als_Latn dik_Latn ron_Latn
Recension për librin “Tipologji dhe zhanër” të prof. dr. Bajram Kosumit
Libri i prof. dr. Bajram Kosumit “Tipologji dhe zhanër” është për studentët e Gazetarisë e të Letërsisë, për gazetarët e të gjitha profileve dhe zhanreve, të cilët duan të thellohen në studimet e tekstit, në cilindo aspekt studimor të tij. Libri mund të jetë një udhërrëfyes edhe për studiuesit e zhanrit të tekstit. Duke qenë se gazetaria që prej kohësh është forma më mbizotëruese dhe më e dendësuar e komunikimit publik, lexuesi i këtij libri mund të jetë i një game edhe më të gjerë: studiues dhe dijetar i komunikologjisë, apo i teorisë gazetare në përgjithësi.
Autori i librit, prof. dr. Bajram Kosumi, ka qenë protagonist i ngjarjeve të 1981-shit dhe aktivist në procesin e çlirimit dhe pavarësisë së Kosovës. Ka qenë kryeministër, ministër, deputet i zgjedhur. Aktualisht është profesor i asocuar në Degën e Gazetarisë, Fakulteti i Filologjisë, Universiteti i Prishtinës. Ligjëron lëndët: Zhanret e gazetarisë I; Zhanret e gazetarisë II; Menaxhimi i medies; Bazat e stilit gazetaresk; Editoriali/Komenti/Analiza; Stilistikë.
Tre kapitujt e librit: teori për gazetarinë, teoria e zhanrit gazetar, prirje tipologjike të gazetarisë
Kapitulli i parë i librit “Tipologji dhe zhanër” përmban: Kah një teori për gazetarinë; Një teori me dyshime; Teori përshkruese apo normative; Një teori tipologjike; Tipologjia sipas faktorëve të jashtëm tipologjikë; Tipologjia sipas mediumit; Mediume themelore (transmetuese) dhe mediume ndihmëse (realizuese); Tipologjia sipas kohës së botimit; Tipologjia sipas profilit social, politik dhe profesional.
Kapitulli i dytë i librit përmban: Teoria e zhanrit gazetar; Teoria dhe zhanri; Një shikim në retrovizor për teorinë e zhanrit; Teoria e zhanrit në gazetari; Tipologjia zhanrore; Struktura e tekstit gazetar; Qëllimi përmbajtjesor i tekstit gazetar; Dy shembuj me analizën zhanrore; katër zhanret gazetare; Gazetaria informative; Gazetaria analitike; Gazetaria publicistike; Gazetaria argëtuese; Shkalla e llojeve gazetare; Nuk është veç lajmi; Marrëdhënia e zhanreve gazetare sipas sasisë së informacionit që merr marrësi (shkalla e sasisë); Marrëdhënia e zhanreve gazetare sipas faktorit kohë (lidhja lineare e zhanreve); Lajmet e mëdha të pritura (lidhja koncentrike e zhanreve); Marrëdhënie hierarkike apo të bashkëlidhjes? Marrëdhënia autori-vepra në gazetari; Zhanret e përziera (hibride); Zhanre dhe stile personale; Pse janë krijuar zhanret e gazetarisë; Teori a posteriori; Njohja e zhanrit gazetar.
Kapitulli i tretë i librit përmban: Prirje tipologjike të gazetarisë; Lëvizje kah zhanri; Gazetaria e pavarur, gazetaria për dhe kundër qeverisë dhe gazetaria profesionale; Gazetaria e lirë dhe gazetaria e censuruar; Gazetaria hetuese (investiguese); Gazetaria e saktë; Korporatat- format reja të oligarkisë gazetare; Fotozhurnalizmi (fotogazetaria); “Fjalimi për liderin” – gazetaria dhe oratoria; Gazetaria globale; Gazetaria digjitale; Përmbyllje; Literatura; Biografia e autorit.
Sintezë e teorisë së zhanrit në gazetarinë shqipe
Libri “Tipologji dhe zhanër” është trajtim teorik i një prej çështjeve themelore të teorisë së tekstit, zhanrit të tij, dhe kjo krijon dëshminë për funksionimin teorik të librit. Në anën tjetër, teorizimi i çështjes së zhanrit këtu fokusohet te zhanri gazetar dhe nga ky aspekt, libri krijon dëshminë për një sintezë të teorisë së zhanrit gazetar në përgjithësi, në veçanti në gazetarinë shqipe. Në anën e tretë, diskutimi i zhanrit në tekstin gazetar, pas pesë vjet diskutimi të kësaj teme me studentët e Gazetarisë në Fakultetin e Filologjisë e Filozofisë në Universitetin e Prishtinës dhe kolegët mësimdhënës në atë degë, krijon dëshminë se autori ka përmbushur një obligim profesional ndaj studentëve dhe kolegëve.
Autori prof. dr. Bajram Kosumi, duke qenë vetë i krijuar si letrar dhe gazetar, mënyrën se si e ka diskutuar çështjen e zhanrit në gazetari, duke e ndërlidhur me zhanrin në letërsi, duke huazuar modele, metoda dhe faktorë tipologjikë nga dijet letrare dhe duke i përdorur të gjitha në favor të tekstit gazetar dhe tipizimit të tij, krijon edhe dëshminë e fundit në profilin intelektual të autorit, për marrëdhëniet komplekse të tekstit letrat me tekstin gazetar dhe për shumësinë e metodave të studimit të tekstit.
Autori prof. dr. Bajram Kosumi ka shkruar se publikimi i këtij libri në fakt e ka përmbysur një rend të paramenduar prej tij: sepse së pari kishte planifikuar të publikonte një doracak universitar për zhanret gazetare (kjo është materia e një kursi të autorit me studentët e Gazetarisë), të cilin kishte nisur ta përgatiste që nga viti 2008 dhe aty ta trajtojë zhanrin nga aspekti aplikativ, pra si shkruhet dhe analizohet një tekst gazetar nga aspekti zhanror. Sapo e kishte përgatitur për botim atë libër, autori prof. dr. Bajram Kosumi ndryshoi planet: diskutimi teorik dhe zhanrin e tekstit, veçanërisht të tekstit gazetar, ishte bërë parësor, në pajtim me një logjikë shkencore: së pari teoria e pastaj edhe aplikimi i saj pragmatik. Kështu, libri “Tipologji dhe zhanër” është publikuar si diskutim i një teorie që ka implikime të gjëra pragmatike në atë që quhet gazetari e aplikuar.
Autori prof. dr. Bajram Kosumi ka shkruar se asnjë libër nuk është tërësisht i ri dhe, nëse dikush ngul këmbë se ka një libër tërësisht të ri, atëherë duhet dyshuar thellësisht në atë libër. Ky nuk është një prej atyre librave, përkundrazi është një listë e madhe e librave dhe e autorëve të cilët duhen falënderuar për ndikimet që kanë ushtruar në konceptet e këtij libri. Disa nga këta autorë janë cituar, por ka edhe asi që nuk janë cituar drejtpërdrejt, por teoritë e tyre kanë jehonë në konceptet e diskutuara në libër.
Autori prof. dr. Bajram Kosumi ka shkruar se në shumë vende janë rimarrë edhe koncepte të trajtuara që nga Aristoteli dhe Kuintiliani në retorikat e tyre. Por, autori ka dalluar disa. Duhen falënderuar formalistët rusë, prej të cilëve në libër është përdorur Boris Tomashevskin; nga mbretëria e gjerë e strukturalistëve më së shumti është vlerësuar si ndihmë Tzvetan Todorovi me shkrimet e tij për zhanrin dhe Zhak Derrida. Në çështjen e ndërlidhjes së zhanrit edhe me faktorët socialë, autori prof. dr. Bajram Kosumi ka shkruar se ka rimarrë teoritë e dy gjuhëtarëve tërësisht të ndryshëm: Carolyn R. Miller dhe Michael Halliday; në çështjen e ligjërimit, tipave të ligjërimit e të kategorive ligjërimore të tekstit duhet falënderuar Teun Van Dijk. Në çështjen e përkufizimeve të zhanrit në tekstin gazetar në botën anglishtfolëse autori prof. dr. Bajram Kosumi ka vlerësuar dy autorët: Metthew Ricketson dhe Sally Adams. Sigurisht se ka autorë të tjerë dhe libra të tjerë që kanë inspiruar prof. dr. Bajram Kosumin në trajtimin e temave të këtij libri, si Bill Kovachi e Tom Rosenstieli, me librin e tyre “Elementet e gazetarisë” (2001). Për shkak të punës prej nismëtari në çështje të zhanrit në gazetarinë shqipe duhet falënderuar Hamit Boriçin, ndërsa në çështje të gjuhës së gazetave Bardh Rugovën. Autori prof. dr. Bajram Kosumi ka falënderuar dy studiuesit të tekstit dhe ligjërimit, kolegët në Degën e Gazetarisë, Milazim Krasniqin dhe Lindita Tahirin, për leximin e kujdesshëm të dorëshkrimit dhe vërejtjet e çmueshme. Leximi i tyre ka qenë i rëndësishëm për publikimin e këtij libri.
Libra e artikuj shkencorë të publikuar nga prof. dr. Bajram Kosumi
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn