als_Latn uzn_Latn slv_Latn
Reforma m e vshtir e Shqipris? Ajo e mendjes
Prej shum kohsh Bashkimi Europian sht duke e vendosur theksin tek prmirsimi i dialogut politik n Shqipri, sa koh q Shqipria dshiron t antarsohet n BE. Duke qen se kjo krkes paraqitet n mnyr t prsritur n do dokument, n do vizit t prfaqsuesve t BE-s dhe t antarve t saj dhe n do negociat, t krijohet mendimi se edhe prsritja e shpesht nuk po jep rezultate. Gjat viteve t kaluara dialogu politik n vend sht prmirsuar shum pak.
Mbase n t gjitha nivelet dhe pothuajse n do fush t jets shoqrore dhe politike nuk i kushtohet aspak rndsi dialogut, sepse pr shum persona fjala dialog sht nj fjal e panjohur. N fakt, pas 25 vitesh shoqria sht br pluraliste, ekzistojn parti t ndryshme politike si edhe grupime me interesa t ndryshme shoqrore dhe politike, por deri tani nuk sht arritur q t nxirren edhe prfundimet e nevojshme: Pas centralizimit komunist, pluralizmi n Shqipri kuptohej, midis t tjerash, si liri pr gjithsecilin, shprehje edhe publikisht e mendimit personal. Sigurisht q kjo nnkupton edhe gatishmrin e politiks dhe shoqris pr t dgjuar edhe mendime t ndryshme. Pra liria e shprehjes e kushtzon n t njjtn mas gatishmrin pr t dgjuar. Kush e mbshtet pluralizmin, duhet q t dshiroj dialogun midis partive, grupeve t interesit dhe shoqris civile. A mund t realizohet pa kt dialog ideja pr nj shoqri pluraliste n Shqipri? Me kto shtje dhe hamendsime merret autori, i cili, si nj europian nga BE-ja, ka qndruar n vend pr nj periudh prej m shum se dy vjetsh dhe me punn e fondacionit t tij dshiron t kontribuoj n zhvillimin e pluralizmit dhe dialogut.
Pluralizmi dhe dialogu jan modele t kundrta me komunizmin hierarkik
Modeli i kundrt i komunizmit hierarkik dhe t centralizuar n t kaluarn e Shqipris krkon n ditt e sotme mendime t pavarura dhe aftsin pr t respektuar dhe dgjuar njri-tjetrin. Atje ku dikur mendimet e ndryshme persekutoheshin, duhet q sot t ket nj interes t hapur pr mendime t tjera. Kjo krkon nga gjithsecili shum m tepr kuraj dhe prgjegjsi personale. Kush prfaqsonte dikur nj mendim t ndryshm nga mendimi zotrues, prndiqej, dnohej dhe madje edhe vritej. Prgjegjsia personale dhe vetvendosja konsideroheshin si t rrezikshme. E kundrta duhet t vlej n nj demokraci aktive dhe frika nga shprehja e lir e mendimit duhet t zvendsohet nga gzimi pr ta shprehur at. Mendimet dhe idet e ndryshme jan kripa n sup pr do demokraci. Por n rast se hedhim nj vshtrim n diskutimet politike n ditt e sotme n Shqipri, ktu nuk ndihet shum interesi pr mendimet e ndryshme. Pothuajse sht si dikur. N fakt sot mund t shprehsh do mendim dhe nuk prfundon n burg apo m keq. Por, megjithat dnohesh. Sot kjo ndodh me mjete t tjera shpesh synohet q t ndalohet t menduarit ndryshe. N lidhje me kt mund t thurnin vargje shum gazetar, t cilt e kan humbur punn e tyre. E kan humbur punn, sepse kan krkuar t vrtetn apo thjesht sepse kan raportuar pr mendime t ndryshme. Pr kt mund t flasin edhe shum njerz, t cilt kan synuar t przihen me lirin e re n politik.
Kush nuk sht me mua, sht kundr meje!
Ky parim duket t jet ende mbizotrues n skenn politike. Bhen akuza, demonizime, prjashtime ose shpifje. Pr kt arsye, pas m shum se 20 vitesh pas arritjes s lirive t reja, shum njerz n ditt e sotme jan trhequr prsri nga debati politik apo nuk prpiqen aspak t ushtrojn ndikim n mnyr demokratike (sipas studimit m t fundit t FES, mbi 90 % e t rinjve nuk vazhdojn t interesohen apo nuk interesohen fare pr politikn!). Jo m kot Shqipria vazhdon t konsiderohet ende si nj vend me shoqri civile me arsimim t dobt, pak t gjall dhe para s gjithash t shprfillur, krahasuar me shoqrit e tjera. Kush mendon ndryshe nuk dgjohet, por vazhdon t demonizohet dhe ti futen brryla pothuajse si dikur. T bie n sy q n Shqipri simpatizantt e mir dhe t bindur t partive politike emrtohen edhe si militant. N prgjithsi, fjala militantizm ka kuptimin agresion dhe sulm. Me kt form t t kuptuarit t politiks t humbet lehtsisht nga syt thelbi i shtjes: zhvillimi social dhe ekonomik i vendit me qllim antarsimin n Bashkimin Europian. Politika e dits t krijon m shum prshtypjen e nj grindjeje midis grupeve t tifozve t dy ekipeve t futbollit. Dhe me kt situat do arrihet nj shoqri e lir dhe demokratike n Bashkimin Europian?
Larg strukturave vertikale drejtuese dhe mendimeve shabllon
N shkoll vlente ajo q thoshte msuesi, n universitet, far thoshte profesori dhe n politik, zgjidhja q propozon kryetari i partis. A sht dgjuar ndonjher t flitet pr diskutime brenda gjirit t partis dhe pr debate brenda grupimeve t s njjts parti? A sht vn ndonjher n diskutim vendimi i ardhur nga sipr pa u dnuar menjher ai q e vuri n diskutim? A kan marr studentt ndonjher ndonj not t mir, sepse kan pasur nj mendim t ndryshm nga mendimi i profesorit t tyre? Dakord, mund t ket ndodhur ndonjher. Por kjo liri nuk sht zotruese n jetn shqiptare as n jetn e prditshme dhe as n politik. Pavarsisht faktit q n nj shoqri pluraliste duhet t ket interesa dhe mendime t ndryshme, humben shum shanse pr t dgjuar njri-tjetrin, pr t gjykuar mbi mendimet e ndryshme dhe pr t zhvilluar n kt mnyr mendime t reja, t cilat mund ta ojn vendin prpara.
drejt shkmbimit horizontal dhe respektit t ndrsjell
Dihet botrisht q nuk ka vetm nj t vrtet. Dhe sigurisht as n nj shoqri pluraliste, n t ciln do individ prpiqet t gjej vendin e tij me interesat e tij t ndryshme. Dhe nse respektohet kjo thnie e mome, ather do ta kuptojm shpejt se sa i rndsishm sht shkmbimi i hapur i mendimeve, gjat t cilit gjithsecili e respekton njlloj partnerin e biseds dhe respektohet pr mendimet e tij. Shkmbimi i mendimeve sa pr sqarim nuk sht thjesht q t paraqessh mendimin personal, por q t dgjosh edhe mendimin e t tjerve, ta respektosh at dhe t mendosh pr t. Prndryshe si ndodh n pjesn m t madhe t ktyre bisedave dhe tryezave t rrumbullakta do t mbeteshim vetm n nj koleksion monologsh. Vetm duke dgjuar seriozisht mund t mundsohet dialogu. Me kt nuk dua aspak t them se duhet t pranohet mendimi i t tjerve apo se patjetr duhet t gjendet nj kompromis. Por sigurisht q nj kultur e re e t dgjuarit do t ishte nj hap i madh prpara. N kt mnyr do t kuptohej m mir pala tjetr n kuptimin e drejtprdrejt dhe metaforik t fjals.
Le ti kthehemi dialogut politik. N rast se ktu kultura e t dgjuarit me respekt do t ishte po aq e zhvilluar sa kultura e t folurit t vrullshm, ather do t ishte e pamundur q aktualisht dy blloqet politike opozitare do t prpiqeshin t bnin politik n dy vende t ndryshme. N nj demokraci vendimet politike merren n parlament jo n rrug, jo nprmjet televizionit apo njoftimeve pr shtyp. Kto t fundit sigurisht q jan mjete legjitime pr mbshtetje apo trysni por m shum pr grupet e interesit apo OJQ, dhe m pak pr palt e zgjedhura, sepse kto mjete nuk mund ta zvendsojn parlamentin.
Dialog nuk do t thot kompromis por mund t oj drejt marrveshjeve t prbashkta
Kur tre persona qndrojn bashk, prgjithsisht ata kan t paktn dy mendime t kundrta. Kjo nuk ndodh vetm n Shqipri, por edhe n t gjitha vendet e Bashkimit Europian. Dhe secili prej nesh njeh diskutime t tilla nga jeta e prditshme. T rinjt kur dalin mbrmjeve diskutojn, nse do t shkojn n disko apo n pub dhe prgjithsisht gjejn nj zgjidhje, e cila nuk i largon ata nga njri-tjetri. Familjet mendohen se ku do ta kalojn fundjavn n mal, tek t afrmit apo n bregdet. Edhe ktu prfundimi nuk sht q njri do shkoj n bregdet, tjetri n mal dhe pjesa q mbetet tek t afrmit. N t dy shembujt pjesmarrsit synojn t ndrmarrin dika s bashku. Pra, n pjesn m t madhe t rasteve ata gjejn edhe nj zgjidhje t prbashkt. Interesa t tilla t ndryshme ka edhe n politik dhe duhet t ket! Por politikant duhet t synojn bashkrisht q ta ojn prpara vendin dhe qytetart e tij n nj drejtim demokratik, ekonomik dhe shoqrisht t fort, i cili hap edhe dyert pr n BE.
N rast se t rinjt e shembullit ton fillimisht do t shkonin n pub, dhe m pas do t shkonin s bashku n disko, ata prsri kan gjetur nj zgjidhje t prbashkt, ashtu si edhe familja, e cila mbase s bashku me t afrmit mund t shkoj n mal, apo fillimisht n det dhe fundjavn e ardhshme t shkoj pr vizit tek t afrmit. Nse politikant vrtet krkojn nj zgjidhje t prbashkt pr vendin, ather ata n t njjtn mnyr do t gjejn shpesh zgjidhje t prbashkta. Por kjo mund t funksionoj vet ather, kur t gjith aktort e dshirojn vrtet kt prandaj qytetart duhet ti vzhgojn dhe dgjojn me kujdes politikant, pr t par nse vrtet sht kshtu.
Ka shum interesa t prbashkta pr Shqiprin
N rast se ne do tua vendosim kt si qllim kryesor t prbashkt partive dhe politikanve t tyre, ather do t konstatohet shum shpejt se askush nuk do t kmbngul n plotsimin maksimal t krkesave t tij apo n realizimin 100% t ideve t tij, n rast se ai dshiron vrtet mbshtetjen e t tjerve. N kt rast duhet q palt t ulen s bashku dhe t dgjojn se far krkon pala tjetr. M pas do t mendoheshin se sa mund t lshohet pe nga pozita vetjake, n mnyr q pala tjetr t jet dakord. Dhe kjo mund t vazhdoj pr shum raunde diskutimi dhe kushton koh. Por n rast se n fund sht gjetur nj zgjidhje e prbashkt, kjo humbje kohe n dukje do t rikuperohej shpejt. Sepse m pas, me forca t bashkuara mund t arrihen m shum dhe m shpejt prmirsime. Kush beson se ndryshimet e rndsishme dhe thelbsore mund ti bj i vetm dhe kundr nj pjese t madhe t popullats dhe t prfaqsimeve t saj politike, do t dshtoj. Dhe duhet t mbajm parasysh parimin themelor t demokracis, q gjithsecili duhet dhe mundet t bashkveproj.
Projekti politik unik Bashkimi Europian
Le ta shohim temn nga nj kndvshtrim tjetr. Mund t konstatohet lehtsisht se parimi i dialogut ishte elementi i par dhe m i rndsishm pr zhvillimin q ka arritur Bashkimi Europian n ditt e sotme. Pas Lufts s Dyt Botrore, dy armiqt e betuar Franca dhe Gjermania u uln fillimisht s bashku n nj tryez dhe u menduan se si mund t rindrtonin s bashku. Me gjith armiqsin e tyre t gjat disa shekullore, prfaqsuesit politik ishin t gatshm dhe mjaftueshm t fuqishm pr t dgjuar njri-tjetrin, pr t artikuluar interesat e prbashkta dhe pr ti br ato realitet. Bashksia Europiane Ekonomike, e krijuar m von, prbhej nga shtete plotsisht t ndryshme nga njri-tjetri. Tri shtete t mdha Franca, Italia dhe Gjermania me rreth 60 milion banor t cilat vetm pak vite m par kishin luftuar ashpr kundr njri-tjetrit, u uln s bashku me tri shtete t vogla Holandn, Belgjikn dhe Luksemburgun -, ky i fundit kishte aq banor sa Tirana n ditt e sotme. Dhe duhet prmendur, q shefi aktual i Komisionit t BE-s sht pikrisht nga ky vend!
Brthama e ides s re politike ishte q fuqia ushtarake apo ekonomike nuk duhet t oj n ndasi t reja n Bashksi, por q t gjith partnert t uleshin n tryez me t drejta t barabarta dhe n respekt t ndrsjell. Mund t merret me mend se far interesa dhe kndvshtrime t ndryshme kishin kta partner n at periudh dhe kan ende n ditt e sotme. Megjithat, ata ia kan dal mban t realizojn nj projekt t prbashkt, i cili admirohet nga e gjith bota dhe pjes e t cilit synojn t bhen edhe vende t tjera t Europs edhe Shqipria. Natyrisht q me 28 shtetet aktuale bhet gjithnj e m vshtir pr t gjetur zgjidhje t prbashkta, dhe natyrisht q projekti ende nuk ka prfunduar. Por vetm procesi i ktij projekti ka sjell kaq shum prparsi pr t gjith pjesmarrsit, saq gjithsecili sht i gatshm pr t gjetur nj linj t prbashkt n diskutimet e vshtira. Prandaj kjo gatishmri pr dialog dhe kompromis politik sht A dhe Ω e BE-s. Pa kt gatishmri nuk do t ekzistonte BE-ja. Pra nuk sht ndonj gj e jashtzakonshme q BE-ja ti krkoj kto aftsi pr do antar t ri aftsia pr dialog dhe kompromis sht mjaft e rndsishme pr kt Bashksi unike.
Shqipria dhe Bashkimi Europian
Pra ekzistojn dy arsye t rndsishme pr Shqiprin pr ta vn dialogun n qendr t politiks shqiptare. Shqipria duhet t zhvillohet ekonomikisht dhe shoqrisht qllimi final sht Bashkimi Europian dhe Social, i cili ka krkesa t larta. Prandaj Shqipria duhet t punoj q njerzit t ken prsri besim tek policia dhe drejtsia, dhe vendi duhet t bj shum gjra pr tu ngritur n nivelin e BE-s. N radh t par kjo duhet br n interes t popullit. Por rezultati i t gjitha ktyre prpjekjeve duhet t jet gjithashtu q dera pr n Bashkimin Europian t mbetet e hapur. Antarsia e Shqipris n Bashkimin Europian nuk varet nga BE-ja, por nga vet Shqipria. Antarsimi n BE varet nga fakti nse Shqipria sht e gatshme dhe sa e gatshme, jo vetm pr t shkruar reforma n letr, por edhe pr ti zbatuar ato bashkrisht.
Prandaj reforma m e vshtir do t jet mbase reforma n mendje. Titulli i saj Respekti dhe aftsia pr dialog.
25/10/2014 By Frank Hantke
*Frank Hantke sht Drejtor i Fondacionit Friedrich Ebert pr Shqiprin. Titulli sht i MAPO. Titulli i autorit: Dialogu sht nj parim europian dhe jo nj truk politik pa vler.
Mapo
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn afr_Latn als_Latn epo_Latn