als_Latn dik_Latn sag_Latn
“Një grua vret veten, pa lënë ndonjë shpjegim tek burri i saj fajdexhi.”
Ky është ndoshta shpjegimi më i thjeshtë i ngjarjes. Por, jo rrallë herë në letërsi dhe kinematografi shohim se ngjarja nuk përbën subjektin e veprës. Në vend të ngjarjes, shpesh herë është organizimi artistik i atillë që duke afirmuar disa qëndrime edhe na jep subjektin e veprës. Këtë mund të thuhet se e vërejmë më së miri tek vepra e Dostoevsky-t, “E druajtura” dhe tek po e njëjta vepër që u realizua në film nga regjisori francez, Robert Bresson.
Tek vepra e Dostoevsky-t, “E druajtura” kemi ngjarjen e dy personazheve të pa emërtuar. Kemi ngjarjen e një burri fajdexhi dhe një gruaje të re që fillojnë një lidhje dashurie – lidhje kjo që ka fundin e saj tragjik qysh në fillim të tregimit – gruaja hidhet nga ballkoni.
Ky postim ka të bëjë me Velimir Khlebnikov (1885-1922) njërin nga poetet më të mëdhenj Rus të shekullit XX, dhe poashtu njërin nga shkrimtarët më të shkëlqyer të avant-gardës. Klhebnikov i përkiste të ashtuquajturit grupit Futurist të Moskës, që për synim kishin të hedhnin poshtë artin statik të së kaluarës dhe të polemizonin sa më shumë me të duke gjetur inspirim në dinamizmin, shpejtësinë, funksionin e palodhshëm të makinave moderne dhe jetën urbane të asaj kohe.
Në këtë postim mund të gjeni një pjesë muzikore eksperimentale-futuristike me elemente proto-industriale të shekullit XX, si dhe një artikull të përkthyer në shqip të Khlebnikov-it, “Radioja e së ardhmes.”
“Të gjithë ata që punojnë, dhe ata që nuk punojnë, marrin pjesë në krijimin e realitetit bashkëkohor, por shkalla e kësaj harmonie ndryshon shumë. Ata për të cilët është më e lartë duken të jenë më përgjegjës për realitetin në njëfarë kuptimi. Ata flasin për realitetin “tonë” si të ishin mbretër, dhe me të drejtë. Edhe pse ata nuk e krijuan botën vetë, nuk mund të dyshohet se ata do ta bënin atë saktësisht siç është tani.” – Max Horkheimer
Në socializëm liria synon të bëhet realitet. Por për shkak se sistemi i tanishëm quhet “i lirë” dhe konsiderohet liberal, nuk është mjaftueshëm e qartë se çfarë do të thotë të jesh i lirë. Prapë kushdo që mbanë sytë hapur dhe ka pak para në xhepin e tij ka raste të mjaftueshme të njihet me këtë koncept. Ai mundet, për shembull, të kërkoj nga një i njohur i tij punë në firmën e tij. Kjo nuk ka të bëjë me filozofi. Por, i afërmi i tij prekë ballin dhe thotë se kjo është objektivisht e pamundur. Biznesi është keq thotë ai, dhe për më shumë ai është detyruar t’i liroj shumë punonjës. Ai që kërkon punë nuk do të duhej të zemërohej me të, pasi që nuk ka asgjë në fuqinë e këtij biznesmeni, liria e tij nuk shtrihet aq larg.
Ky postim paraqet tre artikuj. Një artikull është nga kritiku, skenaristi dhe teoricieni i filmit, hungarezi Béla Balázs, kurse dy artikujt tjerë janë shkruar nga regjisori dhe mjeshtri i kinemasë Sovjetike, Sergei Eisenstein. Që të dy këta e konsideruan vetën marksistë. Gjersa Balázs, ishte më i tërhequr dhe më i afërt me pozicionin e bashkëvendasit të tij Georg Lukács që njëherit e kishte edhe shok për kohë të gjatë, Eisenstein vjen nga një estetikë e ashpër inxhinierike e lidhur me konstruktivizmin dhe stilin Stalinist që e përcjolli atë deri në fund të jetës. Në kohën e letërkëmbimeve të para me Balázs, filmi i Eisenstein Battleship Potempkin (1925) po bënte bujë të madhe nëpër Evropë dhe filmi i tij tjetër October: Ten Days that Shook the World (1927) pritej të shfaqej.
Eisentesin në vitin 1928 i tha Alfred Barr-it, themeluesit të ardhshëm të MoMA-së se:
Sipas trajnimit unë jam një matematicient dhe inxhinier civil dhe qasja ime ndaj filmit është e njëjtë me qasjen që kam ndaj pajisjeve në fermë të pulave apo ndaj instalimit të sistemit të ujitjes. Pikëpamja ime është thellësisht materialiste.
I don’t believe forebodings, nor do omens Frighten me. I do not run from slander Nor from poison. On earth there is no death. All are immortal. All is immortal. No need To be afraid of death at seventeen Nor yet at seventy. Reality and light Exist, but neither death nor darkness. All of us are on the sea-shore now, And I am one of those who haul the nets When a shoal of immortality comes in
A e kujton se çfarë më ke thënë para 8 vitesh? Pyet Mathilde ish të dashurin e saj që tani është martuar dhe ka gruan me një fëmijë. “Dashuria ka një fillim, një mes dhe një fund” ia kujton ajo Bernardit i cili megjithëse pajtohet me atë çfarë ka thënë vazhdon të jetë i dashuruar pas Mathildes.
“Emancipimi njerëzor i të gjitha grave varet nga emancipimi shoqëror i fuqisë punëtore; që mund të realizohet vetëm nëpërmjet luftës klasore të shumicës së shfrytëzuar. Prandaj gratë tona socialiste kundërshtojnë fuqishëm kredon e grave borgjeze që angazhohen për të drejtat e njeriut se të gjitha gratë e të gjitha klasave duhet të bashkohen në një lëvizje apolitike dhe neutrale dhe të përqendrohen ekskluzivisht tek të drejtat e grave. Në teori dhe praktikë ato mbrojnë qëndrimin se antagonizmat klasorë janë shumë më të fuqishëm, efektivë dhe vendimtarë sesa antagonizmat shoqërorë midis gjinive, dhe se kështu gratë e klasës punëtore nuk do ta fitojnë kurrë emancipimin e tyre të plotë në luftën e të gjitha grave pa dallime klasore, kundër monopoleve shoqërore të gjinisë mashkullore, por vetëm në luftën klasore të të gjithë të shfrytëzuarve, pa dallim gjinie, kundër të gjithë shfrytëzuesve pa dallim gjinie. Kjo nuk do të thotë aspak se ato nënçmojnë rëndësinë e emancipimit politik të gjinisë femërore. Përkundrazi, ato angazhohen me më shumë energji sesa gratë gjermane që angazhoen për të drejtat e njeriut për të fituar të drejtën e votës. Por vota, sipas pikëpamjes së tyre, nuk është fjala dhe qëllimi i fundit i aspiratave të tyre, por vetëm një armë – një mjet në luftën për një qëllim revolucionar – rendin socialist”. —Clara Zetkin (1909)
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn eng_Latn als_Latn als_Latn