als_Latn lit_Latn uzn_Latn
U zgjuam herėt nė mėngjes, ende pa lindur dielli. Ishte mėngjes i freskėt, i kėndshėm, mėngjes qė shėronte mushkėritė. Ishte mėngjes i vendlindjes. Mu kujtuan fjalėt e babės plak qė thoshte se duhej zgjuar para se tė lindte dielli, pėr tia marr shėndetin me tu dukur rrezet e para. Kėshtu i kishte thėnė babai i tij qė kur ishte i vogėl, kėshtu edhe kishin vepruar, prandaj ruante shėndet tė mirė edhe pas tė tetėdhjetave tė tij. Po ta pyesje se kur ke qenė te mjeku, do pėrgjigjej Nuk e mbaj mend!...
Ndalesėn e parė e bėmė nė Grykėn e Carralevės, afėr njė burimi, ku gjendej edhe njė dėrrasė nė tė cilėn shkruante KEMI FLIA. Ishte shumė herėt pėr tė gjetur flia, por u freskuam me ujin e burimit. Mu kujtua njė kėrkesė e njė mėrgimtari, i cili e kishte porositur bashkėfshatarin e tij qė po shkonte nė vendlindje, qė tia sillte njė shishe ujė nga kroi i fshatit. Dhe kishte pasur tė drejtė. Uji i kroit do ketė qenė po aq i mirė sa edhe ky ujė. Sapo u nisėm, ende pa u kyēur mirė nė rrugė, njė vogėlush, diku rreth 10 vjeē trupoi rrugėn duke vrapuar drejt nesh me njė tufė lulesh tė thara.
-Doni lule pėr ēaj, zotni.
-Ku i ke marr, i them.
-I kam mbledhur duke ruajtur bagėtinė.
-Sa kushtojnė, e pyes.
-Pesėdhjetė cent.
-A shkon nė shkollė?
-Po.
-Nė cilėn klasė?
-Nė tė tretėn.
-A po mėson hiq?
-Po, shumė mirė.
Mė kėnaqi kur mė tha ashtu.
-Qe njė euro, ndėrsa ēajin shitja tjetėrkujt!
Mė falėnderoi dhe iku me vrap. Ishte i lumtur! Isha i lumtur edhe unė qė takova njė fėmijė aq tė vogėl qė po rritej me idenė se me punė, tė mirat e vendit tė vet mund ti shndėrronte nė kapital.
Ndalesėn e dytė e bėmė nė Prizren, nė qytetin e kėngės << Nė Prizren, o , ma tbukrin vend ... Qytetin e vendimeve tė mėdha pėr kombin shqiptar. Mundohem tua shpjegoj fėmijėve historinė e kėngės, por nuk e di se sa do mė kuptojnė. Pasi hamė mėngjes, shėtitėm qendrėn e qytetit dhe bėmė foto. Me tu nisur, u ngatėrruam nė rrugicat e lagjeve tė qytetit. Njė pronar dyqani qė gjendej mu nė njė udhėkryq, mbase ishte lodhur nga pyetjet e udhėtarėve se kah i bie rruga pėr nė Shqipėri, nė njė copė kartoni kishte shkruar SHQIPĖRIA dhe kishte bėrė njė shigjetė pėrfundi shkrimit. Me dy-tri ndihma qytetarėsh dolėm nga qyteti. Mu kujtua rruga nga Zagrebi pėr nė Beograd. Askund asnjė shenjė se jemi nė rrugė tė drejtė.
Ndalemi nė njė vendpushim, pas njė rrugėtimi tė gjatė dhe e pyes njė punėtor se a mos jemi duke shkuar pėr Beograd. Mirė jeni, thotė kroati. Deri afėr kufirit tė Serbisė nuk do e gjeni mbishkrimin. Si do e shkruajmė kur Beogradi na ka djegur e shkatėrruar. Keni tė drejtė , i them unė. Edhe ndaj nesh ka vepruar njėsoj. Pėrse, mendoj unė, shqiptarėt nga tė gjitha anėt nuk vendosin nė ēdo vendkalim kufitar dhe nė ēdo udhėkryq se nė cilin drejtim gjenden vendet dhe qytetet tjera shqiptare? Ne nuk kemi arsye mos ti kemi. Ėshtė bezdisėse kur detyrohesh tė ndalosh dhjetėra herė pėr tu informuar se nga ėshtė rruga e qėlluar pėr nė njė vend shqiptar.
Arritėm nė kufirin shqiptaro-shqiptar. Aq sa ishte kufiri iritues, po aq dhe formalitetet qė kryheshin aty. E vetmja gjė e mirė ishte se nė tė dy anėt e kufirit flitej shqip. Me tu nisur, u them vajzave, Sarandės dhe Dianės, tė fillojnė punėn e tyre. Njėra kishte pėr detyrė tė fotografonte e tjetra tė incizonte.
Ndalesėn e radhės e patėm nė Durrės, por vetėm shkurt.
Ne ishim nisur pėr nė Vlorė. Rruga ishte e gjatė, ndoshta edhe nga fakti se fėmijėt pyesnin shpesh se kur do tė mbėrrijmė. Po rridhnin ngadalėė edhe orėt e pas ditės. Nė mendje mė vinin vargjet: Rruga pėr qytet ishte po ajo / e mė e gjatė mu duk vetėm mua. Gjatė udhėtimit hasėm nė njė rrugė qė nė tė dy anėt kishte drunjė tė gjatė. Nė shumė nga ta vareshin qese llastiku me pemė tė ndryshme, ndėrsa disa nga pronarėt kishin improvizuar vendin pėr shitje. Ndalem pran njė shitėsi dhe e pyes se a jemi larg nga Vlora. Shitėsi qeshi dhe na tregoi se veē kemi arritur. Vėrtetė, posa arritėm te kthesa e parė, shihej Vlora madhėshtote, Vlora e famshme e Pavarėsisė sė Shqipėrisė. U vendosėm nė njė apartament privat tė cilin na e kishte rezervuar njė mik. Ishim tė lumtur. Pėr herė tė parė nė Shqipėri. Pėr herė tė parė nė Vlorė. Vlora ishte mė e bukur se qė kishim mundur ta merrnim me mend. Mbase, nuk e kanė thėnė kot, ēka i pėlqen zemrės edhe syrit i duket i bukur. Fėmijėt, edhe pse ishin orėt e mbrėmjes, nuk u duruan pa u zhytur nė ujin e vakėt e tė kthjellėt tė detit.
Mikpritja ishte shumė e mirė. Sigurisht qė mjafton tė thuhet se mikpritja ishte shqiptare dhe ska se si tė jetė ndryshe. Shpejt u akomoduam.
Nė lokalin mė tė afėrt, nė njėrėn anė tė tij ishte kafene e nė tjetrėn dyqan ushqimor. Aty bisedoj me pronarin. Ai kishte ardhur nga Italia, ku jetonte pėrkohėsisht me familjen. Kishte blerė kėtė lokal dhe mendonte qė njė ditė tė kthehej pėr tė jetuar nė vendlindje. Mė prezantoi djalin e madh, qė ishte rreth 15 vjeē. Quhet Mikelanxhelo, dhe nuk din mirė shqip, ndėrsa djali i vogėl e flet shqipen mė mirė, mė thotė. Do e mėsoj edhe ky, gjatė kėtij pushimi, i them. Desha ti them edhe se i paska harxhuar gjysmėn e shkronjave tė alfabetit pėr njė emėr italian, por nuk ia thash. I thash se, edhe unė kam njė emėr tė huaj, por pak mė tė shkurtėr, ndėrsa Mikelanxhelos i drejtohem: Eja tė luajmė njė lojė shahu. Por ky nuk din mirė, thot pronari i banesės i cili mė shoqėronte, e kishte pėrgatitur shahun duke pritur ndonjė kundėrshtar. Pėr atė duhet tė luaj qė tė mėsohet mė mirė, i them unė dhe ia filluam.
Tė nesėrmen, nė njėrėn nga shitoret deshėm tė blejmė njė kapelė pėr Lorikun e vogėl. Nė njė lokal na presin dy zonja rreth tė pesėdhjetave. Nga Kosova jeni? , na drejtohet njėra. Po, i pėrgjigjem, jemi nga njė pjesė e Dardanisė. Pronarja nuk e zgjati mė tej, e as unė nuk tentova tė jap sqarime tė tjera. Jeni pėr herė tė parė nė Vlorė?, interesohet tė dijė pronarja. Po, i them unė, hera e parė nė Shqipėri. Vlora po na pėlqen shumė. Qenka mė e bukur se qė e mendonim dhe paska njerėz tė mrekullueshėm. Besoj se do kaloni mirė, disi e pėrmbyllė bisedėn pronarja. Deshėm tė blejmė njė kapelė pėr djalin e vogėl dhe i drejtohem vajzės sė vogėl : -do tė bleshė edhe ti diēka, Vjosa? Zonja e lokalit ndėrhyri: Vjosa quhesh? Sa emėr i bukur, dhe vazhdon, edhe unė vijė nga ajo anė. Unė kam qenė infermiere dhe kam punuar kėtu. Tani kemi hapur kėtė lokal, dhe na dha ca kėshilla praktike se si ti ruajmė fėmijėt nga dielli dhe uji. Ne nuk kemi mundur tė vijmė njė kohė tė gjatė kėtu, por jemi mundur ti pagėzojmė fėmijėt tanė me emra qė i kemi dashur. Vjosa ka lindur nė mėrgim, vazhdova unė, por flet shqip, dhe reciton bukur. Eja, i them Vjosės, thuaje vjershėn Unė sot jam e lumtur, le ta dėgjojnė zonjat. Vjosa doli para tyre:
Unė, sot, jam e lumtur
Unė, sot, jam e lumtur
Se mami mė ka thėnė
Ti je e bukur bija ime
E ėmbėl si sheqerpare
Se je kosovare
Edhe pse kam lindur nė mėrgim
Unė jam kosovare
Prandaj shqip dua tė flas
Dhe nė shkollė shqipe dua tė shkoj
Gjuhėn e mamit mos ta harroj
Derisa po recitonte, dy zonjat e pėrcillnin me vėmendje tė madhe. Zonjės qė po bisedonte tėrė kohėn me ne, filluan ti shkojnė lotėt. I fshiu lotėt dhe pasi ofshau tha: Tė lumtė bija ime. Edhe unė e kam njė mbesė, si Vjosa, nė Angli... Oh, na falni zonjė, ndėrhyra unė, nuk deshėm tju emocionojmė. Jo, ne u kėnaqėm, ndėrhyri zonja tjetėr, e cila tėrė kohėn po dėgjonte me vėmendje.
Ne i falėnderuam pėr pritjen qė na e bėnė dy zonjat dhe pėr kėshillat e vlefshme. Njė kohė tė gjatė mė ėshtė sjellė nė mend ai takim krejt i rastėsishėm dhe tepėr mbresėlėnės. Mendoja pėr mbesėn e Zonjės, vallė qe sa nuk e ka parė, a fletė shqip, a do ketė ardhur te gjyshja tia heq mallin qė e pėrvėlonte nė gjoks? Sa e sa gjyshe e prindėr do presin tė shohin fėmijėt, nipėrit e mbesat e tyre tė degdisur dyerve tė botės , siē ishim edhe ne?
Tani qė po ofrohen pushimet verore, gjithnjė e mė tepėr po mendojmė se cilat vende tė trojeve tona shqiptare do tė vizitojmė. Tė shijojmė bukuritė natyrore tė jashtėzakonshme dhe tė marrim pėrshtypje dhe emocione qė vetėm nė trojet shqiptare dhe me njerėzit e mrekullueshėm tė kėtyre trojeve mund tė shijohen.
Qershor 2010
Kadri Ferati
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn slv_Latn lit_Latn lit_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn kmb_Latn als_Latn fur_Latn bos_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn swh_Latn