als_Latn dik_Latn sag_Latn
Muçaj: Shqiptarët në Turqi, pronarë kompanish të fuqishme, të investojnë në atdhe
Esiona KONOMI
MUÇAJ: SHQIPTARËT NË TURQI, PRONARË KOMPANISH TË FUQISHME, TË INVESTOJNË NË ATDHE
(Intervistë)
A ka ambasada që ju drejtoni të dhëna të sakta apo të përafërta mbi numrin e minoritetit shqiptar në Turqi?
Jo, Ambasada nuk ka të dhëna të sakta mbi numrin e shqiptarëve në Turqi, po sigurisht ka filluar një komunikim intensiv në mediet e komunikimin publik të arrijë këtë pjesë të shoqërisë e cila ka interes të madh të dijë për zhvillimet në Shqipëri dhe botën shqiptare. Kemi ndërtuar një faqe interneti dhe kemi një e-mail listë mbi 20 mijë suresh e cila shtohet çdo ditë dhe dërgojmë informacione të vazhdueshme për zhvillimet në Shqipëri. Shumica e shqiptarëve të ardhur në Turqi prej fillimit të shekullit 19 deri në vitin 1964 pas marrëveshjes famëkeqe të Lozanës, kryesisht shqiptarë nga trevat shqiptare të cilët kanë humbur lidhjet me shtetin mëmë dhe janë adoptuar dhe integruar në shoqërinë turke, pjesa më e madhe ka humbur dhe gjuhën shqipe. Në çdo rrethanë, çdo shqiptar që kam takuar kanë mbajtur thellësisht të ngulitur ndjenjën dhe dashurinë për atdheun e të parëve të tyre dhe krenarinë e të qenit shqiptar. Për hir të së vërtetës, Turqia është vendi ku shqiptarët ndjehen të respektuar dhe aspak të margjinalizuar nga shoqëria turke, dhe ashtu sikurse më parë edhe në kohët moderne, Shqiptarët kanë mbajtur pozicione të larta dhe të respektuara në shoqërinë turke.
Si e ndihmon ambasada shqiptare në Turqi këtë komunitet në jetën sociale dhe ekonomike?
Kjo është një pyetje e mirë. Në ambasadë vijnë shumë telefonata, e-maile, mesazhe në facebook dhe twitter por dhe letra për çështje të ndryshme nga më të larmishmet dhe 100% marrin përgjigje në kohë, ndonëse fatkeqësisht jo të gjithë shqetësimet marrin zgjidhje për arsye se jo gjithçka varet nga ne.
A funksionojnë shqiptarët e atyshëm në komunitete të organizuara?
Po, por jo aq sa do të ishte e nevojshme. Një nga shoqatat më të vjetra dhe më të mëdha shqiptare në Turqi është “Vëllazëria Shqiptare” e cila ka qendrën në Stamboll, të cilët kanë një aktivitet të larmishëm në Turqi për ruajtjen e traditës dhe vlerave kulturore shqiptare, por që për fatin e keq nuk ka të njëjtën dinamizëm edhe në qytete të tjera të Turqisë, ndonëse numri i shqiptarëve është i madh, bile ka fshatra ku akoma flitet tërësisht shqip dhe rrugët kanë emrat e vendeve nga ku kanë ardhur. Dashuria për atdheun është dashuria më e madhe njerëzore që mund të ketë një njeri, dhe këtë e kupton vetëm kur dëgjon dëshmitë e këtyre njerëzve të cilët janë pjesë e rëndësishme e kombit. Edhe shkurrja e vogël, por dhe hahu i madh, qëndron në këmbë prej rrënjëve, ashtu dhe kombi rron nga rrënjët ngulur thellë në ndërgjegjen kombëtare, legjendat, këngët, zakonet, vajet, gëzimet, gjuha, dashuria për familjen dhe nderimin për mikun. Shqiptarët dallohen për këtë edhe këtu në Turqi.
A i kanë ruajtur ata vlerat kulturore, zakonet dhe si është bërë përshtatja fetare aty?
Po, sigurisht po. Por duhet kuptuar se fakti që jetojnë prej vitesh në Turqi e vështirëson emetimin e kulluar të kulturës për shkak se Turqia është vend shumë i madh dhe është vështirë të mbahen gjallë pa prekur elementët e mësipërm. Çelja e Qendrave të Kulturës Shqiptare është një veprim shumë i vonuar e cila do të ndihmonte komunitetin shqiptar jo vetëm të mblidhen bashkë, por do të promovonin kulturën shqiptare në Turqi e do të krijonte një bazë të mirë për një diplomaci ekonomike, kulturore dhe publike. Ka mijëra turq me origjinë shqiptare të cilët janë pronarë të kompanive të fuqishme, dhe së bashku me politikat promovuese të shtetit shqiptar, do të mundësohej thithja e investimeve nga kjo kategori biznesmenësh në Shqipëri. Lajmi i mirë është se pas një përpjekje prej gati një viti, Ambasada jonë në bashkëpunim me atë të Kosovës, do të çelin Qendrën e Parë të Kulturës në Ankara në historinë e Shqipërisë. Jam shumë i lumtur për këtë dhe i jemi mirënjohës Bashkisë Altindag në Ankara që dhuroi falas përgjithmonë një objekt me 9 dhoma për Qendrën e Kulturës Shqiptare. Jam vërtet i lumtur për këtë. Besoj në Qershor të 2014 qendra do të jetë gati funksionale dhe shpresojmë ta inaugurojmë gjatë vizitave të funksionarëve të shtetit shqiptar në Turqi. Pas kësaj, do të çelim edhe një qendër tjetër në Izmir, Bursa dhe Stamboll ku përqendrimi i shqiptarëve është i madh. Ministria e Kulturës së Shqipërisë me një letër dërguar MPJ Bushati, ka premtuar angazhim të plotë për të mbështetur këto qendra! Dëshiroj të besoj se bashkë me Ambasadorin e Kosovës në Ankara, po çelim një trend të ri të zhvillimit të diasporës shqiptare në botë, e cila duhet të fillojë nga Turqia. Ka ardhur koha që Qeveria e Kosovës dhe ajo e Shqipërisë të vendosin që të hapin së bashku Qendrat Kulturore Shqiptare kudo në botë. Kultura ka lidhje me Kombin jo me Shtetin.
Komuniteti shqiptar aty, edhe pse i madh në numër nuk ka shkolla që fëmijët e tyre të mësojnë shqip. Ky përbën një rrezik për humbjen e vlerave gjuhësore. Është menduar një zgjidhje për këtë?
Është shumë e rëndësishme që shteti shqiptar të bëjë më shumë në hapjen e shkollave shqip e cila është e mundur dhe nuk pengohet nga shteti turk. Në Turqi prej vitesh ekzistojnë shkolla Amerikane, Britanike, Franceze, Pakistaneze, Libiane e kështu me radhë, por nuk ka një të tillë shqiptare!? Lidhur me përshtatjen fetare, kjo është një çështje tërësisht personale por shqiptarët nuk dallohen për harmoninë fetare edhe në këtë pjesë të botës.
Ç’mund të thoni për thithjen e investimeve turke për në Shqipëri? A po luan ambasada që ju përfaqësoni rolin e një ure lidhëse aty?
E preka dhe më lart këtë temë: Diplomacia Ekonomike është një nga elementët kryesorë të punës tonë pas përfaqësimit diplomatik të misionit tonë në Turqi. Prej vitit 1994 investimet direkte publike dhe jo publike nga Turqia në Shqipëri arrin rreth 1 miliard USD si dhe kemi rreth 160 marrëveshje të firmosura në të gjitha fushat. Vazhdojnë përpjekjet për të nxitur investimet Turke në Shqipëri dhe janë planifikuar disa aktivitete për këtë vit vetëm që do të synojnë këtë trend zhvillimi.
A mund të na përmendni disa figura të shquara në jetën publike të Turqisë, që duhen nga të gjithë turqit, edhe pse janë shqiptarë, por që kanë bërë diçka që ai popull i do pavarësisht origjinës?
Janë të shumta figurat shqiptare, për të cilët turqit dhe shqiptarët janë krenarë, por unë do të përmend vetëm disa: Mehmet Akif Ersoj, poeti shqiptar i cili ka shkruar vargjet e himit kombëtare Turk, Shemsedi Sami (Sami Frasheri), i cili shkroi fjalorin e parë enciklopedik në gjuhën turke, Profesor/Hoxha Hasan Tasim, Rektori i parë i Universitetit të Stambollit dhe deri tek Ahmet Prishtina, kryetari i Bashkisë së Izmirit figurë e nderuar, nëna e të cilit nuk fliste asnjë fjalë turqisht! Dhe shumë të tjerë.
als_Latn vec_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn