als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Abonohu pėr lajmet me e-mail:
JOSEPH E. STIGLITZ
Parque Biblioteca de Espana - Medellin urbanizimi
(2) urbanizimi
(3) urbanizimi
(4)
Muajin e kaluar, njė takim mbresėlėnės ndodhi nė Medelin
, Kolumbi. Rreth 22 mijė njerėz u mblodhėn sė bashku pėr tė marrė pjesė nė Forumin Botėror Urban
dhe pėr tė diskutuar tė ardhmen e qyteteve. Forumi qe krijimi i qyteteve pėr tė jetuar pra, promovimin e zhvillimit tė pėrshtatshėm tė mjedisit urban
nė tė cilin shumica e qytetarėve tė botės jetojnė sakaq, dhe ku dy tė tretat e banorėve tė planetit do tė jetojnė pas vitit 2050.
Vendndodhja e takimit qe simbolik: dikur i famshėm pėr bandat e drogės, Medelin
tashmė ka reputacion tė merituar si njė nga qytetet
mė novatore nė botė. Historia e transformimit tė kėtij qyteti mban leksione tė rėndėsishme pėr zonat urbane gjithkund tjetėr.
Nė vitet 1980 dhe 1990, bosėt e kartelėve si famėkeqi Pablo Escobar, sunduan rrugėt e Medelinit dhe kontrolluan politikėn. Burimi i pushtetit tė Escobar nuk qe thjesht tregtia shumė fitimprurėse ndėrkombėtare e kokainės (e krijuar nga kėrkesa pėr drogė nė Shtetet e Bashkuara), por edhe pabarazia ekstreme nė Medelin
dhe Kolumbi.
Nė bazė tė shpateve tė Andeve gjendet lugina qė shėrben si djep pėr qytetin. Por nėpėr shpatet e luginės gjendeshin zona tė stėrmėdha me baraka, praktikisht tė braktisura nga qeveria, tė cilat siguronin furnizim tė vazhdueshėm me rekrutė pėr kartelet. Mungesa e shėrbimeve publike
i dha mundėsi Escobar-it tė fitonte zemrat dhe mendjet e mė tė varfėrve tė Medelinit me bujarinė e tij edhe pse ai e mbante qytetin nėn terror.
Sot kėto lagje kanė ndryshuar kryekėput. Nė lagjen e varfėr Santo Domingo, sistemi i ri Metrokabllor i qytetit, qė pėrbėhet nga tre rreshta me gondoja ajrore, u shėrben banorėve dhjetėra metra lart nė mal, duke i dhėnė fund izolimit tė tyre nga qendra e qytetit.
Arritja nė qendėr tashmė kėrkon vetėm pak minuta dhe barrierat shoqėrore e ekonomike mes vendbanimeve informale e pjesės tjetėr tė qytetit po thyhen.
Problemet e lagjeve tė varfra tė qytetit nuk janė eliminuar, por pėrfitimet e pėrmirėsimeve nė infrastrukturė janė tė dukshme nė mėnyrė tė shkėlqyeshme te shtėpitė e mirėmbajtura, muralet dhe fushat e futbollit tė vendosura pranė stacioneve tė gondolave.
Vagonėt e teleferikėve janė vetėm pjesa mė e dukshme e projekteve pėr tė cilat Medelin
fitoi fitin e kaluar Ēmimin e Universitetit tė Harvardit Veronica Rudge Green Prize in Urban
Design, ēmimi mė i famshėm nė kėtė fushė.
Duke filluar me drejtimin e Sergio Fajardo (tashmė guvernator i departamentit tė Medelinit, Antikuoia), i cili mori postin nė vitin 2004, qyteti ka bėrė pėrpjekje madhore pėr tė transformuar lagjet me baraka, pėr tė pėrmirėsuar arsimin dhe pėr tė nxitur zhvillimin. (Kryebashkiaku aktual, Anibal Gaviria, e ka konfirmuar angazhimin e tij pėr tė ndjekur rrugėn e paraardhėsit.)
Medelin
ngriti ndėrtesa publike
avangarde nė zonat qė qenė mė tė harruarat, ofroi bojė pėr shtėpitė pėr qytetarėt qė jetonin nė lagjet e varfra, dhe pastroi apo pėrmirėsoi rrugėt e gjitha me besimin se nėse i trajton njerėzit me dinjitet, ata do tė vlerėsojnė zonėn pėrreth dhe do tė krenohen me bashkėsitė e veta. Dhe ky besim ka lindur dhe mė shumė, (po bėhet realitet).
Nėpėr tė gjithė botėn, qytetet
janė qendra e referencės sė debateve tė mėdha tė shoqėrisė dhe kjo pėr njė arsye tė mirė. Kur individėt jetojnė nė lagje tė vogla, ata nuk u shpėtojnė dot problemeve tė shoqėrisė: pabarazia nė rritje, degradimi mjedisor dhe investimet e papėrshtatshme publike
.
Forumi u rikujtoi pjesėmarrėsve se qytete tė jetueshme kėrkojnė planifikim njė mesazh ky nė kundėrshtim me prirjet kryesore tė shumicės sė botės. Por pa planifikim dhe investime qeveritare nė infrastrukturė, transport publik e parqe, dhe kujdesje pėr ujė tė pijshėm e kanalizime, qytetet
nuk do tė jenė tė jetueshme. Dhe janė tė varfrit ata qė do tė vuajnė mė shumė nga mungesa e kėtyre tė mirave publike
.
Medelin
ka disa leksione edhe pėr Amerikėn. Nė tė vėrtetė, kėrkimet e kohėve tė fundit sugjerojnė se si planifikimi i papėrshtatshėm ka ushqyer segregimin ekonomik nė Shtetet e Bashkuara dhe se si janė krijuar kurthe tė varfėrisė nė qytetet
pa transport publik, duke krijuar mungesė vendesh pune tė aksesueshme.
Konferenca shkoi pėrtej kėsaj, duke theksuar se qytetet
e jetueshme nuk janė tė mjaftueshme. Ne kemi nevojė pėr tė krijuar zona urbane nė tė cilat individėt mund tė lulėzojnė dhe tė krijojnė novacione. Nuk ėshtė aksident qė Iluminizmi i cili solli rritjen mė tė shpejtė dhe mė tė gjerė nė standardet e jetesės nė historinė e njerėzimit lindi nėpėr qytete. Mendimi i ri ėshtė pasojė e natyrshme e densitetit tė lartė tė popullsisė, dhe nėse kushtet e caktuara krijohen kushte qė pėrfshijnė hapėsira publike
nė tė cilat njerėzit mund tė ndėrreagojnė dhe kulturat tė lulėzojnė dhe karakteret demokratike zhvillohen pėr tė mikpritur dhe nxitur pjesėmarrjen publike
.
Njė temė kyēe e forumit qe shfaqja e konsensusit nė nevojėn pėr njė zhvillim tė qėndrueshėm mjedisor, shoqėror dhe ekonomik. Tė gjitha kėto aspekte tė qėndrueshmėrisė janė tė ndėrthurura dhe komplementare, dhe qytetet
sigurojnė kontekstin ku kjo gjė ėshtė mė e qartė.
Njė nga pengesat mė tė mėdha pėr arritjen e qėndrueshmėrisė ėshtė pabarazia. Ekonomitė tona, demokracitė dhe shoqėritė tona paguajnė njė ēmim tė lartė pėr rritjen e hendekut mes tė pasurve dhe tė varfėrve. Dhe ndoshta aspekti mė i urryer i zgjerimit tė hendekut nė tė ardhura dhe pasuri nė kaq shumė vende ėshtė se ajo po thellon pabarazinė nė oportunitete.
Disa qytete kanė treguar se kėto tipare gjerėsisht tė pranishme nuk janė rezultat i ligjeve tė pathyeshme ekonomike. Edhe nė vendet e pėrparuara me pabarazi mė tė lartė Shtetet e Bashkuara disa qytete, si San Franēisko dhe San Hoze, janė tė krahasueshėm me ekonomitė me rritjen mė tė shpejtė nė kuptimin e barazisė dhe mundėsive.
Ndėrsa paralizimi politik ka prekur kaq shumė qeveri kombėtare nėpėr botė, qytetet
me largpamėsi po bėhen njė bazė pėr shpresė. Njė SHBA e pėrēarė duket e paaftė pėr tė zgjidhur rritjen alarmuese tė pabarazisė. Por nė Nju Jork, kryebashkiaku Bill De Blasio u zgjodh me premtimin pėr tė bėrė diēka pėr kėtė.
Ndėrsa ka kufizime nė atė qė mund tė bėhet nė nivel vendor taksimi kombėtar, pėr shembull, ėshtė shumė mė i rėndėsishėm sesa taksat bashkiake qytetet
mund tė ndihmojnė pėr tu siguruar pėr disponueshmėrinė e shtėpive tė pėrballueshme pėr tė gjithė. Dhe ata kanė pėrgjegjėsi tė veēantė pėr tė siguruar arsimim publik tė cilėsisė sė lartė dhe shėrbime publike
pėr tė gjithė, pavarėsisht tė ardhurave.
Medelin
dhe Forumi Urban
Botėror kanė treguar se kjo nuk ėshtė vetėm njė ėndėrr. Njė botė tjetėr ėshtė e mundshme; ne kemi nevojė pėr njė vullnet politik pėr ta ndjekur kėtė ėndėrr. (Shqip)
Shtuar më 03/06/2014,
ora 15:26
als_Latn lij_Latn ast_Latn bam_Latn bam_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn afr_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn unk afr_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn afr_Latn als_Latn als_Latn als_Latn jav_Latn