als_Latn dik_Latn sag_Latn
Letër e hapur Pëllumb Kullës, mikut tim të “kohës së Enverit”
Ja kështu, pas gati 40 vitesh pasi jemi njohur në Fier, ti në Amerikë e unë këtu ku kam qenë, duhet të këmbejmë disa mendime si dikur në “kohën e Enverit” në kafenetë e varfra të qytetit apo në mjediset e teatrit të tij. Unë, një djalë 26 vjeçar, i dëbuar nga Tirana si i biri i «armikut të partisë e të popullit», ti, diçka më i madh, i ardhur nga Vlora me detyrën e regjisorit në teatrin e estradës së Fierit. Unë bëja muzeologun, ti i mbaje njerëzit me humorin e shëndetshëm të parodive me ballistë, me Malot e Zalot.
Habitem se duke qenë përmbi 20 vite në vendin më demokratik të botës, ti Pëllumb, një njeri tolerant, i letrave, e i butë nga natyra, në vend që t’i ruaje e t’i zhvilloje vlerat që unë kam kujtuar që i ke patur jo fasadë, i shfaq në antipodin e tyre, në mënyrë revanshiste e virulente.
Unë jam historian që e kam shkruar dhe shkruaj historinë me dokumente e jo në mënyrë selektive. Historishkruarja është një proces shumë serioz. Nuk është humor rakie e me batuta kafenesh. Deri në vitin 1990, nuk kisha shkruar e botuar asgjë për Luftën e regjimin komunist, ndërsa ti, i dashur mik, me disa njerëz të letrave ishit në majat e lavdisë e të përkëdhelive të pushtetit, se talentin e artin tuaj e vutë thellësisht në shërbim të formimit të “njeriut të ri”. Unë dhe shumë të tjerë të kemi çmuar për vlerat krijuese e jo për shitjen e shpirtit.
Nuk kam nostalgji as për Enverin, as dhe për regjimin e tij, se në atë kohë askush nuk më duartrokiste dhe askush nuk më jepte çmime. Bëja mësuesinë e ligjëruesin e historisë si mijëra të tjerë për të mbijetuar. Por, miku im në atë kohë siç kishte burgje e internime prej të cilat nuk kanë shpëtuar as edhe njerëz të mi të afërt, kishte edhe humor, edhe teatro, edhe këngë, edhe valle, edhe dashuri, edhe dasma. Jeta nuk ishte vetëm zi e burg. Ajo vazhdonte dhe atë ti e ke jetuar si pak të tjerë.
Gradën “Doktor i Shkencave” e kam marrë me një vepër të mirëfilltë shkencore pas dhjetë vitesh studimi, të botuar në vitin 1992 për marrëdhëniet shqiptaro-jugosllave në periudhën midis dy luftërave botërore, libër që është vlerësuar nga kritika historiografike e sidomos nga kolegët historianë nga Kosova.
Historinët e një vendi nuk mund ta shkruajnë një, dy apo pesë historianë. Është gabim e perceptim naiv t’i ndash historianët në të djathtë e në majtë. Ata për nga veprat e kontributet ndahen në historianë objektivë e jo objektivë, ndahen në shkolla e alternativa mendimi e metodologjie. Historiografia është shkencë, e specializuar në fusha studimi që duan kohë e njerëz që të shkruhen e interpretohen ngjarjet.
Të shkruarit e historisë së afërt si ajo e regjimit komunist do kohë që të shkruhet. Në gjuhën e shkencës kjo quhet maturim i ngjarjeve. Dokumentacioni arkivor ka rregullat e tij të shfrytëzimit. Përndryshe nuk bëhet rishkruarje objektive e historisë, por pamflete politike me sharje dhe etiketime.
Historianët seriozë që respektojnë historinë dhe historishkruarjen nuk nisen nga konsiderata politike, por udhëhiqen nga kodi profesional dhe etik i tyre në procesin historiografik. Ata që nuk e kanë këtë kulturë profesionale nguten e shkruajnë ose gjykojnë të tjerët. Është e drejta e tyre. Jetojmë në demokraci.
Ti e disa të tjerë me mënyrën si po reagoni nuk doni të rishkruhet historia, por të përmbyset ajo, të zhbëhen faktet e ngjarjet. Por i dashur mik, historia bëhet vetëm një herë e shkruhet e rishkruhet disa herë. Ti e gjykon historinë si amator, unë e analizoj si profesionist. Ti e sheh nga Nju Jorku, unë e kam gjurmuar dhe e gjurmoj përditë, këtu në vendin ku ajo është bërë, në këtë demokraci jo të plotë shqiptare, por gjithsesi me liri akademike.
Që të mësosh diçka më tepër për Luftën e posaçërisht për Mukjen përmes dokumentave më të fundit do të kisha dëshirë të të dhuroja librin tim të fundit të sapobotuar,
“Shqiptarët në Luftën e Dytë Botërore”. Do të ishte një rast i mirë që do të nxiste për reflektim, në mos për të tërhequr mbrapsht epitetet e mllefet që të kanë pushtuar shpirtin, të bëjë në heshtje “mea culpa”-n. Ndihem i zhgënjyer për një mik të dikurshëm që ka humbur drejtpeshimin. Zoti e ndihmoftë!
********
Redaksionale: Ana e mirë e një përplasjeje
Që kur DITA vendosi që për këtë vit të hapë një rubrikë të veçantë ku herë pas here të pasqyrohen ngjarje dhe njerëz që kanë lënë gjurmë në historinë e luftës për çlirimin e vendit 70 vjet më parë, gjithnjë e më shumë materiale dhe interesime ka patur në redaksi. Fokusi ynë, sigurisht, ka qenë një kujtesë dhe një nderim për ata që luftuan, por edhe një rikthim në ngjarjet dhe momentet kyçe të një kohe që do përcaktonte drejtimin që do merrte vendi për një epokë të tërë. Përgjatë këtyre muajve, afërmendsh që nuk kemi marrë përsipër as të shkruajmë, as të rishkruajmë e as ta përmbysim historinë. Ky është mision për profesionistët e fushës. Por kjo nuk na pengon që të shprehim një qëndrim të caktuar, kur e shohim të nevojshëm dhe të arsyeshëm shprehjen e tij.
Këtë gjë bëmë edhe numrin e djeshëm, me shkrimin që zoti Pëllumb Kulla dërgoi në redaksi. I përmendur në vetë të parë, duket se historiani i njohur Paskal Milo e pa të udhës të reagonte personalisht ndaj autorit, me këtë shkrim të dërguar në redaksi. Kjo është një e drejtë e tij dhe ne po i japim hapësirën e nevojshme, aq më tepër që shtysa e reagimit të Kullës erdhi pikërisht nga disa numra të mëhershëm në DITA.
Ajo që vlen të nënvizojmë në këtë debat, është pikërisht fakti që po bëhet një debat, i qytetëruar dhe me argumente. A është Milo aq “i fortë” në rromuze, apo a ishte Kulla aq rigoroz në shkrimin e djeshëm sa u përket renditjes dhe argumentimit të fakteve historike, këtë le ta vlerësojë lexuesi. Në materialet e këtyre faqeve kemi vendosur edhe intervistën e historianit Pëllumb Xhufi dhënë revistës Java, për arsye se ishte punimet e dy historianëve për LANÇ botuar në DITA disa javë më parë, ato që ngjan të kenë ngacmuar zotin Kulla.
-
asnje ndjesi
-
I kenaqur
-
i shqetesuar
-
i trishtuar
-
i indinjuar
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn unk als_Latn unk als_Latn unk als_Latn unk knc_Latn