als_Latn lit_Latn dan_Latn
Tė dielėn mė dy shkurt, nė Munih tė Gjermanisė morėn fund punimet e "Konferencės sė Munihut", e 50-ta e radhės mbi sfidat e sigurisė nė Evropė dhe nė botė. Sipas organizuesve, nė konferencėn e sivjetme morėn pjesė, pėrveē afėr 20 udhėheqės shtetesh e qeverish dhe rreth 50-ministrave tė punėve tė jashtme dhe tė mbrojtjes, edhe shumė pėrfaqėsues tė medias dhe tė shoqėrive civile nga vende tė ndryshsme. ''Konferenca e Munihut'', gjatė dekadave tė kaluara ėshtė e njohur si njė prej forumeve ndėrkombėtare mė me rėndėsi, ku janė debatuar dhe shkėmbyer mendimet nga vendimmarrėsit mė tė lartė ndėrkombėtarė nė lidhje me sfidat e mbrojtjes dhe tė sigurisė, me tė cilat pėrballet bota tani dhe nė tė ardhmen, por tema kryesore e bisedimeve tė kėsaj konference ka qenė gjithmonė zhvillimi dhe pėrforcimi i marrėdhėnieve trans-atlantike midis Shteteve tė Bashkuara dhe Europės. ''Konferenca e Munihut", kryetar i sė cilės ėshtė ambasadori Wolfgang Ischinger, u hap tė premten nga Presidenti i Gjermanisė, Joachim Gauck, i cili foli mbi rolin e Gjermanisė nė botė. Udhėheqsi gjerman tha se, "Shtetet e Bashkuara nuk mund tė jenė gjithmonė njė burim i pashterrur sigurie" dhe bėri thirrje , "qė Gjermania dhe aleatėt e saj europianė, duhet tė marrin mė shumė pėrgjegjėsi pėr sigurinė e tyre." Pėr mė tepėr, theksoi Presidenti gjerman Gauck -- i cili vet e ka pėsuar keq pėr disa vite nė burgjet komuniste tė ish Gjermanisė Lindore -- "se pėr Gjermaninė dhe pėr aleatėt e saj duhet tė jetė diēka e natyrshėme, qė tė mos refuzojnė kurrė, por tė mbėshtesin popujt e tė tjerė kur shkeljet e tė drejtave tė tyre bazė, pėrfundojnė nė gjenocid, nė krime lufte, nė spastrime etnike ose nė krime kundėr njerėzimit." Ish i burgosuri i regjimit komunist gjermano-lindor, tani president i Gjermanisė, njėrit prej vendeve mė tė fuqishme nė botė, i tha "Konferencės sė Munihut'', se "Regjimet brutale nuk duhet tė lejohen tė fshehen pas perdes sė parimeve tė sovranitetit shtetėror dhe tė mos ndėrhyrjes". Ai nėnvijoi edhe konceptin e ''pėrgjegjėsisė pėr tė mbrojtur'' tė pafajshmit e cilit do vend qoftė nga barbarizmat ēnjerzore, si njė "pėrgjegjėsi e komunitetit ndėrkombėtar", kur vet shteti dhe qeveria e tyre dėshtojnė tė bėjnė njė gjė tė tillė. Presidenti gjerman u bėri thirrje bashkombasve tė vet qė tė vazhdojnė tė jenė tė angazhuar ndaj bashkpunimit me "aleatėt tanė europianė dhe me miqėt tanė nė organizatėn e Atlantikut Verior'', ashtuqė tė "mos harrojmė, tė mos lėmė pas dore dhe tė mos tradhėtojmė vlerat universale tė njeriut, por t'i zbatojmė ato sė bashku me miqtė dhe aleatėt tanė, tė jetojmė nė bazė tė kėtyre vlerave tė pėrbashkėta dhe t'i mbrojmė ato kudo e kurdoherė qė tė kėrcėnohen ato", pėrfundoi Presidenti i Gjermanisė Federale.
Presidenti i Gjermanisė Joachim Gauck me Sekretarin Amerikan nė Konferencėn e 50-tė nė Munih
Shtetet e Bashkuara u pėrfaqsuan nė ''Konferencėn e Munihut'' me njė delegacion tė nivelit tė lartė, kryesuar nga Sekretari Amerikan i Shtetit, Xhon Kerri dhe Sekretari Amerikan i Mbrojtjes, Ēak Hegel, ndėrkohė qė pėrfshinte edhe anėtarė tė Kongresit, si dhe ish-zyrtarė tė lartė, siē ėshtė Henri Kisinger. Xhon Kerri, duke kujtuar fėmijėrinė tij nė Gjermaninė e pas Luftės sė Dytė Botėrore, ku i ati shėrbente si diplomat nė atė kohė, ndėrsa po fliste pėr Planin Marshall tė ndihmave amerikane pėr rindėrtimin e Europės sė pas luftės, i tha konferencės se sot, "Vizioni i guximshėm i Xhorxh Marshall-it, kėrkon prej nesh qė tė mendojmė pėr diēka mė shumė se vetėm tė ngrejmė ndėrtesa tė reja. Periudha e Xhorxh Marshall-it ishte njė periudhė qė dėshmoi mbėshtetjen dhe angazhimin amerikan pėr ri-ndėrtimin e njė kontinenti. Por ajo periudhė ishte diēka mė shumė se rindėrtimi i njė kontinenti", tha ai. Sekretari Amerikan Kerri vazhdoi duke thėnė se Plani Marshall, " nė tė vėrtetė ishte, rindėrtimi i njė ideje, ishte rindėrtimi i njė vizioni, i bazuar mbi njė seri parimesh, qė pėrfundoi nė themelimin e njė aleance, qė vetėm disa vite mė pare, as qė nuk mund tė merrej me mendė se mund tė krijohej."
Sekretari Amerikan i Shtetit tha se gjatė gjithė jetės sė tij ishte i vetdijshėm se, "Shtetet e Bashkuara dhe Europa janė mė tė forta kur janė tė bashkuara pėr paqė dhe begati, kur kemi tė njėjtin qendrim pėr njė mbrojtje tė fortė dhe pėr njė siguri tė pėrbashkėt, por njėkohėsisht edhe kur sė bashku mbėshtesim lirinė dhe vlerat e pėrbashkėta njerėzore." Pėrballė sfidave me tė cilat pėrballet sot bota, ai tha se "duhet tė bėjmė mė shumė, nė mbėshtetje tė kėtyre vlerave tė pėrbashkėta, dhe jo vetėm tė flasim pėr to". Dhe shtoi se duhet tė mendojmė mė seriozisht dhe tė punojmė mė shumė ashtuqė tė mund tė pėrballemi me kėrcėnimet ndaj vlerave tona tė pėrbashkėta dhe universale tė njeriut.
Kryediplomati amerikan pėrmendi kėrcėnimet nga terrorizmi, nga ekstremizmi dhe radikalizmi fetar qė, sipas tij, rrezikojnė shtetet e dėshtuara dhe ato nė dėshtim e sipėr. Europa, tha Zoti Kerri nuk ėshtė ende e ''tėrė, e lirė dhe nė paqė", dhe shtoi se pėr t'u pėrballur me sukses me sfidat e sotėme, "Amerika ka nevojė pėr njė Europė tė fortė, por dhe Europa ka nevojė pėr njė Amerikė tė angazhuar'' dhe jo izolacioniste. Izolacionizmi, tha Xhon Kerri, nuk ėshtė njė opcion pėr asnjėrėn palė.
Kryediplomati amerikan qe shumė i sinqertė me tė pranishmit, duke thėnė se tė gjitha kėto qė i tha nuk ishin njė leksion pėr askėnd, pasi pranoi se vet demokracia amerikane nuk ėshtė e pėrsosur, nė tė vėrtetė tha Zoti Kerri, ėshtė njė sistem qė gjithmonė ėshtė nė pėrsosje e sipėr, ''Jemi krenarė", shtoi ai, se ''ne pėrpiqemi qė tė pėrsosim sistemin tonė nė mėnyrė tė hapur e transparente, me pėrgjegjėsi pėr ta reformuar, pėr ta ndrequr ku e kur ėshtė e nevojshme dhe pėr ta pėrforcuar atė kur duhet." Kėshtuqė, tha ai, ne i bashkohemi kėtij dialogu me ju kėtu nė Munih, duke ditur dhe duke pranuar tė metat tona, por pranimi i mangėsive tona nuk do tė thotė se ne nuk do themi gjėrat ashtu siē i shohim nė vende tė tjera duke u bazuar nė pikpamjet dhe vlerat tona. Ai foli pėr ngjarjet nė Ukrainė, duke thėnė se lufta pėr pėr njė tė ardhme demokratike nė Europė, sot pėr sot, nuk ėshtė askund mė e rėndėsishme se nė Ukrainė. Sekretari Amerikan i Shtetit u angazhua se, "Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Europian qėndrojnė pranė popullit ukrainas nė kėtė luftė", dhe shtoi se shumica e popullit ukrainas dėshiron tė jetojė nė njė vend tė lirė, demokratik, nė siguri dhe begati. Ai tha gjithashtu se nuk duhet tė ketė asnjė dyshim nė qėndrimin tonė pėr tė folur haptazi dhe me vendosmėri, nė raste kur tė shkelen vlerat dhe interesat tona, kudo nė botė.
Duke vazhduar tė fliste pėr vlerat e pėrbashkėta, nga fundi i fjalimit tė tij, Zoti Kerri njė kritikė tė posaēme rezervoi pėr ata qė i quajti ''oligarkė'' nė Europėn Lindore dhe nė Balkan, duke thėnė se, "Fakti ėshtė se ne shohim tendenca shqetsuese nė shumė rajone tė Europės Qendrore dhe Lindore, si dhe nė vendet e Ballkanit. Aspiratat e qytetarėve po shtypen dhe po shkelen nga interesat e oligarkėve tė korruptuar, interesa kėto tė cilat pėrdorin paratė pėr t'i mbyllur gojėn opozitės politike dhe kundėrshtarėve, pėr tė blerė politikanėt dhe entet mediatike, dhe pėr tė dobėsuar pavarėsinė e gjykatave dhe njėkohėsisht ata pėrdorin trysni duke abuzuar me tė drejtat e organizatave jo-qeveritare pėr tė ekzistuar dhe pėr tė vepruar", nė ambientin e tyre, tha Xhon Kerri.
Kjo kritikė e Zotit Kerri ndaj disa vendeve ku oligarkėt, sidomos nė Ballkan, kanė uzurpuar jetėn politike dhe ekonomike, e ku ata nė shumė raste kontrollojnė dhe pėrdorin median pėr manipulimin politikanėve dhe tė zgjedhjeve, ėshtė njė referencė e qartė se nė kėtė mes bota perėndimore nuk ndanė me pasurinė e pėrbashkėt tė vlerave universale, pėr tė cilat u fol nė Konferencėn e Munihut, me vendet ku oligarkėt dhe interesat e tyre i kanė zėnė frymėn shoqėrisė dhe zhvillimit tė saj demokratik dhe ku kanė helmuar e korruptuar klasėn politike dhe median pėr interes tė tyre. Analistė tė ēėshtjeve ballkanike kanė thėnė se pėrqendrimi i medias nė duartė e kėtyre oligarkėve dhe politikanėve tė fuqishėm, kėrcėnon seriozisht pavarėsinė e medias, pasi mungesa e pavarėsisė financiare tė enteve mediatike i bėn ato tė varen politikisht dhe tė kontrollohen nga kėta oligarkė. Kjo gjėndje pėrkeqsohet edhe mė shumė kur oligarkėt vendas, sidomos ata tė vendeve ballkanike, bashkpunojnė me oligarkėt nga shtete tė tjera, veēanėrisht ata tė ardhur nga Rusia, Turqia dhe ndonjė vend tjetėr. Shtypi i huaj ka shkruar shpesh pėr kėta oligarkė tė Ballkanit dhe pėr influencėn e tyre negative nė zhvillimet demokratike tė kėtyre vendeve, por mund tė jetė hera e parė qė njė zyrtar i lartė amerikan, nė nivelin e kryediplomatit Kerri, i pėrmend oligarkėt si njė klasė e veēantė me influencė nė kėtė pjesė tė botės, tė cilėt pėrbėjnė pengesėn kryesore tė zhvillimit tė mirėfilltė demokratik, ndėr tė tjera tė pavarėsisė sė gjykatave, tė lirisė sė medias dhe lirive tė tjera demokratike. Siē duket, Sekretari i Shtetit me deklaratėn e tij nė Munih nė lidhje me atmosferėn negative politike dhe ekonomike tė krijuar nga oligarkėt nė Ballkan tha tėrthorazi se, pėr derisa kjo gjėndje nuk pėrmirėsohet -- me kėto vende nuk mund tė ketė partneritet serioz as ndarje tė vlerave perėndimore, siē janė dinjiteti njerėzor, liria, demokracia, barazia, zbatimi i ligjit dhe tė drejtat bazė universale tė njeriut. Si rrjedhim, shtoi ai, Europa ende nuk ėshtė ende "njė e tėrė, nė paqė dhe e bashkuar".
Presidenti i Gjermanisė, Joakim Gauck tha se kėto vlera universale duhet tė mbėshteten dhe tė mbrohen sė bashku me miqtė dhe partenerėt tanė nė organizmat euro-atlantike, pėrfshirė NATO-n. Ndėrsa Sekretari amerikan i Mbrojtjes, Ēak Hegel, duke llogaritur nė njė pėrkrahje mė tė madhe nga partnerėt europianė, tha se "Partneritet, do tė thotė partneritet! Ēdo vend anėtar duhet tė marrė pjesė dhe tė luaj rolin qė i takon", dhe shtoi se "nėqoftse konsiderohet se sigurimi i njė kombi nuk meriton njė investim tė tillė partneriteti dhe nėqoftse udhėheqja e njė vendi nuk dėshiron tė punojė pėr njė investim tė tillė, atėherė ai vend" sipas tij, "nuk ka udhėheqjen qė meriton -- dhe siē na mėson historia, mund tė thuhet se e ardhmja e atij vendi ėshtė nė rrezik", paralajmėroi Sekretari Amerikan i Mbrojtjes, Ēak Hegel. Andaj, minimizimi i rolit dhe i influencės mbytėse tė oligarkėve nė jetėn politike dhe ekonomike tė vendeve tė Ballkanit, do tė ishte njė ndėr hapat kryesorė qė do tė pėrshpejtonte integrimin e plotė euro-atlantik tė vendeve tė Ballkanit Perėndimor, pėrfshirė Shqipėrinė dhe Kosovėn. Pėr ndryshe fjalėt e udhėheqsve tė kėtyre vendeve, se ata janė serioz pėr integrimin e tyre nė Bashkimin Europian, si dhe pėr njė partneritet tė denjė dhe me vlera tė pėrbashkėta -- mbeten vetėm aq -- fjalė dhe asgjė tjetėr. Tė pakėn kjo ėshtė historia e 20-vjetėve tė fundit!
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn