als_Latn dik_Latn ron_Latn
Xhibuti
Xhibuti (arabisht: جيبوتي Jībūtī, frëngjisht: Djibouti), zyrtarisht Republika e Xhibutit, ndodhet në pjesën lindore të Afrikës dhe në pjesën lindore të vendit gjendet një dalje në Detin e Kuq. Kufirit tokësor i Xhibutit përshkohet nga kufiri me Eritrenë në veri, me Somalinë në jug-lindje, me Etiopinë në jug dhe perëndim të vendit.
Përmbajtja
Historia[redakto | redakto tekstin burimor]
Historia e Shtetit
Politika[redakto | redakto tekstin burimor]
Gjeografia[redakto | redakto tekstin burimor]
- Artikulli kryesorë : Gjeografia e Xhibutit
Sipërfaqja e përgjithshme e Xhibutit 23,000 km2 prej së cilës 20 km2 janë ujë. Xhibuti shtrihet rreth koordinatave gjeografike 11 30 ‘‘‘V’’’, 43 00 ‘‘‘L’’’.
Xhibuti ka një vijë bregdetare 314 km të gjatë dhe vijë kufitare 516 km.
Klima në Xhibut është shkretinore me temperatura të larta dhe thatësi.
Relievi i Xhibutit përshkohet nga malet në pjesën qendrore që e ndajnë vendin në dy rrafshnalta dhe në rrafshin bregdetarë. Pika më e ultë e relievit -155 m është në liqenin Asal-- (ang.: Lac Assal) dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 2,028 metrave në vendin e quajtur Musa Aliu (ang.: Moussa Ali ).
Ekonomia[redakto | redakto tekstin burimor]
Ekonomia e shtetit
Demografia[redakto | redakto tekstin burimor]
Xhibuti është një shtet shumëetnik. Dy grupet më të mëdha etnike janë somalezët (60%) dhe afarët (35%). Klani somalez përbëhet kryesisht nga Issas dhe Gadabuursi. Të dyja këto janë nënklane të një klani më të madh të quajtur Dir, Issas janë pjesë e Madoobe Dir, ndërsa Gadabuursi janë pjesë e Madaluug Dir. Pesë përqind e popullsisë së mbetur së Xhibutit përbëhet kryesisht nga arabë, etiopianë dhe evropianë (francezë dhe italianë). Shumica e banorëve lokalë janë banorë urbanë, pjesa tjetër janë blegtorë.
Përveç kësaj, Xhibuti është një komb shumëgjuhësh. Shumica e popullsisë flet somalisht (297,000 folës) ose afarisht (99.200 folës), si gjuhë të parë, të cilat janë gjuhët amtare të grupeve etnike somaleze dhe afare, respektivisht. Të dyja gjuhët i përkasin familjes afro-aziatike. Ka dy gjuhë zyrtare në Xhibuti: arabishtja (afro-aziatik) dhe frëngjishtja (indo-evropiane). Arabishtja është e një rëndësie shoqërore, kulturore dhe fetare. Rreth 36.000 banorë lokalë flasin dialektin Ta'izzi-Adeni arabe, i njohur gjithashtu si arabishtja e Xhibutit. Frëngjishtja është trashëguar nga periudha koloniale dhe është gjuha kryesore e mësimit. Rreth 10.200 Djiboutians flasin atë si një gjuhë e parë. Gjuhët emigrant përfshijnë Omani Arabic (38.900 folës), (Amharic 1400 folësit), greke (1,000 folës) dhe 600 Hindi (folës). Xhibuti i ka : 724.622 (korrik 2009 ) krahasim vend në botë: 163[1].
- Struktura e moshës:
0-14 vjet: 36,3% (131.878 meshkuj / femra 131449)
15-64 vjet: 60,4% (194.503 meshkuj / femra 243495)
65 vjeç e lart: 3,2% (10.462 meshkuj / femra 12835) (2009 )[1].
Mosha Mediana:
e pergjithshme: 18,1 vite
mashkuj: 18,5 vjet
femra: 17,8 vjet (2009 ) [1].
- Shkalla e rritjes së popullsisë:
2,164% (2009 )
krahasim vend në botë: 46
- Shkalla e lindshmerisë:
26,34 lindje / 1000 banor(2009 )
radhitet në vendin e 61 në botë [1].
- Shkalla e vdekshmerisë:
8,53 vdekje / 1000 popullsisë (korrik 2009 )
radhitet në vendin e 91 në botë[1].
- Urbanizimi:
popullsisë urbane: 87% e popullatës së përgjithshme (2008)
Shkalla e urbanizimit: Norma vjetore 2,2% e ndryshimit (2005-10 )[1].
- Struktura gjinore:
në lindje: 1,03 mashkull (a) / femra
nën 15 vjeç: 1,01 mashkull (a) / femra
15-64 vjet: 1,07 mashkull (a) / femra
65 vjeç e lart: 1,01 mashkull (a) / femra
Popullsia totale: 1,04 mashkull (a) / femra (2009 )[1].
- Shkalla e vdekshmërisë së foshnjeve:
i përgjithshëm: 58,33 vdekje / 1000 lindje të gjalla
radhitet në vendin e 41 në botë
mashkull: 66,41 vdekje / 1000 lindje të gjalla
femra: 50,01 vdekje / 1000 lindje të gjalla (2009 )[1].
- Jetëgjatësia :
Popullsia totale: 60,32 vjet
radhitet në vendin e 183 në botë
mashkull: 57,93 vjet
femra: 62,79 vjet (2009 )
- Koeficientët total të fertilitetit:
2,92 fëmijët e lindur / grua (2009 )[1].
radhitet në vendin e 77 në botë
Kultura[redakto | redakto tekstin burimor]
Kultura e Shtetit
Të tjera[redakto | redakto tekstin burimor]
* Telekomunikacioni * Transporti * Ushtria * Pushime
kon_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn tsn_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn bam_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn