als_Latn dik_Latn sag_Latn
Me rastin e 70-vjetorit të vrasjes së Ramë Alisë, Sali Ramës të familjes Muzliaj, kapedanit të çetave të lirisë gjatë Luftës së Dytë Botërore në Podgur (2)
Qerim Rexhaj
Në këtë betejë forcat vullnetare shqiptare jo vetëm se i detyruan mijëra çetnikë të tërhiqen me turp nga Pazari, por ata lanë qindra të vrarë pas vetes dhe teknikë të ndryshme luftarake. Krahas vullnetarëve të lirisë dhe kapedanëve si Ramë Alia, Mulla Zekë Bërdyna, Haxhi Jaha, Bajram Gashi, Col Bajraktari etj., kontribut të pamohueshëm dhanë edhe oficerët shqiptarë të karrierës nga Shqipëria, të cilët kishin ardhur për ta ndihmuar Kosovën në ditët më tragjike të saj. Numri i tyre është i madh, por duhet përmendur: Ahmet Satën, Hysen Xhaferin, Hysni Rudin etj. Katër vjet me radhë malet përgjatë kufijve etnikë të Kosovës Veriore ishin bërë strehë e qëndresës dhe vigjilencës së çetave vullnetare, të cilat ishin shndërruar në shpresën e vetme të mbrojtjes dhe lirisë për shqiptarët e Kosovës. Por, koha edhe kësaj radhe nuk po punonte për mbrojtësit e lirisë dhe integritetit të kufijve shqiptarë. Forcat çetnike-partizane, të mbështetura edhe nga faktorë politikë e ushtarakë të Fuqive të Mëdha dhe Bashkimi Sovjetik, kishin filluar depërtimin e ngadalshëm, por të sigurt drejt Kosovës. Kosova përsëri po mbytej në pellgun e gjakut dhe klithmave të një tragjedie të re, fundi i së cilës nuk mund të parashihej. Pas kalimit të tri brigadave të UNC të Shqipërisë nëpër Kosovë, të cilat mobilizuan djalërinë më të mirë të Kosovës për ta ndjekur okupatorin gjerman, për të dhënë kështu kontributin antifashist në këtë luftë, në Kosovë do të depërtojnë brigada të ndryshme serbo-malazeze, të cilat kishin synim ripushtimin e Kosovës. Në trevën e Podgurit, brigada malazeze-serbe nga Boka e Kotorrit /Bokëshka Brigada/ është e njohur për terrorin që ka bërë mbi popullin shqiptar, për plaçkitjet, bastisjet, arrestimet, burgosjet, vrasjet pa gjyq. Po ashtu, edhe çetnikët serbë të trevës së Istogut që kishin zhveshur uniformat e tyre, kishin rruar mjekrat dhe ishin kthyer të pabezdisur jo vetëm në vendin e tyre, por edhe nëpër struktura udhëheqëse dhe komanduese të pushtetit serbosllav që po konsolidohej mbi fatkeqësinë dhe gjakun e derdhur lumë të shqiptarëve të pafajshëm gjithandej etj.
Kulla famëkeqe e Popit në Istog, nga OZNA, u shndërrua në burg-thertore, ku ndaj të burgosurve kryheshin masakrimet dhe barbaritë më monstruoze para se të vriteshin pa gjyq. Besohet se rreth 400 shqiptarë, të cilët më parë kishin kaluar nëpër duart e OZNËS gjakatare në Kullën e Popit, janë pushkatuar pa gjyq dhe trupat e tyre janë hedhur nëpër përroska, zabele të ndryshme, në dy bunarë të mbushur plotë kufoma afër kësaj Kulle e sidomos në Llugën e Xhamisë, ku edhe sot, eshtrat e të vrarëve mbetur mbi tokë akuzojnë të gjallë, të cilët të pabezdisur edhe sot nuk kujtohen të ngrenë qoftë edhe një monument përkujtimi për ta…
Ndonëse kryekrimineli satrap, Josip Broz Tito, në emër të strukturave ushtarake dhe politike që udhëhiqte në Jugosllavi, për të penguar Kosovën drejt bashkimit të saj me Shqipërinë sipas Rezolutës së Konferencës së Bujanit, më 8 shkurt 1945 do të shpallte gjendjen e jashtëzakonshme në Kosovë duke instaluar një administrim ushtarak. Ky plan ishte përgatitur dhe kishte filluar shumë më herët që do të shihej qysh në veprimet e para të depërtimeve të eshalonëve ushtarake serbe, të cilat filluan plojën më çnjerëzore mbi shqiptarët e pambrojtur gjithandej trevave shqiptare nëpër Kosovë. Hakmarrja e pushtetit serbo-malazez kundër shqiptarëve dukej së ishte akumuluar shumëfish nga një mungesë e pranisë së tyre gjatë viteve 1941-45 në Kosovë. Dihet së vetëm gjatë kësaj gjendje të jashtëzakonshme ushtarake në Kosovë, sipas statistikave arkivore janë vrarë dhe masakruar rreth 50000 mijë shqiptarë, pa përmendur të burgosurit dhe të torturuarit tjerë. Kjo gjendje, ndër më të rëndat që po ndodhte mbi popullatën shqiptare, Ramë Alinë, Bajram Gashin dhe shumë kapedanë dhe luftëtarë tjerë të lirisë do t’i gjënë në mal me armë në dorë duke u përballur tashmë jo vetëm me formacionet e përbashkëta partizane-çetnike, por dhe me njësi vullnetare ndjekëse të përbëra edhe nga shqiptarë, të cilët ishin vënë në shërbim të pushtetit okupues serb. Duke e ndjerë fundin e gjithë asaj rezistence mbinjerëzore që kishin bërë luftëtarët e lirisë në periudhën katërvjeçare, një pjesë e tyre për të humbur gjurmët do të inkuadrohen në batalionin e Rakoshit të komanduar nga Zeqir Rexha, i cili u kishte premtuar mbrojtje dhe siguri, ndërsa një numër tjetër do t’u kthehej punëve të përditshme të shtëpisë, ndërsa disa të tjerë që kishin qenë më të ekspozuar gjatë këtyre luftërave edhe pse u dorëzuan në “Besë” të shkive, përfunduan në bajonetat, në darët e mandej edhe nën breshërinë e pushkatimeve pa gjyq. Në rrethana kur çdo gjë po rrokullisej dhe po përmbysej, një grupim i luftëtarëve të Pazarit të Ri dhe rrethinës të komanduar nga kapedani shquar i atyre anëve, Bik Pazari arinë në bjeshkët e Vojdullit dhe pasi takohen me Ramë Alinë, një natë dimri zbresin në kullën e tij. Pas një bisede të gjatë rreth situatës politike dhe ushtarake, Bik Pazari u propozon Ramës dhe Bajram Gashit arratisje për në Greqi. Që të tre ishin miqë dhe kapedanë të shquar dhe shumë herë kishin bashkuar armët kundër të njëjtit armik. Sipas Sefer Muzlijajt, i cili është pjesëtar i afërti i trungut familjar të Ramë Alisë, tregon së ai i qetë dhe i vendosur ishte përgjigjur shkurt: “Unë kam zgjedhur një rrugë para meje. Që në fillim kur i kam ngjeshur këto armë, jam betuar mbi truallin e kësaj toke, jam betuar në gjakun e gjithë atyre të rënëve që do luftojë deri në frymën e fundit për lirinë dhe bashkimin e popullit tonë. Ky është betim që nuk mund ta thyej, kështu që armët e mia, kundër pushtuesit serb, do të pushojnë vetëm atëherë kur unë do të pushojë së ekzistuari”.
Duke e njohur Ramë Alinë, Bik Pazari nuk kishte insistuar më shumë. Duke lënë në dispozicion të luftës një sasi armësh dhe municioni, ai ishte nisur i përcjell me bukë, veshmbathje dhe përcjellës të Ramë Alisë drejt Greqisë. Janari i vitit 1945 kishte shtri bardhësinë e borës gjithandej. Akujt e strehëve të pullazeve të shtëpive pothuajse preknin tokën. Lëvizja e njerëzve nëpër rrugë ishte rralluar. Lëvizej vetëm për ndonjë punë që nuk priste. Vetëm njësitet e ndjekjes, OZNA dhe strukturat e PKJ-së ishin vënë në lëvizje të mobilizuar. Gjithçka ishte e ftohtë, e tkurrur, e zbrazët dhe e frikshme në qenien shqiptare.
Bastisjet, rrahjet, keqtrajtimet, burgosjet ishin bërë moto e çdo ore të ditës. Krismat e pushkëve, breshëritë e automatikëve gjatë netëve ishin bërë ritual i përhershëm në kobin e zi të Kosovës. Nuk dihej së kë e merrte nata dhe cilin nuk e gdhinte dita në Istogun e këtij janari të përgjakshëm dhe të frikshëm njëkohësisht.
Muaji shkurt 1945. Në bjeshkët e Vojdullit tri shqiponja vazhdonin të fluturonin lartë. Tre bijë të shqipes luftonin përjetë a vdekje përballë forcave numerike të Brigadës së Bokës dhe forcave vasale shqipfolëse. Shenjëstrimi i bijve të truallit arbëror nga ana e falangave serbo-çetnike sa vinte e bëhej më i qartë. Rrethimi disaditor nga qindra ushtarë po e bënte të vetën. Në një ballafaqim shumë të pabarabartë, pas disa orë luftimi në krye të detyrës në mbrojtje të atdheut, më 8 shkurt 1945, në fushën e nderit bien për të mos vdekur kurrë Ramë Alia, Bajram Gashi dhe djali 18 vjeçar i Ramë Alisë, Sali Rama, i cili nuk pranoi të shkëputej në asnjë rrethanë nga kjo rezistencë. Po atë ditë, një slitë bore me trupat e tre luftëtarëve të rënë e përcjell nga një njësit i armatosur po rrëshqiste teposhtë për në fshatin e Uçës. Mbi bardhësinë e bores gjurmët e gjakut po krijonin heshtazi rrugën e përjetshme të lavdisë, të cilën nuk do ta shlyente as bora, as harresa e brezave. Për ironi të fatit nga familja e të rënëve u lejuan kufomat u lejuan t’i shihnin vetëm dy gra sa për identifikim. Kufomat nuk iu lanë familjes për t’i kryer ceremonitë e fundit të të vdekurve. Të vrarët atë natë u vendosën në xhaminë e fshatit Shushicë, nën mbikëqyrje të fortë të ushtarëve. Të nesërmen u dërguan dhe u vendosën në sheshin e qytezës së Istogut ku paraprakisht masa nën kërcënimin e armëve ishte detyruar për të dalë dhe për t’i parë të vrarët. Paturpësisht udhëheqës serbë por dhe shqiptarë, kufomat e tre heronjve të Podgurit i përdorën si podium para turmës së tubuar duke u kërcënuar dhe duke u krekosur se të të njëjtën gjë do ta pësojnë të gjithë ata të cilët ndjekin rrugën e këtyre “prishësve të bashkim-vëllazërimit”. Trupat e Bajram Gashit, Ramë Alisë dhe Salih Ramës nuk u lejuan të varrosën as në varrezat e xhamisë së Istogut. Fshehurazi atë natë, tinëz, në fshehtësinë më të madhe, larg syve të njerëzve u varrosën kufomat e tre luftëtarëve të pa epur të lirisë.
Sot, në Kosovën e lirë, emrat e këtyre dëshmorëve, luftëtarëve të pakompromis të idealizmit dhe bashkimit të popullit shqiptarë, mbajnë emra rrugësh të rëndësishme në trevën e Burimit. Ata ishin shembull frymëzimi për brezat e rinjtë të këtij fshati dhe Burimit në përgjithësi cilët nuk u ndalën në përmbushjen e ëndrrës së tyre me veprimtari ilegale, legale pore dhe me pushkë në dorë për çlirimin e Kosovës nga okupatori serb. Shëmbëlltyra e Bajram Gashit, Ramë Alisë dhe Sali Ramës do të mbetet përherë flakadan i pashuar… (FUND)
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn