als_Latn dik_Latn sag_Latn
Fjetja e
Shën Mërisë
NË MANASTIRIN E ZVËRNECIT
NGA GËZIM LLOJDIA
Manastirin
:”Fjetja e Shën Mërisë në ishullin e Zvërnecit në 15 gusht.Si viti i kaluar
asgjë nuk ndryshonte. Në mbrëmje të datës 14 gusht në ishullin e Zvërnecit si
çdo vit mblidhen qindra besimtarë ortodoks për festuar ditën e Shën Mërisë në
manastirin shekullor që mbanë emrin e
Marisë. Asgjë nuk ka ndryshuar nga vitet e tjera në rituale.
Shfaqet ishull i Zvërnecit.Një pyll dhe disa ndërtesa lyre në të verdhë.Përpara kemi një urë druri.Imazhi I saj dhe godina e manastirit gjenden përherë në fotot turistike si dhe në botimet për kishat dhe manastiret bizantine.Ura mund të jetë mbi 1000m e gjatë e ngushtë.Drurët e saj vende-vende kanë filluar të kalben. Ura prej druri një atraksion i bukur dhe më i veçanti, pra udha lidhëse që të shpie në ishull ishte bërë një vit me vjetruar. Nën këmbët tona kërcimin e rënkonin nga pesha dërrasat. Kishin zëvendësuar disa dërrasa , mirëpo tanimë ajo urë nuk mund të mbajë më. Koha e saj dhe jetëgjatësia e saj ka përfunduar. Të duket se nga çasti në çast mund të thyhen dërrasat që rënkojnë dhe të përfundosh në det. Komuna Qendër dhe institucioni religjioz fetar që administron(pra kisha ortodokse) manastirin dhe godinat duhet të hedhin sytë tek një urë tjetër. Kjo nuk mund të shërbejë më ngase në kohët me erë kalimi për në ishull mbetet i rrezikuar.
Ajo që të
bënë pesimistë është vetëm zventimi i festave nga mjerimi ekonomik. Ndryshe nga
vjet më pak njerëz. Edhe arka duket se ka pasur më pak ndihma. Në sheshin
përpara ndërtesave dhe godinës së manastirit flenë ende ca besimtarë. Të tjerët
janë shpërndarë në ishull deri tek kisha e vogël në anën tjetër të ishullit.Një
dukuri që më befasoi ishte shterimi i
ujërave të ishullit. Sipërfaqja e
tharë sivjet ishte dyfish më e madhe..As manastiri shekullor nuk i ishte
nënshtruar ndonjë restaurimi. 4 kolona të tij janë në rrugën e shembjes nga
vitet egjra dhe erozioni që këtu ndihet më shumë , erërat e forta. manastiri
është vepër kulti që gjendet në punë edhe pas kaq shekujsh por ai është ndërkaq
edhe një monument kulture. As religjiozët dhe as MTKRS nuk kryen ndonjëherë një
restaurim të këtij objekti që mbetet më të vizitueshmit. Nga restaurimi i parë
kanë mbetur shenjat treguese si mos përfundimi i shtrimit me pllaka vendosja e
disa gureve në mënyrë amatoreske kur rikthimi i objektit në pamjen e tij
fillestare është dhe mbetet objektiv. Ky objekt kulti duhet shpëtuar.
Shikoj ikonostasin në dru. Kryqin e madh.
C'bën këtu ti Marigo ?
Pas kësaj i hedh një sy varrit të Marigos.Me mermer të zi dhe germa të mëdha lexohet :Marigo Pozio. Ç’po qëndis moj Marigo.... më vijnë ndër mend vargjet.Nisemi për nga pylli.I egër dhe madhështor. Hijezim.Aty këtu banorët këpusin dafinë në tufa të mëdha.Mesa shikoj ajo gjendet në gjendje të egër.Më tërhoqi një dhomë e veçantë e manastiri vendi i murgjve. Mbështetëset prej druri ku vareshin murgjit në përhumbjen e madhe. Dritare të vogla vend për meditim dhe pastrim shpirti.Sipas rrëfimeve të ish drejtuesve të Komitetit ekzekutiv një letër e ardhur nga Kolonja tregonte manastirin si vend ku prehej Marigoja. Ajo ishte varrosur sipas të dhënave aty në vitin 1932. Besimi i Marigosë e kishte sjellë në dyert e një vendi mitik ku preheshin dhe shpirtrat e murgjve nga koha e mjegullës së përhimët deri në vitet kur ligji i viti 1967 , prishi dhe kyci dyert e manastireve.Aty pranë ka edhe disa varre të tjera mes tyre një mbishkrim grek. Arsye dhe përse është në këtë gjuhë nuk ta shpjegon askush në këtë ditë feste , ku njerëzia vërdallosen sa në manastiri rreth tij e larg tij në pyll.
Studiuesi Meksi për manastirin
Sipas
studjuesit të saj Pr.Dr. Aleksandër Meksit kisha e Shën Mërisë së Manastirit të
Zvërnecit është e tipit "kryq i lirë" me kupole. Ajo mbart në vetvete
dy faza ndërtimi, duke u veçuar në
pjesën e vjetër dhe atë të re. E vjetra përbëhet nga Naosi (salla) dhe Narteksi
(parasalla). Naosi ka formën e një kryqi të lirë, ku krahet lindore dhe perëndimore janë më të
gjatë se krahët jugore dhe veriore. Ai përbëhet nga absida, një protezis gjysmërrethor dhe diakonikoni.
Pjesën më të madhe të tij e zë tamburi me kupolën, i cili është ndërtuar me gurë e copa tullash
të vendosur me llaç midis tyre. Narteksi është pjesa tjetër e ndërtimit të
vjetër që përfaqësohet nga një zgjatim katërkëndor. Ndërsa pjesa më e re e
kësaj kishe përbëhet nga ekzonarteksi (Portiku) dhe këmbanorja.Ekzonarteksi
është ndërtuar me të njëjtën teknike si pjesa e vjetër e kishës dhe është
shtuar më vonë. Fasada e tij përbëhet nga shtatë harkada të mbështetura në
gjashtë kolona, të cilat janë ndikim i
arkitekture romake në atë bizantine. Në pjesën perëndimore të kishës ndodhet
këmbanorja, e cila mund të jetë e të
njëjtës kohë ndërtimi me ekzonarteksin. Restaurimi i fundit i këtij objekti
është bërë në vitin 2003. Per percaktimin e kohes se ndertimit te kesaj faltore
kristiane ekzistojne disa mendime. Studjuesi shqiptar A. Meksi argumenton se
kisha i perket shek XIII-XIV. Ndersa çifti i studjuesve austriake Helmut dhe
Herta Bushhausen mendon se koha e ndertimit i perket shek. te X. Kurse nje
tjeter studjues Krauthemeri mendon se ky tip e ka marre stilin arkitektonik nga
mauzoleumet romake dhe eshte ndertuar larg qendrave urbane midis shekujve X-XI.
Kjo ide duket interesante sepse çuditerisht brenda kishes ne naos ndodhet ne
dyshemene e saj edhe nje pllake varri. E shkruar ne greqishten Bizantine, ajo ka sherbyer si mbulesa e nje sarkofagu, i cili ose ka qene aty qysh ne fillim, ose eshte marre nga ndertuesit per tu
vendosur ne dyshemene e salles se kishes. Autori Theofan Popa duke ju referuar
shenimeve te Historianes Bizantine Ana Komnena mendon se: varri duhet te kete
qene i Dukës Argjiro KARANXHAS, i cili u
dërgua në këtë rajon në shekullin e XI nga Perandori Bizantin Aleks Komneni.
Argjiro
Karanxha ishte komandant i gardës Perandorake Bizantine (Eteriarh). Ai u dërgua
në vitin 1091 nga Perandori Aleks Komneni me mision në Durrës, i paisur me dy letra. Njëra ishte për Joan
Komnenin Dukën e Durrësit, ndërsa tjetra
ishte për parinë e këtij qyteti. Argjiro Karanxha u nis drejt këtij qyteti me
qëllim të dyfishtë. Si fillim ai do të dorëzonte letrën e parë, e cila i kërkonte Dukës Joan, që të shkonte në Kostandinopol, për të dhënë shpjegime, pasi dyshohej për veprimtari komplotiste ndaj
Perandorit. Qëllimi kryesor i Argjiros ishte ta bindte Dukën Joan, që të kthehej në Kryeqytet dhe vetë të merrte
kontrollin e Durrësit. Ndërkohë që letra e dytë me të cilën Perandori e kishte
ngarkuar Karanxhasin ishte tepër sekrete. Atë ai do ta përdorte në rast se
vërtetohej fakti se Duka Joan ishte vërtet komplotist. Atëherë Argjiro
Karanxhas do ta përdorte këtë letër,
duke i kërkuar në emër të Perandorit Parisë së Durrësit ndihmë, për të arrestuar Dukën Joan, që ishte njëkohësisht nip i Perandorit. Por
në këtë mision u përdor vetëm letra e parë,
sepse Joan Komneni u bind nga Argjiroja dhe u nis drejt Perandorit, që ndodhej në Filipol të Bullgarisë. Këtu
Perandori e priti dhe pasi u bind se akuzat e përhapura për të nipin ishin të
rremë, e nisi përsëri drejt Durrësit ku
e "thërriste detyra". (Burime tregimtare bizantine për historinë e
Shqipërisë, shek X-XV, Tiranë 1975,
fq fq 107). Ky ishte njoftimi që na jep në librin e saj Aleksiada (vëll
II. Lib VIII, 7.8 fq 19-23) historiania
bizantine Ana Komnena për misionin e Komandantit Argjiro Karanxhas, i cili u dërgua në Durrës për të marrë
drejtimin e kësaj theme në vitin 1091. Argjiro duhet të ketë qëndruar në Durrës
për një periudhë të shkurtër pothuajse dy mujore. Për fatin e tij nuk dihet gjë
se ç’ndodh më tej. Por erdhi dita kur studjuesi i monumenteve të kultit kishtar
i ndjeri Theofan Popa, publikon në
librin e tij: "Mbishkrime të kishave të Shqipërisë", një mbishkrim nga Kisha e Manastirit të Shën
Mërisë në Zvërnec të Vlorës. Mbishkrimi ndodhet në dyshemenë e sallës së kishës
mbi një pllakë varri prej guri gëlqeror të gjatë
Vendinternimi
Djali i
Mark Ndojës, Leka poeti dhe
përkthyesi e takuam tek panairi i librit
në Vlorë. Poeti dhe mësuesi Vangjel Pici më tha se kishte njohur Markun kur
ishte i izoluar në Zvërnec. Ka pasur edhe shumë politikanë të tjerë apo krijues
që u mbyllën në Zvërnec. Kur kishat panë ditën e errtë të kohës , murgu i fundit iku sy lotuar për djegien e
bibliotekës më të madhe. Ishulli i Zvërencit është i rrethuar nga ujërat e
ndenjura që nuk kapin 30-
Pakomi themeluesi
Themeluesi
i jetës manastiriale pwr herw tw parw nw botw
ishte Pakomi i cili lindi dhe jetoi në Egjipt gjatë shekullit IV. Ai
krijoi komunitetin e parë të njerëzve që jetonin të veçuar dhe i
përkushtoheshin vetëm besimit. Këta njerëz u quajtën murgj dhe jetonin në
kuvende, nga ku i largoheshin jetës së
përditshme dhe kërkonin në vetmi paqen dhe qetësinë. Ata kishin si detyrë
kryesore që ti luteshin zotit së bashku kurse pjesën tjetër të kohës e kalonin
duke ju përkushtuar zejeve, shkrimit të
librave, kopjimit të traktateve, veprimtarive të tjera, etj.
Pakomi
përcaktoi edhe rregullat e para të këtij shërbimi siç ishin: betimi, besimi,
dhe bindja ndaj kryemurgut. Manastiri është një institucion i veçantë që
vepron Brenda kishës si organizatë fetare zyrtare. Ai përbëhet nga një objekt
në formë katërkëndëshi ku në qendër të tij është vendosur kisha, e cila zakonisht mban emrin e një figure të
Panteonit Kristian. Kisha rrethohet nga një oborr i gjerë rreth të cilit janë
vendosur një kishëz më e vogël, banesat
e murgjëve, mensa (trapezeria), punishtja,
depot, stallat, etj. Manastiret ndërtoheshin në vende të
veçuara, dhe të mbrojtura larg qendrave
të banuara. Njerëzit që jetonin në Manastire quheshin murgj. Ata ishin persona
që në mënyrë individuale e kishin braktisur jetën e përditshme dhe i ishin
kushtuar këtij shërbimi, për të arritur
bashkimin me zotin. Nën drejtimin e kryemurgut (Abatit, Igumenit) ata bënin një jetë të
thjeshtë, të bindur, dhe të përkushtuar. Në manastire ishin hapur
shkolla, ishin ngritur punishte
etj, ishin krijuar anekse të veçanta për
të sëmuret psiqike. Pranë tyre zhvilloheshin panaire, ndërsa në to murgj të specializuar shkruanin
libra, kodike, traktate si dhe kopjonin vepra te autoreve te
shquar. Në rrethana të tilla në manastire u realizuan kodike, ikona,
afreske, epitafe dhe vepra të
tjera artistike e kulturore. Diku rreth shekullit të VI kjo traditë nisi të
aplikohej edhe në vendin tonë, duke
krijuar traditën e saj edhe në rajonin e Vlorës, ku nuk mungonin vendet e përshtatshme dhe të
vetmuara për ngritjen e manastireve.
slv_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn fur_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn oci_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lin_Latn als_Latn cym_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lin_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn