als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Beteja e Albulenės 1457
Beteja e Albulenės, e njohur edhe si Beteja e Ujėbardhės, u zhvillua me 2 shtator, 1457 midis forcave shqiptare te drejtuara nga Skėnderbeu dhe njė force ekspedite te forcave te perandorisė osmane. Pėrgatitjet strategjike tė Skėnderbeut pėr kėtė betejė kishin filluar qysh nė pranverė tė atij viti. Ajo ishte njė ndėr fitoret mė tė rėndėsishme tė Skėnderbeut kundėr osmanėve nė fushė tė hapur.
Ushtria osmane kishte pėrafėrsisht 80.000 ushtarė edhe pse ėshtė vėnė nė dyshim qė tė kenė qenė mė shumė se 40.000 nė fushėbetejė, pasi qė mijėra ushtarė kanė qenė tė shpėrndarė nė vise tė ndryshme tė vendit. Forcat shqiptare qė numėronin rreth 20 mijė vetė u pėrballėn me ato osmane nė fushėn e Ujėbardhės nė mes tė Krujės dhe Lezhės.
Nė pranverėn e vitit 1457, sulltan Mehmeti II dergoi njė ushtri prej 40,000 vetash tė drejtuar nga Isa Bej Evernozi dhe Hamza Kastrioti, nipi i Skėnderbeut. Evrenozi e kishte mundur Skėnderbeun mė parė nė Betejėn e Beratit. Hamzai qe i kishte shėrbyer Skėnderbeut pėr mė shumė se njė dekadė u bashkua me osmanėt pėr shkaqe ambicioze.
Tė dy ishin komandantė tė aftė. Pėrparėsia e Hamzait ishte se ai i kaloi 14 vite pranė Skėnderbeut dhe njihte ēdo taktikė tė tij qė kishte pėrdorur nė luftė kundėr osmanėve. Me pushtimin e Shqipėrisė, sulltani mund tė vazhdonte sulmin ndaj Evropės.
Skėnderbeu, drejtuesi i forcave shqiptare, kishte kaluar disa vite duke shėrbyer nė ushtrinė osmane, si ushtar dhe si komandant, para se tė kthehej nė atdhe. Ai gjithashtu kishte pasur sukses nė mbrojtjen e Shqipėrisė nga hordhitė osmane, dhe kishte mbrojtur me sukses Krujėn nga pėrpjekjet osmane pėr ta pushtuar.
Plani turk ishte qė ta vrisnin Skėnderbeun sepse ata e dinin se pa tė rezistenca shqiptare do tė thyhej shpejt. Evernozi hyri nė luginėn e Matit e depėrtoi ngadalė drejt Krujės. Pasuan disa pėrleshje tė vogla, pas tė cilave Skėnderbeu i tėrhoqi forcat. Tė lirė, osmanėt plaēkitėn zonėn duke mbledhur informata. Pas disa javėve dhe asnjė shenje nga Skėnderbeu, Evrenozi e Hamza filluan tė mendonin se Skėnderbeu ishte arratisur. Erdhėn raporte se ai kishte humbur besimin e ushtrisė sė tij e cila kishte dezertuar, dhe se ai po pėrpiqej tė kalonte nė zonėn e Venedikut. Nė fakt, mė 21 korrik Marco Diedo, guvernatori venecian i Durrėsit i shkruante senatit tė Venedikut se "Madhėshtori Skėnderbeu i tradhtuar nga tė gjithė po pėrpiqej tė fshihej nė malet e larta tė Shqipėrisė, pėrderisa osmanėt sundonin nė Shqipėri".
Nė gusht pozita e osmanėve nė Shqipėri dukej solide, 20,000 ushtarė ruanin rrugėt e furnizimeve duke mbajtur nėn rrethim fortesat nė Cidhna, Dibra, Guri i Bardhe. 15.000 tė tjerė mbanin nėn rrethim fortesat nė Mat, Rodon dhe ne Petrelė. Pjesa tjetėr e ushtrisė, rreth 30.000 lėvizėn nga gryka e Matit pėr nė Ujėbardhė, nė veriperėndim tė Krujės dhe nė jug tė Lezhės kėshtu qė, tė dy qytetet mund tė mbaheshin nėn vrojtim. Nė fund tė gushtit, tre muaj pasi kishin kaluar kufirin, ushtria osmane kishte arritur njė nivel vetėkėnaqėsie, ndėrsa vigjilenca e tyre kishte rėnė ndjeshėm.
Me 2 shtator Skėnderbeu vendosi qė tė kalonte nė ofensivė. Atij i duhej qė tė bėnte njė goditje tė fuqishme dhe tė befasishme ndaj pjesės kryesore tė ushtrisė osmane dhe ta shkatėrronte atė para se tė vinin forcat e tjera osmane qė po bridhnin nėpėr vend dhe t'ua lehtėsonin atyre mbrojtjen. Nėse beteja do tė zgjaste shumė, dhe forcat e tij do tė detyroheshin tė luftonin ballė pėr ballė me forcat mjaft tė mėdha osmane, osmanėt do tė kishin avantazh. Grupe tė vogla shqiptare trazonin patrullat osmane ndėrsa pjesa kryesore e ushtrisė shqiptare i afrohej pjesės veriore tė kampit. Nė mesditė, trupat osmane u zgjuan nga gjumi i mesditės duke e gjetur armikun nė kamp. Njė zhurmė e tmerrshme, e shkaktuar nga mijėra mjete metalike zhurmendjellėse iu la mbresėn se ishin pėrballė njė ushtrie mė tė madhe. U shkaktua ngatėrresė kur kalorėsia shqiptare erdhi nga perėndimi ndėrsa kėmbėsorėt po e hapnin rrugėn drejt qendrės sė kampit.
Shumė shpejt ēoroditja u shndėrrua nė panik kur komandantėt osmanė nuk arritėn tė merrnin situatėn nėn kontroll. Njė pėrpjekje pėr mbrojtje u bė nga Hamza, por Skėnderbeu i kishte kushtuar rėndėsi shkatėrrimit tė Hamzait dhe Spahinjve tė tij sė pari, duke dėrguar gardėn e tij personale prej 2.000 kalorėsish. Hamzai u shty prapa ne panik dhe goditja e kishte habitur plotėsisht. Brenda dy orėve kampi osman ishte i tėri nė duart e shqiptarėve, pėrderisa pjesa e mbetur e ushtrisė sė shpartalluar osmane u arratis nė drejtim tė Tiranės pėr nė Elbasan. Humbjet nga ana e osmanėve duhet tė kenė qenė nga 15.000 deri nė 30.000. Kėtij numri duhet t'i shtohen edhe 15.000 robėr, ndėrsa tėrė plaēka e kampit ra nė duart e shqiptarėve.
Hamza Kastrioti u zu i gjallė dhe u internua nė Napoli me akuzėn pėr tradhti. Ai u lirua mė vonė dhe sė bashku me familjen e tij shkoi nė perandorinė osmane ku vdiq nė fillim tė vitit 1460 si lypės.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn