als_Latn uzn_Latn slv_Latn
Postuar m par nga ATMAN
Bashkimi Evropian krcnohet nga sindromi Jugosllavi
Olaf Tempelman - “De Volkskrantamsterdam”
“Ne ham drek pr 10 minuta, ata harxhojn tri or. Ju fitoni para ktu duke punuar fort, ndrsa atje nga ryshfetet. T hollat tona t fituara me gjak kan rrjedhur drejt Jugut pr vite t tra. Paraja fitohet n Veri, pr t’u shprdoruar n Jug”.
Vargjet e msiprme mund t duken tipike t nj euro-skeptiku n Evropn Veriore. Mirpo, un i zbulova ato n nj fletore t vjetr q daton n fillim t viteve 1990, kur udhtova tejemban Ish-Jugosllavis me tren. Folsi po m shpjegonte arsyen pse republikat veriore ishin t etura pr tu larguar nga kjo federat e “prdredhur”.
Ish-shteti multietnik i Jugosllavis ishte n shum aspekte nj mini-version i Evrops. Pagat n veri ishin tre ose katr fish t atyre n jug. N kontrast t plot me Veriun, Jugu vuante nga papunsia e konsiderueshme. Dhe pothuajse n t njjtn mnyr si kombet e eurozons s sotme, n ish-Jugosllavi kishte nj ndjenj t dallueshme pafuqie kundrejt autoriteteve t “jashtme”, t cilt populli mendonte se nuk e prfaqsonte at. Teksa Bashkimi Evropian prballet me deficit demokratik, Republika Socialiste Federale e Jugosllavis - nj shtet multietnik komunist i konceptuar nga Tito-ja (1892-1980) - ishte na fakt nj shtet njpartiak.
Teksa evropiant e sotm mallkojn Brukselin, sllovent dhe kroatt asokohe e shikonin Beogradin si sinonim t gjithkaje t gabuar; sht faji I Beogradit q po na ikin parat; Beogradi sht nj grumbull burokratsh t paaft dhe prbuzs. Ish-Jugosllavia po ashtu kishte nj monedh t vetme, dinarin, i cili ishte simboli i “autoriteteve t largt”. Kishte nj opinion t prhapur gjersisht se unifikimi me popujt e tjer ishte thjesht nj projekt ideologjik i destinuar pr t dshtuar, pr kt arsye, nj organizim jo-natyral.
Shkatrrimi i Jugosllavis – dika e pritshme
Republikat veriore vazhduan t paguajn kontribute pr aq koh sa vazhdoi prosperiteti, dhe pr sa koh banort nuk arritn t vn re vrtitjen s bashku me rajonet e tjera. Gjithka ndryshoi n vitet 1980, megjithse rnia ekonomike kishte filluar q prej vdekjes s Titos, dhe Veriu ishte i detyruar t shptonte jugun nga falimentimi. Sllogani evropiano-perndimor i ditve t sotme “Asnj cent m shum pr kombet hudhr” sht frikshmrisht i ngjashm me sloganin slloven t asaj kohe: “Asnj fond m tepr m zonn biftek”.
Revoltat populiste q dallohen qart n nj sr vendesh jan gjithashtu t ngjashme me ato n Jugosllavi erek shekulli m par. Ka ngjashmri t theksuara mes politikanve t sotm si le Pen apo Uilders me Frajo Tuxhmanin dhe Sllobodan Millosheviin. T gjith ata pa prjashtim, prparuan n kurriz t diskursit nacionalist q prdorn, gj e cila m par kishte qen tabu. Dhe secili prej tyre prfitoi nga frustrimi i popullit karshi prpjekjeve t autoriteteve pr t rrmbyer si pushtetin edhe parat nga “popujt e tyre”.
Nuk ka t dhna se Partia pr Lirin e Holandezve (PVV) apo Finlandezt e Vrtet kan si synim spastrimin etnik. Por, ky nuk ishte as qllimi i Millosheviit: pik s pari ai ishte thjesht nj politikan oportunist me largpamsi mjaft t kufizuar. Dhe megjithse mban prgjegjsi t konsiderueshme pr shkatrrimin e Jugosllavis, ajo ishte dika e pritshme.
Pamja e prgjithshme n Bashkimin Evropian duket gjithashtu se mbart ngjashmri t pavolitshme me Jugosllavin e Titos. T dy kto “super-shtete” duken tepr t surprizuar pr keq nga shenjat e jo-popullaritetit koh pas kohe. T dy kategorit e administratorve duket se jan mbshtjell n nj lloj fshikze, nga e cila ngurrojn t largohen.
Paksimi i mbshtetjes demokratike pr Evropn
Presidenca e Kshillit t Evrops sht e ngjashme me at t Jugosllavis n vitet 1980 pr sa i prket rotacionit. Presidentt e Jugosllavis kishin t njjtin pozicion n republikat e federats q Herman Van Rompuy ka mes nesh, ’ka do t thot se kishte pozicionin e nj personi q nuk sht emruar nga shtetet. Presidenti i eurogrupit, Jean-Claude Juncker, njihet pr komentin: “Ne t gjith e dim se far duhet t bjm, ne thjesht nuk dim se si do t rizgjidhemi pasi ta bjm at gj”. Kto jan ndjesit e nj administratori i cili i friksohet popullsis – nse ne s pari duhet t rrnjosim mbshtetjen popullore, ather ajo thjesht do t oj n vonesa dhe kompromise t mtejshme.
Megjithat, paksimi i mbshtetjes demokratike pr Evropn mund t ket nj efekt shum m t dmshm se vetm thjesht vonesa. Nj msim q mund t nxirret nga kolapsi i Jugosllavis sht se unioni monetar n nj zon ku ka pabarazi ekonomike mes Veriut dhe Jugut sht i detyruar t prballet me krcnimin edhe pse njerzit nnkuptohet t ndjehen bashkarisht prgjegjs pr t, n nj mnyr q t paktn n disa mnyra duket demokratike. N koh bollku, ata e kan vetm pak t vshtir ta pranojn nj unitet t till. Mirpo, kur koht vshtirsohen, ata kan prirjen q at ta shohin si shkakun e problemeve.
Dallimi m thelbsor mes ish-Jugosllavis dhe Bashkimit Evropian sht q ky i fundit prfshin shtete kombe demokratike. Populistt dhe nacionalistt mund t mbijetojn duke kundrshtuar forcat demokratike. Shpesh sht thn se federata Jugosllave do t kishte mbijetuar nse do t kishte mbshtetje m t madhe demokratike pr t, nse do t kishte nj sistem politik m demokratik, hapsira pr debat t hapur dhe liri shtypi.
Politikant e zgjedhur q prfaqsojn shtetet kombe evropiane mund ta krijojn kt mbshtetje dhe ta shndrrojn Bashkimin Monetar n dika pr t ciln mund t vendosin vet zgjedhsit, n vend q t’ua imponojn. N t kundrt, do her q do t ket nj kriz apo frenim, elektorati do ta shoh – n mnyr t justifikueshme apo jo – t gjith politikn si dika “t imponuar nga Brukseli”. Kjo shkon n favor t forcave anti-evropiane. Edhe pse nuk ka gjasa t shpjer drejt shprbrjes s dhunshme t Bashkimit Evropian, pa dyshim kjo do t shkaktoj paknaqsi t mtejshme dhe bllokim, i cili mund t qetsohet vetm nse arritjet jan qartsisht t dukshme dhe prodhim i politikanve t zgjedhur.
pr "Start" Elsa Agia
wol_Latn als_Latn lim_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn dan_Latn