als_Latn dik_Latn sag_Latn
Pas ngjarjes tragjike dhe të dhimbshme të Qerbelasë, raportet e para të bëra rreth kësaj ngjarje kryesisht janë prezantuar nga dëshmitarët okularë do të thotë nga pjesëtarë të familjes së Imam Huseinit (a.s.) dhe si të tilla janë përdorur si dokumente historike. Raporte të tilla kanë qenë kryesisht raporte të pa hiperbolizuara dhe të bazuara mbi ngjarjet që kanë ndodhur në realitet të cilat vetvetiu dëshmojnë padrejtësinë dhe dhunën e ushtruara ndaj Ehli Bejtit si dhe epopenë dhe besimin e sinqertë të dëshmorëve të Ashurasë. Mirëpo grupi i dytë i raportuesve të kësaj ngjarje, kryesisht kanë qenë armiqtë e Imam Huseinit (a.s.) të cilët tregonin skena dhe shpjegonin ngjarjet që kanë ndodhur në Qerbela për njerëzit e tjerë vetëm me qëllim që të marrin shpërblim nga zotërinjtë e tyre dhe funksionarët e pushtetit të Jezidid. Në përgjithësi janë shumica e këtyre rrëfimeve dhe transmetimeve që më pas janë treguar nga njerëzit e thjeshtë janë mbledhur dhe shënuar në disa libra të titulluar “Maktal”. Disa prej këtyre të dhënëve gjithashtu janë përdorur edhe si burime të besueshme historike dhe me vlerë që pasqyrojnë mënyrën se si ka ndodhur kjo ngjarje. Nga ana tjetër transmetimet e thjeshta dhe të vjetra të këtyre librave, janë konsideruar burim kryesor për artistët e artit të pikturës të cilët pikërisht në bazë të këtyre burimeve, kanë krijuar piktura artistike si dhe kanë krijuar artin e pikturës në perde e cila shoqërohet edhe me një recitues që shpjegon në formë artistike skenën e pikturuar mbi perde. Leximi i perdeve artistike ose me fjalë të tjera, regjia perdeve artistike është një art që zë vend në radhën e arteve gojore dhe dramaturgjike. Ky art në realitet është një komponim i përbërë nga disa zhanre artistike si zhanri i oratorisë, arti i tregimit, menestreli, ikonografia si dhe arti i muzikës. Ikonografia ose me fjalë tjera quhet pikturimi i figurës mbi perde, konsiderohet një prej shtyllave themelore të artit për leximin e perdeve i cili rrëfen transmetimet e tij në bazë të tregimit të pikturuar mbi perde. Pas zyrtarizimit të medhëhebit shii në Iran gjatë sundimit të dinastisë safavite, ndërsa në vazhdim, ndërsa në mënyrë graduale interesimi dhe prirja e artistëve iranianë për formën e artit fetar të leximit të perdeve arriti kulmin e vet . Në këtë fushë gjithashtu janë shkruar edhe libra të shumtë në këtë fushë. Sipas dëshmive historike, gjatë ceremonive përkujtimore të Ashurasë, disa persona të caktuar prezantonin në ceremonitë përkujtimore të Ashurasë perdet me piktura të bëra nga artistë të ndryshëm të cilat kryesisht përmbanin skena të ngjarjeve të rëndësishme fetare e sidomos të ngjarjeve të Qerbelasë dhe kryengritjes së Imam Huseinit (a.s.). Elementët esenciale të punës në artin e pikturave në perde kryesisht përbënin këto gjera si një copë pëlhurë kanavacë e gjatë 3 deri 4 m dhe e gjerë 2 deri 5 m që e gjithë pjesa e sipërme e saj ishte e mbushur me pikturë. Në këtë pëlhurë pikturohen skena të rëndësishme të ngjarjeve të mëdha historike, disa skena nga lufta e Qerbelasë dhe kulturës së Ashurasë, skena nga parajsa dhe ferri si dhe nga dita e ringjalljes. Secila nga ngjarjet e lartpërmendura zinte një pjesë të perdes. Artistët gjithashtu disa prej këtyre perdeve me qëllim të përkujtimit të 72 dëshmorëve të Qerbelasë, i zbukuronin 72 skena dramatike të mëdha dhe të vogla sipas burime shiite rreth ngjarjes së Qerbelasë.
Piktorët në pikturimin e figurave të personaliteteve të ngjarjes së Qerbelasë, në bazë të rolit të tyre pozitiv ose negativ që kanë luajtur në këtë ngjarje, fytyrën dhe pjesët e trupit të tyre e pikturonin në mënyra të ndryshme me njëra tjetrën duke prezantuar ata të bukur ose të shëmtuar. Të dashurit e Zotit të madhëruar kryesisht janë prezantuar me fytyrë të bukur dhe shtat lartë, ndërsa kriminelët me fytyrë të shëmtuar, të frikshme dhe të vrazhdë si dhe me shtat dhe gjymtyrë të vogla të trupit. Në këto perde kryesisht i është kushtuar një pjesë e mjaftueshme e skenës për të pikturuar trupin e madh dhe të dalluar të Hazreti Abasit, vëllait të Imam Huseinit (a.s.). Nganjëherë artistët figurat e personaliteteve të familjes së Profetit s.a.v.s. i pikturonin të buzëqeshura dhe nga një herë të ndritura me një dritë të shkëlqyeshme ndërsa femrat e kësaj familje me veshje të veçantë ku fytyra e tyre paraqitur e mbuluar. Në disa prej perdeve të këtij arti fetar mund të vërehen edhe skena të hiperbolizuar dhe të krijuara sipas imagjinatës së artistëve të cilat janë ndikuar kryesisht nga faktorë të zakonshëm si imagjinata artistike, niveli jo i mjaftueshëm i njohurive të transmetuesve ose burimet jo të bazuara në dokumentet historike. Mirëpo në përgjithësi në tematikën përmbajtësore të tregimeve të këtij arti, prezantohen bindje të thjeshta dhe jo të zbukuruara të popullit të thjeshtë. Këto pamje artistike zakonisht nuk posedonin ndonjë perspektivë të veçantë dhe nuk kanë ndjekur asnjëherë parimet e pikturës klasike iraniane.
Transmetuesit e pikturës në perde kryesisht këto skena të artit i realizonin në vende publike me qarkullim të madh të njerëzve si në tregje dhe.... Ata para se të transmetojnë me fjalë skenat e pikturuara në bazë të zakonit të tyre, i recitonin disa vargje poezie në lavdërim të profetëve ose të personaliteteve të dalluara fetare dhe më pas me një shkop tregonin skenën e pikturuar dhe fillonin transmetimin e saj në mënyrë gojore. Transmetuesi prezantonte në nivel të duhur pozitën dhe rolin e secilit personazh të skenës si dhe vlerën e tij pozitive ose negative në histori. Ata kryesisht posedonin një talent shumë të dalluar në këtë drejtim sa që mund të drejtonin mendjen e publikut në rikrijimin e skenave të ngjarjes së Qerbelasë. Gradualisht me përhapjen e mediave moderne ky lloj i artit ka humbë publikun e tij dhe aktualisht realizohet në nivel shumë të vogël dhe vetëm me rastin e disa ceremonive të veçanta duke u përzier edhe me teknologjinë moderne të mjeteve elektronike.
als_Latn als_Latn als_Latn