als_Latn uzn_Latn slv_Latn
Referendumi pr pavarsin e Skocis m 18 shtator po paralizon britanikt. Ata, shum shpejt mund t mbeteshin jo vetm pa vllezrit e tyre malsor, por edhe pa Bashkimin Europian
Gjat ktij muaji fillon t ndrtohet nj zon e presionit t ult atmosferik n politikn britanike, me pasoj t mundshme nj stuhi shkatrrimtare. M 18 shtator mund t ndodh q Mbretria e Bashkuar, sikurse ne e njohim t gjith prej vitit 1707, t pushoj s ekzistuari nse, sigurisht pra, katr milion zgjedhsit skocez, do t vendosnin me shumic n plebishitin e tyre popullor, t shkputeshin nga Britania e Madhe.
E drejta pr referendum, atyre iu lejua qysh para dy vjetve nga Kryeministri britanik, Cameron. Nuk jan t pakt ekspertt kushtetues, q e trajtojn nj koncesion t till nga ana e Cameron, si gabimin m t madh e me pasoja shum t rnda q ai ka br. Vetm se ai nuk kishte zgjedhje tjetr. Para zjarrit separatist q po vrshonte nga Veriu, shkrihej dolloj rezistence.
Por si sht ndar perandoria ishullore pra pr s brendshmi. Ndr katr shtyllat mbajtse t Mbretris s Bashkuar Anglia, Skocia, Uellsi dhe Irlanda e Veriut i lejohet vetm njrs prej tyre, pa pyetur t tjert, ta zgjedh rrugn e vet drejt pavarsis. Plhura e shamis mbajtse t historis s prbashkt, me duket nuk mban m, mund t thoshte ndokush: kuptimshmria historike ka dal nga binart, e n vend t saj tashm po shfaqen shkndijat e ndarjes, molla e sherrit mes ktej dhe andej.
M shum panda n kopsht zoologjik, sesa Toris n Skoci
Lihet mnjan historia, glorifikohen identitetet: t dyja prshkruajn rrezikun pr bashksin britanike. Pa u vn re, pikpamja skoceze pr shtjet politike shoqrore, sht shkputur nga ajo angleze, apo e thn m mir, nga Londra; po tentohet drejt vetkonfirmimit.
Deri n vitin 1955, shumica e deputetve skocez n Dhomn e Ult t Prfaqsuesve i prkisnin Partis Konservatore sot t ashtuquajturit Tories, prtej xhufkave, si titullohet edhe reportazhi i Theodor Fontane npr Skoci, prfaqsohen vetm me njrin prej tyre. Ka m shum panda n kopshtin zoologjik t Edinburgit, sesa deputet Tory n Skoci, thumboi s fundmi me shpoti, Kryeministri skocez, Alex Salmond.
Urrejtja pr konservatort n veri ka rrnj t thella, qkurse Margaret Thatcher n vitin 1979 ia hyri rrugs s politikave t ekonomis liberale, duke mbshtetur privatizimet masive dhe lirimin e tregjeve financiare, duke atrofizuar industrit shtetrore si qymyrgurin, elikun dhe ndrtimin e anijeve. Pasojat ishin kuota t larta papunsie, jo vetm n Skoci, por ndrgjegjja presbiterane skoceze, duket se u ngacmua nga ky akt i vandalizmit social, i cili iu faturua ksisoj konservatorve.
Salmond betohet pr nj shoqri m t drejt
Kjo shkon deri n epokn aktuale. N vend t Thatcher-it, sot flitet pr Austerity-Policy (politikn e kursimit) t koalicionit t kryesuar nga Cameron, ku vihen re shkurtime n buxhetin social, shtoji ktu edhe tendencat pr privatizimin n shrbimin kombtar t shndetit, t cilin skocezt e kan shum t shenjt.
Nuk u dha asnj argument n debatin e dyt televiziv mes Alex Salmond dhe Alistair Darling, t mbajtur para nj jave, prvese betimit t Salmondit pr nj shoqri t ndershme e t drejt, q ai e shpall vetm nn flamurin e nj Skocie t pavarur.
Argument i rrezikshm pr ata q mbrojn Unionin si do ta prballoj pra Skocia ather pavarsin e vet? ia ktheu ai duke pyetur mbrapsht: far do tu mbeste skocezve, far dmesh t tjera t kredos s tyre politike, duhet t marrin ata me vete, nse do i mbeteshin besnik Unionit, por jo besnik principeve t tyre t shenjta?
Skocezt duan dor t lir mbi buxhetin
Q qeveria qendrore britanike n Londr, n vitin 2010 trashgoi nj barr borxhesh t rnda nga laburistt, q i shtrngon ata n marrjen e masave radikale n shpenzimet publike ky mendim nuk vihet fare n diskutim, pasi Salmond dhe t tijt jan tashm t bindur se, kursimet do prekin para s gjithash shtresat e ulta, pa dyshim shtresat m t neglizhuara t shoqris; e kjo t irriton.
Qeveria n Edinburg, deri m tani jeton nga nj formul financimi londineze, q i shtyn ata n epokn e austeritetit, duke krkuar sakrifica t mdha nga politika skoceze: nse do t lihet i paprekur buxheti i shenjt social, ather duhet q zrave t tjer, si: arsimi apo mbshtetja ndaj tregut t puns, tu vihet viza. Na jepni kompetenca t plota mbi rezervat tona, thrret fort kampi i lufttarve pro-pavarsis dhe ne do t nxjerrim m t mirn e t gjitha kohrave!
Nse realizohet, kjo sht m e keqja. Pasi pasuria potenciale e Skocis rrjedh nga nj burim trsisht jo i besueshm e i qndrueshm; nafta e Detit t Veriut. Shkenctart po debatojn se sa prej ktyre rezervave, do t jen akoma t gatshme pr shfrytzim dhe deri kur do mbajn. Fakt sht se me do fui naft q nxirret, paksohet edhe m shum sasia totale e rezervave.
Skocezt nuk impresionohen nga shifrat
A i shkon kjo pr shtat postulatit t pavarsis? N asnj mnyr. Nuk mund ti vihesh prball me pyetje e llogari, edhe problemit t pazgjidhur t monedhs s ardhshme skoceze. Ktu vlen ajo ka shkroi dikur Descarte (Dekarti) n veprn e tij Ligjrat mbi metodn: nse shoh se sa shum pikpamje mund t ofroj pr t njjtin objekt, q pretendohet nga shkenctart, pa sjell asnj prej tyre n t vrtet, ather un prbuz gjithka t mundshme, duke e cilsuar thuajse t gabuar.
Kshtu jan edhe pasuesit e pavarsis skoceze: Me t dhna q pr t gjith mund t ishin t pavrtetuara, ata nuk impresionojn asknd ata vetm se ndezin shpresat pr nj t nesrme t pavarur. Ather gjithka do t bhej m mir, thot Salmond, ather kshtu mund t mendoj ai me siguri se mund t jetohej edhe pa shpenzime publike e taksa t ulta. Kampi i Po-s sht nj lvizje besimi, pr t ciln kundrshtart, besnikt e Unionit Britanik, ngjajn si prfaqsuesit e nj status-kuoje pa fantazi, pa vizion. Pasi historia e prbashkt, nuk i trheq m. Nj handikap.
Rnien e Skocis, Alex Salmond mund ta argumentoj edhe me iden se Britania e Madhe nn udhheqjen e konservatorve, me shum gjasa u heq atyre edhe nj pjes t BE-s. Referendumi mbi antarsin e Britanis s Madhe n BE, q sht parashikuar t mbahet n 2017, sillet vrdall si nj fantazm n kt debat mbi pavarsin e Skocis, dhe po ua degjeneron plotsisht konceptin Unionistve.
Cili skocez entuziast ndaj BE-s, do t gdhihet t nesrmen n nj shtrat me kta aventurier euroskeptik, konservatort? 18 shtatori sht nj dat pr prcaktim fatesh n historin e Britanis. Nse Skocia shkon n rrugn e vet, Britanis s Madhe, nuk i mbetet gj tjetr vese t quhej tashm Britania e Vogl. E paimagjinueshme, por e mundshme.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn mos_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn