als_Latn dik_Latn sag_Latn
Sot bëhen 50 vite nga dita që kur mbylli sytë përgjithmonë figura më e shquar e shqiptarëve të Amerikës, Fan Stilian Noli.
Kontributet e Imzot Nolit janë të njohura. Ai ndryshoi fatin e kombit shqiptar duke udhëhequr me sukses pavarësimin e Kishës Ortodokse Shqiptare nga ajo greke. Luajti personalisht një rol monumental në organizimin dhe fuqizimin e komunitetit shqiptar në SHBA.
Në një kohë kur popullsia shqiptare vuante nga 90% analfabetizëm, ai i dhuroi asaj përkthime të jashtëzakonshme të perlave të letërsisë botërore duke shenjuar një të ardhme për kombin që po linte pas errësirën shekullore. Kontributet e tij në përkthimet fetare janë gjithashtu vendimtare e shkojnë madje përtej skajeve të botës shqiptare. Publicistika dhe studimet historike të Nolit kanë tërhequr vëmendjen e shumë figurave të njohura të kohës.
Po të fusësh këtu edhe studimet e tij në fushën e muzikës, aventurën e tij si deputet e kryeministër i Shqipërisë, përfshirjet e tij në debatet politike të kohës, komunikimin e përfolur me Shqipërinë e Hoxhës, paditjen që iu bë si komunist, përplasjet personale, nismat e bujshme si i vetmi prift ortodoks ne botë që rruajti mjekrën e tij, e shumë e shumë ndodhi e prirje që shfaqi në jetën e tij, mund të krijohet një farë ideje se çfarë personazhi i jashtëzakonshëm e kompleks ishte Fan Noli. Jo vetëm në atë kohë, por edhe në ditët tona, ai shquan mes personazheve shpesh njëdimensionale të shoqërisë shqiptare kudo në botë.
Sado i jashtëzakonshëm, Noli mbeti pjesë e natyrshme e shoqërisë shqiptare dhe e kohërave në të cilat jetoi duke lënë gjurmë të pashlyeshme në historinë e kombit shqiptar po, sidomos në historinë e komunitetit.
Ai mbylli sytë në një kohë kur komuniteti shqiptar ishte në kërkim të vetevetes. Shumë nga bashkëkohësit e tij kishin shkuar nga kjo botë. Brezat e dytë e të tretë të mërgimtarëve ishin përqëndruar në sukseset e tyre si amerikanë të rinj, ndërsa vala e dytë e mërgimtarëve, ata që u arratisën nga komunizmi, po vendoseshin ngadalë e në mënyrë më të vendosur si forcë dominuese në komunitet.
Po me dyert e mbyllura nga regjimi komunist në Shqipëri dhe nga ndarja e Luftës së Ftohtë, e ardhmja dhe identiteti i komunitetit ishin një temë e fortë diskutimi. Çfarë ka menduar Noli për të ardhmen e këtij komuniteti ndërsa ngryste ditët në strehën modeste që i kishin siguruar në Florida?
Një gjë është e sigurtë sot, kur hidhet vështrimi pas në jetën këtij komuniteti. Vetëm pak kohë pas vdekjes së Nolit, një valë e tretë mërgimtarësh filloi të rrihte në brigjet e këtejme të Atlantikut. Shqiptarë, kësaj here nga Kosova e trevat shqiptare në Jugosllavi, që duke përfituar nga një ndryshim i situatës në vend, u nisën në kërkim të një fati të ri.
Kjo prurje e re e pasuroi jashtëzakonisht komunitetin në të gjitha drejtimet. Jo vetëm e bëri atë përfaqësues të plotë të shqiptarëve të të gjitha trojeve tona etnike, po i solli gjakun e ri pa të cilin asnjë komunitet nuk ka të ardhme.
Në mënyrë kuptimplote, shumë prej atyre të rinjve e fëmijëve që mbërritën në SHBA në atë kohë, vetëm pak pasi mbylli sytë Fan Noli, u rritën e shënuan suksese biznesi në një masë të pazakontë deri atëhere në komunitetin tonë. Dy dekada më vonë, bashkimi i tyre me brezin më të hershëm anti-komunist krijoi atë vorbull të madhe që e njohim sot si lobimi shqiptar në Washington, një faktor vendimtar në ndryshimin e fatit të shqiptarëve në Ballkan.
As që mund të imagjinohej në kohën e Nolit që shqiptarët të mund të thërrisnin në darkat e tyre ish-presidentë, e Sekretarë Shtetit, senatorë etj. Sot, nuk presin që t’ju kalojë ndonjë politikan i njohur në restorantet e tyre, por u shkojnë në zyrë e u lënë takime.
Noli si i diplomuar në Harvard ishte një gjë e rrallë e kohës së tij, sot janë dhjetëra shqiptarë që studjojnë e janë diplomuar në Harvard e mijëra të tjerë në universitetet nga më të famshmet amerikane.
Noli që ishte i apasionuar pas muzikës klasike çfarë reagimi do të kishte pasur po të shihte gati çdo vit në skenat më të mëdha të operës amerikane artistë të shquar nga Shqipëria.
Dikur Noli përkthente me besim idealist te e ardhmja thesaret e letërsisë botërore, sot shqiptarët kanë dhënë kontributin e tyre të veçantë në këtë thesar.
Shqiptarët e suksesshëm në biznes si Athanasi ishin gjithashtu një gjë e rrallë në atë kohë mes shqiptarëve, kur e krahason sot me morinë e mijëra bizneseve shqiptare të Amerikës, e me miliona dollarë të mbledhura e dhuruara në vite për aktivitete nga më të ndryshimet, patriotike, kulturore, humanitare etj.
Figurat e mëdha të kombeve shpesh gëzojnë shumë më tepër peshë e forcë frymëzimi në brezat e mëvonshëm sesa te bashkëkohësit e tyre. Miti është shpesh më frymëzues se realiteti. Gjysëmshekulli më pas, bashkë me komunitetin ka rilindur edhe figura e Fan Nolit e është fuqizuar.
Fan Noli ka qenë nga natyra optimist se vetëm një optimist përkthen volume pafund për një popull që ende nuk di të lexojë. Të shkon mendja se 50 vite më parë, ai e ka parandjerë këtë rilindje të shqiptarëve të Amerikës. E nëse ka qenë vërtet ashtu, Fan Noli ka shkuar një njeri i lumtur.
Vdekja e Nolit dhe rilindja e komunitetit
Sot bëhen 50 vite nga dita që kur mbylli sytë përgjithmonë figura më e shquar e shqiptarëve të Amerikës, Fan Stilian Noli.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn