als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Komandanti grek: Kėta tė krishterėt e Korēės si myslimanėt, nuk po na ecėn me ēupat e tyre
Abonohu pėr lajmet me e-mail:
Ata nuk e kishin shumė tė qartė se ēfarė do tė bėnin kur tė mbėrrinin nė qytetin e Korēės, por nė tė vėrtetė kjo gjė as u interesonte dhe as donin ta dinin pėrse shkonin atje. Komandantėt grek
ė u kishin thėnė ushtarėve qė kishin mbledhur nėpėr Greqi se po shkonin nė Korēė qė tė vendosnin rendin dhe qetėsinė, por kjo fjalė nga njė vesh u kishte hyrė dhe nga tjetri u kishte dalė. Tė vetmen pyetje qė i kishin bėrė njėri-tjetrit kishte qenė pėr ēupat e kėtij qyteti. Donin tė dinin nėse ishin tė bukura ose jo dhe cilės fe i pėrkisnin. Kur morėn vesh se gjysma e qytetit ishte e besimit mysliman dhe gjysma tjetėr e besimit tė krishterė, kureshtja e tyre u bė edhe mė e madhe. Myslimankat do ti pėrdhunonin dhe do ti hiqnin zvarrė nėpėr rrugė, kurse me vajzat e krishtera do tė bėnin ahengje dhe orgji gjer nė pikėn e mėngjesit. Pėr vajzat, kundėrshtimi do tė ishte mision i pamundur. Ata ishin tė sigurt se tė gjitha vajzat dhe gratė do tu dorėzoheshin pa mė tė voglin kundėrshtim, madje me buzėqeshje dhe kėnaqėsi, sepse ato e dinin mirė se ēfarė mund tė ndodhte nėse thoshin jo. Nuk kishte kaluar shumė kohė kur ushtarėt e Venizellos kishin hyrė nė Korēė dhe ishin shndėrruar nė njė tmerr tė vėrtetė pėr kėtė qytet. Banorėt e Korēės nuk duhet ta kenė marrė veten akoma, mendonin ushtarėt qė po niseshin drejt Korēės. Edhe kjo lukuni ushtarėsh kishte vendosur tė hynte nė qytet me gjithė tmerrin e mundshėm pėr tė pėrhapur frikė dhe panik, qė mė pas ta kishin mė tė lehtė pėr tė realizuar ėndrrėn e tyre me ēupat e Korēės. Shumė ngjarje tė vitit 1914 kanė mbetur tė shkruara nga dora e korrespondentit tė Korēės qė shkruante pėr gazetėn Koha.
Nisja drejt Korēės
Mė nė fund, kjo lukuni njerėzish e ngjashme me bishėn ishte nisur drejt Korēės. Rolin e udhėrrėfyesit do tė luante njė oficer qė do tė ndiqej nga 5 kalorės. Pas tyre do tė vinte ushtria, e cila duhej ta kishte rrugėn e hapur dhe tė mos pėrballej me ndonjė tė papritur. Lanė pas tokėn greke
dhe tashmė po hynin nė trojet shqiptare. Pesė kalorėsit dhe oficeri qė udhėhiqte grupin, pas njė udhėtimi tė lodhshėm do tė shfaqeshin nė orėt e para tė mėngjesit diku aty mes Mborjes dhe Drenovės. Pas tyre vinte ushtria. Deri mė tani nuk kishin gjetur asnjė civil nė rrugė qė ti derdheshin sipėr dhe ta masakronin sepse vetėm kėshtu lajmi qė grek
ėt po vinin pėrsėri nė Korēė do tė pėrhapej me shpejtėsi gjithandej. Nuk u kishte zėnė syri as ndonjė ēupė qė tė shkonte nėpėr ato udhė. Aventurėn e parė po e prisnin me padurim dhe ankth. Ishin kureshtarė tė dinin nėse vajza e parė qė do tė shihnin do tė ishte myslimankė apo e krishterkė. Si do tė sillej vallė ajo kur ti thoshin se ata ishin kapedanėt qė po vinin nga Greqia? Sigurisht, ato do tu luteshin qė tė mos i preknin, por ata do ti zhvishnin dhe do tua grisnin rrobat teksa u luteshin dhe u pėrgjėroheshin qė ti linin tė lira. Zhveshja mes lutjeve dhe lotėve do ta ishte pėr ta njė ēast i vėrtetė ekstaze.
Aventura e parė
Oficeri dhe pesė kalorėsit qė vinin pas tij, tashmė kishin filluar tė zbrisnin malet e tė binin nė fushė. Korēa kishte filluar tė tregonte kurmin e saj. Ende nuk e dinte se grek
ėt po i turreshin pėrsėri. U duhej edhe pak kohė pėr tė hyrė nė qytet. Pėr ta mbetej ēasti mė i shumėpritur. Befas, para oficerit doli njė grumbull njerėzish. Diēka kishte ngjarė me ta. Nga sa u kuptua ishin njė grup druvarėsh. Dikush prej tyre, gjysėm shqip e gjysėm greqisht, duke u deklaruar si grek
, i tha oficerit: Atje poshtė kanė dalė ca njerėz porsi tė ēmendur e sna lanė gjė pa marrė, na zbrazėn qeset, sahatėt, kutitė e duhanit dhe na shqepėn sė rrahuri. Pas kėsaj, ai priti tė shihte reagimin e oficerit, por ai po e vėshtronte po me tė njėjtėn mėnyrė sikur tė mos kishte dėgjuar asgjė. Ata (qė kishin bėrė grabitjen) ishin kalorėsit- vizitorė, shokėt e oficerit, shpjegon korrespondenti i gazetės Koha. Oficeri e kuptoi mirė se ēfarė kishte ndodhur, por asnjė fjalė e thėnė prej shqiptarve nuk i bėri ndonjė pėrshtypje tė veēantė. Pėrgjigjja e tij ishte e thjeshtė: Jemi nė luftė e sipėr. Mė kėtė donte tė thoshte se nė luftė gjithēka mund tė ndodhte. Ua bėri me shenjė druvarėve qė tė largoheshin dhe tė mos i rrinin mė aty pėrpara se i kishin zėnė udhėn. Njeriu qė ishte prezantuar si grek
, i bindur se oficeri nuk e kishte kuptuar ēfarė i kishte thėnė, pėrsėriti: Ime Elinas, por pėr kėtė njeri fatzi do tė ndodhte ajo qė nuk e kishte pandehur kurrė. Ndėrsa pėrpiqej ti mbushte mendjen oficerit se ai ishte grek
, ushtarėt iu hodhėn sipėr dhe i grabitėn gjithēka qė kishte patur me vete. Pas kėsaj ai u largua pėr tė mos u parė mė, por duke tundur kokėn sikur donte tė thoshte: Do tė mė shihni tani e tutje!
Mbėrritja nė Korēė
Ata pesė kalorėsit, si ca ujqėr qė hyjnė nė vathė, slanė rrugė tė qytetit pa shėtitur, slanė xhepa pa kėrkuar duke u marrė ato gjėra mė tė vyera dhe kujtimet e trashėguara nga gjyshrit, shkruan korrespondenti i gazetės Koha. Nuk qenė vizitorė, ishim gėnjyer, se pas njė ore po vinin ca zėra Zito! Zito! Pas pak minutash tė shkuara, zunė tė gjėmojnė ushtimet e pushkėve qė zbrazeshin ndėr erė, prej Varoshit (lagjet ku jetojnė tė krishterėt e Korēės) mbajti pothua tri orė
Pėrveē kalorėsve dhe oficerit, pa hyrė tjetėr vizitor, kur shikojmė njė tokicė njerėz; kapardisur me hutat nė dorė, sikur kishin marrė kokėn e krajlit, duke kėnduar greqisht, u pėrhapėn ndėr qytet porsi tė marrosur. Kėta ishin andartėt, mohonjėsit e shtėpive tė tyre, pas kėtyre erdhi njė tabor me ushtarė tė rregullt, tė cilėt u pėrndanė nė mėhallat e myslimanėve pėr tė mbrojtur nderin e tyre gjoja
Fillimisht u ndalėn te pazari, qė tė bastisnin dyqanet dhe tė grabisnin tė hollat e tregtarve e mė pas tė merreshin me aventurat qė kishin ėndėrruar gjatė gjithė udhės. Por Pazari i Korēės kishte mbetur i shkretė. Gjendja ishte dėshpėruese. Ushtarėt grek
qė kishin qenė nė Korēė kohė mė parė, kishin shkatėrruar gjithēka, tregtarėt myslimanė ishin detyruar tė merrnin arratinė. Dyqanet e tyre u vodhėn dhe tashmė ishin tė boshatisur, tė heshtur dhe tė shkretė.
Sipas kronikanit
Tregtia nė Korēė ishte shumė e pakėt, pazari nuk luan fare, tėrė tregtarėt dhe ditėn e sė shtunės rrinė me duartė kryq dhe po hanė para tė azėrta me qė myslimanėt u prishėn fare (u shkatėrruan) dhe me qė tė holla prej Amerike vijnė fort tė pakta, tregtia sot e Korēės po qan dhe ēarshia po gjendet nė hall tė madh. Po edhe ata bukuroshė korēarė qė rrėmbyen kėtė behar sa plasėn, rrinė dhe po u sosen tė hollat dhe po mendohen se nuk kanė nga tė zėnė, dhe nuk gjejnė mė tė rrėmbejnė se u mėsuan liksht pa punė. Pandehin se po ta zaptojė pėrsėri Greqia Korēėn do tė derdhė thasėt me florinj, por tani tregtarėt zunė e hapėn sytė duke i rėnė mendjes prapa. Njė shtrenjtėsirė e madhe qė nuk tregohet, vetėm mishi shitet mė lirė, sepse kasapėt kanė edhe lopė edhe dhen (dele) tė rrėmbyera. Nga kėto shkaqe, tregtarėt i kanė rėnė mendjes prapa dhe janė penduar si qeni nga frika se mos mbetet Greqia ndėr ato vise pėrgjithnjė, i cili pak nga pak po i zhvesh lakuriq dhe po u thith gjakun. Tani tregtarėt po thonė se kishin tė drejtėn nacionalistėt shqiptarė kur thoshin qė me grek
ėt neve nuk rrojmė dot.
Nė rrugėt e Kasabasė
Pasi kishin grabitur gjithēka qė kishin mundur nė tregun e Korēės, u kthyen sėrish nėpėr rrugėt e Kasabasė ku jetonin myslimanėt. Kasabaja ishte e heshtur. Nuk lėvizte asgjė. Dyer e dritare ishin tė zėna. Heshtja tė jepte pėrshtypjen e njė varreze tė frikshme. Dukej sikur nga ēasti nė ēast tė vdekurit do tė ngriheshin nga varret e do tė ecnin nėpėr rrugė. Nuk ishte ēudi tė ndodhte edhe ashtu. Gjendja e rėnduar e bėnte tė vėrtetė ēdo mendim fantazmagorik qė lindte papritur. Aty pranė ishin edhe varet e myslimanėve. Qė prej shumė shekujsh kishin qenė aty. Ushtarėt grek
ė nuk po vendosnin dot se ēfarė duhej tė bėnin. Jo gjithnjė kishin mundur tia dilnin mbanė me banorėt e kėtij qyteti. Edhe mė dy prill tė vitit 1914 kishte qenė njė ditė tersi pėr grek
ėt. Ja si e pėrshkruan Sejfi Vllamasi nė kujtimet e tij: Grek
ėt nė Korēė filluan tė vėnė nė zbatim planin e kryengritjes qė kishin pėrgatitur mė parė, dhe, mė 2 prill 1914, nė Korēė plasi kryengritja e organizuar nga agjenti grek
Jakovi, dhespot i Korēės, dhe nga kėshilli i Metropolisė. Ky plan u vu nė zbatim nga vullnetarėt grekomanė tė qytetit e tė fushės, nėn komandėn e kapedan Sulios, si edhe prej ushtarėve grek
ė tė fshehur nė Korēė, tė cilėt zunė pozitat mė me rėndėsi tė qytetit. Pėrnjėherėsh u dha kushtrimi ndėr fshatra, nė tė cilat patriotėt filluan tė grumbulloheshin e tė organizoheshin. Forcat e Kajo Kapedanit u vendosėn nėn vreshtat e Korēės, ku shpartalluan fuqitė e Jorgji Bushos, ish-deputeti i Serfixhės nė parlamentin otoman, tė cilat po marshonin pėr nė qytet. Nga ana tjetėr, fshatarėt e Mborjes, nė Grykėn e Mborjes, shkatėrruan fuqinė e doktor Harisjadhit (korēar) tė pėrbėrė prej 400 vetash. Kėshtu qyteti u ēlirua dhe dhespoti me kėshillin e Metropolisė u transferuan nė Elbasan. Kėshtu e kishte pėsuar edhe Kapedan Varda qė kishte ėndėrruar nėnshtrimin e Korēės, por edhe shumė tė tjerė.
Terror
Ushtarėt grek
nuk donin tė tėrhiqeshin nga dėshirat e tyre. Ata nisėn tė qėllonin me armė nė drejtim tė shtėpive, diku hynin e diku dilnin. Dėgjoheshin zėra grash tė llahtarisura
shkrehje armėsh
ulėrima
askush nuk e dinte se ēfarė po ndodhte
Ēupat e Kasabasė nuk mund tė dorėzoheshin veēse tė vdekura
ndoshta edhe pėr kėtė arsye, ata do tė hakmerreshin edhe me mėnyra tė tjera. Hynė nė xhamitė dhe teqetė e qyteti dhe morėn prej andej ēdo gjė qė gjeten dhe prishėn gjithēka tė shenjtė. Ja si pėrshkruhet nga gazetari i gazetės Koha:
vodhėn e prishėn xhami dhe teqe, dhe mė pas vunė minaret nė nishan dyfeku, kėta qė mos u mbiftė fara! Sguxonte tė dilte hoxha nė minare nga plumbat qė dėrgoheshin. Pa shikoni sa bukur dhe sa i do muhamedanėt qeveria greke
, si prushi nė gji
Ti lėmė fjalėt, u sollėn aq mirė dhe aq tė qytetėruar sa mė ska ku tė vejė. Kėshtu qė vizitorėt liridashės, shumė grave myslimane u zbulonin surratin; pasandaj si mund tė na ngrohet ky barbar!
Nė lagjet e Varoshit
Pastaj shkuan edhe nė shtėpitė e vėllezėrve tė krishterė dhe tė bėjnė ato mė tė mėdhatė, tė cilėve si u zinin nga 10-15 ushtarė shtėpinė, u kėrkonin pėrveē tė tjerave dhe vezė tė pjekura nė hell duke u thėnė qė u liruam. Kaq u mėrzitėn, por nuk kishin ētė bėnin tė mjerėt, shkruan gazeta Koha. Por edhe me vajzat e krishtera nuk po ia dilnin dot mbanė. Gjithnjė kishin menduar se me myslimankat do ta kishin tė vėshtirė, pasi atyre vetėm pse po u zbuloje fytyrėn, mund tė bėheshe me ta hasmė pėr tėrė jetėn, ndėrsa tė merrje guximin pėr tė bėrė diēka mė shumė, nuk paskėsh qenė aq e lehtė sa e kishin menduar gjatė udhės duke ardhur pėr nė Korēė. Por ja qė edhe me tė krishterkat puna kishte qenė po kaq e vėshtirė. Kur dikush prej ushtarve kishte dashur tė tėrhiqte zvarrė njė vajzė tė krishterė, befas vunė re se gjithė banorėt e Varoshit ishin bėrė si bisha. Jooo
! kishin, thėnė ata. Kishte qenė njė jo e fortė e stėrgjatur si jehonė, e frikshme siē ndodh me njė gjėmim dhe pas kėtij ēasti ushtarėt kishin mbetur ngrirė qė tė gjithė si statuja. Si ishte e mundur tė ndodhte kėshtu? Nė tė vėrtetė nuk kishte sit ė ndodhte ndryshe. Ata qė u kishin hapur derėn kishin qenė vetėm grekomanėt. Gazeta Koha e shpjegon kėshtu kėtė situatė: Nė Korēė po ngjasin turpe tė papėlqyera dhe na vjen shumė keq qė gjenden akoma ca korēarė, tė cilėt edhe skanė kuptuar sa zurarė dhe njerėz pa turp janė oficerėt e Greqisė. Nė Selanik, nė Dramė, nė Seres, nė Karaferje, Follorinė dhe gjetkė e kuptuan karakterin e ulėt dhe tė sjellat e liga tė oficerėve grek
dhe sot nėpėr tė gjitha kėto qytete, jo qė nuk i qasin tu kapėrcejnė pragun e shtėpive tė tyre, po asnjė (kalimera), mirėmėngjes, nuk kėmbejnė me ata. Kaq u janė mėrzitur sa u janė bėrė halė nė sy. Fatkeqėsisht nė Korēė gjenden ca familje qė u kanė hapur tė dy kanatat e portės dhe i mbajnė nė shtėpi me tė ngrėnė e me tė pirė, me tė shtruar e me tė mbuluar. Edhe kėto shtėpi sė shpejti do tė kuptojnė lajthimin qė bėjnė dhe nuk ka dyshim qė do tė pendohen, por ėshtė frika se atėherė mos jetė vonė.
Zhgėnjimi
Tashmė ushtarėt e ardhur nga Greqia po bindeshin se nuk ishin edhe aq trima sa ēe kishin menduar veten nė fillim. Ėndrra pėr tė bėrė orgji nga mbrėmja deri nė mėngjes me ēupat e Korēės nuk kishte qenė gjė tjetėr veēse njė ėndėrr mė sy hapur. Tė habitur nga mosmikpritja qė po u bėnin njerėzit e Varoshit, njė komandant i vogėl i ushtrisė greke
i kishte shprehur habinė korrespondentit tė gazetė Koha duke iu drejtuar nė kėtė mėnyrė: Ē njerėz kėta tė Varoshit, nuk kanė as fare liri, kėta si myslimanė mė duken! Jo mor zot, jo i ishte pėrgjigjur korrespondenti i Kohės, sjanė myslimanė, por janė zakonet e shqiptarit ato. I mbetur i ēuditur nga ato qė po dėgjonte i tha: Po si do tė bėjmė me kėtė njerėz! Me sa duket Korēėn e kishin menduar si njė fushė me lule ku mund tė kėpusnin tė gjitha burbuqet pa i shqetėsuar askush. Tė vėrtetėn e trimėrisė sė tyre do ta kuptonin edhe mė mirė kur komanda i nisi pėr tė hapur udhėn e Kolonjės qė ushtria greke
tė zinte Janinėn. Ushtarėt vinin deri nė Kolonjė, mė tej ishte mbjellė urof; shkruante gazeta, se mė njė anė cikma e dimrit dhe mė anėn tjetėr trimėria e Sali Butkės me shokėt i shoi dhe i farosi dhe aq kishin marrė frikė, sa ēdo ushtar kur kthehej pe Kolonjės nė Korēė, gojė e tij sthoshte gjė tjetėr pėrveēse O Sali Butkas
Sali Butkas
Dukeshin shumė tė trembur dhe burrėria greke
u shqua dhe u peshua se kush ishin, por ēti bėsh fatit tė lik, nuk na gjeti tė tėrėve bashkė. Erdhi njė ditė dhe ushtarėt grek
ė ikėn pėr tė mos u kthyer mė, por nė mendjen e tyre mbetėn fjalėt e korrespodentit tė Kohės: Jo mor zot, jo, sjanė myslimanė, por janė zakonet e shqiptarit ato. /nga Vepror Hasani/Standard/
Shtuar më 07/09/2013,
ora 18:35
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn glg_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn azj_Latn als_Latn als_Latn als_Latn vec_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn fur_Latn als_Latn als_Latn als_Latn slv_Latn als_Latn als_Latn als_Latn pap_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn jav_Latn