als_Latn dik_Latn sag_Latn
Lartësia e përultësisë shpirtërore
Rudolf Marku
Kështu e quan Konica Shtjefën Gjeçovin, “Një përultësi e lartë”. Më është kujtuar kjo thënie e Konicës shpesh e më shpesh gjatë udhëtimeve të çuditshme të Kujtesës…Shumë e shumë vite më parë jetoja në qytetin provincial të Lezhës, një qytet ku injoranca e fryrë e zyrtarëve ishte një realitet diametralisht i kundërt me togfjalëshin elegant të Konicës. Për fat të mirë, krahas zyrtarëve të dhjamur në trup e në shpirt (po qe se mund të besojmë zemërgjerësisht se mund të kishin shpirt), edhe në qytetin provincial të Lezhës ekzistonte dhe një racë tjetër njerëzish, njerëz që u duhej të kalonin nëpër rrathët e Ferrit vetëm e vetëm ngase kishin patur fatkeqësinë të kishin lindur njerëz të mirë. Njëra prej tyre është edhe profesoresha ime e gjimnazit, Vala Leka. Shprehja “përultësi e lartë” i përket Vala Lekës, po aq sa dhe Nush Radovanit, Antoneta Ristanit, Aleksandra Çaçit, të gjithë profesorë të gjimnazit të Lezhës, të një gjimnazi të një qyteti të fjetur provincial, ku fishkëllima e lokomotivës së trenit dhe zhurma e hapave të policit të rreptë me emrin Rushit Jevgu, në kalldrëmin e rrugicave të qeta, përbënin lajm…
E shihja shpeshherë duke i dhënë një biçiklete të vjetër kineze, tek merrte rrugën për të shkuar në shkollën e fshatit. Rruga që bënte rrihej nga një erë aq e fortë sa mund të shkulte dhe pemët e rrugës. Por dhe atje ndërtoi një laborator tjetër kimie, me të njëjtin pasion, me të njëjtën këmbëngulje. Aq sa njerëzit filluan të thoshin se profesoreshë Vala mund të ndërtojë një laborator kimie dhe në mesin e shkretëtirës së Saharasë. Edhe në hënë. Kudo që ta degdisësh. Dhe ajo, e bukur, me dinjitet të pashoq, vazhdonte rrjedhjen e jetës pa u ankuar kurrë. Duke e pranuar fatalitetin e jetës. Por jo nënshtrimin ndaj tij. Dhe zyrtarët partiakë dhe qeveritarë dështonin në përpjekjen e tyre për ta poshtëruar. Për ta dhunuar personalitetin e saj. Nuk ishte e lehtë. Por dhe jo e pamundur për një grua si Vala Leka. Dhe ajo që i tërbonte zyrtarët qe dinjiteti i saj. Panënshtrimi i saj ndaj banalitetit të dhjamur. Një dinjitet i pakuptueshëm për shumëkënd. Sidomos për ditët e sotme.
E kam takuar vite më vonë. Bukuria e saj e dikurshme është si një perëndim i bukur dielli. Rrezatimi i dikurshëm tashmë është një rrezatim i qetë, i shtruar, hapësinor, një nga ato bukuritë që të fton ta admirosh. Por asnjë fjalë për Ferrin e jetës së saj. Asnjë ankim. Shteti shqiptar i jep një pension më pak se dyqind dollarë në muaj. Asaj që mori pjesë në Luftën e egër të Jetës. Duke luftuar me trimëri të rrallë. Kundër atyre armiqve që quhen Shpifje, Përbaltje, Privacione, Egërsi, kundër fëmijëve të tu, Injorancë agresive. Ndërsa, ata të tjerët që morën pjesë në atë Luftën tjetër që quhet Nacional-Çlirimtare, e cila veç Çlirimtare e veç Nacionale nuk qe, ata që nuk shkrepën as dhe një herë të vetme armën (veç armën e ligësisë mbi fatet e të pafajshmëve si Vala Leka, Nush Radovani, Antoneta Ristani, Aleksandra Çaçi), janë të shpërblyerit me pensionet e një Lufte vëllavrasëse, shkatërrimtare, regresive, me medalje dhe medaljone. Kurse Lufta që përballuan Vala Leka dhe njerëzit si ajo, lufta më e egër, më e përditshme, më cinike, padashje vazhdon t’u japë të vetmin shpërblim luftëtarëve dinjitozë të betejës së Jetës: Lartësinë e përultësisë, të paarritshme nga xhuxhët partiakë. (Mapo)
als_Latn cjk_Latn als_Latn als_Latn als_Latn