als_Latn lit_Latn uzn_Latn
( Nė 99-vjetorin e vrasjes sė Heroit)
Likuidimi fizik i pėrfaqėsuesve pėrparimtar dhe i prijėsve tė shquar tė kombit tonė qe njė masė e vazhdueshme e gjenocidit serbo-malazez pėr shfarosjen e shqiptarėve. Me kėto akte tė shėmtuara kriminele Serbia provoi ta shuante ēdo shkėndijė zgjimi, organizimi, rebelimi dhe kryengritjeje shqiptare. Likuidimi i prijėsve shqiptarė organizohej nga shėrbime speciale tė shtetit ndėrsa ekzekutimi i tyre bėhej nga xhandarmėria, ushtria apo agjentėt e shitur shqipfolės. Vrasja e prijėsve shqiptar aq sa ishte masė hakmarrjeje e shtetit kundėr veprimtarėve atdhetarė, po aq ishte masė frike, demoralizimi dhe shuarjeje e ēdo shprese tė popullit pėr tė jetuar nė vatrat shekullore. Tradita e vrasjes sė personaliteteve tė shquara shqiptare nė praktikėn e shtetit serb ėshtė e hershme, ėshtė e pasur, ėshtė e gjatė mbi njė shekull e gjysmė dhe si e kėtillė popullit shqiptar i ka kushtuar shumė, madje, nė tė gjitha sferat e jetės: tė paktė janė ata prijės shqiptarė qė kanė vdekur natyrshėm, me trup nė shtrat e me kokė nė jastėk.
Aktet e burgosjes, maltretimit, vrasjes dhe likuidimit tė prijėsve dhe bijve tė tij mė tė mirė populli shqiptar i mbajti prore nė kujtesė dhe nėpėrmjet kėngės ato i bėri tė pa vdekshme. Ndėr qindra shembujt e vrasjeve tė prijėsve tė shquar shqiptar nga dora terroriste serbo - malazeze muza popullore e qau me lot dhembjeje dhe krenarie edhe vrasjen e atdhetarit Isa Boletini (1864-1916), personalitetit qendror tė Rilindjes kombėtare, organizatorit dhe udhėheqėsit tė kryengritjeve tė mėdha antiosmane pėr ēlirim e bashkim kombėtar, organizatorit tė forcave tė armatosura pėr mbrojtjen e Qeverisė sė Pėrkohshme tė Vlorės, anėtarit tė delegacionit shqiptar, qė shkoi nė Londėr pėr tė protestuar kundėr vendimeve tė Fuqive tė Mėdha pėr copėtimin e Shqipėrisė, organizatorit dhe udhėheqėsit tė qėndresės shqiptare kundėr pushtimit serbo-malazez gjatė Luftėrave Ballkanike e mė vonė.
Si personalitet qė tėrė jetėn e kaloi nė luftė pėr lirinė, pėr bashkimin e trojeve dhe pėr pavarėsinė e Shqipėrisė, si figurė tipike e burrit shqiptar, i veshur gjithmonė me kostume tė bukura kombėtare qė i jepnin njė hijeshi tė pashoqe, luftėtar qė kurrė nuk i largoi armėt nga trupi, gojėtar i urtė dhe trim me orė, me kohė, gjenerali Isa Boletini fiton admirimin, respektin, dashurinė e popullit dhe njėrin ndėr vendet qendrore tė figurave tė merituara tė epikės popullore historike. Prandaj, vrasja e atdhetarit Isa Boletini nga dora serbo-malazeze, tronditi dhe pikėlloi mbarė kombin, ndėrsa muza popullore kėtė vrasje mizore tė heroit legjendar e pasqyroi nė kėngėn Kral Nikolla rrehi telin.
Kėnga Kral Nikolla rrehi telin e pėrshkuar me nota elegjiake dhe zemėrimi lartėsohet nė protestė monumentale artistike qė dėshmon dhe akuzon rrethanat historike tė krimit tė organizuar, gjenocidin serbo-malazez si dhe pabesinė e dhunėn ndėrkombėtare tė kohės. Isa Boletini qė nuk ishte pėrkulur para mbretit e kralit, para atentateve tė shumta e sulmeve ballė pėr ballė nė beteja, para djegieve gjashtė herė tė kullės feniks, para joshjes sė sulltanit e premtimeve marramendėse tė autoriteteve antishqiptare, mė nė fund, si njeri i besės e fjalės sė dhėnė, i ndodhur nė situatė rreziku, ia beson mbrojtjen diplomatit francez nė Shkodėr, konsullit Bikok, i cili i zotohet se do tia sigurojė vizėn e udhėtimit pėr cilin do vend neutral qė dėshironte. Nė marrėveshje sekrete me krerėt e qeverisė sė kral Nikollės konsulli francez e udhėzon Isa Boletinin qė tė shkojė nė Cetinė, nė Ambasadėn Franceze, pėr tė marrė vizėn udhėtimit. Viza, nė kėtė rast, ishte kurdisur si mbulesė pėr likuidimin e Isa Boletinit. Pikėrisht kėtė komplot tė shėmtuar ndėrkombėtar e stigmatizon hapur edhe muza popullore nėpėrmjet vargjeve tė kėngės:
Krajl Nikolla ma rrehka telin
Kanēallozit po ja ēon haberin
Me ma nxanė ore Isa Begun
Krejt Avropa ja kanė pa sherrin
Kanēallozi ja ka dredhun telin
Kral Nikollės ja ēon haberin
Ta kam nxanė more Isa Begun
Ta kam nxanė ta kam mashtrue
Nė Podgoricė Isėn ta kam ēue
Nė Podgoricė Isa asht dalė
Veshoviqin po ēon me e marrė
Gjeneralin ka ēue me marrė
Ėshtė dita e 23 janarit tė vitit 1916. Podgorica po pushtohej pa luftė nga ushtria austriake. Atė ditė, Isa Boletini me bashkėluftėtarėt e tij, i vendosur pėr tu kthyer nė Kosovė, tradhtohet nga diplomatėt francez dhe lėshohet nė pėrcjellje tė ushtarėve malazezė. Kurthi i vrasjes i organizuar nga gjeneralėt Veshoviq, Vukotiq, Plemenac, Ramadanoviē etj. zbatohet nga Sava Llazareviqi, krimineli namkeq i njohur me nofkėn Savė Batarja. Prita e pėrbėrė nga dy batalione prej 80 xhandarėsh iu zu te Ura e Ribnicės, nė afėrsi tė Podgoricės. Urdhėrit tė komandantit pėr dorėzim armėsh dhe kalim pa luftė nė duart e xhandarmėrisė: Hiqi armėt Isė se i kam dy fjalė, Isa Boletini, si gjithmonė i vendosur pėr rezistencė, i pėrgjigjet:
Gjeneral, mos tkofasha falė
Para mretit naben jam dalė
Ket sylah nuk ja kam dhanė
Para krali nCetinė jam dalė
Unė sylahin nuk ja kam dhanė
Nuk i hjek armėt sa tjam gjallė
Dialogjet nė mes tė dy gjeneralėve janė sfiduese si nė kėngėt e epikės legjendare. Konflikti i thellė krijon gradacion tė menjėhershėm. Pėrgjigjet e heroit poetikisht reflektojnė burrėri, mburrje, vendosmėri, vendim tė prerė pėr qėndresė deri nė fund. Lufta qė fillon ėshtė e rreptė dhe e pabarabartė. Dy batalione xhandarėsh kanė zėnė dy krahėt e urės mbi lumin Ribnicė. Masa tė mėdha tė sigurisė formojnė rrethimin tjetėr. Brenda nė dėrrasat e urės, pa mbrojtjen mė tė vogėl, qėndrojnė tė pa lėkundur tetė trima, tetė kreshnikė, me tė vetmen alternativė: qėndresė sa mė tė gjatė nė sheshin e nderit pėr tė marrė me vete sa mė shumė armiq.
Kėrset pushka nė Pazar
Nė Pazar e nė ēarshi
Rrebt po qet Isa allti
Po i nimojnė do djem tė ri
Ngul kadale i ka thanė atij
Kurr kėsi shqiptari nuk ke pa me sy
Nė vazhdim muza popullore akuzon edhe Austrinė, qoftė pėr qėndrimin e saj asnjėnės e qoftė si pjesėmarrėse e drejtpėrdrejt gjatė ekzekutimit tė Isa Boletinit nga xhandarmėria malazeze. Vargu Krejt Avropa ia kanė pa sherrin e pėrforcon kėtė akuzė dhe e ngrit atė nė nivel evropian. Isa Boletini, respektivisht populli shqiptar, nuk u pajtua me vendimet e Londėrs, ndaj hakmarrja e tė mėdhenjve qe e pashmangshme dhe e rėndė. Kėnga nuk kalon pa e theksuar shpresėn shqiptare qė vinte si rezultat i besimit tė krijuar nga propaganda austro-hungareze, respektivisht evropiane, pėr tė drejtat, barazinė dhe liritė e popujve. Prandaj, aty ku tė tradhton shpresa, zhgėnjimi ėshtė shumė i dhimbshėm:
Ta njefsha tligėn moj Austri
Shumė uzdajė kam pasė nė ty
Se kam ditė se po don me mgri
Austria more po ban seri
Zot ēka asht ky nam beteri
Podgoricėn ma mloi jezeri
Po lifton more ai Isa Begu
Met dėshmor Isa vet i teti
Vet i teti dėshmor asht metė
Ka vra shkie njizet e tetė
Kral Nikolla po ban medet
Mka fikė zoti cep mė cep
Kėnga ka njė mbarim spektakli tragjik. Lufta zien e pabesueshme pėr kohėn. Podgorica ėshtė mbuluar me njė tis tė dendur tymi, Gadishulli me njė mjegull krimi shekullor. Ndėrsa gjėma e kral Nikollės profetizon ardhmėrinė e kobshme tė farės sė vet, kėnga e le tė hapur metaforėn e pėrgjakur politike. Ėshtė kjo pikturė liqeni legjendar apo ndėrgjegje e vrarė njerėzore austro-hungareze dhe evropiane do tė shihet mė vonė!? Ndėrsa muza popullore shtron dilema arti, realiteti kohor e pohon tė vėrtetėn tragjike objektive. Nė luftėn mbinjerėzore pėr tė ēarė rrethimin, duke lėnė tridhjetė armiq tė vrarė, Isė Boletini bie heroikisht nė fushėn e nderit. Me Isanė u vranė edhe dy bijtė, Halili dhe Zahidi; dy nipėrit, Januzi dhe Halili; i kunati, Hajdar Radisheva, dhe dy shokė tė tjerė tė tij, Idriz Bislimi dhe Misin Bala. Kėshtu mori fund jeta e Isa Boletinit, i cili nė zemrėn e Atdheut ishte betuar pėr jetė tė jetėve: Edhe njėqind vjet jetė nė paqa, tė tana ia kam falė atdheut. Edhe njėqind herė nu rrėzofsha prapė kam me u ēue e kam me dalė ku ėshtė balli mė i vėshtirė i luftės. Me dekė pėr atdhe mė duket si me le pėr sė dyti... Unė njėqind herė jetėn e jap, po kurrė armėn, nderin, Flamurin dhe Atdheun tim!... Unė kam ngrit krye pėr hakun e Shqipnisė. Nuk lypi shpėrblime pėr vete. Unė jam mirė kur asht mirė Shqipnia!
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn pol_Latn als_Latn kam_Latn als_Latn bam_Latn tur_Latn hau_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ind_Latn als_Latn als_Latn als_Latn tur_Latn lit_Latn tgl_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ace_Latn als_Latn als_Latn smo_Latn pap_Latn als_Latn als_Latn als_Latn tur_Latn als_Latn