als_Latn lit_Latn dan_Latn
Abonohu pėr lajmet me e-mail:
Profesor dr. Blerim Reka
Politikanėt rusė kanė ngjallur apetitet e politikės nė Ballkan
duke propozuar ndarjen e Kosovės. Kjo, sipas rusėve, mund tė shihet si shkėmbim i territoreve mes Kosovės dhe Serbisė nė interes tė stabilitetit rajonal.
Por, disa tė tjerė besojnė se njė veprim i tillė ėshtė njė dredhi pėr ta minuar me qėllim stabilitetin rajonal dhe lidhjet e Kosovės me Perėndimin dhe Bashkimin Evropian.
Diplomati rus ka propozuar shkėmbim territoresh mes Kosovės dhe Serbisė dhe kjo mė vonė u konfirmua nga ministri i Jashtėm i Serbisė, Ivica Daēiq. Kjo u pasua nga ministri i Jashtėm rus, Sergei Lavrov, duke paralajmėruar vendet e Ballkanit
qė tė mos kėrkojė anėtarėsimin nė NATO. Kjo ėshtė pjesė e njė ndryshimi gjeopolitik, qė e sheh Rusinė duke u kthyer nė Ballkan
.
Kjo ishte simbolizuar nga njė vizitė nė Beograd e presidentit rus, Vladimir Putin, nė tetor tė vitit 2014. Rusia
ėshtė duke u pėrpjekur pėr tė depėrtuar nė rajonin nėpėrmjet Serbisė dhe Bullgarisė dhe ėshtė duke u pėrpjekur pėr ta bllokuar NATO-n nga arritja e rrethit tė saj jugor me anėtarė tė rinj tė Ballkanit
. Ndryshimi i kufijve mund tė ketė njė ndikim gjeopolitik pėr rajonin duke ndikuar nė vendet fqinje, duke pėrfshirė Bosnjė e Hercegovinėn dhe Maqedoninė.
Propozimi rus pėr ndarjen e Kosovės dhe shkėmbimin e territoreve mes Kosovės dhe Serbisė ėshtė dėnuar si mentalitetit i sė kaluarės, i dėmshėm dhe i papranueshėm nga ministri i Jashtėm i Kosovės, Enver Hoxhaj.
Propozimi rus u publikua nė gazetėn e pėrditshme tė Kosovės, Zėri, nga Andrey Yurjevic Shugurov, shef i Zyrės ruse nė Prishtinė. Ai tha nė njė intervistė se zgjidhja mė arsyeshme pėr stabilitetin rajonal ėshtė qė Lugina e Preshevės ti bashkohet Kosovės, kurse veriu i Kosovės tė bėhet pjesė e Serbisė.
Plani rus mund ta rrezikojė sigurinė e gjithė rajonit tė Ballkanit
dhe tė shkaktojė njė efekt domino pėr ndarje tė ngjashme. Kjo mund ta kthejė prapa politikėn e Ballkanit
pėr 20 vjet.
Komunitetet pakicė nuk kanė tė ardhme nė Kosovė dhe pėr kėtė arsye shkėmbimi i territoreve midis Kosovės dhe Serbisė do tė jetė zgjidhja mė e mirė e mundshme, ka thėnė ai. Ministri i Jashtėm i Serbisė, Ivica Daēiq, ka thėnė dy ditė mė vonė se ndarja e Kosovės do tė ishte njė nga zgjidhjet mė tė mira.
Ndarjet e ngjashme
Ai beson se njė marrėveshje e tillė mund tė arrihet me anė tė njė konference ndėrkombėtare, duke pėrfshirė Bashkimin Evropian, ShBA-nė dhe Rusinė.
Plani rus mund ta rrezikojnė sigurinė e gjithė rajonit tė Ballkanit
dhe tė shkaktojė domino-efekt pėr ndarje tė ngjashme. Kjo mund ta kthejė prapa politikėn e Ballkanit
20 vjet.
Republika Srpska nė Bosnjė e Hercegovinė, nė mėnyrė tė ngjashme do tė kėrkojė ndarjen nga Bosnja dhe bashkimin me Serbinė, sikur lideri i serbėve tė Bosnjės, Milorad Dodik, sugjeroi gjatė zgjedhjeve tė tetorit 2014.
Pjesa perėndimore e Maqedonisė, me njė popullsi shumicė shqiptare, mund tė ketė pretendime tė ngjashme. Pra, pse Rusia
po bėn njė deklaratė tė habitshme dhe tė paparashikueshme nė lidhje me ndryshimin e kufijve tė pandryshueshėm tė Ballkanit
?
Pėrgjigjja ėshtė e bazuar nė njė regjim tė mosndryshimit tė kufijve qė rrjedh nga Konferenca e Ambasadorėve nė Londėr, tė mbajtur nė vitin 1913. Pasojat e kėsaj konference ende ndjehen edhe sot - njė shekull mė vonė. Gjeopolitika e kėtij samiti ndėrkombėtar ka krijuar njė hartė tė re nė Ballkan
, e cila pėrvijoi kufij tė rinj, kombe tė ndara dhe shtete tė gjymtuara.
Kontestet territoriale
Konferenca e njohu Shqipėrinė si shtet ndėrkombėtarisht, por gjymtoi trupin e saj kombėtar. Kosova u sakrifikua pėr ta parandaluar hyrjen e Rusisė nė Detin Mesdhe. Serbia, Greqia dhe Mali i Zi kanė pėrfituar me marrjen e disa pjesėve tė Shqipėrisė, duke krijuar njė problem tė ri nė Evropė - njė komb tė ndarė shqiptar.
Kufijtė e rinj e njohėn Shqipėrinė politikisht, por e dėnuan si njė vend me kufij tė rinj, duke krijuar luftėra territoriale dhe tragjedi njerėzore.
Vendimet e konferencės diplomatike nė vitin 1913 dėshtuan pėr ti zgjidhur ēėshtjet kufitare, pėr tė respektuar parimin e etnicitetit nė territoret e ndara ose balancėn e pushtetit nė Ballkan
. Nė vend tė kėsaj, u hapėn mosmarrėveshjeve tė reja territoriale, dhe duke lėnė gjysmėn e kombit dhe gjysmėn e territorit tė saj jashtė Shqipėrisė, konferenca krijoi njė Serbi tė madhe dhe njė Shqipėri tė vogėl, duke i ndarė vėllezėrit dhe duke i bashkuar armiqtė.
Bashkėpunėtor i Rusisė
Kufijtė artificialė nuk arritėn tė ndryshojnė faktin kryesor se edhe pas 100 vjetėsh, shqiptarėt jetojnė nė secilėn anė tė kufijve tė secilit vend tė Ballkanit
. Kjo dėshmon absurditetin e kufijve duke u bazuar nė argumentin e forcės dhe jo nė forcėn e argumentit.
Ballkani mbetet njė udhėkryq gjeostrategjik midis Perėndimit dhe Lindjes, ku historia dhe gjeografia janė pėrplasur vazhdimisht. Diplomacia ruse, e cila kėmbėnguli nė rend tė parė nė kufij tė tillė artificialė dhe tė padrejtė, tani propozon pėr ti ndryshuar ata pėrsėri.
A ėshtė me tė vėrtetė Serbia, interes kombėtar rus apo pjesė e planeve tė saj mė tė gjera gjeopolitike pėr Ballkanin?
Pėrgjigja mund tė gjendet nė fjalėt e presidentit rus, Vladimir Putin nė Beograd mė 16 tetor 2014, kur ai tha: Rusia
gjithmonė do tė pranojė Serbinė si bashkėpunėtore tė saj mė tė afėrt.
Presidenti Putin, nė njė intervistė pėr gazetėn e pėrditshme serbe Politika, presidentin e ShBA-sė, Barack Obama e quajti njė armik tė Rusisė. Ministri i tij i Jashtėm, Sergei Lavrov, ka paralajmėruar kundėr zgjerimit tė NATO-s nė Ballkanin Perėndimor dy javė mė parė.
Zgjerimi i NATO-s
Lavrov tha nė njė intervistė dhėnė sė pėrditshmes Dnevni Avaz tė Bosnjė e Hercegovinės, se zgjerimi do tė shihet si njė provokim pėr Rusinė dhe njė kėrcėnim ndaj sigurisė dhe stabilitetit tė Evropės.
Presioni diplomatik rus ka bindur Serbinė qė tė mos bėhet anėtare e NATO-s si njė qėllim strategjik. Aleanca tradicionale e Serbisė me Rusinė, ėshtė arsyeja pse ajo ėshtė shteti i vetėm i Ballkanit
qė nuk ka aplikuar pėr tu anėtarėsuar nė NATO.
Rusia
ka kundėrshtuar zgjerimin e NATO-s nė afėrsi tė kufirit tė saj para krizės nė Ukrainė, e cila filloi nė nėntor tė vitit 2013. Shqetėsimi i saj nė lidhje me zgjerimin e NATO-s qė do tė pėrfshinte Gjeorgjinė, Ukrainėn apo Moldavinė, mund tė jetė i kuptueshėm dhe nga Rusia
konsiderohet si njė kėrcėnim serioz pėr interesin e saj kombėtar. Por ėshtė e vėshtirė pėr ti kuptuar shqetėsimet e Rusisė nė lidhje me Maqedoninė, Malin e Zi, Bosnjė e Hercegovinėn dhe Kosovėn - tė cilat janė larg nga kufijtė e saj - pėr tiu bashkuar NATO-s.
Presioni diplomatik rus ka bindur Serbinė qė tė mos bėhet anėtare e NATO-s si njė qėllim strategjik. Aleanca tradicionale e Serbisė me Rusinė ėshtė arsyeja pse ajo ėshtė shteti i vetėm i Ballkanit
qė nuk ka aplikuar pėr anėtarėsim nė NATO.
Tani Rusia
pritet qė tė ushtrojė presion tė ngjashėm ndaj vendeve tė tjera tė Ballkanit
.
Vakuumi i sigurisė
Kjo nuk do tė ketė sukses nė Mal tė Zi dhe nė Kosovė. Mali i Zi u ėshtė bashkuar sanksioneve tė BE-sė kundėr Rusisė dhe ėshtė duke u pėrgatitur pėr tiu bashkuar NATO-s nė vitin 2015. Presioni rus ndaj Kosovės ėshtė i pamendueshėm, pasi ajo ka bazėn mė tė madhe ushtarake amerikane nė Ballkan
, tė mbikėqyrur nga KFOR-i/NATO - forca paqeruajtėse e NATO-s nė Kosovė.
Por, presioni rus kundėr anėtarėsimit nė NATO mund tė ketė sukses nė tė ardhmen e afėrt nė Bosnjė e Hercegovinė, ku vendimi pėr tu bashkuar me tė mund tė bllokohet nga Republika Srpska, njė nga dy pjesėt qė e pėrbėjnė kėtė shtet.
Ēėshtja kryesore gjatė 12 muajve tė ardhshėm do tė jetė orientimi strategjik i Maqedonisė. Maqedonia nuk iu bashkua NATO-s nė vitin 2008 pėr shkak tė vetos greke pas mosmarrėveshjeve tė Greqisė lidhur me emrin e Maqedonisė, dhe Maqedonia u la pas dore nė samitin e NATO-s nė Uells, nė shtator 2014.
Nėse Maqedonia lihet jashtė NATO-s mund tė krijojė njė vakuum tė sigurisė nė stabilitetin e saj tė brendshėm dhe pėr sigurinė rajonale, pasi qė Maqedonia mund tė ndryshojė orientimin e vet strategjik. Maqedonia ėshtė duke zhvilluar orientimin strategjik euro-atlantik tė saj, por ka shtuar se alternativat e tjera mund tė merren parasysh.
Sanksionet e BE-sė
Deputeti i Maqedonisė nė AP tė Kėshillit tė Evropės, Aleksandar Nikollovski tha mė 14 tetor 2014, se nė qoftė se BE-ja vazhdon tė shtyjė nisjen e negociatave pėr pranimin e Maqedonisė, ka oferta tė tjera, siē ėshtė Rusia
.
Duket se Rusia
nuk dėshiron ta shohė unazėn jugore tė NATO-s qė tė pėrfundojė nė Ballkan
, sepse Serbia do tė jetė e rrethuar nga fqinjėt qė tė gjithė janė anėtarė tė NATO-s.
Ky veprim kundėr zgjerimit tė NATO-s nė Ballkanin Perėndimor kujton doktrinėn sovjetik sovraniteti i kufizuar pėr aleatėt e saj tė mėparshėm.
Ish-Jugosllavia ishte njė cak gjeostrategjik pėr Perėndimin dhe Lindjen. Tani Rusia
ėshtė duke u pėrpjekur qė tė mbajė Serbinė nė orbitėn e saj nėse ajo kthehet nė Ballkan
dhe Beogradi ėshtė nėn presion pėr tė zgjedhur midis BE-sė dhe Rusisė.
Pėr Moskėn, Serbia ėshtė vendi i vetėm i paangazhuara nė Ballkan
. Pėr Brukselin, Beogradi ėshtė i vetmi aleat pro-rus dhe vendi i vetmi kandidat i BE-sė, i cili ka refuzuar vendosjen e sanksioneve kundėr Rusisė.
Komisioni Evropian ka nėnvizuar dy shqetėsime nė lidhje me Serbinė nė Raportin e Progresit 2014 - nuk aplikon sanksione kundėr Rusisė dhe vazhdon tė mbėshtesė gazsjellėsin Rrjedha jugore tė Rusisė nė kundėrshtim me politikėn energjetike tė BE-sė.
Projekti i gazsjellėsit
Rusia
gjithashtu u pėrpoq tė bindė Bullgarinė tė mos pėr tė ndaluar projektin e gazsjellėsit Rrjedha e jugut. Por kjo ka dėshtuar dhe projekti ėshtė stopuar nė Bullgari.
Kjo ēoi nė gjuhėn jodiplomatike dhe Rusia
akuzoi Bullgarinė pėr tradhti ndaj Rusisė kurse Bullgaria ka akuzuar Rusinė se ėshtė shtet agresiv.
Duket se Bullgaria i ėshtė bashkuar Rumanisė nė qėndrimin e saj tė ashpėr ndaj Rusisė. Rumania ka hapur hetime penale pėr evazion fiskal dhe pastrimit tė parave kundėr gjigantit rus tė naftės Lukoil.
Ballkani do tė gjendet edhe njė herė nė njė udhėkryq tė interesave tė vjetra dhe tė reja gjeostrategjike.
Qėndrimi kundėr NATO-s i Rusisė nė vendet e Ballkanit
(Lindje), del sikur kriza nė Ukrainė mbetet e pazgjidhur dhe ShBA-ja (Perėndimi), ėshtė i preokupuar nė Irak dhe Siri.
Propaganda e Serbisė u pėrpoq qė tė krijonte njė pamje tė anti-amerikanizmit nė mesin e shqiptarėve, por kjo u mohua dhe sekretari amerikan i Shtetit, John Kerry, ka shprehur mirėnjohjen e tij pėr kontributin e Kosovės, si njė partner i rėndėsishėm nė luftėn kundėr terrorizmit.
Njohja e BE-sė
Shqipėria dhe Kosova janė nė listėn zyrtare tė Amerikės si vende tė njė koalicion anti-ISIS pėr tė luftuar terrorizmin. Papa Francesku vlerėsoi Shqipėrinė si njė shembull i bashkėjetesės multi religjioze dhe tolerancės, kur ai ishte nė vizitė nė shtator 2014.
Kthimi i Rusisė nė Ballkan
pason pas qėndrimit tė ri tė BE-sė ndaj Kosovės me Komisionarin e saj tė ri, Johannes Hahn, i cili ka bėrė prioritet e tij pėr tė bindur pesė shtetet anėtare tė BE-sė qė nuk e kanė njohur Kosovėn, qė ta bėjnė kėtė akt.
Shefi i delegacionit tė BE-sė nė Beograd, Michael Davenport tha se BE-ja pret zbatimin e plotė tė Marrėveshjes sė Brukselit mes Kosovės dhe Serbisė dhe normalizimit tė marrėdhėnieve tė tyre.
Rusia
ėshtė duke u pėrpjekur qė tė mbajė Serbinė nė orbitėn e saj nėse ajo kthehet
nė Ballkan
dhe Beogradi ėshtė nėn presion pėr tė bėrė njė zgjedhje midis BE-sė dhe Rusisė.
Presidenti i dhe kryeministri i Serbisė garantuan presidentin Putin se Serbia nuk do ti aplikojė sanksionet e BE-sė kundėr Rusisė. Dy ditė mė vonė, BE-ja tha se Serbia po negocion me BE-nė, dhe ne presim qė Serbia tė tregojė orientimin e saj pro-evropian.
Skenarėt
1. Ndryshimi i kufijve mes Kosovės dhe Serbisė do tė hapte kutinė e Pandorės dhe do tė ndikonte nė gjithė rajonin nėse kjo lejohet. Efekti domino do tė ketė pasoja pėr Bosnjė e Hercegovinėn dhe Maqedoninė.
2. Rusia
, e udhėhequr nga interesat e saj gjeo-energjetike dhe gjeopolitike nė Ballkan
, do tė vazhdojė tė mbajė Serbinė nė fushėn e saj tė ndikimit parandalues ndaj NATO-s pėr tė pėrfunduar rrjetin e saj jugor tė anėtarėve tė rinj nė Ballkan
.
3. Serbia do tė pėrpiqet qė tė maksimalizojė pozitėn e saj gjeopolitike midis BE dhe Rusisė dhe tė pėrfitojnė nga tė dyja anėt.
4. ShBA-ja njeh rėndėsinė gjeostrategjike tė Ballkanit
dhe nuk do tė lejojė kthimin e Rusisė nė njė rajon kaq tė rėndėsishėm gjeostrategjik. Amerika ka tė ngjarė tė rrisė kundėrshtimin e saj ndaj pėrfshirjes sė Ballkanit
nė projektin e gazsjellėsit Rrjedha e jugut.
/Geopolitical Information Service (GIS)/
Shtuar më 11/11/2014,
ora 12:04
als_Latn zsm_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn ita_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ace_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ace_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ace_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn bjn_Latn als_Latn ace_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn eng_Latn als_Latn jav_Latn