als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Vendi ku ushqehet dhe majmet Lindori shqiptar ėshtė atdhe pėr te. Jo sepse e do, por sepse e shfrytėzon; dhe e shfrytėzon pa pikė turpi, dhimbje e kujdesi. 1)
Tė marrėsh guxim dhe tė shkruash pėr polemikėn e zhvilluar mes akademikut, Rexhep Qosja dhe shkrimtarit, Ismail Kadare, mund tė keqinterpretohet madje edhe dėshira mė e mirė dhe mė e sinqertė pėr tė thėnė diēka, qoftė nga njė kėnd krejt tjetėr. Sepse gojėligėt do tė flasin dhe do tė thonė: po kush qenke ti qė tė mbėshtillesh rreth mosmarrėveshjeve tė kėtyre dy viganėve!. Madje edhe mė keq, nėse merr anėn e njėrit dhe sulmon tjetrin, mund tė tė thonė po ashtu, po ēka ka nevojė Qosja pėr ndihmėn tėnde, kur ai godet me top e ti me kallash!. Mund tė tė qortojnė, madje edhe ata qė tė duan, sepse, kjo rrjedhė nga mentaliteti ynė i trashėguar historik pėr tė ndenjur sus kur ndajnė mejdan trimat.
Mirėpo, ja qė sfidat me tė cilat po pėrballet Qosja kundėr Kadaresė, doemos se kanė krijuar shesh pėr tė marrė pozicion kundėr njėrit, apo tjetrit. Ai qė mendon se me kėtė rast ėshtė mė mirė tė heshtet, ai nuk ėshtė i sinqertė, pėr tė mos thėnė se ėshtė hipokrit, sepse nuk bėn tė heshtet, atėherė kur duhet mbėshtetur e drejta dhe e vėrteta, nėse pėr kėtė ke fakte dhe ke ēka tė thuash. Ėshtė e vėrtetė se arsenali luftarak dhe etika e pėrmbajtur polemizuese e Qoses, ėshtė artileri e rėndė dhe tejet e sofistikuar, e cila godet nė shenj dhe godet gjithmonė nė dhjetėshe. Andaj ndihma nė kėtė rast ėshtė e panevojshme, por ka diēka nė kėtė mes, nė kėtė luftė tė ashpėr botėkuptimesh, e cila tė sfidon, jo pėr tė provuar se qenke dikush, por pėr ta mbėshtetur tė vėrtetėn, atė tė vėrtetė qė arsyeja nuk e luan dot nga vendi, por qė mundohet ta injorojė injoranca e hipokrizisė.
Duhet shtuar nė kėtė mes se gjuha e polemikės sė akademik Rexhep Qoses nuk bie nė nivelin e gjuhės skėterrė tė Ismail Kadaresė, as nė nivelin e arrogancės sė tij harbute, as nė batakun e tij tė kameleonit tipik tė lindorit shqiptar, qė pretendon tė bėhet perėndimor shqiptar, duke mos larguar nga vetja lindorizmin kriptobizantin dhe kriptokomunist.
Ja, si e ka pėrshkruar lindorin shqiptar, filozofi, Kristė Maloku:
Lindori shqiptar nuk njeh turp, ai ska cipė qė ti nxihet.
Lindori shqiptar ėshtė i zoti pėr tė gjitha turpet.
Shet babė e nėnė, besėn e nderin e vet, pėr mos me thanė: shpirtin e trupin e vet; vetėm e pėr vetėm qė ti shkojė kungulli mbi ujė. Idealet e lindorit shqiptar janė kolltuku e llokma; dhe pėr ti siguruar vetes kėto tė mira, ai pėrdor ēdo mjet:
Bėhet kur e do nevoja edhe patriot edhe tradhtar, monarkist e bolshevik, pėrparimtar e reaksionar, e bile edhe shok i fortė me tė tjerė. Porse nė shpirtin e vet ėshtė Lindori kryekėput rrėnimtar, ėshtė shkatėrrues dhe bashkohet me tė tjerėt, si ata ujqit qė vejnė sė bashku nė pre, por qė e shqyejnė shokun e vet, kur dobėsohet apo plagoset udhės.
Sepse Lindori shqiptar i ka instinktet e ujkut vetjak, tė ujkut tek. Vendi ku ushqehet dhe majmet Lindori shqiptar ėshtė atdhe pėr te. Jo sepse e do, por sepse e shfrytėzon; dhe e shfrytėzon pa pikė turpi, dhimbje e kujdesi.2)
Cilido pėrkufizim tjetėr pėr Kadarenė nuk do tė pėrmblidhte esencėn e shpirtit tė tij, tė veprės sė tij, tė sjelljeve tė tij hipokrite, tė pozitės sė tij gjithnjė tė mjerė nė vetvete, tė pozitės sė ujkut vetjak, tė ujkut tek. Dhe nuk ėshtė vetėm ky Kadareja njė ujk i tillė, tek, qė endet nėpėr botėn e plagosur shqiptare. Sepse po tė ishte tek, do ta hanin tė tjerėt. Ka mjaft shqiptarė ujq tė tillė, intelektualė lindorė, nė shpirt bizantinė.
Po ti lexoni me vėmendje konstatimet e Kristė Malokut, tė perceptuara aq realisht 70 vjet mė parė, atėherė, me kėtė rast, do tė zbuloni njė vello tė trishtueshme, tė cilėn mundohen ta fshehin nė brendinė e shpirtit tė tyre, disa njerėz tanė, disa ujq tė stepave tona, nopranė tė pandreqshėm, tė cilėt nuk vdesin, as zhduken lehtė. Kadare, mjerisht ėshtė njė ujk i tillė, i cili e ha shokun e vet, kur ai dobėsohet, ėshtė pikėrisht rrėnimtar i tillė, madje duke rrėnuar me kėtė rast edhe tėrė krijimtarinė e tij tė shkruar deri nė vitin 1990. Dhe pėr t i shkuar kurdoherė kungulli mbi ujė, lindori shqiptar nė gjene, Ismail Kadare, pretendon me ēdo kusht tė bėhet shqiptar perėndimor, me veset e satrapit dhe tė kameleonit bashkė, qė ndėrrohet sipas nevojės, vetėm pėr t i siguruar vetes tė mirat dhe fitimet.
Ky arketip i Kadaresė si duket ėshtė edhe arketipi i marrėzisė sė tij jetėsore. Ai me ēdo kusht mundohet ta injorojė nė vetvete lindorin shqiptar, dhe sa mė shumė qė e injoron, aq mė keq e nxjerrė nė sipėrfaqe egon e tij tipike lindore, jo aziate e jo myslimane sikur do tė pėrkufizonte filozofi Kristė Maloku, sepse ėshtė gabim kur thuhet se Lindorizma na ka ardhur fillimisht nga Azia, apo nėpėrmjet fesė islame, apo edhe nga populli turk. Jo kurrsesi, Lindorizma jonė ėshtė njė dhunti fatale e krishterimit euro-aziatik.3) Kristė Maloki Lindor apo Perėndimor?
Pėrpjekja shqiptare, 1937.
Polemika e Qoses me Kadarenė arrogant, njė arrogant gjithnjė lindor, i cili krekoset duke mbyllur polemikėn me fjalėt Unė tė pėrēmoj dhe tė pėrbuz! mė sė miri nxjerrė nė sipėrfaqe shpirtin e tij pagan, aspak katolik evropian, aq mė pak mysliman.
Niveli i sjelljes sė tij zbulon para opinionit njė zemėrim tė egėr, njė shpirt urrejtės, njė kredo tė lėnduar thellė, njė gjendje tė rėndė traumatike, meqė Kadare ka marrė goditje tronditėse, pėr pasojat e tė cilave ai ėshtė i vetėdijshėm, goditje nga e cila kurrė mė nuk do tė shėrohet, sepse me kėtė pėrēmim tė tij tė neveritshėm dhe tė panatyrshėm kundėr Qoses ka nxjerrė pėrfundimisht nė sipėrfaqe shpirtin e tij skėterrė.A. Q.
Islami nuk ka asgjė tė pėrbashkėt me asimilimin e popujve
Polemika Qose-Kadare hapi shumė probleme dhe kjo kuti e Pandorės shqiptare mbase edhe ka qenė e nevojshme tė hapet.
Rrjedha e deritanishme e polemikės dhe e polemizuesve tė tjerė simpatizantė tė Qoses apo Kadaresė, ka hapur tema ndėr mė tė ndryshmet, sepse po ndodh qė njė analist, i cili mban anėn Kadaresė dhe sulmon Qosen, nuk njeh as edhe mėsim fillestar tė asnjė feje, e aq mė pak tė islamit, pavarėsisht se mund ta ketė emrin Mero, Abren, Ilir apo Maksim.
Ndodh pėr shembull qė vetė Kadare, i ditur dhe i civilizuar nė mėnyrė evropiane, tė bėjė gafa ndėr mė skandalozet, qė nuk i falen as njė nxėnėsi tė shkollės sė mesme nė mėsimin e historisė. Kadare thotė se 90 vjet tė rrojtjes sė shqiptarėve nėn serbė, do tė mjaftojnė, qė nė tė ardhmen dikush tė flasė pėr njė ēerek identiteti serb tė shqiptarėve tė Kosovės. Ja, se deri ku shkallon hipokrizia dhe abuzimi i njė hileqari dhe inatziu. Kadare mbase nuk e di, apo pėr arsye qė ai i di, nuk dėshiron ta dijė se pėr afėr 90 vjet tė pushtimit serb tė Kosovės e tė trevave tė tjera tė Shqipėrisė, nuk ndodhi asnjė rast i vetėm, madje asnjė rast i izoluar i konvertimit tė shqiptarėve nė serbė, apo nė fenė ortodokse serbe, edhe pse mjerisht pati mbase dhe ende ka shėrbėtorė tė serbėve nga radhėt e shqiptarėve.
Ky fenomen flet shumė dhe shpjegon shumėēka, madje mund tė thuhet pa e tepruar se ky fenomen e shpjegon mė sė miri tėrė ēėshtjen, por ja qė Kadare i kthen mbrapshtė tezat dhe argumentet, sepse ashtu i duhen pėr njė moment tė caktuar. Ndėrsa, me kėtė rast, sikur anashkalohet fakti se qindra mijėra shqiptarė tė Shqipėrisė, qė emigruan nė Greqi ndėrruan fenė, emrat dhe shumėēka tjetėr. Kėtė nuk e kanė bėrė me dhunė as nga terrori grek, por pėr pėrfitime materiale, mbase edhe ekzistenciale. Anashkalohet fakti se njė pjesė e madhe e shqiptarėve tė Jugut po greqizohet aktualisht sipas projekteve tė megaliidesė helene.
Kadare, mbase nuk e di se serbėt, me rastin e pushtimit tė vendit tonė nė vitin 1912, nė disa treva tė Kosovės mblodhėn shqiptarėt, i dėrguan nė kisha dhe kėrkuan nga ata, qė ose tė ndėrrojnė fenė, ose tė hapin varret vetė. Shqiptarėt pranuan ti hapin varret, ku edhe i mbuluan me dhe pasi i masakruan dhe i pushkatuan, por ata nuk pranuan ta ndėrronin fenė.
Por edhe po t i dijė kėto argumente, evropiani me shpirt lindor, Ismail Kadare i hesht, sepse mendjen e ka te abuzimi, keqinterpretimi, e jo te sinqeriteti vėllazėror, jo te etike njerėzore e humane, por te sedra e plagosur nga qindra argumente, me tė cilat e ka goditur akademiku, Rexhep Qosja.
