als_Latn dik_Latn sag_Latn
Në gjuhën tonë të bukur: shqip
“Udhëheqësi vlerësohet duke parë çfarë njerëzish mban rreth vetes” – Makiaveli-
Minuta publiciteti në ekran, dy prej tyre lidhen me me shëndetin dhe me jetën e njeriut. Një klinikë mjekësore e huaj fton shqiptarët me zgjedhë shërbimet e saj. Një zë i hollë gruaje: “Klinika X (emri) ju garanton cilësinë e shërbimit dhe kualitetit”.
Kjo klinikë çfarë garanton pra?
Garanton: 1. Cilësinë e shërbimit.
Garanton edhe: 2. Cilësinë… e kualitetit (!)
Ndër shqiptarë fjala kualitet përdoret vetëm në kuptimin cilësi. Kualitet i parë, kualitet i fundit përkthehen cilësi e parë, cilësi e fundit. Fjalorët normativë s’e kanë fjalën kualitet, sepse gjuha shqipe s’ka nevojë për të. Por nuk është çështja këtu. Te fjalia e mësipërme buthton një problem po kaq i rëndësishëm.
E përkthyer fjalë për fjalë në shqip, ftesa do të shkruhej: “Klinika X (emri) ju garanton cilësinë e shërbimit dhe të cilësisë!”. Domethënë ju garanton cilësinë e cilësisë. Vetëm diksuh thuajse analfabet mund të shprehet kështu. Fjali të ngjashme shqiptoheshin dikur prej ndonjë drejtuesi me shkollë partie, që mundohej me folë me fjalë të zgjedhura para të deleguarve nga qendra. Mos e ka fajin ajo çupërlina që lexon? Janë përgjegjës punonjësit shqiptarë që ka punësuar klinika, pasi drejtuesit e saj janë të huaj, nuk dinë shqip?
Udhëheqësi vlerësohet duke gjykuar për njerëzit që mbledh rreth vetes, thotë Makiaveli. Pra sipas njerëzve që zgjedh për bashkëpunëtorë. Kjo ka vlerë si për drejtuesit politikë ashtu edhe për drejtuesit e ekonomisë, zakonisht në anglisht për të dy palët përdoret e njëjta fjalë lider. Duke qenë se me njerëzit që përzgjedh dëshmohen shijet, kultura dhe niveli i përzgjedhësit, një kompani që pajton njerëz me formim kaq të mangët për t’i bërë pikërisht publicitetin në media, paguan për kundërreklamë. Ose për reklamë që dëmton atë vetë. Domethënë derdh pare kundër vetes.
Meqë jemi te reklamat që lidhen me shëndetin, ja edhe një tjetër për vetitë shëndetruajtëse të disa bimëve. Këto bimë na qenkan: hithi, kamomilja… Nuk po vazhdojmë, më mirë të hapim Fjalorin e Gjuhës Shqipe. Sipas fjalorëve të gjuhës shqipe, hithi nuk është bimë. Eshtë sëmundje, që prek hardhinë, duhanin etj. Edhe kamomilja nuk gjindet nëpër fjalorë si bimë, madje as si fjalë.
Reklama në vijim, edhe ajo për shëndetin. Problemi tek ajo nuk janë goja e dhëmbët ose bimët e padëgjuara si hithi e kamomilja, problem është mbipesha. Eshtë apo ishte? Nëpërmjet televizionit kompania kërkon me u mbushë mendjen shqiptarëve se s’ka rëndësi sa hanë e çfarë hanë, sa lëvizin a nuk lëvizin. Hani e pini e shqepuni për kokërr të qejfit o shqiptarë, se jemi ne këtu. Mos harroni mrekullinë e artisho. Ju shpëton artisho!
Nuk është në kompetencën tonë profesionale me gjykue për vlerat shpëtimtare të artishosë, le të besojmë se femrat dhe meshkujt që pohojnë para kamerave se paskan ulur kaq e aq kilogramë falë të famshmit prodhim me artisho, e kanë me gjithë mend. Ndalemi te tjetra: kuptojnë shqiptarët ç’është ky farë mrekullibërësi që u quajtka artisho? Me gjasë është ndonjë bimë tepër e rrallë, për të mos thënë e magjishme. Eshtë diçka si tërfoja (tërfili) me katër fletë në dashuri. Ky artisho në gjuhën shqipe quhet thjesht argjinare. Perime që mbillet e hahet në Shqipëri. Amvisat e njohin dhe e gatuajnë moti. Qysh kur publiciteti në media nuk njihej, sepse mungonte vetë ekrani i vogël.
Pse nuk thuhet argjinare, pse nuk flitet shqip, përderisa u drejtohesh shqiptarëve? Për të ruajtur “sekretin profesional”, se mos zbulojnë alkiminë e argjinares, që, për kah fuqia magjike, ia kaloka edhe tërfilit me katër fletë? Me gjasë është zgjedhur artisho, joshqip, për të njëjtën arsye që klinika që u përmend më lart garanton “cilësinë e kualitetit”. Dhe për të njëjtën arsye që tjetra ngre lart vlerat e të paqenave hith e kamomilja. Ekipi që punon për ta dhe që ka për detyrë me ngacmue mendjet dhe zemrat e shqiptarëve dhe jo të ndokujt tjetër, bash ai ekip nuk di gjënë e parë e të domosdoshme, nuk di me shkrue e me folë saktë shqip. Përsëri ka vend thënia e lartpërmendur e Makiavelit. Sa mund t’i besohet një kompanie, që ka kërkesa kaq të ulëta për bashkëpunëtorët e saj, të cilët nuk dinë me punue as me një fjalor të thjeshtë shqip-shqip ose dygjuhësh?
Aq më keq kur të ashtuqujturat spote publicitare që lidhen me jetën e qytetarit, bëhen në kësiso nivelesh nga institucione të rëndësishme të shtetit. Mjafton me ndërmarrë një rrugë Tiranë-Durrës me veturë ose me autobus për të zbuluar gjuhën e tharë, pa pikë gjaku e limfe, të dy ministrive. Të dy ministrive të dashura, që kanë qenë sponsorë të një fushatë ndjeshmërie për të vënë në jetë rregullat e qarkullimit. Fushata është konkretizuar me një numër këshillash tejet skematike, në mënyrën urdhërore, varur nëpër tabela të mëdha bardhë e zi. Këshilla (a urdhra?) për shpejtësinë, për rripin e sigurimit, për alkolin. “Mos drejtoni automjetin nën efektin e alkolit”, përsëritet në disa vende. Pa pikë fantazie. Dhe… jo shqip.
Ç’do të thotë nën efektin e alkolit? Shqiptarët nuk i thonë kurrë njëri-tjetrit: shko pusho pak se je nën efektin e alkolit; mos ia vë re atij se ishte nën efektin e alkolit; duket se ky që s’i kontrollon fjalët është nën efektin e alkolit. Shqiptarët thonë shkurt e shqip: shko pusho pak sa të të dalë pija, mos ia vë re se kishte pirë, duket e ka lagur pak fytin, etj. Atëherë ç’hyn efekti i alkolit, kur mund të thuash shqip i pirë, i dehur, ke kthyer dy gota etj?
Jo vetëm kaq. Duke u kthyer në banesë, në hyrje të shkallës një grumbull fletushksh të verdha (pse dhe kush i ka lëshuar grumbull aty?). Me shkronja të dukshme, me ngjyra: “Mos konsumo alkol kur je në timon!”. Nënëshkruar: Ministria e Punëve të Brendshme, Ministria e Transportit dhe Infrastrukturës. Përse kjo shprehje e tejshpërdoruar “mos konsumo alkol?”. Në gjuhën shqipe thuhet thjesht mos pi. Prindi i thotë fëmijës, shoku shokut, kolego kolegut: “Mos pi, se do të grahësh (ose do të ngasësh) makinën”. E keqja në fletushkën e ministrive thellohet. Nuk mjafton që drejtuesi i makinës nuk këshillohet në gjuhën shqipe, por edhe këshillohet krejt mbrapsht. I thuhet të mos “konsumojë” alkol kur është në timon!
Janë tepër të rrallë, për të mos thënë të paqenë, ata që pijnë duke qenë në timon. Puna është të mos pijnë para se me marrë timonin. Ose në paçin “konsumuar” alkol, domethënë në paçin rrekëllyer ndonjë a disa gota, të mos marrin timonin. Fletushka e ministrive këshillon (udhëron) mos me pi vetëm “kur je në timon”. Para se me marrë timonin, pi e dendu e fryj sytë!
Shqipëria tashmë është e hapur, mund të mësohet nga përvoja e të tjerëve. Ja një përvojë e rastësishme në një vend perëndimor: Fillimi i autostradës. Autostrada është 300 km e gjatë. Në të djathtë një tabelë e madhe, ku shkruhet: “Në 300 km mund të fitosh 5 minuta, duke rrezikuar jetën tënde. Ç’janë 5 minuta përballë jetës?”. Tabela shoqërohet me pamjen e një veture të përplasur e të copëtuar. Përsëritet herë pas here, të rishfaqet para syve bash kur duket sikur e ke harruar. E sheh e bie në mendime. Dhe vetvetiu këmba që ka shkelur gazin lehtësohet. Edhe në qofsh “nën efektin e alkolit”, në paç “konsumuar” alkol.
Tabelat urdhëruese që kanë varur mbi rrugë dy ministritë tona që mbikëqyrin udhët dhe sigurinë e njerëzve, gjithashtu të shtinë në mendime. Por për diçka tjetër. A thua ende s’kemi specialistë që dinë me jetësue për së mbari, duke folur shqip, një fushatë ndjeshmërie për të zbatuar rregullat e qarkullimit rrugor? Një fushatë që grahësit e makinave i ndërgjegjëson me logjikën e njerëzishme, i prek me gjuhën e pastër e të pasur shqipe, larg shprehjeve të shterrura që përdorin raportet e thata burokratike?
Apo edhe organizimi i fushatës me tabelat e saj nga ministritë është bërë pa tender, thjesht jepua miqve, të afërmve, të njohurve? Në Tiranë ka sa të duash djem e vajza të reja të shkolluar në Perëndim, që dinë me organizue aq bukur veprimtari publicitare, me gjetë gjuhën që ngacmon ku e si duhet. Në se ata lihen anash, në se edhe institucionet e shtetit, pa garë të ndershme me konkurse e tendera, thërrasin të tjerë që s’kanë shkollimin e duhur, atëherë përsëri na vjen ndër mend thënia e sipërpërmendur e Makiavelit. E thotë populli: më trego me cilin rri, të të them cili je. Krushqia ngjan, pa bëhet
Duke u përmbajtur me mirësjellje, kjo është më e pakta që mund të thuhet për këto raste.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn