als_Latn dik_Latn sag_Latn
Zjarri i natës, ndërlikimet që shfaqen tek të moshuarit
Si shkak i temperaturave të ulëta përhapja e infeksioneve virale mbetet dominuese. Një ndër infeksionet e shpeshta të kësaj natyre është edhe sëmundja që në gjuhën e përditshme njihet si zjarri i natës. Për shkak të specifikave të vetë sëmundjes, moshat e mëdha janë më të rrezikuara për t’u prekur nga kjo sëmundje e cila kërkon një trajtim të kujdesshëm. Ngjashmëria e simptomave të para me infeksionet e shumta virale që shpërthejnë gjatë stinës së ftohtë apo pranverës, bëjnë që shpesh herë sëmundja të neglizhohet dhe të zbulohet vetëm në stadet më të rënduara. Në një intervistë për gazetën “Dita”, mjekja infeksioniste Ilda Xhelili, tregon rrugët se si merret virusi, ndikimet që ka në shëndet, si dhe këshillat që duhen ndjekur për të shmangur ndërlikimet që mund të shfaqen.
Çfarë e shkakton sëmundjen e zjarrit të natës?
Si duhet ta kuptojmë sëmundjen Jemi ende në stinën e ftohtë të dimrit, ku temperaturat e ulëta vijojnë të favorizojnë shtimin e infeksioneve virale. E tillë është edhe sëmundja e “zjarrit të natës’’, e njohur ndryshe si herpes zosteri. Kjo sëmundje virale shkaktohet nga virusi varicela-zoster, i cili është shkaktar për dy sëmundje, respektivisht për varicelën (lija e dhenve) dhe për zjarrin e natës (herpes zoster). Ky virus, në faza dhe në mosha të ndryshme të njeriut manifestohet me veçori të ndryshme. Varicela shfaqet kryesisht në moshat e reja si proces i gjeneralizuar (i përhapur në të gjithë trupin), ndërsa zosteri shfaqet kryesisht në moshat e rritura, si një proces i lokalizuar (në zona të caktuara të trupit). Ky virus i përket familjes së viruseve herpetike, të cilat kanë si karakteristikë kryesore shfaqjen në lëkurë dhe në mukoza të vezikulave (flluska të mbushura me lëng). Kjo sëmundje është mjaft e përhapur në të gjithë botën dhe ka një shpeshtësi (incidencë) rreth 12 raste për çdo 1000 individë në vit. Edhe në praktikën tonë klinike ne ndeshemi shpesh me këtë sëmundje, sidomos në moshat e mesme dhe të vjetra, si edhe në ata që vuajnë nga sëmundje që shoqërohen me ulje ose dëmtim të forcave imune të organizmit. Sëmundja përhapet në mënyrë aerogene (nëpërmjet ajrit) dhe burim infeksioni është njeriu. Zakonisht sëmundja ndodh vetëm një herë, përsëritja është gjë shumë e rrallë dhe ndodh kryesisht në personat që vuajnë nga dëmtimet e imunitetit. Virusi mund të qëndrojë për vite të tëra i heshtur (në periudhë latence) dhe të shfaqet më vonë në formën e sëmundjes së zjarrit të natës.
Cilët janë personat më të ndjeshëm ndaj këtij infeksioni?
Siç e theksova edhe më lart, në radhë të parë më të predispozuar nga ky infeksion janë moshat e vjetra, tek të cilët forca imunitare vjen duke u ulur. Por, nuk përjashtohen edhe fëmijët që mjekohen me sëmundje të rënda. Sëmundjet malinje, si dhe vetë terapia me kimiopreparate dëmtojnë apo ulin forcat imune të organizmit. Po ashtu mjaft e shpeshtë kjo sëmundje është edhe në pacientët që vuajnë nga SIDA, sepse në vetvete kjo sëmundje prek dhe dëmton mekanizmat mbrojtëse të organizmit (forcat imune). E ritheksoj se sëmundja e herpes zosterit vërehet edhe në njerëz që nuk vuajnë nga sëmundje madhore dhe jo vetëm në stinën e ftohtë të dimrit, por edhe të pranverës, dy periudha këto tipike për përhapjen e infeksioneve virale dhe kryesisht aerogene.
Si përhapet sëmundja?
Sëmundja përhapet në mënyrë direkte nga njeriu tek njeriu nëpërmjet ajrit, por edhe në mënyrë indirekte, nga kontaktet me sekrecionet e pështymës, të hundës të pacientit që është bartës i virusit shkaktar (kollitjet, teshtitjet e pambrojtura). Pasi virusi hyn në organizmin e njeriut ai shumëzohet në indin limfoid dhe del në gjak. Nëpërmjet rrymës së gjakut ai vendoset në rrënjët nervore të palcës kurrizore. Aty, kryesisht qëndron në latencë (i heshtur) për të gjetur momentin e përshtatshëm për t’u shfaqur. Në varësi të rrënjës nervore ku pozicionohet, procesi ndjek rrugën e nervave sensorë (ndijorë) duke bërë prezantimin lokal përkatës. Kështu, zonat më të prekura janë : “Zona e shpatullës, gjoksit, të ndenjurave, por më problematike mbetet ajo e kokës (që përfshin dhe syrin). Prekjet zakonisht janë unilaterale (vetëm në njërën anë).
Po shenjat kryesore klinike të kësaj sëmundjeje cilat janë?
Shenjat e para klinike janë të përgjithshme, jo specifike dhe të përbashkëta me infeksionet e tjera virale të tilla si dhimbje koke, dobësi e përgjithshme, ulje oreksi, që mund të çojnë edhe në diagnozë të gabuar. Këto shenja pasohen më vonë nga ndjesia e djegies, dhimbjeve më të forta, kruajtje në zonën e prekur, ndjenja e shpimit me gjilpëra, e therjes me thikë ose ndjesia e mpirjes. Pas kësaj faze, pas pesë apo gjashtë ditësh, por ndonjëherë edhe pas më shumë se tre javësh shfaqen skuqje të shprehura të lëkurës.
Dhimbja dhe skuqja e lëkurës janë të pranishme në të gjithë organizmin?
Dhimbja dhe skuqja e lëkurës ndodh në pjesë të ndryshme të trupit, duke përfshirë këtu edhe fytyrën. Kjo shfaqet në formë shiritash duke ndjekur rrugën përkatëse të nervit. Këto shirita të skuqur janë të kufizuar qartë me lëkurën e shëndoshë. Kjo pasohet me shfaqjen e vezikulave (flluskat e mbushura me lëng të qartë) që bëjnë edhe identifikimin përfundimtar të sëmundjes së zjarrit të natës. Në këtë fazë të sëmundjes identifikimi është i padiskutueshëm. Deri në momentin e manifestimit të shenjave të lëkurës pacientët bëjnë shumë ekzaminime për identifikimin e diagnozës, deri edhe në skaner sepse dhimbjet janë shumë të forta dhe ndjesia e djegies dhe shpimit janë mjaft të shprehura. Ato perceptohen më rëndë gjatë natës dhe shoqërohen nga pagjumësia dhe parehatia (prandaj dhe quhet zjarri i natës, që djeg si zjarr dhe kryesisht natën). Brenda shtatë deri dhjetë ditësh vezikulat e qarta errësohen dhe mbushen me gjak dhe pastaj thahen, krustëzohen (bëhen kore). Pas rënies së krustës lëkura rigjenerohet me kalimin e kohës. Edhe pas rënies së koreve dhimbjet vazhdojnë sepse virusi ka prekur dhe dëmtuar nervin përkatës, i cili do kohë të rigjenerohet. Pra, dhimbja nuk lidhet vetëm me manifestimet në lëkurë. Kjo nuk është sëmundje primare e lëkurës. Është një infeksion viral që shoqërohet me manifestime në lëkurë.
Më çfarë ndërlikimesh shoqërohet?
Sëmundja mund të ketë edhe komplikacione sidomos kur lokalizohet në zonën e kokës. Mund të kemi paraliza të nervit facial, të nervit të shikimit dhe të dëgjimit. Çrregullime të ndjeshmërisë shfaqen në të gjitha prekjet e trupit.
Si trajtohet sëmundja?
Sigurisht që trajtohet me shumë kujdes nga mjeku specialist. Me shfaqjen e shenjave të përgjithshme duhet të drejtoheni te mjeku i familjes, i cili në varësi të ecurisë së sëmundjes jep ekzaminimet përkatëse, si edhe rekomandon këshillimin me mjekun specialist infeksionist. Terapia qëndron në mjekimin specifik me antiviralë, qetësues dhimbjesh, qetësimin e kruajtjes, si edhe rigjenerimin e indit nervor i cili kërkon kohë dhe kontrolle të rregullta. Ecuria e sëmundjes përgjithësisht është e mirë.
Çfarë masash parandaluese rekomandohen për të shmangur ndërlikimet që mund të vijnë prej saj?
Si për të gjitha virozat rekomandohet shmangia e ambienteve ku ka shumë njerëz (lokalet, mjetet e transportit publik), përdorni shami kur teshtini ose kolliteni, larja e shpeshtë e duarve, përdorimi i frutave që janë të pasura me vitamina dhe që ndikojnë në forcimin e imunitetit, ushqyerje e shëndetshme, aktivitet fizik, si edhe këshillime me mjekun e familjes për çdo shqetësim dhe jo të veproni me marrjen e medikamenteve direkt në farmaci. Përdorni gjatë periudhës së dimrit lëngje të ngrohta. Ekziston edhe një vaksinë për këtë sëmundje, por që periudha e mbrojtjes nuk zgjat shumë dhe kërkon ripërsëritje (rivaksinim). Vaksina përdoret kryesisht në personat me imunitet të ulur (ata që vuajnë nga kanceri, SIDA).
-
asnje ndjesi
-
I kenaqur
-
i shqetesuar
-
i trishtuar
-
i indinjuar
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn unk als_Latn unk als_Latn unk als_Latn unk knc_Latn