als_Latn dik_Latn sag_Latn
Tri romane të Kadaresë: Kronikë në gur”, “Dimri i madh” dhe Pallati i ëndrrave” ( “Kronika i sten”,” Den hårda vintern”, “Drömmarnas palats”) janë ribotuar këto ditë në Suedi. Ato janë shoqëruar me kritika shumë affirmative.
Qerim Kryeziu, Helsingborg – Suedi
Ribotimi i tri veprave të Ismail Kadaresë në suedisht ( “Kronika i sten”,” Den hårda vintern”, “Drömmarnas palats”) këto ditë u shoqërua me vështrime të shumta kritiko letrare në Suedi.
I fundit është ai i datës 20 janar 2015 në gazetën gati njëqind e pesëdhjetë vjeçare të Helsingborgut ”Helsingborgs Dagblad” me titull ”Një Kafkë shqiptar” (En albansk Kafka). Autore e këtij vështrimi është kritikja e njohur letrare në Suedi Ann Lingebrandt. Tri veprat e Kadaresë i ribotoi shtëpia botuese “Modernista” nga Stockholmi, shtëpi botuese kjo e themeluar në vitin 2002 dhe e njohur për botimin e letërsisë së shkrimtarëve të kalibrit botëror. “Modernista” boton kryesisht prozë e poezi por edhe letërsi dokumentare të autorëve madhor, e në mesin të cilëve edhe: Alice Munron, Shekspirin, Kafken, Marguerite Duras, Kadarenë etj.
“Krönika i sten” (“Kronikë në gur”)
Përkthimin e kësaj vepre në suedisht e bëri Britt Arenander kurse parafjalën e shkroi Jenny Högström.
“Kronikë në gurë” e botuar në vitin 1970 është një rrëfim klasik për kohën e fëmijërisë, përshkruar nga perspektiva e një fëmije kureshtar.
Një vepër, thotë kritikja Ann Lingebrandt, që vë në lëvizje fantazinë e një fëmijë shqiptar të uritur për lexim. Në romanin e Kadaresë ky fëmijë përgjithëson një “Macbeth” Shekspirian.
Romani pasqyron Shqipërinë e viteve 40-të, qytetin e vjetër e të gurtë të Gjirokastrës ku okupatorët ndërronin njëri tjetrin. Dikush valonte flamurin italian e dikush tjetër atë grek derisa gjermanet marshonin brenda në qytet.
Gjithçka është kapur nga syri i shkrimtarit dhe për kritikën Lingebrandt gjithçka është e gjallë në këtë vepër: jo vetëm shkronjat por edhe pikat e shiut, edhe gurët e sokakut.
“Kronikë në gurë” është larg çdo udhëtimi nostalgjik në të kaluarën, vepra është shkruar me një sensibilitet epshor dhe titulli i saj do të mund të tingëllonte bukur edhe si “Kronikë në gjak”, thotë Ann Lingebrandt.
“Den hårda vintern” ( “Dimri i madh”)
Përkthimin e veprës në suedisht e bëri Marianne Eyre ndërsa parafjalën e shkroi Kajsa Ekis Ekman.
“Dimri i madh” është vepra e dytë nga tri romanet e Kadaresë që “Modernista” i ribotoi si një komplet me rëndësi të veçantë për autorin dhe për shtëpinë botuese me renome.
Veprën “Dimri i madh” kritikja e quan si roman kolektiv që pasqyron Shqipërinë e kohës përmes një kori zërash, prej atij të pastruesit të rrugëve e deri te diktatori, prej thashethemeve të fqinjëve e deri të lojërat e mëdha politike.
Në mesin e gjithë këtyre karaktereve gjendet edhe një personazh që ka idenë e shkrimit të një vepre ku do të paraqiste raportet politike të “miqësisë” shqiptaro- sovjetike në fundin e saj.
Veprën mendonte ta quante “Një roman me isso”- kujto isso si ofshamë kolektiv që përbën bazën e baladave polifonike shqiptare.
Në këtë roman, thotë Kajsa Erik Ekman, njeriu mund të shohë portretin e idealizuar të liderit, gjë që e dëmton romanin artistikisht, por ky është çmimi që Kadare detyrohet të paguaj në mënyrë që të arrijë të përshkruaj atë shoqëri totalitare të kapluar nga ai dimër i pashpirt.
“Den hårda vintern” e shkruar në atë mënyrë, thotë Lingebrandt, i ka shërbyer Kadaresë më vonë që të botojë një roman tjetër i cili pas një kohe të shkurtër u ndalua rreptësishtë. Është fjala për
“Drömmarnas palats” (“Pallati i ëndrrave”)
Në qendër të perandorisë osmane, në një pallat të saj, në mënyrë paranoike tuboheshin ëndrrat e qytetarëve në mënyrë që të zbuloheshin komplotet e mundshme kundër shtetit.
Pikërisht në këtë roman Kadare shfaqet si një Kafkë shqiptar, thotë autorja.
Këtu Kafka shqiptar projekton mjeshtërisht një sagë të errët për burokracinë, totalitetin e një perandorie të errët si vet makthet. Në këtë roman skicohet tirania e sulltanëve-perandorive që pas okupimeve fizike tentojnë të zotërojnë edhe ndërdijet e popujve. Rrëfimi në këtë roman nuk ka të bëj shumë me fatin e njeriut të vogël nën tirani, aq sa ka të bëjë me fatin e keq të gjithë kombit të përpirë nga tirania e okupimit.
Ky roman , alegoria e tij nuk e ka humbur aktualitetin as sot. “Pallati i ëndrrave” i Kadaresë jep mundësi të pashtershme interpretimi. Veprat janë të përkthyera në suedisht nga frëngjishtja.
Cilido përkthim a ribotim i veprave të Ismail Kadaresë në gjuhë tjera përbën në radhë të parë një sukses të madh për autorin e pastaj edhe një nderim brilant për shqipen si gjuhë. I nderuar dhe i gëzuar u ndjeva edhe unë sot kur bëra porosinë e veprave të Kadresë në librarinë “Akademibokhandeln” të Helsingborgut.
Është shkrimtari ynë, i thash me mburrje teksa bëja porosinë zonjës suedeze me sytë e kaltër si vet thellësia e Baltikut.
“Është edhe i suedezëve”, më tha ajo me një buzëqeshje të lehtë duke më lënë kuptoj se Ismail Kadare tashmë është shkrimtar shqiptar i gjithë botës.
Një fillim i mbarë për Kadarenë, tri vepra të ribotuara në këtë fillim viti. Fundi i tij, atëherë kur tetori vjeshtor këtu fillon të shkund përdhe gjethet e fundit, shpresojmë sinqerisht të proklamojë shkrimtarin tonë si fituesin e radhës së Nobelit për vitin 2015.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn swe_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn swe_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn