als_Latn dik_Latn sag_Latn
Adrian Çollaku
Që nga data 9 qershor, kur edhe u nënshkrua marrëveshja politike ndërmjet LDK-së, AAK-së dhe Nismës për Kosovën për bashkëqeverisje, e deri më sot, pati komente, opninone dhe analiza nga më të ndryshmet se si duhet të tejkalohet situata politike. Na u dhanë me dhjetëra skenarë se si të dilet nga kjo situatë.
Në fund, e patëm Gjykatën Kushtetuese të Republikës së Kosovës, e cila i dha vulë shumë gjërave. Në fakt, ajo vulë e saj, më shumë shkaktoi probleme, se sa që i zgjidhi ato.
Në këtë shkrim nuk dua që të merrem as me vendimin e Gjykatës Kushtetuese e as me atë se si duhet të tejkalohet kjo krizë politike, apo se si duhet të veprojnë partitë politike. Është shkruar e stërshkruar. Është interpretuar e stërinterpretuar…
Nuk do mend se duhet që të respektohet vendimi i Gjykatës Kushtetuese, ndonëse ka shumë dyshime se ai është në kundërshtim me frymën e një demokracie parlamentare çfarë është Kosova.
Megjithatë, nga e gjithë kjo katrahurë politike e vetmja gjë që ka mbetur pa u debatuar ka të bëjë me mësimet që duhet nxjerrë nga kjo situatë dhe nevoja imediate për ndryshimin e sistemit të qeverisjes në vend, dhe ndryshimin e Kushtetutës.
Nga kriza politike u nxorën disa mësime:
Së pari, që Kushtetuta e Kosovës qenka shumë e paqartë, ndonëse hartuesit e saj mburreshin se kishim një kushtetutë moderne, bashkëohore dhe shumë funksionale.
Së dyti, dhe më e rëndësishmja është që kjo Kushtetutë nuk qenka e shkruar në frymën e një demokracie parlamentare. Të paktën bazuar në aktgjykimet e instancës më të lartë gjyqësore në vend- Gjykatës Kushtetuese të Kosovës. Pra, sipas Gjykatës Kushtetuese, s’ka rëndësi nëse e ke shumicën në Kuvend, e rëndësishme është që nëse ke vetëm një votë më shumë se partitë tjera, të takon edhe kryetari i Kuvendit, por edhe mandati për formimin e qeverisë. Që është një absurditet në vetvete dhe në kundërshtim të plotë me vetë konceptin e demokracisë dhe të parlamentarizimit.
Së treti, edhe nëse shkohet në një qeveri gjithëpërfshirëse apo teknike, por edhe nëse shkohet në zgjedhje të reja, që janë opsion edhe real dhe ndoshta më i miri, të gjithë liderët duhet urgjentisht që t’i përvjelen punës për ndryshimin e kësaj Kushtetute.
Së katërti, duhet të ndërrohet edhe i tërë sistemi i qeverisjes, Kosova nga një sistem i pastërt parlamentar, të kaloj në një sistem të përzier parlamentar- presidencial. Në vazhdimësi Kosova ka pasur probleme edhe me zgjedhjen e presidentit, i cili ka qenë edhe ashtu shumë simbolik. Prandaj, duhet ta kemi një president të fuqishëm, i cili do të zgjedhej drejtëpërdrejtë nga populli, do të kishte më shumë fuqi, të cilat sot i ka një kryeministër.
Së pesti, duhet ndryshuar edhe sistemi elektoral. Kosova nga një sistem i pastër proporcional, duhet të kaloj në drejt një sistemi mazhoritar, sistem ky i cili do të formonte automatikisht edhe blloqe politike, të cilat pastaj do ta formonin shumë më lehtë qeverinë dhe do të krijohej një qeverisje shumë stabile.
Dhë në fund, duhet rishikuar edhe njëherë ndarjen dhe kufizimin e pushteteve, në mënyrë që të mos mund të keqëprdoret njëri pushtet nga tjetri, siç kishte ndodhur deri më tani në Kosovë, sidomos gjatë kohës së qeverisjes së Hashim Thaçit, ku pushteti ekzekutiv qëndronte mbi pushtetin legjislativ dhe atë gjyqësor.
Nëse nuk do të merremi seriozisht me këto probleme, krizat do t’i kemi të pashmangshme.
Do të futemi në një cikël krizash. Ju kujtohet më 2010 patëm krizë institucionale pas dorëheqjes së ish- presidentit Fatmir Sejdiu. Krizë politike patëm edhe më 2011, kur Gjykata Kushtetues ee rrëzoi Behgjet Pacollin nga posti i presidentit. Në atë kohë u desht ndërhyrja e ndërkombëtarëve për të gjetur një zgjidhje dhe për tejkalimin e krizës politike.
Tash e sa muaj jemi sërish në krizë politike, mbase me fajin e Gjykatës Kushtetuese. Ndoshta sërish do të na duhet ndërhyrja e ndërkombëtarëve për tejkalimin e saj.
Mirëpo, jo gjithmonë do t’i kemi ndërkombëtarët. Prandaj, duhet që urgjentisht Kosova, menjëherë pasi t’i konstituoj institucionet, të filloj procedurat për ndryshimin e tyre.
Nuk guxojmë që si vend të mbesim vatër krizash institucionale, pse për interesa ndoshta të ngushta dhe të caktuara politike të dikujt, të mos ndodhin ndryshime të rrënjësishme në sistemin politik dhe kushtetues të vendit.
zsm_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn