als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Ėshtė
e mirėnjohur legjenda biblike mbi fatin e Josifit, birit tė Jakobit, tė
cilin vėllezėrit ziliqarė e kishin shitur si skllav, meqė ata
konsideronin se babai e donte mė shumė nga tė tjerėt. Jusufi i historisė
shqiptare, ka diēka tė pėrbashkėt me emnakun e tij tė kujtesės biblike.
Jusufi ynė kishte marrė rrugėn e mėrgimit i ndjekur nga faraonėt
sllavė E VASALĖT E TYRE SHQIPFOLĖS dhe nga atje larg, nė dhe tė huaj,
kishte vepruar me qėllim qė t iu ndihmonte bashkatdhetarėve, nė rrugėn e
tyre tė gjatė dhe tė mundimshme pėr ēlirim dhe bashkim kombėtar.
Pėrderisa Josifi i biblės kishte kaluar kohėn e mundimeve nė mesin e
faraonėve dhe kishte arritur tė mbijetonte, Jusufit tonė faraonėt ia
kishin kėputur jetėn nė mes, por jo edhe porosinė, ndikimin dhe
pėrkushtimin e tij pėr ta ēliruar kombin nga robėria...
Kadri
Rexha, autor i librave "Kosovė, gurrė e bardhė", "Fati i luleve",
"Pushkė lajmėtare", Dervish Shaqa si dhe i qindra artikujve tė
ndryshėm, tashmė, ėshtė emėr i njohur i publicistikės shqiptare.
Veprimtarinė e tij publicistike dhe letrare e ka nisur nė fillim tė
viteve tė 70, me botimin e shkrimeve pėr rilindėsit, shėnimeve,
kritikave dhe vėshtrimeve mbi letėrsinė, traditėn, folklorin, filmin,
etj.
Me
kėtė rast, do tė marrim nė shqyrtim vetėm veprėn e tij monumentale:
Fati i luleve-Rruga jetėsore e shkrimtarit dhe atdhetarit Jusuf
Gėrvalla, botuar nė vitin 1993, njė monografi letrare, e cila shkėlqen nė tė gjitha segmentet, qė e pėrbėjnė njė vepėr tė arrirė, e cila i pėrballon ēdo kohe.
Pėrkushtimi
i autorit pėr tė shkruar njė monografi pėr bashkėveprimtarin dhe shokun
e tij tė idealit, Jusuf Gėrvalla vėrehet nė ēdo fjali tė kėsaj vepre,
jo vetėm si frymėzim, por mbi tė gjitha si pėrgjegjėsi pėr tė ndriēuar
deri nė detaje veprimtarinė e gjithanshme tė kolosit tė lėvizjes sonė
kombėtare, tė cilin sė bashku me vėllanė e tij Bardhoshin, dhe
veprimtarin, Kadri Zeka, mė 17 janar tė vitit 1982 i vrau dora e
regjimit okupator titist-rankoviqist.
Duke
qenė edhe vetė i pėrndjekur politikisht, i dėnuar dhe i ndėshkuar nga
regjimi okupator jugosllav, gjatė fushatės kundėr rinisė studentore dhe
intelektuale tė viteve 80 tė, cilėt kėrkonin liri, barazi dhe Kosovėn
Republikė, Kadri Rexha, pas daljes nga burgu, sikur i kishte shtruar
vetes njė detyrė mbi tė gjitha detyrat, me qėllim pėr ta shkruar njė
vepėr pėr shokun e tij dhe bashkėveprimtarėt, tė cilėt nė vitet 70 dhe
80 tė shekullit tė kaluar i dhanė njė hov tė ri Lėvizjes Kombėtare
shqiptare nė Kosovė e mė gjerė, duke shtruar kėrkesa programatike nė
drejtim tė kalitjes sė vetėdijes kombėtare dhe duke pėrparuar fuqishėm
proceset qė ēonin drejt shkėputjes vendimtare tė Kosovės nga
Jugosllavia.
Nė
librin Fati i luleve Kadri Rexha, pėrmes njė metodologjie tė
pėrparuar shkencore ka marrė nė shqyrtim dhe ka trajtuar me sukses jetėn
dhe veprėn e Jusuf Gėrvallės, familjes sė tij, shokėve tė idealit,
bashkėveprimtarėve tė shumtė, duke na sjellė mori tė dhėnash, fakte,
argumente krejtėsisht reale, duke pasqyruar me besnikėri deri edhe
detaje tė hollėsishme nga jeta e kėtij heroi tė kohės sonė.
Ka
qenė e vėshtirė pėr autorin tė vendos pėr tė shkruar njė vepėr tė
tillė, meqė jo vetėm njėherė autorė tė shumtė, madje edhe me pėrvojė,
kanė marrė mundin pėr tė ndriēuar jetėn e kolosėve, por nuk ia kanė
arritur, sepse tė shkruhet njė libėr pėr njė personalitet, qė ka lėnė
gjurmė tė thella nė historinė e lėvizjeve ēlirimtare, gjithmonė ka qenė
dhe mbetet njė punė e vėshtirė. Duke sqaruar motivet pėr ta shkruar kėtė
vepėr, autori nė prolog tė librit ka shkruar: Dėshira pėr tė shkruar
pėr Jusuf Gėrvallėn nuk mė ka lindur rastėsisht, mė parė se tė jetė
pėrgjigje e kėrkesės sė shokėve dhe miqve tė mi, si edhe e shumė
shqiptarėve qė i takova nėpėr qelitė e errėta tė burgjeve, mė tepėr se
tė jetė ndjenjė e fortė e detyrės, pėr tė shkruar pėr figurat e shquara
tė historisė dhe kulturės sonė kombėtare..... janė kujtimet e mia borxhi
dhe amaneti, qė po i bart si barrė nė qenien time vite me radhė.
Kadri
Rexha ka pasur edhe mbėshtetjen e bashkėmendimtarėve tė Jusufit, pėr ta
ndriēuar biografinė e tij. I gjendur pėrballė kėtij presioni tė
dobishėm, duke konsideruar me tė drejtė se ka qenė dhe ka mbetur
kurdoherė besnik i idealeve pėr ēlirim dhe bashkim kombėtar, ai i rreket
punės me seriozitetin e duhur, dhe pėr njė kohė tė gjatė ka grumbulluar
tė gjitha ato materiale tė domosdoshme pėr tė shkruar kėtė monografi,
pa pretenduar se ka arritur ti thotė tė gjitha.
Duke
qenė se nė kohėn kur kishte filluar ta shkruante monografinė, Kadriu
tashmė ishte emėr i njohur, jo vetėm pėr qarqet tona letrare e
publicistike, por njė emėr shumė i nderuar edhe nė radhėt e Lėvizjes
sonė Kombėtare, ai kishte projektuar idenė pėr shkrimin e monografisė
dhe pas disa viteve, i pėrballur me tė gjitha vėshtirėsitė, me tė cilat
ndeshet ēdo autor i ndėrgjegjshėm dhe serioz, kishte arritur qė nė vitin
1993, ta nxjerrė nė dritė kėtė monografi, ndėr mė tė realizuarat e letėrsisė sonė tė kėtij zhanri.
Libri
Fati i luleve pėrbėhet nga 39 kapituj, tė cilėt me mjeshtėri janė
sistemuar nė tėrėsinė e veprės. Duke ndjekur njė metodologji tė
pėrparuar tė mbarėshtimit tė lėndės, duke marrė nė konsideratė tė gjitha
elementet pėrbėrėse, tė cilat inkorporohen nė tėrėsinė e lėndės, autori
i kėtij libri ka vjelė ashtu sikur vjelė bleta nektarin, herė afėr e
herė larg, herė nė fusha e herė nė male, herė nėpėr shtigje tė
rrezikshme e nė kurthe tė ngrehura... Ai ka arritur ta pėrshkruajė me
besnikėri e pėrgjegjėsi jetėn dhe veprėn e Jusuf Gėrvallės, fillimisht
nga prejardhja, familja, pastaj nga fėmijėria, djalėria, burrėria e deri
nė ditėn kur arma vrastare e pushtuesit e kishte martirizuar, nė
Untengrupenbach tė Gjermanisė, mė 17 janar tė vitit 1982, sė bashku me
vėllanė Bardhoshin dhe shokun e idealeve, Kadri Zeka.
Duke
i qėndruar kurdoherė besnik faktografisė, por edhe duke i dhėnė cytje
meditacionit artistik, duke i stolisur tė gjitha kėto me njė gjuhė tė
pastėr e shumė tė pasur me figuracion tė shquar artistik, Kadri Rexha nė
librin Fati i luleve i ka shkrirė nė njė tėrėsi tė gjitha elementet
shkrimore, letrare, publicistike e shkencore, pėr tė na dhėnė kėshtu njė
libėr tė plotė, pėr mendimin tim, librin qė akordon me majat ku kishte
arritur veprimtaria dhe aktiviteti patriotik i Jusuf Gėrvallės. Ky
vlerėsim imi ėshtė i faktuar nė lėndėn, qė sjellė vepra prej faqes sė
parė e deri te ajo e fundit.
Lexuesi
i vėmendshėm dhe ai qė ka pasur rastin ta njohė pėr sė afėrmi, Jusuf
Gėrvallėn, nė kėtė vepėr zbulojnė tė dhėna shumė tė rėndėsishme, qė kanė
tė bėjnė me jetėn dhe veprėn e kėtij heroi tė kombit tonė.
Duke
analizuar tė dhėnat nga origjina e heroit, nga familja, shkollimi,
mėrgimi nė Slloveni, kthimi sėrish nė Kosovė, puna, angazhimi atdhetar,
veprimtaria legale dhe ilegale nė dobi tė kombit e atdheut, aspirata pėr
liri dhe bashkim kombėtar, ikja pėr tė mos rėnė nė kthetrat e UDB-sė e
deri te martirizimi..., jeta dhe vepra e Jusuf Gėrvallės ėshtė ndriēuar
nė kohė dhe hapėsirė, nė sinkroni dhe diakroni, me njė vizion tė qartė
dhe shumė relevant, nė mbėshtetje tė fakteve tė shumta dhe tė
pamohueshme. Si e tillė, e pėrpunuar nė tė gjitha segmentet, kjo vepėr
radhitet ndėr veprat mė tė arrira tė kėtij zhanri tė letėrsisė sonė
bashkėkohore.
Mendoj
se autori i kėtij libri ka arritur tė pėrmbarojė monumentin e tij
shkrimor, nė radhė tė parė duke u mbėshtetur nė pėrkushtimin e vet
atdhetar, pastaj edhe fatit, qė ishte bashkėkohės dhe bashkėveprimtar me
Jusuf Gėrvallėn si dhe pajisjes me njė kulturė tė gjerė njohėse, shumė
dimensionale, tė cilėn e disponon ky studiues meritor i letrave tona.
Nė
sintezat qė autori ka nxjerrė pas punės sė tij tė gjatė nė hartimin e
kėtij libri, ka vėrejtur me vėmendje se Jeta dhe vepra e Jusuf
Gėrvallės nuk janė dy fenomene qė kundėrshtohen... por ato shkojnė e
shkrihen nė njė fokus, duke e dhėnė kėshtu sintezėn e njeriut me gjithė
urtėsinė, njerėzinė, bukurinė dhe madhėshtinė e tij... ai besonte se
njeriu nė jetėn e tij ėshtė farkėtues i fatit tė vet... Veprat si kjo
na bindin nė vėrtetėsinė e kėtij konstatimi.
Ahmet Qeriqi
lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn swh_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ewe_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn dyu_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn swh_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn fur_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn