als_Latn dik_Latn sag_Latn
Si tė mendojmė pėr privatėsinė
Mbėshtetja nė fakte ėshtė nė pėrgjithėsi hapi i parė efektiv drejt kuptimit tė njė ēėshtje komplekse. Nė rastin e privatėsisė faktet sikur na janė tė fshehura. Ata qė njerėzve ua kanė kufizuar zonėn private, pa marrė parasysh se a ėshtė shteti apo kompanitė private, pėr vete nuk e lejojnė njė gjė tė tillė. Agjencia pėr Siguri Nacionale (NSA) e SHBA-ve pėr njė kohė tė gjatė mbajti nė fshehtėsi operacionet e saja pėrgjuese. Madje edhe pas informatave tė pakta tė dalura nė shesh nga ish punėtori i saj Edward Snowden, vetėm pėrafėrsisht mund tė vlerėsohet se ēka ėshtė duke ndodhur nė tė vėrtetė. Askush nuk ka njė pasqyrė komplete se cila organizatė, ēfarė tė dhėna ka mbledhur pėr tė tjerėt, dhe askush nuk e di efektin e plotė afatgjatė, atė tė drejtpėrdrejtė dhe anėsor, tė ndikimit tė kėtij veprimi nė shoqėrinė njerėzore. Kėshtu qė privatėsia ėshtė momentalisht njė temė e turbullt qė mund tė studiohet vetėm nė nivelin parashkencorė, na ka mbetur tė mbėshtetemi mė tepėr nė teori, filozofi dhe anekdota sesa nė argumente dhe fakte, mirėpo kjo nuk do tė thotė qė ne nuk jemi tė aftė tė mendojmė.
E premte 21 Shkurt 2014 23:16
PRIVATËSIA ËSHTË FUQI
Në epokën e avancimit të teknologjisë informative, privatësia do të thotë informatë që është në dispozicion të dikujt dhe nuk i tregohet dikujt tjetër. Posedimi i informatave tregon se kush kë e ka nën kontroll. Informata gjithnjë ka qenë një vegël e nevojshme, ndërsa në kohën e sotme është bërë vegla më e rëndësishme për të arritur pasuri dhe fuqi. Mbizotërimi informativ nuk mund të dallohet nga paraja, ndikimi politik apo ndonjë tregues tjetër i fuqisë. Mirëpo vetëm të dhënat e shumta vetvetiu nuk sjellin dobi pa përpunimin e tyre nga superkompjuterë efektiv. Përpunimi dhe analiza kompjuterike e të dhënave masive ka ndikuar shumë në sektorin financiar. Kompanitë si “Google dhe Facebook” nuk shesin gjë tjetër përpos përpunim të informatave për ta improvizuar efikasitetin e të ashtuquajturës “Reklamë” edhe pse ky term në këtë rast nuk ka të bëjë aspak me retorikën dhe stilin e të bindurit të klientit. Në kohën moderne partitë politike bëjnë llogaritje kompjuterike te të dhënave të shumta mbi votuesit e mundshëm në mënyrë që t’i motivojnë ata në momentin e duhur. Jeta personale është treguesi i baraspeshimit të fuqisë në mes individit dhe shtetit, ekonomisë apo interesave politike. Nga kjo rrjedh mendimi se nëse qytetarët nuk mund t’i mbrojnë informatat e tyre personale ata bëhen të pafuqishëm kundrejt shtetit dhe kompanive private. Privatësia është çështje personale esenciale të cilën shumica e njerëzve nuk dinë si ta ruajnë. Disa aktivistë të botës virtuale e promovojnë mendimin që duhet t’i eliminojmë sekretet, mirëpo mu ata të cilët e pohojnë këtë, në shumicën e rasteve janë shumë të ndjeshëm, dhe në kompjuterët e tyre i bllokojnë të gjitha programet përgjuese dhe përdorin komunikim të enkriptuar. Këta aktivistë të ri, sa i përket kësaj çështjeje, kanë mendim të njëjtë me kompanitë e mëdha. Facebook dhe kompanitë e ngjashme promovojnë hapje dhe transparencë për përdoruesit e tyre, mirëpo në anën tjetër profilet dhe modelet e këtyre përdoruesve ata i ruajnë në podrume të thella dhe të errëta.
KËRCËNIMI PËR TË ARDHMEN
Nëse një observator me një kompjuter të fuqishëm ka informata të mjaftueshme personale për dikë, atëherë ai observator hipotetikisht do të kishte mundësi t’i parasheh dhe manipulojë mendimet dhe veprimet e atij personi. Pajisje që i ndikon mendimet e njeriut tashmë janë testuar në laboratore shkencore. Është e mundur të interferohet në shikimin dhe imagjinatën e dikujt, thjesht me mjete statistikore duke e analizuar korelacionin në mes të rezonancës magnetike të trurit dhe shikimit të atij personi.
Të analizojmë një skenar që do të ndodhte në të ardhmen. Industria do të investonte para të shumta në analiza te të dhënave të shumta mbi popullatën për përfitime ekonomike. Dhe kjo analizë do të sillte në të vërtetë profit në një të ardhme të afërt, mirëpo më pastaj do të bëhej absurde. Në SHBA kompanitë e sigurimeve shëndetësore u kanë refuzuar sigurimet shëndetësore personave me rrezik të lartë të sëmurjes, që ishte strategji fitimprurëse afatshkurtë deri sa numri i personave të pasiguruar ishte bërë i papërballueshëm. Shkatërrimi i privatësisë në mënyrë shkencore me qëllim të begatimit – një fenomen botërorë. Për shembull një kompani përgjon kompjuterin e një femre dhe është në gjendje në bazë të klikimeve në internet t’i zbulojë fazat menstruale të saj dhe pastaj ato informata t’i përdorë për t’i shitur asaj produkte të kozmetikës në fazat e përshtatshme kohore. Ngjashëm me këtë mund të ketë një agjenci shtetërore që mbledh dhe analizon të dhënat e të gjithë qytetarëve dhe mundohet në bazë të analizave t’i arrestojë njerëzit që janë kundërshtarë të atij sistemi politik qysh para se të veprojnë. Emri i këtyre programeve i njohur si “Total Information Awarenes” e shpalos dëshirën e shtetit për mbikëqyrje totale. Projektuesit e këtyre sistemeve shpresojnë që një ditë do të shkruajnë algoritme me të cilët mund ta predikojnë se cilët numra duam t’i shtypim në telefonat tonë. Me ndihmën e këtyre algoritmeve do të studioheshin të dhënat e organizatave kriminale që do t’i zbulonin figurat kyçe të tyre deri atëherë të panjohura. Ndoshta do të dilte në shesh që personat që janë në pushtet qëndrojnë prapa tyre. Rreziku qëndron në atë se statistika e “Big-data” e krijon iluzionin e një makine prodhuese të sigurisë ngjashëm me iluzionin e makinave gjeneruese të pasurisë në qendrat e bursave të cilat dikë e pasurojnë shumë kurse dikë e varfërojnë shumë.
SI TA NDËRTOJMË TË ARDHËM KUR NUK E DIMË SE ÇJEMI DUKE BËRË
Ekzistojnë dy mendime kryesore se si ta nxjerrim më të mirën nga analiza e Big-Data pa krijuar dëme në formë të ndërhyrjes në zonën private. Njëri mendim kërkon të formohen dhe të zbatohen rregulla të reja. Tjetri kërkon transparencë komplete ku secili ka qasje ku të dojë dhe askush nuk do të ketë ndonjë përparësi ndaj tjetrit. Këto dy mendime janë të kundërta me njëra tjetrën. Problemi te përcaktimi i rregullave është se ato nuk zbatohen. Analiza e Big-Data është bërë varësi për disa dhe mbrojtja e zonës private është sikur ndalimi i drogës apo alkoolit. Si qëndron puna me mendimin e kundërt – qasjen e pakufizuar. Të gjitha informatat nuk janë të nevojshme. Më e rëndësishme është fuqia llogaritëse për analizimin e tyre. Gjithmonë do të jetë dikush me kompjuterin më të përsosur që do t’i analizojë ato të dhëna dhe do të përfitojë prej tyre më shpejt se sa ti. Le ta marrim si shembull se NSA nesër do t’i publikojë të gjithë passwordat e të gjithë serverëve intern dhe emrat e përdoruesve të kompjuterëve të tyre. Secili nga ne do të mundohet të shikojë se çka ka aty. Google dhe konkurentët e saj menjëherë do t’i kopjonin, indeksonin dhe analizonin ato të dhëna të shumta dhe do të fitonin pasuri të madhe prej klientëve të tyre të cilët e paguajnë atë shërbim në mënyrë që ta manipulojnë botën në interes të tyre në vend se në interes tëndin.
Është shumë i rëndësishëm analizimi i të gjitha mendimeve për këtë çështje. Inxhinierët e rrjetave kompjuterike duhet të i lënë të gjitha mundësitë e hapura për projektimin e rrjetave që mundësojnë implementimin e idesë së miratuar. Të dhënat gjigante mund ta bëjnë jetën tonë më të rehatshme, më efikase dhe më të shëndetshme dhe ne duhet të punojmë në këtë drejtim pa u ndalur. Por në të njëjtën kohë duhet të jemi të vetëdijshëm që prototipi i parë nuk është më i miri. Duhet të mësohemi të veprojmë në atë mënyrë, sikur që projekti që e bëjmë të jetë modeli i parë në të cilin duhet të punohet shumë për t’ia forcuar bazën dhe për t’i lënë mundësitë për ta ndryshuar në të ardhmen, edhe nëse është nevoja për ndonjë ndryshim radikal.
Si tė mendojmė pėr privatėsinė
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn