als_Latn lit_Latn dan_Latn
Potenciali minerar qė kanė minierat e kombinatit “Trepēa”, sipas llogarive tė Institutit Gjeologjik tė Serbisė, ėshtė i eksploatueshėm pėr gati njė shekull nėse nxirren xehet nė kapacitetin e plotė.
Por ēėshtja se kush ka tapitė mbi tė vazhdon tė shihet si problemi kryesor pėrse nuk po futet nė funksion ky kombinat qė dikur punėsonte mbi 17.000 veta.
Kjo pyetje edhe shkaktoi mė sė shumti polemika ndėrmjet ekonomistėve shqiptarė e serbė, qė debatuan nė episodin e radhės tė emisionit Tema.
Njohėsit e rrethanave nė kohėn e Jugosllavisė sė vjetėr dhe pėrfaqėsuesit e sotėm tė bizneseve nė tė dy anėt e kufirit, thonė se vetėm me dialog mund tė tejkalojnė dallimet dhe rikthejnė prodhimin nė industri.
Radoman Rabrenoviq, drejtor i Institutit Gjeologjik tė Serbisė, thotė se rezervat e lėndėve tė para tė metalit nė Kosovė meritojnė njė vėmendje tė caktuar.
Por, sipas Rabrenoviqit, krahas potencialit minerar, mbeten shumė pyetje politike tė cilat do tė hapnin dyert e njė revitalizimit tė Trepēės, qė i konvenon si Kosovės dhe Serbisė.
Kisha e manastiret ortodokse nė Kosovė, mund tė ngjallin nostalgji pėr serbėt, por ka tė atillė nė Beograd qė nuk hezitojnė ta thonė troē se zemra e vėrtetė e Serbisė, rrah nė Trepēė.
“Sa i pėrket potencialit ekonomik, asaj prej ēka jetohet sot, kjo ėshtė diēka qė i tejkalon tė gjitha ēėshtjet tjera” pėrgjigjet Rabrenoviq, kur pyetet tė krahasojė Trepēėn me objektet e kultit qė nėnkuptohen si kryefjalė pėr parollėn se “Kosova ėshtė zemra e Serbisė”.
“...kur pėrmendni kishat dhe manastiret, kjo ėshtė diēka krejt tjetėr, qė ėshtė njė ēėshtje shumė nostalgjike dhe e ndjeshme nė Serbi”, shton ai.
Trepēa sot ndan fatin e Mitrovicės. Nė jug, kėtė ndėrmarrje shoqėrore e menaxhojnė shqiptarėt, kurse pjesėn e saj nė veri e menaxhon njė administratė e vendosur nga qeveria e Serbisė. Pėr ta nxjerr atė nga gjendja e tashme, shqiptarėt e serbėt kanė mendime dhe pretendime tė ndryshme.
Ky kombinat, qė nė kohėn e ish-Jugosllavisė ishte ndėr tre eksportuesit mė tė mėdhenj ėshtė ndėrtuar nė atė mėnyrė qė funksionimi i tij si tėrėsi tė jetė i ndėrvarur nga njėsitė dhe nėn-sistemet mė tė vogla, qė tani fatkeqėsisht i bien tė jenė tė ndara nė veri dhe jug.
Ish-drejtori i Trepēės, Nazmi Mikullovci, thotė se nevojiten mė pak se 200 milionė euro pėr tė rivitalizuar kombinatin qė ai drejtoi nė vitet e tetėdhjeta.
“Qė Trepēa tė prodhojė metale, nevojiten 174 milionė euro, sipas njė studimi qė kemi bėrė nė vitin 2005...Por nuk ėshtė problemi te paratė, problem ėshtė ndarja administrative nė jug e veri, nė kėtė mėnyrė kaq tė vrazhdė. Tė largohet kjo pengesė, kjo ndarje, le tė funksionojė Trepēa si tėrėsi, se mjetet pėr investim janė problemi mė i vogėl”, thotė ai, me bindje.
Nė fakt, pasuria e Trepēės llogaritet tė jetė rrjeti minerar i gjatė 80 kilometra dhe i gjerė 30 kilometra, ku gjenden dhjeta miniera aktive dhe jo-aktive, pėr tė cilat shifrat flasin tė kenė tė paktėn 50 milion tonė xehe tė eksploatueshme.
Tė dy palėt pajtohen se ringritja e gjigantit do t’i ndihmonte tė dy ekonomitė, pavarėsisht se si do tė zgjidheshin problemet aktuale politike dhe administrative.
Nėnkryetari i Odės Ekonomike tė Serbisė, Mihalljo Vesoviq, thotė se pikat e ndarjes sė dy vendeve, duhet tė jenė pika bashkuese. Me fjalė tjera, rreziku nga moseksploatimi i duhur dhe racional i resurseve xehėrore nė veri dhe gjetiu nė Kosovė duhet t’i bashkojė interesat e Beogradit dhe Prishtinės, nė mėnyrė qė tė realizohen interesat maksimale ekonomike.
Pas pėrfundimit tė luftės mė 1999, Trepēa ėshtė administruar nga UNMIK-u, i cili, si pika kryesore tė mosrevitalizimit tė kombinatit, ka ngritur pyetjet se a ėshtė kjo ndėrmarrje shoqėrore dhe sa borxhe ka.
Vesoviq ndėrkaq thotė se pikėrisht kjo pyetje kėrkon pėrgjigje politike nga dy palėt. Pėr interesat thotė se janė shumė mė tė larta nė kontekstin e kėtij gjiganti dhe se janė ndėrkombėtarėt ata qė duan ta marrin pėr vete Trepēėn.
“Shumė herė edhe nė Serbi me ‘Trepēėn’ ėshtė luftuar si pėr njė mit dhe ajo ėshtė arsye pse Kosova ka qenė interesante edhe pėr faktorėt ndėrkombėtarė”, thotė ai.
Sipas tij, prodhimtaria e ulėt nė kombinat i ka shkaktuar mė shumė telashe Serbisė sesa Kosovės, meqė edhe nė tė kaluarėn industria serbe ishte e varur mė shumė nga metalet e prodhuara nė Trepēa. Vesoviq thotė se nevoja pėr plumb e zink, si dy xehet kryesore tė Trepēės, janė mė tė mėdha nė Serbi sesa nė Kosovė.
Mirėpo, kryetari i Odės Ekonomike tė Kosovės, Safet Gėrxhaliu, e thotė tė kundėrtėn. Se efekti do tė ishte larg mė i madh pėr Kosovėn, meqė do tė krijonte tė paktėn 10 mijė vende tė reja pune dhe njė eksport qė do tė sillej nga 300-500 milion euro nė vit.
Nė gjendjen e tanishme, Trepēa prodhon vetėm koncentrat e jo metale me ngjyrė, tė cilat arritėn vlerėn prej 20 milionė euro gjatė vitit 2012. Kurse Gėrxhaliu, thotė se analizat e reja tregojnė qė me rifillimin e pėrpunimit tė xehes dhe shkrirjen e tyre, do tė dhjetėfishohej vlera e resurseve minerare tė kombinatit.
“Pėrveē 10 mijė vendeve tė reja pune, si efekt direkt, do tė kishim edhe punėsim indirekt, qė do tė sillte shifrėn e pėrafėrt prej mbi 20 mijė vende pune. Kjo i bie se efektet do tė ishin tejet pozitive nė 10-20 vitet e ardhshme nė Kosovė”, tha ai.
Episodi i tretė i emisionit Tema, shtjellon edhe ndėrvarshmėrinė ekonomike mes Kosovės dhe Serbisė, ku dy odat ekonomike sfidojnė njėra-tjetrėn pėr lehtėsirat dhe pengesat qė kanė afaristėt e tė dyja vendeve.
Pjesė e debatit ėshtė edhe liqeni Gazivoda.
Premiera e kėtij episodi do tė shfaqet tė hėnėn mė 4 shkurt nė ora 22:30 nė RTV21.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn