als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Abonohu pėr lajmet me e-mail:
nga Cenė PushkolliNdonėse nuk ėshtė me ligj e sanksionuar (mos)respektimi i normave gjuhėsore, atė e kemi obligim pėr ta kultivuar,...! .Kemi obligim kombėtar pėr ta kultivuar gjuhėn letrare shqipe, dhe nuk i lejohet askujt pėr ta pėrdhosur!...Angazhohuni pėr njė gjuhė standarde ashtu siē ėshtė qėndrim i gjithė kombit. Me ēfarė tė drejte lejoni tė deformohet dhe tė masakrohet gjuha shqipe; me ēfarė tė drejte e pėrdhosni atė? Ne duhet tė kemi mekanizma pėrkatės ligjor pėr ta mbrojtur gjuhėn letrare.
Tashmė mund tė themi se ėshtė bėrė njė shekull qysh kur njerėzit e penės dhe jo vetėm tė penės, u angazhuan dhe vepruan vazhdimisht pėr tė krijuar njė gjuhė standarde (letrare) pėr gjithė Kombin. Falė atyre, ne nipėrit e tyre jemi betuar se nėpėrmjet tė aktivitetit tė Shoqatės Atdhetare pėr Identitet dhe Bashkim Kombėtarė, duhet tė angazhohemi qė kėtė gjuhė tė pastėr e tė pasur ta kultivojmė dhe ta pasurojmė. Sot kjo gjuhė e pastėr dhe e pasur sipas mendimit tė studiuesve dhe mėsuesve tė gjuhės, ka nevojė tė vazhdueshme pėr t’u plotėsuar, pėr t’u pasuruar e pėr t’u zhvilluar e kurrsesi tė deformohet..., sikurse ėshtė sot duke u deformuar. Kjo nuk i jep askujt tė drejtėn qė ta pėrdhosė e ta deformojė, dhe aq mė pak njerėzve profesionesh tė ndryshme, pėr qejfin e tyre, respektivisht pėr qejfin e atyre qė kastile nuk e zbatojnė gjuhėn standarde!
Nė tė kaluarėn po edhe sot, kush mė shumė e kush mė pak, kanė dhėnė dhe vazhdojnė tė japin kontributin e tyre pėr ta shpėnė pėrpara gjuhėn letrare, pėr tė arritur njė shkallė tė lartė dhe njė rritje cilėsore, qė e shquan nė kohėn tonė. Institucionet tona tė gjuhėsisė(lexo nė Tiranė dhe nė Prishtinė), pėr hir tė sė vėrtetės, nė Tiranė ėshtė aprovuar ligji mbi gjuhėn, po mjerisht ata ligjėsinė nuk po e mbrojnė sa duhet, kurse nė Prishtinė janė duke u vonuar pėr njė ligj tė tillė, pėr njė ligj i cili duhet tė mbrojė gjuhėn standarde. Obligimi ynė rrjedh qė herėt, pėr t’u ngritur nė shkallė detyrimi sidomos nga Kongresi i Drejtshkrimit tė Gjuhės Shqipe, pėr ta jetėsuar marrėveshjen pėr pėrdorimin e detyrueshėm tė gjuhės letrare nė jetėn publike !
Nė tė kaluarėn sa e sa veprimtar tė kauzės gjithėkombėtare kanė derdhur djersė dhe gjak pėr tė mbrojtur gjuhėn shqipe dhe pėr ta pėrhapur gjithandej tokave shqiptare. Edhe nė rrugėn e standardizimit tė saj janė shfaqur probleme e pengesa natyrash tė ndryshme, natyrisht ku mė pak e ku mė shumė. Tek ne nė Kosovė ėshtė bėrė dukuri pėrdhosja e gjuhės shqipe pikėrisht nga disa intelektual tė kohės. Bile - bile kėta sot pėr sot pa asnjė trysni e deformojnė gjuhėn standarde( as nuk flasin toskėrishte e as gegėrishte) duke “futur nė bashkėjetesė fjalė nga gjuhėt nga mė tė ndryshmet”, duke harruar se kėtė gjuhė e kemi amanet nga tė parėt tanė, ... nga pėrpiluesit e abetareve tė gjuhės standarde.
Siē thotė Frok Kristaj nė “Fokus” (datė 18 prill 2008): “Abetarja ishte armė nga mė tė efektshmet pėr tė shkėputur arsimin nga varėsia e shkollave tė huaja. Me pėrmbajtjen e tyre ato ndikuan fuqishėm nė edukimin e brezave me ndjenjat atdhetare. Por abetaret do t’i kishin dyert e mbyllura dhe shtigjet e zėna, nė qoftė se nuk do tė kishin mbrojtjen me armė nga luftėtarėt shqiptarė. Nga kjo del se abetaren shqipe e ruajti pushka. Pushka i jepte forcė abetares, kurse abetarja i jepte krismė pushkės. Siē dihet, autorėt e abetares kryesisht ishin pedagogė, shkencėtarė e veprimtarė tė Lėvizjes Kombėtare dhe organizatorė tė arsimit. Njė pjesė e atyre autorėve kanė rėnė dėshmorė pėr idealin e tyre, pėr ēlirimin kombėtar dhe pėr tė mbijetuar gjuha shqipe. Nė kėtė pikėpamje abetaret janė pasuruar dhe pėrsosur duke dhėnė kėshtu njė ndihmesė nė historinė e kulturės shqiptare. Njė pėrfundim tjetėr i rėndėsishėm ėshtė edhe roli qė kanė luajtur abetaret nė unifikimin e gjuhės sė pėrbashkėt dhe nė hedhjen e bazave tė gjuhės letrare”.
Shkencėtarėt dhe studiuesit e njohur si Pederseni, Jokli, Shuflai, ... Ksistoforidhi, Sami Frashėri, Ndre Mjedja, Eqrem Ēabej e tė tjerė, janė disa nga emrat e mėdhenj e tė rėndėsishėm pėr studimin e gjuhės shqipe nė rrafshe tė ndryshme. Sot mėsuesit e gjuhės dhe intelektualėt e tjerė me kėnaqėsi kujtojnė Kongresin e Manastirit dhe vendimet e tij largpamėse pėr themelimin e Alfabetit tė Shqipes, njė parakusht pėr krijimin gjuhės letrare. Pėr njerėzit e kohės por edhe pėr mėsuesit e sotėm ėshtė testament i kohės qė tė ruhet gjuha shqipe me ēdo kusht. Ne pasardhėsit e atyre dėshmorėve tė kombit si edhe tė atyre qė mbetėn nė jetė, u betuam se do ta ruajmė dhe kultivojnė gjuhėn shqipe dhe do tė angazhohemi qė tė marrim masa ndaj tė gjithė atyre qė e dhunojnė dhe e deformojnė gjuhėn standarde, sidomos nė revista, gazeta radio e nė televizione, po dhe nė pėrdorimin publik nė pėrgjithėsi.
Prandaj, i nderuari bashkėkombės/ e nderuara bashkėkombėse me kėtė letėr tė hapur ju ftojmė qė tė mos e pėrdhosni gjuhėn standarde nė mediume ku punoni, sepse gjaku i atyre qė e derdhėn pėr kėtė gjuhė(lexo mallkimi i tyre) herėt a vonė do tė ju zė. Njėkohėsisht Ju bėjmė thirrje qė bashkėrisht ta ndėrtojmė dhe ta pasurojmė kėtė gjuhė qė na e lanė ata amanet kėtė gjuhė; ėshtė e domosdoshme qė ne dhe ju, bashkė me mediumin ku jeni tė punėsuar, ta avancojmė gjuhėn, sepse kjo ėshtė ajo hallka e parė e bashkimit kombėtar. Pėr ata qė veprojnė kundėr kėtyre qėndrimeve e detyrave ndaj shqipes standarde dhe ndaj Kombit, pėrgjegjėsia dhe mallkimi i kohės do tė bjerė mbi ta. Baballarėt tanė janė zotuar se do ta kryejnė amanetin e tyre, edhe ne kemi obligim qė tė angazhohemi pėr ta ēuar pėrpara kėtė detyrė kombėtare. Sot, gjuha jonė si mjet komunikimi, nuk ka nevojė pėr “pėrkthyes”, ndonėse nė emisionin e 100-tė tė “Vala mala shou” nė fjalėn e Valonit:” ...bugarkat..., mysafirėt nga Shqipėria i thanė :” ēka i bien kjo nė shqip?”, pra nuk e kuptuan se ēfarė kishte dashur tė thotė( lexo Valoni kishte menduar pėr vajza nga Bullgaria). Pra falė punės sė madhe qė bėnė tė parėt tanė tash e 100 vjet mė parė ne qė e pėrdorim gjuhėn standarde nuk kemi nevojė tė pyesim se ēka domethėnė kjo ... nė gjuhėn shqipe. Pra arsyet pėr ta kultivuar gjuhėn standarde janė shumė, dhe kjo ėshtė njėra prej tyre, qė Ju nuk keni tė drejtė, krye mė vete, ta bastardoni gjuhėn. Madje, deshėt ju apo nuk deshėt, kjo gjuhė do tė pasurohet dhe do tė jetė hallka e parė e bashkimit kombėtar. Kėtė gjuhė standarde e kanė pėlqyer ata qė kanė pasur tė drejtėn e votės (dhe mandatin) pėr kėtė gjė nė Kongresin e Drejtshkrimit tė Gjuhės Shqipe para 36 vjetėsh (1972). Ne e dimė se nga ēdo kokė dalin teori mė vete, por dihet se teoritė duhet tė ndjekin rrugėn institucionale.
“Konkretisht kjo dukuri negative po na shfaqet nė dy drejtime. Sė pari, gjuha letrare, ka marrė shuplaka tė papara, nė veēanti pėr sa i pėrket unifikimit tė saj! Sė dyti, po shkatėrrohet, e theksoj, po dėrrmohet fare drejtshkrimi i saj! Askush nuk thotė, qė nė ēdo cep tė vendit, tė mos ruhen traditat, gojėdhėnat, kėngėt, eposet e tė tjera, pasi kėto janė vlera tė tė njėjtit komb, tė tė njėjtit vend, por ėshtė masakėr, kur nė tė folurėn e pėrditshme, nė shkolla, nė institucione, nė parlament, nė mediet e shkruara, pa lėnė mėnjanė ato vizive, tė flitet e ēfarė tė mos flitet, por nė gjuhėn letrare, kombėtare, kurrė! Sot, me vėshtirėsi mund tė gjesh disa pena qė e ruajnė atė, por nesėr me siguri do tė krijojmė ndonjė aliazh, e zor se do t’i njohim pėrbėrėsit e tij. Nuk ka mbetur ta gjykojmė sot gjuhėn letrare. Nuk ėshtė krenari pėr askėnd tė thotė se gegėrishtja ėshtė mė e pranueshme, pasi nė tė ka shkruar Gjergj Fishta! Atėherė, ē’duhet tė thotė Pėrmeti, ku shkroi e kėndoi Naim Frashėri, ku limoi Faik Konica, ku i dha muzikė Nonda Bulka e tė tjerė? Gjuha ėshtė e pėrbashkėt e nder pėr gjithė kombin. Le tė vėmė re profesor Qosjen! Ky dijetar nė tė gjithė veprėn e tij, i qėndron korrekt gjuhės letrare shqipe, asaj qė u pėrcaktua nė Kongres, firmė qitės i sė cilės ishte dhe vetė. Fjala e tij edhe nė njė punė apo shkrim tė zakonshėm, kumbon shqip, mbi bazėn shkencore. Pa qenė nevoja tė sjellim shembuj, pasi ato i ndesh kudo, nė veēanti ata qė marrin vesh sado pak nga kėto punė, por ėshtė e papranueshme tė thuash ‘majer’ pėr mirė, ‘ qoshtu’ pėr ashtu, ‘ ashtė’ pėr ėshtė, drasti pėr ndasi, ‘nashtithi’ pėr tani, kangė pėr kėngė, ‘ Tirona’ pėr Tirana, cull pėr ēun, e tė tjera. Mė zi ndodh nė mediet vizive, ku ēdo gjė ėshtė jashtė kontrollit gjuhėsor! Drejtuesit e emisioneve nuk dinė se ēfarė flasin. Nė pjesėn mė tė madhe mund tė jenė ‘profesionistė’ tė orėve tė para, por vetėm shqip nuk dinė tė komunikojnė! Nė radhė tė parė, pėrgjegjėsinė pėr ruajtjen dhe unifikimin e gjuhės letrare, nė tė folur dhe nė veēanti nė tė shkruar, e kanė gjuhėtarėt... Tė gjithė e ndiejnė, tė tėrė heshtin! Gjuha shqipe po kthehet nė njė arenė cirku. Fjalė dialektore, qoftė nga Jugu, sidomos ato me “Ė- nė” fundore, e sidomos ato tė dialektit verior, tė dala nga skutat e harresės, po na ofrohen nė sini argjendi, nė libreza, gazeta, lėre pastaj medien vizive, ku hyjnė e dalin pa doganė! Nė kėtė situatė, duhet kumbuar fort, se gjuha e bukur shqipe, ėshtė nė njė mish- mashė tė vėrtetė! Ana tjetėr, po kaq e rėndėsishme, ėshtė drejtshkrimi i kėtyre fjalėve. Nė libra, nė gazeta, nė titrat e medieve vizive, gabime tė pafundme, nga ato tė cilat ne i quajmė ortografike! Tė nisur nga pėrfitime vetjake, korrektori letrar ka dalė nga skena si hallkė e tepėrt! Nė shumė raste, redaktori i zgjedhur prej tyre, mė tepėr prish sesa ndreq! Korrektori, i cili dikur nė gazetė thirrej ‘i freskėt’ e qė ndodhej nė ndėrmarrje botuese, nė qeveri, deri nė korrektimin e fjalimeve tė byroistėve, - sot ka dalė hallkė e tepėrt!“
Edhe njė herė ju ftojmė qė kėtė vėrejtje ta merrni shumė seriozisht. Mos mendoni se pėrfundon vetėm me kaq. Nė rast se qasja dhe qėndrimi juaj ndaj shqipes nuk ndryshon, tė jeni tė sigurt se mallkimit tė atyre qė luftuan pėr kėtė gjuhė qė kemi sot nuk mund t’i ikni.
Shtuar më 06/07/2009,
ora 17:58
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn jav_Latn