als_Latn dik_Latn sag_Latn
Lindi në gushtin e vitit 1901 në qytetin e gurtë të shtetit amë,Gjirokastrës. U rrethua që në vitet e para të jetës,me legjendën e famshme të kështjellës që mbante emrin e Argjiro dhe që u lëshua si erë nga bedenat e kalasë,vetëm e vetëm për mos ti ranë nën sundimin e të tjerëve. U rrethua prej tregimeve mbi trimëritë e pashallarëve të Gjirokastrës,fama e të cilëve arrinte deri në Athinë. Por pati edhe një fat të madh që do t’i paraprinte rrugëve të së ardhmes së vet. Ishte nipi i parë i të mrekullueshmit Baba Selim, i teqesë së Zallit në Gjirokastër. Rexhepi i vogël shkonte të mësonte në shkollën fillore të Gjirokastrës, në vitin 1907. Gjuha e përdorur aty ishte turqishtja por fati i madh e çonte vogëlushin çdo ditë në Teqenë e Zallit, tek daja i tij ( vëllai i nënës) i cili i mësonte në odën e madhe,gjuhën e bukur shqipe. Dhe tok me gjuhën e bukur tonën, Baba Selim ushqente në shpirtin e nipit të vet, dashurinë e madhe për Shqipërinë. Dihet tanimë se në vitet 1906-1909,Teqeja e Zallit në Gjirokastër ka qenë shndërruar në çerdhe të madhe të shqiptarizmës. Shahin Kolonja e Sulejman Delvina,Cerçiz e Bajo Topulli, Mihail Grameno dhe Qemal Panariti, shkonin shpesh në dhomën e kësaj teqeje dhe në biseda me Baba Selimin ideonin kryengritjen e përgjithshme shqiptare për pavarësi kombëtare. Pas mbarimit të shkollës fillore, djali i thatë dhe imcak, Rexhepi, nisi studimet në shkollën e mesme “Ruzhdije”. Ngase mësonte shumë dhe rezultatet i kishte mjaft të mëdha, me porosi të Baba Selimit, Rexhepi regjistrohet njëherazi në Medresenë e qytetit ku nis të futet kështu në udhën e shenjtë të misticizmës islame. Në shtëpinë e vet në Gjirokastër,nxënësi i dalluar i shkollave “Ruzhdije” dhe “Medrese”, Rexhepi do të ulej me ore të tëra pranë librave duke harruar krejt lodrat e moshës.Për më tej,me këmbënguljen e tij, ai do të shkonte rregullisht në Teqenë e Zallit,duke marrë prej dajës së vet,mësime për gjuhën persishte dhe osmanisht. Bashkëjetesa dajë-nip,pat lënë mbresa të pashlyeshme tek Rexhepi i vogël.
Duke përfituar nga trazirat e brendshme të shtetit shqiptar, nën Princ Vidin, në qershorin e vitit 1914, grekët të përkrahur nga formacionet e tyre të andartëve ndërmuarën nismën për të krijuar aty qeverinë greke, kinse kishin të bënin me tokat e Vorio-Epirit. E vërteta është se shteti shqiptar nën Princ Vidin ishte tejet i kufizuar nga ana gjeografike dhe ai e la jugun në dorë të një batalioni të armatosur keq të Ushtrisë sonë Kombëtare. Ky batalion assesi nuk mund të vepronte përgjatë vijës kufitare rreth 200 kilometra ndaj edhe grekët e zunë lehtësisht Gjirokastrën,me ç’rast donin të internonin Baba Selimin së toku me besnikët e tjerë të tij. Me ndërhyrjen e disa ortodoksëve të Gjirokastrës, kjo nuk ndodhi dhe Baba Selimi shkoi të banojë në Gjirokastër, në shtëpinë e motrës së vet, tek dervish Rexhepi. Anipse nuk ishin në teqe, dajë e nip e kthyen shtëpinë e gurtë në fole të shqiptarizmës, çetat e trimave shqiptarë,merrnin porosi e letra prej Baba Selimit,nëpërmjet nipit të vet, dervish Rexhepit i cili nën uniformën bektashiane merrte e përcillte mesazhet e lirisë sidomos në bashkëpunim të ngushtë, dervish Rexhepi pat me Cerçiz Topullin të cilin e çmonte për besën e burrit dhe trimërinë e rrallë. Pas vitit 1919, kur teqeja u çel sërisht, dervish Rexhepi ishte i pari që ngarendi atje. Pas një shërbimi të gjatë në Teqenë e Zallit në Gjirokastër,dhe pas kalimit të shkallës së parë të karrierës së bektashizmës, biri i urtë dhe i mençur gjirokastrit merr titullin Dervish. Në ceremoninë e marrjes së titullit,në fillim të viteve 30-të,shkuan në Teqenë Zallit në Gjirokastër dhjetëra dervish e baballarë, nga Tepelena, Kolonja,Gjirokastra e Delvina. Pas pushtimit fashist të vendit në prillin e vitit 1939,Teqeja e Zallit në Gjirokastër, do të shndërrohej në vatër të vërtetë atdhedashurie. Nacionalistët shqiptarë, të prirur pas bektashizmës, si një besim me kahje të përhershme nga dashuria e shenjtë për atdheun,do të kalonin ditë e net të tëra në këto prehëtore të shpirtit duke nxitur organizimin e çetave të armatosura kundër pushtuesit. Emra të njohur të nacionalizmit shqiptar si Babameto,Omari,Këlcyra,Xhaferi etj,do të bashkëpunonin ngushtë me dervish Rexhepin fjala e të cilit ish pothuaj e shenjtë për krejt gjirokastritët. Jo pa qëllim,dervish Rexhepi,ftonte gjatë kësaj periudhe në Teqenë e Zallit,edhe personalitete të arsimit e atdhetarisë së Kosovës,siç ishte Rexhep Krasniqi i cili pat kumtuar pikërisht në ate faqe,mësimin e vyer së historisë se “Pa Shqipëri nuk ka Kosovë,por edhe pa Kosovë nuk mund të ketë Shqipëri”. Në fillim të viteve 40, në mbarim të luftës italo-greke,atëherë kur qeveria dhe junta ushtarake greke, filloi gjenocidin e paparë ndaj Çamërisë,teqeja e Zallit dhe personalisht dervish Rexhepi,u bënë vatra e parë e këtyre shqiptarëve që linin me dhimbje viset e tyre dhe gjenin prehje në gjirin e shtetit amë. Në janar të vitit 1943, në Gjirokastër e rrethina, patën nisur të organizohen këshillat e nacionalçlirimtarëve, me ç’rast filluan të bëjnë edhe propagandë antinacionaliste. Kjo propagandë e kish fillin e saj në mendjet e komunistëve jugosllavë,të cilët janë parë nga komunistët e shtetit amë sikur të ishin idhuj. Për më tej, pas ngjarjes së dhimbshme të Mukjes, gjithçka nisi të flasë për vëllavrasje. E vërteta është se komunistët e Qarkut të Gjirokastrës, përmes Bedri Spahiut (i cili në atë kohë pat marrë teqenë e Zallit dhe ish emëruar myhib), i bënte thirrje dervish Rexhepit që të bashkëpunonte me ta por përgjigjja e udhërrëfenjësit ka qenë tepër lakonike: “Unë bashkëpunoj vetëm me ata që e duan Shqipërinë. Unë nuk besoj se Dushanët e duan vendin tonë më shumë se Mit’hat Frashëri, Bahri Omari e Ismail Golemi”. Por do të vinte edhe një moment tjetër kur dervish Rexhepi do ta bashkonte fjalën e tij me veprën. Kjo ka qenë data e 30 gushtit 1943, atëherë kur nacionalçlirimtarët e udhëhequr prej Sotir Meros dhe Shemsi Totozanit u derdhën mbi Libohovën martire, kinse aty e kishte çerdhen e vet Balli Kombëtar”. Të nisur me gurët e zjarrit në dorë, urrejtjen dhe pabesinë në shpirt, ata u sulën në lagjen Marine,drejt shtëpisë së Rustemajt,shtëpisë së shenjtë të shqiptarizmës dhe u lanë oborrin e shtëpisë me gjakun e Qazim Rustemit, nipit të Avniut… i cili duke patur mbështetjen e dervish Rexhepit dhe nacionalistëve të tjerë të Prefekturës së Gjirokastrës, organizoi formacionin e parë nacionalist antifashist dhe antikomunist në Libohovë” (Gazeta “Balli i Kombit” 31 gusht 1995). Menjëherë pas kësaj ngjarjeje,duke njohur shpirtin e butë dhe atdhetar të Qazim Rustemit, dervish Rexhepi bëri një lutje dhe një betim. Lutja ishte për shpirtin e të ndjerit Qazim, ndërsa betimi se nën rrobën e shenjtë të dervishit do të mbante kurdoherë armën për të luftuar komunistët shqiptaro-sllav. Tashmë ai vihet në krye të një çete nacionalistësh prej 30-40 burrash duke kryer disa luftime të suksesshme si kundër okupatorit fashist,ashtu edhe kundër forcave komuniste që donin të gënjenin popullin shqiptar, me parullat e sheqerosura të vëllazërimit me sllavët. Pa dashur të cek tiparet e vyera që kërkon të ringjallë bektashizmi ndër besimtarët e vet,them se besnikëria ka qenë dhe mbetet nder tiparet esenciale të frymëzuara. Ka qenë në skuadrën e nacionalçlirimtarëve të Gjirokastrës,një Myhib i cili me të marrë urdhrin për vrasjen prapa shpine të dervish Rexhepit, e njofton atë në fshehtësi,dhe prej këtij momenti jeta e udhërrëfenjësit të bektashizmës, kalon në ilegalitet të plotë, përmes trazirash të mëdha,por edhe betejash të mëdha. Miqtë e tij më të mëdhenj, ishin besimtarët e teqeve në Lazarat, Nepravishtë dhe Melan. Ata e pritën dhe e përcollën këtë dervish të urtë,gati shenjtor i cili ndonëse me trup të pakët,askurrë nuk e lëshoi pushkën nga dora. Për më tej, ai u lidh edhe me burra të tjerë të mëdhenj si Skender Muço, Mit’hat Frashëri, Ismail Golemi etj. Në biseda me bashkëluftëtarët e vet dervish Rexhepi ka kumtuar kurdoherë se pushka e një nacionalisti shkrep larg, kur ajo i drejtohet armiqve të Shqipërisë dhe jo shqiptarëve të pafajshëm të gënjyer nga ideologjia komuniste. Plot 8 muaj, dervish Rexhepi u end me pushkë në krah,në viset jugore të Shqipërisë,në krye të çetës nacionaliste të tij. Një ngjizje e çuditshme e atdheut dhe fesë ish farkëtuar në shpirtin e madh të tij. Në dhjetorin e vitit 1944, atëherë kur në Gjirokastër, nacionalçlirimtarët nisën të hedhin vallen e zisë së komunizmit, për të parën herë sytë e dervish Rexhepit u përlotën. Duke kapërcyer kufijtë e shtetit amë ai u ish drejtuar bashkëluftëtarëve të vet, duke i thënë se do të largohemi përkohësisht,të organizohemi për të luftuar deri në çastin e fundit, komunizmin. Duke kaluar për në tokat çame,sigurisht ndjen dhimbjen kur sheh teqetë e djegura por mban kurdoherë besim në frymën e shenjtë të lirisë që ka shpërndarë kudo në botë, Haxhi Bektashi, i pari udhërrëfenjës i bektashizmit. Ishte ende në kampet e refugjatëve në Greqi,kur i vjen lajmi se ishte shpallur në Tiranë si armik dhe qeveria komuniste e kërkonte tanimë si kriminel lufte. Ministri i Drejtësisë Manol Konomi, me cilësinë e tij si kryetar i komisionit Qendror për zbulimin e krimeve i dërgonte komisionit ndërkombëtar në Londër kërkesën për dorëzimin e dervish Rexhepit,me ç’rast mbi të “vendosnin” një mal me akuza. Ku pos të tjerave për këtë shenjtor thuhej: “Dervish Rexhepi,organizator i parë i forcave të Ballit Kombëtar në Gjirokastër. Si fetar ka frymëzuar ndjenjat fetare të popullsisë së Gjirokastrës,sidomos në Libohovë, Rrëzomë, Kardhiq, Lazarat etj, për t’i mobilizuar në radhët e Ballit Kombëtar e në bashkëpunim me italianët e gjermanë ka luftuar kundër ushtrisë nacionalçlirimtare” (Gazeta “ Bashkimi” më 6 mars 1945). Gjithashtu, në hetuesinë e tmerrshme që ishte bërë nacionalistit tjetër të madh Bahri Omarit, i është kërkuar llogari deri në një, mbi lidhjet e tij me dervish Rexhepin. Por ky burrë i Gjirokastrës, iu përgjegj hetuesve dhe gjykatësve ortodoks-komunist se dervish Rexhepi ish shenjtor dhe emri i tij nuk mund të ndyhej me akuza të tilla. Për më tej, në proces verbalin e gjyqit të Bahri Omarit, në kinema “Kosova” në Tiranë,në marsin e vitit 1945,lidhur me udhërrëfenjësin bektashi shkruhej tekstualisht: “Qendra e Ballit Kombëtar ka qenë teqeja e Baba Selimit ku ishte shtabi i Bahri Omarit,ku ishte çerdhja e tradhëtisë.Atje dervish Rexhepi mblidhte popullin dhe Bahri Omari përhapte parrullat e tij” (Gazeta”Bashkimi” 13 mars 1945”,seanca e dhjetë e gjyqit specila ndaj të pandehurit Bari Omari). Në vitet 1945-1952,dervish Rexhepi pasi le Greqinë dhe Italinë,shkon për disa kohë në Siri e mandej në Egjipt. Tashmë ai do ti virej plotësisht studimeve fetare të misticizmës islame e pas gjuhëve të osmanishtes e persishtes të mësuar prej Baba Selimit, përvetsonte edhe ato italiane e arabe. I heshtur nga natyra,studioz ai do të përpiqej gjatë kësaj kohe të përvetsonte në thelb,filozofinë e bektashizmës duke studiuar sidomos rrugën fizike dhe shpirtërore të dishepujve të këtij besimi. Mbas disa kërkesave të herëpashershme prej Egjyptit,emigron në Amerikë,toka e “premtimeve të mëdha” për mijëra shqiptarë. Aty do të pritet me dashuri të madhe prej dhjetra familjeve shqiptare të cilat patën emigruar vite më parë, Xhevat Kallajxhiu e Hysen Butka,Syrja Frashëri dhe Daver Agaj,Qani Prespa dhe Hivzi Husi,Haki Omari dhe Agim Karagjozi,do të ishin miqtë e parë që hapën dyert e zemrave dhe të shtëpive të tyre për shenjtorin e rrallë.Por dervish Rexhepi nuk donte të jetonte askurrë mes luksit.Duke parë se shqiptarët aty,ndodheshin të përçarë në parti e ide,i bindur në fuqinë e madhe të mistikës bektashiane, në vitin 1953,ai ndërmerr nismën për të çelur në Detroit,shteti i Miçiganit,teqenë e parë shqiptare në krejt botën perëndimore. Vite më vonë,në kujtimet e veta për çeljen e teqesë do të shkruante pos të tjerave ; “Kur erdha në Amerikë,unë dëshiroja të bisedoja me hirësinë e tij Fan Noli.I kërkova një audiencë.Në takimin që bëmë i thashë se dy miqtë tuaj,më këshillojnë që të hap një teqe këtu në Amerikë.Unë u thashë se nuk bëjë asnjë veprim pa pyetur hirësinë tuaj.Fan Noli ndenji-ndenji dhe më tha : Edhe unë,të isha si ju,ashtu do bëja… Në këtë moment,njëri nga ata,Jahçja,më thotë :”Baba, a behen bektashinj të krishterët”.Dëgjo këtu,i thashë zotit Jahçe,ne i duam që të gjithë,të krishterë dhe bektashinj,sepse në radhë të parë janë shqiptarë.Kur ka dashur interesi i kombit,të krishterët jo vetëm i kemi konsideruar vëllezër shqiptarë,por i kemi bërë edhe dervishë” (Baba Rexhepi, Atdhetar dhe Klerik i nderuar, gazeta “Për mëmëdhenë” më 13 shtator 1995).
Kështu ka marrë udhë ndërtimi i teqesë në Detroit të Miçiganit, me ndihmat bujare të mjaft shqiptarëve atje,është ble toka dhe filloi ndërtimi i teqesë. Baba Rexhepi (tashmë këtë gradë e pat marrë në Egjipt) ngase kish njohuri të plota dhe kish vizituar qindra teqe, u rrinte mbi kokë ndërtuesve.Ajo çka të bind për aftësitë shpirtërore të tij,është fakti që për ndërtimin e teqesë në Detroit,kontribuan shqiptarë të gjdo feje e besimi.Madje vetë Fan Noli ka qenë ndër të parët. Me kohë kjo teqe u shndërrua në një vatër kurdoherë të çelur të bektashizmës dhe shqiptarizmës,ndërsa Baba Rexhepi e vlersonte së tepërmi këtë bashkëjetesë të besimit shpirtërorë me dashurinë për atdheun. Madje jo vetëm shqiptarë por në këtë prehtore të shpirtit,gjenin ngushëllim me qindra amerikanë të cilët i tërhiqte personaliteti dhe njenjtëria e Baba Rexhepit.Një prej këtyre qytetarëve amerikanë,të mahnitur pas shpirtit të Baba Rexhepit,është sigurisht, studjuesja në Universitetin e Miçiganit,Francez Trix, e cila në librin e saj posaçërisht për historikun dhe zhvillimin e bektashizmës,shprehet ; “Baba Rexhepi, e them me plot gojën,është një shenjtor,përsa i përket anës shpirtërore,ndërsa përsa i përket erudicionit të tij,si edhe aftësive pedagogjike,është i niveleve maksimale të pedagogëve të Universiteeve në Shtetet e Bashkuara të Amerikës” (Francez Trix, “Spiritual Discourse” faqe 18). Pikërisht në vitin 1967,atëherë kur në shtetin amë në Shqipëri,komunistët e Tiranës,urdhëruan prishjen e kishave,xhamive apo teqeve,Baba Rexhepi,ky shenjtor i madh,nxitoi të nxirrte në dritë veprën e tij voluminoze,të titulluar “Misticizma Islame dhe Bektashizma”. Ai nxitoi ta nxjerë në dritë këtë vepër,për tu kujtuar shqiptarëve se,së paku teqetë patën qenë dhe mbeten çerdhe të shqiptarizmës dhe duke u rrafshuar ato,komunistët donin të shkatërronin me dhunë këtë ndjenjë kaq madhore,për ta zëvendësuar ate me kancerin komunist. Vepra në fjalë,është fundi i një punë studimore në disa decenie. Baba Rexhepi,ngase zotëronte gjuhët orientale,se pati të vështirë të përkthente pos mesazheve mistike e historike,edhe mijëra vargje të shkruara prej baballarëve apo dervishlerëve,në formën e nefezeve.Përkthimet e tij janë mjaft të lemuar dhe duket se brenda tyre rreth zemra e vet Baba Rexhepit.Ai vizaton me një dashuri të pashembullt figurat e ndritura të bektashizmës,të cilat predikuan veç tolerancë midis besimeve të tjera,duke respektuar së pari,dahsurinë për vendin që të ka rritur.Jo pa qëllim në faqen e parë të këtij libri,Baba Rexhepi ka vendosur një dedikim personal.Ky dedikim është plotësisht kombëtar ngase vetëm një shpirt i madh si ai i Baba Rexhepit mund të kumtonte ; “Klerikëve të të gjitha feve në Shqipëri,që u bënë fli për lirinë dhe pavarsinë e saj,si edhe klerikëve që u torturuan dhe humbën jetën nën terrorin komunist,sepse nuk pranuan të mohojnë idealet e tyre fetare e kombëtare,autori ua kushton këtë vepër me nderm të thellë “.Veprimtaria studiuese dhe krijuese e Baba Rexhepit është tepër e gjërë.Ajo përmbledh mijëra faqe studime,përkthime,traktate të besimit fetar apo kujtime që ende sot nuk po ndriçohen sa duhet,çdo fjalë e përkthyer prej tij,gjen vendin e vet,nën koloritet e gjuhës së pasur shqipe.Në teqe,mes bashkëkombasve të vet,ai donte të kuvendojë kurdoherë shqip dhe ligështohej kur ndonjë djalë apo vajzë e vogël mezi fliste gjuhën shqipe.Por edhe kur me sy të qortonte,ai dukej se të falte gjdo gabim.Mendoj se është me vend të mbyll këto shënime,me ate entuziazmëm të një natyre të dukshme,të baba Rexhepit,kur shihte se si po rrëzohej diktatura komuniste në Shqipëri.Ai ndiqte me vëmendje çdo lajm nga Shqipëria dhe nuk nguronte,megjithë moshën e thyer,të thërriste në teqe miq të vetë amerikanë,t’u spjegonte mbi ngjarjet në Shqipëri e t’u kallzonte se bashkëkombasit e vet e kanë urryer për jetë komunizmin.Ai përshëndeti ndër të parët,krijimin e partisë “Balli Kombëtar” në Tiranë pas 55 vjetësh dhe i uroi me telegram: “Lus zotin për ju dhe ju bekoj për rrugën ku jeni nisur. Ju do të dini të shkoni në gjurmët e shkëlqyera të nacionalistëve shqiptarë !”.
Në korrikun e vitit 1995,Baba Rexhepi u sëmur rëndë.Shpirti i tij prej shenjtori e kuptoi se po ecte drejt pavdeksisë shpirtërore,ishte plot 94 vjeç.Ka telefonuar në kryegjyshatën bektashiane në Tiranë duke kërkuar nga kryegjyshi botërorë Haxhi Dede Reshat Bardhit që të dërgojë sa ma parë një dervish i cili mund ta zavendësonte,ndërsa miqëve të vet,që i shërbenin,një ditë gushti u ka thënë ; “Kur të vdes,nuk dua ceremoni mortore.Amanet,ate rasën e gurit që kam marrë nga Gjirokastra,të ma vendosni tek koka”.Bashkëkombasit e plotësuan amanetin e shenjtorit të madh.Ata vendosën rrasën egurit të Gjirokastrës tek koka,por nuk mundin ta mbanin dot valët e lumit njerzor që shpërthyen në homazh të këtij apostulli të bektashizmës. Klerikë, besimtarë, ortodoksë, muhamedanë, katolikë e bektashinj, pa pyetur për telegramet e protokolle,nga krejt viset e Amerikës dhe Kanadasë shkuan ti jepnin lamtumirën e fundit apostullit të tyre. Shkuan edhe nga Shqipëria, Zvicra por edhe nga Gjirokastra e tij e dashur. Një popull i tërë përulej më 14 gusht 1995, përpara birit të vet shenjtor.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn