als_Latn dik_Latn sag_Latn
Arta Marku: Sa shumë libra. .. sa pak kohë!Postuar më: 21 Mars 2015 12:01
Libri më i vjetër që keni në bibliotekë…
Nuk kam inkunabuj. Pastaj, librat e vjetër të bibliotekës nuk janë të mitë. Gjithsesi, më domethënësi ndër të vjetrit që kam prej bibliotekës së fëmijërisë, nga e cila për hir të së vërtetës ruaj pak, është Odisea, botim i “Naim Frashërit”, me kopertinë të trashë dhe shkronja të arta. Përkthim i Pashko Gjeçit, që atë kohë nuk kam ditur ta vlerësoj.
Librat i zgjidhni nga autori apo zhanri?
Nga autori nëse njihet; nga zhanri edhe pavarësisht autorit (librat biografikë, p.sh, kur protagonisti më intereson); nga emri i përkthyesit sepse një përkthyes me emër jo vetëm shqipëron, por di të bëjë zgjedhje…
-I keni lexuar të gjithë librat që keni në bibliotekë?
Jo.
-Libri i parë që keni lexuar…
“Tri milingonat”. Nga libri mbaj mend titullin, në vija të përgjithshme subjektin që bënte fjalë për tri milingona që duhej të ngjiteshin në një majë kodre, si dhe ilustrimet njëngjyrëshe, të gjelbra.
-Libri i parë që keni kursyer për ta blerë…
Nuk më është dashur të kursej për libra. E megjithatë kam një libër “të parë” që e kam blerë vetë apo vetëm. “Ku shkoni ju o statuja…» i F. Arapit. E kërkova në bibliotekë dhe kur e hapa vura re se paskësh qenë dhuratë që ia kam bërë vetes për ditëlindje. E kisha harruar këtë fakt ashtu si edhe një përkim që po më pëlqeka: libri është i ndarë në pjesë, secila me një titull më vete dhe titulli i pjesë së parë nën të cilin unë kam firmosur, është Ëndrra të mia…
-Me kë i ndanit librat kur ishit gjimnaziste apo studente?
Me miq. Shkëmbimi i librave ishte i përhapur, sidomos për faktin që librat e mirë nuk ishte e lehtë t’i gjeje. Mbaroheshin menjëherë pavarësisht tirazheve të larta. Por, ndërsa shkëmbeja libra, ëndërroja që poshtë pallatit të kisha një librari, të lidhja miqësi me librashitësen e ajo të ma ruante një kopje për çdo libër. Por, poshtë pallatit ishte dyqani i bukës…
-A keni patur kartë anëtarësimi në Bibliotekën e qytetit?
Po, në bibliotekën e lagjes.
-A shkonit në Bibliotekë dikur, dhe a vazhdoni ta frekuentoni edhe sot?
E kisha pranë shtëpisë. Asokohe ishte një vilë shumë e bukur, ftuese. Mbizotëronte era e librave të vjetruar që lidhej shumë mirë me vjetërsinë e vetë vilës. Kishte një oborr të harlisur dhe sidomos paraditeve të verës ishte shumë bukur të shkoje atje. Në mesvitet ’80 vilës i ra plani dhe u shemb për t’i bërë vend një pallati. Një hapësirë e konsiderueshme e katit përdhe të pallatit të ri, iu kushtua bibliotekës. Meqë banoj sërish aty rrotull, jam rikthyer (ndoshta edhe për nostalgji) në këtë bibliotekë. Më ka bërë përshtypje që «pasuria» e saj vijojnë të mbeten librat e vjetër, me fletë të zverdhura nga koha e përdorimi, me lidhje të prishura e mezi të restauruara. Në këtë pikëpamje biblioteka është e njëjta, por ka një ndryshim thelbësor me të dikurshmen: Derën e gjej gjithnjë mbyllur. Jo vetëm nuk marr dot libra rregullisht, por mbi të gjitha mezi kthej librat që marr. Bibliotekaret i thërrasin gjithnjë për mbledhje në Bashki, ose marrin lejen e vitit…
-I keni marrë ndonjëherë një mikeshe apo miku një libër dhe me ndërgjegje nuk ia keni kthyer më? Nëse po, cili është ai libër?
Po më kujton një histori kjo pyetje. Duhet të ketë qenë viti 1993, sapo kisha filluar të punoja si gazetare. Dikush duhet të më ketë sinjalizuar për ndonjë problematikë në një bibliotekë që ndodhej diku në zonën përballë ‘Harri Fulltzit’, brenda unazës, mes pallateve. Shkova atje, trokita e askush nuk m’u përgjigj. E shtyva derën dhe u hap. Prita gjatë që dikush të vinte ndërsa shihja librat. Dukej një hapësirë e braktisur edhe pse s’mund ta thosha me siguri. Fundja pse duhej të ishte braktisur një bibliotekë!? Mora në dorë librin “Rruga e mundimshme drejt njohjes” e Lion Fojhtvagnerit, mbi jetën e Gojës, në mos gaboj përkthim i Robert Shvarcit dhe kur, pasi askush nuk erdhi, vendosa të iki, e mora librin me vete. Nuk më kujtohet shkrimi që kam bërë me këtë rast, por ende sot vijoj të jem e habitur se si ishte e mundur që mes asaj zone me dendësi aq të madhe banorësh, një bibliotekë i kishte dyert e hapura dhe librat s’i kishte prekur njeri. Vite më pas, në Galerinë e Shkodrës, në një bisedë me drejtorin e asaj kohe, mësova se në ’97-n galeria u përmbyt, u shkatërrua, punët u lagën, u prishën, u dëmtuan, por asnjë punë nuk humbi. Shqipëria mbarë u vodh por jo libraritë dhe galeritë e arteve. (Çdo e keqe e paska një të mirë.)
-Keni humbur libra që i keni pasur shumë të dashur?
Jo vetëm një libër. Teksa “100 vjet vetmi” ishte në proces shtypi, Robert Shvarci, që e kishte përkthyer, më dha një kopje të dorëshkrimit (me makinë shkrimi) të lidhur me kopertinë kartoni, në format a4, në mënyrë që ta lexoja para se të dilte libri. Tani nuk e gjej edhe pse do të doja shumë… Ashtu siç do të doja ta kisha, një libër fëmijërie, të humbur herët, të një autori rus me titull “Kashtanka”. Nuk e di pse pikërisht këtë libër, ndërsa kam humbur pafund nga biblioteka e fëmijërisë.
A lexonit dikur libra të ndaluar? Mund të na përmendni disa tituj dhe si i siguronit?
S’di kush ma ka dhënë “Tre shokë” të Remarkut, bashkë me porosinë: kujdes, mos ta gjejnë!Me të njëjtën porosi më dhanë një tufë fletësh format A4, me disa poezi të shtypura me makinë, që thuhej se ishin të Artur Rembosë. Por kjo ndodhi në një kohë tjetër, liria ishte në prag. I kopjova të gjitha me dorë, që t’i kisha, pastaj i ktheva fletët e shtypura.
Dhurimin e librave është një rit që e vlerësoni, apo librat preferoni t’i zgjidhnit vetë?
E vlerësoj, por nuk i preferoj surprizat sepse nuk se më josh shumë të kem të njëjtin libër në dy kopje.
Cilat janë zakonet tuaja të leximit? Lexoni shtrirë në kurriz, përmbys, në tryezën e punës… ?
Shtrirë, gjysmë shtrirë…
A lexoni në banjë?
Jo.
Në çfarë gjuhe tjetër përveç shqipes lexoni?
Italisht.
Ç’libër keni në duar aktualisht?
Po rilexoj “Iluzione në sirtar” të Kongolit.
Mbani shënime kur lexoni?
Po, sa herë kam një mjet shkrimi afër, edhe pse kam ndjesinë e të qenit e survejuar. Leximi është diçka që ndodh me veten, kurse shënimet apo nënvijëzimet sikur dekonspirojnë intimitetin. Ndoshta më mirë të mbash një bllok afër. E mendoj gjithnjë, por nuk e bëj.
Në letërsi ju tërheq më shumë proza apo poezia? Kur shenjoni një autor që ju pëlqen, lexoni gjithçka të tij/saj?
Proza dhe marrëdhënien me një prozator që e pëlqej, e vijoj.
Cilët janë ata libra apo autorë që ju rekomandoni se duhen lexuar patjetër?
Unë rekomandoj çdo javë nga një libër në BIBLIOTEKË, në programin tim, në TVSh.
A ka një libër që ju e konsideroni si Librin Total? Do të ishte e mërzitshme. Çfarë do të lexonim pas tij?
Po t’ju thonë se në Arkën e Noes së Librave duhet të shtini 3 libra për t’i shpëtuar nga Apokalipsi, cilët do ishin?
Ja një rast për të pranuar vlerat e librit elektronik. Kështu e ke bibliotekën të gjithën në një, në arkën e Noes.
-Na thoni një maksimë për librat që e mbani mend ose e përsërisni shpesh…
“Sa shumë libra sa pak kohë”, por meqë e ka thënë një muzikant po përmend një shkrimtar, Borgesin, i cili thotë: “Gjithnjë e kam përfytyruar parajsën si një lloj biblioteke”. Ah! Jam magjepsur nga një informacion që kam marrë nëpërmjet librit të Visar Zhitit “Lajmëtarët e Europës”, për Mirash Ivanain.Ky, i thoshte shokut të tij të burgut, Lazër Radit se u kthye në atdhe, për të vijuar veprën e lënë në mes për arsimin, si dhe… për BIBLIOTEKËN e tij… erdhi për LIBRAT pra, nuk rrinte dot pa ta, nuk i linte dot vetëm librat e tij këtu…
-Autografi më i çmuar apo më i çuditshëm që keni në bibliotekën tuaj?
Është një kushtim që më pëlqen deri edhe për formën. E kam fjalën për kaligrafinë që dëshmon dridhjen e dorës. Është i thjeshtë në përmbajtje “Z. Arta Marku me dashamirsi” dhe firma. Është nga At Zef Pllumi. E kam takuar vonë, ishte i sëmurë, nuk dilte nga dhoma, edhe ushqimin ia çonin atje. Shkova t’i merrja një opinion lidhur me Gazullin, për fjalorin e të cilit po përgatisja një emision televiziv. Më dhuroi, “Lahutën e Malcis”, me parathënien dhe autografin e tij. Pak më parë, kur më pyetët për librat që mund të rekomandoja, duhej të kisha përmendur veprën e At Zef Pllumit. Nuk e kam fjalën vetëm për të famshmen “Rrno vetëm për me tregue”, por për gjithë veprën e tij deri edhe një libërth me titull “Frati i pashallarëve Bushatlli të Shkodrës”, që e kish lexuar në rini, në Bibliotekën françeskane dhe meqë kishte humbur e rishkroi duke u bazuar në kujtesë, e qëndisi më saktë, me pendën e tij.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn min_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn min_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn