als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Vuksanoviq: Shqiptarėt nė fillim i vritnim me pushkė dhe patllake, por sė shpejti erdh urdhri tė theren me thika!
Pėr shkaqet e shpėrthimit tė Kryengritjes shqiptare tė vjeshtės sė vitit 1913 dhe pėr pėrmasat e masakrave serbe tė kryera ndaj shqiptarėve, kanė shkruar personalitete serbe ( edhe ata qė morėn pjesė nė masakra) si dhe vet shtypi serb i kohės.
Njė tabllo realiste tė gjendjes sė rėndė nė tokat e pushtuara shqiptare, na jep socialdemokrati serb Dimitrije Tucoviq. Tucoviq nė librin e tij Serbia dhe Shqipėria shkruan:Kryengritja shqiptare e shtatorit ( 1913), pėr shkak tė sė cilės Serbia u shtrėngua tė mobilizojė pėrsėri afro tre divizione, ėshtė njė shembull klasik qė tregon se si shkaktohen luftrat koloniale. Okupimi i ushtrisė serbe shtrihej prej lindjes e deri nė dyert e grykave dhe tė qafėmaleve shqiptare. Ky okupim e ndau bujkun prej arės, bagėtinė prej kullosave, kopetė prej lugjeve, fshatin prej mullirit, blerėsin e shitėsin prej tregut, rrethinėn prej qytetit, kurse tėrė popullsinė malore prej qendrave ekonomike dhe drithoreve tė saj. Shqiptari i andejshėm (i Shqipėrisė londineze - Sh.B) nuk guxonte tė shkelte mė nė tokėn e tij qė i kishte mbetur nė kėtė anė (nė Kosovėn e pushtuar - Sh.B). Tė gjitha burimet e jetės iu prenė. Populli i dėshpėruar dhe i uritur pa masė, sė pari u lut tė vijė lirisht nė tregje. Por, kur iu ndalua edhe kjo, ndėrmjet vdekjes nga uria dhe vdekjes nga plumbi, ai zgjodhi kėtė tė dytėn, plumbat.
Krimet serbe nė Dibėr e mė gjerė i ka parė pėr sė afėrmi edhe shkrimtari Haki Stėrmilli. Ai pėr masakrat serbe nė Dibėr ( shtator-tetor 1913), shkruan: Nė qytet, tabakhaneja, qė ishte thertore bagėtish, u bė thertore njerėzish. Qytetit i vinte erė gjak njeriu, kudo mbretėronte pasiguria dhe njė heshtje tmerri. Pėrveē tabakhanes edhe nė qytet brenda, ndėr postat e gjindarmėrisė kishte nga njė burg, ku mjaftonte vetėm urdhėri i postkomandantit ose dėshira e ndonjė xhandarmi qė tė njomeshin mirė muret e atij burgu me gjak shqiptarėsh tė pafajshėm.
Ndėrkaq gazeta e Zagrebit Hrvatska Novosti shkruan: Ēudi e madhe?! Serbėt jo vetėm nė kohėn e luftimeve, qė bėnė aq ēudira mbi shqiptarėt e Kosovės sa gjithė bota u neverit, por edhe sot pas vendimeve tė Konferencės sė Londrės, kudo qė kanė shkelur, vrasin, presin, vjedhin, burgosin, dhunojnė e plaēkisin popullsinė e pafajshme vetėm pse janė shqiptarė.
GazetaDaily Telegraph shkruan: Historia nuk njeh persekutime mė tė fėlliqura se sa pasojėn e llahtarės sė duarve dhe shpirtit tė trupave (reparteve) tė gjeneral Jankoviqit. Pėr shpirtin shoven tė reparteve serbe tė vdekjes, kanė shkruar edhe vet xhelatėt serb. Nė gazetėn serbe Radniēke Novine Nr. 212, Beograd, 9 tetor 19123, njė ushtarak serb, nė njė letėr tė publikuar, pėr masakrat serbe nė Lumė ndėr tė tjera shkruan: ...Mund tė them se kėtu ndodhin gjėra tė lemeritshme. Unė rrėqethem nga e gjithė kjo dhe gjithnjėė e pyes vetveten, vallė ėshtė e mundur qė njeriu tė jetė kaq barbar dhe tė bėjė kėshtu? Kjo ėshtė e tmerrshme e llahtarshme... Nuk guxoj dhe s“kam kohė tė tė shkruaj gjerėsisht. Mund tė them se Luma nuk ekziston mė. Gjithēka ėshtė shndėrruar nė kufoma, hi e pluhur. Kishte fshatra me nga 100-150-200 shtėpi, nė tė cilat nuk ngeli absolutisht askush gjallė, askush gjallė... I mblidhnim tubė, 40 deri 50 njerėz, dhe ashtu si ishin, grumbull i thernin tė gjithė me thika. Plaēkitja ordinere u bė kudo. Oficerėt plaēkitėn kope tė tėra bagėtish dhe i shitėn pėrmes ushtarėve nė Prizren...
Po nė gazetėn Radniēke novine Beograd-Tetor 1913, socialdemokrati Dimitrije Tucoviē, pėr masakrat e ushtrisė serbe, ndėr tė tjera shkruan: ...Kur trupat serbe shkatėrruan fshatin Topojan (fshat i Lumės - Sh.B) aty s“kishte burra. Oficerėt rezervė qė morėn urdhra ta djegin fshatin dhe tė thernin me thika, kot kundėrshtonin, kot i pėrsėritnin fjalėt tė gjithė a? Tė gjithė ishte pėrgjigjja e njėfarė kapiten Jurishiqit. Pėr dy orė u vranė 500 shpirtra... Shqiptarėt e egjėr ushtarėt tanė tė zėnė rob i ēarmatosnin dhe i lėshonin, kurse ushtria jonė e kulturuar e shekullit XX po i vretė edhe fėmijėt e tyre....
Ndėrsa njė ushtar i quajtur Vuksanoviq pėr masakrat e kryera, rrėfen si vijon: Shqiptarėt nė fillim i vritnim me pushkė dhe patllake, por sė shpejti erdh urdhri se nuk kishte levėrdi tė shpenzohet municioni, prandaj shqiptarėt do tė theren me thika. Dhe kėshtu ndaheshin nė grupe grupe..., rreshtoheshin nė rreshta me fytyra tė kthyera kah njėri tjetri dhe atėherė oficerėt dhe nėnoficerėt i thernin shqiptarėt njė nga njė, nė qafė. Kėta njerėz fatkėqinj as qė luanin nga vendi, as nuk bėrtisnin, as nuk mbroheshin, thuajse nuk ishin qenie njerėzore tė vetėdijshme, por shikonin tė qetė si i therej shoku pranė dhe thika po ia shpėrthente fytin e tij. Nuk mund ta merrja me mend njė gjakftohtėsi dhe qėndrueshmėri tė kėtillė njerėzore, tė cilėt e shikonin vdekjen me sy tė hapur. Ėshtė kjo njėra nga skenat mė tė llahtarshme qė e pėrjetova gjatė luftėrave. Duhet tė vdesin disa gjenerata tė shqiptarėve qė tė harrohen ato, ēfarė kanė bėrė serbėt ndaj tyre. shkruan Radniēke novine, Beograd - datė 22 tetor 1913.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn