als_Latn dik_Latn sag_Latn
Trojet shqiptare njihen gjërësisht për llojshmërinë e kuzhinës së tyre, si një përzierje e
ndikuar nga kuzhina të ndryshme si ajo turke, ballkanike dhe europiane duke krijuar
kështu një kuzhinë me vlera të larta ushqimore dhe shijë të jashtëzakonshme. Përgjatë
kohës, specialitetet e kësaj kuzhine kanë marrë trajtë dhe formë të ndryshme varësisht
prej zonës dhe mënyrës së jetesës. Kështu, njëri prej ushqimeve më të vjetra të
shqiptarëve të identifikuar deri më sot është Ajvari. Ai hyn në listën ushqimeve
mesatare për t’u konsumuar dhe ndahet në ajvar djegës dhe jo djegës. Varësisht prej
dëshirës konsumuesi mund ta përdor për ushqim gjatë drekës apo gjatë darkës. Ky
ushqim që në kohët e mëhershme në Kosovë dhe Shqipëri, është përdorur në shumicën
e rasteve si ushqim thuajse kryesor për njerëzit, në kohët e sotme ajvari gjen përdorim
të gjerë në kuzhinën shqiptare, si në: Çorbë me patate, Lakra të ziera, Oriz, Makaronat,
Vezët e fërguara etj. Gjithashtu, ai gjen përdorim edhe në restorante në: Salca të
ndryshme, Gjellë me mish të bardhë të pulës, si dhe ushqim të shpejtë: Hamburger,
Doner dhe Pite (ushqim turk i shpejtë). Ajo çfarë e bën Ajvarin të shëndetshëm janë
përbërësit e tij si speci i kuq dhe Karrota. Speci i kuq – ka përmbajtje të madhe të
vitaminës C, deri katër herë më shumë vitamina, se sa përmbajnë portokajtë. Speci i
kuq ka në përmbajtje beta-karotene, si dhe vitaminat B6 dhe A. Ky lloj i specit ndihmon
edhe në përmirësimin e qarkullimit të gjakut, shton oreksin, përmirëson tretjen, të parit,
si dhe zvogëlon dhimbjet e arterosklerozës. Në anën tjetër, Karrota – ka një numër të
madh kalorish dhe nuk përmban fare kolesterol. Ajo gjithashtu konsiderohet një prej
bimëve më të fuqishme për shkatërrim të qelizave të para kanceroze tek njerëzit.
Karrota përmban këto vitamin: A, B, C, dhe E. Ndërsa ka në përmbajte edhe hekur,
fosfor, kalcium, natrium, kalium, magnez etj
Në kohët e mëhershme, përgatitja e tij ka qenë më e mundimshme për gratë, të
cilat tradicionalisht e përgatisin këtë ushqim. Kjo për faktin se në mungesë të mjeteve,
ato është dashur të qëndrojnë me orë të tëra në këmbë për të ruajtur që ajvari të mos
digjet në fund të tavës. Ndërkaq tash me kalimin e kohëve është bërë e mundur që të
qëndrohet edhe ulur. Gjithashtu në mungesë të kavanozëve, ajvari është vënë nëpër
kova të ndryshme. Për më tepër, njëri ndër llojet e më të njohura të Ajvarit në trojet
shqiptare është Ajvari i Gjakovës, ndërsa tash në formën tradicionale dhe që mund të
gjenden në shitje është Ajvari i Krushës, i cili ka nisur të eksportohet jashtë kufijve të
vendit. Por, si mund të dallojmë Ajvarin shtëpiak me atë industrial? Ajvari shtëpiak
është me ngjyrë të kuqe të mbylltë, i trashë dhe me shije të ëmbël, tërësisht natyral,
gjithashtu afati i qëndrueshmërisë është i gjatë nëse qëndron në vend të ftohtë. Ndërkaq
ajvari industrial është me dy ngjyra: e kuqe e hapur dhe portokalli. Ai ka në përmbajtje
edhe konservantë, ndërkaq shija është më e thartë. Në momentin e hapjes së kavanozit,
ai duhet të harxhohet shumë shpejtë, për shkak se afati i qëndrueshmërisë është shumë i
kufizuar.
Si përgatitet Ajvari?
Në regjione të ndryshme të Kosovës, ajvari përgatitet në disa mënyra. Për njërën nga
mënyrat që ka mbi 60 vjet që përdoret po ju sjellim më poshtë.
Për përgatitjen e 8 kilogram ajvar duhen të keni:
15 kilogram speca të kuq
1 litër vaj ushqimor
Krip kuzhine varësisht prej dëshirës
2 kg karrota
Nëse duam ajvar djegës duhen edhe 4 kg speca djegës (varësisht prej shijës së
përdoruesit të ushqimit me përmbajte të djegësit)
Para nisjes së përgatitjes së ajvarit duhet të ndezim zjarrin në shporet. Deri në nxehjen e
shporetit i pastrojmë specat e kuq dhe nisim largimin e bishtit bashkë me farat e tij, pas
kryerjes së këtyre punëve, vendosim specat në shporet për t’i pjekur. Pjekja duhet të
bëhet në të gjitha anët e specit. Me përfundimin e këtij procesi nis vendosja e tyre në një
enë të thellë dhe të gjerë, të cilët lihen derisa të ftohen. Pastaj specat i marrim dhe
heqim lëvoren, për të nisur me bluarjen e tyre. Gjatë tërë kohës shporeti duhet të ketë
zjarrë të mjafteshëm që ndihmon në mbajtjen e temperaturës në nivel konstant e
nevojshme për t’u bërë zierja e specave. Pas përfundimit të bluarjes së specave, i
vendosim në një enë të thellë dhe të gjerë që në zhargonin atyre që e përgatisin ajvarin
njihet si TAVA. Për të zier ajvarin i vendosim edhe një litër vaj ushqimor, si dhe kripë
kuzhine varësisht prej nevojës. Në kohët e mëhershme kjo ka qenë mënyra e vetme e
përgatitjes së ajvarit, ndërsa tash i vëmë edhe karrota. Në shumë raste karrota bluhet,
por më shumë preferohet që ajo të copëtohet me qëllim të mos humbjes së vlerave të
shumta ushqyese që ka. Ajvari bëhet djegës edhe jo djegës, ndërkaq zierja e tij merr
24 orë kohë. Për këtë edhe duhen goxha drurë të harxhohen, derisa zierja të përfundojë
dhe të arrihet të prodhohet ajvari, për të cilin duhet të kujdesemi që ta përziejmë shumë
shpesh pasi mund të digjet në pjesën e fundit të tavës dhe pastaj ajvari nuk del me
kualitetin e duhur. Pasi të kryejmë zierjen, ajvarin e vendosim në kavanoz një litërsh të
pastër dhe të terur, për ta mbyllur fort dhe ta lëmë në një vend të ftohtë. Ai mund të
serviret për ushqim porsa të ftohet.
Me gjithë këto të mira që ka prodhimi i ajvarit dhe përdorimi i tij në ushqim, ky
produkt ka edhe koston për shkak të blerjes së artikujve të nevojshëm për të prodhuar
ajvarin. Bazuar në tregun vendos brenda këtij viti, cmimi për një thes të mbushur me
speca të kuq në të cilën gjenden një kilogram blihet me 2.50€. Nëse kjo shumëzohet me
15 kilogram speca, atëherë vlera monetare shkon në 37.50€. Duke i shtuar një litër vaj
që kushton 1€, 2€ kilogram karrota dhe 0.25€ për 250 gram kripë kuzhine kostoja arrin
në 40.75€. Nëse vendosim që ajvarin ta bëjmë djegës dhe duke u bazuar në recetën
tonë, atëherë vlera e tij shkon në 44.75€.
Ju bëftë mirë!
Photo credits www.dynaeldaief.com
Edited by http://www.kuzhinashqiptare.com/tradicionale/pasul-groshe-fasule/
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn swe_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn scn_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn glg_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn zho_Hant zho_Hant