als_Latn dik_Latn sag_Latn
Anila ÇOBANI: Të jemi njerëz me më shumë diell brenda, sesa lakminë për të pasur diellin
Nga Gazeta Telegraf - Hën Jan 12 2015, 2:17 pm
Anila ÇOBANI: Në jetën time unë kam pasur një model të shkëlqyer prindëror. Ai ishte babai im, edhe pse nuk ishte i fushës së gazetarisë, arti i tij ishte fjala. E ka shkruar dhe një miku im tek disa kujtime. Ishte një ushtarak karriere dhe kishte lindur për atë uniformë, siç uniforma kishte lindur për atë.
Një 15 vjeçare në vitet 80-të, nga talenti u bë gazetare e radios, ku paradite ishte nxënëse e shkëlqyer në moshë. Mirëpo, ajo ëndrra e madhe që të bëhej gazetare, iu vra që në shpirt, sepse u bë viktimë e gjuetisë së shpirtrave nga regjimi. 15 vjeçarja, gazetare e Radios Shqiptare e viteve 80-të, Anila Çobani, në intervistën për “Telegraf”, pohon, që edhe pse ëndrra e saj u vra, ajo “përvoja dhe eksperienca e shkëlqyer në Radio Tirana, na bëri të gjithë ne që edhe në profesionet tona çelësi i suksesit dhe kryefjala të jetë arti në të folur”, duke pasur në jetë modelin prindëror, që ishte babai i saj, ndërsa “Ruaj kujtime të pashlyera që në fëmijërinë time, kur xhaxhai, Agron Çobani, kthehej nga reportazhet e ndryshme nga e gjithë Shqipëria”.
- Zonja Çobani, a jemi ne të ndjeshëm për ngjarjet që edhe pse ndodhin diku larg vetvetes sonë, kanë ndikim edhe në raportet tona shoqërore?
- Natyrisht që jemi të ndjeshëm. Jo rrallëherë, edhe pse jemi duke ndarë një kafe me familjarë, miq, apo shokë, nga një ambient i gëzueshëm, na ndodh që duke parë një lajm flash në TV, (që në ditët e sotme ndodhet në çdo lokal. Fenomen shqiptar ky, që ne nuk jetojmë dot pa lajmin e parë !) kthehet në një ambient të trishtë, ku kryefjala mbetet: “Ky vend nuk bëhet!”
- A reagojmë mjaftueshëm, aq sa të ndikojmë?
- Absolutisht jo! Reagimi në Shqipëri ka mbetur në fjalën e urtë popullore “Çudia, tre ditë zgjat”. Në moment, lëshojmë pasthirrma dhe ulërasim në rrjetet sociale, e më pas… asgjë. Thjesht heshtje. Pajtohemi me realitetin, përdorim dy-tre fjalë pakënaqësie “Këtu s’ka drejtësi, këtu s’ka shoqëri civile, këtu s’ka ndërgjegje qytetare” dhe vetëm kaq. Edhe nëse do të bëhesh promotor i një ngritjeje zëri, pse jo dhe të një klithjeje, do ketë dhjetëra zëra brenda familjes tënde, apo miqve që do të të stepin. Mendoj se shoqëria jonë është bërë pragmatiste, dhe ajo që më vjen keq është se vërej që ne po rrisim dhe po edukojmë një rini pragmatiste !
- Përse sot jemi më pak humanë dhe më pak solidarë?
- Kjo është më e keqja që i ka ndodhur dhe i ndodh shoqërisë shqiptare. Unë si grua dhe si nënë që jam, dhe si një luftëtare e paepur për çështjen e gruas, jam e indinjuar dhe pa fjalë për shumë raste, pse jo dhe për këto dy rastet e fundit. Një vajzë fare e re u vra në mes të Vlorës, dhe dy-tre horra filmonin me celular shoqen e tyre me duar të ndyra, ndërkohë që asnjë nga shoqatat e grave nuk bëri reagimin më të vogël për këto dy raste! Jo për humanizëm, por për të treguar solidaritet mes nesh.
- Besimin dhe marrëdhëniet që kemi me njëri-tjetrin i ndërtojmë mbi baza interesi personal?
- Kjo varet nga personaliteti dhe dinjiteti i gjithsecilit. Nëse do të flisja për veten time, nuk i kam ndërtuar kurrë marrëdhëniet mbi baza interesi, dhe kjo më bën që të ndihem e pranueshme dhe me shumë miq. Nëse ka të tjerë, që ndërtojnë besimin dhe marrëdhëniet mbi baza interesi, mendoj se kjo shfaq një pjesë të karakterit, që unë në shumë raste e quaj “mungesë e ushqyerjes intelektuale dhe shpirtërore në vite”.
- Kjo a nuk ndikon që edhe klima e shoqërisë sonë të mos jetë e përshtatshme për t’u shfaqur vlerat morale të të gjithëve?
- Natyrisht që ndikon, dhe shembujt nuk janë të paktë. Raste të njerëzve që përfaqësojnë në politikë pa identitetin dhe vlerat e tyre personale, apo të tjerë që mundohen të përfitojnë nga lidhjet me këta njerëz, bëjnë që vlera morale e të gjithëve të vihet në pikëpyetje.
- Sa na pëlqen t’i zbatojmë ato?
- Për sa kohë nuk flasim për një vend ku ligjet zbatohen nga të gjithë, apo janë të barabartë për të gjithë, normalisht që kjo do të bëhej një ç’ mësim për shoqërinë. Në një vend ku të drejtat pronësore ende nuk janë sanksionuar, ku ende kemi një drejtësi ku nuk ka besim askush, nuk mund të flitet për qejf të madh të zbatimit të rregullave.
- Përse jemi të prirur për pasuri materiale dhe pak ose aspak për pasuri shpirtërore?
- Atdheu fillon nga shtëpia ime. Do të ishte bukur ta mendonin të gjithë kështu, dhe bota të ishte e mbushur me njerëz që të kishin më shumë diell brenda, sesa lakminë për të pasur diellin. Ndoshta e shkuara jonë nga erdhëm, nga një varfëri totale, pati konseguencat e veta. Unë për herë të parë nuk do të bija dakord me Ismail Kadarenë, që na cilëson si një popull dembel. Ne jemi një popull shumë sakrifikues, shumë punëtor, por që historia dhe përvojat e saj kanë sjellë dhe këto devijacione në mentalitet.
- Dimë të zgjedhim çfarë na duhet, që ta lexojmë?
- Në rast se flasim për njerëz të nxënë, patjetër që etja për lexim dhe pasurim shpirtëror nuk resht asnjëherë, dhe nuk njeh moshë. Unë kam shumë miq të moshave të ndryshme, që në komunikimet me ta, fjala e parë është libri, ose të rejat e fundit në letërsi. Por kam edhe nga ata miq, që dhe pse koha iu premton pak për të shkruar, apo për të lënë diçka për vendin e tyre, nuk reshtin së bëri këtë. Edhe me kosto familjare, pasi dihet që librat i shkruajnë njerëzit e mëdhenj, të pasur në shpirt, por të varfër materialisht.
- Sa hapësirë në intelektin tonë zë toleranca dhe mirëkuptimi ndaj tjetrit dhe të tjerëve në marrëdhëniet tona shoqërore?
- Për këtë pyetje, më vjen keq, por nuk do të përgjigjem. Për një vend ku ndërkombëtarët flasin me superlativa për tolerancë fetare dhe vetëm për këtë, të vjen keq, pasi ne, si popull, kemi treguar që kemi vlera të jashtëzakonshme të tolerancës në marrëdhëniet midis njëri-tjetrit, dhe jo vetëm! Por s’do të doja të ktheja sërish sytë nga politika, për të thënë që vetëm me shfaqjet e bëra në parlament, kanë kontribuar shkëlqyeshëm për të ç’ edukuar shoqërinë.
- Ju keni pasur në një moshë të vogël kontaktin me mikrofonin e radios. Si ndodhi?
- Isha në një aktivitet të shkollës Qemal Stafa në një konkurs letrar, siç zhvilloheshin në ato vite (flasim për vitet ’80). Në atë konkurs, atë vit unë u shpalla fituese për poezinë më të mirë të shkruar nga gjimnazet e Tiranës. Mbaj mend që ishte një poezi për rininë. Fituesit e asaj olimpiade (siç quhej atëherë) u ftuan në një emision në Radio Tirana. Pasi mbaruam emisionin, m’u afrua një gazetare e rinisë së asaj kohe, dhe një folëse e shkëlqyer e Radio Tiranës, Frida Shyti, një vajzë e re shumë simpatike me një shpirt të trëndafiltë, siç e kujtoj unë, dhe kam vite pa dëgjuar për të ! Frida më ftoi që të merrja pjesë në një nga emisionet e mëngjesit të fëmijëve dhe rinisë që transmetoheshin atëherë. Kështu, unë u gjeta me shumë emocion para mikrofonit të Radio Tiranës për herë të parë. Ishte një grup shumë i këndshëm në ato vite, që ishin gëzimi dhe zhurma e korridoreve të radios. Me emocion prisnim orët kur regjistronim (kjo ndodhte gjithmonë pasdite, pasi në mëngjes ishim në shkollë), rreth orës 16:00 dhe paraqiteshim në radio. Merrnim skenarët e emisioneve (të daktilografuara me makinë shkrimi) dhe uleshim ku të mundnim në zyrën e redaksisë së emisioneve të fëmijëve dhe rinisë. Lexonim pjesët tona kur duhej të merrnim fjalën. Ishin shkruar emrat tanë me stilolaps nga Frida, nga profesor Gaspër Gjonçaj, një emër i madh i asaj kohe në këtë redaksi (xhaxhi Gaci, siç e thërrisnim ne). Emisionet e asaj kohe, në fakt, ishin shumë interesante. Kishin realitete nga e përditshmja, aktivitete interesante, dhe radio-kronika nga shkollat, apo dhe aktivitetet jashtë tyre. Gjithmonë, në fund, (kjo ishte gjëja më e rëndësishme dhe më e bukur që bëhej në atë kohë), ishte leximi i një fragmenti nga një libër i cili lexohej përditë me kapituj. Këta ishin libra jashtëshkollorë por që çdo libër i ri që dilte në treg, fillohej të rekomandohej dhe të lexohej përditë në mikrofonin e Radio Tiranës. Ngjarja më e bukur e javës ishte regjistrimi i emisioneve të tilla, siç ishin “Teatri në mikrofon”, apo “Heroizmi i popullit tonë në shekuj”. Ka qenë një studio e madhe në kat të dytë, një vend mistik, siç shihej nga ne në atë kohë, që njihej si “kameralja”. Këtu regjistroheshin emisionet për të cilat fola. Një magji më vete, të ishe në krah dhe të interpretoje role fëmijësh apo të rinjsh pranë të mëdhenjve si Kadri Roshi, Reshat Arbana, Avni Resuli, Ndriçim dhe Margarita Xhepa.
- Kë kishit model gazetarie, ju atëherë, dhe kujt donit t’i ngjanit?
- Modeli im në artin e të folurit padyshim që ka qenë xhaxhai im, Agroni, dhe unë do doja ta ndiqja dhe ta realizoja ëndrrën, por ja që jeta dhe sistemet në Shqipëri e bënë të pamundur këtë. I vetmi që këmbënguli dhe e ndoqi ëndrrën edhe pas shumë vitesh peripecish, ishte djali i xhaxhait tjetër, Genci, i cili po ashtu ka dhënë kontribut të konsiderueshëm në gazetarinë shqiptare. Sot ai e jep këtë kontribut në mediat franceze. Edhe Indriti gjithashtu, djali i Agronit, sot është një regjisor i shkëlqyer, por herë-herë për timbrin dhe artin e bukur të të folurit, interpreton në Teatrin Kombëtar.
- Sa ndikoi fakti që ju ishit mbesa e drejtorit të RTSH-së, Agron Çobanit?
- Në fakt, kur bëja emisionet, edhe pse njihesha si Nila e vogël, shumica më identifikonin si mbesa e Agron Çobanit, një nga gazetarët elitë të asaj kohe në Radio Televizionin Shqiptar, dhe për shumë vite drejtues i këtij institucioni. Për asnjë moment unë nuk e përdorja kryelartësinë për t’u identifikuar si mbesa e përkëdhelur, por që atëherë doja identitetin tim, dhe ëndërroja të bëhesha një gazetare e madhe, ku mikrofoni të ishte pjesë e pandarë e jetës sime.
- Cila ishte e veçanta e gazetarisë së Agron Çobanit?
- Goni kishte një zë shumë të bukur, por ajo që mendoj unë se e ka bërë të veçantë, ishte ajo që ai vetë e ka thënë, se kishte lindur me dhe për mikrofonin. Të jesh mik i gjithë shqiptarëve nëpërmjet një aparati të vogël magjik është një gjë shumë e madhe, ama kur bëhesh mik në vatrat e tyre nga zëri i ngrohtë por dhe personaliteti njerëzor, kjo është akoma më e rëndësishme. E pavdekshme, do të thosha unë.
- Ne i pohojmë vetvetes dhe miqve që nuk kemi besim te politikanët tanë, por ama në votime gjithmonë të njëjtët votojmë. Pse ndodh kjo me ne?
- Shqiptarët gjithmonë janë treguar pragmatistë dhe kanë bërë zgjedhjen në momentin e ofertës më të pranueshme për ta. Unë shqiptarët nuk i konsideroj të pazgjuar ose dembelë, siç i cilëson Ismail Kadare, por në momentin që vijnë zgjedhjet, gjithsecili mendon për kërkesat imediate për familjen dhe veten e tij, kështu që zgjedhja bëhet e momentit të fundit. Ne kemi 20 vite, që shfryjmë e ulërasim për politikën në Shqipëri, por ama jemi ne të parët që bëjmë zgjedhjen e fundit.
-Pse shoqëria jonë nuk i jep gruas rolin e protagonistes, që i takon një shoqërie bashkëkohore dhe demokratike?
- Për një periudhë jo të shkurtër, unë kam pasur aktivitetin tim politik, dhe këtë nuk e kam parë si trampolinë për të pasur një përfitim personal, por e kam bërë, sepse ashtu kam ndjerë dhe me natyrën time shpërthyese dhe protagonist, kam bërë që në jo pak raste, autoriteti i gruas të evidentohet jo pak. Por, mendoj që politika tashmë i përket të rinjve dhe të rejave. Jo se unë, apo bashkëmoshataret e mia duhet të tërhiqemi nga aktiviteti shoqëror, apo të na suprimojë mosha për t’u tërhequr prej saj. Përkundrazi!
- Sa herë ndodh krim në familje, të gjithë fillojmë e flasim e shkruajmë. Por, a bëjmë ne ato përpjekje të përditshme që ta parandalojmë krimin në familje?
- Absolutisht jo! Reagimi në Shqipëri ka mbetur në fjalën e urtë popullore “Çudia, tre ditë zgjat”. Në moment, lëshojmë pasthirrma dhe ulërasim në rrjetet sociale, e më pas… asgjë. Thjesht heshtje. Pajtohemi me realitetin, përdorim dy-tre fjalë pakënaqësie “Këtu s’ka drejtësi, këtu s’ka shoqëri civile, këtu s’ka ndërgjegje qytetare” dhe vetëm kaq. Edhe nëse do të bëhesh promotor i një ngritjeje zëri, pse jo dhe të një klithjeje, do ketë dhjetëra zëra brenda familjes tënde apo miqve që do të të stepin. Mendoj se shoqëria jonë është bërë pragmatiste, dhe ajo që më vjen keq është se vërej që ne po rrisim dhe po edukojmë një rini pragmatiste !
- Ku është burimi i së keqes të krimit në familje, që ndodh në shoqërinë tonë?
- Burimi i krimit dhe prapësive në këtë vend, janë varfëria, mungesa e arsimimit dhe ajo që është më e rëndësishme është ç’ edukimi nëpërmjet mos-ndëshkueshmërisë dhe dhënies së drejtësisë ndaj viktimave të dhunës.
- Pse ende edhe Shoqëria Civile nuk ka rolin besues te ne, por as ndikim te qendra e vendimmarrjes politike?
- Unë nuk e di nëse dikush në këtë moment po ta pyeste, do të ishte në gjendje të dinte të thoshte nëse dinte sa ishte numri i organizatave të shoqërisë civile që kryejnë aktivitetin në vendin tonë, e jo më të dëshmonte se cila nga këto shoqata ishte më efikase, apo më e suksesshme në luftën apo qëllimin për të cilën ajo është ngritur. Unë nuk jam e bindur se këto shoqata e kanë luajtur siç duhet rolin e tyre dhe pse shumë herë ka pasur rezultate sporadike. Unë e përdor shpesh-herë shprehjen që është ç’ edukuar individi, dhe përderisa instrumenti i vetëm, shoqëria civile, nuk mund të dëshmojë me aftësinë e saj se ka rolin e vet, natyrisht që nuk mund të flitet edhe më për besim.
Një ëndërr e vrarë në shpirt
- Cila është mbresa që ju është gdhendur në kujtesën e gazetares së vogël të radios, Anila Çobanit?
- Është momenti kur u largova nga radio. Atë ditë unë shkova si zakonisht në orën 16:00 në korridorin e Radios dhe paraqita certifikatën, që gjithmonë e kishim me vete për ta lënë tek roja i shërbimit, megjithëse ata na njihnin, dhe shpeshherë nuk i nxirrnim nga xhepi certifikatat. Atë ditë, për habi, roja i shërbimit më tha se duhet të prisja, pasi duhet të vinte një fletë-hyrje nga drejtori i Radios në atë kohë. Ajo fletë-hyrje nuk erdhi kurrë. U desh të zbriste Frida, e cila nuk e di pse, por atë ditë m’u duk e tëra e bardhë (dhe ka ngelur përjetësisht në memorien time). Jo për shkak të palltos që kishte veshur, por dhe të portretit të saj. Dallova dhe lot brenda syve të saj. Ajo me shumë kujdes më tha: “Anila, për disa kohë ti nuk do vish në radio, derisa të të lajmërojmë ne në një kohë tjetër”. “Pa problem!” – i thashë, megjithëse në fyt m’u krijua një lëmsh i madh. U përqafuam të dyja dhe nuk e mbaj mend se si i kam zbritur shkallët e Radio Tiranës, dhe si e kam përshkruar rrugën deri në shtëpi. Di që i kam mbajtur lotët, kurse në momentin që nëna ime më hapi derën, kam shpërthyer e tëra në lot, dhe kam shprehur indinjatën duke folur pa pushim! Thjesht, u desh të ndodhte një dramë në familjen tonë, që për mua ai sirtar të mbetej i mbushur me kujtime, dhe të ruhej i pashlyer. Kështu që ajo që mbeti në memorien time ishte dita kur mua m’u desh të largohesha nga Radio Tirana.
- Cila ishte këshilla e drejtorit të RTSH-së, Agron Çobanit për gazetaren e vogël të radios, Anila Çobanit?
- Ah, shiko! Në familjen tonë ka diçka, që ne kemi një krenari dhe një vetëbesim që na karakterizon të gjithëve. Në veçanti, Agroni e kishte më të theksuar. Jo se ishte i pavëmendshëm ndaj talentit tim në gazetari. Nuk ndikonte aspak tek redaktorët dhe regjisorët e emisioneve, por që herë pas here më pyeste. Kishte raste që takoheshim dhe nëpër korridoret e radios, dhe më bënte atë pyetjen e tij mistike: “Hë, ke ardhur?” Edhe kjo shprehte besim, me pak fjalë që unë duhet të isha aty, dhe se isha e vlefshme për ato që bëja. Për atë sadopak gjë që bëja ! Megjithatë, mua më dridhej zemra sa herë e shihja nëpër korridoret e radios, sepse tek ai unë nuk shihja xhaxhain, por shihja atë gazetarin e madh të Shqipërisë! Ishte njësoj si të shihje Gonin, Alfons Gurashin e shumë gazetarë që më binte rasti t’i shihja në ato ambiente.
- Kështu që gazetaria mbeti te Anila, një ëndërr e parealizuar?
- Unë nuk arrita të realizoja një ëndërr. Ajo mbeti mbështetur bashkë me mua në gjoksin e babait tim. As gazetare ekonomie nuk u bëra, ama arti i fjalës së mirë dhe të ngrohtë më bën që të jem e pranueshme dhe e kudogjendur pranë miqve e mikeshave të mia. Dhe mes tyre vetëm për pak diell, nga grija e përditshme që jo rrallëherë na shfaqet me intrigën, mohimin dhe mosmirënjohjen.
- Me transferimin e tij si mësues në Martanesh, nga drejtori i RTSH-së, Agron Çobani a i shprehu familjes brengë?
- Ai mua jo e jo, por s’besoj dhe familjes së tij t’i shprehte ndonjë brengë. Ka shumë njerëz në Malësinë e Martaneshit, ish-nxënës të shkollës ku ai dha mësim, që sot flasin me shumë dashuri e respekt për të. Mua jo rrallë më shkruajnë në Facebook (një natë, një ish-nxënës i tij më shkroi nga Australia dhe më pyeti nëse më lidhte mbiemri me këtë figurë të ish-mësuesit të cilin e kujtonte me shumë dashuri e respekt).
- Faleminderit!
Jakup B. GJOÇA
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn