als_Latn dik_Latn ron_Latn
Jup Kazazi
Jup Kazazi (1909-1946) ishte ministër i Partisë Fashiste në qeverinë e Mustafa Krujës, udhëheqës ushtarak i Ballit Kombëtar dhe organizator i Luftës së Reçit.
Përmbajtja
Jeta[redakto | redakto tekstin burimor]
Lindi në Shkodër më 1909, i biri i Muharrem agë Kazazit. Familja Kazazi nuk kishte shumë breza në Shkodër. t'ardhur nga fshati Bërdicë pranë qytetit.[1] Me bëmat e Hamza Kazazit gjatë revoltave të Tanzimatit zuri një vend të nderuar mes qytetarisë shkodrane. Shkollimi fillor dhe atë të mesëm e kryen në vendlindje, të mesmin pranë Gjimnazit të Shkodrës. Më 1926 me vendimet e dhënjes së bankës grupeve aksionere italiane, ngrihet në protestë. Megjithëse i ati ishte nderuar nga Zogu me titullin "Kapidan nderi" për kontributin e tij në Luftën e Koplikut, të bijtë e Muharrem agës nuk ishin monarkista.[2]
Vijon studimet e larta në Fakultetin Ekonomik të Beogradit, ku i ngashëruar nga politikat anti-shqiptare të Monarkisë Serbo-Kroato-Sllovene, pas 1929-Jugosllave del hapur kundra. Dëbohet nga Jugosllavia, vijon studimet në Torino pranë vëllezërve.[2] Qytet ku do njohin bashkëshorten e tij, Nasibe Bekteshin.[3]
Përkthen nga serbo-kroatishtja librin e politikanit social-demokrat Tuçeviç, "Serbët dhe shqiptarët", ku kritikohet politika e ashpër e Beogradit kundrejt shqiptarëve. Nuk i dihet fati këtij shqipërimi.
Kryen shkollën me rezultate të mira, kthehet në Shqipni si ekonomist dhe njohës i mirë i serbo-kroatishtes, italishtes, frangjishtes dhe anglishtes. E zgjedhin kryetar të grupit "Djelmënia" në Shkodër.[2]
Me hyrjen e italianëve në Shqipëri, anëtarësohet me Ballin Kombëtar.[3] Punon pranë ministrisë së Financave si ekonomist.[4] Me këmbënguljen e Xhevat Kortshës si ish-profesor në Gjimnazin e Shkodrës, ftohet të bëhet ministër i Partisë Fashiste në Qeverinë Kruja, ku si anti-italian bëhet mburojë për hapsirat e veprimeve kombëtare të kësaj qeverie. Më vonë prej postit do japin dorëheqjen mbas disa muajve bashkë me kolegun në qeveri dhe tek Balli, Hasan Dosti.[3] Mbështeti frymën e arrirë me Marrëveshjen e Mukjes. Më 18 gusht të vitit 1943 i lindi vajza, emrin e së voglës e zgjodhi Jupi, e pagëzoi Liri. Pa u bërë dy javë nga lindja e vajzës, ai organizoi dhe komandoi Luftën e Reçit.
Lufta e Reçit[redakto | redakto tekstin burimor]
Organizon Luftën e Reçit në Malcinë e Madhe në gusht të 1943 bashkë me të vëllanë major Zenel Kazazin, ku mbledhë rreth vehtes rreth 890 luftëtarë, edhe ushtarë të rregullt nga Ulqini me në krye kolonel Fuat Dibrën dhe major Dilaver Dinen iu bashkuan. Një çetë legaliste e udhëhequr nga Shaqir Meta, dhe forcat e Xhemal e Enver Bushatit. "Besë–Lidhja e Malësisë së Madhe, Rranxave dhe Postribës" udhëhiqeshin nga kapiten Llesh Marashi, që mbyllën shtegun e tërheqjes. Ku korrë një fitore që do përvetësohej nga historiografia komuniste, ndërkohë që batalioni "Perlat Rexhepi" përfaqësohej vetëm nga 30 vetë.[5]
Kapitullimi i Italisë dhe Kryengritja e Postrribës[redakto | redakto tekstin burimor]
Pas kapitullimit të Italisë, ai ndenji pak kohë në Shkodër e pas ardhjes së gjermanëve del përsëri në mal. Atje ishte bashkë me misionin anglez për veriun, kolonelin Neel (Nil) e kapitenin Hebberdine të R.A.F. Për këtë periudhë, koloneli Neel më 19/10/1991, i ka shkruar vajzës së Jupit, Lirisë, se Jup Kazazi ka qenë një hero e se ai e kapiteni kishin mbetur gjallë në atë kohë dhe kishin shpëtuar nga gjermanët në sajë të tij. Këto dy emra ia kishte lënë Jupi Nasibes, pas nëntorit të vitit 1944, që po t'i ndodhte ndonjë gjë nga komunizmi, të kërkonte ndihmë internacionale, për të e fëmijët. Ditari i tij nisën më 25 nëntor dhe shkruan se erdhi në shtëpi Salvator Kurti e lajmëron që Jupi me të katër vëllëzërit janë denuar me vdekje nga partia komuniste. Kështu për herë të tretë u detyruan të dalin në mal, por këtë herë ishte ndryshe, ata merrnin pushkën në krah e iknin nga ”vllaznit” shqiptare.
I rrethuar nga komunistët, pas kryengritjes së parë antikomuniste të Postribës, Jup Kazazi vret veten më 17 shtator 1946[3] që mos të binte i gjallë në dorë të komunistëve.[4]
Familja[redakto | redakto tekstin burimor]
Tre nga vëllezërit u pushkatuan dhe burgosën, i katërti Saiti vrau veten për mos me ra në duart e komunistëve. Ishte plagosur duke luftuar kundër çetnikëve në Kosovë në formacionin e batalionit “Besnik Çano” ku ishte komandant. I veshur si partizan arrin në Shkodër ku strehohet tek shtëpia e kushuririt, Ixhlalit, ku kreu aktin e vetflijimit. Haliti, më i madhi ndër vëllezër bujti në një katund të Shkodrës, ku e pritën e i shtruan për ta çarmatosur kur ishte në gjumë. E dorëzuan tek autoritetet, dhe këta e pushkatuan. Vëllai i tretë, major Zeneli u gjet i plagosur me dy plumba në trup, u dënua me pushkatim, mandej me 25 vjet burg prej të cilëve 18 në Burgun e Burrelit. I vogli, Hamidi sa kishte përfunduar gjimnazin bëri 10 vjet burg në Burrel e në kampe si Maliqi e më pas u dënua 23 vjet në internim. Kushuriri Nuh Kazazi u pushkatua në Degën e Mbrendshme të Shkodrës nga Zoi Themeli. Xhaxhai Abdullah Kazazi, daja Rifat Kopliku u pushkatuan. Rasim Kazazi, djali i xhaxhait, i vdekur në qeli pas torturave, Osmani kushëriri i tyre, i pushkatuar. Sabriu, djali i xhaxhait, i dënuar me 20 vjet burg. Daja tjetër Shyqyri Kopliku, i dënuar me 10 vjet burg. Kushërinjtë Bektesh e Bexhet Kazazi, 5 vjet burg. Po kështu edhe fisi i bashkëshortes së Jupit, Nasibes, u persekutua. Adem Boletini, djali i heroit Isa Boletini, u tha se u vra “gabimisht” duke i bërë atentat komandantit të xhandarmërisë, ndërkohë që thuhet se atentati ndaj tij u bë me urdhër të Vasil Shantos. Asim Shpuza, djali i tezes së Nasibes, intelektual, farmacist pushkatohet. Asimi u akuzua si agjent, motra e Nasibes, Adile Boletini (Bekteshi) pasi i pushkatuan të shoqin, e dënuan pesë vjet burg, si bashkëpunëtore e Jup Kazazit.[6]
Burime[redakto | redakto tekstin burimor]
- ^ Bushati H., "Shkodra dhe motet I & II", "Idromeno", Shkodër 1998-'99.
- ^ a b c Shkupi S., Jup Kazazi, ikona që mbajti gjallë antikomunizmin shkodran: biografia e vërtetë dhe nevoja e rishikimit të historisë e rivlerësimit të figurës së atdhetarit, Panorama. - p. 2130, 2 shtator, 2008, p. 20-21.
- ^ a b c d Delisula R., Hamza Kazazi: Kur u vra baba, Hysni Kapo vodhi dhomën e gjumit: historia e vërtetë e pinjollit të familjes shkodrane, Gazeta shqiptare. - p. 4372, 15 tetor, 2008, p. 10-11.
- ^ a b Delisula R., Kryengritja e Postribës: Si u vetëvra në ‘46 Jup Kazazi, Gazeta shqiptare. - Nr. 4371, 14 tetor, 2008, f. 12 - 13.
- ^ Shkupi S., Jup Kazazi dhe lufta antifashiste e Reçit, Koha e Jonë
- ^ Dushi A., Kazazët, familja që u shkatërrua nga komunizmi, Shekulli. - Nr. 2934, 12 prill, 2010, f. 16 - 17.
swh_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn