als_Latn dik_Latn sag_Latn
Roli i Islamit në ruajtjen e identitetit kombëtar
Abdullah KLINAKU
ROLI I ISLAMIT NË RUAJTJEN E IDENTITETIT KOMBËTAR
Islami ndër Shqiptarë ka traditë disashekullore, e cila është zhvilluar pa ndërprerje që nga shekulli XV e deri në ditët tona, duke ushtruar një ndikim esencial në mbijetesën dhe në formësimin e identitetit fetar, kulturor dhe kombëtar. Duke pasur parasysh faktet historike, pushtimet e njëpasnjëshme mbi trojet shqiptare, qëllimin e lig të fqinjëve të ardhur, për asimilimin e elementeve të identitetit tonë kombëtar, na vunë para sfidash të mëdha duke rrezikuar ekzistimin tonë. Roli i Islamit në ruajtjen e identitetit kombëtar, pa përjashtuar edhe faktorët e tjerë, është i një rëndësie të veçantë dhe i argumentuar me të dhëna shkencore të ndërtuara mbi burime të sakta historike dhe arkeologjike. Ilirët-Shqiptarët para ardhjes së Perandorisë Osmane, gjegjësisht para pranimit të Islamit, ishin të krishterë – katolikë ose ortodoksë.
Emancipimi kulturor dhe fetar
Në burimet e shkruara nga autorë të huaj antikë, të cilët kishin pasur kontakte me Shqiptarët, të shumtën dominon një vlerësim negativ për karakterin dhe për organizimin e tyre. Sado që në këto vlerësime kishte keqdashje të autorëve, nuk mund të përjashtohet plotësisht objektiviteti i tyre, meqë organizimi dhe rrezatimi kulturor i Ilirëve-Albanëve/Shqiptarëve në ato periudha historike ka qenë shumë inferior në raport me romakët në fillim dhe me fqinjët grekë e sllavë, më vonë. Nuk duhet injoruar as fakti se qytetet antike me rrezatim kulturor të ndjeshëm, si Butrinti, Apollonia, Durrësi, në fakt ishin koloni helene e romake dhe në to nuk ka gjurmë të shkruara në gjuhën ilire-shqipe dhe as aktivitete kulturore të dokumentuara me prejardhje ilire. Kjo është në përgjithësi gjendja e Ilirëve dhe rreziku permanent për asimilimin dhe zhdukjen e Ilirëve/Shqiptarëve. Gjallërimi dhe ngritja e vetëdijes kombëtare dhe fetare gjatë Perandorisë Osmane ishin që ruajti dhe fuqizuan identitetin tonë kombëtar në dallim nga periudha paraislame. Shqiptarët gjatë periudhës së Perandorisë Osmane, me përqafimin e besimit në Një Zot, dëshmuan një vlerë të posaçme njerëzore dhe një emancipimi të lartë fetar. Duke besuar Zotin dhe duke zënë vend tek ta Shpallja Hyjnore, po zinin fill edhe emancipim kulturor e intelektual, përparimi dhe zhvillimi i jetës familjare e sociale si dhe formësimi kombëtar dhe fetar. Obligimet fetare dhe zbatimi i tyre edukonin këtë popull për durimin, përgjegjësinë dhe përkushtimin për vendin. Ngritja e vetëdijes për edukimin familjar, ngritja e respektit për prindërit, edukimi i fëmijëve, ngritja dhe emancipimi i femrës, rregullimi i marrëdhënieve bashkëshortore, familjare e farefisnore, – krijonin kushte për emancipimin e mirëfilltë kombëtar e fetar. Duhet të ceket në këtë pikë se çështja e ngecjes së implementimit të plotë të edukimit familjar, sipas dispozitave islame, ka qenë edhe indoktrinimi i malësorëve me të drejtën zakonore-kanunin. Ndikimi i Islamit, edhe në edukimin social dhe në ngritjen e kapaciteteve të formuara, ishte i jashtëzakonshëm. Prova të identitetit të tillë do të jepeshin më vonë, pas disa shekujsh të jetës nën sundimin osman, kur ndodhi një transformim real i jetës sociale, kulturore, fetare dhe kombëtare të Shqiptarëve. Këta shembuj do të vijnë pasi të kishin kaluar gati pesë shekuj të sundimit osman, periudhë kur Shqiptarët njohën një rikonsolidim të brendshëm demografik dhe kulturor, pas shpërbërjes së gjatë nën sundimet romake, bizantine e serbe.
Afirmimi i identitetit shqiptar dhe islam i shqiptarëve
Janë themeluesit e Lidhjes së Prizrenit identifikim i një profili të ri të individit shqiptar, që kërkon realizimin e vet dhe të fateve të kolektivitetit, me anën e një angazhimi të disiplinuar dhe të menduar mirë në sfondin e komplikuar të zhvillimeve politike, diplomatike e ushtarake të kohës. Pa një profilizim të tillë, ishte e paimagjinueshme të krijohej një lëvizje indipendentiste që synonte ruajtjen dhe afirmimin e identitetit shqiptar dhe islam të shqiptarëve, në rrethimin armiqësor ballkanik, në moskuptimet tragjike të qeveritarëve osmanë dhe të gjeopolitikave antishqiptare dhe antiislame të shekullit XIX dhe të shekullit XX në Europë. Kur analizohen me kujdes biografitë dhe bëmat e personaliteteve të kësaj lëvizjeje, është e qartë se ato dëshmojnë për një emancipim të individit shqiptar në Islam, ku kishte përfituar vlera të larta organizative nga përvoja shtetërore, politike dhe fetare në Perandorinë Osmane. Falë këtij transformimi dhe kësaj vetëdijeje vepruese islame, u kultivua toleranca e brendshme shqiptare. Kjo tolerancë e brendshme mundësoi integrimin e Shqiptarëve, të cilët, edhe pse u përkisnin feve të ndryshme, realizuan një projekt unik politik dhe nacional. Ky projekt rezultoi me identifikimin e kërkesave politike dhe nacionale në vitin 1878, dhe me krijimin e shtetit shqiptar në 1912. Nga faktet historike është krejt e qartë se barrën kryesore të këtij projekti kombformues e shtetformues, përfshirë edhe pasojat në formën e gjenocidit serb në viset veriore pas Kongresit të Berlinit, dhe ndëshkimin e pushtetit turk, që erdhi si reaksion i detyrueshëm, për shkak të imponimit të diktatit të Fuqive të Mëdha të kohës, ka bartur mbi vete popullsia shqiptare myslimane dhe elita intelektuale e politike e dalë prej saj. Noel Malkolmi dallon tri grupime ose kahe politike në periudhën historike para Lidhjes së Prizrenit, që kryesisht janë të pranueshme:
– Grupimi i parë, sipas tij, ishte përpjekja e malësorëve për t’i mbrojtur ose edhe për t’i zgjeruar të drejtat e tyre tradicionale të vetëqeverisjes, përballë programit të reformave osmane; në këto reforma dëshirohej të imponohej elementi vendës, si për myslimanët, ashtu edhe për kristianët, si për malësorët, ashtu edhe për rrafshin. Këtë shtresë Kristin fon Kol (Christine von Kohl) e quan “shtresa e analfabetëve, e çifligarëve të mesëm”;
– Grupimi i dytë synonte krijimin e një principate autonome katolike shqiptare, të cilën e përkrahu edhe monsinjor Prenk Bibë Doda. Ai nuk do të zgjidhte mjete për ta sendërtuar këtë ide, madje për këtë qëllim do të bashkëpunonte edhe me Malin e Zi. Këtë ide e ndihmoi edhe Austro-Hungaria, po edhe arbëreshët, si politikisht, ashtu edhe me armë.
Islami ndërpreu asimilimin e Shqiptarëve
Mirëpo, për shkak të synimeve egoiste katolike, kjo ide dështoi. Këtë shtresë Fon Kol e quan “shtresa e prijësve fisnorë dhe sunduesve feudalë, të cilët herë janë në hasmëri ndërmjet veti, e herë në hasmëri me organet lokale”;
– Grupimi i tretë, i cili kryesisht jetonte në mërgim, që njihej si grupi i Stambollit, ku shquheshin vëllezërit Frashëri, ishte më aktivi në mesin e tyre. Këtë shtresë Fon Kol e quan “shtresa e intelektualëve të arsimuar në Evropë apo në Turqi, që gëzonin nam dhe autoritet në Stamboll apo në Botën arabe”. Sipas shumicës së studiuesve shqiptarë, grupimi i tretë konsiderohet flamurtar i patriotizmës shqiptare dhe ishte më i zëshmi dhe më aktivi. Ky grup do të bartte barrën kryesore në përgatitjen dhe organizimin e tubimit të njohur në Prizren më 1878. Po ashtu ajo thotë: “Lidhja e Prizrenit kishte një karakter të fortë mysliman, udhëhiqej nga myftilerët, ulematë dhe kakinjtë”.2 Madje edhe vendi ku u mbajt Lidhja e Prizrenit, tregon një simbolikë tjetër të rolit të Islamit në ruajtjen e identetit tonë kombëtar. Shumë burime historike pohojnë me prova e fakte se Kuvendi i Lidhjes së Prizrenit është mbajtur në xhaminë “Gazi Mehmed Pasha”, e njohur në popull si Bajraklia.3
Me këto ngjarje finalizohej formimi i kombit shqiptar dhe i shtetit shqiptar duke e ruajtur këtë popull nga asimilimi dhe duke e dalluar atë edhe me kombin edhe me fenë dhe me simbolikat e që të dyjave.
Botuar në revistën “Dituria Islame”, nr. 246, Janar 2011, Prishtinë.
———————————————————————–
Burimet:
(1) Roli i Islamit në trojet shqiptare, Dr. Milazim Krasniqi.
(2) “Kosova një histori e shkurtër” Noel Malcolm.
(3) Dimensioni islam dhe kombëtar i Lidhjes së Prizrenit më 1878 Bartl, Peter, Myslimanët shqiptarë në lëvizjen për pavarësi kombëtare (1878-1912), Dituria, 2006, Tiranë. Clayer, Nathalie, Në fillimet e nacionalizmit shqiptar-Lindja e një kombi me shumicë myslimane në Evropë, Përpjekja, Tiranë, 2009. Grup autorësh, Shtresimet e identitetit kulturor shqiptar, Zëri Ynë, Prishtinë, 2003. Hasani, Ismail, Vetëdija fetare dhe kombëtare tek shqiptarët, UP, Prishtinë, 2001. Krasniqi, Milazim, E vërteta e Islamit ndër shqiptarë, Zëri Ynë, Prishtinë, 2006.
A mund të shuhet zjarri që ka kapluar Turqinë?!
Dr. Mustafa BAJRAMI
A MUND TË SHUHET ZJARRI QË KA KAPLUAR TURQINË?!
Në fillim ishin vetëm ders’hanet, pastaj problemi i ryshfetit, pastaj dolën në shesh parregullsitë e qeveritarëve dhe së fundi filluan dorëheqjet, shkarkimet dhe burgosjet në të gjitha anët. Mosmarrëveshjet mes qeverisë dhe “hizmetit” tejkaluan parametrat e një mospajtimi të thjeshtë mes dy palëve që luftojnë për pushtet. Turqia është kapluar nga një “valë nxehti tropikal” që nuk di të ndalur. Nën tokën e Turqisë është ndezur një zjarr dhe nëse nuk shuhet shpejt, më së keqi do të pësojnë qytetarët e Turqisë. Pasojat mund të prekin edhe shtetet që po mbështeten nga qeveria turke. Raportet Kosovë Turqi, sidomos në vitet e fundit janë të një natyre specifike. Ishte krijuar një afërsi, që, në optikën diplomatike duket më shumë sa veç diplomaci.
**********
Ata që këtyre ditëve vizitojnë Turqinë, nëse sadopak përcjellin ngjarjet apo lexojnë gazetat, dëgjojnë lajmet, thjeshtë që kuptojnë gjuhët turke dhe angleze, do të vërejnë diçka që rrallë ka ndodh në Turqi; Atje, gati të gjithë po brengosen, ka frikë, të gjithë flasin për gjendjen e krijuar, por, thuajse askush nuk di se çka në fakt është duke ndodh! Edhe pse mjegullat e errëta po qëndrojnë mbi tokën turke, promotorët e atyre mjegullave, sipas shumicës, ose veprojnë nën tokë ose janë jashtë Turqisë. E gjithë kjo, Turqinë e këtyre ditëve po e bënë edhe më të pakuptueshme.
Në fakt, fjala është për tre aktorë kryesorë, pa përjashtuar mundësinë e implikimit edhe të tjerëve.
Qeveria e Taip Erdoganit e cila përveç punëve dhe probleme tjera, po merret edhe me shuarjen e zjarrit. As vet qeveria, sikur as shumë të tjerë nuk është në gjendje të interpretoj tërësinë e situatës. Ky konstatim tingëllon ndoshta çuditshëm, por kjo është e vërtetë. Përderisa nga njëra anë “hizmeti” kishte nisur propagandë kundër qeverisë si rezultat i revoltës kundër mbylljes së ders’haneve, nga ana tjerët, forcat e rendit, me kërkesë të prokurorisë dhe organeve tjera te rendit dhe sigurisë kishte nisur burgosjen e familjarëve të disa zyrtarëve të lartë të shtetit për, siç thuhet në raporte, të keqpërdorimeve, abuzimeve dhe parregullsive tjera. As vet qeveria turke nuk është kompakte në këtë amulli. Para dy ditësh, një zyrtarë i lartë deklaroi se është qesharake të thuhet që “hizmeti” ka vënë rrënjët nëpër institucione të shtetit dhe se dëshiron shembjen e qeverisë dhe turbulencat në vend. Nëse i referohemi kësaj deklarate, atëherë gjërat duken të jenë edhe më të paqarta.
Aktori i dytë është “hizmeti” roli i të cilit gjithashtu duket të jetë i mjegulluar. Përderisa nga një anë kjo lëvizje akuzohet për shkaktare të gjendjes së krijuar, në anën tjetër, njerëzit e “hizmetit” por edhe disa zyrtarë të lartë të qeverisë turke thonë se faji nuk është i saj. Edhe pse “beduaja”, mallkimi i Fetullah Gulenit nga Amerika u prit keq dhe çuditshëm në krahasim me gjuhën e tij tolerante që njerëzit janë mësuar ta dëgjojnë, deri më tani, askush nuk mund ta thotë troç se kundër kujt beri mallkimin. Mediat por edhe shumë zyrtarë thonë se ai mallkoi Erdoganin, mirëpo, kjo, megjithatë nuk është e sigurt. Pasiguria qëndron në atë, se, thuajse askush nuk dyshon në raportet “ideologjike” mes dy palëve. Si do që të jetë, njerëzit po brengosën, u brengos edhe Liga e Dijetarëve Muslimanë Botërorë kur lëshoi një rezolutë në mbështetje të Taip Erdoganit dhe në fund të asaj rezolute, ishte shtuar një aneks ku ftohej Fetullah Guleni për të frenuar të vetët që të rregohen sa më të arsyeshëm.
Edhe pse pala e tretë duket të jetë e padukshme, Ajo është shumë aktive dhe shumë e fuqishme për të vepruar; Në ngjarjet inkorporohet nëpërmes gazetave, revistave, medieve tjera brenda dhe jashtë Turqisë. Ajo tregohet e brengosur dhe gjithsesi e interesuar shume, për krizën turke. Sipas analitikëve, kjo palë është po ajo që jep kredi, që ka para, forcë, që posedon korporata të fuqishme në botë, që shtien në dorë shumë qeveri të cilave u ndihmon kur do dhe i rrëzon kur i pengojnë. Thuhet se bota, sidomos e pas Luftës së Ftohtë menaxhohet dhe monitorohet nëpërmes saj. Banka Botërore, FMN-ja dhe korporata të shumta perëndimore që kanë korrelacione dhe kooperime të ngushta me lobe të fuqishme në planetën tonë, nuk ndjehen rehat në rastin e Turqisë tetëdhjetë milionëshe të Taip Erdoganit. Përgjatë kohës së Erdoganit, Turqia pagoi të gjitha borxhet që i kishte marrë për dekada dhe për çudinë e shumë kujt, botërisht shpalli gatishmërinë për ti dhënë borxhe jo vetëm këtyre korporatave por edhe shumë shteteve që deri dje njiheshin si të forta. Banka Botërore, FMN-ja dhe korporatat tjera simotra duket se kanë humb një treg të madh përfitimesh. Turqia më nuk merr as borxhe e as kredi.
Siç shihet, ngjarjet e fundit janë të rënda edhe për një arsye tjetër. Fjala është për ushtrinë turke e cila më nuk mund të ndërhyjë në politikat e brendshme, në rrëzimin e qeverisë apo vendosjen e pushtetit ushtarak, sikur bënte më parë sa herë që dëshironte. Para pak muajsh parlamenti turk kishte aprovuar një ligj që ndalon ndërhyrjen e ushtrisë në problemet e brendshme, dhe cili do gjeneral që nuk respekton këtë, nesër do të ballafaqohet me ligjin. Gjeneralët e tanishëm mund të kenë marrë mësim nga burgosjet e shumta të kolegëve të tyre të cilët ishin pjesë e aferës “Ergenekon”. Rrjeti Ergenekon ishte i organizuar aq mirë sa rrëzonte cilën do qeveri që binte ndesh me politikat e tij. Ushtria turke më nuk e ka atë peshën politike që kishte më parë, andaj edhe përplasjet e fundit mund të konsiderohen më të rrezikshmet.
Personalisht mendoj se situata mund të tejkalohet. Nuk ka dyshim se forca e madhe ndikon të voglën më shumë se anasjelltas. Por, ekziston edhe ligji tjetër i jetës. Forca e vogël, edhe pse më e dobët në krahasim me të madhen, ajo mund të parandalon realizimin e qëllimeve të forcës së madhe. Turqia sot nuk mund të konsiderohet forcë e vogël, por nëse forcat që akuzohen se po dëshirojnë të destabilizojnë Turqinë janë më të mëdha se sa forca e këtij shteti për të parandaluar djegien, Turqia, sikur edhe çdo shtet tjetër i vogël në krahasim me fuqinë e madhe mund të tejkalojë situatën. Për tu realizuar kjo, përveç vullnetit dhe bashkëpunimit mes palëve, duhet patur parasysh katër momente shumë të rëndësishme:
Nëse janë të vërteta ato që po dëgjohen dhe që “po shihen” në Turqi, atëherë duhet të ndalen keqpërdorimet, ryshfeti, vjedhjet, mashtrimet dhe të gjitha parregullsitë që qesin nën hije shtetin ligjor, e nëse ka nga ata që kanë bërë këto krime, të ndalen dhe gjykohen sipas ligjit. Ligji është ligj kur gjen shtrirjen në të gjitha shtresat e shoqërisë.
Të identifikohen të gjitha ata që janë futur brenda institucioneve të shtetit dhe të cilët janë përgatitë me dekada për këtë gjendje të krijuar.
Të ndalohen me ligj përhapja e shpifjeve, gënjeshtrave, shantazheve dhe komploteve nëpër mendia, rrjete sociale dhe vendtubime të cilat për interesa personale nuk kursejnë as qytetarin, as institucionet e as vet shtetin.
Të ndalohen me ligj premtimet e rreme, gënjeshtrat dhe përhapja e frymës përçarëse që mund ta bëjnë partitë për interesa të veta por gjithnjë në dëm shtetit.
Për tu realizuar të gjitha këto, Turqisë i nevojitet në sistem i fortë ligjorë, një ministri e qëndrueshme e drejtësisë dhe një ministër i drejtësisë që është në gjendje të sfidojë këdo që pengon implementimin e ligjit. I sapoemëruari për Ministër të Drejtësisë, miku i vjetër i kryeministrit Erdogan do të jetë i vetëdijshëm për situatën që ka përpara. Si ish zëvendëskryeministër, ministri i tanishëm e drejtësisë, të cilin e pritëm me gjithë delegacionin e tij në zyrën tonë përderisa ishim në krye të Këshillit të Bashkësisë Islame në Gjilan, sigurisht ka parasysh atmosferën e tanishme dhe trazirat politike. Respektim i ligjit të cilin me ngulm e kërkon bashkësia ndërkombëtare është parakusht për Turqinë në rrugën e saj kah Evropa. Evropa, me kujdes të madh është duke vëzhguar situatën për së afërmi. Turqia është para një provimi të madh.
Shënim: Titulli i këtij shkrimi nuk është imi. Është i një artikulli të gazetës Zaman, organ i “hyzmetit. Kjo gazetë së fundi pranoi se Turqisë i është kanosur një zjarr i rrezikshëm. Ajo ka filluar të thërret në shuarjen e atij zjarri, përpara se të gjithë të digjen në të.
Intervistë ekskluzive me bashkatdhetarin tonë në Kajro, Amer Bektashi
INTERVISTË EKSKLUZIVE ME BASHKATDHETARIN TONË NË KAJRO, AMER BEKTASHI*
Amer Bektashi, Kajro-Egjipt, 2010
Pyetje: I nderuar Amer, fillimisht dëshirojmë të na tregoni pak për prejardhjen tuaj, si dhe kur keni ardhur në Egjipt, dhe si ka vazhduar jeta e familjes suaj këtu në këtë vend arab ndryshe nga Shqipëria?
Përgjigje: Unë quhem Amer Bektashi, dhe kam lindur në Kajro të Egjiptit. Gjyshi im quhej Isa Çoçoli, i lindur në Konicë dhe ka ardhur në Egjipt pas luftës ballkanike, rreth viteve 1916-1917. Arsyeja e vetme e cila e detyroi të udhëtojë në Egjipt ishte arsyeja ekonomike e familjes si dhe që të punojë për të blerë sërish tokat që ua kishin marrë grekët në Konicë. Ai fillimisht është marrë me tregti me një bashkëpunëtor egjiptian. Gjyshi im eksportonte fasule me anije për në Egjipt, si dhe importonte pambuk për në Shqipëri. Gjyshi im kishte edhe 3 vëllezër të tjerë. Pas këtij hapi ai mori edhe vëllezërit e tij dhe në të njëjtën kohë hapi një fabrikë për punimin e xhamit dhe të pasqyrave.
Pasi punoi për një kohë të gjatë me fabrikën e xhamit, e la këtë punë dhe filloi të merrej me prodhimin e gazozave, një pije shumë moderne për atë kohë siç është coca-cola sot. Në këtë kohë, mbret në Egjipt ishte sulltan Hysen Kamili, dhe pas tij erdhi sulltan Fuadi. Pasi Egjipti fitoi pavarësinë nga Perandoria Osmane, erdhi Fuadi, dhe në këtë kohë transferohet nga Aleksandria në Kajro dhe njëkohësisht ndërron punën e tij, duke vazhduar të merret me përpunimin e grurit.
Ai si dhe vëllezërit e tij u martuan me gra shqiptare nga Shqipëria të cilat dhe ato erdhën në Egjipt. Mendja e tij mendonte vetëm për Shqipërinë, duke menduar për tokat në Konicë të cilat ua kishin marrë grekët. Ata mendonin që sa më shpejtë të kthehen në Shqipëri sërish por arsyet nuk e lejonin një gjë të tillë. Ne si familje sipas shtetit komunist ishim rrezik për shtetin sepse xhaxhai i nënës sime ka luftuar kundër partizanëve kështu që e kishim të ndaluar që të ktheheshim atje. Shumë nga të afërmit e mi në atë kohë i kishin futur në burg.
Nuk arrij ta kuptoj se ç’rrezik do të kishte shteti komunist nga ne, kur familja ime kishte mundësi të merrte nënshtetësinë egjiptiane por ata mendonin që të ktheheshin në Shqipëri sa më shpejt. Në këtë kohë ka qenë në pushtet mbreti Fuad, dhe pas tij mbreti Faruk. Në këtë kohë shqiptarët botojnë dy revista, një gazetë si dhe hapin dy klube, një në Kajro dhe një në Aleksandri. Këto ishin vende takimi për shqiptarët këtu.
Gjyshi im ka vdekur në vitin 1970, kurse gjyshja ka vdekur në vitin 1994. Babai im ka lindur në Egjipt dhe ka pasur nënshtetësi egjiptiane, kurse nëna ime ka pasur nënshtetësi shqiptare dhe pasi u martua me babain tim mori nënshtetësi egjiptiane, por babai shkoi në ambasadë dhe mori një nënshkrim për mua dhe për nënën time që ne jemi shqiptarë dhe kjo ishte me dekret të presidentit Sali Berisha.
Pyetje: Si i keni hallet e familjes suaj tani?
Përgjigje: Ne këtu ka dashur Zoti që t’i kemi mirë hallet, unë jetoj bashkë me familjen këtu në Kajro, nuk kemi pasur probleme me egjiptianët, kemi marrëdhënie të mira me ta, kështu është jeta këtu.
Pyetje: Me çfarë merreni në jetën tuaj?
Përgjigje: Unë merrem me një aktivitet tregtar, si dhe kam disa dyqane të miat këtu. Fillimet e aktivitetit si familje kanë nisur shumë herët, por unë personalisht në vitin 1990, pasi u ktheva nga Amerika kam punuar si agjent në një firmë italiane. Po në atë vit kam hapur dyqanin tim personal në qendër të Kajros dhe kështu që nga ai moment unë vazhdova ta zgjeroj edhe më shumë aktivitetin tim.
Pyetje: Keni vështirësi në zhvillimin e aktivitetit tuaj?
Përgjigje: Vështirësitë në Egjipt janë të shumta. Dihet që këtu ka vështirësi për vendasit, domethënë egjiptianët, e mandej ç’mund të themi për të huajt?! Më kupton?
Pyetje: E keni vizituar ndonjëherë Shqipërinë?
Përgjigje: Në vitin 1991 ka ardhur ambasadori i asaj kohe dhe më thotë: I nderuar Amir, ne si ambasadë do t’ju japim viza ju dhe familjes suaj por unë nuk isha i sigurtë në fjalët e tij dhe mendoja se mos më gënjen saqë i thashë nëse po bëni shaka, sepse nuk m’u besonte që kishte ardhur momenti për të vizituar Shqipërinë.
Gjyshja ime gjithmonë fliste për Shqipërinë, tregonte për anën letrare të saj, natyrën e saj, njerëzit mikpritës etj. Në këtë kohë shqiptarët kishin të drejtë të dilnin nga Shqiperia dhe qëlloi që disa prej tyre erdhën në Egjipt. Unë u takova me ta dhe ju thashë që do të vizitoj Shqipërinë. Ata më thanë që s’ke çfarë bën atje, jeni mirë këtu, por mua më vlonte gjaku për Shqipërinë edhe pse s’kisha lindur atje.
Për mua Shqipëria ishte një vend i paharruar dhe më merrte malli shumë për të, dhe deshti Zoti që ne e vizituam Shqipërinë. Në aeroport na pritën shumë njerëz, me një ngrohtësi shpirtërore të paharruar, edhe pse gjendja në Shqipëri ishte paksa me probleme por për mua u dukte sikur s’kishte asnjë gjë sa që në momentin që vendosa këmbën në Shqipëri ndjeva një kënaqësi shpirtërore sikur kisha lindur dhe jetoja në atë vend.
Në këtë kohë, kur isha për vizitë në Shqipëri, deshti Zoti që të fejohem, një fejesë me të gjitha adetet që kishte fejesa në Shqipëri, ashtu siç i kanë pasur të parët, me shumë adete dhe zakone me shkuesi etj.
Unë kam qëndruar 8 ditë atje. Ka qenë një moment që nuk mund ta harroj, që është shumë i vështirë për ta shpjeguar me fjalë. Këtë gjë nuk mund ta shpjegoj me fjalë më shumë se kaq: një vend i paharruar. Unë pasi u ktheva nga Shqipëria u martova këtu në Egjipt por dëshira ime ishte që të bëja dasëm edhe në Shqipëri por mundësitë nuk na e mundësuan këtë gjë. Sërish e vizitova Shqipërinë në fund të vitit 1992, në vitin 1994 e gjithashtu në vitin 1995 dhe s’kam qenë më që nga ajo kohë sepse pas kësaj kohe ndodhën probleme atje në vitet 1996-1997, si dhe njëkohësisht mua këndej m’u shtuan punët, aktivitetet e kështu që s’më erdhi mundësia për të shkuar sërish deri tani.
Por kjo s’do të thotë që të harrojmë farefisin tonë, të afërmit tanë, sepse ne si familje jemi shumë të kujdesur në lidhje me të afërmit tanë, kështu që unë jam shumë i interesuar për hallet e tyre, kush martohet, kush lind, kush vdes si dhe unë lexoj shumë për historinë e Shqipërisë.
Pyetje: Na flisni pak rreth studimeve tuaja, ku i keni mbaruar dhe për çfarë keni studiuar?
Përgjigje: Unë kam shkuar në vitin 1979 dhe kam vazhduar studimet atje. Në kohën kur kam shkuar atje isha në moshën 14 vjeçare. Kam kryer gjimnazin atje, e pastaj kam vazhduar edhe fakultetin ekonomik, pastaj jam kthyer në Egjipt në vitin 1990, në moshën 25 vjeç.
Pyetje: Në lidhje me gjuhën shqipe, ku e keni mësuar, sepse nuk keni lindur dhe nuk jetoni në Shqipëri dhe kjo është diçka e rrallë?
Përgjigje: Sa për gjuhën shqipe unë e kam mësuar nga gjyshja sepse ajo gjithmonë ka folur shqip, e kam mësuar me të dëgjuar dhe kam dëshirë të mësoj edhe më shumë por nuk e di mirë. Që kur ka vdekur gjyshja, unë kam qenë 29 vjeç dhe këto kanë qenë çastet kur kam dëgjuar shumë shqip, kurse tani që gjyshja ka ndërruar jetë në shtëpi flasim copa-copa, pak shqip, pak arabisht, pak anglisht, sepse nusja ime e di shumë mirë gjuhën arabe dhe unë s’e di mirë gjuhën shqipe kështu që jemi të detyruar të flasim kështu.
Pyetje: Amir, na flisni pak rreth shqiptarëve të cilët kanë bërë epokë këtu në Egjipt me mbretërinë e tyre?
Përgjigje: Në vitin 1798 në Egjipt vijnë francezët dhe e pushtojnë atë. Ky ishte fillimi i historisë madhështore të Muhamed Ali Pashës. Pasi Egjipti ra në duart e Francës, Sulltani Istanbul i dytë mori vendim që të sulmohet Franca për t’a marrë sërish Egjiptin. Në ushtrinë e Perandorisë Osmane kishte shumë kombësi e ndër ta ishin edhe 5000 ushtarë me në krye Muhamed Ali Pashën.
Detyra kryesore që i kishte dhënë në këtë kohë Perandoria Osmane Muhamed Ali Pashës me divizionin e tij të cilin e drejtonte ishte luftimi me ushtrinë franceze. Muhamed Ali Pasha e ka sulmuar dy ose tre herë, s’më kujtohet me saktësi, ushtrinë franceze e cila kishte në gjirin e saj 30000 ushtarë. Lufta ka ndodhur në veri-lindje të Egjiptit, afër Palestinës. Në të vërtetë, ishte shumë e vështirë që të luftohej në atë kohë me ushtrinë franceze sepse ata ishin të shumtë në numër dhe mjetet luftarake i kishin më moderne se ato të perandorisë osmane.
Franca qëndroi në Egjipt 3 vjet dhe ka bërë një propagandë indo-europiane e cila, si të themi, nuk ishte në favor të egjiptianëve, por realiteti ishte krejt ndryshe. Franca dëshironte rrënimin e kulturës, moralit, fesë këtu në Egjipt. Në kohën kur Franca ishte në Egjipt, këtu në Kajro ndodhën dy revolucione kundër francezëve nga ana e popullit të Egjiptit pasi e kuptuan qëllimin e Francës. Kur Egjipti u kthye sërish nën halifatin osman, si vali i Egjiptit nga ana e sulltanit u caktua Hurshid Pasha por populli i Egjiptit nuk e pranoi këtë vendim. Pasi Muhamed Ali Pasha luftoi me francezët, ai nuk u kthye sërish në Stamboll por qëndroi në Egjipt. Muhamed Ali Pasha në këtë kohë nuk qëndroi thjesht si një oficer i cili kujdesej për grupin e ushtarëve të cilët i kishte nën kontroll por vazhdoi kontakte me popullin e Egjiptit. Ai ishte i dashur për ta si dhe kujdesej për ta, dhe kjo bëri që populli ta kundërshtonte vendimin e sulltanit.
Ata donin që në vend të Hurshid Pashës të vijë Muhamed Ali Pasha. Por kush ishte ky person në sytë e sulltanit; një oficer i thjeshtë apo një njeri i cili me mendimet dhe punën e tij mundi të çonte përpara Egjiptin si nga ana kulturore, ushtarake, ekonimike etj., e madje jo vetëm Egjiptin por mund të ndikonte në vendime pozitive në lidhje me Perandorinë Osmane në përgjithësi.
Pasi sulltanit i shkoi lajmi për situatën në Egjipt ai mori një mendim nga personat të cilët ishin poshtë tij (vezirët). Ata i thanë që është më mirë që të pranojmë propozimin e popullit të Egjiptit, sepse ne ashtu siç e dorëzuam atë tek francezët herën e parë, po ashtu mund ta dorëzojmë sërish sepse ushtria osmane po dobësohej çdo ditë e më shumë.
Pasi sulltani i dëgjoi këto fjalë pyeti për jetën dhe familjen e Muhamed Ali Pashës. Atij i thanë që ai ka qenë personi i cili ka luftuar kundër francezëve në Egjipt si dhe babai i tij ka punuar tek sulltani në Kavallë. Pasi i dëgjoi këto fjalë, ai e pa që Muhamed Ali Pasha kishte kontribuar për Perandorinë Osmane e kështu që sulltani pranoi që të jetë ai valiu i Egjiptit.
Kjo daton që nga viti 1805, dhe kjo bëri që populli i Egjiptit e priti me gëzim këtë lajm. Muhamed Ali Pasha, një njeri i zgjuar me një vizjon për të ardhmen bëri reforma të mëdha në Egjipt. Ai arriti që të vendosë bazat e një mbretërie të re në Egjipt. Historia tregon që nga koha e tij kanë ngelur shumë gjëra historike. Ky lulëzim i Egjiptit në periudhën e tij ishte nga viti 1805 deri në vitin 1840.
Në këtë kohë Kajro u bë si djali i madh për Stambollin. Kajro filloi të lulëzojë, ndodhën reforma të mëdha ushtarake dhe ekonomike.
Muhamed Ali Pasha nuk ishte si valinjtë e tjerë që ishin përpara tij në Egjipt, të cilët nuk mendonin se si ta forcojnë perandorinë dhe vendet që kishte nën kontroll. Ai e ndjeu që Perandoria Osmane shumë shpejtë do të përfundojë, ashtu siç vuri re që vendet europiane do të forcohen.
Në çastet kur Perandoria Osmane ndodhej në Kretë si dhe në Murih, në veri të Greqisë Muhamed Ali Pasha dërgoi ushtarë në ndihmë të Perandorisë Osmane me në krye djalin e tij Ibrahim Pasha. Pasi shkuan në Greqi, panë që përballë tyre ishin flotat e Francës dhe Anglisë kështu që ata vendosën që të kthehen në Egjipt sepse s’mund t’i përballonin kundërshtarët. Muhamed Ali Pasha kërkoi që vendet arabe të drejtohen nga Kajro kurse Kairo të drejtohej nga Stambolli por këtë s’e pranoi sulltani.
Të gjitha që ndodhën në këtë kohë bënë që të prishen marrëdhëniet mes sulltanit dhe Muhamed Ali Pashës. Djali i tij Ibrahimi dëshironte që të merrte Stambollin nën kontroll si dhe të rrëzonte sulltanin por babai i tij i përgjigjet që të mos veprojë ashtu siç mendon sepse sulltani është prijësi i besimtarëve dhe është turp për ju që të luftohet sulltani.
Atëherë kur pushteti i Muhammed Ali Pashës po shtohej dita-ditës ndodhi ajo që e mendoi ashtu siç thamë më lart [mendoi që do të forcohen vendet e Europës]. Vendet e Europës, Franca, Anglia, Austria etj., u bashkuan bashkë dhe i thanë Muhamed Ali Pashës që ju s’keni të drejtë të kërkoni gjë tjetër më shumë se pjesën që keni, Egjiptin, dhe për të do të paguani xhizen [taksën] për ne, dhe Egjipti e pranoi një gjë të tillë sepse nuk kishte se ç’të bënte.
Kjo ishte thyerja e madhe që ndodhi ndaj pushtetit të Muhamed Ali Pashës në vitin 1840 në konferencën e cila u mbajt në Londër e cila u quajt “Konferenca e Londrës”. Në këtë kohë Egjipti nuk ishte si më parë një mbretëri, por tani i ngjante një mbretërie, por s’ishte ashtu në të vërtetë, ishte thjesht zyrtarisht poshtë sulltanit. Në këtë kohë kur Muhamed Ali Pasha ishte ende gjallë e merr pushtetin djali i tij Ibrahimi për një periudhë, një njeri me vizion të gjerë, me një zgjuarsi të rrallë dhe me një guxim dhe përgatitje ushtarake të habitshme. Në këndvështrimin tim Ibrahim Pasha ka qenë një njeri i pashoq, madje të them edhe diçka, se ai është më i lartë se Napoleoni. Ai ka bërë 17 beteja dhe s’ka humbur asnjë prej tyre, në qoftë se nuk do të ishte Muhamed Ali Pasha, babai i tij dhe të ishte ai vetëm do të shkruheshin me qindra libra për të.
Ibrahim Pasha ndërroi jetë, kurse babai i tij Muhamed Ali Pasha jetoi ende dhe e mori sërish pushtetin për afërsisht 1-2 vjet, dhe pas tij erdhën Sherif Pasha, ndërsa pas tij Seid Pasha por nuk vinte tjetër i ngjashëm me Ibrahim Pashën. Tek opera në Kajro gjendet busti i tij.
Në lidhje me arritjet në kohën e Muhamed Ali Pashës është mbajtur një konferencë me rastin e 200 vjetorit të fillimit të sundimit të Muhamed Ali Pashës dhe unë isha njëri ndër personat të cilët do të flisnin në lidhje me këtë çështje. Tema ime ishte: “Çfarë do të ndodhte në botë nëse do të zbatoheshin mendimet që kishte në mendje Muhamed Ali Pasha”; do të përparonte bota dhe s’do të binte Perandoria Osmane, edhe sikur të binte Stambolli s’do të binte ashtu siç ra ose mund të transferohej qendra nga Stambolli në Kajro.
Sundimi i shqiptarëve vazhdoi deri sa erdhi radha kur Faruk Pasha ishte rreth të 18-tave. Ai e dorëzoi pushtetin në vitin 1952 por vazhdoi edhe një vit drejtimi zyrtar nga shqiptarët. Pas tij erdhi djali i tij i cili qëndroi vetëm një vit. Kështu mbaroi dinastia shqiptare këtu në Egjipt, dhe bashkë me përfundimin e dinastisë u mbyllen edhe klubet që i kishin për takime shqiptarët, si dhe gazeta dhe 2 revistat që i kishin më parë.
Pyetje: Na thoni diçka për gjendjen e shqiptarëve të vjetër (Arnautët) në Egjipt, a gëzojne ata të njëjtat të drejta me arabët e Egjiptit?
Përgjigje: Në këto momente, reputacioni që kishin më parë nuk është më, respekti ndaj shqiptarëve nuk është ashtu siç ishte. Kjo ndodhi nga ana e qeverisë së Egjiptit që erdhi pas tyre e kështu vazhdoi… Por respekti dhe fama e shqiptarëve vazhdon ende tek populli egjiptian, këtë s’duhet ta harrojmë.
Shumë nga shqiptarët kanë emigruar në vendet europiane si dhe në Amerikë e Kanada.
Pyetje: Çfarë mund të thoni mbi gjendjen e shqiptarëve (Arnautëve) pas rënies së mbretit të fundit egjiptian me origjinë shqiptare?
Përgjigje: Këtu në Egjipt ka shumë shqiptarë, por ata të cilët kanë ardhur kohë më parë shumica e tyre nuk jetojnë më dhe ata të cilët janë ende gjallë, nuk e di nëse ka ndonjë që e di gjuhën shqipe, dhe nëse nuk e di gjuhën e një populli si do t’i marrësh vesh lajmet rreth tyre, historinë, jetën e tyre, e kështu me radhë.
Shumica e shqiptarëve janë martuar me egjiptiane dhe kanë harruar gjithçka. Ata vetëm dinë në përgjithësi emrin e vendit se nga janë [Durrës, Manastir etj.].
Shumica e personave të pasur këtu kan qenë nga Shqipëria ose me prejardhje shqiptare por nuk jam i bindur se që të gjithë ata që thonë se jemi shqiptarë janë në të vërtetë, por e thonë këtë për të treguar që paraardhësit e mi kanë qenë mbretër e kështu me radhë.
Prej shqiptarëve këtu ka prej tyre që janë të pasur por në përgjithësi janë mesatarë siç është populli në përgjithësi këtu.
Pyetje: Meqë revista jonë është një revistë kulturore-shkencore, na thoni ju lutem a ka ndonjë shqiptar këtu që merret me letërsi dhe me kulturë në përgjithësi?
Përgjigje: Ka shumë shqiptarë që kanë shkruar dhe janë marrë me kulturë por shumë prej tyre nuk jetojnë më, kurse atyre që jetojnë tani, siç e thashë më parë, nuk u besoj të gjithëve me fjalët që thonë. Por është fakt që ka shumë shqiptarë që punojnë nëpër ministri, në parlament, në ekonomi, në ushtri etj.
Një ndër shqiptarët e mëdhenj që ka dhënë kontribut të çmuar për shqiptarët këtu ka qenë Shejh Teufik Islami, një nga dijetarët e Universitetit të Ez’herit. Një nga poetët e mëdhenj të Egjiptit ishte edhe një shqiptar i quajtur Haki si dhe Kerim Haxhiu nga Lushnja, i cili ka ardhur për studime këtu para viteve 1945 dhe s’është kthyer më në Shqipëri. Njëri ndër shqiptarët e rinj është edhe Prof. Dr. Beqir Ismaili, përfaqësuesi i Kosovës në vendet arabe.
Pyetje: Sa i interesuar është shteti shqiptar për çështjen e diasporës shqiptare në Egjipt?
Përgjigje: Shteti shqiptar po mundohet dhe po interesohet për shqiptarët në përgjithësi të cilët jetojnë jashtë trojeve shqiptare. Shpresojmë që të bëhet diçka më shumë në këtë çështje në bashkëpunim me ta.
Pyetje: Të gjithë shqiptarët të cilët jetojnë jashtë trojeve të tyre kanë dëshirë që të kthehen dhe të investojnë në atdheun e tyre. A ekziston dhe tek ju e njëjta dëshirë?
Përgjigje: Unë gjithmonë e kam menduar një gjë të tillë. Pa dyshim, dëshira ime është që të kthehem në Shqipëri dhe të investoj atje sepse aty janë vëllezërit tanë dhe ne duam që të kontribuojmë, në mënyrë që të përmirësohet gjendja e bashkatdhetarëve tanë.
I nderuar Amir, ju falënderojmë për gatishmërinë tuaj për të bërë këtë intervistë. Shpresojmë që në të ardhmen të kemi sërish biseda të tilla të cilat janë si mallëngjyese ashtu edhe frutdhënëse.
– Të lutem, pata kënaqësinë që biseduam sepse po bisedojmë për një çështje e cila ka të bëjë me ne dhe me vëllezërit tanë, kështu që unë ju falënderoj për nismën tuaj. Është diçka shumë interesante dhe e dobishme, faleminderit edhe një herë. Një urim të veçantë ia dërgojmë të gjithë shqiptareve kudo që ndodhen.
© /Orientalizmi Shqiptar/
Intervistoi: Indrit LITA
Student në Universitetin e Al-Ez’herit
Kajro-Egjipt, 2010
* Ky shkrim është botuar në revistën “URA”, nr. 5, botim special për Arnautët, Vjeshtë-Dimër, Tiranë 2010, organ i “Qendrës Shqiptare për Studime Orientale”, acfos_albania@yahoo.com.
Hafiz Ismet Dibra, mendimtari dhe komentuesi i shquar i Kur’anit
Prof. Dr. Hajri SHEHU
HAFIZ ISMET DIBRA, MENDIMTARI DHE KOMENTUESI I SHQUAR I KUR’ANIT
Rreth ligjëratave të H. H. Ismet Dibrës, “A ka dyshim në qenëjen e Zotit?”
Ndër dijetarët e shquar shqiptarë në fushën e komentimit të Kur’anit është edhe Hafiz Haxhi Ismet Dibra . Disa nga komentimet e tij janë botuar në vijimësi në revistën “Zani i Naltë” të viteve ‘30 të shekullit të kaluar, nën një titull që është një pyetje retorike: “A ka dyshim në qenëjen e Zotit?”. Ndonëse më shumë se para 80 vjetësh, komentimet e tij janë mjaft moderne e mjaft aktuale. Njeriu mëson shumë edhe tani. Me argumente nga Kur’ani e me shembuj nga zbulimet shkencore, ai vërteton për një “mendje të vërtetë” (fjalët në thonjëza janë të tijat) se Allahu ekziston dhe është vetëm Një Zot.
Komentimet e H. I. Dibrës nuk janë vetëm për elitarë e lexues të formuar, por edhe për të tjerë. Ato janë njëherësh edhe popullarizuese. Në to nuk ka deklarime të thata fetare, por argumentime e interpretime teologjike – shkencore. Ai bën thirrje të hiqen syzet e errëta e të shihet e vërteta. “Me syze të errëta, – thotë ai, kurrë nuk mund të shikohet e vërteta”. Besojmë të jenë të mjaftueshme disa nga ajetet që janë përmendur në komentimet e tij (shih te poshtëshënimi 2).
Komentimet e H. I. Dibrës janë të shkurtra, por aq të shkurtra sa ta japin të plotë e të kuptueshëm thelbin e ajetit a të çështjes. Ai përgatit mjedisin për koment. Paraqit temën e përgjithshme: një pyetje retorike, “A ka dyshim në qenëjen e Zotit?”. Vjen ajet pas ajeti për të na përgatitur për tekstin e tij. Secili tekst i tij lidhet me ajetin të cilit i referohet. Në vijimësinë e tyre mund të rroket pamja e përgjithshme e përmbajtjes së komentimeve dhe përgjigjja: Ka Zot.
Çdo ajet për një argumentim të caktuar jepet me kuptim të veçantë dhe me kuptim të përgjithshëm. Mendojmë se veprohet drejt sepse kuptimi i përgjithshëm e edhe zbatimi i përgjithshëm i një ajeti mbeten të vërteta të përgjithmonshme. Nuk është as zbulimi im e as thënia ime: çdo lexues e studiues serioz i Kur’anit ka kuptuar se sa më shumë që ecën në leximin e studimin e tij, aq më shumë do të gjejë se si ky kuptim i përgjithshëm rritet duke u rritur aftësia e tij për t’i rrokut gjërat. Është si rasti i një alpinisti që, sa më lart ngjitet në mal, aq më larg sheh. Komentimet e H. Ismet Dibrës janë një udhërrëfyes në ngjitjen tonë alpinistike.
Autori ndjek edhe komentues të tjerë – Hafiz Shirazin e Imam Gazaliun etj., por ka sjellë edhe mjaft gjykime të veta origjinale me vlera të konsiderueshme. Ai ka sjellë interpretime, komentime e shpjegime të qëndrueshme. Disa nga këto komentime e shpjegime mund të cilësohen me vlerë antologjike. Përveçojmë: ringjallja fizike e njeriut edhe me mollëzat e gishtave; përngjizja e botës; trupa të shkëputur nga amat e tyre; Islami si fe mendore; premisat e ekzistencës; ç’është hipoteza; yjet; hetimet e zbulimet zoologjike; skepticizmi; paganizmi; myslimani të përmirësojë e të plotësojë të dyja jetët etj.
H.Ismeti përdor dijet e shkencës. Ai merret me shkencëtarë të mëdhenj në polemikën e tij – me Dekartin e Njutonin, Maks Mylerin e Volterin, Demokritin e Pirhonin, Spenserin e Losipin, Aristotelin e Platonin etj. dhe i lë kokulur. Ai thotë se shkenca nuk ka zbuluar më shumë se ç’thotë Kur’ani.
Filozofemat islame e termat kur’anorë shkencorë (të botanikës, të zoologjisë, të matematikës, të astronomisë, të gjeografisë, të fizikës, të optikës, të akustikës, të filozofisë etj.) ajet, sure, Njitim, Ahiret, i Plotmëshirshëm, monoteizëm, politeizëm, dualizëm, sofizëm, dogmë, botëkuptim doktrinë sociologjike, tezë, hipotezë, entitet, polenizim, fekondim, fiziolog, meteorolog, algjebër, trigonometri, atom, amë (trupa të shkëputun nga amat e tyne), eterik (atome eterike), korelacion, proporcion, atomistik (teorika atomistike),çiftëzim,eliptikë (eliptika e diellit),atraksion (ligji i atraksionit), subjektiv, objektiv, yje me dritë, yje pa dritë etj. e bëjnë tekstin e tij ligjërim të mirëfilltë shkencor.
Komentimet e H. I. Dibrës janë një ese e fuqishme teologjike-filozofike. Në këtë a atë shkallë duket karakteri polemik, karakteristik për esetë që fillojnë me pyetje retorike. Konstruktet pyetëse ekspresive edhe më tej, me cilësi retorike e përforcuese-emocionuese e rrisin tonin e esesë. Stili i polemikës kërkon, siç dihet pyetje retorike, antiteza e antonime, aforizma, sinonime e epitete, citime nga kundërshtari e, ndoshta, edhe ironi a diskreditim të kundërshtarit etj. Ai përdor të parat , por jo të fundit. Ai nuk e ironizon e as nuk e diskrediton kundërshtarin, sepse s’kishte nevojë, sepse ishte i mjaftueshëm argumenti (ajeti) i Kur’anit dhe argumentimi i tij teologjiko-shkencor, por edhe sepse kishte etikën fetare-shkencore. Ai nuk e përdor maksimalizmin stilistik të hiperbolizimit sepse as Kur’ani, as argumentimet e tij nuk kishin nevojë për zmadhime; e vërteta nuk ka nevojë të zmadhohet. “Islami, – thotë ai, – asht fe mendore”.
Ia donte puna e komentimit H.I. Dibrës që ajetet kur’anore t’i përkthente. Në këtë mënyrë, ai është edhe përkthyes Kur’ani. Përkthimi në shqipe bëhet krahas tekstit në arabishte. Njihen vështirësitë e përkthimit të arabishtes kur’anore, si gjuhë klasike e stilit të lartë. Megjithatë, teksti në shqipe nuk është një zëvendësim i thjeshtë i kësaj a i asaj fjale të arabishtes, por shprehja më e saktë për kuptimin më të plotë që ka rrokur H.Ismeti nga teksti arab. Ai është munduar, vërtet që gjuhën shqipe ta bëjë “gjuhë islame”.
Hafiz Ismet Dibra fliste e shkruante në variantin letrar të gegërishtes. Në ligjërimin e tij nuk ka elemente të gjuhës së folur bisedore, as të idiolektit të tij, as krahinorizma fonetikë të së folmes së tij, sepse ai e dinte se kështu do të humbiste pesha e argumentimeve, kurse në përkthimin e ajeteve do të humbiste stili i lartë i arabishtes kur’anore. Autori shfrytëzon fjalë të gjithëpërdorshme të shqipes: i shtangët (ti shikon malet që duken të shtangët), të madh (perëndia me të madh të vet), mollëz (mollëzat e gishtave), pajoj (Zoti pajoi me mend), tërthoras (paralajmëron tërthoras), lagje (nji lagje atomesh), krahinë (të gjitha krahinat e botës), nuse për nimfë (në zoologji), motmot, shpërngulet (në zoologji) etj. Ndonjëherë përdor ndonjë fjalë të së folmes së tij (dibranishtes), por jo variant të saj fonetik (livroj “lëviz”: Dielli livron), që jo vetëm nuk e dëmton aspak kontekstin e tij, por është edhe me vlerë letrare potenciale për gjuhën standarde.
H.Ismet Dibra ishte njohës i thellë i gjuhës amtare e ka krijuar ose gjetur fjalë me brumin e shqipes e sipas rregullave të saj fjalëformuese; shih, p.sh.: diktim (zbulimet dhe diktimet e reja), i parakaluem (libra hyjnorë të parakaluem, i përngjizun (bota asht e përngjizun nga…), paravumje, përzanëse, i prejshkaktuem (fenomene që u njohën si të prejshkaktueme), patundshmëni, paurtësi, profetí etj.
Kujdesi i H.Ismet Dibrës për pastërtinë e gjuhës duket që tek titulli i ciklit të ligjëratave të tij. Ai nuk pëlqen fjalën e huaj ekzistencë, por fjalën shqipe qenëja; në vend të teuhid parapëlqen termin shqip njitim e në vend të insekt, kandërr etj. Edhe kur përdor ndonjë fjalë të huaj, H.Ismet Dibra e përball me fjalën a me shprehjen shqipe në kllapa: bon-sensi mendja e vërtetë; Ahiret jeta e amshuar; aksident e papritur; individualitet vetësi etj.
Sigurisht, për arsye gjuhësore dhe jashtëgjuhësore që dihen, nuk mund t’i kërkojmë H.Ismet Dibrës në vitet ’30 të shekullit të kaluar të mos përdorte polenizim, fekondim, korelacion, proporcion, korpuskul, atraksion, divinitet etj., por përkatësisht pjalmim, pllenim, bashkëlidhje, përpjesëtim, rruazë, tërheqje, hyjnorësi etj., por mendojmë se mund t’u ishte larguar disa fjalëve të huaja të panevojshme, sepse e ka njohur fjalën shqipe, e ka edhe raste kur e përdor vetë diku tjetër në tekst: eternel për i amëshuem (jeta eternele), konviksion për bindje, evident për i qartë, deduksion për përfundim etj. Mund të ishin shmangur edhe fjala hyjnor (dekret hyjnor etj.) dhe Perëndi. E para lidhet me hyjninë. Si hyjnia, ashtu edhe perëndia nuk e shenjojnë saktë konceptin Allah; hyjnitë e perënditë janë shumë; Allahu është vetëm Një. Megjithatë, këto dy vërejtje nuk e cenojnë aspak penën e tij të fuqishme dhe argumentimin e tij të fuqishëm.
Marrë nga nr. 1 i revistës Zani i Naltë, tetor-nëntor-dhjetor 2012.
Negociatori i madh
Enis SULSTAROVA
NEGOCIATORI I MADH
Refuzimi i krerëve të porsazgjedhur të nëntë komunave “serbe” për të njohur sovranitetin e Prishtinës, dëshmon edhe njëherë se sovraniteti i Republikës së Kosovës po është i kërcënuar së brendshmi, krahas kërcënimit të jashtëm që i vjen nga Serbia. Për më tepër në Kosovë ekzistojnë disa burime sovraniteti, që e ndërlikojnë praktikën e tij. Jo vetëm që sovraniteti atje është i fragmentarizuar, por edhe juridiksioni i secilit organizëm që ushtron sovranitet në territorin e Kosovës ndërpritet nga juridiksionet e organizmave të tjerë, duke e bërë edhe më të paqartë se cili është autoriteti i fundit vendimmarrës në disa raste. Atribute të sovranitetit në Kosovë kanë institucione që nuk e njohin pavarësinë e Kosovës: mbrojtja mbulohet nga NATO, policia dhe gjyqësori mbikëqyret nga Bashkimi Europian (BE) përmes EULEX-it, ndërsa në komunat veriore funksionojnë herë de jure, por gjithmonë de facto si institucione të Serbisë. Po kështu, OSBE-ja dhe OKB-ja përmes UNMIK-ut vazhdojnë të jenë të pranishëm në Kosovë, edhe pse janë asnjanës ndaj statusit të Kosovës, pra nuk e njohin për sovran shtetin e Kosovës. Përveç këtyre, kemi sovranitetin e popullit të Kosovës, të ushtruar përmes Kuvendit, qeverisë dhe Presidencës. Teorikisht, ky i fundit duhet të ishte burimi i vetëm i sovranitetit, por nuk ndodh kështu. Qeveria, si ekzekutuese e sovranitetit popullor, në letër ka autoritet mbi të gjithë territorin, por që ta ushtrojë atë faktikisht, ajo ka nevojë për të negociuar me organizatat ndërkombëtare, serbët lokalë – të cilët nuk e njohin autoritetin e saj dhe që dora-dorës po e krijojnë “Serbinë e vogël” brenda Kosovës – Beogradin, Uashingtonin, Brukselin, përfshirë edhe Kishën Ortodokse të Serbisë që ushtron autoritetin e saj “ekstraterritorial”.
Me fjalë të tjera, sovraniteti popullor nuk mjafton për vendimmarrjet e rëndësishme në Kosovë, sepse ai është vetëm njëri krahas burimeve të tjerë të sovranitetit. Kryeministri i cili është i veshur nga Kuvendi me autoritetin e ushtrimit të sovranitetit popullor, ka nevojë që vazhdimisht t’u drejtohet edhe burimeve të tjerë të sovranitetit, që ndonjëherë i kundërvihen sovranitetit popullor, duke iu imponuar këtij të fundit. Vendimet e Kuvendit po shërbejnë si gjethe fiku për mbulimin e vendimmarrësve të vërtetë. Kryeministri më shumë se kreu i ekzekutivit po tregon se është negociator midis sovranëve të Kosovës. I tillë do të ishte Thaçi edhe pa ekzistuar procesi i negociatave në Bruksel, sepse e tillë është ndërtuar ngrehina e autoritetit në Kosovë sipas pikave të Pakos së Ahtisarit. Mirëpo, negociatat në Bruksel e paraqitën zhveshur faktin se Kosova është “shtet i negociatave”, ngaqë edhe vetë Pakoja “e paprekshme”, e cila më parë shpallej si vija e kuqe, u shkel dhe po ndryshohet. Autoritarizmi i qeverisjes së Thaçit nuk buron vetëm nga votat e vjedhura, klientelizmi e korrupsioni, por edhe nga funksioni i tij si negociator midis sovranëve. Ndoshta ky funksion është ai që e përcakton në masën më të madhe pushtetin që ka Kryeministri: ai është ndërmjetësi që kujdeset që direktivat e Beogradit, Uashingtonit dhe Brukselit për Kosovën t’i përcjellë në Kuvend për t’i legjitimuar, në mënyrë që qeveria e tij t’i zbatojë më pas. Pra, Kuvendin e kemi parë në rolin e vulosësit të vendimeve që merren jashtë tij dhe jashtë Kosovës. Ky proces sjell një palë të re të negociatave, sepse vetë suksesi i procesit për Serbinë e bën atë që ta përsërisë sërish në interesin e saj për të marrë sa më shumë koncesione brenda Kosovës dhe për t’u bërë sa më e pranueshme për Brukselin dhe Uashingtonin. Fundja Kosova iu shkëput me luftë dhe ajo po depërton brenda saj paqësisht, përmes negociatave me Thaçin. Si kompensim, Thaçi, partia e tij dhe klientët që ka në opozitë, media etj., mbahen në pushtet dhe imunizohen nga përndjekja ligjore për krimet dhe korrupsionin.
Kryeministri Thaçi është “autonom” përballë Kuvendit dhe i paprekur nga ligjet e vendit për sa kohë që ai përkrahet nga sovranët e tjerë të Kosovës dhe për sa kohë që ai garanton pjesëmarrjen e Kosovës në negociata. Prandaj, duke parafrazuar titullin e një filmi të njohur të Çarli Çaplinit, Kryeministrin e Kosovës ia vlen ta quajmë “Negociatori i Madh”. Sikurse Çaplini parodizon madhështinë e diktatorëve duke nxjerrë në pah banalitetin e etjes së tyre për pushtet, por kështu madhështia e Thaçit si negociator nuk qëndron te sukseset, por te dështimet që i ka sjellë Kosovës. Negocitatat do të vazhdojnë derisa Serbia të ketë se çfarë të kërkojë në Kosovë dhe Thaçi të ketë lëshime për të bërë dhe Kuvendi e populli të gënjehen se këto janë lëshimet e fundit “të dhimbshme” që ata janë të detyruar të bëjnë. Thaçi është i interesuar për zgjatjen e tyre, sepse kërkon ta mbajë sa më shumë rolin e ndërmjetësuesit të pazëvendësueshëm të sovranëve. Atij asnjëherë nuk do t’i ikë frika se ndoshta sovranët në Uashington dhe Bruksel do ta zëvendësojnë si të mbikonsumuar, apo se sovrani popullor do ta thërrasë të japë llogari për pasurimin e tij dhe të njerëzve të tij me anë pronave publike. Prandaj, ai do të kërkojë që të shfaqet gjithnjë i freskët e i gatshëm për kompromise të reja, madje duke shkelur mbi ligjet dhe Kushtetutën ekzistuese të Kosovës. Ai do të përpiqet të duket “i madh” në sytë e shqiptarëve të Kosovës, sepse këtë “madhështi” kërkon ta këmbejë me zgjatjen e jetës së “negociatorit”, d.m.th. ndërmjetësit. Për këtë do të jetë gati të shesë e të privatizojë të gjitha pasuritë publike të Kosovës, sepse kështu ushqen rrjetin e klientëve në parti, koalicion qeveritar, opozitë dhe media.
Procesi i negociatave ka qenë dhe vazhdon të jetë i dëmshëm për Kosovën. Ai e paraqet konfliktin në Kosovë të pambyllur dhe situatën atje si gjendje të jashtëzakonshme. Dihet se në gjendje të jashtëzakonshme pezullohet funksionimi i shtetit ligjor në të gjithë territorin apo në pjesë të tij. Kjo po ndodh në komunat e veriut nuk mund të flitet për një shtet ligjor. Serbia ia ka dalë që të dëshmojë para botës se komunat e veriut janë të paqeverisshme pa të, ndërkohë që me dhunën sistematike në Luginë të Preshevës u heq shqiptarëve të atjeshëm çdo shpresë se gjendja e tyre do të përmirësohet. Në fund të procesit të negociatave, Serbia mund ta pranojë Kosovën si shtet të pavarur, por pasi të marrë garancitë e duhura se në komunat veriore dhe në pasuritë e tyre nëntokësore do të ushtrojë ajo sovranitet ose së paku bashkë-sovranitet me Prishtinën. Në këtë mënyrë, Serbia e paraqet veten e saj si shtetin kyç në rajon, e administruar për krimet e saj, e afruar me shpejtësi me BE-në, me marrëdhënie të veçantë miqësie me Rusinë dhe me ndikim përmes tentakulave që ka në Bosnjë, Kosovë dhe IRJM. Serbia do të ketë çelësin e destabilizimit të disa shteteve dhe do të ndikojë në zhvillimin e tyre të brendshëm dhe në integrimet e tyre europiane. Edhe Brukseli në rritje po ia njeh këtë rol, përderisa miraton nisma të dyshimta për krijimin e një federate të re “jugosllave” në Ballkan, me qendër në Beograd dhe kësaj radhe edhe me pjesëmarrjen e Shqipërisë.
Gjithashtu, negociatat po e nxjerrin të pavlefshme demokracinë në Kosovë, përderisa vendimet më të rëndësishme po merren jashtë dhe jo brenda saj. Qytetaria nuk do të funksionojë në Kosovë për sa kohë që aty veprojnë disa sovranë që kanë interes në ndarjen e qytetarisë sipas vijave etnike. Të jesh serb apo shqiptar, të jesh në këtë apo atë komunë, të jesh mysliman a ortodoks ka më shumë rëndësi sesa të jesh qytetar i Kosovës, sepse prej këtyre përkatësive varen shanset e jetës. Dështimi i qytetarisë është dështim i universalitetit të ligjit dhe është fitore për partikularizmin, klientelizmin dhe korrupsionin. Zhvillimi i një vendi ka nevojë për infrastrukturë unike ligjore dhe për qeverisje të njëjtë e të përgjegjshme në të gjithë vendin. Ndarja, përmes negociatave, në “kantone” vetëqeverisëse dhe me lidhje të privilegjuara me vende të tjera, është pengesë për investimet strategjike vendase dhe huaja në Kosovë. Për të mos folur pastaj për pabarazitë shoqërore të nxitura nga vetë negociatat që i njohin buxhet më vete komunave të veriut. Dihet fare mirë se barazia e qytetarëve para ligjit dhe sistemi shtetëror i mirëqenies shoqërore janë shpikur në Perëndim për të zbutur pabarazitë që krijon tregu, por në Kosovë, janë vetë ligjet dhe rregullimet e brendshme të kërkuara nga Serbia që krijojnë pabarazi të reja, veç atyre që krijon nga tregu.
Sovraniteti e ndan sferën e brendshme të ligjit prej botës së jashtme. Ai është një lloj mburoje për të mbrojtur (qoftë edhe pjesërisht) qëndrueshmërinë dhe zhvillimin e brendshëm nga ajo që ndodh në shtetet e tjerë apo në rrjedhat botërore. Sovraniteti popullor është domosdoshmëri për kultivimin e qytetarisë dhe të demokracisë. Sovraniteti i fragmentarizuar në Kosovë nuk e ndan Kosovën nga ajo që ndodh jashtë Kosovës, prandaj vendime të rëndësishme merren nga të tjerët për Kosovën dhe populli i Kosovës ndihet i pafuqishëm për të bërë ndryshimin. Si i tillë, ai nuk arrin të jetë dot popull, por disa popuj që shohin në drejtime të ndryshme: serbët në drejtim të Beogradit, ndërsa shqiptarët si jetimët e përjetshëm shohin për nga Uashingtoni dhe “të mëdhenjtë” vendorë të tipit Thaçi, me shpresë se këta nuk do ta lejojnë kthimin e Serbisë në Kosovë. Meqenëse Serbia është tashmë brenda Kosovës, atëherë edhe përfytyrimi i shqiptarëve për Kosovën rrudhet edhe më, duke u ngushtuar deri në bregun e Ibrit.
Si mund të dilet prej kësaj gjendjeje? Është e qartë se negociatat duhen ndalur me çdo kusht dhe pa marrë parasysh koston. Serbëve të Kosovës të papërfshirë në krime u është dhënë dhe do t’u jepet kurdoherë mundësia e bashkëpunimit dhe e kontributit në shtetin e ri, por Serbisë i duhet mbyllur dera për sa kohë që mban qëndrimin armiqësor dhe nuk bën vërtet përpjekje të sinqerta për pajtim e paqe me shqiptarët. Për ta bllokuar veprimin e Serbisë në Kosovë dhe për të ndalur negociatat, edhe përkundër porosive që vijnë nga Brukseli dhe Uashingtoni, nuk mjafton vetëm heqja e Thaçit nga pushteti, sepse edhe pasuesi i tij mund të vazhdojë në të njëjtën rrugë. Nevojitet një mendim dhe strategji politike që niset nga ndërtimi i sovranitetit dhe mirëqenies për të gjithë qytetarët e Kosovës. Sovraniteti duhet të burojë vetëm nga populli dhe të gjithë qytetarët e Kosovës duhet të jenë objekt i të njëjtit ligj. Atributet e sovranitetit në mbrojtje dhe rend duhet t’i marrin përsipër institucionet e Kosovës. Qeveria duhet ta parashikojë një të ardhme pa praninë e NATO-s dhe të kërkojë e të marrë nismën në përgatitjen e ushtrisë së Kosovës. Për të fituar këto ide, kërkohet ndërrimi i elitës politike puthadore, së bashku me Kushtetutën ahtisariane. Duket qartë se kjo do të kërkojë kohë dhe veprim qytetar, por procesi tashmë ka nisur. Alternativa qeverisëse e Lëvizjes Vetëvendosje! premton që ta rimëkëmbë dhe fuqizojë sovranitetin popullor, por kjo gjë nuk mund të arrihet pa pjesëmarrjen demokratike dhe aktive të qytetarëve. Asnjëherë nuk fitohet liria duke marrë rrugën e lehtë të negociatave dhe kompromisit, por rrugën e qëndresës.
Burimi: http://gazeta-shqip.com/lajme/2013/12/18/negociatori-madh/#.UrGmgDn2W5M.facebook
Diletantizmi në skenë – Ardhmëria në rrezik
Akad. Feti MEHDIU
DILETANTIZMI NË SKENË – ARDHMËRIA NË RREZIK
Zgjerohet debati për fenë, por fatkeqësisht edhe kësaj here me fort pak profesionalizëm. I ngjashëm ishte dhe në vitin 2009. Megjithatë është mirë kur, të paktën në këtë formë, opinionit të gjerë i hapet një dritare për të mësuar pak më shumë për çështjen e fesë. I afron mundësinë, por edhe obligimin që të mendojë seriozisht për këtë çështje dhe të rreshtohet sa më drejt që të jetë e mundshme. Shoqëria ka obligim të mendojë edhe për shtigje jetësore për tërë shoqërinë, kurse individi mund të zgjedhë a do t`i qaset fesë i mbështetur në librat e shenjt, apo do të eci rrugës që përpiqen ta trasojnë teoricientë të fushave të ndryshme: filozofisë, sociologjisë, politikës, ekonomisë, teologjisë, historisë, deri te “ekspertët” e Teofobisë!
Nuk ka dyshim se , FEJA ËSHTË BARRË DELIKATE. PO NUK IU QASE SERIOZISHT – me sinqeritet, të qet në hund e n`buzë! Varësisht nga doza e jo sinqeritetit dhe jo seriozitetit, ta then edhe qafën. Ka plot shembuj e dëshmi në histori, për ata që dëshirojnë ta dinë.
FENOMENI FE- din, nuk është i sotshëm. Nuk fillon me ne as nuk do të përfundojë me ne. Stimulimi e diskutimi për çështjet fetare, kohë pas kohe në mediat tona, është i ndërlidhur me rrethanat aktuale e zhvillimet shoqërore jo vetëm në Kosovë – edhe Kosova është pjesë e botës. Nuk mund të burgoset Kosova në 10 mi km katror në Ballkan.
Vetëm titujt e nëntitujt e gazetave të japin pasqyrën se si i qasen fesë disa studiues, analistë, politikanë, diplomatë, dijetarë islamë (ulema), e madje edhe bashkëbisedues të rastit, të cilët pahiri janë përfshi në çështje të fesë. Si rrjedhojë janë apele e konstatime: “Të mbyllet debati për fe,…. Feja faktor përçarës i popullit… secili e beson zotin e vet…. Zoti i shqiptarëve me tri fytyra…” e ndonjë shprehje tjetër…. ! që mjafton për të nxjerr një si konstatim se pjesa dërrmuese e të përfshirëve në këto diskutime janë diletantë, madje jo të zakonshëm. Janë diletantë destruktivë, që nuk i kanë hy çështjes fetare nga dashuria – ashtu siç e ka kuptimin themelor termi diletant, por të nxitur nga zhvillimet aktuale në botë dhe si rrjedhim i sajë janë kualifikime e gjykime destruktive, jo më nga dashuria por nga një farë urrejtje e porositur, sa për të thënë edhe unë thash diçka…. ! Prandaj bëhen thirrje: Mbrojeni shkollën nga feja! Feja nxitje vëllavrasëse;
Kësajë mjegullnaje i kontribuon edhe moskujdesi në nomenklaturë të fenomeneve: fe, religjion, ideologji, luftë e shenjt, ekstremizëm fetarë, fe arabe, fe shqiptare, islam i moderuar…, islam tradicional, islam evropian, islam i ri, islam ekstrem, islam amrikan… etj..
Kjo është pasojë e injorimit të burimeve themelore të feve nga ana e “ekspertëve” të përfshirë në këtë valle. Këtu shihet se nuk e kanë lexuar përkufizim e fenomenit fe në Lxikonin Amerikan të viteve 2000, sipas të cilit rezulton se: “Feja është një besim i sistemuar, i mbështetur në shpallje hyjnore, bartësit e të cilave shpallje janë evidentuar në librat e shpallur, të pa zgjeruar e të pa deformuar, që e pranon, nderon dhe e adhuron Zotin Një. Atë fuqi mbinatyrore, e cila pranohet si Krijues i gjithësisë.”
Zgjerimi i debatit për fenë, në rastin konkret është keqpërdorim i fesë, manipulim i opinionit, jo për zgjidhjen e çështjeve fetare, kombëtare, shtetërore, sociale, kulturore, në hapësirën e Kosovës, të cilat i përmendin autorët e atyre opinioneve. Disa prej tyre e kanë humbur krejtësisht topin e kandarit! Me qëllim apo me pahirë këtë e dinë vetë, por që luajnë jashtë fushe, kjo nuk diskutohet!
Njëri ngatrron fenë me luftën në Siri, tjetri e përzien me poezinë e Pashko Vasës, por harron Çajupin, dikush tjetër ngrit në qiell Naimin por e len pas dere Samiun, njëri thirret në stabilizim të shtetit, tjetri në kapitalin e Marksit, ai tjetri në vlerat evropiane, etj.
Shumica sish këtë e bëjnë për t`iu shmang punës e përgjegjësisë! Më lehtë e kanë me parolla se sa me angazhim konstruktiv, siç kërkojnë Çajupi dhe Samiu. Këta “opinionistë” tërë këtë luftë e bëjnë për qëllime të ngushta, interesa individuale, klanore, partiake, e tek pastaj “kallan kusuri” çka mbetet për komb, për fe e për shtet! Me referime kah feja shpresojnë se mund të fitojnë ndonjë pikë më shumë duke manipuluar popullatën – votuesit, duke nëpërkëmbur parimet themelore të fesë. Me referime kah stabilizimi i shtetit kombëtarë, harrojnë se nuk ka popull pa fe apo pa Zot! As shtet pa popull nuk ka! Ndarja e fesë nga shteti do të thotë shtet pa popull!!!
Apelojnë: larg fenë nga shkolla , larg fenë nga politika, larg politikën nga feja, etj. Ndonjë i par i fesë apelon, madje edhe shumë me këmbëngulje, që një fe të mbahet larg kontinentit të Evropës….! dhe po ajo politikë që apelon për bashkëjetesë e mirëkuptim në kontinentin e vjetër, nuk brengoset fare për thirrje të tilla që vinë nga zëra me peshë në hierarkinë fetare! Madje as për qëndrime ekskluziviste nuk do të di fare!
Feja pa politikë, mbase bën diçka… por politika pa fe e hudh në greminë shoqërinë. Kjo për të vetmen arsye se në thelb nuk ka ekstremizëm fetarë! Por ka ekstremizëm ideologjik që kamuflohet nën maskën e fesë. Manipulimi në emër të Zotit të ngrit më lehtë tek qëllimet e djallit! E tërë kjo në dëm të popullit dhe të shtetit – përfundimisht, në dëm të tërë njerëzisë.
Në erën e demokracisë – duke manipuluar edhe me konceptin e demokracisë shumë kujt ia kujton periudhën e viteve të pesëdhjeta të shekullit të kaluar kur, ngjashëm sikur sot që devalvohet demokracia, ndodhte me socializmin.
Ajo kohë ishte kur diletantët kishin dalë në sipërfaqe dhe mendonin se socializëm do të thotë t’ia marrësh pasurinë atijë që e ka fituar me djersë e ta ndashë me proletariatin, për të bërë shoqëri të barabartë. Sot në emër demokracisë, shprehjes së lirë, etj., dikush nuk bën punën e vet, por hidhet të prashisë në arë të huaj, ku nuk ia di as kufijtë, as çfarë rendimenti jep ajo tokë.
Ai “farë socializmi” u merrte tokën”beglerve, agallarëve, qehallarëve”, pa kurrfarë kriteri të drejtësisë, kurse sot, kjo “far demokracije” ka ngrit agjensione të posaçme për, t`ia marrë, gjithashtu, pa kurrfarë kriteri të faktorit drejtësi, pasurinë shoqërisë dhe ta shndërrojë në kapital individual a klanor – pa pikën e djersës! Ngrit klane të kapitalizmit të egër në emër të kush e di se kujt – por jo të drejtësisë! Drejtësia heshtë, gjykatat flejnë, krimi i organizuar heq valle mbi shpinë të popullit e të shtetit, me lutjen “Bëne zo llugë!”
Për fenë flasin politikanë – kryesisht me bindje dhe me kulturë ateiste, për politikën flasin fetarë, që e kanë me të dëgjuar se me politikë mund të ngjitesh lart më shpejt dhe bëhesh njeri me autoritet. Nuk bëjnë fare dallimin ndërmjet fesë dhe kulturës fetare; as midis fesë dhe ideologjisë. Thirren në hyjnore e njerëzore, në laike, sekulare, etj., pa i kuptuar se çfarë shprehin. Arsimin e organizojnë ata që kanë para, ata që kanë dije merren me tregëti për të mbijetuar dhe për të mbajtë familjen, institucionet me kompetencë e me përgjegjësi për mbarëvajtjen e punëve të shtetit hapin sytë prej kah mund të sigurojnë më shumë vota, pa menduar shumë se ku të shpie kjo rrugë. Sado të vogla qofshin këto dukuri – janë tepër!
Në Kosovë nuk ka problem të fesë, nuk ka problem të kombit,- janë të zgjidhura moti. Është shumë i qartë identiteti fetarë: Musliman e të krishterë- perendija na ka bërë…. (Çajupi), edhe ai kombëtarë, po: jemi vëllezër shqiptarë… kemi një gjak, një gjuhë e një farë… (Samiu, Voka).
Është e hapur rruga e ndërtimit të shtetit të Kosovës – kjo vazhdon…. dhe tash, “muleni burra ta pengojmë” apo të paktën ta vonojmë shtetndërtimin e Kosovës! Këtu të qesin diskutimet për çështje të zgjidhura shumë më heret! Këtë rrugë duhet rrahur e shtruar strukturat intelektuale shqiptare, ndërtimi i shtetësisë së Kosovës ka nevojë për energjinë e tyre që duan të kontribuojnë për Kosovën.
Njerëzimi – edhe shqiptarët – kanë dy rrugë: të jenë POLITESIT ose MONOTEIST, rrugë të tretë nuk ka. Vetëm mund ta trillojnë mendje jo të shëndosha që përfundojnë me ideologji.
Monoteistët mund të rreshtohen: Pas Tevratit (me Musain a.s.) , pas Ungjillit (me Isain a.s.) ose pas Kur’anit (me Muhammedin a.s.). Nomenklatura tjetër nuk është më çështje fetare.
Rreshtimi i shqiptarëve pas këtyre Librave të shpallur, nuk është çështje për ta diskutuar e rregulluar diletantët e hapësirës kosovare.
Qasjet diletanteske rrezikojnë ardhmërinë e Kosovës! I përmbysin vlerat dhe dalin në sipërfaqe karrieristë, pseudoanalistë, kontrabdnadist – sepse profesionalistët që bëjnë punën e vet dhe nuk janë fare në sipërfaqe, kjo kohë i ka nxjerr jashtë loje. Konstruktohet një renditje krejtësisht mbrapsht! Në rend të parë del : individi , klani i tij, partija, shteti, populli…- në vend se të jetë e kundërta e kësaj.
Sa për Zot! Kur fillon fushata zgjedhore të gjithë e kanë gojën plot me zot e fe! ( të gjithë janë familje hoxhallarësh, dikush babën, dikush nanën, tjetri gjyshin, njëri dajën tjetri tezen, etj… por ama MUSLIMAN JOPRAKTIKANTË! Ndoshta e dinë se çfarë thonë?! Unë jo!
Si rezultat i këtij degradimi të vlerave Kosova sot, është këtu ku është!
Nëse vazhdon edhe më tutje me diletantizëm, nëse ngulfatet profesionalizmi dhe shkelen vlerat e këtij vendi, virtytet e këtij populli, nëpërkëmbet gjaku që është derdhur për këtë Kosovë, nuk i shkruhet mirë! Të gjitha gjërat kanë njëfarë kufiri, edhe keqpërdorimi dhe shkelja e kapitalit që e ka Kosova, DUHET TË KETË NJË KUFI. Askush nuk lirohet nga përgjegjësia, por secili sipas takatit që e ka në kohë dhe rrethana të caktuara!
Ura mesjetare e Kamarës, simbol i Via Egnatia
ELBASAN, 16 Shkurt / ATSH – Miranda Sadiku/
Përgjatë rrugës nacionale Elbasan-Librazhd, shumë pranë fshatit Mirakë ndodhet një urë e vjetër, e cila cilësohet si një objekt me vlera të rralla. Në pamje të parë, kur e vështron këtë urë nga larg të lë të kuptosh se ka shumë shekuj mbi shpinë. Për të parë më nga afër këtë urë, duhet të përshkosh rrugën e vjetër Egnatia, një rrugicë të ngushtë të fshatit e më pas ndodhet Ura e Kamarës, e cila është rreth 40 metra e gjatë dhe ka një gjerësi prej 3.5 metra. Sipas historianëve ura është ndërtuar aty nga viti 1714. Sipas mbishkrimit në një pllakëguri të gjetur në kamaren e urës shkruhet: “Shpirti i qoftë gëzuar Ahmetit, nga Elbasani. Kush kalon këtej të japë një lutje mirëbërësit të urës”. Po të afrohesh pranë urës, të bie në sy fakti se ajo edhe pse kanë kaluar shumë shekuj dhe prurjet e lumit kanë qenë të shpeshta, ura nuk është lëkundur aspak. Ura është asimetrike, me tre qemerë interesante për nga forma dhe lloji i ndërtimit. Qemeri i madh i urës ka një hapësirë prej 23 metra dhe qemeri i djathtë është në formë segmenti rrethor. Ndërmjet tyre ka dritare shkarkuese në formë lundre. Vitet e fundit vetë banorët e fshatit, kanë hequr vetëm një gur shekullor të saj, ndërsa gurët e shtrimit vazhdojnë të egzistojnë. Janë vetë banorët e Mirakës ato të cilët e ruajnë urën, dhe herë pas here kur të huajt shkelin mbi të, kanë kënaqësinë edhe të tregojnë historinë e urës, dhe vitin që ajo është ndërtuar, edhe pse me vështirësi për shkak të gjuhës. Mësohet se këto dy vitet e fundit urën e kanë vizituar shumë turistë, të cilët nuk kanë lënë luginë të lumit Shkumbin pa shkelur. Ura e cila mban mbi shpinë çdo ditë mbi 300 banorë të zonës, të duket se është më e fortë se ato që ndërtohen në ditët e sotme. Vetë fshatarët e zonës, tregojnë se kur është ndërtuar kjo urë, është bërë edhe një kurban, pikërisht nën pemën e një fiku që ka moshën e urës, pasi edhe në ditët e sotme fiku egziston ende, dhe janë vetë banorët të cilët e ruajnë si një fryt të shenjtë.
als_Latn zsm_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn epo_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn vec_Latn als_Latn epo_Latn als_Latn als_Latn zsm_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn fij_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn srd_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn