als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Gjashtėdhjetė e dy vjet mė parė, familja Zeka e Poliēkės sė vogėl tė Malėsisė sė Dardanės, lindi birin e madh tė Kosovės, Kadri Zekėn. I rritur dhe edukuar me traditėn luftarake tė popullit tė vet, Kadriu i ri, mori nė supet e tij tė njomė barrėn e rėndė tė ēlirimit tė Kosovės sė robėruar aq gjatė. Jeta e militantit ilegal dhe objektivat e organizatės sė tij ēlirimtare, e burrėruan dhe e kalitėn shpejt personalitetin e tij, prej veprimtari dhe drejtuesi tė shquar kombėtar.
Figura dhe personaliteti i Kadriut, formimi intelektual e patriotik i tij, ambienti edukues familjar, shoqėror e kombėtar, predispozitat e tij subjektive dhe pėrkushtimi i pareshtur pėr lirinė e drejtėsinė universale, e bėnė Kadri Zekėn shumė shpejt, jo vetėm veprimtar tė madh, por edhe pėrfaqėsues tė denjė.
Fuqia pėrfaqėsuese e Kadri Zekės ėshtė rritur si rrathėt koncentrikė. Nga pėrfaqėsimi i ideve e koncepteve personale tė lirisė, ai u bė pėrfaqėsues i pikėpamjeve tė rrethit tė tij shoqėror, pėr tė pėrfaqėsuar strukturat organizative tė Lėvizjes Kombėtare tė kohės kur veproi dhe mė nė fund idealet kombėtare tė ēlirimit e tė bashkimit.
Duke qenė i varfėr, Kadri Zeka, u bė pėrfaqėsues i tė varfėrve, duke qenė i vuajtur u bė pėrfaqėsues i tė vuajturve, duke ndjerė, kuptuar dhe duke luftuar robėrinė, u bė pėrfaqėsues i tė robėruarve. Ai e kishte kuptuar se doktrina ēlirimtare qė pėrfaqėsonte, presupozonte frymėn dhe aktin suprem tė sakrificės tė pėrfaqėsuesit dhe jo abuzimin e tė pėrfaqėsuarve. Atyre qė i pėrfaqėsonte, Kadri Zeka u qėndroi besnik deri nė fund tė jetės sė tij, e do tu qėndronte ashtu, sikur edhe njėqind vjet jetė ti kishte.
Duke pėrfaqėsuar shpirtin njerėzor, modest e tokėsor, tė pėrunjur ndaj atdheut dhe lirisė sė tij, Kadri Zekės kurrė nuk i shkoi mendja pėr famėn personale, pėr egon meskine as pėr pėrfitimet e ēastit tė ligė. Njerėzit e ambicieve tė sėmura, pėrpiqen tėrė jetėn pėr famėn e emrin e madh, pėr kredinė e pameritueshme e nuk i arrijnė dot, kurse Kadriut tonė, si gjithė njerėzve tė mėdhenj, fama i shkon pas si hija.
Nė jetėn e popujve dhe tė njerėzve ka rrugė tė lehta, shpesh tė mbuluara me turp, por edhe rrugė tė drejta, tė drejta e tė vėshtira, por tė lavdishme. Kadri Zeka mund tė bėhej njė pėrfaqėsues i regjimit pushtues e tė bėnte jetė luksoze, por ai zgjodhi tė ishte pėrfaqėsues i popullit tė robėruar dhe i idealeve tė tij pėr liri e dinjitet njerėzor. Ky pėrcaktim, atij ia bėri jetėn tė vėshtirė, por tė lumtur, sepse vetė e zgjodhi, jo vetėm jetėn, por edhe vdekjen, prej shėrbėtori tė bindur tė atdheut tė vet.
Njė natė prilli me shi, nė vitin 1978, vetėm dy javė para ditėlindjes sė tij tė njėzetepestė, Kadri Zeka dhe bashkėveprimtarėt e tij morėn vendimin e shpejtė dhe tė rėndė qė ai, pėr shkak tė rrezikut qė tė arrestohej, tė lėshonte Kosovėn e tij tė dashur dhe tė emigronte nė Zvicėr. U zgjodh Zvicra, sepse ajo pėrfaqėsonte nivel tė lartė tė demokracisė, qė e bėnte tė mundur veprimtarinė e tij ēlirimtare tė papenguar dhe sepse nė kėtė vend ishte koncentruar nė masė tė konsiderueshme mėrgata shqiptare, nė tė cilėn ai mund tė organizonte radhėt e Lėvizjes Kombėtare tė Kosovės. Ajo natė e ndau nė dy periudha veprimtarinė jetėsore dhe atdhetare tė Kadriut, njėra nė Kosovė dhe tjetra nė mėrgim.
Kadri Zeka arriti nė Zvicėr si pėrfaqėsues i Lėvizjes dhe organizatės sė tij, e cila kishte pėrvojė tetėvjeēare, qė kalonte jetėgjatėsinė e secilit nga organizimet e deriatėhershme ilegale. Katėr vitet e veprimtarisė nė vazhdim e bėnė atė edhe pėrfaqėsues tė mėrgatės, jo vetėm nė Zvicėr, por nė gjithė botėn perėndimore. Zeqa, siē e quanin mėrgimtarėt, me pamje punėtori, lėvizte si bleta, kudo nė qarqe mėrgimtarėsh, lidhte fijet organizative tė Lėvizjes sonė Kombėtare, organizonte demonstrata dhe mbante fjalime kushtrimi, tė ngritura nė art, duke u bėrė figurė e dashur dhe shumė e ēmuar pėr shqiptarėt e mėrguar, pa dallim krahine, feje a bindjeje politike.
Pranvera e lindjes sė Kadri Zekės koincidon shumė me atė tė Kryengritjes sė madhe tė shqiptarėve tė robėruar mė 1981. Kjo kryengritje ishte frymėzuar, pėrgatitur dhe motivuar pėr vite me radhė nga Kadri Zeka dhe bashkėveprimtarėt e tij, nėpėrmjet tė shtypit klandestin, tė organizimit dhe zgjerimit tė radhėve militante, nėpėrmjet tė demaskimit tė politikės pushtuese dhe propagandimit tė ideve tė lirisė. Demonstratat nuk ndodhėn rastėsisht dhe as u orkestruan nga jashtė. Ato janė vepėr e vetė popullit tė kryengritur shqiptar, tė organizuara dhe tė drejtuara nga militantėt e Lėvizjes sonė Kombėtare. Qėllimi i vetėm i tyre ishte barazia e popullit shqiptar me popujt tjerė tė ish-Federatės jugosllave. Viti 1981 pėrbėn rubikonin historik tė Kosovės, i cili lė pas punėn e gjatė e tė vėshtirė tė Lėvizjes politike dhe hap perspektivėn e pashmangshme tė kryengritjes me armė nė dorė, duke shėnuar kėshtu fillimin e fundit tė regjimit pushtues nė Kosovė. Kryengritja e vitit 1981, si rezultat i zgjimit tė madh shqiptar, shpalli nė mėnyrė plebishitare vullnetin politik tė Kosovės, sublimoi pėrpjekjet e deriatėhershme tė Lėvizjes dhe nxori para syve tė botės tėrė dimensionin e ēėshtjes sė pazgjidhur shqiptare.
Kryengritja u vulos me gjakun e militantėve tė Lėvizjes sė organizuar, Naser Hajrizi e Asllan Pireva dhe tė demonstruesve tė tjerė, si Xhelal Maliqi e Salih Abazi, Ruzhdi Hyseni e Salih Mulaku, Rizah Matoshi e Sherif Frangu, tė rezistuesve me armė nė Prekazin legjendar, Tahir e Nebih Meha, dhe tė tė rinjve Nesimi Dervishdana, qė u vra nė Gjakovė e tė Ibrahim Krasniqit e Afrim Abazit, tė mbytur nė burgjet jugosllave.
Demonstrata u bėnė jo vetėm nė Kosovė, por edhe jashtė saj. Kadri Zeka pati njė rol tė veēantė dhe historik, tė drejtpėrdrejtė, organizativ dhe pėrmbajtjesor, veēanėrisht nė demonstratat e mėrgatės, tė cilat jo vetėm manifestuan solidaritetin me ato nė Kosovė, por pėrēuan zėrin e popullit tė kryengritur tė Atdheut gjithandej nė botėn demokratike perėndimore, duke i kontribuuar fuqishėm ndėrkombėtarizimit tė ēėshtjes sė pazgjidhur shqiptare dhe duke tėrhequr simpatinė e tė gjithė popujve liridashės.
Ora e historisė nxori para Lėvizjes Kombėtare nevojėn e intensifikimit tė procesit tė bashkimit tė forcave tė saj tė pėrndara, nė njė front tė vetėm dhe tė gjerė masash pėr tė shpėtuar shqiptarėt e robėruar nga rreziku qė u kanosej dhe pėr tė realizuar objektivat politike e kombėtare.
Kadri Zeka ishte pėrfaqėsues i ideve tė bashkimit ēlirimtar, i zėrit tė fuqishėm e unik tė lirisė, kundėr forcės sė errėt tė robėrisė. Kujtoni fjalėt e tij emblematike, "Kosovės i duhet njė zė i vetėm i fortė e kumbues dhe jo disa zėra tė mekur". Me idetė e njė fronti tė gjerė popullor e ēlirimtar, nė kontekstin historik tė kombit tonė nė pėrgjithėsi dhe tė Kosovės, nė veēanti, Kadri Zeka dhe Jusuf Gėrvalla nisėn projektin e madh tė shkrirjes sė strukturave tė Lėvizjes Kombėtare Shqiptare nė mėrgim, duke u bėrė shembull monumental nė historinė e pėrpjekjeve tė figurave tė shquara tė kombit tonė pėr bashkimin e shpirtit, tė mendjes e tė forcės nė luftė pėr liri. Nė krye tė detyrės sė kėtij bashkimi Kadriu, Jusufi dhe Bardhoshi ranė dėshmorė, pėr tė mos vdekur kurrė.
Kadri Zeka, si intelektual dhe veprimtar e drejtues prej strategu tė vėrtetė, pėrfaqėsonte filozofinė politike ēlirimtare, tė hartuar dhe konsoliduar mirė pėr dymbėdhjetė vjet rresht nė organizatėn e tij ilegale. Ai pėrfaqėsonte teorinė dhe doktrinėn e revolucionit nacionalēlirimtar, qė pėrbėnte rrugėn e vėrtetė dhe tė sigurt tė kurorėzimit me sukses, siē u kurorėzua ēlirimi definitiv e pėrgjithmonė i shqiptarėve tė Kosovės sė shumėvuajtur.
Shpirti i madh i Kadriut, si njė kopsht me lule shumėngjyrėshe, mblidhte vlerat dhe virtytet e larta shqiptare, tė kultivuara nė traditėn e gjatė e tė lavdishme tė popullit tonė. Kadri Zeka bėn pjesė nė radhėn e mendjeve tė ndritura tė kombit shqiptar, tė cilėt bėnė qėmtimin e afirmimin e vlerave tė sė kaluarės dhe gėrshetimin e tyre me vizionin e sė ardhmes. Sot, edhe pas mė shumė se tri dekadash tė rėnies, jeta dhe vepra e Kadriut, personaliteti i tij moral, politik e kombėtar, vazhdojnė tė pėrbėjnė njė thesar vlerash njerėzore, si nderi e trimėria, sinqeriteti e menēuria, besa e vendosmėria, dashuria e pakufishme ndaj atdheut dhe pėrkushtimi pėr tė me frymėn e sakrificės e tė vetėmohimit. Ai i dha tėrė jetėn Atdheut, por nuk kėrkoi asgjė prej tij.
Nė moshėn e tij gjashtėdhjetė vjeēare, Kadri Zeka sot, mbase do ti kontribuonte fuqishėm zhvillimeve historike nė Kosovė, me dijet e gjithanshme, me pėrvojėn e pasur, me kulturėn e gjerė, me virtytet e shumta dhe me shpirtin e tij tė madh, por trashėgimia qė na ka lėnė, ėshtė gjithashtu njė begati e gjallė, qė ruan aktualitetin nė shumė dimensione nė kohėt tona dhe qė do tu duhet edhe kohėve tė ardhme.
Kadri Zeka pėrfaqėsonte shpirtin luftarak e kryengritės tė shqiptarit, thellėsinė e mendimit intelektual, fuqinė e fjalės sė oratorit propagandist tė ideve tė lirisė, demaskuesin e pamėshirė tė regjimit pushtues dhe ndriēuesin e shtigjeve drejt ditėve tė bardha.
Nė kėtė kuptim, jeta dhe vepra e Kadriut nuk paraqesin thjeshtė vetėm vlerė historike e muzeale, por edhe burim tė pashtershėm frymėzimi e edukimi pėr brezat e pambarim tė shqiptarėve.
Para botės shqiptare, nė kėto udhėkryqe tranzicioni, mbase njė nga detyrat e mprehta del mbrojtja dhe pasurimi i sistemit tė rrezikuar tė vlerave kombėtare, i cili pėrfaqėsohej aq denjėsisht nga dėshmorėt e kombit. Kėto vlera, me rrėnjė lashtėsie, qė janė shkelur, por nuk janė shtypur, qė janė djegur, por nuk janė zhbėrė, qė janė pėrbuzur, por janė lartėsuar, nė kohėt tona duhet ruajtur e kultivuar, jo nga pikėpamja konservative, po dialektike, jo pėr hatrin e pėrfaqėsuesve tradicionalė tė tyre, por pėr pėrmbajtjen qė kanė, pėr qenien tonė, pėr krenarinė dhe identitetin shqiptar.
Kadri Zeka ra dėshmor nė moshė tė re, pėr tė mbetur pėrjetė i ri dhe pėrfaqėsues i rinisė shqiptare e idealeve tė larta tė saj. Ai u ngrit si monument i kushtrimit rinor pėr luftėn dhe sakrificėn nė themelet e lirisė. Kadri Zeka thėrriste me tėrė fuqinė e shpirtit tė tij, duke treguar rrugėn drejt shpėtimit: Pėrvoja e gjatė historike e luftarake e ka mėsuar popullin tonė se tė drejtat e liritė nuk ti fal kush, por ato fitohen vetėm nė rrugėn revolucionare.
Rėnia e Kadri Zekės dhe e vėllezėrve Gėrvalla, ishte nga ato qė ngrenė nė kėmbė mijėra tė tjerė, duke mbajtur lart emrin e tyre si flamur betejash fitimtare. Me flamurin e lirisė dhe me emrin e Kadri Zekės e tė dėshmorėve tė tjerė tė kombit, dhjetėra mijė luftėtarė tė UĒK sė komandantit legjendar, Adem Jashari, hynė nė luftėn finale, pėr tė nxjerrė pėrfundimisht soldateskėn pushtuese serbe nga Kosova martire, qė e mbajti nėn thundėr gati njė shekull tė tėrė.
Jeta e Kadriut qe e shkurtėr, por lavdia e emrit dhe e veprės sė tij do tė jetė e pėrjetshme. Le ti falemi sot, nė kėtė ditėlindje tė gjashtėdhjetė tė tij, kujtimit tė jetės dhe veprės sė lavdishme tė Kadri Zekės!
Mehmet HAJRIZI
Mė 25 prill 2013
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lug_Latn als_Latn