als_Latn dik_Latn sag_Latn
Xhevat Limani: "Atë ditë kur të jem në pozitë, unë nuk jam më artist, por një varr i gjallë"
INTERVISTË EKSKLUZIVE ME AKTORIN E MIRËNJOHUR SHQIPTAR, I CILI JETON DHE VEPRON NË SHBA, Z.XHEVAT LIMANI
«Nuk pranoj parti, e as ideologji. Arti im është Atdheu im – Shqipëria – Shtetet e Bashkuara të Shqipërisë. Kryemotivi im është populli im i copëtuar dhe i ndarë», na tha ndër të tjera z.Limani.
Intervistoi: Dashnim HEBIBI
Fillimisht, jeni më shumë i Diasporës apo i Atdheut, meqë jetoni larg Atdheut?
Unë ndihem si rilindësit tanë. Sa më larg Atdheut, aq më shumë e donin Shqipërinë. Diaspora, apo më mirë të them mërgata e shqiptarëve në Amerikë (SHBA) është pjesë e pandarë e trungut shqiptar. Sado që kanë hapur biznese të suksesshme, kanë blerë shtëpi e pasuri, kanë ndërtuar objekte fetare (pak apo aspak qendra kulturore dhe arsimimi), gjithnjë e kanë mendjen si të kthehen në Atdhe (Shqipërinë e konferencave – Kosovë – Iliridë – Malësinë e Mbishkodrës – Tregu i Ri, Luginë e Çamëri). Dhe, siç ndodh shpesh me diasporat, edhe në mos u kthefshin, të paktën vdesin duke ëndërruar shqip. Unë jam artist shqiptar. Kam investuar tërë jetën time në teatër dhe i përkas teatrit shqiptar. Teatri luhet vetëm në gjuhën amnore. Edhe pse më shumë se dhjetë vjet po krijoj në Diasporë dhe paralelisht edhe në Atdhe, unë gjithmonë i përkas Atdheut tim të ëndërruar shqipërisht: Shtetet e Bashkuara të Shqipërisë. Kjo alternativë e domosdoshme do të ishte e vetmja zgjidhje e bashkimit shqiptar që nuk bie ndesh me asnjë konventë ndërkombëtare dhe as me të drejtat dhe liritë e njeriut, që aq shenjtërisht i paraprinë Kushtetutës amerikane. Pra, unë i përkas Atdheut tim, edhe pse jam i betuar në himnin dhe Kushtetutën e SHBA-së. Nuk më ka ndodhur të betohem më parë, ja që rastisi dhe unë të betohem në moshën 55-vjeçare në SHBA. Sado që ndihem i hedhur nga shteti shqiptar, i papërfillur nga Qeveria e Kosovës, i padëshiruar nga qeveritarët sllavo-maqedonas dhe nga shqipfolësit që notojnë ujërave të ndyrë të tradhtisë, unë Xhevat Limani frymoj shqip vertikalisht me dinjitet kombëtar pa u përkulur e as servilosur para pushtetarëve. Unë ndiej në veten time një kryepushtet, të cilin e vë në zbatim nëpërmjet revoltës sime intelektuale. Unë jam opozitar dhe shpirt kryengritës. Atë ditë kur të jem në pozitë unë nuk jam më artist, por një varr i gjallë që s’prezanton asgjë tjetër, përveç se një kufomë që mbaron në kalbësirë plehnaje.
Ju kujtohet dita e parë kur iu drejtuat mërgimit?
Marrë guximin intelektual dhe dua të flas për një nga aktet e dramës sime jetësore. Ishte 22 mars 2002, ora 19:03 e mbrëmjes. Në Pallatin e Kulturës në Tetovë e mbanim spektaklin «Ta luftojmë terrorizmin», me rastin e gjashtëmujorit të tragjedisë amerikane, shembjen e dy kullave binjake, nën përkujdesjen e Ambasadës amerikane në Tiranë dhe në Shkup me përfaqësues zotërinjtë Limprecht dhe Butler, në prani të më se pesëdhjetë artistëve shqiptarë, si Kastriot Tusha, Gaqo Çako, Shqipe Zani, Milto Kutali, Erald Bakalli dhe plot këngëtarë e orkestrantë. Diku para fillimit të koncertit një ‘palobodiguard’ dhe ca argatë të denjë të maqedonizmës më nxorën nga salla, në prani të 800 shikuesve dhe ambasadorit amerikan me gjithë suitën e tij. Duke më dhënë ca arsyetime bajate më drejtuan kah parku i qendrës. Dikur papritmas më sulmuan për të më zhdukur fizikisht. Ishte ky një atentat klasik mbi personin tim. Argatëve iu erdhën në ndihmë edhe tetë persona me mantele të bardha, të cilët gjithashtu kishin në ndihmë edhe kordonin e më se 50-60 policëve, të cilët përkujdeseshin që qytetarët të mos bëhen pjesëmarrës së arenës së përgjakur. Kalimtarët e rastit dhe një student imi më njohën dhe alarmuan qytetarët, të cilët u lëshuan për ndihmë dhe në një kacafytje me policinë pati edhe të shtëna armësh; u lëndua një gazetar i TV Prishtinës dhe një kalimtar rasti sllavo-maqedonas. Zoti më dha fuqi t’i ngrija ata që më ishin hedhur për të më ngulfatur dhe rrahja doli në rrugë. Ndodhi që të më tërheqin studentët e mi dhe më shpunë në Zhelinë. Vajza ime Era Limani e këndonte në sallë «Ave Marinë». Zonja ime Lule ishte po ashtu në publik. Bashkëpunëtorët mercenarë të Qeverisë sllavo-maedonase, ca qyqarë shqiptarë bashkë me policë e agjentë ishin pjesë e komplotit. Më shpallën të vdekur para kohe. Kurrë nuk ia bëj hallall kontributin, djersën dhe gjakimin tim për lirinë dhe pavarësimin e shqiptarëve nën Maqedoni, që fatkeqësisht edhe sot e kësaj dite lëngojnë nën skllavëri. Katër ditë pas atentatit, pra në 26 mars 2002, fluturova Atlantikun dhe aterrova në aeroportin «John F. Keneddy» në Nju-Jork, ku jetoj dhe veproj edhe sot e kësaj dite, me shpresë dhe bindje shqip, duke e pritur ditën e madhe.
Njiheni si aktori më profesionist ndër shqiptarët në Maqedoni. Cili është momenti juaj më i paharruar derisa keni qenë atje?
Ndodhi njëherë në Tiranë, më 28 nëntor 1994. Mbahej festivali mbarëkombëtar i teatrove shqiptare. Festivalin e krijuam një grup krijuesish të mbledhur rreth shoqatës mbarëshqiptare të aktorëve, nënkryetar i së cilës isha unë. Kryetar e zgjodhëm Agim Qirjaqin, ndërsa sekretar z. Fadil Hysaj. Themelues po ashtu ishin edhe Sefedin Nuredini, Fahri Hysaj (i ndjerë), Gulielm Radoja, Tinka Kurti, Kadri Roshi (i ndjerë) dhe Ferdinada Radi (i ndjerë). Ndodhi që trupat teatrore të mblidhen në festival. Kosova duhej të prezantohej me «Idiotin» e Dostojevskit, në regji të Selami Tarakut. Policia serbe e ktheu nga Hani i Elezit aktorin Dibran Tahiri (Princ Mishkinin) dhe balerinën që e luante Sofia Semjonovnën. Idiotin-Rrogozhinin e luante aktori i madh Enver Petrovci, i cili, për fatin e projektit, xhironte film me Fatmir Koçin në Shqipëri. Na mblodhi ministri i Kulturës, z. Dhimitër Anagnosti, dhe kërkoi nga ne aktorët një vullnetar që ta lexonte tekstin në skenë, vetëm për ta ndihmuar z. Enver Petrovci për ta luajtur shfaqjen. Ideja e ministrit ishte tepër motivuese: të mos gjunjëzohet arti shqiptar para tytave dhe bajonetave të Serbisë. Pas shumë hepimeve dhe dilemave të aktorëve të shquar, Enveri kërkoi që Princ Mishkinin ta merrja unë përsipër. Dhe, të gjithë më duartrokitën. Isha tepër i lumtur, por më kaploi edhe një frikë, për herë të parë në karrierën time. Bëhej fjalë për 39 faqe tekst, dialog tepër i ngjeshur dhe mizanskenë tepër e ngarkuar. Ishte ditë e premte. Ora 15:00. Premiera duhej të jepej të dielën, më 28 nëntor 1994, në orën 18:00. Nga orën 9:30 deri në 15:00, me ndihmën e Enverit dhe të shokëve tjerë, e vumë mizanskenën. Më ndihmonin pëshpëritëset e Teatrit «Migjeni» të Shkodrës dhe të Teatrit «Andon Zako Çajupi» të Korçës, të cilat i falënderoj publikisht. Nga ora 19:00 e bëmë një provë gjenerale. Kostumet dhe dekorin i kishte përgatitur artisti i merituar, z. Agim Zajmi. Dhe, të nesërmen paradite e bëmë një provë.
E diel. 28 nëntor 1994. Ora 16:00. U gjeta në kabinën e aktorit Kadri Roshi. Duke e veshur kostumin, erdhi Enveri, me një qetësi të luanit në shkretëtirë dhe filloi të më qetësojë, me ca këshilla që edhe në rast se ngatërrohem me tekstin, të mos shqetësohem, por ta vazhdojmë shfaqjen. E shikova një herë në sy shqip dhe i thashë: Faleminderit Enver, por të këshilloj të koncentrohesh për rolin tënd. Unë jam Xhevat Limani dhe di t’i dal Zot vetes. Në jetë dhe në skenë. Mirë tha, do të luajmë si dy mbretër. Për një kurorë, i thashë unë. Por, ajo kurorë sonte duhet të vezullojë në kokën tënde, se ashtu e do Kosova dhe Atdheu. I dolën dy pika loti dhe më uroi sukses në këtë premierë të jashtëzakonshme. Vazhdova të koncentrohem me drithërimat e parapremierës. Dikur erdhi dhe çasti i mirëpritur. Topat e Gardës me artileri shënuan festën e flamurit, atë 28 nëntor të vitit 1994. Ora 18:00. Salla qëndronte gatitu, prirë nga presidenti Sali Berisha, tani në publik si shikues, para një akti monumental e historik për Teatrin shqiptar. Dhe, shfaqja filloi… shpejt e mundëm frikën. Pas dialogëve të parë, arritëm të marrim edhe duartrokitje. Akti teatror vazhdoi dhe përfundoi me duartrokitje dhe ovacione që kurrë s’i kisha ndjerë më parë. Në fund të shfaqjes, pas një pauze të shkurtër, juria profesionale ndau shpërblimet e festivalit. Unë isha pjesëmarrës me Teatrin e Shkupit me projektin teatror «Prometheu», si regjisor dhe përshtatës dramaturgjik. Mora tri shpërblime: Për gjetje inventive dhe origjinale në regjisurë, për skenografi dhe për muzikë. Dhe, në fund, juria e shpalli aktorin më të mirë të festivalit, z. Enver Petrovci. Salla po derdhej nga brohoritje dhe klithjet e triumfit. Kosova triumfoi mbi Serbinë dhe arti dëshmoi se kurrë nuk mund të gjunjëzosh një popull nëse ai ëndërron lirinë dhe pavarësinë. Unë ndihesha si çlirimtar. Atë mbrëmje e festuam gjatë fitoren e madhe të teatrit ndaj politikës së diskriminimit. Të nesërmen, duke shkuar në Teatrin Kombëtar, më dukej vetja sikur po e çliroja Tiranën. Lotonte si fëmijë i ndjeri Fahri Hysaj, një regjisor dhe atdhetar i kulluar. Le të më lejohet në këtë rast të them publikisht se unë jam aktor me normë botërore për ta mësuar tekstin përmendsh edhe atë prej 16-19 minuta për faqe teksti dramatik. Ata që kanë punuar me mua, e dinë mirë këtë fenomen.
Me cilin qytet të botës e kishe ndërruar Strugën?
Në librin tim të fundit «Zemërimi i Kryezotit», që në gusht duhet t’ia dorëzoj shtëpisë botuese «Buzuku» në Prishtinë të z. Abdullah Zeneli, mes tjerash, them: Struga, ky qytet tempull perëndish, ku para 2 370 vjetësh Kadmi dhe Harmonia lindën djalin e tyre, Ilirin, pikërisht aty ku derdhej Drini i Zi për të çarë tej mes për mes Shqipërisë. Sot Struga është një qytet më tepër shqiptarë se çdo qytet tjetër për disa arsye: E para, Struga është qyet model i shqiptarisë. Gegë dhe toskë bashkëfrymojnë pa as më të voglën pengesë. Qoftë edhe gjuhësore. Nëse nëpër fshatrat e tyre ata flasin në dialekte, kur zbresin në qytet të gjithë flasin shqip, në gjuhën letrare. Ky respekt dinjitoz ndaj institucionit të gjuhës letrare shqipe është një shembull i shkëlqyer për shumë krahina që mjerisht ende notojnë lokalizmave dhe krahinarizmave në emër të farë bajraktarizmi imagjinar.Struga është nga qytetet e rrallë që e ka liqenin dhe Drinin me një natyrë kryevepër.Struga e ka fushën pjellore dhe malet kristalore që lëshojnë ujët e kulluar drejt brigjeve të Liqenit të Ohrit dhe Drinit të Zi. Struga është qytet proevropjan me bulevarde dhe rrugë të gjera.Ballkonet e shtëpive në Strugë janë të mbushura me lule dhe gjallëri. Është nga qytetet e rrallë që nuk ka mure të tipit rrethues të avllive orientale. Struga është prototip i qytetit pa çajtore, dembelhane.Struga në folenë e vet ka nxjerrë atdhetarë të kulluar, intelektualë, mjekë, shkrimtarë, artistë dhe njerëz mendjendritur.Struganët janë bujq dhe blegtorë të mirë. Pushtetet okupuese të deritanishme nuk kanë lejuar që struganët ta shfrytëzojnë pasurinë që u ka dhuruar Perëndia – peshkatarinë. Nga vitet e pasluftës e deri tani, vetëm një strugan ka pasur leje peshkimi. Ishte Aqif Shabani nga fshati Kalisht që pushtetarët e vranë turpërisht.Struga njihet edhe si çerdhe e zogjve shtegtarë. Do të ishte mirë që në të ardhmen e projektit mbarëkombëtar «Shtetet e bashkuara të Shqipërisë», Struga të shpallet kryeqytet shqiptar me dy vargje shkruar në tabelën e mirëseardhjes në hyrje: O udhëtar kohërash në rrugë, Të lutem ndalu pak në Strugë!
Tri dekada punuat në teatrin shqiptar në Shkup. Çfarë kujtoni më shumë gjatë gjithë kësaj pune?
Tani nga larg e kujtoj me shumë mall të kaluarën time artistike. Kur në vitin 1975 shkova në Teatrin e Shkupit, me insistim të z. Anton Çetta, m’u duk sikur aterova gabimisht. Unë isha aktori i parë i diplomuar profesionist në Maqedoni. Gjeta aty entuziastë të mirë. Erdhën forca të reja nga Akademia e Shkupit, të prirë nga aktori Sefedin Nuredini e Vebi Qerimi. Më pas, Refet Abazi e Teuta Ajdini. Aty ishte edhe aktori i talentuar Bajrush Mjaku, përkrah Selmani Jusufit dhe Ismail Ramës. Edhe pse pjesa më e madhe ishin amatorë të zellshëm, ajo gjeneratë e disiplinuar dhe e talentuar me Mark Markun, Zija Berishën, Muharrem Shahiqin, Sulejman Lokën, Qedmal Ajdinin e Medi Bajraktarin shënuam rezultate për t’u lakmuar. Kulmin e arriti gjenerata jonë, të ndihmuar nga intelektualët e fuqishëm, Teki Dervishi, Resul Shabani, Xhabir Ahmeti, Beqir Musliu dhe regjisori Ahmet Jakupi. Më kujtohet projekti «Gof» i Anton Pashkut, me të cilin në vitin 1979 shkuam në skenat eksperimentale në Sarajevë. Dhe, suksesi ynë pati shumë jehonë. La gjurmë të thella në vetëbindjen tonë për t’iu kthyer dramës shqiptare, e cila ishte lënë pas dore, sa nga konotacionet politike, aq edhe nga injoranca dhe mosnjohja e vlerave dramatike të veprave kombëtare. Pastaj ecëm bindshëm me «Zbutësin e njerëzve me sy prej zymrydi» të Teki Dervishit, me dramën «Anija e vjetër» të Resul Shabanit, me dramën «Unë Halil Garria» të Beqir Musliut, «Teatri Obskur» i Agim Malës. Teatri i Shkupit u bë prijatar i dramës origjinale në skenë. Ishte ajo një gjeneratë e fuqishme artistike, që po të kishim mbetur e luajtur bashkë gjatë kohë, me siguri do të shkelnim gjatë skenat evropiane dhe botërore, siç ndodhi me dramën «Furka e mistershme», në regji të Branko Brezovecit, që në vitin 1994 në Festivalin e Teatrove Botërore në Essen të Gjermanisë ne triumfuam bashkë me Teatrin e Parisit dhe të Tokios, në një sistem garash eliminimi prej 2 740 trupash teatrore nga e gjithë bota. Ky triumf është arritja më e madhe e Tetarit shqiptar të të gjithë kohëve në tërë hapësirën shqiptare. Mjerisht, ne atëherë trajtoheshim si skllevër nga IRJM-ja dhe republikat tjera që s’e kapërdinin dot suksesin tonë. Fati ynë ishte se selektimi bëhej nga personalitete me karizëm artistik të teatrit evropian dhe nuk lodheshin shumë për politikat diskriminuese dhe ekspansioniste të serbëve dhe sllavo-maqedonasve.
Keni luajtur mbi 90 premiera teatrore dhe e keni prezantuar artin shqiptar nëpër botë. Na thoni, ju lutem, ku e keni ndier veten më mirë, në cilën premierë?
Jam ndier i lumtur pas premierës së dramës «Gof» të Anton Pashkut, në regji të Ahmet Jakupit, meqë pikërisht ky projekt i hapi rrugë dramës kombëtare dhe theu tabutë politike. Ne me dramën «Gof» u ngritëm, siç do të shkruante Teki Dervishi, «me shpirtin tonë kryengritës kundër manireve bajate diletanteske dhe triumfuam si guerilë. Unë dhe kolegët Sefedin Nuredini, Zijadin Murtezi dhe Zeqir Duraku ishim në gjendje të «vdisnim» në skenë. Natyrisht se jam ndier i lumtur edhe në premierat grandiose, si «Antigona» e Sofokliut, «Mbreti Genti» i Sherif Delvinës, «I sëmuri për mend» i Molierit, «Pas vdekjes» të A. Z. Çajupit, «Hija» e Nebi Islamit, «Teatri Obskur» i Agim Malës, si dhe pas shumë premierave tjera me rendësi që kanë lënë gjurmë në historikun e teatrit shqiptar.
Si regjisor keni realizuar mbi 30 vepra. Kemi edhe diçka që je duke e shkruar apo e keni në mendje, por ende nuk ia keni filluar?
E kam shkruar një roman epik titulluar «Zemërimi i Kryezotit». Trajton në bosht veprimi fatin tonë që noton mes oqeanit të tërbuar të Tradhtisë dhe atij të ëndërruar të Atdhedashurisë. Besoj se do ta inskenoj në njërin nga kryeqytetet shqiptare.
Sa e dimë, keni luajtur në më se 10 filma artistik shqiptarë. Roli juaj më i mirë, që më me dëshirë do ta kishit luajtur edhe një herë?
Jam i bindur se rolin më të mirë ende nuk e kam luajtur. Meqë po frymoj shqipërisht pranë Hollywoodit, shpresoj se do të ndodhë që ëndërrimi im të trokasë bindshëm në portën e madhe filmike. Para ca muajsh i kreva xhirimet e filmit të shkurtër «The Journey», me Jack dhe Mike Dusin. Bashkëpunëtorët filmikë thonë s’e kam realizuar diçka të bukur. Është filmi i parë, ku unë luaj anglisht.
Me filmin dokumentar «Nuk ishin vetëm», në regjinë tuaj, keni sjellë mbi 100 intervista me shqiptaro-amerikanët që ndihmuan në çlirimin e Kosovës para, gjatë dhe pas luftës. Si u prit ky film dhe mendoni ta sillni në Evropë dhe në trojet tjera shqiptare?
Filmi dokumentar «Nuk ishin vetëm» ka përjetuar disa promovime në Çikago, Detroit, Las Vegas, Feniks AZ, Dallas etj., dhe po duartrokitet me ovacione. Besoj se pas shtatorit do të shfaqet edhe në Prishtinë. Jam në bisedime me disa televizione për të drejtën e emetimit. Filmi ka katër seriale nga 59 minuta dhe e trajton çështjen shqiptare, me fokusim të veçantë për shqiptarët e Amerikës dhe luftën e shenjtë të UÇK-së. Filmin e kam bërë me një qasje klasike dhe mund të shërbejë edhe si lekturë shkollore. Jam bazuar vetëm në fakte dhe dëshmi, natyrisht të mbarështuara në një skenar të përkryer.
Sa libra i ka shkruar deri më tash Xhevat Limani?
Deri tani kam shkruar mbi 20 libra, por të botuara i kam «Pranverë dimërore» -poezi, «Albaniada» – tetë drama, «Ora shqiptare» – dramaturgji, «Antimemorandum» – poemë dhe ese, «Agron Mirdita» – poemë epike, koautor me publicistin amerikan z. Gregory Lima.
Jeni edhe themelues i Teatrit shqiptar në Amerikë. A patët vështirësi në këtë projekt madhor?
Teatrin shqiptar në Amerikë e themelova në vitin 2002, diku në shtator. Si premierë të parë shfaqa dramën time «Anatema» , në teatrin e Danny Kay-t në Manhatan, Nju-Jork. Vështirësitë eliminohen po e pate të ndezur flakën e perëndeshës Tallja. Le të më lejohet me këtë rast të dëshmoj se përveç Teatrit shqiptar në Amerikë, e kam themeluar edhe teatrin «Sofra» në Strugë, si dhe Teatrin e Dramës dhe Baletit në Tetovë. Shumë injorantë dhe profiterë, duke kujtuar se unë nuk jam në vendlindje, e marrin guximin, trillojnë dhe vetëdeklarojnë kipcërinë e tyre si themelues. Atëherë kur unë shkelja kalldrëmin e përgjakur të shesheve të okupuara, këta «shpëtimtarë» pinin çajtoreve dozat e tyre për ta mundur frikën. E rëndësishme është që këto teatro të lëvizin shqip dhe të mos improvizojnë qejfe dhe programe partish e politikash bajate që deklamojnë robërinë në vend të lirisë dhe pavarësisë.
Ku është fshehur çelësi i suksesit tuaj?
Unë jam institucioni Xhevat Limani. Nuk pres as nga shteti, as nga ministritë e akulturimit, as nga qeveriorrospitë, siç do të thoshte Atë Fishta te «Gomari i Babatasit». Nuk pranoj parti, e as ideologji. Arti im është Atdheu im – Shqipëria – Shtetet e Bashkuara të Shqipërisë. Kryemotivi im është populli im i copëtuar dhe i ndarë. I diskriminuar dhe nëpërkëmbur nga diktaturat e huaja dhe autoktone. Populli im i varfër dhe pa përkujdesje ka aversion ndaj shtetit, se shteti për të ka qenë gjithnjë një e keqe e madhe. Unë e di plagën e popullit tim dhe mundohem ta shëroj atë me melhemin e artit tim, fjalës së bukur shqipe – fjalës së Zotit. Unë para popullit tim me fjalën time e ndiej veten mirë, le të them hapur pa fije dyshimi, unë ndihem Kryezot; jo vetëm në skenë. Unë nuk njoh kurrfarë autoriteti imagjinar dhe vdekatarësh e varrtarësh. Jam ndoshta, besoj, nga të vetmit aktor shqiptar që nuk pranoj të stolisem me perla dhe grada shtetërore. Shpërblimet qeveritare kërkojnë shërbime utilitare. Unë u përkas bindjeve të mia që i deponoj shpirtërisht dhe emocionalisht në altarin e Atdheut dhe në llogari të popullit tim, që ëndërron shqip – bashkimin shqiptar.
Ku jeni prezantuar me këtë teatër dhe sa anëtarë i ka?
Me Teatrin shqiptar në Amerikë jam prezantuar në ato qytete dhe shtete amerikane ku jetojnë shqiptarët. Dhe, shqiptarë ka dhënë Zoti plot. Nëse nën Maqedoni ku veproja kisha një milion shqiptarë, këtu kam mbi një milion. Duke dhënë shfaqje nëpër shtet të ndryshme, unë po e njoh dhe rinjoh popullin tim. Në SHBA ka shqiptarë nga të gjitha trojet shqiptare të çliruara dhe të okupuara. Kam marrë pjesë edhe nëpër festivale të teatrove shqiptare nëpër Shqipëri, Kosovë dhe Maqedoni.Trupa ime punon me projekte. Ka aq anëtarë sa disponon projekti. Aktorë me rroga nuk mbaj. Aktorët i angazhoj me marrëveshje dhe pagesa nga të ardhurat dhe burime sponsorizuese. Sallat teatrore i marrë me qira për aq kohë sa kam nevojë. U shmangem lukseve dhe harxhimeve megalomaneske. Shteti shqiptar mjerisht një kohë të gjatë po trumbeton suporte imagjinare për jetën kulturore në Diasporë. Njësoj po vepron edhe Qeveria e Kosovës. Premtimet e tyre kanë karakter fushatash dhe nuk janë ndonjë mëtim serioz.
Për një dekadë keni punuar për poemën kombëtare «Gjergj Kastrioti-Skënderbeu». Po t’u jepej mundësia, çfarë do të kishit ndryshuar?
Asgjë nuk do të ndryshoja. Vepra ka mesazh të qartë dhe troket bindshëm në vetëdijen tonë të ndërkryer. Thjesht, po e shtroj vetëm një pyetje, sado që ilustrimi nuk paraqet ndonjë kriter intelektual: Nëse kryeheroi ynë kombëtar Gjergj Kastrioti-Skënderbeu fliste në shtatë gjuhë me protokollin, më thoni ju lutem cili nga «udhëheqësit» tanë disponon një aftësi të tillë?! Është kot të flasim për strategjinë e tij që sot e kësaj dite mësohet lëndë në Akademinë ushtarake në «West Point», në SHBA. Po të kisha pasur mundësi do të kisha ndryshuar bindjet joartistike: xhelozinë, smirën, urrejtjen. Këto janë kanceri artistik. Jam i befasuar se në të gjitha qendrat shqiptare, pak kolegë të mi, sa të mos them aspak kanë ardhur ta përcjellin projektin teatror «Gjergj Kastrioti-Skënderbeu», të cilin e përgatita enkas në kuadër të 100-vjetorit të pavarësisë së Shqipërisë. Unë luaj me frymën brodweiane dhe natyrisht që sjell risi teatrore. Të varfër mbeten ata që nuk duan ta njohin të bukurën.
Bashkëpunoni edhe me regjisorë e aktorë amerikanë?
Pikërisht në projektin «Gjergj Kastrioti-Skënderbeu» ishim koregjisorë me aktorin holiwudian Michael Tylo (publikut shqiptar mund t’i kujtohet protagonist Zoro). Dhe, kemi pasur dialog me veprime frytdhënëse dhe tepër origjinale. Unë jam aktor klasik dhe nuk eksperimentoj. Eksperimenti u takon improvizuesve dhe injorantëve që gëzohen edhe kur kërcet defi në aheng. Kohëve të fundit kam bashkëpunim të frytshëm edhe me aktorë të tjerë amerikanë dhe shqiptaro-amerikanë.
I ke thënë vetes se do t’i kthehesh përgjithmonë Strugës?
Edhe sikur të mos dua, më thërrasin degët e blirit dhe valët e Drinit. Nëse besimtarët kthehen kah Lindja, unë falem kah vendlindja. Vetëm atje më njohin gurët dhe drurët, ndërsa nëpër vende tjera mundohem të dëshmoj se e flas gjuhën e Zotit, se shpreh zemërimin e Kryezotit dhe pres me bindjen ëndrrën e madhe të Motit.Vetëm Struga ime e kupton thjeshtësinë dhe madhështinë e pauzës sime në përjetësi. Të gjithë meditojmë si t’i shmangemi vd…ekjes! Atje pushojnë përjetësisht Babai im i urtë dhe Nëna ime e mirë. E ndjej mungesën e tyre.
Në çka nervozohet më së shumti Xhevat Limani?
Çdo gjë që i kërkuam popullit tonë, e ai na ofroi, gjersa edhe shpirtin e vuri në altar, por çfarë i dhanë këtij populli të mirë?! Asgjë…! Vazhdon avazi i robërisë dhe nëpërkëmbjes.
Dëgjoni muzikë shqipe? Nëse po, si e sheh muzikën shqiptare sot? Ndoshta edhe ajo është në gjendje të rëndë?
Unë dëgjoj Çeskun, Tishin, Arapin, Gjoni, Peçin, Ibrahimin, Inva Mulën, Ermonela Jahon, Sajmir Pirgun, Era Hoxhën atë tingull hyjnor, Nexhmijen, Hysni Zelën, Selami Kolonjën, Kreshnik Zhabjakun dhe të tjerë që këndojnë shqip dhe shqipërisht. Unë po, dëgjoj muzikë gjatë… shumë gjatë! Duke dëgjuar muzikë ndihem tepër hyjnor.
Për fund, duam të dimë: Cili është projekti që ke dashur ta realizosh, por për arsye të ndryshme nuk e ke realizuar, e që ke dëshirë ta bësh?
Shpresoj dhe besoj se do ta ngre një flamur dykrenor në një akt himnor. Kjo ëndërr më jep forcë. Kjo është jeta ime e dytë dhe Zoti ma fali vazhdimësinë se unë nuk e kam kryer misionin tim. E pres Ditën e Madhe…(dialogplus.ch)
als_Latn als_Latn als_Latn lug_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn