als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Flijimi i tė paarsimuarve nuk bėn tė harrohet prej tė shkolluarve
(Vėshtrim i romanit Ngjyrat e kėtij dheu tė shkrimtarit Kim Mehmeti)
Me tė drejtė Ray Bradbury kishte thėnė: Nuk ke nevojė ti djegėsh librat pėr tė shkatėrruar njė kulturė. Mjafton ti ndalosh njerėzit sė lexuari librat. Shfrytėzoj kėtė fjali tė urtė pėr tju drejtuar atyre qė janė drejtuar kah mosleximi, ti them se unė nuk kam thėnė, por tė menēurit kanė pohuar se ėshtė humbje e madhe mosleximi i librave, edhe pse sipėrfaqėsisht kjo bjerrjeje e kohės nuk duket gjithaq humbėsirė. Me moslexim keni humbur trenin qė ju shpie nė qartėpamėsi. Keni humbur argumentet pėr vetė qenien tuaj. Ju nuk mund ta dini se kush ishit, aq mė pak kush ishin prindėrit dhe gjyshėrit tuaj, kush ju solli nė kėtė sukė tė rrethuar prej lisave tė gjata e tė dendura, kush ishin ata qė lozėn me pėrēudni me dinjitetin tuaj, thuajse bėhej fjalė pėr njė top tė blerė lirė, kush ju urreu dhe pėrse, kush ishin tė parėt tanė, ēfarė lemerish kishin pėrjetuar ata qė sot pasardhėsve tė tyre jua mundėsuan ti gėzojnė kėto tė drejta qė i kanė dhe njė varg pyetjesh, mėdyshjesh e sprovash tjera e tė larmishme mund ti gjeni vetėm nėse gjeni kohė pėr tė lexuar libra dhe pėrsiatje nga mė tė ndryshme. Disa prej kėtyre pyetjeve dhe ndėrmendjeve unė sė fundmi i gjeta nė romanin e fundit tė shkrimtarit erudit Kim Mehmeti Ngjyrat e kėtij dheut!
Ndonjėherė mund tju kaplon dhimbja e kokės prej thellėsisė sė leximit. Pas pak tė kujtohen dhimbjet e nėnave pėrgjatė lindjes sonė. Vallė nuk ia vlen tė mbėrthehesh prej dhimbjeve pėr diēka qė nesėr tė sjellė kėnaqėsi? pyesim duke ngarendur pas arsyetimit tė vėrshimit tė disa dhimbjeve. Ngjashėm edhe mua pėrgjatė leximit tė romanit tė fundit tė Kim Mehmeti mė kaplonte dhimbja e kokės, jo pse mė dhemb koka shpesh, madje pėrkundrazi, shumė rrallė mė dhemb koka, madje shpesh dyshoj nėse kam kokė apo ndonjė gjė e tillė i mungon trupit tim, por rreshtat e dendura, tė mbushura pėrplot urtėsi, qė tė krijohet bindja se je duke notuar mes pėr mes fundit tė detit tė pasur me margaritar tė shumtė, si dhe rreshtat e pa shoqėruara me kryerreshta, mes tjerash tė dhurojnė edhe kokėdhimbje, porse mė nė fund e kupton se sa tė ėmbėla janė dobitė qė arrihen pas vėshtirėsive.
Ka shumė urtėsi dhe sprova pėr tė veēuar nė kėtė roman, por mua mė bėri pėrshtypje si kryepėrshtypje kjo pjesėz e romanit: Dhe, i pėrballur me pafuqinė tė ndryshonte atė qė kishte ndodhur. Ai na mėsonte tė falim, por asgjė tė mos harrojmė, na mėsonte ta kuptonim edhe atė qė e dėshmuan edhe vitet e socializmit jugosllav: se neve nuk na urrenin pse jemi musliman, por islamin e urrenin pse ėshtė feja jonė. Prandaj thoshte ai, ata kur duan duan tė na e marrin fenė, por etninė. Kur etninė, ai ti merr tė gjitha, - thoshte im atė, duke shikuar pikturėn Ēerekhėna dhe kryqi! Mes rreshtash pėrmes kėtyre vargjeve qė kuptohet edhe ajo qė nuk ėshtė shkruar, kuptojmė se sllavėt pushtetar dhe njėherėsh pushtues, urrenin edhe ushqimin qė shqiptarėt e hanin, mbase ata nuk e urrenin ushqimin si tė tillė, por vetėm pse ky ushqim mbante nė jetė shqiptarėt.
Tė mahnitė autori erudit me gjithė atė arsenal fjalėsh, sa tė krijohet bindja se mos vallė autori ėshtė nėna e gjuhės shqipe. Nuk qe e lehtė ti dilet nė fund kėtij romani 350 faqėsh i pėrbėrė prej VII kapitujve, siē e theksova mė lartė, njėkohėsisht i privuar prej kryerreshtave. Mungesa e kryerreshtave ėshtė dėshmi se autori nuk ka mundėsi ta ndėrpretė rrjedhėn e mendimit, - kėtė vetė autori nė njė takim ma ka thėnė.
Nė kėtė roman autori nė atelienė e tij pikturon me gjakun e kėrthizės sė fėmijve dhe me lotėt qė motrat dhe nėnat tona derdhėn nėpėr shamitė e tyre teksa burrat mungonin nė shtėpi. Ai flet pėr jetėn e vėshtirė qė kishin pasur vajzat, motrat dhe nėnat shqiptare; pėr gadishmėrinė qė tė flijohen deri nė vetėmohim vetėm e vetėm qė ta ruanin burrėrinė e burrave kur ata mungonin nė avllinė e shtėpive. Ai flet se si nėnat edhe pse qenė tė paarsimuara kishin ruajtur gjuhėn, rrėnjėt, krenarinė dhe nderin e qenies sonė. Se si nėnave edhe kur ju mungonte dashuria romantike ndaj burrave tė tyre, ata kėtė dashuri e plotėsonin pėrmes lindshmėrive tė larta dhe edukimin e thellė tė fėmijve. Madje pikėrisht nė kohėn kur vdekjet e fėmijve ishin tė shpeshta, ata nuk ndalonin sė linduri fėmijė. Atėkohė kishim pleksje mes dashurisė sė fėmijve tė porsaardhur nė kėtė botė dhe me dhimbjen e fėmijve qė porsa kishin ikur nga kjo botė. Ato gra tė ndershme, sėrish nuk dorėzoheshin. Ato gra bujare, fisnike dhe besnike, kishin kuptuar kristalisht se ata qė iknin nga kjo botė nė tė vėrtetė nga tė pritur ishin trajtėsuar nė pritės. Fėmijėt qė kishin ikur nga kjo botė ende pa e shijuar mirė bardhėsinė e qumėshtit amėnor, nėnat vetėmohuese po i prisnin nė njė botė ku edhe vdekja do tė vdiste, ku pafundėsia e vuajtjeve do tė merrte fund njėherė e pėrgjithmonė, ndaj edhe dorėzimin dhe pikėllimin e skajshėm, ato nuk e njihnin, ngase pėrtej kėsaj, diēka e padukshme por e pranishme lehtas dhe gėzueshėm i miklonte. Mes tjerash vėrehet se autori qėmton edhe pjesėza nga vetė jeta e tij. Autori flet edhe pėr dyzimin qė shqiptarėt ishin pėrballur ndėr dekadash. Ta vrisnin Zotin nė kohėn e socializmit pėr ta shpėtuar veten, ose tė mos bėheshin bashkėvrasės tė Zotit, duke tradhėtuar kėshtu partinė qė davariste libra me kopertina tė kuqe? Tė shkonin nė Turqi qė ishte e sigurt se rrėnjėt etnike me kalimin e kohės do ti fashitnin nė shkėmbim tė ruajtjes sė fesė, ose ta jepnin etninė nė vendlindje pėr ta ruajtur fenė? Mbase edhe ta pranonin fenė Islame pėr ta ruajtur etninė e tyre. Autori spikatė edhe fatin e dhembshėm tė shqiptarėve tė Rekės sė Epėrme nė Maqedoni, tė cilėt nuk e ndėrruan fenė, por me kalimin e kohės shkulėn rrėnjėt dhe degėt e gjuhės shqipe. Me pak fjalė, ėshtė mirė tė lexohet ky roman, ngase thuhen shumė tė vėrtetė edhe pse nė njė gjuhė artistike!
Të fundit nga ky opinionist
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn