als_Latn bos_Latn ron_Latn
Per nje dibran te sinqerte te flase per Peshkopine ose sic parapelqejme ta quajme ne, Dibren, eshte gjithmone nje thike me dy presa. Them keshtu sepse ndihem ne siklet sa here qe bie fjala per vendlindjen time. E rrethuar nga malet, ne nje shpat te tyre, shtrihet ky qytet qe ka bere kontribute te medha ne historine e popullit shqiptar. Ne rrjedhen e historise, dibranet jane njohur gjithmone per cilesite e tyre te vecanta sic jane bujaria, zgjuarsia, trimeria dhe mikpritja.
Per ata qe nuk e dine, Dibra njihet si vendi i nente maleve, shtate teqeve dhe tre oxhaqeve. Kontributi me i njohur i Dibres eshte vete heroi kombetar, Gjergj Kastrioti, ky trim i pamposhtur qe i dha e vazhdon ti jape vlere historise se popullit shqiptar. Nder figura te tjera te njohura mund te permendim Iliaz Pashe Dibra(Qoku), prijesi i mbledhjes se Lidhjes se Prizrenit, Don Nikolle Kacorrin, krahun e djathte te Ismail Qemalit dhe firmetari i dyte i Deklarates se Pavaresise, Elez Isufin, trimin dibran qe luftoi kunder pushtuesve. Figurat qe kane bere histori nuk i kane munguar Dibres dhe shpresojme qe nuk do i mungojne kurre.
Kultura e Dibres eshte nje faktor tjeter qe ja vlen te permendet. Nder vite shquhet kontributi dibran me kengetaret e njohur Caje Poleshi, Lirie Rasha, Arif Vladi e kushedi sa te tjere qe une personalisht nuk kam pasur shancin ti degjoj. Edhe njerezit e letrave nuk i kane munguar Dibres ku vlen te permendet Haki Stermilli, Xhafer Martini e Agron Tufa. Gjithashtu nuk kane munguar edhe figurat e shquara ne fushat e shkencave, mjekesise e arsimit ku shume individe jane njohur si kuadro te rrespektuar ne te gjithe vendin. Nje element tipik qe i ben dibranet te bien ne sy nga te tjeret eshte gjuha e folur ne dialekt. Ne debate e siper, me qellim apo pa qellim, disa individe e kane tallur kete forme te foluri duke e cilesuar si “Gjuhe malokesh” apo “Vetem njerezit e shpellave flasin keshtu.” E verteta eshte qe te flasesh ne dialekt dibran eshte nje aftesi e vecante qe vetem banoret e kesaj zone e posedojne. Ketu nuk behet fjale vetem per nje cilesi ligjerimi, por per gjitheperfshirjen e aspekteve sociale, psikologjike e morale ne ligjerim. Eshte i drejte vleresimi qe i kane bere kritiket kesaj forme se foluri, duke e njohur ate si zerin fluid te llogjikes e arsyes.
Me gjithe keto aspekte qe jane permendur me larte, jo vetem une por cdo individ do ishte krenar qe eshte nga Dibra. Klecka qendron ne faktin e thjeshte qe sic e themi vete ne dibranet “Njerezit nuk te pyesin “Si ke qene?” po te pyesin “Si je?”. Vetevetiu lind pyetja. Si eshte sot Dibra?
Populli thote “Te rrime shtrember e te flasim drejt”. Pergjigjen e vertete nuk kemi deshire ta themi. E thene ne menyre filozofike “Ne qofte se para ca vitesh ishim nje hap larg humneres, tani kemi bere nje hap perpara.” Te vjen te qeshesh kur e degjon por ne te vertete eshte e dhimbshme. Qyteti eshte i mberthyer nga injoranca, dhuna dhe padrejtesia.
I pare nga larg e ne thellesi, qyteti e ka humbur hijeshine e dikurshme. Sot askush nuk mund te krenohet me Dibren qe nje here e nje kohe kishte pasterti e gjelberim nga te gjitha anet. Qyteti ngjan me teper me nje ferme bujqesore sesa nje zone urbane. Gjithandej kane nisur te behen ndertime, eshte dhene leje per shtesa shtepish e pallatesh pa marre parasysh masat elementare te urbanistikes. Me plot gojen mund te thuash qe qyteti nuk ka nje plan urbanistik. Nuk eshte cudi qe me kete ritem ndertimesh, ndonje nga keto dite, do te shkaterrojne edhe pjeset e mbetura te stadiumit te qytetit qe kane mundur ti mbijetojne kohes e te behen ca pallate te reja. Ndonjehere banoret rrine me shprese qe nuk do ndodhi ndonje fatkeqesi natyrore si termet, zjarr apo ortek sepse rruget jane ngushtuar ne menyre te tille qe nuk lejojne te kaloje zjarrfikesja e ambulanca, te pakten kur keto te fundit funksionojne.
Persa i perket individeve, besoj se eshte me vend kategorizimi qe u kishte bere nje faqe dibrane ne internet, vete banoreve te saj. Në Diber dominojnë 3 tipe njerëzish. Ne kategorine e pare bejne pjese drejtues të institucioneve që ndihen secili i pari i këtij vendi, që i shohin njerëzit me 2 ngjyra dhe që janë "të verbër" për të parë katandisjen e qytetit. Ne kategorine e dyte bejne pjese servila injorantë që rrinë si tufë prapa këtyre të sipërmit, por që ndihen si të kenë mbaruar shkollën e lartë në Harward. Në fund janë kategoria e pafajshme dhe naive që janë gjithmonë të kënaqur me një thes më tepër miell 2 ditë para zgjedhjeve.
Paja intelektuale duket sikur e ka lene qytetin njehere e pegjithmone. Tek tuk gjen ndonje intelektual qe rri ne Diber per hir te punes apo reputacionit qe ka. Sot te gjithe heshtin. Heshtin edhe kur u shkelen te drejtat, edhe kur nuk ua mbajne premtimet. Heshtin sepse kryeministri, ministri apo deputeti eshte miku i filanit, nipi i ketij, kusheriri i atij e dikur ka qene komshi i hershem me komshine e vjeter te komshiut te ri qe na ka ardhe ne lagje. Qesharake? Aspak. Thjesht mentaliteti i jetes ne nje qytet te tille.
Qe i vogel, kam vajtur gati tek te gjitha mitingjet e bera ne Diber nga cdo parti. Kam degjuar kryeministra qe nga Pandeli Majko e deri tek Sali Berisha, deputete, ministra, kryetare partish te bejne premtime per qytetin tim. Si banore te ketij qyteti na eshte premtuar ajo rruga e famshme e Arberit qe mesa duket do i duhet shtetit shqiptar edhe nja dy dekada tjera per tu bere. Si ka mundesi qe nje rruge 80 kilometra e gjate te kerkoje kaq shume kohe? Mos jane duke shpikur ndonje sistem drejtimi special per kete rruge? Apo mos do na e bejne me nga 6 korsi vajtje e ardhje? Apo do jete e gjitha e rrethuar nga te dyja anet me peme dekorative e me sistem mbrojtes? Askush nuk e di e askush nuk ankohet. Kjo eshte gjeja me e keqe. Askush nuk ankohet per katastrofen e padrejtesite qe po i behen kesaj zone. Nuk ankohen se partite politike e pozitat i kane percare dibranet shume. Banoret do preferonin me teper te degjonin nje genjeshter ne nje miting nga nje parti politike sesa ti bashkangjiteshin nje tubimi kundrejt padrejtesive qe i behen ketij qyteti.
Pervec mitingjeve kam qene edhe ne inagurimet e investimeve te bera ne qytetin tim. Nuk e mbaj mend daten, por mbaj mend qe para ca vitesh u be nje investim marramendes ne Diber. U be nje investim ne sistemin e ujesjellesit e u tha qe tani e tutje Dibra do kete uje 24 ore ne dite. Te gjithe dibranet, pavaresisht me bindje politike te majta apo te djathja e mirepriten kete gje. Nuk e di cfare u be me ate investimin, disa thone qe nuk shkoi deri ne fund, ca te tjere thone qe mbasi u investuan te gjitha parate i bene analiza ujit e nuk doli pijshem e ca te tjere thone qe asnjehere nuk pati nje plan pune per ate investim. Sot ai investim duket si nje gojedhene, nje histori qe mund tja tregosh nipit 4 vjecar qe ta vendosesh te flere gjum. Them eshte gojedhene sepse edhe sot Dibra ka probleme me ujin. Eshte turp te mendosh qe nje qytet qe ka uje nga te gjitha anet, qe ka nje Korab qe ka kapacitet te prodhoje uje per nje Shqiperi te tere, banoret e tij te mos e kene ne kujtese nje dite te vetme kur kane pasur uje 24 ore. Sic me thote edhe nje shoku im “Ti mer vlla ke pretendime shume. Thuaj shyqyr qe vjen te dielen ne darke dhe kemi shancin me be nje dush.” Problemi me mungesen e ujit u be publik edhe nga mediat e ndryshme. Tek degjoja sesi individe kundershtonin qe qyteti te kishte uje me justifikim se u duhet uji per te vaditur tokat ose kur shikoja pushtetare dibrane te heshtin, ndjeva keqardhje per qytetin por edhe per keta individe/pushtetare. Ndjeva keqardhje per qytetin e banoret e thjeshte sepse nuk e meritojne kete qe po u shkaktohet. Ndjeva keqardhje per pushtetaret e qytetit tim sepse kuptova qe pozita i kishte degraduar ne nje nivel te tille, te parikuperueshem, ku kane shtrenguar forte karrigen ku jane ulur dhe harrojne qe nje dite do te dalin xhiro ne shetitoren Elez Isufi mbasi ta kene lene ate pozite e do u duhet tu vije turp nga veshtrimet e ashpra te banoreve te thjeshte. Po cbehet me gjithe keto investime? A behen a nuk behen? A behen diten e i prish dikush qe nuk e do te miren naten? Kete nuk e kuptoj une e mbase e shume te tjere. Mbase do e marrim vesht cfare eshte bere e cdo behet me to vitin e ardhshem ne mitingjet e reja qe do behen…
Nje tjeter aspekt shqetesues qe vlen te permended eshte renia e nivelit kulturor-social. Qyteti, qe dikur shquhej per kulturen e traditat e mirenjohura, sot ndjen mungesen e shume mjediseve qe do ta kthenin ne nivelin e dikurshem. Mungojne edhe mjediset elementare sic eshte nje park lojerash per femije apo nje kinema per banoret. Shume dibrane te brezave me te vjeter kujtojne me nostalgji momentet tek ish Kinemaja e Vjeter, ku duke shtyre njeri tjetrin, blinin biletat per te pare nje koncert te shkurter. Sot Kinemase se Vjeter i ka ngelur vetem emri i mire edhe nje godine qe per cudi nuk po shembet edhe pse nuk ka pasur ndonje restaurim keto njezete vitet e fundit. Pra, praktikisht te rinjve dibrane nuk u jepet asnje mundesi argetimi me kaluar kohen e lire apo perkrarje per te zhvilluar me tej studimet. Fatkeqesisht, degjova kohet e fundit qe edhe godinen e shkolles se mesme “Seid Najdeni” do e shnderronin ne universitet e gjimnazi do zhvendosej ne rrethinat e qytetit. Per mendimin tim personal, ky eshte kulmi i verberise se pushtetareve. Nuk e di me cfare guximi dhe llogjike e marrin nje vendim te tille. Cfare do i mbetet me atij qyteti qe po renkon cdo dite? Si mund te largosh nga qendra e qytetit, vatren e dijes, ku shumica e intelektualeve te qytetit kane kryer studimet? Si mund te largosh nga qendra e qytetit ate institucion qe njehere e nje kohe ka pase qene njohur me emrin e bujshem “Universiteti i Dibres” per cilesine e mesimdhenies, cilesi kjo qe edhe sot eshte mbajtur deri diku duke marre parasysh mungesen e infrastruktures e investimeve? Vete largimi i vatres se dijes nga qendra e qytetit flet per nivelin e ulet kulturor qe qyteti eshte katandisur. Sot rinia dibrane, te pakten nje pjese e mire e saj, eshte katandisur si mos me keq. Mungesa e iniciatives edhe e mundesive i ka shtyre te bejne dy rituale te perditshem edhe te panderprere sic eshte numerimi i pllakave te bulevardit per shkak te papunesise dhe frekuentimi i cdo kafeneje ne qytet per te shtyre kohen. Ne qytet mbizoteron nje klime e ftohte pesimizmi qe te ngjalle frike. Me te vertete te shqeteson fakti kur shikon nje shok, 15 vjec e siper, tek merr me vete nje thike, kacavide, doreze hekuri, shkop gome ose bejzbolli duke e justifikuar me shprehjen “Helbete (mbase) na duhet”. Vete ideja qe nje njeri ka nevoje per nje arme mbrojtese per te dale xhiro ne qytet eshte e frikshme, shqetesuese dhe te tmerron. Kjo ide tregon pikerisht per mosfunksionimin e shtetit e te institucioneve. Numri i zenkave, plagosjeve e vrasjeve eshte rritur ndjeshem qe ka ngjallur shume panik ne qytet. Kjo ka ndikuar edhe tek brezat me te vegjel, ku shumica qe ne nje moshe shume te vogel, nuk kane ndermend te kryejne studimet e larta por te bejne realitet ate endrren e famshme te cdo te riu dibran “ Te shkoj njehere ne Zvicer e te merrem me pislliqe qe te bej ca leke e te kthehem me ndonje makine kendej.” Kjo enderr ka bere qe niveli social te shkoje drejt zeros. Te rinjte shikojne me me teper respekt nje te “forte lagjie” sesa nje individ qe ka mbaruar studimet e larta e po ben ndonje grade shkencore. Rinia nuk motivohet te mesoje nje gjuhe te huaj, te marre nje zanat por cdo dite e me teper po perqafon degradimin social duke simpatizuar vetem aspektet negative te nje shoqerie.
Keto jane disa nga problemet madhore qe shqetesojne ate Dibren e vogel. I shtyre me teper nga detyrime morale sesa ndonje perfitim apo kryerja e ndonje sulmi personal ndaj ndonje individi, vendosa te ngrej zerin per disa nga keto problematika qe sa here qe i kujtoj me bejne te ndihem keq. Personalisht do te jem gjithmone krenar qe jam rritur ne rruget e atij qyteti pasi kudo qe te shkoj une mbetem ai Fatjoni i rritur ne rruget e prishura te Kamenit. Kaloi 23 Gushti, kjo dite e shenuar per kete zone, por edhe sivjet nuk pati ndonje manifestim ne qytet sic nuk ka pasur gjate ketyre viteve te fundit. Shpresoj qe brenda 23 Gushtit tjeter, ky shkrim te arrije ne mendjet e dibraneve te urte e te mencur qe nuk i mungojne atij qyteti, ti shtyje te reflektojne per problemet e ngritura e te reagojne ne menyre konstruktive per permiresimin e jeteses ne qytet; duke ngritur zerin per hallet e problemet qe po ua nxijne jeten dhe te ardhmen. Shpresoj qe me se tepermi te reflektojne per te ardhmen, sidomos per te ardhmen e brezit te ri qe po rritet dita dites. Te permiresojne te ardhmen duke marre vendimet e duhura qe ti rikthejme qytetit hijeshine e reputacionin e dikurshem e ate qe me te vertete meriton. Le ti futemi punes sa me pare!!!
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn