als_Latn uzn_Latn slv_Latn
Postuar m par nga strong_07
Fshati Hotl i Kumanovs sht nj nga vendbanimet m t vjetra t ktij rajoni, i populluar q n kohrat antike nga fiset ilire, dardane e pajone. Shtrihet rrz maleve t Karadakut (Mali i Zi i Shkupit), q gjenden n kufijt m lindor t Shqipris natyrore, prkatsisht Maqedonis shqiptare dhe Kosovs. N dokumentet e vjetra, me kt emr Hotla prmendet q nga viti 1335, pastaj riaktualizohet n deftert turq n vitin 1780, kur numroheshin dhjetra familje shqiptare. M 1916, n suazat e Qarkut t Kumanovs, ka pasur statusin e komuns, ku kan marr pjes disa fshatra t komuns s sotme t Likovs.
Pr nj periudh kohore, n Hotl kan jetuar edhe nj numr i madh i familjeve serbe, t cilat jan sjellur si kolon nga Serbia. Ndrsa, aktualisht n kt fshat jetojn afr 4000 banor t gjith shqiptar dhe t besimit islam. Gjat gjith historis son kombtare, Hotla, si edhe fshatrat e tjera t ktij rajoni periferik t bots shqiptare, vazhdimisht u ballafaqua me synimet e armiqve t shumt t huaj, t cilve u pengonte elementi shqiptar. S kndejmi, Hotla do t jep shum dshmor t kombit n t gjitha luftrat e zhvilluara deri n ditt e sotit. Ndrsa, si rezultat i ktyre presioneve sistematike, nj numr i madh i hotlanve do t detyrohen edhe t emigrojn jasht vendit, kryesisht n Tuqi dhe vendet perendimore.
N kto rrethana t rnda historike, n kohra luftash e prpjekjesh pr mbijetes, lindi sypatremburi Sul Hotla, i cili emrin e ktij fshati do ta prjetsoj n histori dhe do ta bj t pavdekshm, ndrsa figura historike e trimit t Hotls, pr shum koh do t jet simboli i qndress heroike t shqiptarve t ksaj ane.
Origjina familjare
SULEJMAN ASIP SULEJMANI, i cili hyri n historin e pastr shqiptare si SUL HOTLA, u lind n fshatin Hotl t Likovs Kumanovs, n vitin 1875, n nj familje bujare shqiptare me tradita t theksuara kombtare e fetare. Fmijria dhe rinia i kaloi n nj koh kur n kt nnqiell grshetoheshin interesat e errta t shteteve dhe popujve fqinj grabitqar. Andaj, Sula qysh i ri do ta kuptoj peshn e madhe t liris kombtare, prej kur edhe do t sendrtohet n t ndjenja e lart sublime ndaj atdheut.
Babai i Suls ishte Asipi, nj burr i prmendur pr burrri dhe bujari, i cili vdiq hert, n moshn 45 vjeare, dhe Sula mbeti shum i ri q t kujdeset pr familjen, por kishte edhe katr xhaxhallar: Ganiun, Isenin, Raqipin dhe Ametin.
Sula ishte djali m i madh i familjes, ndrsa kishte edhe dy vllezr m t rinj, Shefikun dhe Arifin, t cilt e prkrahn pa rezerv n luftn e tij t drejt. Shefikun e vret UDB-a e Kumanovs m 1945 mbi pendn e Likovs, kurse Arifi vdes n vitin 1981 n fshatin e lindjes. Pasardhsit e Shefikut tani jetojn n Shkup, kurse t Arifit n Hotl, t cilt s bashku me pasardhsit e Suls, e prbjn brthamn kryesore t ksaj familjeje n fshatin Hotl dhe bjn pjes n lagjn e madhe t Ametallarve.
Sul Hotla ishte i martuar me Zylbeharen nga fshati Gllazhnj afr Likovs, me t ciln do t lind pes fmij: Tahirin, Azeminen, Mexhdin, Abedinin dhe Shasinen. Djali i madh, Tahiri, ishte kujdestari kryesor i shtpis, pasiq Sula m tepr ishte i angazhuar n zhvillimet shoqrore dhe luftra gati t pandrprera. Krah t djatht n t gjitha luftrat, Sula e kishte djalin e dyt, Mexhidin, i cili shquhej pr nga aftsit e jashtzakoshme luftarake, por bashklufttar n periudha t caktuara i kishte edhe vllezrit Shefikun dhe Arifin. Djali i vogl i Suls, Abedini, nj koh ka qndrur n male, por m tepr ka qen i angazhuar n logjistikn e ktyre ushatarve, duke u siguruar ushqim dhe veshmbathje. Tanim nuk jeton asnj nga kta fmij t Sul Hotls, t cilt megjithat kan ln shum djem e vajza pas vetes. Si do t shohim edhe m von, kjo familje atdhetare, gjat lufts pr liri dhe bashkim kombtar do t jep tre dshmor t kombit: Suln, Shefikun dhe Mexhidin. Q t tre, n raste t ndryshme bien dshmor duke u vrar n pabesi nga dora e zez komuniste.
Shenjtari m i mir n Karadak
M t vjetrit rrfejn se Sul Hotla qysh si i ri kishte qen shum i dhn pas pushks dhe shoqris, andaj q nga mosha 15 vjeare ai do t dallohej pr mjeshtrin e madhe t prdorimit t armve t ndryshme. Si i ri kishte qen shenjtari m i mir n krejt rajonin, andaj fshatarat n do dasm e kishin ftuar pr t gjuajtur n shenj gjat ceremonive t marrjes s nuseve t reja, meq sipas zakoneve t vjetra t kohs, qllimi i cakut me pushk kishte qen njri nga kushtet q nusja t merret nga krushqit e rinj. Ai poashtu kishte pasur afinitete t larta artistike, duke luajtur shklqyeshm n disa instrumente popullore dhe duke i knduar n mnyr t veant t ashtuquajturat Krahina, derisa kt zanat m von do ta ushtronin mir djemt e tij Tahiri e Mexhidi, nami i t cilve do t dgjohej larg viseve t Karadakut.
Sula si i ri kishte qen djal shum i fort fizikisht, shtatlart, trim dhe shum i guximshm. Veshja e tij kishte qen gjithmon e veant dhe karakteristike. M t moshuarit rrfejn se Sula si i ri rreth ballit kishte mbajtur t lidhur nj lloj shamie t holl, e cila e dallonte nga t tjert. Ai ishte edhe mjaft i dashur dhe i menur, andaj gzonte nj respekt t madh n gjith popullatn, e cila nderonte dhe dshironte t identifikohej me t.
Familja e Sul Hotls kishte shum pasuri t patundshme n fshatin Hotl, e cila prbhej nga disa hektar tok dhe pyje, jo vetm se n Hotl dhe rreth saj, por edhe n Llopat, Nakushtak, etj. Pjesn m t madhe nga kjo pasuri e patundshme m von do ti shpenzoj n organizimin e luftrave mbrojtse n gjith Karadakun, kurse me hyrjen e sistemit komunist, e gjith kjo pasuri do ti konfiskohej nga organet e Pushtetit Popullor dhe do t nacionalizohej.
Gjat kohs s Mbretris Serbo-Kroato-Sllovene (SKS), Sul Hotla do t jet vet mbret n trevn e Karadakut t Likovs e Kumanovs, duke u vn n mbrojtje t popullats civile vendase nga sulmet barbare. Prej vitit 1927 e deri m 1941, ai ishte udhheqs i t ashtuquajturs Komun e Mateit, n t ciln prfshiheshin shumica e fshatrave malore t Karadakut t Kumanovs n Banovinn e Vardarit. Npr t gjitha zgjedhjet q asokohe jan mbajtur n do tre vjet, Sul Hotla ka ngadhnjyer, duke gzuar prkrahje t pakontestueshme nga e gjitha popullata e ksaj ane. Madje, sht interesant momenti kur Sul Hotla hern e par i fiton votat e gjith popullats n zgjedhjet demoratike pr kryetar komune. N at koh pr kundrkandidat e kishte pasur njfar Jovicn, serb i Mateit, i cili nga inati i madh i humbjes nga patrioti shqiptar Sul Hotla, pas tre ditve pson infarkt n zemr dhe vdes.
N baz t t dhnave gojore nga nipi i tij, Asip Sulejmani, msohet se Sul Hotla aktivitetin e vet luftarak e politik e fillon qysh gjat kohs s Lufts s Par Botrore, prkatsisht rreth vitit 1916, kur gjat pushtimit t par bullgar, si i ri fillimisht angazhohet si xhandar n njsin e vmroistit Krste Vojvoda, me qllim q t bj at q sht e mundur pr mbrojtjen e popullats civile shqiptare nga zullumi i pushtuesve. N kohn e Mbretris Serbo-Kroato-Sllovene (SKS), rreth vitit 1922, ai prleshet me regjimin serb t kohs dhe arratiset n malet e Karadakut, duke u strehuar m tepr n fshatin malor Brez dhe prreth tij. Atje do t qndroj 6-7 muaj, ndrsa jatak m t sigurt n kt periudh e kishte pasur Jashar Bushin e Brezs. M pas do t zihet nga regjimi serb dhe dnohet pr revolucion kundr pushtetit! Gjat ksaj kohe, shnohet tentimi i tij pr thyerjen me forc t burgut t Kumanovs. Kur merr vesh familja kt gj, xhaxhai i tij Iseni, detyrohet ti shes dy hektar tok pjellore q familja e tij i kishte n fushn e fshatit Llopat. Me kt, dnimin me burg e kompenzon me t holla t majme dhe arrin t lirohet. Me gjas, pr nj periudh Sula duhej t ket pushuar veprimtarin e vet dhe m von, si burr i pjekur dhe me autoritet, zgjedhet delegat n Kuvendin mbretror n Shkup, si prfaqsues i denj i popullats shqiptare t ksaj ane disa vite me radh.
M pastaj, nuk mbahen mend me saktsi se si kan rrjedhur ngjarjet, ndrsa dokumentet e shkruara t kohs ende jan t paprekshme pr hulumtuesit shqiptar.
Prmendet fakti se gjat viteve 1930-33, popullata e ksaj ane ka pasur nj kriz t madhe ekonomike, ndrsa duhani si rendiment kryesor n bujqsi, sht shitur me nj mim tejet t ult. Pr ta prmirsuar gjendjen e popullats, Sula bashk me nj pasanik dhe mik i mbretit, Veselin e Sllupanit, shkojn te Mbreti Aleksandr n Beograd ku ankohen pr gjendjen e vshtir t popullats, dhe krkojn rritjen e menjhershme t mimit t duhanit. Thuhet se q nga dita e nesrme, duhani u ble nga shteti me mim t dyfishuar!
Deri n vitin 1941, kur definitivisht edhe n kto hapsira do t shprthej Lufta e Dyt Botrore, Sul Hotla ka qen prezentues i drejtprdrejt i problemeve dhe interesave t ksaj popullate. Si dihet, m 6 prill 1941, Gjermania e sulmon Jugosllavin dhe pr nj koh shum t shkurtr e pushton at. Sipas t dhnave gojore, kur gjermant hyjn n kt pjes dhe shohin se gati t gjith jan shqiptar, n Shkup e mbledhin parin e kohs, beglert, duke dashur q atyre tua besojn sundimin, por ata nuk pranojn, nuk zotohen se mund t qeverisin nn kolonin gjermane. Pas ksaj, Komandanti gjerman e thrret n ndihm mbretin bullgar Borisin, i cili m pastaj e anekson kt pjes t Maqedonis. Me vendosjen e bullgarve n kto an, Sul Hotla do t arrij t emrohet Komandant i stacionit policor n Mate, dhe n at mnyr rendin dhe rregullin do ta vendos vet me bashkpuntort e tij shqiptar. Ktu bhet fjal pr formimin e njsitit t ashtuquajtur Kontraeta, n prbrjen e t cilit nuk do t mund t hyj asnj bullgar, serb apo maqedonas, prkundr insistimit t udhheqsve bullgar. Me kt rast, Sula fillimisht do ti vesh me uniform 30 polic shqiptar, nga t cilt 20 t fshatit Mate, kurse t tjert nga fshatrat tjera shqiptare t Karadakut. N kt mnyr, n rrethana t reja ai do t arrij t punoj n krijimin e nj territori autonom shqiptar, me synim t bashkangjitjes s tij pjesve tjera t cunguara t trungut shqiptar. Ky vizion i Sul Hotls do t vrehet edhe nga lidhjet dhe bashkpunimin e tij t mpastajm me krert shqiptar t Karadakut t Preshevs si dhe Kosovs e Shqipris. Parimisht, veprimtaria e tij nn pushtetin bullgar, do t jet strategjia e tij afatshkurte pr t pasur hapsir t nevojshme n veprimtarin atdhetare.
Ndr t part e ndjeu rrezikun e ardhjes ideologjis s zez komuniste
Sundimi bullgar nuk zgjati shum, kurse Sul Hotla ndr t part nga kto an do t ndjej rrezikun e ardhjes s proletarve t kuq dhe ideologjis s zez komuniste, andaj edhe i pari n kto an do t vendos t kundrshtoj deri n pikn e fundit kt mallkim kombtar. N kto rethana, ai bashk me Mulla Dulln e Hotls dhe bashklufttar tjer, do t filloj me organizimin e etave vullnetare nacionaliste shqiptare, duke luftuar pr mbrojtjen e popullats civile nga zullumi i pushtuesve partizano-etnik. Ktu e kndej, veprimtaria luftarake e Sul Hotls pr flamurin kuq e zi, do t vazhdohet me rezistenc t armatosur kryesisht n bjeshkt e larta t Karadakut t Shkupit e Kumanovs, ndrsa fshati Brez do t jet nj nga vendstrehimet e tij m t sigurta me bashklufttart besnik. Sula shum shpejt do t lidhet me veprimtar t shquar antikomunist nga Kosova e Shqipria, t cilt nuk do t zgjedhin mjete dhe metoda n luftn pr bashkimin e t gjitha trojeve shqiptare. Bashkpunon ngusht me forcat e ushtris kombtare t Lidhjes s Dyt t Prizrenit, t udhhequra nga Xhafer Deva. N shnimet m t reja bibliografike thuhet se n nj kuvend burrash, n fillim t vitit 1944, Sul Hotla do t zgjidhet pr komandant t etave t Ballit Kombtar pr krejt viset e Kumanovs. N t vrtet, pas trheqjes s Bullgaris fashiste, n shtator t vitit 1944, me iniciativ t Sul Hotls, n Mate mbahet nj tubim i madh me flamuj kombtar, ku marrin pjes mbi 2000 veta dhe kreu m i lart i rezistencs shqiptare nga kjo an si: Ali Syla, Mulla Hajdari, Mulla Dulla, Iljaz Hoxha, Ferat Efendija, Xhemail Hoxha, Destan Kumanova, Ramadan Qazimi etj. Me kt rast, Mulla Dulla i Hotls (Abdulla Ebibi 1904-1944) zgjedhet nnprefekt i prefekturs s Mateit, Sul Hotla komandant i forcave ushtarake, ndrsa Mulla Hajdari i Orizars zgjedhet komesar politik, me detyr q t furnizoj ushtrin me ushqim dhe armatim. Prej ksaj periudhe deri kah mesi i nntorit forcat shqiptare q numronin rreth 3.600 ushtar, arritn ti prballojn t gjitha sulmet ushtarake q vinin nga ana e divizionit t Kumanovs, q prfshinin Brigadn XVI dhe XVII-t t LN-s maqedone. Kto brigada u krijuan po n kt koh, ndrsa shumica e tyre ishin etnik t Drazha Mihajlloviit dhe ushtar t ish-ushtris fashiste bullgare.
Ky numr i madh i lufttarve vullnetar shqiptar pranohet edhe nga historiografia maqedonase. N nj dokument t 23 nntorit 1944, thuhet se forcat reaksionare n rajonin e Karadakut t Shkupit numronin rreth 3000 veta, kurse n nj dokument t 21 dhjetorit, thuhet se vetm n Gjilan kjo shifr sht n rreth 2000 ballist. M tej n dokumentet e udhheqsis sllavo-komuniste thuhet se kto forca shqiptare filluan ti sulmojn njsit e LN-s n Maqedoni dhe ta pamundsojn punn e organeve t pushtetit popullor.
N kt mnyr, me gjith vshtirsit e mdha q ekzistonin asokohe, Sul Hotla do t arrij q n mnyr efikase tu kundrvihet qllimeve t ulta t pushtuesve sllav e bullgar, t cilt dshironin zhbrjen e qensis shqiptare n kto an. Ndrsa, si rezultat i lufts heroike t ushtarve t Suls, n kt rajon nuk do t mund t bhen masakra e shkatrrime t mdha ndaj pronave dhe popullats shqiptare, por atyre n periudhn nntor-dhjetor 1944, kur Brigada e XVIII partizane, n emr t lirimit, vrau e gjymtoi shum shqiptar edhe n fshatrat e Karadakut t Kumanovs, si n Sopot, Allashec, Runic etj.
N ann tjetr, sadoq n kushte jashtzakonisht t vshtira t komunikimit t ndrsjell, krert e nacionalizms shqiptare, arritn q n mnyr deri diku t knaqshme ti koordinonin veprimet e tyre n luftn e prbashkt kundr hordhive sllave t trojet shqiptare t Ballkanit. Prmes tubimeve historike q dalzotsit e atdheut mbajtn n t katr ant e Shqipris s coptuar etnike, arritn q n mas t madhe t mbajn gjall idealin e lart kombtar, prmes lufts s pakompromis me t gjitha palt armiqsore npr betejat e shumta politike e luftarake.
N funksion t ruajtjes s kompaktsis kombtare shqiptare n kufijt e saj etnik, Sul Hotla do t ket bashkpunim t ngusht dhe kontakte t vazhdueshme me krert tjer t nacionalizms shqiptare, si Xhem Gostivari, Mefailat e Krovs, Mulla Idriz Gjilanin, Ibrahim Kelmendin, Gjon Serein, Ferat Dragn, Avdyl Durrn, Hysen Trpezn, e shum ballor t tjer t kombit, t cilt do t mbeten gjithnj miq t fjals e t pushks s Sul Hotls. Krejt eta e tij me lufttar trima, do t inkuadrohet plotsisht n strategjin luftarake t Lidhjes s Dyt t Prizrenit.
Lufta heroike pr mbrojtjen e kufijve etnik
Me kapitullimin e Bullgaris fashiste n shtator 1944, Shaip Kamberi si udhheqs i Ballit Kombtar pr Tetov e Gostivar arrin t organizoj nj tubim mbi Tetov ku kan qen t ftuar bijt m t mir t kombit shqiptar n organizimin e vendit dhe mbrojtjen e territorit shqiptar nga forcat komuniste. N kt tubim kan marr pjes Xhem Gostivari, Arif Kepetani, Sul Hotla, Jusuf Kuliku, Kadri Saliu, Shehap Selimi, Gajur Derralla, Afz Xhemil Efendiu, Mulla Abaz Abazi, Idriz Crcri, etj. N kt tubim u vendos q t mbrohet me ushtri vullnetare do pllmb e toks shqiptare. Pr Komandant t forcave t Ballit Kombtar u emrua Xhem Gostivari, pr zvends Mafail Zajazi nga Krova dhe Arif Kapetani nga Tetova. Ndsa, pr zonn e Karadakut Sul Hotla, pr zonn e Kaanikut Abdyl Dura me Ismail Hoxhn.
Pas ktij Kuvendi t Balli Kombtar t mbajtur n malet e Sharrit vie si vettim lajmi mbi masakrat e filluara t ushtris sllavo-partizane mbi popullatn e pafajshme shqiptare t Preshevs, edhe at mu n natn e Bajramit t madh, n vjeshtn e vitit 1944. Si rrufe mali, dinjitart e atdheut, Sul Hotla dhe Mulla Idriz Gjilani, me njsit e tyre t armatosura dhe me mendjehollsin e prof.Ibrahim Kelmendit, do t bj pushkn nj me preshevart, dhe pas 12 or luftimesh t ashpra, proletart e kuq do t thyhen keq. Por, ofensiva e ksulbardhve nuk do t ndalet ktu. Kushtrimit pr fitore t pushks s Sul Hotls, do ti bashkangjiten edhe qindra pushk t Xhem Gostivarit dhe Mefailave t Krovs pr lirimin e kryeqendrs dardane Shkupin, duke e ngritur flamurin kuq e zi mbi Urn e Gurit m 12 shtator 1944, pasi kjo pjes iu bashkangjit Shqipris etnike q nga 8 shtatori.
N memoaret e tij, duke prshkruar gjendjen e para fillimit t luftimeve pr mbrojtjen e Preshevs dhe kufijve etnik, prof.Ibrahim Kelmendi shkruan: Prej Kumanove, shkova n katundin Mate, si pata msue gjindej Syl Hotla me 150 vet t armatosun. Prve ktyne, ai kishte edhe tjer shok q kishin arm, dhe m tha se n rast nevoje edhe ata mund t vijshin. Pr ket plak t sinqert, trim dhe me dinjitet, shokt e tij dhe t gjith shqiptart e rrethit t Kumanovs kishin respekt. Pa ndonj vshtirsi, ky plak kreshnik dhe un u muarm vesh me i luftue partizant, se sa kta tentojshin me kalue hekurudhn, e cila ndan shumicn shqiptare prej shumics serbo-maqedone. Me 11 shtator 1944, u ktheva n Preshev녔.
M 17 dhjetor 1944, me pjesmarrjne e mse 1000 burrave nn pushk, n Zarbinc t Karadakut t Preshevs u mbajt kuvendi i themelues i Shtabit Drejtues t Rezistencs Shqiptare pr Kosovn Lindore, nn drejtimin e Mulla Idriz Gjilanit, i cili u zgjodh edhe komandant i forcave vullnetare shqiptare. Pr sekretar u zgjodh Muharrem Fejza, zvendskomandant Syl Zarbinca, kurse pr antar u emruan komandantt e njsive guerile: Shefki Desivojca, Ajet Rainca, Lam Breznica, Ajet Kosovica, Xheladin Kurbalia, Lot Vaku, Hoxh Lipovica, Faik Tairi dhe Sul Hotla.
Edhe n rolin e Komandantit t etave t armatosura balliste pr krejt viset e Kumanovs edhe n rolin e antarit t Shtabit t Lvizjes s Rezistencs Shqiptare t Kosovs Lindore, edhe n rolin e promotorit pr organizimin e Komiteteve t Rinis Nacionaliste pr Mbrojtjen e Kosovs n viset e Kumanovs, Sul Hotla ky gur kalaje n ngrehinn e madhe t atdhe-dashuris shqiptare, gjithnj do t jet i gatshm q me forcn e dijes s plakut t urt e strategut luftarak, tu jap guxim e zemr bashklufttarve pr realizimin e idealit t t gjith shqiptarve, bashkimin e trojeve etnike.
Pra, n kt koh, n rajonin e Karadakut t Kumanovs vepronte Bataljoni i Karadakut nn udhheqjen e Sul Hotls, sipas urdhrave q vinin nga Mulla Idrizi, respektivisht prefektura e Gjilanit dhe Shtabi Suprem pr Mbrojtjen e Tokave t Liruara Shqiptare t Kosovs Lindore. Kto forca vullnetare shqiptare shtriheshin prreth qytetit t Shkupit, duke i prfshir vendbanimet: Satapetk, Barov, iflik, Nerez, Krushupek, Grec, Shishov, t gjith fshatrat e Drvenit dhe n veri t Shkupit vendbanimet Bllac, Nigishtan, Luboten, Tanishec, Brez, Malin, Grushin pr t kaluar n Karadakun e Kumanovs.
Prkrahu fuqishm organizimin e NDSH-s
Gjat fundit t vitit 1945, n kto an po merrte shtat nj tjetr lvizje ilegale-patrotike, nn udhheqjen e mendjendriturit Gjon Serei. Ishte kjo Organizata Nacional-Demokratike Shqiptare, e quajtur shkurt NDSH, t ciln Sul Hotla do ta prkrah fare pa u hamendur. Q n fillim, n bisedn q Sul Hotla e pati me profesor Ibrahim Kelmendin, do ta siguroj kt t fundit n mbshtetje t gjithanshme pr kt projekt kombtar. Pas dy takimeve t ndara q i mban kreu i NDSH-s s Shkupit me Sul Hotln n Dimc dhe Mulla Hajdarin n Shkup, n fund t tetorit 1945 formohet komiteti i NDSH-s pr Kumanov. Mbledhja mbahet n fshatin Orizare, saktsisht n shtpin e Zija Shabedinit, ku marrin pjes: Sul Hotla me shokt e tij, Eshtrefin dhe Destanin, pastaj Mulla Hajdari, Hafuz Sali Ameti, Mulla Selveri, Sami Shabedini, Ali Aliu, Zija Shabedini dhe elebi Sulejmani.
Me mbledhjen udhheq Zija Sabedini, ndrsa fjalim mban Sul Hotla i cili me kt rast do t theksoj: shtja shqiptare nuk ka mbaruar, por ajo s shpejti do t jet n vmendje t faktorit perendimor. Ju njoftoj se n Shkup funksionon organizata politike shqiptare e cila ka lidhje t ngushta me diplomacin angleze dhe turke. Anglezt jan t interesuar pr t na ndihmuar, mirpo pr kt nevojitet organizimi jon politik dhe ushtarak. Prandaj, ne sonte jemi mbledhur ktu pr ta formuar Komitetin e NDSH-s pr kt regjion i cili do t merr prsipr t mirmbaj etn ton ushtarake si n ushqim ashtu edhe n armatim, t formoj nnkomitetet e saja n t gjitha vendbanimet shqiptare, t mbaj lidhje t drejtprdrejta me Qendrn n Shkup, etj. Pas fjalimit t Sul Hotls zgjedhet kreu i Komitetit t NDSH-s pr Kumanovn, ku kryetar me propozim t Suls zgjedhet Mulla Hajdari, nnkryetar Hafuz Sali Ameti dhe Mulla Selveri, sekretar Sami Shabedini, arktar Ali Aliu, ndrsa antar Zija Shabedini dhe elebi Sulejmani.
Por, pas Kuvendit t Drventit, n prill t vitit 1945, t udhhequr prej Sul Hotls, do t vshtirsohet aktiviteti politik dhe luftarak i Suls pr rezistencn shqiptare n viset e Kumanovs dhe t Shkupit. Prej tashti, Sul Hotla do t detyrohet t kaloj nj jet shum konspirative, i strehuar n familjet e Mulla Hajdarit t Orizars, Miftar Brezs, Rrahman Rushanit e Zija Shabedinit t Orizars dhe t Beqir Goranit t Shkupit, me prejardhje gjakovare.
Megjithat, popullata shqiptare vazhdonte t kishte admirim t madh ndaj Sul Hotls, prskaj presioneve t vazhdueshme q po bnin shrbimet e fshehta jugosllave. Vet kryeshefi i OZNA-s pr qarkun e Shkupit, n nj takim me kreun e Byros Politike t PKM-s thekson: M e komplikuar situata sht n Kumanov. Atje edhe pse jan kryer burgosje t nj pjese jataksh, prsri deri te informacionet e sakta nuk kemi mundsi t vijm. N vazhdim ai thekson: Popullata shqiptare ka besim t plot ndaj Suls dhe disa antarve t kshillit Popullor, kshtuq secili oban apo fshatar dijn pr lvizjen e bandave, mirpo nuk i tregojn pushtetit. Ata ndaj Frontit dhe pushtetit qndrojn anash. Nj frym t till vrejm edhe n dokumentin e 13 majit 1946, q ka t bj me mbledhjen e KQ t PKM-s, plenum me sekretart e komiteteve t Shkupit, udhheqsve t OZN-s dhe instruktort pran KQ t PKM-s. Nga dokumenti po citojm fjalt e kryeshefit t organizats s rrethit t Shkupit, Tote, i cili n fjaln e tij thot: Gjendja m e ndrlikuar sht me shqiptat, ku jan kryer burgosje t jatakve n rajonin e Kumanovs. Ata lidheshin me Shqiprin e vjetr - Sula ka marr letr sht interesuar pr armatn ton. Bota shqiptare po krijon besim ndaj Suls dhe disa antarve t mbrojtjes popullore.
Kuvendi i Kopilas - Kongresi III i Ballit Kombtar
Sul Hotla me tre-katr bashklufttar do t merr pjes edhe n Kuvendin e Kopilas mbi Tanush t mbajtur m 15-16 gusht 1945. Kuvendi ishte thirrur nga Shtabi Suprem i Kosovs, ndrsa kishte pr qllim riorganizimin e lufts s etave nacionaliste vullnetare shqiptare. N kt kuvend merrnin pjes rreth 20 komandant, ndr t cilt edhe Hysen Trpeza, Adem Gllavica, Ibrahim Kelmendi, Luan Gashi, Tefik Tanisheci, Din Hoxha, etj. Pr shkak t rndsis q pati ky kuvend, u quajt edhe si Kongresi III i Ballit Kombtar. N t u soll vendimi q kjo lvizje shqiptare t merr emrin Lvizja pr Lirimin e Tokave Shqiptare, pr shkak se emri i Ballit tanim ishte kompromituar para syve t aleatve si organizat profashiste. Andaj, lvizja me emr t ri do t duhetj ti bashkonte t gjitha organizatat dhe rrymat antikomuniste dhe antijugosllave nn flamurin e Shqipris Etnike.
Pr t gjitha kto lvizje ishte i informuar vazhdimisht Komiteti Qendror i PKM-s, prmes spiujve q kishte arritur t infiltroj n grupet vullnetare shqiptare. N nj mbledhje t zgjeruar t KQ t PKM-s, e cila mbahet m 13 maj 1946 n Shkup me pjesmarrje t: Llazar Kolishevskit, Krste Crvenkovskit, Cvetko Uzunovskit - Abaz, t gjith kryeshefa t OZNA-s dhe instruktor t PKM-s, tem debati kishin gjendjen m t re politike n Maqedoni, e me theks t veant lvizjet e fundit t reaksionit shqiptaromadh, turkomadh dhe t VMRO-s. Sipas procesverbalit t ktij plenumi, prfaqsuesit e OZNA-s, n detaje informojn pr gjendjen e prgjithshme n Maqedoni q sipas tyre m kritike sht n Kumanov, sepse atje Sul Hotla, me grupin e vet ka arritur ta prvetsoj gjith popullatn shqiptare, prfshir ktu edhe kshillat vendor. Sipas tyre, atje do bari ka njohuri pr lvizjet e Suls me shokt, por ata assesi nuk i japin informacione pushtetit, kshtu q kshillat vendor t zgjedhur prej Frontit Popullor, funksionojn sipas urdhrave q i jep Sul Hotla....
Mirpo, duket qart se pr nj periudh t shkurtr gjendja do t filloj t ndryshoj n mnyr shum t shpejt n dm t veprimtarve t kauzs shqiptare, edhepse vazhdonin ta gzonin prkrahjen e parezerv t sumics s popullats.
N dosjen e veprimtarve t NDSH-s, do t shihet se n mesin e gushtit t vitit 1946, Gjon Serei do t takohet n Kopila me Sul Hotln, ku do t bisedojn pr mundsin e shptimit t asaj q kishte mbetur pa u prbi nga diktatura e egr komuniste e cila gjithnj e m tepr po merrte hov n kto hapsira. Bisedimet ishin realizuar edhe n frymn e krkimit t mundsive q t shptonin nga kthetrat e OZNA-s ata q ende kishin mbetur t rezistonin npr male, meq deri n kt koh ishin burgosur dhe vrar shumica e antarve t NDSH-s dhe LpLTSH-s. Ishte shqyrtuar mundsia e trheqjes pr n Greqi, gj q ishte kundrshtuar nga udhheqsia e guerijes shqiptare, t cilt kishin vendosur q t mos i lshonin vendet e tyre, por edhe t heqnin dor nga rezistenca e armatosur. Me kt, ata kishin zgjedhur pr vete fundin tragjik, por t lavdishm, i cili do t shrbej si nj burim i pashterrshm i frymsimit t gjeneratave q vijn pas.
N t vrtet, triumfi i ideologjis komuniste n fund t Lufts s Dyt Botrore dhe joshja e shum shqiptarve pr kinse fitimin e t drejts s vetvendosjes pas dbimit t fashistve, gjithnj e m tepr po ua mbyllte shtigjet lufttarve t kauzs s vrtet kombtare, pr eliminimin e t cilve tanim ishin aganzhuar mijra spiun sllav e shqiptar. I gjendur n momente t tilla t nj degjenerimi t kolektiv mendor, Sul Hotla q ather do ta parashikonte lajthitjen e shumics s popullit shqiptar, si dhe prfundimin e Jugosllavis komuniste t Titos, e cila po ngrihej me shum pompozitet, n emr t vllazrim-bashkimit t t gjith popujve.
Ky popull nuk e don lirin. Tani t gjith jan drejtuar kah Titoja, por do t vij dita kur do t bhen pishman (zhgnjehen), i thot Sul Hotla n nj rast Mulla Hajdarit t Orizars, pas prfundimit t zgjedhjeve t prgjithshme jugosllave t vitit 1945, kur me plebishit fitoi Partia Komuniste e Josip Broz Titos. (Citati sht transmetim i fjalve t Mulla Hajdarit gjat hetuesis n organet e UDB-s n Shkup).
Koh e tradhtive t egra komuniste
Ndryshe, gjat ksaj periudhe tradhtisht do t vriten nj pjes e madhe e krerve t nacionalizms shqiptare, kurse pjesa tjetr do t arrijn q t kalonin pr n Greqi, me qllim q tu ikej kurthave dhe ndrskmbzave komuniste. Sul Hotla u ftua nga miku i ngusht i idealeve Hysen Trpeza, q ti bashkangjitet n rrugn drejt Greqis. Madje, kt vet Hysen Trpeza ia kishte drguar nj kal shale, mirpo Sula nuk do ta lej atdheun aq leht, duke vendosur q edhe m tej t vazhdoj rezistencn e armatosur. Nexhati Hasani (1943) nga Bllaca, prcjell nj rrfim t Tefik Tanishecit, q bn fjal pr astin kur sht br prcjellja pr n Greqi e nj numr t madh t ushtarve t Hysen trpezs dhe Sul Hotls. Para nisjes, n nj moment ohet nj ushtar dhe i drejtohet Suls me fjalt: O Bac, ti po na prcjell neve pr n Greqi, por ku po mbetesh vet?!. Kurse, Sul Hotla, zemrthyer i prgjigjet: O vllezr, udha e mbar u qoft juve dhe inshalla ka sht m mir pr ju bahet, kurse un po kthehem t jetoj n vendin dhe shpelln time. Do ta mbroj shpelln derisa t m merr plumbi! Ve un e di se sa nann e kam ln pa djal. Kurrnjher nuk asht burrni pr mua me i lan ato nna e ato familje t vetmuara, e un me shptu.
N baz t shnimeve t historiografis shqiptare, por edhe asaj komuniste jugosllave, rezistenca kombtare shqiptare e Karadakut t Kumanovs do t shuhet e fundit nga t gjitha trevat e Maqedonis si republik e ish-Federats jugosllave. Kjo rezistenc e armatosur, identifikohet me Sul Hotln dhe tet shokt e tij m besnik, t cilt kishin vendosur q edhe vdekjen ta bjn bashk. N kt mes ishin Ali Syl Staneci, Sami Shabedini nga Orizarja, Hamz Bilalli - Bellanoca me t birin Arifin, si dhe katr vllezrit nga Breza, djemt e Ajet Eminit: Aliu, Shefkiu, Iseni dhe Rasimi. Kta t nnt kandilat e kombit, do t vehen n kurthn e OZNA-s famkeqe n fund t viti 1947, me kontributin e tradhtarit Abdulla Osmani nga Matei, i cili fal shrbimeve t mdha antishqiptare q i kishte br n llogari t sllavo-komunizmit, m von do t ngjitej n hierarkit e larta t pushtetit.
Kurtha ndaj grupit t Sul Hotls ishte prgatitur nj periudh t gjat nga kuzhinat e sigurimit shtetror jugosllav, dhe pr kt gj ishin angazhuar shum spiun sllav e shqiptar. Mse dy jav do t zgjas rrugtimi i kobshm i dinjitarve t atdheut, t shoqruar nga agjentt jugosllav. N malin e Pelisterit, n kt pik jugore t vendit, ishte improvizuar kufiri grek. Vetm pasiq t gjith detyrohen q paqsisht ti dorzojn armt dhe municionin q kishin me vete, u tregohet e vrteta e hidhur se t gjith jan vn n duart e OZN-as dhe se q t nesrmen do t transferoheshin n Shkup, ku i priste ekzekutimi i tmerrshm komunist i 11 tetorit 1947.
Pr kto krime kundr njerzimit q u bn pas prfundimit t lufts, komunistt jugosllav flisnin haptas edhe npr mbledhjet e tyre partiake, madje edhe krenoheshin me epshet e tyre t paprmbajtura shtazarake. Sekretari i Byros Politike t PKM-s, Krste Crvenkovski n nj mledhje thekson: Pas lirimit t vendit ton, shqiptart kishin rn nn ndikimin e propagands shqiptaromadhe, e cila manifestohej me aksione luftarake kundr ushtris ton, dhe prkrahnin bandat e Xhems, Mefailit, Suls dhe bajraktarve tjer. Andaj, organet tona morn masa dnimi, duke realizuar nj sr ekzekutimesh. Kto ekzekutime q u kryen ndaj disa reaksionarve dhe bandave, nga ana e pjess intelektuale shqiptare nuk u komentuan si mas revolucionare, por si masa pr shfarosjen e pakics shqiptare....
Populli nuk besonte se Sul Hotla ishte i vdekur
Edhe pas ktij fundi tragjik, sht mjaft interesant t prmendet fakti se edhe pr nj koh t gjat pas likuidimit t Sul Hotls me shok, populli shqiptar i Karadakut nuk do ti besoj propagands sllavo-komuniste. Madje, edhe shum vite pas prfundimit t lufts, njerzit do t mendojn se Sula ende sht gjall, se ka dal n Greqi, n Amerik apo gjetk, duke mos pranuar se nj burr i till si ai do t mund t tradhtohej dhe t vritej. Kt gjendje t krijuar n opinionin shqiptar m s miri e spjegojn edhe dokumentet e arkivuara t kohs, n t cilat vet udhheqsia e lart e PKM-s do t ket telashe me organizimin e vet, pr shkak se emri dhe fryma kombtare e Sul Hotls ende ishte e gjall tek popullata shqiptare e Karadakut t Kumanovs. Funksionari i lart Krste Crvenkovski, n nj raport tjetr drejtuar Byros Politike t PKM-s dhe PKJ-s, konstaton: Menjher pas lirimit u mor aksioni pr ta stabilizuar vendin, duke ju dhn t drejta pakics shqiptare. Me kt u krijuan kushte pr formimin e partis, n rrethin e Dibrs dhe Krovs m 1945, ndrsa n rrethet e tjera kryesisht aty ka vitet 1947 dhe 1948. Mirpo edhe prkundr asaj q sht arritur stabilizimi politik, menjher duhet pranuar fakti se te masa shqiptare n at moment nuk u arrit diferencimi politik dhe klasor. Mu pr kt edhe sot n qarkun e Tetovs dhe Gostivarit, grupi m i madh i popullats ankohen pr humbjen e banditve n kohn e pastrimeve, dhe konsiderohet si nj grusht kundr shqiptarve, pr tua marr t drejtat e tyre. M tej, Crvenkovski n kt raport shton se n Kumanov ende pr Sul Hotln mbretrojn legjendat dhe nuk besohet se ai sht likuiduar. Edhe m tutje ai jeton n memoaret e tyre, kjo po vrehet n fshatrat: Hotl, Sllupan, Mate, Orizare etj ....
Sidoqoft, shpirti kryengrits i shqiptarve t ktyre kufijve etnik, do t jet prher i gatshm t bhet fli, n t mir t shtjes s shenjt kombtare. Ky shpirt revolucionar do t shprthej edhe n tri luftrat e fundit t shqiptarve n Ballkan: n Kosov, Lugin t Preshevs dhe Maqedoni, pa e realizuar qllimin prfundimtar, i cili tani tentohet t arrihet prmes rrugve tjera
spa_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn bos_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn