als_Latn bos_Latn ron_Latn
Ndajfolja eshte pjese e pandryshueshme e ligjerates dhe si e tille nuk ka kategori gramatikore per pjeset e ndryshueshme. Ajo ka vetem kategorine e shkalles.
Vecori morfologjike.
1) Lidhja fjaleformuese e kuptimore me pjese te tjera te ligjerates.
2) Sistemi i vecante i prapashtesave kur ndajfoljet jane te prejardhura.
3) Numri i madh i lokucioneve.
Pozicioni I ndajfoljes.
1) prane foljes
2) prane nje mbiemri
3) prane nje ndajfolje
4) prane nje emri prejfolor
5) shume rralle prane nje emri foljor
Lidhjet e ndajfoljeve.
Ndajfoljet lidhen ne menyre te vecante me mbiemrat, pasi qe te dy keto pjese te ligjerates emertojne tipare dhe cilesi qe emertojne perkatesisht emrin dhe foljen.
* Ndajfojet kane nje afrimitet edhe me peremrat. Keshtu brenda grupit te ndajfoljeve kemi ndajfoljet peremerore ku, kur, nga, si, qysh, perse.
Struktura e ndajfoljeve.
Te parme: mire, keq, bukur.
Te prejardhura: trimerisht, dorazi.
Te perngjitura: a të
Te perbera: kudo, ngado, kedo.
Lokucione: sot per sot, dite per dite.
Klasifikimi i ndajfoljeve.
Ndajfoljet ndahen ne ndajfolje percaktore dhe ndajfolje rrethanore
Ndajfoljet percaktore emerojne tiparin e nje veprimi shprehur nga folja si edhe shkallen e instesitetit te ketij veprimi ose tipari.
Brenda ketij grupi jane: Ndajfolja e menyres dhe Ndajfolja e sasise.
Ndajfolja rrethanore emeron rrethanat ne te cilat kryhet veprimi shprehur nga folja.
Brenda ketij grupi jane: ndajfolje vendi kohe shkaku.
Ndajfoljet e menyres.
1) Ato qe emertojne cilesine e veprimit ose thjesht tregojne se si kryehet veprimi nga folja
Shembull: bukur, embel, holle, keq, lehte, mbare, mire, qarte, qete, shkurt, shtrember, thjesht, veshtire.
*perputhem me trupin e mbiemrit
2) Ato qe percaktojne gjendjen shpirterore dhe fizike te atij qe kryen nje veprim te caktuar.
Shembull: fuqishem, furishem, gezueshem, hareshem, mendueshem, natyrshem, shterueshem, rrjedhshem.
3) Ata qe perckatojne ecurine e procesit te veprimit.
Shembull: menjehere, pak nga pak, papritur, random, shpesh, vazhdimisht.
*nga kuptimi keto ndajfloje afrohen shpesh me ato te sasise dhe kohes
4) Ato qe tregojne permasa.
Shembull: ceket, gjere, gjate, thelle, ulet.
5) Ato te formuara me prapashtesen isht qe kane kuptim ne meryre + mbiemer ose me + emer me te cilin eshte formuar ndajfoja, ose nga pikpamja, ana + mbiemer qe eshte formuar Ndajfolja.
Artistikisht – ne menyre artistike, dhelperisht – me dhelperi ushtrakisht –nga pikpmja ushtarake
Shembull: ashpersisht, besnikerisht, bujarisht, burrerisht, djallezisht, dhelperisht, egersisht, fizikisht, fshehtesisht, gjallerisht, rastesisht, historikisht.
6) Ato te formuara me prapashtesen I (sht) qe kane vleren e togut si + emer qe eshte formuar Ndajfolja.
Shembull: burrerisht, pleqerisht, qenerisht, trimerisht, vllazerisht.
7) Si ndajfolje menyre merren edhe ato te tipit shqip, fergjisht, rusisht – fjale qe tregojne c’gjuhe flet ky apo ai popull.
Ndajfoljet e sasie.
Keto ndajfoje percaktojne kryesisht foljet duke shprehur intesitetin a shkallen e veprimit. Ato mund te percaktojne dhe emra prefoljore, mbiemra a ndajfolje.
Intesitetin a shkallen e realizimit te nje veprimi e shprehin ndajfolje e lokucione te tilla si: fort, fort e me fort, shume, teper, per se tepermi.
Intesitetin e shakalles se nje cilesie a rrethane e shprehin: nje here, dy here, tri here, njefish, dyfish, trefish.
Aq, kaq, mjaft, pak perdoren edhe si ndajfoje edhe si mbiemra te pacaktuar.
Ndajfoljet rrethanore
Ndajfolja e kohes.
Kjo ndajfoje emerton nje rrethane kohere, dmth kohen kur kryhet dhe sa zgjat veprimi ose gjendja e shprehur nga nje folje ose nga nje prefoljor i nyjezuar.
Ndajfoljet e kohes tregojne:
1) Kohen e sakte te kryerjes se nje veprimi lidhur me castin e ligjerimit.
Shembull: dje, neser, pardje, pasdreke sonte, sot, tani, vjet.
2) Kohe te packatuar me saktesi:
Shembull: dikur, njehere, njedite, nje dite prej ditesh, nje here e nje kohe, nje moti, se lashti, se shpejti.
3) Kohen e zgjatjes se veprimit a gjendjes ose dendurine e tyre
Shembull: gjate, gjithmone, gjithnje, kurdohere, perdite, dendur, ndonjehere, nganjehere, rralle, shpesh, shpeshhere, dite per dite, jave per jave, nate per nate, here pas here, kohe pas kohe.
4) Nje veprim te castit:
Shembull: aty per aty, menjehere, njehere pernjehere.
5) Sasine e kohes qe duhet per kryerjen e veprimit ose kohen qe ka kaluar nga kryerja e tij.
Shembull: mot mot, nje cope here, nje cike, nje grime, nje hop, pak.
Si ndajfolje kohe sherbejne edhe asnjehre, kurre, kurren e kurres
Si ndajfolje kohe meraet edhe fjale pyetese kur - Kur lindi Skenderbeu?
Ndajfoje vendi.
Kjo ndajfoje tregon vendin ku kryhet nje veprim a ku ndodh nje ngjarje, vendin per ku drejtohet nje levizje, vendin nga i cili largohet dikush a dicka, vendin ne per te cilin kalohet.
Qendorjne zakonisht: prane foljeve dhe nje emri prefoljor e prane nje pjesoreje.
1) Ata mund te tregojne vendin ku kryehet nje veprim a ku ndodh nje ngjarje duke u nisur nga nje pike orientuese. Kete kuptim kane ndajfoljet afer, atje, aty, djathtas, ketu, larg, majtas, matane, pertej, prane, rreth.
2) Disa ndajfolje a lokucione mund te tregojne vendin e kryerjes se veprimit ne nje menyre pak a shume te percaktuar.
Diku, gjikund, gjekundi, gjetiu, vende-vende, anembane, anekend, gjithandej, kudo, ngado, tekdo
3) Ndajfojet peremeore te vendit, ashtu si peremrat perdoren me nje kuptim mjaft te gjere dhe here-here te packatuar. Qe te saktesohen ne menyre me te plote, ato mund te ndiqen nga nje ndajfolje tjeter.
Shembull: Atje tej ishte balua. aty brenda nuk kisht enjerez.
4) Si ndajfolje vendi merren edhe ndajfoljet pyetese ku nga kur
Shembull: Ku te duket balta me e embel se mjalta? Nga je dhe pse ke ardhur?
Ndajfoljet e shkakut.
Keto ndajfolje nuk jane dalluar si grup me vete ne gramatikat e gjuhes shqipe. Ato jane kryesisht vetem kur sherbejne si mjet lidhes i nje fjalie te varur me nje fjali tjeter.
Ata sherbejne per te treguar a per te pyetur per shkakun e kryerjes se nje veprimi.
Ketu hyjne: perse dhe pse, Une i thirra dhe nuk e kuptova perse thirrjen nuk e degjova as vete.
Nje vend brenda ketij grupi zene dhe ndajfoljet prandaj dhe andaj qe jane te barasvlevshme me togun per kete shkak, per kete arsye e me rralle per kete qellim.
als_Latn fij_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn knc_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn