als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Eksodet, deportimet shpėrnguljet dhe migrimet paraqiten sikur tė jenė sinonime tė tė njejtės fjalė. Por nuk ėshtė ashtu. Bile kanė dallime tė dukshme mes veti. Secila nga kėto dukuri e kanė specifikėn e tyre. E pėrbashkėta e tyre ėshtė se ne,shqiptarėt,i kemi provua tė gjitha llojet veq e veq. Nga asnjėri nocion nuk jemi kursye pėrgjatė historisė tonė. Eksode tė pėrmasave tė mėdha kemi patur pas vdekjes sė Gjergj Kastriotit-Skėnderbeut dhe pas vdekjes sė Enver Hoxhės ose pas rėnjes sė sistemit njėpartiak nė Shqipėri. Deportimet kanė ndodhur nė kohėn e Luftės sė UĒK-sė e gjatė bombardimeve tė NATO-sė tė nxitura dhe tė realizuara nga Millosheviqi. Shpėrngulje ka patur nė kohėn e luftės turko austrohungareze nė shekullin e shtatėmbėdhejtė ( shpėrngulja e shqiptarėve nga Shestani etj pėr nė Kroaci dhe Vojvodinė),para dhe gjatė Lidhjes Shqiptare tė Prizrenit ( kur shpėrngulet e tėrė popullata shqiptare nga sanxhaku i Nishit dhe mė gjėrė),pas masakrės sė madhe nė Drenicė dhe nė Llap e Gollak nė dimrin dhe nė pranverėn e vitit 1920-21,para dhe pas Luftės sė Dytė Botėrore( nė kohėn e mbretėrisė jugosllave dhe nė kohėn e ish-jugosllavisė komuniste) duke pėrfshirė kėtu edhe periudhėn e akcionit famkeq tė mbledhjes sė armėve. Migrimet pėr shkaqe politike apo ekonomike ka patur qė nga viti 1944 e deri nė ditėt e sotit(pėr fatin tone tė keq).
Tė gjitha kėto eksode, deportime, shpėrngulje dhe migrime kanė ndodhė pėr shkaqe dhe arsye tė ndryshme. Tė gjitha nga kėto i kanė veēoritė dhe specifikat e veta. Disa nga kėto kanė qenė tė detyruara dhe me ēmim tė ēfarosjes sė popullatės e disa tė tjera kanė qenė tė nxitura nga elemente keqdashėse mbrendashqiptare por edhe nga jashtė. Pėr shumicėn e kėtyre largimeve nga mėmėdheu ka patur edhe plane dhe projekte nga fqinjėt tanė greko-sllavė dhe turq. Ka patur edhe marrėveshje ndėrshtetėrore ose disa shtetėshe pėr zbrazjen e hapsirės shqiptare. Tė gjitha ato plane, projekte dhe marrėveshje tė pėpiluara dhe tė realizuara nė kurrizin e shqiptarėve janė kuptua nga ne me dhjetra vite pas realizimit tė tyre. Tani dihen edhe nėnshkruesit e atyre marrėveshje me emėr dhe mbiemėr.Me sa dihet deri tani nė asnjerėn nga kėto marrėveshje nuk kanė patur dijeni dhe nuk janė pyetur dhe nuk kanė vėnė firmėn shqiptarėt. Pėr shumicėn dėrmuese tė rasteve qė u thanė mė lartė shqiptarėt nuk kanė patur shtet e as qeveri tė tyre. Disa herė trojet shqiptare janė zbrazur ose pėrgjysmua por shqiptarėt nuk u ēfarosėn.Por ėshtė dėmtuar shumė supstanca shqiptare nė disa hapsira tė cilat kanė qenė thjesht dhe vetėm shqiptare.
Nga pėrmendja dhe rikujtimi i kėtyre eksodeve,deportimeve,shpėnguljeve dhe migrimeve tani nuk kemi asnjė dobi.Sepse ato kanė ndodhur dhe mė nuk mund tė shbėhen. Por nėse nga njė e keqe qė na ka ndodhur mė herėt ( dhe madje disa herė !) nuk marrim mėsim ajo e keqe do tė na pėrsėritet,sikurse po na pėrsėritet tani nė ditėt tona mė tė mira. Nė kohėn kur me plot gojėn po themi se i kemi dy shtete dhe dy qeveri shqiptare. Nuk janė tė largėta vitet 1998/99 kur nisėn me tė madhe me u largua qytetarėt e Kosovės (atėherė tė okupuar dhe tė terrorizuar deri nė skajshmėri) nga trojet e veta pėr tė gjetur shpėtim nė shtetet perėndimore tė Europės. Kėto migrime bėheshin nga frika e ndonjė masakre masive dhe shumė tė mundėshme. Migrimet u shtuan dhe u bėnė trishtuese sidomos nga fundi i vitit 1997,nė tėrė vitin 1998 e posaqėrisht nė fillimin e vitit 1999 kur Kosovės i vinte era shkrumb dhe pritej njė luftė frontale me ushtrinė sėrbe. Atėherė na pėrfshiu njė lloj trishtimi kur i shikonim pėr ēdo ditė qė largoheshin familje tė tėra me makina pėr nė Shkup e pastaj nga t“i shihnin sytė dhe nga t“i ecnin kėmbėt. Ndodhte qė nė njė ndėrtesė dhjetėkatėshe ,me nga 50 banesa ,mbrenda ditės tė largoheshin deri nė dhjetra familje. Pė r 4-5 ditė hyrja e njė ndėrtese tė mbetej vetėm me 4-5 familje. Nuk ėshtė vėshtirė qė tė kuptohet se si ndjeheshin ato pak familje qė kishin mbetur. Ishin tė tmerruara dhe tė trishtuara. Vetmia e ngulfat edhe optimistin mė te madh. Trishtimi dhe tmerri sa vinin e shtoheshin jo gjithaqė nga era dhe tymi i luftės por mė shumė nga vetmia. Njė atmosferė tė tillė pėr largim nga Kosova e nxitėn dhe e ndihmuan Sėrbia bashkė me sejmenėt e tyre shqiptarė. Tepėr mė tė frikshėm e ndjenin veten banorėt qė nuk ishin pėrfshi nė luftėn aktive se sa vetė luftėtarėt. Ky migrim ose ikje masive nga Kosova ia lehtėsoi shumė mundin e Sėrbisė pėr deportime nė kohėn e bombardimeve tė NATO-s sepse gati u pėrgjysmua popullata qė deportohej. Por edhe gjatė deportimeve Sėrbia i pėrdori skenarėt e vjetėr dhe tė ri pėr ndryshim tė struktures sė popullsisė nė Kosovė e cila pastaj do tė paraqitej si gjendje e kryer dhe si e pamundur qė tė rikthhej nė gjendjen e para njė viti. Ajo nė pikat kufitare ua merrte dokumentet shqiptarėve dhe ua asgjėsonte nė mėnyrė qė t“u pamundėsohej kthimi i sėrishėm nė Kosovė nė rrethana krejtėsisht tė tjera nė terren. Pas tė gjitha kėtyre peripetive me mbarimin e luftės shumica dėrmuese e shqiptarėve u kthyen nė Kosovėn e tyre me plot entuziazėm se do tė punojnė dhe do ta rindėrtojnė Kosovėn sipas shijes dhe dėshirės sė tyre. Tani nuk do tė kishte kush t“ua ndalte hovin e punės dhe tė gjallėrisė nė shtėpitė e tyre tė djegura, tė cilat pėr njė kohė tė shkurtė u rindėrtuan dhe u populluan. E gjithė bota u mahnit me rikthimin e shqiptarėve nė Kosovėn e rrėnuar nga lufta. Edhepse patėn kėrkesa qė tė vazhdojnė tė rrinė nė ato shtete mikpritėse ata e lane mjaltėn e huaj dhe e zgjodhėn baltėn e tokės sė tyre. Shumė sondazhe tė huaja e paraqitėn popullin e Kosovės ndėr popujt mė optimist nė tė gjithė globin tonė.
Atėherė ndodhi mrekullia pėr ne dhe me ne! Por tani po ndodhė ēudia me ne dhe pėrrreth nesh! Po pėrsėrirtet migrimi i viteve 1997/98 por sidomos i vitit 1999. Por nė kushte dhe rrethana krejtėsht tė tjera. Atėherė e akuzonim Sėrbinė si nxitėse dhe organizatore tė migrimeve trishtuese. Dhe kishim tė drejt. Por tani kend ta akuzojmė? Kush na pruni nė kėtė situatė kaq tė pashpresė pėr njė tė ardhme mė tė begatė dhe tė rehatshme pėr rininė tone? Si brezi qė e kemi pėrjetua vetė migrimin e fundshekullit tė kaluar nuk mund qė ta rradhis se cili ka qenė migrim mė trishtues ai i fundshekullit apo ky i sotit? Pėr migrimin pata shkrua edhe mė 18 dhjetortė vitit tė kaluar nė tė pėrditėshmen Epoka e Re. Atėherė e pata ēmua si nė kufi tė normales por gjithėsesi si dukuri shumė tė padėshiruar pėr ne. Tani ky migrim ka marrė pėrmasa trishtuese dhe alarmuese! Tani po mendoj se kėsaj katrahure nuk po i shihet fundi! Dhe nuk dihet se kush e nxiti dhe kush po e pėrmban!? Por po hetohet se nuk ka kush t“i del pėrpara kėsaj tė keqeje! Nė fundvitin e kaluar autobusėt niseshin nga Dragashi dhe Shtėrpca dhe mendojsha se ėshtė vetėm ndonjė pėrpjekje pėr tensionim tė gjendjes nė mėnyrė artificiale. Por tani qė kjo e keqe po merr pėmasa nė tė gjithė Kosovėn popullatėn e ka pėrfshi njė trishtim i natyrshėm. Autobusėt nisen me plot emigrantė nga e tėrė Kosova dhe mu nga mesi i Prishtinės e nė sy tė pushtetarėve. Tani po flitet se nuk ka mbetė rini nė Besianė, nė Vushtrri dhe nė shumė qytete tjera. Pėr ēdo ditė raportohet nė media se po mbyllen klasė tė tėra nėpėr shkolla fillore dhe tė mesme. Pėr mua ėshtė hera e tretė qė pėrjetoj kėsi trishtimi. Hera e parė mė 1950-1960 nė kohėn e akcionit famėkeq tė mbledhjes sė armėve,e qė shėrbeu si arsyetim,,sepse qėllimi ishte tek shpėrngulja e shqiptarėve. Si nxėnės i shkollės fillore mbaj mend kur pėr ēdo ditė na mungonin nga 3-4 nxėnės tė cilėt iknin me familje pėr nė Turqi. Hera e dytė ėshtė ajo e vitit 1998/99 qė e pėrmenda mė lartė dhe hera e tretė ėshtė kjo e tashmja. Pėr tė dy tė parat kishim njė shpresė se dikush do t“i del nė ballė kėsaj tragjedie. Por tani nga kush tė presim qė ta ndal kėtė tė keqe shumė tė madhe. Politika nuk merret me kėtė punė fare. Kjo politikė dhe kėta politikanė e kanė prue nė kėtė gjendje situatėn e tanishme. Pushtetarėt e tė gjitha legjislaturave tė pas luftės e kanė hisen e vet tė pėrgjegjėsisė ndaj kėsaj situate. Tė gjithė pa pėrjashtim. Nė tė gjitha fushatat parazgjedhore,tė gjitha partitė premtojshin zhvillim ekonomik dhe punėsim pėr rininė tonė shumė tė pastėr dhe punėtore. Dhe sapo e marrshin pushtetin i shitnin edhe ato pak fabrika dhe uzina qė kishin shpėtua nga lufta vetėm pėr t“i mbush xhepat e vet. I freskėt ėshtė premtimi i zgjedhejve tė fundit kur PDK-ja i premtoi 200.000 vende tė punės dhe LDK-ja 150.000 vende pune. Premtimet e dhėna edhe i mbajtėn sepse,vėrtetė, i hapėn aq vende pune por nė Gjermani,Francė e gjetiu e jo nė Kosovė. Tė gjitha kėto transportime bėhen nėpėr Sėrbi dhe me ndihmėn e sajė. Me njė dallim tė vogėl se nė vitin 1999 nė pikat kufitare ua shkatėrronte dokumentet pėr tė pamundėsua rikthimin ,kurse tani i lejon vetėm me lejetė njoftimit ta kalojnė kufirin e Sėrbisė e kur ndonjeri nga tė emigruarit pendohet dhe pėrpiqet qė tė kthehet nė Kosovė nėpėr Sėrbi nuk i lejohen kalimi vetėm me leje tė njoftimit. Pra po pėrsėriten skenarėt e vjetėr sėrbė por nė rrethana tė tjera.Prandaj nga qytetarėt mė optimist tė globit,vetėm brenda 15 vjetėsh, u kthyem nė qytetarėt mė pesimist.
Krejt ēka mund tė thuhet tani pėr kėto migrime tė egra,trishtuese dhe tmerruese ėshtė se mė sė paku po brengoset klasa politike e Kosovės. Kjo tė bėnė tė dyshosh se kėtu ( mos e bėftė zoti) po veprohet me plane tė kurdisura pas shpine pėr Kosovėn dhe popullin e sajė. Ndoshta tani ka ardhur koha qė : Megallideja, Ilia Garashanini,Vasa Ēubrilloviqi, Ivo Andriq, Francuska 7 dhe shumė projekte tė tjera tė realizohen nė kohėn tonė dhe me pajtimin dhe firmat e njerzėve tanė nėpėr kancelaritė e Rambujesė,Vjenės, Brukselit apo tė ndonjė selie tjetėr europjane pėr tė cilėn opinion nuk ėshtė nė dijeni fare. Prandaj thonė se me tė lidhė dikush mund tė gjindet dikush tjetėr qė tė zgjidhė,kurse po u lidhe vetė nuk ka kush tė zgjidhė mė.
Bashkėpjesėmarrės nė kėtė tė keqe tė madhe qė po bėhet tani janė tė gjitha elitat politike tė pasluftės qofshin ata tė rangut tė parė apo tė dytė.Edhe tė gjithė deputetėt e tė gjitha legjislaturave nuk i shpėtojnė pjesėmarrjes nė kėto pazarllėqe nėse me gishtat e tyre i kanė votua kėto mbrapshtira tė cilat e kanė prue popullin nė kėtė situatė nga e cila mendojnė se mund tė dalin vetėm me largim nga vendi. Natyrisht se edhe kėtu ka pėrjashtime por ato janė shumė tė rralla. Frikohem se pėr tė gjitha kėto mbrapshtira qė ia kanė sjellė pushtetarėt popullit tė vet do tė mallkohen nga historia. Dhe mallkimi i historisė i prekė shumė breza dhe pasojat do t“i vuajnė edhe disa breza nė vazhdim. Historia e jonė, ndoshta, nuk njeh arsye mė tė madhe se kjo pėr tė mallkuar njė brez pushtetarėsh tė vet. Sepse kjo ėshtė njė prej tragjedive tė rradhės qė po na ndodhė nė ditėn pėr diell.
6 janar 2015
Prishtinė
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn