als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Ardhja nė jetė e saj u dashtė tė priste kohėn dhe heronjtė e kalitur si ai me bashkudhėtarėt historik tė tij, Abdyl Frashėrin,Ymer Prizrenin, Sylejman Vokshin, Haxhi Zekėn etj., pėr ruajtjen edhe me armė tė tokave tė atdheut qė rrezikoheshin nga ēdo anė me copėtim e zhbėrje pėrgjithmonė.
Pas rreth pesė shekujsh pushtimi, jo vetėm Perandoria pushtuese Turke po shembej nė mėnyrė tė merituar, shpejt dhe pandalshėm-si njė grumbull dheu i pa-ngjizur asnjėherė, por para ujėrave tė rrėmbyeshme qė kishin vėrshuar turbullt nga ēdo anė, edhe atdheu ynė rrezikohej seriozisht me fshirjen e tij tė pėrhershme-si truall shqiptar, nga harta evropiane.
Mu nė ato vite, Lidhja Shqiptare e Prizrenit, (10 qershor 1878),mblodhi rreth vetes emrat mė tė njohur intelektual dhe luftarak nga tė gjitha trojet tona etnike, pėrfshi edhe burrin e nderuar tė Malėsisė Ali Ibėr Nezėn me kontributin e tė cilėve ajo u ngrit nė ikonė tė pėrpjekjeve kombėtare pėr mbrojtjen e vendit dhe krijimin e Shtetit Shqiptar nė Ballkan.
Ali Ibra u lind nė vitin 1835 nė fshatin Shipshan tė Tropojės dhe vdiq mė 1900 nė afėrsi tė Gjakovės. Ai bashkė me Sylejman Vokshin, Haxhi Zekėn, Mic Sokolin, etj., do tė linte nam pėr kryengritjet heroike tė Lidhjes kudo, dhe befasonte si Perandorinė pushtuese Osmane ashtu edhe pushtuesit e rinj hegjemonist me besnikėrinė e tyre ndaj atdheut dhe trimėritė e treguara nė luftė pėr lirinė e tė gjitha trojeve tė Shqipėrisė etnike.
Ali Ibra (1835-1900)
Falė kėsaj organizate kombėtare, emri i Shqipėrisė dhe shqiptarėve, pas rreth 5 shekujsh pushtimi, po ri-dėgjohej pėrsėri ,madje pėr disa edhe pėr herė tė parė, ndaj sado qė me shumė vėshtirėsi e pengesa edhe atdheu ynė po pranohej ngadalė, por sigurt dhe kudo. Ali Ibra nuk ishte hero i rastėsisė, por njė dritė shprese, ardhur nė momentet mė vendimtare mbi qiellin e errėsuar tė gjeografisė shqiptare, si burrė i kalitur pėr pėrdorimin e pushkės dhe ushtar i mirė-pėrgatitur pėr realizimin e idealit tė lirisė.
Tė parėn(pushkėn) e kishte trashėgim familjar, kurse idealin-amanet tė vendlindjes, tė dyja bashkė ishin traditė e Malėsisė e cila pėr qindra vjet me radhė kishte kalitur ushtar trimėrie pėr ditėt mė tė vėshtira tė vendit.
Malėsori ishte dhe mbeti ēdo herė, nė krye tė altarit tė trimėrisė i gatshėm tė shkrihej nė ēdo kohė e situatė pėr komb e atdhe, pa u shndėrruar asnjėherė nė rob tė nėnshtruar nga sundues dhe pushtues tė huaj.
Vet fakti se Ali Ibra bashkėjetoi me tė gjitha trojet e vendit, dėshmon se ato kudo, ishin vendlindja dhe jeta e tij. Ndaj, vetėm fal njerėzve si ai, lufta pėr liri dhe mbrojtjen e tėrėsisė territoriale tė Shqipėrisė Etnike mundi tė vazhdonte e pandėrprerė, vepėr- pa tė cilėn atdheu i shqiptarėve, nuk do tė ishte ky qė ėshtė sot.
Dyert e Malėsisė ishin gjithmonė tė hapura pėr tė gjithė kryengritėsit dhe luftėtarėt e lirisė pėr tė cilėt, malėsorėt jo vetėm se treguan pėrherė mikpritje dhe dashamirėsi tė pafund por kur e donte nevoja edhe bashkėjetonin me ta.
Nė Malėsi, Sefė Kosharja gjeti mbėshtetje e bashkėluftėtar, kurse Ymer Prizreni e Sylejman Vokshi-mbrojtje dhe siguri, si bashkudhėtarėt mė tė denjė tė Ali Ibrės e Mic Sokolit gjatė gjithė veprimtarisė sė pėrbashkėt tė tyre.
Madje edhe nė periudhat mė tė vėshtira kur miqtė dhe aleatėt e shqiptarėve ishin aq tė pakėt dhe shkėlqimi i shpresave tė tyre zbehej aq shpejt, atje buronte frymėzimi nga bėmat e emrave mė tė lartėsuar tė kombit , pėrjetėsuar nė kėngė patriotizmi e trimėrie qė mbi vete mbanin shumė histori heroizmi.
Ndaj, pikėrisht nė vitet kur u vlerėsua se kishte arritur momenti vendimtar qė pushtimi tė mos tolerohej mė nė asnjė pjesė tė atdheut, Ali Ibra pa asnjė hezitim do tė merrte pėrsipėr njė detyrė tė vėshtirė tė cilėn e kreu si duhet dhe me nderė, akt qė atė do ta lartėsonin nė njėrin nga emrat mė tė ēmuar si pėr Lidhjen Shqiptare ashtu edhe pėr konsuj e diplomat ndėrkombėtar.
Malėsia e Ali Ibrės, Mic Sokolit, Binak Alisė dhe heronjve tė tjerė, mėsoi shqiptarėt kudo qė ta duan vendin, tė luftojnė pėr liri dhe ti pėrkushtohen me tė gjitha forcat ēlirimit tė tij, ashtu siē vepruan malėsorėt nė ēdo kohė.
Personalitete tė tilla i duheshin edhe Lidhjes sė Re Kombėtare, themelimin e sė cilės e kėrkonte koha, rrethanat e krijuara dhe ekzistenca e rrezikuar kombėtare e shqiptarėve nė trojet e tyre.
Menēuria e Ali Ibrės
Lidhja e Prizrenit do tė formohej mė 10 qershor tė vitit 1878,e cila nė radhėt e para tė emrave tė nderuar tė kryesisė sė saj, pėrveē Ymer Prizrenit, Abdyl Frashėrit dhe Sylejman Vokshit, do tė vendoste edhe Ali Ibrėn, si pėrfaqėsues tė denjė tė Malėsisė. Vetėm njė javė pas formimit tė kėsaj Lidhjeje, dy aktet e para tė kuvendit tė pėrgjithshėm tė saj, ishin njė peticion pėr ēėshtjen shqiptare, dėrguar Kongresit tė Berlinit dhe njė tjetėr dėrguar portės sė Lartė. (Kanuni dhe Urdhėresa-17 qershor 1878 Gazeta "Shekulli" 11.01.2014)
Ndaj, Perandoria turke, duke pas parasysh se tani e tutje, do ta kishte tė pamundur tregtinė me trojet shqiptare, bėnte plane sesi ta de-faktorizonte dhe shkatėrronte sa mė parė kėtė Organizatė.
Osmanėt, ishin zotuar para Fuqive tė Mėdha se ata do ta bėnin dorėzimin e Plavės e Gucisė, Malit tė Zi, edhe pa pėlqimin e shqiptarėve, gjė qė pas formimit tė Lidhjes sė Prizrenit, ishte komplikuar dhe bėrė e pamundur, pa pėrgjakje me ushtrinė e saj.
Kėshtu qė, pėr dėmtimin sa mė tė madh e mundėsisht edhe shkatėrrimin e plotė tė Lidhjes, turqit do tė pėrdornin taktikėn e propagandės sė rrejshme tė cilėt pėr ta bėrė sa mė tė besueshėm mashtrimin e tyre, vetėm 5-6-t, javė pas formimit tė saj, do ta keqpėrdornin njė marshim tė forcave austro-hungareze (22 korrik 1878-wikipedia) nė drejtim tė Bosnjės, duke propaganduar se gjoja ato vinin pėr tė pushtuar tokat shqiptare.
Madje ata deklaronin sikur tokat tona etnike nuk rrezikoheshin nga tregtia qė pushtetarėt perandorak bėnin me to dhe as nga pushtimet sllavo-greke, qė me pėlqimin e Perandorisė turke ndodhnin para syve tė shqiptarėve, por nga forcat austro-hungareze me tė cilat turqit pėr shumė kohė, ishin nė konflikt tė hapur.
Nė kėtė mėnyrė, tentonin qė trupat e Lidhjes ti nisnin drejt Bosnjės nė luftė kundėr asaj ushtrie, pėr tė dobėsuar apo edhe shkatėrruar kėtė Organizatė Kombėtare, dhe liruar duart e tyre, pėr tregti tė mėtejshme me trojet tona.Por fal menēurisė sė tij, Ali Ibra nė vend tė dėrgimit tė ushtrisė nė luftė, ai do tė shkonte vet nė krye tė njė delegacioni tė Lidhjes, nė Pazar tė Ri (Novi Pazar) pėr vėrtetimin e fakteve nga pėrfaqėsuesit e forcave austro-hungareze.
Dhe, qė nė kontaktet e para, Delegacioni i Lidhjes, do tė mėsonte se Perandoria Austro-Hungareze, atėkohė nuk kishte kurrfarė planesh invadimi nė tokat shqiptare.
Nė kėtė mėnyrė, Ali Ibra me menēurinė e tij , dėshmoi edhe njėherė se ai vėrtetė meritonte besimin e pėrfaqėsuesve tė lart tė Lidhjes dhe tė Kombit tonė nė pėrgjithėsi, gjeturia e tė cilit shpėtoi shqiptarėt nga involvimi edhe nė njė luftė tė panevojshme, tė huaj dhe shkatėrruese pėr ta.
Vrasja e Pashė Maxharit dhe Abdullah Drenit
Pas dėshtimit tė kėtij plani djallėzor, perandoria turke, duke njohur qėndrimin e Lidhjes dhe luftėtarėve tė saj, organizoi tradhtinė tjetėr tė radhės me pandershmėrinė mė tė madhe ndaj popullit tonė, jo vetėm me tentimin pėr tė copėtuar trojet e tij, por edhe qėllimin bizar pėr ti armiqėsuar shqiptarėt sa mė keq me Fuqitė e Mėdha tė Evropės si Francėn dhe Gjermaninė, nė mėnyrė qė ata tė mos gėzonin pėrkrahjen e asnjėrės nga kėto Fuqi vendimmarrėse nė pėrpjekjet e tyre kombėtare.
Pėr realizimin e qėllimeve tė mbrapshta turke, nga fundi i gushtit tė vitit 1878,Perandoria e tyre do ta dėrgonte nė Kosovė, Mareshalin Mehmet Ali Pashė Maxharin, i cili ishte me origjinė evropiane, pėrfaqėsues i Perandorisė nė Kongresin e Berlinit dhe nėnshkrues i vendimeve tė tij, pėr copėtimin e tokave shqiptare.
Mehmet Ali Pashė Maxhari, i lindur mė 18 nėntor tė vitit 1827,nė Brandenburg tė Gjermanisė, njihej me emrin e origjinės si Ludwig Karl Friedrich Detroit dhe vinte prej njė familje refugjatėsh protestant nga Franca, e vendosur nė shekullin 16-17, nė Gjermani.
Si njeri i etur pėr grada dhe karrierė, ai qė nė moshėn 16 vjeēare do ti bashkohej ushtrisė perandorake, konvertohej dhe arrinte deri nė gradėn e Mareshalit tė Ushtrisė.
Mė 26 gusht tė vitit 1878,po ky ushtarak, me eskortėn e tij arriti nė Prizren, ku sė pari do tė takonte Ymer Prizrenin, nga i cili do tė hidheshin poshtė tė gjitha pretendimet e Mareshalit osman, me ē rast do tė vritej edhe telegrafisti turk qė siguronte lidhjet e tij me Stambollin.
Kėshtu qė mė 1 shtator, Mehmet Ali Pashė Maxhari nga Prizreni do tė arrinte nė Gjakovė ku bashkė me pėrcjellėsit e tij do tė vendosej nė kullat e Abdullah Pashė Drenit, shqiptar nga Gjakova, i cili edhe pse njėri nga krerėt e Lidhjes, do ta tradhtonte kauzėn kombėtare.
Por, kur tė gjithė e shihnin me shqetėsim ardhjen e Mehmet Ali Pashė Maxharit nė Kosovė dhe dridheshin prej rrezikut qė i kanosej vendit nga misioni i tij, Dega e Lidhjes sė Prizrenit pėr Gjakovė me rrethinė qė pėrbėhej nga prijėsit mė tė shquar tė kėtij populli, nga e cila do tė zgjidhej edhe Komandanti i pėrgjithshėm i Ushtrisė sė rregullt Kombėtare tė Lidhjes Shqiptare, u hodh nė aksion pėr tė evituar copėtimin e mėtejmė tė atdheut dhe parandaluar spastrimin etnik tė trojeve tė pushtuara shqiptare nga Serbia dhe Mali i Zi.
Forcat e Lidhjes, sė pari rrethuan kullat e Abdullah Pashė Drenit, ndėrsa nga 3 deri mė 6 shtator, u zhvilluan bisedime tė pasuksesshme tri-ditėshe pėr kthimin pa kusht tė Mareshalit prej nga kishte ardhur, dhe pasi qė edhe ato nuk ndihmuan, mė 6 shtator tė vitit 1878,nė tendencat e tij tė fundit pėr ti dorėzuar me forcė dhe pa pėlqimin e shqiptarėve, Plavėn dhe Gucinė Malit tė Zi, Mehmet Ali Pashė Maxhari do tė vritej nga luftėtarėt e Lidhjes nė krye me Sylejman Vokshin, Ali Ibrėn Haxhi Zekėn, Mic Sokolin, Jakup Ferrin etj, bashkė me mbajtėsin e tij vendor, Abdullah Pashė Drenin.
Parandalimi i vėllavrasjeve
Pas vrasjes sė Mehmet Ali Pashė Maxharit mė 6 shtator tė vitit 1878, zhvillimi i papritur i ngjarjeve brenda territoreve shqiptare, pėrveē nxitjes sė pėrgatitjeve tė mėdha ushtarake nga ana e Malit tė Zi pėr pushtimin me forcė tė Plavės dhe Gucisė, edhe shėrbimi i fshehtė malazez kishte mundur tė krijonte rrjetin e tij me disa nga prijėsit fetar katolik tė Kishės sė Gjakovės, pėr mes lidhjeve qė ata kishin me Mark Milanin, udhėheqėsin kryesor tė ushtrisė pushtuese malazeze dhe bir i njė nėne shqiptare katolike nga fisi i Kuqit tė martuar me njė serb nga rrethi i Podgoricės, i cili ishte zotuar para mbretit Nikollė se do ta pushtonte Plavėn e Gucinė dhe ēfaroste tė gjithė shqiptarėt e Malėsisė dhe Dukagjinit.
Ky shėrbim me ndihmėn e kishės ortodokse serbe, kishte arrit qė edhe nė Manastirin e Deēanit, tė organizonte njė bazė tė fortė antishqiptare e cila sado qė nuk pati sukses pėr dobėsimin e forcave mbrojtėse, megjithatė- mundi tė fuste pjesėrisht urrejtjen ndėrfetare tek njė numėr i vogėl i shqiptarėve katolik, (rreth 70 fanė-Wikipedia) tė cilėt morėn guximin ti shkonin nė mbrojtje me armė Mehmet Ali Pashė Maxharit si dhe pėrkrahnin hapur dorėzimin e Plavės dhe Gucisė, Malit tė Zi.
Ndaj, pėrveē vrasjes sė Mareshalit osman dhe Abdullah Pashė Drenit, nga disa luftėtar tė Lidhjes pati tentativa qė tė ndiqeshin edhe mbrojtėsit katolik tė Mehmet Ali Pashė Maxharit dhe pėrkrahėsit e dorėzimit tė Plavės e Gucisė, Malit tė Zi, si dhe tė digjej kisha nė Gjakovė si ndėshkim pėr tradhti kombėtare ndaj Lidhjes dhe Popullit Shqiptar.
Por, ndėrhyrja e Ali Ibrės bėri edhe njė herė mrekulli, madhėshtia e fjalės sė urtė dhe maturia e ndėrmjetėsimit burrėror tė tė cilit u pranua pa asnjė rezervė nga tė gjithė.
Vullneti mirė i tij ndikoi si njė bekim i zbritur nga qielli qė tė uleshin tensionet dhe mbyllej ky problem pa gjakderdhje ndėrvėllazėrore nė Gjakovė e rrethinė.
Pėrgjigjja burrėrore e Ali Ibrės
Zhvillimi i papritur i ngjarjeve brenda trojeve shqiptare dhe vendosmėrisė sė shprehur nga luftėtarėt e Lidhjes pėr mbrojtjen e Plavės e Gucisė edhe me armė, do ti detyronte malazezėt qė nga fundi i tetorit tė vitit 1879,tė kėrkonin bisedime me prijėsit e saj.
Por ata nė vend tė bisedimeve do tė pėrpiqeshin pėrmes kėrcėnimeve ti detyronin shqiptarėt qė tė pranonin pa kushte, pushtimin e kėtyre tokave tona, pėr ndryshe do tė nisnin luftėn pėr ti marrė ato me forcė.
Ali Ibra si kryesues i Delegacionit, jo vetėm se nuk u dobėsua para kėrcėnimeve denigruese tė malazezėve por edhe Teodorit-vėllait tė Mark Milanit dhe kryesuesit tė dėrgatės malazeze iu pėrgjigj me trimėri se nėse malazezėt do tė guxonin ta kalonin kufirin dhe binin nė rrafsh tė Velikės, ai dhe mbrojtėsit shqiptar do ta linin Malin e Zi vetėm nė ēika e nė gra, fjalėt e tė cilit pak kohė mė vonė do tė personalizoheshin dhe merrnin formėn e njė kėnge kombėtare:
Bjer nė fushė tė Velikės
dhe ti provojmė armėt, se...
Edhe Dukagjinin me ta lėshue
nuk tė duhet gja
asnjė mashkull tė gjallė
ty mė nuk do tė la,
ta lė Cėrnagorėn
veē nė ēika e n gra.
Duke parė rrezikun qė i kanosej atdheut, Shqiptarėt nėn udhėheqjen e Lidhjes sė tyre kombėtare u bashkuan edhe njė herė ashtu si duhet dhe luftuan heroikisht e me vetėmohim pėr ēlirimin e tė gjitha trojeve amtare nga pushtuesit e vjetėr osman dhe mbrojtjen e tyre nga okupatorėt e rinj serbo-malazez.
Ndaj, siē ishte marrė vendim qė nė ditėt e para tė Lidhjes sė Prizrenit(1878-1881),pėr mbrojtjen me armė tė tė gjitha tokave shqiptare, ashtu do tė veprohej edhe me rastin e Plavės dhe Gucisė, kur do tė dilej me kushtrimin qė tė luftohej nga 7 deri nė 70 vjeē, pėr tė mos ia lėshuar trojet e tė parėve shkjaut.
Trimėria e forcave shqiptare
Kėrcėnimet e veta, malazezėt do tė pėrpiqeshin qė ti realizonin me luftė, por ashtu siē ishin zotuar, pėr mbrojtjen e trojeve tė tė parėve, luftėtarėt e Lidhjes si nė betejėn e dhjetorit tė vitit 1879 nė Pepaj dhe veēanėrisht nė atė tė janarit tė vitit 1880 zhvilluar nė Nokshiq, dėshmuan trimėrinė dhe vendosmėrinė e tyre duke mundur mbi 12 mijė forca tė udhėhequra nga Mark Milani dhe vėllai i tij Teodori shtabi i tė cilit bashkė me armatim do tė kapej nga shqiptarėt, dhe ushtria malazeze, do tė pėsonte disfatė tė plotė nga forcat e Lidhjes.
Ali Ibra, edhe nė kėtė luftė, ishte ndėr tė parėt, nė ballė tė forcave tė Gashit, i cili nė anėn tjetėr, kishte kėrcėnuar valiun e ri, Muhtar Pashėn pėr mos dorėzimin e Plavės e Gucisė, pėrndryshe do tė pėsonte fat tė njėjtė me atė tė Mehmet Ali Pashė Maxharit.
Duke parė keqėsimin e gjendjes nė terren, lėkundjen e disa krerėve tė Lidhjes dhe kėrcėnimet e pandėrprera qė u vinin trojeve tona nga ēdo anė, kėrkesat e shqiptarėve pėr autonomi dhe krijimin e shtetit tė tyre kombėtar, detyruan krerėt e Lidhjes qė tė zgjidhnin njė kryesi tė re e cila me nismėn e Ymer Prizrenit, Sylejman Vokshit , Ali Ibrės dhe disa emrave tjerė tė shquar, nė njė mbledhje tė mbajtur mė 21 mars tė vitit 1881,nė Gjakovė, ndryshuan pjesėn mė tė madhe dhe kryesore tė udhėheqėsisė sė Lidhjes, pėr tė krijuar qeverinė e pėrkohshme me nė krye Ymer Prizrenin, filluar pak kohė mė vonė me krijimin e pushtetit vendor dhe ēlirimin e tė gjitha trojeve nėn udhėheqjen e Sylejman Vokshit, Ali Ibrės e tė tjerė, nga Perandoria Osmane me qėllim tė arritjes sė autonomisė dhe krijimin e shtetit tė lirė shqiptar.
Besnikėria e Ali Ibrės
Megjithėse siē u cekė edhe mė lartė, pati lėkundje tė disa krerėve tė Lidhjes, Ali Ibrėn kurrė nuk arriti ta blej apo pėrvetėsoj kushdo-qoftė nga armiqtė, me poste, grada as para.
Kushedi sa herė provoi edhe Valiu i ri, Muhtar Pasha, por nuk mundi asnjėherė ta tėrhiqte as me dhurata prej ari. Dy herė vetėm brenda vitit 1880,atė do ta dekoronte vetė Sulltani, por Plisbardhi nga Malėsia-Ali Ibra, gjithmonė i refuzoi gradat dhe dekoratat e tij. ....kryesekretari i pallatit tė sulltanit, Ali Riza, shėnon: Ali Ibra dekorohet me medaljen e Mexhidie tė klasit IV, tė cilėn se pranoi kurrė. Brenda vitit sulltani kishte lėshuar dy dekrete pėr dekorimin e Ali Ibrės, tė cilat si pranoi.( Udhėheqėsi i Lidhjes sipas burimeve angleze. Alma Mile; Panorama 10 tetor 2012)
Lidhja e Prizrenit, fal udhėheqėsve tė tillė-trima dhe besnik, nė dhjetorin e vitit 1880, pas afro pesė shekujsh robėrie, qė nga vdekja e Skėnderbeut, pėr herė tė parė po krijonte bėrthamat e shtetėsisė shqiptare dhe vendoste pushtetin kombėtar nė qytetet mė tė mėdha tė vendit duke filluar nga Plava e Gucia, Peja, Prishtina, Mitrovica, Gjakova, Prizreni, Luma, Gjilani, Kumanova, Shkupi, Tetova , Gostivari,Dibra,Janina etj., me qėllim ēlirimin dhe bashkimin e tė gjitha trojeve tona etnike si dhe krijimin e shtetit tė par shqiptar nė Ballkan.
Ali Ibra nė luftė kundėr turqve
Pas riorganizimit tė Lidhjes, nuk vonoi shumė dhe forcat pushtuese turke me mbi 20 mijė ushtarė e jeniēer do hidheshin nė luftė kundėr shqiptarėve pėr pengimin e jetėsimit tė autonomisė nė trojet e tyre.
Ndaj, nė ato momente tė rėnda pėr vendin, prijėsit kryesor tė ushtrisė sė Lidhjes Shqiptare, Sylejman Vokshi, Ali Ibra, Mic Sokoli, Sefė Kosharja etj.,kishin barrėn mė tė rėndė tė udhėheqjes dhe organizimit tė qėndresės me vetėm 5-6,mijė luftėtar tė pa armatosur mirė, me pushkė tė vjetra tė cilat mbusheshin pėrpara me vetėm nga njė fishek, tė cilat arrinin tė gjuanin deri nė 100-120, metra largėsi, tė shpėrndarė nė njė hapėsirė tejet tė gjatė, qė nga Gryka e Kaēanikut deri nė Shtime e Prizren.
Luftėtarėt e Lidhjes, jo vetėm se kishin para tyre mbi 20 mijė trupa tė perandorisė osmane tė udhėhequr nga dhjetėra gjeneral e mareshal tė sprovuar lufte, qindra topa dhe artileri tė rėndė e tė lehtė-malore e fushore, armatimin mė modern tė kohės, por nuk munguan as hilet e bashkėpunėtorėve shqiptar tė armikut, prapa shpinės sė luftėtarėve kombėtar.
Nė kėto luftime pėrveē shumė burrave qė do binin nė fushė tė nderit edhe Sefė Kosharja do tė kapej i plagosur rėndė. Ai pasi qė nuk pranoi as nė gjendjen qė ishte tė kthehej kundėr Lidhjes sė Prizrenit, do tė varej nė njė lis nga gjenerali turk Dervish Pasha, tė cilit kėshtu do ti kėndonte populli shqiptar:
Sefė Kosharja i pari Fisit
Hije tė paska maja e lisit
Hije mė ka or shokėt e mi
Se kam dhanė jetėn pėr liri!
Mandej do vinte rėnia heroike e Mic Sokolit nė dyluftim me topin turk dhe sa e sa trimave tė tjerė, ndaj megjithėse do tė vriteshin mbi 1800 ushtar turq, edhe ndėr shqiptar pati shumė viktima. Po-ashtu, me kėtė rast, kėnga e rapsodit do ti pėrjetėsonte veprat e tyre ,e cila dhembjen pėr rėnien dhe krenarin pėr heroizmin e luftėtarėve mė tė dalluar i shprehu me vargjet si kėto:
Mos mi patė Smajlin e Micin
Fyt e m fyt tha me Dervishin
Eh medet po ban mileti
Na u vra Elezi e Smajl Hyseni,
U vra Mici e Smajl Mehmeti...
Pėrveē rėnies sė disa prej prijėsve tė dalluar shqiptar si Mic Sokoli e Sefė Kosharja , nė luftimet nga Shtimja nė Slivovė pati edhe shumė luftėtar tė plagosur rėndė, nė mesin e tė cilėve edhe udhėheqėsit kryesor tė betejės si Ali Ibra e Haxhi Zeka.
Plagosjes sė Ali Ibrės i cili me gjithė kėrkesėn e Sylejman Vokshit pėr tėrheqje nga fronti, ai sado qė i rridhte gjak pa ndėrprerė nga plaga, vazhdonte luftimet, populli do ti kėndonte me admirim:
Ali Ibra nė Vranē tė Zi
Po i shkon gjaku pėr zingji
Me gjithė flijimet e mėdha dhe vetėmohimin e treguar, pas disa dit luftimesh dhe njė qėndrese historike e cila nuk ishte parė as dėgjuar ndonjėherė mė parė nė kėto troje, jo vetėm rėnia dhe plagosja e luftėtarėve por edhe mbarimi i municionit, si dhe pengimi i ardhjes sė forcave tė reja vullnetare me armatim, ushqime e veshmbathje, nga forcat reaksionare shqiptare, bėnė qė rezistenca e Lidhjes sė Prizrenit, pėrkundėr trimėrisė dhe guximit tė dėshmuar tė shqiptarėve, pėrkohėsisht tė thyhej por jo edhe tė pėrfundonte ideali i saj-asnjėherė.
Kthimi nė Malėsi
Burrat e njohur tė Malėsisė, luftės i shkuan gjithmonė atje ku ajo shpallte mejdan pėr matjen e trimėrive. I tillė ishte Mic Sokoli, i tillė u dėshmua edhe Ali Ibra, Binak Alia e shumė tė tjerė.
Shembulli mė i mirė i luftėtarit tipik shqiptar, natyrisht vinte nga Malėsia, ndaj edhe nuk ishte e rastėsishme qė shumica prej tyre jo vetėm se u bėn emra tė pazėvendėsueshėm, por shumė herė ata edhe u flijuan larg vendlindjes duke mbrojtur ēdo cep tė atdheut.
Prijėsit e Lidhjes nuk ishin vetėm luftėtar tė dalluar por edhe heronj tė vėrtetė. Ata ishin udhėheqės tė zgjuar dhe gjeneral shembullor tė cilėt pėrcillnin tek brezat artin e luftės ēlirimtare dhe idealin e pashuar tė atdhedashurisė. Ishin mėsues tė kryengritjeve kombėtare pėr tė cilat Shqipėria Etnike ofroi djemtė mė tė mirė nga ēdo familje dhe shtėpi.
I tillė ishte Ymer Prizreni, Abdyl Frashėri, Sylejman Vokshi, Ali Ibra, Dedė Gjon Luli, Haxhi Zeka, i tillė u dėshmua edhe Mic Sokoli, Binak Alia, Sefė Kosharja, Mehmet Shpendi e shumė tė tjerė. Emrat e tyre ishin vetėm disa nga ikonat e trimave tė pa harruar tė Lidhjes Kombėtare Shqiptare, tė cilėt nė ēdo kohė dhe periudhė lanė pa mend Perandorinė pushtuese turke dhe pushtuesit sllavo-grek, me besnikėrinė e tyre ndaj atdheut dhe vendosmėrinė e treguar kudo nė beteja pėr mbrojtjen me heroizėm tė ēdo pjese tė trojeve tė Shqipėrisė etnike.
Vetėm kėshtu pėrpjekja pėr liri dhe ruajtjen e tėrėsisė territoriale tė tokave tona mundi tė vazhdonte e pandėrprerė deri nė shpalljen e Pavarėsisė, vepėr pa tė cilėn atdheu ynė nuk do tė ishte ky qė ėshtė sot. Heroizmi i tyre, lartėsoi dhe ngriti nė piedestal kombėtar emrin e Ali Ibėr Nezės dhe prijėsve tjerė historik, si nė vitet e veprimit tė Lidhjes sė Prizrenit(1878-1881), para dhe pas saj.
Malėsia ishte edhe vendstrehim i sigurt pėr figurat kryesore tė kombit, ku pas shuarjes sė Lidhjes, njė kohė, atje do tė qėndronte edhe Kryetari i Qeverisė sė pėrkohshme tė saj, Ymer Prizreni, tė cilit mė kot Perandoria Turke i bėri shumė oferta pėr bashkėpunim me pushtuesit osman, ngase ai nuk i pranoi ato asnjėherė.
Shembulli i atdhedashurisė sė Ymer Prizrenit mbetet i veēantė, sublim dhe pėrjetėsisht i pa harruar. Ai edhe pse nė moshėn mbi 60 vjeēare, hodhi poshtė me pėrbuzje ēdo ofertė tė perandorisė osmane, duke u pėrgjigjur se po ti jepnin tė gjitha parat e Perandorisė dhe vet Sulltani ti ofronte kolltukun e tij, ai nuk donte tė dėgjonte mė kurrė pėr Turqinė.
Pas kėsaj pėrgjigje tė vendosur, si ndėshkim, pushtuesit osman do ti merrnin atij, tė dy vajzat dhe gruan e shtyrė nė moshė, duke i dėrguar ato pėr syrgjynosje nė Turqi.
Megjithatė Ymer Prizreni nuk do tė dorėzohej as para kėtij presioni dhe do tė strehohej pėrkohėsisht nė shtėpinė e Ali Ibėr Nezės nė Shipshan tė Malėsisė, prej nga pastaj do tė kalonte nė Ulqin, ku nuk do tė shkonte shumė kohė dhe do tė mbytej me mjete tė forta nga agjentė turko-malazez, mu para shtėpisė nė tė cilėn banonte.
Pėrveē Ymer Prizrenit, pas thyerjes sė Lidhjes Shqiptare edhe Sylejman Vokshi do tė qėndronte rreth 5 muaj nė Malėsi, prej nga bashkė me Ali Ibrėn do tė pėrgatisnin tė paktėn edhe dy kryengritje tė reja anti-osmane, derisa edhe ai, nė vitin 1885,do tė kapej pėrfundimisht me tradhti nga njerėz tė shitur dhe dėnohej me burgim tė pėrjetshėm nga Perandoria turke.
Me burgosjen e Sylejman Vokshit, veprimtaria e Ali Ibrės sė mbetur pa bashkėpunėtorėt mė tė ngushtė do tė vėshtirėsohej dhe binte nga intensiteti, por megjithatė qėndrimi i tij nuk do tė ndryshonte. Edhe ai njėjtė si Ymer Prizreni e Sylejman Vokshi ,nuk u shit asnjėherė pėr grada as pasuri.
Ali Ibra nuk pranoi kurrė tituj as pozita perandorake tė ofruara kohė pas kohe nga turqit dhe dallkaukėt e tyre, duke mbetur pėrgjithmonė besnik i ēėshtjes kombėtare dhe bartės i papėrkulur i idealeve tė Lidhjes, deri nė vdekjen e tij mė 1900, nė fshatin Osek pranė Gjakovės, ku kishte kaluar vitet e fundit si njėri nga anėtarėt e rrallė tė kryesisė sė Lidhjes, qė do tė ndėrronte jetė nga vdekja e natyrshme dhe me krye nė jastėk.
Dekoratat e vetme tė cilat ai nuk do ti refuzonte, ishin ato qė atij iu ndanė nga atdheu dhe bashkė-familjarėt, pas vdekjes.
Me tė parėn do tė dekorohej nė vitin 1937 nga Mbreti Zog, kurse mė 12 tetor tė vitit 2012, nė shenjė nderimi me rastin e 100 vjetorit tė pavarėsisė sė Shqipėrisė, do tė pėrjetėsohej edhe me njė shtatore bronzi nė Gjakovė, nga tė afėrmit e tij, lavdia e tė cilit nuk mund tė shpaloset tėrėsisht vetėm me njė shkrim dhe as detyrimi ndaj tij si hero i kombit, nuk do duhej tė pėrfundonte vetėm me kaq "pak" nderim.
_______________
Burimet:
1. Historia e Lidhjes sė Prizrenit, gazeta Shekulli 11.01.2014.
2. Libri "Krijuesit e Historisė" 2012 Prishtinė
3. Isa Boletini, gjeneral i pavarėsisė sė Shqipėrisė Bota Sot 12.10.2012.
4.Si e mbrojti Ali Ibėr Neza Lidhjen e Prizrenit, Alma Mile;"Panorama"10 tetor 2012.
5.Berisha e Jahjaga zbuluan shtatoret e Ali Nezės dhe Isa Buletinit : gazeta koha 12.10.2012.
6.Monografķa "Krahina e Plavė Gucisė nėpėr shekuj", Rexhep Man Dedushaj,
7. Wikipedia.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn slv_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ace_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn srd_Latn