als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Doli nė dritė libri, Dėshmi tė arkivuara i analistit dhe publicistit tė njohur, Nezir Myrtaj.
Nė kėtė libėr autori ka prezantuar pesė shkrime, nė formė ankesash, kėrkesash e protestash zyrtare drejtuar organit relevant tė regjimit jugosllav. Nė mesin e tyre edhe njė satirė politike e llojit tė vet, me tė cilėn ai kishte vėnė nė lojė strukturat politike tė regjimit. Nė akuzat e tij, Nezir Myrtaj ia kishte ējerrė maskėn shtetit i cili verbėrisht po shkonte rrugės drejt shkatėrrimit, meqė ishte mbarsur me probleme tė pazgjidhshme sociale, me kontradikta e diferenca tė mėdha politike e ideologjike, tė cilat mė nė fund quan nė shpėrbėrjen e plotė, tė pashmangshme.
Gjatė viteve 80 tė shekullit XX, konkretisht prej vitit 1981 e deri nė vitin 1990, nuk kemi evidentuar ndonjė shkrim apo analizė tjetėr mė tė thellė, mė domethėnėse, mė tė fuqishme dhe mė tė argumentuar, sidomos jo nga mesi i tė burgosurve politikė tė asaj kohe, madje as nė shtypin ilegal tė kohės, por as nė publikimet e Zėrit tė Kosovės. Ky libėr ėshtė njė kontribut i veēantė pėr historinė e Lėvizjes sonė Kombėtare dhe njė dėshmi, pėr tė parė dhe pėr tu bindur pėrfundimisht se ajo Lėvizje kishte nė mesin e vet intelektualė dhe revolucionarė tė mirėfilltė, idealistė tė farkuar nėpėr barrikadat e luftės, tė cilėt edhe nė dekadat nė vijim bartėn mbi supe fatin e luftės pėr liri e bashkim, duke qenė edhe pjesė vitale e luftės sė Ushtrisė Ēlirimtare tė Kosovės. Roli i Nezir Myrtajt nė kėtė lėvizje ėshtė i veēantė, por jo sa duhet i njohur pėr opinionin. Tani, opinioni lexues do tė njihet edhe me njė realitet, pėr tė cilin nuk ka ditur tash e tri dekada. Vepra dokumentare, Dėshmi tė arkivuara ėshtė kontribut pėr historinė e lėvizjes sė Rezistencės shqiptare nė Jugosllavi, ėshtė dėshmia mė autentike e kohės, ėshtė njė manifest i llojit tė vet...
Libri ka 110 faqe, botoi Radio-Kosova e lirė, shtypi, Lena Grafik.
Ahmet Qeriqi: Mbrojtja drajfusiane e kėrkesės Kosova-Republikė
Analisti i mirėnjohur, Nezir Myrtaj, veprimtar dhe ish i burgosur politik, (redaktori i Radios-Kosova e Lirė gjatė luftės sė UĒK - sė), pas shpalljes sė aktgjykimit nr. 69/82 tė datės 10. 7. 1982, nga Gjykata e Qarkut nė Prishtinė, me ē; rast ishte dėnuar 12 vjet burg, nė mesin e Organizatės (Grupit) Marksiste-Leniniste tė Kosovės, kishte shkruar njė ankesė, drejtuar Gjykatės Supreme tė Kosovės, nė tė cilėn, nga qelia e Burgut, ia kishte ējerrė maskėn regjimit titist dhe argatėve tė tij, gjithnjė poltronė. Ankesa e rotokolluar ėshtė ruajtur nė Gjykatėn Supreme tė Kosovės dhe botohet pėr herė tė parė, pas 32 vitesh. Edhe mė vonė, deri nė kohėn e lirimit nga burgu, nė vitin 1990, ai kishte shfrytėzuar tė drejtėn ligjore pėr tė ushtruar parashtresa tė ndryshme, si ankesa, kėrkesa dhe protesta, duke shprehur revoltėn e ligjshme kundėr padrejtėsive, dhunės dhe represionit sistematik shtetėror qė po ushtronte Jugosllavia kundėr tė gjithė shqiptarėve liridashės. Kjo ankesė dhe ankesat apo protestat e mėvonshme, tė shkruara gjatė viteve tė burgut, nuk kishin tė bėnin me mbrojtjen e tij individuale, as me ankesa sa i pėrket shkallės sė lartė tė dėnimit, as me dėnimin si ndėshkim pėr veprimtarinė e tij dhe tė Grupit Marksist - Leninist tė Kosovės, tė cilit i takonte, por nė radhė tė parė ishin akuza tė faktuara e tė dokumentuara nė tė gjitha segmentet, tė shigjetuara kundėr regjimit okupator jugosllav dhe kundėr fushatės qė ai regjim kishte ndėrmarrė me qėllim, sikur thuhej zyrtarisht, tė shkatėrrimit definitiv tė nacionalizmit dhe irredentizmit shqiptar dhe ērrėnjosjes sė kėrkesės pėr barazimin e Kosovės me republikat e tjera tė Jugosllavisė. Lexuesi, tani do tė kenė rast tė njihet jo vetėm me akuzėn e parė tė korrikut tė vitit 1982, e cila ėshtė afishuar nė fillim tė librit, por edhe me katėr akuza, ankesa e protesta tė kėtij lloji, tė shkruara kohė pas kohe nė qelitė e burgut dhe tė ruajtura nė rrethana tė caktuara.
Nga leximi me vėmendje i kėtyre shkrimeve, publiku lexues do tė kuptojė se cili ka qenė niveli jashtėzakonisht i lartė i vetėdijes politike dhe intelektuale tė disa krerėve tė lėvizjes kombėtare tė kohės, e cila ishte projektuar dhe pėrkufizuar si Grup Marksist - Leninist i Kosovės dhe qė realisht ishte grupi mė i organizuar, mė i konsoliduar dhe mė i fuqishėm nė pikėpamje intelektuale, ideologjike dhe revolucionare, qė e kishte mbrojtur me fakte e argumente Lėvizjen ēlirimtare tė Marsit e Prillit tė vitit 1981, si dhe domosdonė e krijimit tė Republikės sė Kosovės, duke u mbėshtetur mbi parimin e tė drejtės sė kombeve pėr vetėvendosje. Kėto analiza tė shkruara nė formė ankesash, tė cilat i burgosuri, Nezir Myrtaj ia kishte drejtuar organeve pėrgjegjėse tė pushtetit nė Kosovė, Serbi e Jugosllavi, pėrmes drejtorisė sė burgut ku e ka mbajtur dėnimin, paraqesin dėshmitė mė autentike tė kohės, tė shprehura nė formė akuze kundėr regjimit shfrytėzues e shtypės jugosllav, kundėr tė gjitha intrigave qė kishte kurdisur dhe po i zbatonte kreu mė i lartė i shtetit, nė Beograd, me qėllim pėr ta shtypur jo vetėm kėrkesėn pėr krijimin e Republikės sė Kosovės, por edhe ēdo pėrpjekje tjetėr, qė kishte tė bėnte me ēlirimin, barazinė dhe bashkimin e shqiptarėve.
Tani, 32 vjet pas, nė Kosovėn tashmė tė pavarur dhe tė ēliruar nga barbaria sunduese serbe, libri Dėshmi tė arkivuara na sjell nė kujtesė kohėn kur disa atdhetarė dhe revolucionarė shqiptarė, edhe brenda qelive tė burgjeve nuk e kishin ndėrprerė pėr asnjė ēast luftėn pėr arsyetimin e kėrkesės sė ligjshme dhe tė natyrshme, pėr liri, drejtėsi, barazi e vetėvendosje. Ankesat e protestat e shkruara nė burg, nga pikėpamja politike e ideologjike janė mbėshtetur nė parimet e teorisė marksiste-leniniste mbi lirinė dhe tė drejtėn e kombeve pėr vetėvendosje dhe pėrgjithėsisht duke u mbėshtetur nė ideologjinė, tė cilėn nė formė zyrtare e proklamonte edhe RSFJ dhe tėrė blloku socialist-komunist i botės. Kėto dėshmi autentike, kanė vlerat e tyre historike, tė pacenueshme dhe tė pamohueshme, pavarėsisht nga kėndi i interpretimit tė sotėm ideologjik. Nė to janė pasqyruar qartė kontradiktat e thella klasore nė Jugosllavinė e kohės, dominimi i politikės jugosllave nga shovinizmi dhe nacionalizmi serbomadh, ēėshtjet e brendshme tė pazgjidhura, brenda republikave dhe nė Federatėn, e cila mbahej duke u arnuar dhe duke anuar herė nga Lindja herė nga Perėndimi, por pa njė perspektivė tė qartė dhe tė fuqishme pėr tė mbijetuar.
...
Pasi kisha lexuar me kujdes kėto akuza, protesta e ankesa tė Nezir Myrtajt, nuk kishte si tė mos mė shkonte nė mend mbrojtja qė i kishte bėrė shkrimtari dhe intelektuali i madh jo vetėm i Francės por i mbarė Evropės, Emil Zola, kapitenit Drajfus. Me rastin e kėtij konstatimi krahasues kam pasur parasysh faktin se Nezir Myrtaj, gjatė kohės sa po mbahej i prangosur, ashtu sikur mijėra tė burgosur tė tjerė shqiptarė nė vitet 80-tė tė shekullit XX, kishte marrė pėrsipėr tė bėhej mbrojtės dhe zėdhėnės moral i tė drejtave tė shqiptarėve nė pėrgjithėsi, nė ish-Jugosllavi, por nė veēanti i tė drejtave tė tė burgosurve politikė nga Kosova, tė cilėt regjimi diktatorial i Beogradit i kishte katandisur nėpėr qindra burgje anembanė Jugosllavisė. Neziri ndodhej nė burgun mė famėkeq tė ish-RSFJ-sė, nė Zabelė tė Pozharevcit, burg i njohur pėr vrasjen, trajtimin dhe torturimin mizor tė shqiptarėve. Brenda nė qelitė e burgut, nuk iu kishte nėnshtruar fatit dhe nuk e kishte pranuar rezignatėn ashtu sikur rėndom bėjnė shumė nga tė burgosurit.
Duke qenė intelektual i formuar, duke mbrojtur me konsekuencė tė drejtėn e shqiptarėve pėr liri, barazi e vetėvendosje, duke mos u lėkundur pėr asnjė ēast nga pozita e fortė dhe e shėndoshtė kombėtare, pse jo edhe ideologjike, kur kemi parasysh kohėn, ai revoltėn e tij tė ligjshme ndaj padrejtėsive e kishte shprehur hapur, dhe e mbronte po aq hapur, pa kursyer asnjė fjalė, pa e dobėsuar pozicionin politik-kombėtar pėr asnjė milimetėr. I vendosur dhe i bindur nė domosdoshmėrinė e fitores, brenda mureve tė qelive tė burgut kishte vazhduar luftėn edhe pse nėn pranga, edhe pse nė dukje ishte luftė krejtėsisht e pabarabartė. Realisht, nė mbrojtje tė pozitave tė tilla, ai ishte fitues moral i asaj lufte. Duke qenė se nuk e kishte nė mendje tė kėrkonte mėshirė, falje, duke qenė se nuk e kishte ndėrmend ta pushonte luftėn deri nė fitore, pavarėsisht sa kohė tė zgjaste ajo, Nezir Myrtaj si asnjė i burgosur tjetėr i viteve 80, kishte shprehur publikisht revoltėn e tij, jo nė emrin e tij individual, jo nė emėr tė shokėve me tė cilėt ishte dėnuar, por nė emėr tė tė gjithė tė burgosurve shqiptarė, pse jo edhe nė emrin e tė gjithė shqiptarėve liridashės nėpėr burgje, por edhe nė burgun e madh tė popujve sikur ishte Jugosllavia e kohės, e veēmas Kosova, e cila ndodhej nė qelinė mė famėkeqe tė atij burgu. Nezir Myrtaj nė qenien e tij ndiente njė obligim kombėtar, njerėzor pėr ta mbrojtur tė vėrtetėn, tė cilėn e mbronin edhe mijėra tė burgosur tė tjerė, por jo nė nivelin nė tė cilin e kishte mbrojtur ai, jo nė pėrmasėn intelektuale me tė cilėn e kishte arsyetuar kėtė mbrojtje, jo me pozitėn aq tė fuqishme pėr tia hedhur nė surrat padrejtėsitė organit mė tė lartė juridik tė Jugosllavisė, sikur ishte Sekretariati Federativ i RSFJ-sė pėr Jurisprudencė dhe Administratė tė Pėrgjithshme nė Beograd, apo Kryesisė sė Shtetit, tė cilave ua kishte adresuar, protestat, ankesat e revoltat. Njė mbrojtje tė tillė tė veēantė e kishte bėrė para trupit gjykues, Simboli i rezistencės Kombėtare Adem Demaēi, i cili gjatė tri dėnimeve tė shqiptuara kishte mbrojtur me konsekuencė aspiratėn e shqiptarėve pėr ēlirim dhe bashkim kombėtar. Ja si fillojnė akuzat e Nezir Myrtajt, nėn petkun e protestės, ankesės dhe kėrkesės: Protestė kundėr politikės shtetėrore tė terrorit politik, ushtarako-policor dhe fizik, qė po ushtrohet nė mėnyrė tė vazhdueshme, e sidomos nė kohėt mė tė reja mbi popullin shqiptar qė jeton nė trojet e veta nė Jugosllavi...
Si pjesėtar i popullit shqiptar, si individ i ndėrgjegjshėm, nuk mund tė qėndroj indiferent para krimeve tė kėsaj politike antishqiptare dhe antinjerėzore; para fyerjeve, pėrndjekjeve politike, sakatosjes fizike, materiale dhe shpirtėrore; para vrasjeve; para fatit tė kėtij komuniteti, ashtu siē nuk mund tė qėndrojė indiferent asnjė njeri i ndershėm para shtypjeve raciale, kombėtare e klasore, gjinore e fetare nė ēdo kėnd tė botės...
Ose: I drejtohem kėtij organi mė tė lartė tė drejtėsisė nė RS tė Serbisė me kėtė ankesė dhe ngre zėrin kundėr tė gjitha akteve tė padrejtėsisė qė po ushtrohen ndaj ne tė burgosurve politikė shqiptarė nė Zabelė tė Pozharevcit. Kėto akte, i dini apo nuk i dini ju qė thirreni nė politikėn dhe nė formulimet e paragrafėve tė Organizatės sė Kombeve tė Bashkuara pėr tė drejtat e njeriut, qė dėnojnė dhunėn dhe krimet, janė veprime tė drejtuara kundėr ekzistencės sė njė populli tė tėrė...
Ose: Si organit mė tė lartė tė drejtėsisė nė Jugosllavi, njėkohėsisht ju drejtohem edhe me kėrkesėn, qė nė mbėshtetje tė kompetencave dhe obligimeve tuaja, tė ndėrmerrni hapa konkretė pėr respektimin e ligjshmėrisė dhe si rrjedhim, ndėrprerjen e diskriminimit ndaj tė burgosurve politikė shqiptarė, tė cilėt e vuajnė dėnimin nė kėtė shtėpi ndėshkuese, edhe si tė dėnuar politikė, por edhe si pjesėtarė tė popullit shqiptar, i shpallur nga politika zyrtare jugoserbe si kolektivitet terrorist. Konkretisht plotėsimin e tė drejtave, tė garantuara me Ligjin jugosllav mbi zbatimin e sanksioneve penale, tė drejta qė kanė tė bėjnė me sigurimin e kushteve tė domosdoshme jetėsore, siē janė: 1) Shėtitja e lirė (ose qėndrimi nė ajėr tė pastėr) e paraparė sipas ligjit; 2) Ajrosja e pėrditshme e lokalit (qelisė) ku banojmė; 3) Heqja e rrjetės nė formė shoshe nga dritarja e qelisė; 4) Zgjatja e kohės sė vizitės dhe ndėrprerja e kontrollit tė saj...
Edhe pse nė mungesė tė institucioneve, apo tė ndonjė shoqate qė do tė merrte pėrsipėr hulumtimin e lėndės sė pėrmbajtjes sė tillė faktografike, tė mijėra tė burgosurve shqiptarė, edhe pse nė mungesė tė tė dhėnave tė plota nė kėtė segment tė jetės sė tė burgosurve, duke u mbėshtetur nė gjurmimet e mia tė deritanishme dhe tė qindra ish tė pėrndjekurve politikė, me tė cilėt kam komunikuar dhe komunikoj, nuk besoj se ndonjė i burgosur tjetėr shqiptar tė ketė manifestuar me shkrim tashmė tė faktuar, njė kundėrvėnie tė tillė intelektuale, sikur Nezir Myrtaj. Njė mbrojte tė tillė para trupave tė gjykatėsve e kanė bėrė edhe disa tė burgosur, por deri tani kemi pak tė dhėna konkrete dokumentare.
Ėshtė fat i madh qė kjo lėndė e arkivuar i ka shpėtuar dhėmbit helmues dhe inkuizicional tė kohės. Po tė mos ishin ruajtur dhe tė mos ishin publikuar kėto shkrime, kot kishte folur pėr to, Nezir Myrtaj. Shumica nesh do ti kishim besuar por sa para bėn, kur publiku lexues nuk do tė kishte pasur mundėsi tė njihej me to. (Nė kėtė rast, shpreh keqardhje pėr tė gjithė ata tė burgosur tė cilėt, nė rrethana tė caktuara nuk kanė mundur ti ruajnė ankesat, letrat, shkrimet, tė cilat zakonisht u janė marrė nga organet e burgjeve, gjatė kontrollimit me rastin e lirimit nga burgu dhe nuk janė kthyer mė. Njė fat tė tillė, tė keq ka pėsuar edhe njė pjesė e shkrimeve dhe pėrkthimeve tė mia nė burgun e Suboticės dhe Novi Sadit, nė mesin e tyre edhe pėrkthimi i romanit Ararat i shkrimtarit, Llajosh Zillahi njėri ndėr shkrimtarėt mė tė mėdhenj tė botės).
Nė librin Dėshmi tė arkivuara janė prezantuar pesė shkrime, nė formė ankesash, kėrkesash e protestash zyrtare drejtuar organit relevant. Nė mesin e tyre edhe njė satirė politike e llojit tė vet, me tė cilėn ai kishte vėnė nė lojė tėrė regjimin. Ėshtė njė satirė po aq fshikulluese sa edhe satira qė ia kishte drejtuar regjimit serb tė Pashiqit, shkrimtari i madh serb, Radoje Domanoviq, por jo nga burgu, jo nga pozita e njė shqiptari tė burgosur padrejtėsisht. Nė akuzat e tij, Nezir Myrtaj ia kishte ējerrė maskėn regjimit, i cili verbėrisht po shkonte rrugės drejt shkatėrrimit, meqė ishte mbarsur me probleme tė pazgjidhshme sociale, me kontradikta e diferenca tė mėdha politike e ideologjike. Ishte tamam si ai prijėsi (Vodja) i Radoje Domanoviqit, tė cilit i kishin vajtur prapa serbėt, duke qenė tė besuar se ai si babaxhan dhe njeri serioz, do tiu gjente njė parajsė nė tokėn e re qė po e kėrkonin pėr veten e tyre. Ata, pas shumė sorollatjesh, nė fund e kuptojnė se prijėsi nuk i kishte dėrguar askund pėrveē se nė njė pyllnajė me therra e driza, sepse nuk shihte, meqė kishte lindur i verbėr. Nezir Myrtaj e kishte kuptuar me kohė se njė regjim i tillė, njė federatė e tillė qė mbahej me paterica nuk mund tė qėndronte gjatė. Duke qenė njohės brilant i realitetit, ai parashihte turpin e tmerrshėm dhe shkatėrrimin e pashmangshėm tė njė shteti tė tillė, qė ishte bėrė burg i popujve, shteti mė i sėmurė nė Ballkan, Jugosllavia, qė nuk ėshtė dhe nuk do tė jetė mė kurrė. Nė kėtė drejtim, paralajmėrimin e shkatėrrimit e ilustron mė sė miri ēdo rresht i kėtij libri dhe tė gjitha faqet origjinale, nė faksimile, qė shoqėrojnė tekstin e tij.
Gjatė viteve 80 tė shekullit XX, konkretisht prej vitit 1981 e deri nė vitin 1990, nuk kemi evidentuar ndonjė shkrim apo analizė tjetėr mė tė thellė, mė domethėnėse, mė tė fuqishme dhe mė tė argumentuar, sidomos jo nga mesi i tė burgosurve politikė tė asaj kohe, madje as nė shtypin ilegal tė kohės, por as nė publikimet e Zėrit tė Kosovės. Ky libėr ėshtė njė kontribut i veēantė pėr historinė e Lėvizjes sonė Kombėtare dhe njė dėshmi, pėr tė parė dhe pėr tu bindur pėrfundimisht se ajo Lėvizje kishte nė mesin e vet intelektualė dhe revolucionarė tė mirėfilltė, idealistė tė farkuar nėpėr barrikadat e luftės, tė cilėt edhe nė dekadat nė vijim bartėn mbi supe fatin e luftės pėr liri e bashkim, duke qenė edhe pjesė vitale e luftės sė Ushtrisė Ēlirimtare tė Kosovės. Roli i Nezir Myrtajt nė kėtė lėvizje ėshtė i veēantė, por jo sa duhet i njohur pėr opinionin. Tani, opinioni lexues do tė njihet edhe me njė realitet, pėr tė cilin nuk ka ditur tash e tri dekada. Vepra dokumentare, Dėshmi tė arkivuara ėshtė kontribut pėr historinė e lėvizjes sė Rezistencės shqiptare nė Jugosllavi, ėshtė dėshmia mė autentike e kohės, ėshtė njė manifest i llojit tė vet, meqė pėrmbajtja e saj, edhe pse e shkruar nė vetėn e parė, njėjės, ajo sintetizohet nė vetėn e parė, shumės, duke u mishėruar me tė gjitha forcat liridashėse tė vendit, por edhe me tė gjithė liridashėsit kudo nė botė. Njė vepėr tė tillė me akuza drejtuar fashizmit dhe letra nga burgu dėrguar familjes, me pėrmbajtje thellėsisht revolucionare e ka shkruar edhe Antonio Gramshi (1891-1937), revolucionari i njohur italian me origjinė shqiptare.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn