als_Latn dik_Latn sag_Latn
10 Qershor 2012 - 18:57 - Veton Surroi
9.
Njëqind vjet pas shpalljes së Pavarësisë së Shqipërisë, shqiptarët janë përsëri duke debatuar rreth shtetësisë. Ndonëse në masën më të madhe jo aq rreth kufijve e flamurit (ndonëse për disa sish, siç është rasti i Kosovës, ky debat ende vazhdon) sa rreth funksionalitetit të shtetit, përbërjes së tij demokratike-shkurt, cilësisë së shtetit. Apo thënë më mirë, të shteteve, ngase siç kanë kuptuar pas 100 vjetësh, do të jetojnë si popull autokton në më shumë se një shtet. Por, nëse e kanë ardhmërinë evropiane si përparësi kombëtare, shqiptarët do të duhej të ishin transformatorët fillestarë, subjektet e ndryshimeve dhe duhet të japin ide për politika të reja.
Në Maqedoni, stagnimi me çështjen e emrit i ka paralizuar seriozisht aspiratat perëndimore të vendit. Shteti ka kapacitet më të madh për transformimin e institucioneve të veta, shumë më të mëdha se regjioni. Por, njëkohësisht është i zënë në politikë identitetesh, që e shpijnë në regresion. Shqiptarët e Maqedonisë duhet të zhvillojnë një pozicion të përbashkët mes tyre. Tri çështje për këtë pozicion do të ishin:
a) Kushtëzimi i pjesëmarrjes së shqiptarëve në qeverisje me integrime në NATO dhe BE,
b) Pjesëmarrja konsensuale e shqiptarëve dhe maqedonasve në zgjidhjen e çështjes së emrit, brenda një afati të vetëvendosur të kohës,
c) Rivlerësim të Marrëveshjes së Ohrit, me përkrahje të garantuesve të Marrëveshjes, për të përmbushur të gjitha çështjet e hapura.
Bashkimi Evropian mund të ndihmojë në këtë iniciativë, duke zhvilluar një politikë që do të inkurajojë Maqedoninë me stimuls, nga njëra anë e nga ana tjetër duke e ngrehur çështjen e Maqedonisë si çështje prioritare në debatin e vendeve anëtare me Greqinë.
Në Shqipëri dështimi i përmbushjes së 12 kërkesave të BE-së të nevojshme për të arritur statusin e vendit kandidat do të thotë nevoja për një politikë të hartuar brenda vendit, brenda BE-së dhe SHBA-së për të trajtuar një autokraci, një shtet hibrid që anon kah autokracia. Kjo do të thotë zhvillim të politikave që do të inspirohen nga lëvizjet për ndërrimin e elitave, ngjashëm si ato me Sllovakinë e Meqjarit apo Kroacinë e Tugjmanit.
Dhe, sado të duket vështirë për Shqipërinë, gjendja është shumë e ndërlikuar në Kosovë, ku nevojitet një politikë e dyfishtë. Në njërën anë, Kosova është peng i Serbisë sa u përket aspiratave të veta evropiane, ndërsa nga ana tjetër është peng i elitave të veta të kriminalizuara që janë në pushtet.
Binari i parë politik për Kosovën është i ngjashëm me atë të Shqipërisë. Qeveria e Kosovës është e mbështetur mbi vjedhjen zgjedhore dhe zaptimin e shtetit, dhe binari i parë i politikës së re ndaj Kosovës duhet të adresojë urgjentisht format e ndryshimeve me zgjedhje, duke vendosur standarde bazike demokratike.
Binari i dytë është ai i cili duhet të përmbyllë konfliktin mes Kosovës dhe Serbisë. Bashkimi Evropian nuk e ka arritur me ndërmjetësimin në dialogun mes Prishtinës dhe Beogradit vitin e kaluar. Duhet të kihet një proces negociator që ka për qëllim normalizimin e marrëdhënieve mes Kosovës dhe Serbisë pa vënien e njohjes së ndërsjellë si parakusht.
Problemi i kësaj politike ndaj Kosovës mund të bëhet edhe më i vështirë, ngase të dy binarët janë shumë larg të qenit bashkërenditës: një proces i mirë negociator me Serbinë kërkon një autoritet me mandat të qartë demokratik në Prishtinë, një autoritet i cili nuk mund të shantazhohet siç bëhet me autoritetin e kriminalizuar që është në pushtet sot. Në të njëjtën kohë, përmbyllja me Serbinë është thelbësor për zhvillimin e demokracisë në Kosovë, madje si parakusht për një marrëdhënie më dinamike, kontraktuale me BE-në.
10.
Rruga përpara nuk është krejtësisht e qartë për shqiptarët.
Nuk është e qartë, sepse fillimisht në vendet e tyre, për një apo tjetër arsye, elitat nuk kanë përcaktim të qartë transformimi të shoqërive të tyre në shoqëri evropiane.
Nuk është e qartë, sepse as fqinjët nuk janë gjithaq të qartë, e në radhë të pare këtu kemi të bëjmë me hapësirën e shteteve të pakompletuara që diktohet nga Serbia.
Dhe nuk është e qartë, sepse as vetë Evropa nuk e ka qartësinë e ardhmërisë së saj.
Kjo paqartësi e trefishtë mund të jetë tunduese për zgjidhje për shqiptarët jashtë strategjisë së bashkimit në Evropë; madje edhe mund të imponohet nëse Bosnja e Hercegovina e konfirmon zhbërjen e vet territoriale për të filluar një proces ripërkufizimi në Ballkanin Perëndimor.
Por, kjo nuk është dilemë e re. Para njëqind vjetësh, ndonëse në kontekst krejt tjetër historik, paqartësitë ishin të ngjashme. Elitat shqiptare nuk ishin krejtësisht të qarta se kur dhe si do ta bëjnë vendin e tyre të pavarur dhe kah do të anojë ky vend i pavarur.
Fqinjët ishin krejtësisht të paqartë, gjegjësisht, në vend të qartësisë së formimit të shtetit kombëtar, ata ishin nisur në gllabërim territoresh e popujsh të huaj, në radhë të parë shqiptarë.
Dhe, Evropa nuk ishte fare e qartë as me veten e as me të tjerët.
Mësimi i para njëqind vjetësh ishte se përkundër të gjitha paqartësive duhej bërë një përcaktim historik, ai ishte për formimin e një Shqipërie, pjesë e familjes evropiane.
Njëqind vjet pas, dhe përkundër të gjithat paqartësive, përcaktimi historik i Vlorës mbetet pothuajse i njëjtë, qoftë edhe i riformuluar në nevojën e projektimit të hapësirës evropiane ku jetojnë shqiptarët autoktonë.
Fund
(Një version i këtij shkrimi do të botohet nga organizata "Demos" në Poloni)
Do të mllefosen fort kur ndonjë historian i huaj apo publicist i guximshëm, apo edhe koleg i tyre vendës, të nxjerrë para publikut nj...
Problemi këtu është se ne, qytetarët dhe vdekatarët e zakonshëm, i mbajmë politikanët përgjegjës për mosveprime integruese e ...
Gratë dhe burrat e dy qeverive, ca manekinë tebdilë që po sfilojnë me veshje “Armani”, derisa prapa kanë kombet më leckamane të ...
Skandali i përgjimit të mijëra qytetarëve në Maqedoni shpalos një të vërtetë të tmerrshme: shteti fqinj i Kosovës dhe i Shqipë...
ec me kohën...
als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn