als_Latn tur_Latn ron_Latn
Ramazani
Ramazani eshte muaji i nente i kalendarit lunar (henor) islamik dhe muaji islamik i agjerimit. Ai pason pas muajit te quajtur sha’ban dhe pasohet nga ai i quajtur shavval.
Festa e prishjes se agjerimit (fiter bajrami) (arabisht: id al-fitr / turqisht ramazan bayram) ne fund te ramazanit eshte, pas festes islamike te flijimit (kurban bajramit), festa kryesore islamike.
Fillimi dhe mbarimi i perditshem i agjerimit
Agjerimit i kushtohet dita, ndersa prishjes se tij (fitr / iftar) nata, gje per te cilen udhezimi ne kuran
„… dhe hani e pini deri kur ne agim te dalloni nje pe te bardh nga nje i zi!“
-sure 2, vargu 187
e ben po ashtu te nevojshem nje sqarim me te sakte. Ne kete varg kerkohet ne menyre te qarte qe agjerimi te fillohet gjate agimit (faxhr), atehere kur sapo te dallohen nga njera-tjetra nuancat e çeleta dhe te erreta. Per ta sqaruar kete me sakte jane marre ne ndihme hadith-et e ngjashem me njeri-tjetrin psh. ato me kete formulim: „hani dhe pini deri kur Ibn Umm Maktum-i te beje thirrje (per t’u falur, salat al-faxhr)“.’
Direkt ne vazhdim te ketij vargu pershkruhet pastaj perfundimi i agjerimit ditor:
„Pastaj agjeroni deri ne nate.“
-sure 2, vargu 187
Kjo shprehje e zbuleses „deri ne nate“ eshte interpretuar edhe ne kete rast nga ekzegjetet e kuranit si edhe nga trashegimia e hadith-it meqenese ishte e qarte qe kjo nevojitej te sqarohej me tej. Qe me kete nuk eshte nenkuptuar vetem perendimi i diellit dhe zhdukja e drites se diellit, kete e tregon sunneti i trasheguar i kalifit te dyte Umar ibn al-Khattab-it, i cili e bente faljen e mbremjes (salat al-maghrib) vetem pas erresimit te plote te nates dhe vetem pas saj e prishte agjerimin. Ne te kundert te ketij interpretimi, trashegimia (sunneti) e le te flase Muhametin keshtu: „Zoti ka thene: me shume nga sherbetoret e mi dua ate qe e prish agjerimin me shpejt“.
Jurisprudenca islamike ka gjetur nje konsens (pajtim) pak a shume te qendrueshem duke marre parasysh keto formulime te vageta te kuranit ne suren 2, vargu 187 ne lidhje me fillimin dhe perfundimin e agjerimit te perditshem. Per te krijuar nje praktike rituale uniforme (te njellojte) iu dha rendesi momentit te lindjes dhe perendimit te diellit me prirjen per ta ndare ne kohe agimin (fillimin e agjerimit): agimi (faxhr) sipas kuranit me shfaqjen e pare te drites dhe “agimi i dyte” agimi qe perhapet si brez i holle drite ne horizont. Ky i fundit eshte kanonizuar (bere rregull, ligj) si momenti i fillimit te agjerimit te perditshem; ky eshte agu i mengjesit, drita e te cilit (siç thuhet ne shkrimet e hadith-it) “mbush me drite shtepite dhe rruget”.
Ne lidhje me kete percaktim te fillimit te agjerimit qendron edhe ai i te ashtuquajturit zahur (vakti i fundit perpara fillimit te agjerimit ditor) gjate nje te tretes se fundit te nates. Ky vakt vlen jo vetem per te perballuar kohen e ardhme te agjerimit ne diten qe vjen por edhe si bekim (baraka). Engjejt (siç thuhet shpesh ne trashegimi) do t’i bejne zotit lutje si per ate, i cili gjate agut te pare i lutet zotit qe ta fale, ashtu edhe per ate, i cili ha zahur-in, vaktin e fundit perpara agimit. Kjo eshte madje nje veçori dalluese ndermjet agjerimit islamik dhe atij te “atyre te shkrimeve” (çifuteve dhe te krishtereve), pra nje shenje dalluese per nje mysliman dhe nje nga kriteret e perkatesise fetare. Si pasoje ky vakt vlen ne jurisprudencen islamike (fikh) si “i rekomandueshem” ose madje si sunna qe duhet zbatuar. Ne shkrimet e hadith-it vihet re prirja qe duket se e ben kete vakt te detyrueshem: „ju eshte caktuar ngrenia e zahur-it”.
Detyrimet gjate agjerimit
Muaji i ramazanit eshte (ose: (koha e agjerimit eshte ) muaji i ramazanit) ai, ku kurani eshte derguar (per here te pare) si perligjie per njerezit dhe (vargjet e kuranit) si deshmi te qarta te rruges se drejte dhe te shpetimit. Kush nga ju gjate ketij muaji eshte i pranishem (dmth. jo ne udhetim) te agjeroje ne te… dhe duke u bazuar edhe tek udhezimi po ashtu i lartpermendur i profetit „Agjeroni vetem pasi ta shihni ate (henen e re, hilal-in), dhe prisheni agjerimin vetem pasi ta shihni ate (perseri)” etj. rezulton agjerimi njemujor prej lindjes se diellit deri ne perendimin e tij. Pjesa e pare e vargut 184 te sures 2: “(Agjerimi mbahet nje) numer i caktuar ditesh“ eshte bere keshtu si pasoje e interpretimeve te njezeshme te ekzegjezes se kuranit (tafsīr-it) objekt abrogimi (shfuqizimi, anulimi) duke humbur kuptimin ne favor te vargut pasues: „kush nga ju gjate ketij muaji eshte i pranishem (dmth. jo ne udhetim) te agjeroje ne te…”.
Pra lindja e ritualit te agjerimit te ramazanit dhe e detyrimeve te lidhura me te duhet pare ne nje proces te shkurter historik; pasazhet e veçanta te zbuleses bashke me kontraditat (kundertheniet, kundershtimet) e tyre ne permbajtje, te cilat jane neutralizuar pjeserisht permes vete kuranit dhe pjeserisht permes komentimeve te hadith-it, e kane origjinen, siç u vu ne dukje me lart, ne kohen e hershme medinase te profetise ne vitin e dyte te mergimit (623–624).
Ne baze te ligjit, agjerimi perkufizohet si perkore (maturi, permbajtje) (imsak) ndaj veprimeve te caktuara: konsumimit te ushqimeve dhe pijeve, pirjes se duhanit, marredhenieve seksuale dhe dehjes. Per te mbajtur agjerim e ka per detyre çdo mysliman, i cili eshte ne zoterim te plote te intelektit te vet (‘akil), ne moshe madhore (baligh) dhe fizikisht ne gjendje (kadir). Agjerimi i nje te mituri me aftesi te mjaftueshme gjykimi (mumajjiz) eshte po ashtu i vlefshem.
Perkrah ketyre aspekteve praktike te detyrimeve te agjerimit ka edhe disa komponente etiko-morale qe myslimani i ka per detyre t’i kete parasysh gjate ramazanit. Duhen evituar me çdo kusht marrja neper goje, shpifja, genjeshtrat, fyerjet e çdo forme, gjithashtu edhe veprime te tilla, te cilat ne fakt nuk jane te ndaluara por qe mund te shkaktojne pakujdesi tek vetja ose tek te tjeret.
U be detyre e jurisprudences islamike me rrymat e ndryshme te saj qe te percaktonte rregullat e agjerimit ne praktike. Por edhe vete kurani ka lejuar perjashtime:
“Dhe ne rast se dikush eshte i semure ose gjendet ne udhetim (dhe prandaj nuk agjeron dot, atij i vihen si detyre perkatesisht) nje numer ditesh te tjera (per te shlyer ato te pakryerat). Zoti do t’jua beje te lehte, jo te veshtire. Prandaj plotesoni (duke e shlyer agjerimin me vone) numrin (e diteve te caktuara per agjerim) dhe levdoni zotin qe ju ka vene ne rruge te drejte! Ndoshta do te jeni mirenjohes.”
Burimi: Wikipedia
run_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn eng_Latn als_Latn als_Latn als_Latn eng_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn srd_Latn