als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Pala shqiptare vetėmashtohet dhe mashtron shqiptarėt se ja ėshtė duke zhvilluar bisedimet e "barabarta" me delegacionin serb qė pėr nga niveli institucional i pėrfaqėsimit ėshtė nėn ēdo parashikim, pra ēfarėdo pajtueshmėrie eventuale qė do tė arrihej nuk ka ndonjė vlerė (ata kanė vetėm tė drejtėn "hajde tė bėjmė llafe", pėr derisa nuk kanė asnjė tė drejtė tė firmosjes), meqė njė grup kėshilltarėsh pa bazė konstitucionale bashkėbisedojnė me tėrė elitėn politike shqiptare, pozitė e opozitė, qė ka pajtimin nga Grupi Negociator pėr bisedime, pėrbėrja e tė cilit ėshtė fuqizua nga parlamenti shumetnik i Kosovės.
Cili ėshtė pozicioni negocius i Kosovės (pėr ēka duhet tė negociojnė shqiptarėt kur nuk kanė fuqinė juridike te implementimit tė ēfarėdo marreveshjeje eventuale), duke mos pėrcaktar fare nivelin e bisedimeve dhe qėllimin e tyre pėrfundimtarė (bashkėbisedim i kėshilltarėve serb me delegacionin "D-8" tė shqiptarėve) , dhe fundja ēfarė pėrfitimi do tė kenė shqiptarėt nga kėto bisedime, ėshtė pyetje qė do pėrgjigje nga "D-8"-ja shqiptare.
Edhe pse shqiptarėt pėrballeshin me presionin pėr bisedime me palėn serbe duket se patė sukses influenca e diplomacisė ruse nė Grupin e Kontaktit pėr tė pranuar bisedimet e drejpėrdrejta. Si ndodhi kjo ėshtė tėrsisht e pakuptueshme, meqė formula ruse nėnkupton ndėrrimin e tezave atė tė shfajėsimit historik tė palės serbe qė shkatėrrojė dhe djegu Kosovėn, ngaqė serbėt ishin ata qė i shpallėn luftė Bashkėsisė ndėrkombėtare dhe NATO-s, duke inicuar dhe ngritur procedurėn gjyqėsore pėr ndjekje, ndaj liderėve botėror z.Klinton, z.Bler, Schreder..., dhe shumė liderėve botėror qė dėnuan politikėn shfarosėse tė "gospodarėve tė krimit" (deri mė tash nuk ka ndonjė informatė pėr tėrheqjen e kėtij procedurimi "marroq" gjyqėsor), edhe pėr faktin qė shqiptarėt ishin tė vetėdijshėm dhe unik se nuk ka negociata lidhur me statusin politik dhe diplomatik tė Kosovės, meqė ajo e drejtė u takon vetėm qytetarėve lojal tė Kosovės, ngase shqiptarėt dhe NATO-ja fituan kuftėn nė Kosovė.
Shqiptarėt e serbėt tė ulur pėrballė njėri tjetrit nė tavolinėn, e cila ishte pėrshtatur pėr bukuri (kishte formėn e shkronjės "U" sipas alfabetit shqip, dhe atė "P" nė cirilik, qė i pėrgjigjet alfabetit serb), me ndėrmjetėsimin e ndėrkombėtarėve, edhe pse mė heret mendohej se bisedimet do t'i pėrshtaten diplomacisė fluturuese "shuttle diplomacy", ngase shqiptarėt shumė herė kishin pohuar se nuk do tė pėrballen drejtpėrsėdrejti me serbėt. U harrua falja pėr viktimat mbi dhjetėmijėshe tė shqiptarėve, u harruan paketimet e freskėta tė kufomave me shqiptarė qė dėrgohen kohė pas kohe, varėsisht, sipas vullnetit tė palės serbe. Fundja, ēfarė rėndėsie ka e gjithė kjo kur serbėt nuk pranojnė institucionet legjitime tė Kosovės, bile nuk pranojnė as bashkėbisedimin e drejtpėrdrejtė nė zgjidhjen e problemeve tė tyre brenda institucioneve tė zgjedhura nga vota e popullit, dhe si do tė shtrojė ndikimin pushteti qendror (kur deri mė tash nuk ishte nė gjendje tės shpartallojė grupacionin paramilitar "rojet e urės" nė Mitrovicė) nė komunat serbe, tė cilat do tė kenė tė drejtėn e ndėrtimit tė infrastrukturės gjyqėsore-tė entitetit serbė, policinė etnike (tė cilat janė institucionet themelore tė shtrirjes sė pushtetit territorial-jo kulturor), ngaqė realizimi i tė drejtės pėr arsim dhe shėndetėsi nuk ėshtė edhe aq i rėndėsishėm, meqė edhe ashtu do tė bėhen korigjime nė sistemin arsimor dhe atė tė shėndetėsisė, duke balansuar shėrbimet nė sektorin publik dhe atė privat (ku do tė rritet autonomia e institucioneve arsimore dhe shėndetėsore, dhe do tė vendoset njė kontroll mė i madhė i qytetarėve mbi kėto institucione-jo i partive politike, ngaqė bordet e shkollave duhet tė zgjidhen drejtpėrdrejtė nga qytetarėt pėrmes votės sė lirė, jo tė imponohet zgjiedhja e tyre nga ministritė, por nga ato duhet tė bėhet konrolli nė zbatimin e ligjshmėrisė, apo aplikimi i ndonjė modeli tė pėrafėrt qė do tė ketė shtrirje nė tėrė Kosovėn, jo vetėm nė "enklavat" serbe qė do tė zyrtarizohen ligjėsisht si komuna, produkt i bisedimeve), meqė edhe ashtu nuk do tė pėrfaqėsohet fare vullneti politik i popullit.
Pėrkundrazi nėpėrkėmbet, dhe gėzimi i pėrēudshėm i delegacionit shqiptar se dolėn fitues nė raundin e parė tė bisedimeve, tė cilat janė realizuar jo pėr tė fituar gjė shqiptarėt, por pėr tu detyruar qė tė nėnshkruajnė paqesisht coptimin e ardhshėm tė Kosovės, dhe krijimin e njė situate tė re nė terren "real politic" model i Kisingjerit pėr zgjidhjen e e konflikteve (meqė ndėrkombėtarėt BE-ja dhe amerikanėt nuk janė tė gatshėm tė zvarrisin zgjidhjen e problemit tė Kosovės, qė do tu kushtonte shumė shtrenjtė dhe kohėsisht do tė zgjaste shumė, meqė deri mė tash nuk ka pasur pėrgatitje serioze pėr gjetjen e formulės adekuate qė do tė plotėsonte kėrkesat e shqiptarėve, prandaj ata duke pretenduar qė ēėshtja e Kosovės tė trajtohet si zgjidhje e veēantė, jo universale, qėllimisht nuk duan t'u ekspozohen debateve tė stėrzgjatura argumentuese: sovranitetit dhe vetėvendosjes, qė patjetėr do tė kushtėzonte organizimin e konferencės ndėrkombėtare pėr Kosovėn, qė do tė kushtonte shumė shtrenjtė, por edhe pėr faktin se Kosova dhe amerikanėt-NATO-ja, fitoi luftėn, sigurisht jo pėr tė degraduar statusin politik dhe diplomatik tė Kosovės, pėrkundrazi pėr ta avansuar, prandaj detyrimisht duhet tė imponohet zgjidhja pėrfundimtare qė shprehė vullnetin e shumicės, qė do tė ishte shumė mė e lehtė, mė e lirė, dhe shumė mė e arsyeshme), ngaqė mė vonė detyrimisht do t'i shtėrngonte shqiptarėt qė tė pranojnė realitetet e reja gjatė fazės sė implementimit tė bisedimeve pėr zgjidhjen e statusit pėrfundimtarė tė Kosovės.
Eshtė i ēuditshėm ky pėrbaltim i vullnetit politik tė qytetarėve tė Kosovės, kur asgjė nuk ka ndryshuar nė agjendėn e Kėshillit tė Sigurimit, nuk ka ndryshuar fare rezoluta 1244 dhe ēdo firmosje e tashme nė tavolinėn e bisedimeve do tė ishte nė pėrputhje me rezolutėn nė fjalė, ku Kosova (edhe pse formalisht) prejudikohet si territor qė ėshtė nėn juridiksionin ish-Jugosllav, tash serb.
Kryeministri i Kosovės z. Kosumi i cili gjatė tėrė debatimit (edhe pse debatohej pėr vendin e tij) nė Kėshillin e Sigurimit qėndroi nė karrigėn e vėzhguesit-spektatorit, sigurisht e kuptoi mė nė fund se pėr t'u dėgjuar zėri nė OKB duhet tė kesh letėrnjoftimin e shtetit nga i cili vjen, prandaj bisedimet e filluara ne mes tė Prishtinės zyrtare dhe Beogradit pa u qartėsuar fare se cili ėshtė pozicioni negocius i Kosovės (pėr ēka duhet tė negociojnė shqiptarėt kur nuk kanė fuqinė juridike te implementimit tė ēfarėdo marreveshjeje eventuale), duke mos pėrcaktar fare nivelin e bisedimeve dhe qėllimin e tyre pėrfundimtarė (bashkėbisedim i kėshilltarėve serb me delegacionin "D-8" tė shqiptarėve) , dhe fundja ēfarė pėrfitimi do tė kenė shqiptarėt nga kėto bisedime, ėshtė pyetje qė do pėrgjigje nga "D-8"-ja shqiptare.
Nėqoftėse ėshtė arritur pajtimi nė grupin e kontaktit qė Kosova tė fitojė pavarėsinė, pse nuk i propozohet Kėshillit tė Sigurimit qė tė modifikohet rezoluta 1244, dhe tė sponzorohet njė rezolutė e re me tė cilėn do tė definohen qartė kufijtė e Kosovės qė sipas Kushtetutės sė 74-ės, ishin kufijė tė brendshėm nė realacion me njėsitė tjera ish federale (shqiptarėt u detyruan me forcė t'i mbrojnė kufijtė, ashtu si edhe ish republikat tjera jugosllave, pėrveē Maqedonisė dhe Malit tė Zi, pas njė lufte vėtėmbrojtėse tė UĒK-sė nė tokė, qė u ndihmua dhe u jetėsua plotėsisht me intervenimin e NATO-s, duke angazhuar fluturaket qė bombardonin caqet ushtarake tė Serbisė) dhe qė ata kufijė tė pranohen ndėrkombėtarisht si kufijė tė jashtėm, formulė e pranuar dhe e zbatuar deri mė tash pėr ish republikat jugosllave (pas luftėrave tė pėrgjakshme qė shkatojė Sėrbia duke instrumentalizuar ish-APJ-nė, kundėr tė tjerėve, e paditur pėr gjenocid nė gjykatėn ndėrkombėtare, nga boshnjakėt ) tani shtete tė pranuara ndėrkombėtarisht nė OKB, kėshtu do tė zvoglohej pasiguria dhe skepticizmi i shqiptarėve qė nuk do tė rrudhet territori, dhe se ēfarėdo marrėveshje pėr decentralizim do tė ishte e vlefshme pėr rregullimin e brendshėm tė pushtetit lokal, ngase ēdo dokument qė nėnshkruhet nė prezencėn e ndėrkombėtarėve detyrimisht duhet tė rrespektohet. Si pra tė pranohet fakti qė shqiptarėt tė cilėt ende nuk kanė fituar tė drejtėn ndėrkombėtare tė tapisė mbi territorine e Kosovės, tė pranojnė tė coptojnė tokat nė tė cilat jetojnė dhe janė tė vendosur shqiptarėt. Si tė pranohet nėnqmimi qė policėt serbė qė vranė dhe masakruan shqiptarėt, tė rikthehen nė Kosovė me bekimin e pėrfaqėsuesve shqiptarė, bile duke mos pranuar tė kėrkojnė falje njerėzore pėr vuajtjet qė ua shkaktuan shqiptarėve. Pala shqiptare vetėmashtohet dhe mashtron shqiptarėt se ja ėshtė duke zhvilluar bisedimet e "barabarta" me delegacionin serb qė pėr nga niveli institucional i pėrfaqėsimit ėshtė nėn ēdo parashikim, pra ēfarėdo pajtueshmėrie eventuale qė do tė arrihej nuk ka ndonjė vlerė (ata kanė vetėm tė drejtėn "hajde tė bėjmė llafe", pėr derisa nuk kanė asnjė tė drejtė tė firmosjes), meqė njė grup kėshilltarėsh pa bazė konstitucionale bashkėbisedojnė me tėrė elitėn politike shqiptare, pozitė e opozitė, qė ka pajtimin nga Grupi Negociator pėr bisedime, pėrbėrja e tė cilit ėshtė fuqizua nga parlamenti shumetnik i Kosovės.
Shpresa nė sytė e shqiptarėve tė Kosovės tė drejtuar nga zyret e ndėrtesės shumėkatėshe tė OKB-sė janė shpresa dhe zhgėnjimi i shumė popujve nė botė, meqė e drejta pėr tė vendosur pėr tė ardhmen e popujve ėshtė rezervuar vetėm pėr kombet-shtet, duke anashkaluar formulėn e multietnicitetit (me tė cilėn eksperimentojnė me tė drejtat e shqiptarėve duke aplikuar standarde tė dyfishta, ngase kjo formulė do tė duhej tė implementohej edhe nė Luginėn e Preshevės dhe nė Malėsinė e Madhe dhe nė Ulqinin me rrethinė, nė Mal tė Zi), duke mos qartėsuar kush do tė qeverisė me Kosovėn nė tė ardhmen. Prandaj do te ishte i pranueshėm konstatimi se me Kosovėn duhet tė qeverisin qytetarėt e saj pėrmes institucioneve demokratike tė zgjedhura nga vota e popullit, duke pranuar plebishitin popullor tė monitoruar nga BE-ja dhe SHBA-ja si mekanizėm tė vetėm pėr zgjidhjen e statusit politik tė Kosovės, qė do tė realizohej pėrmes pėrpilimit tė Kushtetutės sė re, tė votuar nga qytetarėt qė do tė pranohej ndėrkombėtarisht, duke sankcionuar edhe tė drejtat e minoriteteve nė pėrmbajtje pėrmes procesit tė decentralizimit (qė do tė fitojė nė pėrmbajtje gjatė fazės sė bisedimeve, dhe pas miratimit tė Grupit Ndėrkombėtarė dhe Kėshillit tė Sigurimit tė OKB-sė), dhe tė avancimit ekonomik tė komunave qė plotėsojnė standardet e multietnicitetit nė zonat me popullatė tė pėrzier.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn