als_Latn uzn_Latn ron_Latn
52 pes – Jul Caeser pushton njĂ« fshat peshkatarĂ«sh i quajtur Lutetia Parisiorum. NĂ«n sundimin romak, fshati u bĂ« vendbanim i rĂ«ndĂ«sishĂ«m dhe pĂ«rfundimish u riemĂ«rua “Paris”; si i tillĂ«, kjo Ă«shtĂ« data qĂ« zakonisht shoqĂ«rohet me themelimin e Parisit, FrancĂ«. Emri Lutetia si vendbanim pĂ«rmendet nga gjeografĂ«t Strabon (64 pes – 21) dhe Ptolemeu (90 – 168). Etimomogjia pĂ«r Lutetia Ă«shtĂ« e paqartĂ«; keltisht ‘lucotis’ domethĂ«nĂ« ‘llucĂ«’, ‘moçal’ (tokĂ« vazhdimisht nĂ«n ujĂ«); nĂ« gjuhĂ«n bretone ‘lutetia’ domethĂ«nĂ« ‘pis’, ‘papastĂ«rti’ (nga era e rĂ«ndĂ« e peshkut); ndĂ«rsa ‘Paris’ Ă«shtĂ« pĂ«rcaktuar nga emri i fisit gal Parisii, qĂ« banonte aty.
1099 – KryqĂ«zata e parĂ«: 15.000 ushtarĂ« krishterĂ« marshojnĂ« nĂ« njĂ« procesion fetar rreth Jeruzalemit, ndĂ«rsa mbrojtĂ«sit muslimanĂ« tĂ« qytetit i ndjekin me sy. KryqĂ«zata kishte filluar si pelegrinazh masiv nga Franca e Gjermania mĂ« 1096, kur perandori bizantin Alex Komnenos, kĂ«rkoi ndihmĂ«n e tyre pĂ«r tĂ« sprapsur turqit selxhuk nĂ« Anadoll. Pas grumbullimit nĂ« KonstantinopojĂ«, kryqtarĂ«t vazhduan marshimin drejt qytetit tĂ« Jeruzalemit qĂ« ndodhej nĂ«n sundimin mysliman prej mĂ« shumĂ« se 400 vjetĂ«sh. KryqtarĂ«t (kalorĂ«s, fshatarĂ«, bujkrobĂ«r nga shumĂ« vende tĂ« EvropĂ«s) e pushtuan Jeruzalemin nĂ« korrik 1099, duke masakruar shumĂ« banorĂ« muslimanĂ« tĂ« krishterĂ«, dhe hebrenj. PĂ«r shkak se kryqĂ«zata e parĂ« kishte pasur si synim kryesor Jeruzalemin, kryqtarĂ«t krijuan mbretĂ«rinĂ« e tyre dhe refuzuan t’ia kthejnĂ« territorin PerandorisĂ« Bizantine. KryqĂ«zata e parĂ« ishte pjesĂ« e pĂ«rgjigjes sĂ« krishterĂ« ndaj pushtimeve muslimane; dhe u pasua nga tetĂ« kryqĂ«zata tĂ« tjera. KryqĂ«zata ishte gjithashtu hapi i parĂ« i madh drejt rihapjes sĂ« tregtisĂ« Lindje – PerĂ«ndim qĂ« nga rĂ«nia e PerandorisĂ« Romake tĂ« PerĂ«ndimit nĂ« shekullin V.
1497 – Portugezi Vasko de Gama vendos tĂ« niset me anije nĂ« udhĂ«timin e parĂ« tĂ« drejtpĂ«rdrejtĂ« evropian pĂ«r nĂ« Indi. Ai Ă«shtĂ« njĂ« nga eksploruesit mĂ« tĂ« famshĂ«m, i pari evropian qĂ« arriti nĂ« Indi nĂ«pĂ«rmjet detit. Ky zbulim i hapi rrugĂ«n PortugalisĂ« pĂ«r tĂ« krijuar njĂ« perandori tĂ« qĂ«ndrueshme koloniale nĂ« Azi. Zbulimi i rrugĂ«s detare nga de Gama bĂ«ri qĂ« Portugalia tĂ« mos kishte mĂ« nevojĂ« pĂ«r tĂ« kaluar nĂ«pĂ«r Mesdheun plot konflikte dhe as permes gadishullit tĂ« rrezikshĂ«m arabik, pĂ«r tregĂ«ti nĂ« Lindje.
1889 – Publikohet numri i parĂ« i The Wall Street Journal, gazetĂ« nĂ« anglishten amerikane me njĂ« theks tĂ« veçantĂ« tĂ« lajmeve ekonomike e tĂ« biznesit. Gazeta botohet 6 ditĂ« nĂ« javĂ« nĂ« New York nga Dow Jones & Company, degĂ« e News Corp. The Wall Street Journal Ă«shtĂ« gazeta mĂ« e madhe nĂ« qarkullim nĂ« Shtetet e Bashkuara, me rivalen kryesore gazetĂ«n Financial Times me bazĂ« nĂ« LondĂ«r.
1930 – Vdiq Gustav Weigand (lindur mĂ« 1860), i gjuhĂ«tar gjerman dhe specialist nĂ« gjuhĂ«t ballkanike, sidomos rumune dhe arumune. Ai njihet pĂ«r kontributin nĂ« studimin e dialektologjisĂ« dhe marrĂ«dhĂ«nieve mes gjuhĂ«ve tĂ« Ballkanit. GjatĂ« LuftĂ«s sĂ« ParĂ« BotĂ«rore u dĂ«rgua nga autoritetet gjermane pĂ«r tĂ« kryer studime etnografike nĂ« Maqedoni – rezultatet u botuan nĂ« vitin 1923. Gustav Weigand ishte anĂ«tar i jashtĂ«m i AkademisĂ« rumune tĂ« Shkencave, AkademisĂ« bullgare tĂ« Shkencave dhe tĂ« Institutit Shkencor tĂ« MaqedonisĂ«. NĂ« fushĂ«n e shqipes, studidimet e Weigandit pĂ«rfshijnĂ« librin Gramatika e dialeketve DurrĂ«s, Elbasan, TiranĂ«; Fjalorin Gjermanisht – Shqip – Gjermnisht (1914), dhe shumĂ« artikuj mbi dialektet e shqipes, prejardhjen e popullit shqiptar dhe njĂ« numĂ«r toponimesh qĂ« Weigand i lidh drejtpĂ«rdrejt me shqipen.
1935 - Vdiq LazĂ«r Mjeda, lindur nĂ« ShkodĂ«r mĂ« 1869, u shugurua prift katolik nĂ« vitin 1891, shĂ«rbyer si ipeshkĂ«v i Sapas, pastaj si arkipeshkĂ«v i Shkupit, mĂ« 1921 kthehet nĂ« ShkodĂ«r si arkipeshkĂ«v. LazĂ«r Mjeda ishte vĂ«llai i poetit Ndre Mjeda; gjatĂ« kohĂ«s sĂ« shĂ«rbimit nĂ« Shkup dhe Prizren, Lazer Mjeda ishte dĂ«shmitar i krimeve serbe ndaj shqiptarĂ«ve dhe i dĂ«rgoi Vatikanit njĂ« raport tĂ« hollĂ«sishĂ«m. Raporti i LazĂ«r MjedĂ«s do t’i shĂ«rbente publicistit vjenez Leo Freundlich pĂ«r librin "Golgota e ShqipĂ«risĂ«” (1913). Pas publikimit tĂ« "Golgota e ShqipĂ«risĂ«", Leo Freundlich, pati kontaktet e para direkte me ShqipĂ«rinĂ«, si ushtar me forcat austro-hungareze nĂ« LuftĂ«n e ParĂ« BotĂ«rore. MĂ« vonĂ« ai u bashkua shĂ«rbimit Mbretit Zog, si konsulli i nderit tĂ« MbretĂ«risĂ« sĂ« ShqipĂ«risĂ« nĂ« VjenĂ«. Freundlich ishte hebre dhe kur jeta nĂ« VjenĂ« u bĂ« e patolerueshme si pasojĂ« e nazizmit, ai shkoi nĂ« ZvicĂ«r, ku kryesoi misionin shqiptar nĂ« Lidhjen e Kombeve nĂ« GjenevĂ«. Leo Freundlich (1875 – 1953) mbeti nĂ« GjenevĂ« gjatĂ« LuftĂ«s sĂ« DytĂ« BotĂ«rore. Pas ardhjes sĂ« komunistĂ«ve nĂ« pushtet nĂ« ShqipĂ«ri, ai i shkroi njĂ« letĂ«r qeverisĂ« sĂ« TiranĂ«s, duke kĂ«rkuar tĂ« bĂ«hej konsull nderi i ShqipĂ«risĂ« nĂ« VjenĂ« – por pa sukses.
1948 - Forca Ajrore Shtetet e Bashkuara pranon rekrutet e para femra nëpërmjet një programi të quajtur Gratë në Forcat Ajrore (WAF). WAF u formua në vitin 1948, kur presidenti Truman nënshkroi Aktin për integrimin e grave në Forcat e Armatosura. Programi WAF përfundoi në vitin 1976, kur gratë filluan të pranohen në Forcat Ajrore në mënyrë të barabartë me burrat, pa ndihmën e ndonjë programi të veçantë.
1960 – MoskĂ«; Piloti amerikan Francis Gary Powers akuzohet pĂ«r spiunazh dhe dĂ«nohet nga sovjetikĂ«t me dhjetĂ« vjet nĂ« burgun qendror nĂ« Vladimir, 100 kilometra nĂ« lindje tĂ« MoskĂ«s. Ai dhe aeroplani i tij ishin kapur nga sovjetikĂ«t. Duke menduar se aeroplani ishte shkatĂ«rruar plotĂ«sisht, dhe Powers ishte hedhur me parashutĂ«, amerikanĂ«t e mohuan menjĂ«herĂ« akuzĂ«n se Powers ishte agjent i CIA-s dhe se kishte fluturuar mbi hapĂ«sirĂ«n sovjetike pĂ«r qĂ«llime spiunazhi; por ajo qĂ« CIA nuk dinte ishte se sovjetikĂ«t e kishin kapur aeroplanin spiun U2 thuajse tĂ« padĂ«mtuar dhe kishin mĂ«suar rreth qĂ«llimit tĂ« tij. MĂ« 10 shkurt 1962, Powers u lirua nga burgu sovjetik duke u shkĂ«mbyer me kolonelin e KGB-sĂ«, Vilyam Fisher, i njohur si "Rudolf Abel", i cili ishin kapur nga FBI-ja pĂ«r spiunazh.
Mendim i ditës
“Jeta e njeriut kalon tre periudha; rini, moshĂ« e mesme, sa mirĂ« dukesh”.
Nelson A. Rockefeller
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn sot_Latn