als_Latn mlt_Latn bos_Latn
Legjenda e urs s shejt, pershtatur sipas nje gojdhane popullore nga autori Halil Kajtazi dhe pjesa e dyt ngaa Kreksi: Permbledhje nga Proza e Drenics.
Uploaded with ImageShack.us
Pas bjeshkve te Nemuna dielli i kuq posi gaca e prushit kishte filluar te mshifej duke rreshqitur gradualisht ku pas pak asteve, si nga magjia, i tr rrafshi i Lugins s Drinit mori nj pamje tjetr, i mbshtjellur sikur m efektet e nj mashtimi optik q do t kishin hyr n loj m qllim pr ti argtuar t ftuarit, si para nj arens gjigante m plot spektator per rreth saj....!
Derisa hija e maleve t larta mbulonte m nj pelhur t holl fushat pjellore, papritmas mbretroi nj errsir e tr mbi tr siperfaqen e lugins, q nga shpati i maleve, dukej se e gjith lugina ishe shndrruar n nj liqe t madh.
Nga kodra e lart qe shtrihej perball n pernedim t diellit, kt fenomen t rrall e veshtronin m habi Dritoni dhe gjyshi i tij.
-E shikon gjyshi, m dukt se lugina e Drinit u mbulua me uj, e pabesueshme,- e sheh edhe ti apo vetm mua m bejn syt ... ?
- Haaaaaa, qeshi m t madhe plaku.
- E keni par liqenin e vdekur ? hahahaaa! Jo biro, jo, ky sht vetm se nj mirazh, nuk ka uj aty jo, mos ke frik. Dikur n kohrat e mome q nuk mbaht mend, thuht se, vrtet, e tr kjo lugina e Drinit ishte nj like i madh...
- Un s'po e kuptoj ! Ather, pse un shoh n kt moment kt luginn t mbushur me uj, si t'ishte nj liqe ?- ia priti Dritoni.
- Je duke par nj mirazh Driton, t mashtrojn syt biro...hahaaaa !
- Po pse thua se, "dikur kishte uj ktu n kt luginn e Drinit ?"
- Po, e vertet sht kjo se, dikur kishte uj ktu, tregojn kshtu goj pas goje qysh moti..si nj prrall e lasht- ia ktheu gjyshi.
- A e ke dgjuar edhe ti ndonjhere kt prrall, pra ma trego edhe mua t lutm gjyshi..
- Mir pra, ta tregoj, ulu njher pusho ktu. E kam dgjua nja njqind her kur isha i vogl, edhe gjyshi im m tregonte pr kt liqenin e madh t Drinit dhe Drinisen legjendare.
- Ciln Drinisa, gjyshi ?
- Kt Drnicn ton Driton...kt q e kemi prapa shpine, m kto fusha pjellore e kopshtije e kto bagti q kullosin sot mbi kt tokn ton te shnjt.
- Pse, 'ka lidhje Drnisa jon, matan malit, m kt luginn e Drinit ktej, gjyshi ?
- Tani jo, por dikur moti kishin lidhje prmes ketij likeni t madh...
- M trego pra, t lutem...
Pas nj pushimi t shkurtr, plaku mori frym dhe filloi ti tregoi rrfimin Dritonit.
- Kjo ka ndodhur n kohra t mome, shum shum t vjetra...por askush nuk e din se kur dhe para sa vitesh ky vend qe po e shofim ne sot ishte i mbuluar me uj qe rrjedhte nga Drini qe buronte atje rrnx bjeshkve te Nemuna, dhe ky uji i Drinit kishte mbush edhe kete luginen ton qe dikur e thirrnin Drinisa. Pra dy anet e ketyre dy luginave lidheshin ketu posht prmes grykes s Balincs dhe prmes Arllatit, aq sa edhe anijet e tregtareve t pasur dikur shkonin nga likeni i Drinit te madh e kalonin kah Drinisa, dhe lundronin keshtu deri n Detin e Zi !
- E pabesueshme kjo, e si ka mundsi, nga u zbrazen kta dy likej, ku shkoi ky uj ?
"- Keto fusha e kopshtije dikur ishin t t tra mbuluara m uj, aty tek Guri i Plaks thon se mblidheshin taksat pr lundrat qe kalonin npr kt like, e te Pokleki ishte porta kryesore e lundrave.
"- Na ishte kn njher nj njeri, q i kishin pas thn dikur Njeri i Mir, e kishte ndertua nj anije t madhe, barte udhtar e mallra nga ana e likenit t Drinit e deri ne likenin Drinisa, mirpo pas nj kohe uj mungon ishte shtjerrur dhe barku i anijes i prekte tek gryka e Kodres s Lidhit, afr Arllatit, ne kete ast anija mbetet aty dhe shkatrrohet. Ishte merzitur fort pr kt humbje Njeri i Mir dhe mendja nj dit i shkon qe ta zbarzi kete like, andej kah shkonte nj vij uj e Drinit qe kalonte prmes Gryks s Lumes ku me tutje Drini shkonte e derdhej n tjeter deti, kah Jugu.. Njeri i mir s pari shkoi te Gryka e Lumes dhe e zgjeroi vaun, kishte frik se kur te zbrazej likeni i Drinit prap uji do krijonte nj liqe tjetr ne anen e Prizerenit. Njeri i mir shiti tr pasurin qe kishte, erdhi ne Kodr ku sht sot Ura e Shejt, punsoi shum puntor dhe pa ia nis puns preu disa ki n shenj flijimi dhe ne mengjes me te lme t diellit iu lut Zotit ta bekoje e ti dali n ndihm pr ta kryer ket perpjekje t mir pr gjith njerzimin.