Kadare mbase nuk e di se 90 vjet tė rrojtjes nėn robėrinė jugosllave tė shqiptarėve, janė 90 vjet rezistencė e pamposhtur, pėr ta ruajtur identitetin shqiptar, gjuhėn shqipe, kulturėn, nderin, besėn, traditėn dhe jo atė identitetin e tij imagjinar evropian, sepse shqiptarėt janė nė Evropė, janė evropianė tė mirėfilltė me sa dimė ne, kanė qenė dhe janė pjesėmarrės nė tė gjitha zhvillimet evropiane tė historisė, kulturės, shkencės, teknologjisė e tė lėmenjve tė tjerė.
Islami nuk kishte asgjė tė pėrbashkėt me luftėrat pushtuese tė turqve
Duket sikur Kadare, dhe ata qė i mbajnė ison, nuk e dinė se islami nuk ka asgjė tė pėrbashkėt me luftėrat pushtuese. Ishin pikėrisht tė krishterėt, qė zhvilluan 200 vjet kryqėzata kundėr myslimanėve nė Palestinė, dhe ishin pikėrisht tė krishterėt evropianė, qė u thyen, pėsuan dhe u larguan tė humbur e kokulur nga Palestina.
Mbreti Salaudin i liroi nga rrethimi dhe nuk ua preu kokat, ashtu sikur kishin bėrė tė krishterėt, me rastin e pushtimit, kur kishin shkurtuar kokat e tė gjithė myslimanėve dhe hebrenjve nė Palestinė. Kėtė e dinė tė gjithė dhe kjo nuk fshihet as nė historitė e Evropės.
I di apo nuk i di kėto fakte Kadare, nuk ėshtė shumė me rėndėsi me kėtė rast, por ėshtė fatkeqėsi e madhe intelektuale tė merresh me thirrje pėr konvertim nė emėr tė njėfarė civilizimi evropian tė imagjinuar si civilizim superior, si diēka mė shumė sesa iu kishte ngulitur dikur ai ideali komunist Kadaresė, gjithnjė tė pėrdorshėm, nė tė gjitha rrethanat politike e ideologjike.
Kadare dhe ata qė e pasojnė duhet ta dinė se Skėnderbeu (Gjergj Kastrioti) ynė, ishte dualist fetar, quhej edhe Skėnderbe edhe Gjergj. Me sa dimė ne, dhe mė sa kemi mėsuar nga historia, nuk dimė qė Skėnderbeu ta ketė luftuar islamin. Ai luftonte turqit, tė cilėt pushtonin tokat evropiane nėn maskėn e pėrhapjes sė islamit, ashtu sikur tė krishterėt qė pushtuan Palestinėn, nėn petkun fetar, gjoja me qėllim pėr ta ēliruar e pėr ta ruajtur varrin e Jezu Krishtit.
Kadare, dhe kori rreth tij, e dinė se nė asnjė dokument zyrtar nuk ka fakte qė flasin se Skėnderbeu ėshtė rikthyer nė fenė katolike, tė paktėn jo formalisht. Ai nuk kishte ushtruar kurrfarė presioni mbi Hamzanė, nipin e tij qė ta ndėrronte emrin dhe tė rikrishtėrohej. Nuk dimė pėr kėto fakte. Nuk dimė, sepse lufta e Skėnderbeut nuk ishte luftė e kryqit kundėr hėnės, sikur ishte pėr shembull Lufta e Kosovės, tė cilėn e udhėhoqi Aleanca e Krishterė nė vitin 1389, apo beteja tjetėr fatale e krishterėve, sikur ajo e vitit 1448. Pikėrisht sepse Forca e bashkuar Krishtere evropiane me Janosh Hunjadin nė krye nė vitin 1448 organizoi luftė kryqėzate kundėr turqve, Skėnderbeu nuk mori pjesė nė kėtė luftė. Ishte vonuar Skėnderbeu me 10.000 kalorėsit e tij apo ishte ngutur Hunjadi pėr t i sulmuar turqit para kohe, kjo ende nuk dihet me saktėsi, por dihet se forcat e krishtera tė Evropės e tė Ballkanit kishin humbur fatalisht edhe atė betejė, nė rrafshin e Kosovės, nė verė tė vitit 1448.
Nuk dihet ta ketė rrėnuar qoftė edhe njė xhami tė vetme Skėnderbeu me ushtrinė e tij ēlirimtare, edhe pse para kthimit tė tij nė Krujė, mė 1443, nė shumė qendra tė Shqipėrisė dhe tė Ballkanit tashmė kishte xhami, teqe, medrese, etj. Dihet mirė, se pikėrisht sepse Skėnderbeu nuk shpaloste flamurin e krishterė, dhe nuk luftoi nėn flamurin e krishterimit, por nėn flamurin e principatave tė bashkuara shqiptare, me flamurin e Kastriotėve, atė nuk e ndihmoi as Evropa, as Vatikani, ose e ndihmuan sa pėr sy e faqe. Vetėm pas vdekjes sė Skėnderbeut evropianėt krijuan njė literaturė tė tėrė, duke i dhėnė dimensione tė tjera luftės kundėr dominimit dhe pushtimit turk.
I din Kadare kėto tė vėrteta, i dinė edhe sejmenėt e tij, po i heshtin kėto fakte, sepse qėllim kanė abuzimin me historinė dhe plėngprishjen, pėr qėllime qė ata i dinė dhe i kuptojnė mė sė miri.
Lufta 500 vjeēare e shqiptarėve kundėr turqve nuk ishte luftė kundėr islamit, por luftė kundėr pushtimit dhe shfrytėzimit
Lufta e popullit tonė gjatė kohės sė sundimit turk, nuk ishte luftė kundėr islamit, por luftė kundėr shfrytėzimit, luftė pėr ekzistencė, luftė pėr ta ruajtur gjuhėn, nderin, besėn, e jo luftė pėr ta ruajtur krishterimin, sikur mund tė pretendojė ndokush. Dhe ėshtė krejtėsisht i pamohueshėm fakti se tė gjitha luftėrat kundėr Perandorisė turke i udhėhoqėn shqiptarėt, qė kishin pranuar islamin, sepse islami nė esencė ėshtė paqėsor dhe nuk kishte asgjė tė pėrbashkėt me pushtimin, me marrjen peng tė fėmijėve tė krishterė, as me taksat e rėnda, qė ata detyroheshin tė paguanin. Sepse nė asnjė rregull apo ligj tė islamit nuk lejohet tė merren fėmijėt e fesė tjetėr dhe me dhunė tė kthehen nė fenė islame. Devshirmeja ishte shpikje dhe metodė e sulltanėve turq dhe nuk kishte asnjė mbėshtetje nė Kur-an apo nė Sheriat.
Bazamenti i qėndrimit tė tillė tė pėrhapjes paqėsore tė fesė islame ėshtė sanksionuar edhe nė Kur-an, ku thuhet: La ikrahe fi-dini, Nuk ka dhunė nė fe, apo nuk ka ndėrrim tė fesė me zor. Kėshtu thotė islami, por kėshtu nuk vepronin sulltanėt. Turqit, nėn maskėn e pėrhapjes sė fesė, i lejuan vetės, po ato qė i lejon vetvetes ēdo pushtues, sepse nė raste tė tilla qėllimi nuk zgjedh mjete, i lejon tė gjitha mjetet. Kėshtu dhe ngjashėm po vepron edhe Kadare, nė luftė pėr ta demonizuar Qosen, por edhe islamin pėrgjithėsisht.
Kadare mbase ka lexuar pėr kryengritjen e Halil Patronės nė Stamboll, tė zhvilluar nė shtator tė vitit 1730. Prijėsi i jeniēerėve shqiptarė, Halil Patrona, kishte paraqitur dy kėrkesa jetike Sulltan Ahmedit kundėr shfrytėzimit tė popujve, heqjen e taksave tė pėrjetshme dhe shkatėrrimin e shtėpive publike. Me mbėshtetjen e turmave dhe jeniēerėve qė iu kishin bashkuar, nė mesin e tyre edhe 12.000 jeniēerė me origjinė shqiptare, Patrona ndėrroi nga froni Sulltan Ahmedin e Tretė dhe postoi Sulltan Mahmudin. Mori kokat e katėr drejtuesve mė tė lartė tė Perandorisė dhe arriti t i heq rajasė detyrimet e pėrjetshme, malikanet. Arriti t i asgjėsojė shtėpitė publike, tė cilat si pėr ēudi i kishin ndėrtuar inxhinierėt francezė. Nuk ėshtė prandaj pėr t u habitur se nė enciklopedinė franceze, Revolucioni social i Halil Patronės cilėsohet si shumė i tmerrshėm dhe i neveritshėm, sepse ishin prishur 120 shtėpitė publike, pallatet e kėnaqėsisė dhe tė dėshirave, tė zbukuruara nė vendin mė piktoresk tė Stambollit, te Ujėrat e Ėmbla tė kryeqendrės sė Perandorisė, por jo tė kryeqendrės sė Islamit. Nuk i di kėto Kadare ose i hesht me qėllim. Por e di Kadare se Ali pashė Tepelena ishte mysliman, dhe nuk e luftoi islamin, por pushtimin turk.
Islamin nuk e kanė luftuar as Muhamed Ali Pasha i Misirit, as bushatlinjtė e Shkodrės, as Naim Frashėri, as Avdyli e as Samiu. Nuk shihnin asgjė tė keqe nė kėtė fe vėllezėrit Frashėri, po as shqiptarėt e tjerė liridashės.
Tė gjitha kryengritjet shqiptare prej kohės sė Skėnderbeut e deri nė ēlirimin nga Turqia i kanė udhėhequr shqiptarėt myslimanė, tė cilėt nė shumė raste janė pėrkrahur nga vėllezėrit shqiptarė tė krishterė.
Dhe pėrderisa krejt historia jonė kombėtare prej kohės sė Skėnderbeut ishte histori e rezistencės kundėr pushtimit, e jo kundėr islamit, pėr ēka mendon Kadare se i penguaka sot Evropės kultura dhe islami shqiptar?
Ky ėshtė vetėm fiksioni i Kadaresė, fiksioni i tij i sėmurė virtual, fiksioni donkishotesk, i intelektualit dhe krijuesit qė ka marrė dozė tė tepruar tė narkozės komuniste totalitare, nga e cila nuk lirohet dot, edhe pse po bėn pėrpjekje.
Evropa nuk ka luftė me myslimanėt, por me ekstremistėt nė pėrgjithėsi
Nuk i pengojnė Evropės shqiptarėt myslimanė, as turqit myslimanė, as algjerianėt e marokenėt, as kurdėt e ēeēenėt.
Nuk ėshtė Evropa oazė antisemite franceze, atje ku aktualisht e ka qerthullin e vet Ismail Kadare. Pėr kėtė intolerancė fetare, Franca gjatė vitit tė kaluar ka paguar tagrin mė tė shtrenjtė tė mundshėm, dhe mė bėhet tė besoj se ka marrė njė mėsim tė mirė. I di Kadare kėto, prandaj po i them.
Nė kontinentin e Evropės jetojnė rreth 40 milionė myslimanė, ashtu sikurse jetojnė milionė tė krishterė nė vendet arabe dhe islame, dhe krejt kjo ėshtė paraqitje e njė shkalle tė lartė tė tolerancės fetare. Natyrisht se ka raste ekstreme dhe ka dukuri devijonte, por ato pėrgjithėsisht janė tė lokalizuara. Ndėrsa lufta kundėr terrorizmit, dihet mirėfilli se nuk ka tė bėjė me islamin, por me politikat e ndryshme botėrore, nė tė cilat ėshtė implikuar administrata e presidentit Bush dhe jo gjithė Amerika, dhe jo gjithė bota e krishterė. Nuk ishte e tillė armiqėsia me myslimanėt nė kohėn e administratės sė presidentit Klinton dhe nė kohėn e qeverisjes sė presidentėve tė tjerė para tij nė SHBA. Edhe kėto gjėra fare tė thjeshta i di Kadare, por qėllimi i tij ėshtė abuzimi, qėllimi i tij ėshtė qė tė ikė sa mė larg nga hija e dikurshme e totalitarizmit, tė cilit i ka shėrbyer aq besnikėrisht, hije kjo e cila do ta ndjek deri nė varr. Dhe kėtė ikje Kadare e ka obsesion tė pashėruar nė shpirt. Pėr kėtė dangė tė zezė nuk i kemi faj, sepse te e fundit nė njė familje myslimane ka lindur edhe Ismail Kadare. Doemos se si fėmijė ndonjėherė mund tė kishte shkuar nė xhami, mund tė ketė ngrėnė hallvėn apo bakllavanė e bajramit, mund ta ketė agjėruar ndonjė ditė tė ramazanit. Nuk ka pse i vjen turp pėr atė kohė, pėr atė tė kaluar, sot mbase tė trishtueshme, sepse fiksioni i tij i sėmurė virtual ėshtė fiksion evropian, nė njė Evropė, nė tė cilėn mjerisht lejohen shumė perversitete e amoralitete ēnjerėzore, tė cilat i ndalon krishterimi ashtu sikurse edhe islami, por i lejojnė dhe i mbėshtesin fuqishėm bosėt kapitalistė tė pėrfitimeve.
Askund, nė asnjė kushtetutė tė shteteve evropiane nuk ėshtė i sanksionuar islami, as hebraizmi dhe asnjė fe tjetėr. As kushtetuta e Bashkimit Evropian nuk do tė jetė kushtetutė e krishterė. S ka pse frikėsohet Kadare, dhe nuk kanė kurrfarė arsye tė frikėsohen shqiptarėt, se nuk po i begeniska Evropa, sepse qenkan myslimanė. Ka disa tė vėrteta nė kėtė paragjykim, por nuk ka urrejtje patologjike Evropa kundėr islamit. Myslimanėt nė Evropė urrehen nga njė pjesė e serbėve, e grekėve dhe e francezėve. Nuk mund tė dėshmohet se spanjollėt, gjermanėt, anglezėt, holandezėt, austriakėt, hungarezėt, rumunėt apo italianėt janė urrejtės tė islamit. Po flasim nė pėrgjithėsi pėr kėta dhe popuj tė tjerė, e nuk po flasim pėr vepra tė izoluara tė grupeve dhe qarqeve tė caktuara ekstremiste, tė cilat si raste paraqiten kohė pas kohe. Pėrse pra Kadare kėrkon tė hapė vetė portėn e hapur, ndėrsa akuzon tė tjerėt se qenkan fundamentalistė e ekstremistė?
Kush qenkan ata farė miq tė tij tė cilėt paskan shfaqur dyshim ndėrsa paskan paralajmėruar krizė nė identitetin shqiptar? Se mos vetėm ai paska miq nėpėr Evropė. Apo ndoshta mendon pėr veten e vet se qenka njėfarė prijėsi, njė farė babai shpirtėror i shqiptarėve, dhe shqiptarėt u dashka ta pasojnė shembullin e tij. Kjo ėshtė prirje megalomane e tij, e trashėguar nga koha kur ai ishte prijės i letrave nė Shqipėri, nė kohėn ku ishte njė censor i rrezikshėm, i cili bėnte batėrdi. Sot kanė ndryshuar kohėt, por nuk ka ndėrruar mentaliteti gjithnjė i konvertuar i kėtij njeriu shumė inatzi e hileqar.
Intelektuali i mirėfilltė evropian qoftė edhe i krishteri i mirėfilltė evropian, kurrė dhe nė asnjė mėnyrė nuk shprehet kundėr kundėrshtarit me gjuhėn abuzuese tė Kadaresė. Nuk ka intelektual tė baraspeshuar nė Evropė qė i thotė kundėrshtarit. unė tė pėrbuz dhe unė tė pėrēmoj. Kėtė nuk e bėn njeriu qė ka maturi intelektuale, qė ka shpirt njeriu, shpirt fetari islam apo tė krishterė.
Ikja nga vetvetja tregon mungesė tė identitetit
Dyshimet nė identitet do tė jenė tė pranishme ndėr ne, krejt derisa trojet e Shqipėrisė sė natyrshme tė jenė tė ndara dhe nėn influencė tė caktuar tė gjitonėve me pikėpamje dhe bindje lindore. Pikėrisht sepse nuk kemi arritur ta krijojmė shtetin e pėrbashkėt kombėtar, sikur e kanė krijuar grekėt, serbėt, bullgarėt e tė tjerė, me territor kompakt, me ekonomi tė pėrbashkėt, pikėrisht sepse na kanė ndarė dhe na kanė pėrēarė tė huajt dhe disa nga prijėsit tanė janė bėrė vegla tė tė huajve, me qėllim pėr tė mos lejuar bashkimin e kombit, shqiptarėt do tė kenė jo vetėm krizė identiteti, por edhe kriza ekonomike, sociale, kriza tė cilat nė tė ardhmen do tė manifestohen me tronditje tė karakterit etnik, historik e shoqėror. Islami nuk ėshtė fajtor pėr kėtė realitet. Sepse shqiptarėt myslimanė jetojnė nė pesė shtete tė Ballkanit dhe nė dhjetėra shtete tė Evropės. Ėshtė gabim dhe hipokrizi naive tė mendosh se po tė pranonin shqiptarėt krishterimin, Evropa do t i bashkojė nė njė shtet tė vetėm.
Evropa ka pranuar ekzistencėn e njė shteti mysliman nė Bosnje. Evropa ka nė planė tė pranojė edhe Turqinė nė BE. Do ta pranojė edhe njė pavarėsi tė kushtėzuar pėr Kosovėn, edhe pse nuk bėhet fjalė pėr kushtėzime tė aspektit fetar.
Ėshtė krejtėsisht e shpifur dhe naive teza se po ta pranojnė krishterimin shqiptarėt, Kosova do tė bėhet e pavarur. Kėsaj ideje naive i kishte vajtur prapa pėr shumė kohė edhe i ndjeri, Ibrahim Rugova. Kjo ide e mbrapshtė ka nxitur disa trutharė pėr tė kėrkuar konvertimin nė tė ashtuquajturin komb kosovar. Nuk ėshtė ēudi kur ndonjė tjetėr si kėta papagaj tė mimikrisė sė neveritshme, nė tė ardhmen do tė kėrkojnė tė krijojnė edhe kombin dukagjinas kombin tetovar e tė tjerė.
Islami ndėr shqiptar nuk mund tė zhbėhet sipas tekeve tė individėve, qofshin ata edhe shkrimtarė apo politikanė kontrovers, qė anojnė herė krejt majtas e herė krejt djathtas, herė nė anėtarėsimin e Shqipėrisė nė Konferencėn Islamike, herė nė anėtarėsimin e saj nė BE.
Debati lidhur me kėto fenomene mund tė vazhdojė dhe nuk ka ndonjė tė keqe, por ėshtė mirė tė jetė debat i kulturuar, i arsyeshėm, i motivuar me fakte e argumente dhe i parė nga tė gjitha kėndvėshtrimet, historike, sociale, fetare, e pse jo edhe ideologjike. Dhe nuk ka debat normal atėherė kur tjetrit i drejton fyerje, pėrbuzje dhe urrejtje. Aty pushon debati i kulturuar dhe fillon urrejtja. Dhe kur fillon urrejtja thellohen ndasitė e vjetra, krijohen ndasi tė reja. Dhe kur thellohen ndasitė, atėherė na sundojnė me lehtė tė huajt dhe veglat e tyre shqipfolėse, qofshin ata me bindje islame apo tė krishtera, apo ateiste.Ahmet Qeriqi
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn