als_Latn uzn_Latn slv_Latn
Një bakter aziatik po kërcënon të shkatërrojë industrinë e agrumeve në Florida. Agrumet krijojnë 9 miliardë dollarë të ardhura në vit për shtetin juglindor, identiteti i të cilit është sinonim me këto fruta.
PemĂ« portokalli qĂ« digjen nĂ«n diellin e Floridas. ĂshtĂ« fati i pĂ«rbashkĂ«t i pemĂ«ve tĂ« agrumeve pĂ«rgjatĂ« gjithĂ« kĂ«tij shteti. Ato janĂ« infektuara me sĂ«mundjen Huanglongbing ose HLB, transportuar nga insekti aziatik psyllid.
Gjatë dekadave, industria e agrumeve në Florida i ka rezistuar ngricave, uraganëve dhe zhvillimit të shfrenuar urban. Por tani industria prej 9 miliardë dollarësh përballet me një kërcënimin edhe më të madh, duke vënë në rrezik ekonominë e shtetit, por edhe identitetin e tij. Fajtori: një insekt laraman ngjyrë kafe jo më i madh sesa një gomë lapsi, që mbart sëmundjen vdekjeprurëse për pemët.
"Jemi në luftë. Jemi në luftë me insektin psyllid, jemi në luftë me sëmundjen HLB dhe e gjithë industria e agrumeve në Florida është duku u sulmuar," thotë fermeri i agrumeve, Ellis Hunt Jr.
Në Kinë, ku problemi u zbulua së pari, sëmundja mori dhe emrin huanglongbing që do të thotë "sëmundja e dragoit të verdhë." Në Florida, ajo njihet si "greening", sëmundja e gjelbërimit.
Pai merr bakterin që insekti psyllid aziatik i agrumeve lë pas ndëra ushqehet me gjethet, pema e infektuar vazhdon të prodhojë fryte të mira, por sëmundja më pas bllokon sistemin e enëve ushqyese. Frutat bien, dhe pema vdes ngadalë.
Insekti psyllid besohet se ka ardhur në Florida ndoshta nga dikush që solli padashje një pemë të infektuar nga Azia. Disa mendojnë se sëmundja u përhap prej erës të uraganëve një dekadë më parë. Për sëmundjen HLB të agrumeve nuk ka kurë dhe asnjë vend nuk ka pasur sukses ta zhdukë atë.
Florida është e dyta në botë, pas Brazilit, për rritjen e portokallit që përdoret për lëng të konservuar të frutit, duke prodhuar rreth 80 për qind të lëngut të portokallit të SHBA-së.
"KĂ«tĂ« vit, kemi mbledhur sasinĂ« mĂ« tĂ« vogĂ«l tĂ« frutit nĂ« 29 vjet, nĂ« tĂ« gjithĂ« shtetin. Mendoj se arritĂ«m nĂ« vetĂ«m 104 milionĂ« arka portokalli, nĂ« total. Pra, ndĂ«rsa prodhimi ulet gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ«, pĂ«r shkak tĂ« sĂ«mundjes sĂ« gjelbĂ«rimit, kemi dhe mĂ« pak pemĂ«, mĂ« pak lĂ«ng tĂ« pĂ«rpunuar portokalli, gjithnjĂ« e mĂ« pak kompani qĂ« ushtojnĂ« kĂ«tĂ« aktivitet. Industria po zvogĂ«lohet," thotĂ« Matt Mcclean, drejtor ekzekutiv i kompanisĂ« Uncle Matt’s Organic, nĂ« Klermont.
Ekspertët thonë se në qoftë se nuk gjehet një zgjidhje, e gjithë industria e agrumeve në Florida, me 75 mijë vendet e saj të punës, mund të shembet.
"Nëse të gjitha këto pemë bien, ndikimi që që do të ketë tek bankat do të jetë i madh, sepse njerëzit nuk do të jenë në gjendje të paguajnë kreditë e tyre. Do të ketë ndikim të madh dhe në tregun e pasurive të patundshme, pasi do të ketë shumë toka që do duhet të shiten me çmime të ulëta dhe do të ketë një efekt që do të ndihet në të gjithë ekonominë e Floridës, nëse nuk ndalim këtë sëmundje," thotë Komisioneri për Bujqësinë i shtetit të Floridës Adam Putnam, familja e të cilit ka rritur portokall që nga fillimi i viteve 1900.
Për industrinë problemi përkeqësohet dhe nga rrethanat e tregut, ku ka një rritje të konkurrencës së huaj dhe një rënie të konsumin të lëngut të portokallit, për shkak se konsumatorët po bëhen më të ndërgjegjshëm për shëndetin duke matur karbohidratet dhe sheqerin që konsumojnë.
Përpjekjet për të gjetur një zgjidhje kundër sëmundjes së dragoit të verdhë janë përqëndruar pranë liqenit Alfred, 30 milje në jugperëndim të qendrës zbavitëse Walt Disney World, ku studiues kryesorë të agrumeve në botë, nga SHBA-ja, Kina, Brazili dhe India, po punojnë në Qendrën e Kërkimeve për Agrumet të Universitetit të Floridës.
Hulumtuesit po pĂ«rqĂ«ndrohen nĂ« dy gjĂ«ra: njĂ« zgjidhje afat-shkurtĂ«r qĂ« do tĂ« mundĂ«sonte mbijetesĂ«n e pemĂ«ve ekzistuese dhe njĂ« kurĂ« afat-gjatĂ« – qĂ« pritet ndoshta pas tre ose pesĂ« vjetĂ«sh – me zhvillimin e njĂ« peme rezistente ndaj sĂ«mundjes. Studiuesit thonĂ« se shpresa nuk mungon.
Kultivuesit, ndĂ«rkohĂ«, janĂ« duke vazhduar tĂ« mbjellin pemĂ« tĂ« reja, tĂ« vetĂ«dijshĂ«m qĂ« Ă«shtĂ« njĂ« rrezik i madh financiar, por me shpresĂ«n e dĂ«shpĂ«ruar se do tĂ« jetĂ« gjetur njĂ« kurĂ«, derisa kĂ«to pemĂ« portokalli tĂ« jenĂ« tĂ« gatshme pĂ«r t’u vjelĂ«.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn