als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Abdyl Frashėri lindi nė vitin 1839 nė fshatin Frashėr tė Permetit, nė jug tė Shqipėrisė, ndėrsa vdiq mė 23 tetor tė vitit 1892 nė Stamboll. Ishte atdhetar dhe mendimtar i shquar. Pa dyshim se ishte njėri nga ideologėt mė pėrparimtar dhe ndėr kryesorėt e Rilindjes Kombėtare dhe udhėheqėsi i parė i Lidhjes Shqiptare tė Prizrenit. Abdyl Frashėri ėshtė shpallur Hero i Popullit.
Lindi nė familjen e njė spahiu tė vogėl tė fshatit Frashėr. Ishte vėllai i madh i Naim Frashėrit dhe Sami Frashėrit. Rrjedhė nga Dakollarėt, nga Dera e madhe Frashėri. Abdyl Frashėri e kaloi pjesėn e parė tė jetės nė fshatin e lindjes deri nė moshėn 18-vjeēare kur u vendos pėr nevoja pune nė Janinė. U shqua si personalitet politik qysh mė 1877, sapo u duk se Kriza Lindore po rrezikonte trojet shqiptare. Si kryetar i Komitetit Shqiptar tė Janinės qė u formua po atė vit, hartoi projektin e shpalljes sė pavarėsisė sė Shqipėrisė me anėn e kryengritjes ēlirimtare antiosmane. Por shpresat e tij se idenė e shtetit shqiptar do ta pėrkrahnin rivalėt e Perandorisė Ruse, tė cilėt nuk e dėshironin supremacinė e saj nė Gadishullin Ballkanik, nuk u realizuan. Bisedimet qė zhvilloi me pėrfaqėsuesit e Greqisė nė korrik dhe nė dhjetor 1877, pėr njė aleancė politike dhe ushtarake shqiptaro-greke kundėr Perandorisė Osmane dėshtuan gjithashtu mbasi as Athina nuk e pranoi idenė e njė Shqipėrie tė Pavarur nė kufijtė e saj etnikė.
Nė fund tė vitit 1877, Abdyl Frashėri (atėherė deputet i Janinės nė parlamentin e dytė osman), u zgjodh kryetar i Komitetit Qendror pėr Mbrojtjen e tė Drejtave tė Kombėsisė Shqiptare, qė u formua nė Stamboll (Komiteti i Stamboilit). Si kryetar i tij ai dha njė kontribut tė rėndėsishėm nė pėrpunimin e platformės politike qė adoptoi lėvizja kombėtare pas fitores ruse mbi Perandorinė Osmane dhe sidomos pas nėnshkrimit tė Traktatif tė Shėn Stefanit. Sipas tezės sė Abdyl Frashėri nė kushtet e krijuara nga prirjet ekspansioniste tė Rusisė cariste, nga interesat e fuqive perėndimore pėr ta mbajtur mė kėmbė Perandorinė Osmane dhe nga synimet e monarkive ballkanike fqinjė pėr ta copėtuar Shqipėrinė, zgjidhja mė e pėrshtatshme (njė zgjidhje kjo e pėrkohshme) ishte krijimi i njė shteti autonom shqiptar nėn suzerenitetin e sulltanit ose, tė paktėn, krijimi i njė vilajeti tė bashkuar shqiptar nė kuadrin e Perandorisė Osmane, i cili, po tė realizohej, do tė sanksiononte kufijtė etnikė tė Shqipėrisė dhe tė drejtat kulturore tė shqiptarėve.
Si njė nga autorėt kryesorė tė platformės politike tė Komitetit Qendror tė Stambollit, tė cilėn Abdyl Frashėri e parashtroi publikisht edhe me anėn e artikujve qė botoi nė disa organe tė shtypit evropian gjatė pranverės sė vitit 1878, ai mori pjesė aktivisht nė themelimin e Lidhjes Shqiptare tė Prizrenit. Pas themelimit tė Lidhjes, e cila e adoptoi kėtė platformė, Abdyl Frashėri. u shqua si udhėheqės, organizator, diplomat dhe aktivist i saj. Veprimtarinė e tij kryesore e zhvilloi sidomos nė viset e vilajetit tė Janinės dhe tė Kosovės. Nuk e shkėputi asnjėherė luftėn pėr mbrojtjen e tėrėsisė tokėsore tė atdheut nga lufta pėr autonominė e Shqipėrisė. Mori pjesė pothuajse nė tė gjitha kuvendet kryesore qė u organizuan nga Kėshilli i Pėrgjithshėm i Lidhjes Shqiptare ose nga komitetet ndėrkrahinore tė saj. Kudo udhėhoqi krahun autonomist tė lėvizjes. Nė Kuvendin themelues tė Lidhjes sė Prizrenit u zgjodh kryetar i koinisionit tė punėve tė jashtme tė saj. Ai pėrfaqėsoi Toskėrinė nė Kuvendin e Parė tė Dibrės (1 nėntor 1878), ku u miratua rezoluta me tė cilėn kėrkohej zyrtarisht nga Porta e Lartė krijimi i vilajetit tė bashkuar autonom tė Shqipėrisė. Ai qe organizatori kryesor i Kuvendit tė Prevezės (janar 1879), i cili arriti ta pengonte lėshimin e Ēamėrisė nė favor tė Greqisė. Nė pranverėn e vitit 1879 kryesoi delegacionin e Lidhjes qė vizitoi kryeqytetet e Fuqive tė Mėdha pėr tė mbrojtur nga afėr tėrėsinė territoriale dhe tė drejtat pėr autonomi tė Shqipėrisė. Abdyl Frashėri, ishte promotori i projektit qė miratoi Kuvendi i Dytė i Frashėrit pėr tė formuar qeverinė e pėrkohshme. Ai udhėhoqi gjithashtu Kuvendin Kombėtar tė Gjirokastrės qė u shpreh pėr krijimin e shtetit autonom shqiptar me anėn e lėvizjes sė armatosur.
Abdyl Frashėri, e mbrojti programin e Gjirokastrės nė Kuvendin e Dytė tė Dibrės ku udhėhoqi si gjithnjė krahun radikal tė lėvizjes. Edhe pse programi i autonomisė nuk u pranua nga pėrfaqėsuesit e rrymės sė moderuar, ai kaloi nė Kosovė dhe aty sė bashku me bashkėluftėtarėt e vet kosovarė, vuri nė jetė vendimet e Gjirokastrės. U bė anėtar i qeverisė sė pėrkohshme qė u formua nė Prizren nė fillim tė vint 1881 dhe dha njė kontribut tė rėndėsishėm né pėrgatitjet politike dhe ushtarake qė u morėn pėr mbrojtjen e autonomisė kundėr ekspeditės ushtarake osmane.
Pas shtypjes sė Lidhjes, u arrestua dhe u dėnua me vdekje nga gjyqi special osman, por dėnimi u kthye nė burgim tė pėrjetshėm. Megjithatė, pasi qėndroi nė burg 3 vjet dhe nė internim 20 muaj, pėr arsye shėndetėsore u lirua, por me kusht qė tė, hiqte dorė nga veprimtaria politike patriotike. Edhe pse i sėmurė dhe i izoluar, ai e vazhdoi veprimtarinė patriotike derisa vdiq nė Stamboll mė 23 tetor. Eshtrat e tij u sollėn nė Tiranė mė 1978.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn