als_Latn uzn_Latn ron_Latn
TIRANA, NJE KAMPIONE E DENUAR NGA DIKTATURA!..
45 vjet pas historis tragjike t prjashtimit t 17 Nntorit nga kampionati i futbollit i vitit 1967
21 Qershor, 2012
Nga Skifter Kllii, Boston,(SHBA)
Prolog
M 1980, kur po prfundoja s shkruari librin Historia e futbollit, n t cilin nj kapitull i gjat i kushtohej edhe historis s futbollit shqiptar, u ndodha para nj vshtirsie t madhe: si do ta paraqitja n kt libr ecurin e kampionatit t sezonit 1966-67, n ditt e fundit t t cilit 17 Nntori, sot Tirana,ishte prjashtuar nga ky kampionat, ose m sakt, diktatura komuniste i kishte hequr asaj me dhun kurorn e kampiones s atij sezoni.
Natyrisht as nj nga kto fjalt e fundit nuk mund ti shkruaja n kt kapitull. As edhe vet prshkrimin tragjik t ksaj ngjarjeje. I shtrnguar nga censuar dhe autocensura, n vend t nj prshkrimi t sakt historik, vura n libr vetm tabeln e renditjes s kampionatit 1966-67, n t cilin titulli kampion n mnyrn m absurde iu dha Dinamos
Dhe ja cila sht kronologjia e vrtet e ksaj ngjarjeje tragjike q ka ndodhur 45 vjet m par,m 24 qershor t vitit 1967.
Historia e futbollit botror njeh shum skandale q kan ndodhur brenda dhe jasht fushave t futbollit-prleshje t futbollistve n fush dhe jasht saj, ndrhyrje t tifozve t njrs, a tjetrs skuadr, krcnime dhe joshje t drejtuesve t klubeve ndaj gjyqtarve, allishverishe, shfaqje korrupsioni q kan sjell si pasoj prjashtime futbollistsh,trajnersh, drejtuesish, por kurr prjashtimin e ndonj skuadre nga vazhdimi i kampionatit. Dhe kjo sepse rregullorja e futbollit nuk parashikon veprime t tilla. Nuk prfshihen ktu raste kur jan prdorur makinacione pr t favorizuar nj skuadr a nj tjetr, si ndodhi n sezonin 2005-06 n Itali,ku, si pasoj e procesit t ashtuquajtur Calciopoli, Juventusit iu hoq titulli kampion dhe u dnua t luante n kategorin e dyt, dhe Milani, Fiorentina, Lacio, Rexhina, etj,u detyruan ta fillonin kampionatin me disa pik m pak,ashtu si Atalanta n sezonin e kaluar, ose ato q po ndodhin prsri kto muaj n Itali.
Por ajo q ndodhi m 24 qershor t vitit 1967, pas ndeshjes 17 Nntori-Partizani kur t dyja kto skuadra u prjashtuan nga vazhdimi i ktij kampionati, sht nj shembull i papar dhe unikal n bot.
Deri n kampionatin e vitit 1965-66, kur Vllaznia ishte shpallur dy her radhazi kampione m 1945 dhe 1946, vetm dy skuadra kishin fituar kampionatet n vazhdim: Kto ishin Partizani, i krijuar m 1946, (11 her) dhe Dinamo, e krijuar m 1950,(6 her).
Dhe ja,n ndeshjen e fundit t kampionatit t vitit 1996-66 17 Nntori i Tirans, duke mundur Partizanin 2-0, fitonte pr her t par n historin e kampionateve t pas Lufts s Dyt Botrore, titullin kampion.
Ishte me t vrtet nj shuplak shum e rnd q i jepej ktyre dy skuadrave t privilegjuara t udhheqjes komuniste, dy skuadrave, prkatsisht t Ministris s Mbrojtjes dhe Ministris s Brendshme. Thyhej kshtu nj mit.
N dukje, ktu nuk kishte asgj t keqe. Madje,po zgjerohej kshtu gjeografia e kampionve. Por udhheqjes komuniste i plqente q kampionatin ta fitonte do skuadr tjetr, por jo 17 Nntori, pra, Tirana, shumher kampione q nga 1930 kur ishte zhvilluar kampionati i pare
Mllefi i byroistve kundr Tirans
Urrejtja kundr diktaturs komuniste ka qen e heshtur, sepse dhuna e saj nprmjet arms s ksaj diktature, Sigurimit t Shtetit, ishte shum e madhe. Kshtu kjo urrejtje prpiqej t gjente shprehje n mnyra t trthorta. Dhe nj nga kto mnyra u b futbolli.
Sportdashsit e 17 Nntorit, dhe kta nuk ishin vetm tiranas vendas, por edhe mijra e mijra te tjer n kryeqytet e qytete t tjera t vendit, gzoheshin pa mas kur skuadra e tyre fitonte ndaj Dinamos dhe, veanrisht, ndaj Partizanit. Kt gzim ata e shprehnin hapur me thirrjet, Forca Tirana, (Tirona) dhe n ndeshjet e Partizanin edhe me thirrjet, Bjeruni t kuqve!,sepse futbollistt e saj luanin me fanella me ngjyr t kuqe. (Madje n vitet 50-t ata mbanin edhe t mbathura t zeza, si t prfaqsueses son).)
Ishte nj dukuri e prafrt me thirrjet e sportdashsve tiranas n vitet 1942-43, kur Shprefeja, skuadr e t rinjve t lagjeve te Tirans, luante kundr skuadrave fashiste italiane. Kur ushtarakt fashiste thrrisnin: Forca li axurri!, ata u kundrprgjigjeshin me thirrjet: Forca t kuqt!, sepse fanellat e Shprefs ishin t kuqe dhe t mbathurat e zeza, pra, si ngjyrat e flamurit kombtar.
N dukjen e jashtme, thirrja Bjeruni t kuqve!, vrtet disi e ashpr, ishte thjesht nj thirrje e natyrshme n nj ndeshje sportive. Pra, sulmoni dhe mposhtni t kuqt, ashtu si edhe tifozt e Partizanit mund t thrrisnin: Bjeruni bardhebluve!.
Mirpo kjo thirrje nuk u tingllonte mir n vesh antarve t Byros Politik q ndeshjet midis ktyre dy skuadrave i ndiqnin nga tribuna e udhheqjes, sepse ajo mund t kuptohej edhe kshtu: Bjerini s kuqes!, q ishte simboli i komunizmit.
Me prjashtim t Enver Hoxhs, Mehmet Shehut dhe Hysni Kapos, t gjith byroistt e tjer do ti shihje do t diel n tribun. Dhe t tr, ve Kadri Hazbiut, ishin tifoz fanatik t Partizanit. Bile, gjeneral Petrit Dume kishte raste q n pushime t ndeshjes s Partizanit edhe t zbriste n dhomat e zhveshjes dhe t ndrhynte q t hiqej ky, apo ai futbollist q, sipas tij nuk po luante mir. Madje nj her, si dshmon Mio Ndini, ish-futbollisti i njohur i Partizanit t viteve 60-t, ky gjeneral, pas nj humbjeje t Partizanit me Sknderbeun,t arrinte me makinn e tij autobusin e Partizanit, q udhtonte pr m Tiran, ta ndalte at e ti fyente futbollistt.
Po t kthehemi t 17 Nntori. Pas nj fitoreje t skuadrs s tyre kundrBess n Kavaj,n fillim t dimrit t vitit 1967, tifozt tiranas, me t ardhur n stacionin e trenit, nuk u shprndan, por u drejtuan n Klubin e Shtpis s Oficerve, (sot godina e MTKRS-s), dhe atje vazhduan me thirrjet: Tirana, Tirana!. Dhe t mos harrojm se na ato aste n klub ndodhej pikrisht gjeneral Petrit Dume, bashk me jerark t tjer t diktaturs, t cilt, sdo mend, mbetn t habitur.
Q ky ishte nj provokim i kapur, pr kt nuk kishte dyshim, por, a mund t arrestohej ndokush, kur fare mir ai mund t prgjigjej Nuk bra asgj, vese thirra m shokt e mi: Forca Tirana!.
Byroistve nuk u plqente dhe fakti tjetr q sportdashsit tiranas e quanin skuadrn e tyre me emrin e vjetr, Tirana, dhe jo 17 Nntori, si u quajt ky klub pas ardhjes se komunistve n fuqi, pr nder t lirimit t kryeqytetit.
Ja, pra, n kt atmosfer zhvillohej kampionati i vitit 1967. Kasta e kuqe nuk mund t glltiste nj fitore t dyt t 17 Nntorit n kt kampionat pas fitores s nj vitit m par.
Duke par q kjo skuadr po shkputej nga Partizani e Dinamo, paria e Ministris s Mbrojtjes filloi t prdor makinacione nga m t uditshmet. Pikrisht n kt periudh, futbollistt e 17 Nntorit, Ali Mema dhe Gzim Kasmi, t dy pedagog t kulturs fizike, u drguan, i pari n Shkodr, (gjasht muaj) dhe i dyti n Skrapar (18 muaj), q t kryenin zborin usharak. (I tr ky makinacion u krye drejtprdrejt drejt me urdhr t Petrit Dumes). Kshtu skuadra tiranase u detyrua t luante gjat tr ktij sezoni pa kta dy lojtar titullar.
E, megjithat, valanga e Tirans, (kshtu po vazhdoj ta quaj tani kt skuadr), ishte e pandalshme.
Dhe, ja, erdhi 24 qershori i vitit 1967. Dit e shtun. Pse kjo ndeshje t shtunn e jo t dieln, kur nuk kishte ndeshje tjetr sipas kalendarit?
Edhe ktu kishte nj dredhi: t dieln Vllaznia priste n Shkodr Dinamon. Deri at jav Tirana kryesonte me 33 pik, Dinamo kishte 31 e Partizani 25, jasht do lufte pr tu br kampion. Por duhej me doemos q Tirana t mos prsriste suksesin e nj viti m par. Pritej, pra, q Partizani t fitonte kundr Tirans. E ather t bhej ishte e mundur, madje, t ushtrohej n nj mnyr a nj tjetr, trysni ndaj Vllaznis edhe ajo pa pretendime pr titull, q Dinamo t fitonte.
N kt mnyr, si Tirana, ashtu edhe Dinamo, barazoheshin me pik e, ksisoj, krijohej mundsia q kampionatin ta fitonte Dinamo, me fjal t tjera, nj tjetr skuadr ushtarake, por kt radh, e Ministris s Brendshme.
E vrteta sht se kjo dshir e udhheqjes komuniste nuk ishte kaq e leht t realizohej,sepse n tri ndeshjet e fundit t kampionatit Tirana do t ndeshej me Tomorin e Beratit, Lokomotivn e Durresit dhe Traktorin e Lushnjs, q ndodheshin n shkallt e fundit t renditjes s kampionatit t sezonit 1966-67.
Mirpo Tirana shpartalloi do hamendsim t paris s kupols s kuqe: ajo mposhti n sy t tyre Partizanin me rezultatin 2-1.
T dyja skuadrat aktivizuan n at sezon kta futbollist:
Tirana: Tafai, Elini, Frashri, Dhales, Gjoni, Bytyci, O.Mema, Xhacka, Bukoviku, Hyka, Kazanxhi, Ishka, (trajner, M.Alla. e E.Shehu.)
Partizani: Janku, Jozja, M.Gjika, S.Gjika, Dingu, Rragami, Shule, Karriqi, Shllaku, Dani, Rudi Pano, Jashari, Shaqiri (trajner, R.Resmja e M.Ndini.)
Nuk po futemi n prbrjen e skuadrave dhe n kronikn e lojs, e cila pr turp, as nuk sht pasqyruar n faqet e gazets Sporti Popullor.Por nga fundi i pjess s dyt, pra, dhe t krejt ndeshjes, pati raste t nj loje t rnd,t shkaktuar nga lojtar t t dyja palve. Kjo atmosfer e nder vazhdoi edhe pas prfundimit t ndeshjes para dhomave t zhveshjes. Por nuk pati skandale, nuk pati prleshje, nuk pati, pr m tepr, as ndrhyrje t shikuesve tifoz t njrs, a tjetrs pal n fush.
Gjyqtari mund t kishte prjashtuar futbollist nga t dyja skuadrat, deri aq sa lejon rregullorja. Edhe lojtart q shkaktuan prleshje, mund t ishim prjashtuar pr kaq, ose aq ndeshje. T gjitha kto mund t kishin ndodhur, prsri duke u zbatuar rregullorja e futbollit. (Ndrkoh, Dinamo nuk mundi t arrinte vese n barazim n Shkodr dhe kshtu mbeti tri pik larg Tirans, q, duke pasur, si e tham dhe m sipr, ndeshje m t lehta, tashm po imentonte rrugn pr t fituar pr t dytn her radhazi titullin kampion.)
Si pasoj,pas prfundimit t ndeshjes Tirana-Partizani, n stadium shprthyen srishmi brohoritjet entuziaste, Tirana, Tirana!, t cilat, si gjithnj, u vrisnin veshin udhheqsve komunist. Ndaj ata u larguan t vrenjtur nga stadiumi dhe ua hipn makinave t tyre t zeza, pr tu zhdukur n bllokun e udhheqsve. Megjithat, duke menduar dika t lig
Vendimi mizor!..
Dhe ja ligsia skandaloze: n gazetn Sporti Popullor, t dats 27 qershor t vitit 1967 u botua vendimi i Federats Shqiptare t Futbollit, sipas t cilit t dyja skuadrat prjashtoheshin nga kampionat i vitit 1966-67 pr shfaqje te theksuara antisportive.
Ku vendim absurd ra si bomb n opinionin sportiv shqiptar. Si ishte e mundur q FSHF-ja t guxonte t merrte nj vendim t till dhe mbi far faktesh,kur vetm disa futbollist u grindn me njeri-tjetrin?
Vite m pas, kur jam marr m kt ngjarje tmerrsisht dramatike, kam pyetur ish-drejtues t FSH t Futbollit, madje t Komitetit Shtetror t Kulturs Fizike dhe Sporteve. Por, pr fat t keq,t tr kan ngritur supat duke m shpjeguar se nuk mbanin mend hollsi t ktij vendimi. Ather jam drejtuar n Drejtorin e Prgjithshme t Arkivave t Shtetit dhe kam hapur dosjet prkatse t ktij institucioni t lart shtetror. Mjerisht, nuk kam gjetur as ndonj procesverbal t ndonj mbledhjeje t FSHF-s pr kt ndeshje, asnj vendim,asgj
Ather lind pyetja: Kush e mori kt vendim? Kryesia e F.SH. t Futbollit? Cili nga antart, duke prfshir ktu edhe kryetarin e saj, a kryetarin a kryesin e Komitetit t Kulturs Fizike dhe Sporteve,do t kishte marr guximin t ndrmerrte nj hap t till pr t prjashtuar dy skuadra nga vazhdimi i kampionatit, aq m tepr kur njra prej tyre nuk ishte as m shum e as m pak, por Partizani i Ministris s Mbrojtjes, skuadr e zgjedhur e Kupols s Kuqe?
sht e qart q u ky vendim u diktua nga vet Byroja Politike. Dhe m mir se kushdo tjetr, kt e di Ramiz Alia, q ishte shefi i propagands n Byron Politike dhe ai q nuk mungonte kurr jo vetm n ndeshjet e Partizanit, por edhe t skuadrave t tjera.
Motivi sht shum i qart; duke prjashtuar Tirann, de jure, kampione,de facto e till bhej Dinamo, pra, n fund t fundit, nj tjetr skuadr e diktaturs. Dhe n opinion krijohej ideja: Ja,bashk me Tirann, prjashtohej edhe Partizani, pra dnimi ishte i barabart pr t dyja skuadrat.
Por harrohej, ose bhej sikur harrohej, e kshtu Tirans iu mohua titulli kampion n nj kampionat thuajse t fituar tri jav para mbylljes s tij. Kjo ishte nj goditje shum e fort q iu dha ksaj skuadre dhe sportdashsve t saj. Ishte nj luft e filluar q n shtator t vitit 1963. Dhe ja se si: Ather futbollisti i njohur i Tirans, Sknder Halili,nj nga qendrmbrojtsit m t mdhenj t futbollit shqiptar t t gjith kohve, pas shrbimit ushtarak t kryer n radht e Dinamos, nuk pranoi propozimin e drejtuesve t Ministris s Brendshme q t vazhdonte t luante n radht e ksaj skuadre, edhe pse iu afruan kushte te mira pune e jetese. Ai u kthye te Tirana e tij e shtrenjt, te shokt e skuadrs, te sportdashsit q e pritn krahhapur.
Por drejtuesit e Ministris s Brendshme ia mbajtn vath n vesh kt refuzim. Dhe ja, u gjet nj shkas pr ta shkatrruar prfundimisht. Befas n shtator t vitit 1966 u arrestua, para se Tirana t nisej pr nj ndeshje jasht shtetit. Urdhri u dha drejtprdrejt nga vet ministri, Kadri Hazbiu, sepse atij iu gjetn 60 dollar amerikan dhe, si pasoj, u dnua me disa vjet burgim.
Kshtu n moshn 24-vjeare u mbyll jeta sportive e ktij futbollisti q do ti kishte dhn aq shum futbollit shqiptar. Por diktaturs aq i interesonte. Rndsi kishte q nj armik t asgjsohej.
Vdekja e tij e parakohshme m 1981 dhe varrimi i tij, ku, me gjith kohn e keqe, morn pjes qindra e qindra sportdashs, ishte nj shfaqje e heshtur proteste ndaj diktaturs. Pastaj,kjo luft, si e pam,vazhdoi me kryerjen zborit ushtarak jasht Tirans t Ali Mems dhe Gzim Kasmit.
Sidoqoft, kjo nuk e mposhti Tirann. Q ishte skuadra m mir e atyre viteve, ajo e dshmoi kt duke fituar kampionatet e viteve 1968, 68-69 dhe 1969-70 dhe duke shnuar kshtu nj nga faqet m t lavdishme jo vetm t ktij klubi, por edhe t futbollit shqiptar.
Vite m pas kam pasur rast t bisedoj me Sknder Jarecin, ish-futbollist dhe pastaj edhe trajner i Dinamos. Duke rikujtuar prjashtimin e Tirans nga kampionati i sezonit 1966-67, ai ma pati thn: N ceremonin e prfundimit t kampionatit u ndalova t bnin t ashtuquajturin rrotullim rreth fushs me kupn n duar q nuk e meritonim..Ajo kup dhe ai rrotullim i takonte Tirans dhe vetm Tirans.
I nxitur nga kjo dram e madhe sportive, m 1997 nisa t shkruaja romanin me titull Tirana, dy or para dnimit. Mu desh t bisedoja me futbollist t asaj kohe, portierin Elini, mbrojtsit Frashri, Osman Mema, vllai i Ali Mems, me portierin e Partizanit Janku, me Panajot Panon legjendarPor edhe me trajnerin e Partizanit t atyre viteve, Refik Resmja.
Prjashtimi i Tirans,-m tha ai ather,- qe nj akt i shmtuar i diktaturs. Un u indinjova s teprmi,ndonse nuk m erdhi mir q ne e humbm at dit ndeshjen me t. Por Tirana e meritoi fitoren, si do t meritonte dhe fitoren e atij kampionati.
Rikujtim
Shkurt i vitit 1999. Pr nj muaj nisem s bashku me gruan dhe djalin pr n SHBA, ku jetoj prej gati tet vitesh. Sapo sht botuar romani im Dy or para dnimit, kushtuar ksaj ngjarjeje t dhimbshme. N pjesn e prparme t mbuless sht fotografia e Tirans s atyre viteve, e mjeshtrit t fotografis, Petrit Kumi, dhe n pjesn e pasme, foto t nj ksaj ndeshjeje, t botuara pr her t par dhe t nxjerra nga arkivi i fotoreporterit t njohur sportiv, Enver Shabani.
Lutfi Nuri,nj ndr sponsorizuesit e botimit t romanit dhe aso kohe edhe president i SK Tirans, organizon n salln e madhe t Klubit t Lidhjes s Shkrimtarve paraqitjen e librit. N krye t salls, n kolltuk n form gjysm rrethi, jan ulur nj pjes e mir e futbollistve t t dyja skuadrave q u ndeshn at dit qershori t vitit 1967,dhe pran tyre, Myslym Alla,trajner i Tirans dhe ndihmstrajneri i Partizanit, Mico Ndini.
Promovimi bhet n form bashkbisedimi, i ndrthurur me nj koncert nga disa nga aktort e njohur t Estrads s Shtetit,ku nuk mungojn Sknder Sallaku, Mariana Kondi dhe kngtart Ema Qazmi e Kasem Hallulli, q kndojm kng pr Tirann e atyre viteve..
Jan shum t ftuar, ndr t cilt ish-shefi i klubit t 17 Nntorit, Lame Konomi, ish-futbollisti dhe intelektuali i njohur, profesor Skndr Begeja, komentatori tashm popullor i Radio Tirans, Ismet Bellova q ka komentuar kt ndeshje, gazetar sportiv Dhe sjellin kujtimet e tyre pr kt ndeshje,shprehin keqardhjen dhe indinjatn pr kt akt t shmtuar t diktaturs q vrau Tirann,kampione t pa shpallur t sezonit 1966-67.
uditrisht nuk vjen asnj gazetar sportiv i RTVSH-s t bj t paktn nj kronik pr emisionet e lajmeve, asnj gazetar i gazets Sporti Shqiptar Dhe t mos harrojm se Anton Mazreku, nj ndr personazhet kryesore t romanit, sht themeluesi i mikrofonit sportiv n Radio Tirana dhe themeluesi ksaj gazete.
Por nuk mjafton kjo: V.G.-gazetar sportiv i TVSH-s, deshi t pengonte prgatitjen e nj kronike kushtuar botimit t romanit Tirana dy or para dnimit. U arrit vetm pas ndrhyrjes s drejtorit t prgjithshm t RTVSH-s..
N fund t ktij takimi,e ndjej veten t rrethuar nga futbollist e sportdashs q m urojn pr botimin e ktij romani dhe m falnderojn q pas 31 vjetsh bhem nismtar pr t rikujtuar kt ndeshje dhe pr t bashkuar futbollist t t dyja skuadrave n nj takim t till. Kshtu marr me vete pr n Amerik nj nga kujtimet m t prekshme t jets sime n mjediset sportive,ku kam kaluar mbi 50 vjet
N datn 24 qershor t vitit 2012, pres q Bashkia e Tirans, shoqata Tirana dhe vet drejtuesit e SK Tirans, t organizonin nj takim t till, po me ata lojtar t t dyja skuadrave q luajtn n 24 qershor t vitit 1967, ndonse disa prej tyre nuk jan m midis nesh, (Myslym Alla, Enver Shehu, Bahri Ishka). Aq me tepr me rastin e 45-vjetorit t ktij akti t dhunshm t diktaturs komuniste. Madje pr kt qllim i shkrova dy her nj mikut tim,publicist i njohur sportiv,antar i shoqats Tirana. Shtova se n fund t ktij takimi ish-futbollistve t msiprm dhe sportdashsve m t hershm t Tirans, tu dhurohej nga nj kopje e romanit tim Tirana dy or para dnimit Shtova gjithashtu q t kujtonte gazetart e RTVSH-s q kan materiale filmike t asaj periudhe,t prgatitnin nj emision t posam kushtuar ksaj ngjarjeje
Kur m shum se 13 vjet t shkuara e kisha br kt vetm me nismn time, si t mos bhej kjo nga kto institucione shtetrore? Por ai me keqardhje m shkroi para dy javsh se ky propozim, q e quajti t shklqyer, nuk kishte gjetur mbshtetje
Pr t ardhur keq, shum keq
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn szl_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ita_Latn swh_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn