als_Latn uzn_Latn slv_Latn
-
Prof. dr. Gjovalin Shkurtaj: Gabim heqja e gjuhs si lnd nga shkollat e mesme
INTERVISTA/ Flet Prof. dr. Gjovalin Shkurtaj, Antar i Akademis s Shkencave t Shqipris
Antar i Kshillit Ndrakademik t Gjuhs Shqipe
Antar i Komitetit Shqiptar pr Atlas Linguarum Europae (ALE)
- Ja roli i Ismail Qemalit n ruajtjen e gjuhs shqipe
- Shqipri-Kosov Nj komb-nj gjuh letrare, e formuluar nga akademiku kosovar, Ali Hadri
- Qeveria e re e Kosovs, n t gjitha botimet u sht prmbajtur me kujdes normave t shqipes s prbashkt
- Gjuha shqipe ka psuar dmtim t madh nga heqja si lnd m vete n shkollat e mesme
- Jam mbrojts i shqipes s njsuar e t prbashkt
- Prurjet nga krahinat nuk e prishin gjuhn, ato vetm e begatojn
- Folsit m t mir t radios e t televizioneve mbeten msuesit real t shqipes
Albert ZHOLI
Tranzicioni i tejzgjatur shqiptar ka ndikuar jo vetm n politik, ekonomi, karakter, por edhe n huazimet gjuhsore.
Tendencat e huaja gjithnj kan br vend n territorin shqiptar. Duke qen nj vend i vogl, strategjik, gjithnj t huajt kan plakitur kultur dhe kan ln zakone t mbrapshta dhe nj mnyr t shprehuri q thell- thell, nuk i prket rrnjve tona. Kosova ka jetuar gjithnj nn represionin serb dhe si e till, sht munduar ta ruaj gjuhn e saj shqipe n thelbin e saj, duke ruajtur t folurn m t kulluar q i prket gegrishtes s vjetr Nse padashur do hysh n mnyrn se si t rinjt prshndeten, patjetr q do keqkuptohesh me fjalt e tyre. Por ndrsa lojrat e moshs bjn t vetat, prdorimi i fjalve t huaja ka zaptuar shtresn e lart t shoqris. Elita, fut ktu dhe politikant, ose prdorin nj gjuh t pakuptueshme ku frazat dhe terminologjit mbizotrojn, ose bien kryekput n hulli mendimesh, q i ojn dhe t tjert n qorrsokak. Duke sjell nj hendek t madh mes politiks s tyre t pakuptueshme dhe popullit t thjesht. Karakteristik e Parlamentit shqiptar sht prdorimi pa fund i frazeologjis s rnduar me sofizma . Por ndodh nj fenomen i uditshm. Kur sherret jan pikante dhe ndoshta nga m t vshtirat, pra n momentet m delikate t karriges s tyre funksionare, me shum dashuri politikant i kthehen gjuhs s popullit duke i nxjerr dhe me tepri nga bagazhi i tyre . Problemet e gjuhs shqipe sot jan t shumta, por kryesore mbetet ruajtja e gjuhs standarde midis dy vendeve Shqipri-Kosov.
Gjuha shqipe si simbol prbashkues dhe tregues i njsis etnike dhe kombtare t shqiptarve a po ruhet me fanatizm?
Jam i bindur se t gjith e kemi ndier dhe e prjetojm, jo pa shqetsim, rnien e kujdesit ndaj gjuhs shqipe dhe plojn e prurjeve t pamira e t pafalshme t fjalve t paprshtatshme, jo vetm t huaja, kur jan edhe t panevojshme, por sidomos t nj fryme t pakrehur, shpesh edhe dukshm t pagdhendur e t pahijshme, q nuk po na ndahet as n t shkruar, as n t folur. Ka ardhur koha t tregojm m shum kujdes pr gjuhn shqipe si tipar themelor i njsis dhe i njsimit kulturor e kombtar, pr gjuhn zyrtare t shtetit e t shkolls, natyrisht edhe t t gjitha institucioneve q varen ose lejohen nga shteti. T folurit dhe, sidomos, t shkruarit n gjuhn letrare kombtare sht sot shenj e tregues kulture. Gjuha letrare sht nj synim i prhershm i njeriut ton, sidomos i t rinjve t shkolluar e t profilizuar thell e ethshm n shkencn, artin e dijet bashkkohore, prandaj edhe prbn nj dukuri reale e q nuk sht as thjesht pun gjuhsie, as thjesht objekt kundrimi vetm pr gjuhtart.
Cili sht dhe si ka qen roli i shtetit shqiptar n ruajtjen e gjuhs?
Mbi t gjitha, kudo e kurdoher, ka qen dhe mbetet me vler kujdesi dhe krkesa e rrept e shtetit pr zbatimin gjuhs zyrtare. Dhe kjo, sikundr e dim t gjith, nuk sht nj pun q pr her t par sot, por qysh n hapat e par t shtetit shqiptar. Po prmend edhe nj her se, ktu e 101 vjet m par, n mbshtetje t vlersimit pr pranimin e gjuhs shqipe si gjuh t shtetit shqiptar nga qeveria e Ismail Qemalit jepet pohimi dormbar i ktij shtetari e diplomati t urt: Pas dshirs dhe nemn t Zotnies s tij, Kryetarit t qeverris, botojm kt lajmim: Duhet t gjith ta dijn mir se, n ditn fatbardh q kur Shqipria dolli m vehte, gjuha shqipe u ba gjuha zyrtare e vendit. Tani, n do deg tadministrats, na lipsen npuns t cilt ta njohin mir, me shkrim e kndim, gjuhn amtareEdhe npunsit q ndodhen n shrbim do t japin provim n gjuhn shqipe: ata q do t tregohen t zott, do t konfirmohen n punn q kan; ata q nuk do t din mir gjuhn shqipe, do t munt t krkojn koh q ta msojn n qoft se kan dshir t mbeten n shrbim.[1] Pikrisht at ide dormbar e frymgjat t Ismail Qemalit kam pasur parasysh n reagimet e mia t kohve t fundit t shprehura edhe n artikullin tim Shqetsime dhe propozime pr kulturn e gjuhs s shtetit[2].
Prse i rikthekson kto shqetsime?
Mendova ti ritheksoj kto vlersime pr gjuhn shqipe n administratn publike dhe, enkas, pr kujdesin q duhet t tregoj ndaj saj shteti (n rastin ton: shtetet) dhe institucionet n krejt hapsirat shqiptare ballkanike, pikrisht pse po flitet pr shtetin Kosovs, i cili, ndrkaq, ndonse sht shteti m i ri i Evrops, pr fatin e bardh t atij shteti dhe t popullit shqiptar t Kosovs, qysh nga viti 1968 me Konsultn e Prishtins, pastaj me pjesmarrjen e gjer e t shnueshme t prfaqsuesve t intelektualve t Kosovs n Kongresin e Drejtshkrmit t Gjuhs Shqipe dhe n t gjitha konferencat shkencore madhore n prkujtim t atyre dy ngjarjeve t rndsishme shkencore e kombtare, zbatimi i shqipes s njsuar n t gjith praktikn shkrimore e botuese edhe n Kosovn e kohs e t kushteve t athershme, ka qen si t thuash autostrada e prbashksis shprehse t dyja pjesve t kombit shqiptar dhe, sot, duke prfituar nga volia, po lejohem t prmend me gjith ponin dhe nderimin q i takon togfjalshin gordian Nj komb-nj gjuh letrare, t formuluar nga akademiku kosovar, i ndjeri dhe i shquari, Ali Hadri, n artikullin e tij programatik t prillit 1968. Ai artikull dhe sidomos ajo ide e madhe e prbashkimit shpirtror, kulturor e gjuhsor t shqiptarve ka qen dormbar e frymgjat, prandaj edhe n mjediset e botimet shkencore t gjuhtarve sht pohuar se pa Konsultn e Prishtins nuk do ta kishim pasur Kongresin e Drejtshkrimit. Rasti sotm e lyp q t pohojm e ta lvdojm lart pikrisht rolin e madh dhe ndihmesn themelore q kan dhn forcat intelektuale t Kosovs, gjuhtart, gazetart, shkrimtart, arsimtart dhe veprimtart kulturor pr zbatimin n ball t gjer e pa asnj mdyshje t drejtshkrimit t njsuar dhe t prudhjes s shqipes letrare t prbashkt e t standardizuar njsoj si n Shqipri, po me at moto kombtare q kishte nisur qysh n Konsultn e Prishtins.
Po qeveria kosovare sa e zbaton drejtshkrimin e njsuar?
Kemi vn re me knaqsi se, edhe Qeveria e re e Kosovs, n t gjitha botimet dhe n krejt praktikn shkrimore zyrtare u sht prmbajtur me mjaft kujdes normave t shqipes s prbashkt dhe mund t thuhet se,pr sa i prket shqipes standarde, t dyja ant ecin krahas e paralelisht, duke shnuar ngjashm edhe mbrritje t lakmueshme, po edhe ndonj t met t rritjes e q shpresojm e besojm t jen, si kndej ashtu edhe andej, n t ant kalimtare e t kaprcyeshme.
Kush e dmton gjuhn shqipe?
Shqipja dmtohet nga mungesa e kujdesit prej atyre q shkruajn e botojn, nga programet shkollore t pamira e ku, pr fat t keq, gjuha shqipe ka psuar dmtim t madh nga heqja e pamotivuar e t nxnit t saj si lnd m vete n shkollat e mesme. Ka pasur nj rendje t natyrshme pas gjuhve t huaja. Kjo sht pun shum e mir. Hyrja n Evrop nuk bhet pa njohur gjuht e mdha t komunikimit, sidomos anglishten, frngjishten etj. Mirpo, t msosh dhe t vlersosh gjuht e huaja, nuk do t thot aspak t mos vlersosh (e aq m pak t nnvlersosh) gjuhn tnde?! Tashti kemi shum njerz q i din mir, (ndoshta edhe sa ska ku t vej m mir), gjuht e huaja. Kjo duhet vetm t na gzoj. Por, kemi pak, shum pak njerz q e din mir gjuhn shqipe, q mund ta shkruajn e ta flasin bukur e pa gabime. Shikoni si flasin e shkruajn sot pushtetart, zyrtart dhe gazetart tan! Plot fjal t huaja t panevojshme, plot shtampa gjuhsh t huaja, t pamira e kundr natyrs s shqipes, me dukuri q tregojn mosnjohje t plot jo vetm t gjuhs s njsuar (standarde), po edhe me elemente t oroditjes s sintakss. Pra, nuk dim t flasim e t shkruajm shqipen, gjuhn ton amtare, ndrsa mtojm (dhe arrijm prher e m shum) t flasim dhe t shkruajm jo pak gjuh t tjera.
Cilat jan detyrat tona si komb pr gjuhn shqipe?
Po theksoj se gjuha shqipe sht tipar themelor i kombit shqiptar, prandaj at duhet ta ruajm dhe ta mbrojm, ta shkruajm e ta flasim sa m thjesht e sa m bukur. Natyrisht edhe ta pasurojm e ta vlersojm ashtu si t gjitha kombet e qytetruara.
Mendimi juaj pr gjuhn shqipe t njsuar e t prbashkt?
Pohova dhe ritheksoj se jam mbrojts i shqipes s njsuar e t prbashkt, sepse e konsideroj si mbrritje me vler t shnueshme kombtare dhe historike t kombit shqiptar, por, ndrkaq, kam qen e jam i bindur se gjuha shqipe, si do gjuh tjetr e kombeve t qytetruara, shkon duke br edhe zhvillimet e veta, ndien dhe pasqyron edhe trysnit e zhvillimeve t gjithanshme gjeoplolitike dhe ekonomiko-shoqrore e sidomos arsimore e kulturore t shoqris shqiptare. Kam qen e mbetem ithtar i thnies urtake t At Justin Rrots se gjuha shkon tue bam ato ndryshimet e veta si dhe i konceptit t shndosh t atij studiuesi se njeriu sipas rasteve e rrethanave mundet me e dredhe g-juhn duke iu prshtatur rrethanave dhe mjediseve t caktuara. Pra, t njjtit njerz, edhe sot e gjith ditn, sipas nevojs e rrethanave t shprehjes, mund t shkruajn e t flasin n shqipen standarde, t ciln e nxn n shkoll, po edhe n t folmen a dialektin e vendlindjes prkatse. Midis shqipes s shkruar e t njsuar (q po quhet standard) vepron parimi i enve komunikuese: dialektet marrin nga shqipja standarde terma, fjal e mnyra t thni dhe kshtu zhvillohen e prparojn; edhe gjuha standarde prthith e pranon vazhdimisht edhe prurje nga krahinat e dialektet dhe, ndonse n fillim ato sjellin nj far turbullimi, me koh tretn e bhen pron e shqipes standarde,por edhe mund t mbetn jasht saj.
A e prishin gjuhn prurjet nga krahinat?
Prurjet nga krahinat nuk e prishin gjuhn, ato vetm e begatojn dhe e prtrijn forcn shprehse e kumtuese t shqipes. Sigurisht, edhe ajo q vjen prej dialekteve, kur pranohet n standard duhet tu prshtatet rregullave t drejtshkrimit t njsuar.
Mendoj se folsit m t mir t radiove e t televizioneve shqiptare, si n Tiran ashtu edhe n Prishtin e kudo q emteohet n gjuhn shqipe, jan jo vetm gazetar, por edhe msues t shqipes. Dikur thuhej me t drejt shprehja latine Verba volant, scripta manent (Fjalt fluturojn, e shkruara mbetet). Kjo thnie urtake mbetet me vler edhe pr kohn ton, porse qkur kan ardhur n pushtet mediat pamore-dgjimore (radioja dhe televizioni, magnetofoni, videokaseta, disqet e incizuara etj.) as fjala e folur nuk fluturon, por mbetet e fiksohet njsoj, madje edhe m shpejt sesa fjala e shkruar. Sot, bariu i Korabit dhe bujku i Konispolit, marrin n koh reale dhe me t njjtn form gjuhsore t njjtin informacion si Presidenti i Republiks s Shqipris n Tiran, si presidentja e Kosovs n Prishtin, si t gjith shqiptart kudo q ndodhen n mbar hapsirat q prohen nga valt e drejtprdrejta ose satelitore t radiove e t televizioneve shqiptare. Po japim vetm nj shembull domethns: nj i huaj nga Suedia, Ul Mar Kuik, i mirnjohur si prkthyes nga shqipja n suedisht, autor i shum artikujve pr Shqiprin e shqiptart dhe i nj Antologjie t letrsis shqiptare pr mjedisin suedez, e ka msuar shqipen shum vjet m par duke dgjuar Radio-Kuksin. (Ashtu si e kan msuar italishten shum shqiptar, duke dgjuar programet e RAI-t). Kt fakt kemi pasur parasysh kur kemi pohuar se folsit m t mir t radios e t televizioneve shqiptare kan qen e mbeten jo vetm gazetar, por edhe msues t shqipes, modeldhns t shqiptimit, intonacionit, diksionit dhe prgjithsisht t t folurit bukur t shqipes.
-
Regullat e Postimit
- Ju nuk mund t hapni tema t reja.
- Ju nuk mund t postoni n tema.
- Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
- Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
-
Rregullat e Forumit
unk als_Latn als_Latn als_Latn lmo_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn tpi_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn