als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Rumanisė duhet ti kėrkohet emancipimit prej pozitės sė zėdhėnėsės sė Serbisė Rusisė (!)
Rumania ėshtė njė ndėr shtetet qė nuk kanė njohur pavarėsinė e Kosovės, duke u radhitur vijes politike tė Beogradit. Argumentet e zyrtarėve rumunė, nė thelb, janė shumė absurde dhe pėrkojnė nė njė masė tė madhe me argumentet e Serbisė-Rusisė.
Nėse nė kohėn e Rilindjes Kombėtare Shqiptare, Rumania ka qenė njė nga qendrat mė tė rėndėsishme tė Lėvizjes Kombėtare Shqiptare (ku kanė vepruar rilindės si Naum Veqilharxhi, Sami Frashėri, ku kanė funksionuar shoqata si Drita, Dituria, Bashkimi) pas shpalljes sė pavarėsisė sė Kosovės, Rumania ka qenė shteti i parė ku Boris Tadiqi erdhi nė vizitė pėr tė shprehur mllefin ndaj shpalljes sė pavarėsisė sė Kosovės, qė nė thelb pėrmban shkėputjen pėrfundimtare e kėsaj treve prej pushtimit dhe kolonizimit serb.
Zyrtarėt rumunė (nė vecanti presidenti Trajan Basesku) janė shpehur se Rumania nuk do tė njeh pavaresinė e Kosovės sepse, sipas tyre:
- ėshtė shkelur integriteti dhe sovraniteti territorial tė njė shteti tė njohur ndėrkombėtarisht (Serbia)
- ėshtė shkelur parimi i paprekshmėrisė sė kufijve tė njė shteti tė pavarur dhe njohur ndėrkombėtarisht (Serbia)
- krijohet njė precedent tė rrezikshėm pėr konfliket tė akulluara nė rajon dhe mė gjerė: paralela midis Kosovės dhe Transilvanisė.
Tė gjitha argumentet janė tė huazuara tėrėsisht prej xhepit politiko-diplomatik kolonial tė Beogradit, me variantėn autoktone Transilvania. Diplomacia rumune, edhe pse ka interesa mė tė gjera kombėtare nė pėrballim tė vijės serbo-ruse, po dėshmohet e paaftė, nė rastin e Kosovės, pėr tė qenė e pavarur prej saj dhe pėr tė shfrytėzuar rrethanat jo negativisht, nė dėm tė Kosovės dhe vet Rumanisė, por nė tė mirėn e Kosovės dhe interesave kombėtare rumune:
-nė asnjė deklaratė, zyrtarėt rumune nuk kanė shprehur shqetėsimin ndaj situatės sė rumunėve nė Timok dhe Banat brenda Serbisė, ku atyre Serbia u mohon tė drejtat mė elementare;
-nė asnjė deklaratė nuk dėnohet shantazhi dhe presioni politik qė kryesisht Rusia e bėn me teorinė e precedentit tė rrezikshėm edhe ndaj Rumanisė;
- nė asnjė deklaratė nuk hidhet poshtė paralela dezinformative midis Transilvansė dhe Kosovės.
Mund tė flitet pra, pėr njė aks politiko-diplomatik rumuno-ruso-serb kundėr Kosovės, (dhe pseudoargumeteve tė tyre mendoj se u duhet kundėrvėnė kėto mendime politike). Rumanisė duhet ti kėrkohet emancipimit prej pozitės sė zėdhėnėsės sė Serbisė Rusisė. Por do tė trajtoj pse teoritė e sipėrcekura diplomatike nuk janė korrekte.
Duke ngushtuar debatin nė Aktin e Shpalljes sė Pavarėsisė sė Kosovės, si "cėnim tė sovranitetit" dhe "paprekshmėrisė territoriale" tė saj, me lėvizjen e theksit logjik tė renditjes sė ngjarjeve, duke prezantuar nė mėnyrė tė pėrhershme Kosovėn si pjesė tė Serbisė, aksi serbo-ruso-rumun pohon se gjoja ėshtė shkelur e drejta ndėrkombėtare, sepse Beogradi ka humbur kontrollin mbi Kosovėn, dhe se po krijohet njė farė "precedenti i rrezikshėm" pėr modele tė tjera nė Botė.
Por, ata harrojnė se kufijtė e Serbisė janė kufij artificialė qė pėrfshijnė, edhe pas shkėputjes juridike formale tė Kosovės (mė 17 shkurt 2008), treva tė tjera tė pushtuara shqiptare. Po tė ishte Serbia nė kufijtė e saj natyralė, vetėm atėherė do tė mund tė kishte tė drejtė tė pohonte, se ia paska cėnuar dikush "sovranitetin" dhe "integritetin" e saj territorial ! Dhe, atėherė ajo do tė pėrfshinte jo mė pak, jo mė shumė se sa ish pashallėkun e Beogradit, prej tė cilit u zgjerua gradualisht nė treva tė huaja. Pėr kėtė arsye Serbia deri mė tani as nuk ka folur kurrė dhe as nuk po flet pėr Serbinė Etnike, por ka folur dhe flet vetėm pėr Serbinė e Madhe. Duhet pohuar dhe nuk duhet harruar kurrė, se kufijtė e vendosur nė Ballkan, pas agresionit ushtarak serbo-malazezo-grek tė vitit 1912 mbi popullin dhe trojet shqiptare nė Luftėn e Parė Ballkanike, janė kufij artificialė dhe kolonialė, qė kanė shkaktuar dhe vazhdojnė tė shkaktojnė tensione tė vazhdueshme qė grumbullohen nėn hijen e "qendrueshmėrisė" duke mbajtur ndezur "fuēinė e barutit" kėrcėnues pėr paqen e stabilitetin, fillimisht nė Ballkan dhe pastaj edhe nė tė gjithė Evropėn dhe mė gjėrė.
Kufijtė e vendosura nė favor tė Serbisė, Greqisė dhe Malit tė Zi dhe mė vonė edhe tė krijesės artificiale dhe koloniale sllavo-maqedonase kanė cėnuar, mbi 96 vjet me rradhė, integritetin territorial dhe paprekshmėrinė e kufive tė Shqipėrisė, sepse vullneti i popullit shqiptar, i shprehur nė Vlorė nė 1912, nga delegatėt e tė gjitha viseve tė Shqipėrisė, ka qenė shpallja e Pavarėsisė sė Shqipėrisė sė katėr vilajetėve shqiptare qė ishin nėn sundimin turk. Fuqitė tė Mėdha tė mbledhura nė Londėr, njohėn dhe ligjėruan aneksimin sllavo-grek mbi trojet shqiptare, si dhe vendosėn krijimin e njė Shqipėrie tė vogėl, prej 28.000 km2. Vetėm pas njė viti do tė shpėrthente Lufta e Parė Botėrore, fakt qė dėshmon se aktet arbitrare tė padrejta tė shkaktuara popujve tė vegjėl, pėr tė mbajtur tė palėkundur balancėn midis Fuqive tė Mėdha, jo vetėm se nuk i uli tensionet midis tyre, por krijoi vatra tė pėrhershme konflikti, dhe Ballkanit ia la ne fuqi epitetin "fuci baroti". Nė hapėsirėn euro-aziatike, faktori sllav (ruso-serb), i "pėrkdhelur" dhe i fuqizuar pėrmes traktateve evropiane tė viteve 1878 (Berlin), 1913 (Londėr) dhe 1918 (Paris), ka qenė qė, prej fundit tė Shekullit XVIII, pėr shkak tė projekteve herė tė pandėrgjegjshme dhe herė tė ndėrgjegjshme tė zgjerimit territorial tė tyre, ka vazhduar dhe vazhdon ky faktor konfliktualiteti dhe hegjemonist sllav. Ne mund tani tė flasim apo tė mos flasim pėr Konferencėn e Ambasadorėve tė Londrės dhe pėr vendimet e Vlorės, por 95 vjet pas kėtyre ngjarjeve njė pjesė e madhe tė padrejtėsive tė asaj kohe ėshte riparuar me aktin e shpalljes sė pavarėsisė sė Kosovės, qė pėrmban juridikisht shprehjen e sė drejtės sė vetėvendosjės sė popullit qė mė parė ishte pushtuar dhe kolonizuar nga Serbia.
Sa i pėrket teorisė sė precedentit tė rrezikshėm
, Rusia, ende gjykon politikėn botėrore me terma tė vjetra tė ekuilibrit tė forcave dhe tregimit tė forcės sė vet pėr pėrvetėsimin e udhėve energjetike, qė synojnė tė sundojnė ekonomikisht Evropėn. Ajo (Rusia), nė Ballkan, shfrytėzon sundimin kolonial tė Serbisė pėr t'iu imponuar Botės, se balanca e "paprekshmėrisė sė kufijve" mund tė ndryshohet kurdo dhe kudo ku ajo ka qejf dhe asnjėherė dhe askund ku nuk ka interes. Teoria e "precedentit tė rrezikshėm" ėshtė gogoli me tė cilin Rusia-Serbia duan tė trembin komunitetin ndėrkombėtar, duke vendosur njėkohėsisht njė tė drejtė ndėrkombėtare tė pėrmbysur, tė shtrėmbėruar, kundėr popujve dhe kombeve josllave.
Ndėrkohė qė, Osetia dhe Abkhazia, janė enklava tė shpikura artificialisht pėr bazat ushtarake ruse nė Kaukaz dhe si rrjedhojė ata nuk mund tė pėrbėjnė ēėshtje koloniale, problemi i trevave shqiptare qė ishin tė pushtuara ka tė gjitha karakteristikat e njė ēėshtjeje tė tillė koloniale dhe ėshtė objekti i pėrcaktimeve ligjore specifike tė sė drejtės ndėrkombėtare. Ėshtė shfaqur mbi kėto treva pushtim dhe invadim klasik ushtarak, sipas planeve tė qėllimshme siē janė "Narēetanije" (Serbia) dhe "Megali Idheja" (Greqia), qė nuk lejuan vend pėr krijimin e shtetit aktual shqiptar, trojet e tė cilit do tė duheshin tė ndaheshin (midis Athinės dhe Beogradit) me kufirin e tyre te Lumi Shkumbin. Planet e pushtimit dhe kolonizimit janė bėrė pėr pėrfitime tė llogaritshme ekonomike, siē janė pasuritė natyrore nėntokėsore dhe mbitokėsore (kryesisht fushat pjellore) apo njerėzore (pronat tė shqiptarėve) tė Shqipėrisė Natyrale. Projektet e pushtuesve serbė pėrfshinin edhe boshatisjen e popullatės vendore autoktone shqiptare dhe zėvendėsimin e saj me njė popullatė sllavo-greke. Ėshtė e njohur Marrėveshja Serbi-Turqi pėr dėbimin e shqiptarėve nėn ish-Jugosllavi, tė zbatuar deri nė vitin 1966, si pasojė e sė cilės mbi 200.000 shqiptarė u dėbuan nė Turqi. Apo aksionet konkrete tė dėbimit tė shqiptarėve tė Toplicės, njė territor sa Kosova aktuale, qė pėrfshinte mbi 700 fshatra shqiptare dhe shumė qytete, prej tė cilės Serbia ka dėbuar tė gjithė shqiptarėt pas traktatit tė Berlinit tė vitit 1878
Mbetet pėr tė diskutuar pse paralelja Kosovė Transilvani ėshtė mė shumė sė qesharake. Transilvania ėshtė njė trevė e banuar kryesisht nga rumunėt, qė mė shumė sė 1000 vjet u pushtua dhe u kolonizua nga ana e Hungarisė dhe Austro-Hungarisė. Pushteti kolonial i Budapestit ka vendosur popullsi koloniale e sekutėve (jo hungarezė, por njė popull me origjinė mongole, tė hungarizuar) duke e pėrqendruar atė nė zonat kufitare rajonet e tanishme Harghita dhe Covasna. Kjo popullsi, e nxitur apo jo nga jashtė, ka kėrkesa tė autonomisė, kurse radikalėt duan shkėputjen e Transilvanisė prej Rumanisė. Qeveria rumune gabon se trembet nga gogoli rus i precedentit tė rrezikshėm sepse kjo popullatė e sekutėve ėshtė pra, si nė rastin e shumė serbėve tė kolonizuar nga Beogradi, kryesisht nė kohėn e reformės agrare (vitet 30-ta), vetėm popullsi minoritare. Asaj i aplikohen tė drejtat tė pėrcaktuara nė konventat pėr minoritetet dhe kurrsesi tė drejtėn e vetėvendosjes. Dhe qeverisė sė Rumanisė duhet ti shtrohet pyetja kėshtu: nėse Transilvania u ēlirua prej pushtimit dhe kolonizimit hungarez mė vitin 1918, pse Kosova, e pushtuar dhe e kolonizuar nga Beogradi nuk mund tė ketė legjitimitetin e shkėputjes prej pushtimit dhe kolonizimit serb?! Transilvania si gogol ėshtė hedhur para syve tė verbėr tė qeverisė rumune, pėr ta bėrė tė paaftė tė ketė njė qėndrim koherent nė rastin e Kosovės, lidhur me problemin e Moldavisė Transnistrisė.
Moldavia ka qenė njė territor tė shkėputur prej Rumanisė, mė 1940, pas marrėveshjes Ribrentop Molotov (ministrave tė puneve tė jashtme tė Gjermanisė naziste dhe Bashkimit Sovjetik). Ajo ishte banuar krejtėsisht nga popullsi rumune. Rusia sovjetike ka ndjekur tė njėjtėn taktike qė e kanė ndjekur serbėt nė Kosovė: sllavizimi, dėbimi, kolonizimi i trevės me popullsi ruse, ukrainase, etj. Nė vitin 1991, Moldavia shpall pavarėsinė. Menjėherė, nė vitet nė vazhdim, Rusia pėrgatit problemin artificial tė Transnistrisė, ku merr pushtetin njė qeveri pro-ruse tė Igor Smirnovit. Moldavia kryesohet tani nga partia komuniste tė Vladimir Voroninit, njė kukull si Smirnovi tė Moskės dhe perspektivat qė ajo tė njeh Kosovėn, janė zero. Tani, ashtu siē ka qenė Moldavia e pushtuar dhe e kolonizuar nga Rusia, ka qenė e pushtuar dhe e kolonizuar edhe Kosova, nga Serbia.
Dhe, nėse Moldavia ka pasur tė drejtė legjitime tė shpallė pavarėsinė prej njė pushteti rus, pse Kosova, sipas mendjeve tė ndritura tė zyrtarėve rumune tė mos kenė kėtė tė drejtė?!
A nuk ka precedent mė tė rrezikshėm se sa rreziku i pushtimit sllav (rus apo serb) pėr kombet josllave nė rajon?!
Pse Rumania nuk bėhet zėdhėnėse tė interesave tė saj nė Republikėn e Moldavisė qė lidhen me popullsinė rumune tė atjeshme, ndėrkohė qė ka ankthe tė papėrcaktuara, pa njohur as historinė, as politikėn e Kosovės? Duke gabuar kėshtu nė politikėn e jashtme, i ka mundėsuar Rusisė tė merr nė kontroll jo vetėm Transnistria, por edhe vetė Moldavia, gjė qė krijon tensione nė rajon, sepse popullata rumune tė atjeshme nuk duron mė tutje regjimin e ish-ministrit tė punėve tė brendshme nė kohėn e Bashkimit Sovjetik, Vladimir Voronin.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn nob_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn