als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Rexhep Malaj u lind nė Hogosht tė Dardanės ( ish-Kamenicė), mė 29 mars tė vitit 1951. Ishte djali i babė Mehmetit dhe nėnė Fahrijes. Rrjedhė nga njė familje tradicionale, atdhedashėse. Shkollėn fillore dhe tetėvjeēaren, i ka mbaruar nė vendlindje, nė Hogosht, ndėrkohė qė familja shpėrngulet nė Gjilan, kur ai regjistrohen nė gjimnazin, Zenel Hajdini. Duke qenė njė temperament shpėrthyes dhe shumė komunikues e solidar me shokėt, Rexhep Malaj fillon tė dallohet nė mesin e nxėnėseve tė tjerė, nė radhė tė parė pėr guxim, solidarėsi dhe qėndrim tė hapur atdhetar. Edhe pse i ri nė moshė ka marrė pjesė aktive nė demonstratat e nėntorit tė vitit 1968, kur ishin paraqitur kėrkesa pėr mė shumė liri qytetare dhe avancim tė pozitės kushtetuese tė Kosovės.
I dhėnė me tėrė qenien nė aktivitete tė fshehta patriotike, Rexhep Malaj sikur kishte zėnė hapin mė specifik nė mesin e gjeneratės sė tij, nė rrugėtimin e vėshtirė dhe plot pengesa e sfida nė rrugėn e lirisė. Ai, qysh prej fillimit tė angazhimit tė tij nė Lėvizje, gjithnjė kishte bėrė njė hap mė para se tė gjithė bashkėveprimtarėt. Hapat e tij ishin vendimtarė, meqė asnjėherė dhe pothuajse nė asnjė rast nuk ishte hamendėsuar nė veprimet e tij, madje as atėherė kur kishte konstatuar se ishte ngutur. Duke lexuar shkrimet e tij nė burg, afishet, komunikatat dhe duke biseduar me bashkėveprimtarėt e bashkėluftėtarėt e tij, fitohet pėrshtypja realiste se Rexhep Malaj iu kishte pėrkushtuar rrugės sė ēlirimit me ēdo kusht, pikėrisht sipas motos sė njohur mė vonė, tė Ukshin Hotit, - Bėje ose vdis!. E tėrė vepra dhe jeta e tij ishte strukturuar brenda kėsaj motoje.
Duke lexuar dy veprat e bashkėvuajtėsit tė tij nė burgje dhe bashkėveprimtarit, Agim Sylejmani, romanin Hapėrimi i njė Vigani dhe monografinė, Rexhep Malaj, zjarr lufte qė nuk shuhet, pastaj veprat e Basri Musmuratit, tė S.Novosellės e tė tjerėve, duke biseduar me ata qė e kanė njohur dhe kanė bashkėvepruar me tė si: Hydajet Hyseni, Hilmi Ramadani, Mehmet Hajrizi e shumė tė tjerė, arrihet nė pėrfundim se Rexhep Malaj, qė nė lindjen e tij ishte gatuar me tharmin e sakrificės, me palcėn e Shqipėrisė, ndėrsa ideali i lirisė ishte njė yll ndriēues, qė e pėrcolli deri nė ditėn e fundit tė jetės. Ai nuk kishte ndaluar as pėr njė ēast dhe rrugėtimi i tij duket i njėjtė me njė trajektore tė paracaktuar pėr tė manifestuar njė jetė tė tėrė nė shėrbim tė idesė sė ēlirimit dhe bashkimit tė kombit.
Nė rrugėn e tij, duke rėnė e duke u ngritur pėrnjėherė, ai kryen tri vitet e gjimnazit, nė Gjilan, ndėrkohė qė ishte pėrjashtuar nga shkolla pėr veprimtari, tė cilėn pushteti e konsideronte si aktivitet armiqėsor, antijugosllav. Vitin e fundit tė Gjimnazit e kishte kryer nė Preshevė, falė mirėkuptimit tė profesorėve liridashės, tė cilėt nuk e kursenin mundin e djersėn pėr tė ndihmuar tė rinjtė shqiptarė tė arsimoheshin dhe tė kaliteshin nė rrugėn e gjatė tė farkimit tė idealeve ēlirimtare. Njė vit shkollor ka punuar me ditar nė dorė me nxėnėsit e fillores nė fshatin Marec. Pastaj regjistrohet nė Fakultetin Ekonomik, nė Prishtinė. Kalon kufirin ilegalisht dhe qėndron disa muaj nė Shqipėri ku vendos kontakte me disa kuadro tė larta tė shtetit shqiptar. Dėnohet pėr kalim ilegal tė kufirit, ashtu sikur ishte dėnuar mė parė edhe pėr pjesėmarrje nė demonstratat e Nėntorit tė vitit 1968.
Nė kohėn e studimeve nė Prishtinė intensifikon veprimtarinė atdhetare dhe njihet, kontakton dhe pėrforcon radhėt ne kreun e Lėvizjes Ēlirimtare. Asokohe vė kontakt dhe bisedon me idealistin e njohur tė kohės, simbolin e rezistencės, Adem Demaēi, i cili sapo ishte liruar nga burgu i dytė dhe i cili me tė drejtė konsiderohej dhe konsiderohet si alfa dhe omega e Lėvizjes pėr ēlirim dhe bashkim kombėtar. Takimi me Demaēin, Rexhep Malajt i jep edhe njė shtytje tė fortė nė rrugėn e tij tė pandalshme pėr asnjė ēast drejt zgjerimit tė radhėve dhe intensifikimit tė veprimeve me forma e metoda mė radikale. Pėr kėtė qėllim ai largohet nga vendi dhe ilegalisht qėndron njė kohė nė disa shtete tė Evropės, nga ku, gjithnjė ilegalisht sjellė nė Kosovė literaturė por edhe me armė.
Nė vitin 1975 UDB-ja jugosllave, pasi mė parė i kishte arrestuar dėnon me burg tė rėndė krerėt e Organizatės pėr Ēlirim dhe Bashkim Kombėtar, me ē rast Rexhep Mala dėnohet nėntė vjet burg tė rėndė. Burgun e ka mbajtur nė Prishtinė, Mitrovicė, Prizren (Kosovė) Zenicė, (Serbi) Shtip, Idrizovė, afėr Shkupit nė Maqedoni dhe nė Foēė e nė Mostar tė Bosnjės e Hercegovinės. Mė 23 maj tė vitit 1983, pas 8 viteve tė golgotės sė kaluar nėpėr kazamatet e Jugosllavisė, lirohet nga burgu, jo i thyer e i lodhur nga torturat, por i ēelikosur dhe i paepur pėr tė mos ndaluar as pėr njė ēast rrugėn drejt lirisė. Bashkėvuajtėsit e tij rrėfejnė pėr maltretimet qė iu kishin shkaktuar nė ēdo burg, pėr dhunėn intensive qė ishte ushtruar kundėr tij, meqė ai pėrveē se ishte i pathyeshėm, kėtė ndjenjė temperamenti e manifestonte hapur pėr ta sfiduar rendin, personelin e burgut, gardianėt dhe tėrė aparaturėn sunduese.
Tetė muaj pas daljes nga burgu, nė natėn e 11-12 janarit tė vitit 1984, sė bashku me militantin e lirisė, studentin, Nuhi Berisha, rrethohet nga policia serbe nė njė vendqėndrim ilegal nė Prishtinė, nė njė shtėpi tė lagjes, e cila quhet Kodra e Trimave. Duke qenė se tashmė kishte krijuar edhe celulėn e armatosur, ai sė bashku me shokun e tij tė idealit kishte vendosur tė mos dorėzohej, me qėllim qė me sakrificėn e tij pėr liri e Atdhe qė ēonte njė hap pėrpara idealin e lirisė dhe t i tregonte pushtuesit serb e jugosllav se rinia militante e Kosovės nuk ishte dorėzuar, edhe pse regjimi kishte burgosur e dėnuar dhjetėra mijėra liridashės tė Kosovės, Kosovės Lindore, Maqedonisė e Malit tė Zi.
I edukuar nė frymėn e militantizmit kombėtar, ai do tė ballafaqohej me vdekje, ashtu si heroi Vojo Kushi, ashtu si heronjtė e vigut, ashtu si Tefik Ēanga e mijėra dėshmorė e dėshmore tė kombit.
Rexhep Malaj kishte ideal dhe orientim jetėsor, Shqipėrinė dhe prijėsin komunist shqiptar, Enver Hoxha. Fanar ndriēues pėr rrugėn e ndritur drejt lirisė, kishte historinė tragjike por edhe heroike tė popullit shqiptar. Rrugė tė vetme pėr ēlirim nga robėria konsideronte kryengritjen e armatosur dhe luftėn guerile, partizane, ashtu sikur i zhvilloi kėto luftėra Ushtria Ēlirimtare e Kosovės, UĒPMB-ja dhe Ushtria Ēlirimtare Kombėtare.
Rexhep Mala nė kohėn e rėnies kishte lėnė prindėrit, Mehmetin e Fahrijen, bijėn e vetme, Fitoren, bashkėshorten, motrat dhe vėllanė, Hasanin. (Ahmet Qeriqi)
Nuhi Berisha ( 1961 1984)
Nuhi Berisha, u lind mė 3 tetor 1961 nė Svircė tė Dardanės (ish Kamenicė). Shkollėn fillore e kreu nė vendlindje, gjimnazin nė Gjilan, ndėrsa Fakultetin juridik dhe tė Kulturės fizike i vijoi nė Prishtinė. Ishte nxėnės dhe student i shembullor. Nuhiu kishte vizion tė ēartė pėr tė ardhmen e Kosovės dhe guximin e duhur pėr tė vepruar kundėr regjimit pushtues jugosllav qysh nga bankat e shkollės sė mesme. Ndėrsa si student me iniciativėn e Rexhep Malės dhe tė bashkėveprimtarėve tė tjerė formohet Komiteti i Studentėve nė kuadėr tė Grupit Revolucionar, i cili do ti shėrbejė Lėvizjes ēlirimtare tė shqiptarėve si bėrthamė e parė pėr lėvizėn e pranverės studentore tė 1981-it. Rexhep Mala dhe Nuhi Berisha provuan tė vihen nė themelet e njė organizimi tė lėvizjes ēlirimtare, qė vepronte nė kontunitet, kurse me 1973 filluan veprimtarin e tij nė botimin e gazetės "Zėri i Kosovės". Nuhi Berisha dhe Rexhep Mala nė mesnatėn e 11 e 12 janarit 1984 ranė heroikisht gjatė pėrleshjes me forcat policore serbe nė Kodrėn e Trimave nė Prishtinė. Shkolla fillore nė Tygjec sot, mban emrin e tij. (Vikipedia)
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn bos_Latn als_Latn