als_Latn dik_Latn sag_Latn
Drejton mbledhjen:
Edmond SPAHO – KRYETAR KOMISIONI
Rendi i ditës:
1. Miratimi i procesverbalit të datës 7 tetor.
2. Miratimi i kalendarit të komisionit për projektbuxhetin.
3. Projektligji "Për buxhetin e vitit 2009”
Marrin pjesë:
Edmond Spaho, Blerim Çela, Rahim Kaleci, Astrit Bushati, Albert Faruku, Ndue Shpani, Petrit Gjoni, Bujar Leskaj, Osman Metalla, Ferdinand Xhaferri, Angjelina Kola, Durim Hushi, Erion Braçe, Andis Harasani, Shpëtim Idrizi, Durim Lamaj, Ermelinda Meksi.
Mungojnë:
Arben Malaj, Aleksandër Biberaj, Dritan Prifti.
Të ftuar:
Ridvan Bode, Ministër i Financave, Mimoza Dhëmbi, Drejtore e Përgjithshme e Buxhetit, në Ministrinë e Financave.
HAPET MBLEDHJA
Miratohet procesverbali.
EDMOND SPAHO – Një prezantim të shkurtër të zhvillimeve kryesore të ekopnomisë për vitin 2009, si dhe treguesit kryesorë të projektbuxhetit. Më pas, mund të pyesni. Debatin do ta zhvillojmë ditën e hënë.
RIDVAN BODE - Kam kënaqësinë të paraqes sot në Komisionin e Ekonomisë, projektbuxhetin 2009 të përgatitur nga qeveria për diskutim dhe miratim në Kuvend. Ky projekt është rezultat i një diskutimi dhe pune gjerë e të pandërprerë i Ministrisë së Financave, qeverisë me të gjithë përdoruesit e buxhetit, qofshin këto agjenciv apo institucionet e pavarura.
Përgatitja e këtij buxheti ka ndjekur ecurinë sipas përckatimeve ligjore, ai ka qenë pjesë e programit buxhetor afatmesëm dhe përbën një nga arritjet më pozitive të përgatitjes së këtij buxheti, fakti që diskutimet për të nuk ka qenë në një vit apo muaj të vetëm, por është produkt i një angazhimi dhe strategjive të miratuara tashmë nga qeveria, i prioriteteve të miratuara nga Kuvendi i Shqipërisë, i gjithë reformave të ndërmarra në këtë periudhë nga qeveria dhe institucionet e tjera përdoruese të buxhetit dhe në këtë kuptim është një buxhet i cili ofron kapacitete të reja në përdorimin efikas dhe eficent të fondeve publike. Projektbuxheti i prezantuar publikisht dhe për të cilin ne fillojmë sot diskutimet, bazohet në arritjet pozitive më të mira të viteve të fundit, si në realizimin e të ardhurave të buxhetit, ashtu edhe në praktikat dhe nevojat e përdorimit efektiv dhe eficent të fondeve publike. Ai merr në konsideratë faktet që ekonomia shqiptare në këtë periudhë ka dëshmuar një vitalitet të qëndrueshëm dhe në rritje dhe ka përballuar me sukses një sërë sfidash që kanë të bëjnë me zhvillimet në tregun rajonal dhe atë botëror. Ne kemi kapërcyer situata të presioneve inflacioniste, duke qëndruar në parametrat dhe objektivat tona të miratuara 3 vjet më parë, ne kemi ndjerë presione të tjera në tregtinë rajonale dhe atë botërore dhe jemi sot në presionet e një krize financiare që ka përfshirë tregjet financiare në të gjithë botën dhe mendojmë që ekonomia shqiptare në vijimësi do të ketë mundësitë dhe kapacitetin për të tejkaluar këtë problematikë që ka ekonomia botërore në vitet e fundit.
Nisur nga këto kushte, ne edhe një herë konfirmojmë që rritja ekonomike për vitin 2009 do të jetë e mirë, mbi 6 për qinde PBB –së përbën një objektiv tepër ambicioz, nisur nga fakti që tashmë që në shkallë rajonale, evropiane dhe më gjerë përballemi me një rënie të rritjes ekonomike dhe rënie totale të PBB – së. Ndërsa në shkallë evropiane rritja ka qenë 2.5 – 3 %, për vitin që vjen parashikohet një rënie ekonomike me 0.5 pikë për qindje të PBB –së. Sigurisht që këto elementë të kësaj tendence të ekonomisë botërore nuk imunizojnë dhe nuk lenë mënjanë edhe ekonomitë vitale si ekonomia shqiptare, apo ekonomitë e vendeve balltike që kanë të njëjtin vitalitet apo vende të tjera të Ballkanit, dhe në këtë kuptim buxheti jo vetëm ka programuar rritjen sipas parametrave të brendshëm të ekonomisë, mbi 6 % por njëkohësisht ka marrë të gjitha masat që të gjitha efekte të mund të gjejnë përgjigje në buxhet përmes rezervave dhe programimit konservativ të gjithë parametrave të buxhetit për vitin 2009. Për sa i takon inflacionit, si një tregues tjetër i stabilitetit makroekonomik të vendit, ne vijojmë të mbetemi në të njëjtin objektiv inflacioni 3% +/- 1 dhe ky objektiv është realizuar me sukses edhe në dy vitet e fundit, kur kemi pasur presion inflacionit.
Ekonomia shqiptare ka një inflacion prej 2.7 % në periudhën dhjetëmujore të këtij viti dhe kjo përbën një nga treguesit më pozitiv të ekonomisë tonë, nëse marrim në konsideratë faktin që të gjithë ekonomitë e vendet e tjera të rajonit dhe më tej kanë një rritje inflacioni të dukshëm dhe gati 3 herë më të lartë si mesatare se sa inflacioni i ekonomisë sonë.
Si rezultat i këtyre ne programojmë që po ashtu niveli i papunësisë zyrtare në Shqipëri të vijë në rënie dhe për vitin që vjen programohet një nivel papunësie nën 13 %, pra në parametrat 12. 7 – 12.8 % dhe kjo përbën po ashtu një nga treguesit më pozitiv të ekonomisë shqiptare dhe të ambientit që nxit ekonominë për zhvillime më të shpejta në perspektivë.
Në mënyrë më të detajuar më lejoni t’ju prezantoj që të ardhurat fiskale në buxhetin e shtetit për vitin 2009 programohen që të rritjen me një ritëm prej rreth 10%. Kjo rritje konservative për vitin 2009 nuk kushtëzohet nga asnjë faktor tjetër veç nga fakti që ky vit ka dy specifika :
- Së pari sikurse thamë jemi përballë një presioni nga ekonomia botërore;
- 2009 është vit zgjedhor dhe për të matur një marzh sigurie më të lartë në ekzekutimin e buxhetit pa asnjë lloj problematike, ne kemi programuar në mënyrë konservative një rritje jo fort të lartë ekonomike dhe jo në mesataren e rritjes që kemi patur në 3 vitet e fundit.
Megjithatë të ardhurat në buxhetin e shtetit për vitin 2009 kalojnë 333 miliardë lekë dhe kjo përbën gjithashtu një zhvillim pozitiv për të ardhurat në buxhet dhe kapacitet për të rritur financimet në sektorët financiarë të ekonomisë shqiptare. Me një rritje prej 10 % programohen po ashtu të ardhurat tatimore në vitin 2009. Sigurisht që në këtë politikë ne kemi marrë në konsideratë edhe angazhimin që ka marrë qeveria shqiptare që gjatë vitit 2009 të kemi një ulje me 5 pikë % të kontributeve të sigurimeve shoqërore, taksës së punës. Sigurisht është një politikë që nga qeveria shqiptare konsiderohet në përputhje me realitetin dhe që do të japë efekte pozitive mbi ekonominë shqiptare në tërësi, por më e rëndësishme do të ndihmojë për të formalizuar më tej tregun e punës i ndërkaq vijon të mbetet më problematiku. Ne kemi menduar që kjo masë e ndërmarrë nga qeveria nuk do të japë efekte në raport me PBB –në si taksë, pasi në vitin 2006 kur ne bëmë uljen e parë me 10 % të kësaj takse efekti ishte vetëm 0.1% e PBB –së, pra efektet janë më pozitive në drejtim të rritjes së formalizimit të ekonomisë dhe më pak negative në të ardhurat fiskale të buxhetit të shtetit.
Ne kemi programuar një rritje më të mirë në sektorët e tjerë:
• Rritje me 0.3 % ndaj PBB –së të të ardhurave nga TVSH;
• Rritje me 0.1 % ndaj PBB –së të të ardhurave nga tatimi mbi fitimin;
• Rritje me 0.3 % ndaj PBB – së të të ardhurave nga Akcizat dhe të njëjtin nivel për tatimin mbi të ardhurat personale;
• Rritje me 0.2 % ndaj PBB –së të të ardhurave nga Pushteti vendor. Nga këto 0.1 % do të vijnë nga taksat lokale dhe 0.1 % nga taksat e biznesit të vogël.
Ndërkohë që :
• Ka një rënie të nivelit të taksave nacionale me 0.2 % me për shkak të eliminimit dhe uljes të një sërë tarifash të shërbimit, numri i tyre është reduktuar nga 25 në 6 ;
• Ulje me 0.4 % të PBB –së nga taksa doganore si rezultat i zbatimit të angazhimeve tarifor në Marrëveshjen e Ndërmjetme BE-Shqipëri, CEFTA, MTL me Turqinë.
Rritja e të ardhurave me 10 % përbën një garanci për vitin 2009, një garanci jo vetëm për përdoruesit e buxhetit por edhe për të mundësuar që të mos kemi tronditje gjatë vitit. Përkundrazi ne jemi të bindur që këto tronditje do të tejkalohen, por mbetet për tú verifikuar gjithçka në përfundim të 6 mujorit të parë dhe pas kësaj mund të ndërmerret çdo masë tjetër për të shtuar në buxhetin e vitit 2009, të ardhurat shtesë që mund të krijohen për tú përdorur në objekte të reja, në intensifikimin e financimit të investimeve në tërësi. Rritja mendoj që është pozitive edhe pse mbetet në nivel të njëjtë me vitin e kaluar, pra 28.2% e PBB –së.
Shpenzimet publike.
Ky zë do të arrijë në në 383.197 milionë lekë për vitin 2009. përbën nivelin më të lartë historik të shënuar për shpenzimet publike. Ajo që është e rëndësishme dhe mund ta theksojmë është se jo vetëm kemi një rritje të mirë të nivelit të tyre në krahasim me buxhetin e vitit 2008, por kemi dhe një përmirësim të mëtejshëm të strukturës së këtyre shpenzimeve, pra shpërndarjes së tyre midis zërave të ndryshëm. Për më tepër ne kemi një përmirësim rrënjësor në procedurat e ekzekutimit duke rritur shumë efikasitetin e shpenzimeve të fondeve publike.
Ne do të vijojmë me të njëjtën politikë të rritjes së pagave që kemi patur gjatë vitit 2008. kjo politikë mundëson dyfishimin e pagave në sektorin e arsimit dhe në sektorin e shëndetësisë, pagave të ulëta, dhe për një rritje qenësore të sistemit të pagave në të gjithë sektorët e tjerë. Një angazhim ky i deklaruar dhe i miratuar si program nga Kuvendi i Shqipërisë pra ne e mundësojmë tërësisht dhe e quajmë të realizuar këtë objektiv. Ajo që është e re në këtë buxhet është fakti që rritja e pagave, do të jetë nga data 1 Maj dhe kjo ka të bëjë me faktin që kemi të bëjmë me një vit elektoral dhe gjatë kohës së rritjes tradicionale të pagave pritet të zhvillohen zgjedhjet.
Ndërkohë që në raport me PBB –në niveli i pagave për vitin 2009 vjen në rënie. Ne arrijmë në nivelin 5% të PPB dhe kjo kushtëzohet nga 3 faktorë :
- së pari siç e kemi thënë dhe më parë përmirësimi i administrimit të pagave, vendosja e një disipline rigoroze në përdorimin e fondit të pagave ka krijuar mundësi që rritja e pagave të mos shkojë në të njëjtën masë edhe të pjesës dhe raportit me PBB –në ;
- së dyti sepse për vitin 2009 ne programojmë një pakësim të pjesës së kontributit të sigurimeve shoqërore me 5% çka do të thotë që ulet edhe kontributi i buxhetit për punonjësit publikë me rreth ¼ e fondeve që akordonte për kontributin e sigurimeve shoqërore;
- së treti sepse ne bëjmë një decentralizim rrënjësor në politikat e financimit të rrjetit spitalor dhe universiteteve, duke i konsideruar ato në formën e granteve. Kjo krijon një fleksibilitet më të madh për të përdorur fondet publike nga këta dy sektorë, shëndeti publik dhe arsimi i lartë.
Më konkretisht :
Reforma në sektorin e shëndetësisë, ka të bëjë me spitalet, të cilat lidhen drejtpërdrejt me produktet që do të ofrojnë, pra me shërbimet ndaj klientit. Ne kemi kaluar fondet e të gjitha spitaleve të republikës nën administrimin dhe ndjekjen dhe ekzekutimin e ISKSH –së. Kjo përbën hapin e parë të një reforme të madhe e cila duhet të ndërmerret jo më vonë se fillimi i vitit të ardhshëm në sektorin e shëndetësisë dhe që synon që gjithë produktet e ofruara dhe shërbimet nga rrjeti spitalor të jenë produkte të blera nga ISKSH-ja përmes kostimit të të gjitha shërbimeve që ofrojnë spitalet. Kjo përbën instrumentin bazë të përmbysjes së gjendjes aktuale dhe do të thotë një rritje të pavarësisë të spialeve për të përdorur fondet publike në lidhje me nevojat që kanë, është një mundësi më e madhe për të inkurajuar përdorimin e kësaj skeme për shpërblimin më të mirë të mjekëve të aftë dhe me përvojë, për të minimizuar ryshfetin dhe korrupsionin në sistemin spitalor dhe për të rritur modernizimin e spitaleve. Kjo do të çojë në një rritje të konkurencës midis qendrave të ndryshme spitalore duke krijuar një mundësi më të madhe të orientimit të spitaleve drejt një llogjike tregu.
E njëjta llogjikë do funksionojë edhe për universitetet. Pra kalimi i të gjithë financimeve të universiteteve në formë granti, duke kostuar studentët. Do jetë studenti produkti i cili do të financohet dhe jo numri i pedagogëve apo punonjësve të tjerë, jo aktivitetet tradicionale të financuara për universitetet. Pra kalimi tek produkti që ofrojnë këto institucione bën një lidhje më të mirë të përdorimit të fondeve publike me eficencën e tyre në raport me shërbimet që ofrojnë këto dy sektorë të rëndësishëm. Ky është hapi i parë i një reforme shumë të thellë. Ne mendojmë që viti 2009 do jetë viti fillestar, por kjo reformë do të vijojë në perspektivë, në mënyrë më të thelluar dhe me ritme më të shpejta në këta sektorë dhe në sektorë të tjerë të shërbimeve publike që ofron qeveria.
Shpenzimet dhe të mirëmbajtjes. Ky zë ka një rritje në vitin 2009 dhe kjo rritje vjen për shkak se gjithnjë e më shumë është rritur masa e fondeve të mirëmbajtjes të investimeve publike që janë në përmasa të mëdha. Mirëmbajtjes e sistemit të rrugëve kombëtare dhe dytësore, mirëmbajtja e të gjithë veprave të tjera të investimeve, përbën një domosdoshmëri për të ulur koston perspektive të përdorimit të fondeve publike në rindërtimin e këtyre objekteve. Sigurisht që viti 2009 do të jetë viti i parë ku ne tregojmë një vëmendje thelbësore në rritjen e fondit të mirëmbajtjes së sistemit rrugor dhe në perspektivë kjo rritje do të jetë shumë më e madhe. Ajo që mund të garantoj është se ndërsa rriten shpenzimet për mirëmbajtjen, shpenzimet operative të funksionimit të administratës qendrore, vijnë në rënie. Ne kemi vendosur tavanin për të gjitha të gjithë institucionet përdoruese të buxhetit, që rritja e shpenzimeve të funksionimit të tyre të mos jetë më e lartë se 4 % në krahasim me vitin 2008. Kjo do të thotë që e gjithë rritja tjetër e madhe shkon në këtë nivel. Kjo ka mundësuar që për vitin 2009 ne të zbresim nën 1 % të PBB –së sasinë e fondeve që destinohet për funksionimin e administratës qendrore, pra ajo deklaratë e qeverisjes në dietë materializohet dhe realizohet në mënyrë të dukshme. Nga 1.58 % që ishte fondi i shpenzimeve operative të funksionimit të administratës qendrore në vitin 2005, zbret nën 1 % të PBB –së për vitin 2009 duke përbërë një përmirësim të dukshëm.
Sigurimet shoqërore dhe shëndetësore pësojnë një rritje të qenësishme rreth 20 % në krahasim me vitin e kaluar. Kjo kushtëzohet nga rritja e pensioneve nga data 1 maj. Për vitin 2009 është programuar një rritje e pensioneve të fshatit prej 20 % dhe 10% për pensionet e qytetit. Ky skenar na çon në këto parametra. Së dyti kemi mbështetur dhe rritur në mënyrë të qenësishme fondin e ISKSH-së për rimbursimin e ilaçeve. Ato tashmë janë 6 herë më të larta se sa në vitin 2005 dhe përbën një mundësi më të madhe për të asistuar shtresat në nevojë për këto shërbime publike.
Viti 2009 mbështet gjithashtu dukshëm buxhetet vendore, me rritjen qenësore të granteve. Nga 5.7 miliard lekë që ishin në vitin 2005, të destinuara për pushtetin vendor, në formën e granteve konkurruese dhe jo konkurruese, në vitin 2009 ato do të kalojnë në 25 miliardë lekë. Kemi rritur në mënyrë qenësore investimet vendore për vitin 2009, pasi duhen përfunduar të gjitha ato objekte që ndër vite janë në proces financimi. Do të jenë 5.5 miliard lekë që destinohen vetëm për infrastrukturën rrugore në komuna dhe bashki. Ndërsa në total do të jenë 10 miliard lekë investime që do të bëjë pushteti qendror pranë bashkive dhe komunave në formën e ujësjellsave, ndërtimit të shkollave, qendrave ambulante. Pra nga 500 milionë lekë që ishte shuma e investimeve në vitin 2005 shkojmë në 10 miliard lekë në vitin 2009.
Investimet publike vijojnë të mbeten prioritet i qeverisë. Për vitin 2009 investimet do të mbeten 8 % e PBB –së. Rreth 1/3 e buxhetit të shtetit do të vijojë të destinohet për investimet publike. Do të jenë investimet në infrastrukturë që do të vazhdojnë të marrin pjesën dërmuese të fondeve për investimet publike dhe kjo e kushtëzuar nga nevoja për të avancuar dhe për të përshpejtuar ndërtimin e infrastrukturës kombëtare, akseve kryesore rrugore që përshkojnë vendin në të gjitha krahinat. Rritja e këtij fondi për MPPTT –në përbën një angazhim tashmë të mbështetur nga qeveria dhe të miratuar edhe nga Kuvendi. Vetëm kjo ministri do të ketë rreth 57 miliardë lekë fond për investime publike kur gjatë viteve 2003 – 2004 ka patur gjithsej vetëm 19 miliardë lekë.
Ne kemi bërë kujdes që në vitin 2009, nisur nga problemet qe paraqet tregu financiar botëror, për të ulur deficitin buxhetor edhe me 1 pikë përqindje në krahasim me vitin 2008. Nga 5.2 % që pritet të jetë deficiti i vitit në vazhdim, ne mendojmë të programojmë për vitin 2009 një deficitit prej 4.2% e PBB-së. Një deficit lehtësisht i shërbyeshëm dhe i mundur për tú financuar nga sistemi ynë financiar. Ne kishim programuar dhe deklaruar më parë që do të preferonim daljen tregun evropian përmes një eurobondi, por nisur nga zhvillimet që ka tregu financiar europian dhe rritja e kostos së parasë në këtë treg, ne mendojmë që për vitin 2009 do të vijojmë të shërbejmë me instrumentet tanë tradicionalë, duke parë dhe mundësitë e kredive por edhe duke përdorur kapacitet që ka sistemi ynë bankar i cili ndërkaq është likuid dhe që ka një tendencë për të qenë më pak agresiv në raport me rritjen e kredive ne sektorin real të ekonomisë.
Gjithashtu dua të shtoj se ne kemi marrë masat për të mbajtur kontigjenca të mjaftueshme në buxhet. Rreth 15 miliard lekë do të jenë kontigjenca, të cilat do të jenë në dispozicion të çdo lloj luhatje që mund të ketë ekonomia ose tregu në tërësi gjatë vitit 2009, ndërsa do të kemi edhe rreth 6 miliardë të padestinuara ç’ka do të thotë marzh sigurie më i lartë për cdo zhvillim që do të ketë ekonomia shqiptare gjatë vitit 2009. Dhe në rastin më të mirë do të kemi mundësinë për të rritur me të paktën 10 miliard lekë të tjera financimet ëpr investimet publike në Shqipëri dhe së dyti nuk kemi bërë pjesë të buxhetit të ardhurat nga privatizimet e mëdha. Dhe pritet që gjatë vitit 2009 ne të arkëtojmë të ardhura nga privatizimi i OSSH –së, i AMC –së, INSIG-ut, të ardhura të cilat janë të konsiderueshme për të mbështetur më tej financimin e të gjithë nevojave që do të ketë ekonomia shqiptare.
Unë dhe një herë ju them me bindje të plotë që buxheti është realist dhe konservativ, është me marzhe të mjaftueshme sigurie për çdo ndodhi dhe është i mundshëm për tú realizuar në kohë me një ritmikë më të mirë, pasi sa i takon investimeve publike mund t’ju siguroj se të gjitha ato investime që janë listuar për vitin 2009 përfundojnë procedurat e tenderimit brenda vitit në vazhdim, vitit 2008.
Ju faleminderit!
EDMOND SPAHO – Falemnderit zoti Bode!
Kush dëshiron të flasë?
Zoti Braçe, në emër të opozitës.
ERJON BRAÇE – Ne, që në fillim, kemi shprehur rezerva me kalendarin e punës së komisionit, lidhur me shqyrtimin e buxhetit. Meqënëse ju e latë që debati do të bëhet ditën e hënë, mendimet tona, më të hollësishme, do t`i japim të hënën.
Ldhur me sa tha ministri, do të donim të jepnim mendime dhe qëndrime, lidhur me projektbuxhetin.
Kjo mbledhje bëhet pas takimit me misionin e FMN-së këtu në sallë dhe do doja të vija re, që në fillim, që në pika themelore jemi shumë dakord me mendimet e FMN-së, por jo me tuajat dhe jo ma aq sa ju prezantuat, pasi për një grup çështjesh mendimet e Fondit me prezantimin tuaj, bien ndesh.
Duke ju referuar të ardhurave, edhe ju vetë e pranoni që në raport me PPB, të ardhurat për 2009 nuk kanë rritje. Mbeten në buxhetin suplementar 19.5% e PPB të ardhura nga tatimet dhe doganat dhe po kaq mbeten edhe për 2009, 19.5%. Në rast se do t`i hyjmë të ardhurave në total, ishin 28.2% e PPB në buxhetin suplementar dhe mbeten po aq. Më shkoqur. Në rast se këtë vit, pas buxhetit suplementar mblidhnit 19.5 lekë në 100 lekë PPB. Edhe vitin tjetër do të mblidhni po kaq. Rezerva jonë më e madhe shkon pikërisht këtu. Ja shprehëm edhe fondit, jua kemi shprehur edhe juve, në vijimësi, dy vërejtjet tona.
Së pari, paqëndrueshmërinë e legjislacionit fiscal, i cili është bërë shumë “mobil”, pothuaj çdo 3-4 muaj kemi pasur lëvizje në legjislacionin fiscal, duke shkaktuar probleme të mëdha te të gjitha bizneset.
Së dyti, bazën ligjore të mbledhjes së të ardhurave. Për vitin 2009 nuk planifikoni absoluitisht asnjë qindarkë më tepër në raport me PPB, sesa këtë vit që jemi dhe ne kemi patur rezervat tona të mëdha, lidhur me faktin që një sistem i ri referencash, “i centralizuar” - thanë përfaqësuesit e FMN-së më parë, madje absurd, po bënë që biznesi të rëndohet me detyrime fiskale, të cilat nuk mbështeten në ligj.
Së treti, lidhur me shepnzimet. Totali i shpenzimeve ka një rrënie vetëm me 1.1% në raport me PPB-në. Në buxhetin suplementar e keni 33.4 dhe tani 32.5%. Për të mos vajtur tek investimet, dhe veçanërisht investimet kapitale, që i keni 8.8% në buxhetin e vitit 2008, me gjithë suplementarin dhe bini në 7.6%. Në raport me buxhetin fillestar të 2008 jeni akoma më larg, ishin 9.8%. Financimi i huaj që njeh rënien më të madhe, veçanërisht financimi i huaj me projekte thoni ju, ka qënë 4.2% e PPB-së dhe tani 1.8% e PPB-së.
Ka një shproporcion shumë të madh në planifikimin e investimeve.
Zoti Ministër!
Ju dhe qeveria keni paraqitur një plan të qartë prioritetesh në vitin 2005. Në raport me to keni dy elementë shumë të rëndësishëm.
E para, largimi nga prioritetet themelore të investimeve publike, veçanërisht në shëndetësi, ku gjendja është skandaloze dhe që po e vuajnë shqiptarët dhe në arsim, më pas edhe në bujqësi.
Së dyti, në raport me mbajtjen e premtimeve, jeni shumë larg. Ju thoni - do të hedhim para në vitin e kartë për të ndërutar rrugë, ujësjellësa dhe kanale në fshatra, - por problemi është që keni pasur disa targete, të cilat gjatë ecurisë së viteve janë edhe shumëfishuar mbi programin tuaj. Fjala bie, duhet të na thonit sot, nëse me këtë buxhet plotësohen ato 4000 km rrugë rurale, të asfaltuara, apo jo, dhe jo të na tregonit një projekt që do të ndërtojë disa km rrugë në 12 komuna. Edhe ky i FSHZH-së, për të mosvijuar me të gjithë premtimet e tjera elektorale. Duke ju referuar shifrave, 60% e vlerës së investimeve sivjet do të shkojnë në një ministri, MPPTT, dhe po prapë në këtë ministri, pjesa më e madhe do të shkojë në rrugë, dhe po prapë në këtë ministri, pjesa më e madhe e parave të ndara për rrugët, 80-85%, do të shkojë vetëm në një projekt, për të cilin keni folur shumë politikisht, pavarësisht se ne e kemi mbështetur me sa mundësi që kemi pasur, në segmentin Rrëshen- Kalimash, ku ka një hetim të ngritur nga ana e prokurorisë dhe ku shqetësimi ynë madhor nuk ka qënë pse po bëhet rruga, por pse po vidhet rruga. Pra, pjesa më e madhe e parave do të shkojnë për të financuar edhe vjedhjen e rrugës.
Pak më pare, iu luta përfaqësuesit të FMN-së që të na ndihmonte të gjenim një kosto përfundimtare të këtyre 56 km dhe ai vetë nuk ishte në gjendje të na e thoshte këtë. Madje na sugjeroi që të mos e kërkonim, se mënyra si është hartuar kontrata - tha ai, - nuk e krijon këtë mundësinë për të ditur koston përfundimtare të projektit. Na siguroi që ju kishte sugjeruar juve, që përfundimisht të largoni nga praktika e qeverisë shqiptare nënshkrimin e kontratave të tilla më.
Natyrisht që për ne vlen, por shpërpjestime të këtij lloji, në territor një dhe mbi të gjitha në prioritete, janë të palejueshme, të paktën për ne si deputetë, që përfaqësojmë zona të ndryshme dhe mbulojmë gjithë territorin e vendit. Mbi të gjitha, shifra tejet e ulët e investimeve me financim të huaj për projekte, nga 4.2% e PPB, në 1.8%, na lë pikëpyetje, veçanërisht për disa akse të rëndësishme kombëtare, të cilat kanë nisur, nuk po përfundojnë dhe nuk dihet se kur do të përfundojnë. Doja të nënvizoja akset Lushnje-Fier, për të vazhduar me Fier-Vlorë, Fier- Tepelenë, bypass-i i Fierit të cilat kanë pasur afat vitin 2009 për të përfunduar. Janë me vonesë, investimet në to janë akoma më me vonesë, pjesa e disbursimit është akoma edhe më me vonesë, dhe edhe këtu vijnë të reduktuara dukshëm.
Ju e dini që ky është vit elektoral dhe realizmi në një vit elektoral është shumë, shumë i rëndësishëm edhe për një arsye tjetër, që trashëgojmë një krizë ekonomike shumë të madhe botërore. Shifrat tuaja për rritjen e PPB-së, në një arsyetim që na u bë këtu më përpara, janë të pasigurta për t`u realizuar. Pra, rritja juaj ekonomike prej 6%, apo mbi 6%, u vu në dyshim pak më parë dhe shifra që na u referua, që mund të jetë e pritshme, mund të jetë te 3.7%, që përmbys totalisht të gjitha parashikimet tuaja në këtë buxhet, të cilat janë bërë në raport me PPB-në, duke përfshirë edhe defiçitin buxhetor, që ju e paraqisni 4.2%, në një program afatmesëm e keni pasur 3.9%, për 2009 dhe që riskon të shkojë tek 5.3%.
Ndërhyrje Edmond Spaho, nuk dëgjohet.
ERJON BRAÇE – Doja t`ju bëja thirrje për realizëm. Për ne, jeni dy institucione që ne si shqiptarë jemi të detyruar t`ju besojmë, qoftë juve si Ministër i Financave, qoftë edhe FMN-në që ka asistuar vazhdimisht Shqipërinë gjatë kësaj periudhe dhe rimëkëmbjen e Shqipërisë. Por në kushtet e kësaj krize ekonomike, në kushtet e një impakti që ne mendojmë, si të gjithë të tjerët, që do të jetë në remitancat e emigrantëve, që natyrisht mbajnë pjesën dërmuese të familjeve shqiptare sot dhe natyrisht në kushtet kur kjo krizë ekonomike botërore do të japë edhe mbi nivelin e kreditimit të ekonomisë në Shqipëri, shikojmë që ka para jo të mjaftueshme për të mbuluar efektet, të paktën në këto dy drejtime të krizës ekonomike, para të mjaftueshme për të kredituar ekonominë dhe zhvillimin e saj, për pasojë dhe rritjen ekonomike, dhe para të pamjaftueshme për të mbuluar efektet në nivelin e varfërisë, që do të sjellë ulja e remitancave të emigrantëve në këtë vend.
Në rast se flasim për rritje pagash dhe rritje pensionesh, në raport me PPB-në, janë shumë pak. Apeli ynë është për transparencë dhe realizëm, për dy arsye: për arsye të krizës ekonomike botërore, që do të vijë edhe në Shqipëri, në mos ka ardhur, dhe për arsye të vitit elektoral. Do t`ju luteshim, ja paraqitëm më parë edhe përfaqësuesve të FMN-së, që vendimet në këtë situatë të qeverisë, apo të ministrive të linjës, për të harxhuar paratë publike të taksave të shqiptarëve, për arritjet në fushën e infrastrukturës, thotë njëri, dhe është 9.9 mln lekë të reja, ose 244$ në sekondë spot publicitar, apo për arritjet e Insitutit të Monumenteve të Kulturës, 2005-2008, me 50 mln lekë të tjera, që bien më pak se 249$, apo 143$ për sekondë, t`ja kurseni shqiptarëve.
Falemnderit!
RIDVAN BODE – Së pari, doja t`ju thoja një gjë dhe që është mëse e kuptueshme, që ky buxhet është tepër konservativ.
Ndërhyrje nga salla.
EDMOND SPAHO – Jua thashë qartë, që do të përgjigjet ministri për çështjet që ngriti zoti Braçe, më pas do të bëni pyejte dhe debati do të jetë ditën e hënë.
RIDVAN BODE – Të paktën, prisja që nga ana e opozitës të kishte një mirëkuptim total për faktin që ky buxhet realisht është konservativ dhe tepër realist. Shikoj një farë çoroditje, se nga një anë akuzohet qeveria, pse nuk ka rritur të ardhurat në raport me PPB-në, dhe nga ana tjetër akuzohet pse nuk është e kujdesshme. Pikërisht ne nuk kemi rritur të ardhurat për të qënë të kujdesshëm.
Të ardhurat janë programuar në të njëjtin nivel në raport me PPB-në, pra një rritje 10% të të ardhurave, aq sa do të jetë rritja nominale e ekonomisë shqiptare dhe ju thoni që nuk do jetë 10%.
Ndërhyrje Erjon Braçe.
RIDVAN BODE – Të ardhurat nuk janë rritur në raport me PPB-në, sepse ke vetëm dy elementë: vetëm të ardhurat nga taksat doganore do të ulen me 0.4% e PPB-së, për shkak të heqjes tërësisht të tarifave në këtë vit, është vit themelor. 0.4% është jashtëzakonisht shumë, sepse në tre vite 2002-2004 i keni rritur të ardhurat pa elementë ulje taksash, i keni rritur vetëm 0.3%.
Erjon Braçe ndërhyrje që nuk dëgjohen.
RIDVAN BODE – Taksat që mbledhim ne, dhe të cilat nuk do të pësojnë rrënie, janë programuar me një rritje të lehtë. Ju vetë akuzoni pse nuk i rrisni! Ja pra, që janë rritur me 0.8% vetëm tre taksa. Kur heqim tarifat, unë do them do rrit të ardhurat nga taksat nacionale? Nga 25, u bënë 6 taksa nacionale, të tjerat u hoqën. Si të them unë tani, do shtoj të ardhurat?
Të njëjtën gjë po ju them edhe për taksën doganore. Në 2002-2004 i keni ulur me 0.3 pikë përqind të ardhurat në buxhet, nga 24.5 në 24.2 në tre vite. S`keni patur asnjë rritje, keni patur rënie dhe megjithatë unë në emër të kësaj për të qënë konservativ, për të mos qënë agresiv në një vit elektoral kemi rënë dakord bashkë me Fondin, që ky të jetë trendi i rritjes së të ardhurave. Ata janë futur në përllogaritje të detajuara. Ne kemi dhe modelet tona, dhe sipas pretendimve të tyre ekonomike dalim në këto parametra, që ne kemi nxjerrë të ardhurat. Unë ju siguroj që do të jenë shumë më të mira sesa kaq, se administrata do të jetë në punë të plotë. Në qoftë se tatimet, këtë vit, kanë rritur në krahasim me vitin e kaluar si 10 mujor 90% më shumë të ardhura, unë, për vitin që vjen, po them 10% më shumë. Në qoftë se doganat janë rritur 14% në krahasim me vitin e kaluar, u them 9% më shumë.Pra, skenari është realist dhe konservativ.
Për shpenzimet, përse janë ulur. Z. Braçe thotë pse janë ulur, znj. Meksi pse nuk i ulim shumë.
Programi jonë për shpenzimet. E dini shumë mirë që rritja mbi 32% të PPB të shpnezimeve është konjukturale, e përkohëshme, nuk do të jetë një politikë konstante që Shqipëria të jetë një vend me qeverisje të madhe dhe shumë shpenzime. Ne po shkojmë tek modeli i qeverive, dhe gjithnjë e më shumë numri i treguesve që plotësojmë është më i madh, të vogla dhe me rritje të madhe të ekonomisë, pra të qeverisjeve efiçente, siç i deklaron bota. Janë 287 vende të klasifikuara në këtë grup dhe ne jemi pjesë e tij dhe jemi në parametrat më të mirë të tyre dhe do të shkojmë në këto objektiva. Ju, në qoftë se keni si objektiv të rrisni qeverisjen, pra të rrisni shpenzimet e administratës, të shkoni në 40%, thojeni, po këto pa rritur taksat nuk i bëni dot. Edhe investimet publike, mos kujtoni se do të rrijnë në Shqipëris 8% pa fund? Kanë qënë disa faktorë të përkohshëm. Sigurisht që ajo rrugë që ju e përflisni kishte nevojë për 10 pikë përqindje të PPB-së për t`u financuar dhe ne do t`i rrisnim në një periudhë tranzitore, 2-3 vjeçare, do të bënim këtë që bëmë, por do të vijë shumë kollaj pas disa vitesh, nuk do ta mbash dot rritmin 8 apo 7% të investimeve publike të brendshme, se do të ezaurohen investimet e mëdha dhe do të biesh në parametrat që kanë vendet e tjera. Ju e dini që Bullgaria i ka 2.5% investimet publike, shumë pak. Sigurisht që ne nuk biem dakord me atë model. Maqedonia i ka 3.5%, ne i kemi 8 dhe kjo është zgjidhja më e mirë që kemi bërë. Mbajtja në nivel të lartë e tyre edhe për një periudhë kohe, do të jetë instrumenti më i mirë për të nxitur ekonominë. Po e shihni që aktualisht tregu ndërkombëtar do të ndrydhet për shkak të krizës financiare. Kreditimi i ekonomisë reale do të vijë duke u ndrydhur gjithashtu dhe i vetmi instrument për të mbajtur gjallë kërkesën e lartë, kërkesën e brendshme janë investimet publike.
Investimet janë apo jo prioritet i qeverisë?
Ermelinda Meksi ndërhyrje që nuk dëgjohen.
RIDVAN BODE - Unë mendoj që kjo pyetje nuk ka sens të bëhet. Mos u nxehni kaq shumë! Ne kemi durimin t`ju dëgjojmë. Mos u ngrini në këmbë!
Investimet publike janë prioritet i qeverisë dhe vetëm opozita shqiptare mund ta thotë që investimet publike, në një buxhet ku zenë 1/3 e buxhetit, ku kalojnë nga 4% në 2004, në 8%, nuk qenkan prioritet! Infrastruktura rrugore është prioriteti numër 1 dhe në qoftë se ju keni bërë në 3 vjet, investime në rrugët kombëtare 18 mld lekë, ne kemi bërë pa këtë buxhet, që ka 47 mld lekë për rrugët, 119 mld lekë deri në fund të këtij viti.
Erjon Braçe ndërhyrje që nuk dëgjohen.
RIDVAN BODE – Ne nuk po i fshehim. Në qoftë se publiku shqiptar nuk i percepton rrugët, aq më keq për ne! Po themi që kemi rritur mundësitë për të financuar rrugët.
Financimi i huaj pse është ulur? Këtë vit do të jetë i lartë, sepse morrëm një kredi prej 250 mln euro, për të financuar rrugën e veriut dhe u disbursua këtë vit. Për vitin që vjen, ne ju kemi kërkuar, po të lexoni ligjin, fleksibilitet. Nuk e dimë nëse financimi prej 250 mln eurosh të tjera do të jetë i brendshëm, apo i huaj, pasi do dalim në tregun ndërkombëtar dhe po gjetëm interesa të papërshtatshme, do të futemi në tregun e brendshëm për të financuar në euro atë pjesë që nevojitet. E rëndësishme është 4.2% e defiçitit total, ndarja në të jashtëm dhe të brendshëm, do të jetë fleksibël, sikurse e kemi në vitin 2008. Sa më shumë të gjejmë para me kosto të ulët do të marrim në tregun e jashtëm, kur nuk gjejmë, do t`i marrim në tregun e brendshëm. Ky fleksibitet i buxhetit që nga viti 2008, do të persistojë edhe në perspektivë. Shikoni defiçittin total.
Lidhur me investimet e komunave. Unë jua thashë, nga 500 mln në 2005, 5.5 mld janë vetëm ato që jep buxheti. Ju përmendët vetëm 12 projekte. Ato nuk janë në fondet lokale, se do të zhvillohen nga FSHZH-ja dhe nuk kanë të bëjnë me grantin që japim ne, për pushtetin lokal. Pra, veç 5.5 mld që do të japim në formën e grantit konkurrues për 2009, do të jenë edhe 8 mld të tjera në kuadrin e FSHZH-së, në 12 projektet që ato e kanë deklaruar tashmë si fillim. Deri tani, kemi firmosur për 60 mln euro dhe shpejt për pjesën tjetër të kredisë, me terma shumë të buta. Në një krizë botërore, gjetja e kredive me nën 2% interes, nuk është e lehtë, por ne jemi angazhuar që financimin e këtij programi ta mundësojmë me kosto të butë, duke integruar në të edhe financimet që do të vijnë në kuadrin e IPA-s, nga BE-ja.
Rritja ekonomike. FMN ka në Shqiprëi një ekspert pranë INSTAT-it dhe në bashkëpunim me të, bën përllogaritjet e rritjes ekonomike të vendit dhe eksperti i tyre, e nxorri diku te 16%. Ne jemi të gatshëm, së bashku me FMN, me ekspertin që kanë, të ulen në detaje të na thonë sa është rritja ekonomike e Shqipërisë. Rritja ekonomike nuk është çështje e Nostradamus-it, është çështje e përllogaritjeve ekonomike.
Ndërhyrje nga deputetët.
Sigurisht, se rritja ekonomike është caktuar në mënyrë arbitrare, nuk ka ndonjë interes shumë të madh për ta. Sa thonë ata 6%, aq themi dhe ne, se nuk kemi bërë përllogaritjet e rritjes ekonomike. Ne kemi filluar sivjet për të bërë përllogaritjet. Atje kanë ekspertin, le të thotë cila është rrija ekonomike e Shqipërisë. Thuhet me dy shifra në rrugë zyrtare, le të thonë që është me një shifër! Ne themi që rritja ekonomike në Shqipëri për vitin 2009 është e garantuar. Për çfarë arsye themi që ajo do të jetë shumë e mirë për vitin 2009. Kriza financiare në tregun botëror impakton shumë vendet të cilët kanë lidhur ekonominëe tyre me sistemin e kreditimit. Shqipëria ka vetëm 30% të PPB-së si kredi për ekonominë reale, ndërkohë që gjithë vendet e tjera kanë 2-3 herë të PPB-së si kreditim pët ekonominë private, apo për konsumin. Ne nuk kreditojmë konsumin. Nëse ka ndonjë që mendon se financimi i bankave për ekonominë reale, për biznesin, do të bjerë nën 30% të PPB-së, le të na e thotë. Unë kam marrë kontakt me drejtorët e bankave. Asnjëri nuk ka ndërmend të ulë nivelin e kreditimit për sektorin privat, pasi e kanë ndërkaq me terma negative. Nga 38% që kanë kursimet, vetëm 30% kanë kredi dhe sigurisht ato nuk punojnë për të humur në Shqipëri, prandaj niveli i kreditimit, jam i bindur që nuk do të bjerë nën 30%, për të pasur një impakt. Është sa çereku i vendeve të rajonit dhe ne nuk jemi një ekonomi e lidhur përmes kreditimit.
Pra, ekonomia shqiptare nuk ka pasur burim të vetëm të rritjes së saj kreditimin, përkundrazi, ka pasut kapitalet e lira që kanë pasur shqiptarët. Është financuar nga kapitalet e veta. Të mendosh që me 30% të PPB-së, rrit ekonominë e një vendi me rritme 6, apo 7, apo 8%, kjo është një gjë e paqënë, e pavërtetë. Prandaj po ju them që rritja ekonomike për ne do të jetë e mirë, mbi nivelin 6%. Po ashtu na thanë para 2 vjetësh, ju ishit këtu dhe bërtisnit, inflacioni do të shkojë 7%, por nuk kaloi kurrë 3% vit me vit. 2.9% ishte vitin e kalurar 2.7% ka për të qënë këtë vit.
ERJON BRAÇE – Zoti Ministër!
Unë jam i surprizuar nga dy deklarata tuajat.
E para, që rritja ekonomike në Shqipëri nuk është llogaritur asnjëherë, sepse për fat të keq më duhet ta pranoj si juve që të gjitha llogaritjet janë bërë nga.
Edmond Spaho ndërhyrje dhe debate midis tyre.
ERJON BRAÇE - Jam i habitur që të gjitha llogaritë janë mbi bazë të kësaj rritje ekonomike të përvitshme. Jam akoma më i surprizuar që rritja ekonomike tek ne, sipas atij eksperti që citoni, qënka 16%. Jam shumë i habitur, megjithatë në rast se ju i konsideroni paralajmërimet që vijnë nga FMN-ja, sikur vijnë prej Nostradamus-it, atëherë ne qenkemi në ajër. Do ju lutesha shumë shqiptarëve që ta kenë në vëmendje këtë fakt.
Sa për nivelin e kreditimit, për bankat, etj do të ishte shumë mirë, ja kam kërkuar pak më parë kryetarit të komisionit, të bëjmë një seancë me dyer të mbyllyra pa praninë e mediave, për të marrë vesh më qartë se ku gjendemi dhe risqet që na presin.
Duke ju referuar të ardhurave, ju them që argumentin tuaj, që të ardhurat bien me 0.4% vetëm nga taksat doganore dhe pikërisht për këtë shkak janë planifikuar po të njëjta në raport me PPB-në, si për këtë vit dhe për 2009, nuk mund ta pranoj dot.
Argumentin tuaj që administrata është në punë dhe po mbledh, do t`ja dedikoj vetëm nja 10 vendimeve të qeverisë për të vendosur referenca për biznesin që po i marrin frymën dhe ky s`është më gjykimi jonë, po ishte dhe gjykimi i FMN-së pak më parë. Ju referua permanenteve ku bëjnë flokët gratë, zotëria i FMN-së. Jemi të gjithë dëshmitarë këtu dhe tha - nuk arrij ta kuptoj si mund t`i caktohet referencë këtyre salloneve. Efektin e dytë e ke thjesht dhe vetëm nga rritja e çmimeve dhe nuk ke për ta pasur më këtë efekt, sepse nafta nga 140$ për fuçi, vajti 40$ për fuçi dhe s`ke për ta pasur nesër. Sot po mburesh edhe me një udhëzim për referencat për çmimet me pakicë të naftës, që po rëndon mbi kurrizin e shqitparëve.
Sa për investimet publike, mund të krahasohesh me cilindo vit, 2005, 2004, 2003, po ke vetëm një sistem referimi, sidomos këtë vit, premtimet e tua elektorale dhe ti mund të thuash se kemi investuar kaq apo aq, po ne sot tregojmë që në Shkodër shkohet me një rrugë të bërë nga ne, po ashtu në Pogradec. Deri në Lushnjë duke përfshirë Durrësin brenda. Nga Korça deri në kufi po ashtu. Nga Gjirokastra deri në kufi. Tani më trego një rrugë nga ato që të lamë ne dhe i ke përfunduar ti? Duke filluar nga Tepelenë – Gjirokastër, që ke lënë 3 km pa mbaruar, duke vazhduar me Lushnje-Fier, që s`po e mabron, duke vazhduar me Levan-Tepelenë që ga lamë të gatshme dhe akoma s`ke filluar punën. Po ashtu Levan-Vlorë. Pra, më trego një rrugë, jo para, se ato mund t`i tregosh gjithë ditën. Më trego një rrugë që e ke mbaruar, e ke vënë në shfrytëzim. Thashë që debatin, sipas rregullave të kryetarit, do ta bëjmë ditën e hënë dhe ju lutem që ju të jeni këtu!
Largohet opozita.
FERDINAND XHAFERRI – Na vjen keq që dorëzohet kësthu opozita. Duhet t`i qëndrojë buxhetit. Jeni për të debtaur këtu.
Debat braçe dhe xhaferri.
PETRIT GJONI – Kam një pyetje. Nuk e kam parë buxhetin në detaje, nëse ësthë e numdur këprkoj nj sqarim. Ka disa vite që prefekturat janë në një borxh minimalj ësth ë60 mln lekë të vjetar, që atyre vazhdimisht po i bllokohet puna nga zyrat e prëmbarimi apo institucione të tejra, që janë borxhe të prapambetura që janë mbi 10 vite. A është marrë nëkosndeiratë që shlyhen një herë e mirë këto broxhe, nga ky buxhet?
Falemnderit!
ALBERT FARUKU – Falemnderit zoti Ministër për ekspozenë!
Ndoshta KESH mund të jetë në një situatë të komplikuar gjatë zhvillimeve. A e keni marrë parasysh për një risk financiar, risk fiskal, të mundshëm?
Doja një koment, meqë jemi në situatë krize globale, njerëzit janë të prirur të kursejnë në “cash” dhe jo në banka. A është ky një problem?
ANGJELINA KOLA – Kam vërejtje personale për ju. Në qoftë se kemi ardhur këtu dhe do të proçedojmë, thuhet ka pyetje dhe s`ka atëherë të diskutohet, se dhe ne dimë të flasim dhe të diskutojmë. S`më vjen mirë që edhe zoti Xhaferri, pa e lexuar fare buxhetin, të marrë të flasë.
Falemnderit që ma dhe fjalën përfundimisht, se ngela e vetme nga opozita këtu.
- Si e shpjegoni rritjen e të ardhurave nga TVSH-ja, e cila është sipas materialit të paraqitur 10% e PPB-së, kur edhe në vendet që kanë informalitet shumë të ulët dhe me një administratë fiskale të konsoliduar, e kanë 7.5-8% të PPB-së.
- Mund të thoni sa është TVSH-ja që nuk është rimbursuar deri sot, që s`ja keni paguar subjekteve dhe që janë vënë në vështirësi financiare?
- Për grantet e pakushtëzuara për pushtetin vendor. Si e shpjegoni ju z.Ministër, shikoj në material, shumë komuna dhe bashki, duke i krahasuar grantet e vitit 2009 janë 1.7%, 2.2% më të larta se 2008, ndërsa ka disa të tjera, kur formula është e njëjtë, 9%, 18 dhe 28%. Të jap shembull Gjirokastrën, Shkodrën, Kukësin që kanë përqindje më të lartë granti.
- Si e shpjegoni shkurtimin e buxhetit të institucioneve të pavarura, sidomos të zotit President, që e keni zgjedhur vetë? Është 100 mln më pak se 2008, Parlamenti po ashtu, Avokati i Popullit etj.
- Sa do të jetë kredia për strehimin? Si e keni menduar ndërtimin e atyre apartamenteve që keni premtuar në fushatë elektorale?
- Si qëndron problemi i kompensimit të energjisë elektrike për shtresat e varfëra, se nuk shikoj asnjë lek në buxhet, për pensionistët dhe ata me ndihma ekonomike?
- A do t`i përmbaheni premtimit elektoral, sidomos për shtresat shumë të varfëra në nevojë, që do ta dyfishoni pensionin e fshatit dhe të qytetit në 1 maj 2009?
RIDVAN BODE – Borxhet e prefekturave janë dëshmia e qartë e disiplinës financiare që ka pasur qeveria e mëparshme, në harxhimin e fondeve publike. Se si mund të lejohej nga thesari, që të bëheshin shpenzime pa pasur fonde, vetëm në atë qeveri bënte vaki. Dhe nxorrën dhe teorinë tjetër që të bënin investime publike, pa pasur fonde fare dhe pastaj mbeteshin firmat borxh te qeveria etj, etj. Kjo ka qënë një anomali në mënyrën e ekzekutimit të buxhetit, në atë periudhë.
Ndërhyrje nga deputetët.
Ne kemi rritur diçka për vitin 2009. Duhet ta dini që Ministrisë së Brendshme i japim tavan, se si i ndan ajo me sektorë, politika, etj, janë prioritete që i ndjekin ata. Ministria e Brendshme është e lirë të bënte gjithçka, megjithatë ne kemi bërë pagim vitin e kaluar, mund të bëjm diçka këtë vit, në qoftë se do të kenë borxhe, por kjo është mënyra më e keqe për të mësuar administratën që po krijon borxhi, se ata duhet të shkojnë në gjyq, por ata kanë ikur. Si mund të harxhosh ti para pa pasur autorizim, para, fonde?! Me ç`të drejtë?! Si mund të bësh investim pa pasur fondet për investime?! Procedurat e tenderave janë tërësisht të njohura. Duhet të kesh fonde të çelura, do të marrësh lejen. Në atë periudhë që është krijuar ky borxh, as leje nuk merrnin për tendera, as deklaronin dhe publikonin tenderat, dhe as nuk dorëzonin në sistemin e thesarit dokumenta pse po merrnin paratë.
Lidhur me riskun fiskal të mundshëm, a ka? Sigurisht ne mendojmë që do të jetë tepër i limituar. Risku fiskal në Shqipëri nuk do të jetë dhe nuk është i drejtpërdrejtë. Nuk preken bankat tona në mënyrë të drejtëpërdrejtë. Në qoftë se do të persistojë gjatë. Dje ju e morrët vesh që Qeveria Austriake ka ndërhyrë me 2 mld euro për Reiffeisen-in, pra të gjithë qeveritë po hedhin paratë, po pompojnë likuiditet në sistemet e tyre bankare dhe kështu që ne nuk kemi risk.
Të mendosh cili do të jetë impakti i kësaj krize në ekonomi, kur në të gjithë botën kurkush nuk e di se deri kur do të shkojë kriza, pale për të matur impaktet, vetëm këtu në Shqipëri vijnë na bëjnë leksione për të na treguar sa janë impaktet e krizës. Nuk dihet se deri ku do shkojë, nuk dihet si do reagojnë bankat. Është e vërtetë që bankat do të përgjysmojnë kreditë për ekonominë private? Askush nuk mund ta thotë, sepse bankat do të vazhojnë të funksionojnë, do të mbijetojnë, nuk do dalin me humbje! Pra, ato likuiditete që kanë, detyrimisht do t`i investojnë, nuk mund t`i mbajnë vetëm për efekte sigurie në sirtar. Pra, gjithcka do të jetë më e qartë nga pranvera e vitit që vjen dhe ne pikërisht për të gjitha këto eventualitete, kemi lënë 15 mld lekë në kontigjencë, kemi 6 mld lekë të padestinuara dhe nuk kemi futur si pjesë të buxhetit të ardhurat nga privatizimi, që do të jenë mbi 200 mln euro, për t`i përdorur në funksion të nevojave të tregut të brendshëm për likuiditet, që do të ketë dhe për t`i përdorur në një mënyrë sa më të përshtatshme për ekonominë e vendit.
Kursimet njerëzit i mbajnë në shtëpi dhe nuk i çojnë në banka. Askush nuk është i sigurtë 100% nëse mban para. Në bankë të paktën i ke me interes. Të njëjtin fat që mund të pësojnë paratë në banka, e pësojnë edhe në xhepin tënd, apo jo, në qoftë se do të ketë inflacion, zhvlerësim të monedhës, etj, etj.
Ekonomia jonë nuk ka nga këto fenomene. Unë e di që kanë filluar një pjesë, të parëndësishme shumat që tërhiqen. Ne kemi edhe instrumenta të tjerë, por nuk duam të dëmtojmë sistemin bankar, sepse mund të hap sportele për të shërbyer thesarin drejtpërdrejtë nga qytetarët, po këtë nuk mund ta hap tani për tani dhe prandaj po merremi me fuqizimin e sistemit bankar, që është shumë mirë, që nuk ka probleme likuiditeti, ka tepricë likuiditeti. Po i qëndrojmë në krah, që ata të vazhdojnë të jenë aktivë për të mbështetur rritjen e ekonomisë dhe ata janë aktivë për rritjen ekonomike. Niveli i kreditimit është i ulët, 30% dhe sistemi bankar ka nevojë për ekspansion. Kreditë në Shqipëri nuk janë kredi të këqija. Nuk kemi tullumbace ndërmjetëse në tregun tonë financiar, kështu që mendojmë që impaktet mbi ne do të jenë shumë, shumë të vogla, ndërkohë që ne kemi maksimalisht kontigjenca të mjaftueshme për çdo eveniment.
Rritja e të ardhurave nga TVSH-ja pse aq e madhe. Në qoftë se do të vazhdojmë të funksionojmë si kemi funksionuar, me informalitet, sigurisht që nuk arrijmë dot 10%. Të jesh i bindur që askush nuk paguan.
Angjelina Kola ndërhyrje që nuk dëgjohen.
RIDVAN BODE – Unë nuk jam Nostradamusi. Unë marr për bazë ekonomitë e vendeve të tjera në rajon. I vetmi element që ne na bën të pakrahasueshëm, është fakti që te ne prodhimi bujqësor, në raport me prodhimin e përgjithshëm bujqësor është i lartë dhe prodhimi bujqësor nuk i nënshtrohet pagimit të TVSH-së. Po t`i heqim prodhimin bujqësor, ne jemi në të njëjtat parametra. Kroacia e ka 22% TVSH dhe e ka 12% të ardhurat nga TVSH-ja. Bullagaria e ka 19% TVSH dhe 10% të ardhurat nga ajo. Maqedonia dhe Serbia i kanë më të vogla nga ne, sepse kanë informalitet më të përhapur nga ne, përfshi edhe Malin e Zi. Ne kemi sektorin bujqësor jashtë.
Pse u mundësua kjo luftë ndaj informalitetit? Kujtoni ju se merren me gjoba? Askush nuk të paguan asgjë, po nuk e meritoi ta paguajë, të jesh e bindur për këtë. Ne bëmë kufizimin e likuidimeve të gjithë transaksioneve midis bizneseve me sistem bankar dhe janë të detyruar të deklarojnë xhiron e vërtetë. Na mbetet vetëm sektori bujqësor jashtë dhe është taksa që ka ecur jashtëzakonisht mirë.
Sa është TVSH e rimbursuar? Kemi të parimbursuar. Në krahasim me vitin e kaluar kemi rimbursuar 25% më shumë. Teprica është 1.5 mld. Nga 100mld që është TVSH-ja është 1% e TVSH-së.
ANGJELINA KOLA – Nga raporti i KLSH-së, që reklamoi anketën që kishte bërë INSTAT-i, që rreth 200 e ca mijë të vetëpunësuar.
RIDVAN BODE – Ka tregu i punës informalitet, po nuk lidhet me TVSH-në. Nuk janë aq. E thashë që i vetmi treg problematik që vazhdon të ekzistojë në Shqipëri, është tregu i punës, prandaj themi ta ulim 5 pikë % kontributin e sigurimeve shoqërore. Në qoftë se do ta kishim 10% taksën e punës që paguan biznesi, si mendon ti, do të kishte informalitet në tregun e punë? Asnjë.
Angjelina Kola ndërhyrje.
RIDVAN BODE – Ai e ka njëlloj. O do të paguajë 10% mbi pagën e punonjësit, o do të uli 10% tatimin e fitimit. Po ta kesh taksën 10% e ka 0.Eefekti i biznesit për pagimin e kontributit është 0. Sa humbet nga pagimi i kontributit, e fiton nga pagimi i tatimit mbi fitimin. Dhe ne këtë kemi problem, kemi diferencë dhe duhet ta kufizojmë. Ne sot kemi 412 000 të punësuar, kur tregu i punës duhet të ketë mbi 500 000 të punësuar.
Pse i kemi ulur shpenzimet institucioneve të pavarura? T`ja bëjmë vit për vit meremetimin e Presidencës, Presidentit? I dhamë vitin e kaluar 3 mln euro për meremetimin. Në qoftë se merr në krahasim me 2006, 2005, 2004, Presidenca ka një buxhet të paktën 30%, 40% më të lartë, sepse atëherë nuk ka marrë fare. Vitin e kaluar ka marrë 340 mln lekë të reja për investime. Dhe vit për vit nuk bëhet riparimi i Presidencës! Po 340 mln është dyfishi i buxhetit që ka Presidenca!
Angjelina Kola ndërhyrje.
RIDVAN BODE – Buxheti nuk merret për t`u krahasuar kur përfshihen edhe investimet. Buxhetit i hiqen investimet dhe mbahen pagat dhe shpenzimet operative, sa janë këto.
Grantet e pakushtëzuara. Ka një formulë dhe atë e njohin të gjithë. Me atë i bën hesapet çdonjëri, shumë kollaj, se ka elementë. Kemi shtuar konviktet të shkollave të mesme në disa qytete: në Kukës, në Delvinë. Pse s`e kemi rritur shumë, do thuash ti? Nuk e kemi rritur se na ka ndodhur që administrata lokale na është rritur në tre vjet, me 34%. Ndërkohë që zvogëlojmë administratën qëndrore, na shtohet ajo locale, sepse rranë si “daci në kos” me para dhe shto njerëz. Sigurisht që pa zgjidhur problemin e normimit të disa gjërava ata, nuk do të kemi rritje shumë të mëdha të granteve të pakushtëzuara. Ne i kemi rritur me 6 mld në tre vite, po ato duhej të përdoreshin për investime nga vetë ata, jo për të rritur rrogat dhe numrin e të punësuarve në pushtetin lokal. Ky është një problem i madh.
Strehimi ka program të veçantë. Për vitin që vjen është kredia e Bankës së Këshillit të Europës.
Angjelina Kola ndërhyrje.
RIDVAN BODE – Po atë që kemi kaluar. Ajo ka filluar tani dhe është dhe për vitin që vjen, plus dhe fondet tona.
4000, apo 6000, apo 10 000. Po të them në qoftë se janë bërë 1100 në tre vite, 1700 i ka kjo, nuk bëhen 4000.
Kompensimet e energjisë. Ato janë ndarë nëpër tituj, nuk i ke më zë, i ke të ndarë në pensione, etj. Rriten dyfish pensionet e ulëta.
ANGJELINA KOLA – Po nuk rriten!
RIDVAN BODE – E sigurtë. Sa ka qënë pensioni?
ANGJELINA KOLA – Në fshat ka qënë 3240 dhe nuk vete 6000.
RIDVAN BODE – 6780 është këtë vit.
ANGJELINA KOLA – Vetëm në këtë linjë mos më thuaj!
RIDVAN BODE – Ato që të japin shifrat, nuk t`i japin të drejta, sepse pensioni i fshatit nuk i kemi dhënë vetëm pensionin por edhe shtesat. Hiq energjinë, kemi dhënë të tjera shtesa fikse. Nuk i rrisim, se ligji na detyron që midis pensionit minimal dhe maksimal, nuk duhet të kalosh dyfishin dhe në qoftë se do të futim këto në pension, na bie që të rrisim shumë pensionet e larta dhe pensionin maksimal e mbajmë sa dyfishi i pensionit minimal dhe japim bonuse për pensionin minimal. Dhe mos i ndaj veçan ato, se unë që nesër i bëj pjesë të pensionit ato, në qoftë se ti më jep autorizimin me ligj që pensioni minimal, me atë maksimal, ta ketë gërshërën me 1.5.
ANGJELINA KOLA – Po paga maksimale është 5 fishi i pagës minimale?
RIDVAN BODE – Jo, nuk është. Pagat maksimale kanë një tavan deri ku duhet të paguajnë.
ANGJELINA KOLA – Pse nuk e bën pensionin maksimal 5 fishin e atij minimal?
RIDVAN BODE – Shtoni dyfish buxhetin!
E parregjistruar 2 minuta.
RIDVAN BODE – Unë parimisht bie dakord, por mos harro që pas kësaj do dalin për ish-pronarët të bëhet e njëjta gjë, do të thonë. Megjithatë unë jam dakord. Dëgjo ku është problemi. Ata me 40% nuk bien dakord, e dyta privatizimin ta përdorësh për shpenzime operative, prapë nuk janë dakord. Në parim nuk bien dakord.
EDMOND SPAHO –Përgjigjja e tyre ishte që 100% e të ardhurave nga privatizimet të shkojnë për borxhin.
Debate Leskaj - Spaho.
BUJAR LESKAJ - Unë po të dua e sjell amendament atje dhe do votoje ti, do mos e voto dhe e votoj vetë unë!
Në rast se këto 1 muaj e gjysëm do bëni rialokim fondesh, në rast se ka investime të parealizuara, a ka mundësi të devijohet ndonjë fond për të përndjekurit?
RIDVAN BODE – S`i kanë gati listat ata, se përndryshe e bënim. Ne kemi fondin e këtij viti që do të na mbetet prapë i parealizuar. Çfarë do ta bëjmë?
BUJAR LESKAJ – Atje ka dalë një problem. Do ta them në parlament.
RIDVAN BODE – Unë jam dakord 10%. Ta vemë që nga 50% që do ta mbajë qeveria, 40% të jetë për investime, 10% për të përndjekurit. 1 mld e sivjetshëm të të përndjekurve ta përdorim për investime dhe të kompensojmë, se në qoftë se fillon shpërndarja vitin që vjen, me 2 mld ti nuk bën dot gjë.
EDMOND SPAHO – Kjo do konsensus me ish-të përndjekurit.
RIDVAN BODE – Po, por ata s`kanë lista.
BUJAR LESKAJ – Zoti Ministër!
Në rast se ju realizoni këtë, në katër vjetët tuaj si ministër, arritjeve tuaja i shtoni edhe këtë arritje të madhe politike.
Dua të heq një kuriozitet për veten time, për detyrimet që rrjedhin nga ligji i huamarres vendore. A ka interes nga njësitë e qeverisjes vendore? Dua të bëj një anketë në disa bashki, por kam frikë mos është ligj që po kalon….
RIDVAN BODE – Ligji parashikon që bashkitë dhe komunat që do të marrin hua, të kenë kapacitete për të marrë hua. Ata ecin shumë keq me taksat lokale. Kemi Bashkinë e Tiranës, që ka një kapacitet më të madh, ndërkaq ka 200 mln euro borxh të marrë, sepse kemi dalë garant ne, po do ta paguajë ajo. Ka 40 mln, me norma shumë të mira interesi nga Fondi Kuvajtian, 100 mln nga japonezët dhe 30 mln nga BERZH-i. Kërkon të marrë kredi për unazën, nuk e mbulon dot.
BUJAR LESKAJ – Po qyetet të tjera si Vlora, Korça, etj?
RIDVAN BODE – Po të kenë kapacitete, po, asnjë nuk i pengon! Nuk ka kufizim, por ata i marrin me kosto më të lartë seç i marr unë.
BUJAR LESKAJ – Po fondet e Kuvendit pse janë shkurtuar?
RIDVAN BODE – Nuk janë shkurtuar.
BUJAR LESKAJ – Sikur ne të dalim deputetë trima dhe të themi..
RIDVAN BODE – Po nuk janë shkurtuar! Mos folë si ajo që tha - që janë shkurtuar fondet e Presidentit! Investimet janë ulur. Çfarë investime do të bëjë për vitin 2009 Kuvendi? Do të shkojë në fushatë elektorale, apo do të bëjë investime? Të tjerat janë rritur. Sivjet kishit 400 mln dhe s`u bënë. Pse t`i ve kot ato? Të tjerat nuk janë prekur, janë rritur. Operativet janë rritur me 15% dhe pagat janë rritur, aq sa duhen.
E parregjistruar.
MBYLLET MBLEDHJA
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn hrv_Latn als_Latn als_Latn hrv_Latn als_Latn als_Latn als_Latn hrv_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn eng_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn