als_Latn uzn_Latn mlt_Latn
Arsimimi
Bashksia shiptare dhe rome ne Luginn e Preshevs jan t ineteresuar pr arsimimin e pjestareve t tyre. Problemet n kt fush ishin t shprehura gjat viteve t 90-ta, ndrsa m von jan shtuar edhe dmtimet fizike t objekteve shkollore. Kto dmtime sot pjesrisht jan sanuar, duke faleminderuat donacioneve nga jasht, por inventari shkollor edhe mtej paraqet problem te madh.
Programi dhe plani
Programi dhe plani i zgjidhjes s krizs n komunat e Preshevs Bujanocit dhe Medvegjes nuk prmban asnje mas pr zgjidhjen e problemeve t shumta pr arsimimin e pakicave, t cilat jetojn n kto komuna. Prfaqesuesit shqiptar shum her kan paraqitur propozime pr prmisimin e gjendjes. Ata kan krkuar q shqiptart t marrin pjes n udheheqje n shkolla, q me ligj tu mundsohet hapje e shkollave fillore dhe t mesme me plan-programe t ndara msimore n gjuhn shqipe,tekstet msimore, pastaj formimin e komitetit te veanta arsimor (Serbi-Kosov) me t cilat do t rregullohen eshtjet e shkollimit t shqiptarve nga ky regjion n shkolla t mesme t cilat nuk ekzistojn n Luginn e Peshevs, n shkollat e larta e superiore n Kosov, parnimi i t gjitha diplomave t fituara n shkollat e mesme dhe n Universitetin e Prishtins ne periudhn prej 1991-2001, shpejtimi i procedurs s nostrifikimit t diplomave t universiteteve n Shqipri dhe shtetet tjera, ndrtimin dhe rikonstruimin e objekteve shkollore dhe sigurimin e paisjeve pr modernizimin e procesit msimor .
FHN ka konkluduar se n mesin e problemeve me t cilat ballafaqohen pakicat n arsimim jan objektet joadekuate shkollore, plan programet joadekuate, mosnjohja e diplomave t fituara n Kosov n periudhn 1991-2001 dhe pamundesia e ndikimit t pakicave n zgjedhjen e udheheqesis s shkolls. Gjendja e shkollave n komunn e Bujanocit sipas t dhnave pr vitin shkollor 2001-2002, n komunn e Bujanocit shkolln e kan vijuar 5.805 nxns, ndrsa ate t mesme 1.141 nxns. N tr komunn gjat vitit t kaluar shkollor kan punuar 9 shkolla fillore, 4 prej tyre (Bujanoc, Klenik, Levosaj, Zhbev) kane msim n gjuhn serbe, 4 n gjuhn shqipe (Bujanoc, Muhovc, Trnoc i Madh dhe Lluan ), ndersa n shkolln fillore Desanka Maksimoviq (492 nxns jan shqiptare, dhe n serbisht 2.317 nxns (552 rom dhe 1.767 serbe)
Shumica e shkollave fillore ka paralele te ndara n fshatrat pr rreth . Kto jan kryesisht paralelet e 4 klasve t para. Shumica e ktyre objekteve edhe me hert ishin n gjendje t rnde, ndrsa konfliktet e armatosura kontribuan n zvoglimin e mtejshm t pasuris shkollore. Disa objekte shrbenin ose edhe m tej shrbejn pr vendosjn e ushtris dhe policis. Shkolla fillore Sknderbeun Zabinc (me paralele te ndar prej rreth 350 nxns) vitin e kaluar shkollor nuk ka fillauar paunn sepse shkolla ka psuar dme t mdha materiale, gjithashtu edhe t banesave te arsimtarve , zyra e vendit, bibloteka, lokalet pr program kulturor. sht shkatrruar edhe pasuria n t gjitha kto objekte, por ka edhe supozime se orendit shkollore, mjetet dhe dokumentacioni jane shfrytzuar pr ngrohje. Me rastin e vizits t banorve t cilt dshirojn t kthehen, t organizuar nga ana UNCHR- i automjetet e blinduara te Ushtris Jugosllave ishin t vendosura pran ndertess shkollore, si dhe sht evidente se pjestart e ushtris shfrytezojne edhe vet ndertesn.
Shkolla fillore ar ka paralele te ndara ne Nuhovc. Sekretari i shkolles Xhevat Xhevili e ka pershkruar incidentin me rastin e kthimit te ushtris n ZTS:
Shkolla ne ar shte shum e vogl duke marre parasysh se ka 7 nxns ajo gati q nuk ka ndonj pasuri. Me datn 30 maj 2001 n shkoll kan ardhurpolict dhe kan marre disa gjra q kan gjetur aty. Sipas evidences sime ato ishin 7 gjra, por nuk kan vler te veante, p.sh. lopata, shami e pionerve, kapel partizane, gjeja e vetme qe ishte m e vlefshme ishte njehsori elektrik . Un kam intervenuar dhe ather policia ka br procesverbalin dhe 2 dit m von t gjitha, perve njehsorit elektrik, ua jan kthyer shkolls. Un kam insistuar q njehsori elektrik ti kthehet shkolls, duke marre parasysh se pr at nuk kemi t holla, por nuk kam marre kurrfar prgjigjeje.
Ndrtesa shkollore n fshatin Vrban gjindet afr varrezave t fshatit. Me rastin e vizits t ksaj ndrtese nga ana e hetuesve t fondit FHN, n korrik t vitit 2001, ajo ishte e mbyllur.Fshatart than se nuk kan elsa dhe ata as q kan ardhur aty, sepse kan menduar se aty gjendet ende policia.N shkoll dhe rreth saj ishin t pranishm gjurmt e qndrimit te numrit te madh te njerzeve dhe automjeteve. Edhe pse hapsira para shkolls sht e lidhur me rrugn e fshatit, sht vrejtur se automjetet pr koh t gjat kan lvizur n drejtim t varrezave.
Vetkontributi
Banort e fshatit shqiptar Turi me vetkontribut kan ndrtuar shkolln e re t fshatit, e cila sht ende e pashfrztzuar. Me vetkontribut sht nrtuar edhe shkolla n Dobrosin, ndrsa banort e fshatit Smolic kan filluar ndrtimin e objektit, por punimet jan ndrprer pr shkak t mjeteve financiare. Nxnsit e klasve t larta te ksaj shkolle udhtojn 13 km deri n shkolln e fshatit Bila.
Ndrtesat shkollore n Letovic, Nesalc, Luan dhe Dobrosin jan n gjendje m t mire, por problem paraqesin bankat dhe karriget.N fshatin Nesalc dhe Luan, si dhe n shum fshatra t tjera furnizimin me banka dhe karrige ka financuar UNICEF-i.
N shkolln e fshatit Ternoc i Madh n kohn e kthimit t banorve kan ekzistuar vetm dy drasa t zeza dhe dy banka, ndrsa dritaret dhe dyert ishin te shkatruara. Inventari shkollor m von pjesrisht sht prtrir, por jo mjaftueshem pr pun normale.
N Bujanoc ekzistojn dy shkolla t mesme. N shkolln e mesme profesionale Sveti Sava, e cila ka shum drejtime t ndryshme msimi zhvillohet ne gjuhn serbe. Shkolln vijojn 632 nxns. N qendren arsimore Mihajlo Pupin , ne kt vit shkollor n gjuhn shqipe msimin kan vijuar 506 nxns: 123n drejtimin e prgjithshm arsimor- gjimnaz dhe 383 n drejtimin makineri-elektroteknik.
Shkolla e Mesme
Msimi i shkollave t mesme n gjuhn shqipe mbahet ne ndrtesen e shkolls fillore 28 Mars, duke mare parasysh se ndrtesa te ciln e ka shfrytzuar gjimnazi Mihajlo Pupin (m heret Sezai Suroi) n vitin 1992 sht shndruar ne kazerm. Pushteti lokal thekson se stacionimi i ushtris n kt ndrtes ka goditur t dyja bashksit, se stacionimi i ushtris n kt ndrtes ka goditur t dyja bashksit, sepse n pjesn tjetr t ndrtess mbahej msimi pr nxnesit serb. Njsit e UJ plotsisht e braktisn ndrtesn m 15 prill t vitit 2002. Prfaqesuesi i kshillit pr t drejtat e njeriut n Bujanoc thot se ndrtesa sht ne gjendje jo t mire dhe nuk mund t shfrytezohet pr zhvillimin e msimit. Deri m 5 korrik te vitit 2002 nuk ka patur paralajmrime q ndrtesa mund t aftsohet pr msim ne vitin e ardhshem shkollor.
Gjendja ne shkollat e komuns s Presheves
N komunn e Preshevs ekzistojn tet shkolla fillore dhe dy t mesme. Msimin n shkollat fillore n gjuhn shqipe e vijojn mbi 5.500 nxns, msimin n gjuhn serbe vijojn fmijt serb dhe rom, rreth 400. Shkollat me msim ne gjuhn shqipe gjenden ne Preshev, Rahovic, Miratovc, fshatrat Relan, Crnotic, Caravajk dhe Rainc. Shkolla me msim ne gjuhn serbe gjendet n BL Stacioni hekurudhor, ku jetojn shumica e banorve serb t komuns. Rreth 1300 nxns shqiptar vijojn msimin n gjimnaz dhe shkolln teknike Presheva . Sipas t dhnave t komuns, n do klas t shkolls s mesme ekziston edhe paralelja me msim n gjuhn sebe.
Shkolla fillore n fshatin Caravajk deri n qershor t vitit 2001 ishte e baz e policis. Pasuria e shkolls ka psuar dmtime dhe pr kt MPB nuk ka ofruar kurfar kompenzimi. Sipas fjalve t t punsuarve shkolla ende nuk ka at numr t mjeteve msimore t cilat i ka pasur para hyrjes s policis. Rndesia e ksaj shkolle sht e madhe, sepse nxnsit e fshatrave prreth (Ilinc, Maxher, Buji)vijojn msimin e klasve t larta t shkolls fillore. Edhe shkolla n fshatin Dep ka mbetur pa banka dhe karrige e mjete msimore, ndrsa shkolla pa dritare dhe dyer. Kjo shkoll, si dhe shkollat n fshatin Shushaj e Eprme gjat konflikteve t armatosura jan shfrytzuar pr qndrime t shkurtra t formacioneve ushtarake.
Shkolla fillore ne fshatin Relan me paralele t ndara ka rreth 700 nxns ( 550 shqiptar dhe 150 serb ). Drejtori i shkolls sht serb. Nj nga paralelet e ndara te shkolls gjendet n fshatin Bushtranj ku msimin vijojn 70 shqiptar dhe 12 serb. Drejtort e gjasht shkollave t tjera ku msimi zhvillohet ne gjuhn shqipe jan shqiptar.
USAID dhe UNICEF
Ndihm t madhe shkollave ne komunn e Preshevs u ofrojn organizatat ndrkombtare. Shkolln fillore 22 Dhjetori n fshatin Crnotic e ka financuar qeveria amerikane nprmjet t USAID-it, pr furnizimin me banka dhe karrige UNICEF-I, ndrsa nga BE shkolla duhet t marr edhe 8 kompjutor. Ekziston mundsia q BE ndihma t tilla ti drgoj edhe shkollave t tjera n kt komun.
Shkolln fillore n Rahovic vijojn rreth 800 nxns. Msimi tani zhvillohet n kushtet joadekuate, n objektin q nuk sht destinuar pr msim. sht kryer projekti pr ndrtesn e re t shkolls, ndrsa ndihma sht premtuar nga shum donator t huaj dhe ndrkombtar. UNICEF-i ka financuar furnizimin e paisjeve shkollore pr shkolln fillore n Miratovc.
Gjendja n shkollat e komuns s Medvegjs
Gjendja sht e till edhe ne shkollat fillore n Medvegj. N fshatin Tupall, nj nga fshatrat m t mdha n kt komun, n kt vit shkollor jan regjistruar vetm 35 nxns, derisa para tri vjetsh ky numr ishte 182.
Njohja e diplomave t fituara n Kosov. Dalja e nxnsve dhe arsimtarve n Kosov nga sistemi unik i arsimit te Serbis u shfaq edhe n pjestart e bashksis etnike shqiptar ne Luginn e Preshevs. Pr shkak t programeve msimore joadekuate, mungess s institucioneve arsimore n gjuhn amtare, e posaqrisht pr shkak t shndrimit te gjimnazit ne kazerm, numri i madh i shqiptarve nga kto komuna arsimin fillor dhe t mesm e kan fituar n Kosov, derisa nj numr i madh i tyre, arsimimin superior e kan fituar n universitetet e Prishtins dhe Tirans.
Diplomat e fituara ne shkollat alternative shqiptare ne Kosov pas vitit 1991 kan pasur shenjn Republika e Kosovs. Kto diploma Ministria e arsimit te Republikes se Serbise nuk i ka pranuar si valide. Pushteti i ri ka treguar gatishmrin qe ky problem t zgjidhet. Ministria e arsimit dhe sportit m 4 maj te vitit 2001 ka dhn mendimin sipas t cilit T gjitha diplomat t lshuara me teroitorin e RS dhe RFJ jan valide n t gjitha pjest e teritorit , prkatsisht nuk i nnshtrohen procedurs s nostrifikimit. Kjo vazhdon edhe pr teritorin e Kosovs dhe Metohis
Me t njejtin rast , ndrsa lidhur me diplomat e fituara n Shqipri ministria ka theksuar se do person ka t drejt q t krkoj nostrifikimin dhe njohjen e ekuivalemcs.
N parashtresn e Kshillit pr t drejtat e njeriut n Bujanoc t dats 20 shtator 2001, Ministria sht prgjigjur se asnj diplom q sht lshuar me simbolin Republika e Kosovs, kjo Ministri pr shkaqe t kuptueshme nuk mund ta njoh. Megjithat, t gjitha diplomat q jan t vrtetuar me vuln e UNMIK-ut, prveq atyre me shenjen Republika e Kosovs, do t pranohen nga ana e ksaj Ministrie .
Programet dhe tekstet msimore
Plan programet msimore paraqesin shtje kye pr arsimimin e t gjitha pakicave ne Jugosllavi. Ky problem nuk sht zgjidhur n mnyr t knaqshme as pr pakicn shqiptare. Nxnsit me msim n gjuhn shqipe ende msojn sipas plan programeve t miratuara n vitin 1999. Tekstet jan prkthyer n gjuhn shqipe, mirpo nuk jan plotsuar me njsit prkatse msimore, t cilat e paraqesin kulturn dhe historin shqiptare.
Ministria e Arsimit e Serbis deri tani nuk ka ndrmarr asgj pr t ndryshuar gjendjn. Prfaqsuesit shqiptar kan propozuar formimin e organeve t posaqme qe do t merreshin me plan programet msimore, si edhe formimin e nj komiteti arsimor pr problemin e shkollimit t shqiptarve n ato lloje shkollash q nuk ekzistojn n Luginn e Preshevs.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn