als_Latn dik_Latn sag_Latn
Të humburit dhe të fituarit e një proteste nganjëherë i ndan vetëm një fill i hollë
Ngjarje si ato në Prishtinë sot i ndajnë njerëzit dhe ashpërsojnë pozitat e palëve në konflikt. Qeveria e ka përshkuar protestën si një përpjekje për të marrë pushtetin me dhunë, Vetëvendosja dhe një pjesë e opozitës e ka përshkruar si një protestë paqësore të prishur nga dhuna e policisë.
Gazetarë e politikanë i kanë zgjeruar këto pozicione duke rreshtuar fakte e argumente që mesiguri i dinë më mirë se unë.
Në këtë shkrim po përpiqem të ndaloj në disa pika për të cilat duhet të bien dakord të gjithë, pavarësisht se në cilën anë të barrikadës qendrojmë.
1) Protestat janë të domosdoshme në një demokraci.
Jo thjesht për hir të klishesë, po sepse njerëzit e pakënaqur kanë të drejtë dhe nevojë të shprehin dufin e tyre; sepse opozita dhe qeveria duhet të masin emocionin e zëshëm të pakënaqësisë; sepse shprehja kolektive ndihmon në skalitjen e pikëpamjeve dhe argumenteve të udhëheqësve.
2) Përpjekjet për ta ndaluar protestën nuk e ndihmojnë qeverinë
Përpjekja për të penguar një protestë është naive. Shprehja e zemërimit në rrugë ndonëse përkohesisht mund ta ngrejë temperaturën politike të vendit, qetëson të pakënaqurit në plan më afatgjatë.
Njerëzit duan të dëgjohen dhe nëse nuk i lejon i armiqëson. Ka një dallim mes pakënaqësisë nga qeveria dhe votimi për opozitën. Protestuesit që bashkohen në protestë mund të votojnë nesër përsëri për partitë në pushtet. Por jo nëse nuk i lë të protestojnë.
Ulja artificiale e numrit të protestuesve shton intensitetin e tyre. Njerëz që në kushte të tjera do të ishin bezdisur nga protesta, tani reagojnë duke iu bashkuar asaj, për shkak të padrejtësisë në cënimin e fjalës.
3) Protesta e opozitës e ndihmon qeverinë
Mbase tingëllon absurde po nuk është. Në bazë të reagimeve në shesh dhe në popull, qeveria mund të ndreqë pozicionet e saj, të ripozicionohet ose të përmirësojë punën e saj.
Protesta në rrugë është ndihmë e madhe sidomos nëse je rrethuar nga njerëz që të heqin qimen nga xhaketa duke të lavdëruar vazhdimisht në vend që të të tregojnë realitetin e vendit.
Në rastin e Kosovës, më e rëndësishmja është që protesta e opozitës e ndihmon qeverinë që të forcojë pozitat e saj në dialogun me Serbinë dhe partnerët ndërkombëtarë. Në botën reale, të gjitha qeveritë bëjnë kompromis, kush mendon ndryshe gënjen veten. Kur bën kompromis Amerika, çdo vend tjetër e bën. Çështja është se ku vendoset vija e pashkelshme.
Një qeveri që ka presion në atdhe e ka më lehtë të argumentojë për rreziqet e marrëveshjeve. Serbia e ka përdorur këtë për gati tri dekada tani. Edhe një diktator si Millosheviçi që kishte çdo gjë në dorë ankohej se nuk bënte dot lëshime se fuqizoheshin ekstremistët si Sheshejli.
Kjo nuk është ndonjë ftesë për qeverinë për të mashtruar apo për të bërë bashkë plane protestash me opozitën. Qeveria Mustafa thjesht duhet të tregojë të vërtetën, se cila është temperatura politike në Kosovë, jo për të ndërprerë procesin e negociatave me Serbinë por për të çuar aty realitetin e vendit të tij.
Problemi me disa politikanë është se fshihen mbas të huajve në vendin e tyre dhe mbas opozitës jashtë vendit. Fitues janë ata që tregojnë realitetin. Dhe realiteti është se qeveria e Kosovës ka nevojë të tregojë disa shenja më konkrete popullit të saj për negociatat e deritanishme.
4) Protestat jo gjthmonë ndihmojnë organizatorin
Vetëvendosja është parti e rëndësishme në Kosovë sepse mori përsipër që të bëhet zëri i disa pakënaqësive të cilat ekzistonin në popull por që asnjë parti ekzistuese nuk po guxonte t’i bënte të sajat ose thjesht nuk bëri dot për vete këta të pakënaqur.
Një nga format e afrimit të elektoratit të zemëruar janë protestat në rrugë. Asnjë parti politike në Kosovë nuk i realizon ato më me pasion e fantazi sa Vetëvendosja. E dalë si parti nga një lëvizje rinore e popullore, VV ka trashëguar aftësi organizative e operacionale të protestës që dallohen nga parti të tjera.
Mesazhet e VV-së flasin gjuhën e rinisë dhe moshave që janë më energjike dhe më të prirura për mjetin e protestës.
Mirëpo, protesta mund të dëmtojë organizatorët nëse ata humbasin betejën e imazhit. Një protestë më agresive sesa duhet apo më e ndrojtur sesa pritet mund të zhgënjejë njerëzit.
Të pengosh hyrjen e ambasadores amerikane në Kuvend është një moment vendosmërie në protestë, por një tufë djemsh që e tërheqin nga krahu bie në sy si harbute. Nganjëherë është vetëm një vijë e hollë që ndan të dyja. Një protestues që rrihet nga polici është shumë më i fuqishëm sesa një protestues që rreh policin. I pari është një hero në sytë e njerëzve, i dyti një rrugaç.
Është ironike kjo sepse mund të jetë thjesht i njëjti person, me të mirat dhe të këqiat po politika kjo është.
5) Media duhet të jetë e paprekshme edhe kur është negative
Protestuesit që përpiqen të rrahin gazetarët, që bëhen trima me gratë me mikrofona e djemtë me kamera, janë pastaj protestuesit më idiotë. Janë fatkeqësia e çdo partie dhe çdo kauze.
Gazetarët janë shpesh të njëanshëm dhe abuzues. Janë të politizuar apo të korruptuar. Po shpesh politikat më negative vijnë duke filluar nga kreu i organizatave të medias. T’ia shfrysh inatin reporterëve në rrugë është turp.
Është burracakëri se nuk janë ata që vendosin politikat e gazetave, është hipokrizi se ke dalë në rrugë për të protestuar shtypjen dhe bën vetë aty shtypjen tënde të vogël dhe çfarë është më e keqja vërteton të gjitha stereotipet negative që ka krijuar për ty kundërshtari politik.
Media, me të mirat dhe të këqiat e saj, është ajo që do të pasqyrojë këtë protest e të tjera si këto, rrugën e kauzës dhe të shpjegimin e kontekstit. Është e fundit në radhë që duhet armiqësuar pa nevojë.
Kjo sigurisht vlen pak për protestuesin e thjeshtë dhe të paditur që thjesht shpreh emocionet e tij. Por duhet të vlejë për organizatorët dhe drejtuesit politikë që të dijnë sesi të mbajnë nën kontroll taborrët e protestave të tyre. Në fund, ata janë përgjegjësit kryesorë.
6) Thyerjet dhe djegiet dëmtojnë kauzën e protestës
Çdo xham që thyhet nuk është vetëm një dollar apo euro që del nga xhepat e popullit, por është edhe një votë që ikën prej teje.
Asnjë nuk ndërron pikëpamjen e tij politike kur sheh dikë që godet me gurë apo thyen një xham. Nëse dikush kënaqet, me 100% është dikush që do të votonte për ty gjithësesi.
Kundërshtarët më të rrezikshëm të Vetëvendosjes dje në shesh nuk ishin policët. Ishin djemtë protestues që lëshuan gurë nga të gjitha anët. Ata mendojnë që po ndihmojnë dhe të tillë do të ketë gjithnjë, ashtu si në çdo vend të botës. Do të ketë edhe kur të ndërrohen vendet dhe partitë e sotmen në pushtet do të dalin të protestojnë. Po ashtu e kuptoj se askush nuk mund të kontrollojë në çdo kohë të gjithë protestuesit që dalin mbas tij. Mund të ketë madje edhe provokatorë që nga kundërshtari.
Por nga ana tjetër, ajo që duhet të ndodhë është dënimi publik, pa asnjë ekuivok i shkatërrimit të pronës publike e aq më keq i asaj private. Pavarësisht se kush punon tani në zyrat e qeverisë së Kosovës, ato zyra janë të popullit, përfshi edhe të opozitës. Gurët kundër tyre janë gurë kundër vetes.
Djegia e kazanave të plehrave nuk është sulm ndaj qeverisë. Është sulm ndaj higjenës publike të kryeqytetit. Sulmi ndaj pronës private është një fitore në betejën për imazh të kundërshtarëve të protestës.
Mos bëj dhunë, jo prej qeverisë po për vete.
7) Një polic që rreh një njeri duarlidhur dhe përtokë nuk meriton të jetë më polic
Policia duhet të ketë një standard pak më të lartë sesa turma protestuese. Protestuesi i dhunshëm meriton dhunë vetëm sa kohë që kundërshton arrestimin me dhunë. Në momentin që të arrestuarit i lidhen duart, ai nuk i përket më policisë, por gjykatës.
Të godasësh dikë që ia ke lidhur duart apo që është shtrirë e ulur përtokë është jo vetëm një mungesë e turpshme burrërie, po është një thyerje e rëndë e ligjit.
Qeveritarë të dobët që i shohin protestat si fundin e botës, janë të prirur që të vlerësojnë policët e dhunshëm, mirëpo këta janë ata që ua sjellin fundin. Abuzimi policor mobilizon masat në mbështetje të protestave, solidarizon njerëzit e paangazhuar me qytetarin e rrahur.
Mbi të gjitha në Kosovë sjell në mend kohën e diktaturës së Millosheviçit e madje edhe më thellë në histori. Janë pamje që rijetohen e që prodhojnë ndjenja më të forta sesa zakonisht.
Është e rëndësishme për qeveria shpreh mbështetje e vlerësim për policinë, por pa kritikën ndaj atyre që shkelën ligjin dhe pa premtimin për hetim ndaj atyre që abuzuan duke fyer gjykatën dhe të drejtën njerëzore, qeveria nuk e ndihmon policinë dhe anasjelltas.
Përkundrazi, të dyja cënojnë figurën e njëra-tjetrës.
Skënder Hyseni, me një përvojë më të gjatë në diplomaci se sa në punët e brendshme, është një figurë krejt e kundërt nga ajo e dhunuesit që bërtet e sillet harbutëse. Ai nuk duhet të lejojë që rendi në Kosovë të ketë pamjen e policit abuziv, në një kohë që ai vetë dhe shumë policë të Kosovës shquhen për vetëpërmbajtje dhe mirësjellje.
8) Policia është e të gjithëve
Protestuesit nganjëherë harrojnë se policët nuk janë pjesë e vendimmarrjes. Në betejën mes tyre dhe qeverisë, policët janë thjesht të mbetur në mes.
Detyra e tyre është të mos lejojnë paralizimin e jetës të qytetarëve që nuk duan të protestojnë (edhe ata kanë të drejtën e tyre) dhe të mos lejojnë hyrjen, e madje as afrimin në institucionet kryesore të qeverisë.
Policët janë shpesh me prejardhje të varfër që pranojnë të bëjnë një punë shumë të vështirë. Korrupsion e abuzime do të ketë dhe disa policë rrezikojnë jetën dhe imazhin e shokëve të tyre, po në shumicën e rasteve, ata janë po aq hallexhinj sa edhe shumë nga protstuesit.
Këta policë do të ruajnë të njëjtin perimetër edhe nëse protestën do ta bënin LDK e PDK ndërsa VV të ishte në qeveri. Kjo është puna e tyre. Nëse ka abuzime në veprimet e tyre (të krijosh një polici profesionale nuk është e lehtë) përgjigjia nuk është dhuna, por identifikimi i abuzuesve. Shpesh për sjelljen e një polici abuzues hakmarrja i bëhet një polici tjetër që nuk ka asnjë faj.
Është sigurisht e vështirë të gjykosh në këtë mënyrë në protestë e sipër me gjakra të nxehur, po ia vlen t’i kujtojmë pak këto gjëra tani që protesta ka mbaruar, që gjakrat ftohen e bëhen bilancet.
9) Deklaratat e ministrit serb ishin vetëm fillimi i një vargu provokimesh
Aleksandar Jablanoviç duket se nuk mërzitet për serbët e Kosovës. Përndryshe do të ishte larguar vetë. Një situatë e acaruar vetëm sa rrit tensioned ndëretnike dhe rrezikun për pakicat.
Nga ana tjetër, rreziku për pakicat dhe degjenerimi është ajo çfarë shpreson Beogradi.
Serbia po bëhet gati dalëngadalë të përballet me të vërtetën për Kosovën. Kjo ka trazuar Beogradin, i cili po nxiton në tre drejtime për të vonuar të pashmangshmen. Një rihapje e diskutimeve për statusin (që është një përpjekje e kotë se ai zog ka fluturuar); një shqyrtim të ndikimit rus (një naivitet duke pasur parasysh problemet ruse me ekonominë dhe konfliktin pa rrugëdalje të Ukrainës) dhe e treta duke destabilizuar Kosovën.
Kjo e fundit është edhe shpresa më e madhe. Në Beograd ende besojnë se ose Perëndimi do të mërzitet me Kosovën, ose që kosovarët do t’ia shembin vetë çatinë vetes mbi kokë. Konflikti me Jablanoviçin duket pikërisht në shërbim të kësaj. Është kaq artificial sa nuk ka. Ai mesiguri ishte i ndërgjegjshëm se fyerja që po bënte do të ishte e rëndë.
Tani rri mënjanë dhe pret frytet e intrigës. Nëse e heqin, Beogradi do ta përdorë për të paraqitur se shqiptarët nuk duan bashkëpunim. Nëse e mbajnë, do të ndizet zjarr Prishtina.
Kjo madje nuk është asgjë. Vuçiç erdhi me shpresën se do të bëhej diçka më e madhe kundër tij. Përpjekja me atentat me eksploziv, etj janë pjesë e një plani të ri. Shqiptarët do të provokohen shumë më tepër se kaq.
10) Trepça do të jetë e Kosovës
Qeveria Mustafa nuk duhet të pranojë kompromise për Trepçen me Serbinë. Një vend ose është i pavarur ose nuk është. Shtyrja e ligjit nuk është katastrofë, as nuk mund të detyrohet një qeveri të nxjerrë një ligj për një kompleks minierash brenda një kohe të caktuar.
Ultimatumet janë poza politike, jo mjete për zgjidhjen e situatës.
Por përtej mënyrës së veprimit, opozita ka të drejtë të shqetësohet dhe duhet të këmbëngulë për këtë. Protestat për këtë temë janë mëse të nevojshme. Populli do të dalë në rrugë nëse vidhet.
Trepça është shfrytëzuar në dekada nga Serbia e Jugosllavia, por përfitimet për të nuk kanë pikuar në Kosovë. Sot, Serbia i detyrohet Kosovës ekonomikisht dhe jo e kundërta.
Po edhe këtu disa gjëra duhen riparë me kujdes.
Së pari, Trepça mund të mos kthehet më kurrë në ditët e saj të lavdishme. Kohët kanë ndryshuar po ashtu edhe tregu. Disa nga pasuritë nëntokësore janë të kufizuara. Disa vendburime janë dëmtuar nga mospërdorimi, koha etj.
Ekonomia e Kosovës nuk do të ndryshojë mrekullisht nga një ligj për Trepçen. Duhet ëmbëngulur për të por me sensin e masës dhe të arsyes. Do të duhen mbase vite derisa të arrijmë te një Trepçe me kontribut të madh në ekonomi.
Serbia po luan lojëra sigurisht. Për disa serbë kjo mund të jetë më e rëndësishme se të gjitha kishat së bashku.
Isa Mustafa ka dhënë disa herë garanci se nuk do të lejojë tjetërsimin e Trepçes. Në mendimin tim, Kosova foli. Opozita foli. Mustafa foli. Kjo nuk është një punë që do të zgjidhet me ditë dhe vështirë se një seri protestash do të sjellin një ndryshim cilësor në këtë debat. Trepça është tepër e rëndësishme për t’u vendosur në rrugë.
Ndihma më e madhe që opozita mund t’i bëjë vizionit të saj është që të fitojë zgjedhjet dhe të vijë në pushtet. Çdo gjë tjetër mbetet e përkohshme. Jo vetëm që nuk do të arrijë të ndryshojë ligjet nga rruga, por do të dëmtojë shanset e saj për fitore në zgjedhjet e ardhshme.
Unë nuk e di se kur është momenti i artë për të ndërpretë një seri protestash në mënyrë që të kesh fituar zgjerimin maksimal të mbështetjes në popull. Vjen një moment dhe fillon lodhja.
Ngjitja në pushtet dhe jo fitoret shkeputura në rrugë duhet të jenë synimi i vërtetë i Vetëvendosjes. Nëse thjesht dontë të mbetej një forcë e ndërgjegjes qytetare e interesuar më shumë për zërin e shoqërisë në rrugë dhe protestën jopolitike atëhere nuk duhej të kishte kapërcyer “ylberin” e të ishte futur në politikë.
Tani mbështetësit e saj, ata që e duan dhe besojnë te ajo, duan që një ditë ta shohin në pushtet. Këtë synim duhet të ketë edhe Vetëvendosja vetë dhe duhet të udhëheqë vendimet e saj në ditët, javët e muajt që vijojnë.
Të ndërpresësh një seri protestash është edhe ajo një guxim më vete.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn