als_Latn dik_Latn sag_Latn
ITALIA
DHE ÇËSHTJA SHQIPTARE MË 1901
Dokumente në Mbështetje të Historisë së Kombit Shqiptar
Përgatiti Fotaq Andrea
Ftohtësia e dëshmuar kohët e
fundit nga ministri i ri italian ndaj Gjermanisë e Austrisë ka qenë tema e
shumë artikujve të shtypit francez e të huaj. Italia, e lodhur nga aleanca me
fuqitë gjermanike – dhe ne e kuptojmë më së miri që është e lodhur –, do
dëshironte të mos ripërtërihej pakti që i bashkon me këto vende, afati i fundit
i të cilit mbaron pas dy vjetësh. Ajo do afrohej me Francën, gjë krejt e
natyrshme, në përputhje me të shkuarën e saj dhe me ndjenjën intime të masës së
kombit, si dhe me Rusinë, gjë që shpjegohet më me vështirësi pas fushatës së
mjerueshme të Abisinisë. Bashkimi i ngushtë që ekziston midis Shtëpisë së
Savojës dhe vetë Oborrit të Malit të Zi, e afërt kjo me atë të Rusisë do ta
bënte të mundur një afrim aq rrënjësor.
Si pasojë e këtij orientimi të ri të politikës së saj të
jashtme, Italia do të hiqte dorë përgjithnjë nga kërkesat e saj mbi Triesten
dhe Tirolin italian, dhe do të merrte kështu kompensime në Shqipëri.
Nën emrin e Epirit, Shqipëria ka luajtur një rol të madh
në mitologji; atje ndodheshin Kolkida, Akeroni, Pindi, Kasiopea, Fushat
Eliziane. Që nga ajo kohë, vlera ushtarake e banorëve të saj të njohur nën
emrin Skipetar ishte e famshme, ashtu sikurse zakonet e tyre të ashpra e
barbare. Ata ishin pjesë përbërëse e madhështisë dhe rënies së perandorisë
maqedonase; më pas të lartësimit të Romës e të Bizantit. Nga koha e bashkimit
të saj me perandorinë greke fillon të datojë emri i Shqipërisë (
Që na kjo kohë
Një pjesë e bregdetit të Shqipërisë në detin Adriatik ra
në shekullin XII nën pushtetin e Italianëve, të cilët pushtuan me forcë qytetet
e Antivarit, Durazzos, Alesios e të Skutarit, dhe ky i fundit shpejt do të
bëhej kryeqyteti i Shqipërisë bregdetare. Megjithatë, asnjëherë Dozhët nuk u
orvatën të shtrijnë sundimin e tyre në brendësi të maleve; një popullsi e
ashpër, ndonëse e krishterë, që prej treqind vjetësh mbronte me fanatizëm krejt
shtigjet e depërtimit.
Nga pikëpamja politike, Shqipëria e Mesjetës, ishte e
përçarë në një mori principatash të vogla autonome, të pavarura nga njëra
tjetra, dhe që përbënin në tërësinë e tyre një lloj konfederate. Në krejt
shtrirjen e tyre sundonte sistemi feudal.
Erdhi pasandaj dyndja e Otomanëve dhe, duke harruar mëritë
e vjetra dhe ndryshimin në fe, Fisnikët shqiptarë u bashkuan fillimisht me
Serbët dhe luftuan me guxim, së bashku me ta, për krishterimin (Beteja e
Kosovës). Pas dërrmimit përfundimtar të Sllavëve, ata e vazhduan të vetëm
qëndresën e tyre në male, ndërkohë që Venedikasit mbronin bregdetin. Dhe ia
vlen të përmendim këtu Gjergj Kastriotin, të quajtur Skënderbe, fisnikun e
Kroias, i krishterë së pari, pasandaj vizitor në fenë e Muahmetit, komandant i
kalorësisë së sulltanit, i rikthyer në besimin e të parëve të tij dhe i
shndërruar falë bëmave të tij në prototipin e Vlerës së Fuqishme Shqiptare.
Duke qenë tepër afër kufijve të Kostandinopojës dhe
goditjeve të saj të vazhdueshme, Shqipëria e pati të vështirë të çlirohej
përfundimisht nga sundimi otoman; marrja e Skutarit nga Mehmeti II i largoi
Venecianët; dhe tridhjetë vjet pas vdekjes së Skënderbeut, mbrojtësit e fundit
të maleve u detyruan t’i nënshtrohen Portës. Ky nënshtrim ishte tërësisht
formal, feja e banorëve të saj respektohej, dhe më 1610, vetëm 1 % e
Shqiptarëve ishte mysliman; haraçi përfaqësonte një vlerë të papërfillshme dhe
asnjëherë nuk paguhej; vetëm disa qytete të rralla kishin një garnizon turk.
Duke i përkëdhelur Shqiptarit anën e tij të dobët, lavdinë ushtarake*, sulltani i kërkonte veç një gjë: të
shërbente në ushtritë otomane, kundrejt një pagese të majme. Më pas, përfitime
të tilla materiale iu dhanë edhe Shqiptarëve që donin të bënin apostazi dhe
muhamedanizmi u përhap pak nga pak në male e numri i të krishterëve u pakësua,
por pa u zhdukur plotësisht. [...]
Bëmat e Aliut të Tepedelenit, pasha i Janinës në fillim të shekullit XIX u kushtuan Shqiptarëve shumë gjak dhe nuk i ndryshuan asgjë gjendjes së tyre ndaj Portës. Në fakt, ata janë sot, me pak ndryshim, ata që kanë qenë para pesë shekujsh, domethënë janë para së gjithash e mbi të gjitha Skipetarë, emër që do të thotë në gjuhën e tyre bij të shqipes[...] .
* Do shtonim këtu, krahas aftësisë ushtarake të jeniçerit të tmerrshëm shqiptar (mishit për top!), edhe aftësinë drejtuese të tij si administrator shteti, kur njihen tashmë 34 vezirët shqiptarë që drejtuan Perandorinë Osmane.
srd_Latn als_Latn als_Latn plt_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn