als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Engjėll Berisha (1926 – 2010) i njohur edhe si Befre (Berisha Franė [emri i babait] Engjėll), ėshtė njėri nga artistėt e parė kosovar mė tė dalluar, qė la gjurmė dhe kontribut tė pashlyeshėm nė artin pamor shqiptar.
U lind nė Pejė. Diplomoi pėr pikturė nė Universitetin e Beogradit mė 1954.
Ishte anėtar i Akademisė sė Arteve Figurative tė Kosovės, dhe njė ndėr themeluesit e Galerisė sė Arteve tė Kosovės.
Gjatė jetės sė tij ka pasur njė numėr tė madh tė ekspozitave personale dhe kolektive nė Kosovė, por edhe nė vende tė tjera.
Pas njė ndodhie qė pėr piktorin Engjėll Berisha supozohej tė ishte fatale, dėshira e tij e fundit ishte qė emrin t’ia trashėgonte nipi i porsalindur.
Piktori Berisha mbijetoi, pėr tė jetuar edhe 17 vjet mė shumė, deri nė vitin 2010, por nipi i tij pėrpos emrit, nga gjyshi trashėgoi edhe talentin pėr pikturė.
Tash nipi i tij 21 vjeēar, studion pėr pikturė nė Universitetin e Prishtinės, nė klasėn e profesoreshės Zake Prelvukaj.
Edhe pse piktor i ri nė moshė, ka fituar ēmime nė ekspozitat e fundit kolektive. Nė ekspozitėn botėrore online Globalisation Icas, fitoi ēmimin “Merit Aėard for abstract” me portretin “The Grandfather [Gjyshi]”, ndėrsa nė Fides Aėard fitoi ēmimin “Piktura mė e mirė”.
Nė shtatė vjetorin e pavarėsisė sė Kosovės, ai pati ekspozitėn e tij tė parė personale, nė Qendrėn Informative Kulturore nė Shkup tė Maqedonisė.
Ekspozita e titulluar “In the name of the grandfather [Nė emėr tė gjyshit]”, pėrmban 17 piktura.
Prej tyre 12 janė piktura tė tij, 5 tė gjyshit.
Engjėlli i ri nuk pėrdor njė emėr tjetėr artistik sikur gjyshi. Sipas tij emri i tij, ėshtė vetė artistik, dhe ai i nėnshkruan pikturat e tij vetėm me emėr, pa mbiemėr.
Ndikim dhe vazhdimėsi teknike
Edhe sikur tė mos ishin tė njė gjaku, “kish me qenė piktori im i preferuar” tha Engjėlli pėr gjyshin.
Engjėlli u lind nė Londėr, ku kaloi njė pjesė tė shkurtėr tė fėmijėrisė. Ishte pjesė e njė shkolle private fanceze ku ka qenė i nxitur tė pikturojė qė nga mosha 2 vjeēare.
Gjyshi i tij kishte pikasur talentin e tij qysh atėherė dhe e ka shtyrė vazhdimisht ta ndjekė dhe ta pėrvetėsojė kėtė dhunti.
Por gjyshi fatkeqsisht vdiq para se nipi tė vendosė ta marrė pikturėn mė seriozisht.
“Nuk ka qenė gjyshi gjallė nė momentet kur kam vendosė unė me u bė piktor. Ndoshta kjo mė ka mbetė gjithmonė pikė, qė me i kallėzu gjyshit: Jam bė piktor gjysh!” tregon Engjėlli.
Megjithatė frika qė mund tė mbetet nėn hije tė gjyshit ėshtė e pashmangshme pėr Engjėllin e ri.
Por ai prapė se prapė shprehet me modesti, duke thėnė qė “Nuk pretendoj me u bė mė i mirė se gjyshi.
Pretendoj me qenė vetja. Kjo ėshtė mėnyra mė e mirė pėr mos me mbetė nėn hijen e tij”.
Pikturat e Berishės kanė njė origjinalitet dhe njė reflektim shpirtėror unik, por ndikimi dhe pėrdorimi i teknikave tė gjyshit, janė diēka qė vėrehet qartė.
Kjo theksohet sidomos nė ngjyrat e ndezura dhe nė pėrzgjedhjen konturore tė figurave.
Piktori i ndjerė Berisha, u dallua pėr njė kreativitet mahnitės dhe shpėrthyes nė veprat e tij.
Punimet e tij ishin pėrplot me narracione tė lashtėsisė sonė, tė transferuara nė universin e tij.
Ndėr mė tė rėndėsishmet nga krijimtaria e tij shumėvjecare janė ciklet “Medaljonet e Prizrenit” e “E bardha Dardane”, “Fatet”, “Flockat”, “Shtojzovallet”, “Nana e Votres” etj.
Astrit Salihu, filozof dhe kritik i artit postmodern, thotė se Engjėlli, nuk tenton ta mbajė stilin e gjyshit, por teknikėn e tij.
Ndėrkaq pėr nipin piktor ai thotė se ėshtė ndėr piktorėt e rinjė mė tė mirė, akoma nė nismėn e formimit tė tyre.
“Pavarėsisht se ai ende nuk ka ardhė deri tek njėfarė artikulimi vetjak pėrmbyllės, me u veēu me ndonjė stil, megjithatė ai ka njė nismė tė mbarė. Ai ka njėfarė ndjeshmėrie dhe sensibiliteti, qė si duket e ka trashėguar prej gjyshit” thotė Salihu.
Pavarėsisht kėsaj, Salihu thotė ka dallime tė rrėnjėsishme nė punimet e dy piktorėve.
Sipas Salihut “Engjėlli i ri ka ende njė botė mė tė sinqertė dhe tė pafajshme. Ndėrsa Engjėlli i vjeter kurrė nuk ka dalė jashtė kontekstit tonė kulturor e etnik, pėrveē nė trajtimin e femrės”.
Engjėlli i ri akoma edhe nuk ka arritur njė pjekuri tė tij artistike, por talenti i tij ėshtė premtues.
Filozofi Salihu ėshtė optimist pėr gjeneratėn e re tė artistėve nė Kosovė, dhe ka pritshmėri tė mėdha prej tyre, mirėpo pėr piktorin e vjetėr ai u shpreh se “nuk ėshtė Engjėll Berisha ai qė shquhet nė artin kosovar, por, ėshtė arti kosovar ai qė do tė shquhet me Engjėll Berishėn”.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn eng_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn