als_Latn lit_Latn uzn_Latn
(Uran Butka, Tragjedia e Tivarit. Enver Hoxha urdhėroi vrasjen e Kosovarėve, KOSOVA SOT 6 prill 2013 . f. 31.)
E lexova dy here kėtė shkrim autorial tė autorit Uran Butka (version i shkurtuar qė do tė thotė se nė te ka pas gisht edhe Redaksia e Gazetės).
Tė ngrihesh sot e tė thuash se ;Enver Hoxha urdhėroi vrasjen e kosovarėve , nė Tivar, mė 1 prill tė vitit 1945, ėshtė njė tragjedi pėr kombin, sepse sido qė tė ketė qenė urdhrin pėr masakrėn e Tivarit e paska pasė dhėnė njė shqiptar.
Po sa tė ka paguar Beogradi, o i gjori Uran Butka?
Nuk e kam mendjen tė polemizoj me ty sepse psiqikisht ndoshta je i orientuar nė hakmarrje dhe nė atė rrugė vendos vet dhe nuk ka kush qė tė ndalė. Po ama kur ka qenė koha qė shkonin kokat, ne kemi shkruar pėr atė tragjedi gjithnjė duke i cituar me nga dhjeta dokumente jugosllave sepse AKUZĖN duhej argumentuar mire e me themel. Uran, njeriu i parė qė ka folur zyrtarisht pėr atė tragjedi, nė Tivar mė 31 mars 1945 ēuditėrisht ėshtė Aleksandėr Rankoviqi nė Kongresin themelues tė Partisė Komuniste tė Serbisė e ku ishte edhe Tito, po ishte edhe e tėrė elita politike jugosllave. Po, ėshtė fakt se Kongresi ėshtė mbajtur nė ilegalitet dhe shumė herė kemi pyetur pse dhe prej kujt janė fshehur gjėrat. Ishte aty, nė Kongres edhe pėrfaqėsuesi i Shqipėrisė. Pse reagoi Rankoviqi nė fjalimin e Dushan Mugoshės qė e mbajti nė Kongres, kur ai u ngritė kundėr dygjuhėsisė nė Kosovė. Meqė aty ishte elita komuniste, Rankoviqi u ngrit dhe I tha : Ja shovinizmi nė vepėr. Ne kemi bėrė nė tė kaluarėn gabime, madje krime tė papara ndaj shqiptarėve. Dhe mė 31 mars 1945 nė Tivar pėr njė ushtar tonė, i kemi vrarė 300 shqiptarė. Kėtė proporcion nuk e kanė pasur adet ta pėrdorin as nazistėt gjermanė, mbaron citati. (Gjeje uran Butka librin- Osnivacki Kongres KP Serbija , Beograd 1972 nė redaktim tė Bogumil Hrabakut. Aty e ke fjalimin integral).
Atė libėr dokumentar e kam lexuar si dhuratė e profesorit Bogumil Hrabak nė vitin1972. Lidhur me kėtė, meqė babai im ka qenė regrut nė Tivar (nė Eshallonin e tretė prej Shkodrės e tutje) atėbotė nė Eshallonin e TRETė, me dhjeta herė e kisha dėgjuar duke folur pėr atė tragjedi dhe jo vetėm pėr atė. Prindin qė ishte edhe hoxhė, e qė iu kishte caktuar detyra qė t`i varrosė kufomat e mbetura, pastaj e kam intervistuar sė bashku me 36 pjesėtarė tjerė, qė e kanė parė masakrėn me sy. Janė gjėra tė tmerrshme, pėrshkrimet e tyre. Ata thonė: pjesėn mė tė madhe tė kufomave malazezėt i kanė hedhur nė det, njė pjesė e kanė hedhur nė greminėn Tuxhemil e njė pjesė fare tė vogėl e kanė lėnė pėr varrim.
Nė vitin 1973, duke punuar nė temėn e magjistraturės nė Arkivin ushtarak, nė Beograd me sugjerim tė Anton Miletiqit (kolonel-kroat) hasa nė dokumente rrėqethėse qė e pėrshkruanin tragjedinė e Eshalloneve shqiptare, si pėr ato qė shkuan nė Srem ashtu edhe pėr ato qė shkuan pėr Adriatik, pėrmes rrugės: Kukės-Shkodėr-Ulqin Tivar- Trogir e deri nė ēlirimin e Trieshtės dhe Mariborit.
Ato dokumente i kam ruajtur me kujdes deri mė 1985 kur filloi sulmi ēetniko-komunist ndaj shqiptarėve nė shkallėn mė tė hapur, sepse sulmi i mbuluar ishte gjithherė. Atėherė vendosa qė disa dokumente t`i botoj, por prapė me njė kujdes sepse nuk e vlente tė dalėsh aq hapur. Lidhur me tėrė kėtė histori tragjike dokumentet jugosllave askund nuk e pėrmendin asnjė udhėheqės shqiptar qė do tė ketė qenė nė dijeni, pa lėre mė tė kėtė urdhėruar vrasjen e shqiptarėve, nė Tivar. Jo nuk ka tė dhėna as qė ėshtė vrarė dikush nga shqiptarėt gjatė rrugės Kukės-Shkodėr si amputohet nė disa raste. Shtrohet tash pyetja: Si mund tė urdhėronte Enver Hoxha ushtrinė qė e drejtonte Tito dhe Peka Dapqeviqi?
Uran Butka! Urdhrin pasi qė po dėshiron ta dish e ka dhėnė personalisht Millovan Gjillasi dhe aksionin e kanė kryer vartėsit e Peka Dapēeviqit, komanda e tėrė e Brigadės X malazeze. Po dėshirove emrat i ke nė lirin e botuar prej tyre. Dhe ata tė gjithė janė paditė nga Prokurori ushtarak dhe janė dėnuar nė vitin 1955, pas kėrkesės mė shkrim nga ana e Kėshillit Ekzekutiv tė Kosovės. Kjo kėrkesė 10-vjeēare u bė me vonesė, sepse nuk ka guxuar kush i gjallė ta ngritė ēėshtjen prej Millovan Gjillasit. Por kur ai ra nė burg, ēėshtja rreth Tivarit filloi tė kthjellohen dhe tragjedia filloi ta marr njė epilog, sado pak tė drejtė, sepse tė gjithė regrutėt u konsideruan si luftėtarė tė Luftės Antifashiste.
Kėtė fakt e vėrteton Kėrkesa e Kėshillit Popullor tė Krahinės Autonome tė Kosovės mė 12 nėntor 1955, drejtuar Prokurorisė Ushtarake nė Beograd. Prokuroria me shkresėn nr. 556/56 mė 6 shkurt 1956 jep kėtė pėrgjigje se pėrcjellės tė regrutėve shqiptarė nga Shkodra e deri nė Tivar ishin pjesėtarėt e Brigadės X malazeze, me qėllim qė ata tė i dorėzohen pastaj Divizionit IX sulmues tė Dalmacisė. Millovan Gjillasi deri sa zgjatnin operacionet e luftės i thot Peka Dapēeviqit, tekstualisht: Eja t` ua bėjmė shqiptarėve siē ua ka bėrė Savė Patarja mė 1913, e ta shndėrrojmė Dukagjinin nė hambar tė drithit pėr Malin e ZI, sepse shqiptarėt ma kanė vrarė babin tim atje, si kolon . Mendo, tash se prej kujt e mori lejen Vasa Qubrilloviqi qė mė 3 nėntor ta dorėzoi Elaboratin pėr likuidimin e shqiptarėve?
Ku u entuziazmua Brigada e X malazeze pėr masakėr? Po kjo dihet me amnistinė ė ēetnikėve me Urdhėr tė Kryesisė sė AVNOJ-t mė 21 nėntor 1944. Po me urdhėr tė kujt u vendos diktatura ushtarake mė 8 shkurt 1945 dhe kush ishte Sava Derleviqi e kompania e tyre qė prenė e grin shqiptarė nė Kosovė dhe askujt nuk i dhanė llogari. Po, ėshtė fat qė erdhėn dy divizione nga Shqipėria nė Kosovė se pėr ndryshe tragjedia do tė ishte dhjetėfish mė e lartė.
Prokurori ushtarak i Gjykatės Ushtarake tė RFJ shkruan tekstualisht: Pjesėtarėt e Brigadės sė X-tė malazeze i pėrcollėn shqiptarėt e mobilizuar pėr nė Tivarin e Ri, me qėllim qė tua dorėzojnė pėrfaqėsuesve tė Divizionit tė Divizionit IX tė sulmues Dalmatin. Nė Tivar u shkaktuan incidente. Me kėtė rast vdiqėn ose u lėnduan njė numėr i madh u shqiptarėve. Pasi e kreva detyrėn, i paraqita raportin kryetarit tė Gjykatės Supreme Ushtarake, dhe mė kujtohet se disa shokė nga Shtabi i Brigadės sė X-tė malazeze, janė pėrgjigjur pėr vepėr PENALE, e disa nė mėnyrė disiplinore. Shtohet tash pyetja, po ta kishin jugosllavėt ndonjė urdhėr nga Shqipėria, atė do ta distribuonin nė njėmijė adresa dhe nuk do tė lėnin mjet pa pėrdorė pėr qėllime tė veta propagandistike dhe politike antishqiptare.
E vėrtetė ėshtė se i kam hulumtuar tė gjitha dosjet rreth Tivarit tė lejuara deri mė 15 maj 1945 pėr hulumtim. Askund nuk pėrmendet si fajtor nė masakrėn e Tivarit ndonjė shqiptar, qoftė edhe pa funksion ushtarak dhe politik. Prandaj ēfarė dobie kemi kur ia kthejmė pushkėn veti pėr shkaqe politike dhe personale. Shkenca ose e thotė tė vėrtetėn ose e hedhė akuzėn si tė tillė, tė trilluar.
Sa i takon urdhrit tė Enver Hoxhės : T`arratisurit e dorėzuar nė Divizionin tuaj, dėrgojeni Divizionit 52 tė Serbisė . (AQSH, F. 206, v. 1945), nuk ėshtė komentuar drejtė. Fjala ėshtė pėr vullnetarė, qė ishin nėn komandėn e Kolonel, Qazim Komonit nė ruajtjen e kufirit karshi Serbisė. Ata, kur Divizioni i VI i Shqipėrisė i drejtoi pėr luftime jashtė Kosovės, i rezistuan urdhrit dhe nuk shkuan drejtė Vishegradit, por kėrkuan qė tė mbesin nė Kosovė pėr t`i ruajtur trojet e veta. Ėshtė e vėrtetė se Divizioni 52 ishte i Kosovės dhe jo i Serbisė, por sjelljet ndaj shqiptarėve, nė viset tjera kanė qenė kriminale po nuk duhet tė lidhen me gjenocidin nė Tivar, pėr tė cilin pėrgjegjės ėshtė Millovan Gjillas. Prandaj procedura hetimore rreth tragjedisė u bė e mundur vetėm kur Gjillasi shkoi nė burg.
Me gjithė kėtė gabimet dhe fajet e Enver Hoxhės duhet tė objektivizohen sepse nuk e ka njohtė mire ēėshtjen e shqiptarėve nė robėrinė jugosllave. Po kush i dorėzoi tek jugosllavėt Qazim Komonin, Bedri Pejanin, Fuad Dibrėn, Ibrahim Gjakovėn, Halim Spahiun e shumė patriotė tė tjerė? Kėta i dorėzoi Koci Xoxe, por fajtor ėshtė pėr kah pozita edhe Enver Hoxha, padyshim.
Njė fakt tjetėr kur janė temat e tilla delikate nė pyetje ėshtė citimi i dokumenteve nga arkivat. Ne dimė se kush ka hulumtuar dhe sa dokumente janė botuar. Por disa shkronjės tė librave pėr t` u bėrė shkencėtar nė vend qė t`i citojnė dokumentet e botuara, po i citojnė arkivat jugosllave, por dhe fondet e tyre pa i parė kurrė. Kjo dukuri ėshtė tragjike.
Tash e shtroj njė pyetje principiele. Pasi qė jeni shumė tė kujdesshėm tė akuzoni pse nuk u bė akuza nė tė kaluarėn nga shteti shqiptar 1945-1992. Edhe mė keq, kush e ka penguar shtetin shqiptar nga viti 1992 e deri mė sot (2013) ta bėjė njė padi nė Gjykatėn Ndėrkombėtare tė Drejtėsisė nė Hagė? Nuk u jepet haku viktimave duke fajėsuar individ qė nuk kanė lidhje me tragjedinė.
E pėrshėndes ēdo shkrim qė mbėshtetet nė fakte, por jo duke kopjuar dhe pėrvetėsuar djersėn e tė tjerėve sikur po ndodhė me shumė libra, dje, sot e nesėr nuk e di???.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn