als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Sociologu italian Domenico De Masi, nė njė intervistė pėr gazetėn prestigjioze italiane La stmpa thotė se sot bota po jetoon nė epokėn e ēoroditjes. Nuk e dimė me saktėsi se ēfarė ėshtė e majta dhe ēfarė ėshtė e djathta, e bukura dhe e shėmtuara, burri dhe gruaja, e vėrteta dhe e pavėrteta, madje edhe e gjalla dhe e vdekura. Ēoroditja. Nuk e kanė pasur tė tillė as tek Iliada, apo Lufta dhe Paqja. Ėshtė njė gjendje e kohėve tė fundit. Nė ēfarė kohe po jetojmė?
Dhe ju, ēfarė shpjegimi keni dhėnė?
Domenico De Masi: Shikoni, mė parė tė gjitha shoqėritė lindnin nė bazė tė njė modeli qė ekzistonte tashmė. Republika greke qėndron tek fjalimi i Perikliut drejtuar athinasve. Mesjeta buronte nga dhjetė komandamentet dhe nga baballarėt e Kishės. Nė shtatėqindtėn, nja pesėdhjetė tė rinj iluministė krijuan njė botė tė re. Edhe BRSS bazohej nė njė model qė ekzistonte tashmė, atė tė Marksit dhe Engelsit.
Po shoqėria jonė post-industriale?
Domenico De Masi: Ėshtė e ndryshme nga gjithė tė tjerat. Njė ditė, arkitekti i madh Le Crobusier erdhi nė Positano dhe pyeti se mbi ēfarė kriteri ishte ngjitur pėr lart. Nė fakt, gjithsecili kishte ndėrtuar shtėpi pėr hesap tė tij. Kjo ėshtė shoqėria jonė, Projekti Positano. Ne jemi si kartografėt e lashtėsisė, jemi nisur pa njė hartė.
Ēfarė e dallon kėtė shoqėri nga ajo e mėparshmja?
Domenico De Masi: Epoka industriale bazohej mbi prodhimin e tė mirave materiale, dhe vlerat e saj ishin shpejtėsia, produktiviteti, organizimi hierarkik, puna e dorės. Shoqėria post-industriale qė lindi me Frojdin, Ajnshtainin, Pikason ėshtė megjithatė ende nė fillim bazohet mbi prodhimin e tė mirave materiale (shėrbime, informacione, simbole) dhe vlerat e saj janė intelektualiteti, subjektiviteti, estetika, feminilizimi, cilėsia e jetės, etika dhe destrukturimi i hapėsirės dhe kohės.
Njė shoqėri nė kėrkim tė modelit
Domenico De Masi: Po, dhe ėshtė gjithashtu momenti pėr tė mobilizuar mendjet mė tė ndritura pėr ta krijuar, kėtė hartė. Nevojitet njė Davos i mendimit. Pėr shembull, me Renzo Pianon dhe muzikantin venezuelian Jose Abreu. Pak politikanė, pasi nuk shoh mendje tė mėdha. Nuk mė ekzaltojnė as yjet e shoqėrive likuide dhe tė gazta, as edhe Papa, qė bėn gjėra shumė fėmijėrore. Fatkeqėsisht, nuk shoh shumė Focault-ė nė qarkullim.
Ndėrkohė, keni klasifikuar 15 modelet e shoqėrisė nė histori. Cilėt prej elementeve tė tyre duhet tė rikthejmė?
Domenico De Masi: Benedetto Croce thoshte se nuk mundemi tė mos jemi kristianė. Nuk mundet as tė mos quhemi indianė, pėr shembull, pėr humanizmin e tyre spiritual, bir i njė politeizmi qė ėshtė mė tolerant se sa monoteizmi. Konfucianizmi kinez na mėson se nuk ka nevojė tė besosh pėr tė pasur atė qė Kanti e quante ligji i moralit. Nga modeli japonez do tė merrja rafinimin. Ai mysliman ėshtė i vėmendshėm sa i pėrket koherencės me tekstet e shenjtė. Katoliku ka ditur tė reduktojė ankthin tonė kundrejt kėnaqėsive tokėsore, ai carpe diem roman qė rikthehet nė Amerikėn e sotme, siē e tregon Scorcesse tek filmi i fundit Ujku i Uoll Stritit.
Megjithatė, dy modelet qė keni mė shumė pėr zemėr janė ai europian dhe ai brazilian
Domenico De Masi: Po, shteti social, i lindur me Bismarkun ėshtė krenaria e Europės. Nėse nuk pranojmė se cilėsia e jetės ėshtė lėnda jonė e parė, atėherė vėmė nė lojė identitetin, dhe pėrfundojmė duke qenė tė nėnshtruar kundrejt SHBA, nga ana e tyre tė mbėrthyer nga njė mijė kriza. Sa pėr Brazilin, ai ėshtė atdheu im i dytė, aty ky libėr ka shitur tashmė 20 mijė kopje. Janė njė popull i butė, bujar, i ndjeshėm, alegėr, ngaherė njė laborator shumė interesant hibridizmi.
Nėse mendoni kur ishit ju i ri, dhe si janė nipėrit tuaj sot, cili mendoni se ėshtė dallimi kryesor?
Domenico De Masi: Ėshtė e njėjta pyetje qė i bėra Alberto Moravisė kur mbushi 80 vjet. Mu pėrgjigj: Estetizmi. Tė rinjve nuk u duhet tė jetojnė mė mes erės sė pulave, dhe vishen mė mirė. Nipėrit e mi do tė jetojnė nė njė botė edhe mė tė bukur se e imja.
Jeni i sigurt? Nė libėr ngrihet pyetje, me Hannah Arendt: Ēfarė ndodh nė njė shoqėri tė pėrqendruar tek puna, kur puna mungon?
Domenico De Masi: Mbi tė gjitha, po kalojmė nga njė shoqėri tė bazuar tek puna, nė njė shoqėri tė bazuar tek koha e lirė, dhe do tė punohet gjithnjė e mė pak. Pastaj kam besim se do tė ndodhė njė rishpėrndarje e madhe: e vetė punės (mes etėrve dhe bijve), e garancive, pushtetit, dijes dhe shanseve. Kam besim sepse, siē thoshte bashkėpatrioti im Giambattista Vico, Bota ėshtė ende e re. Dhe sepse tė rinjtė e sotėm mund tė fluturojnė nė tė gjithė vendet e Europės me pak para, jetojnė nė njė epokė globale tė mbushur me stimuj, dhe kanė mė shumė kohė pėr tia kushtuar kreativitetit, ndonėse shpesh herė e ēojnė dėm.
Pra po na thoni se i keni zili tė rinjtė e sotėm? Po atėherė ju provokoni, profesor!
Domenico De Masi: Ndonjėherė shoh mbesėn time, studente e fizikės, dhe mendoj kohėn kur unė isha i ri. Kam qenė gjithmonė njė i apasionuar pas muzikės klasike, njė trashėgimi e tim eti, i cili vdiq kur isha 9 vjeē. Mbaj mend qė, pėr tė dėgjuar Simfoninė e nėntė nga njė gramafon i rrėnuar, duhej tė ndėrronim tetė disqe! Ndėrsa sot, shikoni pak. (Ngrihet nė kėmbė, afrohet tek dritarja dhe shkėput njė iPod nga impianti i stereos). Tek kjo gjėja e vogėl janė memorizuar 4700 kėngė, sinfoni dhe koncerte. Kjo ėshtė mė e mira e botėve qė kanė ekzistuar deri sot. Mbesa ime ėshtė vėrtetė me fat.
(La stampa, pėrktheu dhe botoi shqip, bota.al)
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn