als_Latn bos_Latn slv_Latn
Fakte te reja per materjen e erret
Kur astronautet vezhgojne hapesiren qiellore plot yje dhe galaktikam, materja e erret eshte ajo qe ata nuk e shikojne, pavaresisht se sa te forte jane teleskopet. Shkencetaret kane teorizuar ekzistencen e materjes se erret per 20 vjet, duke besuar se ajo eshte nje ngjites i padukshem qe e mban universin te bashkuar.
Tani nje instrument ne bordin e Stacionit Nderkombetar te Hapesires ka konstatuar pjeseza me energji te laste qe mund te jene gjurmet e para te materies misterioze kozmike, na informon Zeri i Amerikes.
Ka planete, yje dhe galaktika, si dhe materje te eret. Ajo nuk bashkevepron me driten ne te njejten menyre se objektet e dukshme, por megjithate mendohet se perben 25 perqind te universit te njohut. Shkencetaret thone se te mara sebashku me energjine e erret te padukeshme, ajo perben 96 perqind te gjithesise. Energjia e erret eshte forca qe mendohet se kontribuon ne zgjerimin e universit.
Nje instrument prej 1.6 miliarde dollaresh ne bordin e Stacionit Nderkombetar te Hapesires, i quajtur Spektometri Magnetik Alfa, ka diktuar materje te ngurte qe mund te kete rezultuar nga perplasja e pjesezave te energjise se larte, te quajtur pozitrone, nje gjurme e mundeshme e materjes se erret.
Justin Vandenbroucke, profesor ne Universitetin e Uiskonsinit ne Medison, e shpjegon materjene eret ne kete menyre:
“Imagjinoni sikur te mos e shikonit diellin drejtperdrejt, por mund te verrenit se planetet rrotullohen ne qarqe, atehere mund te konkludosh se ne mes te sistemin djellor eshet nje objekt masiv. Kjo eshte nje ekuivalence qe ne bejme ne galaktikat e universit dhe ne mund te shikojme shume me teper mase se ajo qe shikojme drejtperdrejt.
Por Vandenbroucke paralajmeron se 400 mije pozitronet qe ka kapur spektrometri mund te jene gjithashtu nga rrezet energjetike gama qe kane shperthyer neper gjithesi nga pulsaret, yje shume te vegjes, me dendesi dhe energji te larte kur shperbehen.
Vandenbroucke paralajmeron se nuk ka ende te dhena per ekzistencen materjes se erret. Por ai thote se materja e diktuar nga spektomerti tregon se ne mund te jemi afer nje zbulimi te madh.
“Dhe neqoftese ne shikojme eventualisht nje shenje te materjes se erret ne keto rreze gama, ajo do te na lejoje te konfirmojme se materja e erret ka pjeseza, ashtu siç mendojme ne. Por ne nuk kemi ende asnje te dhene te drejtperdrejte”.
Astrofizikanet shpresojne qe Spektometri Magnetik Alfa, tashme ne vitin e dyte te misionit te tij 20 vjeçar ne bordin e Stacionit Nderkombetar te Hapesires do te jete eventualisht ne gjendje t’u pergjigjet pyetjeve themelore per materjen e erret.
Nje artikull per mundesine e te dhenave te materjes se erret eshte boruat ne Physical Review Letters.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn