als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Njėri ndėr lajmet mė tė rėndėsishme pėr konfliktin shqiptaro-maqedonas, ishte ai i botuar ditėt e fundit nė faqen e internetit The Albanian mbi praninė e njė komuniteti prej 300 mijė shqiptarėsh ortodoksė me identitet tė mohuar nė Maqedoni.
Pėrpos dhembjes pėr asimilimin e dhunshėm dhe harresėn historike tė kėtij komuniteti, mė duket mua kjo ishte karta e munguar qė pėrcakton dorėn fituese nė pėrpjekjet dypalėshe pėr portretizimin e konfliktit dhe trajtimin e tij.
Pėr dy arsye: e para, ndėrsa spektri panshqiptar Tiranė Kosovė Maqedoni mbron tezėn se revoltat e kohėve tė fundit janė rrjedhojė e pashmangshme e dhunimit sistematik tė tė drejtave politike, kulturore, ekonomike dhe sociale tė popullsisė shqiptare nė Maqedoni (mosrespektimi i Marrėveshjes sė Ohrit paraqitet si argument de facto nė kėtė diskutim), pala qeveritare maqedonase e ravijėzon konfliktin thjesht dhe vetėm si aktivizim tė radikalizmit islam, ndėrsa garanton publikisht kundėrpėrgjigje me forcėn maksimale tė shtetit. Jashtė radikalizmit, pohon pala maqedonase, komuniteti shqiptar gėzon tė drejta tė barabarta me popullsinė maqedonase.
Informacioni i ri mbi komunitetin shqiptar ortodoks nė Maqedoni dhe asimilimin e tij tė dhunshėm nėse kjo provohet pėrtej dyshimit tė arsyeshėm siē do tė argumentoj mė poshtė delegjitimon pretendimet e palės maqedonase, rrėzon argumentet e saj ekskluzive fetare dhe e ridimensionon konfliktin nė pėrmasa kryesisht etnike. Nuk ėshtė mė njė betejė e sotme me elementė radikalė fetarė shqiptarė, por njė luftė e kahershme me tė gjithė etninė shqiptare pa dallim feje qė jeton nė Maqedoni.
Pėrmenda mė lart kryesisht dhe jo konflikt tėrėsisht etnik, pasi njė pjesė e kėtij konflikti nė mėnyrė tė pashmangshme duket se do tė cilėsohet si pėrplasje me elementė fondamentalistė, meqenėse pėr fat tė keq, depėrtimi i kėtyre elementeve nė radhėt e komunitetit shqiptar dhe nxitja e dhunės fetare sporadike tashmė janė fakte qė nėse nuk konfrontohen sot, prodhojnė nesėr njė realitet tė rrezikshėm qė minon sigurinė dhe vlerat demokratike. Ishte e dhembshme pėr mua tė shihja flamuj kombėtarė ngatėrruar me flamuj dhe parulla islame nė protestėn e shqiptarėve.
Pse dhe si kanė depėrtuar elementė fondamentalistė, ėshtė njė pyetje tjetėr pėrtej kėtij titulli. Megjithatė, nė tė njėjtėn linjė me praktikėn e ndjekur nga fondamentalistėt nė vende tė Lindjes sė Mesme, ėshtė e thjeshtė tė konkludohet se njė politikė e vazhdueshme e marxhinalizimit tė grupeve tė caktuara tė shoqėrisė pėrbėn torfėn e duhur pėr tė mbjellė aksione radikale qė luajnė me kartėn e viktimizimit pėr tė nxitur urrejtje dhe pėrplasje fetare. Pėr shembull, qysh nė fillimet e veta, Osama Bin Laden i referohej poshtėrimit tė myslimanėve nga perėndimorėt dhe u bėnte thirrje pasuesve tė tij pėr rivėnie nė vend tė dinjitetit, si njerėzit e zgjedhur tė zotit. Tė njėjtat tema pėrdor sot ISIS nė Irak pėr tė nxitur urrejtjen e popullsisė suni ndaj qeverisė kryesisht shia. Shkurt, ekstremizmi nė mbrojtje tė Islamit tėrheq ato grupe shoqėrore qė ndihen e janė lėnė pas dore e jashtė zhvillimi dhe kėrkojnė tė rikonfirmojnė identitetin dhe vlerat e tyre. Unė shpresoj shumė qė shqiptarėt e tė gjitha trevave do tė munden tė mos bien nė kėtė grackė jo vetėm duke u distancuar nga radikalizmi, por idealisht duke ērrėnjosur pėrfundimisht dėmin e deritanishėm.
Sė dyti, lajmi mbi shqiptarėt ortodoksė nė Maqedoni mu duk i rėndėsishėm, pėr shkak tė numrave qė servirte. Z. Branko Manojlovski pohon se ky komunitet, i cili ndodhet nė zonėn e Rekės sė Epėrme me 17 katunde kryesisht shqiptare ortodokse pėrmban mė shumė se 250 mijė shqiptarė tė besimit ortodoks. Teorikisht, nėse do ia shtosh kėtė numėr shifrės aktuale tė 509 083 ose 25.2% shqiptarėve, do tė thotė qė Republika e Maqedonisė me njė pėrbėrje prej 2 022 547 sipas censusit tė fundit tė vitit 2002 ka aktualisht 37,53% shqiptarė. Nėse kjo provohet, i rėni i parė nė kėtė betejė duhet tė jetė pėrcaktimi apo epiteti minoritet shqiptar dhe i dyti, pėrqindjet e pėrfaqėsimit shqiptar sipas Marrėveshjes sė Ohrit. Flas pėrsėri teorikisht, sepse jam e vetėdijshme qė shifrat mė lart e kanė tė pamundur ti pėrgjigjen realitetit sot, kur pas njė periudhe tė gjatė 70-vjeēare harrese tė detyruar numri i njerėzve qė vullnetarisht deklarohen ortodoksė shqiptarė sot ėshtė larg kėtij pretendimi.
E vetmja pikė diskutimi mbetet autoriteti i lajmit, vėrtetėsia e tij, dhe mbi tė gjitha si mund tė fillojė procesi i rizgjimit kombėtar tė kėsaj popullsie. Nė fund, ēdo gjė do tė varet nga vetidentifikimi vullnetar i kėsaj popullate si shqiptarė. Ekzistenca e popullsisė ortodokse shqiptare nė Maqedoni ėshtė fakt historik. Njė kėrkim i thjeshtė nė Google prodhoi disa artikuj mbi asimilimin e dhunshėm tė shqiptarėve ortodoksė dhe si ata janė detyruar tė ndėrrojnė mbiemrat dhe deklarohen maqedonas ndėr vite. Lexova dhe histori personale tė disa personaliteteve tė inteligjencės maqedonase. Duket gjithashtu se z. Manojlovski ka raportuar pėr fenomenin nė njė takim nė Muzeun e Holokaustit nė Ēikago, ku ėshtė vendosur fillimisht tė punohet pėr tė siguruar njė dėshmi nė Kongresin Amerikan nė Uashington pėr njohjen e identitetit tė shqiptarėve ortodoksė nė Maqedoni. Sė fundmi, sipas artikullit tė Albanian, Kryetari i Kuvendit tė Republikės sė Kosovės, z. Jakup Krasniqi, ėshtė takuar me z. Manojlovski, dhe e ka cilėsuar atė si misionarin e ringjalljes kombėtare ndėr shqiptarėt ortodoksė nė Maqedoni.
Ky ėshtė vetėm fillimi i njė aksioni tė madh dhe tė gjatė politik. Aksion qė lyp angazhimin serioz tė tė gjithė aktorėve tė politikės shqiptare pėr rizgjimin dhe njohjen e identitetit tė mohuar tė shqiptarėve ortodoksė tė Maqedonisė. Mbi tė gjitha ėshtė gur prove pėr nacionalizmin shqiptar. Nacionalizmi si sentiment lind nga mospėrputhja midis kufijve etnikė, kulturorė dhe atyre shtetėrorė. Ēdo pėrpjekje me flamurin e nacionalizmit shqiptar duhet tė kalojė pėrmes shqiptarėve ortodoksė tė Maqedonisė dhe tė trokasė nė ēdo derė tė tyren pėr tė rizgjuar kombin tek ata dhe pėr tė provuar se kufijtė e kulturės dhe identitetit shqiptar nuk identifikohen me njė fe tė vetme. Shqiptarizmi ėshtė dhe duhet tė qėndrojė mbi fetė e shqiptarėve.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn