als_Latn dik_Latn sag_Latn
Enigma e ekzekutimit enverist të Ing. Selim Zymës
(Je meurs comme un ange) – Në vitet e fillimit pas ardhjes në fuqi të forcave komuniste të E. Hoxhës, në mbarimin e L.II.B, Dr, Besim Zyma kishte njërën nga klinikat private, që i ishte lejuar ta përdorte në disa ambiente të vilës së tij, në rrugën afër fundit të Bulevardit Zog I, në kthesën majtas, pa mbërritur tek Unaza. Dikur kjo quhej “rruga Fortuzi”. Dr. Zyma, mik i ngushtë i tim etj, ishte laringo-otorinologu më i mirë në vendin tonë dhe, i marrë vetëm me profesionin e tij, iu mbyll një sy nga regjimi për të pasur një klinikë private. Dr. Zyma, për shkak të cilësisë së lartë të profesionit, thirrej edhe në vilat e byroistëve të Bllokut, si mjek për nevojat e tyre familjare.
Ishte e domosdoshme, në kohën për të cilën folëm, që të hiqja bajamet- siç quheshin në gjuhën e thjeshtë popullore. Në telefon, doktori e këshilloi babën tim që të vinte me mua në klinikën e tij, për operacion. Operacione të kësaj natyre doktori i kishte si bukë me djathë, – sipas një shprehjeje. Kështu, kur babai i kërkoi të largohej gjatë operacionit, Dr. Zyma i tha që të qëndronte sepse, për më tepër, kishte edhe një muhabet të veçantë për të bërë. Doktori i bënte operacione të tilla me derë hapur. E vura re se djali i vogël hynte e dilte herë-herë. Dikur i kërkoi edhe lekë, se ç’do të blinte dhe doktori, në grykësen e tij të bardhë, vinte dorën dhe nuk ia prishte qejfin djalit të vogël, me një dorë në instrumentet, me dorën tjetër që e vinte në xhepin e veshjes, për t’i dhënë lekët të birit. Mua, ndërkaq, më ishte bërë gjilpëra e anestezisë dhe nuk ndieja asgjë. Por dëgjoja edhe gjithçka që të dy miqtë, njëri mjek dhe tjetri babai i pacientit, bënin midis tyre. -Dëgjo, Zoi, – e nisi doktori. – Do të të them diçka, një ngjarje timen, që do të të duket e pabesueshme. Në fund dua edhe mendimin tënd. Më shumë në Bllok, vija te Koçi Xoxe. Ai kishte të sëmurë nga gryka të shoqen dhe dikë tjetër në familje. Më merrte herë pas herë në telefon dhe më dërgonte veturën që të më merrte. Isha bërë i përhershëm. Ç’ është e vërteta më priste me të gjitha të mirat. Ma shtronte me gjithçka. Edhe herën e fundit më priti përzemërsisht dhe më pyeti edhe për tim vëlla, Selimin.
-Inxhinierin?
-Po, inxhinierin. Herën para kësaj që kisha qenë në shtëpinë e Koçit, ai më tha se kishte pyetur hetuesin e inxhinierit dhe hetuesi i ishte përgjigjur se akuzat ndaj Ing. Selim Zymës nuk dukeshin se e rëndonin shumë. Tani, si është e mundur që ministri i Brendshëm, të mos dinte se im vëlla ishte ekzekutuar? Dhe, meqë më pyeti, ia dhashë drejtpërdrejt përgjigjen: – Inxhinieri është ekzekutuar!- i thashë. Koçi u ngrit menjëherë nga tavolina dhe vajti në korridor, te aparati telefonik, prapa një paraventoje. Dëgjohej zëri i tij i lartë dhe kuptohej se kërkonte hollësira. Pastaj erdhi me humor të prishur dhe tha, i ndryshuar në fytyrë: – Për fat të keq, qenka e vërtetë… Ç’i thua ti, kësaj, Zoi? Ishte në rol?
Babai im e ngushëlloi Besim Zymën, i tronditur, dhe i tha doktorit, me zë të mekur: – Duket se ka edhe përmbi ministrin e Brendshëm… Unë nuk e hapja dot më gojën si duhet. Tani e mora vesh përse Ismete Zyma, nxënëse e klasës sonë, kishte lënë mësimet. Më kishin thënë se ishte veshur me të zeza…E donin të gjithë shokët e shoqet e klasës, si nxënëse nga më të mirat në mësime dhe nga më të sjellshmet e klasës. Tani kërkonte të hynte në punë. Në çfarëdo lloj pune… Në çorapet iu gjet një shënim nga familja, se vdiste krejtësisht i pafajshëm.
Tani, pas afërsisht 70 vjetësh nga ajo ngjarje e hidhur kur profesionistë të shkëlqyer vriteshin pa faj, po bindem gjithmonë e më tepër se E. Hoxha ua kishte frikën sidomos profesionistëve më të zott, duke bërë njëfarë përjashtimi ndaj mjekëve. Por edhe prof.Loci ishte doktor i shkëlqyer dhe u ekzekutua, për punën e disa transfertave në monedha. Zoi Themeli është shprehur se kishte urdhër që të pushkatoheshin ata që kishin më shumë influencë, që të “arrinim qëllimin”! Uran Butka me “Ringjalljen” e tij dhe Pjetër Pepa me “Dosjen e “Diktaturës”, kishin shkruar librat e parë të dokumentuar për krimet e komunizmit. Për libra të tillë Visar Zhiti ka thënë se nuk janë romane, por lexohen si të tilla. Tanimë, në kalim të viteve kemi libra me vlerë për biografinë e vërtetë të Enverit dhe për krimet e regjimit të tij totalitar.
Shumë nga intelektualët e spikatur nacionalistë u vlerësuan të dëmshëm për diktaturën dhe u ekzekutuan se kjo, veç “fajësive” të tjera, s’e duronte dot nivelin e lartë të njohurive të tyre. Për Qenan Dibrën, monarkist, dënuar me vdekje dhe ekzekutuar në vitin 1946, shkruhet: “Ata që e njohin thonë se e fliste frëngjishten si një parizien, italishten si fjorentin, anglishten si skocez e turqishten si stambollas”. Selaudin Toto me diplomë “eccellente”, ishte një nga studentët e preferuar të shkencëtarit të famshëm atomist, Enriko Fermi. Në pllakën e mermertë të Universitetit të Vjenës, ndërmjet yjeve të Universitetit, figuronte edhe fotografia e Kujtim Beqirit, për të cilin Fulci parashikonte lavdinë e Beniamin Franklinit. Por diktatura e shpërbleu ndryshe Kujtimin: me plotonin e ekzekutimit: …Dhe ndërsa ngjiteshim drejt Semeringut… ku ndodhej lapidari i Karl Gegës… mendja s’kish si të mos më shkonte te Kujtim Beqiri… duke menduar se si i nderonte i huaji shqiptarët dhe si vepronin vetë shqiptarët me yje të tillë… A mund të ishte sabotator një gjeni i tillë i inxhinierisë, si Kujtim Beqiri? Vetëm mendja shterpe e E.H.-s, mund të perceptonte halucinacione të tilla dhe të shfaroste ajkën e inteligjencies profesioniste… E ta katandiste vendin në shtetin e mjeruar të tallonave e të kooperativave të varfërisë.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn