als_Latn uzn_Latn slv_Latn
Alarmi, pse askush s'e v ujin n zjarr pr mjedisin
NGA RREZIKSHMRIA E NDOTJES S UJIT BUSHATIT. KU DUHET T NDRHYJ MINISTRIA E MJEDISIT DHE 'DUHET T BJ?
Nga Ferid Hoti
Deputet i Shkodrs
Kryetar i Komisionit t Kuvendit Popullor
pr Shndetsin dhe Mjedisin
Hapja papritmas e Shqipris dhe ballafaqimi me botn e shfaqur pas murit t Berlinit i dshmoi shqiptarve se me kapacitetet ekonomike t vendit t tyre nuk mund t prballonin kushtzimet q impononte shekulli i ri. I paaft pr t orientuar vendin drejt rrymave progresiste t integrimit t prbotshm dhe, n veanti, atij rajonal, ekzekutivi i pes viteve t fundit e futi Shqiprin n rrug t gabuara zhvillimi, q lnduan keqaz veanrisht sistemin ekologjik t vendit. Dshtimet e njpasnjshme pr thithjen e kapitaleve e t investimeve t huaja i dhan shkas prvijimit t praktikave ekonomike q thelluan ndotjen e mjedisit.
Mbetja e burimeve natyrore n duart e shtetit dhe shfrytzimi i tyre sipas rekomandimeve t politiks i dha rrug ringjalljes s industris s varrosur, duke riaktivizuar nj nga fabrikat m ndotse t Evrops pr prodhimin e plehrave kimike n La, nj furr shkrirjeje eliku n Metalurgjikun helmues t Elbasanit dhe sponsorizuan industrin e nafts, e cila nga amortizimi i skajshm ndotte ajrin, krijonte pellgje e lumra hidrokarburesh, duke ndotur dhe ujrat e Adriatikut. Riciklimi i ksaj industrie mikse, jorentabl dhe shkatrrimi i pjess tjetr pr ta shitur si hekurishte n fonderit e shteteve fqinje e zhvendosi ekzekutivin n ato pozita, sa t prulet prpara do oferte q i premtonte thithjen e industris q krejtsisht i mungonte, sado e vjetruar dhe helmuese t ishte ajo pr mjedisin.
Si i vetmi shtet evropian i prezantuar para sfidave t integrimit dhe t globalizimit, pa industri, n nj faz t dshpruar zhvillimesh t brendshme, ku parametrat ekonomik ushtrojn trysni pr mosprfilljen e kufijve mbrojts t sistemeve natyrore, przgjedhja me ngut e investimeve oi n sajimin e recetave t rrezikshme, madje vdekjeprurse pr mjedisin. Prirjet pozitive, qofshin edhe t kundrta, t ekonomistve dhe t ekologve pr ristrukturimin e ekonomis, duke iu prmbajtur kahjeve t rregullta t zhvillimit, gjat viteve t fundit disa her jan shuar edhe prej ndrhyrjeve, t imponuara nga Partia prej s cils buron qeveria. Synimet e sistemit aktual ekonomik pr t prfituar nj rritje sado t vogl t veprimtaris prodhuese nprmjet do lloj siprmarrjeje, pa marr parasysh koston ndaj mjedisit dhe shoqris, penalizon rnd ekzekutivin e n mnyr t veant ministrin q e mbulon.
T mirinformuar pr kontributin e dhn n ideimin e disa fushatave disinformuese pr orientimin e publikut lidhur me nj radh siprmarrjesh t vjetra e t reja, zoti Ministr i Mjedisit, shpresoj se gjat nj interpelance do t denonconi disa nga investimet e dmshme, s paku t perspektivs, q i bien ndesh etiks themelore t marrdhnieve jetike t shoqris me natyrn. Zvoglimi i burimeve t ujit t pijshm, glltitja do vit nga erozioni i Buns i 13-15 hektarve tok buke n vit, shkatrrimi masiv i pyjeve, (vetm pr t furnizuar kombinatin e dikurshm t drurit, pr do vit i jan nnshtruar prerjeve t planifikuara 35-40 hektar pyje), dmtimi i pamshirshm masiv i mjediseve me peshk, zhdukja e disa varieteteve t bimve e kafshve autoktone, dshmojn qart pr nj shfrytzim kriminal t sistemeve natyrore jasht kritereve t pragut, t ktij koncepti t prdorur gjersisht nga ekologt.
Heqjet masive t zallit nga dora e njeriut e krijimi pasues i siprfaqeve t lymta, rezultuar si siprmarrje shkatrruese pr ekosistemet ujthithse, i imponojn ministris q e mbuloni t kundrshtoj projektin famkeq t hidrocentralit t Bushatit, thjesht edhe pse parashikon mbulimin e 609 hektarve zhavorishte me 1 metr shtres dheu, q shnon nxjerrjen jasht loje t ktij tapeti masiv t etur pr uj. Ndrtimi i digave, si ato t Vaut t Dejs dhe ai i Shtodrit, pr t krijuar rezevuar hidroenergjitik apo vaditjeje, kanalizimi i lumejve n shtretr t rinj, si parashikohet t devijohet Drini me an t kanalit Spathar-Asht-Darragjat (12,5 kilometr gjatsi, 45-50 metr gjersi e kuot mesatare uji 23 metr), prve zhdukjes s nj radh speciesh bimsie e kafshsh, varrosjes nn uj t siprfaqeve t mdha, paksimit e ndotjes keqas edhe t rezervave jetike t ujrave, sidomos atyre t nntoks, duhet t vlersohet si i palogjikshm pr zbatim, veanrisht n hapsirn e Shkodrs. Shprehemi n kt mnyr, pasi territori i qytetit si nj ishull i rrethuar nga ujrat e tre lumenjve dhe t liqenit, q institutet hidroenergjitike t Evrops i vlersojn si provokuesit e kaosit hidrik m t fuqishm t kontinentit, i gjendur pran ndikimit t rezervuareve t Vaut t Dejs e t Shtodrit, me nj pozit 5-6 metr mbi nivelin e detit, prfaqson rajonin m t ekspozuar t vendit ndaj proceseve t difuzionit, mekanizmave t kanalizimeve t nndheshme spontane dhe t lojrave t reflekseve ujore, nn presionin q shkaktojn kolonat voluminoze t rezervuarve t sapoprmendur, pr ndryshimin e prmbajtjes cilsore dhe t kahjeve t lvizjes s ujrave nntoksore deri n shterrim t tyre.
Duke i hedhur nj shikim t shpejt projektit t hidrocentralit fushor t Bushatit, t trheq vmendjen se kryerja e punimeve sht parashikuar t shtrihet n nj kantier me gjatsi 13 kilometr dhe gjersi 100-300 metr, ose n nj siprfaqe toke prej 750 hektarsh, nga e cila, pas konsumimit t katr viteve t planifikuara pr kryerjen e ksaj vepre, do t lihen t lira vetm 535 hektara, gjithsesi edhe kto t dmtuara. Pr sa u tha m sipr, del qart se ky investim nuk duhet t pranohet, pasi jo vetm ndikon negativisht, por nuk merr parasysh aspak humbjet mjedisore. Nga 215 hektar q do t sakrifikohen pr t mbshtetur themelet e ndrtimeve t prhershme, nuk duhet harruar se gjysma jan tok pjellore are, q po t'i shessh me mimin aktual t tregut, siguron kapitalet pr t prfituar energjin elektrike t nevojshme pa ndotje. N qendra urbane si Shkodra, ku veprimtaria prodhuese gjat viteve t ekonomis s centralizuar mbshtetej n nj numr t kufizuar ndrmarrjesh industriale t prapambetura dhe punishte manifakturimesh t rndomta, shtimi i papunsis n 76 pr qind (shifrat m t larta t vendit dhe t dytat n Ballkan), rndimi i shtjeve alokative, kryesisht nga mosfurnizimi me uj, energji dhe mosplotsimi i kushteve higjenike elementare, largoi interesin e shoqris qytetare ndaj problemit t mjedisit. N kto kushte t vshtira mori rrug procesi spontan i ngritjes s lagjeve apo zons periurbane, ku ndaj mjedisit u abuzua krejtsisht. E krijuar me ngut n brigjet e njoma t lumit Kir e jasht do norme, kjo zon e braktisur gjat viteve t krijimit dhe n ditt e sotme identifikohet me banesa t improvizuara, pa anekse higjienike, pa kanalizime t ujrave t zeza, n nj terren t krcnuar nga vrshimet, aktualisht t mbytur n balt, jasht do krkese urbanistike dhe n kundrshtim t plot me normat mbrojtse t mjedisit.
Qndrimin indiferent t pushtetit qendror dhe, n veanti, t Ministris se Mjedisit ndaj problemeve t mjedisit n qytetin ton e dshmon n mnyr t qart keqtrajtimi i shtjes s ujit t pijshm. Humbja e hermeticitetit n infrastrukturn shprndarse t ujsjellsit nga vjetrimi i tubacioneve, amortizimi i nyjave shprndarse dhe mosgarantimi i furnizimit t pandrprer me energji elektrike i pompave thithse, kan shumfishuar mundsin e ndotjes s prmbajtjes ujore nga jasht brenda t ujsjellsit t Shkodrs. Shprehemi n kt mnyr pasi direkt n territorin prreth vendnxjerrjes s ujit q banort e Shkodrs pijn, ka lindur nj lagje ilegjitime fshati, jasht do norme urbanistike, hedhurinat jetike t s cils, prfshir shkarkimin e ujrave t prdorur, plehrimin e tokave, kullotjen e bagtive etj., ka krcnon seriozisht ndotjen e ujrave nntoksore q ky ujsjells shfrytzon.
Nj nga prirjet e gjysms s dyt t shekullit XX, si fenomen global, qe shterrimi i ujrave nntoksore. Nxjerrja e tyre n siprfaqe me pompa elektrike pr t furnizuar me uj t pijshm qytetin e Shkodrs dhe mosreduktimi i fluksit t thithjes, dshmon se riprtritja e depozitave nntoksore garantohet nga ujrat e liqenit, i cili duhet t vlersohet si faktor i rndsishm pr jetgjatsin e ktij burimi jetik. Vendndodhja e burimit t ujsjellsit t Shkodrs prbri liqenit t Shkodrs i imponon popullats, e veanrisht ekzekutivit qendror t marr prsipr me shum seriozitet mbikqyrjen e rrept institucionale me ekipe t prkushtuara pr evitimin e ndotjes s depozitave ujore nntoksore, nga ujrat siprfaqsor t liqenit etj..
Po qe se shumfishimi i faktorit biologjik (algave, fitoplangtonit, zooplangtonit) n rezervuarin e Bovills i ndryshoi ujit t pijshm t kryeqytetit dy cilsit dalluese themelore t tij, transparencn - n turbullir dhe mungesn e shijes - n nj lng me er t rnd, derdhja e nj sasie t konsiderueshme pesticidesh t strehuar n magazinat e stacionit hekurudhor t Bajzs n tokn rrethuese e n ujin e Liqenit t Shkodrs nuk solli ndryshime si n rastin e Bovills, por edhe m keq, ngordhja e peshqve, smundjet e lkurs (t zbuluara n individt q merrnin kontakt me ujin) dhe helmimet, me klinik t pashpjegueshme e ndonjher me pasoja vdekjeprurse pr njerzit, dshmuan ndotjen me kta agjent kimik t fuqishm.
Ndotja e prditshme e ujit, e toks, aty-ktu n hapsirn shqiptare, pa ln mnjan territoret tradicionalisht t helmuara (nga arseneku ne Azotikun e Fierit, pestizitet ne Bishtpall te Durresit) nga shfrytzimi primitiv i burimeve minerare, nafts, fabrikimit me nj teknologji t prapambetur t kimikateve, t pesticideve, t mallrave t ndryshm, t veshjes me polivinilklorid (PVC) dhe aktualisht lnia e lir e ndotjes s detit nga procedurat eksploruese johermetike apo kulluese t nafts e ka kthyer Shqiprin n nj nga vendet m t ndotura t Evrops, kurse t ashtuquajturn Grop t Shkodrs, n nj nga qendrat m problematike mjedisore brenda shtetit.
Braktisja e plot e mirmbajtjes s infrastrukturs rrugore t Shkodrs, veanrisht e sistemit kullues t saj, q brenda vijave t verdha prfaqsohet nga nj rrjet me gjatsi 96 kilometr, ka krijuar aty-ktu rrke e pellgje ujrash t ndenjura edhe gjat stinve t thata, duke favorizuar prhapjen e produkteve t ndotjes n t gjitha qoshet e ktij qyteti t standardeve urbanistike mesjetare. Si i vetmi qytet shqiptar pa treg t mbyllur, shitja e produkteve ushqimore ka zbritur n nivelet m t ulta t t gjitha shrbimeve.
Jam i sigurt zotrinj ministra, se gjat vizitave tuaja t fundit n Shkodr do t'ju ken rn n sy se, n prgjithsi, rrugt, trotuaret e sheshet e qytetit shfrytzohen nga banort e papun pr t tregtuar edhe mallra ushqimor n kushte alarmuese, n kontakt me baltn e rrugve, n pranin e prhershme t pluhurit, tymrave t automjeteve e gjat vers, t ekspozuar direkt ndaj veprimit diellor, gj q i jep vrull veprimtaris mikrobike e rrjedhojave kalbzuese, nnproduktet e t cilave rndojn ndotjen e mjedisit.
Emetimi i pakontrolluar i dioksidit t sulfurit dhe oksidit t azotit nga shkritoret e metaleve, uzinat kimike, fabrikimet e plehrave e prpunimi i hidrokarbureve (n Kuks, Mirdit, Kurbin, Fier, Ballsh etj.) pr disa dekada e la territorin shqiptar nn efektin shkatrrimtar t ktyre substancave t kthyera n shira acid, q dmtuan me mekanizmat tashm t njohura pasurit ushqimore t toks, zhdukn vegjetacionin dhe rradhuan n mnyr t ndjeshme pyjet.
N nj koh kur jehona e punimeve t konferencs pr energjin n Huston (1999), i bri t qart njerzimit se po konsumonte ditt e fundit t epoks s nafts, ekzekutivi aktual, i mbshtetur nga ekipi kukull i Ministris s Mjedisit, mori vendimin absurd t shkatrrimit t resurseve t industris s turizmit dhe t perspektivs s shklqyer t saj n bregdetin jugor t vendit (Nart etj.) n dobi t teknologjis naftnxjerrse, gjithsesi shkatrrimtare pr mjedisin.
E nqoftse n Jug t vendit shteti ndrhyn pr t br t vetn, n territorin Verior n t kundrt dora e tij nuk dgjohet fare.
Furnizimi intensiv i tregjeve t improvizuara t Shkodrs e t mbar Shqipris me ushqime t importuara, prgjithsisht pa iu nnshtruar filtrave prkatse t kontrollit shtetror e ka ekspozuar popullatn ton ndaj disa ndotsve me rrezikshmri t lart pr shndetin dhe krcnues pr jetn. Bazuar n t dhnat e ekipeve ndrkombtare m n z t mbrojtjes s mjedisit e t shndetit publik, si dhe t specialistve t kualifikuar pr lndt helmuese, vmendja e ministris q ju mbuloni duhet t prqendrohet n organizimin e t gjith shrbimeve t nevojshme pr t penguar n maksimum futjen n Shqipri t ushqimeve t papastrta, sidomos me ndots t prhershm organik - POP (Persistent Organic Pollutans).
Rndsi t jashtzakonshme tek ne duhet t'i kushtohet edhe kontrollit t ushqimeve t importuara pr kafsht, q futen n territorin shqiptar drejt fermave t lopve, derrave e pularive, t cilat deri tani futen pa m t voglin kontroll. Nuk duhet t harroni zotrinj ministra, se kriza e thell e shndetit publik, q n vitin 1999 provokoi rrzimi e qeveris n Belgjik, nisi nga vnia n shitje e ushqimeve pr kafsht. Kjo duhej t'i impononte edhe shtetit shqiptar q t ndalonte e t nxirrte jasht prdorimit ushqimet pr kafsh e pr njerz t magazinuara me prejardhje nga ky shtet (vezt, mishrat e shpendve, t viit, peshkut, qumshtit, djathit, akulloreve, kekve, biskotave dhe majonezs). Megjithat asgj nuk u b, kto produkte iu shitn konsumatorit shqiptar. E n rast se n Shqipri gjat ksaj periudhe media e rekrutuar prpiqej t bindte popullatn se produktet e mishit belg nuk do t kalonin kufirin e vendit ton, n t kundrt ushqimet pr kafsht nuk u bn subjekt komentesh, megjithse hynin lirisht n Shqipri, duke vrtetuar se prve se viktim ishim edhe fajtor.
N rndimin e vrullshm t mjedisit n Shqipri e n qytetin e Shkodrs, n veanti, ndikim t veant ka edhe keqtrajtimi i mbeturinave t ngurta urbane, industriale e spitalore. Megjith shumfishimin e banorve t qytetit jasht kapaciteteve mbajtse t Shkodrs, ky shrbim publik i rndsis s veant vazhdon t mbulohet me subvencione t niveleve t para 10 viteve. Njlloj si n t gjith qytetet shqiptare, edhe n Shkodr mbeturinat e ngurta urbane nuk i nnshtrohen asnj procedure seleksionimi, prpunimi, detoksikimi dhe dizinfektimi, por n ndryshim prej tyre (pasi Shkodra nuk ka nj vend t caktuar depozitimi) ato varrosen n brigjet e lumit Kir apo direkt n brendsi t shtratit t tij. Veprim iracional q ndot ujrat jo vetm t ktij lumi, por edhe t Buns, kolektorit t trsis ujore t Shkodrs, q pas nj udhtimi prej 44 kilometr ndrmjet zonave t banuara t Shqipris e t Malit t Zi, prfundon n det duke zbrazur edhe atje dika nga faktort ndots t qytetit ton.
Tepr shqetsues sht edhe fenomeni i ndotjes s ajrit nga djegia spontane apo e provokuar e hedhurinave t braktisura n terrenet e sapoprmendura.
Shumfishimi n qytetet e ndotura i numrit t t smurve me tumore malinj, leuemi, mieloma, smundje t tjera infektive nga prishja e sistemit imunitar (njlloj si tek t prekurit me AIDS ose tek individt me mangsi imunitare t lindura), humbja e aftsive riprodhuese, lindja e meshkujve me defekte gjenitale e smundjet e zemrs, penalizojn rnd qeverisjen qendrore e veanrisht Ministrin e Mjedisit, q nuk ndrhyjn aspak pr mnjanimin e ndotjes ne qendrat urbane, deri m tash t braktisura nga kujdesi institucional shtetror.
Importimi i automjeteve t amortizuara e t nxjerra jasht funksioni nga vendet evropiane, si ndots t mjedisit, ka shtuar n ajrin e qytetit prmbajtje t konsiderueshme bloze, dioksidi t squfurit, oksidi t azotit, oksidi t plumbit, t hidrokarbureve etj., duke rnduar s teprmi mjedisin ajror.
N kta kushte t rnda t trheq vmendjen mosinteresimi i plot pr prkujdesjen, mbrojtjen e hapsirve t drunjta, shesheve t gjelbra, zhvillimin, mbjelljen dhe rritjen e pemve, t njohura pr ndikimin e mueshm q kan n kapjen e pluhurave e thithjen e gazrave.
N kta kushte z. Ministr i Mjedisit, dikasteri q ju drejtoni jo vetm q nuk duhet t hesht, por duhet t prpunoj nj strategji afatgjat me prgjegjsi t lart ndaj brezave t ardhshm dhe, n bashkpunim me komisionin prkats t Kuvendit, departamentet prkatse t BE, katedrat universitare, fondacionet e OJQ-t e vendit e t huaja, t mbikqyr pik pr pik zbatimin e ksaj strategjie dhe kahjet e zhvillimit t vendit, duke denoncuar e bllokuar do lloj siprmarrjeje apo investimi q cnon, prish apo shkatrron ekuilibrin natyral t vendit ton me siprfaqe jetike t kufizuar edhe pr fajet tona.
als_Latn als_Latn war_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn