als_Latn dik_Latn sag_Latn
(Në 34 vjetorin e Pranverës Shqiptare)
Kur flitet për këtë periudhë të zhvillimeve politike në Kosovë gjithsesi mjaft dramatike, atëherë doemos imponohet pyetja: cilët ishin faktorët e brendshëm e të jashtëm që ndikuan në këto zhvillime që bënë një kthesë të madhe në historinë e shqiptarëve? Cilët faktorët ndikuan në këto ngjarje e që lanë gjurmën e vet në gjithë zhvillimet e mëvonshme politike në Kosovë dhe në trojet tjera shqiptare në ish Jugosllavi? Pse shqiptarëve të Kosovës edhe gjashtëmbëdhjetë vjet pas çlirimit, e tridhjetë e katër vjet pas Pranverës Shqiptare nuk arritën t’i plotësojnë kërkesat për drejtësi e zhvillim ekonomik? Ndër ata faktorë të rëndësishëm që ndikuan në ato ngjarje, e zhvillime shoqërore dhe para se gjithash kombëtare ishin:
1. Pushtimi i gjatë dhe i egër serb mbi Kosovën dhe trojet tjera shqiptare nga Serbia dhe Jugosllavia e Versajës, vazhdoi edhe në Jugosllavinë e AVNO-it, të njohur si Jugosllavia e Titos. Asnjë politikë serbe, asnjë sistem politik monarki, borgjezi a socialist ,komunist a neofashist i Millosheviqit nuk patën vesh t’i dëgjojnë kërkesat e shqiptarëve e as të bëjnë përpjekje serioze për integrimin e tyre, ata synim -kishin dëbimin dhe shfarosjen e kombit tonë. Lufta çlirimtare dhe gjenocidi serb e konfirmojnë ketë.
2. Politika kolonialiste serbe me politikën e mos zhvillimit ekonomik të Kosovës e të papunësisë, në një anë, dhe të grabitjes së pasurive të shumta të Kosovës, në anën tjetër, që e synonte Kosovën pa shqiptarë, domethënë, kërkonte dëbimin e shqiptarëve nga Kosova. Kjo politikë kërkonte krijimin e balancave etnike duke dëbuar shqiptarët në një anë, e në anën tjetër, bënte rikolonizimin e Kosovës me qytetarë të etnisë serbe. Me të drejtë në Kosovë ishte krijuar bindja se pasuria e Kosovës po shfrytëzohej për t’u zhvilluar e ndërtuar Beogradi, që do të thoshte Serbia. Po edhe sot e njëjta pasuri nuk është verë në shërbim te zhvillimit ekonomik të vendit. Edhe sot Trepça nuk po punon për mirëqenien e qytetarëve te Kosovës.
3. Mos zgjidhja e çështjes kombëtar në Jugosllavi siç ishte proklamuar nga Partia Komuniste e Jugosllavisë më vonë nga Lidhja e Komunistëve të Jugosllavisë, shtypja e vazhdueshme nacionale dhe mohimi i së drejtës së shqiptarëve për republikë e vetëvendosje. Vetëvendosja që kërkohej para 34 viteve, ende nuk është përmbyllur sipas vullnetit te popullit. Ky bashkim u ishte premtuar shqiptarëve nga Mosha Pijade i cili në Konferencën e V të vendit që u mbajt në Zagreb në tetor 1940 pat thënë: “Zgjidhja e lëvizjes kombëtare këtu mund të arrihet me formimin e republikës së lirë punëtore-fshatare të Kosovës, nëpërmjet përmbysjes revolucionare të regjimit fashist impreialist të borgjezisë “serbomadhe” Kjo zgjidhje për shqiptarët, turqit dhe myslimanët sllavë do të thotë të arrijnë plotësisht pavarësinë lirë mbi tokën, të çliruar nga shtypja kombëtare dhe të sigurojnë kushtet për zhvillimin plotësisht te lirë kombëtar, politik e kulturor.
(Arkivi i RPFJ. Fondi KQ i PKJ, Nr. 12-14. Tezat mbi çështjen kombëtare në Kosovë e Metohi në Konferencën e V të vendit të PKJ).
4. Ngritja e vetëdijes kombëtare e cila kishte ardhur si rezultat i ngritjes arsimore të shqiptarëve të Kosovës, ngritje kjo që kishte ardhur edhe nga ndikimet arsimore e kulturore që vinin nga Republika Socialiste e Shqipërisë, përmes propagandës politike, literaturës politike, historike, letërsisë dhe artit shqiptar përgjithësisht, nga Radio e Televizioni Shqiptar dhe shtypi shqiptar që në forma të ndryshme depërtonte nga Shqipëria. Edhe mërgata shqiptare në krejt këto lëvizje zë një vend të rëndësishëm në jetën politike, ekonomike e shoqërore në familjen shqiptare;
5. Politika ndërkombëtare, veçmas relacionet Lindje - Perëndim, tensionet e Luftës së Ftoftë kishin rënë, demokracia perëndimore po fitonte terren mbi “demokracinë” lindore, si dhe lëvizja e Solidarnost në Poloni që po i trimëronte popujt e Evropës Lindore për t’u çliruar nga sistemi monist. Edhe “Perestrojka” e Gorbaqovit i dha grushtin e fundit sistemit totalitar. Në Jugosllavi, ishte Lëvizja Politike Nacionalçlirimtare shqiptare e pas Luftës së Dytë Botërore, ajo që në kontinuitet kishte luftuar kundër shtypjes kombëtare që i bëhej popullit shqiptar dhe popujve të tjerë në RSFJ. Në asnjë vend tjetër të Lindjes sistemi totalitar nuk ka pasur kundërshti kontinuale si në Kosovë e në viset tjera shqiptare në Jugosllavi. Këto ngjarje të mëdha politike të jashtme e të brendshme domosdo që do të reflektonin fuqishëm edhe në Kosovë, e cila veç padrejtësisë së sistemit totalitar po i përjetonte edhe padrejtësitë që i prodhonte regjimi fashist i Millosheviqit. Ngjarjet që ndodhen në Kosovë, në një formë a tjetër, po bëheshin aleatë i botës demokratike në përmbysjen e shoqërisë moniste që ishte bërë burg për popujt e sidomos për të drejtat e komuniteteve që konsideroheshin pakicë dhe të njeriut përgjithësisht. Shqiptarët e Kosovës, të Maqedonisë e të Malit të Zi, për dallim nga të tjerët, jetonin nën një robëri të dyfishtë. Prandaj, era e demokracisë në këtë pjesë të Evropës Juglindore erdhi e fundit dhe kërkoi sakrifica të mëdha.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn