als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Sindikata e arsimit e ka mbajtur gjallė arsimin
Nė shkollwn Emin Duraku me 27 shkurt u shėnua 25 vjetori i themelimit tė celulės sė parė tė Sindikatės sė Pavarur tė Arsimit tė Kosovės
Sindikata e arsimit, pos qė ka qenė kundėrshtare e sistemit arsimor tė ish Jugosllavisė nė vitet e 90-ta, e ka mbajtur gjallė arsimin shqip tė Kosovės dhe njėherit ka qenė krah i denjė dhe kontributdhėnės i pavarėsisė sė Kosovės. Sivjet nė shkurt u mbushėn 25 vjet nga themelimi i sindikatės sė arsimit tė Kosovės, andaj do tė duhej qė sė pakut ky jubile tė shėnohet me ndonjė konferencė a aktivitet tjetėr.
Viti 1990 ka shėnuar njė ngjarje me rėndėsi pėr shqiptarėt e Kosovės, themelimin e sindikatės sė arsimit shqip tė Kosovės. Pėr kėtė arsye ky vit duhet tė jetė vit i kėtij jubilu, ngase ka ngritur vetėdijen e lartė kombėtare tek shqiptarėt. Nė kėtė vit pjesa dėrmuese e popullit shqiptar tė Kosovės, nė kėtė kohė tė monizmit, u largua nga ish partia e vetme politike e asaj kohe, Lidhja Komuniste e Jugosllavisė (LKJ) dhe kaloi nė radhėt e Lidhjes Demokratike tė Kosovės (LDK). Viti 1990 gjithashtu ka shėnuar edhe themelimin e Lėvizjes Gjithėpopullore pėr Pajtimin e Gjaqeve, plagėve dhe ngatėrresave nė Kosovė (LGJPGJPNK). Gjithashtu, nė vitin 1990 u themelua edhe celula e parė e sindikatės sė pavarur shqiptare tė arsimit nė Kosovė, me emrin e quajtur atėherė Sindikata e Pavarur (SP), ndėrsa sindikata e arsimit u themelua me emrin Sindikata e Pavarur e Arsimit tė Kosovės (SPAK), e cila mė vonė u quajt Sindikata e Bashkuar e Arsimit tė Kosovės (SBASHK).
Ideja pėr themelimin e sindikatės sė arsimit tė Kosovės ka lindur pikėrisht nė Shkollėn Fillore Asim Vokshi nė Prishtinė nė muajin shkurt tė vitit 1990, nga profesori i historisė i kėsaj shkolle, Sadri Rexhepi. Kėsaj ideje tė themelimit tė sindikatės sė pavarur tė arsimit me qėllim tė shkėputjes nga sindikata e atėhershme e ish Jugosllavisė fatmirėsisht iu bashkuan tri shkollat e para fillore, si SHF Asim Vokshi, SHF Zenel Hajdini dhe SHF Emin Duraku drejtorėt e tė cilave ishin Kadri Zeqiri, Rrahman Jashari dhe Sylejman Salihu. Tė vetmit kėta tre drejtorė ishin tė guximshėm tė cilėt e pranuan themelimin e sindikatės. Viti 1990 shėnon njėrin ndėr vitet mė tė rėndėsishme tė historisė sė popullit shqiptar tė Kosovės, vit ky kur populli shqiptar u largua nga institucionet qė udhėhiqeshin prej serbėve. Themelimi i SPAK shėnon njėrin ndėr ngjarjet mė tė rėndėsishme, e cila qon drejt pavarėsisė sė Kosovės tė shpallur mė 17 shkurt tė vitit 2008. Nė kujtim tė 25 Vjetorit tė themelimit tė SPAK qė shėnon kontributin e atyre qė e themeluan SPAK-un.
Mė 23 mars tė vitit 1989 u mor Autonomia Kushtetuese e Kosovės, e ky rast shėnon fillimin e shkatėrrimit tė Federatės qė bėhet realitet mė 14 dhjetor 1989 me rastin e mbajtjes sė Kuvendit tė Jugosllavisė, kur dy delegacionet ai slloven dhe ai kroat e lėshuan seancėn pėr shkak tė paraqitjes hegjemoniste tė Serbisė ndaj republikave tjera gjegjėsisht ndaj shtatė subjekteve federative tė cilat ishin me tretman tė barabartė nė federatė. Kėshtu, para 26 vitesh, konkretisht nė vitin 1988 rrethanat e krijuara politike e gjeopolitike tė Federatės Jugosllave kishin krijuar njė situatė shkatėrrimtare tė federatės, ndėrsa nė Serbi kishte filluar lėvizja nacionaliste e nxitur nga Akademia e Shkencave dhe kisha, duke e ngritur nė kėmbė popullin serb me mitingje tė cilat ishin nė dėm tė interesave shqiptare. Nė kėtė vit nė Serbi filloi njė politikė hegjemoniste dhe fashisoide ndaj tė gjithė popujve tjerė jo serb, siē ishin sllovenėt, kroatėt, boshnjakėt, shqiptarėt, hungarezėt, etj., tė cilėt popuj ende ishin nėn sovranitetin e Federatės Jugosllave.
Andaj, duke parė disfata dhe lėshime qė bėnte Federata Jugosllave nė dėm tė interesave tona, patriotėt shqiptarė tė kohės organizuan dhe themeluan Lėvizjen demokratike e cila shėnon organizimin e plotė tė shqiptarėve nė ish Jugosllavi. Kjo lėvizje i ngjalli shpresat te populli se mė nė fund do tė dalė dikush qė do ta udhėheq atė, ndėrsa e unifikoi gjithė faktorin shqiptar. Ndėrkaq, shkolla shqipe nė Kosovė, ndonėse nė shekullin e zbulimeve tė mėdha, pengohej nga ish regjimi qė tė hapėronte drejt ardhmėrisė kombėtare shqiptare. Fillimisht u bė ndėrprerja e pagave pėr mėsimdhėnėsit e klasave tė para dhe tė pesta e mė vonė pėr gjithė arsimin shqiptar nė Kosovė. Pastaj pason helmimi i nxėnėsve shqiptar dhe largimi i tyre nga godinat e tyre shkollore.
Nė atė kohė tė pakohė, nė atė katrahurė, nė atė situatė dramatike pėr popullin shqiptar nė tė gjitha segmentet e jetės shoqėrore e politike arsimi ishte diga mė e fortė kundėr qarqeve shoviniste pushtuese serbomadhe. Punėtorėt edukativo-arsimor morėn iniciativėn pėr tė themeluar Sindikatėn e Pavarur tė Arsimit tė Kosovės (SPAK) nga tri shkollat fillore Asim Vokshi, Emin Duraku dhe Zenel Hajdini tė Prishtinės. Tash dua tė pėrmend disa detaje nga kjo ngjarje, nga punėt e zhvilluara rreth themelimit tė sindikatės sė arsimit.
Personalisht kam shkuar nė tė gjitha shkollat fillore dhe tė mesme tė Prishtinės dhe i kam njoftuar pėr idenė e themelimit tė Sindikatės sė Pavarur, por nė atė kohė disi tė gjithė hezitonin se mos po u ndodhte ndonjė e keqe. Nė Mbledhjen themeluese tė sindikatės sė arsimit tė mbajtur nė Shkollėn Fillore Emin Duraku nė Prishtinė, kemi marrė pjesė edhe ne arsimtarėt e Shkollės Fillore Asim Vokshi, si (unė) Sadri Rexhepi, Ali Rexha , Kadri Zeqiri, Shefki Krasniqi ndėrsa nga Shkolla Fillore Emin Duraku morėn pjesė drejtori i shkollės Sylejman Salihu, Habib Aliu dhe Shaip Selim arsimtar i fizikės, kurse nga SHF Zenel Hajdini kanė marrė pjesė Rrahman Jashari, dhe njė tjetėr.
Unė pasi isha iniciator i themelimit tė Sindikatės e kam hapur tubimin, kurse njė letėr qė ia pata pėrgatitur Sylejman Salihut njė ditė mė parė qė ai ta lexonte atė, Syla ia dha ta lexojė Habib Aliut. Rėndėsinė qė pati kjo ngjarje nė zhvillimet e mėvonshme e vėrtetoi edhe koha. Nė kuadėr tė kėsaj Sindikate janė arritur shumė rezultate nė organizimin e procesit edukativo-arsimor, sidomos nė kohėn e segregacionit, kur punėtorėve arsimor shqiptar iu ndėrprenė pagat pėr tri vjet me radhė. Po kjo Sindikatė i sistemoi nxėnėsit dhe studentėt nėpėr shtėpi private qė u bėn shkolla, pas largimit tė tyre nga objektet e tyre shkollore dhe godinat e fakulteteve. Sė kėndejmi, pėr rėndėsinė e themelimit tė SPAK-ut duhet tė mbahen njė varg manifestimesh, konferencash e sesionesh shkencore, nga tė cilat do tė shihet rėndėsia qė ka pasur sindikata nė zhvillimin e proceseve arsimore dhe nė jetėn kulturore arsimore, politike dhe kombėtare shqiptare gjatė periudhės dhjetėvjecare tė okupimit tė egėr dhe gjashtėmbėdhjetė vjet pas luftės, nė liri.
Studiuesit dhe intelektualėt tanė pėrveē qė ēmonin lartė pėrpjekjet e secilit shqiptar pėr shtetin e Kosovės, po ashtu nė veēanti tė punėtorėve edukativo-arsimor tė cilėt mahnitėn botėn e qytetėruar kur mbajtėn mėsimin pėr tri vjet rresht pa asnjė lekė. Nė tė vėrtetė pas tri viteve punėtorėt arsimor filluan tė paguhen 20 marka e tutje deri nė 150 marka gjermane. Kjo u arrit duke iu falėnderuar angazhimit tė sindikalistėve, pėrkatėsisht sindikatės sė arsimit. Megjithatė, nė vitin 1998-99 punėtorėt arsimor nuk morėn fare paga. Sė kėndejmi SPAK-u nuk ishte thjesht njė sindikatė, por ajo kishte karakter politik e kombėtar, me orientim perėndimor tė shqiptarėve pėr zhvillimin e gjithmbarshėm shoqėror, politik e kombėtar.
Andaj, Sindikata e Arsimit ka pasur rol tė rėndėsishėm nė tė gjitha fushat e jetės, e sidomos nė arsimin e tė gjitha niveleve, pėr shkak se u mbajt gjallė po nga kjo sindikatė dhe nuk u shua arsimi pėr asnjė vit, pėr asnjė muaj e as pėr njė ditė gjatė okupimit dhjetėvjeēar. Kontributi i mėsimdhėnėsve nė dekadėn e fundit tė shekullit tė kaluar po shikohet me njė sy tė zbehtė. Mirėpo, sindikata e arsimit pėr kėto 25 vite tė ekzistimit dhe zhvillimit tė veprimtarisė sė saj duhet tė shpėrblehet me mirėnjohjet mė tė larta shtetėrore dhe kombėtare.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn