als_Latn lit_Latn uzn_Latn
E nderuara Redaksi e gazetės Dita. Nė datėn 8 Gusht 2013, ėshtė botuar nė faqen online njė shkrim me titull: Mbi akuzat pėr UĒK-nė, Reagim i Kėshillit Drejtues dhe Kryesia e SHVLUĒK, Tiranė. Kryesi e tillė nuk ekziston nė Shqipėri. Unė qė po reagoj, quhem Dilaver Goxhaj, pasi autori anonim e atij shkrimi ka fyer dhe shpifur ndaj meje. Fyerjet nga njerėz anonimė quhen fyerje, sepse janė bėrė personale. Nėse do tė ekistonte njė kryesi e tillė, sė pari do ta dinte njė nga ne, 13-ish oficerat e ushtrisė sė Republikė sė Shqipėrisė, qė kemi drejtuar dhe komanduar formacione tė ndryshme tė UĒK-sė, brenda nė territorin e Kosovės.
Nėse do tė ishte shkrim i njė kryesie, besoj se edhe ju jini dakort qė nuk do tė lejonin tė botohej njė shkrim, me njė nivel tė tillė filloresk, pasi nuk besoj se qė tė gjithė anėtarėt asaj kryesie do tė ishin kaq tė verbėr e tė paedukuar, qoftė nė fyerjet kundėr Bashkimit Europian, qoftė edhe kundėr personit tim. E them kėtė tė fundit pasi unė, autori i kėtij reagimi, nuk kam qėnė njė person i thjeshtė apo anonim, nė atė luftė, por Zevendės Shef Shtabit tė Pėrgjithshėm i UĒK-sė.
Ky lloj shkrimi, u ngjan tabelave tė dikurshme tė fletė-rrufeve. Edhe kjo lloj kryesie e kėsaj analize ėshtė e atij niveli edhe pėr faktin se nuk e jep tė plotė as shkrimin tim, lidhur me kritikėn qė i bėj Xhavit Halitit, por as deklaratėn disfatiste tė Xhavit Halitit, bėrė nė 7 korrik 1998, nė kulmin e luftės nė Kosovė, kur UĒK-ja kish marė nėn kontrollin e saj 40% tė territorit tė Kosovės. Dhe ajo deklaratė ishte : Ne nuk mund ta fitojmė luftėn. Orientimi ynė ėshtė qė pėrmes rezistencės tė krijojmė rrethana qė pakti i NATO-s tė vijė nė Kosovė. Dhe kjo deklaratė e tij u botua pas disa ditėsh nė gazetėn ditore Zėri tė Prishtinės. Duke qenė se ajo ishte deklaratė disfatiste, e dhėnė nga Xhavit Haliti, unė nė artikullin tim i referohem fakteve tė asaj kohe, ku shpėrtheu njė largim masiv i popullsisė shqiptare nė Kosovė, pėr nė Shqipėri, por edhe i njė numėri tė madh luftėtarėsh, pasi atė deklaratė e bėnte njė nga antarėt e Drejtorisė Politike tė UĒK-sė, Xhavit Haliti, dhe jo njė luftėtar i thjeshtė. Dhe analisti anonim i kėtij shkrimi, nuk citon aspak faktet qė unė i jap Xhavit Halitit, por fillon direkt e me fyerje dhe me tė pavėrteta absolute, ku nė asnjė fjalė tė shkruar prej tij, ndaj meje, nuk ėshtė e vėrtetė. Fyerjet dhe shpifjet janė argument tė atyre qė nuk kanė tė drejtė, ka thėnė dikur Zhan Zhak Ruso.
Derisa ky lloj analisti kėrkon ta nxjerrė tė pastėr autorin e asaj deklarate disfatiste, do tė thotė se ėshtė nė tė njėjtat valė me atė deklaratė. Qė ajo deklaratė ishte disfatiste dhe solli dėme tė jashtzakonshme pėr Luftėn nė Kosovė dhe UĒK-nė, bindesh boll ti referohemi njė pasazhi tė vetėm tė librit tė Ramush Haradinajt: Rrėfime pėr luftėn dhe lirinė, (Prishtinė, 1999, f.100-101), dhe bindet edhe injoranti mė i madh, se ēfarė pasoja negative pati UĒK-ja, nga ajo deklaratė e atėkohėshme disfatiste e Xhavit Halitit, qė kjo lloj kryesie na e merr nė mbrojtje, duke mos guxuar tė dali me emėr. Dhe ja se ēfarė tregon Ramush Haradinaj, Komandanti i Zonės sė tretė Operative Dukagjini, pėr hemoragjinė qė i ndodhi UĒK-sė, pas asaj deklarate disfatiste: Pas njė gjysėm ore gjumė tek shtėpia ku po pushonim kanė ardhur Alush Agushi dhe Lahi Brahimi dhe kanė kėrkuar tė zgjohem. Kam refuzuar tė zgjohem, sepse isha shumė i lodhur. Ata kanė hyrė nė dhomė dhe kanė filluar tė mė bėrtasin: Hej, a je duke e ditur se ēfarė na ka gjetur. Jemi tradhėtuar. Ushtria ka ikur. Jemi tė rrethuar!. Duke e parė se ishte fjala pėr diēka tė jashtzakonshme, jam ēuar dhe mė kanė shpjeguar se komplet ushtria prej 2000-3000 vetash ka ikur bjeshkės sė Strellcit njė ditė mė parė dhe se forcat serbe kanė hyrė deri nė Isniq, deri nė Kryshec dhe madje deri nė Lumbardh, nga ana e epėrme, pra, nė fshatin ku isha unė. Dilte se ne ishim tė rrethuar nė Lumbardh
Kam menduar se mund tė ikėn ndonjė ushtar apo ndonjė epror, por qė do tė bėhet ikje e organizuar, kėtė nuk e kam besuar ndonjėherė. Ky ishte njė shok i madh dhe njė goditje e fuqishme qė e kam pėrjetuar rėndė edhe shpirtėrisht. Dhe nga 2000-3000 luftėtarė, Ramushi tregon se i mbetėn vetėm 100 vetė.
Mė vjen shumė keq qė nėpėr gazeta ka njerėz tė tillė, qė zbrazin ndjenjėn e njė patriotizmi zemėrak, duke e fshehur dyfytyrėsinė e tyre. Nuk ėshtė e vėshtirė tė bėsh karagjozllėk me metodėn e masakrimit tė ēfardo mendimi, me kombinimin e gėnjeshtrės dhe tė fyerjes, ose me ndėrimin e tezave. Mirėpo, kur njė gjė e tillė bėhet nė disa kushte tė caktuara, pėr njė kohė tė caktuar, atėherė dėshirohen tė arrihen qėllime mjaft tė pėrcaktuara, ndonėse nuk e di akoma se ēfarė qėllimi kėrkon tė arrijė kjo lloj kryesia e kėtij analize. Por nuk ėshtė e vėshtirė tė pėrcaktohet qė kanė njė qasje tė caktuar dashakeqe ndaj zgjidhjeve tė tyre pėr ēėshjen shqiptare.
Bazuar nė etikėn profesionale timen dhe tuajėn, jam mė se i bindur se ju, jo vetėm qė do ta botoni reagimin tim ndaj asaj analize, por edhe shkrimin tim analitik pėr Xhavit Halitin, i botuar nga shumė medja tė Kosovės, prej tė cilit ka marrė spunto autori i kėtyre fyerjeve dhe shpifjeve.
SHKRIMI IM PER DEKLARATEN E XHAVIT HALITIT Botuar nė Kosovė
Nuk ka imoralitet mė tė keq se sa tė bėsh njė profesion qė nuk e njeh (Reagim ndaj njė shkrimi tė Xhavit Halitit)
Menjėherė, porsa u rikthye Fatmir Limaj nė burgim shtėpie dhe u harrua paksa zgjatja e masės sė arrestit tė ish komandantit tė Shtabit tė Pėrgjithshėm tė UĒK-sė me disa ish drejtues tė tjerė tė lartė tė saj, si dhe me tė mbaruar edhe fushata zgjedhore nė Shqipėri, rinisi rrufeshėm njė fushatė tjetėr kundėr UĒK-sė, edhe mė denigruese se ajo e EULEX-it. Por kjo e dyta ka njė veēori tė theksuar: ėshtė inicuar dhe vijon tė kryhet nga shqipfolės tė Prishtinės dhe tė Tiranės, dhe jo nga prokurorėt e huaj! I pari kėtė sipar e hapi Xhavit Haliti, me shkrimin e tij Logjika e amnistisė, botuar nė medjat e Prishtinės mė 7 Korrik 2013, duke thėnė: E dyzuar ka qenė lufta ēlirimtare e Kosovės nga Serbia. Lufta u organizua, u fillua, u zhvillua nga UĒK-ja,
Por, pa ndėrhyrjen e NATO-s, vėshtirė se lufta jonė do tė mund tė pėrfundonte me fitore nė Qershorin e vitit 1999.
Tė dyzosh, do tė thotė tė jesh nė dilemė pėr tė pranuar njė nga dy ēėshtje tė papajtueshme mes tyre. Dyzimi ėshtė njė vijė ndarėse, qė ndan dy rryma tė ndryshme. Dyzimin anglezėt e pėrdorin kur thonė: divide-and-rule, (pėrēa e sundo). Me sa duket kjo duhet tė ketė qenė e tė jetė edhe qėllimi i z. Xhavit Haliti, pėrderisa e ka bėrė publik kėtė dyzim tė tij si gjatė luftės edhe disa herė pas saj.
Z. Xhavit Haliti, pėr herė tė parė e ka bėrė prezentė kėtė deklaratė anti UĒK para gazetarit Blerim Shala, mė 7 Korrik 1998, nė Tiranė, (Vitet e Kosovės, 2000, f.105). Dhe ky i fundit e pėrhapi menjėherė nė tė gjithė botėn shqiptare, por dhe tė huaj. Kur ti z. Xhavit ke dhėnė kėtė deklaratė, kuptohet, e ke bėrė pėr tė marrė bajrakun pėr ato qė ndodhnin e do tė ndodhnin nė Kosovė. Mirėpo njėkohėsishtė duhej tė merrje, por edhe tė marrėsh, pėrgjegjėsinė pėr ato qė ndodhėn. Pasi, sikundėr dihet, njė muaj pas asaj deklarate, nė muajin Gusht tė atij viti, shpėrtheu largimi masiv nga Kosova, jo vetėm i popullsisė shqiptare, por edhe i shumė luftėtarėve tė UĒK-sė, e shfrytėzuar kjo nga Tahir Zema dhe shumė komandantė tė tjerė. Kjo deklaratė disfatiste e juaja, z. Xhavit Haliti, dhėnė Blerim Shalės, shkaktoi rrėmujėn, panikun, humbjen e besimit tė popullit ndaj UĒK-sė, dobėsoi vendosmėrinė e zakonshme tek ish luftėtarėt, ndaj dhe ata iu bindėn bandės sė Tahir Zemės dhe shokėve tė tij. Dhe, ēudia ėshtė se pėr kėtė panik, qė ju, z. Xhavit e pėrhapėt pėrmes Blerim Shalės, nuk dihet se pse nuk u ėshtė kėrkuar kurrė llogari! U desh angazhimi i Adem Demaēit si pėrfaqėsues politik i UĒK-sė qė ajo shpėrngulje e popullsisė shqiptare tė frenohej, si dhe tė rifillonte rikthimi i luftėtarėve nė Kosovė dhe riorganizimi i UĒK-sė.
Nuk e di se sa jini i qartė, z.Xhavit, por besimi nė vetėvete, pėr fitoren, ka njė rėndėsi tė madhe nė luftė. Humbja e besimit nė fitore sjell lodhjen nervore tek luftėtarėt dhe, nėse ai ankth lejohet tė shtohet, mund tė shndrėrrohet nė tmerr dhe dezertime masive nga lufta. Dhe, sikundėr dihet, diēka e tillė na ndodhi nė atė periudhė, apo jo? Zoti Xhavit, vlen tė tė kujtoj se betejat shpesh janė fituar nga ajo palė qė mėshiron sadopak mė shumė se pala tjetėr vendosmėri dhe kėmbėngulje. Jo mė kot Napoleon Bonoparti pat thėnė: Nė luftė, gjendja morale pėrbėn tre tė katėrtat e lojės. Pjesa qė mbetet varet nga fuqitė fizike.
Dhe, ajo qė tė befason edhe mė shumė, ėshtė fakti se z. Xhavit Haliti, atė lloj paniku, qė pėrhapi nė atė kohė, e deklaron tėrė mburrje edhe nė intervistėn qė i ka dhėnė po atij Blerim Shale, nė revistėn Zėri, mė 6 Nėntor 1999, dhe po e pėrsėrit pėrsėri, ēuditėrisht, ekzaktėsisht pas 15 vjetėsh, nė vite, muaj dhe ditė, 7 Korrik 1998 7 Korrik 2013! Nė atė kohė, unė i jam pėrgjigjur zotit Xhavit, duke i thėnė: Tė jesh i sigurtė se nuk e ke pėr ta fituar luftėn dhe, nga ana tjetėr, me vetėdije ta nisėsh atė, kjo ėshtė njė aventurė ushtarake, ose thjesht tradhėti (UĒK dhe Kadare, 2004, f.121).
Ti, zoti Xhavit, duhet ta dije, pėrderisa pranove tė merrje pjesė nė organizimin e asaj lufte ēlirimtare, se luftėtarėt nuk hidhen nė sulm vetėm sepse ēėshtja ėshtė e drejtė; as nuk ua mbathin kėmbėve vetėm sepse luftojnė pėr njė ēėshtje tė padrejtė. Ata sulmojnė, kur janė mė tė fortė ose kur komandantėt e tyre i kanė bėrė tė ndjejnė se janė mė tė fortė. Ai vendim i Kryesisė sė LPK, pėr organizimin dhe shpėrthimin e luftės pėr ēlirimin e Kosovės nga Serbia, mund tė qe marrė edhe fare qorrazi, por ty, derisa ke votuar, madje edhe nė cilėsinė e Koordinatorit tė Sektorit tė Veēantė, duhej tė mbaje pėrgjegjėsinė e plotė. Ti mund tė mė thuash se ėshtė nė natyrėn e njeriut tė ngurojė nė njė situatė tė paqartė. Dakort, por edhe pas 15 vjetėsh vijon tė jesh i paqartė?!! Ti, gjithashtu duhej ta dije se qysh nga momenti qė merren vendimet pėr luftė, ato duhet ndjekur me rigorozitet dhe me veprime pozitive e kėmbėngulėse, sepse nė luftė nuk ka kohė pėr ngurime e lėkundje, dhe tė mos shpreheshe nė kėtė mėnyrė qysh nė 7 Korrik 1998 tek gazetari Blerim Shala, 2-3 muaj pasi qe zhvilluar epopeja e Prekazit!
Shpėrthimi i asaj lufte ēlirimtare nė Kosovė, ti e di qė nuk qe rrjedhim as i atij vendimi qė ju morėt nė LPK dhe as si rjedhojė se gjoja jemi popull agresiv. Ajo luftė shpėrtheu kur populli u bind pėrfundimisht se mosmarrėveshjet tona me Serbinė nuk mund tė zgjidheshin me sukses me anė tė bisedimeve, diplomacisė apo rezistencės pasive. Tė gjitha kėto i kish konsumuar Rugova me politikėn e tij pacifiste. Kėshtu qė nuk ka njė shkak tė vetėm pėr atė luftė, pasi Lufta nuk ėshtė thjesht njė akt politik, por njė instrument i vėrtetė politik, njė vazhdim i tregėtisė politike, realizimi i tė njėjtės gjėje me mjete tė tjera, (Klauzeviē). Duke qenė se objektiva goditės pėr UĒK-nė ishin ato ushtarake e policore dhe jo civilėt, sikundėr ndodh me terroristėt, ndaj dhe erdhėn vullnetarė edhe nga bota Perėndimore, gjė qė bėri tė mundur qė besimi ynė nė fitore tė ishte edhe mė i madh, gjė qė ti Xhavit nuk e ke patur dhe as nuk e ke bindje edhe sot.
Nuk ėshtė rastėsi qė ti, z. Xhavit Haliti, kur e pėrsėrite pėr tė tretėn herė, brenda 15 vjetėve, mosbesimin tėnd tek mundėsitė e UĒK-sė, u pasove menjėherė nga Fatos Lubonja nė Tiranė, Arben Idrizi nė Prishtinė dhe sė fundi nga Berat Buzhala, me banim nė udhėheqje tė PDK-sė, ku je edhe zotrote, apo jo? Pse nuk shkruajtėn edhe mė herėt kėta myteberė, kėta njohės tė UĒK-sė? Dhe kjo fushatė denigruese kundėr UĒK-sė, si ėshtė e mundur tė rinisė nė njė kohė kur porsa kanė heshtur pėrkohėsishtė protestat e popullit nė Kosovė kundėr kėtij denigrimi dhe arrestimeve qėllimkeqe tė EULEX-it, i cili vepron brenda nė Kosovė?! Kur armiku tė sulmon drejtpėrsėdrejti nga brenda, thuhet nė shumicėn e doktrinave ushtarake, qeveritė nuk duhet tė lejojnė liri tė tillė shtypi, qė pėrpunon opinionin kundėr ēlirimtarėve tė vendit dhe manipulon masat e paditura. Mirėpo, qeveria je ti vetė, z. Xhavit, pasi je nėnkryetari i Kuvendit tė Kosovės dhe i partisė politike qė ka qeverinė. Kjo pėrbėn edhe dyshimin?! Dhe ajo qė ėshtė edhe mė interesante, ėshtė fakti se tė gjithė ju, qė kini nisur kėtė fushatė denigruese kundėr UĒK, pėrfshi edhe ty, zoti Xhavit Haliti, (por qė tė mos tė tė hamė hakėn, ti Xhavit flet me dykuptimshmėri, hedh gurin dhe fsheh dorėn), nuk e njihni UĒK-nė, sepse nuk kini parė asgjė nga luftimet e saj!
Mė vjen shumė keq qė ju autorė tė kėtyre deklaratave denigruese, si dhe ata qė u besojnė juve, nuk e dini ende se janė luftrat dhe betejat e popullit pėrkatės, ato qė kanė luajtur rol kryesor nė formimin e hartės sė botės. Ishte lufta e UĒK-sė ajo qė i shtoi kėsaj harte shtetin e Kosovės, pėr njohjen e tė cilit mburreni ēdo ditė! Ēėshtė kjo mosmirėnjohje ndaj UĒK-sė dhe Adem Jasharit?! Madje ti, z. Xhavit, nė sajė tė UĒK-sė u pasurove dhe po bėn edhe karjerė, ndaj dhe po habitemi.
Ju, z. Xhavit Haliti, kini dalė nė atė pėrfundim denigrues dhe mosbesues ndaj luftės sonė, me tė cilin na mburresh edhe sot, ndoshta ngaqė do tė kesh qenė i ndikuar nga teoria e viteve 1990, e sociologut angles Athony Giddens, i cili thkson se Guerilasit pėrdorin veprimet specifike tė dhunės si mjete tė tėrheqjes sė vemendjes pėr kauzėn e tyre, pasi nuk shpresojnė tė fitojnė nė betejė tė hapur, (Sociologjia,1997,f.358). E them me bindje kėtė, pasi edhe thėnia e juaj e 7 Korrikut 1998 ėshtė identike me atė tė z. Athony Giddens: Ne nuk mund ta fitojmė luftėn. Orientimi ynė ėshtė qė pėrmes rezistencės tė krijojmė rrethana qė pakti i NATO-s tė vijė nė Kosovė; ndėrsa nė vitin 1999 shpreheni: Lėvizja jonė do tė kishte pėr synim kryesor tia tėrhiqte vemendien opinionit ndėrkombėtar.
Me kėtė deklaratė ti ke dashur tė thoshje dhe tė kėrkoje qė luftėn tone tė armatosur dhe kėrkesat e popullit tonė pėr liri, ti reduktoje nė lutje tė thjeshtė drejtuar faktorit tė jashtėm ndėrkombėtar qė tė na e merrte parasysh, e cila nuk ėshtė gjė tjetėr,- sikundėr thotė Ukshin Hoti, veēse njė shaka politike, por jo edhe politike; politikisht joserioze dhe papėrgjegjėsi historike, (Filozofia politike e ēėshtjes shqiptare,1997,f.271-272). Dhe kjo ndodh tek ju, z. Xhavit, pasi ju nuk e dini parimin kryesor tė njė rezistence politiko-ushtarake, e cila nėnkupton atė qė tė marrėsh pėrgjegjėsisė pėr punėn e kryer.
Sikundėr shihet, ju, z. Xhavit, i kini besuar dhe i besoni verbėrisht kėtij autori anglez, pasi nuk e njihni historinė botėrore tė luftrave ēlirimtare (guerile), qė nė shekullin e XX kanė qenė mjaft tė suksesshme, e qė kanė sjellė ndryshime tė pėrgjithshme politike, sikundėr ishte LANĒ-i nė Shqipėri nė vitin 1944, apo lėvizja ēlirimtare e keyesuar nga Mao Ce Duni nė Kinė nė vitin 1949, ajo e kryesuar nga Fidel Kastrua nė Kubė nė vitin 1960, kryengritja algjeriane qė e detyroi Francėn ti jepte fund drejtimit kolonial tė Algjerisė nė vitin 1960, revolta Mau Mau nė Kenia afėrsisht nė tė njėjtėn periudhė, ajo Tupamarros nė Uruguaj dhe Monteneros nė Argjentinė nė vitet 1960 dhe 1970, guerilasit qė verpruan nė Vietnamin e Jugut fillimisht kundėr francezėve, nė vitet 1950, dhe pastaj kundėr amerikanėve nė vitet 1960-1975, si dhe grupet guerile kundėr pranisė Ruse nė Afganistan nė vitet 1979-1989. Kėshtu qė nuk ėshtė krejt utopike qė tė mund ta pėrzėsh pushtuesin me luftė guerile. Me sa duket, N. Bonoparti duhet tė ketė patur parsysh liderė si puna juaj, kur ka thėnė: E pamundura ėshtė vetėm fantazmė e tė druajturve dhe strehė e frikacakėve., (Ditari sekret, 2004, f.88)
Ju zotėrinj, nuk besoj se nuk e dini edhe faktin tjetėr se lufta e jonė guerile fillesat e saj masive i pati nė zonat malore, relativisht tė paarritshme, qė ushtria serbe tė mos mundej tė pėrdorte lehtėsisht numėrin e madh tė forcave dhe fuqinė e zjarrit. Dhe nga qė ndodhi kėshtu, dhe smund tė ndodhė ndryshe, ju, z. Xhavit, pėr kėtė fakt, mendonit dhe mendoni se ne nuk mund ta fitonim luftėn!
Luftrat guerile ndahen nė tre lloje kryesore: 1. Luftė kundėr pushtuesit tė huaj; 2. Luftė kundėr qeverisė qėndrore reaksionare, dhe 3. Luftė kundėr qeverisė qė mendohet se ėshtė e korruptuar apo shfrytėzohet, (si nė rastin e Monteneros nė Argjentinė). Lufta jonė nė Kosovė ka veēorinė e saj tė jashtėzakonshme: janė tė tre kėta shkaqe qė e shpėrthyen atė, pasi edhe qeveria e LDK-sė nė ekzil e kish zhgėnjuer popullin shqiptar nė Kosovė, ndėrkohė qė udhėheqja e saj jetonte nė kushte pėrrallore. Edhe kjo veēori ka ndikuar nė atė lloj bindje tek ju, z. Xhavit Haliti.
Njė arsye tjetėr se pse ju z. Xhavit Haliti ishit dhe jini tė dyzuar ndaj mundėsisė sonė, qėndron nė faktin se ju duke e ditur se lėvizjet guerile nuk mund tė dislokojnė armėt modern qė kanė ushtritė e regullta, (si e tillė edhe UĒK-ja), ne nuk do tė ishim nė gjendje ta fitonim luftėn. Kjo bindje e juaj, vjen nga qė jini profan lidhur me njohuritė pėr kėto lloj luftrash, ngaqė nuk e dini se pėrse ushtritė guerile vendosen fillimisht nė terrene malore. Mėsoje! UĒK-ja e filloi luftėn me njėsite nga ato terrene qė, me armatimin e lehtė tė saj tė sfidonte armėt e ushtrisė serbe. Ju nuk e dini qė guerilasit vietkongas nė Vietnam kishin shumė mė pak armė nė krahasim me ato tė amerikanėve, por ishin nė gjendje tė pėrdornin taktika tė tilla, duke shfrytėzuar terrenin, qė i detyronin amerikanėt tė mos mund tė pėrdornin teknologjinė ushtarake tė tyre me efektivitetin e parashikuar. Po kėshtu ndodhi edhe me guerilasit afganė kundėr ushtrisė tepėr moderne dhe tepėr tė madhe ruse.
Luftėn Ēlirimtare nė Kosovė pėrmes UĒK-sė mund ta quajmė edhe revolucion, ngaqė kėrkonte tė sillte ndryshim rrėnjėsor tė statusit tė Kosovės dhe kombit tonė; sepse ishte njė luftė jo vetėm kundėr ushtrisė pushtuese, por edhe luftė kundėr vullnetit tė Qeverisė Bukoshi dhe Presidentit tė Kosovės dhe partisė sė tij udhėheqėse, LDK-sė, me qėllim pėr tė ndėrmarrė pastaj procese tė bashkimit me shtetin amė, gjė qė Rugova e pėrjashtonte me ēdo kusht, (sot edhe Thaēi dhe grupi i tij, ku bėni pjesė edhe ju).
Pėr kėtė pikėn e fundit ia vlen tė zgjatemi pak, pėr tė shpjeguar se shqiptarėt nė Kosovė nuk u bėnė revolucionarė si rjedhojė e varfėrisė sė vazhdueshme dhe privimit nga shumė tė drejta, pasi mė herėt varfėria e tyre ishte edhe mė e madhe. Pėrvoja botėrore tregon se njerėzit zakonisht i durojnė kushte tė tilla, sikundėr po e durojnė shqiptarėt nė Kosovė edhe tashti ku aktualisht Sot nė Kosovė jetojnė rreth 141.000 qytetarė me ndihma sociale, me nga 49 cent, ndėrsa njė pjesė e tyre me 34 cent nė ditė. Radhitja e Kosovės nė listėn e 9 vendeve me mizerien mė tė madhe nė botė dhe papunėsia nė lartėsinė prej 45 % flasin pėr njė gjendje alarmante para sė cilės, pėrveē Qeverisė sė Kosovės, nuk mund ti mbyll sytė askush, sikundėr deklaron deputeti Faton Topalli nė Kuvendin e Kosovės, mė datė 17 Korrik 2013. Prandaj duhet theksuar se, lufta ēlirimtare nė Kosovė shpėrtheu si rjedhojė e pakėsimit tė mirėqėnies sė arritur nga emigracini i saj. Duke u ngritur niveli i jetės, si rjedhojė e emigracionit masiv nė fillim tė viteve 1990, kjo bėri tė mundur edhe ngritjen e nivelit tė shpresave mė tė mėdha nė popull. Mirėpo, duke u vazhduar 3% i Qeverisė Bukoshi si dhe shtimi i reprezaljeve serbe, u bė e mundur qė pėrmirėsimi i kushteve tė jetesės filloi tė ngadalėsohej. Kjo krijoi prirjet pėr revoltė, pasi humbėn shpresat e popullit tek LDK-ja, Rugova dhe qeveria Bukoshi. Rasti ynė nė Kosovė vėrteton tezėn filozofike se Nuk ėshtė privimi absolut qė tė ēon nė kryengritje, por privimi relativ mospėrputhja midis jetės qė njerėzit janė tė detyruar tė bėjnė dhe asaj qė ata mendojnė se mund tė arrihet realisht. Nė tė tilla kushte, luftėn ēlirimtare do ta mbėshteste shumica e popullit shqiptar nė Kosovė, por ishte ajo deklaratė e juaj, qė e bėri popullin tė dyzuar, dhe jo ty.
Mirėpo kėtė privim relativ, ti, z. Xhavit Haliti, nuk mund ta njihte nga Zvicra, ndaj dhe kishe mosbesim nė popullin tėnd. Fillimisht rebelimi shqiptar nė Kosovė fitoi fuqi, si rjedhojė e ndikimit tė idealeve tė bashkimit kombėtar dhe rritjes ekonomike tė para disa viteve. Kjo edhe ngaqė Rugova filloi tė kishte frikė nga veprimtaritė e demonstrimeve nė rrugė, jo thjesht pėr shkak tė kėrcėnimit tė drejtpėrdrejt tė tij, pasi ende nuk kishin dalė turmat demonstruese me pretendime tė tilla, por thjesht pėr shkak tė kėrcėnimit tė drejtpėrdrejtė qė i bėhej autoritetit tė tij, ngaqė demonstratat i jepnin formė publike dhe tė dukshme padrejtėsive sociale dhe politike qė vinin nga qėndrimet hiq e mos kėput midis Rugovės dhe Millosheviēit. LDK-ja e humbi besimin edhe pėr faktin se ajo pėrfundoi si njė pėrpjekje kolektive, brenda ligjeve tė Serbisė ku ekzistonin, duke mos kėrkuar ndryshime transformuese, duke aspiruar ndryshime vetėm nė disa aspekte tė rendit shoqėror dhe jo nė njė lėvizje shpėtimtare, sikundėr edhe e mashtronte deri atėherė popullin. Pėr kėto arsye LDK-ja njihej dhe lejohej nga pushteti politik i Millosheviēit. Si e tillė, LDK-ja tregoi se ishte thjesht reagim ndaj situatave nė Kosovė, por jo si krijim i mundėsive qė populli shqiptar i atjeshėm tė mund tė bėnte ndryshimet e dėshiruara tė statusit tė tyre. Kėshtu qė autoriteti i Rugovės dhe i LDK-sė ishin minuar, gjė qė provokuan njė zemėrim nė rritje. Dhe kėtė zemėrim nė rritje e ndjenin Jakup Krasniqi me shokė, ndaj dhe iu bashkuan Adem Jasharit, qė ti Xhavit dhe shokėt e tu nuk donit ta njihnit, sikundėr na i shpjegon Ibrahim Kelmendi ( Lėvizja, 2012, f.309). Mirėpo, deklarata e juaj e frenoi atė lloj zemėrimi masiv, prandaj me tė drejtė Ahmet Qeriqi u ėshtė kundėrpėrgjigjur, duke u thėnė se ajo nuk ishte njė luftė, tė cilėn e mbėshteten sakrificat supreme tė mbarė shqiptarėve, derisa dihet botėrisht se atė luftė e mbėshtetėn vetėm njė pėrqindje e shqiptarėve idealistė e atdhetarė.
Ti, zoti Xhavit Haliti, duke i qėndruar besnik bindjes suaj: E dyzuar ka qenė lufta ēlirimtare e Kosovės nga Serbia
Por, pa ndėrhyrjen e NATO-s, vėshtirė se lufta jonė do tė mund tė pėrfundonte me fitore nė qershor tė 1999-s, edhe 15 vjet pasi e kini shprehur pėr herė tė parė atė, tregon se ti nuk ke qenė i vetėdijshėm pėr atė luftė. Dhe kjo ka shpjegimet e veta. Njeriu, na mėson psikologjia, bėhet i vetėdijshėm pėr njė lloj veprimi pėrmes proceseve tė ndijimit dhe pėrceptimit, ndijimi si njė cilėsi fiziologjike, ndėrsa pėrceptimi si njė cilėsi e marrjes dhe e depozitimit tė informacionit dhe e pėrdorimit tė tij. Si i tillė, pėrceptimi ėshtė njė proces aktiv, nė tė cilin informacioni ndijues pėrcillet pėrmes sistemit nervor nė tru, ku organizohet dhe interpretohet.
Duke qenė se ti, z. Haliti, je bazuar vetėm nė lajmet, (ngacmimet), lidhur me UĒK-nė, qė tė vinin pėrmes telefonit apo tė ardhurve nga Kosova, ti kapje vetėm tė dhėnat informative, tė komentuara nga tė tjerėt, pa i parė me sytė e tu aktivitetet e UĒK-sė. Kjo bėnte qė ti tė tė mungonte procesi i ndijimit, (i cili pėrqėndrohet nė aktivitetin shqisor, pėrmes syrit). Nė kėto kushte, ti nuk mundej ta pėrceptoje dot mjedisin e jashtėm, i cili ndryshonte ēdo ditė nė Kosovė. Kjo mangėsi bėnte qė ti nuk mund tė reagoje nė mėnyrėn e duhur. Mirėpo, ndijimi ėshtė hapi i parė nė procesin e pėrceptimit. Kėshtu qė pa atė, truri i juaj vetėstimulohej, pasi i mungonte informacioni i domosdoshėm ndijor i larmishėm. Kėshtu qė ti, studimin e pėrceptimit e bazoje nė atė qė pėrjetoje vetėm dhe vetėm pėrmes lajmeve qė tė vinin nga telefoni. Kjo ka bėrė qė ti ti lije mėnjanė veprimtaritė (ngacmimet) e tjera qė ndodhnin nė Kosovė. Si rjedhojė, ti natyrisht qė do ti besoje vetėm teorisė sė Athony Giddens. Dhe prej kėsaj rridhte ajo qė vėmėndja juaj seleksionuese pėrcaktohej vetėm nga ēfarė u tregonin dhe si ua tregonin. Mirėpo, fakti se si ti Xhavit e pėrceptoje luftėn qė zhvillohej nė Kosovė, bindjet e tua pėr suksesin apo mossuksesin e UĒK-sė, vareshin vetėm nga ēfarė dėgjoje pėr luftėn tonė guerile. Mirėpo, bazuar nė ato ēfarė ke thėnė pėrmes intervistave, del se njohuritė e tua nė kėtė fushė janė baraz me zero, pasi edhe pėrvojė tė mėhershme nuk ke patur, qoftė edhe vetėm teorikisht.
Teoria juaj e dyzimit, e cila sėshtė gjė tjetėr, veēse teoria e kalimit tė emocioneve nga njė emocion (bindje) tek i kundėrti i tij, tregon se kur ke pėrjetuar njė emocion, emocioni i kundėrt me tė, tė ėshtė ndrydhur, nuk tė ėshtė aktivizuar. Nė kėto kushte, natyrisht qė ju do tė bėnit pėrpjekjen pėr tė lidhur gjėndjen emocionale me motivimin tuaj, ngaqė ishit tė angazhuar nė atė luftė, dhe qė motivi juaj, sikundėr duket qartė, ishte marrja me ēdo kusht e pushtetit.
Kėta lloj njerėzish, na mėson psikologjia ushtarake, quhen njerėz tė jashtėm, tė cilėt e presin shpėrblimin nga fati ose nga njerėz tė tjerė, tė jashtėm. Si rjedhojė, kėta lloj njerėzish janė gjithmonė tė stresuar, tė dyzuar, tė frikėsuar, tė cilėt e ndryshojnė sjelljen me qėllim qė tė mbrojnė pozitat e veta, duke bėrė sforcimin mė tė madh, pėr tu treguar se gjoja janė tė qetė. Kėtė aftėsi ua jep zgjuarsia e tyre djallėzore. Si tė tillė, kėta lloj njerėzish i pėrshtaten ēdo lloj situate, duke pėrmirėsuar dhe arritur qėllimet e tyre.
Ju, pėrderisa e pranoni nė mėnyrė tė ndėrgjegjėshme kėtė lloj ndjenje, (frikėn e mos fitimit tė luftės nga ana e jonė), tregon se juve u ka munguar ajo forcė qė duhet tė kenė komanduesit nė luftė edhe pse nuk ishit pjesmarrės direkt nė atė luftė. Gjė qė tregon tė vėrtetėn e mos shkuarjes tuaj direkt nė frontet e luftės, sikundėr vepruan disa prej antarėve tė Kryesisė sė LPK-sė. Kjo e ka emėrin: burracakėri.
Ju, z.Xhavit, gjatė periudhės qė zhvillohej luftė, nuk guxuat tė afroheshit as nė kufirin e Kosovės, sepse tek ju ka mbisunduar ndjenja e frikės, jo se kini qenė i dehur, as i plagosur nga plumbat apo predhat, por ngaqė kishit humbur besimin, sė pari tek Xhavit Haliti dhe pastaj tek aftėsitė e popullit dhe tė ushtrisė sė tij. Del se trimėria jote u bazuaka vetėm tek veprimet hektakilometra larg dhe pas shpine, dhe jo tek dashuria pėr Atdhenė. E megjithatė ju nuk hoqėt dorė nga pozicioni qė u pat caktuar Kryesia e LPK, po me tė vetmin ndryshim: qėndruat nė hotel Rogner, nė Tiranė, ngaqė gjetėt mėnyrėn dhe e larguat vėmendjen nga ai shkak i panikut tuaj, duke u marrė me diēka tjetėr tė veēantė. Janė kėto lloj situatash kontraditore, qė kanė sjellė tek ju konflikt mendimi, duke shkaktuar frustracion.
Praktika ka treguar se kur pėrjetohet frustracioni, kėta njerėz ose e braktisin qėllimin ose gjejnė njė rrugė tjetėr pėr ta arritur atė. Dhe nė rastin tonė: ju e gjetėt alternativėn, rrugėn tjetėr, gjetėt gjuhėn e kompromisit me tė jashtmit, pėr tė pranuar eleminimin e UĒK-sė, e cila solli puēin e Shtabit tė Pėrgjithshė kundėr Adem Demaēit. Dhe kėtė ti dhe shokėt e tu, e bėtė se ishit tė privuar nga qėllimi pėr tė marrė pushtetin dhe jo sikundėr deklaronit, pėr ēlirimin e Kosovės nga Serbia. Ndryshe nuk do tė ishit tė aftė tė realizonit ato qė po realizoni, duke ia rikthyer Kosovėn pėrsėri Serbisė, vetėm e vetėm pėr tė fituar ēmimin Nobel tė Paqes dhe pėr tė ruajtur pėrfitimet tuaja tė vogla. Nėse e humbisni edhe kėtė, atėherė jam i bindur se ju jini tė priruar nga e ardhmia e njė marrėveshjeje tjetėr qoftė edhe mė e zezė.
Bazuar nė veprimtarinė tuaj dhe nė ato ēka ju shprehni edhe nė kėtė shkrim, ju kini mendimin se, ne qė shkuam nė luftė duhet tė kemi qenė jo normalė nga ana mendore. Dhe kėtė e kini shprehur dikur. Dhe kjo, ngaqė ju, nuk mund ta merrni me mend se ku qėndron ndryshimi ynė me ty dhe kategorinė tėnde. Kjo ndodh se ti nuk e di qė guximi pėrballė rrezikut fizik ėshtė i dyllojshėm: sė pari, ai mund tė paraqitet si mospėrfillje ndaj rrezikut, gjė qė rrjedh nga natyra e personit, (dhe qė ju e dėshmoni se nuk jini i kėsaj natyre) dhe, sė dyti, guximi mund tė rrjedhė nga motive pozitive, i cili gjėndet midis njerėzve me kulturė mė tė lartė, gjė qė edhe kjo juve u ka munguar dhe u mungon, pasi jini thjesht me njė kulturė mesatare, gjė qė del plotėsisht e qartė pėrmes intervistave dhe shkrimeve tuaja. Ndėrsa guximi, qė zotėronte pjesa dėrmuese e luftėtarėve tė thjeshtė tė UĒK-sė dhe kuadrove tė saj drejtues, (e atyre qė prej sa u angazhuan nė luftė e deri nė fund, nuk u larguan pėr asnjė ēast nga Kosova), ishte gėrshetimi i tė dy tipeve tė guximit, ku ai i dyti mbizotėronte mė shumė. Si tė tillė, guximi pėr ta ishte njė lloj ndjeshmėrie e lartė ngaj rrezikut dhe njė gatishmėri mendore pėr ta pritur rrezikun, se sa si njė mospėrfillje ndaj tij. Dhe kėtė e bazojmė nė faktin se 82 % e gjithė pjestarėve tė UĒK-sė ishin me arsim tė mesėm e tė lartė, pėrveē qė shumica e atyre me arsim tė mesėm vinin nga Perėndimi, ku kishin punuar dhe ishin pėrballur me jetėn dhe jo si ju qė e kini kaluar tėrė kohėn kafeneve tė Perėndimit e tė Tiranės. Lufta pėr Kosovėn kėrkonte privacione kolosale, viktima e flijime. Por ti, dhe tė gjithė ata qė iu shmangėn asaj lufte, duke e ditur qė privacionet dhe flijimet i bėjnė ata qė kanė shkallė tė lartė morali vetjak, dhe ata qė i besojnė fuqishėm ndershmėrisė dhe fisnikėrisė sė qėllimeve pėr tė cilat luftojnė, natyrisht qė nuk mund tė angazhoheshit ngaqė e dini mirė se njė qėllim fisnik nuk mund tė realizohet me metoda makiaveliste, intriga dhe shpifjeve, qė i kemi dėgjuar sa herė dhe po i lexojmė edhe kėto ditė
Por edhe ata, qė u jepnin informacion juve, z.Xhavit, varet se sa tė zhvilluar e kanė pasur aftėsinė shqisore dhe pėrgjegjshmėrinė pėr tu pėrshtatur drejt me situatėn e UĒK-sė nė Kosovė, duke mos harruar qė pėrshtatja pamore ėshtė njė proces shumė i ngadaltė dhe ėshtė shumė i rėndėsishėm pėr atė qė kėrkon tė bėjė drejtimin politik tė luftės, pėr mbijetesėn e saj. Vetėm qėndrueshmėria pamore lot rolin mė tė rėndėsishėm, pasi vetėm ajo na ndihmon qė ti pėrshtatemi me sukses mjedist tė luftės. Qėndrueshmėria pamore ėshtė ajo qė na lejon tė pėrqėndrohemi mė shumė nė tiparet e vėrteta tė fushės sė luftė, se sa imazhet e tjera tė ndryshme retinore. Sa mė larg luftės tė jemi, aq mė tė shtrėmbėr do ta kemi mendimin pėr luftėn. Kjo ėshtė e ngjashme si nė rastin kur jemi duke parė filmin nga cepi mė i largėt skajor i sallės sė kinemasė. Por edhe ata qė janė nė vijėn e parė tė frontit e pėsojnė njėsoj si ata qė janė ngjitur, poshtė ekranit tė kinemasė, pasi edhe ata i shohin tė shtrembėruara figurat. Mesa dimė, informimet Xhaviti i ka marrė kryesisht nga ata persona qė kanė qenė larg veprimeve luftarake nė Kosovė. Kėshtu qė, kushdo qė ia ka sjellė informacionin Xhavit Halitit, ia ka sjellė tė deformuar.
Duke qenė se Xhavit Halitit i kanė munguar informacinet e padeformuara tė luftės qė zhvillohej nė Kosovė, si dhe i ka munguar edhe pėrshtatja e tij shqisore pėr atė luftė, ai nuk mundej ta pėrceptonte drejt nivelin e luftės sonė. Kjo ėshtė edhe njė nga arsyet kryesore qė ai ka dyshuar dhe ende ėshtė i dyzuar e del nė pėrfundimin se lufta e jonė ishte thjesht njė lloj sinjali pėr NATO-n.
Gjithashtu, duke qenė se Xhavit Halitit i ka munguar edhe pėrceptimi ndijor, detyrohej tė bazohej vetėm nė informacionin e ardhur, duke mos u prezantuar me asnjė ngacmues pamor, dhe nė kėto raste prova ėshtė gjithmonė njė iluzion, njė pėrceptim i pasaktė, njė alarm i gėnjeshtėrt, njė informacion i deformuar, ndaj dhe Xhavit Haliti e mohonte dhe e mohon fitoren tonė tė mundshme tė luftės, ndaj dhe ka qenė e ėshtė i dyzuar, sikundėr e pranon ndershmėrisht, pa e kuptuar qė me kėtė pohim, ai mohon sakrificat dhe besimin qė ne kishim nė fitore.
Edhe ne qė shkuam nė Kosovė vullnetarė, kur u nisėm e kishim jo plotėsisht tė saktė pėrceptimin pėr luftėn e atjeshme, pasi e kishim kryesisht prej Zėri i Kosovės, pasi edhe ajo gazetė e shihte filmin UĒK nga njė cep i largėt i sallės sė kinemasė Kosovė. Kjo ndoshta na bėri euforikė. Njė pjesė tė informacionit e kishim edhe nga kontaktet me ish luftėtarė tė ardhur nė Shqipėrna. Por edhe kėta na jipnin imazhet tė afėrta qė ata kishin parasysh, duke qenė shumė afėr ekranit. Kur ne shkuam atje, nė zonėn e hapur tė Kosovės, ku pėrceptimin pamor e kishim tė plotė nė ēdo ēast dhe informacionin filluam ta merrnim nga shumė burime dhe shumė tė shpeshtė, gradualisht e pėrpunuam plotėsisht pėrceptimin dhe krijuam bindjen dhe besimin nė fitoren tonė, duke mos patur mė pas as edhe njė lloj dyzimi. Kjo erdhi ngaqė e pėrceptuam pamjen tė plotė dhe jo thjeshtė tė pjesshme, si zoti Xhavit Haliti. Nėse edhe ne do tė kishim atė besim tė Xhavitit, besimin e dyshimtė (tė dyzuar), edhe ne do tė ishim larguar nga lufta, si Xhaviti dhe si shumė gjeneralė tė tjerė, dhe do tė kishim ardhur edhe ne nė Tiranė.
Xhavit Halitit i ka pėlqyer qė tė mbante tė pandryshueshėm atė mendim dhe atė mundėsi pėr UĒK-nė, pasi ai, sikundėr shihet, ka qenė gjithmonė i motivuar pėr ndihmėn e tė huajve, sepse po ta fitonte UĒK-ja e vetme luftėn, ai nuk mund tė delte nė krye tė fitores, pasi do ti thoshnin: Ku ishe zotrote, Xhavit efendi, kur ne luftonim pėr liri?. Ndaj dhe ai lloj infrormacioni, edhe pse ishte i deformuar, ishte i mjaftueshėm pėr zotin Xhavit. Ndaj dhe ai dhe shokėt e tij pranuan qė tė shkonin nė Rambuje, me kushtin qė tė mos kishte mė UĒK, prandaj ndodhi edhe ndarja me Adem Demaēin. Demaēi ishte i vetmi politikan i UĒK-sė qė e kish tė plotė pėrceptimin e asaj lufte. Atė pėrceptim e kish edhe z. Jakup, por nuk ėshtė vendi ta shpjegojmė se pse ai e ndryshoi mendimin disa orė pasi kish deklaruar nė media tė kundėrtėn.
Kohėt e fundit disa psikologė kanė studjuar se ata njerėz qė kanė frikė nga suksesi i mundshėm, kanė prirjen tė jenė tė sukseshėm nė shoqėritė e larta tė tė huajve me ndikim. Kjo ngaqė tė tillė burra druajnė ti dalin pėrpara rrezikut pėr atdhe. Njerėz tė tillė, por tė etur pėr pushtet, kanė vėshtirėsi pėr tė krijuar marrėdhėnie tė afėrta me luftėtarėt e thjeshtė, ngaqė pėrpiqen ta kontrollojnė marrėdhėnien pėr tė mos u dalė nė shesh kallaji dhe frikėrat.
Suksesi nė luftim ėshtė qėllimi, pėr tė cilin tė gjithė kanė hyrė nė shėrbim
Pėr tė pėrballuar kushtet e betejės ushtarėt duhet tė frymėzohen me shpirtin e ēėshtjes sė tyre. Ata duhet tė besojnė nė tė dhe ta duan me ēdo qelizė tė qėnies sė tyre. Kjo nuk ėshtė diēka qė mund tė shtihet ndėr mend pak nga pak, por diēka qė i ka rrėnjėt nė idetė dhe aspiratat kombėtare
Nė ēdo rast, ēdo njeri duhet ta ndjejė qė kur hyn nė betejė, se ai po lufton pėr njė ēėshtje qė, nėse nevoitet, ia vlen tė bėjė sakrificėn supreme, thuhet, zoti Xhavit, nė tekstin e Pedagogjisė Ushtarake tė autorėve amerikanė: Pennington, Romeyn, Hought dhe H.W. Case, (1993, f.231-232). Besoj se nuk kini kundėrshtim, apo jo?
-
*. Thėnie e N. Bonopartit
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk oci_Latn