Puna u nis q n mngjez, pa u ndal zgjati disa vite. Njeri i mir shiti prap pasurin qe i kishte mbetur pr ti paguar puntort, puna ishte teper e veshtir. N ato kohera nuk kishte vegla pune te duhura, gurt e fort i kan thyer m zjerm, ua kan kallur zjarrin druve dhe sht nxehur guri, pastaj i kane kthye uj t ftoht deh e ka qar gurin cop m cop, kanali hapej dal nga dale, vit pas viti...por Njeriut t Mir iu hargjuan te hollat, nuk kishte me ka ti paguante puntort dhe m n fund e shiti edhe gjerdanin prej kukie, shiti te gjitha teshat e trupit, m n fund edhe qerapat e kmbve, i kishin mbetur n trup vetm tlinat e kanopve dhe plisi mbi krye q nuk e shiti se, m shit edhe plisin n at koh, ishte nm i madh dhe kur e nmshin nj njeri q keq njerzit e nemshin duke i thn; Te ardht dita meshit edhe plisin e krs ...keshtu i nxante nema njerzit e kqinj dikur...e me shit plisin Njeriu i Mir ngjante sikur kishte nisur nj pun t keqe dhe nuk e shiti. Njeri i Mir m n fund u b lyps, te gjithve iu dhimbsej, por punn nuk e nderprente as nat as dit. Shkonte nga nj vend n tjetrin duke kerkuar ndihma pr ti paguar puntort qe punonin n hapjen e kanalit, asgj nuk e ndalte, dathur hypte mbi gur te kodres dhe e maste kanalin per te ditur edhe sa i kishte mbetur per tu hapur, kur e pan njerzit qe me te vertete se, ky Njeri i mir nuk do ti ndahet kesaj pune, filluan nga kater anet e fshatrave q ishin per rreth likenit duke i ardhur n ndihm.
M ndihmn e popullit qe iu bashkua puntorve arrijten te hapin kanalin duke tejkaluar gjysmen e punes, iu kishte mbetur edhe nj pjes e vogl pa e perfunduar.
Nga gzimi puntort punonin dhe kendonin, nga vullneti qe do e krynin punen qe e kishin nis para sa vitesh, tani ishte ne perfudim e siper. Femijt gjuajshin gur me bha, nga ana e kanalit te grykes n ann tjetr, puna shkonte kah mbarimi.
Dy ant e grykes s Ures s Shejt ishin mbushur prplot njerez, nga kurioziteti kishin ardhur te shifnin se ka do ndodhi tani, pasi te hapet i tere kanali dhe si do zbrazet i tere uji nga likeni i Drinit ?
Per nj ast toka gjemoi rnd, nj dridhje e madhe luhati kodren, toka dridhej para kembeve te puntorve dhe shikuesve. Shtypja e ujit te likenit te Drinit nisi ti shtyj guret e mdhenje ne kanal ku ende puntoret nuk kishin perfunduar punen. Valt e fuqishme i barten edhe guret dhe puntoret qe gjindeshin ende n gryken e posa hapur, dukeshin here mbi uj e here nder uj, guret te mdhenje sa shpija fuqia e ujit i barte si te ishin gogla...degjohej klithja e njerzve dhe thirrjet ; Ouuu, ik djal se, na mori Drini ...
Njerzit kur pan qe po zbrazet likeni, menjehere u ue nj dredhz e madhe, u friksuan se mos po permbyset bota e thojshin u b pus e Dri ...filluan te peshperisnin se nje kulsheder do dali tani nga Gryka e burimit te Drinit dhe do i perbije te gjith njerzit...
Njeri i Mir me lot n sy qante nga gzimi, n ann tjetr qanet edhe per gjith ata njerez qe u mbyten ne Gryken e Shejt. Drini filloi te derdhej me tej drejte Grykes s Lumes, Njeriu i Mir shqetsohej shum deri n kt qast vendimtar, a' thua do e kaperceje Drini Lumen a po do ngelej ketej Prizerenit ?
Me tu afruar uji i fuqishm n Gryk t Lums, e zgjeroi edhe me tej gryken per tu hedhur m posht per nja 20 konop samari, m Drini kthim mbrapa nuk kishte, njerzit nga gezimi brohorisnin E theu Drini qafn
Njeri i mir e mori nj gur dhe e gjuajti andej kah shkonte Drini duke thn : M'sa kthehet ky gur, Drini mos u ktheft kurr !
Dhe vertet Drini nuk u kthye m kurr kah ishte m par si dikur ne kohnat e lashta.
Poashtu edhe Drinisa ku ishte likeni i vogl u zbraz e u b tok pjellore si Liguna e Drinit, pas nje kohe filluan te mjellat mbi kete tok te re pjellore dhe punes se pa lodhshme e me plote flijime qe kishte bere per kete vend Njeriu i Mir dhe i tr populli yn, ishte nj bekim prej Zoti, atij do i lutemi pergjithmon sa te jete kjo tok e jona e shenjt.
Mbas nj kohe te shkurtr tani mbi tokat e drenuara te dy likejve te shterrur u mbushen me vendebanime, njerz t lir q i lshuan kodrat dhe pushtuan kto fushat pjellore...jetonin tani prej fryteve q i jepte toka e re q e quanin Fusha e Njerit t mir, ku pas evakuimit te ujit mbi ato fusha t gjra shum shpenz te malit gjnin ushqime t mjaftushme e t pasura me skrraja krymba e insekte tjera qe qfaqeshin pas lavrtarve e pas shirave.
Mirpo at dit t bukur, posa kishte filluar syni i veres, fshatart ia kishin filluar t korrnin grurin, kur pa pritur nj boll prbindshe versulet mbi bujqt. Fshatart t friksuar nuk dinin se 't bnin ndaj nj perbideshi te till. Me guximin e tyre te madh ata e rrethojn bolln me kosa e tfurqi me ka kishin n dor por koti ishte t luftonin ndaj nj perbindshi te tmershm e t uritur q i qellonte fshataret me bishtin e saj m rreptsi dhe i rrxonte viktemen pr toke. Disa tjer vraponin pr te shpetuar njeriun ndonjrin prej tyre por m tutje bolla qllonte prap tjert q ata q tentonin me veglat t qellonin perbindshin por pa sukses.
Nj djalosh i ri me plot guximin e tij i afrohet perbindeshit me draper n dor por kjo e qellon me bisht dhe e rrexon n tok.
Ather kur e pan fshatart qe iu ishte e pa mundur te luftonin ndaj ksaj qnje t egr e lshonin fushn e betejes t alarmuar duke ikur drejt kasollave t tyre atje n shpat rrnx malit.
M te ikur njerzit, bolla afrohet tek viktima e tij, e hipnotizuar perthekon trupin e njeriut aq fort sa q djaloshi mbetej i pa frym. Pastaj dal ngadal ajo bien nn hipnoz totale, bhej gati ta glltiste viktimen e tij, dhe me goj te hapur duke filluar nga koka, deri sa viktima humbaste tersisht n barkun e saj t ngopur. Kur viktima e perbindshit qllonte femr, s pari bolla pasi ia ndalte frymen viktimes, mnjher m bishtin e saj hapte mes sjetullave vrimn ku pastaj fuste kokn pr t pir qumshtin e ngoht nga gjit e viktimes.
Fitorja e njerzve ndaj natyres ishte e shkurter se tani, kur pas sa e sa mundimeve e sakrificave njerzit mbanin shpresa se do te permirsohej gjendja e tyre e mjer, por prap, tani populli denohej pa meshir nga zoti i tyre qe i luteshin sa esa her per tiu ardh ne ndihm per te mbijetuar mbi ket tok t shkret ku ata e adhuronin aq shum. Ata pysnin vall, nga na vjen ky perbindesh, ky perbindesh i eger pse sulej ashtu ndaj njerzve te urt qe s'kishin br kurr asgje te keqe ndaj askujt ?
Pse zoti nuk ju ndihmon per t mbyt bollen dhe per te len popullin te jetoj i qet ne tokat e tyre qe i donin aq shum sa qe as kush se bente mend nje dit ti braktisi?
Shum prej banorve te rrafshit iu kishte dhimbsur djaloshi i mjer e qe kishin ndegjuar an e skaj vendit se nje bolle e madhe i perbin gjinen ne ara dhe keshtu kishte shkaktu frik te madhe sa qe njerzit me sguzonin te dilnin fare n te korra.
Per at vit te korrat kishin perfunduar shum shpejt e njerzit te pa mesuar me ket fenomen t pa njohur nuk dinin ende kujt me ju drejtuar pr te kerkuar ndihm qe ti nxjerri nga kjo situat.
M n fund kishin vendosur qe t pyesin nj falltore qe ishte bukur larg e qe e konsideronin ate mbrojtse te te tokave t mbar dardanis e te qdo gjallese mbi ato troje. Fshatart e quanin zoja jon e bekuar me sy te bukur, Sy beli.
Krye plaku i fshatit kishte vendosur me tre pleq tjer te shkojn tek falltorja e famshme dea e Dheut, mbrojtse te kafsheve shtepiake, siq i thonin por ata shkonin per ti shpetua kafshet nga te ligat, syri i keq prej njerzve por ket her ata shkonin te ajo me lut ate qe te bej diqka kunder asaj gjallese te eger qe i tmerron dhe i mbyt njerzit.
Pra ne krye me kryeplakun ata shkonin me at shpres se falltorja do ju gjeje zgjedhjen qe nuk dinin si me ia ber ndryshe.
Kur mbrrin n Tushil atje afer falltores fshataret per rreth e drejtuan kryeplakun maje tni kodre ku shifej qe tymonte nje kasolle e rrethekuar me gur e me nj dritare t vogl qe mezi vrehej tymi qe dilte nga andej. Nga dritarja falltorja i kishte pa dhe iu doli perpara vizitorve te panjohur.
-O zonja jon e bekuar, ia nisi plaku. Sot tkemi ra n der per me na dal n ndihm se, vetm me keshillat e tuaja mund t'ia dalim qe te lirohemi nga nj perbindsh i eger qe sna len dot as tkorrnat mi krye ne fushat tona, qe ndoshta edhe ti ke ndegjua per kete boll?
-Po, kam ndegjua. Por un iu qes fall shtazve te shtepis me i shpetuar kur atyre iu bien ndonj smundje e keqe por si me zhdukur at kafsh te pa deshiruar un sdi tjeter bari sherues, vetem nj gje e di; per me ju shkua puna mbar ju duhet me dhan sakrifica.
- Si te na udhezoni ju zonja jon e bekuar, na trego se t duhet t bjm se perndryshe ne kemi mbet pa buk sivjet, i thot kryeplaku.
Pritni pak sa te dhezi ni zjarr me dushk te malit e qka te thot tymi un ua spjegoj, u thot ajo. Pas pak ajo e sjelli para tyre nje thes dushk te terun, ia dha zjarrin me un toxhakut dhe filoj te meditoje duke veshtruar tymin qe ngritej perpjet ne qiell. Nxoripastaj ne nj kuti t vogl prej druri nje grusht kryp dhe e hedhi ne zjarr qe menihere u ndegjojshin krisme te krypes dhe nder koh pshtynte anash duke kthyer koken kah tvizitort e panjohur. Para se te shuhet zjarri, falltorja iu tha se zoti sht hidheru keq ndaj njerzve te ksaj toke se asht mundu te behen njerzit ma te zot se sa vet zoti qe me plot dashuri e ka kriju ket natyr ashtu si e keni gjet kur i keni qel syt se pari mbi ket tok.
Ju nuk keni rrespektua rregullin qe zoti e ka kriju qysh perpara se njerzit te vijn me jetue ketu, prandaj zoti ua ka dergue perbindshin qe te mos ju lejoj kurr te qet n kto toka.
Nga egoizmi ju, keni thar liqenjt e zotit dhe tani mendoni se do perfitoni nga kjo tok e zotit q ai t'jua fali kt pabesi ?
"-Jo, kjo tok sju takon kurr njerzve, vetm mashtrohen se fitojn diqka por nj dit keni per ti paguar t gjitha mekatet "!
-Kur?- e kishte pyetur kryeplaku.
-Vetm zoti e din, ndoshta tash, n kete moment, ndoshta neser kur tasht hana e plot, ndoshta pas disa vitesh apo m von pas mija vjetesh, zoti e di...
Mos u trembni pra se Zoti sju harron juve q e keni thar kete vend, nuk iu pelqeu ta leni ashtu sipas ides se tij ? Ndoshta ua ka marrur mendja se m mir sht keshtu si sot qe e keni kurdisur se sa ai i madhi Zot i gzum qe, qysh n* fillim e ka krijua me dashuri nga shpiri i tij e ju keni marrur guximin per ta korigjuar doren e zotit ?
- Haaaaa, 'ka mendoni ju ? A mos ndoshta keni harruar ?
Ata njerz q ia kthyen shpinen zotit, prtap zoti nuk i harron, ai nuk ngutet. ǒkeni ber tjeter te kee, perpos qe i'a keni ndrruar pamjen dheut kesaj toke, e shihni, ju nuk jeni Perendia ?
Shkoni tani, hajt pra se, si dihet, edhe mua mos po m gjn ndonj e keqe me fajin tuaj, po perpiem t' ju ndihmoj, po zoti ndoshta sma shef per te madhe, e s'ma merr fuqin qe kam !
Kryeplaku vetem e ndegjonte pa ber z fare. E dinte fort mire se vetem me sakrifica ndoshta zoti do e zbut hidherimin qe i kishin shkaktua. Kryeplaku e pa qe ishte e kote t'iu luste me tej falltores, ndrroj mendejen dhe u kthyen nga ishin ardhur.
Duke u kthyer rrugs po at dit pleqnart bien ne dert se qka me ju than tash njerzve kur te kthehen se e dinin se sakrifica me askush nuk donte te japi prej se kishin hapur kanalin dhe thar liqenjt. Te gjith mendonin se tani erdhi liria dhe puna e madhe ishte kryer kur ter nje popull e kishte kaluar gjysmen e jetes se tij duke hapur kanale per te
pas nj dit ardhmeri me te mir dhe nje jet te qet n paqe dhe te lumtur ne token e tyre duke perfituar nga frytet e asaj toke t bekuar qe jeta e tyre mvarej kryesisht nga deshira e popullit se a donin apo sdonin te thajn token. Por tani perseri populli duhej te paguaj edhe njehere me sakrifica lirin duke flijuar femiun e tij me te dashur.
A thua, a t jen te pajtimit te gjith ?
-Asgj ! N ka mbetur qe edhe kt her te japim gjak, keshtu na tha falltorja e jon, permes zonjes se bekueme...Para se te arrijn n fshat pleqt, ata u moren vesh n mes veti diku n mal, q kur t kthehen atje para fshatarve t'iu thojn atyre se gjoja zonja e Madhe ka predikuar, pr me qetsue zotin, q tua fali mkatet q kan br njerzit n gropen e tij duhej flijua dike t gjall. M kt plan, kryeplaku kishte nder mend tju thot fshatarve se me duart tona e kemi thar liqenin e gropes dhe at kundr deshires s zotit dhe per ate zoti tani neve na e ka derguar at bish t eger, perbindshin, pr t na denuar.
- N duhet me fliua nj djal t ri, t zgjedhur me bast, pr qdo vjet per hir t zotit.
Pasi q perbindshi t ngopej me viktimen e tij t njom ne fitojm t drejten me i
vazhdue te korrnat, perndryshe do kthehemi maleve si perpara...
Ashtu edhe ndodhi. Me te mbrriur n fshat, pleqnaret para popullit ua percollen fjalet e falltors popullore qe te gjith ran n pajtim qe pr do vit te nzjerret me short nj djal i ri qe te flijohet n Fusha t Mllinjave.
Prap, kur erdhi vera tjetr njerzit posa u bnin gati pr te korrur grurin n ara ne muajin e t korrave, kt her te organizuar, nj dit m par aty i kishin ftuar n logun e burrave djemt e ri pr te hedh shortin se kush prej tyre do zgjidhej viktima e perbindeshit pr kt sezon te korrave.
Pra n logun e burrave pleqnoheshin te gjitha rregullat qe i kerkonte drejtsija e
fshatarve aty u ndante e mira e e keqja ku pleqnaret gjykonin kritikonin apo sqaroheshin me njeri tjetrin per ndo nje ngaterres apo per qfardo grindje te pa pritur qe mos te perfundoje edhe m keq keta ndermjetsues vepronin sipas ktij kodi te vjeter qe e quanin kanun i drejtave morale e civike te jetes se banorve te gjdo fshati i dekretuar sipas urdherit te princit.
Pas nj fjalimi mbajtur nga kryeplaku qe te gjith e rrespektonin vendimin e tij, ai iu tha edhe njeher te rinjve se poqese nuk e benin ket flijim, kurr populli s'do e gjeje rehatin ne keto toka dhe gjith mundi per tharjen e likejve do shkonte huq nese nuk e zbatonin deshiren e zotit qe te ushqejn perbindeshin me nje djalosh te ri. Dhe kishte than se poqese ndermarrnin masa ndaj bolles per ta mbytur, zoti perseri do hidherohet e do bej edhe m keq.
Askush se dinte se 'far gjykimi tjeter do ndermarrte perendia ndaj ktij populli q nuk zbatonte urdherat e tij. Disa gjenerata kishin kaluar q nga kjo koh kur jeta e njerzve mvarej krejt nga puna ne ara ramja e shortit e ndonje te riut per tu flijuar para gushes se perbideshit dhe pastaj vinin te korrat e arave. Kshtu vazhdonte jeta nga viti n vit per do stin te re te korrave e ket here n log te burrave shorti i kishte prap nje djaloshi t ri afr fushave t Njeriut t mir, i cili ishte dashuruar me par, ne nj vajz te bukur ku ajo e priste me padurim diten e fejeses me te. As si qonin mendt andej se nj dit basti do i bie atij, por qe tani n log t burrave kur kishte ardh momenti me terheq kashten, ne vend qe te terhiqte kashten e gjat ku jeta e tije do merrte kahje tjeter, basti kishte dasht ndryshe, keshtu q Ariu e terhjek kashtn m te shkurt nder tetmdhjet tjerave. Menjher Ariut fytyra iu kishte zverdhur ku pik gjaku si kishte mbetur n ftyr. E kishte pa se se shpejti mbrenda javes duhej perfundej i ter trupi i tij i ri ne mbrendi te perbindeshit e me e keqja ishte sed do e leje te vetmuar te fejuaren e tij qe ia kishte dhn fjalen se n syrin e pranveres q do vinte do t bashkoheshin pergjithmon.
T gjitha ato dit t lumtura q i kishte kalur me Mriken sarrinte dot ti hite nga mendja e tij dhe tr at pasdite mendohej se t bnte. Patjeter se duhej t pranont ligjin e kanunit. Ai duhej t dali n Fushn e Mllinjave pr t perfunduar si t gjith t tjert, sdo t jet as i pari as i fundit. Basti i nxjerrur n logun e burrave ishte detyrim i pa shmangshm. Mandej ishte edhe tjetra. Dhimbja pr familjn, vllzrit motrat shokt e feminis, farefisi, fushat e mbjellura e cicerimen e zogjve qe me sdo ti ndegjonte kurr, per tokn dhe qiellin kt gjithsi pa kufi me yjet t panumerta, pr hnn e diellin q me kurr sdo ti shifte shkelqimin e tyre. Kishte dhimbje t madhe sidomos pr diellin! Ai nuk mundej te paramendoje se me kurr sdo t shofte diellin me rrezet e tij te arta kur qfaqej do mengjes e deri n mbremje kur perendonte pr tu riqfaq te nesermen. I dukej gjat, shum gjat ajo nat pa drit e tani pergjithmon do ti thoshte lamtumirn !
I dukej e pa drejt q t mos nxehej m kurr nga rrezet e diellit t shndrritshm.
Kur u kthye n shtpi, e njohtoj familjen e tij se qe priste at. Me dhimbje t madhe iu versulen te gjith antart e familjes se tij. Per ta qe nga ky qast ai ishte i humbur
pergjithmon. T nesermen, ai mori leje nga kryeplaku q te shkonte n fshatin ti beje vizit se dashures se tij per her t fundit, ti thot lamtumir njeher e pergjithemon. Nuk vonoi shum e u nis per te e fejuara e tij e bukur qe banonte pertej kodrave qe e pershkonin Fushn e Mllinjave. Ajo banonte n nj shtpi te vogl perdhese te mbuluar me rrasa q i ngjante nje kasolle ku ajo jetonte ne gjirin familiar se bashku me emen babain dhe dy vllezerit e saj me te vegjl. Tani ishte afruar afer shtepis s Mriks i lodhur nga rruga i shkonin ndierst mbi ftyr.
Pasi trokiti n der t shtepis se saj, sikur te dinte Mrika me vrap ngurron pr tia hapur deren Ariut, se sikur ia ndiente zemra se vetem aj mund t jet. Aty fillon prqafimi e pergdheljet e dy t rinjve me gzim e lot n sy, q nga pragu i shtpis dhe perfunduan nn veranden prapa shtepis nen hije te rrethekuar plot ne kopshtin me pem te gjelbruara qe posa u kishin dalur frytet e vogla. Pasi qendruan nj cop her n kmb, vajza i jep leje djaloshit qe te ulet ne shkam me tri kemb pran saj afer vekut ku ajo pak me par kishte qen duke br vek, nj stolisje t mrekullushme. Mbi pelhuren e bardh qendisej nj pejzazh i pa perfunduar ku shifej nje imazh i bukur i maleve te shenjta te sharres qe populli i quante Malet e Sharrit, q kan nj form si t dhmbve t sharrs q shtriheshin si vargmale n pjesen lindore t dardanis. Ai imazh tani ishte gravuar ne shtofin e lemuar si mbi nj liqe t kthjellt e t qet ku perzihej me rrezet e diellit dhe qiellit t kaltr me ret qe e shoqeronin aty ketu. Pasi e vlersoi pundoren e saj Ariu e uli kokn nga se nuk mundi dot t mshefte dhimbjen qe e mundonte n shpirtin e tij ende t njom. Edhe Mrika e kishte vrejtur mnjhere shqetsimin e Ariut por sdinte se si te zbuloje shqetsimin e tij. Pas pak ajo u ngrit pr ti sherbye. I ofron nj tas me uj t freskt se kishte shum etje Ariu. Kur e piu ujin ajo i afrohet dhe ulet n prehn t tij.
Ngadal me duart e saja t njome ia pershkonte faqet, ballin e flokt e tij t gjata duke e shikuar drejt n sy.
- Po m duket se dika po m mshef mbrenda n shpirt Ari. E di un se ti nuk je si hiret tjera. M thuaj pra i dashur im qke, pse je kshtu aq i merzitur? - e kishte pyetur vajza mjaft e shqetsuar.
- E dashur Mrik, ofshani m n fund Ariu. sht shum veshtir pr mua. Me ditur ti se qka me pret e nesermja... Ta kam pas dhan fjalen se do t martohemi pranverenvitin tjeter, por tash krejt ka marr fund per mua se basti paska dashur te marri tjeter rrug...
- Qthua kshtu Ari, pse me ke genjyer?
- Jo, e dashur un spo te genjej por siq e din edhe ti, per qdo vjet nxirret para logut te burrave nxirrett ne short nje i ri per tiu fliue perbindeshit ne fushen e mellinjave e ket vit nder vllezerit e mij un kam pranue qe te dal n log t burrave se jam ma i madhi, e qe un ste kam treguar, por kerkoj falje prej teje se kam veprue me kok ne veti. N logun e
burrave shorti me ra mue se nder tetmdhjet kashtat un e terhoqa kashten ma te shkurten, se zoti paska dasht keshtu, qe t kem jetn e shkurtr qe te jem viktim e bolls per te korrat q vine. Skam qka me ba tash veq erdha edhe njeher met pa se per mua neser do te perfundoje jeta ime.
Vajza u ngrit ne kemb e zemrueme dhe ia kthen shpinen Ariut duke iu ngermuar me z t lart dhe mjaft qortues.
- E si ske turp me me lenkeshtu nket gjendje te vetmuar as pa tentuar fare qe te mbrohesh nga aj prbindsh me forcen qe ke?
- E si tia bj tjetr, kundr nj perbindshi t till? Edhe t tjer djelmosha t fort si un,
para meje kan ra viktim e perbindeshit e sdo te jem i fundit...
Ne keto fjal t papritura vajza e shqetsuar per pak se nuk e pushtuan emocionet shpirterore te mbrendshme n vaj por ishte me nj karakter t fort dhe mjaft guximtare.
U largua pak m tutje, disa hapa larg djaloshit e menduar doren mbi kok dhe pas nje kohe ne qetsi ajo kthehet kah Ariu me nj shikim qe ne syt e saj ngjallej nj shpres ndoshta e fundit.
- Prit, thot ajo, e kam nj ide!
Ajo e udhzon Ariun krejt se qka duhej ndermarr ai pr t mbrojtur me nder Fushn e Mllinjave, vendin e tij dhe shpetuar dashurin qe i lidhte dy te rinjt.
Tr natn ajo kishte pergatitur planin pr t nesermen qe te shpetoje te dashurin e saj pa nderpre. Ajo jishte pre nje kemish mjaft te gjer sa qe mund te mshifeshin nen te teha te mprehte kose qe edhe qimen e flokut e prente pa e vrejtur fare.
Kur t nesrmen n mngjes t gjith u pershendeten me djaloshin qe kishte marr rrugen drejt vdekjes ku atje posht ne fusha t mbjellura me grur ku e priste perbindeshi i madh per ta gelltitur t gjall! Mbasi t gjithe idhan doren te afermit shoket
e tij mandej ter familja para pragut te shtepis me lot e percillnin t dashurin e tyre n rrug t pa kthim.
Ariu merrte rrugn duke hecur me hapa t ngadalsuar, duke u zhdjerur posht n fusha. Pak m tutje kur mbrrin tek nj gardh me therra mjaft i lart fshehurazi e dashura e tij i del perpara. Shpejt e shpejt ajo i jep shenj qe te deshi kmishen e tij te re qe nena ia kishte ber gati. Pastaj ia lidh per s gjati n gjoks tri kosa t bashkuara ngatas njera pas tjetres, tri mbrapa shpines dhe nga dy kosa nen sqetulla, mbi to m n fund ia veshi nj kmish t gjr t bardh si bora qe e kishte punuar gjat nats dhe shpejt e shpejt e perqafoi at.
- Shko tani ne fush betej e dilsh faqebardh, zoti te ndihmoft !- i tha ajo e djaloshi u drejtuar kah arat me grurin e mbjellun qe aty do te qfaqej se shpejti bolla me bisht te gjat. Si heret tjera, gjithmon bolla para se te sulmonte viktimen e tij ajo e ngriste kokn lart dhe hynte nn hipnoz, e nse viktima tentonte m ndonj mjet t mbrohej, menjhere ajo e sulmonte at me bishtin e saj t gjat, e neutralizonte viktimen. Djelmoshat e zgjedhur me short asnjeher skishin tentuar t mbroheshin fme ndonj arm fare se kshtu duhej rrespektuar rregulli i pleqnarve. Dikush duhej sakrifikue jeten patjeter n fushen e mllinjave. Si viteve tjera pra edhe ket her bolla kishte ngritur koken lart, tkurrej pastaj hidhej me nj shpejtsi t madhe mbi trupin e vektimes. Mbshtillet rreth trupit t djaloshit dhe e shterngon m ter fuqin dhe per nje qast ajo u shpernda sa qel e mbyll syt ne copa-copa mbi grurin e pa korrur. Kurse mbi kmishen e Ariut dilte ende gjaku i perbindshit.
Kshtu q tani kishte perfunduar tmerri njher e pergjithmon mbi Fushat e Mllinjave n keto toka t reja t kosovs se vjetr legjendare !
Thuhet se m von keta dy t rinj martohen e kalojn s bashku nj jet t gjat e t
lumtur si n prralla.
Thuhet se kishin ln shum trashigimtar !"
Nxjerrur dhe pershtatur sipas nj gojdhane nga autori Halil Kajtazi
******
L exues te dashur, tani ketu posht e shtuam edhe versionin mitik te Urs s Shenjt n traditesn popullore qe
qe percillet permes folklorit ne viset e Kosoves, nj version i ngjajshem edhe me kKalan Shkodrs.
Falemenderojmi mikun ton Marjan Doda qe na shtoi kt kng n vargje, lexim te kendshm, ju faleminderit.
URA E SHEJTE
Legjenda e ures se Shejte
Web: http://vatrahasjane.al/welcome/2011/...res-se-shejte/
URA E SHEJTE
Tre Hasjan ne kam jan ue,
Tre vllazni kokan qillue,
Nermjet veti jane besatue,
- Uren e Shejte do `m`e marue.
Shkojn te Ura djemt me punue,
Ka ni kat n`dite zidin tye que,
Plot tri vjet n`Ure kane punue,
Diqka naten zidin ty jau rrexue!
Nuk po mujne qemer me i vnue.
Ni nate Uren djemt e kan rue,
S`kane pa kene zidin tye rrxue,
I kane pa gurzit tuj fluturue,
Besa djemt kokan frigue,
Sabah Zoti e ka zbardhue,
Sabah Zori kur pe ban,
Ni plak dervish Zoti pe qone:
- Puna mare ju tre hasjane
- Puna e mare, plak, spo na shkon,
Pune e mare sa tuj na shkue,
Qe tri vjet jemi tuj punue,
Qemer ures spo mujme me i vnue,
Ka ni kat zidin jem tu e que,
Dishka naten asht ty na e rrexue,
Ni nate, naten, o plak e kemi rue,
S`kem pa kan zidin ty e rrexue,
I pashim gurzit tuj fluturue.
Plak dervishi ju ka kallxue:
- Nermjet veti ju me u besatue,
Grave n`shpi mos me u kallzue,
Qajo grue dreke qi vjen me prue,
Kurban t`ures me marue !
Nermjes veti jane besatue,
Grave n`shpi mos me u kallxue,
- Ejvalla djem po due me que,
- Ejvalla o babe Dervish,
Pa lue venin po u hupe pej sysh.
Te tre djemt kokan hutue,
E lane punen ne shpi jane shkue,
Vllau i madhe kofte marrue,
Grues s`vet i kish kallxue.
- Mos gabo drek me prue,
Kurban t`Ures kem me t`marue !
Vllau i dyte kofte marrue,
Edhe ai grus i ka kallxue,
- Mos gabo drek me prue,
Kurban n`Ure kem me t`marue !
Vllau i vogel kofte bekue,
Grus vet hiq si ka kallxue,
Zabah Zoti e ka marue,
Shkuen te Ura djemte me punue.
Qat nate zidi nuk koka rrexue,
Vllau i vogel qi ska tregue.
Vakti i drekes koka afrue,
Nana e djemve ne kame nau que,
- Reja e madhe e jeme bi,
Qojau buken djemve t`mi !
- Ah moj nane tha me t`kallxue
Dhimte e nishkit m`kan rroke mue,
Nuk po muj venin me lue.
Rejes dyte i ka kallxue,
- Dreken n`Ure ti sod me que !
Ah mori nane ty me t`kallxue
Dhimte e madhe m`ka marre mue,
Nuk po muj pej venit me lue,
Tybe s`muj buken me que.
- Rejes vogel, i tha, e jeme bi,
Qomjau buken sod djemve t`mi !
- Po po i thote e lumja nane,
Qite djale pergjini qe e kam,
Amanet, ty due me te lane,
Kqyrma nane mos t`um kane,
Mos t`ma marrin gjaja neper kame,
Rujma nane mos t`bjen n`bunar !
- Mos kie gajle, loke, ja bane.
Shkon e vjen, shnosh e mire e gjane.
- A po ngon , tha , e lumja nane,
Ni anderr t`shtire e kam pa prame,
Kite oborr ma se shkeli me kame !
- Eme re oj bi na i ka thane,
Anrres t`nates qysh po i beson ?
Nana buken gati pe bane,
Reja nise me buke o kane.
N`gjyse te udhes kur po shkone,
Ni zerzele Zoti pe qone,
Koka nale, e ngrata, po pushon,
Javashite zerzelja ish kane,
Pe merre buken e po t`fillon,
Drejt n`Ure te Shejt ajo po shkon.
- Puna e mare, more kunete, jau bane !
Mare per ty, mori nuse, ska me kane,
Varrin tane po ta marojme !
Qe tri vjete n`Ure qi punojm,
Qemer Ures s`un po i vnojme.
S`mujme qemer Ures me i vnue,
Pe lype Ura kurban ni grue.
- Hajrli kofte more kunete jau bane,
Per kurban tybe s`jam pishman.
Amanet o kunet ja u bane,
Ni djal t`vogel n`shpi e kam lane.
Dikush djalin me shkue m`e marre,
Due pak gji sabis me ja dhane.
Po shkojn djalin e kane marre,
Nuses n`prehen ja kane lane.
Te dy gjinat ja paska dhane,
Me shuplak floket po ja lmon.
- Mjera nana loke ja bane,
Jetim t`vogel nana don me t`lane !
Me nafak ishalla kie me kane,
Ju rritsh nanes ju befsh taman,
Me sunue, ishalla, venin tane.
- Ore kunet gruja ju ka thane,
Babes e nanes selam m`u ba,
Ni moter t`madhe ne shpi e kam lane.
Burrit tem qata me ja dhane,
Fort besnik ky koka kane,
E ka majte besen qi e ka dhane.
- Amanet kunete ju ka thane,
Njanin gji jasht me ma lane.
Lemna jasht tha njanin gji,
Kur t`merr vajin qaj djale sabi,
Hjek merzi ai me gjite e mi.
Ja o Zot bajke, koka que ne kame,
Me bismele ne vorr po shkon.
Me tekbir kryet po ja shkurtojne,
Permi to zidin pe marojn.
Qemer Ures po mi vnojne,
Njanin gji jashte ja kan lane,
Sot e ate dite aty tamel kullon.
Marr nga libri Kenge Popullore
Salih e Feriz Krasniqi
Shtepia Botuese FAIK KONICA prishtin 2007
Ktu kemi disa imazhe operimimi te ketij vendi sipas kesaj legjende:
Prshtatur pr forumin shqiptar nga; kreksi
als_Latn eng_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn hat_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn cat_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn tsn_Latn hat_Latn oci_Latn tsn_Latn als_Latn epo_Latn als_Latn hat_Latn als_Latn hat_Latn als_Latn kmr_Latn als_Latn fuv_Latn als_Latn als_Latn kmr_Latn als_Latn quy_Latn yor_Latn als_Latn smo_Latn als_Latn als_Latn fur_Latn quy_Latn als_Latn fuv_Latn als_Latn als_Latn quy_Latn als_Latn als_Latn als_Latn bjn_Latn ltz_Latn als_Latn srd_Latn fuv_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn swe_Latn lim_Latn kab_Latn nno_Latn als_Latn lim_Latn kab_Latn nno_Latn quy_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ast_Latn als_Latn oci_Latn als_Latn kab_Latn als_Latn lim_Latn als_Latn als_Latn kon_Latn als_Latn als_Latn als_Latn fra_Latn als_Latn kab_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lim_Latn als_Latn als_Latn nob_Latn als_Latn als_Latn hat_Latn ewe_Latn bam_Latn als_Latn gaz_Latn als_Latn als_Latn yor_Latn szl_Latn als_Latn als_Latn als_Latn srd_Latn als_Latn mri_Latn lmo_Latn slv_Latn eng_Latn ron_Latn nno_Latn lit_Latn sot_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn fin_Latn als_Latn als_Latn hau_Latn hat_Latn als_Latn als_Latn mri_Latn als_Latn sot_Latn als_Latn luo_Latn als_Latn nso_Latn sot_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn cat_Latn als_Latn als_Latn fur_Latn slv_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ron_Latn als_Latn als_Latn als_Latn