als_Latn dik_Latn sag_Latn
Besa-besë dhe bashkëkohësimi i unit arkaik (1)
“Nëse nuk jemi bashkë në veprim (nëse nuk bashkëveprojmë) ujdia në ide nuk ka dobi.” (M. Ikball)
Shkruan: Eljesa ISMAILI, Shkup
Si term besa-besë nënkupton betimin, respektimin e marrëveshjes ose të fjalës së dhënë, drejtësinë, një sërë të cilësive dinjitoze. Njeriu besnik dhe shoqëria besëtare gjithnjë synojnë të jetojnë me mallin, idealet, dëshirat e injektuara nga ky term: besa. Gjithnjë me pasion shënjojmë dhe jetësojmë besa-besën tonë. Pararendësit tanë me dhimbje, mundime, dashuri, miqësi të panumërta, grila e kohë, kanë sfiduar përmes besës, të cilën duhet të vazhdojmë ta kultivojmë me vullnet të pasosur.
Në fakt, për ta perceptuar besa-besën, duhet zbritur në botën e unit ose të vetes sonë. Aty mund t’i gjejmë rrugët e kritereve të vlerave ose domethënien e nocionit të unit. Përmes besës duhet t’ia dalim ta lexojmë dhe kuptojmë drejt. M. Ikballin, i cili idenë e unit e pat vlerësuar në aspektin ontologjik, duke thënë: “Uni është realiteti bazik, të cilin na e bën të njohur intuita. Ky realitet është epiqendër e çdo veprimi.” Ikballi shënjon se përmes kësaj fjale njeriu e njeh vetveten, mëson t’i besojë vetes, ta respektojë veten, t’i shprehë mundësitë dhe shkathtësitë e veta, se të gjitha këto janë jashtëzakonisht të rëndësishme për vetë njeriun, si një qenie serioze, ose siç do të thoshte I. Bardhi, fjala njeri tingëllon rëndësishëm, dinjitetshëm.
Këto dy fjalë janë të gjykuara të jenë bashkë, por ç’e do që rrëmuja konceptuale e kohës kohë pas kohe besën e ka çkuptimësuar, e ka zhveshur nga ndjesia, na e ka memorizuar atë, na e ka paradoksalizuar, na e ka vetmuar atë nëpër këngë, na e ka shndërruar në slogan gjuhe, në fjalë bredharake që vazhdon të jetojë nëpër gjuhët tona. Në strukturën e shoqërisë së sotme shprehja besa-besë thuajse është emër i një gjendjeje “të parazitizuar”. Kohë pas kohe duket shumë qartë se kjo sintagmë, që pasqyron të vërtetën e unit tonë, është defaktorizuar.
Vallë çka mund të jetë besa-besë të cilën uni mund ta perceptojë?
Sikur uni të mos ndjente nevojë për të, a do të kishte një ligjëratë universale, a mund të shndërrohej në diskurs të një lëvizjeje politike. Ja pra, ata që ia kanë dhënë dhe do t’ia falin zemrën kësaj lëvizjeje, tregojnë se kanë takuar unin e vërtetë të personalitetit dhe të individualitetit. Të njëjtën duhet të mundohen ta frymojnë shoqërisht përmes unit dhe besa besës. Besa-besë duhet të jetë një shprehje e thellë dhe e gjerë, mbipartiake, sepse të njëjtës i përket njeriu në përgjithësi. Njeriu veten e manifeston përmes unit dhe në këtë ose në atë mënyrë arrin te besa-besë . Kujtoj se ka ardhur koha kur si shoqëri, me gojën plot e me gjithë zemër, duhet ta japim besën se do të jemi persona fjalëdhënës, por besnikë, që do ta bartim mbi supe besën e brezave. Ka ardhur koha e shfaqjes së intelektualëve të vërtetë, e mendimtarëve të mirëfilltë, që dinë të gjenerojnë alternativa, që dinë që konstruktivisht të jenë të zëshëm dhe këtë zë t’ua përcjellin brezave të ardhshëm. Besa-besë nuk duhet të kufizohet vetëm me një lëvizje, por së pari duhet të orvatemi ta kuptojmë qenien njerëzore, me unin ose unët e vet. Kjo kryefjalë duhet t’i mbërthejë të gjitha spektret e jetës sonë, duhet të bëhet pjesë e qeniesimit tonë. Që tani me shumë përkushtim dhe pedanteri duhet të investojmë për ndërtimin e ardhmërinë tonë.
Ka ardhur koha kur duhet ta dëshmojmë ekzistencën e besës që do t’i ndriçojë kohët. Ngjashëm siç një platformë politike e huaj prezantonte veten përmes siglës: “Mjaft më! Fjalën e ka populli.”, ne me besa-besë duhet të vazhdojmë prej aty ku kemi mbetur. Në çdo çast dhe dimension të jetës sonë duhet ta kuptojmë domethënien e shprehjeve “pesha e gurit, besa e burrit”, “koka hiqet, besa s’shitet!”, “kau lidhet për brirësh, burri për fjale!”, të cilat i gjejmë në letërsinë tonë, në doket, zakonet, në thesaret e kulturës dhe qytetërimit tonë.
Me gjithë qenien, mundësitë dhe shkathtësitë tona duhet të mundohemi që besa të ngadhënjejë, andaj përpjekja jonë duhet të jetë e pandërprerë. Sepse, nëse nuk duam ta dëgjojmë unin tonë, përballë na del një “kulturë tjetër shoqërore” dhe fillojmë që shqetësimet e saj t’i përjetojmë sikur të ishin tonat. Dhembjet sociale, ekonomike, politike, idealet, pasionet dhe dëshirat e tyre i përjetojmë sikur të ishin tonat. Tani dhe këtu duhet të nisim të bashkohemi te vlerat e përbashkëta, duhet që kulturën tonë shoqërore ta mësojmë si t’i perceptojë kushtet e kohës sonë. Duhet të shpëtojmë nga tëhuajësimi, duhet t’i mësojmë njerëzit tanë t’iu shmangen kthetrave të kulturës sociale të huaj. Duhet që bashkëkohanikët e qytetarët t’i përgatisim që të jenë gati për këtë terapi të ndryshimit. Duhet që të shndërrohemi në entitet që i kërkon të drejtat të gjithë popujve dhe që ia jep çdonjërit hakun e vet. Jemi të vetëdijshëm që komunitetet e ndryshme kanë filozofi të ndryshme të leximit të historisë, kulturës dhe dallimet i perceptojmë si pasuri. Në strukturën e sotme koniunkturale nuk duhet të synojmë të arrijmë aty ku janë ata; ne dhe ata kemi objektiva të ndryshme, sepse botëkuptimet i kemi të ndryshme dhe këtë gjë duhet ta kuptojmë si një dhunti, që duhet të na shpie te respekti i ndërsjellë.
Ne medoemos duhet ta përjetojmë një ndryshim politik mendor. Këtë ndryshim mund të na e sjellë kjo lëvizje politike, sepse ajo i kapërcen perspektivat tona të unit, i kapërcen të gjitha fazat dhe arrin te besa-besë, si një lëvizje ideore shoqërore. Kuotat duhet t’i përcaktojmë në bazë të filozofisë universale të eticitetit, të manifestuar vendorisht te besa-besë. Duhet sërish ta ndërtojmë gjuhën tonë të humbur të zemrës, duhet t’i flasim botës shpirtërore të njeriut. Këtë edhe mund ta bëjmë, edhe e meritojmë. Nëse jemi të bindur se besë ka dhe ajo ekziston, e ne atë e njohim shumë mirë, atëherë miq të nderuar, ju ftoj të merremi me këto pyetje izetbegoviqiane: “Kur do të fillojmë të vëmë theks mbi shpirtin, arsyen dhe sukseset tona? Ku e kemi forcën, shkencën, letërsinë? Ku i kemi shpikjet dhe kontributin ndaj të mirës universale?”
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn