als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Si filloi greva e urisė?
Greva filloi pasi dyshohet se gardianėt e burgut kishin keqpėrdorė kuranėt e tė burgosurve gjatė njė bastisjeje tė qelive nė fillim tė shkurtit. Dhe kjo ēėshtje nuk mbeti me kaq.
Ushtria thotė se tė paraburgosurit kishin fshehur mė parė "armė tė improvizuara, ushqim dhe ilaēe tė paautorizuara" nė kopertinat e kuranit dhe se bastisjet e muajit shkurt ishin rutinore. (Inspektimi i kuranėve kishte shkaktuar grevė urie edhe mė herėt, nė vitin 2005).
Avokatėt e grevės sė urisė thonė se tė burgosurit kanė ofruar t’i dorėzojnė kuranėt e tyre vullnetarisht para se ata tė inspektoheshin. Fillimisht ushtria nuk kishte pranuar kėtė opsion, ndėrsa tani thotė se “nė qoftė se ata kishin zgjedhur tė mos kenė njė tė tillė, kjo ėshtė zgjedhja e tyre”.
Megjithatė, pėr njė gjė pajtohen tė gjithė - nga Komiteti Ndėrkombėtar i Kryqit tė Kuq deri te gjenerali i Komandės Jugore tė SHBAsė - qė greva ėshtė rezultat i frustrimit dhe dėshpėrimi nė rritje nė mesin e tė burgosurve. Indikacionet pėr mbylljen e mundshme tė Guantanamos janė tė pakta ashtu si edhe pėr transferimin e tė burgosurve nė tė ardhmen e afėrt. I burgosuri i fundit qė u largua nga burgu i Guantanamos,vjeshtėn e kaluar, ishte i vdekur.
Gjenerali i Komandės Jugore tė SHBAsė, John F. Kelly, tha muajin e kaluar se tė burgosurit kishin shikuar fjalimin e Obamės pėr gjendjen e kombit dhe panė se Guantanamo nuk u pėrmend askund. "Kjo ka bėrė qė ata tė frustrohen dhe kėshtu ata duan ... ta kthejnė vėmendjen, tė jenė pėrsėri nė media", ka thėnė Kelly.
Ushtria po dėrgon infermiere dhe mjekė shtesė nė ishull, por siē njofton New York Times, ēdo vendim pėr t’i transferuar tė burgosurit do tė merrej nė Washington, kėshtu qė "fuqia e zyrtarėve tė burgut pėr ta zbutur krizėn ėshtė e kufizuar".
"Armė tė improvizuara, ushqim dhe ilaēe tė paautorizuara. Ushtria Amerikane
Nė njė shkrim tjetėr tė botuar nė New York Times, njė grevist nga Jemeni i quajtur Samir Moqbel, tha se ai shpreson se “pėr shkak tė dhimbjes qė po e pėrjetojmė, sytė e botės do tė kthehen pėrsėri nė Guantanamo para se kjo tė jetė shumė vonė”. (Moqbel u kishte rrėfyer avokatėve tė tij tregimin me telefon).
Njė tjetėr i burgosur, sauditi Shaker Aamer, shkroi gjithashtu kohėt e fundit njė artikull gazete. Duke e quajtur veten "si grevist urie profesional",Aamer thotė se "kjo ėshtė grevė krejtėsisht ndryshe nga tjerat". Avokatėt thonė se greva ėshtė shumė mė e pėrhapur sesa thotė ushtria.
Sipas ushtrisė, dy tė burgosur kanė tentuar ta vrasin vetėn qė kurė filloi greva.
A ka pasur pėrleshje mes rojeve dhe tė burgosurve?
Po. Gjatė njė bastisjeje nė mėngjesin e hershėm tė 13 prillit, ushtarėt e pajisur me mjete dhe uniforma speciale pėr trazira, zhvendosėn rreth 60 tė burgosur nga kampi i pėrbashkėt nė qeli individuale. Gardianėt e burgut kishin shkrehur katėr plumba gome, ndėrsa kishin deklaruar se tė burgosurit kishin prodhuar armė tė improvizuara, tė ndėrtuara nga fshesat e thyera dhe shishe plastike tė mbushura me gurė.
Komandantėt ushtarakė kishin thėnė pėr Miami Heraldse se mė herėt tė burgosur tė “urtė” kishin injoruar urdhrat pėr muaj tė tėrė “duke i mbuluar kamerat, duke goditur gardianėt e burgut me shkopinj pėrtej rrethojave, duke spėrkatur me urinė forcat amerikane dhe duke refuzuar tė hyjnė nė qelitė e tyre gjatė natės”.
Gjatė janarit kishte plasur njė grindje nė fushėn e re tė futbollit nė burg. Ngjarja pėrfundoi kur gardianėt e burgut filluan tė qėllojnė njė grup tė burgosurish me plumba “jovdekjeprurės”.
"Mėnyra kryesore qė ne kemi marrė informacion ka qenė pėrmes tė burgosurve. Omar Farah
Ushtria kishte deklaruar se tė arrestuarit ishin vendosur nė izolim pėr tė bėrė tė mundshėm "monitorimin gjatė gjithė kohės". Nė vitet e fundit, lejimi i vuajtjes sė dėnimit nė bashkėsi ishte rikonstruktuar qė kjo tė linte “pėrshtypjen e njė bujtine". Ndėrkaq, sipas raportimeve tė Miami Herald, tani kėta njerėz po mbahen tė mbyllur nė qelitė e tyre, pa TV, dokumente ligjore ose gjėra tjera qė u kishin lejuar mė parė.
Nga ana tjetėr, avokatėt e tė burgosurve kanė thėnė se rojet e burgut u bėnė mė tė rreptė gjatė muajve tė fundit dhe se gjėra personale dhe letra tė dėrguara mė postė ishin konfiskuar nga qelitė e tyre.
Omar Farah, avokat nga Qendra pėr tė Drejtat Kushtetuese, ka thėnė pėr ProPublica se ai dhe avokatėt e tjerė janė tė brengosur se futja e tė burgosurve nėpėr qeli ka pėr qėllim shkėputjen e informacionit nė lidhje me grevėn. "Mėnyra kryesore qė ne kemi marrė informacion ka qenė pėrmes tė burgosurve".
A po keqtrajtohen tė burgosurit?
Sė paku njė i burgosur ka thėnė se grevistėt e urisė janė duke u ndėshkuar, duke u detyruar tė pinė ujė nga ēezmat potencialisht tė pasigurta dhe duke u lėnė tė qėndrojnė nė temperatura tė ulėta nė qelitė e tyre. Ushtria ka kundėrshtuar kėtė duke thėnė se uji nga ēezmat ėshtė i sigurt dhe uji i ambalazhuar ėshtė nė dispozicion. Njė gjykatės federal kishte vendosur se nuk kishte juridiksion pėr tė gjykuar trajtimin e tė burgosurve.
Tė ushqyerit me forcė
Qė nga 25 prilli, 17 tė burgosur po ushqehen me forcė pėrmes tubave qė u futen nė hundėt e tyre. Ushtria thotė se grevistėt "paraqiten” vetė pėr kėtė procedurė edhe pse, sipas tyre, humbja e vetėdijes gjithashtu llogaritet si dhėnie e lejes nga ana e tė burgosurit.
Tė tjerėt ishin lidhur dhe ishin ushqyer me zor. Moqbel, nė shkrimin e tij pėr NewYorkTimes, thotė se njė herė kishte qėndruar i lidhur pėr shtratin e tij pėr 26 orė. Ndėrsa tash shkruan ai "ata vijnė nė qelinė time dhe mė lidhin pėr karrige dy herė nė ditė. Krahėt, kėmbėt dhe kokėn mi mbajnė tė lidhura poshtė. Kurrė nuk e di se kur do tė vijnė”.
Kryqi i Kuq dhe grupet tjera kundėrshtojnė tė ushqyerit me forcė. Sipas tyre, tė burgosurit kanė tė drejtė tė zgjedhin nėse duan tė hanė.Qėndrimi i Ushtrisė sė Shteteve tė Bashkuara ėshtė se lejimi i tė burgosurve tė vdesin urie ėshtė ēnjerėzor. Njė zėdhėnės i kishte thėnė Miami Herald se lejimi i njė paraburgosuri ta dėmtojė veten "paraqet njė anatemė pėr vlerat tona si amerikanė".
Sa tė burgosur kanė mbetur nė Gitmo?
Nė Gitmo mbahen tė mbyllur 166 tė burgosur, ndėrsa qė nga viti 2002, gjithsej 779 vetė ishin mbajtur aty.
Asnjė i burgosur nuk ėshtė sjellė nė Gitmo gjatė presidencės Obama. Njerėzit e fundit qė ishin lėshuar nga Gitmo ishin dy myslimanė ujgurė nga Kina, tė cilėt u zhvendosėn nė El Salvador pranverėn e kaluar, dhe Omar Khadr, njė i burgosur tjetėr i cili u transferua nė burg nė vendlindjen e tij, nė Kanada, vjeshtėn e kaluar. Adnan Latif nga Jemeni, sipas tė gjitha gjasave bėri vetėvrasje nė shtatorin e kaluar. Ai ishte i burgosuri i nėntė qė vdiq nė Gitmo.
Pse nuk janė liruar personat?
Pėr disa vjet rresht kongresi amerikan kishte ndaluar qė burgosurit tė ktheheshin nė SHBA ndėrsa e kishte bėrė tė vėshtirė dėrgimin e tyre nė vende tė tjera, duke kėrkuar garanci qė individėt e liruar nuk do tė pėrbėnin kėrcėnim pėr SHBA-nė nė tė ardhmen.
E vėshtirė, por jo e pamundur - ekzistojnė disa kompetenca autoritative nė legjislacionin amerikan qė i lejojnė Presidentit tė anashkalojnė kėto kufizime nė raste tė caktuara. Grupe pėr tė drejtat e njeriut kanė bėrė presion tek administrata e presidentit pėr tė t’i pėrdorur kėto kompetenca, megjithatė Obama ende nuk e ka bėrė njė gjė tė tillė. Katėr nga tė arrestuarit janė dėrguar jashtė vendit qė kur ligji pėr transferim jashtė vendit hyri nė fuqi, megjithatė pėr secilin rast gjykata sė pari duhet tė lėshojė njė aktvendim pėr lirim ose do tė duhej tė arrihej njė marrėveshje pėr pranim tė fajėsisė me njė komision ushtarak tė lejuar nga Kongresi. (Gjykata Supreme e Shteteve tė Bashkuara kishte gjykuar se tė burgosurit e Guantanamos kanė tė drejtė ta sfidojnė paraburgimin e tyre nė gjykatat federale).
Sa u pėrket jemenasve qė gjenden tė mbyllur nė Gitmo, Obama kishte pezulluar transferimin e tyre nė Jemen pas tentativės pėr njė sulm me bomba nė ditėn e Krishtlindjeve nė vitin 2009. Ekziston edhe frika nga recidivizmi- njė raport i kėtij viti nga drejtori i CIA-s vlerėson se 16 pėr qind e tė burgosurve tė liruar kanė "rinisur" aktivitetet tyre militante. (Shumica e tyre ishin lėshuar gjatė kohės sė Presidentit George W. Bush.)
Vende tė tjera gjithashtu kanė bėrė thirrje pėr lirimin e qytetarėve tė tyre. Presidenti i Jemenit, i cili ka punuar ngushtė me SHBA-nė nė lidhje me dronėt dhe antiterrorizmin, kohėt e fundit i ėshtė referuar Gitmos duke e quajtur atė “tirani tė pastėr". Britania gjithashtu thuhet se ka lobuar pėr lirimin e njėrit prej grevistėve tė urisė, Shaker Aamer, i cili ka leje qėndrimi nė Britani. Komisionari i OKB-sė pėr tė drejtat e njeriut ka thėnė se "burgosja pa afat" nė Gitmo "ėshtė nė shkelje tė qartė tė ligjit ndėrkombėtar".
Pse nuk e ka mbyllur Obama Guantanamon?
Shtėpia e Bardhė thotė se Obama "mbetet i pėrkushtuar" pėr tė mbyllur Guantanamon, por se kėto plane kanė ngecur pėr shkak tė kundėrshtimit nė Kongres.
Njė nga aktet e para tė Obamės kur mori detyrėn ishte njė urdhėr ekzekutiv pėr tė mbyllur burgun brenda njė viti. Obama nuk pėrjashtoi burgimin e mėtutjeshėm ushtarak apo gjyqet nga komisionet ushtarake, por pėrkohėsisht pezulloi kėto komisione dhe kėrkoi njė rishikim tė statusit tė burgosurve nė burgun e Guantanamos.
Gjatė njė fjalimi, disa muaj mė vonė, Obama tha se "ekzistenca e Guantanamos ka krijuar mė shumė terroristė nėpėr botė se qė ka ndaluar" dhe se i njėjti burg "kishte dėmtar autoritetin moral tė Amerikės - qė ėshtė monedha e saj mė e fortė nė botė".
Qė atėherė, ligjvėnėsit kanė miratuar kufizime tė reja dhe administrata ka zvogėluar pėrpjekjet e saj publike pėr tė mbyllur Guantanamon.
"Ekzistenca e Guantanamos ka krijuar mė shumė terroristė nėpėr botė se qė ka ndaluar. Barak Obama
Gjatė janarit, Departamenti i Shtetit mbylli zyrėn pėrgjegjėse pėr riatdhesimin e tėburgosurve. Edhe pse kufizimet pėr transferimin e tė burgosurve u relaksuan paksa, mbetet e paqartė se ēfarė do tė ndodhė me tė burgosurit tė cilėt po mbahen nė burg pa afat. Njė proces i ri pėr shqyrtim periodik tė burgosurve ėshtė themeluar nė vitin 2011, megjithatė ai ende nuk ka filluar. Zyrtarėt qeveritarė kanė thėnė pėr New York Times se agjencitė - nė veēanti, CIA - nuk po mund tė bien dakord se si procesi do t’i trajtojė dėshmitė e nxjerra pėrmes torturave.
Sa kushton Guantanamo?
Mjaft shumė. Njė raport i kohėve tė fundit nga Zyra pėr Llogaridhėnie e Qeverisė amerikane tregon e shpenzimet mesatare vjetore tėburgut janė afro 114 milionė dollarė amerikanė , pa pėrfshirė kėtu personelin ushtarak. Njė analizė e vitit 2011 tregon se kostoja e njė tė burgosuri nė burgun e Guantanamos ėshtė 800 mijė dollarė amerikanė nė vit - 30 herė mė shumė se kostoja e njė tė burgosuri nė burgjet federale.
Pentagoni ka propozuar kėtė vit ndarjen e 150 milionė dollarėve pėr renovimin e kėtij objekti.
http://www.propublica.org/article/hunger-strikes-and-indefinite-detention-a-rundown-on-whats-going-on-at-gitm
Pėrkthimi: Bardh Shkreli
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ceb_Latn als_Latn als_Latn eng_Latn als_Latn