als_Latn lit_Latn uzn_Latn
1. Feja dhe shteti
Kosova hodhi njė hap para drejt tolerancės fetare.
Ajo organizoi javėn e tolerancės ndėrfetare ndėrsa, paraprakisht, mori lėvdata edhe nga raporti amerikan pėr respektimin e tė drejtave dhe lirive fetare. Nė tė vėrtetė, ky organizim shpalosi gjėra shumė me rėndėsi, tė cilat nuk duhet ta bėjnė Qeverinė tė ndihet komode. Fjalėt e kongresistit Bob McEwen se Janė tri burime tė pushtetit, ėshtė fuqia ekonomike, ushtarake apo politike dhe ajo shpirtėrore dhe Janė tė bekuara kombet tė cilat nė brendinė e tyre e kanė Zotin dhe besimin duhet tė jenė njė vėrejtje serioze se pa besim nuk ēohet shteti para. Laicizmi nuk nėnkupton pėrjashtim tė besimit. Kosova, nė rast se tenton tė promovoj shtet pa fe, atėherė duhet ta di se ajo ka gjymtuar veten.
Kjo do tė nėnkuptonte se motori qė vė nė lėvizje makinėn mungon. E, pėr kėtė pėrvojėn e shkurtėr tė kėsaj tendence, Kosova ka kėtė nivel tė lartė korrupsioni, mashtrimesh, vrasjesh, vetėvrasjesh, etj. Kjo ėshtė tamam ajo qė njė filozof thotė: Aty ku nuk sundon Zoti, sundojnė fantazmat!
2. Tolerancė me kufi
Toleranca jo ēdoherė ėshtė virtyt. Ajo mund tė reflektojė edhe si dobėsi e madje edhe tė jetė poshtėrim pėr tė tolerantin. Kosova, e cila ishte viktimė e palės serbe, ka shfaqur tėrė kėtė zemėrgjerėsi pėr kriminelin, Serbinė, aq sa fton zyrtarėt e saj, vendos flamurin solemnisht, tregon kėtė zemėrgjerėsi ndėrsa poshtėrohet. Krimineli ngel kriminel dhe kjo mbase ėshtė dėshmuar nė rastin e Serbisė historikisht. Foltorja e tolerancės shėrben pėr intolerancė.
Pėrfaqėsuesi serbė thotė se Kosova ėshtė Serbi ndėrsa pėr ēudi merr duartrokitje. Ata, ose nuk e kanė kuptuar, ose nuk ia kanė vėnė veshin fare se ēfarė ka thėnė, ose toleranca po zbritka deri nė kėtė nivel tė
poshtėrimit, gjė, tė cilėn nuk e duam. Nė kuadėr tė kėsaj jave u pėrkujtuan edhe viktimat e Hiroshimės dhe Nagasakit. Kosova pėrkujtoi ata, e po kėshtu, pėr nder tė viktimave tė Holokaustit, pėr hebrenjtė bėri njė lapidar, i cili, megjithėkėtė, nuk e kėnaqi komunitetin hebre. Tė pakėnaqura, por nga njė aspekt tjetėr, ishin
edhe nėnat kosovare. Tė interesohemi pėr viktimat e Holokaustit ndėrsa tė mos bėjmė asgjė pėr viktimat e luftės sonė, ėshtė e pavend. Pra, tolerancė e paqėlluar.
3. Toleranca dhe komunitetet
Ndėrsa vėshtroja rrjedhėn e javės sė tolerancės, thashė nė vete: sikur ne muslimanėt tė kishim qenė komunitet pakicė, ndoshta do tia kishim kaluar shumė mė mirė. Sikur tė gjitha kėto thirrje pėr tolerancė tė ishin bėrė nė raport me komunitetin mė tė madh, qė trajtohet mė sė keqi nga qeveria. Ende pa mbaruar java e tolerancės, Kosova shkel tė drejtat fetare. Vajzave me shami iu ndalohet pjesėmarrja nė Testin e Maturės. Sikur nuk mjafton ajo se Kosova ka 137.000 analfabetė. Apo, tash qė ka marrė lėvdata, duhet tė vazhdojė e qetė me shkeljen e sė drejtės. Tė thuash se nė Kosovė ka tolerancė tė plotė dhe se nuk ka diskrimimin fetar, ėshtė gabim. Nė Kosovė tė gjithė gėzojnė tė drejta, bile edhe nėse dikush dėshiron tė martohet me partner tė sė njėjtės gjini. Tė drejta gėzojnė edhe shtazėt, por jo edhe myslimanėt. Kosova ėshtė vendi i dytė nė Evropė pėr nga shkelja e tė drejtave tė muslimanėve dhe diskrimiminit tė tyre, pas Greqisė. Kosova deri mė tani asnjė hap para nuk e ka bėrė nė raport me fenė, ajo e ka lėnė fenė atje ku ka qenė nė kohėn komuniste.
Unė nuk e di se ku ėshtė qėllimi dhe ēfarė dobie ka organizimi i kėtyre tryezave pėr tolerancė fetare, nė njė vend ku nė mėnyrė flagrante shkelėn tė drejtat fetare?! Pėrpos nėse ka pėr qėllim me ua hedhur njė grusht hi syve tė ndėrkombėtarėve, kinse ne jemi ata qė tė gjithėve ua japim tė drejta, apo pėr ti kaluar disa ditė nėpėr hotele, e restauronte dhe pėr tu njoftuar mes veti.
4. Nė vend tė konkluzave tė organizimit qeveritar Java e Tolerancės do tė duhej tė sillte konkluza pėr respektim tė ndėrsjellė tė sė drejtės fetare. Duke iu siguruar hapėsirė tė gjitha komuniteteve, duke rregulluar me ligj, duke futur besimin si motor tė shoqėrisė, Kosova do tė ecte para. Kaq kėsaj radhe dhe deri javėn e ardhshme, selam alejkum.
Dr. Shefqet Krasniqi: E ardhmja e familjes shqiptare tė Kosovės
E ardhmja e familjes kosovare ėshtė nė pikėpyetje tė madhe. Kjo pėr shkak tė kahjes sė gabuar qė ka marrė. Familja si vatėr edukimi ėshtė duke u shuar. Trendet e reja bashkėkohore sikur e kanė vėnė pėrballė njė presioni pėr tė ndryshuar, por vetėm pėr tė keq. Tė paktėn, realiteti e dėshmon kėtė. Kemi qenė tė njohur pėr nderin dhe kulturėn familjare ndėrsa sot nuk dallojmė fare nga tė tjerėt.
Familja ėshtė kthyer nė njė vatėr tė pėrmbysjes sė edukimit. Atėsia dhe amėsia mė nuk shihen si pėrgjegjėsi. E kam shumė tė paqartė se si njė prind ia lejon vetes qė vajzėn ende tė papjekur ta dėrgojė nėpėr ahengje gjatė tėrė natės, madje ta rregullojė dhe pėrgatisė paraprakisht nėpėr sallone zbukurimi.
E dini se kėto mbrėmjet e maturės janė duke u kthyer nė mbrėmje ferri tek ne. E kemi bėrė fet siē thotė populli- me shkollim veē tash ti dėrgojmė edhe nėpėr organizime tė kėtilla. Personalisht e shoh sikur fėmijės i jepet edhe njė goditje e rėndė pėr tė mos u kthjellė pėr njė kohė tė gjatė. Vajza e gjorė, plotėsisht e pavetėdijshme se ēfarė mund ta pret, merr kėtė rrugė, e cila mund tė jetė nata e fundit e qetė nė jetėn e saj. Netėt nė vijim mund tė jenė tė zeza pėr tė. Prindi injorant, i cili pėr inat e dėrgon vajzėn nė mbrėmje tė
maturės, tė nesėrmen, nga fanatizmi dhe nderi xhahilesk, nuk e pranon turpin, kėshtu qė, nė emėr tė asgjėje, del dhe vret. Do tė duhej ta vriste injorancėn e tij, qyqarllėkun dhe devijimin e vet. Apo, nė rast se vajza e tij e bėrė nuse prej vet babait, vendos qė tė mos kthehet mė nė familje si vajzė po si nuse, sheh se si ai tregon burrėrinė e rreme duke mos i folur vajzės dhe duke mos e pranuar atė mė si vajzė tė tij. Na ka koritė familjen! Jo, familjen e ke koritur ti o prind i mjerė, ti qė i ke dhėnė fėmijės tėnd edukatėn e keqe, ti qė e ke llastuar atė, ti qė ia ke mundėsua tė shoqėrohet deri nė orė tė vona tė mbrėmjes me djem, ti qė nuk je kujdesur kurrė pėr vajzėn tėnde si dhuratė e ēmuar prej Allahut. I tėrė faji tė hedhet vetėm ty dhe pėrgjegjėsia ėshtė vetėm e jotja. Nuk do tė duhej qė ti ti dėgjoje tė tjerėt, ngase ata tash nuk ēajnė kokėn pėr ty. Dashuria dhe kėnaqėsia e njerėzve ėshtė qėllim qė nuk arrihet.
Puno ta kėnaqėsh Allahun.
Mė rastisi tė kaloj pranė disa restoranteve dhe atė qė pashė u tmerrova, rendi i gjatė i djemve dhe vajzave tė cilėt pritnin pėr tu futur nėpėr restorante e hotele, e pėr veshjen e tyre mos pyet, veshje kjo e cila mė shumė
i ngjan veshjes sė njė vajze e cila ėshtė pėr gati pėr tė shkuar tek burri. Ashtu i tmerruar e i shokuar mendoja me vete, ēfarė nėnash do tė jenė kėto nesėr, ēfarė familjesh do tė krijojnė e ēfarė fėmijėsh do tė rrisin?!
Ne shqiptarėt edhe nė tė kaluarėn kemi pasur vajza e motra, por ato kanė qenė shumė tė edukuara, ato janė parapėrgatitur pėr tu bėrė nėna, pėr tu bėrė edukatore, ato e kanė ruajtur nderin si sytė e ballit. Pėr kėtė arsye edhe kanė krijuar familje tė shėndoshė, duke i edukuar ato pėr dashuri ndaj fesė e atdheut, familje ato tė cilat mė sė shumti i kanė kontribuar kombit dhe shoqėrisė.
Ndėrsa sot fėmijėt i edukojnė sesi tė zhvishen, ta prishin moralin, ti pasojnė njerėzit tė cilėt asnjė tė mirė nuk ia sjellin shtetin a shoqėrisė.
Pėr pasojė kemi kriza morale tė cilat shkatėrrojnė familjen dhe dėmtojnė rėndė shoqėrinė, e tė cilat, nė njė ose formė tjetėr po i vuajmė tė gjithė. Neve vėrtetė na kanė munguar shumė gjėra, e ndėr mė tė mėdhatė liria, por nga ana tjetėr kemi pasur vlera tė mėdha pėr tė cilat na kanė pasur zili tė tjerėt, ndėr tė cilat, padyshim, familja, uniteti, respekti, edukimi, etj.
Fatkeqėsisht, shoqėria jonė, po flas si shumicė, e jo e tėra, kanė lėnė pas ēėshtjen e familjes duke u dhėnė pak si tepėr pas ēėshtjeve tjera, e ndėr to edhe pas njė kinse emancipimi dhe kulture, sė cilės kam frikė se do ia shohim sherrin. Andaj po flas me plot pėrgjegjėsi se nuk ka shpėtim tjetėr tė familjes e tė shoqėrisė pa edukim tė mirėfilltė, e nuk ka edukim tė mirėfilltė pa i ruajtur traditat, kulturėn tanė, e kjo nuk arrihet pa i lidhur njerėzit me Zotin e tyre, me ua lidhur shpirtin e tyre me Krijuesin. E feja ėshtė ajo e cila e ushqen shpirtin, ia kultivon njeriut tė mirėn dhe ia largon tė keqėn, ia ruan tė pastrėn dhe tė vlefshėm dhe ia shmang tė pa vlefshmen.
Tė nderuar, tė punojmė mė shumė pėr familjet tona, nė veēanti pėr fėmijėt tanė, e nė veēanti pėr bijat tona, ngase femra ėshtė gjysma e shoqėrisė, pastaj ajo e plotėson edhe gjysmėn tjetėr, ngase nuk ka shoqėri tė shėndosh pa femėr tė shėndosh.
Allahu na e ruajt nderin dhe moralin, familjen dhe shoqėrinė, na ēoftė nė hair e na ruajt nga ēdo e keqe!
Amin dhe deri javėn tjetėr selam alejkum.
Dr. Shefqet Krasniqi: Pse shkurorėzimi ėshtė bėrė dukuri
Se Kosova nuk ėshtė duke degraduar vetėm nė zhvillimin ekonomik, por edhe nė atė shoqėror, ndėr tjera, flet edhe fenomeni i shkurorėzimeve, i cili, nga viti nė vit, sa vjen e bėhet mė shqetėsues. Ditė mė parė, mediet tona raportonin pėr shifra alarmante tė shkurorėzimit nė vendin tonė. Vetėm nė tre mujorin e parė tė kėtij viti, janė regjistruar mbi 100 shkurorėzime, qė pėrkthyer nė gjuhėn e realitetit tonė nėnkupton se janė prishur dhe shkatėrruar 100 familje tė reja. Ėshtė pėr keqardhje se si nuk i kushtojmė rėndėsi edukimit tė mirėfilltė shoqėror, kur sot, ekspertė tė ndryshėm, rėnien ekonomike, kolapset dhe falimentimet e shumė shteteve ia faturojnė pikėrisht ngecjes sė tyre nė zhvillimin shoqėror. Ne shqiptarėt nuk kemi patur mundėsi tė mburremi para botės me diē mė shumė se me nderin tonė familjar dhe shtimin e madh natalitetin. Kėto dy asete, siē duket, janė nė shkatėrrim e sipėr. Njė vėzhgim i vazhdueshėm i gjendjes sonė politike dhe shoqėrore do tė na sillte imazhet e njė tė fundosuri hap pas hapi.
Sot nderi dhe morali ėshtė dobėsuar shumė, pėr tė mos thėnė se ka humbur fare. Sot prindi nuk e di ku e ka bijėn, sikur qė as bashkėshorti nuk e ka di e nganjėherė nuk e ka dert se ku e ka gruan e tij, kur del, me kė del e me kė shoqėrohet dhe kur kthehet. Jo vetėm kaq, por femra sot nxitet dhe stimulohet pėr zhveshje, lakuriqėsi. Tė gjitha kėto dhe tė tjera ndikojnė nė tradhtinė bashkėshortore, e devijimin moral. E, siē ėshtė shpjeguar, ndėr shkaqet kryesore tė shkurorėzimit ėshtė tradhtia bashkėshortore.
Nė tė vėrtetė, shkurorėzimi, si pasojė, adresohet njė mori shkaqesh tė pėrbashkėta dhe tė veēanta. Ndėr shkaqet e pėrbashkėta do tė veēoja:
1)Zgjedhja jo e duhur e partnerit/partneres. Kjo pėr faktin se jo rrallė herė nuk zgjedhin, nuk vėrtetohen e nuk sigurohen mirė pėr ēiftin e jetės se ēfarė cilėsish e vetish ka, ēfarė familje e rrethi janė, ēfarė mentaliteti e edukimi kanė etj., por motivi kryesor pėr martesė ėshtė njė shikim, njė takim, njė moment, pas tė cilit pasojnė male problemesh, mospajtimesh, mos harmonish, gjė qė e bėnė tė pamundur vazhdimin e jetės bashkėshortore.
2)Ndėrhyrja e familjes. Jeta bashkėshortore shpesh ėshtė viktimė edhe e ndėrhyrjes sė prindėrve nė jetėt e tyre. Dhe nuk janė vetėm prindėrit e djalit, por edhe tė nuses, bile ndėrhyrja e nėnės sė vajzės nė punėt e vajzės dhe dhėndrit tė tyre ėshtė edhe mė e theksuar, pėr shkak tė tendencės pėr tua imponuar atyre zgjidhjet dhe dėshirat e saj. Ajo ėshtė qė ankohet padrejtėsisht pėr kinse dhunėn qė i bėhet vajzės sė saj dhe trajtimin jo adekuat, ēka, jo rrallė nxit vajzėn edhe tė shkurorėzohet nga burri i saj.
3)Devijimi i njėrit apo partnerit tjetėr. Ndonjėherė jeta bashkėshortore, e cila nė rrethanat normale prodhon vetėm stabilitet shpirtėror dhe emocional, tek disa njerėz shkakton tė kundėrtėn. Disa njerėz, pėr x shkaqe, pas martesės ndryshojnė pėr tė keq, duke u shoqėruar me shokė tė kėqij, duke u marrė me alkool, drogė dhe dukuri tjera negative, me ēka edhe i bėhet e pamundur gruas tė jetojė me njė njeri tė tillė. Kjo si dukuri ėshtė mė shumė e theksuar tek meshkujt sesa tek femrat, ani pse ndodhė tek tė dy palėt.
4)Papjekuria e ēifteve dhe problemet ekonomike. Edhe varfėria ėshtė parė si shkak i shkurorėzimit, sidomos nė rastet kur partnerėt nuk janė tė pėrgatitur shpirtėrisht pėr tu ballafaquar me sfida tė kėtilla tė jetės. Kjo reflekton edhe papjekurinė e tyre pėr martesė, respektivisht pėr tė bashkėndarė pėrgjegjėsitė dhe pėr tė kuptuar gjėnė mė tė shtrenjtė nė jetėn e tyre, e qė ėshtė qėndrimi bashkė me njėri tjetrin. Jo rrallė vėrehen ankesat e gruas se kjo familje bleu kėtė e kėtė ndėrsa ne jo, se ata bėnė kėtė gjė ndėrsa ne jo.
Por, mund tė jetė edhe tek burri, i cili, pėr shkak tė presionit tė varfėrisė, mund tė ndėrmerr veprime ndėr mė tė ēoroditurat, nė mesin e tė cilave edhe kėtė.
5)Paragjykimet pėr njėri tjetrin dhe marrja me thashetheme dhe pėrgojim tė fjalėve. Mungesa e njė raporti tė ndėrsjellė nė jetė, bėn qė partnerėt, pėr njėri tjetrit, ndonėse janė mė tė afėrmit dhe e njohin veten mė sė miri, tiu besojnė fjalėve tė huaja, gjė qė pėr pasojė mund tė ketė edhe shkurorėzimin. Shkaqet, siē thamė dhe mė parė, janė dhe tė ndara. Nė raport me burrin, ato kryesisht konsistojnė me kėto gjėra:
1)Mungesa e madhe dhe e gjatė e burrit nė shtėpi. Nuk i intereson fare ēėshtja e gruas apo e fėmijėve, nuk dihet kur del e kur kthehet. Mė shumė nuk ėshtė nė shtėpi sesa qė ėshtė.
2)Mos dhėnia e hakut mosinteresimi pėr gruan dhe fėmijėt. Shumė burra ani pse janė martuar dhe kanė krijuar familje, ata nuk ēajnė kokėn fare pėr ta, pėr ēka jo rrallė herė gruaja detyrohet tė punojė, apo edhe fėmijėt e vegjėl duhet tė kujdesen pėr vetėn e tyre.
Ndėrsa nė raport me gruan, shkaqet qė i atribuohen asaj si fajtore e prishjes sė jetės martesore janė:
1)Kur gruaja pėrzihet nė punėt e burrit dhe tenton qė tė mbisundojė mbi tė. Ajo, jo vetėm aspektin financiar, por edhe raportet e burrit me familjen dhe farefisin duhet ti menaxhojė. Ajo dėshiron ta zhvesh burrin nga ēdo lloj autoriteti apo ndikimi nė familje. Allahu na ruajt nga gra tė tilla!
2)Rebelimi i gruas dhe mosdėgjueshmėria e saj. Ajo bėnė ēka tė do, vepron si tė do, del kur tė do, kthehet kur tė do, nuk pyet askėnd pėr asgjė. E, nėse shkaqet kanė kėtė ndarje dhe klasifikim, atėherė pasojat kanė vetėm klasifikimin e parė: tė pėrgjithshme.
Pasojat nuk i vuan vetėm njėra, por tė dy palėt. Edhe burri, edhe gruaja. Por jo vetėm kėta. Janė dhe fėmijėt ata qė, nė tė vėrtetė, e pėsojnė mė sė keqi. Me shkurorėzim fiket vullneti pėr njė martesė tė re, hapen rrugėt pėr dėfrim tė paligjshėm, pėrhapen amoraliteti dhe trafikimi me qenie njerėzore, shkatėrrohet ardhmėria e fėmijėve...
Le tė mendojnė mirė bashkėshortėt para se tė marrin kėtė vendim tė rėndė. Sigurisht, zgjidhje ka shumė dhe secila prej tyre ėshtė mė e mirė se shkurorėzimi. Natyrisht se pėr kėtė temė kam shumė pėr tė folur, dhe ia vlen tė flitet e tė shkruhet shumė, por kėsaj radhe mjaftohemi me kaq dhe deri nė javėn e ardhme, selam alejkum.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn bos_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn