als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Si zakonisht debati tek ne bėhet pėr ēėshtjen mė anėsore tė ēėshtjes, pėr vazhdimin apo jo tė vendeve tė rezervuara, pra pėr numrat e deputetėve serbė dhe tė pakicave tė tjera nė Kuvend, e jo pėr atė qė ėshtė thelbėsore: fuqinė e madhe juridike qė ata kanė e qė u jep atyre mundėsi pėr ta bllokuar dhe bėrė jo-funksional shtetin e Kosovės.
Pėrpjekjet pėr reformėn zgjedhore, e cila mendohet tė prekė edhe Kushtetutėn Kosovės, treguan sesa pengesa ka pėr ndryshimin e kėsaj kushtetute. Ndonėse shumica e partive politike shqiptare u pajtuan qė tė ketė ndryshime kushtetuese, madje patėm edhe njė pajtim pėr zgjedhje tė drejtpėrdrejtė tė presidentit nga qytetarėt, partitė politike serbe shfrytėzuan tė drejtėn kushtetuese (ēdo ndryshim i Kushtetutės kėrkon votėn e 2/3-ve tė deputetėve tė pakicave si shtesė tė 2/3-ve tė tėrė deputetėve tė Kuvendit tė Kosovės) qė ta bllokojnė kėtė nismė, duke kėrkuar qė tu vazhdohet mandati i vendeve tė rezervuara me kushtetutė edhe sė paku pėr dy palė zgjedhje dhe tė mos futet nė veprim parimi i vendeve tė garantuara qė duhet tė vlej prej zgjedhjeve tė ardhshme.
Tė gjithė ne kritikėt e sistemit kushtetues tė Kosovės, i cili buron nga Pakoja e Ahtisaarit dhe procesi i pavarėsisė sė Kosovės, vinim theksin mbi faktin se kjo kushtetutė, e cila u jep pakicave mundėsi bllokimi shtetit tė Kosovės, e rrezikon ta kthejė atė nė njė shtet jofunksional. Krijohej pėrshtypja, nga pėrkrahėsit e njė sistemi tė tillė, se ne qė kritikonim kėtė sistem, hallin e kishim vetėm tek bashkimi kombėtar, qė kjo kushtetutė e ndalon nė nenin e saj 1.3 dhe tek tė drejtat e shumta qė u jepeshin serbėve, e pėr tė cilat ne ishim kundėr. Natyrisht qė ndalimi me kushtetutė i mundėsisė pėr tė organizuar referendum pėr njė ēėshtje tė tillė, ėshtė njė shkelje e rėndė e parimeve demokratike si dhe i sovranitetit tė shtetit tė ri, e mbi tė gjitha i vullnetit sovran tė qytetarėve tė Kosovės. Gjithashtu jo tė drejtat, por privilegjet e pakicave janė ato qė e dėmtojnė funksionimin e shtetit tė Kosovės. Por ja qė shumė shpejt u kuptua se ky bllokim mund tė vij edhe pėr ēėshtje mė tė vogla, siē ėshtė reforma zgjedhore dhe nuk lidhet vetėm me ēėshtjen e pamundėsisė kushtetuese pėr referendum pėr bashkim kombėtar, apo pėr tė drejtat e serbėve.
Ēėshtja e vendeve tė rezervuara dhe atyre tė garantuara na fut nė temėn e pėrfaqėsimit tė pakicave nė Kuvendin e Kosovės. Duke qenė se shumica e pakicave nė Kosovė janė nė numėr tė vogėl, dhe e kanė vėshtirė tė arrijnė kufirin prej 5% (kėtė edhe partitė serbe mund ta arrijnė vetėm nė variantin e ndonjė koalicioni tė madh dhe daljeje masive nė zgjedhje), ajo qė quhet diskriminim pozitiv, por qė unė preferoj ta pėrdor terminologjinė alternative, masat afirmative, janė domosdoshmėri pėr tė pasur pėrfaqėsim tė tė gjitha pakicave nė Kuvendin e Kosovės dhe rrjedhimisht pėr tė krijuar kushte tė pėrfaqėsimit tė tyre edhe nė ekzekutivin e vendit. Dhe ky parim pėrdoret nga shumė shoqėri, qė duan tu ofrojnė mundėsi grupeve tė vogla etnike tė kenė pėrfaqėsim nė institucionet e vendit. Por problemi themelor nuk qėndron tek vendet e rezervuara apo tė garantuara si tė tilla, madje nė fund tė fundit, sado i deformuar qė ėshtė, e sado probleme qė mund tė shkaktojė edhe nė mėnyrėn e formimit tė koalicioneve qeverisėse, as nga numri i deputetėve qė vijnė nga pakicat (qė me vende tė rezervuara do ta kalojė numrin 20), por tek fuqia e tyre juridike. Ne si shoqėri, vetė e diskriminuar nga shtypja e gjatė, duhet vėrtet tė jemi shembull sesi i trajtojmė pakicat dhe duhet tė jemi zemėrgjerė nė tė drejta.
Ama nė tė drejta. Kjo qė ne po flasim kėtu, nuk janė tė drejta, kėto janė privilegje tė padrejta, qė krijojnė situatėn e tiranisė sė pakicės. Kėto privilegje, i japin tė drejtė 5% tė popullsisė tė bllokojnė vullnetin politik tė mbi 90% tė shumicės sė popullsisė sė Kosovės. Dhe njė situatė e tillė, jo qė i jep rrugė njė shteti qytetar si e proklamojnė disa shtetin e Kosovės (nė utopitė e tyre teorike) si kundėr peshė tė asaj qė e quajnė ata dėshirė pėr shtet etnik tė shqiptarėve, po i thellon ndarjet etnike nė Kosovė, i barrikadon ata nė vija etnike, duke i shndėrruar privilegjet e pakicave, nė rrezik pėr realizimin e tė drejtave tė tyre qytetare dhe kombėtare. Pra duke pasur pakicat, e nė kėtė rast sidomos pakica serbe, privilegjet bllokuese raporti i tyre me shumicėn shqiptare nuk mund tė normalizohet, mbi tė gjitha sepse shumica do ti akuzojė gjithmonė pėr bllokimin e funksionalitetit tė shtetit. Nė njė situatė tė tillė, tani kur po shtrohet pėr diskutim ēėshtja e ndryshimeve kushtetuese dhe kėrkesa e pakicės serbe dhe tė pakicave tė tjerave pėr vazhdim tė vendeve tė rezervuara, shumica shqiptare do tė mund tė bėnte njė kundėr-ofertė racionale pėr pakicat duke pranuar kėrkesėn pėr vazhdimin e vendeve tė rezervuara (qoftė edhe me afat tė pakufizuar) me heqjen e privilegjeve bllokuese qė ata kanė nė Kushtetutėn e Kosovės si dhe me heqjen e paragrafit 3 tė nenit 1 tė Kushtetutės, e cila pamundėson bashkimin e Kosovės me Republikėn e Shqipėrisė, nėse ky do tė ishte vullneti i qytetarėve tė Kosovės. Nuk kam dyshime se ata do ta pranonin, por do tė ishte sė paku njė sinjal kthjellimi qė politika jonė do ta dėrgonte pėr kėtė ēėshtje.
Bisedimet me Serbinė ishin njė moment i artė, qė ne tė ishim tė guximshėm dhe tė shtronim pėr zgjidhje me Serbinė tė gjitha problemet e hapura qė i kemi. Pra tė mos bisedojmė vetėm pėr veriun e Kosovės dhe tė drejtat e serbėve, por edhe pėr Preshevėn, Bujanocin e Medvegjėn. Dhe nė kėtė drejtim tė vendosim reciprocitetin si parim tė zgjidhjes sė kėtyre problemeve dhe mjeshtėrisht me njė marrėveshje tė re politike me Serbinė, tė krijojmė kushtet politike pėr ndryshime kushtetuese qė do tė reflektonin vullnetin e qytetarėve, nė radhė tė parė duke i hequr privilegjet bllokuese qė kanė pakicat nė Kuvendin e Kosovės. Fatkeqėsisht, kėto bisedime prodhuan, jo zgjidhje tė ēėshtjes shqiptaro-serbe, por fuqizim tė jo-funksionalitetit tė shtetit tė Kosovės, pėrmes krijimit tė Bashkėsisė sė Komunave Serbe, e cila sė bashku me fuqinė juridike qė i ka garantuar Kushtetuta pakicės serbe, bėhen njė gur i rėndė nė qafėn e shtetit tė brishtė tė Kosovės.
Apo mė mirė thėnė, Kosova po shndėrrohet nė njė shtet tė lidhur me zinxhir, dhe ēelėsi i drynit tė zinxhirėve i ėshtė dhėnė pakicės serbe dhe indirekt edhe shtetit serb. Paradoksalisht pėr Ahtisaaristėt, me integrimin formal tė veriut tė Kosovės nė institucionet e Kosovės, ndonėse do tė kemi njė sovranitet formal nė veri, nuk do tė kemi fuqizim tė shtetit tė Kosovės, pėr mė tepėr do tė rritet jo-stabiliteti i kėtij shteti. Nė kėtė situatė ne mund tu gėzohemi sa tė duam zgjedhjeve nė veri, apo mund tė hidhėrohemi se fitoi Lista Srpska, dhe mund tė inatosemi se vendet e rezervuara do tė rikthehen nė Kushtetutėn tonė, problemi themelor mbetet: Kosova shtet jofunksional, me marrėdhėnie tė tensionuara etnike e me pengesa tė mėdha nė rrugėn e integrimeve kombėtare dhe evropiane. Dhe pėr ta zgjidhur lėmshin duhet tė kthehemi tek themeli i problemit. E ai nuk ėshtė numri i serbėve tė pėrfaqėsuar nė Kuvend, por fuqia juridike qė kanė kėta deputet. E pėr ta zgjidhur kėtė ne si shoqėri duhet ta kuptojmė se duhet tė ēlirohemi nga koncepti Ahtisarist pėr shtetin e Kosovės, e me shumė kujdes tė gjejmė rrugė politike pėr ta tejkaluar kėtė rregullim kushtetues qė pengon funksionimin normal tė shtetit tė Kosovės dhe ndalon shprehjen e vullnetit politik tė qytetarėve tė Kosovės.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn