als_Latn lit_Latn mlt_Latn
Gjyshi im i ndjerė, Mehmet Gjevori, ka kaluar njė pjesė tė madhe tė jetės sė tij duke mbledhur e sistematizuar shėnime dhe duke shkruar libra. I janė dashur katėr vjet pėr tė shkruar fjalorin “Frazelogjizma tė Gjuhės Shqipe” pėr tė cilin i ka grumbulluar diku 100,000 thėnie dhe i ka shtypur me shumė durim nė njė makinė tė zhurmshme tė shtypit.
Duke qenė njeri i dhėnė pas regjistrimit tė tė dhėnave, do ta kisha tė vėshtirė t’ia shpjegoj pėrse, edhe gjashtė vjet pas vdekjes sė tij (nė vitin 2007), institucionet e Kosovės nuk e kanė regjistruar shuarjen e tij dhe nuk ia kanė larguar emrin nga lista e votuesve, me ēka do tė siguroheshim se askush nuk do tė mund tė votonte nė emėr tė tij - gjė qė ndodhi me shumė votues “zombi” nė vitin 2010.
Edhe tani, njė javė para zgjedhjeve, ai vazhdon tė mbetet nė listėn e Komisionit Qendror tė Zgjedhjeve (KQZ), nė tė cilat e gjetėm edhe kur shkuam nė vendvotime nė zgjedhjet e vitit 2010.
Mbase do pyeste nėse ne, fėmijėt dhe nipėrit e mbesat e tij, nuk e kemi regjistruar vdekjen e kėtij njeriu i cili, shih ti rastėsinė, kishte grumbulluar mė shumė dosje se sa tri institucionet e pėrfshira nė spastrimin e listave tona votuese bashkė: komunat, Ministria e Punėve tė Brendshme dhe KQZ.
Sė pari ai do pyeste nėse e kemi regjistruar vdekjen e tij? Pėrfaqėsuesit e KQZ-sė thanė se njė nga arsyet pėrse nė listat zgjedhore ka shumė emra tė personave tė vdekur ėshtė fakti se shumica e qytetarėve thjeshtė neglizhojnė obligimin pėr tė informuar autoritetet mbi vdekjen e tė afėrmve tė tyre.
Por, ne e kemi regjistruar vdekjen e tij, e pėrkundėr kėtij fakti kurrsesi ta heqim nga listat zgjedhore. Pyes veten mos ka qenė kjo ndonjė anomali? Fundja, probleme mund tė ketė nė ēdo burokraci.
Andaj, bėra thirrje nė Facebook pėr tė parė nėse edhe tė tjerėt kanė probleme tė ngjashme. Doli qė unė nuk isha e vetmja me tė afėrm tė vdekur nė lista zgjedhore ngase thirrjes sime iu pėrgjigjėn rreth 70 veta. Shumica prej tyre, si familja ime, i kishin regjistruar vdekjet. Madje disa prej atyre qė mu pėrgjigjėn mi dėrguan edhe certifikatat e vdekjes si vėrtetim.
Nė fakt, ekziston njė motiv i fuqishėm pėr t’i regjistruar vdekjet, pasi qė certifikatat e vdekjes janė tė domosdoshme pėr t’i zgjidhur ēėshtjet e trashėgimisė. Ekonomia e pazhvilluar e Kosovės mund tė jetė pjesėrisht arsyeja e kėsaj. Shumica e popullatės jeton nė prona tė trashėguara sepse nuk mund tė bėjė zgjidhje tjetėr me tė ardhura mesatare tė Kosovės prej rreth 300 eurosh nė muaj. Pra nuk jam fare e bindur nė atė qė po e nėnkupton KQZ-ja, qė shumica prej nesh nuk paskemi kulturė tė regjistrimit tė tė vdekurve!
Duket se nė shumė raste votuesit, thjeshtė, refuzojnė vdekjen. Mbase kjo ėshtė arsyeja pėrse sot, numri i votuesve tė regjistruar nė Kosovė ėshtė pothuajse i barabartė me numrin e popullatės sė gjithmbarshme tė regjistruar nė cenzusin e popullatės tė kryer nė vitin 2011.
Kjo nuk do tė paraqiste problem tė madh po tė mos ishte fakti qė te ne tė vdekurit kanė tendencė tė votojnė. Nė fakt, votat e tyre janė pėrdorur dhe keqpėrdorur gjatė zgjedhjeve tė fundit. Nė vitin 2010, votuesit e vdekur ishin pėrgjegjės pėr dalje tė paparė nė disa vendvotime tė caktuara (deri nė 98 pėr qind), gjė qė kontribuoi qė The Economist t’i cilėsojė ato zgjedhje me “falsifikim tė nivelit industrial”.
Nuk ėshtė e qartė saktėsisht sa njerėz tė vdekur do tė kenė tė drejtė vote kėtė vit. Qė nga fundi i luftės, KQZ ka larguar nga lista zgjedhore rreth 55,000 njerėz, pėrfshirė kėtu tė vdekurit dhe ata qė kanė hequr dorė nga shtetėsia.
Nė regjistrimin e popullatės tė vitit 2011 u regjistruan rreth 1.1 milionė banorė me tė drejtė vote (18 vjeē e mė tė lartė). Kjo lė rreth 600,000 votues me status tė dyshimtė. Edhe pse nuk ka dyshim se ky numėr pėrfshin banorėt qė jetojnė nė diasporė, gjithashtu nuk ka dyshim se ky numėr pėrfshin edhe njė numėr substancial tė votuesve tė vdekur.
Arsyetimi tjetėr institucional qė e kam ndėgjuar ėshtė se votues tė vdekur nė lista zgjedhore paska gjithkund, ‘edhe nė pėrendim’! Por, njė hulumtim i thjeshtė tregon se shtetet e pėrendimit nuk e kanė fare tė barabartė numrin e votuesve me numrin e popullsisė. Nė Angli, 73% e popullatės sė regjistruar ėshtė nė lista tė votuesve. Nė Gjermani, raporti ėshtė 76 pėr qind; nė Francė, 66 pėr qind. Me fjalė tjera, Kosova ka njė pėrqindje tė lartė dhe tė dyshimtė tė votuesve nė krahasim me vendet e mėdha tė Europės Perėndimore.
Si duket njerėzit si gjyshi im janė njė pjesė e arsyes pse listat e votuesve janė kaq tė fryera. Diēka kėtu nuk ėshtė nė rregull. Veēanėrisht kur kjo u bėhet barrė qytetarėve tė cilėt duhet t’i pėrveshen njė procesi kafkian tė trokitjes nėpėr disa dyer tė institucioneve vetėm pėr t’i hequr tė afėrmit e tyre nga listat e votuesve.
Pra, pasi qė emrin e gjyshit tim tė ndjerė po vazhdoj ta gjej nė listat zgjedhore, nuk po mund tė mos e pyes veten se a mos ėshtė duke u mbajtur ai nė to me arsye?
Albulena Sadiku dhe Edisa Mala Gjevori kanė kontribuar nė kėtė artikull.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn