als_Latn dik_Latn sag_Latn
Dëshmitarët e gjallë të kryengritjeve ndaj regjimit komunistPostuar më: 25 Shkurt 2015 08:25
Dedë Gjeloshi është 81 vjeç, djali i bajraktarit të fundit të Shoshit në Dukagjin, Lulash Gjeloshi, i cili vdiq në burgjet e regjimit komunist. Deda kishte ardhur nga Dukagjini në Tiranë si një dëshmi e gjallë e kujtesës së atij vendi, e asaj kohe kur malësorët e këtyre anëve kundërshtuan vendosjen e regjimit komunist. Vëllai i tij u pushkatua në lule të rinisë në vitin 1946 si pjesë e grupit “Bashkimi shqiptar”, ndersa babai, bajraktari i fundit i malesise, vdiq burgjeve komuniste.
Atij iu desh të ikte 12 vjeç në mal për ti shpëtuar internimit, ku përfundoi pjesa e mbetur e familjes. Sot ka emocione, ndihet krenar për historinë e mbiemrit të tij, ndihet me fat që është gjallë, ndoshta dhe për një arsye që nuk e kishte menduar atëherë, por që e kuptoi sot kur pati mundësinë të tregonte historinë e mohuar të familjes dhe të shpirtit të atyre njerëzve që guxuan ti thonin jo diktaturës komuniste që ditët e para të vendosjes së saj.
Në krah të tij është Mirash Zef Ndrecaj, 89 vjeç, dhe ai një dëshmi e gjallë që njeriu mbetet njeri pavarësisht sistemeve politike, një ish partizan, aktualisht veteran lufte, që diti të kujdesej për bashkëfshatarët e tij e të mos kthehej në ‘vrasës’ të vëllezerve të një gjaku dhe pse fati e gjeti në anën e kundërt të llogores. Partizani 19- vjeçar diti të ruajë miqësinë me familjen e Gjeloshajve dhe ti ndihmonte me aq sa kishte mundësi në kohën kur shërbente në garnizonin e ushtrisë. Më vonë ai u pendua për atë pjesë të jetës së tij, që siç e arsyeton “isha i ri dhe nuk kuptoja”, bëhet mësues dhe vuan gjithashtu persekutimin nga regjimi mbi familjen e tij me burgosjen e babait.
Duket sikur këta njerëz kanë jetuar deri sot me një qëllim, për të pritur momentin kur historia e tyre të mos ishte thjesht e tyre, por të kthehej në një histori të vendit, të një kohe që duhet shkruar e treguar për të gjithë. Histori e kryengritjeve në malësi flinte në gjysëm-harresë brenda hijeve të maleve ku ndodhi. Vetëm në mes e këtyre maleve flitej për shpirtin e këtyre malësorëve që u ngritën “për fe e atdhe” kundër regjimit të sapovendosur, regjimit që do ti duhej afro 50 vjet të tjera për të përjetuar një kryengritje tjetër, më të madhe, më të fortë dhe të fundit.
Deda, Mirashi dhe dhjetra dëshmitarë të gjallë të kryengritjeve në Dukagjin, , Malësinë e Madhe dhe Postribë në vitet 1945-1946 kanë pasur mundësinë të rrëfejnë kujtimet e tyre si një amanet të lënë nga baballarët, nënat, vëllezrit e motrat që janë pushkatuar apo kanë vuajtur dënimet e internimet e regjimit. Këto dëshmi arritën të vinin dje të gjalla, në rindërtimin e historisë së këtyre kryengritjeve, në hollin e Universitetit Europian të Tiranës, para të pranishmëve nga bota e artit, kulturës, ish- të përndjekurve dhe politikanëve. Studiuesi Fabian Kati, edhe vetë një ish i dënuar në kohën e regjimit komunist, ka arritur të mbledhë dëshmitë e gjalla të banorëve të këtyre zonave për tu botuar në librin “Formësimi i kujtesës kolektive: Ngjarjet në Dukagjin, Malësinë e Madhe dhe Postribë 1945-1946”, botim i UET-press, i cili u promovua dje në UET.
Ky libër është pjesë e një projekti pilot i realizuar nga studiuesi Fabian Kati, Universiteti Europian i Tiranës dhe Qendra UET, për krijimin e një baze të dhënash audiovizive, bazuar në metodologji të dëshmive, historive gojore dhe kujtesës kolektive lidhur me ngjarje të veçanta historike, të cilat ndodhën në fillim të vendosjes së regjimit komunist (1945-1946).
Studiuesi Kati tha se “ky libër nuk është mbarimi i një pune, por është fillimi i punës. Me këtë libër dua të jap mesazhin e vazhdimësisë, është vetëm një kampion një shembull metodologjik që nis një rrugëtim të gjatë që kërkon bashkëpunim. Duhet të reflektojmë me të kaluarën tonë në mënyrë të pjekur dhe jo të anashkalojmë atë.
Ndërsa rektori i UET, Prof. Dr. Tonin Gjuraj tha se “ky studim një antropologu si Fabian Kati i jep përmasën e vet të duhurën këtyre ngjarjeve dhe kjo është shumë e rëndësishme për studimet e sotme, që ngjarjet të jenë brenda përmasave të tyre, as të mos harrohen siç ka ndodhur me shumë prej tyre, por dhe mos të lartësohen më shumë se sa ato meritojnë”. Më tej Gjuraj shtoi se “ky është një studim i vërtetë, që ne të njohim të vërtetën e asaj klohe. Duket sikur po na kultivohet kultura e harresës kështu që në raport me kujtesën ky studim është i jashtëzakonshëm dhe i rëndësishëm për brezin e ri”.
Gurakuqi: Rishkrim i një prej periudhave më të rëndësishme të Shqipërisë
Prof. Dr. Romeo Gurakuqi e cilësoi librin e Fabian Katin një rishkrim të ndryshëm të një prej periudhave më të rëndësishme të Shqipërisë për të cilën akoma nuk është thënë e shkruar gjithë e vërteta. “Për një periudhë të gjatë jemi mësuar që një pjesë e akademisë shqiptare ti bënin elozhe një sistemi, le ta quajmë terrorist, i cili në vitin 1945 ushtroi dhunë e terror ndaj një pjese të madhe të popullsisë shqiptare kur u përpoq të argumentohej legjitimiteti i regjimit të terrorit”, tha profesor Gurakuqi gjatë promovimit të ndjeshëm në UET. Sipas tij Fabian Kati është koherent në misionin e studiuesit duke sqaruar një moment mjaft të vështirë për Malësinë e Madhe, Malësinë e Dukagjinit, Postribën. “Bëhet fjalë për një nga ngjarjet më të rënda që zë fill në janarin e vitit 1945 dhe ka të bëjë me shtypjen e revoltës kundër regjimit komunist. Me ndihmën e 20 mijë trupave të batalioneve të sigurimit të vendosur në Shkodër dhe rreth saj u shtyp një prej kryengritjeve që është e para në Shqipërinë e pas ’44-ës. Është viti më i rëndësishëm për gjithë Shqipërinë posaçërisht për këtë pjesë të Shqipërisë, por nga ‘45 e pas në histografinë zyrtare të këtij vendi nuk ka gjetur ende një pasqyrim të qartë dhe merita e madhe është e studiuesve për këtë histori dhe veçanërisht e zotit Kati, i cili ka ndërtuar nga pikpamja praktike një histori të ndryshme mbi të vërtetën”, tha ndër të tjera Gurakuqi. Sipas tij Kati ka meritën për thyerjen e vëmendjes së shoqërisë dhe publikut për një rishkrim ndryshe bazuar mbi të vërtetën për një prej periudhave më të rëndësishme të Shqipërisë.
Erion Veliaj: Hapja e dosjeve do ti shpërbejë të vërtetës
Ministri i Mirëqënies Sociale dhe Rinisë, Erion Veliaj, i pranishëm në promovimin e librit të Fabian Katit me rrëfime të dëshmitarëve mbi kryengritjet e para antikomuniste në Dukagjin, Postribë e Malësi të Madhe, e cilësoi këtë libër një mundësi për të mos harruar atë që ka ndodhur. Në këtë kuadër ai tha se ligji i ri për hapjen e dosjeve të kohës së komunizmit që mazhoranca që ai përfaqëson po e kalon në Kuvend është një ndihmë për studies si Kati që të rishkruajnë këtë histori të vendit. “Unë e di që historia e detyrimit publik ndaj të përndjekurvë politikë nuk është, as çështje vetëm financiare, as vetëm morale, por është edhe financiare edhe morale. Është detyrim i shoqërisë që të paguajë për krime publike që janë bërë në emër të popullit. Jemi të vendosur të vazhdojmë për çështjen e ligjit të hapjes së dosjeve dhe ky libër është një argument shtesë pse duhet të hapen dosjet dhe pse nuk duhet të jenë politikanët ata që duhet të shkruajnë historinë sipas oreksit të momentit , por të jenë njerëz si Fabiani që bëjnë doktoraturat këtu në këtë universitet për çështje të historisë, antropologjisë, të cilët mund të përdorin edhe ligjin e hapjes së dosjeve si një dritare për më shumë akses. Duhet shkruar historia për tu siguruar që nuk rrisim një brez të ri që di sot shumë mirë të përdorin ipad e iphone po nuk dinë historinë se si shqiptari e ka qujt shqiptarin tjetër reaksionar , kolabricionist, etj”, tha Veliaj.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn