als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Abonohu pėr lajmet me e-mail:
Viti qė po lėmė pas, ėshtė karakterizuar nė rrafshin gjeopolitik nga disa kriza ndėrkombėtare tė njė rreziku tė madh e qė vetėm pėrmbledhtazi dhe duke harruar ndonjė syresh, mund ti grupojmė nė dy zona gjeografike, atė afrikano-veriore dhe Lindjen e Mesme, si dhe rajonin e Evropės Lindore.
Nė rastin e parė, do tė flasim pėr fundin e kurbės rritėse tė Pranverave Aerabe, e shenjuar mbi tė gjitha nga zgjedhjet demokratike nė Tunizi (e vetmja ngjarje pozitive), por edhe nga marrja e pushtetit nga ana e ushtarakėve nė Egjipt, apo shpėrbėrja graduale e shoqėrisė libiane, tek e cila rendja drejt tė panjohurės dhe lufta shqetėsojnė jo pak.
Tunizia dhe Egjipti
Tunizia, vendi nga i cili shpėrthyen tė gjitha pranverat arabe, arriti qė tė pėrfundojė revolucionin e saj institucional, pėrmes miratimit tė njė kushtetute tė re laike, ku u dėshmua ndėrkaq edhe njė pjekuri mes votuesve islamikė dhe atyre qė nuk janė tė tillė. Pėr pasojė, sot vendi ka njė parlament me njė ekulibėr tė sanksionuar nga dy patitė kryesore, laikėt e Nidaa Tounes dhe islamikėt e Ennahda-as.
Aftėsia e kėtyre forcave politike pėr tė dialoguar, dhe konsensusi politik ishte mėse i dukshėm me zgjedhjen e Beji Caid Essebsi, njė figurė e njohur e viteve 90, laik dhe me njė reputacion tė mirė edhe tek elitat e diplomacisė evropiane, e mė sė pari Francės.
Ndėrkohė Egjiti reagoi me ashpėrsi ndaj protestave nė sheshe. Myslimanėt qenė protagonistė tė njė sezoni tė gjatė protestash, qė kulmoi me fitoren e Vėllazėrisė Myslimane nė zgjedhjet e vitit 2012. Por ky sukses u shpėrdorua, pėr shkak tė menaxhimit tė keq tė pushtetit nga ana e presidentit Morsi, i zgjedhur nga rradhėt e Vėllazėrisė Myslimane me shpresa tė mėdha, por qė u dėshmua shpejt si tejet i papėrshtatshėm dhe i brishtė pėr detyrėn qė mori pėrsipėr.
Pėr kėtė arsye, pushteti i ushtarakėve u shndėrrua nė barrierėn e vetme ndaj destabilitetit. Grushti i shtetit nė Egjipt nė korrik tė vitit 2013, i realizuar gati sipas njė manuali, ēoi nė presidencėn e vendit Abdel Fattah Al Sisi-n, ish-gjeneral dhe aktualisht njeriu mė i fortė nė vend, i vetmi nė gjendje pėr tė garantuar rendin publik dhe stabilitet, sikurse dhe e demonstroi nė fakt pėrgjatė gjithė vitit 2014.
ISIS nė Siri dhe Irak
Moderacionit tė popollatave muyslimane qė zgjodhėn tė emancipohen dhe distancohen nga radikalizmi fetar, iu kundėrvu nė Lindjen e Mesme njė dukuri edhe mė e rrezikshme, e pėrfaqėsuar nga milicitė sunite tė ISIS ne Siri
dhe Irak.
Oganizata terroriste, e lindur nga vuajtjet e myslimanėve sunitė nėn udhėheqjen e hekurt irakene shiite (duke zbatuar politikėn e pėrjashtimit nga pushteti), solli nė skenė krahun e armatosur sunit qė rrėmbeu armėt dhe filloi luftėn pėr pushtimin e Bagdadit, duke formuar celula tė armatosura thuajse nė gjithė veriun dhe lindjen e Irakut.
Prej qershorit tė kėtij viti e deri mė tani, ISIS ka krijuar njė boshllėk politik nė Irak dhe ėshtė bėrė pjesė e luftės civile nė Siri
, jo vetėm duke arritur qė tė imponohet nga ana ushtarake, nė njė pjesė tė madhe tė Mesopotamisė, por duke rikrijuar edhe njė formė tė organizimit shtetėror qė ka origjinėn nga shoqėria e lashtė arabe myslimane, Kalifati.
Njė lėvizje kjo, qė rrezikon tė lėrė nė hije sukseset e borgjezive arabe, qė arritėn tė emancipohen si pasojė e distancimit nga radikalizimi fetar, nė njė kohė qė ISIS ėshtė dėshmuar i aftė, tė tėrheqė rreth vetes brezin e ri tė myslimanėve qė vijnė nga a gjithė bota
, tė gatshėm qė tė sakrifikojnė edhe jetėn e tyre pėr Kalifin.
Njė kauzė qė megjithatė duket e pamjaftueshme, pėrsa kohė pėrparimi i trupave tė Shtetit Islamik ėshtė ndalur nė vend, dhe nė vitin 2015 nuk mundet veēse qė tė njohė rrudhje tė mėtejshme, tė mjaftohet vetėm me radikalizimin e zonave sunite tė Irakut ose deri tė rrėzikojė tė shkojė drejt zhdukjes pėrfundimare.
Shumėēka do tė varet nga fati, qė ende mbetet pezull, i luftės civile nė Siri
(qė tashmė ka kaluar vitin e katėrt), dhe ku pėrveē veprimtarisė sė trupave tė ISIS, ndėrthurren interesat e Moskės dhe Uashingtonit, qė nga ana e tyre zhvillojnė njė betejė qė u jep mė tepėr frymėmarrje.
Ndėrkohė sa pėr Izraelin dhe Palestinėn, nuk ka shumė pėr tė thėnė as pėr vitin 2015, pėrsa kohė rrezikohet tė bihet nė njė ushtrim retorike, ku analizat politike tė sė tashmes, zėvendėsojnė shpresa dhe propozime tė mira, dhe kurrė fakte kyēe ose tė reja pėr krijimin e ardhshėm tė dy shteteve.
Ukraina nėn morsėn e Rusisė dhe SHBA
Kriza e ethme nė Ukrainė gjatė vitit 2014, ėshtė nė fakt pasqyrė e raporteve tejet tė keqija, ku janė katandisur administratat aktuale nė Uashington dhe Moskė.
Mpakja e dialogut mes Rusisė dhe Shteteve tė Bashkuara, ka rihapur arkivin e marrėdhėnieve historikisht problematike mes dy vendeve, duke tė kujtuar epokėn kur Muri i Berlinit ishte ende nė kėmbė. Nė kėto marrėdhėnieve tė akullta, ėshtė futur nė mes edhe Kuba, e cila me fillimin e vitit tė ri do tė ketė marrėdhėnieve normale diplomatike me Uashingtonin dhe kjo nė kulmin e ftohjes mes Vladimir Putin
dhe Barak Obamės. Njė lėvizje kjo qė i jep njė pikė avantazh kėtij tė fundit, ndonėse nė tėrėsi gjatė vitit 2014, presidenti rus ėshtė treguar lojtari mė aktiv.
Putin
me tė drejtė mund tė pėrcaktohet si njeriu i vitit qė po lėmė pas, pasi ėshtė dėshmuar se ka qenė i aftė pėr gjithēka: tė afrojė Sirinė e Asadit me Perėndimin, duke ia dorėzuar kėtij tė fundit arsenalin e armėve kimike; zbuti Iranin duke e bindur ti hapė rrugė bisedimeve pėr programin e tij bėrthamor dhe arritjen e njė marrėveshje me fuqitė botėrore; aneksoi prej Ukrainės, gadishullin e Krimesė dhe mbrojti pjesėn lindore nga qeveria legjitime e Kievit.
Por 3-mujori i fundit ka nxjerrė nė pah edhe shumė dobėsi tė Kremlinit: ekonomia energjitike dhe pėr pasojė ajo kombėtare, nuk po ecin me hapin e shpresuar. Rusia po kėrkon partnerė strategjikė alternativė ndaj tregjeve tė zakonshme. Ndėrsa sanksionet ekonomike tė vendosura nga Perėndimi, nė pėrgjigje tė trazirave nė lindje tė Ukrainės dhe rėnia e cmimit tė naftės, kanė rėnduar mė tej gjendjen, duke zhvlerėsuar nė mėnyrė dramatike rublėn dhe futur nė krizė tė thellė ekonominė kombėtare, njė ngėrē nga i cili do tė duhen disa vjet pėr tė dalė. Nga ky kėndvėshtrim, mund tė arrihet nė pėrfundimin se Putin
nė vitin 2015, mund tė zgjedhė njė sjellje mė tė moderuar dhe njė profil tė ulėt nė arenėn ndėrkombėtare.
Perspektiva pėr vitin 2015
Nė tėrėsi 2014-ta ka qenė njė vit kalimtar, drejt zgjidhjes sė shumė ēėshtjeve tė koklavitura. Shteti Islamik i Sirisė dhe Irakut pėrshembull, mund tė mundet pėrfundimisht pėrgjatė vitit tė ardhshėm, ndėrsa nė qershor mund tė ketė shanse reale pėr njė marrėveshje mbi programin bėrthamor tė Iranit. Mė e vėshtirė mbetet tė parashikosh pėrfundimin e luftės civile nė Siri
, qė nė ēdo rast qėndron nė rendin e ditės, pasi tė zgjidhet dilema e qėndrimit ose jo nė pushtet tė Bashar Asadit (ēėshtje pėr tė cilėn do tė duhet miratimi i Moskės).
Nė rritje tė plotė ekonomike, dhe me njė president tė lirė tė veprojė edhe pėr 2 vitet e tij tė fundit nė pushtet, Shtetet e Bashkuara do tė jenė gjilpėra e vėrtetė e peshores, njė fakt ky qė bart edhe rreziqet e veta.
Shtėpia e Bardhė, aktualisht po punon nė prapaskenė pėr tė forcuar oponencėn e brendshme politike nė Rusi, gjė qė besohet se do tė dobėsojė mė tej pozitat aktuale tė presidentit Putin
. Tentavita e rradhės pėr destabilizim synon tė rrisė pushtetin e NATO-s nė Evropė, por qė nga ana tjetėr mund tė minojė pėrpjekjet pėr njė zgjidhje paqėsore tė konfliktit nė Ukrainė. Ndėrkohė, nėse Vladimir Putin
do tė dėshmohet i kujdesshėm, do tė arrijė qė tė ēaktivizojė bombėn e vendosur nėn kolltukun e tij dhe me gjasė tė pengojė qė SHBA tė vazhdojnė me strategjinė e saj qė i ngjan aktualisht njė seri tė re tė Luftės sė Ftohtė, duke njohur nevojėn pėr mė tepėr dialog mes palėve.
Nė vitin 2015, kriza ekonomike nė Evropė mund tė ngadalėsojė dhe vetė ekonomia italiane tė rifillojė ngritjen. Shenjat e pagabueshme qė viti 2014 ka lėnė trashėgimi nė Itali shihen nė pėrgjithėsi nga konstatimi se ngėrēi ekonomik kafshon ende.
Kryeministrit i takon detyra tė angazhohet qė vendi ynė tė jetė njė gadishull i progesit dhe stabilitetit, pa dėgjuar sirenat e disfatizmit por dhe duke shmangur kompromiset aspak parimore qė kanė karakterizuar politikėn italiane, duke e bėrė atė tė nevertishme dhe tė pafuqishme pėr tė ndėrmarrė hapa pozitive pėr tė ardhmen, sigurisht mė tė mire, qė ky vend meriton. /panorama.it/ Nė shqip: Bota
.al/
Shtuar më 26/12/2014,
ora 17:28
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn spa_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn fur_Latn als_Latn jav_Latn