als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Shumė shqiptarė shprehėn keqardhjen qė pėr tė satėn herė shkrimtari ynė i njohur Ismail Kadare nuk arriti tė fitojė edhe kėsaj here ēmimin Nobel pėr Letėrsinė Sidoqoftė kjo gjė nuk ėshtė fundi i botės.
I.Kadare njihet pėr talentin e tij letrar qė herėt pasi ai mbaroi shkollėn e lartė nė Moskė dhe njėra nga veprat e tij tė hershme njė dashuri e rinisė u bė objekt diskutimesh nė media por edhe qejf mbetje midis tij dhe Nasho Jorgaqit. Po tė vihet re , jo rastėsisht herė pas here nė shtyp dhe nė median televizive shkruhen ngjarje, debate, pėr veprėn e Kadaresė duke u pėrpjekur tė mbajnė gjallė trashėgiminė e tij madje ndonjė tv privat edhe e ka realizuar nė formė anketimi nėse fiton apo jo Kadare ēmimin Nobėl ose jo.
Dėshira e madhe e inteligjencies shqiptare si e asaj brėnda vendit ashtu edhe nė Kosovė, nė shqiptarėt e Maqedonisė ėshtė qė ēmimin Nobėl ta marrė njė shqiptar dhe ēmimi Nobėl mė i afėrt pėr shqiptarėt ėshtė ai pėr letėrsinė duke qėnė se ēmimet e tjera Nobėl janė tė vėshtira pėr tu arritur qoftė pėr shkak tė specifitetit dhe mos pasjes sė profesionistėve tė pėrshtatshėm shqiptarė pėr ti pėrmbushur kėto kritere.
Dy shqiptarė (me origjinė shqiptare) nga diaspora kanė marrė ēmimin Nobel:
Me datė 19 Nėntori 1979 nė Oslo tė Norvegjisė ēmimin Nobel pėr Paqe e mori humanistja jonė e famshme Nėnė Tereza (26 gusht 1910 5 shtator 1997);
Dhe ēmimin e dytė e Nobel pėr pėr Fiziologji dhe Mjekėsi e ka marrė edhe njė shqiptar tjetėr por me origjinė shqiptare qė jeton nė SHBA Ferid Murad (14 shtator 1936).
Njė ēmim tė tretė pėr letėrsinė kėrkohet prej disa kohėsh pas rėnies sė komunizmit, pra nė kohėn e demokracisė e kėrkon shkrimtari ismail Kadare dhe kėto katėr vjetėt e fundit ka qėnė nė listėn e pritjes pėrta fituar atė. Sidoqoftė ky ēmim pėr letėrsinė mbetet larg pėr Kadarenė, pavarėsisht disa ēmimeve tė tjera ndėrkombėtare. Pak hollėsi pėr kėtė ēmim letrar po i jap mė poshtė.
Ēmimi Nobel pėr letėrsinė pėr vitin 2014 e fitoi 69-vjeēarit francez, Patrick Modiano, dhe i 16-ti pėr Francėn nė Letėrsi.
Jane ndare 101 cmime Nobel pėr Letersine qė nga viti 2001 e deri mė 2014.
Ismail Kadare per katėr vitet e fundit ka qėnė pretendent per kėtė cmim por ky cmim ėshtė fituar nga tė tjerėt me motivacione tė qarta pėr humanizėm, dashurinė pėr fėmijėt, dashurinė pėr jetėn, luftėn kundėr persekutimit dhe luftėn kundėr racizmit:
Viti 2009 Herta Myller 1953 Gjermani
Viti 2010 Mario Vargas Llosa 1936 Peru
Viti 2011 Tomas Trantromer 1931 Suedi
Viti 2012 - Mo Yan 1955 Kina (version kinez i Franc Kafkas)
Viti 2013 - Alice Munro 1931 Kanada
Viti 2014 - Patrick Modiano 1945 Franca
Medalja e Akademise sė Suedisė pėr ēmimin Nobel pėr Letėrsine ėshtė njė Medalion qė paraqet nje djalė qė rri ulur nėn njė dru dafine qė i dėgjon dhe shkruan kėngėn e Muzės. Nė medaljonin ngjyrė ari tė ēmimit Nobel pėr Letėrsinė shkruhet:
``Inventas vitam juvat excoluisse per artes``- ``Krijimet pėrmirėsojnė jetėn qė ėshtė e zbukuruar pėrmes Artit``. Kėto janė vargje nga Eneida e Virgjilit, kėnga VI, vargu 663.
Pėrse nuk e fiton dot Kadare? Dhe pyetja tjetėr ėshtė: a duhet tė hidhėrohemi qė ky shkrimtar nuk po e merr dot?
Janė pyetje, qė unė i kam dhėnė pėrgjigje nė disa shkrime tė mėparshme, por pavarėsisht dėshirės atdhetare dhe tė sinqertė pėr ta fituar njė shkrimtar i yni, pavarėsisht reklamės dhe publicitetit tė madh qė i ėshtė bėrė kėtij shkrimtari i cili fitoi nam qė nė kohėn e diktaturės me veprat e tij djallėzore si ``Dimri i Vetmisė sė Madhe`` nė tė cilėn mesazhi ėshtė i qartė: vetėm udhėheqėsi ėshtė i pa njollė dhe i mirė, tė tjerėt nuk janė tė tillė. Dhe ky mesazh u kap nga publiku i atėhershėm shqiptar si njė argument pėr tė pėrkrahur edhe mė tej PPSH,
duke i zgjatur jetėn komunizmit. Djallėzia e Enver Hoxhės pėr tė afruar rreth vetes njerėz me talent tė madh si Kadare, ishte njė veti e tij tjetėr negative pėr tė ndihmuar klanin e tij qė tė mbijetonte me anė tė pėrfshirjes dhe manipulimit tė intelektualėve tė atėhershėm. Mbajtja afėr e talenteve i zgjati jetėn rregjimit komunist dhe kjo ėshtė e vėrteta e hidhur e asaj kohe. Kjo ishte edhe shkaku se pėrse nė Shqipėrinė ateiste nuk pati opozitarė dhe kundėrshtues tė regjimit nga intelektualėt.
Pa i hyrė historisė mė tej, edhe pas rrėzimit tė regjimit komunist dhe ardhjes sė demokracisė, 173 intelektualėt e shquar qė mblodhi R. Alia nė gusht shtator 1990 pėr tė pėrgatitur opinionin brėnda e jashtė vėndit pėr domosdoshmėrinė e pluralizmit partiak dhe afrimin me Europėn perėndimore dhe SHBA, u pėrdorėn nė fakt pėr tė vazhduar trashėgiminė komuniste edhe pas rrėzimit tė komunizmit duke na kujtuar edhe njėherė artificat qė pėrdori Hoxha pėr tė mbajtur afėr inteligjencien dhe pėr tė vėnė nė gjumė popullin. Nė kėto rrethana edhe e ashtuquajtura `arratisje e Kadaresė` nė 1990 , me sa duket me qėllim pėr ta pėrgatitur atė si njė lider tė ardhshėm politik -dėshtoi sepse nuk e besoi kush.
I parė nė kėto aspekte, Kadare mbeti shkrimtar i talentuar i oborrit komunist tė atėhershėm dhe pėrfaqėson njė talent tė madh tė shfrytėzuar ndoshta me dashjen e tij (mbijetesė sipas autorit) i cili sė bashku me intelektualėt e tjerė tė pėrkėdhelur nga PPSH (disa nga tė cilėt janė edhe nė ditėt e sotme) i zgjatėn jetėn rregjimit sepse ndoshta u gėnjyen nga privilegjet e atij rregjimi.
Pa e zgjatur, shkrimet e Kadarese nė kohėn e demokracisė nuk e kanė atė cilėsi, ambitendencė e ambivalencė, por kanė kamuflazhin pėrkatės, krahasuar me shkrimet e bėra nė kohėn e diktaturės; sidoqoftė mesazhet e dhėna nga kėto shkrimė tė dy kohėve (diktaturė-demokraci), janė diametralisht tė kundėrta qė mohojnė njėra tjetrėn.
E atashuar edhe me mesazhet pak humane, por shpesh nacionaliste tė sforcuara, dhe mesazhin famėkeq tė veprave tė kohės sė diktaturės si
uji qė del nga burimi ėshtė i pastėr (Enveri), por qė ndotet poshtė (zyrtarėt dhe populli)
., kanė bėrė qė ēmimi Nobel t`i rrijė larg Kadaresė deri tani.
Mesa duket Kadare nuk mund ta marrė atė, megjithėse talenti i tij nė shkrimet ėshtė i njėjtė me atė tė Nobelistėve letrarė nga ana e formės, e pėrshkrimit, simbolikės, metaforave dhe krahasimeve letrare. Por, pėrmbajtja dhe Mesazhi i veprės sė Kadaresė nuk pėrputhet dhe nuk ėshtė bindės. Veprėn e Kadaresė pėr fat tė keq do ta ndjekė hija e diktatorit.
Kur themi Kadare kujtojmė Enverin qė ai mbrojti dhe i dha besėn sa qe gjallė.
Ky fakt nuk duhet tė na deziluzionojė sepse Shqipėria ėshtė plot talente qoftė letrare or dhe nė shkencat e tjera. Kombi shqiptar ėshtė vital dhe, ashtu si thotė njė nga kėngėt e rilindėsve qė kėndohet nga Grupi karakteristik i Korēės:..sa tė rrojė gjithėsia do tė rrojė dhe Shqipėria.., do dalin talente tė tjera qė do tė pėrdoren pėr tė mirėn e popullit dhe jo tė udhėheqėsit.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn grn_Latn als_Latn fij_Latn isl_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn