als_Latn lit_Latn mlt_Latn
Kongresi i Lipovicės
Kongresi i Pestė i Lėvizjes Nacional Demokratike Shqiptare
Forcat e vėrteta kombėtare, tė cilat nuk ishin komprometuar as nė formacionet profashiste, as nė ato tė partizanėve tė Titos, vendosin tė veprojnė nė njė platformė tė re tė riorganizmit. Ato forca tanimė kishin krijuar Lėvizjen Nacional Demokratike Shqiptare, si dhe shtabet e disa zonave, duke bėrė pėrpjekje pėr ta rikthyer nė skenėn e diplomacisė botėrore ēėshtjen e Kosovės.
Pėr kėtė qėllim mė 25 korrik tė vitit 1946, u mbajt Kongresi i Pestė i kėsaj Lėvizjeje, i njohur si Kongresi i Lipovicės. Shtabi i Zonės II pėr vend, ku do tė mbahej Kongresi, e caktoi lėndinėn Te Vorri i Hoxhės nė Lypovicė, midis fshatrave Risinovc, Krojmir dhe Fushticė, kurse pėr ta dezinformuar OZN-ėn, u lansua propaganda se kongresi do tė mbahej nė Bjeshkėt e Kozmaqit. (Dr. Muhamet Pirraku, Mulla Idrisi dhe Mbrojtja Kombėtare 1941-1951, Prishtinė 1995. f.346).
Forcat partizane tė Fadil Hoxhės e tė Ali Shukriut, tė cilat zellin e tyre antikombėtar e treguan nė luftė kundėr forcave tė Shaban Polluzhės, sė bashku me sivėllezėrit e tyre serbė e malazez, filluan ti gjurmojnė forcat e mbetura nacionaliste, tė cilat u treguan tė papėrgatitura pėr t`u ballafaquar me sfidat dhe realitetin e ri, tė krijuar pas fitores sė forcave antifashiste nė Evropė dhe nė botė.
Kudo nė Kosovė po hetohej ndarja e rrezikshme. Disa nga forcat e vėrteta kombėtare ishin rekrutuar nė aradhat partizane, dhe nė dukje sikur i shėrbenin pushtetit komunist, por ato mbanin lidhje tė ngushta veprimi me shokėt e tyre tė idealit. Nė mesin e tyre shquhet Arif Shala nga Sankoci (1909-1946) i njohur si Hoxhė Avdija. Ai mbante lidhje direkte me kryesuesin e kreut nacionaldemokratik, Imer Berisha, pėrmes Hilmi Zariqit.
Nė pėrpjekje pėr tė konsoliduar radhėt, grupet e shkapėrderdhura kombėtare parashtrojnė nevojėn e njė takimi tė pėrgjithshėm, i cili parashihej tė mbahej nė malet e Kozmaqit, nė Qyqavicė apo nė Lipovicė, tani Blinajė. Takime tė rėndėsishme ishin mbajtur nė kėto dy vende (Qyqavi dhe Kozmaq). Pėr tė krijuar kaos nė mesin e pushtetarėve tė rinj kominternistė, Arif Shala, i cili ishte nė njohuri me tė gjitha lėvizjet, njėherėsh ishte edhe koordinatori pothuajse i tė gjitha veprimeve atdhetare tė asaj kohe, pėrmes besnikėve tė tij, kishte pėrhapur lajme se gjoja forcat nacionaliste do tė tuboheshin nė Qyqavi, ku pa vonuar kishte filluar dislokimi i forcave partizane jugosllave. Duke bashkėrenditur veprimet me shumė kujdes dhe fshehtėsi, pėrmes shokėve tė tij besnikė, ai kishte caktuar vendin ku do tė mbahej Kongresi i Lipovicės. Edhe forcat komuniste kishin aktivizuar rrjetin e fortė tė spiunazhit, pėr tė hetuar me saktėsi pozicionimin e forcave nacionaliste. Vendimin pėr ta mbajtur Kongresin e Lipovicės e merr Ajet Gėrguri pėrmes kryesuesit tė LNDSH-sė nė Shkup Kemajl Skėnderi. Sigurimin e vendit dhe tė terrenit ku do tė mbahej Kongresi e marrin pėrsipėr Azem Bellaqevci, dhe zėvendėsit e tij Sokol Haxholli dhe Izet Murati. Disa pika mbrojtjeje i kishin siguruar paraprakisht edhe Salih Rexha, Islam Domaneku e luftėtarė tė tjerė tė sprovuar. Lidhjet kryesore mes grupve i mbante Arif Shala. Ai ishte Ora qė i caktonte detyrat pėr anėtarėt dhe ithtarėt e LpLTSH-sė tė Drenicės jugore nė shėrbim tė kongresit III (V). (Vepra e cituar, f.347.).
Gjatė natės sė 24 korrik tė vitit 1946 dhjetėra grupe tė armatosura nga Drenica, Mitrovica, Shala, Llapi e Gollaku, nga Anadrini e Llapusha ishin dyndur drejt Lipovicės.
Mė 25 korrik nė vendin e quajtur Te Vorri Hoxhės, nė Blinajė, ishin tubuar pothuajse tė gjithė delegatėt dhe pjesėmarrėsit e Kongresit, rreth 150-180 veta. Tė gjitha vendkalimet rreth vendit ku mbahej Kongresi ishin nėn vėzhgim tė forcave qė kishin marrė pėrsipėr sigurinė e terrenit. Salih Rexha, duke qenė se e njihte mė mirė terrenin bėn pėrforcime tė caktuara dhe merr masa shtesė pėr tė siguruar pikat nga ku dyshohej se mund tė depėrtonin forcat armike.
Sipas pėrshkrimit qė i ka bėrė organizimit dhe punimeve tė Kongresit profesor doktor Muhamet Pirraku, nė librin e tij studimor Mulla Idris Gjilani dhe Mbrojtja kombėtare e Kosovės Lindore 1941-1951, del se Kongresi filloi punimet me njė vonesė pėr shumė shkaqe. Qenė hetuar forca tė shtuara tė OZN-ės nė vende tė caktuara rreth Blinajės, nuk kishin arritur delegatėt e Dukagjinit, nuk kishte arritur pėrfaqėsuesi i NDSH-sė nga Shkupi, Kemajl Skėnderi, nuk kishte arritur porfesor Ymer Berisha, e tė tjera.
Nė kohėn kur kishin arritur edhe delegatėt e fundit, Jetullah Zabeli nga Rezalla, Hilmi Zariqi nga Baica e Elshanit dhe Osman Bunjaku nga Samadrexha e Vushtrrisė, sjellin njė tė dyshuar, spiunin Rexhep Alushi nga Carrabregu, i cili ishte rekrutuar me detyrė tė denoncimit nė mesin e nacionalistėve, duke mbajtur lidhje direkte me Shefin tė OZN-ės pėr Kosovė ( e Metohi), Spasoje Gjakoviq. Ai kishte dezinformuar kreun nacionalist se Ymer Berisha kishte vdekur dhe nuk kishte pse tė pritej ardhja e tij. Rexhep Alushi u kap nė shtėpinė e Fejzė Arllatit nė Domanek, meqė pėrmes lidhjesh ishte futur me qėllim denoncimi mu nė mesin e krerėve tė LNDSH-sė. E vėrteta ishte se vetė Rexhep Lushi me disa besnikė tė OZN-ės, mė 11 korrik 1946, kishte marrė pjesė nė vrasjen e profesor Ymer Berishės, i cili vritet derisa po kalonte ilegalisht sė bashku me Ndue Pėrleshin dhe disa nacionalistė tė tjerė afėr fshatit Hereq tė Gjakovės.
Lidhur me zbulimin e kėtij spiuni tė OZN-ės, Ajet Gėrguri, pasi ishte kapur gjallė nga OZN-a, nė deponimet e tij para Drejtorisė sė Sigurimit Shtetėror nė Kosovė mė 9 shkurt 1947 ka deklaruar: Para Kongresit i kemi dėrguar njė letėr profesor Ymer Berishės pėrmes kuririt tonė Shaqir Zariqit
. E ka dėrguar postėn te shtėpia e Rexhep Alushit, por nuk e ka takuar. Vėllai i Shaqirit i ėshtė pėrgjegjur korierit, se Rexhepi ka shkuar nė OZN-e nė Prizren pėr ta marrė rrogėn nė ari nga OZNA
(Hysen Azemi Dokumente arkivore tė Partisė Nacional Demokratike Shqiptare nė Kosovė, botuar nė Vjetar XXV-XXVL, Prishtinė, 2001, f.251).
Shaqir Zariqi dyshonte nė veprimet e Rexhep Alushit, ndėrsa dyshimin e tij ia shfaq Jetullah Rezallės dhe Hilmi Zariqit. Veprėn denoncuese tė Rexhep Alushit e vėrteton edhe Xhemajl Boletini. Kur dėgjoi Rexhepi pėr kėtė u pėrpoq tė gėlltis njė letėr, por atė ia nxorėn nga goja. Nė letėr shkruante: Rexhep Lushi mund tė lėviz ēdo kund nė Kosovė dhe pushteti e ushtria nuk mund t`i bėjė pengesė. Letra ishte e vulosur nga kreu i OZN-ės ( Dokumenti i cituar, po aty
f. 252). Pasi ishte kapur nė flagrancė, Rexhep Alushi pranon se ėshtė spiun i OZN-ės, pranon se ka vepruar nė zėnien e nacionalistėve dhe pėr veprat e tij denoncuese nuk pendohet.
Me urdhėr tė Gjon Serreēit, konform ligjeve tė luftės, ai dėnohet me vdekje dhe ekzekutohet. Ekzekutimin e ka kryer Istref Sheqa-Hoti, komandant i Batalionit tė Katėrt tė Drenicės ( Dr. Islam Dobra, Lufta e Drenicės, 1941-1945 dhe NDSH-ja deri mė 1947, Prishtinė, 1997. f. 332.). Pas kėsaj skene e cila sikur bėnte me dije se nė atė mes kishte edhe denoncues tė tjerė, fillon punimet Kongresi i Lipovicės. Nė ekspozeun e paraqitur nga Gjon Serreēi dhe tė mbėshtetur nga Ajet Gėrguri ishin parashtuar dy teza:
Riorganizimi i Lėvizjes sė Rezistencės pėrmes veprimit tė komiteteve vendore, qė ishin formuar nga LNDSH-ja nė Kosovė, ose ikja e pėrkohshme nga Kosova pėr nė Shqipėri apo nė Greqi, ashtu sikurse kishte vepruar grupi i Adem Gllavicės, njė vit mė parė. Ldhur me kėtė ēėshtje, nė deponimet e tij para hetuesisė Ajet Gėrguri ka deklaruar:
Kongresi ka filluar nė orėn 12,00. Nė fillim ishin prezent vetėm udhėheqėsit e grupeve: unė- Ajet Gėrguri, Hilmi Zariqi, Jetullah Rezalla, Osman Bunjaku, i cili ishte njėkohėsisht delegat i grupit tė Ahmet Selacit, pastaj Kadri Beba, Islam Domaneku, Shyt Mareci, Shemsi Mramori e tė tjerė
Nė kėtė mbledhje ėshtė diskutuar se kush do tė jetė komandant. Pėr komandant ėshtė zgjedhur Ymer Berisha. Pėrveē tij kemi zgjedhur edhe katėr eprorė nė Shtab pėr komandant tė zonave. (Hysen Azemi Dokumente arkivore tė Partisė Nacional Demokratike Shqiptare nė Kosovė, botuar nė Vjetar XXV-XXVL, Prishtinė, 2001, f.236).
Kongresi merr disa vendime: Lėvizja balliste tė quhej Lėvizje Nacional Demokratike Shqiptare.
Ushtria e formacioneve luftarake tė quhej Ushtria Nacional Demokratike Shqiptare nė malet e Lira tė Kosovės. Profesor Ymer Berisha emėrohet komandant i Pėrgjithshėm i Ushtrisė dhe i LNDSH-sė.
Disa nga pjesėmarrėsit e kėtij kongresi, pasi iu bėnė analiza rrethanave tejet tė pavolitshme, propozuan qė tė gjitha forcat nacionaliste tė fillonin tėrheqjen nga Kosova drejt Greqisė, meqė qėndrimi nė Shqipėri nuk ishte fare i sigurt. Si duket shumica e krerėve nė heshtje e aprovonte kėtė propozim. Gjon Serreēi me Ajet Gėrgurin, tė pėrkrahur nga Islam Domaneku dhe Kadri Beba ishin pėr dalje nė Greqi, kurse kundėr tyre nė mėnyrė tė pakontrolluar do tė ngrihet Osman Bunjaku, Hilmi Zariqi, Jetullah Rezalla, Imer Fazli Radisheva, Zeqir Lutani i Turiqecit, Shyt Mareci e tė tjerė (Dr. Muhamet Pirraku, Mulla Idris Gjilani
Prishtinė 1995, f. 349).
Kundėr kėtij propozimi ishte ngritur me pushkė nė dorė Osman Bunjaku, i cili kishte thėnė: Tė gjithė juve qė po kėrkoni tė shkoni nė Greqi iu kisha pushkatuar, sepse kėtu duhet tė luftojmė pėr lirinė e popullit shqiptar.
(Hysen Azemi Dokumente arkivore tė Partisė Nacional Demokratike Shqiptare nė Kosovė, botuar nė Vjetar XXV-XXVL, Prishtinė, 2001, f.236).
Dėshmitarėt e kėsaj ngjarjeje tė rėndėsishme tė historisė sonė rrėfejnė, se, mospajtimet kishin shkuar deri te drejtimi i pushkėve kundėr njėri tjetrit, por me ndėrhyrjen e Gjon Serreēit, Ajet Gėrgurit, Kadri Bebės, Shemsi Hazir Gashit e disa tė tjerėve, situata e acaruar ishte tejkaluar. Pas ndėrhyrjes tė Osman Bunjakut, tė pėrkrahur nga militantėt UNDSH-istė, Kongresi vendosi qė luftėtarėt tė qėndrojnė nė Kosovė derisa tė merrej lidhja me Muharrem Bajraktarin, pėr shkak se asokohe pritej tė mbahej njė Kongres tjetėr i nacionalistėve nė Veri tė Shqipėrisė.
Disa nga pjesėmarrėsit e Kongresit tė Lipovicės
Nė saje tė shkrimeve dokumentare dhe nė saje tė disa dėshmitarėve tė gjallė, (pjesėmarrės tė kėtij Kongresi,) bėhet e ditur se nė kėtė Kuvend tė krerėve tė Nacionaldemokratikes Shqiptare kanė marrė pjesė:
Ajet Fazli Gėrguri, njė tregtar i njohur, i arsimuar, me prejardhje nga Duboci i Drenicės. Ka jetuar nė Vushtri dhe nė Kavajė.
Gjon Gjergj Serreēi Fillimisht njė i ri antifashist, por nacionalist me bindje, me origjinė nga Ferizaj. Intelektual vizionar dhe pėrfaqėsues i Nacionaldemokratikes Shqiptare nė Kosovė.
Azem Jashanica (Bellaqevci), personalitet i njohur atdhetar.
Jetullah Zabeli, i njohur edhe si Jetullah Rezalla. Luftėtar i shquar nacionalist, ka marrė pjesė nė Kongres me disa bashkėluftėtarė.
Hamid Emini, mjek nga Skėnderaj.
Osman Bunjaku nga Samadrexha e Vushtrrisė, luftėtar militant nacionalit. Mori pjesė me disa luftėtarė.
Shaban Bujaku, nga Samadrexha e Vushtrrisė.
Hysen Sadik Ramė Lutani nga fshati Turiqec i Drenicės.
Imer Ahmeti - Radisheva nga fshati Radishevė i Drenicės.
Mulla Ramė Govori nga fshati Herticė, nė rajonin e Llapit.
Ixhaid Nazmi Gafurri, djali i martirit demokrat, Nazmi Gafurri.
Hasan Bilalli, njėri ndėr ideatorėt e NDSH-sė.
Kadri Bebė Ribari Mori pjesė me disa bashkėluftėtarė dhe me djalin Mustafėn.
Salih Rexhė Ribari, njėri ndėr luftėtarėt mė militantė tė NDSH-sė, sė bashku me djalin Rexhepin dhe me disa bashkėluftėtarė.
Hilmi Zariqi nga Baica e Elshanit. Luftėtar nacionalist.
Shaqir Zariqi, po ashtu nga Baica e Elshanit.
Istref Sheqa, Hoti, nga fshati Likoc i Drenicės, sė bashku me disa luftėtarė. Rifat Kotorri, Sylė Hajrizi.
Shyt Mareci, (Bislim Zeqiri) nga fshati Marec i Karadakut me disa bashkėluftėtarė.
Islam Domaneku nga fshati Grackė Lypjan, sė bashku me djalin e vėllait, Mustafė Domaneku.
Zekė Luma nga fshati Kraishtė.
Nezir Buja nga fshati Bujan, i njohur si treshi nė ēetėn heroike tė Salih Rexhė Ribarit.
Ismail Dragusha nga fshati Rufc i Vjetėr Komesar i formacionit nacionalist qė kishte bėrė pėrpjekje pėr tė depėrtuar nė Greqi.
Nė grupin e Shemsi Hazir Gashit ishin: Rrahman Qaushi, Abdullah Demiri, Shefqet Dulahu, Shaban Maliqi, Tahir Beba, Shyqė Zeneli, Rrahman Smajli, Ibush Hamdiu, i biri i Hamdi Hazir Gashit i cili kishte rėnė nė luftėn e Ferizajt mė 2 dhjetor tė vitit 1944. Ibushi ishte djali i vėllait tė Shemsiut. Nė grupin e Shemsi Mramorit kanė qenė edhe: Asllan Rysha, Rexhep Gajtani, Brahim Gajtani, Hajdar Kolevica, Ukė Salihu, Emin Shushica, Sadik dhe Sylė Tusha, Sylė Zejna, Selim Limani, Osman Abaz Gagica, Feriz Abazi, e tė tjerė
Fejzullah Saraēi me tė birin Eminin nga fshati Bivolak i Vushtrrisė, morėn pjesė nė Kongresin e Lipovicės me disa bashkėluftėtarė.
Arif Shala, udhėheqės dhe koordinatori i tė gjitha veprimeve pėr mbajtjen e sukseshme tė kėtij Kongresi.
Xhemajl Esati nga Komarani i Drenicės ishte mbikėqyrės dhe njėri ndėr luftėtarėt qė atė ditė e kishte nėn kontroll terrenin e Blinajės.
Shaban Shillova (Sallova) nga fshati Mazgit i Prishtinės.
Ibrahim Hoxha nga Cėrnilla e Gjilanit
Nazif Shaba dhe Xhelė Maliqi nga fshati Gllogoc i Lypjanit.
Qerim Selimi nga fshati Banullė i Lypjanit. Gjatė kohės sė luftės ishte nėpunės i sigurimit nė komunėn e Lypjanit.
Isuf Muharreni dhe Hajdar Muharremi nga fshati Petrovė afėr Shtimes.
Rrahman Muharrem Qeriqi nga fshati Krojmir.
Rrahim Rexha nga Krojmiri.
Qazim Zogaj dhe Fetah Bogiqi nga Komarani i Drenicės.
Sokol Brahimi dhe Izet Murati nga fshati Sankoc.
Jahir Sejdiu dhe Tafil Sejdiu nga fshati Shalė, ish-Sedllar.
Hazir Bajrami, Mehmet Arifi, Ismail Dugolli, Shaqir Dugolli dhe Beqir Bajrami nga fshati Pjetėrshticė.
Zekė Luma nga Kraishta dhe Izet Jetishi nga fshati Zborc afėr Shtimes.
Selim Salihu dhe Ali Besheniku nga fshati Carralevė.
Sadri Duhla, nga fshati Duhle dhe Qerim Ali Gashi nga fshati Luzhnicė.
Ilaz Sadiku nga fshati Hallaq-Lypjan
Hajredin Mėziu nga fshati Vėrshec afėr Magurės dhe disa luftėtarė tė tij po nga ky fshat.
Bajram Ēukovci nga Cernilla dhe
Qazim Leskovci nga fshati Mirash.
Hajredin Avdyli nga Sazlia.
Nebih Sahiti nga fshati Kabash-Prizren.
Nebih Jonuzi nga Rubovci
Tahir Prokupja prej fshatit Fushė e Madhe ish-Velikopole
Hamdi Tmava, Jetė Hasani, Rexhep Hyseni nga fshati Godanc afėr Shtimes.
Rifat Megjani nga fshati Siboc i Kastriotit ish-Obiliq.
Miftar Gashi nga fshati Dobrajė-Lypjan.
Hasan Salihu nga fshati Korishė - Prizren.
Bajrush Zuka dhe Mehdi Zuka nga fshati Lloshkobare-Ferizaj.
Zenel Morina nga fshati Hade.
Rizah Strellci nga fshati Dobrevė-Lypjan.
Beqė Zeqiri nga fshati Gjurkoc-Lypjan.
Ismail Sllamniku( Ismail Muharrem Ismajli).
Dan Berisha nga Bellaqevci. Fushė Kosovė.
Fejzullah Mehmeti nga Domaneku i Drenicės.
Brahim Luta,
Imer Radisheva,
Imer Bajraktari,
Hysen Lutani e tė tjerė.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn vec_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn war_Latn als_Latn war_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn zsm_Latn als_Latn als_Latn kon_Latn kab_Latn kab_Latn als_Latn