetur mbi faqen e dheut, pasi ndoshta për fat ka
qëlluar në Itali, larg gadishullit ku neve shqiptarëve na ka rënë të jetojmë në
shoqërinë “e admirueshme” të fqinjëve asgjësues të historisë sonë, edhe atë nuk
dimë apo duam t’a vlerësojmë dhe t’i japim vendin e duhur në përditshmërinë tonë.
Çfarë do
të kishin bërë sllavët e shumtë të Ballkanit po të bëhej fjalë në këtë rast për
mauzoleun a varrin e ndonjë prej Carëve apo Zhupanëve të tyre?
Helenët
do kishin lëvizur edhe kockat e të vdekurve të gjorë nga vendi, po t’u dilte
ndonjë përftim nga ndonjë varr ushtarësh pushtues apo andartësh zjarrvënës nga
ata të para 100 viteve, kur endeshin duke djegur jugun tonë.
Neve si
ngahera, rrimë e shikojmë dhe për t’a thënë copë, as që e vëmë ujin në zjarr e
siç thotë i mençuri popull:”s’na prishet gjiza fare”-për ato pak dëshmi të së kaluarës
tonë të pastër iliro-shqiptare që akoma kanë mbetur në këmbë dhe të cilat nuk
mund të pretendohen apo kontestohen nga asnjë fqinj i yni i etur dehshëm për ca
histori tonën.
Formacionet
e tjera shtetërore të paraardhësve tanë, ishin edhe ato të Thesprotëve, Kaonëve
dhe Molosëve të Epirit.
Më i
shquari nga mbretërit Epirotë-Ilirë ishte dhe mbetet Pirro, i cili i vetëm dhe
me kokëfortësinë tipike shqiptare, sfidoi dhe sulmoi e fitoi mbi Romakët në Tarent
të Italisë.
Ky “Burrë
i vërtetë”, ashtu siç tregon edhe origjina e emrit të tij në shqip, përfaqëson
dhe nderon ende në kujtesën njerëzore dhe librat e historisë, gjakun tonë të lashtë.
Sado
helenët modernë, ata të cilët me grekërit e lashtë kanë të përbashkët vetëm
vendbanimin, deri diku gjuhën dhe asgjë më tepër pasi nëpër vena u rrjedh shumë
më tepër gjak shqiptar, sllav, vlleh e turk se gjithçka vërtetë helene që mund
t’u ketë mbetur realisht, sado që ata pra të përpiqen të paraqesin si helen jo
vetëm Pirron tonë, por edhe Perëndinë vetë po të duan, sërish historia flet vetë
me gërma të mëdhaja.
Mjafton këtu
të përmendim fjalët që thotë Apiani i
Aleksandrisë në lashtësi për shtririjen gjeografike të ilirëve:”grekërit quanin
ilirë ata që banonin mbi Maqedoninë dhe Thrakinë, që nga Kaonët dhe Thesprotët,
deri tek lumi Istër.Dhe kjo është gjatësia e vendit, ndërsa gjerësia është prej
maqedonëve dhe thrakëve malorë, tek paionët
deri në Jon e në rrëzë të Alpeve”.
Formacioni
tjetër shtetëror i trungut të madh ilir ishte ai i Dardanëve.
Ata u
gjendën shpesh për një kohë shumë të gjatë në konflikt me mbretëritë maqedonase
dhe herë humbën e herë fituan në këto përballje.
Ndër
mbretërit e tyre përmenden Longari, Bato dhe Monuni.
Prishtina
është kryeqyteti aktual i këtij vendi.
Sipas
burimeve kryesore enciklopedike, të cilat siç duket menaxhohen ose nga vetë serbët
, ose nga ithtarët jo të paktë të tyre në perëndim, emri i këtij qyteti
supozohet të vijë nga një burim inekzistent sa edhe hipotetik i fjalës “prišbkЪ”.
Kjo fjalë
pastaj lidhet me mbiemrat sorbianë (sllavë të europës qendrore) dhe polakë “Priš”
dhe “prysz”.
Kësaj i
thonë të shpikësh ore!
Vetëm që emri
të dali ndokund me ndonjë lidhje sllave, paraqiten si fakte të pacënueshme
shkencore këto lidhje tejet të sforcuara që në mendimin tim modest prej gjuhëtari
amator, s’të çojnë asgjëkundi.
Përveçse
emri i qytetit të sipërpërmendur, mund të ketë ndonjë etimologji shqipe, në kuptimin
e diçkaje që ka lidhje me “një gjë të prishur”, sido që të jetë edhe origjina
latine e emrit s’do të ishte aspak e pavend.
Fjala
ekzakte “Pristinus” në latinisht do të thotë “i vjetër, i mëparshëm, primitiv” pra
i lashtë.
Ashtu siç
e lashtë është Dardania e dikurshme dhe gjithë trojet tona shqiptare.
Kështu
pra me shumë pak përpjekje mund të rishpjegohen larg kuptimeve të cekëta, dritëshkurtra
dhe të imponuara sllave, shumë nga emrat e qyteteve dhe zonave jo vetëm në Kosovën
aktuale.
Rasteve
si Novobërdë, Novoselë, Cërkovinë, Gradishte, Peshtan, Gradec, Pogradec, Çorovodë,
Velipojë, Shibenik, Podgorje, Sllovë, Gollëbordë, Çerenec, Golem, Jezercë,
Rahovec, Suharekë etj, nuk kemi çfarë t’i bëjmë dhe ndoshta ç’ka qenë për t’u bërë,
duhet të ishte bërë shumë më parë.
Pra ato
emra sllavë tashmë nevojitej të ishin ndërruar me emërtime shqiptare dhe kjo gjë
mund të ishte bërë fare thjeshtë, në shumicën e rasteve pa pasur as nevojë që të
shpikeshin emra të rinj shqiptarë, pasi ato emra kanë ekzistuar edhe përpara se
sllavët të na linin të tyret për viset tona.
Ashtu siç
për shembull regjimi i kaluar monist Bozhigradin (qytetin e Zotit) e bëri
Mollas, apo Pustecin (shkretinën) në brigjet e Prespës e shëndrroi në Liqenas,
po aq edhe Çorovoda mund të ishte kthyer thjesht në Skrapar siç quhet rrethi në
fjalë.
Gjithmonë
më mirë se Çerna Voda (ЧepHa Boдa) në bullgarisht, pra Uji i Zi, dëshmi e fortë
e trashëgimisë historike që sllavët na kanë lënë pas ne shqiptarëve.
Kështu
Pogradeci mund të ishte Pelioni i lashtë ilir, apo edhe diçka tjetër, si
Poradec në dialektin
Fusha e
bukur në veri-perëndim të Shqipërisë, aty ku ndodhet plazhi i madh dhe i këndshëm
i Shkodrës, kështu do të evitohej të quhej ende serbisht Veliko-Polje, ose
shkurt Velipojë.
Në hyrje
të Vlorës hijerëndë nuk do të kishim akoma fshatra që quhen Cerkovinë (kishë) apo
Novoselë (fshat i ri) e aty ku shtrihej qyteti ilir i Bylisit, s’do të kishte
një kodër që ende vendasit i thonë “Gradishta e Hekalit”, pra qytetthi i vogël.
Suhareka,
në mos Therandë, do të ishte Lumi i Thatë.
Sllovës
nuk do i thoshim dot “fshati Fjalë”sipas kuptimit të këtij emërtimi në bullgarisht-maqedonisht,
por një emër më të mirë do ia kishim gjetur gjithësesi.
Do
shmangnim në këtë mënyrë edhe Sopotët a pafundmë nëpër Shqipëri, pasi këtë emërtim
fshatrash e gjen në të katër këndet e vendit, si dhe në FYROM, Bullgari, Serbi
e deri në Poloninë e largët.
Një fshat
të quajtur “Grazhdan” ne vështirë se mundemi t’a ripagëzojmë si fshati “qytetar”,
siç kjo fjalë na vjen origjinal sërish nga bullgarishtja, por sidoqoftë një emër
shqiptar edhe mund t’ia gjejmë pa vështirësi.
Ashtu si
edhe një fshat me emrin kuptimplotë “Bulgarec” në hyrje të Korçës të jep ca
nerva të forta kur ia deshifron kuptimin, pra që domethënë:’Bullgar”.
E mua
personalisht më duket mëkat që mali më i lartë shqiptar quhet direkt sllavisht “Korab”,
pra “Anije-Kopaб” në bullgarisht, apo që maja më e lartë e Alpeve tona, të quhet
serbisht si e “Jezercës”, direkt nga fjala serbe “jezero-liqen”.
Plazhi i
shumëfrekuentuar i Golemit mes Durrësit dhe Kavajës, mund të ishte thjesht “i
madh”, pa pasur fare nevojë që ky emërtim të na vinte deri në ditët e sotme në sllavisht
“golem-i madh”.
Ura e Çerenecit
ku tani po shtrohet rruga e rëndësishme për gjithë rajonin verilindor, ajo e
Arbërit, ajo sido që të jetë mund të kishte një emër më të bukur se Ura e të Ziut.
Të tillë shembuj
janë të shumtë, aq sa njeriu do të lodhej për t’i përmendur të gjithë një e nga
një.
Krahina e
Zadrimës, mund të ishte fare mirë edhe zona “Anës Drinit”, pa pasur nevojë që kjo
të thuhet akoma në serbisht.
Dhe do më
kishte pëlqyer mjaft, përveçse ky emër më është dukur përherë shumë më tepër
fisnik, që Berati me formën e shqiptarizuar të emrit nga “Beligradi” bullgar, të
ishte akoma sot Antipatrea ilire.
Por këto
emërtime siç duket duheshin ndërruar me kohë, se dyshoj seriozisht se tani
dikush ia ka më ngenë të merret me to.
Ato
sidoqoftë janë dëshmi të gjalla të kalimit të sllavëve nëpër kohë, vite dhe
periudha të ndryshme, në territoret tona.
Siç dëshmi
të pranisë sllavë mes nesh, janë jo vetëm minoritetet e tyre të papërfillshme në
zonat e Prespës apo ato pak copë malazezë të Vrakës në rrethinat e Shkodrës.
Më e
ndjeshme prezenca sllave bëhet në territoret jashtë shtetit shqiptar, aty ku
sllavët vunë më shpejt këmbën dhe ku më gjatë sunduan e bënë ligjin sipas dëshirës
së tyre.
Kjo sepse
sllavët blegtorë e grabitës që u sulën drejt brendësisë të asaj që tashmë është
Shqipëria dhe thellësia e Greqisë, me kalimin e kohës u zhdukën nga faqja e
dheut, sa të frenuar në avancimin e tyre nga prania më e madhe në numër e
elementit vendas shqiptar, sa nga qytetet e fortifikuara dhe infrastruktura e
mirë ushtarake dhe rrugore e atyre zonave ku në vitet e dyndjeve sllave barbare
autoriteti bizantin ishte ende i fortë.
Të tjerë padyshim
edhe u asimiluan në elementin mazhoritar
Por e
kundërta ndodhi me territoret më të largëta të Ilirisë, të cilat u shkretuan me
rradhë nga Gotët, Hunët mongolë të Atilës së tmerrshëm, nga Avarët e më pas nga
sllavët.
Kështu njëherë
e përgjithmonë u humbën Dalmacia ilire ku kishte lindur edhe perandori i madh
Dioklecian, ashtu siç u humb territori i Bosnjes së sotme e me ngadalë edhe ai
Malit të Zi.
Popullsia
ilire e atyre zonave, e cila sidomos në qytetet e mëdhenj bregdetare ndoshta i
ishte nënshtruar edhe një romanizimi të fortë, u shfaros nga plagët e shumta të
shkaktuara nga kalimi i njëpasnjëshëm i aq shumë barbarëve të egër dhe gjakësorë
njëri pas tjetrit.
Kështu
rradha u erdhi sllavëve që t’i hynin me themel gadishullit tonë, siç thonë për
shkak se jo vetëm i thirri një perandor Bizantin për t’i vënë kundër Avarëve,
por edhe për shkak se këta Avarët me ardhjen e tyre kishin përzënë më në perëndim
Longobardët gjermanë dhe Ostrogotët skandinavë, duke hapur kështu rrugën e
Ballkanit për Serbë e Kroatë.
Sipas
burimeve bizantine, sllavët e jugut ndaheshin në “sklavenoi” dhe “ante”.
Tek të parët
ndoshta në veriperëndim të gadishullit hynin serbët dhe kroatët, ndërsa tek të dytët
në verilindje futeshin fiset sllave nga
të cilët më pas buruan bullgarët, pas bashkimit me fisin turk-mongol të Bullgarëve
të vërtetë.
Më pas si
serbët e si sllavët e përzierë me turqit bullgarë, vërshuan drejt Kostandinopojës
apo Selanikut, por asnjëri nuk ia doli t’i merrte ato dy qytetetë rëndësishme bizantine.
Serbët u
vendosën rreth Selanikut e deri në Peloponez kurse bullgarët ngritën një shtet
të fuqishëm me Khanët e tyre Asparuh, Krum etj, derisa Borisi ndërroi titullin
në Kniaz dhe Car dhe më pas u futën në territor shqipëtar nëpërmjet luginës së Devollit
dhe arritën në Berat, nga ku u hodhën për pushtime të reja.
Bullgarët
mbetën prezentë në trojet tona edhe gjatë pernadorive të Car Samuilit dhe arritën
deri në bregdet kështu.
Kjo përiudhë
është edhe ajo kur kanë mbetur edhe shumica e emrave dhe toponimeve sllave në territorin
e Shqipërisë.
Bullgarët
u vendosën në zonën midis Semanit dhe Vjosës dhe ky rajon si edhe zonat
kufitare me sllavët në Korçë apo Dibër, akoma sot e kësaj dite gëlojnë nga këto
emërtime sllave.
Tjetër
arsye për këtë mbivendosje sllave të emërtimeve sigurisht ka përbërë edhe
Patriarkana bullgare e Ohrit, e cila e shtrinte ndikimin e saj deri në Italinë e
jugut.
Po ashtu
ka teori që mbështet idenë që arbërlt e atyre zonave, të shtypur rëndë nga
pushteti dhe shfrytëzimi bizantin, preferonin t’a pranonin këtë ndërrim emërtimesh
për të kaluar nën një lloj mbrojtjeje në dukje bullgare dhe për të dalë nga
influenca helenofone e Bizantit, duke iu shmangur kështu për shembull shërbimeve
të detyruara dhe taksave bizantine helene.
Kurse më në
veri dhe në Kosovën e sotme, emërtimet janë me origjinë serbe, për shkak të sundimit
serb në ato anë.
Ndërkohë popullsitë
edhe përziheshin dhe jetonin në mjedise të përbashkëta, pasi Ohri i shkrimit
sllav dhe i shenjtëve sllavë, ishte ai që drejtohej nga Princërit shqiptarë të Gropajve.
Kisha e
Shën Klimentit në Ohër, njëra nga më të vjetrat dhe karakteristiket e qytetit, është
pikërisht e ngritur nga Andrea Gropa, zot i qytetit dhe këtë e dëshmon një pllakë
në greqisht e gjetur në kishë, e cila daton në vitin 1378.
Serbët
nga ana tjetër, pasi së bashku me kroatët kishin mbaruar tashmë punë përfundimisht
me ilirët e viseve më veriperëndimore të gadishullit, u lëshuan me forcë drejt
jugut sërish dhe zunë Kosovën e më pas edhe shumicën e asaj që sot është Maqedonia
FYROM.
Më pas në
kohën e perandorisë jetëshkurtër Dushanase, ata pushtuan edhe gjithë territoret
shqiptare, të cilat i humbën sidoqoftë aq shpejt sa edhe i kishin zënë.
Në Kosovë
dhe Maqedoni ku ishin ngulur më tepër, ata nisën politikën e asimilimit të popullsisë
arbërore me anë të fesë dhe gjuhës së tyre.
Kështu e
pësuan edhe kishat arbërore-shqiptare që u transformuan në serbe dhe që si të tilla
sot i paraqiten botës dhe mbrohen edhe nga OKB e UNESCO si trashëgimi i njerëzimit
dhe e serbëve, por me një përjashtim të vogël, të vetmëve që kjo trashëgimi në tokën
e tyre nuk iu njihet, janë shqiptarët!
Vetë Patriarkana
e Pejës është një “non-sens” i madh logjik në vetvete, pasi vetëm në Serbi mund
të gjesh një Patriarkanë për 7 milionë njerëz, kur Patriarkana Ruse mbledh nja 200
milionë besimtarë e ajo e Stambollit gjithë ortodoksët e tjerë të Greqisë,
Rumanisë, FYROM-it, Bullgarisë, Shqipërisë dhe respektohet edhe nga kishat
orientale ortodokse të Koptëve të Egjiptit, ortodoksëve libanezë, sirianë,
armenë, gjeorgjianë e etiopianë.
Dhe këtë
“Patriarkanë” serbët shkojnë e bëjnë fiks në Kosovë, ku nuk kanë jetuar ndonjëherë
më shumë se 100 e ca mijë serbë bashkë.
Nuk e
nxjerrin megallomaninë e tyre të çmendur e t’a formësojnë si Patriarkanë në Rashkë
a Smederevë ku edhe ka lindur shteti i tyre pasi erdhën dhunshëm në Ballkan,
por e bëjnë në Pejë këtë idiotësi me bisht.
Lëre që pastaj,
Patriarkana apo kisha e vërtetë serbe, është e vonë, andej nga 1300-a, ndërsa në
oborrin e saj, pranë lumit duken rrënojat e kishave më të lashta vendase ilire.
Si do të ishte
e mundur që një çfarëdo kishë në trojet shqiptare të jetë e lashtë dhe njëkohësisht
serbe dhe jo shqiptare?
Shqiptarët,
elementi autokton i këtyre trojeve, popull i kthyer në krishtërim shekuj para
se Kostandini i madh, një tjetër ilir , t’a shpallte këtë fe si religjionin
zyrtar të Perandorisë Romake, neve pra kemi qenë të krishterë të paktën 8
shekuj e ca para se serbët të merrnin vesh se ç’ishte dhe të njiheshin me këtë fe!
Shën
Pali, dishepulli më i rëndësishëm i Krishtit dhe një figurë e jashtëzakonshme për
zhvillimin e krishtërimit, dihet se personalisht ka kaluar dhe predikuar edhe në
Iliri.
Ja ç’thotë
jo pak por Bibla për këtë gjë në letrën drejtuar romakëve 15:19-20 nga
Apostulli Pal:”me fuqi shenjash dhe çudirash, me fuqi të Frymës së Perëndisë;kështu,
prej Jeruzalemit e përqark gjer në ILIRI, kam kryer shërbimin e Ungjillit të Krishtit...”!
Tani si bëhet
me këta serbët?
Atëherë si
mund të mendohet se një kishë e lashtë, sidomos para shekullit të 8-ë pas
Krishtit, të jetë kishë serbe, kur dihet që serbët edhe pse në Ballkan erdhën
aty nga shekulli i 6-të, sërish ata mbetën paganë deri në mesin e shekullit të 8-ë?
Thotë populli
gjithmonë, që gënjeshtra i ka këmbët e shkurtra, por ndërkohë mashtrimet
historike të serbëve, të cilët vazhdojnë prej shekujsh, s’kanë fund dhe tashmë me
to është bërë një pirg i tillë që ka arritur lartësinë e kullës famëkeqe të Babelit,
asaj që edhe u rrëzua siç edhe dënglat serbe do të bien dalëngadalë po qe se ne
nuk do të hezitojmë t’i rrënojmë ato një nga një.
Me
autoktoninë e dëshmuar dhe vazhdimësinë iliro-shqiptare, njëkohësisht përfundimisht
i është dhënë edhe grushti final pretendimeve qesharake serbe për “Djepe serbie”
siç në imagjinatën e tyre rrënqethëse i bie të jetë Kosova.
Stara
Srbija-n zotërinjtë e Beogradit mund të shkojnë t’a kërkojnë me rrënjë e me degë
gjetiu, në Poloni, veri të Danubit, fushat e gjera me lule të Ukrainës apo deri
në Urale e Karpate po deshën.
Teza e
tyre komike e Serbisë të vjetër në Kosovë, mund të shpjegohej mjaft mirë me një
njeri i cili lind në
Por për
ta dyshoj që të ketë evoluar ideja e para 100 viteve kur rrekeshin jo pa sukses
që Europës mosdashëse ndaj shqiptarëve, t’i shpjegonin se si shqiptarët përveçse
ishin akoma në stadin zhvillimor të ndarjes në fise të shumta dhe që s’kishin
asnjë identitet të vërtetë kombëtar, por në fund na kishin edhe një alamet
bishti, fiks si ata majmunët e afrikës që perëndimorët kundronin në safarit e
tyre nëpër savanë.
Kështu
shkruante sipas Lumo Skëndos apo Mit’hat Frashërit një serb plakaruq andej nga
fillimi i shekullit të kaluar.
Ai quhej
Vladan Gjeorgjeviç dhe pretendonte se shqiptarët veç shumë mangësive të tjera
trupore dhe mendore, ngjanin me njerëzit primitivë dhe kishin akoma bisht.
Tani unë nuk
do dal këtu të them që janë serbët ata që posedojnë të lartpërmendurin bisht!
Por që në
rastin e tyre kemi të bëjmë me popullin e vetëm në botë që mazokizmim (dëshirën
fetishiste, seksuale për të vuajtur) e ka bërë religjion shtetëror, këtë gjë duhet
t’a them se s’bën!
Se nuk më
ka rënë ende të dëgjoj që të ketë popull në planet që të festojë me shlivovicën
lumë dhe mishin në hell, për humbjen më të madhe kombëtare në histori, ashtu siç
bëjnë serbët.
Sepse siç
e dimë dhe jemi dëshmitarë të përvitshëm, serbët ngjarjen më të madhe historike
dhe po ashtu histerike, kanë betejën e humbur të Fushë-Kosovës në 1389-ën.
Nuk e di
që serbët t’i gëzohen kaq ethshëm dhe me pathos të vërtetë, Bozhikut(Krishtlindjeve),
Veligdenit (Pashkëve) apo pavarsisë së shtetit të tyre.
As
Dushanit pushtues që e zgjeroi për një periudhë të shkurtër Serbinë mesjetare,
s’ia varin trastat dhe përherë tek beteja e Fushë-Kosovës mbeten të shkretët.
Epo para
kësaj marrëzie dhe debilizmi kolektiv që e ka kapur dhe s’i ndahet në jetë të jetëve
një populli të tërë, më mirë majmuni me bisht seriozisht!
Çfarë fituan?-Mister,
ca shqelma të mira në të pasme dhe një krahinë, atë djepin e dashur të tyre,
minus, si dhe bombat e NATO-s mu në mes të Beogradit e Novi Sadit, ndërsa
shqiptarët me bisht edhe njëherë ua hidhnin sërish.
Siç ua
kishim hedhur kur prej tyre dhe sllavëve të tjerë nuk ishim asimiluar në kohën
e turbullt të dyndjeve të tyre gjakatare.
Siç ua
kishim hedhur kur pas pushtimeve sa serbe e sa bullgare, kishim ngritur Shtetin
tonë të Arbrit dhe Principatat e pavarura Arbërore dhe më pas tërheqjes skuthe
dhe nënshtrimit serb ndaj turqve i ishim përgjigjur me luftën tonë legjendarë ndaj
osmanëve.
Siç ua
hodhëm, kur në 1878-ën u shfaqëm sërish si popull më vete dhe mbrojtëm
territoret tona që do shpërndaheshin nga turqit dhe fuqitë europianë si mall pa
Zot tek sllavët.
Siç në 1912-ën
e më pas, pjesërisht edhe ua hodhëm, pasi arritëm me një forcë të paimagjinueshme
të ndërtojmë nga zero një shtet të tonin.
Siç ua
hodhëm edhe kur përfundimisht i përzumë nga Shqipëria në 1924-ën.
Siç ua
hodhëm kur ua thyem turinjtë sllavë gjatë rrethimit të Shkodrës, kur malazezë e
serbë bashkë nuk mundën t’a marrin dot atë qytet me luftë dhe i shtruan kodrat
dhe fushat rreth tij me trupat e ushtarëve të tyre.
Siç ua
hodhëm në Lumë kur një grusht trimash dibranë e kuksianë dhe kosovarë, ia dolën
të mundin në fushën e betejës rëgjimente të tëra serbësh.
Siç ua
hodhëm edhe gjatë tërheqjes së tyre katastrofale nëpër Shqipëri, drejt Korfuzit
në Luftën e Parë Botërore, kur dhjetëra-mijëra serbë lanë kockat në tokën tonë.
Ashtu ua
hodhëm edhe në Kosovë, kur megjithë vrasje e tortura nga më çnjerëzoret dhe përzënie
e eksode të përhershme, serbët nuk ia dolën kurrë që t’a zbraznin vendin nga
shqiptarët.
Në fund
ua hodhëm në 1999-ën kur e bëmë botën e qytetëruar dhe fuqinë më të madhe
kulturore, demokratikë dhe ushtarake, që të dilte në krahun tonë dhe të përzinte
serbët nga “djepi” i tyre në Kosovë dhe që t’ia mbathnin me të katërta për në
Kështu
janë gjërat, sepse bota nuk feston humbjet dhe sepse kudo tjetër përveçse në Serbi.një
dukuri e tillë do të konsiderohej si një tip delirimi kolektiv me pasoja të rënda
për shëndetin mendor të popullit!
Por për
serbët kjo gjë është normalitet i përditshëm, ata jetojnë dhe frymojnë bashkë me
çmendurinë e tyre dhe për më tepër kjo gjë për ta tingëllon tejet normale.
Nuk janë serbët
që janë mbrapsh, por bota që është e tillë!
Sikur
Gjermanët të festonin marrjen e Rajshtagut nga Sovjetikët në 1945-ën, çdokush
do të kishte të drejtë t’i quante të lënë nga trutë.
Sikur
neve shqiptarët të festonim pushtimin turk apo Konferencën e Londrës që na ndau
me thikë territorin, sërish dikush do mendonte se kemi lajthitur!
Sikur
Anglezët të festonin humbjen ndaj kolonëve amerikanë gjatë revolucionit në atë vend,
edhe ata do quheshin të shkitur nga trutë!
Kurse tek
serbët kjo nuk ndodh aspak.
Dhe ata
vazhdojnë të jetojnë me koman e tyre ekzistenciale, nga e cila dyshoj se nuk do
të kthjellohen kurrë.
Prandaj
edhe ne si fqinjët e tyre, them se prapë do kemi punë me ta dhe makthet e tyre
që shumë shpesh kanë qenë edhe të tonat.
als_Latn war_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn glg_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn tso_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn mlt_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn quy_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn zho_Hans als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn knc_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn por_Latn bos_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn mri_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn szl_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn mri_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn mri_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn pap_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn fao_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn tum_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ewe_Latn als_Latn als_Latn als_Latn bos_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lmo_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn taq_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn crh_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn