als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Dėshira e madhe e Kinės pėr forcė
Kina sėrish do ta rrisė buxhetin ushtarak. Kjo i shqetėson vendet fqinjė, por i shkon pėrshtat Kinės pėr vetėdijen e re. Megjithatė Kina mund ta demonstrojė forcėn edhe ndryshe, mendon Alexander Freund.
Kina definitivisht nuk ka forcė efikase ushtarake. Deri tani Pekini ka vetėm ekonomikisht forcėn, pėr t'u imponuar nė botė. Gjithēka pėrqendrohet tek motori ekonomik kinez, ndėrsa Pekini qendron i distancuar ndaj konflikteve tė mėdha, tė paktėn ushtarakisht. Fuqizimi ekonomik deri tani ka prioritetin mė tė lartė. Por kjo me siguri do tė ndryshojė, sepse Kina kohėt e fundit po tregohet gjithnjė e mė e vetėdijshme - madje mund tė thuash: mė agresive - nė vendimmarrje. Nė kėtė kontekst bėn pjesė edhe fakti, qė Kina sėrish do ta rrisė ndjeshėm buxhetin ushtarak. Ndonėse disi mė pak se vitin e kaluar, Kina prej vitesh investon shuma marramendėse pėr modernizimin e ushtrisė dhe kjo u ngjall shqetėsim jo vetėm fqinjėve tė saj. Jo pa tė drejtė udhėheqja kineze i referohet faktit, qė SHBA-ja shpenzon shumė mė tepėr pėr armatimet. Por SHBA-ja e konsideron veten si superfuqia e vetme e mbetur. E pra mos vallė kėtu kemi tė bėjmė me matjen me dy kute tė ndryshme?
Pekini ende e ndien veten inferior ushtarakisht. Vėrtetė Kina me 2,1 milionė ushtarė ka si numėr ushtrinė mė tė madhe nė botė, ka aviacionin ushtarak mė tė madh nė Azi dhe posedon raketa interkontinentale me pajisje atomike, qė mund tė arrijnė edhe SHBA-nė. Pekini nuk synon vetėm mbrojtjen e vendit, por ka si qėllim ruajtjen ofensive tė sferave tė interesit. Ndaj Pekini nė radhė tė parė do tė investojė pėr armėt ofensive, nė mėnyrė qė tė mund t'i fitojė shpejt konfliktet rajonale. Sa u pėrket aeroplanmbajtėseve p.sh. kombi krenar deri tani ka vetėm njė tė vetme, njė model tė ristrukturuar nga Ukraina.
Mund tė thuhet, se ėshtė e drejta e kinezėve, qė pas fuqizimit ekonomik tė kėrkojnė tė aftėsohen edhe ushtarakisht nė nivel konkurrues, tek e fundit edhe tė tjera fuqi tė mėdha vazhdimisht i kanė mbrojtur ushtarakisht interesat e tyre. Amerikanėt e SHBA-sė e bėjnė kėtė gjithsesi. Por tani sėrish tė njėjtėn gjė po bėjnė edhe rusėt nė Ukrainė.
Edhe ushtarakisht mė nė fund kryesuese
Por bazuar tek e njėjta e drejtė nė tė gjithė Azinė po bėhet njė armatim gjigand, qė duhet tė aktivizojė kėmbanat e alarmit jo vetėm tek shtetet fqinjė tė Kinės apo ata pėrtej Paqėsorit, por tek tė gjithė. Kėtu nuk bėhet fjalė vetėm pėr tregtinė e globalizuar botėrore pėrmes itinerarit aziatik tė anijeve. Por bėhet fjalė edhe pėr njė rritje tė mosbesimit nė Azi dhe pėr kapėrcimin gjithnjė e mė shumė tė kufirit drejt zgjidhjeve ushtarakisht dhe jo mė me mjete diplomatike tė konflikteve. Kjo mund tė pėrfundojė nė katastrofė dhe efekti i saj mund tė ndihet nė mbarė globin.
Sepse qysh tani krahas Kinės po armatosen fuqishėm edhe India e Japonia, Filipinet dhe Indonezia, Vietnami, e nė fakt pothuajse tė gjithė. E potencial konflikti ka me bollėk. Kryesisht potencial shpėrthyes bartin grindjet pėr male-ishuj mė shumė tė pabanuar, pėr tė cilat vazhdimisht hedhin benzinė nė zjarr forcat nacionaliste nė vendin pėrkatės. Por natyrisht qė nė kėto konflikte ėshtė fjala pėr bazat e peshkimit apo rezervat e munshme tė lėndėve tė para, e nė radhė tė parė pėr sferat e influencės. Kina provokon dhe pėrmes eskavatorėve ka krijuar anė e mbanė fakte tė kryera duke i betonuar atolet si pista tokėsore, duke ndėrmarrė kryqėzata me anije luftarake dhe duke treguar prezencė nė mėnyrė demonstrative, nėn moton pa shihni kėtu: ne kemi ardhur pėr tė qendruar. Kjo diplomaci e eskavatorėve shoqėrohet nga njė flotė ushtrake gjigante, e cila nuk le mė aspak vend pėr dyshime.
Mes ruajtjes sė interesave dhe agresionit
Kina do tė ripozicionohet nė politikėn e sigurisė. Kėtu bėn pjesė edhe njė "ligji ri kundėr terrorit", pėrmes tė cilit t'i lejohet Kinės qė tė ndėrhyjė ushtarakisht edhe jashtė vendit, nė rast se kėrcėnohen shtetasit apo interesat e saj kombėtare. Ndėrkohė qė edhe Japonia fqinje po planifikon njė ligj tė ngjashėm. Edhe atje qeveria konservatore-nacionaliste e konsideron kushtetutėn jo mė tė pėrshtatshme pėr kohėn, nė sfondin e kėrcėnimeve qė supozohen - ndėr tė tjera edhe nga Kina. Kush do t'ia mohojė ndokujt tė drejtėn pėr mbrojtje? A nuk duket nė rregull nė vėshtrim tė parė "ligji kundėr terrorit"? Por siē dihet kufijtė drejt agresionit janė tė luhatshėm. Edhe kėtė e kanė demonstruar ndėrkohė rėndom fuqitė e tjera tė mėdha.
Rritja e buxhetit ushtarak nė Kinė megjithatė nuk do tė thotė, se Pekini vėrtetė armatoset pėr njė luftė. Ende ėshtė koha pėr t'i shmangur gabimet e sė shkuarės. Nė shumicėn e vendeve aziatike zhvillimi ekonomik luan njė rol mė tė rėndėsishėm se grindjet territoriale. Tregtia e gėrshetuar fort i pengon pėrshkallėzimet dhe forcon bashkėpunimin nė frymėn e besimit. Tek e fundit tė gjithė preferojnė tė bėjnė biznes. Njė ekonomi nė lulėzim prodhon mirėqenie. Nėse prej saj pėrfitojnė mundėsisht sa mė shumė, gjaknxehtėt nacionalistė nuk kanė shans - qofshin ata nė Pekin, nė Tokio apo nė Uashington. Ndaj tani kėrkohet maturi, sepse provokimet shumė shpejt mund tė dalin jashtė kontrollit. Tė qenit i rezervuar nuk duhet tė jetė shenjė dobėsie. Forca mund tė demonstrohet nė mėnyra tė ndryshme. Sepse edhe Kina prej kohėsh ėshtė njė superfuqi. E kėtė ajo e ka arritur pa ndonjė armatim masiv./DW
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn