als_Latn dik_Latn sag_Latn
Islam i mirë, është Islami i vdekur!
Olsi JAZEXHI
ISLAM I MIRË, ËSHTË ISLAMI I VDEKUR!
1.
Në këto javët e fundit Islami në Kosovë është përballur me një seri sulmesh që kanë ardhur kundër tij nga qarqe të ndryshme fetare dhe laike. Sulmet kanë nisur që me deklaratat e ministrit të jashtëm kosovar, Enver Hoxhaj i cili deklaroi se Kosova nuk ka nevojë “as të eksportojë e as të importojë islamin”; nga Kisha Katolike e cila nëpërmjet Don Lush Gjergjit njoftoi se ka ndërtuar plane për konvertimin e muslimanëve në katolikë; nga një njoftimi i gazetës Express e cila tregon se ambasadat perëndimore po ndërhyjnë në punët e brendshme të Bashkësisë Islame të Kosovës; te projektligji mbi zhurmat i Ministrit të Mjedisit dhe Planifikimit Hapësinor, Dardan Gashi, i cili synon kufizimin e ezanit; e deri në lajmet që vijnë nga Siria ku siç kemi parë, “muxhahidinët shqiptarë” kanë nisur të dalin në videot e youtubes e facebookut e hiqen si kampjonë të Islamit në Lindjen e Mesme.
2.
Sulmet kundër Islamit në Kosovë nuk janë të papritshme dhe nuk duhet të çudisin askënd. Republika e Kosovës që kur u krijua në vitin 2008 dhe adaptoi Kushtetutën e mbikqyrur nga ish-presidenti finlandez Marti Ahtisari, ku Laicizmi u caktua si fe zyrtare e vendit, Islamin, fenë e shumicës së kosovarëve e dënoi me vdekje. Edhe pse në vitin 2008 shumica e qytetarëve të Kosovës ndoshta nuk e kuptuan se çfarë gatuan padronët perëndimorë me fatet e tyre, deklaratat që po vijnë në ditët tona kundër Islamit dhe muslimanëve nga pushtetarët kosovarë, janë shpjeguesit më të mirë të asaj që u dizanjua në vitin 2008.
Falë Kushtetutës dhe Laicizmit, sot në Kosovë besimtarët muslimanë abuzohen e përbuzen institucionalisht. Gratë me shami dëbohen nga shkollat dhe institucionet shtetërore. Ndërsa qytetarët që punojnë në këto institucione shpesh detyrohen të kremtojnë zyrtarisht festa e heronj që jo vetëm nuk kanë lidhje me traditën e tyre Islame, por shpesh i përkasin minoritetit katolik. Edhe pse janë dërrmueshëm muslimanë qytetarët e Kosovës ditë pushimi nuk kanë të premten siç e kanë muslimanët në shumicën e vendeve muslimane, por të shtunën e të djelën, ditët kur çifutët e të krishterët shkojnë në sinagogë dhe kishë. Pushtetarët kosovarë më shumë festojnë Krishtlindjen e Babadimrin sesa Barjamin, dhe ata besimtarë që guxojnë të refuzojnë festat laik-katolike sikur Vitin e Ri apo putat e misionares katolike Nënë Tereza, mediat që kontrollohen nga pushteti i etiketojnë si ekstremistë.
3.
Në javët e fundit, Islami në Kosovë është sulmuar shumë edhe në lidhje me konfliktin e Sirisë. Siç të gjithë e dimë, deri në shtator të vitit 2013, Shtetet e Bashkuara të Amerikës sëbashku me aleatët e tyre muslimanë dhe jo-muslimanë ishin përveshur në ndërtimin e një aleance globale, qafirësh dhe muminësh, për të rrëzuar regjimin e presidentit Bashar al-Assad në Siri. Pjesë e kësaj aleance të madhe ishin edhe Turqia, Arabia Saudite dhe Katari. Këto vende me influencë në Islamin botëror, sëbashku me amerikanët, në mënyrë të hapur e të fshehtë nxitën luftën civile në Siri ku edhe dërguan shumë besimtarë muslimanë nga e gjithë bota që të shkonin për luftë, pasi siç propaganda perëndimore dhe arabosaudite thoshte në ato kohë, aty po vriteshin synitët nga shiitët e alevitët. Me bekimin e amerikanëve dhe agjenturave që operojnë në Ballkan, hoxhallarët nëpër xhamitë e Kosovës, Shqipërisë e Maqedonisë gënjyen e nxitën qindra besimtarë që të shkojnë në Siri për “të çliruar synitët”.
Por prej shtatorit të vitit 2013 kur amerikanët u kërcënuan me luftë nga Rusia, e që më pas të dy palët ranë dakort që ti japin fund luftës në Siri, amerikanët e qeveritë satelite të tyre nëpër botë kanë nisur të “merren” e dënojnë muxhahidinët që këta vetë çuan, apo toleruan që të shkojnë për në Siri. Muxhahidinët të cilët deri në shtator 2013 tregoheshin si luftëtarë të lirisë dhe demokratë kundër diktaturës asadiste, pas kësaj kanë nisur të etiketohen si terroristë dhe njerëz të rrezikshëm.
Në linjë me këtë logjikë edhe presidentja e Kosovës, Atifete Jahjaga në datën 12 dhjetor 20013 në fjalimin vjetor që mbajti në parlamentin e Kosovës sulmoi në mënyrë të hapur muslimanët kosovarë që kanë shkuar të luftojnë në Siri në emër të Islamit. Presidentja, qeveria e së cilës priti zyrtarisht në prill 2012 një nga krerët e xhihadistëve sirianë në Prishtinë, Ammar Abdulhamidin, të cilit edhe i premtuan stërvitje të xhihadistëve për të rrëzuar qeverinë e Bashar al-Assadit, në fjalimin e dhjetorit 2013 ka bërë një kthesë 180 gradë. Ajo jo vetëm që nuk përmendi implikimin e qeverisë kosovare me xhihadistët sirianë apo nxitjen e tolerimin që SHIK-u e mediat kosovare i bënë xhihadistëve kosovarë për të shkuar në Siri, por tanimë deklaroi se Kosova dhe banorët e saj, si qytetarë të një “vendi të vogël” janë “rreshtuar qartë dhe plotësisht në anën e forcave demokratike në botë, që po synojnë të vendosin paqen dhe të largojnë diktatorë”. E duke qenë se mbipushtetarët amerikanë të Atifetes kanë rënë dakort t’i japin fund luftës në Siri, ajo e shpalli xhihadin e Sirisë si të paqartë dhe kërcënoi ata kosovarë që shkojnë ende aty se shteti kosovar është i gatshëm për t’u “përballur me… mentalitetin e dhunës dhe të vrasjeve që kryhen në emër të një kauze – ende të paqartë për shumëkë.” Në anën tjetër ministrat e qeverisë Thaçi propozuan që ata kosovarë që këtej e tutje do të vazhdojnë të luftojnë në Siri, do t’u hiqet shtetësia, e sipas fjalimit të presidentes, xhihadi i vetëm shtetëror për të cilin shteti kosovar do të bëj luftë këtej e tutje do të jetë vetëm ai për demokraci dhe kundër diktatorëve. Xhihadi i synitëve filoamerikanë kundër shiitëve filorusë i cili propagandohej si luftë e shenjtë nga hoxhallarët dhe mediat e Prishtinës deri në shtator 2013, tanimë është renditur në listën e terrorizmit, dhe terrorizmi, ashtu sikur në epokën e Xhorxh Bushit II, po barazohet sërisht me Islamin.
4.
Por sulmet më të egra që vijnë në Kosovë kundër Islamit nuk kanë lidhje Sirinë por me vetë Kosovën dhe kulturën e saj. Në një intervistë që Miroljub Jetviç botoi në gazetën Express në Janar 2014, ai sqarontë që “liderët e shqiptarëve’ në Kosovë, “për shkak të kompleksitetit që kanë ndaj evropianëve e urrejnë popullin e vet dhe çdo gjë shpirtërore siç është Islami tek ta.” Kompleksi i inferioritetit ndaj Evropës dhe urrejtja proverbiale kundër Islamit është lexuar në intervistën që ministri i jashtëm i Kosovës, Enver Hoxhaj i dha gazetares islamofobe Arbana Xharra në portalin Zeri.info në 3 janar 2014. Intervista titulli i së cilës ishte “Hoxhaj: S’na duhet islami i importuar”, tregon jo vetëm sesa pushtetarët e sotëm kosovarë e urrejnë Islamin, por edhe planet gjenocidale që ata kanë për zhdukjen e tij në vend. Në intervistën në fjalë, ministri Hoxhaj shpalosi tre vizione me rëndësi, që udhëheqja kosovare duket se planifikon të bëj me popullin e saj në të ardhmen. Vizioni i parë është që Kosova është evropjane në të gjitha aspektet (histori, gjeografi e kulturë) e si pasojë Islami nuk ka vend aty. Kjo lexohet në këtë fjali të intervistës:
“Kosova dhe qytetarët e saj në kuptimin e historisë, gjeografisë, në kuptimin e kulturës ne jemi evropianë dhe agjenda jonë evropiane është rikthim në Evropë.”
Vizioni i dytë është se në Kosovë prania ndërkombëtare apo më saktë organizatat Perëndimore po kryejnë një inxhinieri sociale apo më saktë kryqëzatë kulturore e cila synon të de-islamizojë Kosovën dhe tjetërsoj banorët e saj.
“ne kemi pasur një prani të madhe ndërkombëtare në Kosovë dhe kjo prani ndërkombëtare, qoftë përmes projekteve politike, qoftë përmes mediave të cilat i kemi shumë profesionale, qoftë përmes shoqërisë civile, qoftë përmes investimeve realisht ka krijuar një situatë ku në Republikën e Kosovës ka ndodhur një inxhiniering social.”
Ndërsa Vizioni i tretë është ai që shpalosej edhe në titullin e intervistët, sipas të cilit qeveria kosovare është vigjëlente kundër Islamit dhe ardhjes së tij në Kosovë, pasi siç edhe titulli i intervistës së ministrit Hoxhaj fliste, Kosova nuk ka nevojë për Islam.
“… unë nuk kam ndonjë informatë por në planin afatgjatë ftoj çdokënd që të ketë një vigjilencë, të mos përcillet me naivitet sa i përket përpjekjeve që të eksportohet islam në Republikën e Kosovës. Unë mendoj që Kosova nuk ka nevojë as të eksportojë e as të importojë islamin.”
5.
Intervista e ministrit Hoxhaj kishte edhe një fjali tjetër me rëndësi në të cilën pasi tregonte shqeto e troç sesi qeveria kosovare nuk e do Islamin, ministri siguronte që për të shtypur Islamin qeveria kosovare ka adaptuar një laicizëm militant dhe të shenjtë i cili ndërmerr veprime konkrete kundër tij. Enver Hoxhaj thoshte:
“ Unë mendoj që sekularizmi është një vlerë e shenjtë e shtetit të Kosovës, edhe në të kaluarën, dhe përmes akteve konkrete. Sikurse kam marrë vendim për shami kam dëshmuar që jam i përkushtuar në rrafshin individual për një shtet sekular … dhe ajo çfarë duhet të bëjmë përpjekje është që të mos kemi një ndërlidhje të një koncepti nacionalist me elemente religjioze.”
Logjika e laicizmit militant kosovar i cili lufton e dëbon Islamin nga çdo cep i jetës në Kosovë, u pa edhe në datë 30 janar 2014 kur Ministri i Mjedisit dhe Planifikimit Hapësinor së qeverisë Thaçi, Dardan Gashi, dërgoi dhe aprovoi në parlament “Projektligjin për mbrojtjen nga zhurma”. Ky projektligj, siç edhe debatet në parlamentin e Prishtinës e më pas biseda e tensionuar e ministrit Gashi me Myftiun Tërnava treguan, nuk kishte për qëllim kufizimin e zhurmave, por në fakt ndalimin e thirrje së ezanit me altoparlantë nga minaretë e xhamive. Pra ajo që ministri Enver Hoxhaj bëri kohë më parë me shkollat e Kosovës nga ku u dëbuan gratë me shami, tani po bëhet edhe në rrugë dhe xhami. Me ligjin kundër ezanit, ministri Gashi dhe qeveria Thaçi po synon që të finalizojë vizionet që ministri Hoxhaj shpalosi në intervistën dhënë në Zeri.info, të cilat synojnë zhdukjen e Islamit në Kosovë dhe kthimin e kosovarëve në evropjanë (katolikë, gej, protestantë, ateistë etj). Siç deklaroi zëvendësministri i jashtëm kosovar, Petrit Selimi në intervistën që dha në Zeri.info në datë 9 janar 2014 me titull “Radikalizmi fetar rreziku më i madh i interesave nacionale”, për qeverinë kosovare rreziku më i madh që ajo parasheh në aspektin afatgjatë për sigurinë e saj të brendshme, nuk është Serbia apo ndonjë shtet i huaj, por në fakt është vetë feja e kultura e qytetarëve të saj, Islami, i cili sipas ministrit Selimi herët apo vonë do të përballet me dhunë fizike në përleshjen me laicizmin shtetëror.
6.
Fakti që pushteti i sotëm kosovar synon të zhdukë Islamin, por jo Katoliçizmin shihet në të gjithë aktet publike që shteti kosovar ka ndërmarrë që pas krijimit të tij. Ndërsa Islami është dëbuar nga të gjitha sferat e jetës së shoqërisë kosovare, shteti kosovar është treguar i superzellshëm që të katoliçizojë hapësirat e tija publike me idhuj të Nënë Terezës, Skënderbeut, Pjetër Bogdanit dhe klerikëve të tjerë katolikë që janë importuar nga Shqipëria. Katoliçizimi i Kosovës ndodh kudo e ngado. Në shkolla, media, akademi, festa e hapësira publike. E kur ndodh që ndonjë nga këto mite cënohen, siç ishte rasti i rrëzimit të statujës së Nënë Terezës në Mitrovicë këtë janar 2014 apo kur ndonjë grup muslimanësh i përbuz ato, regjimi i Prishtinës e harron laicizmin e tij, ngrihet në këmbë për të mbrojtur shenjtorët katolikë dhe refuznikët i kërcënon si armiq, ekstremistë apo edhe islamo-fashistë.
Ndërsa në Kosovë, shoqëria civile që paguhet nga Perëndimi dhe mediat sulmojnë Islamin pa mbarim, Kisha Katolike e cila gëzon mbështetjen totale të regjimit dhe OJQ-ve rreth tij, është në një ekspansion i cili shkon paralel me inxhinierinë sociale që ministri Hoxhaj përmendte më sipër. Katolikët ashtu sikur edhe qeveritarët kosovarë kërkojnë rikthim në Evropë dhe largim nga Islami dhe Turqia. Në një intervistë që Don Lush Gjergji i dha ndaj gazetës Illyria këtë dhjetor 2013 tregonte që Kisha Katolike është në ofensivë në Kosovë dhe ka plane për të konvertuar kosovarët në katolikë. Ai thoshte që për këtë punë edhe është “caktuar enkas një prift dhe janë ndërtuar disa kisha dhe qendra” për të rekrutuar prozelitët kosovarë për në Katoliçizëm.
7.
Sulmet që janë bërë në këto javët e fundit në Kosovë kundër Islamit nuk janë as të parat dhe as të fundmet. Që prej rënies së Bashkimit Sovjetik, popujt e Lindjes e në veçanti muslimanët e ish-republikave socialiste janë goditur nga veprimtaritë e grupeve misionare të Perëndimit të cilat duan të shuajnë Islamin njëherë e mirë në Evropë. Shqipëria e cila u “perëndimorizua dhe demokratizua” kohë përpara Kosovës e ka paguar mirë haraçin e kësaj kryqëzate. Në censusin që u bë në vitin 2011, muslimanët e Shqipërisë nga 75% që ishin përpara komunizmit, tani ishin degraduar në rreth 60%. Pra rreth 10% e tyre e kishin lënë Islamin dhe ishin bërë të krishterë apo jobesimtarë. I njëjti fat e pret edhe Kosovën, herët apo vonë.
Sulmet që bëhen kundër Islamit sot në Kosovë, ku muslimanë të paditur manipulohen e çohen mish për top si terroristë në Siri, apo kur regjimi kufizon liritë e Islamit në të gjitha sferat publike ndërsa misionarët dhe Kishat Perëndimore blejnë shpirtra muslimanësh me hir dhe me pahir, janë pjesë e axhendës së madhe që qarqet fondamentaliste të Perëndimit ndjekin për të shuar Islamin në Evropë. Kjo axhendë e cila vijon që nga lufta e Vjenës, kur gjyshërit e shqiptarëve nuk arritën të marrin dot kryeqytetin austriak e ti bëjnë evropjanët muslimanë, sot është në fazat finale. Që prej shekullit të 17-të muslimanët kanë njohur vetëm dëbime e mundje nga Evropa. Në shekullin e 20 kur Perandoria Osmane u dëbua nga Ballkani dhe Kosova u pushtua nga të krishterët, muslimanët ballkanas humbën mbi 5 milion muslimanë të cilët ose u vranë ose u dëbuan për në Turqi e tokat arabe. Edhe pse koha e komunizmit provoi në njëfarë mënyrë një periudhë neutraliteti për muslimanët, pas rënies së komunizmit dhe pushtimit të Kosovës nga NATO në vitin 1999, planet për konvertimin e muslimanëve në të krishterë janë rivitalizuar sërisht. Nëse përpara 100 vitesh serbët e grekët shqiptarët muslimanë i vrisnin si anadollakë e turq e i konvertonin me dhunë në ortodoksë, sot ata sulmohen si terroristë dhe konvertohen në laik-katolikë apo edhe protestantë e lgbt-istë nga vetë pushtetarët e tyre që janë bërë më katolikë sesa vetë Papa. Siç edhe kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama, deklaroi pak javë më parë, Evropa nuk i do shqiptarët pasi ata janë muslimanë. E qeveria katolaike e Hashim Thaçit në Prishtinë, me axhendën e saj evropjaniste që po vijon në këto kohë, ku edhe deklaron pa frikë se “nuk do Islam në Kosovë” – po vijon të njëjtat politika “evropjanizuese” që grekët e serbët bën me gjyshërit tanë 100 vite më parë. Deviza e fqinjëve tanë të krishterë në Ballkan në atë kohë ishte – turk i mirë është turku i vdekur! Ndërsa për qeverinë Thaçi duket se deviza e saj është – Islam i mirë, është Islami i vdekur.
Të jetosh fërkueshëm
Redi SHEHU
TË JETOSH FËRKUESHËM
Ndërveprimi i shoqërisë moderne shqiptare me arkitekturën e saj, ka qenë dhe është një ndër ekuacionet më të vështira për t’u kuptuar, pa le pastaj, për t’u zgjidhur. Ndërkohë që ky ndërveprim në vende të standartizuara, ka bërë që raporti i qytetit me qytetarin të jetë në një harmoni aksiologjike të atillë, sa të ndërtojë më pas një qytetërim të pajisur me aftësi ekspozuese dhe predikuese, duke influencuar vende dhe rajone të tëra. Vështirësia e ekuacionit tonë urbanistik, fillon që me premisën e një shoqërie si kjo e jona, e cila në situatën e degradimit të autoriteteve lokale në kontrollin e urbanizimit të vendit , është kthyer në një sh.p.k-shoqëri, një shoqëri me përgjegjësi të kufizuar deri në limitet e vetjakes, ku secili imponon normat e veta urbane dhe konceptin e tij për atë që mund të quhet estetikë. Kështu, si pasojë e kësaj, ne përftojmë një ndërveprim informal mes qytetit dhe individit, pastaj të qytetit me vetë qytetin (periferitë), duke ndërtuar vetëm një “aks vëmendjeje” të fokusuar drejt qëndrës së qytetit. Për pasojë kemi një piramidë gjeografike jo të drejtë, ku qëndra si aksi i vëmendjes urbane, rrethohet nga rrëmujologjia e cila degradon sa më shumë që rrathët e qytetit i largohen këtij aksi vëmendjeje.
Ndërveprimi i faktorëve dinamikë, siç janë njerëzit dhe komunitetet, dhe faktorëve statikë siç janë produktet, ndikojnë në reflektimin emocional dhe funksional të kuptimit të qytetit. Formimi i arkitekturës së qyteteve bëhet jo vetëm duke vlerësuar të shkuarën dhe të tashmen e zhvillimeve urbane, por mbi të gjitha edhe duke përcaktuar perspektivën e së ardhmes. Si pasojë e faktorëvë dinamikë dhe statikë, Shqipëria ka shkëputur deri në zvenitje të shkuarën e saj arkitekturore, jeton në të tashmen kaotike dhe nuk di të thotë diçka për të ardhmen e saj urbane në kuptimin e të pranuarit për të krijuar një të mirë të përbashkët kolektive, nuk di të japë një zgjidhje lidhur me vendin tradicional të jetesës të mishëruar në origjinalitetin dhe kulturën e saj, dhe zhvillimeve teknologjike me gjithë sfidat që ato mbartin.
Nëse sjellja jonë mund të konceptohet si një tërësi sekuencash dinamike rregullimesh dhe rirregullimesh të ambientit tonë fizik dhe social, në të njëjtën mënyrë sjellja e ambientit urban ndaj nesh, përmblidhet në ndikimin e drejtpërdrejt të tij në lidhjet tona personale me veten dhe me fqinjësinë. Arkitektë dhe urbanistë shqiptarë kanë theksuar se ne nuk kemi arritur akoma fazën e zhvillimit të një urbanizimi të mirëfilltë në Shqipëri, sepse akoma sorollatemi brënda asaj që quhet ndërtimtari. Që ndërtimtaria jonë të kalojë caqet e saj dhe të transformohen në një sens të arkitekturës urbane, mendoj se duhen hedhur hapa të rëndësishëm drejt dy nocioneve thelbësore me ndikim direkt në ambientin social, siç janë; një estetikë kolektive konsensuale dhe një etikë kolektive natyrale.
E para, estetika kolektive konsensuale përqëndrohet në faktin e të krijuarit të një konsensusi social mbi të bukurën urbane të cilën duam ta zbatojmë. Edhe pse kemi organizuar dëgjesa publike lidhur me projektet urbane përsëri, komunitetet lokale, nuk kanë arritur vërtet të influencojnë këto elementë të strukturës urbane tek ne. Por ama, nocioni i parë i estetikës kolektive, nuk mund të arrihet pa implementuar në shoqëri nocioni e dytë, atë të etikës kolektive. Etika kolektive e do që konceptet e të mirës sociale dhe të drejtësisë sociale, të jenë të konsoliduara në atë masë saqë të ndikojnë direkt në estetikën urbane. E mira sociale dhe drejtësia, janë parime të instaluara përmes institucionesh të konsoliduara të cilat nuk lejojnë abuzivizmin, korrupsionin, tahmanë, interesin imediat, të shkatërrojnë përfundimisht të përbashkëtën. Ne sot, nuk kemi estetikë kolektive urbane sepse mbi të gjitha nuk kemi etikë kolektive, nuk jemi aq të mirë dhe aq të drejtë me veten dhe vendin sa të kemi luksin të shijojmë estetikën në formën më të bukur dhe konsensuale.
Pasoja e gjithë kësaj, është fakti i të ekzistuarit të qyteteve e sidomos kryeqytetit tonë në formatin e “të jetuarit fërkueshëm” . Ne jetojmë fërkueshëm me njëri-tjetrin, sepse gjeometrizimi i hapësirës urbane nuk u bë mbi kriteret etike të asaj çka është e mirë dhe e drejtë publike, por mbi disa etika të çuditshme individuale të padronëve lokalë. Të jetuarit fërkueshëm rëndon të gjitha format e patologjive dhe gjëndjeve sociale. John B. Calhoun,një shkencëtar amerikan i specializuar në kërkime rreth sjelljeve sociale dhe i njohur për studimet e tija mbi dendësinë e popullsive dhe efektet e tyre, bën një eksperiment për të treguar ndikimet negative të dendësisë në shoqëri. Ai merr një numër të konsiderueshëm minjsh laboratori dhe i vendos brënda një hapësire të ngushtë e të kufizuar. Ndërkohë, kujdeset që furnizimet me ujë dhe ushqime si dhe të gjitha shërbimet e nevojshme të mos u mungojnë për asnjë çast. Megjithëse asgjë nuk u mungoi minjve, Calhoun vërejti shfaqje të sjelljeve agresive mes tyre, vdekshmëri të lartë foshnjore tek minjtë, kanibalizëm me njëri-tjetrin, sjellje deviante seksuale dhe tërheqje totale nga jeta kolektive e minjve dhe mbyllje në vetvehte, si pasojë e ngushtimit të hapësirës.
Eskperimenti i Calhoun është treguesi më domethënës i faktit se si arkitektura ndikon në sjellje. E në fakt, është më se e vërtetë që densiteti i lartë i ndërtimit duke mos respektuar hapësirat gjeometrike urbane, rrit ndjenjën e vetmisë duke sjellë mbylljen e individit. Fakti që ne jetojmë kaq afër njëri-tjetrit, do të linte përshtypjen e një jete më kolektive, por në fakt, densiteti i lartë i ndërtimit, jep efektin e kundërt, atë që edhe pse jemi ngjitur jetojmë gjithmonë e më larg me tjetrin, sepse ambienti i ndërtuar, nuk takohet me pritshmërinë sociale ku simptomat e minjve kanë pak ndryshim me simptomat e individëve të shoqërive moderne me densitet të lartë ndërtimi.
Ta ndryshosh atë që po ndodh me hapësirën urbane në Shqipëri, është një iniciativë që vërtitet në kufinjtë e surreales. Është e vështirë të vizatosh bukur në një letër të bardhë, imagjino sikur të jesh i detyruar të vizatosh mbi një letër të shkarravitur se sa e pamundur është. Kështu, edhe tentativat për të përmirësuar arkitekturën urbane tonën, janë të ngjashme me përpjekjet e atij që është i detyruar të vizatojë të bukurën mbi një shkarravinë. Pa dashur të jemi pesimistë, por duke qenë të bindur se pesimizmi ne shumë raste konsiderohet si optimizmi i të mënçurve, duhet që përpjekjet tona përmirësuese urbane të jenë detyrimisht dhe paralelisht të koordinuara me përpjekjet tona përmirësuese në sferën etike.
Problemet e zhvillimit të arsimit shqip gjatë Shtetit Osman në Shqipëri
PROBLEMET E ZHVILLIMIT TË ARSIMIT SHQIP GJATË SHTETIT OSMAN NË SHQIPËRI
Si doli ideja e arsimimit (dhe shkollës) në gjuhën shqipe, në Perandorinë Osmane?
[Nga historiani turk Ali Arslan. Prof. Dr. i Departamentit të Historisë dhe Fakultetit të Letërsisë në Universitetin e Stambollit.]
Pas themelimit të Greqisë, ndaj atyre që ishin të lidhur me Kishën Ortodokse u bënë përpjekje për t’i greqizuar më anë të këtyre kishave. Kjo politikë u ndoq më së shumti në trevat e Shqipërisë jugore të cilat janë pranë Greqisë, në Thesali dhe Selanik. Ndërsa Italia dhe Austria përdorën metodat e ekspansionit mbi shqiptarët katolikë, veprimtaria e Serbisë dhe Bullgarisë u bënë pengesë për shqiptarët. Përballë këtyre rreziqeve për shqiptarët, ideja e shkollimit në gjuhën shqipe u hodh së pari nga Naum Veqilharxhi. Ai përgatiti dhe botoi një alfabet në vitin 1844. Veqilharxhi thoshte se në vend të shkollave greke, latine ose turke, shkollimi duhej të bëhej në gjuhën shqipe. Shoqata Kulturore Shqiptare e themeluar në Rumani në vitin 1850 shkaktoi reagimin si të Perandorisë Osmane dhe të Kishës Ortodokse. Veqilharxhi u helmua nga kisha ortodokse më 1854. Më 1864 intelektuali shqiptar Kostandin Kristoforidhi përgatiti dhe botoi gjithashtu një alfabet shqip me qëllim që të përdorej në shkollat në gjuhën shqipe. Burra të mençur shqiptarë nuk mundën më 1871 të arrinin të merrnin ndonjë premtim nga takimi me Vezirin Ali Pasha në lidhje me lejimin e hapjes së shkollave shqipe. Gjithashtu edhe kisha ortodokse reagoi seriozisht ndaj këtyre përpjekjeve. Patriarkana Ortodokse ishte më efektive se shteti osman për arsimimin në shkolla të një stili të ri europian sidomos në Shqipërinë jugore. Për shembull, në Gjirokastër, Berat dhe Vlorë kishte 80 shkolla të shtetit osman dhe 160 shkolla greke, të cilat ishin hapur më së shumti në sanxhakun e Shqipërisë. Ato pak shkolla të stilit europian ishin të disponueshme jo vetëm për Shqipërinë, por edhe për territoret që përfshiheshin në shtetin osman. Shqiptarë të shqetësuar nga greqizimi që po ndodhte në Çamëri, u hodhën në veprim. Për shembull, Hoxha Hasan Tahsin nga Ninati i Çamërisë, rektori i parë i emëruar i Universitetit të Stambollit, u përpoq të hapte një shkollë shqipe në Berat, dhe u arrestua ne Delvinë. Kërcënimi kulturor shtohej dita-ditës në Shqipërinë jugore për shkak të aktivitetit grek. Kur Farncesko Krispi, kryetari i Parlamentit të Italisë, i kërkoi Gjermanisë dhe Austrisë ti jepnin Shqipërinë në këmbim të Bosnjës që do t’i takoj Austrisë, shqiptarët u ndjenë të rrezikuar politikisht. Në vitin 1877 në Konferencën e Ambasadorëve në Londër ishte biseduar për ndarjen e territoreve shqiptare nga Mali i Zi, Serbia dhe Bullgaria. Përballë këtij fakti u ra dokord për organizimin e një mbledhjeje (në Stamboll) në prill të vitit 1877 nën udhëheqjen e Abdyl bej Frashërit, dhe me pjesëmarrjen e burrave të ditur si Hasan Tahsini, Abedin Pashe Dino, Iliaz pash Dibra, Ymer Prizreni, Mehmet Ali Vrioni, Ibrahim Dragoti, Zija Prishtina, Myslim bej Gjoleka [Etj.] Në këtë mbledhje u vendos për përfshirjen e të gjitha territoreve shqiptare në një Vilajet te vetëm, arsimimi të bëhej në gjuhën shqipe, të futeshin shqiptarët në institucionet administrative. Ata e informuan shtetin osman për këto vendime, por nuk morën asnjë përgjigje. Shteti osman u mund në luftën kundër rusëve midis viteve 1877 dhe 1878, ndaj dhe sipas Traktatit të Shën Stefanit territoret lindore të Shqipërisë kishin për t’iu dhënë Bullgarisë, ndërsa territoret veriore Malit të Zi. Por shqiptarët u përpoqën t’i ruajnë territoret e tyre me Komitetin e Lidhjes së Prizrenit, që u krijua më 10 qershor 1878. Shqiptarët protestuan menjëherë kundër këtij Traktati duke zgjedhur komitetet e tyre. Qendra e kësaj rezistence ishte Prizreni. Mbledhja u caktua për më 10 qershor 1878 dhe me pjesëmarrjen e përfaqësuesve si Abdullah Hysni Bej (Abdyl bej Frashëri) nga Jugu u fromua Lidhja e Prizrenit (Komiteti për Mbrojtjen e Kombit Shqiptar) ose ndryshe Lidhja Shqiptare. Kjo Lidhje synonte mbrojtjen e njësisë territoriale të Shqiperise.[10]. Lidhja e Prizrenit ra dakord për formimin e një qeverie ku përfshiheshin sektorët e jashtëm, të brendshëm dhe të financave. U vendos që të katër vilajetet shqiptare të qeveriseshin si një të vetëm në të ardhmen dhe nga një Vali (guvernator), nënpunësit të flisnin shqip nga vetëm një qendër, si dhe shkollimi të bëhej në gjuhën Shqipe. Abdyl Hamiti II ne fillim nuk e kundërshtoi Lidhjen e Shqipërisë, mirpo kundërshtonte administratën autonome te saj. Sulltani u rekomandoi myftijve, nëpunësve, mësuesve dhe komandantëve ushtarakë në Shqipëri të mos e kundërshtonin këtë akt lidhjeje. Pavarësisht nga këto, shteti osman do të pranonte që disa territore shqiptare t’i jepeshin Malit të Zi dhe Greqisë në përputhje me Traktatin e Berlinit. Shteti osman nuk donte t’ia jepte Ulqinin Malit të Zi duke përdorur (mbeshtetur) për këtë Lidhjen e Prizrenit. Megjithatë, Anglia do të pushtonte Izmirin nëqoftëse nuk jepej Ulqini. Kur Italia dhe Rusia mbështetën Anglinë, shteti osman u dorëzua dhe ia dha Ulqinin Malit të Zi. Mirpo kjo çështje shkaktoi probleme te medha midis shtetit osman dhe shqiptarëve dhe për më tepër Lidhja Shqiptare u dërrmua në vitin 1881 kur ajo donte të çonte përpara idenë e Shqipërisë Autonome te pavarur [13].
Si ishte sistemi arsimor para fillimit të arsimit shqip në Shqipëri?
Përderisa arsimi ishte fetar në shtetin osman, fëmijët mësonin në gjuhën e fesë apo besimit që ata kishin pranuar. Gjuha në shkollat publike në shkollat me nxenes myslimanë ishte turqisht. Kurse për shqiptarët ortodoksë gjuha e përdorur ishte greqishtja e kishës ortodokse. Ndërsa për katolikët shkollimi bëhej në italisht. Megjithatë, disa klasa në shkollat misionare katolike filluan të bëjnë disa mësime në gjuhën shqipe.
Si e filluan shqiptarët arsimimin në gjuhën shqipe?
-Të burgosurit e arrestuar për shkak të veprimtarive të Lidhjes së Prizrenit u liruan në vitin 1885. Marrëdhëniet me shqiptarët u përmirësuan. Dhe kështu u hap shkolla e parë shqipe për meshkuje në Korçë në vitin 1885. Kjo shkollë private u aprovua nga qeveria osmane dhe u hap në 7 mars 1887. Në këtë shkollë studionin nxënës shqiptarë me besime te ndryshme fetare. Në të njëjtin vit, sistemi i shkrimit dhe këndimit në gjuhën shqipe filloi edhe në fshatra si Polena dhe Luarasi. Petro Nini Luarasi filloi të jepte mësim falas në gjuhën shqipe për njerëzit në Kolonjë. Jo vetëm nxënësit por edhe të rriturit merrnin mësime shqip në Ersekë15. “Ata filluan të mësojnë shqipen në disa shkolla ish-turke (ne Shqiperi), siç ishte shkolla fillore e Filatit nga Qamil Izet Çami, shkolla e Spatarit nga Prokop Meksi e të tjerë…”16 Këto u pasuan me shkolla të tjera të miratuara zyrtarisht [17]. Një shkollë e dytë u hap për vajzat në Korçë në vitin 1891. Këto që u përmendën dhe shkolla të tjera të ngjashme vazhduan të funksionojnë deri në urdhrin përmbarues të qeverisë së Stambollit. Këto aktivitete shkollore u mbështetën gjithashtu nga shqiptarët në Egjipt, Stamboll, Rumani, Bullgari dhe SHBA. Strategjia dhe planet e të gjithë grupeve të përmendura ishin krejtësisht të ndryshëm por ata ranë në ujdi të inkurajojnë ndjenjat kombëtare. Këto grupe shqiptarësh jashtë ishin duke botuar gazeta, periodikë dhe libra për të ndërfutur çështjen kombëtare shqiptare. Me këto akte ndikuan tek opinioni publik europian në favor të shqiptarëve [18]. Me aktet e shqiptarëve çështja e arsimimit në gjuhën shqipe nuk ishte vetëm çështje e një klase në shkollat e Misionarëve Katolikë por edhe e dhënies së lejës shqiptarëve për të hapur shkolla të ngjashme me shkollat private në shtetin osman të cilat ishin falas.
Çfarë mendonte Patriarkana Ortodokse për shkollat shqipe?
Megjithëse ishin hapur shkollat shqipe me statusin e shkollës private, autoritetet fetare të krishtera ortodokse vazhduan të shkaktojnë trazira për të penguar hapjen e këtyre shkollave. Kisha Ortodokse greke, duke mos dashur që shqiptarët ortodoksë të mësonin në shkollat e përmendura, jo vetëm kundërshtonte me fjalë por edhe i dëbonte fëmijët që ndiqnin këto shkolla. Këta nxënës flakeshin nga bashkësia dhe nuk lejoheshin të merrnin pjesë në ceremonitë fetare19. Kisha ortodokse nuk donte që, për shkak të këtyre shkollave në gjuhën shqipe, të humbiste kontrollin e saj mbi shqiptarët ortodoksë që i mblidhte kisha. Për pengesat e krijuara në lidhjet klerikale me Kishën Ortodokse greke, ata u ndeshën me forca të armatosura shqiptare. Forca e armatosur e Komitetit për Çlirimin e Shqipërisë, krijuar në Manastir në vitin 1905, u themelua në vitin 1906 nën drejtimin e Bajo Topullit. Kjo forcë vrau metropolitanin grek të Korçës në shtator 1906. Më 1 maj 1908, një raport njoftonte për vrasjen e grupit të Dino Eminit në qytetin skelë të Sarandës dhe se një grup i vogël shqiptarësh kundërshtonte mbërritjen deri në Stamboll të propagandës arsimore greke[21]. Kisha ortodokse kundërshtonte në mënyrë të vazhdueshme mësimin e shqipes duke gjykuar se për shkak të saj sidomos shqiptarët e krishterë nuk do të ishin nën kontrollin e kishës.
Cilat ishin arsyet politike që e shtynë Abdyl Hamitin II të kundërshtonte shkollat shqipe?
Ndërsa bëheshin mbledhje të reja (Lidhja Shqiptare e Pejës) për të krijuar një administratë te bashkuar autonome për Shqipërinë dhe që të miratohej Shqipja si gjuhë zyrtare më 1897. Shqiptarët e Italisë dhe Egjiptit i luteshin qeverisë osmane që shteti osman të pranonte kerkesat per shkollat në gjuhën shqipe. Kur keto lutje u panë nga Abdyl Hamiti II, ai u shpreh se “Gjuha zyrtare e shtetit osman është gjuha turke osmane, ndaj nuk është e përshtatshme të krijohet një shkollë që të përdorë gjuhën shqipe”. Dhe kështu Abdyl Hamiti II urdhëroi Këshillin e Ministrave që të ndërmerrte masa paraprake në përputhje me vendimin e përmendur[22]. Në këtë lutje i kërkohej shtetit osman bërja e mësimit në gjuhën shqipe në shkollat publike. Në kohën e kësaj lutjeje ishte përhapur arsimimi në gjuhën shqipe në shkollat private. (jo-zyrtare) Por Abdyl Hamiti II kundërshtonte zhvillimin e mësimit në gjuhën shqipe në shkollat Publike.
– Gjatë rebelimit të Kretës më 1897 u krijua një situatë e re për shtetin osman për të përfituar nga forcat shqiptare kundër grekëve. Forcat e armatosura shqiptare ishin sensibilizuar në pretendimet e tyre politike dhe nuk donin të çarmatoseshin në fund te betejës[23]. Më 1897 Austria dhe Rusia ranë në ujdi për krijimin e një mini principate të vogël shqiptare dhe për ndarjen midis shteteve ballkanike të trojeve të tjera të banuara nga shqiptarët [24]. Në këtë mënyrë udhëheqësit shqiptarë u përpoqën ta zgjidhnin (forconin) çështjen shqiptare me bashkimin e kater vilajeteve shqiptare, ndaj u mblodhën dy herë në Pejë në nëntor 1897 dhe në janar 1899, ndërkohë që shteti osman nuk mund të gjente një zgjidhje për këtë çështje kundër kërcënimeve serioze mbi Shqipërinë që vinin nga Serbia, Bullgaria, Mali i Zi dhe Greqia. Midis shqiptarëve u shfaqën dy opinione. Opinioni i moderuar ishte për t’i bashkuar shqiptarët që jetonin në pesë rajone, përfshi edhe Selanikun në një të vetëm vilajet, duke e bërë arsimimin sa në shqip aq edhe në turqisht, por që turqishtja të pranohej sërish si gjuhë zyrtare. Ndërsa opinioni radikal ishte për t’i bashkuar të katër vilajetet, të pranoheshin ato si një administratë autonome dhe që shqipja të miratohej si gjuha administrative dhe shkollore. Shumica e udhëheqësve shqiptarë pranuan opinionin e dytë. Haxhi Mulla Zeka ishte udhëheqësi i asaj që u quajt Lidhja e re Shqiptare e Pejës. Kjo lidhje do ta kishte jetën e shkurtër. Sepse për Qeverinë Osmane kjo çështje ishte shqetësuese. Haxhi Mulla Zeka u vra në vitin 1902. Si një rezultat i këtyre zhvillimeve, bashkombesit e tyre jashtë Shqipërisë u hodhën në veprim dhe vendosën të punojnë për autonominë e Shqipërisë në Kongresin Shqiptar që u mblodh në vitin 1902 nën udhëheqjen e Gjikës nga Rumania[26]. Pasi shteti osman pranoi planin e reformave, që ishte kërkuar nga shtetet europiane në Maqedoni në vitin 1903, në Kongresin e Shqiptarëve të mbledhur në Bukuresht në vitin 1904 u vendos të kundërshtohej shteti osman. Aty u krijua një komitet nën kryesimin e Gjikës[27]. Aktivitetet e Italisë mbi Ballkanin dhe aktet për autonominë Shqiptare nga opozita shqiptare jashtë territoreve osmane e shqetësuan në mënyrë të veçantë qeverinë osmane. Si pasojë e shqetësimeve të lartpërmendura, shteti osman filloi të merrte masa parandaluese të rrepta kundër shqiptarëve dhe shkollave të tyre. Ishin udhëheqësit shqiptarë ata që me veprimet për krijimin e administrates autonome në Shqipëri ne Lidhjen e Pejes dhe vendosjen e shqipes si Gjuhe Zyrtare si dhe kryengritjet me qeverinë osmane të cilat bënë që qeveria osmane të reagonte seriozisht. Si rrjedhojë e këtyre akteve, disa shkolla që praktikonin mësimin në shqip në trevën e Çamërisë si dhe të gjitha shkollat publike (zyrtare) u mbyllën.
Kur u hapën sërish shkollat shqipe?
Pas Periudhës së Kushtetutës së Dytë, u ndërmorën veprime për hapjen e shkollave në gjuhën shqipe. Rreth një muaj pas Periudhës Kushtetuese në fillim të gushtit 1908 në Elbasan u hap një shkollë shqipe. Mandej në Shqipërinë jugore u hapën edhe plot shkolla të tjera28. Disa nga shkollat që u hapën të parat gjatë Periudhës Kushtetuese ishin shkollat shqipe në Filat dhe në Luros në Çamëri29.. Për shkollat e sapokrijuara shqipe doli problemi i mësuesve.Prandaj dhe me vendim të Kongresit të Elbasanit në vitin 1909 u hap një shkollë për mësues. Ndersa Më 6 gusht 1908, dy javë pas Periudhës së Kushtetutës së Dytë, arsimimi në gjuhën shqipe ishte bërë realitet në nëntë shkolla publike në Tiranë42. Në korrik 1909 mësimi i shqipes ishte përfshirë në shkollat fillore dhe të mesme43. Shteti osman vendosi të ishte objektiv në debatet për alfabetin midis shqiptarëve dhe i la të lirë ata të zgjidhnin alfabetin latin ose atë arab. Qeveria osmane e bënte të ditur këtë vendim me një njoftim më 21 Kanunusani 1325, pra më 3 prill 1910. Alfabeti i zgjedhur nga shqiptarët do të ishte i përdorshëm jo vetëm në shkollat private, por edhe në ato publike ku mësimi bëhej shqip. Ai vendim pati ndikim të ndjeshëm. Për shembull, sipas informacionit të dhënë nga Ministri i arsimit Emrullah Efendiu në prill 1910, në shkollat e mesme në Prevezë, Gjirokastër e Berat “bëhej mësim shqip”. Njerëzit pëlqenin përdorimin e alfabetit latin në shkollat e mesme të Gjirokastrës dhe Beratit, ndërsa ajo e Prevezës alfabetin arab. Pas njëfarë kohe edhe shkolla e mesme e Prevezës kërkoi përdorimin e alfabetit latin për mësimin e shqipes. Megjithatë, nga ministri i arsimit u bë me dije se meqë viti akademik ishte “në mbarim e sipër” mbetej që kjo kërkesë e njerëzve për ndryshimin e alfabetit të përdorur në shkollën e lartpërmendur nuk mund të shqyrtohej “në momentin e tanishëm”.
Përfundimi (Konkluzioni)
Në betejën midis Shtetit Osman dhe Rusisë në vitet 1877-1978, është diskutuar për ndarjen e territoreve shqiptare midis Malit të Zi, Serbisë, Greqisë dhe Bullgarisë që pritej të themelohej. Anglia, Franca, Italia dhe Rusia e mbështetën këtë çështje. Ndërsa Greqia donte të zaptonte krahinën e Çamërisë. Për shkak të rezistencës së përbashkët të Qeverisë Osmane dhe Lidhjes shqiptare te Prizrenit, Greqia perfitoi vetem një territor të vogël – Artën. Lidhja e Prizrenit u themelua gjatë periudhës së përpjekjeve për arsimimin në gjuhën shqipe dhe krijimin e një Shqipërie autonome. Shteti Osman kundërshtonte administratën autonome, por mbështeste lirinë kulturore dhe arsimore. Madje Qeveria Osmane mbështeti Komitetin Arsimor Shqiptar të krijuar në Stamboll më 1879 dhe ky komitet përgatiti alfabetin e shqipes me 26 shkronja latine dhe dhjetë greke, të cilat do të bashkonin shqiptarët myslimanë dhe të krishterë. Shkollat e para shqipë u hapën në Shqipëri në vitin 1885, por kjo punë u kompletua zyrtarisht në vitin 1887 kur u dha leja përkatëse. Shkollat e bënin mësimin në gjuhën shqipe me statusin e shkollave private që vazhduan të hapeshin. Në këtë mënyrë u hapën shkollat shqipe në krahinën e Çamërisë. Patriarkana Ortodokse kundërshtoi hapjen e këtyre shkollave ngaqë në këtë mënyrë ajo do të humbte kontrollin mbi shqiptarët ortodoksë. Deri në vitin 1897 shkollat private shqipe e bënin mësimin pa ndonjë problem, por kërkesa e shqiptarëve të Italisë për mësimin e shqipes në shkollat publike, ndërkohë që Italia zbatonte një politikë ekspansioniste mbi Shqipërinë, u kundërshtua nga Abdyl Hamiti II ndërsa u deklarua se në shkollat publike mësimi do të bëhej në gjuhën zyrtare Turke. Qëkurse këto pretendime u bënë një kërcënim politik brenda dhe jashtë, si dhe me shfaqjen e dëshirës nga shqiptaret për admimistratë autonome te Shqiperise që bëhej gjithnjë e më e fortë, bëne që ndodhen disa konflikte dhe per pasoje në vitin 1902 u mbyllën edhe disa shkolla private në gjuhën shqipe. Gjithashtu u mbyllën edhe shkollat shqipe në Çamëri. Pas shpalljes së Periudhës së Kushtetutës së Dytë, u vendos sërish që të hapej shkollimi në gjuhën shqipe, ndërsa u hap edhe një shkollë për përgatitjen e mësuesve të shqipes. Ndonëse Shteti Osman dhe shqiptarët me ne fund ranë në ujdi për një administratë autonome në fund te vitit 1912, shqiptarët shpallën pavarësinë e tyre kur filluan Luftërat Ballkanike dhe kështu Shteti Osman ishte në një situatë të atillë saqë do të humbiste edhe Edrenenë. Kur shqiptarët deklaruan pavarësinë e tyre në vitin 1912, alfabeti latin për gjuhën shqipe ishte miratuar nga shteti osman. Ndërsa në Çamëri shkollimi në gjuhën shqipe bëhej në shkolla private dhe jepeshin mësime në shkollat publike. Kur u themelua Shqipëria e pavarur, Çamëria përfshihej në këtë shtet. Megjithatë krahina e Çamërisë iu la Greqisë nga Anglia, Franca, Rusia, Gjermania dhe Italia në fund të Luftërave Ballkanike. Ndërkohë Greqia ndaloi shkollimin në shqip për shqiptarët e Çamërisë. Megjithëse Greqia është një shtet anëtar i Bashkimit Europian, shqiptarët (atje) ende nuk e gëzojnë këtë të drejtë.
Ali Arslan“Arnavutça Egitime Geçis ve Buna Karsi Osmanli Yönetiminin Tavri”, Balkanlarda Islam Medeniyeti Uluslararasi Sempozyumu (4-7 Aralik 2003 Tiran-Arnavutluk), Tebligleri,TDVIA, III, Istanbulf. 2006 389f. 55-68 .
Koha (poezi)
Dr. Muhamed IKBAL (Filozof universal, Pakistan)
KOHA
Ç’ishte nuk është, ç’është nuk do të jetë
Ja ky është një nocion sekret!
Për më të afërmen ndodhi të zbuluar
Koha është e përmalluar!
Prej gotës sime pika-pika burojnë gjëra të reja
Unë në shtrojerën time ditë e natë!
Kokrra-kokrra i numëroj ndodhitë
Me çdo kënd njoftohem, por i çuditshëm është njoftimi.
Dikujt i hipi-dikush më hip, dikë e mbuloi pikëllimi!
Nuk ishte në banket, faji im apo i yti qe?
Rruga ime nuk është që ta lë gotën të presë
Lidhjen time sytë e fallxheshës nuk e njohin.
Nuk i arrin shigjeta në cak
Nuk e ka pamjen e dijetarit
Ky gjak nuk është i agimit
Po është shenjë e perëndimit.
Agimi i ardhshëm pret që e djeshmja
dhe e sotmja të bëhen legjendë!
Kjo mendje ka zbuluar fuqitë e fshehura të natyrës
Mendja është më e rrezikshme se rrufeja në çerdhe!
Ciklonet, hapësira e tyre, detyrat dhe anijet mbi ta
Tallazet e detit e mbrojtja e tyre
Këto dredha janë ligje natyre
Siç janë ciklonet, detet e rrethi i tyre.
Po lind bota e re e vjetra po zhduket
Bota e vjetër po emigron në muzeun e kohës
Pa marrë parasysh furtunat, qiriu rri i kallur
Si i varfri që e ka thënë në një fjalë para diktatorit!
KOHA NË PROZË:
Ju mund të luani me akrepin e orës së xhepit, ta lëvizni atë para ose mbrapa, por kurrë nuk mund të ktheni pas akrepin e kohës, qoftë duke e tërhequr dhe me litar. Duke qenë një “përmbytje e përhershme”, koha vazhdimisht merr me vete dhe ketë derdhje askush nuk e ndal dot. Qytetërime të tëra janë shkatërruar të bluara nga dhëmbët e saj dhe shumë vende të begata janë rrënuar nga ky “rrotullim i pamëshirshëm”. Askush nuk ka mundur të ndikojë. Vetëm nëpërmjet nënshkrimit ndaj pronarit të kohës dhe duke e kuptuar të vërtetën e saj, ne mund të shpresojmë ta mposhtim kohën.
E shqipëroi nga urdishtja: Mr. Hamdi THAÇI
Në Kalanë e Lezhës ruhet një nga xhamitë më të vjetra në Shqipëri
Loro GJEÇI
NË KALANË E LEZHËS RUHET NJË NGA XHAMITË MË TË VJETRA NË SHQIPËRI
Në vitin 1966, me një grup studiuesish që po hulumtonim për saktësimin e varrit të Gjergj Kastriotit, Skënderbeut, në Lezhë, ne u njohëm edhe me tri objekte të kultit të fesë islame. Ata ishin: xhami e kalasë së Lezhës dhe xhamia Selimie në qendër të qytetit.
Për xhaminë Selimie në qendër të qytetit të Lezhës gjithçka u sqarua dhe u saktësua. Të dhënat historike për këtë xhami na çojnë deri në vitet ’20 të shekullit XVII kur braktiset si xhami. Por më vonë funksionon përsëri dhe në vitin 1908 u ndërtua dhe u ngrit madhërishëm minarja e xhamisë. Kur u inauguruar minarja e xhamisë, tri ditë e tri net u festua nga myslimanët dhe katolikët e Lezhës dhe popullsia katolike Bregut të Matës, Malësisë së Lezhës dhe Zadrimës me të shtëna armësh, tubime e manifestime si një ngjarje me rëndësi historike të madhe për fenë myslimane në Lezhë. Dihet se minarja e xhamisë së Lezhës, vepër e rrallë arkitektonike dhe fetare, u rrafshua përtokë nga diktatura komuniste dhe pësoi fatin e keq së bashku me të gjitha kisha e xhamitë në gjithë Shqipërinë, të cilat diktatura i zhduku plotësisht. Por objekt i këtij shkrimi nuk është xhamia Selimie e Lezhës. Objekt i këtij shkrimi është xhamia e Kalasë së Lezhës.
Në hulumtimet që bëmë në vitin 1966 në xhaminë e Kalasë së Lezhës, nuk ramë në asnjë gjurmë që të vërtetonte se ajoi ishte ngritur mbi kishën e Kalasë. Për të saktësuar më tej faktin se xhamia ishte ngritur mbi themelet e veta dhe jashtë çdo adaptimi, në gusht të vitit 1990 organizuam një ekspeditë arkeologjike për gërmime dhe hulumtime të mëtejshme në truallin e xhamisë. Gjatë gërmimeve u zbuluan dherat e tepërta, të depozituara gjatë shekujve, derisa u zbulua tabani i plotë i ndërtesës së xhamisë. Gjatë gërmimeve nuk u zbulua asnjë fragment muri ose objekti që të vërtetonte ekzistencën e kishës së Kalasë në këtë truall. Pra xhamia u ngrit me muret e veta origjinale, pa adaptime dhe shtesa të tjera. Ajo u ndërtuar në pikën më të bukur dhe dominuese të Kalasë, duke plotësuar të gjitha kushtet e një objekti kulti të fesë islame. Ajo është e drejtuar nga Qabeja dhe në murin ballor është vendosur Mihrabi, i cili duket qartë, ndërsa në të djathtë të hyrjes është ngritur minarja. Përmasat e truallit të xhamisë janë 9× 7.50. mihrabi ngrihet 50 cm nga dyshemeja dhe është i lartë 3.50 cm. Trashësia e mureve është 0.75 – 0.90.
Siç shihet nga përmasat, xhamia ka qenë e vogël, për t’u shërbyer në radhë të parë kështjellarëve dhe familjeve të tyre, të vendosura brenda mureve rrethuese të Kalasë, por edhe shehrit të Lezhës, 500 m në lindje të Kalasë.
Të dhënat historike për banorët e parë myslimanë në Lezhë dëshmohen nga kronikat e kohës dhe nga historiani turk Evlia Çelebiu. Pas ardhjes së osmanëve (1478) e deri në vitin 1553, në Kalanë e Lezhës banonin 83 familje myslimane. Dhe pas 50-60 vjetësh u ngrit lagjja e bukur e shehrit të Lezhës në shpatet lindore të Kalasë, e banuar krejtësisht nga myslimanë. Në vitin 1614 në shehrin e Lezhës banonin 500 shtëpi myslimane. Siç na del nga këto shifra, ishte më se e domosdoshme ngritja e xhamisë në Kalanë e Lezhës për t’u shërbyer këtyre familjeve myslimane.
Për datimin e saktë të ndërtimit të xhamisë në Kalanë e Lezhës na erdhi në ndihmë zbulimi i pllakës prej guri, e shkruar në gjuhën e vetën osmanishte, që u gjend rastësisht në shtëpinë e një familjeje myslimane në qytetin e Lezhës. Pllaka prej guri me dimensione (0.85×0.50m)kishte qenë e vendosur në portën kryesore lindore të hyrjes në Kalanë e Lezhës. Duket dhe sot kuadrati me përmasat e pllakës së gurit, e futur 20 cm në murin sipër portës.
Nga përkthimi i mbishkrimit të gdhendur me mjeshtëri në pllakën e gurit, që fatmirësisht ruhet në Muzeun e rrethit, shkruhet: “Ndërtuar ky kënd i kështjellës së bekuar nga sulltan Sulejman Selim Bajazid Han që e madhëroftë Allahu mbretërinë e tij dhe ja zgjattë jetën. Ndërtimin e kështjellës e bëri Muhamed Dervish Urgazi sipas modelit të kështjellës Sulejmanie në vitin 928 Hixhri” që i korrespondon 1522 të erës sonë).
Mbishkrimi mbi pllakën e gurit përkon me të dhënë historike sipas së cilës sulltan Selimi i parë, ose pasardhësi i tij sulltan Sulejmani, nga vitet 1515-1521 kryen rindërtimin (restaurimin) e plotë të Kalasë së Lezhës, të dëmtuar nga lufta dhe djegur dy herë së bashku me Lezhën, në 1478 dhe 1506.
Së bashku me rindërtimin e Kalasë u ngrit nga themelet xhamia e re, që përkon me vitin 1521, si objekt kulti i fesë islame. Dhe, me sa dimë, nuk ka asnjë xhami tjetër kaq të moçme në Shqipëri. Nuk ka qenë vetëm xhamia që është ndërtuar, se së bashku me të anë ndërtuar edhe sarajet e kështjellarëve, sheshet e lojërave dhe të stërvitjeve ushtarake, arenat e luftimeve, sarajet e qeveritarëve e të nëpunësve ë tjerë etj. Ata janë një tip ndërtimi e konstruksioni që përkojnë me vitet 1515-1521.
Objektet e kultit të fesë islame nuk kanë qenë kurrë qendra obskurantizmi apo fundamentalizmi. Xhamitë, teqetë, medresetë, ashtu si dhe kishat seminaret, gjimnazet e tyre kanë qenë e mbeten jo vetëm qendra fetare por edhe qendra të mëdha kulturore e historike të kombit tonë.
Burimi: http://www.dritaislame.al/ne-kalane-e-lezhes-ruhet-nje-nga-xhamite-e-vjetra-ne-shqiperi/
Nikoliçi dhe Daçiçi s’bëhen dot as De Gol, as Helmut Kohl
Prof.dr. Eshref YMERI
NIKOLIÇI DHE DAÇIÇI S’BËHEN DOT AS DE GOL, AS HELMUT KOHL
Në faqen internetike të gazetës “Shqiptarja.com” të datës 26 mars 2014, ishte botuar një njoftim befasues me titull:
“Gratë serbe në të zeza: Kërkojmë falje shqiptarëve për krimet serbe”.
Ky njoftim m’u duk befasues për faktin se tradicionalisht, që prej Kongresit famëkeq të Berlinit dhe Konferencës edhe më famëkeqe të Londrës, kur u vendos që trojet etnike shqiptare të copëtoheshin me thikën e pamëshirshme të kasapëve evropianë, për të kënaqur epshet shoviniste sllavogreke, me përkrahjen kriminale të shovinizmit rusomadh, gjatë tërë kohës që Serbia dhe Greqia kanë masakruar shtazërisht popullin shqiptar të Kosovës dhe të Çamërisë, ka rënë në sy një unitet i paimagjinueshëm i popullit serb dhe i popullit grek me qëndrimin shovinist të Beogradit dhe të Athinës ndaj etnisë shqiptare.
Kjo është edhe arsyeja që në një sërë shkrimesh të mëparshme, popullin dhe kombin serb dhe grek unë i kam quajtur popull dhe komb shovinist.
Pavarësisht se nga ç’motive janë nisur ato gratë serbe, të cilat, të organizuara nga zonja Stasa Zajoviç, qenë grumbulluar për t’u kërkuar falje shqiptarëve për krimet serbe në Kosovë, duhet pasur parasysh ajo çka ato deklaruan në protestën e tyre:
“‘Gratë serbe në të zeza…kërkojnë nga qeveria e ardhshme e Serbisë të zbulojë të vërtetën dhe të dhënat për të zhdukurit gjatë kohës së bombardimeve në Kosovë dhe të hapë varrezat masive në të cilat janë mbetjet mortore të shqiptarëve nga Kosova. Nëse nuk e bëni këtë do të konsiderojmë se e gjitha është frazë boshe dhe se Marrëveshja e Brukselit në fakt paraqet instrument për mbetjen në pushtet të elitës”.
Nga kjo deklaratë rezulton se Brukselit, të përfaqësuar nga zonja Eshton (Catherine Margaret Ashton – 1956), as që i ka rënë ndër mend ndonjëherë që, para se të kërkonte arritjen e një marrëveshjeje mes Prishtinës dhe Beogradit, t’i shtronte këtij të fundit kërkesën e prerë jo vetëm për zbulimin e varreve masive me eshtrat e kosovarëve të zhdukur, por edhe për daljen me një pendesë publike për të gjitha krimet e rënda që kreu në Kosovë gjatë viteve të luftës. Brukseli nuk e shtroi dhe nuk ka ndër mend ta shtrojë një kërkesë të tillë, sepse fill pas përfundimit të bombardimeve të NATO-s, pjesa dërrmuese e vendeve anëtare të Bashkimit Evropian, duke sfiduar Shtetet e Bashkuara të Amerikës që përballuan 80% të shpenzimeve për ndëshkimin e Serbisë, morën anën e kësaj të fundit. Këtë e pranon haptas ish-shefi i UNMIKU-ut Lamberto Zanieri, i cili pati deklaruar:
“Pas ndërhyrjes ushtarake, një pjesë e bashkësisë ndërkombëtare mori anën e Serbisë” (Citohet sipas faqes së internetit. 16.04. 2011).
Dhe domosdo që kërkesat e lartpërmendura Brukseli nuk mund t’ia shtrojë Serbisë, përderisa Hashim Thaçi dhe Prishtina zyrtare janë vënë në rolin e shurdhmemecit para kërkesave të tilla, duke braktisur veprën madhore të Shteteve të Bashkuara të Amerikës dhe të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, si edhe interesat kombëtare të popullit shqiptar të Kosovës. Hashim Thaçit i intereson simpatia e Brukselit dhe jo kërkesa për zbulimin e së vërtetës për varret masive të kosovarëve të vrarë barbarisht, as kërkimi i pendesës prej Beogradit për barbaritë që kreu në Kosovë, as kërkesa për kompensimin tërësor të të gjitha shkatërrimeve në mbarë Kosovën që e çuan ekonominë e kësaj të fundit shumë vite prapa. Beogradi duhej të përmbushte fillimisht këto kërkesa, pastaj Hashim Thaçi të pranonte të ulej në bisedime me Daçiçin në Bruksel. Por Hashim Thaçit i intereson të prezantohet si një djalosh simpatik dhe i bindur para Brukselit, si plastelinëpolitikan, se kështu, sipas mendjes së tij, ai siguron vazhdimësinë e pushtetit të vet, se kështu ai fiton “kredi” në sytë e Bashkimit Evropian, i cili, nën zë, i nxjerr gjuhën dhe tallet me të. Brukseli, në qendër të marrëveshjes me Thaçin dhe me Daçiçin, ka interesat e serbëve të Kosovës, të cilët kërkojnë krijimin e komunave-minishtete brenda territorit të Kosovës, duke e shndërruar pavarësinë e kësaj të fundit në një të ashtquajtur pavarësi dhe sovranitetin e saj në një të ashtuquajtur sovranitet. Thaçi e ka braktisur veprën madhore të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Domosdo, se ai nuk e ka ndier erën e barutit. Prandaj edhe para ca kohësh ai deklaroi në Euronews:
“Unë kam qenë larg fronteve të luftës. Lufta ime ka qenë politike” (Citohet sipas faqes së internetit “Indeks”. 13 shkurt 2014).
Me këtë deklaratë të palavdishme, Thaçi të kujton Enver Hoxhën, për të cilin, në plenumin e Beratit të vitit 1944, Sejfulla Maleshova, duke iu drejtuar të pranishmëve, tha: “Shikojani koburen që mban në brez, i ka zënë ndryshk”.
Prandaj populli shqiptar i Kosovës le të vazhdojë të shtrojë kurrizin para Thaçit dhe vetëm të rri e të soditë përkujdesjet shembullore të tij për pakicën serbe, e cila gjatë viteve të luftës u bë mbështetje e fuqishme e bandave ushtarake të Millosheviçit për masakrimin dhe poshtërimin e popullsisë së pambrojtur kosovare.
Grupi i grave serbe mirë bëri që doli në atë protestë për t’u kërkuar falje shqiptarëve për krimet serbe, por problemi është se kërkimi i faljes apo pendesa e tyre nuk ngre kurrfarë peshe, nuk ka kurrfarë vlere juridike, sepse me pendesë publike duhet të dalë Beogradi zyrtar, duhet të dalë parlamenti serb, duhet të dalë presidenti Nikoliç dhe kryeministri Daçiç. Ata, madje, nëse Nikoliçi dhe Daçiçi do të ishin, qoftë edhe një grimë, politikanë të nivelit evropian, fillimisht, duhej ta njihnin pavarësinë e Kosovës dhe paskëtaj duhej të bënin kërkesën për të ardhur për vizitë në Prishtinë dhe në Tiranë. Dhe kur të zbrisnin nga shkallët e avionit, të përuleshin me respekt para tokës shqiptare dhe të kërkonin ndjesë botërisht për qëndrimin e egër, armiqësor, për krimet e rënda që shovinizmi serbomadh ka kryer kundër kombit shqiptar gjatë një periudhe mbinjëshekullore. Kjo pendesë publike do të hapte një faqe të re në ndërtimin e marrëdhënieve korrekte dhe të fqinjësisë së mirë mes serbëve dhe shqiptarëve. Por ata s’mund ta bëjnë dot një gjë të tillë, se ata s’janë politikanë të këtij niveli, se ata janë pasardhës të Millosheviçit, janë mbetje të shovinizmit serbomadh. Prandaj ata s’mund ta vënë dot veten në rolin e de Golit (Charles André Joseph Marie de Gaulle 1890-1970), i cili, kur zbriti nga shkallët e avionit në Algjer në vitin 1961, iu drejtua algjerianëve që ishin grumbulluar aty:
“Ju kërkoni pavarësi? Merreni, e gëzofshi!”
Nikoliçi dhe Daçiçi nuk mund ta vënë dot veten as në rolin e kancelarit Helmut Kohl (Helmut Josef Michael Kohl – 1930), i cili, në emër të Gjermanisë, bëri pendesë publike dhe kërkoi ndjesë për krimet që nazizmi gjerman kreu kundër popujve evropianë dhe sidomos kundër hebrenjve.
Santa Barbara, Kaliforni
27 mars 2014
Omar Khajami
OMAR KHAJAMI
(1048-1123)
Omar Khajami ose “Kryeluftëtari i mendimit të lirë”, siç e ka quajtur Fan Noli.
Abdul Fatah Omar Khajam Nishapuri lindi më 1048 në Nishapur, dhe vdiq në provincën e Khorasanit; në 1123.
Është një astonom, matematikan, filozof dhe poet i Qytetërimit Islam.
Ai shkëlqeu si një nga studiuesit dhe shkencëtarët më të shquar të këtij vendi të lashtë të Lindjes së Mesme. Pinjoll i një familje të varfër, ai me vështirësi të mëdha mundi të ndjekë shkollën dhe të përvetësojë të gjitha dituritë e kohës: teologjinë, filozofinë, historinë, letërsinë, mjekësinë, fizikën, astronominë e matematikën, duke u bërë i pari i “savanteve” të Persisë në çdo degë të shkencave. Rreth vitit 1069, në Samarkand, shkroi veprën shkencore “Traktati mbi bazat e algjebrës”. Omer Khajami ishte i pari që filloi zgjidhjen e ekuacioneve të shkallës së tretë në matematikë në një mënyrë që vetëm pas disa shekujsh do bënte të njëjtën metodë edhe Dekarti. Ai më së shumti u morr edhe me numrat irracional dhe gjeometrinë. Në mënyrë gjeometrike arriti të zgjedhi ekuacionin të panjohur deri atëherë . Trekëndëshi i Paskalit, që gjen koeficientet e fuqive binominiale ka qenë i njohur shumë më para nga Khajami.
Në vitin 1074, kur ishte vetëm 26 vjeç, drejtoi observatorin e astronomisë në Isfahan, një nga më të mëdhenjtë e asaj kohe. Tre vite më pas, përfundoi studimin mbi shpjegimin e tezave të vështira të Euklidit, matematikan i dëgjuar i antikitetit grek. Më 16 mars të vitit 1079, në bashkëpunim me kolegët e tij, futi në jetë kalendarin që është më i saktë se ai që përdorim ne sot. Në krye të vitit përfundoi veprën filozofike “Traktat mbi qenien dhe ekzistencën” në frymën e peripatizmit lindor. Vepra u pasua edhe nga dy traktate të tjera filozofike. Në këto vite ai ka shërbyer edhe si mjek i sundimtarit të Horasanit dhe familjeve të tjera të kamura të vendit.
Hafiz Ali Korça, shqipëruesi i dytë i rubairave të Omar Khajamit, shkruan se ai ka qenë astronom dhe ka zbuluar disa trupa qiellore, se pat shkruar 9 a 10 libra mbi kozmografinë, 4 mbi matematikën, 2 për metafizikën, 1 për algjebrën dhe shumë vargje.
Ato që e bënë të pavdekshëm Omar Khajamin janë rubairat e papërsëritshme, “katërvargjëshat” apo “katrorët” siç i quan Ali Korça. “Rubairat, shkruan Fan Noli në parathënien e botimit të dytë të veprës së përkthyer, janë një nga veprat poetike më të bukura të botës”.
Pavarësisht se në botën perëndimore ai njihet vetëm si poet kritik, siç vërejtëm Khajami mbi të gjitha ishte matematikanë dhe astronom. Në Evropë ai mori famë me përkthimin e veprës së tij letrare Rubairat nga Edward FitzGerald në mesin e shekullit të nëntëmbëdhjetë. Edhe shkrimtari dhe publicisti i njohur shqiptar Fan Noli, përktheu rubairat në vitin 1924 nga Edvardi pavarësisht se ishte njohës i persishtes. Sipas histografisë letrare shqipe, Fan Noli ka përkthyer njëkohësisht veprën me Hafiz Ali Korçën ku edhe kanë pasur debate ne lidhje me botëkuptimet e Khajamit.
Sipas profesorit të njohur të Harvardit Sejjid Husejn Nasër, Khajami është mysliman suffi, për këtë jep argumente se Khajami në Rubairat e tij i referohet verës jo-alkoolike aq shumë të përfolur nga sufistët, por përkundër kësaj Khajami kishte edhe plot vepra që flisnin për Islamin ku edhe mbështeste imamin më të njohur sunni, mbase të të gjitha kohërave Imam Gazalin.
als_Latn fao_Latn als_Latn unk als_Latn unk als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn tpi_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn tur_Latn als_Latn zsm_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ita_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn crh_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn bam_Latn fao_Latn taq_Latn taq_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn