als_Latn bos_Latn ron_Latn
Sa here kujton Pogradecin gjithkujt i vjen ndermend qyteti i bukur buze liqenit, ku natyra ka krijuar nje nga “perlat” e saj. Ky eshte vendi ku bluja e perhershme e pasqyres se ujit, e kuqja e ndezur e lindjes se diellit, gjelberimi gjithevjetor dhe njerezit e dashur e punetore, te presin buzagaz per te kaluar disa dite pushimi.
Jo me kot, ketij vendi te magjishem i kane shkruar dikur Lasgushi dhe Kuteli, i kane dhene ngjyra dhe penelata Zengo e Taso, e ka fiksuar ne celuloid Misto Cici dhe Fezollari, per ta perjetesuar nga shume artiste te tjere, ne kujtesen e brezave kete perle te Shqiperise.
Dhe eshte e çuditshme por mese e vertete se, çdokush qe ka qene njehere ne Pogradec, nuk i shpeton dot ngasjes per tu rikthyer aty. Madje ka nga ata qe jane vendosur pergjithmone ketu, duke blere shtepi apo ndertuar ndonje vile pushimi. Kjo eshte magjia e ketij qyteti me zemer te madhe qe i mirepret ne gjirin e tij te gjithe, qofshin shqiptare apo te huaj.
Qyteti
Me nje siperfaqe prej 13 km 2 dhe nje popullsi prej 40 000 banoresh, Pogradeci eshte nje qytet qe mund te vizitohet vetem duke e shetitur ne kembe. I vendosur pergjate kodrave ne formen e nje teatri, shkallaret e te cilit zbresin drejt liqenit ai dallohet per siperfaqet e medha te gjelberuara.
Pogradeci ka shetitore te gjera, ne te cilat mund te gjesh akoma xhiron tradicionale te qyteteve shqiptare. Te tilla jane shetitoret Lasgush Poradeci, Fan Noli dhe apo sheshi Reshit Çollaku, ku ndodhen institucionet kryesore. Ndersa shetitorja ‘’Dhjete Deshmoret e Pojskes” dallohet per gjatesine e saj. Ajo nis qe nga qendra e qytetit dhe vijon ne lindje drejt Tushemishtit. I gjithe bregu pergjate pergjate saj shfrytezohet per plazh gjate stines se veres, shetitje, vrapime, sport, peshkim, etj. Bregu eshte ranor me nje shtrese te trashe dhe te bardhe rere. Ketu ndodhen hotelet, apartamentet, shtepite e pushimit, rezidencat qeveritare, stacioni meteorologjik, etj.
Nder kryetaret e bashkise qe e kane drejtuar qytetin mund te permendim Zhani Tresken, Elida Canen dhe Bashkim Myrtezain. Kryetari me jetegjate eshte ai aktual Artan Shkembi, i cili eshte ne gjysmen e mandatit te trete. Nen drejtimin e tij Pogradeci ka pesuar ndryshime te medha dhe te thella ne te gjitha fushat.
Disa nga personalitetet qe kane dale nga ky qytet jane shkrimtaret poete Llazar Gusho e Dhimiter Pojanaku, shkrimtari Dhimiter Pasko, Kryepeshkopi Dhimiter Kokoneshi-Kryetar i KOASH, akademiku Kopi Kyçyku, studjuesi Luan Starova, kineasti Esat Oktrova, perkthyesja Meri Lalaj, aktorja Marjeta Ilo-Ljarja, kengetarja Ermira Babaliu, fotografi Ardian Fezollari, piktoret Anastas Kostandini, Vangjo Vasili, Skender Lako dhe Gentian Zeka.
Dikur ne fund te viteve ’70 ne Pogradec punoi per nje periudhe te shkurter edhe shkrimtari Ruzhdi Pulaha, nje nga perfaqesuesit me ne ze te dramaturgjise shqiptare. Ketu ai shkroi disa nga veprat e tij me te mira si “Maro Mokra”, “Zonja nga Qyteti” apo “Shoqja nga Fshati”, te cilat pasi u ekranizuan u futen ne fondin e arte te kinemase shqiptare.
Institucione te rendesishme kulturore qe ushtrojne aktivitetin e tyre jane Pallati i Kultures, Klubi Sportiv, Biblioteka, Muzeu, Galeria e Arteve, etj. Aktivitete kulturore te tjera qe zhvillohen ne Pogradec jane: Hapja e sezonit turistik, Konkursi vjeshta poetike, Ekspozita e pervitshme e arteve figurative, Netet Poetike te Lazgushit, Festa e Vererave, e cila ne prag te festave te medha te Krishtlindjeve dhe Vitit te Ri, organizohet me ritin e hapjes se buteve. “Festivali Nderkombetar i Teatrit te Kukullave” eshte nje tjeter event i rendesishem, piknisje e te cilit u be tradita e shkelqyer e ketij teatri ne Pogradec.
Duke qene nje nga qytetet me te bukur te Shqiperise, Pogradeci ka qene gjithmone i pelqyer nga kineastet. Jane nje sere filmash qe tregojne liqenin, natyren, njerezit puntore dhe bujare te kesaj treve. Te tille mund te permendim filmat ‘’Mengjese Lufte’’, ‘’Zonja nga Qyteti’’, ‘’Shoqja nga Fshati’’, ‘’Duaje emrin tend’’, ‘’Rrethimi i vogel’’, etj.
Historia
Pogradeci eshte banuar ne periudhen e neolitit ku ne Buqeze, pergjate brigjeve te liqenit u ngriten vendbanime palafite. Me vone gjate antikitetit kjo treve banohej nga bashkesite ilire te Dasareteve, qe popullonin Mokren e sotme dhe Enkelejdet qe jetonin pergjate fushes se sotme te Buçimasit (Pogradecit). Qytetet e tyre Pelioni dhe Enkelana u shderruan ne shekujt IV-III pk, ne qendra te rendesishme urbane.
Me krijimin e shtetit ilir pas mesit te shekullin te V pk, pushteti kaloi nga Taulantet tek Enkelejdet. Sipas historise dime se mbreti i pare ilir ishte Sirra i Enkelejdeve. Nga martesa e vajzes se tij Euridikes me Aminten e III te Maqedonise, lindi mbreti i ardhshem Filipi i II-te, i ati i Aleksandrit te Madh.
Ne vitin 167 pk treva e Pogradecit ra nen sundimin romak, ku nga ana administrative do te beje pjese ne provincat e Maqedonise dhe te Epirit te Ri. Me pas do te vijoje pushtimi bizantin, trashegimni e se cilit eshte bazilika rrenoje e Linit. Gjate mesjetes se mesme ne shekujt IX-XI, Pogradeci do te kaloje edhe nje periudhe te pushtimit bullgar, nga e cila do te trashegoje nje sere toponimesh sllave, nga ku edhe ate Pogra-Dec qe do te thote qyteti nen keshtjelle, pasi edhe sot qyteti ndodhet nen keshtjellen antike dhe mesjetare. Me pas Pogradeci do te jete pjese e Principates se Muzakajve, renia e se ciles i hapi rrugen pushtimit te gjate turk, i cili vazhdoi deri ne vitin 1912.
Shkolla e pare e arsimit shqip u hap ne vitin 1887 dhe eshte shkolla e dyte ne Shqiperi pas asaj te Korçes, me mesues Koço Sotirin.
Ne fillim te shekullit te XX-te, Pogradeci nis urbanizimin e tij te shpejte. Do te ishin projektet e nje inxhinieri francez, te cilat te zbatuara nga bashkia u ndertuan rruget kryesore te qytetit. Projekti u zbatua me rrugen buze liqenit, e cila nis sot ne hyrje te qytetit dhe perfundon ne Tushemisht. Me pas u ndertua rruga e dyte e quajtur ‘’Rruga e Korçes’’. Ajo niste njelloj me te paren dhe vijonte drejt lindjes duke u ngjitur ne lartesine e kodres se qytetit. Midis ketyre dy rrugeve u bene edhe lidhjet me rruge te tjera sekondare, te cilat u ndertuan sipas sistemit kuadratik. Ato krijuan fizionomine e Pogradecit te ardhshem, si qytet me planimetri moderne dhe hapesira te gjelberta. Pergjate tyre u ngriten shtepite dykateshe dhe vilat e para te pushimit, me te cilat ne vitet ‘30 shenohen edhe fillimet e turizmit.
Ndersa ne vitet e Luftes se Dyte Boterore Pogradeci do te kaloje pushtimet ushtarake italiane, greke dhe gjermane.
Pas Luftes, Pogradeci perjetoi Revolucionin Industrial te periudhes se komunizmit. Keshtu nisi shfrytezimi i minierave te qymyrgurit dhe hekur-nikelit, duke i dhene perparesi industrise minerare. Per transportin e tyre drejt industrive te perpunimit, qyteti u lidh ne vitin 1978 edhe me rrjetin hekurudhor shqiptar. Stacioni i Gurit te Kuq, disa km prane qytetit eshte edhe ekstremin i fundit i linjes hekurudhore lindore, Durres-Pogradec
Popullsia
Pogradecaret jane njerez te dashur dhe te afrueshem nga natyra. Thjeshtesia dhe modestia jane te tjera tipare te ketyre njerezve mikprites dhe punetore. Ata flasin nje dialekt te veçante te Shqiperise se jugut, te afert me ate te Korçes, por qe tingellon bukur dhe e ben te afert dhe miqesor komunikimin. Te mesuar me traditen e vjeter te turizmit, ata presin dhe percjellin ne çdo stine te vitit me dhjetera vizitore dhe turiste. Por te paret qe, e provojne kete ndjesi jane artistet, te cilet vijne vazhdimisht ketu per te marre pjese ne eventet e shumta kulturore-artistike.
Nga pikpamja etnografike Pogradeci perbehet nga dy nenzona, Mokra dhe Fusha e Staroves (Pogradecit). Dikur pogradecaret visheshin sipas tradites popullore. Veshjet e burrave perbeheshin nga kemisha e bardhe me menge te gjera, xhamadani i leshte, poture prej leshi mbi te cilat vendosej brezi, ndersa ne koke mbanin festen e bardhe ose te zeze. Ndersa grate vishnin kemishe te gjate dhe te mbyllur. Siper saj ato hidhnin nje jelek pa menge dhe te qendisur, ndersa ne kembe mbathnin çorape leshi dhe opinga me xhufke. Veshja e gruas kompletohej me shamine e kokes, te zbukuruar me rruaza, temina apo qendisma.
Turizmi
Pogradeci ndodhet 140 km larg Tiranes, ndersa distanca nga nga porti i Durrresit eshte 172 km. Mga qyteti tjeter port i Vlores largesia eshte 212 km, ndersa distanca nga pika e kalimit kufitar me Greqine, Kapshtica eshte 60 km.
Ne Pogradec mund te shkohet me rruge tokesore nepermjet disa arterieve rrugore, siç jane superstradat Tirane-Pogradec dhe Rrogozhine-Pogradec. Gjithashtu udhetimi mund te behet edhe me tren. Per te mberritur ketu kalohet ne nje nga tunelet hekurudhore me te medhenj per nga gjatesia, siç eshte ai i Qafe Udhetimi Thanes, 3015 m i gjate, i cili del buze liqenit dhe kalon me pas pergjate riveres pogradecare te tij.
Turizmi ketu mund te zhvillohet ne te kater stinet e vitit, te cilat ofrojne pejsazhe te ndryshme dhe mundesi te pafundme dhe te larmishme argetimi.
Duke nisur qe nga turizmi familjar ne Tushemisht dhe Lin, pergjate gjithe bregut ngrihen me dhjetra hotele, motele, resorted he vila pushimi, te cilat ofrojne ambiente modern dhe kendshme si dhoma me te gjitha komoditetet, bare, piceri, restorante, pista e platforma te ndertuara mbi uje, varka per shetitje, parking, internet, sporte nenujore, guida turistike, etj.
Çdo vere popullsia e qytetit dyfishohet nga pushuesit e shumte kryesisht nga Tirana, Korça dhe Elbasani. Natyra e bukur, liqeni, klima, ambienti terheqes njerezit mikprites i bejne pushuesit qe te vijne çdo vere ketu. Edhe autoritet vendore japin kontributin e tyre ne kete drejtim. Ne vitin 2012 Pogradeci fitoi Çmimin e Turizmit Shqiptar per oferten turistike me te mire.
Kuzhina
Prodhimet e tokes dhe te liqenit e bejne Pogradecin nje vend te spikatur per nga kuzhina tradicionale dhe ajo e kultivuar. Mund te permendim lakrorin me dy pete te pjekur ne saç, qullnikun, byreket, kuleçet, pastermane, tavat e perimeve me oriz, tavat e peshkut apo te mishit te pjekura ne furre, etj. Vetem korani, peshku i famshem i liqenit ka dhjete receta gatimi, te cilat dine ti gatuajne vetem mjeshtrit vendas. Ndersa nga embelsirat e tradites me e preferuar mbetet bakllavaja.
Ne restorantet dhe hotelet e shumta mund te shijoni kuzhinen e liqenit me gatime te skares apo ne tave. Nje specialitet me vete jane edhe gatimet e shpendeve ne saç, apo kuzhina e gjahut, ku nuk mungojne rosat, shapkat apo lepujt e eger. Edhe kuzhina e huaj eshte interesante me varietet e saj te shumta. Te gjitha keto prodhime mund te shijohen me raki rrrushi, mani, kumbulle dhe veren e famshme te Pogradecit qe ruhet ne bute prej druri.
Koran Gut
eshte e famshme pergjigja qe roja gjermane e liqenit i jep nje grupi guerrilesh shqiptare ne filmin “Mengjese Lufte”, me teme nga lufta ne Pogradec. Kaq i famshem eshte Korani “Mbreti” i liqenit saqe na vjen edhe nepermjet reminishencave te tilla nga historia. eshte gjithashtu shume e njohur shprehja e mbretereshes Elisabeta te Anglise: “Mbreteresha e Anglise vjen te takoje Mbretereshen e Liqenit”, shprehje te cilen ajo e tha pasi provoi shijen e peshkut te rralle ne brigjet e Ohrit fqinje. Se bashku me Belushken, Ngjalen dhe Klenin ato perbejne gatimet me te preferuara te turisteve. Por edhe nga pikpamja shkencore ai perben nje rast unikal te nje specie te veçante dhe endemike qe rritet vetem ketu.
ÇFARE MUND TE VIZITONI
Liqeni i Pogradecit
I krijuar rreth 2 milion vjet me pare nga mbushja me uje e gropes tektonike, Liqeni i Ohrit eshte i dyti per nga madhesia ne Shqiperi pas atij te Shkodres. I ndodhur ne lartesine 695 m, ai ka nje siperfaqe prej 365 km2 nga te cilat Shqiperise i perkasin vetem 111.4 km2 . Gjithashtu ai eshte edhe liqeni me i thelle ne gadishullin e Ballkanit me thellesi 287 m. Baseni i tij dallohet per tejdukshmerine e ujerave ne te cilen rritet nje flore dhe nje faune e pasur. Pastertia e ujit eshte nje tjeter karakteristike e liqenit te Ohrit. Kjo vjen se ai furnizohet me uje nga burimet karstike te Shen Naumit, Drilonit dhe Tushemishtit, si dhe nepermjet kanaleve nentokesore nga liqeni i Prespes se madhe. Por liqeni Ohrit eshte liqen me derdhje, pasi prej tij, ne Struge buron Drini i Bardhe, 172 km i gjate, nje nga deget e lumit Drin. Pergjate bregut te tij jane vendosur qyteti i Pogradecit dhe fshatrat e Linit, Hudenishtit, Memelishtit dhe Tushemishtit, ne te cilat eshte zhvilluar edhe peshkimi i Koranit dhe Belushkes, dy peshqve me te njohur nga 17 llojet qe rriten ne te. Per vlerat e shumta qe bart liqeni i Ohrit eshte shpallur pasuri e Unesco-s.
Driloni
Driloni apo Voloreka siç e quajne pogradecaret, eshte nje nga mrekullite qe natyra ka krijuar ketu. Ai ndodhet 5 km ne lindje te Pogradecit, fare prane fshatit turistik te Tushemishtit. Driloni eshte nje burim karstik qe perbehet nga tre vija uji qe rrjedhin per tu derdhur disa dhjetra metra me tej, ne bregun jug-lindor te liqenit. Njeri prej tyre, ai me kryesori krijon nje basen te madh ujor, ku mund te shetitesh, vozitesh me varke, te shijosh bukurite e flores dhe faunes se pasur. Pemet e verrise, rrapit, plepit, shegjeve lotues apo kallamishtet e bejne me te fresket dhe me te paster ajrin qe thith. Ndersa lokalet, urat e drunjta, mjelmat dhe shpendet e tjere qe gjallojne, si dhe peshku i fresket dhe vera e kuqe qe serviret ne lokalet ketu prane, te bejne qe te shkrihesh me natyren.
Tushemishti
Tushemishti eshte nje tjeter vend i preferuar nga turistet. Ai permendet qysh ne shekullin e IX kur Shen Naumi, nje shenjt lokal, manastiri i te cilit ndodhet disa kilometra aty prane, vizitoi fshatin dhe bekoi lopet e tij. Nderkohe qe sot Tushemishti nuk eshte i permendur vetem per prodhimet e bulmetit, por edhe per kultivimin e koranit, pemet frutore dhe te turizmit i cili vitet e fundit ka marre zhvillim te madh.
Ndersa rruget, shtepite dhe ambientet e tjera te tij jane perjetesuar dikur nga skenat e filmave te njohur shqiptare ‘’Zonja nga Qyteti’’ dhe ‘’Shoqja nga Fshati’’, te cilet jane xhiruar ketu. Pikerisht per te perjetuar kete fakt sot ruhet shtepia e personazhit kryesor te ketyre kryeveprave kinematografike, Ollges, busti i te ciles eshte vendosur ne sheshin qendror te Tushemishtit, i cili tashme quhet sheshi “Ollga”.
Lini
Gadishulli i Linit eshte i pari qe te shfaqet me bukurite e tij sapo nis dhe zbret Qafen e Thanes, e cila ndan fushegropen e Prrenjasit me fushegropen e Pogradecit. Nga lart, Lini, duket si nje shpute dore qe futet ne liqen. Arkeologet kane dokumentuar se ky gadishull shkembor eshte banuar qysh ne periudhen e hekurit. Fshati eshte vendosur ne anen perendimore te tij dhe perben nje simbioze te çuditshme midis njerezve dhe natyres. Brenda gjirit te mbrojtur ne anen veriore ankorohen varkat e peshkatareve, ndersa ne anen lindore te Linit ndodhen ‘’zagragjet’’, kopshtet e banoreve te tij, te cilat nuk jane veçse ngastra te vogla te rrethuara me mure guri, ne te cilat kultivohen perimet. Te quajtura si “dyqanet e familjes”, ne to prodhojen sipas stines domatet, specat, sallata jeshile, lakrat dhe veçanerisht qepet e kuqe te Linit, me te cilat gatuhet tava e famshme e peshkut. I gjithe fshati pershkohet nga nje rruge gjatesore, pergjate se ciles ne te dyja anet jane vendosur shtepite dykateshe.
Ketu eshte zhvilluar turizmi familjar ku banesat e fshatit jane pershtatur per shtepi pushimi. Perveç plazheve, ajrit te paster dhe te fresket, natyres se bukur, kuzhines dhe gatimeve ne saç, Lini ofron edhe shetitje dhe eskursione ne natyre pergjate monopateve te kodrave. Midis plazheve te shumte, si me i madhi dhe me i bukuri eshte ai i Neli Resort. I vendosur ne rreze te shkembit te Barkalices, ai dallohet per ujin e paster, qetesine, varkat dhe trampolinat. Perpara bregut te tij hapet nje panorame mahnitese ku nepermjet pasqyres se ujit shfaqen qarte Ohri me keshtjellen e tij maje kodres, Shen Naumi dhe mali i Thate.
Bazilika e Linit eshte nje faltore paleokristiane e ndertuar diku ne shekullin e VI-te. Nga arkitektura ajo eshte trikonkeshe dhe perbehet nga naosi, baptisteri, atrium, dhe tre kapela te vogla, te cilat ndodhen ne anet veriore, verilindore dhe jugore te naosit. Bazilika ka qene e pajisur me ikonostas guri dhe dyshemete e saj jane zbukuruar me mozaike shumengjyresh, ku nuk mungojne motivet floreale, nga fauna dhe ata gjeometrike.
Kalaja e qytetit
Kalaja ndodhet ne lindje te qytetit ne nje koder qe lartesohet 205 m mbi Pogradec. Ajo i ka dhene edhe emrin qytetit, diku gjate pushtimit bullgar ne shekujt IX-XI-te. Fjala Pogradec vjen nga sllavishtja, ‘’Nen Keshtjelle’’, qe ka kuptimin qyteti nen keshtjelle. Kalaja ka patur si funksion kryesor kontrollin e gjithe rajonit perreth, duke funksionuar qe nga shekulli i V pk deri diku ne shekullin e XI-te. Sot prej saj ruhen nje pjese e vogel e mureve rethuese dhe te apasionuarit pas fotografise artistike mund te bejne aty foto te mbrekullueshme te panorames perreth duke perfshire qytetin apo liqenin.
Pojska
Gjate rruges automobilistike Pogradec- Qafe-Thane, ndodhet Pojska, vendi historik ku u zhvillua nje beteja e 16 korrikut 1943, midis partizaneve shqiptare te drejtuar nga komandanti Reshit Çollaku dhe forcave italiane te pushtimit. Kete gje e pasqyron edhe monumenti perkujtimor kushtuar dhjete deshmoreve te Pojskes.
Varret e Selces se Poshtme
Germimet arkeologjike qe nisen ne vitin 1969nxoren ne drite objektet e para ne kodren e Gradishtes, e cila eshte banuar pa nderprerje qe nga periudha neolitike e deri ne antikitetin e vone. E ndodhur ne lartesine 1040 m mbi nivelin e detit, mbi fshatin Selce e Poshteme, qyteza antike kishte nje siperfaqe prej 6 ha dhe rrethohej me mure kuadratike. Ajo mund te vizitohet sot per pese varret monumentale te gdhendura ne shkemb, te zbuluara nga arkeologet dhe qe kane arkitekture terheqese dhe te veçante.
Ura e Golikut
Ura e Golikut eshte perdorurnga kembesoret dhe karvanet per te kaluar lumin Shkumbin. Ajo eshte ndertuar diku ne shekullin e XVIII-te, ne vend te ures se meparshme qe ishte rrenuar nga koha. Ura perbehet nga dy harqe me madhesi te ndryshme midis te cileve ndodhet edhe nje dritare per shkarkimin e ujerave. Objekti eshte 37 m i gjate dhe ka nje lartesi prej 7.5 m. E ndertuar me gure te lidhur me llaç ura eshte funkionale edhe sot.
Guri i Kamjes
Guri i Kamjes eshte nje monument natyre ne krahinen e Mokres, prane fshatit Dardhas ne lartesine 1461 m. Nga larg ai duket si nje kryqezor lufte qe sapo ka dale ne det. Korazioni siç quhet ndryshe veprimtaria e eres ka krijuar ketu nje mbrekulli te natyres. Masivi shkembor eshte nje bllok me permasa 100 gjatesi, 80 m gjeresi dhe nje lartesi prej 70 m.
Manastiri i Shen Marenes
Manastiri i Llenges eshte nje monument kulture i ngritur ne vitin 1660. Ndersa kisha e tij qe i kushtohet Shen Marenes eshte rindertuar ne vitin 1754 dhe eshte dekoruar me afreske dhe ikona nga mjeshtri i shquar Kostandin Shpataraku.
Festa e Shen Marenes kremtohet ne 17 korrik te çdo viti, ku me dhjetra besimtare zhvillojne pelegrinazh tradicional. Pasi vizitojne shpellen e Shen Marenes dhe lahen ne ujerat e burimit qe ndodhet aty prane kalojne naten ne manastir duke ndjekur ritualin e pervitshem.
Burimi: Travel Magazine
http://www.albaniantravel.info/AlbanianTravel/city-guide/item/pogradeci-perla-e-liqenit-ne-juglindje-te-shqiperise
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn glg_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn sna_Latn als_Latn als_Latn tpi_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn kam_Latn als_Latn hau_Latn als_Latn als_Latn sun_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn bos_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn szl_Latn als_Latn pap_Latn als_Latn als_Latn eng_Latn fur_Latn