als_Latn dik_Latn sag_Latn
Drejton mbledhjen:
Edmond SPAHO – KRYETAR KOMISIONI
Rendi i ditës:
1. Miratimi i procesverbalit të datës 7 nëntor.
2. Projektligji "Për buxhetin e vitit 2009”
Marrin pjesë:
Edmond Spaho, Blerim Çela, Rahim Kaleci, Astrit Bushati, Albert Faruku, Ndue Shpani, Petrit Gjoni, Osman Metalla, Ferdinand Xhaferri, Angjelina Kola, Durim Hushi, Durim Lamaj.
Mungojnë:
Arben Malaj, Aleksandër Biberaj, Bujar Leskaj, Dritan Prifti, Erion Braçe, Andis Harasani, Shpëtim Idrizi, Ermelinda Meksi.
Të ftuar:
Sherefedin Shehu, Zëvendsëministër i Financave, Mimoza Dhëmbi, Drejtore e Përgjithshme e Buxhetit, në Ministrinë e Financave.
HAPET MBLEDHJA
Miratohet procesverbali.
EDMOND SPAHO – Vazhdojmë me pyetje të tjera nëse keni dhe pastaj zoti Shehu do të japë përgjigje për të gjitha pyetjet.
DURIM LAMAJ – Më shumë për të argumentuar rritjen ekonomike. Ç`mund të na thoni për luftën që do të zhvillohet gjatë vitit që vjen, kundër evazionit dhe informalitetit? Apo mos kjo luftë ka mbaruar dhe çdo gjë është arritur? Si mendoni ju?
ANDIS HARASANI – Falenderoj zotin Zëvendësminsitër për prezencën në komision!
Ne diskutuam dhe të premten patëm një prezantim të projektbuxhetit nga z. Bodo. Ne vazhdojmë të kemi po ato shqetësime tonat.
Në rradhë të parë, duke qënë para një krize ekonomike botërore, mendojmë që buxheti nuk është realist. Ajo rritje prej 6% që parashikoni dhe u hodh poshtë edhe nga ekspertët e FMN-së, me mendimin e të cilëve ne, si PS, jemi dakord, do jetë më e ulët, do jetë tek 3.7% si e parashikojnë ata, ç`ka do sillte një rritje të defiçitit buxhetor në 5.3%. Ç`masa do të marrë Ministria e Financës për këtë gjë?
Është mëse e qartë, që në këto kushte që ndodhen tregjet financiare botërore, ideja shumë pozitive e Ministrisë së Financave, atje ku ka gjëra pozitive ne i pranojmë, e lançimit të eurobondit është jo realiste për vitin 2009. Do të jetë shumë vështirë të lançohet. Po ashtu, duke pasur parasysh problemet aktuale dhe të pritshme të bankave të nivelit të dytë, do jetë vështirë të financohet ky buxhet. Ç`masa do merren?
A keni ndonjë shifër përsëri, për koston e rrugës Durrës-Kukës dhe duke qënë që të gjitha investimet po shkojnë në këtë rrugë, nuk mendoni që do të ketë një ngurrje të ekonomisë shqiptare, pasi është një investim nga i cili fondet shkojnë të gjitha në Turqi dhe në Amerikë, dhe nuk ngelet asgjë për investitorët shqiptarë?
Falemnderit zoti Zëvendësministër!
ALBERT FARUKU – Doja të dija më tepër në formulën e bashkëpunimit të granteve të spitaleve me ISKSH-në. Është diçka e re që është futur në buxhetin e 2009.
Diçka edhe rreth kostimit të studentëve.
ANDIS HARASANI – Kisha dhe një pyetje tjetër. Është parashikuar mbledhja nga tatimet dhe doganat të jetë përsëri 28.2% e PPB. Personalisht mendoj që është një shifër shumë e mirë. Duke pasur parasysh që keni parashikuar një rritje 6% të PPB-së, ky 28.2% rritet, por unë dhe grupi jonë parlamentar, e shikojmë me shumë shqetësim që të kapet ky nivel, pasi jemi në kushtet kur të gjitha çmimet janë me ulje. Mjafton të marrim çmimin e naftës. Nuk do të kemi më naftën në këto nivele që kemi pasur në 2008. Në qoftë se do të shikohen parashikimet e ekonomisë botërore për vitin 2009, të gjitha çmimet janë 30%-40% më të ulëta, ç`ka mendoj që do të ndikojë seriozisht në nivelin e të ardhurave nga doganat, kuptohet dhe nga tatimet. Do doja të dija se si mendohet ta zëvendësoni këtë ulje të mundshme?
Sapo kemi marrë realizimin e pritshëm për të ardhurat për 10-mujorin dhe tetorin 2008. Me shqetësim mendoj, që është edhe shqetësimi juaj, se ka pika të përbashkëta dhe pozita dhe opozita, shikojmë që është realizuar 91.5% totali i tatimeve tetori dhe jemi 98.6% si tremujor, por trendi i tetorit sjell shqetësime, pasi dihet që peshë që ka tetori për muajt në vazhdim. Ne jemi njoftuar nga burime pranë jush, për ndryshimet që ka bërë ministri Bode me drejtorin e Përgjithshëm të Tatimeve, qoftë dhe Zëvendësministri Mima, po nuk e di a janë të mjaftueshme këto, për të plotësuar planin e tatimeve.
PETRIT GJONI – Lidhur me fondet për monitorimin e zjarreve në pyje, që vitin e kaluar nuk u futën në buxhet po u desh një VKM për ta realizuar. Për vitin e ardhshëm, a është parashikuar të jetë në buxhet ky fond, apo përsëri do ngelet me vendim qeverie?
SHEREFEDIN SHEHU – Falemnderit!
Në tërësi doja të bashkohem me shqetësimet për risqet e mundshme që ka buuxheti i vitit 2009, por dua të theksoj që këto risqe ne i kemi vlerësuar dhe në mënyrë të dukshme ato paraqiten te niveli i kontigjencave, i cili është shumë i rritur krahasuar me buxhetet e viteve të mëparshme. Kemi rreth 22 mld lekë kontigjenca, të cilat në çdo rast mund të konvertohen në shpenzime që lidhen me përballimin e risqeve të mundshme, qoftë nga mosrealizimet e të ardhurave, apo nga fenomene të tjera, për të mbështetur grupe apo sektorë të caktuar të ekonomisë. Edhe emetimin e eurobond-it ne e kemi rivlerësuar dhe megjithëse e kemi në programin tonë, ne nuk parashikojmë që do ta emetojmë të paktën në 6 mujorin e parë të 2009, për dy arsye: 1) ne nuk kemi siguri në treg dhe mund të marrim një kosto të lartë financimi dhe 2) meqënëse ne jemi në momentin kur ky do të jetë emetimi i parë dhe kur vendoset çmimi i huamarrjes për Shqipërinë, ne nuk duam që të riskojmë për të patur kosto të lartë dhe në vitet në vazhdim. Dhe më tej është edhe ajo që tregjet kanë një farë stopimi sot dhe do të presim krijimin e një situate më të favorshme. Për këtë qëllim, kemi filluar negociatat dhe kontaktet si me bankat brënda vendit, ashtu dhe me institucionet financiare jashtë vendit dhe kemi siguri që niveli i financimit që i nevojitet Shqipërisë është krejtësisht i përballueshëm, të paktën nga ato banka dhe institucione financiare me të cilët ne kemi marrëdhënie momentalisht dhe kanë dhënë financime për Shqipërinë.
Andis Harasani ndërhyrje e parregjistruar.
Ne i referohemi bankave shqiptare në rradhë të parë, të gjitha bankave.
Andis Harasani ndërhyrje e parregjistruar.
Edhe bankave greke. Dhe ju e dini, që Alpha Bank ka patur 10 vjetorin këto ditë dhe ka pasur një prezencë të nivelit më të lartë të menaxhimit, ishte Presidenti i bankës, dhe ne kemi pasur kontakte me ta. Këto banka janë një ndër garantët për vazhdimin e financimit, ose për mbulimin e nevojave tona. Mos harroni që ne kemi gjigandë edhe në Shqipëri: është Reiffeisen, San Paolo, Societe General. Të gjithë këta janë financues të mundshëm. Kemi një eksperiencë të mëparshme të Deutche Bank, që ësthë përfshirë në financimet në projektet koncesionare, siç është Hidrocentrali i Kalivaçit. Gjithashtu, ajo ka blerë edhe bono thesari në obligacione në lek që emetojmë ne, me një kurs këmbimi të euros ndaj lekut të fiksuar në momentin e transaksionit.
Andis Harasani ndërhyrje e parregjistruar.
Unë jo që s`jam përgjegjës, por në këtë kohë të gjithë maten që të tregohen trima.
Deutche Bank është operatori më i madh në tregun ndërkombëtar dhe nuk mund ta injorojmë ne dhe fakti që ai ka interes për Shqipërinë, dhe bën financime në Shqipëri… Është i vetmi që po rrit ofertën në Shqipëri duke blerë obligacione në lek. Po kështu është “City Group” dhe të tjerë investitorë të mëdhenj në botë. Këto i përmenda për faktin që edhe ne ndajmë të njëjtin shqetësim me risqet e mundshem të buxhetit të vitit 2009, dhe përpiqemi që t`i paraprijmë dhe t`i zbusim ato.
Po i marr me rradhë pyetjet e drejtpërdrejta.
Për grantin e investimeve. Edhe në këtë tregues ne konsiderojmë komentin që bëtë ju, në vazhdim të pyetjes zoti Kryetar, që duhen mbyllur projektet që janë në proces dhe për këtë qëllim ne kemi bërë një rritje të ndjeshme të grantit, që është për vitin 2009 5.5 mld lekë, që do të shkojë për infrastrukturën rurale. Për 2008 ne jemi në proces të analizës të ecurisë, ose si të thuash, bëjmë alokimin rast pas rasti, në bazë të raporteve të ecurisë, apo realizimit të projekteve, me parimin që kush ecën më mirë, do të marrë më shumë para. Momentalisht kemi në proces shpërndarje rreth 1.7 mld lekë, nga ajo që miratuat në buxhetin suplementar. Nga pikëpamja buxhetore këto janë fonde që nuk digjen, por ne po i nxisim bashkitë dhe komunat që të ecin sa më shpejt me zbatimin e projekteve, por duke respektuar standardet dhe kjo ka qënë një ndër arsyet që ndoshta e ka ngadalësuar pak, sepse ne nuk i kemi lënë ata që t`i groposin paratë, por t`i investojnë.
EDMOND SPAHO – 1.7 mld i 2008 do jetë vetëm për vazhdimet?
SHEREFEDIN SHEHU – Kryesisht. Ndërkohë, Minsitri i Financave i ka dërguar një letër Ministrisë së Brendshme, që brënda datës 10 nëntor të sjellë të gjitha projektet që janë paraqitur tek ajo nga bashkitë dhe komunat dhe ne do t`i dërgojmë tek Fondi Shqiptar i Zhvillimit, me qëllim që të bëhet inspektimi dhe vlerësimi i tyre. Të gjitha ato që do të konsiderohen si projekte të rregullta, brenda muajit dhjetor ne parashikojmë që të fillojmë ndarjen e fondeve për vitin 2009 për projektet e reja, por prioritet do të vazhdojnë të kenë projektet në zbatim, sidomos ato që kanë më shumë se dy vjet në proces zbatimi.
Për luftën ndaj evazionit dhe informalitetit. Natyrisht që kjo është një luftë e përhershme dhe ajo shprehet edhe në buxhetin e vitit 2009. Po të konsiderojmë të gjithë faktorët në përqindje, rreth 5% e të ardhurave në buxhetin e vitit 2009 i dedikohet përmirësimit të administrimit tatimor, ç`ka do të kompensojë ato efekte që mund të vijnë nga impakti i krizës botërore në ekonominë shqiptare. Pra, fokusi do të jetë rritja e të ardhurave nëpërmjet përmirësimit të administrimit të brendshëm.
Kontigjenca është 15.7 në fondin rezervë të drejtpërdrejtë dhe 5 mld nën investimet, te tabela fiskale.
Kostoja e rrugës Durrës-Kukës. Parashikojmë të paktën 200-250 mln euro për vitin 2009, që besojmë që do të mbyllet.
Erjon Braçe ndërhyrje.
SHEREFEDIN SHEHU - Që ta themi tamam, duhet të na thotë ministria që e zbaton. Ne këtë parashikim kemi, 250 sepse ky ishte kufiri i …
Erjon Braçe ndërhyrje.
SHEREFEDIN SHEHU - Jo, jo. Parashikimi është bërë në qoftë se ndryshon, prandaj e them me limite, se ne jemi ai gardiani që tentojmë ta mbajmë në nivele të ulëta.
Ndërhyrje nga deputetët.
SHEREFEDIN SHEHU - Kjo varet edhe nga financimet e vitit 2008, pasi presim të ardhurat nga privatizimet. Në qoftë se do kemi hyrje parash ne do paguajmë këstin e dhjetorit brënda këtij viti dhe do të lehtësojmë vitin 2009. Në këtë projekt një tolerancë e tillë, është logjike dhe e pranueshme.
Ndërhyrje Andis Harasani dhe Erjon Braçe.
ERJON BRAÇE – Në fund të vitit që shkoi, keni thënë 480 mln.
SHEREFEDIN SHEHU – Kemi thënë kur ka filluar projekti, pa TVSH, në 2006.
ERJON BRAÇE – Ka filluar në shkurt të vitit 2007.
SHEREFEDIN SHEHU – Varet kur e keni parë ju.
ERJON BRAÇE – Unë po them kur janë letrat.
SHEREFEDIN SHEHU – Përsa i përket grantit të spitaleve, sivjet po fillojmë këtë reformë me synim në kalimin në një shërbim të kontraktuar dhe ajo që është më e rëndësishmja, në kostim të shërbimit spitalor, por në momentin aktual ne nuk e kemi kostimin, por do të mësojmë menaxherët e spitaleve që të bëjnë kostimin dhe në vazhdim kostimi do të bëhet nga grupe të specializuara me përfaqësim të gjithanshëm: mjek, ekonomistë dhe ndoshta specialistë të grupeve të tjera. Meqënëse është viti i pare, fondet do të zbërthehen dhe do të miratohen nga Këshilli i Ministrave, në ato zëra të cilat zbatohen për të gjitha institucionet buxhetore. Por në vazhdim kur ne të kemi kosto indikative paraprake, për të kontrolluar nivelin e shpenzimeve në shërbimin spitalor, atëherë do të fillojë shpërndarja dhe shpenzimi i fondeve, duke u bazuar në tavanin e përgjithshëm, ndërsa këtë vit do të vazhdojmë të kemi një kontroll edhe në zëra me qëllim që të mos na krijohen risqe të mundshme. Në varësi të ecurisë, pastaj, do të vazhdojë edhe procesi i reformës në këtë sektor. Në proces janë edhe dy ligje të cilët do të krijojnë pastaj edhe bazën ligjore, për të thellura më tej reformën në shërbimin shëndetësor.
Kostimi i studentëve. Në fakt, ne nuk kemi bërë kostim, por këtë vit, për herë të parë, do të kemi një formulë në ndarjen e fondeve për arsimin e lartë, duke respektuar kërkesat e ligjit mbi arsimin e lartë. Kriteri bazë do të jetë numëri i studentëve, plus variabëla të tjerë, për të mundësuar një shpërndarje sa më të mirë të fondeve, në përputhje me nevojat që ka secili universitet, por njëkohësisht edhe për të rritur konkurrencën midis universiteteve.
Impakti i çmimeve në dogana. Ne e kemi konsideruar, por me sa di unë, këtu gjithmonë referencat bazohen në valutë, në dollarë, kështu që impakti i çmimeve nuk reflektohet dhe nuk sjell ndonjë risk në nivelin e të ardhurave.
Ndërhyrje Andis Harasani që nuk dëgjohet.
E qartë, por në materialin që kemi prezantuar, ne kemi bërë disa supozime. I kemi konsideruar edhe këto efekte, sepse kemi supozuar edhe kursim mesatar të këmbimit të lekut që parashikohet. Këtë informacion e kemi marrë nga Banka e Shqipërisë, pra është konsideruar në atë masë që duhet.
Për fondin e monitorimit të zjarreve. Natyrisht që ka një alokim fillestar si gjithmonë, pasi nuk ka ndonjë parashikim të saktë se sa mund të jenë zjarret. Fondi i emergjencave civile rritet, krahas rritjes me rritjen mesatare që do të ketë buxheti në vitin 2009, por ajo që është më e rëndësishme, është se ne, ose ju, keni ratifikuar një projekt me Bankën Botërore, përsa i përket menaxhimit të katastrofave dhe risqeve që vijnë nga to, dhe ky projekt synon rritjen e kapaciteteve në Ministrinë e Brendshme, në Ministrinë e Punëve Publike, përsa i përket atij që quhet Kodi i Ndërtimit. Pra për të patur ndërtime në standard dhe për të pasur mundësi ndërhyrje në raste zjarresh, apo raste të tjera, dhe njëkohësisht në përmirësimin e shërbimit hidrometeorologjik dhe të informacionit lidhur me këto katastrofa, me qëllim parandalimin ose marrjen e masave paraprake, për të evituar dëmet nga këto katastrofa. Ky projekt është bërë efektiv dhe do të fillojë zbatimi i tij. Ai ka tre komponentë: 1)Rritja dhe krijimi i kapaciteteve brenda vendit; 2)Krijimi i një kompanie rajonale, me aksionerë të gjithë shtetet e rajonit për sigurimin nga risqet e katastrofave dhe njëkohësisht kemi dhe 3)atë që quhet “bono e vonuar” në shqip, që është rezervuar, që në rast se ndodh në Shqipëri një katastrofë e përmasave të mëdha, kemi të drejtë tërheqje të menjëhershme, deri në 150 mln $. Në momentin e tërheqjes kjo shumë shndërrohet në kredi.
Andis Harasani ndërhyrje.
Përveç policës. Ajo po krijohet.
Andis Harasani ndërhyrje.
Të gjithë vendet e rajonit, nga Turqia deri në Rumani, përfshi dhe rajonin tonë këtu, do të krijojnë një shoqëri sigurimesh…
Andis Harasani ndërhyrje.
… sepse sektori privat akoma nuk e ble këtë. Do të hyjnë shtetet garant. Ideja është, që pas 5 vjetësh ne do t`i shesim aksionet dhe të kalojmë në këtë skemën private. Është bërë një skemë bashkë me Bankën Botërore. Për momentin menaxhimi i aksioneve tona i është besuar një kompanie të madhe në Zvicër.
Andis Harasani ndërhyrje.
Ne merremi vesh, se ia kemi besuar menaxhimin një kompanie private dhe ajo që është më e rëndësishme, është kjo bono. Banka Botërore do të investojë një bono për llogarinë tonë dhe ne nuk paguajmë kosto në qoftë se nuk ndodhin dëme, në qoftë se ndodh dëmi, ne kemi një limit, si thashë që është 150 mln $, i cili mund të tërhiqet menjëherë, pa dhënë shpjegime, në qoftë se ndodh ndonjë katastrofë.
PETRIT GJONI – Nuk jemi kuptuar mirë te pyetja. Shpjegimet, që ju bëtë, janë shumë të vlefshme. Normalisht duhen përgëzuar këto fakte, por unë e kam krejt të qartë. Janë 34 mln lekë të reja që jepen çdo vit për punonjësit sezonalë, për parandalimin e zjarreve në pyje, që vazhdimisht qeveria i ka parashikuar këto. Vitin e kaluar nuk i kaloi në buxhet, për shkak ndoshta dhe të mos rakordimit të ministries, dhe u desh të kalonte me vendim qeverie, ky fakt. Për sivjet, ishte parashikuar të futej në buxhet dhe të mos kishte nevojë për të bërë vendim qeverie për diçka të tillë. Kjo ishte pyejta ime.
SHEREFEDIN SHEHU – Këto fonde janë të tjera. Unë kisha parasysh atë që ne alokuam për shuarjen e zjarreve. Por edhe ky kontigjen futet në këtë program dhe këtu ka dy programe: një është në shërbimin pyjor dhe një tjetër është në shërbimin e emergjencave, që ka ministria e Brendshme dhe këto janë punëtorë sezonalë, që gjithmonë miratohen sipas kërkesave dhe nevojave të sezonit.
RAHIM KALECI – Zoti Zëvendësministër, falemnderit për gjithë shpjegimet e dhëna!
Thuhet që gjatë vitit 2009 do të ketë ulje të kontributeve të sigurimeve shoqërore. Ne, si përfaqësues të mazhorancës, mendojmë që është e vetmja mënyrë për të formalizuar tregun e punës. Doja të dija nëse është bërë ndonjë llogaritje, për të parë cila është diferenca midis të ardhurave që janë krijuar deri tani nga kontributi i sigurimeve shoqërore, me atë që do të jetë vitin e ardhshëm, duke pasur parasysh uljen në masën 5%?
ANDIS HARASANI – Ne patëm një takim të premten, zoti Zëvendësministër, me përfaqësues të FMN-së dhe ata pikërisht këtë nismë të mazhorancës, siç tha kolegu, e shikojnë me shumë shqetësim dhe fjalë për fjalë ata e ngritën çështjen që – “Në qoftë se bëhet kjo ulje, atëherë ne zhdukim çdo lloj mundësie për të bërë një reformë pensionesh në Shqipëri.” Si e mendoni ju?
SHEREFEDIN SHEHU – Efekti fiskal i kësaj mase, tashmë të bërë publike, besoj dhe Ministri e ka prezantuar këtu si një nga ato reformat fiskale që do të ndërmerren në vitin 2009, llogaritet rreth 4 mld lekë dhe të ardhurat përkatëse në buxhet janë 4 mld më pak, të parashikuara për vitin 2009.
Përsa i përket shqetësimit që jep FMN, ne e mendojmë si të ekzagjeruar, për dy arsye: e para, se si e thashë, efekti fiskal është i papërfillshëm. Pastaj, po të sigurojmë impaktin që ka në uljen e informalitetit, kjo masë, sepse sot mospërfshirja në kosto e pagave dhe e kontributeve për një pjesë të punonjësve dhe rezultimi, të themi, në një fitim më të lartë është i motivuar, pasi biznesi paguan 10% për fitimin dhe 20% për pagën, në qoftë se do ta formalizojë. Kështu që në këtë masë, biznesi është i interesuar të ulë në numër fitimin dhe të rrisë koston, duke futur në bordero njerëzit të cilët i ka në punë dhe për të raportuar nivelin real të pagës së tyre.
Përsa i përket reformës së pensioneve, unë besoj dhe shpresoj, që opozita do të vazhdojë të bashkëpunojë, pasi e kemi filluar bashkëpunimin për reformën e pensioneve. Ka një grup teknik me përfaqësues nga ju dhe nga ne, të kordinuar nga Banka Botërore dhe nga analiza paraprake rezulton që rreth 40% e përfitimeve në buzhetin e Sigurimeve Shoqërore, janë përfitime të formës së asistencës sociale, që nuk lidhen me kontributet e paguara. Kjo nuk do të na pakësojë koston, por ne do të bëjmë një buxhet të pastër, ku fitimet, në formën e pensioneve që lidhen me kontributet, do të jenë pjesa e buxhetit të Institutit të Sigurimeve Shoqërore. Pjesa e asistencës sociale do të paguhet nëpërmjet këtij institucioni, Institutit të Sigurimeve Shoqërore, por do të jetë pjesë e buxhetit të përkrahjes sociale, apo pjesë e buxhetit të ministrive, të cilat bëjnë përkrahjet sociale. Një ndër referencat këtu, mund të jenë këto përfitimet e ushtarakëve, të policëve të parakohshëm, ose kontributet që paguhen për studentët dhe për forma të tjera. Në qoftë se ne, tek krahu i përfitimeve të buxhetit të sigurimeve shoqërore, do të lemë vetëm pagesat, të cilat burojnë nga kontributet e paguara, skema jonë e mbulon veten jo një herë, por disa herë dhe kjo krijon hapësirë për të bërë politika, që do të thotë, për rritjen e pensioeneve në raport me kontributet, për të krijuar një sistem. Sistemi i sotëm i pensioneve është i padrejtë, pasi njerëzit nuk marrin atë që kontribuojnë, një pjesë. Një pjesë, marrin nga kontributet e pjesës tjetër. Kjo është e vërtetuar dhe e pranuar nga të gjitha palët.
E parregjistruar.
SHEREFEDIN SHEHU – Keni parasysh parashikimin që ne kishim bërë në korrik dhe ai ulet. Pra, kemi dy supozime: rritja e të ardhurave, sikur të mos ndryshojë kontributi dhe rritja e të ardhurave me kontribut të ulur. Këto dy shifra natyrisht që rriten, sepse ne kemi supozimet e indikatorëve të tjerë që japin këtë rritje, por impakti, ose efekti i kësaj mase, është 4 mld lekë, po të referohemi në parashikimet që ka miratuar Këshilli i Ministrave në programin buxhetor afatmesëm në korrik, për periudhën 2009-2011.
ERJON BRAÇE - Nga tabela fiskale buxheti i 2008, fillestari ka qënë 45.8, buxheti suplementar ka qëndruar në ato parametra dhe parashikimi për 2009 është 49.8, pra 4 mld më shumë.
SHEREFEDIN SHEHU – Por ka qënë 8 mld më shumë parashikimi i korrikut.
ERJON BRAÇE - S`është këtu.
SHEREFEDIN SHEHU – S`është sepse…Këto janë supozime. Se çfarë do të ndodhë, do ta shikojmë.
Erjon Braçe ndërhyrje.
SHEREFEDIN SHEHU – Në draftin e parë të buxhetit afatmesëm, kur kjo politikë ishte në proçes të përgatitjes së saj, parashikimet për kontributet e sigurimeve shoqërore kanë qënë rreth 8 mld më shumë sesa viti ekzistues, 20%, por po e provojmë që edhe këtë vit janë 18% më të larta sesa vjet, megjithëse ka rreth 1 mld lekë mosrealizim.
ERJON BRAÇE - Jo, jo është 1.8 për 10 mujorin.
SHEREFEDIN SHEHU – Varet si e llogarisni ju.
ERJON BRAÇE – Zoti Sefgjini e ka bërë këtë, s`e kemi bërë ne.
Debate.
SHEREFEDIN SHEHU – Është si them unë, se zoti Sefgjini nuk paraqet atë të bujkut privat të cilën e mbledh ISSH-ja.
ERJON BRAÇE – Paguajnë bujqit?
SHEREFEDIN SHEHU – Paguajnë bujqit dhe janë me tejkalim të ndjeshëm.
Andis Harasani ndërhyrje.
SHEREFEDIN SHEHU – S`kam koment për atë.
Sa për dijeni kontributi nga bujqit është rritur në mënyrë të ndjeshme, kundrejt parashikimeve tona, vitin e kaluar edhe këtë vit, dhe ka kompensuar një pjesë të mosrealizimit që keni ju atje.
FERDINAND XHAFERRI – Në qoftë se do e lexojmë në mënyrë vertikale projektbuxhetin dhe germë për germë, duket pse ky projektbuxhet e shqetëson zotin Harasani, por s`kemi ç`i bëjmë, ky është. Ky projektbuxhet vjen si produkt i prioriteteve dhe reformave kryesore në vend dhe për të mbështetur këto prioritete dhe reforma. Duket qartë që parashikohet një rritje ekonomike mbi 6%. Kuptohet që në terma relative kjo është shumë e konsiderueshme, po të mbajmë në konsideratë që vitin që vjen kemi dy tendenca kryesore: nga njëra anë kemi problemet financiare të rajonit dhe të të tërë globit, dhe nga ana tjetër kemi një vit elektoral.
Po të konsiderojmë që në të gjithë Europën, mesatarja e rritjes ekonomike varion nga 2.5-3%, është e kuptueshme që një rritje ekonomike prej 6%, apo pak më shumë, është shumë ambicioze dhe kjo vjen duke marrë përsipër dhe të gjitha siguresat e nevojshme për të përballuar të dyja tendencat që i përmendëm, si krizën financiare globale, ashtu dhe vitin elektoral.
Natyrisht, që element shumë i rëndësishëm i buxhetit është infrastruktura. 57 mld lekë në 2009, kur kanë qënë vetëm 19 mld lekë në 2004 dhe kjo nuk thuhet për ta vënë në pozitë të vështirë opozitën. Absolutisht, kontributi i opozitës në komision është gjithmonë i vlerësueshëm. Kjo thjesht thuhet për të parë ritmin e shtimit të investimeve në këtë vend, pra sa shumë përpara ka bërë vendi në këto 4 vite.
Një element tjetër i rëndësishëm janë shpenzimet për administratën. Në qoftë se në 2004 kanë qënë 1.8%, ato zbresin në 1%, që tregojnë për seriozitetin.
Element i rëndësishëm i buxhetit është reforma në shëndetësi. Në vitin 2009 parashikohet të marrë një dimenson tjetër, një problematikë kjo që duhet pranuar që nuk ka ecur si duhet gjatë këtyre tre viteve dhe vlen për t`u përmendur fakti i dimensionit që mendohet t`i jepet reformës në shëndetësi.
Elementi më i rëndësishëm është dyfishimi i pagave. Pra, para se përfaqësuesi i opozitës të dalë, dyfishimi i pagave në arsim dhe shëndetësi mendoj që është gjë e mire, për gjithë atë numër të konsiderueshëm arsimtarësh, mjekësh dhe infermierësh që punojnë në këto sektorë.
Për ta mbyllur, arritja më e madhe e këtij buxheti është që nga fillimi deri në fund, tregon që administrata shqiptare po merr një kulturë europiane, nënpunësi shqiptar po fillon të sillet si nënpunës europian dhe kjo është një gjë shumë e mirë.
DURIM LAMAJ – Duke pasur edhe mendimin e grupit të qëndrës, ky buxhet është realist, që pasqyron në mënyrë realiste dhe konservative arritjen e disa objektivave për vitin 2009. Mendoj që duke qënë një vit që përballet me krizën ndërkombëtare, parashikimi edhe i mjaft treguesve të kontigjencave, është një masë e mirë nga ana e Qeverisë, për të mbështetur realzimin faktik të buxhetit të vitit 2009.
Pavarësisht nga këto anë pozitive që ka planifikimi i buxhetit të vitit 2009, mendoj, që për të qënë edhe më i kapshëm për pjesën tjetër të masave edhe në opinionin publik, shifrat që them janë realiste dhe plotësisht të realizueshme, duhej që ky buxhet të ishte më i argumentuar në disa drejtime.
Jo pa qëllim bëra dhe një pyetje, që zakonisht kemi vite që themi dhe e pranojmë, që problemet e evazionit fiskal, por dhe probleme të tjera, që kanë lidhje me mirëadministrimin e tatimeve dhe doganave, janë probleme shqetësuese për ekonominë tone. Që këto shifra shkojnë deri te 30-50%, që janë tregues që kanë lidhje me evazionin fiskal, por edhe me mirëadministrimin e taksave dhe të tatimeve.
Prandaj mendoj që një material më i detajuar, për të argumentuar arritjet e këtyre treguesve, këtë rritje 6%, do ishte edhe më e kapshme, edhe për ne si deputet, që kjo rritje bazohet në këto faktorë, që të mos jetë vetëm një supozim, sepse përderisa në tatime kemi një rritje minimale, në dogana po kështu rritja parashikohet minimale, krijohet një psikozë sikur rritja 6% e parashikuar del që nuk argumentohet dhe nuk na e plotëson mendjen që do arrihet kjo shifër. Në vitin 2008 ne parashikojmë të rruhet rritja ekonomike prej 6%, në një kohë që kemi disa arritje në treguesit, qoftë në dogana, qoftë në tatime. Mendoj që realizimi i treguesve në sektorin privat në dogana, tatime është mbështetja kryesore që na pasqyron edhe rritjen ekonomike prej 6%. Kështu që parashikimi 6% edhe për vitin 2009, mendoj që ka vend për një argumentim më të mirë nga ana e Ministrisë së Financave, në mënyrë që të gjithë njerëzit të jenë të bindur që këto tregues të jenë plotësisht të realizueshëm.
Unë mendoj që ekonomia shqiptare është një ekonomi që akoma ruan rezerva për arritjen e këtyre treguesve dhe jam optimist që vitin që vjen do të arrijë të ruhet ky trend.
Megjithatë, në kuadrin e rritjes ekonomike problemet që kanë dalë gjatë realizimit të buxhetit të vitit 2008, ne kemi edhe vërejtjet tona, sepse mendoj që shumë tregues në tatime dhe dogana, nuk janë realizuar në mënyrë të rrjedhshme dhe vetëdeklaruese, por në mjaft raste shteti me mekanizma të dhunës fiskale, siç janë referencat në dogana, që tani janë mbi 90-95% të artikujve, edhe referencat në të gjithë produktet që tregtohen në tregun shqiptar merren si referenca edhe për llogaritjen e fitimit të bizneseve në tatime, ka sjellë pak a shumë një dhunë, që biznesi tani po e ndjen përditë e më shumë.
Po të shikosh praktikën e dy muajve të fundit në dogana, po vihet re që edhe për mallrat që vijnë nga Komuniteti Europian po aplikohen referenca. Mund t`ju sjell edhe një shembul konkret, tani ka filluar referenca edhe për çmimin e letrës që vjen nga BE-ja. Kështu që mendoj që për mallrat e BE-së ne jemi në të gjithë organizmat e BE-së të azhornuar, pra janë të gjitha mundësitë që doganat t`i kontrollojnë çmimet në bazë të rregullave dhe ligjeve, dhe jo të aplikojnë referenca duke zgjedhur rrugën më të lehtë për grumbullimin e të ardhurave sidomos në dogana.
Po të shikojmë dhe vitin e kaluar, plani i doganave gjithmonë është i tejkaluar nga muaji në muaj. Edhe një nga arsyet për këtë, jo faktori kryesor, është se sa herë që doganat shikojnë mosrealizim ato menjëherë marrin masa për rishikimin e të gjithë referencave të artikujve. Mendoj që referencat në dogana, edhe referencat për shumë mallra që tregtohen në tregun e brendshëm, kanë rritur në mënyrë të drejtpërdrejtë dhunën fiskale karshi biznesit. Ne, duke ditur që kemi një sistem fiskal vetëdeklarues, mendoj që ka ardhur koha që në rast se, edhe si specialist e mbështes nevojën e vendosjes së këtyre referencave për disa produkte në dogana, por edhe në tatime, siç kanë qënë edhe problemet e pagave, t`i hapet më shumë rrugë vetëdeklarimit të të ardhurave nga vetë biznesi, që ai realisht të kuptojë atë dorën e qeverisë në drejtim të lehtësimit të procedurave tatimore dhe administrative. Biznesi nuk ka nevojë vetëm të rregjistrohet për një ditë, më shumë ka nevojë për një lehtësim fiskal dhe heqjen e këtyre barrierave dhe të dhunës fiskale, që ushtrohet në të gjithë procedurat e mbledhjes së tatimeve. Pra, në rast se është një arritje rregjistrimi për një ditë, biznesi kërkon të tjerë tregues dhe mekanizma për t`u mbështetur nga qeveria. Mendoj që këto masa, qoftë referencat në dogana, qoftë në tatime, duhen konisderuar si masa të përkohshme dhe si masa që duhen të veprojnë për sektorë të veçantë, për mallra të veçanta dhe jo si po bëhet praktikë që për çdo gjë të futet në linjën e referencave. Jo vetëm që ushtrohet dhunë ndaj biznesit, por mbulojmë edhe paaftësinë e administratës tatimore dhe doganore për t`i mbledhur këto të ardhura, për t`i kontrolluar bizneset, në mënyrë që të jenë sa më transparentë karshi tatimeve dhe shtetit.
Megjithatë mendoj që ekonomia jonë ka mjaft rezerva edhe këtë po e tregon ecuria e muajve të fundit dhe mendoj që një plan i tillë është i realizueshëm me vërejtjet që thashë.
Jam dakord të jap votën time për realizimin e këtyre treguesve.
BLERIM CELA – Unë mendoj që ky është një buxhet realist, plotësisht i garantuar, me rritje të lartë ekonomike. Buxhet konservativ, që merr në konsideratë risqet që mund të ketë ekonomia, për shkak të krizës botërore. Buxheti paraqet të ardhurat dhe shpenzimet me rritje, në krahasim me 2008, pavarësisht se në krahasim me Prodhimin e Brendshëm Bruto janë në të njëjtat nivele, veçanërisht të ardhurat. Por ekonomia jonë, siç e tha dhe parafolësi, ka rezerva. Edhe vetë Ministria e Fiancave, për mendimin tim, si e tha dhe Zëvendësministri, ka mundësi që të rrisë akoma më tej të ardhurat, të cilat në raport me PPB-në do të jenë më të larta se në 2008.
Siç e tha edhe zoti Xhaferri, jam i mendimit që Qeveria Demokratike po mban angazhimet e saj, veçanërisht në drejtim të infrastrukturës, sepse edhe struktura e shpenzimeve është e tillë, që i ka dhënë prioritet infrastrukturës, duke ndërtuar ato rrugë që tashmë dihen dhe që janë aq të rëndësishme, siç është rruga që lidh Shqipërinë me Kosovën dhe rruga e Bregdetit Jon, që ka qënë ëndërr, jo vetëm e atyre banorëve, por e të gjithë shqiptarëve.
E dyta, rritja e rrogave të ulëta dhe pensioneve, rritja e rrogave në përgjithësi dhe rritja e pensioneve në qytet 10% dhe në fshat 20%.
Ky buxhet parashikon edhe financimin e të përndjekurve politikë me 2 mld e 25 mln$ dhe 600 mln për pronarët, ose afro 10 mln$. Është mirë që të thuhen këto gjëra, sepse janë parashikuar në buxhet dhe pala tjetër thotë që nuk do jepen. Në fakt këto janë parashikuar qartë.
Kam një mendim, që bujqësia me 0.45% të PPB, do ta them dhe në seancë, ka shumë pak, kur 50% e popullsisë është në fshat. Edhe bujqësia duhet ndihmuar më shumë, pavarësisht se janë ndërtuar rrugë, po bëhen kanalizime. Ka një predispozicion të madh të qeverisë, por 0.45% më duket pak.
Megjithatë, ky buxhet garanton stabilitet ekonomik dhe financiar, me një inflacion prej 31% dhe unë kam besim që remitancat s`kanë për të rënë dhe është faktor i rëndësishëm në bilancin tonë të pagesave. U tha që kanë rënë në 2008. Nuk ranë, por u rritën në krahasim me 2007. Djemtë e Shqipërisë kanë për t`i mbajtur familjet e veta, sidoqë të vijë puna. Remitanca do të ketë, unë e kam bindje këtë punë dhe rritja ekonomike e Shipërisë shkon tek 10%.
Falenderoj për pyetjet që ju përgjigjët, për gatishmërinë tuaj, për çdo gjë dhe e votoj këtë projektbuxhet.
EDMOND SPAHO - Dëshëron ndokush tjetër të shprehet? Keni ndonjë merak që ju ka ngelur?
Kush është dakord për ta miratuar në parim?
11 pro, kundër s`ka, abstenime s`ka.
Falemnderit!
Nesër do të vazhdojmë me ligjin “Për barrët siguruese".
Të mërkurën ndoshta do të shqyrtojmë raportet e komisioneve.
Firmosni listën e re, se ndryshoi përbërja.
MBYLLET MBLEDHJA
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn hau_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn est_Latn als_Latn est_Latn als_Latn est_Latn als_Latn est_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn por_Latn als_Latn als_Latn als_Latn est_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn