als_Latn lit_Latn mlt_Latn
Abonohu pėr lajmet me e-mail:
E ndodhur vetėm 90 milje detare larg, Kuba
pashmangshmėrisht ndan njė histori tė gjatė me SHBA, qė nga konkuistadorėt dhe deri tek lufta spanjollo-amerikane
dhe sė fundmi Lufta e Ftohtė. Ja disa nga momentet kyēe nė marrėdhėniet mes dy vendeve, edhe para se kėto tė formoheshin si shtete.
Bota e vjetėr takon tė renė
Kristofor Kolombi zbarkoi nė Kubė nė vitin 1492 dhe shpalli sovranitetin e Spanjės mbi ishullin, duke i hapur rrugė konkuistadorėve spanjollė tė eksploronin Karaibet dhe pjesė aktuale tė SHBA-ve. Juglindja, ku tani ndodhet Florida ishte mes pjesėve tė tjera tė Amerikės.
Lufta spanjollo-amerikane
Shtetet e Bashkuara ndihmuan Kubėn tė fitojė pavarėsinė nga Spanja, nė njė luftė mes vendit europian dhe amerikanėve nė vitin 1898. Nė njė nga momentet mė epike, Teodor Ruzvelt dhe regjimenti i tij pushtoi njė pikė strategjike nė ishull gjatė betejės sė Santiagos, dhe fitimtarėt u nderuan si heronj. Me pėrfundimin e luftės, sipas Traktatit tė Paqes nė Paris, SHBA marrin kontrollin e pėrkohshėm tė Kubės, ndėrsa Ruzvelti mė vonė zgjidhet president.
Gjiri i Guantanamos
Pushtimi amerikan i Kubės zgjati deri nė vitin 1902, kohė gjatė sė cilės ushtria e SHBA modernizoi infrastrukturėn e kryeqytetit. Nga viti 1903, Republika e Re e Kubės lejoi instalimin e njė baze detare amerikane
nė Gjirin e Guantanamos qė pėrfundoi sė ndėrtuari brenda atij viti, ndėrsa nė zhargonin ushtarak baza filloi tė quhej thjesht Gitmo.
Revolucioni kubanez
Nė vitin 1959, Fidel Kastro
, vėllai i tij Raul dhe banda e tyre e guerrilasve kreu me sukses njė revolucion komunist, duke rrėzuar presidentin Fulgencio Batista, njė aleat i ngushtė i SHBA-sė. Kastro
u shndėrrua nė udhėheqėsin mė jetėgjatė qė historia botėrore ka njohur. Pėr mė shumė se 50 vjet ai u bė njė ndėr zėrat mė kritikė kundėr kapitalizmit dhe politikės amerikane
.
Embargoja amerikane
Pasi revolucioni kuban ēoi nė shtetėzimin e sė paku 1 miliardė dollarėve kapitale tė kompanive amerikane
nė ishull, qeveria e Shteteve tė Bashkuara vendosi nje embargo tė fortė tregtare ndaj Kubės nė vitin 1960 qė synonte tė destabilizonte rregjimin komunist. Kastro
e cilėsoi kėtė sanksion njė bllokadė qė i shkaktoi nė shumė dekada mjaft dėme vendit.
Gjiri i Derrave dhe kriza e raketave
Shtetet e Bashkuara dhe Kuba
ishin pranė shpėrthimit njė lufte bėrthamore, si pasojė e njė morie ngjarjesh qė filluan me tentativėn e dėshtuar tė SHBA pėr tė desantuar nė vendin e quajtur Gjiri i Derrave qindra emigrantė kubanė, qė ishin kundėr dhė kėrkonin rrėzimin e rregjimit komunist. Ky operacion u demaskua para se tė fillonte mirė dhe tentativa pėr njė grusht shteti dėshtoi me turp nė vitin 1961, duke vėnė jo pak nė siklet qeverinė amerikane
.
Vitin qė pasoi, Kuba
lejoi Bashkimin Sovjetik tė ndėrtonte nė territorin e saj disa instalime pėr lėshimin e raketave, akt qė shėnoi edhe fillimin e krizės mė tė rėndė gjatė Luftės sė Ftohtė. Kriza u zgjidh kur Bashkimi Sovjetik tėrhoqi raketat e saj nga Kuba
dhe kur amerikanėt premtuan se nuk do tė pushtonin Kubėn. Nė mėnyrė tė fshehtė, Uashingtoni gjithashtu ra dakord qė tė tėrheqė raketat e tij balistike tė vendosura nė Turqi kundėr sovjetikėve.
Eksodi i Marielit
Dhjetėra anije tė flotės detare dhe varka tė thjeshta u mbushėn me mijėra emigrantė kubanė qė udhėtuan drejt Floridės nė vitin 1980. Nė total ishin 124 mijė persona qė pėrballuan udhėtimin e vėshtirė nė det pėr tė mbėrritur nė SHBA. Ēuditėrisht ishte vetė Kastro
qė e toleroi kėtė eksod masiv, duke i lejuar njerėzit e tij tė largoheshin nga Kuba
nė mėnyrė tė lirė pėrmes portit tė Marielit.
Elian Gonzalez
Vetėm 5 vjeē, Elian Gonzalez ishte i vetmi i mbijetuar, prej njė grupi refugjatėsh qė gjetėn vdekjen nė det, gjatė arratisjes nga Kuba
drejt Floridės nė vitin 1999. Njė incident i vėrtetė diplomatik u konsumua pėr disa muaj mė rradhe, mbi tė drejtėn e kujdestarisė sė djalit, mes tė atit qė jetonte nė Kubė dhe tė afėrmve tė tij nė Shtetet e Bashkuara. Nė njė pikė kritike tė zhvillimeve, autoritetet amerikane
vendosėn qė tė largojnė djalin e vogėl nga shtėpia e xhaxhait tė tij tė madh nė SHBA. Elian do tė rikthehej nė Kubė nė vitin 2000.
Gitmo II
Pas sulmeve terroriste tė 11 shtatorit 2001 ndaj SHBA-ve, presidenti Xhorxh W. Bush pėrdori bazėn detare tė Gjirit tė Guantanamos si njė qendėr paraburgimi pėr tė dyshuarit si terroristė. Nė kėtė bazė u akomoduan mė shumė se 750 tė dėnuar, ndėrsa shpejt ky vend u bė objekt i debateve tė ashpra, pėrsa i pėrket ligjshmėrisė sė tij si burg si dhe mbi dyshimet pėr keqtrajtimin e tė dėnuarve.
Sipas marrėveshjes fillestare, qeveria amerikane
i dėrgonte Kubės vetėm 4.085 dollarė nė vit pėr qeranė e tokės qė zė baza. Fidel Kastro
, e ka cilėsuar shpeshherė bazėn amerikane
nė Guantanamo si njė rrezik tė madh qė ri ngulur nė truallin kuban. Hera e fundit qė Kuba
ka marrė pagesat e rregullta vjetore nga SHBA pėr bazėn ka qenė viti 1959, kur edhe vėllezėrit Kastro
erdhėn nė pushtet./albeu.com/
Shtuar më 21/12/2014,
ora 10:43
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ibo_Latn als_Latn als_Latn oci_Latn vec_Latn als_Latn als_Latn unk pap_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn pap_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn zho_Hans als_Latn als_Latn als_Latn tuk_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn jav_Latn