als_Latn dik_Latn sag_Latn
Kurthet antikombëtare në të cilat rrezikon të bjerë reforma e re territoriale
Përpjekjet e kryetarit të Kuvendit dhe të kryeministrit për t’u thënë shqiptarëve se rishikimi i ndarjes territoriale është një vendim i marrë e s’ka burrë nëne ta kthejë, flasin për një urgjencë të çuditshme të cilën shqiptarët s’po munden ta perceptojnë dot. Në vjeshtë do të kemi ndarjen e re administrative, sokëllin Ilir Meta, ndërkohë që mujshtarë nëpër dikastere qeveritare trafikojnë nëpër media projektet se si kanë ndërmend ta ndajnë Shqipërinë. Me fjalë të tjera është një punë e marrë fund, të paktën në kufij të trashë dhe e gjithë skema e bisedimeve dhe e konsultimeve synon të përfshijë opozitën në një përpjekje për të fashitur çfarëdolloj kundërshtimi a proteste që mund të mbijë në të gjithë vendin kundër vullnetit të parashkruar për ndarjen e re administrative. Ylli Manjani është disi edhe më i nxitur për të zbuluar i pari se ç’përmban plani “urgjent” i ndarjes territoriale dhe në një emision televiziv e bën të kryer faktin se ndarja e re territoriale do të ndjekë parimin e baseneve ujore. Kurse një universitet i specializuar për punë territori, ia zbulon edhe më tej petët lakrorit dhe shpall se projektet në fakt janë 3; ky i baseneve ujore, me të cilin ngjan se është afeksionuar zv/ministri i territorit, projekti i ndarjes sipas poleve urbane dhe një rekomandim i fshehtë i BE-së (e çuditshme, se si mund të ketë rekomandime të fshehta) për ndarjen e vendit në 2 rajone të mëdha gjeografike dhe në polet e veçanta urbane Tiranë e Durrës.
Siç shihet, e gjithë mizanskena mëton të synojë një rajonalizim të vendit, a thua se i gjithë dëmi shqiptarëve po u ardhka për shkak të centralizimit të shoqërisë, e cila ka zemër Tiranën e më pas shtrihet në të gjithë vendin (a thua ç’vend?) me jo më shumë se 200 km vijë ajrore.
Përpjekjet për rajonalizim kanë histori
Përrallat me rajonalizim s’janë të reja dhe janë diskutuar qysh në agun e themelimit të shtetit shqiptar (më saktë të Shqipërisë londineze). Atëherë u kërkuan mënyra për zhvillimin pjesor të vendit, para se të mbërrihej në një kohezion të plotë të shoqërisë.
Ja ç’thotë politikani dhe publicisti Mehdi Frashëri, ndoshta njohësi më i mirë i çështjeve që kishin sjellë prapambetjen e shqiptarëve, në librin e tij të famshëm “Probleme shqiptare”: “Nga mungesa e arsimit, e rrugëve, e udhëve të hekurta, nga të qenët larg popujve të qytetëruar, nga ndryshimi i fesë me popujt e sipërtreguar, gjendja shoqërore e shqiptarit ka qenë e vajtueshme…”. Një nga arsyet bazë që Frashëri shihte për këtë varfëri ekstreme ishte gjeografik, ekzistenca e shumë lumenjve të rrëmbyeshëm, fragmentarizimi i territorit dhe pamundësia për të ngritur qendra urbane të cilat do të shërbenin si pol zhvillimi. Në të njëjtin libër, citoj: “Po të marrim parasysh gjendjen hidrografike të Shqipërisë shohim se në një largësi në vijë ajri prej 350 km., ndodhen këta lumenj: Bojana (Buna), Drini, Mati, Ishmi, Erzeni, Shkumbini, Devolli, Osumi, Vjosa, Dropulli, Kalasaja (lumi i Delvinës), Kalamaja, Frari dhe Narta. Po të marrim parasysh edhe degët bashkërrjedhëse të secilit prej këtyre lumenjve, vërtetohet se Shqipëria është ndarë në shumë lugina të vogla pa fushë, ose në rrafshina të vogla, ku nuk mund të grumbullohen popullsi të mëdha që të formojnë kushtet kryesore për zhvillimin e qytetërimit”.
Për të kapërcyer pengesat që kërkonin investime të mëdha për shtetin rishtar shqiptar, rekomandimi kryesor ishte ai i ndarjes së vendit në prefektura pak a shumë sipas baseneve ujore.
Por, imagjinoni, se këto zgjedhje të vështira, nuk i vyen shumë zhvillimit të vendit, përveçse mbajtën gjallë përrallat e komshinjve tanë për t’u zmadhuar në kurriz të territorit të paqeverisshëm shqiptar. Beogradi fliste vazhdimisht për zgjerim deri në Shkumbin e më vonë, u duk se kandisej për të pranuar një zgjerim të kufizuar deri tek Bregu i Matës, kurse Athina u kandis që pretendimin e saj fillestar për zgjerim deri në Shkumbin, ta kufizonte me zgjerimin deri tek brigjet e Vjosës. Është afërmendsh, një qasje anakronike që s’mund të ngjallet tashmë më 2014-n, por bën përshtypje urgjenca me të cilën mazhoranca e majtë ka vendosur formalisht të kthehet tek projekti i fragmentarizmit të vendit në bazë të luginave të lumenjve.
Debatet për ndarjen territoriale të vendit s’janë të reja dhe regjistruan klimaksin e tyre më 1998-n, kur për herë të parë u tentua në mënyrë tinëzare që t’i jepej fund fragmentarizmit të territorit përmes shpikjes së hallkës së Qarkut. Njësia largoi edhe më shumë njësinë e pushtetit vendor nga baza e zgjedhësve dhe s’solli ndonjë risi në administrimin e territorit. Gjithsesi, numri 12 i qarqeve, për shkak të karakterit prej mushke të njësisë mbivendosëse “qark” s’shërbeu për përpunimin e kurrfarë politikave për territorin, as për ndërtim rrugësh, as për pole të reja urbane e as për politika të veçanta mjedisore. Të gjitha këto çështje, në nivelin makro vijuan të administroheshin nga qeveria dhe Qarku s’prishi aq shumë punë sa mund të prishte, sikur të kishte qenë një njësi pushteti e mirëfilltë.
Cilësia e re e rrezikut që vjen nga supernjësitë rajonale
Por debatet e sotme për ndarjen administrative janë cilësisht të reja dhe shërbejnë për të rritur nivelin e alarmit mbi rrezikun që mund të sjellin zgjidhjet fatkëqija sipas baseneve ujore apo edhe kantonizimi i vendit sipas konceptit gjeografik. Këto supernjësi po, do të kishin të gjithë mundësinë për të dëmtuar kohezionin e shoqërisë, si dhe për të rritur dallimet mes komuniteteve regjionale e religjionale. Kjo reformë territoriale zhvillohet nën suazën e decentralizimit të kompetencave dhe rajonet do të kishin gjithë mundësinë të zhvillonin politika për identitete rajonale, të cilat s’do të ishin domosdoshmërisht kohezive me identitetin kombëtar. Interesi politik tek reforma e territorit mund të jetë shkrepësja që ka ndezur urgjencën e mazhorancës, por përtej krijimit të principatave politike, dëmet s’ndalen veç në aspektin politik. Rajonalizimi do të cenonte në asht karakterin unitar të shtetit shqiptar, garantuar me kushtetutë.
Theksimi i identiteteve politike do t’i hapte rrugë edhe theksimit të identiteteve kulturore dhe fetare. Çështja e kantonit katolik që propozohej rreth vitit 1920 artikulohej në klimën e nevojës për të mbrojtur identitetin e pakicës fetare në një shtet të ri që po krijohej, por qysh atëherë kjo sfidë u kapërcye dhe njëri nga sukseset më të mëdha të shtetit shqiptar ka qenë ai i jetësimit të një shteti laik dhe pa fe zyrtare. Por tashmë me rajonet e reja, identitetet fetare a së paku kulturore do të ishin një joshje e fortë për komunitetet që s’do shihnin shumë nga Tirana, por nga “poli urban” (frazë që rrezik as Bled Çuçi që e ka propozuar s’e di se ç’do të thotë) që rekomandohet si qendër rajoni. Merret me mend se si pole urbane do të modifikohen qytete të vogla a qendra urbane që me zhvillimin 100 vjeçar të shtetit shqiptar s’kanë mundur të imponohen më shumë se të tilla. Një shtet me 3 milionë, i cili tashmë ka të përqendruar në aksin Durrës-Elbasan më shumë se gjysmën e popullsisë e ka të pamundur të shpikë edhe në të ardhmen qendra të tilla urbane të shpërndara sipas hartës gjeografike, njëra në veri, tjetra në jug e një tjetër ndoshta në juglindje. Tirana tashmë është fort afër dhe fort e rëndësishme për të lejuar zhvillime të identiteteve të forta rajonale, prandaj edhe këmbëngulja e autoriteteve për një projekt të tillë, përveç interesit politik, duhet hetuar se ç’interes tjetër ngërthen përbrenda. Një Shkodër gjithmonë e më autonome nga Tirana nuk u duhet as shkodranëve, as pukjanëve e ca më shumë s’u duhet fare as tiranasve e as gjirokastritëve. Nuk e di, ndoshta malazezëve…!
Imitimi i gjeografisë më 2014-n, një taktikë retrograde
Kthehemi tek gjeografia. Imitimi i sfidave që gjeografia ofronte në agun e shtetit shqiptar edhe në vitin 2014 është të konfirmosh linjën nihiliste se zhvillimi i deritashëm urban e infrastrukturor i vendit ka qenë një qorrsokak. Të deklarosh sot se kuksianët kanë nevojë për një qeverisje në nivelin makro sa më afër tyre, përmes një rajoni me qendër pikërisht Kukësin, është të mos pranosh faktin se tashmë kuksianët vijnë në Tiranë më shpejt sesa vinin durrsakët në vitin 1989. E njëjta gjë mund të thuhet për elbasanasit që s’kanë nevojë të kalojnë Krrabën apo për lushnjarët që vijnë 3 herë më shpejt në kryeqytet. Me teknikat e reja me të cilat po ndërtohen rrugë e tunele, përfundimisht gjeografia e Shqipërisë mund të quhet një problem i kapërcyer, sa i përket ndarjes së territorit. Ky fotografim retrograd që tenton të bëjë qeveria përmes rajonalizimit, duke e shitur si një reformë që i kursen buxhetit të shtetit 80 milionë euro në 4 vjet (20 milionë euro në vit s’janë shumë për t’u hequr shumë fshatrave shërbimet bazë që ofron njësia e pushtetit vendor) mund të kapërcehet fare mirë, duke shfuqizuar nivelin mushkë të Qarkut. 80 njësitë e reja të pushtetit vendor le të organizohen në 20 rrethe, kryesisht sipas ndarjes së njohur, çka do na siguronte se shërbimi s’do u largohej qytetarëve e po ashtu njësia e rrethit do të merrte përsipër aq këllçe sa ka, ato shërbime të cilat ia pat rrëmbyer njësia e Qarkut më 1998. Sa për çështjen e mbikëqyrjes së këtyre njësive vendore nga qeveria, Edvini e ka dorën të lirë e le të emërojë 20 prefektë për secilin rreth, kështu që do kish 20 kalecë që t’i raportonin për çfarëdolloj investimi që do kryenin bashkitë “armike”.
Pa në u këmbëngultë në vendimin se Shkumbinin tashmë s’e kalon më asnjeri e ata poshtë Shkumbinit do të përfshihen patjetër në rajonin e Jugut e Mati gjithashtu s’kapërcehet e ata sipër tij do të përfshihen në rajonin e veriut, publiku duhet të bëhet gati për pasojat. Nga një lexim i parë, qysh tani e kemi marrë vesh dëshirën e Himarës për t’u shkëputur nga çfarëdolloj njësie administrative që e lidh me Vlorën e për t’ia bashkangjitur Gjirokastrës (meqë duket si një rajon i vogël dhe i lënë mënjanë). Imagjinoni ç’peshë do të kish një superrajon i Gjirokastrës në sytë e fqinjëve të jugut. E njëjta fotografi do të bëhej për ndonjë superrajon verior, i cili edhe pse do të ishte bash ashti që themeloi shtetin shqiptar, do të kishte “medaljen” e një rajoni thellësisht të varfër në krahasim me pjesën tjetër të vendit, të ngritur sipas një parimi mirëfilli diskriminues.
Njëanshmëria, detonatori që shpërthen kutinë e rreziqeve
Të gjitha këto rreziqe shumëfishohen po të mendojmë gjasën që reforma do të kryhet në mënyrë të njëanshme, siç edhe na paralajmërojnë dy krerët e koalicionit qeverisës. Atëherë publiku do të fliste për segregacion, jugu do të ankohej se po na pengon shumë veriu i varfër, ndërkohë që katolikët e veriut do të ndiheshin të rrezikuar në besimin e tyre, të vënë në pikëpyetje nga varfëria dhe nga syri i vëngërt i qeverisë. Janë problematika që s’kanë asnjë arsye të përzihen me projektin e Çuçit për pole urbane në Pogradec a Burrel. Teza e rajoneve politike me të vërtetë mund të sjellë një kalcifikim të klasës politike dhe shndërrimin e vendit në feude të dhëna njëherë e përgjithmonë për partitë, por do të sjellë dëme më të mëdha sa i përket kohezionit të shoqërisë. Interesat e vogla partiake le të zgjidhen me 20 rrethe, le t’i quajnë Rama e Meta 8 rrethe në jug si feudet e tyre politike e po ashtu le të marrin edhe nja 2-3 rrethe-feude në veri, por të mos synojnë ta ngjyrosin njëherë e përgjithmonë hartën e Shqipërisë me ngjyra që kanë si kufij lumenjtë. Është një ëndërr anakronike që s’u bën mirë autorëve të projektit dhe s’mund të kalojë as me përrallat për zhvillim rajonal, as për qytete të mëdha në të gjithë vendin e as për fqinjësinë e mirë me të cilin do ta prisnin projektin në Beograd e Athinë. Së fundmi po kujtoj se kur u formalizua Shqipëria Londineze, Luigj Gurakuqi tha: “Na i morën qytetet dhe na i lanë malet, na e morën Dibrën dhe na e lanë malësinë, na e morën Gjakovën dhe na e lanë malësinë, kështu ne i përngjajmë një trupi pa kokë”. Të mos i japim një dorë kësaj pune, duke i veçuar edhe më shumë malësitë që u shkëputën nga Gjakova e Hasi prej kryeqendrës shqiptare, apo duke i veçuar malësitë tona të Pukës, Mirditës e Martaneshit prej ultësirës dhe fushave.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn