als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Drejtori i Zyrės pėr Kosovė, Marko Gjuriq, duke harruar tė kaluarėn dhe krimet e serbėve nė Kosovė dhe Shqipėri gjatė Luftėrave Ballkanike, vlerėson se Serbėt dhe shqiptarėt e Kosovės deri nė vitin 2025 mund tė jenė aleatė dhe miq. Por, kjo do tė varet nga hapat e politikanėve nė Beograd dhe Prishtinė qė do ti bėjnė gjatė viteve tė ardhshme.
Gjuriq ka thėnė se Serbia kėtė vit pėrkujton Esad Pashė Toptanin, aleatin e saj, i cili i kishte ndihmuar nė tė gjitha luftėrat nė fillim tė shekullit tė 20-tė.
Sipas tij, Esad Pashė Toptani ishte njė aleat i madh dhe mik i serbėve, i cili Ushtrinė serbe nė tėrheqje nėpėr Shqipėri me xhandarėt e tij i ka mbrojtur nga bandat plaēkitėse tė kaēakėve, dhe i cili pas pėrcjelljes sė mbretit serb dhe qeverisė serbe vazhdoi tė luftojė nė anėn serbe edhe nė frontin e Selanikut.
"Kėtė shembulli kam dashtė ta potencoj sot me qėllim tė ilustrimit se nė historinė tonė nuk ishte edhe aq zi, dhe se nė tė ardhmen tonė, pėr dallim nga e tashmja dhe kaluara, nuk ėshtė e domosdoshme tė jetė krejt zi", pėrfundoi Drejtori i Zyrės serbe pėr Kosovė.
Gjuriq duhet ta kthejė mendjen nė tė kaluarėn, pėr tiu qasė zgjidhjes sė konfliktit me Shqiptarėt.
Zgjidhja e konfliktit me shqiptarėt nuk mund tė bėhet duke kujtuar Esad Pashė Toptanin, i cili ishte njė tradhtar i popullit tė vet. Esad Pashė Toptani ėshtė njė shembull i keq pėr Serbinė pėrderisa ajo nėpėrmjet tij mundohet tė praqet marrėdhėnie miqėsore me Shqiptarėt. Tė gjithė shqiptarėt, kudo qė janė, Toptanin e konsiderojnė si njė tradhtar tė popullit tė tij. Me kėtė hap Serbia na bėnė tė qartė se nuk ka ndėrmend tė lidhė miqėsi me Shqipėrinė, pėr deri sa ende e konsideron Toptanin aleat. Shqiptarėt as qė kanė lejuar qė Toptani tė varroset nė Shqipėri dhe kėshtu varri i tij ka mbetur nė varrezat serbe nė Paris.
Me fjalė tė tjera, Serbia me kėtė gjest na bėnė me dije se nuk e ka ndryshuar qėndrimin e saj ndaj shqiptarėve. Pra, Serbia me shqiptarėt nuk angazhohen pėr tė krijuar bashkėpunim tė barabartė, por me individė tė cilėt mbėshtesin atė nė dėm tė vetvetes. Madje, Serbia mendon se nė mesin e shqiptarėve ende mund tė gjej aleatė qė do ti udhėhiqte dikush si Esat Padhė Toptani.
Ai duhet tė dijė se ēfarė ka deklaruar bashkėkombėsi i tij, gjegjėsisht deputeti nė Kuvendi Mbretėrisė SKS, Dragisha Lapēeviq, pėr ēėshtjen shqiptare, tė mbajtur mė 6 shkurt tė vitit 1914.
"Politika e qeverisė sonė ka krijuar kushte tė tilla dhe kėto kushte, pėr shumė vite, ndoshta, pėr shumė dekada do tė pėrsėritet konflikti dhe fatkeqėsitė nė mes tė dy popujve fatkeq. Konsideroj se politika e qeverisė serbe me marshimin e parė ndaj shqiptarėve ishte e gabuar, e dėmshme dhe pėr tė ardhur keq, si pėr lirinė popullit shqiptar, si dhe pėr paqen dhe qetėsinė e popullit serb. Me njė gjė duhet tė jemi tė qartė dhe njė duhet tė pajtohemi: nė Perėndim tė Gadishullit Ballkanik ėshtė njė komb i cili dėshiron tė jetojė jetėn e vet tė lirė. Qeveria e Serbisė nuk duhet ta pėrulė Shqipėrinė dhe tė nėnshtrojė popullin shqiptar. Shqiptarėt shekuj me radhė me popullin serb kanė jetuar nė fqinjėsi tė pėrbashkėt.
Nė proklamimet luftarake, kėto marrėdhėnie pėrmenden me theks tė veēantė. Kemi shembuj nė historinė e kohėve tė fundit kemi shembuj se shqiptarėt gjithmonė kanė dashur tė jetojnė nė marrėveshje me Serbinė, nė partneritet me ta pėr tė fituar lirinė nga turqit, populli serb dhe ai shqiptar.
Nė vitin 1806 nė bedemet e Beogradit janė dėgjuar britmat e vėrsuljes nė gjuhėn shqipe. Nė historinė e Shumadisė, dhe nė revolucionin e saj, ne gjejmė njerėz qė janė revolucionarė shumė tė zgjuar dhe me origjinė shqiptare. Ne nuk duhet tė harrojmė se nė vitin 1829 shqiptarėt kanė dashur dhe kėrkuar lidhjet me Serbinė, kėtė e kanė pėrsėritur edhe nė vitin 1847 dhe Serbia mbeti e shurdhėr ndaj kėsaj thirrjeje.
Ne e dimė se shqiptarėt nė vitin 1875 dhe 1876 kanė dashur tė jenė nė njė bashkėsi me Serbinė, dhe se Serbia nė vitin 1878 ka dėbuar dhe shpėrngulė shqiptarėt nga katėr rrethet tė cilat i kishte pushtuar. Nė pranverėn e vitit 1904 ata dėrguan njė delegacion nė Beograd dhe kėrkuan asgjė mė shumė se vetėm njė qasje miqėsore tė Serbisė pėr lėvizjen e tyre pėr autonomi. Dhe sė fundi, nė vitin 1912 prijėsit shqiptarė kanė ardhur nė Beograd kanė bėrė takime me qeverinė serbe, mandej takime me z. Pashiq dhe janė vėnė nė dispozicion: pėr tė lehtėsuar depėrtimin e ushtrisė serbe me kusht qė Serbia t'ua mundėsojė qė ata tė ēlirohen nga Turqia dhe tė fitojnė autonominė e tyre.
Nė vend qė Serbia, e cila aq shumė kohė ka luftuar pėr ēlirimin e vet, dhe tė bėjė gjithēka nga ana e sajė qė shqiptarėt tė fitojnė lirinė e tyre - Serbia e ka dėrguar ushtrinė e vet ta shkelė Shqipėrinė, pėr tė kaluar nė detin Adriatik me dėshirėn pėr ta nėnshtruar dhe ta robėroj popullin shqiptar. Serbia ka mundur tė veprojė qė Shqipėria tė arrijė deri te autonomia dhe shteti i vet nacional. Sikurse tė ishte bėrė njė gjė e tillė, kjo kishte me krijuar njė miqėsi tė mirėfilltė, kishte me krijuar kushte pėr lidhje tė forta dhe krijimin e njė bashkėsie ekonomike nė mes Serbisė dhe Shqipėrisė. Kjo kishte me qenė njė pikėnisje pėr marrėveshje politike. Nė vend tė kėsaj atje u shkua me pushkė dhe top, dhe jo vetėm qė u kryen krime tė cilat nuk i shkojnė nė nderė njė shteti, i cili dikur ka pasur traditė revolucionare dhe ēlirimtare, por u krijuan kushte pėr fėrkime tė pėrhershme ndėrmjet Shqiptarėve dhe Serbėve.
Ne vazhdimisht do tė kemi kobure dhe fatkeqėsi nėse Serbia nuk vendos ta ndryshojė politikėn nė drejtim tė kontaktit tė plotė me popullin shqiptar dhe krijimin e njė lidhje tė fortė me tė" (pėrfundim i citatit. Pėrshtati autori I. A).
Pėrderisa serbėt e konsiderojnė vitin 1912 si vit tė ēlirimit tė Kosovės dhe Sanxhakut nga Turqia, ndėrsa shqiptarėt, kėtė vit tė okupimit nga Ushtria serbe, ėshtė e natyrshme qė nuk mund tė imagjinohet nė tė ardhmen e afėrt ndonjė lloj pajtimi.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn