als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Abonohu pėr lajmet me e-mail:
Pse u mor vendimi pėr tė tėrhequr anijet sovjetike
nga baza detare
e Vlorės? Ēfarė u bisedua nė mesin e majit 1961 mes palės shqiptare dhe asaj sovjetike
dhe si i kujtojnė dėshmitarėt e kohės detajet e ēdo hapi qė u ndėrmor deri nė largimin anijeve luftarake dhe ndihmėse nga Pasha-Limani...
Bisedimit Shqiptaro Sovjetike
pėr Bazėn detare
tė Vlorės
Komisioni sovjetik
pėr Bazėn Detare
tė Vlorės
Nė mbėshtetje tė kėrkesės sė qeverisė shqiptare, qė kėrkonte krijimin e komisionit dypalėsh pėr Bazėn Detare
, qeveria sovjetike
pėrgjigjet pozitivisht dhe mė datėn 17 maj 1961 njofton Ministrinė e Jashtme Shqiptare se nė Tiranė do tė vijė zv.ministri i Punėve tė Jashtme tė BRSS-sė, Firjubini, me njė komision prej 10 vetėsh, pėr tu takuar dhe pėr tė zhvilluar bisedimet rreth Bazės Detare
tė Vlorės, qė sovjetiket kanė vendosur ta likuidojnė.
Sovjetik
ėt nuk lajmėruan kohėn se kur do tė vijė Komisioni, por papritur mė datėn 18 maj, njė ditė pas njoftimit, lajmėruan se komisioni vjen sot nė Tiranė. Nė tė njėjtėn kohė dorėzohet edhe njė notė nė pėrgjigje tė notės sonė, duke akuzuar partinė si pėrgjegjėse pėr heqjen e Bazės sė Vlorės.
Kėtė notė nuk e gjeta. Nė pėrbėrjen e delegacionit sovjetik
janė edhe dy ushtarakė tė lartė, gjeneral armate Antonov zv. i parė i shefit tė Shtabit tė Pėrgjithshėm tė Ushtrisė Sovjetike
; dhe i dyti admirali i Flotės, Kasatonov, komandant i Flotės sė Detit tė Zi.
Mė 19 maj sovjetik
ėt bllokojnė atasheun ushtarak mos tė dalė nga Ambasada dhe e njoftojnė tė largohet nga Bashkimi Sovjetik
si person nongrata, brenda 24 orėve.
E njėjta masė, pas protestės sė bėrė nga pala jonė, si kundėrpėrgjigje, u mor pėr atasheun ushtarak sovjetik
nė Tiranė, kolonelin Rura.
Firjubini takimin e parė e mori me zv.ministrin e Punėve tė Jashtme tė Shqipėrisė, Halim Budon, tė cilin e falėnderoi pėr pritjen dhe kushtet e mira tė krijuara, duke i lėnė tė kuptojė se jemi gati tė fillojmė nga bisedimet.
Halim Budo njofton pėr atė ēfarė ka ndodhur me atasheun ushtarak tonin nė Moskė. Firjubini pėrgjigjet se nuk mendon tė ketė ndodhur kėshtu.
Tė nesėrmen Firjubini takon ministrin e Punėve tė Jashtme, Behar Shtyllėn, ku i bėri njė deklaratė nga ana e qeverisė sovjetike
se asnjė pengesė nuk do tu bėhet oficerėve dhe kursantėve pėr tu kthyer nė atdhe.
Bisedimet vazhduan pėr disa ditė, por pa rezultat. Secila palė qėndronte nė pozicionet e veta, duke argumentuar se nė gjykimin e ēėshtjeve kanė tė drejtė dhe asnjėra nga palėt nuk lėvizi nga pozicionet e saj.
Njė ditė, kur bisedimet kishin ngecur dhe nuk po lėviznin, dhe kur Kasatonovi ndodhej nė bazėn e Raguzės, te komanda e Brigadės 40 tė nėndetėseve, mbas njė bisede me ministrin e Mbrojtjes Popullore, Beqir Balluku, u njoftuan qė, me porosi tė Enver Hoxhės, tė shkonin dhe ti bėnin njė vizitė admiralit. Aty tė mundoheshin tė merrni ndonjė informacion prej tij.
K/admiral Hitua, vazhdon Zeqiriu, thirri kėshilltarin e tij, k/admiralin Kulik, dhe e njoftoi se kemi shumė dėshirė ti bėjmė njė vizitė admiralit Kasatonov, ju lutemi na njoftoni kur mund tė na presin.
Pėr ēudinė tonė, pa kaluar as njė gjysmė ore, Kuliku na njofton se admirali na pret. Morėm katerin, hipėm dhe Hitua i thotė Abdiut qė po na pėrcillte qė lidhjet me Tiranėn mbaji ti.
Pritja na u bė ceremoniale, me roje nderi, ku na priti vetė Kasatonovi nė hyrje tė sallonit shumė tė bukur dhe madhėshtor. Pėrshtypje na bėri kjo anije e stėrmadhe dhe e ndėrtuar me gusto. I thashė Zeqiriut se ajo anije ėshtė ndėrtuar nė Finlandė, unė atė e kam vizituar dy herė me kapitenin e rangut tė parė, kėshilltarin tim. Dhe Zeqiri i tha se po, kėshtu ėshtė, kjo ėshtė anije e shtabit tė bazės sė Pashalimanit.
Na ulėn nė njė tavolinė tė rrumbullakėt dhe si fillim u pyetėm pėr kohėn, pėr punėn, nė mėnyrė qė tė hynim nė temė pėr ēfarė kishim shkuar. Ata, aty pėr aty, na shtruan tavolinėn me vodkėn dhe mezet ruse, ku ēukitėm dhe gotat. Pas mbarimit tė bisedės, nuk morėm ndonjė pėrgjigje konkrete, por mundėm tė kuptojmė se sė shpejti do tė ndodhte, dhe largimi do tė ishte i shpejtė.
Ardhja e parė e Kasatonovit, si anėtar i komisionit qeveritar pėr Bazėn e Vlorės, kundėradmiralit Zeqiri Mero i kujtohet shumė mirė. Se Kasatonovin e pritėm me roje nderi nga udhėheqja e lartė e Flotės Luftarake Detare
.
Mė nė fund, ata na pėrcollėn si miq, si shokė, pėrfundon Zeqiriu.
Mbas kėtij takimi dhe pėrshtypjeve tė marra nga ky takim, menjėherė sa mbėrritėm nė komandė u njoftua udhėheqja e lartė.
...Me k/admiral Zeqiriun u njoha qė kur ai u emėrua komisar i Flotės, nė gusht tė vitit 1960. Ishte njeri shumė i qetė, me njė arsyetim dhe me njė logjikė shumė tė fortė, i vėmendshėm, rrinte pranė kuadrove dhe ndihmonte nė zgjidhjen jo vetėm tė problemeve tė punės, por edhe tė atyre familjare. Mė vonė, me largimin e sovjetik
ėve banonim bashkė nė njė pallat dhe jo vetėm kaq, por edhe nė tė njėjtėn shkallė. Shpesh dilnim nga zyrat sė bashku, ktheheshim aty pranė nė bufe dhe hidhnim nga njė gotė raki. Dhe u njohėm me njėri-tjetrin jo vetėm ne, por edhe gratė dhe fėmijėt, qė ishin afėrsisht moshatarė. Edhe sot takohemi shpesh pėr kafe dhe pėr tė kujtuar tė kaluarėn tonė...
Kėshtu, pa kaluar as 2-3 ditė, pasi pala jonė njoftoi sovjetik
ėt se ne jemi dakord, tė lėmė tė lira anijet luftarake nga Baza e Vlorės qė ti marrin sovjetik
ėt. Nė fytyrat e ushtarakėve tė lartė, Antonovit dhe Kasatonovit, u vu re njė gėzim i brendshėm dhe njė kėnaqėsi nė fytyrat e tyre pėr kėtė arritje. Mbas kėtij njoftimi, delegacioni sovjetik
kėrkoi njė pushim dhe, mbasi u tėrhoqėn, kryetari i delegacionit deklaroi se pala sovjetike
ishte dakord dhe e pranojnė propozimin tonė, nė tė cilin ne bėmė njoftimin pėr lejimin e largimit nga Baza Detare
e Vlorės tė: 8 nėndetėseve, bazės lundruese Kotelnikov dhe anijeve tė tjera tė shtabit ndihmues, anijen shpėtuese, ofiēinėn lundruese, tė gjitha ato qė ndodheshin nė bazėn e Raguzės dhe radėn e saj. Sovjetik
ėt njoftuan se do tė largoheshin nga Baza Detare
mė datė 26.05.1961 ora 08.00 pėr nė Bashkimin Sovjetik
.
Pala jonė, pėr nder tė delegacionit sovjetik
, dhe pėr arritjen e kėsaj marrėveshjeje, shtroi njė drekė lamtumire, e cila kaloi mirė dhe bukur, si i thonė njė fjale: Tė gjithė tė kėnaqur dhe tė gjithė tė gėzuar, qė kėto bisedime pėrfunduan me mirėkuptim.
Nga pala jonė, komisionit sovjetik
iu kėrkua, Firjubinit, se kur do tė largoheshin nga baza lundruese Tomorri efektivat e mbetur sovjetik
ė tė nėndetėseve qė janė aty. Firjubini u pėrgjigj se ai nuk ka udhėzim pėr kėtė ēėshtje nga qeveria sovjetike
.
Mė datė 28 maj Firjubini shkon nė Ministrinė e Punėve tė Jashtme Shqiptare dhe njofton se delegacioni sovjetik
sot do tė largohet pėr nė Moskė.
Kėshtu pėrfundon misioni i delegacionit sovjetik
, i kryesuar nga zv.ministri i parė i Jashtėm sovjetik
nė Tiranė, pėr anijet luftarake dhe ndihmėse tė Bazės Detare
tė Vlorės, nė mirėkuptim tė plotė nga tė dyja palėt.
Largimi i anijeve sovjetike
nga Baza Detare
e Vlorės
Ashtu si u deklarua nga komisioni sovjetik
, anijet luftarake sovjetike
dhe ato ndihmėse tė brigadės 40, nė bazėn e Raguzės dhe Radės pranė saj, do tė largohen mė 26 maj 1961, fiks nė orėn 08.00 tė mėngjesit, me njė kohė tė bukur dhe njė det tė qetė. Baza lundruese Kotelnikov, kjo kėshtjellė detare
dhe mbas saj, me radhė tė teta nėndetėset, si dhe anijet e tjera ndihmėse, qė disa prej tyre ishin dhe ato shumė tė mėdha, ngritėn spirancat, duke u vendosur pėr njė nė forvater njėra pas tjetrės, filluan tė dalin nga Gjiri i Vlorės.
Vlen tė theksohet se ashtu si e kėrkojnė rregullat dhe normat ndėrkombėtare, pėr nder tė largimit tė tyre, nė anijet tona, nė Bazėn e Pashalimanit, nė nėndetėse, nė bazėn lundruese Tomorri dhe anijet e tjera, sipas urdhrit tė k/admiralit Abdi Mati, qė kishte dhėnė porosi, u ngritėn flamurėt e zbukurimit pėr pėrcjelljen e anijeve sovjetike
. Ashtu si u pritėn, po ashtu u pėrcollėn me nderime nga ne. Me kėtė gjest ne treguam dinjitetin tonė, pėr atė kohė qė qėndruam dhe punuam sė bashku pėr 4 vjet.
Kortezhi i vendosur nė forvater njė nga njė filluan tė dalin nga ujėrat tona territoriale dhe kur anija e tyre e fundit la ujėrat tona territoriale dhe hyri dhe ajo nė ujėrat ndėrkombėtare, nga baza Kotelnikov u dha me radio transmetuese, hapur, sinjali trifjalėsh Vishlli-bllago-polluēno, qė do tė thoshte dolėm shėndosh e mirė.
Me kėtė frazė sovjetik
ėt treguan njė druajtje, njė farė frike qė edhe mė parė e kishin shfaqur nė bisedat me oficerėt dhe me detarėt tanė, se mos i sulmonim, mos bėnim ndonjė marrėzi, si njerėz gjaknxehtė dhe kokėfortė qė na quanin. Shkurt, mos bėnim ndonjė veprim tė ēmendur.
Ata nuk e dinin dhe skishin nga ta dinin, se Enver Hoxha e kishte thėnė taksative, se nuk duhet tė derdhet asnjė pikė gjak sovjetiku nė Bazėn Detare
tė Vlorės, tė cilėn e kishte pėrsėritur disa herė. Kjo porosi kishte shkuar deri te detari i fundit, qė tė gjithė ishin ndėrgjegjėsuar.
-Qė nė prishjen, ēarjen e parė, ne kishim instaluar nė komandėn e Flotės, qė nga fundi i vitit 1960, njė radiomarrės nė valėt e sovjetik
ėve, i cili e kapi kėtė sinjal tė dhėnė nga baza lundruese Kotelnikov.
Me kėtė sinjal pėrfundoi odisea ruse nė Bazėn Detare
tė Vlorės dhe nė Mesdhe. Jam i bindur se, si kuadri i lartė, ashtu dhe ai i ulėt sovjetik
, largimin nga Baza Detare
e Vlorės e kanė pėrjetuar me dhimbje.
Jo vetėm pėr ēka u investua, por mbi tė gjitha shkuan dėm ato pėrpjekje dhjetėvjeēare derisa u arritėn marrėveshjet pėr kėtė Bazė.
Kjo bazė ka njė pozicion strategjik pėr daljen nė Mesdhe, me njė pozicion mbrojtės natyror tė klasit tė parė. Por ushtarėt janė ushtarė dhe ata, nė kundėrshtim me pikėpamjet e tyre, zbatojnė urdhrat e eprorėve, pa fjalė, gatitu, dhe me fjalėn si urdhėron. Dhe jo vetėm kaq, se urdhri ėshtė urdhėr dhe befeli-befel, por dhe punojnė pas kėsaj, me pėrkushtim pėr ta zbatuar atė mė sė miri.
Ėshtė shumė e goditur fraza e shkrimtarit tonė tė shquar Ismail Kadare nė gojėn e komandantit sovjetik
nė filmin Ballė pėr ballė. Admiral, do bredhim si ēifutė nė shkretėtirė po ikėm nga Vlora. Ata e humbėn, e lanė, e qanė, e braktisėn kėtė kėshtjellė tė fuqishme, qė vuri nė lėvizje Flotėn e Gjashte Amerikane dhe u bė tmerri i fqinjėve tanė, Italisė dhe Greqisė.
Nuk vonoi dhe kėshilltari sovjetik
, pranė komandantit tė Flotės Shqiptare, admirali Kulik, shkon nė Ministrinė e Punėve tė Jashtme Shqiptare dhe dorėzon njė notė, ku thuhet se marinarėt sovjetik
ė do tė tėrhiqen nga Baza Detare
e Vlorės dhe tė gjitha ato qė ndodhen atje, dhe vazhdon me provokime se ne u kemi mbajtur katėr nėndetėse dhe bazėn lundruese.
- Mė 4 qershor, nė orėn 11:04 minuta, kėtė orė e kam fiksuar, se kam qenė aty i pranishėm nė bankinė, nėnoficeri i fundit sovjetik
Miēmani hipi nė motoskaf dhe motoskafi u largua pėr nė radė, ku ndodhej anija Ēiaturi, qė nė bordin e saj ishin dhe disa familje tė sovjetik
ėve tė Bazės.
Ndėrsa Jani Nano me aparatin dhe kamerėn e tij filmonte kėtė ngjarje historike. Mbas pak futet nė bazėn lundruese Tomorri, ku bėri dhe aty filmime tė pamjeve tė brendshme tė fjetinave dhe kajutave ku banonin sovjetik
ėt.
Duhet thėnė se pėrveē filmave, gazetave, revistave dhe ndonjė lecke apo ndonjė rregullore, qė ishin mbi dysheme, asgjė tjetėr nuk ishte dėmtuar nė fjetinat dhe kajutat, me pėrjashtim tė ndonjė depoje uji (baēoku) qė dikush nga sovjetik
ėt, nga marazi apo nga urrejtja, e kishte shpuar me thikė.
Mbas pak nė bankinė vjen ministri i Mbrojtjes, Beqir Balluku, i shoqėruar nga komanda e Flotės. Mbasi na pėrshėndeti, iu drejtua Janit dhe e pyeti a e filmove. Si urdhėron, pėrgjigjet Jani. Ai u pėrshėndet me ne dhe me tė gjithė shoqėruesit dhe u nis pėr nė Vlorė. Sovjetik
ėt, mbasi hipėn nė anijen Ēiaturi, qė qėndronte nė radėn e Raguzės numėr 2, me mbėrritjen e marinsave tė fundit, anija ngriti spirancėn dhe filloi lundrimin pėr tė dalė nga gjiri i Vlorės dhe mė tuje pėr nė Sevastopol.
Siē shihet, pėrfundimisht u prish kjo martesė nė kulmin e respektit, dashurisė dhe mirėkuptimit reciprok midis dhėndrit dhe nuses, aq shumė tė dashuruar dhe tė bashkuar me njėri-tjetrin, qė po punonin me pėrkushtim pėr tė ngritur kėtė ēerdhe tė pėrbashkėt, tė cilėt e kishin ėndėrruar prej vitesh me durim dhe kėnaqėsi.
Por njė njeri kapriēioz, ndėrsa ishte kulmi i lumturisė qė po i jepnin njėri-tjetrit, ato ēka tani ju i dini, jep njė urdhėr tė ēmendur pėr tė dyja palėt, qė kjo mblesėri tė prishet dhe, pa njė pa dy, ajo u prish, u shkatėrrua, u pėrmbys shumė keq.
Ky ishte njė turp pėr sovjetik
ėt, pėr udhėheqjen dhe qeverinė e Bashkimit Sovjetik
, ishte njė disfatė politike dhe aq mė keq ushtarake.
-Theksoj se nė historiografinė detare
dhe ushtarake sovjetike
, tė cilat unė i disponoj, si me blerjet nė shtėpinė e librave, kur kam qenė nė Rusi, dhe nga disa materiale tė tjera tė siguruara nga shokėt dhe miqtė e mi, pėr Bazėn Detare
tė Vlorės dhe nė mėnyrė tė veēantė pėr largimin, flitet shumė pak dhe pėr tė mos thėnė aspak. Vetėm si pėr njė ngjarje kalimtare, pa konkluzione dhe pa mbėshtetje marrėveshjesh tė kėsaj natyre.
Kėshtu, nė njė material rus qė unė disponoj, kjo pėrshkruhet:
Nė pranverėn e vitit 1961 filloi evakuimi i pikės sė bazimit tė anijeve luftarake. Por nė maj nė 1961 kryqėzori sovjetik
, i dėrguar pėr tė bėrė shoqėrimin dhe mbulimin e anijeve, me nė krye komandantin e Flotės sė Detit tė Zi, nuk u lejua tė futet nė gjirin e Vlorės dhe admirali Kasatonov u detyrua tė kalojė me anijen transport Zollotoi Rog, briri i artė.
Si rezultat, nė verėn e vitit 1961, pika e parė e bazimit nė detin Mesdhe u la sipas marrėveshjes sovjetike
-shqiptare.
Nė Vlorė u lanė 4 nėndetėse dhe baza lundruese Nemēinov dhe infrastruktura bregdetare.
Kėshtu pėrfundoi faqja shqiptare, nga pėrshkrimet e Flotės Luftarake Detare
dhjetor 1961.
Shqipėria prishi marrėdhėniet diplomatike me BRSS-nė dhe ato u rivendosėn nė mesin e viteve 1990.
Por kjo nė asnjė mėnyrė nuk u reflektua nė pėrmirėsimin e lidhjeve midis flotave shqiptare dhe Rusisė sė sotme.
Pėrkthimi ėshtė i imi - po jap dhe faksimilen nė gjuhėn ruse.
Sic shihet, asnjė sqarim pėr marrėveshjet e nėnshkruara, asnjė vėrejtje pse u larguan etj. Dhe prishjen e marrėdhėnieve diplomatike ata vetė ia dedikojnė gabimisht dhe me qėllim Shqipėrisė.
(shqiptarja.com)
Shtuar më 11/06/2014,
ora 09:43
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn lit_Latn als_Latn lit_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn jav_Latn