als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Abonohu pėr lajmet me e-mail:
Replikė historianėsh pėr shqiptarėt gjatė Luftės sė Dytė Botėrore.
Masakra e Tivarit, apo mė gjerė, tragjedia e Tivarit, ėshtė njė nga plojat mė tė mėdha, mė tė pėrgjakshme dhe mė tė pabesa, realizuar ndaj shqiptarėve. Ėshtė folur dhe shkruar pėr atė nė mėnyrė tė njėanshme dhe tė paplotė, sepse nuk ėshtė marrė nė shqyrtim pjesėmarrja e drejtpėrdrejtė e pushtetit komunist tė Shqipėrisė nė kėtė masakėr, pėr mungesė tė dhėnash e dokumentesh, por edhe pėr fshehje tė sė vėrtetės. Shteti jugosllav, megjithėse ishte projektuesi dhe realizuesi i masakrės, e ka pranuar atė, qoftė edhe si aksidentale e tė mpakur, por gjithsesi ka nxjerrė disa konkluzione dhe disa pėrgjegjėsi. Ndėrsa shteti shqiptar, i implikuar nė kėtė kasaphanė, shkaktuar kundrejt popullit tė vet, ka heshtur pėr gjysmėshekulli, duke e mbuluar me harresė dhe papėrgjegjshmėri tė plotė, aq mė tepėr qė akti i parė i kėsaj tragjedie, ku u masakruan dhe u vranė me mijėra shqiptarė tė pafajshėm, u luajt brenda territorit tė Shqipėrisė. Kjo masakėr u projektua dhe u realizua nga shteti komunist jugosllav nė marrėveshje dhe bashkėpunim me pushtetin komunist shqiptar. Platforma politike dhe ushtarake e kėtij veprimi antishqiptar, ishte projekti famėkeq i Ēubriloviēit i 7 marsit 1937 dhe i 3 nėntorit 1944, qė u bėnė, pėr fat tė keq, edhe platforma e Lėvizjes Nacionalēlirimtare tė Jugosllavisė: "Dy janė mėnyrat pėr spastrimin etnik tė shqiptarėve: t'i zhdukim ose t'i shpėrngulim". Pėr Ēubriloviēin dhe ata qė zbatuan masivisht gjenocidin kundėr shqiptarėve, kjo ishte vetėm njėra anė e medaljes. Ana tjetėr, ishte kolonizimi i trojeve shqiptare tė zbrazura, me kolonė serbė, hercegovinas, malazezė e maqedonas nėpėrmjet ushtrisė dhe kėshillave nacionalēlirimtare. Kėto projekte kriminale antishqiptare dhe antinjerėzore, u bėnė program dhe veprim konkret i PKJ dhe i Lėvizjes NĒJ ndaj shqiptarėve. Nė fillim tė nėntorit 1944, komandave tė Ushtrisė NĒJ iu dhanė, nga ana e organeve mė tė larta partiake dhe ushtarake tė Serbisė, direktiva qė tė "vrisnin sė paku 50% tė banorėve shqiptarė" (Arkivi i Kosovės, F. OKKM k.10/29, 335 nr.1).
Kėtė bashkėveprim ndėrmjet Ushtrisė NĒ tė Jugosllavisė dhe Ushtrisė Nacionalēlirimtare tė Shqipėrisė pėr tė luftuar sė bashku, pėr tė nėnshtruar reaksionin antiserb nė Kosovė dhe pėr ta ripushtuar atė me ndihmėn e forcave ushtarake tė Shqipėrisė, e kėrkonte qysh nė muajin mars 1944 komandanti i Korpusit II Sulmues tė Jugosllavisė, gjenerallejtėnant Peko Dapēeviē. Tito, nė cilėsinė e komandantit tė pėrgjithshėm tė Ushtrisė NĒJ, i kėrkonte E. Hoxhės kalimin e formacioneve tė UNĒ tė Shqipėrisė nė Kosovė e Jugosllavi, pėr tė luftuar kundėr "pushtuesve dhe reaksionit". Kjo kėrkesė e Komandės sė Pėrgjithshme tė Ushtrisė NĒ Jugosllave
u formulua nė fund tė muajit maj, u pėrsėrit nė korrik e gusht tė vitit 1944. Misioni Ushtarak Jugosllav nė Shqipėri prej shtatė ushtarakėsh, me nė krye kolonelin V.Stoiniē, i bashkėrendonte veprimet e tė dyja palėve. Kjo kėrkesė u ribė edhe mė 26 gusht 1944 nga Shtabi i UNĒJ pėr Kosovėn e Rrafshin e Dukagjinit, firmosur nga komandanti i kėtij shtabi, Fadil Hoxha
dhe komisari Boshko Ēakiē (Arkivi i FA, F.Shtabi i Pergj.).
Pala shqiptare u tregua e gatshme. Pasi vrau me mijėra nacionalistė tė Ballit, Legalitetit dhe krerėve tė Veriut pėrgjatė luftės civile nė Shqipėri (!943-1944), komandanti i pėrgjithshėm i UNĒSH, E. Hoxha
, mė 12 shtator 1944, i dha urdhėr korparmatės tė pėrgatiste dhe tė niste menjėherė dy brigada pėr nė Kosovė. (Dokumente, Shtabi Pėrgj.vol.II). Po nė kėtė datė, mentari i E. Hoxhės, Miladin Popoviē, i shkruante Liri Gegės, e plotfuqishme e KQ tė PKSH pėr Korpusin I: "Lajmėro Pavlen (Pavle Joviēeviē, shėn.im UB) se dy brigadat shqiptare, sė shpejti do tė marrin drejtim pėr Kosovė. Vetėm tė mos dekonspirohet!" (Aqsh, Fondi 14). Dėrgimi i brigadave partizane tė Shqipėrisė nė Kosovė u mbajt nė konspirativitet edhe pėr britanikėt, ndonėse ata ishin aleatė dhe ndihmonin Luftėn Nacionalēlirimtare nė Shqipėri dhe Jugosllavi. Enver Hoxha
porosiste Dali Ndreun, komandantin e Korparmatės I: "Tė mos i tregohet Inglizėve objektivi i brigadave V dhe III, qė do tė shkojnė nė Kosovė"( AQSHs, F.14). Nė Kosovė ishin krijuar dhe vepronin organizata tė fuqishme politike dhe ushtarake nacionaliste si Balli Kombėtar, Lėvizja Irredentiste, Lidhja e Dytė e Prizrenit e mė pas "Besa Kombtare" dhe Organizata Nacional-Demokratike Shqiptare (ONDSH ), qė kishin me vete thuajse gjithė popullin shqiptar tė Kosovės e tė viseve tė tjera shqiptare. Bashkėpunonte me ta edhe Muharrem Bajraktari dhe forcat e tij kombėtare. Nė kėto kushte, Titoja thirri brigadat dhe divizionet e Ushtrisė NĒ tė Shqipėrisė "pėr tė luftuar kundėr armikut dhe reaksionit", por i pėrdori kryesisht nė luftėn kundėr "reaksionit shqiptar". E.Hoxha
e dinte mirė pse thirreshin brigadat nacionalēlirimtare tė Shqipėrisė nė Kosovė, ndaj si njė vasal i bindur dhe i ndėrgjegjshėm pėr ēka bėnte, urdhėronte brigadat e Divizionit I: "Tė asgjėsohen pa mėshirė nacionalistėt dhe reaksionarėt shqiptarė brenda dhe jashtė kufijve, pa treguar as mė tė voglėn tolerancė"(Arkivi i FA dosja 45 v.1944).
Nė muajin nėntor 1944, u angazhuan nė kėtė luftė edhe Divizioni V, qė pėrfshiu Brigadat III, V dhe XXV, dhe Divizioni VI (brigadat VI, VII, VIII dhe XXII), pasi u kthyen nga Sanxhaku e Bosnja, ku luftuan kundėr gjermanėve. Komisari politik Ramiz Alia thotė nė njė intervistė se ka qenė nė Bosnjė, kur ndodhi masakra. Nuk ėshtė e vėrtetė. Mė 3 mars 1945, ai dhe Divizioni V ndodheshin nė Mitrovicė, mandej nė gjithė Kosovėn (Dokumenti i datės 3.03. 1945 i Shtabit tė Pėrgjithshėm).
Divizionet V dhe VI tė Shqipėrisė u vunė nėn urdhrat e Armatės V tė Ushtrisė NĒ Jugosllave
. Nė URDHĖRVEPRIMIN e Armatės V tė Jugosllavisė pėrfshiheshin edhe divizionet e Shqipėrisė: "Tė gjitha forcat reaksionare qė do tė takoni, tė rrethohen dhe tė shpartallohen me ēdo kusht
Tė ēarmatosen njerėzit e dyshimtė dhe ata qė nuk duan tė mobilizohen me dėshirė, tė digjen shtėpitė e tradhtarėve qė rezistojnė dhe bėjnė fortesė
Tė sekuestroni mallin e kriminelėve tė arratisur. T'u theksohet katundeve qė pėrshkoni se ai katund qė bėhet strehė i gjaktorėve, do tė dėnohet" (AQSH Foni.181 d.45).
Urdhrat pėr mėsymjen kundėr forcave tė Adem Vocės dhe tė Shaban Polluzhės, qė refuzuan tė largohen nga Kosova, nė kohėn qė kishin nisur masakrat kundrejt popullsisė shqiptare nė Mitrovice e Drenicė, i dhanė, mė 1 shkurt dhe mė 5 shkurt 1945, komandanti i Shtabit Operativ tė Kosmetit, kolonel Fadil Hoxha
dhe komisari politik, nėnkolonel Krsto Filipoviē (Arkivi historik i Jugosllavisė, k.1411). Masakra e Drenicės ishte prologu i Masakrės sė Tivarit.
Mė 8 shkurt 1945, u shpall me urdhėr tė komandantit suprem tė UNĒ tė Jugosllavisė, J.B.Tito, pushteti ushtarak. Divizionet e UNĒ tė Shqipėrisė u bėnė pjesė e vendosjes sė regjimit ushtarak nė Kosovė pėr shtypjen e rezistencės kosovare, pėr ripushtimin jugosllav tė Kosovės dhe forcimin e pushtetit jugosllav. Ato qėndruan nė Kosovė dhe trevat e tjera shqiptare edhe pasi ishin larguar gjermanėt nga Kosova dhe Jugosllavia, qysh nga shkurti i vitit 1945 e deri nė dhjetor 1945, pra pėr 10 muaj, deri sa Kosova e viset e tjera shqiptare u bėnė pjesė e Jugosllavisė dhe deri sa u bėnė zgjedhjet, ku fitoi Fronti NĒ i Jugosllavisė. E konfirmojmė kėtė edhe me Radiogramin e Reiz Maliles, zv.komisarit tė Div.V: "Me rastin e zgjedhjeve qė do tė zhvillohen mė 11 nanduer 1945 kėtu nė Kosovė, bėni konferenca speciale me kosovarėt. Ditėn e zgjedhjeve nxirrni forca tė armatosura jo afėr qendrave tė votimeve, por gati para ēdo gjėje tė papritur. Reaksioni mund tė tentojė pėr tė sabotuar zgjedhjet. Prandaj tė kihet kujdes. Pikė."
Ndihmesėn mė tė madhe pėr rekrutimin e shqiptarėve, por edhe pėr dorėzimin e qindra dezertorėve, qė iknin nga ushtria jugosllave
dhe dorėzoheshin nė mirėbesim te brigadat e batalionet e Divizioneve V dhe VI tė Ushtrisė NĒ tė Shqipėrisė, e dhanė komandat e divizioneve e brigadave tė Ushtrisė NĒ tė Shqipėrisė, qė u vunė nėn urdhrat e Komandės sė Pėrgjithshme Jugosllave
. Siē ėshtė zbuluar tanimė nga dokumentet arkivorė, Divizionet V dhe VI tė Shqipėrisė ndodheshin nė Kosovė pėrgjatė muajve mars dhe prill tė vitit 1945, kur u bė mobilizimi i dhunshėm i popullsisė shqiptare nė Kosovė e trevat e tjera shqiptare dhe kur u nisėn tri kolonat (eshalonet) me rekrutėt shqiptarė pėr nė Tivar mė 24-27 mars 1945 dhe tri kolonat e tjera mė 19-24 prill 1945. Bashkėpunimi i ngushtė dhe implikimi i divizioneve dhe brigadave tė Ushtrisė NĒ tė Shqipėrisė pėr mobilizimin e rekrutėve shqiptarė dhe dorėzimin e tyre tek ushtria jugosllave
, ėshtė i dokumentuar.
Kemi nė dorė radiogramet e shtabit tė Divizionit V dhe VI nėnshkruar nga Komisari Politik Ramiz Alia dhe komandantėt Gjin Marku, Rahman Parllaku etj., dėrguar Komandės sė Pėrgjithshme tė Ushtrisė NĒ tė Shqipėrisė gjatė muajve mars-prill 1945 e nė vazhdim, si edhe listat emėrore tė tė arratisurve dhe vullnetarėve shqiptarė tė Kosovės, qė dorėzoheshin nga shtabet e diviz.V dhe VI tek ushtria jugosllave
. Rahman Perllaku, i implikuar nė kėto ngjarje, pėr t'i shpėtuar pėrgjegjėsisė, thotė se janė tė falsifikuara(!) Lista e parė pėrmban 190 veta, kryesisht vullnetarė shqiptarė tė dorėzuar nga prefekturat e Mitrovicės dhe tė Pejės. Lista e dytė pėrmban 104 emra ushtarėsh shqiptarė tė ikur nga ushtria jugosllave
, por dhe vullnetarėsh shqiptarė tė bashkuar me Divizionin V tė Shqipėrisė. Lista e tretė, e bashkėngjitur, ngėrthen 131 shqiptarė vullnetarė, tė dorėzuar (AQSH, F.14 d.206 v.1945).
Po kėshtu edhe lista tė Divizionit VI dhe brigadave partizane tė Shqipėrisė, qė u bėnin thirrje shqiptarėve tė Kosovės qė tė bashkoheshin me ta, por qė pabesisht i dorėzonin tek ushtria jugosllave
.
Ja edhe pėrgjigjja e Enver
Hoxhės:
"Tė arratisurit e dorėzuar nė Divizionin tuaj, dėrgojani Divizionit 52 tė Serbisė" (AQSH, F.206, v.1945).
Si rezultat i kėtij bashkėveprimi tė ndėrvarur ushtarak, vullnetarėt dhe tė mobilizuarit shqiptarė tė Kosovės, qė besonin te thirrjet e Komandės sė Divizioneve tė V dhe VI tė Shqipėrisė, u dorėzoheshin pabesisht Oznės dhe Komandės Ushtarake jugosllave
dhe pėrfundonin si mish pėr top nė kolonat e vdekjes, qė ushtria jugosllave
i largonte nga Kosova dhe i dėrgonte pėr t'i asgjėsuar nė Tivar apo mė tutje. Pėr shoqėrimin e tyre ishin caktuar disa batalione tė Divizionit tė 46-tė dhe njė batalion i Brigadės 27-tė tė Serbisė, si edhe njė grup prej 50 ushtarakėsh nga Armata IV, mandej nga Brigada X malazeze, tregonte sesa rėndėsi i kishin kushtuar autoritetet jugosllave
kėtij marshimi, qė duhet tė pėrfundonte nė njė kasaphanė, ku do tė merrnin pjesė pritėsit dhe vetė shoqėruesit.
Tė dhėnat burimore ushtarake jugosllave
tregojnė se ata qė u mobilizuan dhe u dėrguan pėr nė frontin e Adriatikut, ishin 13.323 rekrutė shqiptarė. Nuk kishte asnjė rekrut serb, malazez apo maqedonas. Pėrse? Dihet, pėr tė asgjėsuar vetėm shqiptarė. Pėrse i kaluan nėpėr territorin e Shqipėrisė, kur kishin edhe rrugė tė tjera pėr nė Istria? Pėr t'i asgjėsuar. Qeveria shqiptare, sė pari, lejoi qė kolonat e ushtrisė jugosllave
tė hynin e tė kalonin nėpėr territorin e Shqipėrisė, jashtė ēdo kontrolli dhe tė vepronin si t'ua donte interesi. "Shkaktare e masakrės sė parapėrgatitur tė Tivarit, ėshtė edhe udhėheqja partiake dhe shtetėrore e Shqipėrisė, me nė krye Enver
Hoxhėn. Ajo lejoi qė shqiptarėt e mobilizuar, pa asnjė armė nė dorė, tė kalojnė nėpėr territorin shqiptar, nėpėr rrugėn e vdekjes, tė quajtur "Golgota e madhe Shqiptare",- konstatonte Zekeria Cana.
Nga raporti i shtabit tė Kolonės IV tė Armatės sė Jugosllavisė, datė 8 prill 1945: "Eshaloni shkoi mirė deri nė Kukės. Nė afėrsi tė Kukėsit ndodhi njė incident, kur njėri nga grupi i kolonės gjuajti njė bombė mbi rojėn tonė. Me ē'rast u shkaktua rrėmujė dhe, nė kėtė rrėmujė, arriti tė arratisej njė grup prej 10 vetash. Kėshtu, duke ikur, hasi nė patrullėn e ushtrisė shqiptare, e cila i ndaloi dhe u bėri thirrje qė tė dorėzohen. Ndaj kėsaj thirrjeje, ata nuk u pėrgjigjėn, por vazhduan tė iknin. Ushtarėt shqiptarė hapėn zjarr mbi ta dhe vranė nė vend dy persona, dy tė tjerė i plagosėn, tė cilėt mė vonė edhe ata vdiqėn( Arkivi i Luftės i Jugosllavisė, k.1411). Siē shihet qartėsisht nga ky dokument, asgjėsimi i rekrutėve shqiptarė tė Kosovės u krye nė bashkėveprim tė forcave ushtarake tė Jugosllavisė dhe tė Shqipėrisė, nė kėtė rast brenda territorit tė Republikės sė Shqipėrisė. Nė njė dokument tė Ministrisė sė Jashtme tė Shqipėrisė lexojmė: "Me mijėra kosovarė tė pafajshėm janė pushkatuar nė masė, ilegalisht dhe pa gjyq, nga organet e UDB-sė. Nė kėto masakra tė pashembullta ndaj popullsisė sė Kosovės, ka marrė pjesė Koēi Xoxe, nė fillim tė vitit 1945, kur nė cilėsinė si ministėr i Brendshėm i Shqipėrisė, ai autorizoi oficerėt e UDB-sė qė tė pushkatonin ilegalisht dhe pa gjyq, nė tokėn shqiptare, mė tepėr se 1000 kosovarė tė pafajshėm" (Ark.Min.Jashtme, v.1949, D.191).
Kėtė masakėr brenda kufijve tė Shqipėrisė e konfirmon edhe prokurori i pėrgjithshėm ushtarak, Bedri Spahiu: "Xhelatėt e Rankoviēit, qė janė shquar pėr krimet e tyre alla-fashiste kundėr popullit tė thjeshtė tė Kosovės, i kanė vazhduar kėto masakra kundėr tyre nėpėrmjet rrugės prej kufirit tonė nė Kukės e deri nė Ulqin, duke vrarė me qindra prej tyre. Ishte kjo njė rrugė e pėrgjakshme e fshatarėve tė thjeshtė kosovarė brenda dhe jashtė tokės sonė deri nė Ulqin" (B.Spahiu, Pretenca ne gjyqin e K.Xoxes, 1949). Autorizimin (lejen) pėr futjen e kolonave me rekrutėt e Kosovės dhe asgjėsimin e mė se 1000 kosovarėve tė pafajshėm, siē e cilėsojnė dokumentet e mėsipėrme, e ka sigluar ministri i Brendshėm i Shqipėrisė, Haxhi Lleshi, por autoritetet e Shqipėrisė ia faturuan Koēi Xoxes, si njė kokė turku, pėr t'ia ngarkuar atij gjithė pėrgjegjėsitė e kėsaj masakre.
Natyrisht, ky ėshtė akti mė antikombėtar dhe mė i turpshėm i qeverisė komuniste shqiptare, jo vetėm nė atė kohė kur u krye kjo masakėr, por edhe pėr gjysmėshekulli, kur u hesht plotėsisht pėr shkak tė bashkėfajėsisė. Kėtė na e dėshmon edhe deklarata e Zoi Themelit, shef i Mbrojtjes sė Popullit tė krahinės III (Shkodėr), i cili pranon se rekrutėt e mobilizuar kosovarė, jugosllavėt "i vrisnin nė masė rrugės, nė Shqipėri, pa pasur faj", se rekrutėt shqiptarė qė iknin nga kolonat pėr tė shpėtuar kokėn dhe u dorėzoheshin organeve tė shtetit shqiptar, u ktheheshin, nga organet shtetit shqiptar, komandove jugosllave
, prej tė cilėve ata gjenin vdekjen. Zoi Themeli, gjithashtu, pohon se dorėzimi i rekrutėve kosovarė tek autoritetet jugosllave
bėhej me urdhėr tė krerėve mė tė lartė tė shtetit shqiptar, pa marrė parasysh faktin se rekrutėt ishin shqiptarė dhe nuk kishin bėrė asnjė faj. Qeveritarėt e Shqipėrisė, jo vetėm qė nuk bėnė asgjė pėr tė mbrojtur dhe siguruar jetėn e tyre, jo vetėm qė nuk protestuan pėr keqtrajtimin dhe vrasjet masive tė shqiptarėve brenda kufijve tė shtetit shqiptar, por i dorėzuan te jugosllavėt edhe ata bashkėkombės qė pėrpiqeshin tė iknin nga kolonat e vdekjes (Arkivi MB, D.1623). Po tragjedia mė e madhe ndodhi me kolonėn e dytė, pjesė e sė cilės ishte edhe rekruti Azem Hajdini - Xani, i cili pėrjetoi tmerret e Masakrės sė Tivarit, por rastėsisht shpėtoi nga vdekja dhe dėshmoi pėr kėtė tragjedi kombėtare. "Kur hymė nė territorin e Shqipėrisė, u gėzuam pa masė, - parashtron Azem Hajdini - duke menduar se tash e tutje do tė jemi nėn pėrcjelljen e ushtarėve tė shtetit tonė, Shqipėrisė dhe se nuk do tė pėrjetonim mizoritė, siē i kishim pėrjetuar vazhdimisht nė Kosovė nga serbėt, malazezėt dhe maqedonasit. Shumė shpejt, pra, u bindėm se as kėtu nuk kishte vend pėr gėzim, sepse skenari i parapėrgatitur vazhdonte tė realizohej me pėrpikėri dhe ngase gjatė rrugės nėpėr territorin e Shqipėrisė, pėrcjellėsit i shtonin torturat e vrasjet ndaj nesh. Ata nuk na konsideronin mė si bashkėluftėtarė tė tyre, madje as si robėr tė luftės
Neve nuk na konsideronin as si kope bagėtish"( A.Hajdini, Letėr e hapur).
Sipas tė dhėnave tė arkivave jugosllave
, nė Fushė-Arrėz u vranė 126 rekrutė shqiptarė nė gjendje agonie. Kur ishin nė gjumė. Masakėr dinake, jonjerėzore, nė kundėrshtim me ēdo moral, fe dhe ligj. "Kur kaluam Pukėn, i nxorėn nga kolona tre tė rinj shqiptarė, tė veshur me rroba kombėtare dhe i pushkatuan para syve tė kolonės, si edhe para njė skuadre ushtarėsh tė Shqipėrisė. Dhe, pėr ēudi, deri sa ne qanim me dėnesje, ushtarėt e skuadrės sė Shqipėrisė e pėrcollėn pushkatimin e tyre me duartrokitje!" (A.Hajdini, Masakra e Tivarit).
Nė Gomsiqe ranė nė kanionin e thellė dhe gjetėn vdekjen 36 rekrutė dhe 14 u plagosėn. E njėjta gjė ndodhi edhe nė Vaun e Dejės, nė lumin Drin dhe nė lumin Buna dhe nė Shkodėr gjetėn vdekjen qindra rekrutė shqiptarė dhe u lėnduan njė numėr i madh tė plagosurish. Nė kazermat e Shkodrės u pushkatuan 11 shqiptarė, ndėrsa nė kalimin e Bunės, 18 tė tjerė. Nė mesditėn e datės 31 mars 1945, nė qytetin e vogėl tė Tivarit, ishte ngritur kurthi, sipas njė plani tė parapėrgatitur pėr asgjėsimin e gjithė rekrutėve shqiptarė. Masakrėn ishte ngarkuar ta kryente Brigada X malazeze, pikėrisht nė Tivar, qytet shqiptar, qė pėrfshihej nė Malin e Zi. Kasaphana nisi nė hyrje tė Tivarit tė Ri, mandej arriti pikun e saj nė oborrin dhe nė mjediset e ndėrtesės sė Monopolit tė Duhanit. Sipas pėrllogaritjeve rezulton se vetėm nė Tivar u vranė 1560 shqiptarė tė kolonės sė dytė prej Brigadės X malazeze, tė komanduar nga krimineli Markoviē. Edhe nga kolonat e tjera me rekrutė shqiptarė tė mobilizuar kryesisht nė viset shqiptare tė Gostivarit, Tetovės, Kumanovės, Kėrēovės dhe Shkupit, gjatė marshimit nėpėr Shqipėri, tė njėjtin fat patėn. Sipas burimeve jugosllave
dhe shqiptare rezulton se janė vrarė dhe zhdukur nė kėtė masakėr 2.947 - 3.447 shqiptarė tė pafajshėm. Por, sipas dėshmive tė tė mbijetuarve, ky numėr i kalon tė 4 000. Nga kėta, sipas dokumenteve tė Arkivave tė Shqipėrisė, mbi 1000 shqiptarė tė Kosovės u vranė pėrgjatė rrugės nga Kukėsi nė Shkodėr. Sipas Azem Hajdinit dhe dėshmitarėve tė tjerė, nėpėr territorin e Shqipėrisė u vranė dhe u zhdukėn 1500 shqiptarė tė Kosovės. /panorama/
Shtuar më 15/11/2014,
ora 11:00
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn glg_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn jav_Latn