als_Latn lit_Latn mlt_Latn
1 Fitoret e para ushtarake nėn udhėheqjen e Skėnderbeut (1444-1447)
2 Konflikti me Venedikun (1447 - 1448)
3 Mbrojtja e Krujės gjatė rrethimit tė parė (korrik - tetor 1450)
4 Marrėveshja e Skėnderbeut me Alfonsin V tė Napolit mė 26 mars 1451 nė Gajetė.
5 Beteja e Modriēės e vitit 1451
6 Beteja e Pollogut e vitit 1453
7 Beteja e Oranikut e majit tė vitit 1456
8 Mė 18 tetor 1456 Kėshtjella e Modriēės bie tradhtisht nė dorė tė turqve
9 Pėrpjekjet pėr ēlirimin e viseve jugore. Fitorja e Ujit tė Bardhė (1457)
10 Mehmedi II dėrgon Omer dhe Sinan Pashėn pėr luftė kundėr Skėnderbeut nė vitin 1458
11 Betejat e vitit 1462 nė Mokėr, Pollog dhe Livadhi
12 Paqja e Shkupit e 27 prillit 1463 mes Skėnderbeut dhe Mehmedit II
13 Rrethimi i dytė i Krujės ( Qershor 1466)
14 Vdekja e Skėnderbeut Ēfarė ndodhi me besėlidhjen pas vdekjes sė tij?!
Fitoret e para ushtarake nėn udhėheqjen e Skėnderbeut (1444-1447)[redakto | redakto tekstin burimor]Ēlirimi i rajoneve tė tėra nė Shqipėrinė e Mesme e Veriore dhe bashkimi i forcave politike shqiptare ishin ngjarje tė rėndėsishme edhe nė plan ndėrkombėtar dhe shkaktuan shqetėsim tė veēantė nė oborrin osman. Sulltan Murati II ngarkoi Ali Pashėn, njė nga komandantėt e tij mė tė shquar, qė tė rivendoste pushtetin osman nė ato rajone. Nė krye tė 25 mijė vetave, Ali Pasha iu drejtua viseve tė lira shqiptare. Skėnderbeu pėrgatiti njė ushtri prej afro 8. mijė kalorėsish e 7. mijė kėmbėsorėsh. Beteja u zhvillua nė verė tė vitit 1444, nė njė fushė tė Dibrės sė Poshtme tė palokalizuar ende, qė konvencionalisht ėshtė cilėsuar si Beteja e Torviollit. Ajo filloi me sulmin e shqiptarėve, tė cilėt luftuan heroikisht dhe arritėn njė fitore tė shkėlqyer. Fitorja e Torviollit pati jehonė tė thellė nė Shqipėri dhe nė vendet e tjera. Ajo pėrforcoi besimin e shqiptarėve tė Skėnderbeu dhe tek ushtria e Lidhjes. Nė vjeshtėn e vitit 1445, kundėr Shqipėrisė erdhėn njėra pas tjetrės dy ushtri osmane, tė cilat u shpartalluan nė luginėn e ngushtė tė Mokrės sė Dibrės. Nė vitin 1447 shqiptarėt shpartalluan njė ushtri tjetėr osmane nė Oranik tė Dibrės. Kėto fitore ushtarake e rritėn mė tej autoritetin e Skėnderbeut dhe nė rrafsh ndėrkombėtar e bėnė Shqipėrinė njė fuqi antiosmane tė dorės sė parė.
Konflikti me Venedikun (1447 - 1448)
Venediku ishte njė nga shtetet mė tė fuqishme detare e tregtare nė tėrė pellgun e Mesdheut dhe zotėronte njė numėr qytetesh e qendrash tė rėndėsishme tregtare dhe ekonomike tė Ballkanit e mė gjerė. Edhe pas ēlirimit tė rajoneve tė gjera tė Shqipėrisė Qendrore e Veriore, Venediku pėrpiqej tė shfrytėzonte situatat e krijuara pėr tė forcuar pozitat e veta. Nė shtator tė vitit 1444 mori kėshtjellėn e Dčjės, qendėr e rėndėsishme doganore, duke shfrytėzuar vrasjen e zotit tė saj, Lekė Zaharisė. Ky akt ndikoi nė acarimin e marrėdhėnieve tė shqiptarėve me Venedikun. Nė vjeshtė tė vitit 1447 Skėnderbeu mblodhi Kuvendin e Lidhjes nė tė cilin u vendos pėr fillimin e luftės kundėr Venedikut. Nė nėntor shqiptarėt rrethuan Durrėsin dhe Dčjėn, kurse gjatė pranverės sė vitit 1448, ushtria shqiptare, e drejtuar nga Skėnderbeu dhe Gjergj Arianiti, shpartalloi nė brigjet e Drinit njė ushtri Venedikase, tė komanduar nga Daniel Juriqi, dhe mė pas sulmoi Shkodrėn e Drishtin. Forcat e Skėnderbeut, me tė cilat u bashkuan shumė shqiptarė tė zotėrimeve venedikase, kaluan lumin e Bunės dhe iu drejtuan Tivarit. Nėn nxitjen dhe kėrkesėn e Venedikut, sulltan Murati II u nis nė drejtim tė viseve tė lira shqiptare dhe me njė ushtri tė fuqishme rrethoi Sfetigradin. Nė kėto rrethana, Skėnderbeu u largua nga zotėrimet e Venedikut dhe me pjesėn kryesore tė ushtrisė u nis nė drejtim tė Sfetigradit. Luftimet kėtu u zhvilluan gjatė muajve qershor - gusht 1448. Pasi turqit zbuluan e prishėn kanalin e furnizimit me ujė tė kėshtjellės sė Sfetigradit, etja i detyroi mbrojtėsit e saj tė dorėzoheshin. Sulltani i ndėrpreu veprimet ushtarake tė mėtejshme kundėr shqiptarėve, sepse duhej tė pėrballonte ushtrinė e Janosh Huniadit. Ky po pėrgatitej tė marshonte nė thellėsi tė zotėrimeve osmane pėr tu bashkuar me rreth 20 mijė luftėtarė tė Skėnderbeut dhe pėr tė zhvilluar njė betejė tė pėrbashkėt kundėr ushtrive osmane. Nė kėtė kuadėr, Lidhja Shqiptare ndėrpreu luftėn me Venedikun dhe mė 4 tetor 1448 u nėnshkrua traktati i paqes. Nė bazė tė tij Dčja i mbetej Venedikut, i cili do ti paguante ēdo vit Skėnderbeut 1 400 dukate, do tu krijonte lehtėsira doganore disa fisnikėve shqiptarė etj. Me gjithė pėrgatitjet qė bėnė, shqiptarėt nuk arritėn tė merrnin pjesė nė betejėn e zhvilluar mė 18 tetor 1448 nė afėrsi tė Prishtinės, tė cilėn Huniadi e humbi.
Mbrojtja e Krujės gjatė rrethimit tė parė (korrik - tetor 1450)
Gjatė vitit 1450 sulltani bėri pėrgatitje intensive pėr organizimin e njė fushate ushtarake shumė mė tė fuqishme se ajo e vitit 1448. Nė fund tė korrikut tė vitit 1450 njė ushtri e fuqishme prej 100 mijė vetash, e drejtuar nga sulltan Murati II, tė cilin e shoqėronte edhe i biri 18 - vjeēar, sulltani i ardhshėm Mehmeti II, vėrshoi nė viset e lira shqiptare ,,duke i vėnė zjarrin ēdo gjėje qė takonte. Gjatė kalimit nėpėr luginėn e Shkumbinit, ushtria osmane u ndodh nėn goditjen e luftėtarėve tė Gjergj Arianitit, megjithatė ajo arriti ta vendoste kampin e vet nė fushėn pranė Krujės. Mbrojtėsit e Krujės, tė komanduar nga Vrana Konti, refuzuan me pėrbuzje ofertat e sulltan Muratit II pėr dorėzimin e kėshtjellės. Pranė saj osmanėt derdhėn topa tė fuqishėm dhe me predhat e tyre prej guri rrahėn muret e kėshtjellės, njė pjesė e tė cilave u dėmtua. Pas bombardimit, osmanėt u vėrsulėn drejt mureve tė dėmtuara, por ndeshėn nė heroizmin e mbrojtėsve tė Krujės, tė cilėt shkruan njė epope tė lavdishme. Ushtria shqiptare, qė vepronte jashtė kėshtjellės nėn komandėn e Skėnderbeut, i sulmonte pareshtur dhe befasisht trupat armike njėkohėsisht nga drejtime tė ndryshme, ditėn e natėn, gjė qė i shkaktoi amikut mijėra e mijėra tė vrarė dhe vėshtirėsi tė shumta furnizimi me ushqime e me mallra tė tjera. Pasi i humbi shpresat pėr mposhtjen e qėndresės shqiptare, sulltan Murati II kėrkoi tė arrinte njė marrėveshje paqeje me Skėnderbeun, tė cilėn ky e refuzoi. Nė mesin e tetorit 1450, sulltan Murati II hoqi dorė nga rrethimi i Krujės dhe pas disa muajsh vdiq. Mbrojtja heroike e Krujės mė 1450 ishte njė nga fitoret mė tė shkėlqyera tė shqiptarėve. Jehona e saj qe shumė e madhe, si nė Shqipėri, ashtu edhe nė vendet e tjera europiane. Pėr kėtė fitore, heroi shqiptar mori pėrgėzime nga vende tė ndryshme dhe personalitete tė shquara tė kohės.
Marėveshja e Skėnderbeut me Alfonsin V tė Napolit mė 26 mars 1451 nė Gajetė
Portret i Alfonsit V nga Vicente Juan MasipHumbja e numrit tė madh tė njerėzve, humbjet materiale, vendi dhe tokat e shkatėrruara, qytetet e rrėnuara, posaēėrisht Kruja, rezultuan qė pozita e Skėnderbeut tė keqsohet dukshėm. Skėnderbeu, vėrtetė hyri triumfalisht nė Krujė, por ky triumf kishte ēmim tė lartė, rreth tij nuk kishte asgjė, veē gėrmadhave. Muret e Krujės ishin tė rrėnuara gati tėrėsisht. Fusha prej Sfetigradi deri nė Durrės ishte e shkatėrruar dhe e djegur, si nga kryengritėsit shtu edhe nga osmanėt. Nė luftėrat e pandėrprera, mė shumė se gjashtėvjeēare, humbėn jetėn shumė njerėz. Duheshin shumė para dhe vullnet i madh pėr revitalizimin e kėshtjellave, riorganizimin e mbrojtjes, normalizimin e jetės etj. Kėto mjete finansiare duhej ti jepte Liga e Kapedanėve, por edhe ajo ishte e shterrur,ndėrsadisa anėtarė tė saj tė nxitur nga Venediku dhe Osmanėt, shpesh eskivonin ndihmėn, duke refuzuar tė kontribuojnė pėr rindėrtimin dhe konsolidimin e vendit. Besnik deri nė fund, Skėnderbeut i mbeti vetėm Gjergj Arianiti, i cili kishte besim te Skėnderbeu, ndoshta edhe pėr atė se ai sė shpejti do ti bėhej dhėndėrr i tij. Nė fronin osman, pas vdekjes sė tė jatit Muratit II (1421-1451) u ngjit djali i tij, Mehmedi II Pushtuesi (1451-1481), njėri nga sulltanėt mė tė mėdhenj dhe mė tė njohur osman. Sipas njerzėce, mes Skėnderbeut dhe Muratit II, kishte njė dozė optimizmi se mund tė bėjnė paqe, por mes Mehmedit dhe Skėnderbeut, nuk kishte kurnjifarė gjase pėr paqe, por parashihej luftė e rreptė pėr jetė a vdekje. Paqen, mė sė paku mund ta pranonte Mehmedi, i cili ėndėrronte tė pushtojė Konstantinopolin nga njėra anė dhe Romėn nė anėn tjetėr. Skėnderbeu qėndronte nė rrugėn e tij. Pėrkundėr kėsaj, Mehmedi II pregaditej qė ti hakmerret Skėnderbeut pėr rrethimin e mosuksesshėm tė Krujės, kur ai e shoqėronte tė atin. Skėnderbeu ishte i vetadijshėm se pasonin konflikte edhe mė tė mėdha me turqit, pas ardhjes sė Mehmedit nė pushtet. Ai gjithashtu e dinte se pa ndihmė nga jashtė, si finansiare ashtu edhe materiale dhe ushtarake, nuk do tė mund ti kundėrvihej armatės sė madhe osmane. Pasi u vėrtetua se Venediku nuk do ti ndihmojė, vendosi tė kėrkojė ndihmė nga Mbreti i Napolit, Alfonsi V. I nxitur nga rreziku i madh turk dhe ndihma mė se e nevojshme nga jashtė, Skėnderbeu me Alfonsin V, mė 26 mars 1451 nė Gajetė, nėnshkruan Marrėveshje, me tė cilėn fitoi mbėshtetjen e Mbretėrisė sė Napolit dhe u bė vazal i saj. Tė autorizuar tė Skėnderbeut qė nėnshkruan kėtė Traktat ishin: Ipeshku i Krujės, Shtjefni, dhe murgu dominikan Nikola de Berguci.
Marrėveshja e Gajetės, pėrmban kėto kushte
Skėnderbeu dhe vazalėt e tij fituan mbėshtetjen e Mbretėrisė sė Napolit ( u bėnė vazal tė saj)
Haraēin vjetor qė kėrkonte Sulltani, ti paguhet Napolit
Tė gjitha tokat e reja qė do tė merreshin nga turqit, do ti jepeshin Napolit
Nga ato toka, Alfonsi, do tu jepte vazalėve tė tij, ato toka qė ai dėshironte
Skėnderbeu, kur ti kthejė territoret e tij nga turqit, personalisht para tij, tė pranon Alfonsin si zotues supreme Skėnderbeu tė blen kripė vetėm nga Napoli
Beteja e Modriēės e vitit 1451
Marshimi i ushtrisė shqiptare nė njė kamp osmanNė vitin 1451, Mehmedi II ishte i zėnė nė luftė me bejlerėt e Karamanisė, kėshtu qė e la tė qetė Skėnderbeun. Nė ndėrkohė Skėnderbeu i rindėrtoi dhe pėrforcoi muret e Krujės dhe tė kėshtjellave tjera. Pas humbjes sė bazės sė fortė nė kufirin lindor, Sfetigradit, Skėnderbeu vendosi tė ndėrtojė njė kėshtjellė tjetėr aty afėr, si mburojė nga sulmet turke. Vendosi qė kjo kėshtjellė tė ndėrtohet nė juglindje tė Dibrės, nė vendin qė quhej Modriē. Pėr atė fushė thuhet se kishte pasur njė breg ku dukeshin qartė tokat turke dhe nė po atė vend Skėnderbeu ndertoi edhe nje kėshtjell, dhe pėr tė vėzhguar lėvizjet e armikut gjitashtu vuri shumė ushtar ku pėr detyrė kishin tė paralajmėronin nė rast se Perandoria Osmane do tentonte tė hynte brenda kufinjėve.
Kundėr Skėnderbeut, Mehmedi II kishte dėrguar Dalip Pashėn me 25.000 ushtarė. Plani i Dalip Pashės ishte tė zen Skėnderbeun nė kurthė mes dy ushtrive tė tij. Pėr kėtė qėllim ai ndau ushtrinė e tij nė dy pjesė. Njėra pjesė nėn komandėn e Hamza Pashės me 10.000 ushtarė, u dėrgua pėrpara, ndėrsa me pjesėn tjetėr prej 15.000 ushtarėsh, marshonte vetė nėpėr rrugė tjetėr. Skėnderbeu, i cili dinte pėr ardhjen e turqve, priti ushtrinė e Hamza Pashės, afėr kalasė sė Modriēės, dhe e shpartalloi. Hamza pasha me tėrė shtabin e vet u zu rob. Pas fitores kundėr Hamza Pashės, Skėnderbeu pas dy orėve, nė Fushėn e Meēadit, me Mojsi Golemin, e rrethuan ushtrinė e Dalip Pashės. Kėtu u bė njė betejė e pėrgjakshme, nė tė cilėn humbi jetėn vetė Dalip Pasha, ndėrsa ushtria e tij pėsoi humbje katastrofale. Kjo betejė u bė diku nė fushėn mė tė gjerė tė Strugės, pasi kemi para sysh se nė betejė morėn pjesė ushtritė e njejta shqiptare qė morėn pjesė nė betejėn afėr kalasė sė Modriēės. Ato pėr rreth dy orė arritėn nė Fushėn e Meēadit, qė do tė thotė se kjo betejė u bė nė hapėsirė rreth dy orė larg prej Modriēit. Pas vdekjes sė komandantit tė saj, Dalip Pashės, ushtria turke u shpartallua dhe u dha nė ikje, ndėrsa forcat e Skėnderbeut, tė rraskapitura nė betejė, nuk ishin nė gjendje ti ndiqnin.
Nė kėto dy beteja, osmanėt kishin 7000 tė vdekur, shumė tė plagosur dhe tė zėnė rob. Nė duart e Skėnderbeu ra edhe i tėrė kampi turk me shumė shatore, flamuj dhe kuaj. Skėnderbeu nga ana e tij kishte mė shumė se 1.000 ushtarė tė vdekur, dhe shumė tė plagosur. Si dėmshpėrblim pėr lirimin e Hamza Pashės, Skėnderbeu nga Sulltani morri 13.000 dukatė (para) Kėto dy fitore tė para kundėr osmanėve, pas ardhjes nė krye tė shtetit tė Sulltan Mehmedit II, kishin jehonė tė madhe si nė vend ashtu edhe jasht tij, posaēėrisht nė Napoli, Papat, Dubrovnik etj. Fitorja kundėr turqve kontriboi pėr pajtimin mes Skėnderbeut dhe Lekė Dukagjinit. Pėr pajtimin e tyre kishte ndėrmjetsuar edhe Papa Nikolla V, i cili pėr kėtė qėllim kishte dėrguar Ipeshkun e Durrėsit, Pal Engjėllin. Skėnderbeu nga ana e tij dyshonte se Dukagjinėt ishin organizatorė tė tentimit pėr atentet ndaj tij nė Krrabė. Nė shtator tė vitit tė njejtė, nė Durrės, para Skėnderbeut dhe kapedanėve tjerė shqiptarė, Dukagjinėt sqaruan se ata nuk ishin organizatorė tė komplotit tė Krrabės. Kjo ndikoi nė pajtimin e Skėnderbeut me Dukagjinėt, dhe pėr rivendosjen e miqėsisė sė vjetėr.
Shqiptar kundėr Skėnderbeut nuk ishte Lekė Dukagjini por shqiptarė qė morėn pjesė nė Krrabė ishin tė pėrzier kapedanė tjerė si Mojsi Golemi, Hamzė Kastrioti, ose djemtė e Gjergj Arianitit, tė cilėt nuk ishin tė kėnaqur me sjelljen e tatit ndaj tyre, dhe pasurinė e madhe qė ai, ia dha tė bijės, Donikės, kur ajo u martua me Skėnderbeun.
Beteja e Pollogut e vitit 1453[redakto | redakto tekstin burimor]Nė pranverėn e vitit 1453, Mehmedi II dėrgoi Ibrahim Beun me 14.000 ushtarė, tė hakmerret pėr humbjen e Dalip dhe Hamza Pashės. Kjo ushtri, nė drejtim tė teritoreve kryengritėse, u nis nga Shkupi dhe doli nė Pollog, ku mė 22 prill tė vitit 1453, u bė Beteja me ushtrinė e Skėnderbeut. Perandoria Osmane kampuan nė Fushėn e Pollogut dhe pritnin tė agojė ditė e re.Kjo fushė nga njėra anė kufizohet me Malin tonė tė Mokrės, kurse nga ana tjetėr me qytetin e turqve qė e quajnė Shkup gjitashtu fushėn e mbulonun edhe malet Pollogut. Beteja qe e ashper por ushtria e Skėnderbeut ia doli mban dhe ne kėtė betejė tė cilėn turqit e humbėn, humbi jetėn edhe Ibrahim Beu, dhe ate nga duart e Skėnderbeut. Turqit kishin edhe 3000 tė vdekur dhe shumė tė plagosur. Merita tė mėdha pėr fitoren kishte edhe Mojsi Golemi. Pas fitores, Skėnderbeu u kthye nė Krujė dhe i dėrgoi Alfonsit V dhurata me rastin e fitores.
Beteja e Oranikut e majit tė vitit 1456
Mojsi Golemi, pas arratisjes sė tij nga Skėnderbeu, kėrkoi nga Sulltan Mehmedi II, jo mė shumė se 15.000 ushtarė, pėr tė mposhtur Skėnderbeun. Ai kishte premtuar se vetė do tė dilte nė dyluftim me Skėnderbeun. Mehmedi II, u pajtua me kėto kėrkesa, dhe ia ofroi Kurorėn Shqiptare, nėse arrin sukses. Pasi u bėnė tė gjitha pregaditjet, nė shkurt tė vitit 1456, Mojsi Golemi u nis drejt Shqipėrisė. Skėnderbeu e priti Mojsi Golemin nė afėrsi tė Dibrės, me 12.000 ushtarė. Mė 18 maj, te vendi Oranik, dy ushtritė u rreshtuan njėra pėrkundėr tjetrės nė pozitė luftarake. Lufta filloi me dyluftime. Dyluftimi i parė ishte mes njė Anadollaku me emėr Ahmet dhe Zahari Gropės ( njėri nga komandantėt e Skėnderbeut). Fitimtar nė kėtė dyluftim, i cili zgjati njė kohė tė gjatė, ishte Zahari Gropa. Pastaj para ushtrisė sė tij doli Mojsi Golemi dhe kėrkoi dyluftim me Skėnderbeun. Por, kur Skėnderbeu pranoi dyluftimin dhe u paraqit para tij, ai u kthye te ushtria e tij dhe refuzoi tė luftonte. Kur mbaruan dyluftimet dhe ēdo gjė ishte gati pėr fillimin e betejės, njė rrebesh shiu kaploi Dibrėn dhe rrethinėn e saj, kėshtu qė beteja kryesore u shty. Beteja kryesore u bė mė 20 maj 1456, nė afėrsi tė Oranikut. Mojsi Golemi luftonte me trimėri tė madhe, kėshtu qė Skėnderbeu do tė shprehet: Tradhtia e paska bėrė mė trim se besnikėria . Por, edhe pėrkundėr kėsaj, ushtria turke pėsoi humbje, duke lėnė me dhjetra mijėra tė vrarė. Kur po bėheshin gati tė fillonin betejen nė fushėn e Beratit. Ushtria e Skėnderbeut mori urdhėr qė para fillimit tė betejės, tė mos zen robėr, por ti vret tė gjithė ushtarėt, tė plagosurit dhe robėrit. Edhe ushtria e Skėnderbeut kishte humbje tė konsiderueshme, por nė krahasim me humbjet e turqve, ato ishin tė vogla. Ajo kishte mbi 1.000 tė vrarė, mes tyre 42 oficerė, dhe mbi 2000 tė plagosur rėndė. Nė kėtė betejė posaēėrisht treguan trimėri tė rrallė Zahari Gropa dhe Pal Maneshi, pėr ēka fituan dhurata tė mėdha nga Skėnderbeu.
Mė 18 tetor 1456 Kėshtjella e Modriēės bie tradhtisht nė dorė tė turqve
Mė 6 gusht tė vitit 1456, Mehmedi II, pėrjetoi njė humbje katastrofale te Beogradi, nga ushtria e Hunijadit, ku humbi gjithė artilerinė. Por gjashtė ditė pas betejės, mė 11 gusht 1456, Hinijadi vdiq nga ethet. Vdekja e tij ishte humbje e madhe pėr botėn krishtere. Skėnderbeu deshi tė shfrytėzojė kėtė humbje tė Mehmedit dhe u propozoi kapedanėve tė sulmojnė Beratin dhe Sfetigradin, por kjo nuk u pranua nga kėshilltarėt dhe kapedanėt e tij. Mė 18 tetor 1456, turqit me tradhėti shtinė nė dorė kalanė strategjike tė Modriēės. Komandanti i saj, Gjergj Strez Balsha, ishte marrė vesh me turqit qė pėr 30.000 dukatė tua lėshon Kėshtjellėn. Ishte bėrė marrėveshje qė pushtimi i Kėshtjellės tė duket si rezultat i pakujdesisė sė garnizonit tė atjeshėm. Nė ditėn e caktuar, ai gati me gjithė garnizonin kishte dalur nė gjueti, duke i lėnė portat e qytetit tė hapura dhe Kėshtjellėn tė pambrojtur. Kėshtu, turqit hynė dhe e morėn qytetin pa asnjė pikė gjaku. Menjėherė pas kėsaj u pėrhapėn zėrat kinse Kėshtjella kishte rėnė nė duart e osamanėve nga pakujdesia e mbrojtjes sė saj. Kėshtu, Skėnderbeu filloi tė kritikohet se asgjė nuk mėsoi nga humbjet e Sfetigradit dhe Beratit dhe se kishte dhėnė urdhėra tė gabueshme. Mirėpo, ky komplot i Gjergj Strez Balshės, shumė shpejt u zbulua, ai u burgos si tradhėtar, dhe pranoi veprėn e tij. E gjithė pasuria dhe tokat iu konfiskuan dhe iu dhanė nė sundim vėllait tė tij, Gjon Strez Balshės. Gjergj Strez Balsha u dėnua pėr tradhėtinė e tij me burg tė pėrjetshėm dhe u dėrgua nė Napoli pėr mbajtjen e dėnimit. Mė vonė ai do tė lirohet nga burgu, por kurrė mė nuk pati ndonjė funksion ushtarak apo shtetėror.
Pėrpjekjet pėr ēlirimin e viseve jugore. Fitorja e Ujit tė Bardhė (1457)
Pas vdekjes sė Muratit II nė fronin osman hypi i biri i tij, Mehmeti II (1451-1481), i cili nuk do tė vononte tė dėrgonte forcat e tij kundėr viseve tė lira shqiptare. Kėshtu, mė 1452, njė ushtri osmane prej 12 mijė vetash iu drejtua kėshtjellės sė Modricės, nė brigjet e Drinit tė Zi, tė cilėn Skėnderbeu sapo e kishte ngritur. Kur trupat osmane po i ngjiteshin kodrės pėr nė kėshtjellėn e Modricės, u sulmuan nga lart poshtė nga shqiptarėt, dhe shumica u vranė e ranė robėr sė bashku me komandantin e tyre, Hamza Beun. Pas disa muajsh sulltani nisi njė ushtri tjetėr. Pėr shpartallimin e saj Skėnderbeu i kaloi luftėtarėt e vet nė thellėsi tė viseve tė pushtuara, e sulmoi atė natėn e nė disa drejtime nė fushėn e Pollogut dhe vrau edhe komandantin e saj, Debrenė. Skėnderbeu ishte i vetėdijshėm pėr domosdoshmėrinė e ēlirimit tė viseve shqiptare edne tė pushtuara si dhe tė rajoneve tė tjera tė Ballkanit, si rruga e vetme pėr tė shpėtuar nga sulmet e pandėrprera tė ushtrisė osmane. Kėtij qėllimi i shėrbyen edhe lidhjet e ngushta qė ai krijoi me vendet e tjera. Nė verė tė vitit 1455 erdhėn nė Shqipėri 500 ushtarė napolitanė pėr tė ndihmuar shqiptarėt nė luftė pėr ēlirimin e kėshtjellės sė Beratit. Kur trupat osmane ishin tė zėna me pushtimin e Kosovės, nė verė tė vitit 1455 shqiptarėt rrethuan Beratin. Pėr shkak tė pakujdesisė sė Muzakė Topisė (qė ishte martuar me motrėn e vogėl tė Skėnderbeut, Mamicėn), mė 26 korrik 1455 nga njė sulm i befasishėm i njė ushtrie osmane prej 30 mijė vetash u vranė tė 5 mijė luftėtarėt e tij. Kurse 7 mijė luftėtarė tjerė shqiptarė, sė bashku me Skėnderbeun e Gjergj Arianitin qė ishin nė rrethinat e Beratit, rendėn tė ndihmonin vėllezėrit e tyre, por u gjendėn tė rrethuar. Ata shpėtuan vetėm nė saje tė heroizmit tė Skėnderbeut. Kjo ngjarje pati rrjedhoja nė jetėn politike tė vendit. Te disa fisnikė shqiptarė, duke pėrfshirė kėtu edhe bashkėpunėtorė tė ngushtė tė Skėnderbeut, si Moisi Arianiti (Golemi) e Hamza Kastrioti, u trondit besimi nė luftėn kundėr ushtrive osmane, aq sa ata kaluan nė anėn e armikut dhe bashkėpunuan me tė. Nė pranverė tė vitit 1456, Skėnderbeu shpartalloi njė ushtri osmane tė komanduar nga Moisi Arianiti nė fushėn e Oranikut tė Dibrės. Pas kėsaj, i penduar pėr aktin e tij, Moisiu luftoi besnikėrisht pėrkrah Skėnderbeut deri nė vdekje. Por edhe mė e rėndėsishme ishte fitorja e vitit 1457 nė Ujėbardhė. Njė ushtri e fuqishme osmane prej 80 mijė vetash erdhi nė tokat e lira shqiptare nė korrik tė vitit 1457. Ajo komandohej nga Isa Bej Evrenozi dhe Hamza Kastrioti. Si zakonisht, Skėnderbeu me luftėtarėt e vet zuri shtigjet nė ballin lindor, nga pritej afrimi i ushtrisė osmane. Pas disa ndeshjeve tė parėndėsishme me tė, ai e shpėrndau pjesėn mė tė madhe tė ushtrisė dhe u tėrhoq sikur u shpartallua. Kjo manovėr e Skėnderbeut pati sukses tė plotė. Trupat osmane i ranė kryq e tėrthor vendit pa rėnė nė gjurmė tė luftėtarėve shqiptarė. Kur ushtria osmane e mashtruar plotėsisht rrinte e shkujdesur si fitimtare nė fushėn e Ujit tė Bardhė pranė Mamurrasit, Skėnderbeu i grumbulloi fshehurazi luftėtarėt shqiptarė dhe mė 2 shtator 1457 e goditi atė befasisht nė disa drejtime. Tė ndodhur nė gjumin e mesditės, pa armė e me kuaj tė pashaluar, trupat osmane pėsuan njė disfatė tė plotė. Shumica e tyre u vranė dhe ranė robėr nė duart e shqiptarėve. Fitorja nė betejėn e Ujit tė Bardhė pati nė Shqipėri rrjedhoja tė shumanshme politike dhe ushtarake. Ajo ishte njė goditje vendimtare ndaj lėkundjeve qė u shfaqėn nė gjirin e disa fisnikėve shqiptarė dhe ndikoi sė tepėrmi nė rritjen e autoritetit tė Skėnderbeut e nė forcimin e pushtetit tė tij nė tė gjitha viset e lira shqiptare.
Mehmedi II dėrgon Omer dhe Sinan Pashėn pėr luftė kundėr Skėnderbeut nė vitin 1458
Nė verėn e vitit 1458, Sulltan Mehmedi II, kishte dėrguar kundėr Skėnderbeut, Omer dhe Sinan Pashėn, me detyrė tė provokojnė Skėnderbeun, dhe tė ruajnė kufirin, por nė asnjė rast mos tė hynė nė konflikt me tė. Kjo ushtri turke u nda nė dy pjesė, njėra nėn komandėn e Sinan Pashės, pėrmes Pollogut u ngjit maleve tė Mokrės. Prej aty, ai i kishte dyert e hapura drejt Dibrės dhe Modriēit. Nga ana tjetėr Omer Pasha me ushtrinė e tij u nis nga Ohri, dhe para tij kishte Modriēin, Dibrėn dhe Sfetigradin, dhe kėshtu lehtė mund tė manovronin dhe bashkėvepronin. Dy pjesėt e ushtrisė turke, tentonin tė zenin Skėnderbeun nė ndonjė kurthė tė papritur. Skėnderbeu, pasi u vėrtetua se ata nuk kanė ndėrmend tė hynė nė Shqipėri, pėrforcoi kufirin dhe kthehet nė Krujė. Kėtu ai e mori lajmin pėr vdekjen e mbretit Alfonsit V, i cili vdiq mė 28 qershor 1458. Pas njė kohe vdiqėn edhe Papa Kaliksti III dhe Komandanti i mirėnjohur i Skėnderbeut, Vrana Konti. Nga vdekja e kėtyre tre personave, Skėnderbeu ishte mjaft i prekur. Alfonsi V ishte aleati i tij mė besnik. Gjithashtu edhe Papa Kaliksti III, ishte njė aleat i tij dhe ndihmoi luftėn e tij kundėr osmanėve. Nė Vrana Kontin, ai humbi njėrin nga komandantėt mė tė mėdhenj, mbrojtėsin heroik tė Krujės, nga rrethimi i saj i vitit 1451.
Betejat e vitit 1462 nė Mokėr, Pollog dhe Livadhi
Pas kthimit nė Krujė, Skėnderbeu u ndesh me rrezikun e vjetėr turk, por edhe me Venedikun, i cili pas pėrforcimit tė Ferdinandit nė Itali, duke u frikėsuar pėr interesat e veta, filloi me provokimet e vjetra nė kufirin me Skėnderbeun. Ata, dėshironin tė vėnė Skėnderbeun para aktit tė kryer, kur ai ishtė nė luftė me turqit. Venediku bėnte provokime me qėllim tė pėrfitimit nga situata. Venediku asnjėherė nuk i dha Skėnderbeut ndihmė tė sinqertė nė luftėn kundėr turqve. Venedikasit nuk dėshironin tė konfrontoheshin me Perėndorinė Osmane dhe ti humbin lidhjet e tyre tregtare me tė. Por kur Venediku ishte nė luftė me osmanėt, atėherė tentonin qė nė ēfardo mėnyre tė shtijnė jo vetėm Skėnderbeun nė luftė, por edhe feudalė tjerė tė Ballkanit. Nė verėn e vitit 1462, Mehmedi II dėrgoi tri ushtri kundėr Skėnderbeut. Sinan Pasha u dėrgua nga drejtimi i Pollogut, me 30.000 ushtarė, pėr tė sulmuar Skėnderbeun. Skėnderbeu ishte i informuar pėr lėvizjen e kėsaj armate, dhe me 8.000 kalorės i pregaditi kurthė nė Malet e Mokrės. Ushtria turke, e cila nuk priste kurnjifarė sulmi, edhe kėsaj here ra nė kurthin e Skėnderbeut. Ushtria osmane, e befasuar nga ky sulm i rrufeshėm i Skėnderbeut, u zbraps, dhe filloi tė tėrhiqet. Ata kishin humbje tė mėdha. Vetė Sinan Pasha mezi shpėtoi duke ikur nga fushėbeteja.
Pothuaj nė tė njėjtėn kohė, nga Ohri, drejt Dibrės me 25.000 ushtarė u nis Hasan Beu, me qėllim qė para Dibrės tė bashkohet me ushtrinė e Sinan Pashės. Skėnderbeu, papritur e sulmou Hasan Beun, afėr Ohrit, dhe i shkaktoi humbje tė mėdha. Hasan beu, vetė i plagosur, me pjesėn mė tė madhe tė ushtrisė u kthye nė Ohėr. Tė njėjtin fat e pat edhe Jusuf Beu me ushtrinė e tij. Ai me 18.000 ushtarė, nga Shkupi u nis drejt Pollogut. Jusuf Beu nuk mendonte se Skėnderbeu mundej tė hynte aq thellė nė territorin osman dhe tė sulmojė, kėshtu qė nuk i kushtonte vėmendje disciplinės dhe gaditshmėrisė luftarake tė ushtrisė. Por, u mashtrua. Skėnderbeu posa ndėgjoi pėr kėtė mision tė Jusuf Beut, vendosi tė sulmojė me ushtrinė e vet, aty ku pashai mė pak priste, menjėherė nė dalje prej Shkupit. Kėshtu, ushtritė e Jusuf Beut, tė cilat ishin tė papregaditura pėr luftė, u sulmuan mes Shkupit dhe Tetovės. Jusuf Beu humbi mbi 2.000 ushtarė, ndėrsa pjesa tjetėr e ushtrisė sė tij u shpartallua. Pas kėtyre humbjeve, kundėr Skėnderbeut u dėrgua Karaxha Beu. Ai me 40.000 ushtarė u nis nga Manastiri dhe pėrmes Ohrit dėshironte tė hynte nė tokat e Skėnderbeut. Ai kaloi Ohrin dhe vendosi kampin nė veriperėndim tė qytetit, nė vendin e quajtur, Livadhi, afėr Strugės. Kėtu erdhi deri te beteja vendimtare mes dy ushtrive. Osmanėt ishin duke e humbur betejėn, kur njė shi i madh dhe mot i ligė kaploi kėtė rajon. Kjo e pamundėsoi Skėnderbeun tė shfrytėzonte fitoren. Turqit, shfrytėzuan kėtė rast dhe me shpejtėsi bėnė evakuimin e kampit e u tėrhoqėn. Karaxha Beu pas kėsaj beteje, me njė humbje relativisht tė vogėl tė ushtarėve, u kthye nė Stamboll.
Paqja e Shkupit e 27 prillit 1463 mes Skėnderbeut dhe Mehmedit II[redakto | redakto tekstin burimor]Verėn e vitit 1463, Sulltan Mehmedi II, me njė armatė tė madhe, arriti nė Shkup. Kjo ushtri ishte e planifikuar pėr njė fushatė ushtarake nė Bosnje. Skėnderbeu frigohej se kjo ushtri mund tė nisej kundėr tij. Mehmedi II, nga Skėnderbeu kėrkoi paqe dhe pėr kėtė i dėrgoi disa oferta. Skėnderbeu nuk dėshironte tė nėnshkruaj marrėveshje me turqit, por nė mbledhjen e Ligės sė Kapedanėve, u vendos qė tė pranohet oferta turke pėr paqe, e ofruar nga Mehmedi II. Kėshtu, paqja u nėnshkrua mė 27 prill tė vitit 1463 nė Shkup. Skėnderbeu, para Papės arsyetohej se ishte i shtėrnguar tė nėnshkruajė kėtė Marrėveshje me Mehmedin, por edhe lajmėronte Papėn, se ishte i gatshėm, ti shpallte luftė Mehmedit, kur tė kėrkonte Papa. Nė kėtė kohė, turqit kishin sulmuar edhe zotimet venedikase nė Peloponez, dhe tash edhe Venediku, mes tė dėrguarit Gabriel Triviziani, me tė madhe kėrkonte nga Skėnderbeu, ti shpall luftė Mehmedit. Ky i dėrguar i Venedikut ishte shumė kėmbėngulės, qė Skėnderbeu ti shpallte luftė turqve, pasi ishin nė situatė tė vėshtirė. Bindja e Skėnderbeut zgjati njė kohė tė gjatė, pasi ai ēdo herė ishte i pėrmbajtur nė lidhje me qėllimet e Venedikut. Pas shumė bindjeve, nė Ligė zotėroi mendimi se mė mirė ėshtė qė ti shpallet luftė Mehmedit. Kėshtu, mė 20 gusht 1463, u shpall aleanca e Skėnderbeut me Venedikun. Skėnderbeu ishte i gatshėm tė fillojė luftėn me turqit sapo ti arrinte ndihma finansiare dhe ushtarake nga Venediku. Mė 25 shtator 1463, Skėnderbeu u bė Qytetar nderi i Venedikut, ndėrsa nė tetor tė vitit 1463, Venediku nė Shqipėri dėrgoi 1.300 ushtarė dhe para pėr ushtrinė e Skėnderbeut. Ndėrkohė, nė nėntor tė vitit 1463, Papa Piu II shpalli idenė pėr organizimin e njė Kryqėzate kundėr turqve, nė krye me Skėnderbeun dhe Venedikun. Venedikasit, tė cilėt ishin nė luftė me osmanėt, menjėherė e pranuan kėtė ide. Skėnderbeu hamendej, por edhe atė e bindi Arqipėshku i Durrėsit, Pal Engjėlli. Mė 27 nėntor tė vitit 1463, Skėnderbeu iu bashkangjit Kryqzatės dhe i shpalli luftė Mehmedit II. Skėnderbeu hyri nė Pollog dhe sulmoi fermat private tė Sulltanit rreth Tetovės, prej ku grabiti mijėra dhen lopė dhe kuaj. Akcioni i tillė i Skėnderbeut ishte shenjė pėr Mehmedin qė ai tė ndėrmarrė masa.
Rrethimi i dytė i Krujės ( Qershor 1466)
Kalaja e KrujėsNė qershor te vitit 1466 Sulltan Mehmedi II mobilizoi nje ushtru prej 150 mijė ushtaresh dhe iu drejtua Krujės. Ishte ky Rrethimi i Dytė i Krujės. Skėnderbeu edhe kesaj here perdori taktik te njejt, ushtrin e tij e ndau ne dy pjes. Njė pjesė qendronte brenda kalasė, ajo udheheqej nga Tansuh Topia. Kurse me pjesen tjeter te ushtris qendornte Skėnderbeu jasht kalasė. Pas perpjekjeve disa mujore por te pa sukseshme, Mehmedi II u largua nga Arbėria. Nėn muret e kalasė la nje pjes te ushtris se tij nen udheheqjen e Ballaban Pashės. Skėnderbeu pasiqė e dinte se keshtjella nuk do kishte rreziqe te medha nga Ballaban Pasha e shfrytezoi largesen e Mehmedit II duke shkuar nė Itali, ndėrkoh qe rrethimi vazhdonte. Nė Itali Skėnderbeu kerkoi ndihmė nga Papa dhe vendet e tjera italiane. Skėnderbeu donte ndihm per arsye se gjendja ne Arbėri nuk ishte e mirė luftrat e kishin lodhur shumė Shqipėrin dhe duheshin patjeter arm, ushqim dhe gjera te tjera. Skėnderbeu me nje fjal mund te themi se deri diku mori ndihm nga Italia. Pas kesaj u kthye ne atdhe dhe arriti te beje mobilizimin e brendshėm dhe keshtu nė prill tė vitit 1467 i mposhti forcat e Perandorisė Osmane. Kjo gje u prit me kenaqesin me te madhe nga vendet mike perėndimore. Rrethimi i tretė i Krujės (Qershor 1467) I egersuar me disfaten e Ballaban Pashės, Mehmedi II ndermori edhe nje marshim tjeter ku gjatė muajit korrik tė vitit 1467, erdhi me ushtri tė madhe edhe njė herė nė Shqipėri dhe rrethoi qytetin e Krujės. Pasi u pėrpoq mė kot ta merrte me sulm kalanė, u kthye i mundur nė Kostandinopojė.
Vdekja e Skėnderbeut Ēfarė ndodhi me besėlidhjen pas vdekjes sė tij?
Pas fitoreve ndaj Perandorisė Osmane Skėnderbeut po i trokiste vdekja, dhe keshtu i sėmur nga ethet mė 17 janar tė citit 1468 strategu shqiptar vdiq. Gjatė varrimit tė tij nė kalan e Shėn Kollit kishte me qindra njerez te cilet vajtonin per princin e tyre i cili i kishte udhehequr per plot 25 vite rradhazi. Disa javė pas humbjes sė tij, e shoqja, Donika, dhe i biri 13 vjeēar, Gjoni, u pėrfshinė nė eksodin e madh shqiptar, dhe u vendosėn nė pronat qė kishin nė Itali (Monte Sant Anxhelo dhe Sant Xhovani Rotondo). Megjithė atė qėndresa vazhdoi deri nė vitin 1473. Njė vit mė vonė, njė ushtri osmane prej 80.000 vetash iu drejtua Shkodrės me artileri tė rėndė. Njė predhė peshonte 200 kg. Mbrojtėsit u bėnė ballė dy sulmeve tė osmanėve, tė cilėt lanė Shkodrėn dhe iu kthyen Krujės. Pėr tė katėrten herė Kruja u bėri ballė. Njė ushtri shqiptaro-veneciane i erdhi asaj nė ndihmė dhe osmanėt pėsuan disfatė, por u riorganizuan me shpejtėsi dhe shpartalluan ushtrinė, qė kishte rėnė pas plaēkės sė luftės. Nė pranverė te vitit 1478 sulltani erdhi pėrsėri nė Shqipėri (?). Nga uria garnizoni dorėzoi kėshtjellėn. Prej andej sulltani iu drejtua Shkodrės. 10 000 cleve transportuan artilerinė. Njė predhė peshonte nga 425 deri nė 600 kg. Qendresa heroike e shqiptarėve bėri qė sulltani tė linte tė vrarė mbi 12.000 veta dhe pas kėsaj ai u largua pa e marrė kėshtjellėn. Nė Janar 1479 Venediku ua dorėzoi atė osmanėve. Nga bujarėt shqiptarė vendin e Skenderbeut nuk mundi ta zinte asnjė. U thirrėn princat qė kishin emigruar nė Itali. Ftesės sė shqiptarėve iu pėrgjigjen Nikollė e Lekė Dukagjini, Gjon Kastrioti, Kostandin Muzaka. Gjoni zbarkoi nė Durrės (1481) dhe shqiptarėt e pritėn si trashėgimtar legjitim. Kryengritėsit ēliruan principatėn e Kastriotėve. Pas tre vjetėsh kryengritja u fashit. Krahas Gjonit, Kostandin Muzaka zbarkoi nė Himarė, e cila ra nė duart e tyre. Forcat osmane tė planifikuara pėr nė Itali u hodhėn mbi kryengritėsit. Nė vitin 1492 sulltan Bajaziti II marshoi drejt Himarės. Pas luftimesh e masakrash, sulltani u detyrua t'u njihte himariotėve venomet. Nė vitet 1494-1495 shpėrtheu njė kryengritje tjetėr nė Shqipėrinė e Mesme. U thirr nga Italia Skėnderbeu i Ri . Kryengritėsit ēiruan ishullin e Lezhės. Qėndresa vazhdoi deri mė 1506.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn