als_Latn dik_Latn sag_Latn
Pas filmit Heroi, në datë 21 janar, Kinema Millenium shfaqi për publikun një tjetër film shqiptar. Amaneti ka autorësinë e regjisë së Namik Ajazit dhe skenaristit Ruzhdi Pulaha. Film i parë me metrazh të gjatë për regjisorin, të njohur më së shumti për dokumentarët, dhe për të cilin i është dashur disa vite pritje për ta vënë në jetë. Në stafin krijues të filmit përfshihen edhe artistë të huaj si për shembull kinematografi Sebastiano Celeste. Vitin që shkoi Amaneti arriti të ishte një prej tre filmave shqiptarë pjesëmarrës në “Montreal World Film Festival”.
Shumë qartësisht filmi merr përsipër dhe kërkon me anë të një fabule quasi fictional, sepse ka edhe referenca historike, të shpërfaqë tablonë e viteve të fundit të sistemit enverist në Shqipëri. Ngjarjet në film ndodhin në atmosferën e fillim viteve 80-të, me përjashtim të një flash back të shkurtër në vitet e Luftës Nacional Çlirimtare. Personazhi kryesor i filmit është Mentor Hasa, një ofiqar i lartë i Sigurimit të Shtetit, dhe luhet nga aktori Myzafer Zilfa. Ky personazh pas shumë viteve në detyrë dhe drejtues i makinerisë së persekutimit, i vjen rradha ta pësoj prej vetë asaj. Para momentit të arrestit, ai i lë djalit të tij si amanet dy kaseta magnetofoni, ku ishte regjistruar rrëfimi për tërë krimet e kryera. I biri, i luajtur prej Amos Zaharia, ndonëse në internim pas shumë peripecive ia del mbanë të arratiset në Itali me dy kasetat që ia dorëzoi i atit. Megjithatë, një fat i trishtë e pret personazhin edhe pse i arratisur nga Shqipëria. Një zgjidhje simbolike kjo për ta lënë ‘amanetin’ e dëshmisë diktatoriale gjysmak.
Në vlerësim total, filmi fut ujë nga të katër anët. Problemi më sipërfaqësor i filmit është skenografia dhe kostumografia. Me të drejtë regjisori dhe stafi realizues ka rrëfyer problematikën për rindërtimin e një atmosfere në film të viteve 80-të. Megjithatë shihen gafa që janë tepër evidente për t’u anashkaluar. Veshjet e ofiqarëve të lartë janë ashiqare jo në përkim me kohën ku ndodhin ngjarjet. Apo tjetra e pafalshme është që nxënësit e një shkollë të mesme mbajnë stilolapsa të ditëve të sotme. Ajo që i vë kapak të tërës është kur sheh një të internuar në qendër të planit me qethje alla Pompadour, shumë e përhapur tek të rinjtë sot.
Për më tepër ka jo pak alogjizma në film. Njëri është kur Mentor Hasës, pasi e kanë vënë në rreth të kuq dhe arrestimi është çështje ditësh, jashtë banesës i vendosen rreth 10 roje për ta përgjuar. (Ç’mund të përgjonin 10 veta si body guard pasi ishte marrë vendimi?) Dhe tjetër është momenti i arrestimit i po të njëjtit personazh në fjalë. Baza muzikore e zgjedhur për këtë skenë është një melodi korriste mesjetare apo diçka prej antikitetit.
Elementi tjetër problematik në film janë planet prej seriali televiziv. Nuk dihet sesa e qëllimshme ose jo ka qenë ky trajtim i kamerës, por është e dukshme që dështon formalisht dhe konceptualisht s’thotë gjë. Kjo mund të ketë ndodhur edhe për shkak të kinematografit, i cili ka më së shumti përvojë në seriale. Madje, ai e tregon shumë hapur përvojën në serialin e famshëm Oktapodi, duke imituar disa skena të plota prej atij seriali.
Ajo që e shemb të tëri filmin është logjika e skenarit dhe trajtimi regjisorial. Vetë personazhi i Mentor Hasës është i pabesueshëm. Megjithëse rrëfen se krimet në emër të një ideali të pastër komunist kishin nisur që pas çlirimit dhe kishin vazhduar, kur i vjen fundi pas 40 vjetësh ‘kriminalitet’ ky habitet se çfarë po i ngjet dhe ende shfaqet sikur është i pakrimbur moralisht. Ai ka ende brerje ndërgjegjie, por edhe beson tek pastërtia e idealeve dhe tek Enver Hoxha. Këtë pakuptueshmëri e kanë të tërë personazhet në film, duke dështuar në fund në qëllimin e vet. Filmi nuk arrin t’i përgjigjet disa pyetjeve që ia ngarkon vetë vetes, së paku edhe pa prenduar të vërteta absolute. A kishte komunist të ndershëm? Janë mëkatar direkt ose indirekt edhe këta për fajet e diktaturës? A ishin gjithë të akuzuarit e diktaturës të pafajshëm? (Në film të krijohet një lloj tabloje e një rezistence të organizuar anti regjim, madje brenda vetë nomenklaturës.) Ra diktatura se në fund gëlltiti edhe bijtë e vet apo pati një reaksion kundër saj?
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn