als_Latn lit_Latn dan_Latn
Ofertėn e vetme nga ShBA-ja pėr ndėrtimin e termocentralit tė ri "Kosova e Re", e promovoi Hashim Thaēi, ministėr i Punėve tė Jashtme duke kumtuar nėpermjet Facebookut se vendi po shkon drejt sigurimit tė qėndrueshmėrisė energjetike.
Mė 19 dhjetor ėshtė bėrė hapja e ofertės sė vetme qė kishte dorėzuar investitori i parakualifikuar, “Contour Global” nga Shtetet e Bashkuara tė Amerikės qė ka ofertuar pėr ndėrtimin e dy blloqeve - secili nga 300 megavatė.
Dy parakualifikuesit e tjerė, “Sithe Global” dhe “Park Holding” janė tėrhequr nga ofertat e tyre. Tė dyja kompanitė ende nuk i kanė dhėnė pėrgjigje Gazetės Jeta nė Kosovė pėr largimin nga tenderi.
Konsorciumi Kosovar i Shoqërisë Civile për Zhvillim të Qėndrueshëm (KOSID) ka reaguar duke thėnė se oferta e vetme nė kėtė tender bie ndesh me Ligjin pėr Prokurimin Publik.
KOSID-i thekson se ėshtė shkelur neni 32.4 i Ligjit pėr Prokurimin Publik i cili thotė se "nëse gjatë zbatimit të procedurave të prokurimit, pranohen më pak se dy (2) tenderë të përgjegjshëm, ose kur është e zbatueshme kërkesa për pjesëmarrje, autoriteti kontraktues duhet të anulojë aktivitetin e prokurimit".
"Duke pasur parasysh që për Termocentralin ‘Kosova e Re’ është vetëm një ofertues (Contour Global), ky proces bie ndesh direkt me këtë ligj", thuhet nė reagimin e KOSID-it.
Qeveria e Kosovės kishte thėnė disa herė se investitori pėr ndėrtimin e termocentralit tė ri do tė zgjidhet nga sektori privat nė mėnyrė konkurruese.
Blerand Stavileci, ministėr i Zhvillimit Ekonomik qė tash udhėheq Komitetin Drejtues tė Projektit pėr ndėrtimin e termocentralit tė ri, bazuar nė kumtesėn pėr shtyp tė MZhE-sė, gjatė takimit tė kėsaj trupe pohoi se ndėrtimi i termocentralit tė ri do tė sigurojė energji tė mjaftueshme pėr qytetarėt e Kosovės.
Bazuar nė kėtė kumtesė tė dėrguar mė 19 dhjetor tė vitit tė kaluar Stavileci nuk komentoi kufizimin e konkurrencės nė tender.
Stavileci ėshtė ministri i pestė mė radhė qė merr drejtimin e kėtij projekti tė nisur nga viti 2005.
Komiteti mė herėt ishte udhėhequr nga Fadil Ismajli, Besim Beqaj, Justina Pula-Shiroka dhe Et’hem Ēeku.
Ndėrkohė Isa Mustafa ėshtė kryeministri i katėrt mė radhė qė udhėheq qeverinė qė ka pėr synim ndėrtimin e termocentralit tė ri.
Mė 2005 kur qeveria udhėhiqej nga Bajram Kosumi (AAK) u hartua strategjia e zhvillimit tė energjisė qė parashihte ndėrtimin e termocentralit tė quajtur “Kosova C”.
Njė vit mė pas, mė 2006, u hap pėr herė tė parė tenderi pėr ndėrtimin e tij.
Pėrveē ndėrrimit tė politikanėve udhėheqės ndryshime pėsoi edhe projekti i ndėrtimit tė termocentralit.
I paraparė mė 2005 qė tė tė prodhojė 2 mijė megavatė energji elektrike projekti u ndryshoi mė 2007 dhe u pėrgjysmua nė vetėm 1 mijė megavatė.
Projekti ndryshoi formė edhe mė 2010 duke u zvogėlua kapaciteti i tij vetėm nė 300 megavatė energji elektrike.
Qeveria thotė se aplikoi procedurat e Bankės Botėrore
Projekti pėr ndėrtimin e kapaciteteve tė reja gjeneruese tė energjisė elektrike, ėshtė bazuar nė Strategjinė e Energjisė sė Kosovės, e cila pėrcakton qė kapacitetet e reja, tė realizohen nėpėrmjet investimeve tė huaja direkte.
Me kėtė formė, sipas Ligjit kosovar tė Prokurimit Publik, duhet tė hapet tender konkurrues.
Komiteti Drejtues i Projektit (KDP) i pėrbėrė nga disa ministri dhe qė udhėheq me projektin "TC Kosova e Re" thotė se tenderi nė fjalė ėshtė bėrė sipas procedurave tė prokurimit tė Bankės Botėrore dhe ėshtė nė pėrputhje me legjislacionin nė fuqi dhe praktikat mė tė mira ndėrkombėtare.
"Nė kėtė kuptim zhvillimi i projektit dhe procedurat tenderuese pėr projektin, zhvillohen sipas procedurave tė prokurimit tė Bankės Botėrore, tė cilat i ka adaptuar KDP-ja pėr nevoja tė kėtij projekti", tha Liridon Mavriqi, menaxheri i Njėsisė pėr Projektin “Kosova e Re”.
Mavriqi thotė se legjislacioni vendor nė fuqi lejon pėrdorimin e procedurave tė institucioneve ndėrkombėtare financiare.
"Mbi kėtė bazė, vlerėsimi i ofertės do tė bėhet nė bazė tė kritereve tė pėrcaktuara nė rregullat e prokurimit tė Bankės Botėrore", shtoi ai.
Mavriqi nuk ka shpjeguar se cilat nene tė Ligjit kosovar tė Prokurimit Publik lejojnė njė gjė tė tillė.
Sipas Ligjit kosovar tė Prokurimit Publik disa nga pėrjashtimet qė lejohen janė kur marrėveshja kushtėzon disponueshmėrinė e financimit tė kontratės nė fjalė me zbatimin e rregullave ose procedurave tjera, kur marrėveshja ėshtė lidhur ndėrmjet Qeverisė dhe njė institucioni financiar ndėrqeveritar, dypalėsh, shumėpalėsh ose ndėrkombėtar, etj.
Mbetet ende e panjohur pėr publikun se si do tė zhvillohet ky projekt – ēfarė marrėveshje kėrkon Qeveria e Kosovės nga investitori, sa ėshtė ēmimi pėr ndėrtimin e termocentralit dhe sa do tė kushtojė ēmimi i energjisė elektrike.
Ministria e Zhvillimit Ekonomik ka refuzuar kėrkesėn e Gazetės Jeta nė Kosovė pėr qasje nė propozimin e tyre, duke e cilėsuar si konfidenciale.
Banka Botėrore mohon pohimet e qeveritarėve
Jan-Peter Olters, menaxher i Bankės Botėrore pėr Kosovė i tha Gazetės Jeta nė Kosovė se tenderi pėr ndėrtimin e termocentralit ėshtė ekzekutuar me ligjet e Kosovės. Olters nuk theksoi se tenderi nė fjalė ėshtė bėrė pėrmes procedurave tė Bankės Botėrore.
" Jo vetėm pėr shkak tė fragjilitetit tė shtuar tė sektorit energjetik qė po prek kosovarėt dhe kompanitė qė veprojnė nė Kosovė dhe qė po dekurajon investitorėt potencialė nga sjellja e pajisjeve tė shtrenjta nė vend, ėshtė njė rezultat i mirė pėr Kosovėn qė nė fund tė njė procesi tė hapur e ndėrkombėtar tenderues, qė ėshtė pėrgatitur me kujdes dhe me inputin mė tė gjerė tė mundshėm dhe ėshtė ekzekutuar nė pajtim me ligjet dhe procedurat e Kosovės, Qeveria momentalisht ėshtė nė gjendje tė vlerėsojė aspektet teknike, financiare dhe ligjore tė ofertės sė pranuar," tha Olters.
Olters shtoi se sipas pėrvojės sė Bankės Botėrore jo rrallėherė projektet e mėdha infrastrukturore ballafaqohen me situata ku mund tė dorėzohet vetėm njė ofertė.
Ai shtoi se ekspertėt ligjorė tė Qeverisė sė Kosovės dhe Bankės Botėrore, nė pėrfundim e sipėr tė tenderit, kanė vlerėsuar se njė gjė e tillė po i ndodh kėtij tenderi.
”Ne kemi kuptuar se nė pėrgatitje tė mbylljes sė tenderit, ekspertėt ligjorė nga Qeveria kanė vlerėsuar njė pėrfundim tė tillė ‘ex ante’, sikurse edhe ekspertėt ligjorė nga Banka Botėrore dhe kanė konkluduar se ekziston baza ligjore pėr tė vazhduar tutje," tha Olters.
“Ex ante” apo nė shqip “para ngjarjes” ėshtė njė shprehje qė pėrdoret nė botėn komerciale, ku rezultatet e njė veprimi tė caktuar, apo seri tė veprimeve, janė parashikuar qė mė parė.
Olters shtoi se pas bėrjes sė ofertės, tė gjitha aspektet teknike, financiare dhe ligjore tė ofertės sė pranuar duhet tė analizohen nė detaje pėr tė pėrcaktuar hapat e ardhshėm.
Olters tha se Banka Botėrore do tė pėrfshihet nė vlerėsim tė kujdesshėm financiar "pėr tė siguruar qė kushtet e ofertės sė vetme tė pranuar janė nė vijė me investimet e ngjashme nė vende tė tjera”.
Ēfarė thonė vėzhguesit e projektit?
Ambasada amerikane nė Prishtinė ka njė pėrfaqėsues nga sektori i energjisė nė kėtė projekt dhe thotė se Banka Botėrore kėrkon respektimin e udhėzimeve tė saja tė prokurimit, si kusht qė ajo tė sigurojė njė garanci tė pjesshme tė rrezikut dhe se ka dhėnė indikacione qė oferta e vetme plotėson kėto udhėzime.
"Mė tej, Ministria e Zhvillimit Ekonomik ka deklaruar se oferta ėshtė nė pėrputhje me ligjin e Kosovės. Ndėrtimi i termocentralit ‘Kosova C’ ėshtė njė komponentė kritike e strategjisė gjithėpėrfshirėse tė energjisė sė vendit", tha Philip Drewry, nga Zyra pėr Informim e Ambasadės sė ShBA-sė nė Prishtinė.
Sipas direktivave tė prokurimit tė Bankės Botėrore, nė pikėn 1,2, thuhet se obligimi pėr dhėnien e kontratės ėshtė nė pėrgjegjėsi tė huamarrėsit.
“Pėrgjegjėsia pėr implementimin e projektit dhe mė pastaj pėr dhėnien e kotnratės dhe administrimin e kontratave nė lidhje me projektin, qėndron me huamarrėsin”.
Banka Evropiane pėr Rindėrtim dhe Zhvillim (BERZh), sipas MZhE-sė, ka qenė anėtare vėzhguese nė projektin e “TC Kosova e Re”. BERZh-i refuzoi tė komentojė.
"Unė sapo kam konfirmuar me ekipin qė ne nuk jemi tė pėrfshirė nė kėtė projekt, kėshtu qė ne nuk mund tė komentojmė atė," tha Viktoria Melohina, nga Zyra pėr Media e BERZh-it.
Anėtare vėzhguese ėshtė edhe Banka Gjermane pėr zhvillim (KFW) e cila po ashtu refuzoi tė komentojė nėse ėshtė dashur Qeveria e Kosovės tė vazhdojė tenderin me vetėm njė ofertues.
"Ju lutem tė keni parasysh qė KFW-ja, duke qenė njė ndėr financuesit kryesor nė sektorin e energjisė sikur edhe agjencitė implementuese tė vendeve tjera donatore, ka njė ulėse vėzhguesi nė Komitetin Drejtues pėr ‘TC Kosova e Re’. Kėshtu, ju sugjerojmė qė pyetjen tuaj ta drejtoni te zyra e projektit apo anėtaret me tė drejtė vote nė Komitet Drejtues", tha Ganimete Huruglica, zėvendėsdrejtoreshė nė KFW.
USAID-i po ashtu ėshtė anėtar vėzhgues, por nuk ėshtė pėrgjigjur nė pyetjen tonė.
Rregullatori i Prokurimit Ngreh Supet
Komisioni Rregullativ i Prokurimit Publik (KRPP) refuzoi tė komentojė nėse ėshtė shkelur Ligji kosovar i Prokurimit nėse tenderi ėshtė bėrė me procedura tė Bankės Botėrore.
“Na vjen keq por ne nuk mund tė japim asnjė opinion mė shumė se atė qė e keni pranuar mė parė, sepse aktivitetet tė cilat zhvillohen sipas procedurave tė cilat nuk janė tė zhvilluara sipas LPP-sė, por pėrcaktohen nė marrėveshje nė mes tė dy palėve si donatorit dhe AK i cili pranon donacionin se me cilin ligj tė zhvillohet procedura pėr atė aktivitet, andaj, ne nuk e dimė pėrmbajtjen e asaj marrėveshjeje, kėshtu qė ēfarėdo interpretimi i KRPP-sė do tė konsiderohet i pabazuar”.
KRPP-ja ėshtė kompetente pėr zhvillimin e pėrgjithshėm tė sistemit tė prokurimit publik nė Kosovė, si dhe zbatimin e LPP-sė.
OJQ-tė e huaja kėrkojnė konkurrencė nė tenderė
Pippa Gallop nga OJQ-ja “Bank Watch” tha se direktivat e Bankės Botėrore tė Prokurimit theksojnė se nėse nuk ka pasur konkurrencė tė mjaftueshme nė njė projekt, ai duhet tė ri-tenderohet.
Gallop shtoi se nėse ka ekzistuar vetėm njė ofertues dhe tenderi ka vazhduar, kjo nėnkupton se nuk ka pasur konkurrencė tė mjaftueshme.
“Sidoqoftė, asnjė nga kjo nuk dėshmon se ka qenė e duhur pėr Bankėn Botėrore tė shkelė legjislacionin vendor”, i tha Gallop Gazetės Jeta nė Kosovė duke komentuar pohimet e qeveritarėve tė Kosovės se pėrdorėn procedurat e Bankės Botėrore nė kėtė tender.
Ajo shtoi se procesi pėr ndėrtimin e termocentralit tė ri ka zgjatur shumė dhe janė humbur para tė shumta dhe kohė. “Nėse e tėrė kjo pėrpjekje tė ishte bėrė nė efiēiencė tė energjisė dhe atyre tė ripėrterishme, Kosova do tė ishte nė njė pozitė shumė mė ndryshe deri mė tash”, tha ajo.
“Bank Watch” ėshtė organizatė ndėrkombėtare joqeveritare dhe ka organizata anėtare nga Evropa Qendrore dhe Lindore. Kjo organizatė monitoron aktivitetet e institucioneve ndėrkombėtare financiare qė veprojnė nė regjion dhe promovon alternativa tė qėndrueshme mjedisore, sociale dhe ekonomike nė politikat dhe projektet e tyre.
Organizata tjetėr joqeveritare ”Eurodad” thotė se si Qeveria e Kosovės po ashtu edhe Banka Botėrore nuk kanė shpjeguar sa duhet se me procedura tė kujt ėshtė zhvilluar tenderi pėr termocentralin.
“Gjersa nuk jam i njohur me detajet e projektit, duket se Qeveria e Kosovės thekson se nuk ka nevojė tė zbatojė ligjet e veta pasi qė ėshtė duke miratuar procedurat e Bankės Botėrore, gjersa Banka Botėrore thekson se procesi ėshtė nė pėrputhje me ligjin kosovar,” tha pėr Gazetėn Jeta nė Kosovė Jeroen Kwakkenbos, menaxher i Politikave dhe Evokimit nė “Eurodad”.
Kwakkenbos shtoi se Banka Botėrore duhet t’u pėrgjigjet brengave tė shprehura nga OJQ-tė vendore pėr tenderin ne fjalė.
“Grupet e shoqėrisė civile nė Kosovė kanė ngritur brenga serioze nė lidhje me procesin e prokurimit dhe Banka Botėrore ka nevojė t’u pėrgjigjet kėtyre brengave dhe ta qartėsojė se tė qenurit ne pėrputhje me direktivat e saja tė prokurimit nuk e justifikon anashkalimin e legjislacionit vendor,” tha Kwakkenbos.
Rrjeti Evropian i Borxheve dhe Zhvillimit ose “Eurodad”-i ėshtė rrjet i 47 OJQ-ve nga 19 shteteve evropiane qė punon nė ēėshtjet e lidhura me borxhet, zhvillimin financiar dhe zvogėlimin e varfėrisė.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn