als_Latn dik_Latn sag_Latn
Rrugëzgjidhje për eliminimin e keqkuptimeve apo krijim I kushteve për vazhdimin e presioneve kundër Iranit
Javën e kaluar më 16-17 Janar u organizua raundi i ri i negociatave mes Iranit dhe ANEA. Në këto negociata u diskutua mbi pretendimet që hidhen mbi aktivitet paqësore bërthamore të Iranit si dhe mbi bashkëpunimin rutinë të Iranit me ANEA.
Kjo agjenci në formë të pabazë pretendon se Irani bazën e tij ushtarake Parçin në lindje të Iranit kryen aktivitete dhe disa testime të cilat përdoren për të shpërthyer një bombë atomike. Për të vërtetuar këto pretendime agjencia në fjalë ka prezantuar vetëm disa pamje satelitore dhe ka shtuar se që nga koha e marrjes së këtyre pamjeve baza Parçin është pastruar. Në këtë mënyrë një nga kërkesat e parashtruara në takimin e fundit mes ANEA dhe Iranit, ishte inspektimi i bazës ushtarake Parçin. Kjo kërkesë shtrohet në kohën kur edhe më herët Irani ka lejuar inspektimin e kësaj bazë nga vetë ANEA. Kjo bazë është vizituar nga inspektorët e ANEA dhe në vitin 2005 deklaroi se pretendimet e hedhura mbi këtë bazë ishin të pavërteta dhe të pabaza. Edhe pse në përfundim të raundit të shtatë të negociatave mes Iranit dhe ANEA u theksua për vazhdimin e tyre me 12 shkurt, disa çështje mbetën të pazgjidhura. Mirëpo lind pyetja se përse pala tjetër insiston që agjencia të kryej inspektime në bazën ushtarake Parçin në periferi të Teheranit? Në shtator të vitit 2004 instituti ndërkombëtar i shkencës dhe sigurisë (ISIS) i varur nga Amerika, ka publikuar disa pamje mbi bazën Parçin dhe ka pretenduar se në këtë bazë janë kryer testime të lëndëve shpërthyese të fuqishme dhe ekzistojnë qendra hulumtuese dhe të testimit bërthamor për testime në luftën bërthamore. Menjëherë pas këtij raporti të vet sajuar Oli Hajnonen, që në atë kohë ishte shefi i departamentit logjistikë në ANEA, duke u bazuar në akuzat e Amerikës parashtrojë kërkesën për inspektimin e bazës Parçin. Në janar të vitit 2005 autoritetet iraniane u takuan me Hajnonen në Vjenë të cilin e pyetën se cili është shkaku që kërkon të inspektojë bazën Parçin. Ai dha përgjigje të habitshme dhe tha: “Në kohën kur në një vend vëreni një pellg dhe përreth tij vëreni disa pendë rose dhe më pas vëreni gjurmë të këmbëve të saj dhe dëgjoni zërin e saj, atëherë siguroheni që në këtë pellg kishte rosë”. Hajnonen shtoi: “Pikërisht në këtë formë, ne në fotot satelitore vumë re se në Parçin ekziston një ndërtesë e ngjashme me ndërtesën e armëve bërthamore “Aldermaston” në Angli”. Më në fund inspektorët e ANEA-s në 14 janar të vitit 2005, inspektuan vendin e përcaktuar prej tyre dhe morën mostra nga baza Parçin. Rezultati i inspektimeve ishte kontrolli i ndërtesës i cili konsiderohej i ngjashëm me ndërtesën e testimeve bërthamore të Anglisë, por që në të vërtetë nuk ishte gjë tjetër veçse një ndërtesë administrative. Ndërtesat e tjera ku pretendohej se bëheshin testime bërthamore, në të vërtetë ishin depozita dhe ndërtesa gjysmë të përfunduara, ndërtesa të prodhimit të baterive me voltazh të ulët dhe ndërtesa që përdoreshin për shërbime tualeti. Nga këto ndërtesa janë marr mostra të ndryshme dhe më vonë u bë i qartë se nuk ekzistonte as edhe një ndotje dhe dosja Parçin u mbyllë nga ANEA. ANEA në raportet e saj mbi rezultatet e inspektimeve të saj në Parçin shkruan: “Agjencia në këtë inspektim ka arritur të veprojë lirshëm dhe të inspektojë ndërtesat brenda dhe për rreth tyre. Ajo gjithashtu është lejuar të marr me vete edhe kampione dhe mostra. Rezultatet e këtyre mostrave nuk dëshmojnë për ekzistencën e lëndëve bërthamore dhe Agjencia nuk ka vënë re asnjë pajisje apo lëndë multi-funksionale në asnjë prej vendeve të inspektuara prej saj. Pas inspektimit të parë të bazës Parçin, ANEA përkundër asaj që kishte premtuar me 7 shkurt, parashtrojë kërkesën për një inspektim të dytë. Irani protestoi ndaj kësaj kërkese, por pas insistimit të Muhamed Al-Baradei, ish-sekretarit të përgjithshëm të ANEA-s, dhe pasi mor garanci nga ai që dosja Parçin do të mbyllej njëherë e përgjithmonë, lejoj inspektorët e kësaj agjencie që për të dytën herë të inspektojnë bazën Parçin. Mirëpo edhe kësaj here të gjitha pretendimet u bënë të qarta që ishin vetëm trillime sepse në këtë bazë nuk është vënë re as edhe e rasti më i vogël i prodhimit të armëve atomike. Hajnonen gjatë kohës së inspektimeve i ka kërkuar Iranit të jap leje për inspektimin e dy vendeve të tjera dhe Teherani nga ana e tij i lejoi këto inspektime. Pikërisht për këtë arsye Al-Baradei në paragrafin e 16 të raportit të tij thekson: “Irani përsëri lejoi ANEA-në që të ketë liri veprimi në zonat e paracaktuara prej saj dhe të marrë mostra në këto vende. ANEA në ndërtesat e inspektuare prej saj nuk ka vënë re asnjë aktivitet anormal”. Aktualisht çështja e bazës Parçin është parashtruar nga ANEA me një skenar të ri. Ata kanë harruar se më herët kanë luajtur me kartën e pretendimeve të aktiviteteve bërthamore ushtarake në Parçin, por kjo kartë tashmë është djegur. Jokia Amano në raportin e nëntorit të vitit të kaluar lidhur me programin bërthamor të Iranit, ka akuzuar këtë të fundit se në bazën Parçin janë duke u bërë testime hidro-dinamike dhe në këtë bazë është projektuar një depozitë e madhe hekuri për testimin e shpërthimeve të armëve atomike. Agjencia e di mirë se të tilla informacione janë të sajuara dhe ajo nuk i përmbahet as të kaluarës së inspektimeve të saj të bëra nga persona si Oli Hajnonen. Kanë kaluar dhjetë vjet që nga koha kur ANEA ka trajtuar çështjen bërthamore të Iranit në bazë të pretendimeve të disa vendeve perëndimore. Agjencia në fjalë duke bërë një numër tejet të madh inspektimesh në historinë e këtij organi, në raportet e saj dhënë KG të ANEA-s që nga viti 2003 e deri me sot, shpeshherë ka pohuar se aktivitetet bërthamore të Iranit janë nën vëzhgim të plotë. Irani në vitin 2006 u është përgjigjur 6 pyetjeve të ANEA-s lidhur me marrëveshjet e bashkëpunimit mes Iranit dhe kësaj agjencie. Kjo agjenci zyrtarisht ka pohuar se ka marrë përgjigjet nga ana e Iranit dhe keqkuptimet ekzistuese mbi aktivitetet bërthamore të Iranit i ka cilësuar të përfunduara dhe kjo sipas premtimeve duhej të përfundonte me nxjerrjen e çështjes së iraniane nga kornizat e KG të ANEA-së. Mirëpo agjencia në fjalë nën presionet e Amerikës dhe në momentin e fundit dhe me një pretekst tjetër hoqi dorë nga premtimi i saj. Tani ka lindur pyetja se vallë ANEA me të vërtetë kërkon zgjidhjen e çështjes apo është në ndjekje të një alibie për zbatimin e politikave anti-iraniane të perëndimit. Aktualisht Amerika dhe BE pas organizimit të çdo raundi negociatash mes Iranit dhe ANEA-s, kanë miratuar rezoluta dhe kanë vendosur parakushte të palogjikshme duke e bërë të pamundur arritjen e një marrëveshje në këto negociata. Insistimi në vazhdimin e këtyre kërkesave të palogjikshme është aq i madh saqë duket se qëllimi i këtyre negociatave është pengimi dhe parandalimi i arritjes së çdo lloj marrëveshjeje apo dakordimi në programin bërthamor të Iranit. Autoritetet perëndimore pretendojnë se kërkojnë zgjidhjen e çështjes bërthamore të Iranit me mjete paqësore dhe kësaj here ANEA-s i kanë parashtruar disa pyetje dhe nuk janë të gatshëm që çështjen ta mbyllin me kaq. Z. Sultanieh, përfaqësuesi i përhershëm i Iranit në ANEA ka thënë se nëse kjo agjenci merr parasysh parimet bazë dhe të logjikshme të Iranit, mund të arrihet një përmbledhje përfundimtare. Sigurisht që edhe më herët, funksionarë të lartë të ANEA-së të kryesuar nga Herman Nakaerts, zëvendësi i Jokia Amanos, kanë vizituar Teheranin dhe kanë biseduar mbi kapitujt e bashkëpunimit mes Iranit dhe ANEA-s dhe zgjidhjen e disa keqkuptimeve, por ata gjithmonë me pretekste të ndryshme kanë parashtruar kërkesën për të inspektuar bazën ushtarake Parçin. E vërteta është se çështja konsiston në ndërlikimin e punës, qëllimi i së cilës është shtimi i presionit. Nëse analizojmë këtë sjellje, mund të themi se problemi i Amerikës me Iranin nuk është çështja bërthamore, por se Uashingtoni synon të obligoi Iranin të heqë dorë nga politikat e tij të pavarura dhe të heq dorë nga mospranimi i sundimit të Amerikës. Z. Ali Asgar Sultanieh ka vënë në dukje gatishmërinë e Iranit për vazhdimin e negociatave mes Iranit dhe ANEA-s dhe ka shpjeguar se RII si një vend i përgjegjshëm është i zotuar të zbatojë normat ndërkombëtare dhe të vazhdojë bashkëpunimin me ANEA. Insistimi i Amerikës dhe BE për ndërprerjen e procesit të pasurimit në Iran, me pretekstin e raporteve të Amanos, është një kërkesë e palogjikshme që nuk merr parasysh të drejtën e vendeve në çështjen e energjisë bërthamore. Një kërkesë e tillë konsiderohet shkelje traktit NPT dhe një përpjekje e palogjikshme, qëllimi i së cilës është ruajtja e monopolit të dijes bërthamore dhe imponimi i politikave tek vendet e tjera. Në këto kushte z. Sultanieh ka theksuar se Irani nuk do t’i ndërpres qoftë edhe për një çast aktivitetet e tij bërthamore, ndër to pasurimin e uraniumit. Realiteti qëndron se Amano ka tejkaluar përgjegjësitë e tij dhe duke u bazuar në disa dokumente të sajuara të cilat bazohen në supozime se “ndoshta Irani synon prodhimin e bombës atomike”, ka krijuar kushtet për vendosjen e sanksioneve ekonomike të cilat synojnë të godasin ekonominë iraniane. Kjo është në kohën kur përgjegjësia e ANEA-s është të krijoj kushtet e përshtatshme për shfrytëzimin e dijes bërthamore dhe të ndihmojë vendet anëtare të përdorin energjinë bërthamore për qëllime paqësore. Mirëpo veprimtaria e Amanos ka karakter dhe prirje politike e cila është kritikuar vazhdimisht nga grupi i vendeve të paangazhuara NAM. Ky grup me anë të një deklarate i ka kërkuar ANEA-s të zbatojë punën dhe të luaj rolin e saj si një organizatë teknike dhe personale. Polarizimi dhe politizimi i mëtejshëm i ANEA-s dhe sidomos i Këshillit Guvernator të saj, dëmton rëndë traktatin NPT dhe kredibilitetin e agjencisë në fjalë. Irani shpeshherë me funksionarët më të lartë të tij, ka deklaruar se nuk synon armët atomike, por ka theksuar se në asnjë mënyrë nuk heq dorë nga e drejta e kombit për përdorimin paqësore të energjisë bërthamore. Slogani parimor i Iranit është “Energji bërthamore për të gjithë, armë bërthamore për askënd”. Irani ka parashtruar një tjetër slogan që është “Lindje e Mesme e pastër nga armët atomike” dhe është një prej vendeve që është zotuar në zbatimin e këtij slogani pa i hequr të drejtën kombit iranian në përdorimin e energjisë bërthamore për qëllime paqësore dhe në ciklin e prodhimit të karburantit bërthamor. Është e qartë se përdorimi i energjisë bërthamore për qëllime paqësore, është e drejtë e të gjithë vendeve bazuar në normat dhe ligjet ndërkombëtare dhe të gjithë vendet kanë të drejtë që energjinë e pastër dhe të shëndetshme ta përdorin në sektor të ndryshëm të vendit dhe kombit të tyre dhe për shfrytëzimin e kësaj të drejta të mos jenë të varur tek të tjerët. Përfaqësuesi i përhershëm i Iranit në ANEA, shpeshherë duke kritikuar veprimtaritë e kësaj agjencie është deklaruar qartazi duke thënë: “Ata inspektorë që ishin zgjedhur për të kryer testimet e lëndëve bërthamore, ishin të ngarkuar me mision nga disa vende për kryerjen e aktiviteteve spiunazhi, dhe nga shërbimet informative të atyre vendeve kishin marr informacione rreth aktiviteteve bërthamore të Iranit. ANEA nuk ka vepruar si duhet në ruajtjen e informacioneve sekrete bërthamore të Iranit dhe kjo shkaktoi vrasjen e disa dijetarëve bërthamor iranianë, vrasje që u bë në bazë të informacioneve sekrete të Iranit në raportet e ANEA-s si dhe shkaktoi sulmet me viruse kompjuterik kundër objekteve bërthamore të Iranit. Vlen të theksohet se Irani në kuadër të traktatit NPT është i angazhuar të zbatojë të drejtën e tij bërthamore dhe në të njëjtën kohë dyert e negociatave janë gjithmonë të hapura.
als_Latn als_Latn als_Latn