als_Latn lit_Latn uzn_Latn
(Me rastin e 23-vjetorit tė rėnies)
Pėr shkak tė vėshtirėsive tė mėdha qė kishte shkaktuar segregacioni serb nė Kosovė, veēanėrisht nė fushėn e arsimit, si mjet presioni ndaj shqiptarėve tė cilėt po refuzonin ta njihnin Serbinė e Madhe pas heqjes sė autonomisė politike tė Kosovės, pas vitit 1989 shkolla shqipe ishte vėnė e tėra jashtė sistemit legal. Si pasojė e kėtyre rrethanave, anembanė Kosovės ishin hapur dyert e shtėpive shqiptare pėr nxėnėsit shqiptarė, nė mėnyrė qė tė mundėsohej mbijetesa e shkollės shqipe. Kjo formė e mbijetesės sė kėsaj shkolle vazhdoi gjatė tėrė viteve tė dekadės sė fundit tė shekullit njėzet, deri pas pėrfundimit tė luftės ēlirimtare dhe mposhtjes sė pushtuesit serb, mė 1999.
Mė 31 janar tė vitit 1992, nė fshatin Uēė tė Burimit kishte ndodhur njė krim i rėndė, i kryer nga policia serbe mbi disa banorė duarthatė tė njė lagjeje tė kėtij fshati. Nė mėngjesin e asaj dite, patrulla e policisė serbe e cila po ngjitej rrugės sė fshatit nga drejtimi i fshatit Rakosh, kishte takuar njė grup nxėnėsish shqiptarė qė po udhėtonin nė drejtimin e kundėrt pėr te shtėpia ku po mbahej mėsimi shqip, nė njė lagje tė Rakoshit. Tė shtyrė nga shovinizmi, urrejtja antishqiptare dhe nga mllefi i madh pse po shihnin tė rinjtė shqiptarė tė vazhdonin shkollimin edhe nė kushtet e ndalesės nga organet shtetėrore, policėt i kishin ndaluar kėta tė rinj pėr ti bastisur dhe arrestuar. Kjo ngjarje po zhvillohej afėr shtėpive tė familjeve Hoxhaj dhe Hysenaj, prandaj ishte vėrejtur nga kryefamiljarėt e kėtyre shtėpive. Pasi kishin parė pėrpjekjet e fėmijėve pėr tu shpėtuar kthetrave tė kriminelėve tė uniformuar, duke rezistuar tė hynin nė veturėn e policisė, nė ndihmė dhe mbrojtje tė tyre kishin dalė Bajram Hoxhaj, Muharrem Hysenaj, vėllezėrit Hasan e Azllan Hysenaj, si dhe biri i Azllanit, Imeri.
Reagimi i kėtyre burrave tė fshatit kishte bėrė qė nxėnėsit e ndaluar nga policia serbe tė largoheshin pa pasojė nga vendi i ngjarjes, por nė shenjė hakmarrjeje pėr pėrēmimin qė u ishte bėrė dhe nga ana tjetėr duke parė edhe trimėrinė dhe vendosmėrinė e burrave me tė cilėt kishte filluar konflikti dhe pėrleshja, policia kishte zbrazur mbi ta rafalin e automatikėve. Nga plagėt vdekjepruese tė marra nė sfidėn kundėr kriminelėve serbė, kishin vdekur Bajram Hoxhaj e Muharrem Hysenaj, kurse rėndė kishin mbetur tė plagosur Hasan Hysenaj, Azllan Hysenaj dhe i biri Imeri.
Pas dy javė lufte me jetėn, plagėve tė marra nuk kishte arritur tu pėrballonte as Hasani. Ende pa u prehur mirė trupat e dėshmorėve Muharrem Hysenaj dhe Bajram Hoxhaj, nė shtratin e amshueshėm, mė 15 shkurt tė atij viti, ndanė tyre u shtri edhe trupi plot plagė e plumba tė armikut gjakatar serb, i dėshmorit Hasan Hysenaj. Dhe tash pėrkrah vėllezėrve tė tij, ai do ta ndiente veten tė qetė, siē qe krenar ditėn kur pėrkrah tyre ishte edhe para plumbave tė ēetnikėve serbė.
Pas kėtij sulmi kriminal tė policisė serbe dhe vrasjes sė shkaktuar, sė shpejti ishte dhėnė alarmi nė formė kushtrimi nė tėrė fshatin, prandaj burrat e tij kishin arritur me ngut te vendi i ngjarjes, por atėherė kriminelėt kishin lėnė pas vetėm gjakun dhe viktimat. Mllefi, tensioni dhe gatishmėria pėr tė vdekur nė mbrojtje tė nderit e tė jetės sė shqiptarit dhe tė solidarizimit me tė rėnėt kishin arritur kulmin. Nė kėtė atmosferė tė tensionuar, armiku i tėrhequr nga vendi i krimit ishte rikthyer me autoblinda e me armatime tė shumta, tytat e tė cilave po drejtoheshin dhe po mbanin nė thumb masėn e tubuar tė fshatarėve. Po ashtu, sė shpejti lajmi kishte marrė dhenė, jo vetėm nė trevėn e komunės sė Burimit, por edhe nė ato mė larg. Prandaj, masat e njerėzve kishin marrė rrugėn nė drejtim tė Uēės dhe brenda dy-tri orėsh nė Uēė dhe rreth saj ishin dyndur mijėra burra tė rinj e tė vjetėr, disa prej tė cilėve kishin marrė me vete edhe ndonjė armėt qė kishin poseduar. Ndėrkohė, nga ajri po vėzhgonte helikopteri i armikut. Kjo situatė kishte zgjatur deri nė orėt e pasditės.
Atė ditė ishte zhvilluar njė betejė lufte, ku kishte munguar vetėm zjarri i armės shqiptare.
Tė rėnėt nė sulmin policor nė Uēė ishin bėrė simbol i mbrojtjes sė shkollės dhe gjuhės sė atakuar shqipe dhe i flijimit pėr arsimin e ngulfatur shqip, duke dhėnė gjakun dhe jetėn e tyre dhe duke u radhitur nė panteonin e pavdekshėm tė atdheut. Emri, guximi dhe flijimi i tyre u pėrjetėsuan nė mbishkrimin e shkollės sė fshatit tė tyre, e cila mban emrin: Tre Dėshmorėt e Shkollės Shqipe.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn