als_Latn dik_Latn sag_Latn
100 vjet
pavarësi
Vjena, vendqëndrimi e veprimi i Hasan Prishtinës
Hasan Prishtina, Njeriu që dha gjithçka për shtetin e vet, shtet që e vrau tradhtisht. ...tribun kombëtar... truri i lëvizjes kombëtare... apostull i shenjtë në shkollimin kombëtar, njeriu më i ndaluar e anatemuar nga regjimet pushtuese, diktatoriale, njeriu ndaj të cilit kemi detyrim në vënien e figurës së tij aty ku duhet- në vendin e heronjve të historisë së ndritshme kombëtare.
Nga Hazir MEHMETI, Vjenë
Pa
dyshim, njëra nga figurat më të ndritura të historisë sonë kombëtare, është Hasan
Prishtina. Njëkohësisht njëra nga figurat më të anatemuara, krahas At Gjergj
Fishtës, si nga regjimi komunist në Shqipëri, po ashtu në territoret
etnike shqiptare të pushtuara nga sllavët e grekët. Derisa pushtuesit ia
kishin frikën idealeve të tij për liri e bashkim kombëtar, komunistët në Shqipëri
nuk donin të dëgjonin për ide të bashkimit dhe lirisë për çka kishte punuar
deri në vdekje Hasan Prishtina.
Në Kosovë,
në vitet 70- ta, filloi një fazë shprehje e trimëruar pas disa ndërrimeve në aparatin
e shtetit pushtues, kjo u reflektua edhe në rikujtimin e figurave
patriotike shqiptare edhe pse vazhdonte gjenocidi e shtypja e egër nga
regjimi sllav mbi popullin shqiptar. Filloi të shkruhej më guximshëm nga
disa intelektualë të kohës, edhe pse ata shpesh e paguanin me burgime të rënda,
deri në burgun më famëkeq të quajtur Goli-Otok, një ishull ky në det, i zotëruar
vetëm nga gjarpërinjtë e nga hije figura njerëzish.
Ndërkaq,
në shtetin amë, Hasan Prishtina, ideatori, luftëtari e organizatori i kryengritjes
për liri e pavarësi vazhdon akoma të trajtohet nga fryma e vjetër
komuniste e antishkencore. Aq më keq, tani kur do të shënojmë 100- vjetorin e
Pavarësisë, për çka Hasan Prishtina ishte njeriu më meritor. Akoma në tekstet,
rrethet kulturore, shkencore, historike nuk u shkrua dhe dënua ashtu si duhet
akti tradhtar i vrasjes së tij, i dënimit të tij me vdekje nga shteti amë i
asaj kohe, për të cilin Hasani dha çdo gjë. Derisa shtetet:
Historia e jonë e fillim shekullit të njëzet ndryshe do të dukej pa Hasan Prishtinën, trurin e lëvizjes kombëtare shqiptare të kohës. Ai ishte largpamës me veprimet e tij. Kryengritjen politike e ideore e filloi në parlamentin turk, duke u kacafytur haptas me deputetët armiq, guximshëm tregoi hapur se: ,,Do ngjitem në Drenicë dhe do mbathë opingat” e luftës deri në lirinë dhe bashkimin e trevave shqiptare. Çka edhe do të ndodhë. Nga presioni i Hasan Prishtinës, në Parlamentin Turk, si deputet që ishte, për lirinë e përdorimit të alfabetit shqip, me 2 gusht 1911 do të detyrohet Parlamenti Turk ta njoh përdorimin e alfabetit shqip në shkollat private në Shqipëri. Nga ky hap do vije hapi tjetër, po në të njëjtin vit, i deklarimit të vet qytetarëve shqiptarë, se në cilin alfabet dëshironin të mësonin. Hasan Prishtina, krahas përgatitjes për kryengritjen gjithëkombëtare për Pavarësinë e Shqipërisë mori iniciativën në Stamboll, të themelohet komisioni në Klubin Qendror për mbledhjen e kontributeve të duhura për mbajtjen e Normales së Elbasanit. Ky Tempull i Diturisë ishte më i dashuri dhe i shenjtë për Hasan Prishtinën, për mirëvajtjen e tij shkriu tërë pasurinë e vet, filloi punën tek në mars të vitit 1912.
Vjena, veprimtaria e Hasan Prishtinës
Vjena,
qendër jo vetëm në kuptimin gjeografik e Europës por edhe politike e ushtarake
do të jetë vendi ku Hasan Prishtina do qëndroi herë pas herë me ndërprerje,
duke filluar nga prilli i vitit 1913, kur lirohet nga burgu i Kalemegdanit në Beograd.
Ai e donte jetën aktive në shërbim të çështjes kombëtare, për çka territori i
Austro-Hungarisë ishte më i volitshëm se sa vendlindja e pushtuar nga ushtritë armike
serbe, bullgare e malazeze. Vjena ishte në atë kohë qendër e refugjatëve
politik shqiptarë, të cilët kishin themeluar grupin politik në
Vjenë me emrin ,,Indipendent”, me të cilët Hasan Prishtina do të takohet.
Disa nga
vendarët që e njohën Hasanin, ishin të mrekulluar me virtytet e tij prej burri
dhe patrioti. Ishte këmbëngulës dhe i pathyeshëm kur është në pyetje
interesi i bashkimit kombëtar. Në kontaktet me Hasan Prishtinën u shqua familja
e ushtarakut të lartë Modestus Urban dhe gruaja e tij Marie Urban, me të cilën
kishin në pronësi ëmbëltoren në Vjenë, ku ajo punonte.
Vjena është vendi ku Hasan Prishtin përjetoj shumë kundërthënie e peripeci të vazhdueshme. Jeta e tij nuk ishte aspak e lehtë. Kundërshtarët politik të tij tani ishin kundërshtarë armiq dhe me çdo kusht donin vrasjen e tij. Për këtë qëllim u dërguan në Vjenë pesë atentatorë njëri pas tjetrit. Falë fatit dhe trimërisë së Hasan Prishtinës dhe gruas së tij, Igballe Prishtina, Vjena nuk u bë varri i Hasanit nga pesë atentatorët e dërguar nga Ahmet Zogu dhe qarqet tradhtare të frymëzuara nga Esat Pashë Toptani. Për këtë do të shkruan gazeta shqiptare ,,Ora e Shqipnisë” dhe gazeta vjeneze ,,Neue Feie Presse” në vitin 1928. Atentatorët e dërguar në Vjenë: Pjetër Kallmati, Ibahim Lika- Lisi, Kruja, Hasan Sedi, Ibrahim Tabaku, si duket edhe i gjashti Hasan Kosova. Të gjithë këta brenda (nëntor 1927 deri në prill 1928) një viti.
Hasan Prishtina, apostull i shkollimin kombëtar
Largpamësia
e Hasan Prishtinës u pa me qëndrimin e tij ,,Arsimi është shpirti i një kombi”.
Duke e
ditur gjendjen e mjerueshme të popullit analfabet ai u angazhua me të gjitha
forcat në themelimin e shkollave shqipe dhe arsimimin e shqiptarëve kudo që ndodhën.
Dhe, ishte i veçantë në fushën e arsimit kombëtar. ”Kontributi i tij për
zhvillimin e arsimit kombëtar është i madh dhe nuk mund të gjendet krahasim, jo
vetëm në historinë e popullit shqiptar, por edhe në historinë e popujve tjerë” (M.
Pirraku, historian).
Ai, me këmbëngulësinë,
oratorinë dhe pastërtinë si deputet i Prishtinës në Parlamentin Turk, bëri që të
aktualizohet arsimi i shqiptarëve në gjuhën shqipe. Me financimin e tij privat
ai hap shumë shkolla, i ndihmoj shumë nga ato që ishin themeluar më parë. Duke
e ditur se Vjena ishte qendër e kulturës, vendfillimi i albanologjisë, mbajti
lidhje të vazhdueshme me intelektualë që vepronin aty. Në përpjekjet e tij për
hapjen e shkollave shqipe, Hasan Prishtina do shprehej: ,,arsimi është shpirti
i kombit”, andaj e ndihmoi gjithkund ku ishte nevoja. Shembuj të tillë janë pjesë
e përditshmërisë së tij. Pasi vetë e themeloi orkestrën frymore në Vushtrri,
me mjetet e tij materiale, ai dërgoi në Vjenë për të blerë instrumentet
muzikore Izet Badivukun, Latif Agë Fonden dhe Abit Novolanin.
Në vitin 1931
ai i shkroi nga Vjena sekretarit të përgjithshëm te Shoqatës së Kombeve,
Enrik Drunandit në Romë, ku pika e parë i kushtohet shkollave shqipe: ”Afër një
milion shqiptarë të banuar në Kosovë dhe Maqedoni nuk kanë asnjë shkollë në gjuhën
amtare. Ju është ndaluar të themelojnë shkolla me mjete private.
,,Hasan
Prishtina, çështjen e arsimit të popullit e shtronte më parësoret të shtetit.
Në këtë ishte shumë konkret dhe praktik, duke u nisur nga vetja. Ai ndanë 5%
nga të ardhurat e tij për arsim. Kjo shumë ishte e lartë dhe e siguronte
mbajtjen e dhjetë shkollave në Kosovë dhe 60 nxënës nga Kosova në Normalen e
Elbasanit”.
,,Ai
ishte personaliteti më kryesor dhe më me autoritet në vendosjen e alfabetit.
Në Parlamentin Turk, rreth formës së alfabetit, do përgjigjet: ,,Ç’duhet
bërë do ta bëjmë, sepse qëllimi ynë është vetëm për fitim të atdheut...Hasan
Prishtina u printe ithtarëve për alfabetin latin. Për këtë sahanlëpirësit e
kuzhinës turko- arabe, që për alfabet e merrnin atë arab, Hasanin e quanin
spiun të Vjenës. Nga ana tjetër Hasan Prishtina nga rilindësit e kohës siç ishte
Josif Bageri, konsiderohej shpëtimtari i çështjes shqiptare. Lufta e
Hasan Prishtinës njihej edhe jashtë tokave etnike shqiptare, që nga Amerika e
largët. Ndërkaq, Hil Mosi, i cili ishte përfaqësues i qendrës kulturore
shqiptare ,,Dija” në Vjenë, i fton bashkatdhetarët të merrnin ,,për
shembull ndershmërinë e deputet të Prishtinës, i cili pasurinë e tij e përdor
për lulëzimin e kombit, e kështu pasi që do vdesim një herë, emri i juaj do të rrojë
i pa vdekur, gjersa të rroj Shqipëria”.
Hasani
Prishtina në Vjenë e ndihmon materialisht botimin e revistës ,,Djalëria”. Ai
kishte gjetur në Vjenë, një grup studentësh shqiptarë, të cilët kishin mbetur në
gjendje të keqe materiale. U ndihmon atyre, duke ua hequr të gjitha shpenzimet
dhe ishte interesuar për t’ua zgjedhur problemet e shkollimit në tersi”. Akti i
tij i shkrimit të Testamentit të fundit, kur ishte i rrethuar nga tradhtarët e
kombit të dërguar nga Zogu, me të cilën tërë pasurinë e tij që disponoi, që nga
Stambolli, Selaniku, Shkupi, Prishtina, Tirana, Vushtrria, ia lënte shkollës
kombëtare, tregon se ai ishte apostull i shenjtë i shkollës kombëtare.
Hasan
Prishtina kudo që shkoi shndriti me punën e tij, qëndrimin e tij prej burri e
patrioti. Kështu ngjau edhe në Vjenë. Tani me rastin e 100 vjetorit të Pavarësisë,
veprimtaria e Hasanit na bëhet më e afërt, më frymëzuese. Nga kjo lind
pyetja se: Populli që i vret njerëzit e vet, ashtu siç ishte Hasan Prishtina, a
do ketë prosperitet? Faktet, mjerisht, janë zhgënjyese. Katrahura e përjetuar
e trevave etnike shqiptare, rrethanat e hapave tanë tani, nuk na lenë të jemi të
qetë.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn bem_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn hrv_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn eus_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ace_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn kac_Latn kac_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn bos_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ace_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn