als_Latn dik_Latn sag_Latn
Iluminsti i shquar francez Zhan Zhak Ruso (Jean-Jacques Rousseau), 263 vite më parë në artikullin e tij “Ekonimia Politike” shkrunte: “Është e sigurtë se popujt janë ajo çka qeveritë e tyre i bëjnë të jenë”, në vijim të koncpetit të mëherhshëm se “veset nuk janë pjesë e natyrës njerëzore, por e njeriut të keqqeverisur”. Ruso përcaktonte se shteti natyral si paradigmë e “shtetit të xhunglës së egër”, duhej zëvendësuar me shtetitn shoqëror (social), një teori e trajtur gjerësisht në një nga veprat më të shquara fliozofike diakronike, “Kontrata Sociale”. Ruso përcakton qartë se, organizimi një shoqërie (shteti) të së drejtës, bazohet vetëm në një pakt: atë të garantimit të barazisë dhe lirisë së çdo qytetari. Ky pakt social, mbi të gjitha kërkon që secili prej nesh të refuzojë të drejtën e gjendjes së lirë natyrale, në fitim të lirisë qytetare. Sovraniteti pupullor është akti themelor i kontratës sociale. Është pikërisht kjo kontratë sociale që i jep fund shtetit natyral primitv, me barë parimin e sundimit të më të fortit.
Në thelb, kontrata sociale, si një traktat filozofik dhe politik kërkon që shteti social të ndërtojë një sistem në shërbim të intersit të përgjithshëm.
Sot, thuajse 300 vite më pas, referuar Shqipërisë, një gjë është e sigurtë: shteti shoqëror ka kapitulluar, duke i lënë vendin shtetit shtetit natyral ose “shtetit të xhunglës së egër”. Shoqëria shqiptare reflekton pa diskutim elementë të trashëguar nga sistemi diktatorial komunist, e detyruar të ndjekë rregullat si rezultat i ndëshkimit dhe jo i pranimit e respektimit të ligjit. Të dalë nga një skamje e pafund ekonomike, por edhe në një sistem tërësisht të panjohur për të, ku shteti nuk mundi të kishte kontroll të plotë mbi territorin, mjaft individë iu referuan mbijetesës në gjendje “të lirë”, ku ligjin e bënte më i forti.
Në këto 25 vite u ndërmorën shumë hapa jo vetëm në konsolidimin e shtetit, por edhe për të krijuar hapësirën që secili prej nesh të refuzojë të drejtën e gjendjes së lirë natyrale, në fitim të lirisë qytetare.
Për fat të keq, këtë aksiomë e ka harruar pushteti aktual, i cili ka kapur shtetin. Qeveria e kryeministrit Rama është shndërrur në një mjet dhune, për të sunduar e ndëshkuar më të dobëtin. Masat e egra, të shitura për reforma kanë prekur deri në palcë gjithë shoqërinë, por më shumë se kurrë shtresat e marxhinalizuara që Shqipëria i ka në përqindje shumë të lartë. Meskiniteti qeverisës ka goditur në thelb të drejta themelore kushtetuese si ajo e arsimimit, shëndetësisë, të drejtën e minimumit jetik, madje edhe të drejtën e strehimit.
Me dhjetra banorë të një lagjje në Vlorë flejnë në qiell të hapur, në mëshirë të fatit, pasi shteti aktual u prishi shtëpitë e banimit. Me mijëra familje vuajnë terrin, pasi rezultojnë në pamundësi absolute të paguajnë edhe atë pak energji që konsumojnë, ndërkohë që vdekja e një vogëlushje 7 vjeçare, si pasojë e kushteve të mjerueshme në cilat jetonte, tronditi mbarë opnionin publik. Një baba është i gatshëm të lidhë në mënyrë të paligjshme energjinë elektike e të pranojë burgun, pasi mosfunksionimi i aparatit të oksigjenit që përdorte fëmija, mund ti merrte jetën. Shumë familje të tjera që rrezikojn ëtë shkrumbohen e të humbin jetën, pasi qirinjtë që janë e vetmja menyrë ndriçimi janë shndërruar në rrezik permanent. Një nënë, me vjazën e saj 6 vjeçare, u mbajt në kushte çnjerëzore në zyrë komisariati, vetëm sepse ishte debitore. Shembujt janë të pafund. Jo vetëm ministria e Mirëqenies Sociale (që vetëm e tillë nuk mund të quhet më), por gjithë aparati i (pu) shtetit kanë braktisur çdo pjestar të shtresave në nevojë dhe jo vetëm. E sikur të mos mjaftojë ky fakt, me metoda gëbelsiane përpiqen tu shesin sapunin për djathë. Ky realiet i frikshëm migjenian, tashmë është lajmi i parë. Në rast se Migjeni do të jetonte në ditët tona do të rishkruante pa më të voglin hezitim “Poemën e mjerimit”. Gati një një shekull më pas, dhimbja migjeniane me devizën “bukën e përditshme falna Zot” është një ritual i dhimbëshëm për shumë familje shqiptare. Personazhet e mjerimit vijojnë të shtohen. Buka, drita, uji për shumë shqiptarë, vazhdojnë të jenë “mollë të ndalueme” jo si metaforë, por një realitet i dhimbshëm. Ndërkohë që emigrimi është riktyer frikshëm si varkë shpëtimi nga varfëria dhe e ardhme e të rinjëve shqiptarë.
Mjerimi ka ndryshyar pamje. Shtëpitë përdhese u shndërruan në rokaqiej, por ka edhe shumë të pastrehë se (pu) shteti i ka nxejrrë në rrugë të madhe. Në kohën e Migjenit, dikush pyeste “a do qymyr, zotni?”, sot pyesin “a do cd, zotni, do karta celulari apo aromatizues makine”. “Historia e njanës nga ato…”, sot mund të thuhet “Historia e shumë nga ato”. ”Mollë e ndalueme”, tashmë mud të titullohet “Mollë të ndalueme”, ndërkohë që dhe “Sokrat i vuejtem apo derr i kënaqun”, është transformuar numerikisht në “Sokratë të vujtën apo derra të kënaqun.”
Kontrata sociale nuk ekziston më. Ky pakt i prishur e i rrënuar tërëisht në mënyrë të njëanshme nga (pu)shtetit, sikundër përcakton edhe Zan Zhak Ruso i jep fund edhe legjitimitetit politik. Në rast se shteti nuk arrin të garantojë lirinë, barazinë politike dhe ekonomike, të respektojë të drejtat dhe liritë më themelore të njeriut, atëhere shteti primitiv ka rimarrë fuqinë e plotë. Ruso përkufizon se prishja e këtij pakti nuk bën asgjë më shumë se “të instalojë shtetin tiranik”. Dhe Ruso nuk mund të gabojë as në rastin e Shqipërisë.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn