als_Latn dik_Latn ron_Latn
Një libër i Nexhmije Hoxhës për Kosovën
Me origjinë nga Dibra e Madhe, e lindur në Manastir, e shkolluar në Tiranë, Nexhmije Hoxha do të bëhej një nga gratë më autoritare e më të fuqishme të vendit për gjysmë shekulli në atë pjesë të Shqipërisë së mbetur nga copëtimi që i bënë fuqitë e huaja dhe më të mëdha të kohës një shekull e ca më parë.
Pavarësisht se ajo e ka mohuar të ketë pasur ndikim mbi vendimmarrjet e të shoqit, pra të Enver Hoxhës, shumëkush beson edhe sot e kësaj dite pikërisht të kundërtën. Prandaj dhe figura dhe personaliteti i saj ka ngjallur dhe ngjall vazhdimisht debate në opinionin e gjerë sa herë shfaqet në publik me libra dhe intervista.
Bashkëshortja e Enver Hoxhës nuk mund të kishte tjetër fat. Ajo u bë pjesë e pandarë e një sistemi që u vendos në mbarim të Luftës së Dytë Botërore dhe që për fatin e saj personal qëlloi të ishte në anën e fitimtarëve të asaj lufte dhe në krah të njeriut më të fuqishëm që nxori ajo kohë në Shqipëri: Enver Hoxhës. Me këtë lavdi ajo kaloi një gjysmë shekulli të jetës së saj.
Mirëpo, ashtu si janë ndërtuar punët e kësaj bote, nuk ka lavdi të përjetshme. Nexhmije Hoxha është një nga njerëzit që i ka provuar edhe parajsën, edhe ferrin. Sepse jetoi gjatë. Ne e kemi parë në të dyja gjendjet: Edhe kur ishte në zenitin e pushtetit absolut, edhe kur zbriti poshtë midis njerëzve të zakonshëm. I hodhën edhe prangat dhe e burgosën pas rrëzimit të sistemit që ajo përfaqësoi.
Para afro një muaji Nexhmije Hoxha mbushi 94 vjeç. Këtë përvjetor të ditëlindjes së saj ajo me sa duket e kishte menduar ta kremtonte me botimin e një libri, duke regjistruar kështu një rekord të llojit të vet. Në këtë libër kemi të bëjmë me një histori sa personale, aq dhe kombëtare, me një dëshmi që nuk duhej të mungonte në memuaristikën e shqiptarëve. Është aty qëndrimi i saj dhe i Enverit doemos për Kosovën, një nga pikat nevralgjike të historisë sonë kombëtare.
A e ka shitur Enveri Kosovën, sikurse është thënë shpesh pas përmbysjes së regjimit komunist? Jo! Enveri ka qenë një nacionalist i madh dhe Kosovën e kishte një nga brengat më të mëdha të tij, pohon në këtë libër Nexhmija.
Gjithsesi, duke e njohur peshën e fatit të saj, ajo ka punuar dhe vazhdon të punojë me një devocion të habitshëm në mbrojtje të kauzës komuniste dhe të regjimit që përfaqësoi, pavarësisht se ai regjim përfundoi si një katastrofë për Shqipërinë. Nexhmije Hoxha në të gjitha shkrimet e saj ka mbrojtur, e mbron, e miraton dhe e justifikon Enverin në të gjitha qëndrimet dhe vendimet e tij.
Të krijohet një përshtypje se e justifikon verbërisht të shoqin, edhe pasi kanë kaluar tridhjetë vjet nga vdekja e tij. Përzihen në këtë rast ideali, përkushtimi, dashuria, adhurimi, bashkautorësia në ato që kanë ndodhur. Ajo është njësh me Enverin dhe për këtë nuk kemi pse ta qortojmë. Duket se qëndrimet kontestuese gjatë këtij çerekshekulli të fundit asaj nuk i bëjnë përshtypje duke vazhduar të argumentojë se kjo ishte rruga e vetme dhe më e mira që mund të ndiqej për Shqipërinë dhe shqiptarët./Xh.Shehu
****
Nexhmije Hoxha: Ç’është ky libër me titullin “Kosova e lirë”?
Materialet që përfshihen në këtë libër janë shkruar vite më parë. Ato botohen për herë të parë, përveç ndonjë shkrimi, që e kam gjykuar të rëndësishëm, siç është ai për qëndrimet e Enver Hoxhës ndaj Çështjes së Kosovës, i botuar më parë. Materialet jepen siç janë shkruar në kohën e ngjarjeve, pa ndryshuar asgjë, përveç rasteve kur është dashur të heq ndonjë fjali a paragraf, që nuk ka lidhje me Kosovën. Materialet në librin “Kosova e lirë” janë ndarë në 4 pjesë.
PJESA E PARË përfshin kujtimet e mia dhe ato të rrëfyera nga prindërit e mi, për Dibrën e Madhe, e cila është vendlindja e familjes Xhuglini, banuese e hershme e saj. Në këtë pjesë përshkruhen përndjekjet dhe barbarizmat e serbëve ndaj kësaj treve dhe gjithë Dibrës, veçanërisht gjatë Luftës Ballkanike të viteve 1912-13, që e detyruan familjen Xhuglini të shpërngulet në Manastir, ku linda unë, në shkurt të vitit 1921. Në këtë pjesë të librit, përfshihen edhe kujtimet e mia për periudhën e fëmijërisë, deri në moshën 7-vjeçare, që kalova në Manastir. Ato janë shkruar vonë, në moshë madhore, në bazë të tregimeve nga nëna e gjyshja, dhe nga mbresat e mia nga aq sa mbaja mend, si edhe kujtimet e një vizite të përmallshme që bëra në Manastir në vitin 1998.
PJESA E DYTË përmban disa shkrime të mia për qëndrimin e Enver Hoxhës ndaj “Çështjes së Kosovës”. Këtu kam përfshirë vetëm 2-3 shkrime të mia, që edhe janë botuar më parë, siç është Parathënia për librin e djalit tim, Ilirit, “Kosova është Shqipëri”, botuar në vitin 1999, që është një përmbledhje e qëndrimeve të babait të tij, Enver Hoxhës, ndaj Çështjes së Kosovës. Në Veprat e Enverit dhe në Ditarin e tij ka shumë shkrime të rëndësishme për Kosovën që janë të botuara, por këto janë shkrime të tij, që s’më përkasin mua t’i përfshij në librin tim. Ka edhe materiale shumë të rëndësishme, të pabotuara nga Enveri dhe të panjohura, siç ishte letra, që ai i ka dërguar Stalinit në vitin 1949 për Çështjen e Kosovës, e cila u botua në shtypin e këtyre viteve të fundit, nxjerrë nga arkivat ruse, si edhe një letër që i paska dërguar Enverit, luftëtari i madh për lirinë e Kosovës, Jusuf Gërvalla, për të cilën as unë nuk kam pasur dijeni. Në këtë pjesë të librit bëhet fjalë për letra, lule dhe disa dhurata simbolike të ardhura nga rinia dhe shqiptarët e Kosovës. Po ashtu, edhe nga shqiptarët e trevave të tjera shqiptare, sidomos nga emigrantët në Zvicër, në Gjermani dhe në vendet nordike, si dhe nga diaspora. Në këtë pjesë kam përfshirë edhe një profil për gruan e shquar kosovare, Bije Vokshi.
NË PJESËN E TRETË jepen takimet e mia dhe letërkëmbimet me personalitete të Lëvizjes Ndërkombëtare Marksiste-Leniniste, që mbështesnin Luftën e drejtë të shqiptarëve të Kosovës dhe Ushtrinë e tyre Çlirimtare (UÇK).
Në disa nga këto takime, lidhje telefonike ose në fakse, u përballova me disa drejtues ose pjesëtarë të grupeve të partive komuniste, që ishin kundër Luftës që bënin shqiptarët e Kosovës dhe Ushtria e tyre Çlirimtare (UÇK) kundër Serbisë, sipas tyre “socialiste”, dhe kundër S.Millosheviçit, të cilin ata e quanin po ashtu “socialist”(!).
Pas përmbysjes së sistemit monist në vendin tonë, shumë nga këto personalitete vazhduan të mbajnë lidhje miqësore me Shqipërinë dhe me mua.
Më 4 dhjetor të vitit 1991, kur më arrestuan me akuza të sajuara financiare, por, në të vërtetë, për motive politike, vetëm pse isha bashkëshortja e Enver Hoxhës, këta miq më ofruan të dërgonin avokat mbrojtës, organizuan komitete për “lirimin nga burgu të Nexhmije Hoxhës”, shkruan peticione, të firmuara nga personalitete dhe profesorë të njohur të fushës sociale e të kulturës, drejtuar institucioneve shtetërore të Shqipërisë, organizuan protesta në disa nga kryeqytetet e Europës, kryesisht, Paris, Londër dhe në qytete të Italisë, si në Milano, Bari, Leçe, protesta që vazhduan kohë pas kohe.
Pasi dola nga burgu, më 10 janar 1997, unë u ndesha me dy ngjarje të mëdha, shumë shqetësuese: Në Shqipëri, me revoltat popullore kundër mashtrimit me piramidat financiare, nga shteti dhe qeveria e Sali Berishës, sa u desh ndërhyrja ushtarake e Forcave të Paqes “Alba” nga OKB-ja. Ngjarja tjetër, shumë e dhimbshme, ishin lajmet nga Kosova, për masakrat e paraushtarakëve të Sllobodan Millosheviçit të Serbisë.
Po në këtë kohë, unë mora ftesa, së pari, nga shqiptarët emigrantë që jetonin në Zvicër e Gjermani, si dhe nga disa parti a grupe marksiste të vendeve të Europës Perëndimore. Në nëntor të vitit 1997 dhe në maj të vitit 1998, unë bëra disa vizita në vende të Europës Perëndimore, Itali, Belgjikë, Francë, Gjermani. Në këtë pjesë të librit jepen të dhënat e këtyre takimeve, letërkëmbimet me personalitetet e lëvizjes ndërkombëtare M-L, si me ata që mbështesnin Luftën e drejtë të shqiptarëve të Kosovës, edhe me ata që e kundërshtonin. Këtu botohen për herë të parë dy letra të miat, të shkruara njëra në frëngjisht dhe tjetra në italisht, ku shpreh qëndrimin tim të vendosur.
PJESA E KATËRT. Shumica e materialeve të kësaj pjese, të cilat botohen për herë të parë, janë përshëndetje që unë u kam dërguar tubimeve të shqiptarëve të Kosovës e të trevave të tjera, si dhe të atyre në emigracion, kryesisht në Zvicër, Gjermani a gjetkë, tubime përkujtimore kushtuar Enver Hoxhës. Esenca, thelbi i këtyre tubimeve dhe i përshëndetjeve të mia është aspirata e përbashkët e të gjithë shqiptarëve, të një gjaku e të një gjuhe, të shohin BASHKIMIN e të gjitha trevave të tyre në NJË SHQIPËRI. Në këtë pjesë përfshihen edhe disa letra përkujtimore për luftëtarë dhe komandantë të shquar të UÇK-së, që ranë dëshmorë për Lirinë e Pavarësinë e Kosovës.
Gjatë luftimeve në Kosovë, në vitet ’98 e në vazhdim, kam qenë shumë e nderuar që shqiptarë nga brenda Kosovës, që vinin në Tiranë, për punë dhe për nevojat e luftës, dhe shqiptarë nga emigracioni, që kalonin nga Tirana dhe shkonin në Kosovë, për të luftuar në radhët e Ushtrisë Çlirimtare (UÇK), më vizitonin në shtëpinë time të vogël, në një rrugicë të humbur, në periferi të Tiranës.
Pas Çlirimit të Kosovës nga forcat ushtarake serbe të Millosheviçit dhe pas Shpalljes së Pavarësisë e në vazhdim prita me shumë kënaqësi qindra shqiptarë nga Kosova dhe trevat e tjera shqiptare. Me emocione të veçanta prita luftëtarë dhe komandantë të UÇK-së, që dilnin nga spitali ushtarak i Tiranës me kokë, gjoks e krah të fashuar, pasi kishin kuruar plagët e marra në luftë. Me trishtim kujtoj atdhetarin e zjarrtë, shqiptarin e Kosovës, Arunin, që njoha gjatë vizitës sime në Dysseldorf të Gjermanisë, e ftuar nga Klubi “Emin Duraku”, ku pata një takim dhe u prita shumë ngrohtë. Një ditë, kur luftohej ende në Kosovë, Aruni kaloi në Tiranë, erdhi në shtëpinë time dhe më tha: “Loke, po shkoj të luftoj për Çlirimin e Kosovës, nuk po fle dot…”. Pas afro një muaji, Arunit i qëlloi të luftojë i vetëm, i rrethuar nga trupa serbe, dhe luftoi gjersa dha jetën.
Pas Shpalljes së Pavarësisë së Kosovës, unë mora shumë ftesa nga miqtë për të vizituar Kosovën e çliruar, por, për arsye të moshës, jo aq nga ana fizike, sesa prej emocioneve të forta, nuk shkova fizikisht, por ndihem e lumtur shpirtërisht që u realizua hapi i parë i një ëndërrimi gjatë gjithë jetës sime, si edhe i të gjithë shqiptarëve, për të arritur më tej në BASHKIMIN e tërë shqiptarëve, si komb i një gjaku e një gjuhe, dhe të territoreve të njohura mijëra vjet më parë si treva shqiptare.
Në qindra vizita të shqiptarëve të Kosovës dhe të trevave të tjera shqiptare, kanë qenë edhe figura, që sot mbajnë funksione të rëndësishme në shtetin e ri të Kosovës dhe që më kanë nderuar me vizitat e tyre.
Shumë prekëse ka qenë vizita e motrës së Ukshin Hotit, politologut dhe atdhetarit të zjarrtë të Kosovës, me inteligjencë, kulturë e mençuri të rallë, që serbomëdhenjtë barbarë e zhdukën. Edhe sot e kësaj dite nuk dihet nëse është gjallë a vdekur. Por në mendjet e zemrat e shqiptarëve të Kosovës, si dhe të gjithë atyre që janë njohur me veprimtarinë e tij, Ukshin Hoti është i gjallë.
Me emocion të veçantë kam pritur vëllain e Adem Jasharit, Komandantit legjendar të Luftës për Çlirimin e Kosovës nga pushtuesit serbë, dhe nipin e tij, mbetur gjallë nga familja e tij, që luftoi gjer në fishekët e fundit, brenda “shtëpisë-kala” të tyre të rrethuar.
Shumë e nderuar kam qenë nga vizitat, më se një herë, gjatë Luftës në Kosovë e pas saj, nga Luftëtarët e Komandantët e UÇK-së si: Xhevat Zeka, Ismet Sylejmani e të tjerë, që organizuan në “Sallën e Kuqe”, në Prishtinë, Mbledhjen Akademike në përkujtim të 100-vjetorit të lindjes së Enver Hoxhës.
Po ashtu, me mirënjohje të veçantë kujtoj për dashamirësinë, mbështetjen dhe ndihmën e tyre personale shqiptarët kosovarë Rilind Bytyçi dhe djalin e tij Ilirjanin; vëllezërit Besim dhe Hyzer Gashi, të cilët, si atdhetarë të flaktë, veprimtarinë e sipërmarrjes së suksesshme të tyre e zhvillojnë vetëm me Shqipërinë; mikun e ngushtë të familjes që nga vitet ’90, Enver Lena, nga Struga; Ramadan Vokshin dhe bashkëshorten e tij Emine, Idriz Sulejmanin si dhe Shpëtimin me shokë të tjerë në Bernë, nga emigrantët e Zvicrës; nga ata të Gjermanisë, Sabri Durakun dhe drejtues të Klubit “Emin Duraku” si dhe Fadil Shytin, nga ata të Suedisë.
Kërkoj të falur që nuk kam pasur mundësi të përmend shumë emra.
Gjithashtu, kërkoj falje që në fashikujt e fotografive kam vënë vetëm ato që m’i kanë dërguar ose që kam pasur.
Unë jam plotësisht e vetëdijshme se gjithë këto nderime që më bëhen mua nga vëllezërit kosovarë janë të lidhura me faktin si bashkëshorte e Enver Hoxhës, ndaj të cilit, shqiptarët e Kosovës e të trevave të tjera shqiptare ushqejnë një dashuri të madhe dhe vlerësojnë lart rolin e Enver Hoxhës si Mbrojtës i të drejtave të tyre, si Komandant i shquar që çliroi Shqipërinë nga pushtuesit nazifashistë dhe si burrë shteti, që siguroi Pavarësinë e Sovranitetin e atdheut mëmë dhe nderoi gjithë kombin shqiptar.
Thellësisht e prekur nga kjo dashuri dhe nga ky vlerësim i lartë, falënderoj dhe përulem me respekt para gjithë këtyre vëllezërve dhe miqve dashamirës. Në fund të kësaj pjese kam përfshirë edhe një profil të birit të shquar të Dibrës, antifashistit dhe shkrimtarit progresist, Haki Stërmilli, ndërsa në mbyllje të librit kam hedhur disa konsiderata për atdhetarin e madh Arbën Xhaferi dhe akademikun Rexhep Qosja.
MANASTIRI, VENDLINDJA IME
Unë kam lindur në Manastir, më 8 shkurt 1921. Babai thoshte që datëlindjen time e kishte shënuar në një derë të shtëpisë. Nuk e di nëse kjo ka të bëjë me faktin që shqiptarët atje hezitonin t’i regjistronin fëmijët në zyrat e gjendjes civile të serbo-maqedonasve. Sidoqoftë, datëlindja ime është e përcaktuar: 8 shkurt 1921.
Nëna më kishte thënë se emrin ma kishte zgjedhur ajo, sepse i kishte pëlqyer kur dëgjonte fqinjën, që i thërriste vajzës së vet ‘Nexhmije’. Emër ky me origjinë persiane a arabe, që, siç më kanë thënë, do të thotë “yll”. Unë kam qenë fëmija e parë që rrojta. Pas meje lindi vëllai, Fehmiu.
Familja ime prej 4 vetash u largua nga Manastiri, kur unë isha 7 vjeç. Manastirin e mbaj mend shumë pak, ndërsa shtëpinë ku kemi jetuar e mbaj mend shumë mirë.
Për të hyrë në të, nga rruga, kishte një portë të madhe, si të qëmotit, që hapej veç për ngarkesa të mëdha, kurse ne, njerëzit e shtëpisë, hynim e dilnim duke hapur një kanatë të vogël. Shtëpia ishte me tre kate dhe me dy oborre, që i kujtoj fare qartë. Oborri i parë ishte ai i hyrjes. Në të kishte një hambar për bereqetin dhe një makinë shirëse. Në këtë oborr shihnin (merrnin dritë) një pjesë e dritareve të një krahu të shtëpisë. Këto dritare i kujtoj me mall, sepse prej tyre më ka mbetur një kujtim i paharruar. Që andej mund të shihja djalin e xhaxhait të madh, Ahmetin, që ishte i sëmurë rëndë nga tuberkulozi dhe e mbanin të izoluar në një odë të veçantë, sidomos nga ne fëmijët. Atij i shërbente vetëm gjyshja jonë, sepse babai edhe nëna i kishin vdekur dhe ai, bashkë me të vëllanë, Skënderin (Xhuglini) mbetën jetimë. Ahmeti vdiq fare i ri, kurse Skënderin e rriti nëna ime, prandaj unë e konsideroja si vëllain tim të madh.
…
Vjen një moshë që jo vetëm nis e kujton vitet e vegjëlisë, por edhe të kap një mall për vendet dhe për shoqërinë e fëmijërisë e të rinisë, mall që nuk të lë të qetë, derisa ta shuash duke shkuar në vendlindje. Këtë bëra edhe unë në vitin 1998. Pasi kisha dalë nga burgu, një miku i familjes më ftoi në Strugë. Pavarësisht moshës dhe lodhjes nga burgu, vajta tërë gëzim. U çmalla me ata njerëz të mirë aty buzë liqenit dhe një ditë i kërkova të më çonin në Manastir.
Kështu, një të diel të verës së nxehtë të atij viti, lamë Ohrin e bukur, të cilin e kisha vizituar një herë në vitin e parë pas çlirimit të Shqipërisë, por tani kishte ndryshuar mjaft. Pas dy orë e gjysmë rrugë arritëm në Manastir. Vetë ideja që po shkoja në atë qytet, më emocionoi shumë, por, kur mbërrita aty, emocionet m’u shtuan edhe më shumë. Ndjeva një kënaqësi të madhe dhe vrisja mendjen a do të më kujtoheshin rrugët dhe rrugicat ku kisha bredhur fëmijë, a do ta gjeja vallë vendin e shtëpisë së babait, të kushërinjve të mi etj. Xhaxhai im, Arifi, na ka lënë një shënim për adresën e shtëpisë, emërtimi zyrtar ishte: “Vranska ulica”, kurse populli i thoshte: rruga e Isuf Emin Agës (një pasanik i madh). Shtëpia jonë ishte komshi me këtë dhe me Sinan Hoxhën (ky i njohur si fallxhor).
Fillova të kërkoja. Brodhëm nëpër qytet, por nuk po orientohesha dot. Rrugën e shtëpisë nuk e gjeta, megjithëse, kur pyesnim kalimtarët, u përmendja emrin sllav të saj, më thoshin se nuk e kishin dëgjuar, as atë dhe, aq më pak, emërtimin turqisht.
U mërzita shumë. Por kishin kaluar më shumë se 70 vjet dhe një qytet, që shekuj më parë ka qenë qendër vilajeti, nuk mund të mbetej në vend, ai ishte rritur dhe kishte ndryshuar shumë. Manastirin e vegjëlisë sime e mbaja mend si një qytet më të ri, më të freskët. Kurse Manastiri që gjeta m’u duk si i lodhur, i braktisur, rrugët ishin pothuaj bosh (ndoshta, ngaqë ishte e diel dhe bënte shumë vapë).
… Duke u larguar, miku që na shoqëronte na tregoi një ndërtesë në krahun e djathtë të urës. Na tha se aty ishte mbledhur Kongresi i Alfabetit shqip, në vitin 1908. U shtanga! M’u kujtua për një çast se e kisha parë fasadën e saj në ndonjë fotografi të botuar në libra apo albume, por edhe u habita sesi ishte e mundur që, kur isha fëmijë, vinim kaq afër kësaj shtëpie të shtrenjtë, prindërit as nuk na e kishin zënë në gojë këtë shtëpi dhe këtë ngjarje. Për më shumë, siç na është thënë, njëri nga xhaxhallarët e mi, Arif Xhuglini, pati marrë pjesë në të. Unë nuk pata mundësi ta verifikoj këtë, por, nëse kjo është e vërtetë, mendoj se xhaxhai ka qenë aty si përkthyes, meqenëse është i njohur fakti që me këtë funksion ai ka qenë edhe pranë Komisionit Ndërkombëtar për Shqipërinë në vitet 1912-1913.
Tani them, sa e çuditshme që në fëmijërinë tonë prindërit na flisnin pak për ngjarjet politike, historike dhe për veprimtarinë e tyre. Si duket, kjo lidhej jo vetëm me hallet e shumta të tyre, por edhe me atmosferën mbytëse në kushtet e përndjekjeve të shqiptarëve nga ana e serbo-maqedonasve.
Bëmë fotografi para ndërtesës së këtij Kuvendi historik për ne shqiptarët dhe për gjuhën shqipe.
Vajta e përmalluar në vendlindjen time, por po largohesha prej saj me zemër të rënduar, sepse qyteti, ku u linda dhe hodha hapat e parë në jetë, m’u duk si i huaj, njerëzit që pyesnim përgjigjeshin në sllavisht dhe si të bezdisur. Nuk takuam asnjë shqiptar. Shtëpinë e dashur të prindërve e gjyshërve të mi nuk e gjeta… Gjithsesi, hoqa një rëndim që ndieja në shpirt, që më mundonte prej aq dekadash, pashë edhe një herë rrugët, gurët, lumin e qytetit të lindjes.
Nesër do të lexoni:
-Qëndrimi i Enver Hoxhës për çështjen e Kosovës.
-A e ka shitur ai Kosovën dhe biseda që ka bërë me Titon në vitin 1946
-Prapaskenat e emisarëve të Beogradit dhe plani për ta bërë Shqipërinë republikë të shtatë të Jugosllavisë
-
asnje ndjesi
-
I kenaqur
-
i shqetesuar
-
i trishtuar
-
i indinjuar
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn unk als_Latn unk als_Latn unk als_Latn unk knc_Latn