als_Latn dik_Latn sag_Latn
BUST
Rubrika:Në gjuhën tonë të bukur: shqip
1.Çdo 20 shkurt Shqipëria përkujton rrëzimin e shtatores së Enver Hoxhës, në sheshin Skenderbej. Dhe çdo 20 shkurt bie në sy një kundërshti e madhe.
Në njërën anë, fjalitë rreken me nënvizue historinë. Historinë si u zhvillua atë ditë (herë-herë siç dëshirojnë folësit të ishte zhvilluar atë ditë). Pranohet prej të gjithëve: 20 shkurti shenoi një pikë kthese për Lirinë, për Demokracinë.
Në anën tjetër, atë çka rreken me dëshmue fjalitë, e rrëzon një fjalë e vetme me katër shkronja. E rrëzon fjala e shkurtë e shumëpërdorur bust.
Disa fjali të marra nga shtypi dhe televizionet: “Sot shënojnë plot 24 vjet nga rrëzimi i bustit të diktatorit Enver Hoxha”. “PD ka përkujtuar sot rrëzimin e bustit të diktatorit…”. “Flitet shumë për atë historinë e hedhjes së bustit…”. “U mbështetën te busti e filluam me kurriz ta shtynim. Ai bust na zinte dritën…”. “Dhjetoristët…(XY) ditën e rrëzimit të bustit (fotografi)”. “Rënia e bustit të diktatorit, kryetari i opozitës:…”
Duke përdorur fjalën bust ndodhin tri të këqija dhe asnjë e mirë.
- E keqja e parë: zvogëlohen përmasat e ngjarjes së asaj dite. Arsyeja? Ndryshe është me rrëzue një bust e ndryshe me rrëzue një shtatore.
Bust është fjalë me gurrë latine (prej latinishtes bustum, ne e kemi marrë nëpërmjet italishtes). Edhe në shqip ka po atë kuptim si në italisht, frengjisht etj. Sipas FGJSSH (Fjalor i Gjuhës së Sotme Shqipe, botim i Akademisë së Shkencave, Tiranë, 1980) bust do të thotë: “Skulpturë, që paraqet pjesën e sipërme të trupit të njeriut që nga mesi e lart ose kokën dhe një pjesë të kraharorit”. Edhe FSHS (Fjalor i Shqipes së Sotme, botim i Akademisë së Shkencave, Tiranë, Toena 2002), i përmbahet fjalë për fjalë të njëjtit përkufizim. Ilustron me shembullin bust mermeri.
Krahasuar me shtatoren ose statujën, busti është më i thjeshtë. Përfshin kryet dhe kraharorin ose paksa më shumë. Busti nuk është për sheshe të mëdha, qendrore. Vendoset nëpër sheshe të vogla, nëpër lulishte ose rrugë, në oborr të institucioneve, deri te tryezat e punës. Varësisht nga përmasat.
Pra binaja që ka qenë në sheshin Skenderbej dhe që shqiptarët e shembën dhe e ngrehën zhag, e hoqën zvarrë, me 20 shkurt 1991, s’ka qenë dhe nuk mund të ishte bust.
Ka qenë shtatore.
Në fjalorët e përmendur më lart shtatorja përkufizohet si “skulpturë që paraqet trupin e një njeriu ose të një kafshe”. Mund të quhet edhe statujë, monument, përmendore, por më e saktë është shtatore, edhe për kah kuptimi, edhe pse kjo është fjalë shqipe. Të tillë, shtatore, e mbajnë mend të gjithë shqiptarët që e kanë parë, ndjekur e përjetuar atë kohë dhe rrëzimin.
Buste të diktatorit ka pasur me qindra, ndoshta me mija. Ata mbushnin sallat e mbledhjeve me presidiume me copë të kuqe e me lule artificiale kineze, raftet e bibliotekave bashkë me “veprat” e tij si tulla prej balte të pjekur, auditoret e universiteteve, çerdhet e fëmijëve, zyrat e administratës, poliklinikat, teatrot, klubet, shtëpitë e lindjes.
Shtatore të diktatorit në Tiranë ka pasur vetëm një: ajo që u shemb me rropamë para 24 vjetësh. Tjetër shtatore jo. Ashtu siç nuk ka pasur ndonjë bust të tij në sheshin Skenderbej.
Pra e keqja e parë kur media flet për rrëzimin e “bustit” të diktatorit, është zvogëlimi i përmasave të ngjarjes, fshehja (pa dashje) e madhështisë së saj. Një bust në rrugë mund ta rrëzonin dy-tre vetë, fshehtazi, në shkollë mund ta hidhte një fëmijë. Ndërsa shtatoren që pushtonte sheshin mund ta përmbyste vetëm një det zemërimi popullor, siç ndodhi me 20 shkurt 1991.
- E keqja e dytë, më e madhe: përcillet informacion i pasaktë për ata që dëshirojnë me mësue të vërtetën në vitet që vijnë.
U flitet për diçka të paqenë (bust në sheshin Skenderbej).
Dhe fshihet diçka që ka qenë (shtatorja në sheshin Skenderbej).
- E keqja e tretë: media dëshmon mungesë profesionalizmi, gjuha shqipe varfërohet e tëhuajsohet. “Prej padijes zoti hetues”, nëse përdorim një replikë teatri që citohej dikur. Prej padijes, sepse ata që shkruajnë kështu, gazetarë ose jo, nuk dinë mirë shqip.
Shtypi duhet të jetë në pararojë të mbrojtjes dhe pasurimit të gjuhës amtare, siç ndodh në gjithë botën.
Dhe jo në pararojë të prishjes e varfërimit të gjuhës amtare, siç nuk ndodh kund tjetër në botë.
Nëse lajmhartuesit do të kishin marrë mundimin me shfletue një fjalor, do të kishin saktësuar menjëherë çka do me thanë bust dhe çka do me thanë shtatore.
- Ani pse për shtatore në FGJSSH (1980) ka një tautologji të pafalshme. Fjala statujë në atë fjalor spjegohet me fjalët shtatore, trupore (!). Vetë fjala shtatore “spjegohet” me statujë, fjala trupore spjegohet me statujë dhe shtatore (pak a shumë si me spjegue dritare me penxhere dhe penxhere me dritare, pa shtjelluar në asnjërin rast kuptimin).
Pas më shumë se njëzet vjetësh, gabimi është ndrequr. Edhe fjala e sajuar trupore është fshirë me të drejtë.
Në fjalën e kryetarit të opozitës (në pjesën e botuar) me 20 shkurt ra në sy që nuk përmendi bust. Tha shtatore, përmendore.
Shenjë e mirë, dashtë Zoti, kur mendon se në Shqipëri politikanët janë në rreshtin e parë të shkatërrimtarëve të gjuhës shqipe. Jo pse dëgjohen për gjëra fort të mençme, shumica e tyre, por thjesht se, për shkak të votës, kanë përherë qasje në media.
lmo_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn