als_Latn dik_Latn azb_Arab
Një shteg jete për të barabartin e BotësPostuar më: 14 Mars 2015 11:41
-Shënime për romanin “Biri i botës”, i Demir Gjergjit
Nga Agim Baçi
Është gjithnjë në kërkim në shtegun për të gjetur botën dhe veten. Fatlumi, nuk është me shumë fat, por arrin ta prodhojë atë. Po si ndodh kur fati vetëm mund të na gjejë? Si një trill poetik, Demir Gjergji ka gjetur gjithnjë një shteg që Fatlumi të mos jetë peng i mungesës së fatit, por të shkojë në drejtimin ku atij duhet t’i vijë fati.
Me gjuhë gati të lënë në harresë, por asgjë për në muze, Gjergji ka mundur të rindërtojë një fshat tipik, me gjuhën, zakonet, thashethemet e sidomos me pafuqinë për të kapërcyer një paragjykim. Por në të kundërt të fatit “që i ka kthyer shpinën”, Fatlumi na vjen që nga e qara e parë deri tek jeta “për një botë të tërë”, madje duke ndryshuar edhe emrin fillestar pasi kishte ndryshuar shtëpi e atësi.
Eshtë një prozë në kufijtë e poezisë, mes asaj që ndodh dhe asaj që kemi dashur të na ndodhë në fëmijërinë tonë. Në mos ashtu siç e sjell Gjergji, të paktën në mendime, duket sikur më së paku kemi kaluar në atë fshat, ose kemi dashur të qëndrojmë në kohën e ëndërrimit.
Një fëmijëri fillikat, pa babain që e ngjizi, por duke besuar se është njeriu i duhur për botën. Një person që në jetë i duhet gjithnjë më shumë se të tjerët, të cilët nuk ngurrojnë të kujtojnë se “ishte i vetëm” në betejën e tij. Lidhja e tij me kërthizën e botës është fjala e nënës- një fjalë që mund të ndërtojë rreth gjithkujt gjithnjë diçka më të madhe se sa mund ta shohim e që mund të të mbajë gjallë në përpjekjen për të mos u dorëzuar.
Dashuria e fut në betejë. Por nuk janë as Rina e as Xana e paarritshme e fëmijërisë ato që do mund t’ia lagin buzët me dashuri. I duhet të presë, të luftojë, të imagjinojë gjithë botën, me paragjykimin në shpinë, se nuk ka patur fatin që babai t’ia lërë atësinë, deri sa të njohë Elirën, me të cilën kërkon të ndërtojë atë që nuk kish patur kurrë vetë – një familje që për asgjë nuk do ta braktisë.
Askush nuk e zgjedh ardhjen e tij në këtë botë, por Fatlumi është nga ata që i duhet ta kërkojë. Deri sa bindet ta shohë si pjesë të pandashme të tijin atë që e rriti. Në mungesë dashurie të plotë, të mirëkuptimit të plotë, por me fuqinë e njeriut që mund të ngrihet pas çdo rrëzimi, Fatlumi arrin të ndërtojë një jetë me të gjithë.
Demir Gjergji nuk i ka shpëtuar as asaj që ndërtohej sipas “syrit të partisë”. Është rritur në kohën e “syrit për të gjithë”, ku gjithçka pritej “nga lart” pikërisht nga ata që nuk besonin “Lart”, nga “Buzagazi i Madh”, siç e cilëson ironikisht sa herë që duhet të vepronin sipas vendimeve që nuk i merr dot vetë. E megjithatë nuk ndalet as te moskuptimi e as te keqkuptimi. Gjergji e dërgon personazhin e tij drejt pikturës, si për të plotësuar gjithë ngjyrat, si për të dhënë gjithë telajon e një jete.
Në momentet e rinisë, momentet kur nis të pyesë se cili është, Fatlumi na vjen në mënyrë telegrafike, përmes vetërrëfimit në ditar. Janë dyzime për dashurinë, për tjetrin, për veten, për rikthimin. Por kjo është koha kur është vetëm ai, që vendos dhe dashuron. Më pas, gjithçka i rikthehet jetës nga ku e kish nisur, e rrethuar nga një pamje tjetër për atë çfarë kishte dhe për atë që i kish munguar.
Një prozë plot jetë dhe pikëpyetje që i kapërcejnë tronditjet që sjell një sistem pa liri. Autori ka sjellë një pjesë të mirë të prozës me një gjuhë që sjell një pjesë të lënë diku në harresë, atë që është folur dhe ka bartur pikëpyetje, e që tashmë e kemi lënë të gjithë në distancë, në emër të modernes. Por asgjë, as gjuha, as vendi e as sistemi nuk kanë rëndësi, edhe pse gjithçka prej tyre ka vendin e vet të domosdoshëm. Rëndësi kanë vetëm pyetjet që ngre libri, pyetje që janë në rrafshin e trandjeve që ka njeriu i gjithkundshëm. E sidomos marrëdhënia me Lirinë.
“Përjashta kopil! Nuk ke vend në këtë shtëpi ti!
Zëri i Tafilit erdhi i ashpër, si goditje prapa veshit. Iu kujtuan netët jashtë. Lidhja me tel me duar prapa, pas trungut të prerë të hardhisë. Çuditërisht, në vend që të rënkonte, qeshi. “Dënimi me liri. Vërtet është më i rëndë se hekurat e qelisë”. Me çantën në prehër, zuri vend në një qoshe të turmës. U ul shesh dhe mbështetur pas shkallëve të hekurta të kuvertës. Hodhi sytë në korën përtej qytetit. “Xana” sa nuk thirri me zë. Detin e kishte parë për herë të parë me Xanën. Atje mbi kodër. Në shpat zverdhnin gjineshtrat. “Si flokët e Xanës”, mendoi. Mori frymë thellë…( Biri i Botës, Demir Gjergji, f 369).
Një prozë që ka udhëtuar duket ngushtësisht me autorin, që duket se ka lënë gjithçka të vetvetes faqe pas faqeje. Lexohet me një frymë duke e mundur dhembjen.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn