als_Latn dik_Latn sag_Latn
Ndëshkimi i Krimesë
Nga Kimberly Marten
(Foreign affairs)
Ka patur shumë spekulime për ndërhyrjen e mundshme të Rusisë në Ukrainë. Pasi Rusia urdhëroi një numër të madh ushtarakësh të kalonin në kufirin me Ukrainën në fillim të kësaj jave, sekretari i shtetit, John Kerry paralajmëroi që “çdo lloj ndërhyrje ushtarake që do të dhunojë integritetin e sigurisë territoriale të Ukrainës do të ishte një gabim tejet serioz dhe i rëndë”. Sekretari i Natos, Rasmussen është shprehur në një rrjet social sot se “e nxis Rusinë të mos ndërmarrë asnjë veprim që mund të shtojë tensione apo të krijojë keqkuptime”. Duket se politikëbërësit perëndimorë janë më të shqetësuar për dy skenarë të mundshëm: e para, se Rusia mund të konfiskojë gaz në Ukrainë dhe e dyta se mund të pushtojë Krimenë e Ukrainës (gadishullin).
Kanë të ngjarë këto të dyja vërtet?
Rusia ka shfrytëzuar gazin natyral si armë kundër Ukrainës dy herë rresht. Në janar 2006 dhe 2009 shteti rus kontrollonte korporatën e Gazpromit duke prerë furnizimin në Ukrainë si reagim ndaj debateve mes tyre.
Pjesa dërrmuese e gazit rus shitet në Europë tranzit për në Ukrainë, kështu që lëvizja e Rusisë ka lënë disa shtete të BE-së duke u përballur me mungesën e furnizimit me gaz për ngrohje në mes të dimrit.
Këto vende mund të kishin kërkuar ndonjë tjetër sigurues të furnizimit me gaz, por nuk e bënë.
Sot shtetet e BE-së ende blejnë rreth 1/3 e gazit natyral nga Rusia, me kontrata që zgjasin deri në vitin 2020. Disa kombe madje kanë shtuar edhe blerjet e tyre nga Rusia, duke qenë se Gazprom ofron çmimin më të ulët në treg.
Kjo mund të interpretohet si një dëshmi që Rusia mund të fitojë sërish embargon me Ukrainën. Por gjërat tashmë janë ndryshe. Shtetet e reja anëtare të BE-së i kanë dhënë prioritet projekteve të reja të infrastrukturës për të ndihmuar importin e gazit natyror nga Europa perëndimore dhe gjetkë.
Ato gjithashtu po eksplorojnë alternativat për gazin natyror për elektricitetin. Këto projekte ende nuk kanë konkurrencë dhe do të duhen vite për këtë. Me fjalë të tjera, kjo nuk është koha që Gazpromi të konfiskojë gazin në Ukrainë dhe të rrezikojë të acarojë Europën në këtë rast.
Porti i Krimesë (Sevastopoli) ende strehon flotën ruse që mori pjesë në luftën gjeorgjiane më 2008. Në një traktat të vitit 2010 që përmbylli krizën e dytë të gazit natyror, Ukraina i dha Rusisë një pronë me qira në bazën e Sevastopolit që do zgjasë deri më 2024 në shkëmbim të një çmimi tavan të gazit (Kjo është një arsye tjerër përse Rusia nuk do të përdorë “armën” e gazit tashmë – se përndryshe do të prishej traktati. Ashtu si një pjesë e madhe e flotës ruse, baza duhet të përdoret për të sjellë personelin rus në breg.
Zor se Rusia do të tregojë të njëjtin zell për të luftuar forcat ushtarake të Ukrainës ashtu siç bëri në Gjeorgji.
Ushtria e Ukrainës është në numër 4 herë më e madhe se e Gjeorgjisë dhe ka një histori të gjatë (që daton që nga koha e Stalinit) të përgatitjes për të qenë në frontin e parë të një lufte të madhe.
Edhe në rastin e Gjeorgjisë, forcat ruse shfaqën pak dobësi operacionale.
Kjo është një arsye tjetër pse Rusia e shmang pushtimin: anëtarët e forcave ushtarake të Ukrainës, duke përfshirë edhe ministrin e mbrojtjes Zamana, kanë demonstruar një ide pro perëndimore dhe ka për të qenë e rrezikshme për forcat ruse të përpiqen të përballen me to. Qindra trupa të Ukrainës kanë bashkëpunuar ngushtë me Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe me NATO-n në operacione të vështira dhe të rrezikshme në Bosnjë-Hercegovinë, Kosovë, Afganistan dhe Irak.
Shtetet e Bashkuara të Amerikës kanë trajnuar më shumë se 500 oficerë të Ukrainës.
Por ekziston një skenar që mund të bindë Rusinë të futet në veprim: dhuna lundër popullatës ruse në Krime. Kërcënimet kundër rusëve etnikë mund të krijojnë rezonancë në vend. Si reagim, Rusia mund të ofrojë sigurimin e “ndihmës me armë” për paqen, ashtu siç bëri edhe në Moldavi më 1990. Ditët e fundit, nacionalistët rusë, nacionalistët e Ukrainës dhe minoriteti Tatar të gjithë janë grumbulluar dhe konfrontuar në Krime. Por deri më tani, protestat kanë qenë të paqta.
Edhe pse forcat e Ukrainës teorikisht mund t’i luftojnë ato, vendimi për të vepruar kështu mund të jetë i vështirë, duke pasur parasysh popullatën e madhe ruse në Krime.
Për më tepër, liderët e politikës europiane dhe amerikane kanë paralajmëruar se do reagojnë kundër ndërhyrjes ushtarake ruse, por nuk është e qartë se çfarë do bëjnë për ta ndaluar atë. NATO do të dërgojë forca për të luftuar kundër Rusisë.
Do të ishte tunduese të besohet që Krimeja do të ndahej me mur me Rusinë, duke i dhënë fund kështu krizës.
Por afërsisht 40% e Krimesë nuk është Rusi etnike dhe një minoritet i caktuar është anti-rus.
Përveç kësaj, nëse nis procesi i copëzimit, nuk është e qartë si do përfundojë.
Çfarë do të thotë kjo për Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe aleatët e saj? Më e rëndësishmja është se Perëndimi do të bëjë gjithçka që të përkrahë tiparin dominues në Ukrainë, me një përqendrim të veçantë në Krime.
Diplomatët dhe këshilltarët e demokracisë duhet të mbledhin forcat në edukimin e grupeve shoqërore civile të Ukrainës për aktivitetin efektiv të paqtë të protestës, ashtu siç vepruan në Gjeorgji. Ato duhet të inkurajojnë forcat policore të Ukrainës për të penguar ultranacionalistët e Ukrainës që të mos hyjnë në Krime.
Ukraina ka një histori të tmerrshme dhunë, duke përfshirë edhe spastrimet etnike në shkallë të lartë, nën sundimin nazist dhe atë sovjetik. Do të ishte një tragjedi e vërtetë nëse përsëritet historia tani.
Protesta e dhunshme anti-ruse në Krime mund të jetë edhe pika e ndezjes në konfliktit.
Përktheu Rudina Dahri
als_Latn sag_Latn eng_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn