als_Latn uzn_Latn bos_Latn
-
Sadedin Benari: N Turqi pr t marr nnshtetsin na ndrruan mbiemrin
INTERVISTA/ Flet Sadedin Benari: Si u njoha n Ankara me Adem Demain dhe Ibrahim Rugovn
Turqia nuk e donte regjimin komunist pasi ishte kundr fes
- U arratism nga Kora n Greqi dhe shkuam n Turqi
- N Greqi u habitn se si 29 pjestar t nj familje nuk na pan gjat rrugs
- N Turqi pr t marr nnshtetsin na ndrruan mbiemrin
- N Gjermani u njoha me vllezrit Grvalla, ishin patriot t mdhenj
- Kur u vetvra Mehmet Shehu, isha n Vjen, u ndjeva keq
- Kur vdiq Enver Hoxha isha n Stamboll, media nuk i dha rndsi
- Kur shkoja n ambasadn ton n Stamboll policia na krcnoi
- Turqia nuk e donte regjimin komunist pasi ishte kundr fes
- Kur u vra Adem Jashari organizova protest prpara Ambasads Serbe n Ankara
- Si kam takuar Papadhopullon, gjeneralin grek t grushtit t shtetit
- Kur erdha n Shqipri n vitin 1991 shtanga, mu duk m keq se n Afrik
- Kur zbrisja me makin nga Qaf-Thana nj maune desh m vuri posht
- Rrugt ishin aq t ngushta sa dukeshin si rrug karrocash
Albert ZHOLI
Jeta e tij sht nj aventur. Arratisen familjarisht n Greqi, pastaj drejt e n Turqi. Vazhdon studimet pr ekonomi dhe 6 vjet e 6 muaj ishte si asistent kontroll i studentve n Vjen, Gjermani dhe Zvicr.
Dika pr origjinn tuaj?
Un quhem Sadedin Benari, por me t shkuar si emigrant n Turqi na e ndrruan mbiemrin, duke na e vendosur Jayla. Gjyshi im ishte tregtar q punonte n gjith Ballkanin. Tregtonte qe dhe qerre n Maqedoni, Greqi, Bullgari, Mal i Zi etj... Gjyshi im kishte ardhur nga Kora dhe ishte vendosur n Manastir, t ciln tashm e kishte Jugosllavia. Pra ishim vendosur n Manastirin e famshm, ku u zhvillua Kongresi i bujshm i drejtshkrimit dhe pr udi ky qytet kaq i bukur, kaq historik ju hoq Shqipris me nj t rn t lapsit. Sot ky qytet i mrekullueshm quhet Bitola, pasi maqedonasit duan q ta shuajn historin ton. Pra t part e mi u vendosn ktu q para vitit 1900. Edhe fundi i Lufts s Dyt Botrore na gjeti n Manastir pasi familja jon ishte ndr m t pasurat dhe me nj tregti t shtrir n Ballkan.
Kur dhe pse ikt nga Manastiri?
Pas prfundimit t Lufts Nacional-lirimtare dhe vendosjes s pushteti komunist dhe n Jugosllavi filloi nj sulm ndaj pasanikve. Pra filluan shtetzimet e pasurive. Dua t them se ne n an t rrugs nacionale t Manastirit kishim dhe nja Han (hotel) t madh. Ky Han ishte thuajse buz rrugs kur shkoje pr n Shqipri. Prreth Hanit ne kishim dhe ifligun e familjes me 140 ha tok. Pra nj pasuri e tr. N vitin 1945 filloi konfiskimi i pasurive. Spo na linin gj. Na morn Hanin, tokat, madje, edhe shtpit. Kishim nj shtpi me 5 dhoma, ku n do dhom na solln nga nj familje maqedonase nga fshatrat e thell prreth. Pra u bm disa familje me nj banj dhe me nj kuzhin. Na morn t gjitha lugt e florinjta dhe do send tjetr floriri. Pra n kto kushte ne nuk mund t jetonim dot n Manastir. Nj jet e vshtir me kushtet, n t cilat ishim msuar ne. Pra, pr ne ishte katastrof. Kshtu vendosm t iknim, t arratiseshim nga Manastiri, por jo n Shqipri q ishte i njjti vend komunist. Donim t iknim nga do vend komunist. Ishte vitit 1955, janar kur morm vendimin t iknim.
Ku ishte synimi?
Synimi ishte kudo, do vend tjetr, por jo vend komunist. Nuk na lidhte asgj me komunizmin. Vendi i par q do shkonim ishte Greqia, pasi ishte vend kufitar. N.q.s do na prisnin mir aty do t rrinim. Un isha fmija m i madh rreth 18 vje. Babai m sqaroi do gj. U nism natn duke lvizur drejt Presps me kmb. Prej aty fshehurazi n Kor. Ishim 29 frym. Babai im me 5 vllezrit e tij dhe familjet e tyre. Midis nesh kishte fmij disa muajsh, q ishte nj sakrific e paimagjinuar. Kur shkuam n Kor, morm rrugn e Selanikut. Ecnim npr male, larg rrugve automobilistike pasi n.q.s do na gjente ushtria do na kthente. Ishte nj rrug q zgjati m shum se 10 dit. Kishit pak ushqime me vete dhe hanim me gramatur. Por ather nuk kishte kt popullsi, rrugt ishin t pakta dhe vrojtimi i pakt. Sa shkuam n Selanik u paraqitm n Polici. Ata u habitn. As q e mendonin se si kishim mundur t anim, se si kishim mundur t vinim deri ktu. Na pyetn pr dit t tra sa u bindn q nuk i gnjenim. Na mbajtn disa dit n polici, duke na pyetur me rrnj dhe me deg, pastaj na than se vendi yn ishte n zonn e Lariss. Por babai im duke folur me xhaxhallart nuk dshironin t shkonin n Larisa, por ju lutn atyre q ti onin n Stamboll. N fillim ata hezituan, por pastaj na hipn n nj tren dhe na nisn pr n Turqi.
Kush i pagoi biletat?
Babai im kishte marr me vete 8 napolona flori. Me ato q kishim me vete ai mundi t na siguronte ushqimin dhe nevojat m t domosdoshme. Sa shkuam n Turqi krkuam azil politik. U vendosm n Stamboll. Aty na morn t gjitha t dhnat dhe vinin shpesh her na pyesnin pr gjra t ndryshme. Gjat regjistrimit pr t marr nnshtetsin na ndrruan dhe mbiemrin. Prindrit dhe t afrmit ndenjn dy vjet n pun t ndryshme dhe pastaj morn nnshtetsin turke.
Po ju a u shkolluat?
Posi jo. Un n Manastir kisha ln n mes vitin e par gjimnaz. N Turqi vitin e par nuk m pranuan n shkoll, pasi nuk dija gjuhn. M than mso gjuhn pastaj regjistrohu. Ashtu bra. Nj vit nprmjet gazetave, radios, bisedave msova gjuhn dhe u regjistrova n shkolln e mesme VEFA. Pasi mbarova shkolln e mesme me konkurs vazhdova studimet n Universitetin Teknik t Stambollit, degn Ekonomike. Ky sht nj Universitet q njihet n t gjith botn. Pasi mbarova studimet me nota t mira m mbajtn aty n administratn e Rektoratit, n pun. Ishte viti 1963. Ktu punova 5 vjet dhe pastaj m dhan nj detyr jasht shtetit, q nuk doja ta pranoj. Meqense zotroja gjuhn gjermane, m caktuan si kontrollor t studentve turk n shkollat gjermanisht folse si n Austri, Gjermani dhe Zvicr. Pra ndiqja ecurin e tyre n msime, pasi shum her studentt shkonin aty dhe i lini shkollat dhe merreshin me pun t tjera. N at koh nuk kishte kompjuter dhe un relacionet i bja me dor. N fillim m caktuan 6 muaj si asistent. M von deri n vitin 1976 ma prsritn kontratn nga 6 muaj edhe 3 vjet t tjera, pastaj edhe tre vjet t tjera. Pra gjithsej 6 vjet e 6 muaj.
A u lidhe me shqiptar n Gjermani?
Aty kishte shum pak shqiptar t Shqipris, por u njoha dhe u lidha me shum Kosovar. Ndr ta mund t prmend vllezrit Grvalla dhe shokun e tyre t pandar. Kadriun. Ata m merrnin n shum aktivitete. Punonin shum pr shtjen kosovare dhe pse e dinin q ndiqeshin nga UDB jugosllave. Ata m flisnin me dashuri pafund pr Kosovn. Luftonin nat e dit pr pavarsin e saj. Shkrin jetn dhe pasurin pr Kosovn.
Ku ishe kur i vran ata?
Isha n Stamboll. Kur mora lajmin nuk e besova. Lajmin ma dha prfaqsuesi i Kosovs. U ndjeva keq. At nat nuk hngra buk fare. Skisha disa dit q isha me ta dhe nuk mund ta besoja. Ishte nj humbje e madhe pr Kosovn.
K tjetr nga emrat e mdhenj t patriotizmit kosovar ke njohur?
Kam njohur Adem Demain, Ibrahim Rrugovn etj.. Adem Demain e kam njohur n vitin 1994 n Ankara, kur vajza ime fitoi t drejtn e studimit pr kt qytet dhe ne si familje morm vendim q t vendoseshim pran saj. N fillim kam njohur Edita Tahirin. Ajo vinte shpesh n Ankara. Njher m solln haber edhe mua pr ardhjen e saj. Shkova n nj hotel, ku ajo ishte akomoduar. T nesrmen un shkova dhe bisedova veas me t. Aty msova shum gjra pr Kosovn. Disa koh prpara se t vritej Adem Jashari, un isha n shoqri me shum shqiptar. Ditn q u vra Adem Jashari ishte 6 mars 1998. t gjith sa ishim u mrzitm shum. Vendosa me shokt e mi t bnim nj protest kundr vrasjes s tij n rrugt e Ankaras. Pr dy dit punuam shum pr lejet, pankartat etj...U mblodhm n nj shesh n Ankara dhe vazhduam protestn deri para Ambasads Jugosllave n Ankara. Ishte nj manifestim i papritur q bri buj. Ndrsa Adem Demain e kam takuar n Ankara dhe m pas shoqria jon u rrit. Ai dhe Edita Tahiri m kan thirrur t shkoj n Prishtin. At dit q bra protestn prpara Ambasads Jugosllave n Ankara, dikush na tha q po ju filmojn. Po ju filmojn n disa drejtime. Pr kt arsye un nuk munda t shkoj n Prishtin pr 5 vjet. Pas pes vjetsh shkova pr her t par n Kosov. Sabit Nurka, Edita Tahiri m kan pritur shum mir. Nj dit n takimin me Sabit Tahirin, ai m thot se sot do vij Adem Demai n orn tre n shtpin e tij n Prishtin. Kjo sht hera e dyt q e takova. Pas ktij takimi ne u takuam shum her.
N kohn q ishe n Ankara a shkoje n Ambasadn Shqiptare n Turqi?
Gjat regjimit komunist un jam munduar t shkoja disa her n ambasadn ton n Turqi, por m von policia turke na ndaloi. Madje, na thoshin far pune keni, far krkoni aty kur jeni shtetas turk. Shteti turk kishte antipati pr komunizmin pr arsye se zhduku fen. Nuk donte ta dgjonte emrin komunizm asnj turk. Madje, m than q po erdhe prap do marrim mase.
Kur u vra Mehmet Shehu, ku ishe dhe si je ndjer?
Kur u vra Mehmet Shehu, un ndodhesha n Vjen. Isha ulur n nj lokal dhe porosita nj kafe. I thash kamerierit m sill nj gazet vjeneze. E hapa dhe n faqen tre pash lajmin q Kryeministri shqiptar, Mehmet Shehu ka vrar veten. M erdhi keq pasi m vjen keq pr do shqiptar q humb jetn pasi jemi shtet i vogl dhe nuk duhet t humbasim jet kot.
A kishte komunitet shqiptar t organizuar n Turqi?
N Turqi n vitin 1948 sht formuar shoqata shqiptaro-turke, nga shqiptar t hershm. Shoqata quhet Vllazria shqiptaro-turke. Kemi br disa aktivitete. Ne kemi nj komunitet shum t madh aty, por nuk jemi dhe aq shum t organizuar. Pasi me at numr t madh q jemi duhet t kishim br shum gjra.
Kur vdiq Enver Hoxha, ku ishe dhe a i dha rndsi shtypi vendas?
Isha n Stamboll. Por t thash q qeveria turke nuk i jepte rndsi Shqipris pr vet sistemin q kishte. Shtypi turk foli shum, shum pak. Un ndjeva nj dhimbje, por edhe gzim pasi po hapej rruga ime pr tu kthyer n Shqipri. Kam jetuar me kt dshir. N periudhn e regjimit, Enver Hoxha kishte ftuar shum, personalitete edhe nga komuniteti shqiptar pr ta vizituar Shqiprin, por ata nuk kan pranuar. N at koh vinte n Stamboll gazeta Flamuri. Nuk vinte rregullisht, por un kur vinte e blija. Kt e sillte apo e shprndante Ambasada Shqiptare n Turqi. Aty shikoja shum foto t Enver Hoxhs, kryesisht si ushtarak.
Ku ishe kur filluan eksodet e shqiptarve me anije jasht Shqipris?
Edhe n kt rast dhan nj lajm shum shkurt. Nuk dhan aq lajme interesante sa vendet perndimore. Dhan nj lajm q ikin pa ditur se ku shkojn, pa mbshtetje.
A kishte demokraci Turqia?
Qysh n vitet 1920, kur erdhi Ataturku filloi lvizja pr emancipim, demokraci dhe liri shtypi. Qysh ather deri sot, por pretendohet pr demokraci, por ende nuk ka at shkall demokracie si n vendet perndimore, madje tani nuk ka as demokracin e Shqipris.
Kur erdht pr her t par n Shqipri?
Kam ardhur n vitin 1991. Vizn e mora n Konsullatn Shqiptare n Stamboll. Mora nj viz 14-ditore. Bra udi. Aq pak? Un mezi e prisja at dit.
Me se erdhe?
Erdha me veturn time. Doja ta shikoja nga afr gjith vendin. Konsulli shqiptar m tha q n asnj mnyr mos shko me makinn tnde. Por e mora guximin dhe pse mendoja se ai kishte t drejt. Kalova t gjitha shtetet dhe mbrrita n Qaf-Than. Kur po zbrisja posht pash nj rrug vetm 2.5 metr. Ajo ishte njkalimshe me nj asfalt si akll. Kur kisha disa minuta q po zbrisja pash prball q po vinte nj maune. Ajo e kishte zn gjith rrugn. Thash me vete o zot, m shtypi. Menjher ktheva timonin dhe e futa makinn n nj hendek. Shptova. Ndenja disa minuta sa mora veten. Rrug t tilla si mendoja kurr. Ishte muaji gusht 1991. Kudo q kaloja shikoja fshatra t shkatrruara, pa rrug, varfri e madhe.
Ku u habite m shum?
Kur mbrrita n Elbasan doja t pija dika. Ndalova tek Turizmi. Krkova nj limonad. Nuk kishte. Piva vetm uj ezme se as uj pr t bler nuk kishte. do gj e zhuritur. Nisem pr Tiran. Ajo rrug m lodhi sa m ska. Kur mbrrita n Tiran u habita m shum, vetm varfri. Dyqanet bosh fare. Qava nga mrzitja. Se besoja vendin tim kaq t varfr. Doja t shikoja t hiqja mallin. Ditt ikn shpejt. Krkova n Ministrin e Brendshme t m shtynin vizn. M sorollatn dy dit, por ma shtyn vizn 6 muaj.
Ndenje 6 muaj n Shqipri?
Jo, jo ndenja nja dy muaj sa u malla pastaj shkova prap n Stamboll. Doja t bja dika. Kudo q shkoja shikoja fmij dhe t rritur t zhveshur, t rreckosur, pa t brendshme. Hern e tret q do vija vendosa q t sjell rroba. Ashtu bra me lekt e mia shkova n nj fabrik dhe bleva 4 mij dollar nj makin plot me rroba t brendshme dhe kmisha pr fmij dhe t rritur. Mbusha nj maune 7 tonshe plot. Q kur mbrrita n fshatrat e par t Shqipris fillova ti shprndaj. Nj pjes q m ngeli i shprndava n Tiran.
Po n Manastir a shkove?
Shkova, por t gjitha pronat tona as q mendohej t merrje gj.
Ku u befasove m shum?
N Kor n qytetin e prejardhjes time. Skishte at bukuri. M kot u mundova t gjej ndonj nga fisi im. Kishin ikur t gjith. Por un krijova lidhje me Korn, kur teatri i ktij qyteti erdhi n Turqi n nj Festival. Ishte viti 2001. Un shkova dhe i takova dhe u lidha shum me Dhimitr Orgockn me t cilt mbaj lidhje dhe sot. I ova kudo n Stamboll ku ata dshironin t shkonin.
Kur je vendosur prfundimisht n Tiran?
Qysh n vitin 1999. Ishte dshira ime dhe e bashkshortes. Kemi bler nj shtpi ktu, por edhe djali punon ktu n nj firm turke. Vajza erdhi disa koh, por nuk gjeti pun, pasi sht mjeke dhe do t punonte n spitalin turk. Por aty ndodhn disa zhvillime negative dhe vajza u kthye. Ajo as q mund ta mendonte se do t kishte ryshfet n radht e mjekve. sht befasuar nga kjo situat. Ktu ndihem mir, ndihem sikur kam lindur, edhe ajri edhe shoqria, edhe komunikimi m lehtsojn shpirtrisht.
K tjetr mund t na thoni se keni takuar n Gjermani?
T duket e pabesueshme, por kam takuar ish- gjeneralin famoz grek Papadhopulli, i cili bri t ashtuquajturin grusht shteti n Greqi me kastn e kolonelve. Ai pr t cilin flitet ende n Greqi pasi solli shum ndryshime. Se di si ishte periudha n t cilin ndodhej n Gjermani, por kur e kam takuar ai ndodhej n Mynih. Un isha me shrbim n at koh nga shteti turk pr ndjekjen e studentve turq n Gjermani dhe n Austri. N Myhih kisha mik nj grek q merrej me prpunimin e bizhuterive t floririt. Nj turk q blinte mallra n Gjermani, t cilin e njihja q kur isha n Stamboll m tha se kishte dy napolona flori q donte ti shkmbente me dollar pr t bler mall n Gjermani. Un e ova tek i njohuri grek, i cili njkohsisht merrej dhe me transport mallrash t ndryshm n Greqi. Ato lloj florinjsh njiheshin vetm n Ballkan. E realizova kt shkmbim dhe m pas greku m fliste gjithmon. Nj dit q kishim m shum koh m tha pr lidhjet e tij me Papadhopullin. U habita. Mund t realizoj nj takim,- m tha. Dhe e mbajti fjaln. Pas dy ditsh e takova n nj zyr t tyren si shoqat n Mynih. Ishte trupmadh i bshm dhe kishte nj z t fort. Midis t tjerave ai m tha se gjyshja e tij nga nna ishte arvanitase, madje pr t ma prforcuar kt bindje m tha disa fjal n shqip si, buk, uj, vaj, etj.. U befasova. Pash q, n bisedat e bra ai kishte respekt pr shqiptart.
-
Regullat e Postimit
- Ju nuk mund t hapni tema t reja.
- Ju nuk mund t postoni n tema.
- Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
- Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
-
Rregullat e Forumit
unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn tpi_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ltg_Latn als_Latn als_Latn als_Latn som_Latn als_Latn als_Latn als_Latn bos_Latn als_Latn som_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn