als_Latn uzn_Latn slv_Latn
Dorshkrimi prbhet nga 208 flet. sht i shkruar n pergamen dhe i tri sht n gjuhn shqipe. Ndahet n tri trsi: at teologjike, filozofike dhe historike. I gjith teksti sht autograf
S shpejti n botim dorshkrimi i 1210-s me autor Teodor Shkodranin
Zbulimi! Nga arkivat e Vatikanit dokumenti m i vjetr n shqip
Dr.Musa Ahmeti
Esht folur e shkruar, por gjithnj deri tani n form t supozimeve, "duhet" t ket libra, dorshkrime apo dokumente t shkruara n gjuhn shqipe, t cilat jan m t hershme sesa "Formula e pagzimit" nga viti 1462 apo nga libri i par i shtypur n gjuhn shqipe "Meshari" nga viti 1555.
Krkimet nuk kan rreshtur, por rezultatet deri tashi kan munguar. Pothuajse t gjith studiuesit q merren me krkime dhe hulumtime shkencore, kishin shnuar Vatikanin, (Bibliotekn Apostolike apo Arkivin Sekret t Vatikanit), si nj nga vendet ku do t duhej t ruheshin dokumente apo dorshkrime t vjetra n gjuhn shqipe. Nuk ishin gabuar ata q kishin menduar kshtu. Nj studiues i njohur arbresh, Nilo Borgja, i cili botoi edhe nj studim t mrekullueshm pr "Perikopen e Ungjillit" nga shek.XIV, me grafema greke e fjal shqipe, i kishte pohuar gjuhtarit ton t famshm Eqrem abejt, se ishte n rrug t mir t gjente nj dorshkrim m t vjetr se "Formula e pagzimit" dhe se "Meshari". Pr fat t keq, Nilo Borgja vdiq, pa arritur t zbulonte dokumentin apo dorshkimin n fjal. Nj pohim t ngjashm e bn edhe studiuesi i njohur tjetr arbresh, Zef Skiori. Ne, duke ndjekur gjurmt e studiuesve t mhershm, kishim fatin e mir, q n Arkivin Sekret t Vatikanit, t zbulonim nj dorshkrim nga viti 1210 me autor Teodor Shkodranin. Dorshkrimi prbhet nga 208 flet. sht i shkruar n pergamen dhe i tri sht n gjuhn shqipe. Ndahet n tri trsi: at teologjike, filozofike dhe historike. I gjith teksti sht autograf. Autori shnon emrin e mbiemrin e tij si dhe vitin kur e ka mbaruar dorshkrimin. Pr hert t par bhet fjal pr gjuhn shqipe n vitin 1284 (jo 1285 si sht menduar deri m tani), n nj dokument t Arkivit t Dubrovnikut /Raguzs/ nga 14 korriku i viti 1284 ku thuhet: "Dgjova nj z q thrriste n mal n gjuhn shqipe" (Audivi unam vocem clamantem in monte in lingua albanesca). Dshmin e dyt e kemi nga nj autor anonim, q sipas t gjitha gjasave ishte prift i urdhrit domenikan, i cili n vitin 1308, gjat udhtimit npr Ballkan, kur prshkruan Shqiprin dhe shqiptart, ndr t tjera shkruan: "Ktu shqiptart e lartprmendur kan nj gjuh t dalluar prej latinve, grekve e sllavve, kshtuq nuk meren vesh fare me popujt tjer" (Habent enim Albani prefati linguam distanctam a latinis, grecis et slavis ita quod in nullo se inteligunt cum aliis nationibus). Dshmia e tret sht ajo e Guljelm Adamit, i cili n vitin 1332 shkroi me porosi t paps Gjon XXII, traktatin "Directorium ad passagium faciendum", duke i br kshtu edhe nj relacion Filipit VI Valua, mbretit t Francs, me titull: "DIRECTORIUM AD PASSAGIUM FACIENDUM (UDHZIM PR T KRYER KALIMIN [E DETIT], ku jep t dhna pr Shqiprin dhe shqiptart. Ktu gjejm edhe fjalin e famshme q e bri t njohur n histori: "Dhe megjithse shqiptart kan nj gjuh krejt tjetr dhe t ndryshme nga latint, ata kan shkronjat latine n prdorim dhe n t gjith librat e tyre". Rndsi t veant ka edhe fakti, se autor i ktij shkrimi sht nj shqiptar nga Shkodra. Pr autorin, Teodor Shkodranin, pos t dhnave q bn vet autori n fund t dorshkrimit, por edhe t tjerave q gjinden n disa dorshkrime q ruhen, pos Arkivit Sekret t Vatikanit, edhe n Bibliotekn Apostolike, pjesa drmuese e t cilave jan t shkruara n gjuhn greke dhe jan t pabotuara, ne kemi edhe njohuri t tjera, disa nga t cilat na i ofroi studiuesi, dr. Moikom Zeqo. Dorshkrimi sht prrgatitur pr botim, sht transkriptuar, transliteruar dhe shoqrohet pr botim, me nj koment dhe analiz shkencore.
als_Latn als_Latn als_Latn tur_Latn als_Latn als_Latn