als_Latn bos_Latn tur_Latn
Agimi Polar i ka mahnitur njerezit per shekuj me radhe, por tani ekspertet ne Finlande jane me afer gjetjes se nje menyre per te parashikuar momentin e shfaqjes se ketij ndriçimi. Ky fenomen natyror terheq mijera turiste ne pjesen veriore te Skandinavise pavaresisht se mundesia per te mos e pare paraqitjen e ndriçimit jeshil eshte e madhe.
Ne janar te vitit 2012 kjo shfaqje agimi polar, ndriçoi fshatin Birtavarre ne Norvegjine veriore ku ishin mbledhur mijera turiste.
Edhe vezhguesit me pervoje te yjeve ishin te habitur nga intensiteti i ndriçimit, i shkaktuar nga stuhia me e madhe diellore ne gjashte vite.
Pavaresisht deshmive qe tregojne se kjo dukuri e veçante natyrore ka ndodhur per mijera vjet, per ta pare duhej edhe pak fat.
Por kjo ka filluar te ndryshoje.
Ne qytetin e vogel finlandez te Sodanshyles, qe ndodhet rreth 100 kilometra brenda Rrethit Arktik, ekspertet po perpiqen te kerkojne per shenja te mundshme te aurores.
Qendra Kerkimore e Institutit Arktik dhe Meteorologjik te Finlandes, FMI merret me kerkime atmosferike dhe mjedisore.
Kjo qender perdor kamerat dhe sistemet e alarmit me fushe magnetike per te monitoruar aktivitetin e aurorave.
“Agimi polar eshte nje fenomen shume interesant qe shfaqet ne lartesite te qiellit gjate nates dhe shoqerohet me drita shumengjyreshe te aurores”, thote Kirsti Kauristie, nje studiuese ne Institutin Meteorologjik finlandez.
“Ato tregojne nderveprimin e atmosferes sone me hapesiren, dhe burimin origjinal te energjise per aurorat qe eshte ne diell”.
Dielli nuk eshte çelesi i vetem krijimit te aurorave, por edhe i parashikimit te tyre.
Nje rrjedhe e grimcave qe vjen nga Dielli, qe quhet ere diellore, i transporton elektronet dhe protonet ne atmosferen e Tokes.
Ndersa fusha magnetike e Tokes parandalon hyrjen e shumices se ketyre grimcave ne atmosferen tone, nje pjese e tyre drejtohet ne dy polet e fushes magnetike te Tokes.
Ne keto pika ato ndeshen me atomet e oksigjenit dhe hidrogjenit si dhe me molekulat e azotit, qe pastaj shnderrohen ne energji dhe krijojne shfaqjen e ndriçimit polar.
Dritat jeshile dhe ato te kuqe te shfaqura ne aurora prodhohen nga oksigjeni ne atmosfere.
Ngjyrat blu dhe vjollce krijohen nga prania e azotit ne atmosfere.
“Dielli dergon ne hapesiren perreth jo vetem nxehtesi dhe drite por edhe grimca te ngarkuara te cilat ne i quajme ere diellore. Era diellore permban edhe lloje te ndryshme te strukturave qe prodhojne aurorat”.
Ne perpjekje per te parashikuar me saktesi shfaqjen e agimit polar, ekspertet ne FMI tani monitorojne aktivitetin diellor, duke kerkuar per shperthime ne ne diell.
Ekspertet duhet te percaktojne nese shperthimi vjen ne drejtim te Tokes dhe nese ai ka strukturen e duhur magnetike per te krijuar aurora.
Kjo mund te behet vetem permes nje sateliti rreth 1.5 milione kilometra larg Tokes, qe do te thote se studiuesit mund te parashikojne krijimin e aurorave rreth nje ore para shfaqjes se tyre.
Monitorimi i diellit nuk eshte metoda e vetme per te parashikuar shfaqjen e agimit polar.
Ne Qendren e Studimeve Arktike, ky radar perdoret per te monitoruar atmosferen e siperme te Tokes, prane hapesires.
Te dhenat qe radari merr mund te lexohen nga çdo person qe ka qasje ne internet dhe mund te çojne ne parashikime te suksesshme te shfaqjes se aurorave.
Natyrisht kjo mund te arrihet vetem nese qielli eshte i kthjellet.
“Instrumentet dhe radaret mund te perdoren per te pare aurorat edhe nese ka re, por ne duam t’i shohim yjet pa ndihmen e instrumenteve”, thote Esa Turunen, drejtor i Observatorit Gjeofizik te Sodanshyles.
“Nese ju doni te shihni auroren, ju duhet te jeni ne gjendje t’i shihni yjet pa ndihmen e instrumenteve, dhe kjo mund te behet ne nje nate dimri pa re”.
Teorite mbi agimin dhe menyren me te mire per ta pare ate nuk jane gje e re.
Ne Rouvaniemi te Finlandes, nje muze dhe nje qender shkencore per turistet ofron nje histori te shfaqjes se aurorave ne te kaluaren.
Muzeu shkencor i Artikumit shfaq ekspozita qe eksplorojne historine Laplandit te Finlandes nga parahistoria deri ne ditet e sotme.
Specialistja e muzeut, Merja Lehtovirta-Aho thote se shume kultura kane zhvilluar menyren e tyre te shpjegimit te shfaqjeve mistike te aurorave.
Ne fakt, ka mite dhe legjenda mbi aurorat qe shtrihen nga vendet si Kanadaja e deri ne Kine.
“Natyrisht edhe ata kane krijuar histori te ndryshme dhe madje edhe ne ditet e sotme turistet aziatike mendojne se nese e shohin agimin polar ata do te kene fat gjate gjithe jetes se tyre”.
Pavaresisht punes se eksperteve, fati vazhdon te luaj nje rol te madh per turistet qe shkojne ne pjesen veriore te Skandinavise per te pare shfaqjen e aurorave.
Sipas nje kompanie te turizmit ne Rovaniemi, rreth 500 mije njerez e vizitojne çdo vit qytetin, me shprese se do te jene me fat per te pare ndriçimin polar.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn