als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Abonohu pėr lajmet me e-mail:
Marrė nga DIE ZEIT
Zbulimi i tij pėrbėnte njė sensacion tė vogėl: nė tetor 1992 historianėt rusė zbuluan nė arkivat e Komitetit Qendror tė ish-Partisė Komuniste bolshevike tė BRSS, kopjet origjinale tė Paktit
Hitler-Stalin, apo atij qė njihet mė shumė si Molotov-Ribentrop, bashkė me protokollet e fshehta. Pėr mė shumė se 50 vjet, kėto dokumente ishin vlerėsuar si tė humbura, apo inekzistente.
Pakti, sipas mėnyrės ruse
tė leximit tė tij, i njohur nėn emrin Molotov-Ribentrop, ėshtė njėri ndėr dokumentet mė tė rėndėsishme tė historisė sovjeto-gjermane. Me tė, Adolf Hitleri
siguroi heshtjen e ish-Bashkimit Sovjetik nė iniciativėn e tij pėr sulmin ndaj Polonisė, mė 1 shtator 1939
">1939
. Mirėpo ai, me atė hap nuk i hapi udhė vetėm shpėrthimit tė Luftės sė Dytė Botėrore, por e dėrgoi tė gjithė Europėn Lindore, e thuajse tė gjithė atė Qendrore, nėn zgjedhėn sovjetike. Pasojat e asaj marrėveshjeje edhe sot e kėsaj dite, 75 vjet mė vonė, janė evidente e tė prekshme.
Hitleri
ishte pėrpjekur ta joshte Poloninė
Historia e saj, ndėrkohė ėshtė ndriēuar mė sė miri. Hitleri
donte luftė, dhe ai donte ta fillonte atė me Poloninė. Nė kėtė iniciativė ai, sipas asaj qė rrėfen historiani ushtarak Rolf-Dieter Myler, edhe nė marsin e vitit 1939
">1939
, ishte pėrpjekur ta fitonte vendin fqinj (Poloninė) si aleat pėr tė sulmuar mė vonė Rusinė Sovjetike, e ndoshta qysh atė vit. Por qeveria polake, e refuzoi ofertėn e Hitlerit. Nga ai moment, tashmė Polonia u kthye nė armikun numėr 1 tė Gjermanisė.
Sovjetikėt, duke parė Marrėveshjen e Mynihut, qė Gjermania nė vitin 1938 e kishte nėnshkruar me Francėn, Italinė dhe Anglinė, e shihnin veten tė izoluar. Nė kėtė moment, ata u kujtuan sėrish pėr gjermanėt. Ndėr tė tjera, Stalini
zėvendėsoi ministrin e tij tė jashtėm, Maksim Litvinov, i cili pėrpiqej pėr njė aleancė me Francėn dhe Anglinė, me Vjaēesllav Molotovin. Ndryshimi nė fjalė u ndoq me vėmendje nė Berlin. Edhe Anglia dhe Franca shfaqėn interes: nė verė tė vitit 1939
">1939
, ata ia nisėn tė negocionin me Stalinin me tė cilin ata po avanconin me gjysmė zemre, duke bėrė gabimin e dėrguar drejt Moskės, pėrfaqėsues tė tyre me rangje tė ulėta e pa fuqi ekzekutive e politike. Ndėrkohė, Hitleri
u ngacmua tė testonte nėse Kremlini ndante interesa tė pėrbashkėta me ta.
Brenda njė kohe jashtėzakonisht tė shkurtėr kur pėrfaqėsuesit perėndimorė akoma gjendeshin rrugės pėr nė Moskė, tė angazhuar nė takime tė fshehta u shtruan piketat pėr njė pakt tė fshehtė sovjeto-gjerman: Kremlini ishte i gatshėm pėr njė pakt mossulmimi, por gjendej nė njė situatė jo tė favorshme. Stalini
e dinte se Gjermania donte tė sulmonte Poloninė, dhe e ngriti shumė lart stekėn e pretendimeve tė veta. Ai kėmbėnguli sikurse dihet edhe sot nė njė pėrcaktim tė qartė tė sferave tė influencės, tė sanksionuara nė njė protokoll ekstra. Pa protokoll, nuk do tė nėnshkruhej asnjė pakt. Hitleri
ra dakord dhe dėrgoi ministrin e tij tė Jashtėm, Joakim fon Ribentrop, me fuqi tė plota drejt Moskės.
Sė bashku me ambasadorin gjerman nė Moskė, Fridrih-Verner, Kont i Shulenburgut, i cili mė vonė iu bashkėngjit rezistencės antihitleriane nė Gjermani, u takua me Ribentropin nė mbrėmjen e 23 gushtit 1939
">1939
nė Kremlin me Stalinin. Ky hap ishte njė risi qė diktatori sovjetik nuk e kishte aplikuar kurrė mė parė me politikanė perėndimorė, apo tė dėrguar tė tyre. Shpejt u ra dakord pėr pikat e paktit
, dhe nė njė pauzė gjatė negociatave, Ribentrop ra dakord pėr njė draft mbi protokollin shtesė, qė iu dorėzua gjatė natės Stalinit e Molotovit e qė u rakordua me ta.
Pasi drafti i paktit
u pėrkthye me shpejtėsi dhe ishte gati rreth orės dy tė mėngjesit, Molotovi dhe Ribentropi vunė firmat e tyre. Pas tyre, e kjo dallohet qartė nė njė seri fotosh gjatė nėnshkrimit tė marrėveshjes, qėndronte Stalini
nė uniformėn e tij me xhaketė dhe dukej nė formėn e humorin e vet mė tė mirė. Ai kishte bėrė biznesin e jetės sė vet: me kėtė pakt, Bashkimi Sovjetik me njė firmė nė letėr, bėhej sa hap e mbyll sytė, sa ish-Perandoria cariste para vitit 1914.
Protokollin shtesė e dinin amerikanėt, por mbeti i fshehtė
Lajmi i paktit
mes Hitlerit dhe Stalinit goditi si njė bombė. Pėr sa i pėrket protokollit shtesė, sidoqoftė, palėt u pėrpoqėn ta mbanin tė fshehtė, ēka vlente edhe pėr dokumentet shtesė tė marrėveshjes pėr kufirin dhe miqėsinė, tė cilin Molotovi dhe Ribentropi e nėnshkruan mė 28 shtator 1939
">1939
. Njė diplomat gjerman ia rrėfeu Ambasadės Amerikane detajet e protokollit tė Paktit
tė Mossulmimit. Mbajtja zyrtarisht e fshehtė, megjithatė mbeti nė fuqi, edhe pas vitit 1945. Sigurisht se gjatė hetimeve nė procesin e Nyrenbergut, ku u gjykua edhe Ribentropi, u diskutua mbi to, por nė vendimin e dėnimit, ai nuk u pėrmend, si pasojė e kėmbėnguljes sė ish-Bashkimit Sovjetik. Deri nė vitin 1989, nė Bllokun Lindor, bllokohej ēdo diskutim rreth tij.
Mė pas shpėrthyen debatet: republikat balltike debatonin mbi protokollin nė fjalė nė parlamentet e tyre respektive dhe kėrkonin njohjen e padrejtėsisė historike nga ana e Bashkimit Sovjetik dhe Gjermanisė. Njė komision i Kongresit tė Popullit nė Moskė mė pas hetoi kopjet e Paktit
. Nė vitin 1992, mė nė fund u shfaqėn origjinalet e dokumentit historik qė padyshim janė njė fond i artė arkivor, nė terma profesionalė politikė e historikė.
Stalini
e miratoi Paktin pėr arsye sigurie
Merret me mend se ky zbulim do tė ēonte nė njė rivlerėsim tė Paktit
. Dhe nė fakt, shumė ekspertė dhe kėrkues shkencorė u dhanė pas studimit tė tyre. Nė vitin 2004 pėr shembull, historiani gjerman Jan Lipinsky pėrfundoi studimin e tij me titull Protokolli i fshehtė shtesė mbi Paktin e Mossulmimit gjermano-sovjetik tė23 gushtit 1939
">1939
dhe historia e lindjes dhe e trajtimit tė tij nga viti 1939
">1939
deri nė 1999. Me kėtė studim, ai arriti nė pėrfundimin se Stalini
kishte qenė ai qė kishte ngritur pretendimet mbi njė protokoll shtesė tė mbushur me pretendime territoriale, edhe nėse vetė dokumenti nga pala gjermane u trajtua si bazė negociatash pėr bisedime. Ky pėrfundim bazohet nė njė letėrkėmbim, qė kishte zhvilluar Ribentropi, para se tė nisej pėr nė Moskė.
Nė Rusi nuk do tia dijė kush pėr kėtė. Lipinsky ka analizuar shembujt eksplicitė tė historianėve tė atjeshėm dhe ka konstatuar se: historianėt rusė, pas gjetjes sė dokumenteve origjinale, qėndruan nė vijimėsi besnikė ndaj pozitave tė tyre tė mėparshme. Ata, sigurisht se e pėrmendnin protokollin, por i shmangeshin njė lidhjeje me aneksimin e vendeve balltike. Stalini
, sipas tyre, nuk kishte pasur zgjidhje tjetėr, pėrveēse ta nėnshkruante Paktin nisur nga arsyet e sigurisė kombėtare. Edhe shtete tė tjera, sipas tyre, do tė kishin vepruar po njėsoj.
Por si shpjegohet sulmi, apo dėshira pėr tė gllabėruar vendet balltike? Pretendohet se, e thėnė paksa vrazhdė, shtetet balltike e kishin kėrkuar aneksimin, thotė Lipinsky. E kėtu bėhej e qartė se Stalini
kishte tentuar e dėshiruar mė shumė pėrfitime territoriale. Ai, kėsisoj do tė duhej tė kėrkonte nga Hitleri
ēdo ēmim, dhe Hitleri
do tė ishte i gatshėm tė pranonte gjithēka, qė tė blinte heshtjen e Moskės. Argumenti se Stalini
u nis vetėm nga arsye tė sigurisė kombėtare pėr tė nėnshkruar protokollin, nuk ėshtė shumė bindės, pasi pėrfitimet territoriale do tė kishin ēuar edhe nė idenė se Bashkimi Sovjetik tashmė vetėm nė Perėndim tė tij nuk ndihej i sigurt nė kufijtė e vet.
Pas pėrfundimit tė Luftės, Stalini
i mbeti strikt pretendimit tė vet pėr ti pasur ato territore, tė cilat ai tashmė i kishte fituar me Paktin e vitit 1939
">1939
realisht, ose siē do tė dėshmonte koha, tė paktėn pėrkohėsisht. Vetėm nė vitet 1990/91, pak pas shkrirjes sė Bashkimit Sovjetik, republikat balltike ish-sovjetike, arritėn sėrish pavarėsinė e tyre sikurse e kishin pasur nė kohėt mes dy luftėrave botėrore.
Qė Stalini
ishte dashur ta nėnshkruante Paktin pėr arsye sigurie kombėtare, kjo deri mė sot akoma pėrbėn shpjegimin zyrtar standard tė historiografisė ruse
. Edhe komisioni historik gjermano-rus me botimet e tyre, ndėrkohė pesėvėllimėshe, nuk bėn ndonjė pėrjashtim, siē bėhet e njohur nė raportin e Aleksandėr Ēubarjanit, drejtuesit tė komisionit rus, nė vėllimin e pestė tė vitit 2013. Nėnshkrimi i Paktit
me Gjermaninė ndryshoi tė gjithė situatėn gjeopolitike nė kėtė rajon tė Europės, shkruan ai. Me kėtė zgjidhje, do tė vendoseshin garancitė bazė pėr garantimin e sigurisė sė vendit.
Trajtim i barabartė mes nazizmit e stalinizmit
Edhe vetė mėnyrat e trajtimet alternative ndaj kėsaj pėrqasjeje, refuzohen nė Rusi. Sidomos i qartė shfaqet zhvillimi i teksteve shkollore gjatė viteve tė shkuara. Nė Historinė e Atdheut tė pėrpiluar nga Vladimir Shestakov nė vitin2002, pėr klasat e nėnta nė arsimin rus, pėr aneksimin e shteteve balltike shkruhet se, kjo ishte njė pėrzierje nė punėt e brendshme tė kėtyre vendeve. Por asnjė fjalė nuk thuhet pėr arrestimet masive, deportimet dhe dėmet e shkatėrrimet. Nė korrik 2007, Presidenti Vladimir Putin, megjithatė u ankua se tekstet shkollore tė historisė nė Rusi kanė boshllėqe nė nxjerrjen e qartė nė pah tė pohimeve e dėshmive mbi historinė kombėtare. Shumėllojshmėria e interpretimeve i ngatėrron nxėnėsit vetėm kur thuhet se dhe kėshtu shkruhet nė librin mėsimor shoqėrues tė historisė ruse
1900-1945, me autor A. A. Danilov, nė vitin 2009, sigurisht me vend se Ushtria e Kuqe nė shtator 1939
">1939
, duke pushtuar Poloninė Lindore, realisht rimori nėn kontroll zona me popullsi ruse
, qė i ishin marrė Rusisė nga Polonia nė marrėveshjen e Paqes tė vitit 1921, pas Luftės sė Parė Botėrore. Paragrafi nė fjalė, megjithatė ėshtė menduar i pėrpiluar nė njė mėnyrė staliniste: Atėherė, ky akt nuk paskėsh qenė tjetėr gjė, veēse njė ēlirim i njė pjese tė atdheut. E marrė e mirėqenė, njė pohim i qartė.
Nė prill 2009, europarlamenti deklaroi 23 gushtin si Ditėn Europiane tė Pėrkujtimit tė Viktimave tė Stalinizmit dhe Nacional-Socializmit. Rusia ndėrhyri menjėherė. Tė pėrkujtojmė viktimat e Stalinizmit? Dhe pėr mė shumė, ata tė vihen nė tė njėjtin stad me ato tė nacional-socializmit? Kjo pikėpamje, nisur nga shumė arsye historike dhe jo vetėm, nė Rusi ndesh nė kundėrshti e keqkuptime. Por protesta tregon edhe se sa shumė nėn presion patriotik, ndodhet shkrimi i teksteve tė historisė ruse
dhe asgjė nuk tė lė tė shpresosh se nė tė ardhmen e afėrt, do tė mund tė pėrmirėsohet ndonjė gjė nė kėtė drejtim.
Shtuar më 30/08/2014,
ora 17:34
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn crh_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lij_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn crh_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn jav_Latn