als_Latn uzn_Latn bos_Latn
-
Diskutim: Si t rigjallrojme Teatrin Kombtar?
Konsult pr teatrin shqiptar: Duhet krijuar nj model i ri i jets artistike n Shqipri
-Teatri shqiptar ka vdekur, ta ngjallim at
-Flasin: ministrja e Kulturs Mirela Kumbaro, Robert Ndrenika, Yllka Mujo, Mihallaq Luarasi, Kristaq Skrami, Zamira Kita, Spiro Duni dhe Stefan apaliku
Albert ZHOLI
Risi
Sipas t gjith pjesmarrsve n konsult-bisedn q zhvilloi ministrja Kumbaro dje me drejtues t teatrove shqiptare, me regjisor, aktor, kritik arti, gazetar, nj gj doli n pah: sht hera e par q nj ministr Kulture zhvillon nj bised t hapur, nj bised miqsore, nj bised pr t shfaqur vetm problemet dhe pr t nxjerr n pah mangsit kryesore, q teatri shqiptar t dal nga kriza dhe t risi nivelin artistik, pr t rritur modelin e jets artistike n interes t spektatorit.
Theksi i ministres Kumbaro
Dje ministrja e Kulturs, Mirela Kumbaro, organizoi nj takim konsult me drejtuesit e Teatrit Kombtar, Teatrit t Komedis, aktor, regjisor, skenarist dhe prfaqsues t medias, pr problemet, shqetsimet dhe detyrat q i dalin n t ardhmen Teatrit Kombtar. Midis shum pjesmarrsve un do t veoja Nderin e Kombit aktorin Robert Ndrenika, regjisorin e talentuar Mjeshtr i Madh Mihallaq Luarasi, Drejtorin e Teatrit Kombtar, z. Kristaq Skrami, Drejtorin e Teatrit t Komedis z.Kastriot ipi, Drejtoren e Teatrit t Kors, znj. Zamira Kita, regjisorin Spiro Duni, aktoren e talentuar Yllka Mujo, si dhe aktort Araben Dehremi, Olta Dako, kritikun Stefan apaliku, etj.. N fjaln e saj ministrja theksoi se, e organizova kt takim n form konsulte, me drejtuesit kryesor t teatrove, aktor, regjisor, krijues t artit si dhe kritik, pr t par gjendjen aktuale t teatrit shqiptar, problemet kryesore, defektet, ku alojn punt, propagandimin e anve pozitive si dhe marrjen e masave pr ta uar teatrin shqiptar m prpara. Un dua t dgjoj mendimet tuaja, diskutimet tuaja, ato ka juve ju shqetsojn, pasi duke qen n krye t ksaj pune, duke qen profesionist dhe i keni ndjekur n vijimsi problemet e teatrit mund t arrijm n konkluzione t prbashkta pr prmirsimin e gjendjes. Sipas ministres Kumbaro, aktualisht ne duhet t krijojm nj model t ri t jets artistike n Shqipri. Dhe n kt jet artistike, teatri z vendin kryesor. Sot teatri ka nevoj pr ndryshim, ku duhet nj reform e thell. Pra reforma duhet t konsistoj n kt ndryshim rrnjsor. Sipas ministres ndryshim nuk do t thot heqjen apo zvendsimin e nj zvendsministri, drejtori, t nj aktori, apo t nj regjisori. Jo! Ndryshim do t thot ndryshim n mentalitet, ndryshim n themel t mnyrs s funksionimit t drejtimit dhe t puns n prditshmri, ndryshim n interes t problemit, pra pr t pasur nj jet artistike cilsore, pr t knaqur shijet artistike t popullit dhe pr t rritur n nj shkall m t lart nivelin e teatrit ton. Teatri ka vlera edukimi, dhe si t till duhet ta shfrytzojm. Pra theksoi, Kumbaro, ne duhet t bjm reform n cilsi, por deri m sot e kemi pasur t vshtir ti afrohemi teatrit. Kjo pr shum arsye, pasi jan ngritur barriera artificiale, nuk sht bashkrenduar puna midis Ministris dhe TK, por dhe se artistt shum her jan treguar indiferent ndaj shum problemeve. Ne duke qen bashk, duke diskutuar, bashk, duke luftuar bashk ant negative, mund t punojm n favor t teatrit, por edhe n favor t spektatorit. Ne do ti afrohemi teatrit pa paragjykime, me diskutime, konsultime, me ndryshime pr t knaqur shijet e spektatorit, pasi n fund t fundit sht ai q na jep notn prfundimtare. Ky lloj menaxhimi, sqaroi Kumbaro nuk duhet t ekzistoj m. Bindja se TK sht i paprekshm nuk duhet t ekzistoj m, mendime dhe mentalitet t tilla, jan t papranueshme n nj sistem demokratik. Pra ndryshimi duhet t jet n mentalitet, n mnyrn e t punuarit, n mnyrn e t menaxhuarit, n mnyrn e bashkpunimit, n mnyrn e funksionimit t t gjitha levave n TK dhe n teatrot shqiptare n prgjithsi. Pa kt ndryshim, jeta artistike n vend do t jet e vakt, shijet artistike t spektatorit nuk do t knaqen dhe puna jon do t shkoj pa ln gjurm,- prfundoi ajo.
Buxheti
Sipas ministres Kumbaro, buxheti i TK-s n Tiran pr vitin 2013 ka qen 79 milion e 825 mij lek, pra afrisht 80 milion lek t reja ( pra 800 milion lek t vjetra). Ndr to 78% e shums ka shkuar vetm pr pagesa dhe sigurime shoqrore t aktorve, 14 % e shums pr projekte dhe 8% t ndryshme. N vitin 2013, TK sht paraqitur me dy produksione. Aktualisht n TK jan punsuar, definitiv 32 aktor, ku disa prej tyre kan dy vjet apo m shum pa asnj rol dhe kan marr pagn e plot. T tjer kan vetm me nj rol n dy vjet, ku shumica figurant.
Diskutime
Pas fjals s ministres diskutimet ishin tepr interesante. Problematika e teatrit shqiptar, doli se sht mjaft e madhe. Askush prej diskutantve nuk foli pr nj teatr perfekt n cilsi, por edhe n sasi. Vendi yn sht nj vend mesdhetar, ku jeta artistike n ver duhet t rritet, ku numri i shfaqjeve duhet t rritet po ashtu dhe numri i teatrove.
Kio Londo, regjisor
N kto 20 vjet tranzicion t Shqipris, shohim se teatri shqiptar pr do dit po bie posht e m posht si n cilsi edhe n sasi. do qeveri q vjen, premton reform, pro reforma nuk konsiston n cilsi, n mnyrn e funksionimit, por n zvendsimin e drejtorve sipas interesit t partis n pushtet dhe n dm t cilsis s puns dhe cilsis artistike q nuk e vlerson spektatorin. N gjith kto vite jan hedhur n tregun mediatik katr ligje pr teatrin, por asnjri nuk sht vn n zbatim, n efienc. Kultura dhe krijimtaria e dramaturgjis jan n kufijt e vdekjes. Sot teatri shqiptar ka mediokritet, sht pa vizion, pa hapsira pr t talentuarit, pa hapsira pr t rinjt, pa programe t qarta dhe mnyra bashkveprimi. Kjo sht n trsi por n teatrin Kombtar n veanti. Un po sjell dy shembuj, Teatri Kombtar dhe Teatri i Fierit. I pari q financohet nga shteti, i dyti nga Bashkia e qytetit Fier. P.sh n Fier n vitin 1998 jepeshin 120 shfaqje n vit, tashm jan ulur ndjeshm, pasi ka rn dhe buxheti i Bashkis pr kulturn, por megjithat ky teatr po mbijeton n saj t vullnetit t kryetarit t Bashkis, puns s tij t dashuruar me artin. Ndrsa n Teatrin Kombtar ku ka nj buxhet 800 milion let t vjetra, numri i premierave ka rn ndjeshm. Mund t jepen deri n dy premiera n vit. Po ashtu ka rn numri i shfaqjeve. Pr t shptuar TK dhe teatrin shqiptar n prgjithsi ndryshimi sht jetik. Teatri nuk duhet t jet i politizuar. Sot po shoh se nuk ka ardhur as prfaqsuesi i Teatrit t Metropolit, Teatri i Tirans. Un mendoj se duhet t ngrihet sistemi teatro shqiptar, ndryshim sistemi do t thot ndryshim mnyrs s organizimit, mnyrs s puns, mnyrs s menaxhimit, etj.. Mendoj se ka ardhur koha q institucionet kulturore n qytete, t varen nga Ministria e Kulturs dhe jo nga pushteti vendor, ose t ken varsi kryesore nga kjo ministri. Kurrsesi nuk duhet q drejtort e teatrove t bashki t ndryshme t zgjidhen nga Kryetari i Bashkis apo Kshilli Bashkiak. Institucionet e rndsishme kulturore n do qytet duhet t varen nga Ministria e Kulturs. sht nj detyr e kohs pr ngritjen e teatrove alternative t mbshtetura nga kjo ministri, kjo do tu jap m shum hapsir aktorve, por do t rris dhe gamn e veprimtarive artistike. Ndrsa n fund t fjals time dua t them q duhet patjetr t funksionoj sistemi i kontratave me aktort. Kjo do t nxis interesin pr pun, prkushtimin, bn diferencimet n pages dhe nivel si dhe i jep nj hov t ri jets artistike n vend.
Zamira Kita, Drejtore e teatrit Andon Zako ajupi, Kor
Kam shtat vjet drejtore e Teatrit t Kors dhe sht hera e par q nj ministre na mbledh n kt mnyr. Ne si teatr nj ndr detyrimet, sigurimin e 10% t t ardhurave nga biletat e kemi siguruar. Detyr e jona si drejtues mbetet vnia n sken e shfaqjeve komerciale, me nivel artistik, cilsore q t knaq shijet artistike t spektatorit. Edhe un jam e mendimit kalimin n pun t aktorve me kontrata. Edhe tek un ka disa aktor q pr nj vit nuk kan luajtur nj rol dhe kan marr pagesn e plot. Pse do thoni ju nuk luajn? Sepse nuk mi plqejn regjisort. Por ata jan definitiv, pr shum arsye un smund ti heq dot. Kshtu teatri nuk mund t prparoj. Detyra kryesore sht gjallrimi i jets artistike t qytetit, format dhe mnyrat duhen gjetur.
Kristaq Skrami, Drejtor i TK-s
Znj. ministre, ju falnderoj pr kt tryez. Them se ka shum thashetheme pr TK-n. Kur m pyett q n.q.s sdo t ishit drejtor, por do konkurronit pr kt vend si do vepronit? E para un them q nuk duhet t ket nj TK, por disa teatro t prafrta me t. Nj drejtues duhet t paraqes programin e puns. N rend t dits duhet t jet kontrata e puns dhe jo emrime definitive. N punn ton kemi pasur rezultate dhe ato nuk mohohen. Kemi sjell n TK, regjisor t huaj nga m t afirmuarit. Kemi afruar shum t rinj. Un reformn nuk e shoh tek shkurtimet, pasi 32 aktor nuk jan shum, por tek mnyra e funksionimit, mnyra e aktivizimit. Ndoshta n kt pik nuk kemi funksionuar mir. (Ndrhyn ministrja Kumbaro: Vetm vitin e fundit emruat dy aktor, t cilt nuk u aktivizuan)
Mihallaq Luarasi, regjisor
Po dgjoj shum diskutime, por un shtroj pyetje, a do flasim njher sinqerisht, apo do ngrem probleme duke qen pjes e fajit si njeri dhe tjetri, Bibla thot: shkaktart e kaosit nuk na shptojn dot nga kaosi. Ndr ta jan dhe disa drejtues q foln, q kan qen drejtues. Sot teatri shqiptar sht n kriz, pr t mos thn n pikn kritike t vdekjes. Ne duhet ta shptojm at, ndaj dhe jemi mbledhur sot. Dikur n at regjim, q mos ardht kurr jepnim m shum se pes premiera n vit dhe salla mbushej plot do dit. Madje dhe pse jepnim shfaqje 6 dit n jav. Sot ka dhe kriz frekuentimi, pasi sallat nuk mbushen dhe pse jepen 2 shfaqje n jav.. Problemet jan t shumta, organizative, bashkpunimi, regjisoriale, autoriale, etj... Hajde t gjejm rrugn e shptimit me frym t re, me frym idesh, modelesh, frym prparimi dhe jo me miqsira, apo mrira.
Spiro Duni-regjisor
Pr mua TK fillon tek oborri, tek ai roja n kabin, tek lulishtja, tek ambientet pastaj shkojm n sall tek artistt. Para ca ditsh takova Reshat Arbann Nderi i Kombit nj artist i madh q ka qen pjes e TK-s. Kur po dilnim nga oborri, ai m tha:- ktu nuk bie er teatr. Pra nuk ka respekt, pr aktorin, pr regjisorin, nuk ka mnyr bashkpunimi. Pra n kt teatr nuk ka kultur theksoi Arbana. N nj vend q prhap, propagandon kultur nuk ka kultur. Kjo fjal m vrau, por sht e vrtet. Ai e kishte fjaln q tek ambienti, respekti, mnyra e komunikimit etj.. Pr mua t 32 aktort e teatrit duhet t jen n funksion t teatrit. Ai q nuk ka rol, as figurant, t merret me shoqrimin e spektatorit, tek biletaria, tek regjistrimi i spektatorve t rregullt, t merren adresat e tyre, tu drgohen dhe biletat n shtpi, apo ndonjher falas. Reform do t thot ligj, respektimi i ligjit, respektim i rregullave. Prmirsim, ecje para. Kto jan rregullat dhe normat e reforms. Ne duhet t punojm pr nj bord t fuqishm teatror, ku t piqet mendimi racional pr nj teatr bashkkohor, pr nj teatr, t nivelit europian. Jam pr nj ndryshim t statusit t teatrove, pr nj status me baz kontratn, pr nj teatr me program dhe me pages sipas puns, rolit, kontrats dhe aftsive.
Robert Ndrenika, Mjeshtr i Madh
Drejtori ka prgjegjsin dhe rndsin e tij t padiskutueshme n Teatrin Kombtar. Pr t ecur punt mir, ne skemi pse bjm ndonj hata t madhe, mjafton t shikojm eksperiencn e teatrove kombtar t fqinjve, qoft t Beogradit, Zabgrebit, Maqedonis apo dhe t Greqis. Mendoj se, drejtori t mos zgjidhet nga Ministria por nga vet komuniteti. Komuniteti yn e di se ku jan hallet, ku jan shqetsimet, ku jan hallkat e dobta, ku jan barrierat. Ne e dim se ku pikon Teatri Kombtar. Drejtori i TK-s nuk duhet t ket t bj me asnj parti politike qoft PS qoft PD. Arti nuk duhet t njoh politik. Nuk ka artist t PD-s apo t PS-s pavarsisht se, dikush mund t ket preferenca n vetvete. Drejtori duhet t jet nj nikoqir i mir. Ai duhet t dij q kur jepen shfaqje, kur bhen pagesa, kur ndahen role, kur bhen turne, prcakton se sa i takon gjithkujt edhe n pages. TK duhet t jap shfaqje me pesh, pasi ktu spektatori sht i kualifikuar dhe i njohur me botn. Mundsia sht pr do gj, por me kontroll, me vizion, dhe ide. Mbi t gjitha duhet t ket plan. Sa shfaqje premier n vit. Sa shfaqje n tr vitin?
Ndrhyn ministrja: Qllimi sht q si ti menaxhojm parat sot, q t krkojm m shum nesr.
Stefan apaliku
Teatri sht shtje nderi, dinjiteti. Por ky teatr po na turpron. Nuk mund t quhet Teatr Kombtar. Reform nuk do t thot shkurtime nga puna, por si t rivm n pun aktort, si t vemi pjes m t mira, si t organizojm punn pr nivel t lart artistik. Ne sot nuk kemi nevoj t shpikim, pasi shpikjet i kan br t tjert m par. Ne kemi nevoj t zbatojm eksperiencat m t prparuara q kan dhn rezultat. Ka dy mnyra pr funksionimin e teatrove, njra sht ajo angleze me kontrata nj deri dy- vjeare, tjetra sht ajo gjermane me kompani permanente. Ti studiojm kto dy lloj teatrosh, funksionimin e tyre dhe t zgjedhim m t mirn pr vendin ton.
Yllka Mujo, aktore
Un do t futem n probleme konkrete. Zonja Ministre, po afron stina e dimrit dhe TK nuk ka ngrohje. Duhet t vijm me batanije n teatr, edhe ne si aktor edhe spektatort. Teatr, ku nuk ka qendr zri t bj lajmrimet pr aktort. N monizm kto ishin perfekte (mos t merret pr nostalgji aspak). N gjith godinn i sheh muret me vrima, ku hyn dhe zhurma nga jasht. Por sht dhe nj problem tjetr. Ne nuk kemi tapet n anekset sa del nga skena. Kjo bn q t dgjohen takat tona deri tek spektatori. Kshtu humb dgjueshmria. Teatri ka qen dhe duhet t mbetet tempull i kulturs. Duhet t bjm hapa para, por jo n vend apo t kthehemi mbrapa, pasi spektatori vjen t marr kultur, shije artistike. Ndaj drejtori duhet t jet apolitik. Nj administrator i mir, jo detyrimisht aktor. Sot nuk mund ti flassh askujt pr detyrat q ka pasi futemi n sken me skenn t papastr. Pra mungon kritika n hapsirat tona. Secili duhet t respektoj punn e vet, mirmbajtsi skens, t mbaj skenn, aktori t luaj mir, ndriimi t ruaj ndriimin, etj... Ndrsa pagesa t bhet sipas rolit, interpretimit, vlerave, jo t gjith njlloj. Nuk duhet t ket kurr aktor q nuk dalin n sken dhe t paguhen. Gjithashtu, tu hapet drit jeshile dhe t rinjve.
Nj shqetsim real
N kt konsult-bised u diskutuan shum gjra, por ajo q u la n heshtje ishte, drama shqiptare, komedia shqiptare. E ngrita jo pa t drejt kt shqetsim pasi pash se, qoft ministrja Kumbaro, qoft drejtuesit tjer qoft regjisort, as e vun ujt n zjarr pr kt shtje kaq delikate. N vitin 2013 n TK nuk u vu asnj dram shqipe, asnj komedi e autorve shqiptar. T dashur drejtues t TK-s apo t teatrove n qytete t tjera. E nderuar zonja ministre. Ajo q duhet t na shqetsoj m shum sht drama shqipe, komedia shqipe, autort shqiptar. TK n radh t par duhet t flas shqip. Ky teatr sht Teatri Kombtar, i kombit ton, i gjuhs ton, i kulturs son t mirfillt. Prparsi duhet t marrin vlerat tona, temat tona, krijimet tona, pastaj ato t huaja. Ose ndryshe mos e quani Teatr Kombtar Shqiptar, por Teatri Ndrkombtar i Tirans. Kombi ka nj gjuh, ka nj identitet, ka nj kultur t vetn dhe ato gjenden tek krijuesit tan n gjuhn e bukur t Naimit. Nuk do t ket kurr Teatr Kombtar pa dramat apo komedit q shkruhen n gjuhn shqipe. Dramaturgt apo komediant tan duhet t nxiten, stimulohen, t mbahen afr si vlera. Ata e kan mbajtur gjall TK pr vite t tra dhe rezultate kan qen t pamendueshme. Mjafton t kujtojm komedin Pallati 176. Asnj komedi e huaj nuk ka pasur kt sukses.
-
-
Pr: Diskutim: Si t rigjallrojme Teatrin Kombtar?
Ja tre komponentt q i duhet t zgjidh teatri: Numri i teatrove, gjuha universale dhe ana estetike
far i mungon teatrit shqiptar?
Ja problemet m shqetsuese t tij
Albert Z. ZHOLI
Teatri shqiptar n prgjithsi sht n krkim t rrugve t reja, pr thithjen e nj spektatori t shumt, pr nj cilsi n veprat skenike dhe reformim n mnyrn e komunikimit me spektatorin dhe me krkesat q krkon koha n kt gjini artistike kaq t prhapur n Evrop. Sot koha krkon nj teatr profesional, bashkkohor, q jo vetm t plotsoj shijet e spektatorit por edhe t konkurroj jasht kufijve t vendit si artistikisht edhe estetikisht. Aktualisht Tirana, kryeqytetit yn ka tre salla shfaqjesh teatrale q jan: Teatri Kombtar, teatri eksperimental Spahivogli dhe “Teatri Metropolit” ( pa diskutuar pr Teatrin pr fmij”. Par n problematikat aktuale dhe pr ato ka krkon teatri n prgjithsi lind pyetja; Cilat jan problemet e teatrit shqiptar sot?
E para mungesa e sallave
Para disa ditsh n nj Konferenc pr shtyp Drejtori i Teatrit Kombtar, Ervin uli theksoi se n premiern e fundit t drams “Udhtim i gjat drejt nats”, salla pr do nat ishte mbushur plot dhe them se n trsin e saj n kt dram pati m shum se 10 mij spektator. Nuk mund t kundrshtoj, as mund t paragjykoj kt thnie t till, pasi nuk i kam ndjekur t gjitha nett e shfaqjeje, por sht e vrtet se me kt dram me regjisor Spiro Duni, pam nj sall t mbushur plot, spektator t dshiruar pr shfaqjen dhe q shoqroheshin me diskutime t tjera. N kt Konferenc z. uli theksoi se Teatri Kombtar si godin sht i amortizuar dhe ka ardhur koha pr nj Teatr t dyt. Kt mendim ka pasur dhe Drejtori paraardhs, i cili n disa intervista t miat ka theksuar se sht koha pr nj teatr t ri, m t modernizuar dhe me m shum vende. Nisur si nga krkesat e drejtuesve t TK, po ashtu dhe nga numri aktual i teatrove n Tiran, me t vrtet del evident fakti se ka ardhur koha pr dika t till. TK ndoshta sht institucioni i artit q nuk sht investuar fare n dy qeverit Berisha. Ku mungon ngrohja, mungon ndriimi bashkkohor dhe pajisjet e tjera modern me t cilat jan arreduar teatrot e vendeve perndimore. TK sht i vetmi institucion i rndsishm i artit q pr m shum se 40 vjet nuk sht vn dor, madje ku nuk ka as ngrohje, dika e papranueshme n kushtet e sotme. Por kryesorja sht se me tre teatro nuk mund t prballohet fluksi i madh i spektatorve kryeqytetas. Tirana sot sht nj metropol me 1 milion njerz, dhe as mund t konceptohet se mund t plotsohen nevojat dhe dshirat e spektatorve me 3 teatro me afrsisht 1000 vende. N vendet fqinje si Greqia, teatrot jan shtrir n t gjith gjeografi shtrirjen e Athins, ku mund t ket rreth 35 teatro, ndrsa tek ne vetm 3 t tilla. Pra nuk sht sukses i madh ardhja e 10 mij spektatorve, pasi ktu bhet fjal pr nj metropol t madh q me numrin e teatrove ky numr spektatorsh sht i paprfillshm. Pra, pa diskutuar suksesin e drams s vn nga regjisori Spiro Duni, merit tjetr e ardhjes s spektatorve tashm sht dhe numri i pakt i teatrove si objekte. Pr numrin e popullsis q ka sot metropoli yn, ky numr duhet t jet m i madh se dhjet, pasi vetm kshtu mund t plotsohen krkesat e kryeqytetasve t cilt kane kthyer n kultur shkuarjen n teatr. sht koha q dhe qeveria edhe bashkia, ta ket prioritet kt krkes pr vet faktin e rndsin q ka teatri n jetn e nj kryeqyteti, si art i veant q ka si qllim edukimin. Kjo sht dhe mbetet deviza e teatrit q n lashtsi, edukim dhe vetm edukim i njeriut.
S dyti gjuha universale e teatrit
Teatri sht art i drejtprdrejt, me personazhe q vijn n sken pa rikthime skenash dhe q mbartin problematik. Detyr themelore e teatrit shqiptar sot sht q ai ti kaloj kufijt e vendit, ti kaloj kufijt e Kosovs. Matsi m i mir i rezultatit t nj teatri Kombtar (apo i ndonj tjetri) sht se sa shfaqje jep ky teatr jasht vendit. N sa kompeticione apo festivale jasht atdheut ftohet t marr pjes si konkurrim dhe sa mirpritet ai n kto vende. Pra ne jemi nj vend q jemi n hapat themelor t aderimit n BE dhe arti sht ai q prcjell m shum mesazhe bashkimi, teatri sht ai q na afron dhe i prshpejton hapat drejt BE-s. N kt perceptim duhet t ndrtohet dhe t ndrtohen politikat e teatrit shqiptar, pas ktij momenti. Teatri ka dhe flet me gjuhn e muziks. Muzika sht gjuha e prbotshme, universale, q flet me tinguj pa fjal dhe q tingulli i saj plqehet kudo nse sht e bukur, pavarsisht se n cilin vend sht krijuar. Matsi m i mir i arritjeve t teatrit shqiptar duhet t jet ajo, q t shihen se sa teatro t huaj trokasin dhe japin shfaqje n TK. Me kt synim dhe me kt objektiv duhet t ndrtohen politikat e teatrit shqiptar.
Lind pyetja:
Po si mund t kuptohet nj dram n gjuhn gjermane nga spektatori shqiptar (apo anasjelltas)? Ktu del n pah gjuha universale e teatrit, ktu del n pah prbotshmria e tij. Dihet q n nj teatr kuptimi i fjals sht primare, por jo m pak t rndsishme n nj dram jan dhe elementt e tjer si skenografia, ndriimi, muzika, shikimi, gjestet, mimika, reagimi, mnyra e dialogut, plastika, etj.. Jan kto element q prbjn gjuhn universale t teatrit. Jan kto element prbrs q e bjn at t kuptueshme n do vend tjetr t bots, prve vendit ku ideohet nj dram. Aktualisht kudo n bot, dramat gjermane shkojn n Franc apo Itali dhe anasjelltas. Por kto drama kuptohen nga spektatori pr gjuhn e tyre universale ku futen kto element kaq t domosdoshm. N qoft se arrihet q dramat apo komedit e teatrove tona t ftohen kudo n Europ vetm ather kemi t drejt me plot gojn t themi se teatri shqiptar flet me gjuhn universale. Dhe e kundrta nis tek teatrot tona, vijn teatro prestigjioze t Italis, Greqis, Francs, Gjermanis, Serbis t japin shfaqje. Kjo duhet t jet parsore n politikat e teatrit ton kombtar, prioritet q duhet t zej vendin e par. Sot arritjet e nj drame, komedie, nuk duhet t maten vetm me numrin e spektatorve ( q sht shum domethns) por me arritjet jasht kufijve shqiptar, n konkurrimet Europiane, n hapjen e dyerve t teatrove prestigjioze evropiane ndaj teatrit ton dhe anasjelltas. Kjo sht gjuha universale e teatrit, sht gjuha e kohs, gjuha e veprimit pr t qen n avangard t prshpejtimit t hyrjes s Shqipris n BE.
E treta, ana estetike
Ana estetike n performancn e nj drame apo komedia sot prbn nj nga elementt kryesor t suksesit. N kohn q jetojm nga ana estetike lind pyetje; do t ngulmojm n traditn e teatrit ton, duke i qndruar besnik asaj, apo do t evoluojm duke ndrthurur traditn me zhvillimet botrore t teatrit pr nj teatr bashkkohor, emancipues,? Aktualisht shikojm se vende t ndryshme po bjn nj teatr koherent, ku estetikisht tradicionalja ndrthuret dhe me element apo dhe eksperienca t vendeve t tjera. Ndoshta nuk jam plotsisht i sakt, pr regjisorin por n nj dram t vn n sken nga teatri i Lituanis regjisori n nj pjes vaji, kishte vn nj kng vaji ame. Ai kishte rrmuar n internet dhe kt kng e kishte par m t prshtatshme, m t kuptueshm n t gjitha gjuht. Shum specialist t teatrit kan theksuar se gjuha shqipe sht nj gjuh e kuptueshm nga t gjitha gjuht e tjera dhe ajo duket sikur flitet n gjuhn e vendit ku jep shfaqjen. Kjo sht nj prparsi e gjuhs son, q pak gjuh t bots e kan. Pr bjm nj veanti pasi n gjuhn ton mund t shqiptohen leht si n gjuht e vendeve ku fliten emrat, vendet, diksioni i gjuhve t tjera. Ana estetike e gjuhs lidhet me mnyrn e prcjelljes s veprs, q ajo t flas me gjuhn universale, t kuptueshme kudo q kjo vepr t shfaqet. Mos vall do zhduket tradita? Absolutisht jo, elementet e veant jan t domosdoshm t futen n veprat e sotme prtej tradits, pr vet natyrn e artit. Arti evoluon, modernizohet dhe ndrhyrja sht domosdoshmri, por pa kaluar n nihilizm t tradits. Vetm kshtu ne mund t bjm nj teatr q flet bukur, flet me gjuhn e bashkpunimit, t arsyes, dhe t pranimit t ndrthurjes multikulturore. N fund t fundit, teatri sht gjinia e artit q flet drejtprdrejt, q prcjell shqetsimet, problematikat, krkesat e kohs. Teatri thyen tabu dhe nuk pranon tabu. sht arti m i kritik, i drejtprdrejt ku njeriu civilizohet, njihet me t metat e kohs dhe i prshtatet zhvillimit t shoqris. Pa nj art t till, shoqria do kaloj kriza q nuk mund ti suportoj. Kjo sht politikbrje sot n drejtim t teatrit, t ktij arti sa t lasht po aq dhe modern, q bota e ngre n piedestal pr cilsit e patjetrsueshme.
Kan thn pr artin
Arti sht pasqyr e jets.
Tolstoi
Kemi artin pr t mos vdekur nga e vrteta.
Nie
Arti sht mnyra e njohjes s artistit me njerzit.
emisbevski
Njeriu i prcjell njeriut mendimet me fjal, kurse me art njerzit u tregojn njeri-tjetrit prjetimet e veta.
Plehanovi
Arti sht krijuar q t prjetohet e jo t kuptohet. Andaj, do her artet, kur dshirojn t jen t kuptueshm, doher thon budallallqe.
Drajzeri
N art, para s gjithash, duhet ta shikosh dhe ta kuptosh t bukurn.
Stanisllavski
Arti nuk msohet, se n art nuk ka msues.
Tarkovski
Arti i bukur sht art i gjeniut. Gjenialiteti sht talent q i jep artit rregulla.
Kant
Kryeveprat shkruhen duke mohuar gzimet e jets dhe veten.
Mani
Ka shum raste kur krijimtaria artistike sht msuesja e vrtet e popujve.
Hegeli
-
Regullat e Postimit
- Ju nuk mund t hapni tema t reja.
- Ju nuk mund t postoni n tema.
- Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
- Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
-
Rregullat e Forumit
unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn tpi_Latn vec_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn sag_Latn als_Latn tum_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn tur_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn szl_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn dan_Latn als_Latn bod_Tibt als_Latn afr_Latn als_Latn bos_Latn als_Latn bos_Latn als_Latn tso_Latn als_Latn ltg_Latn als_Latn als_Latn als_Latn afr_Latn als_Latn fij_Latn als_Latn bam_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn