als_Latn dik_Latn sna_Latn
DURRËS, 16 mars 2015 – Në vitin 2006 u zbulua thesar me 549 copë monedha raguziane në enë qeramike gjatë një gërmimi arkeologjik në amfiteatër. Restauruesi i njohur shqiptar me emër ndërkombëtar Prof. Dr. Frederik Stamati tregon se të nesërmen e gjetjes ky thesar shkoi në laborator. Më poshtë po japim të plotë rrëfimin e Prof. Stamatit.
“NË DY DUAR”
Radiografitë treguan se monedhat ishin hedhur “në dy duar”. Dikur, shekuj më parë, duke hapur themelet e një banese, e thyen anash me kazmë enën, por nga rrëmuja e copërave dhe e dheut, nuk e kuptuan fare se sa pranë thesarit kishin qenë. Na e lanë ne! Restaurimi u paraqit tepër i vështirë. Struktura e argjendit ishte transformuar dhe monedhat nuk duronin as prekjen me penel, sepse thyheshin. U bënë shumë ndërhyrje derisa gjithçka u normalizua. Dolën 549 copë monedha argjendi, prerje të Raguzës në periudhën kohore 1510-1530. Monedhat paraqesin nga njëra anë San Blasius, që është shenjti mbrojtës i qytetit që nga shek. X dhe nga ana tjetër Krishtin pantokrator. Thesari dëshmon për lidhjet tregtare midis dy qyteteve. Që nga koha e restaurimit dhe deri tani ai ruhet shumë mirë, në gjendje të plotë sigurie, dhe falë numizmates Shpresa Gjongecaj, i sistemuar në foleza të një teknologjie tepër të lartë.
TEPËR TË THYESHME
Fillimisht arkeologët mendonin për 80-100 copë, bronz dhe jo argjend. Përvoja më bëri të kuptoj menjëherë situatën. Në bazë të analizave, ka rezultuar se pjesa dërrmuese e monedhave janë lidhje argjendi me pak bakër. 20 copë kanë me tepër dhe ndonjë ka të shtuar edhe plumb. Edhe qenia e një argjendi, pak a shume të pastër, ishte fat për monedhat e këtij thesari, që nuk janë më tepër se 0,5 mm të trasha, ndryshe do të kishin marrë fund. Po kjo ka bërë qe struktura e tyre kristaline të jetë e transformuar, duke i bere monedhat tepër të thyeshme, aq sa nuk përballonin as pastrimin me penela të butë. “Zbërthimi” kimik u bë lehtësisht, pikërisht se nuk kishte shumë bakër për t’i mbajtur të lidhura bashkërisht.
620 GRADË CELSIUS PËR 6 ORË
U desh të përdornim riardhjen e strukturës së argjendit në temperaturë 620 gradë celsius për 6 orë, që të mund të fitonin fortësinë. Ishte një pune me zemër të ngrirë. Disa pak monedha kishin marrë edhe ngjyrën e zezë nga formimi i sulfurit të argjendit. Nuk e hoqëm, e lamë si patinë fisnike. E gjithë puna u shoqërua me analiza të shumta, sepse kisha frikën e klorurit të argjendit, që shkrin në temperaturë të ulët dhe do t’i vishej monedhës. Largimi i saj do të ishte një mundim për vet monedhën dhe për mua.
JEHONA
Kjo punë më mori mbi pesë muaj kohë të tensionuar nga delikatesa dhe përgjegjësia që e shoqëronte. Në të tilla labirinte u futa! Është shoqëruar me disa studime paraprake dhe shumë analiza. Lajmi për zbulimin e këtij thesari shkoi menjëherë në disa universitete në Itali dhe Slloveni, ku u mirëprit. Rezultati e justifikoi lodhjen.
/red. th. m. agjencia e lajmeve “Dyrrah”/
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn mri_Latn als_Latn lmo_Latn