als_Latn uzn_Latn ron_Latn
-
Porositsi i tablos Origjina e Bots t Courbet sht nj shqiptar
Porositsi i tablos Origjina e Bots t Courbet sht nj shqiptar
Luan Rama
N kornizn e asaj tabloje, nj perde veluri hapej ngadal duke zbuluar seksin e nj femre. Personazhet q ndodheshin n at sallon duke shqyer syt, papritur lshonin pasthirrma. Kurr n jetn e tyre nuk kishin par nj tablo t till. Ishte nj kryeveprKjo ndodhte n Paris, n vitin 1867, n sallonin e ambasadorit otoman, i cili ishte nj pinjoll i familjes shqiptare t Mehmet Aliut t Egjiptit. Origjina e botsKjo tablo e famshme e pikturs erotike botrore dhe nj nga emblemat m t njohura t saj, gjendet sot n Muse dOrsay, n Paris. Me historin e ksaj tabloje lidhen emra t shumt t bots artistike parisiane t asaj kohe, q nga autori i saj Gustave Courbet (Kurbe), duke vazhduar me Saint-Beuve, Theophil Gautier, Flaubert, vllezrit Goncourt e mbi t gjitha pronari i saj i par, Halil Beu (Khalil Bey, apo si quhej ndryshe dhe Khalil Sherif Pasha). Shpeshher piktori Courbet e kishte pyetur veten se prse ai ambasador simpatik preferonte aq shum nudot dhe pr m tepr i kishte krkuar ti pikturonte dika q askush nuk kishte guxuar ta pikturonte deri n at koh: seksin e femrs. Nj ndrmarrje e uditshme, e mendur, madje e rrezikshme. Edhe pse Parisi ishte mbushur me maison close apo ndryshe shtpit publike, censura nuk mund ta pranonte ekspozimin n publik t nj tabloje t till. Ishte viti 1866 dhe figura e asaj gruaje t shtrir u krijua e gjymtuar, n nj kuadr jo fort t madh, pothuaj me prmasa natyrore: 46cmX55 cm dhe ku imazhi pritej sipr gjunjve dhe fill mbi gjoks. Kurr ndonj piktor i periudhave dhe epokave t mparshme nuk kishte guxuar ta paraqiste kt imazh flagrant. As afresket e Antikitetit n Pompei (n lupanart e ngusht rrethuar me afreske dhe skena seksi), as duart e nj Botieli, Ticiani, Memling, Raffaelo Ndoshta Courbet ishte i sigurt pr fatin e hidhur t tablos s tij, duke menduar se ajo do t zhdukej shum shpejt. Ishte si nj vdekje e paralajmruar. Cili vall do t ishte inkuizitori i saj? N turm drush do t digjej?
Kush ishte Halil Beu
Halil Bey (1831-1879) ishte nj pinjoll me origjin shqiptare. Si shkruan nj studiues francez, ai ishte biri i nj lufttari shqiptar q kishte ndjekur pas Mehmet Aliun kur ai kishte zbarkuar n Egjipt me treqind kalorsit e tij. Studiuesi tjetr, Michel Haddad thot se ai ishte i familjes s Mehmet Aliut dhe se kishte lindur n Assiut t Egjiptit m 1831. Q i vogl, n moshn 6-vjeare ai ishte drguar n Paris, ku zakonisht drgonin pr tu shkolluar fmijt e tyre familjet e dinastis s Mehmet Aliut (si dhe nj nga djemt apo nipat e vezirit). Pas studimeve n nj kolegj ushtarak, Collge Militaire Egyptien, dhe m pas n rini t tij ai erdhi prsri n Paris si student i universitetit francez e m pas si Komisar i pavijonit otoman n Ekspozitn Universale t Parisit. M von ai do t hyj n diplomaci, duke u angazhuar nga Porta e Lart e Stambollit. Ambicioz, njeri i librave dhe i kulturs, shpejt do t emrohej ministr fuqiplot i perandoris otomane n Athin e m pas si ambasador n oborrin e carit t Rusis, n Saint Petersburg. Pikrisht nga Rusia ai do t vinte ambasador n Paris, nj post aq i preferuar nga ai. Me ardhjen n Paris, nj tjetr jet do t fillonte pr t. Ai u vendos n hotel Brancas, ku instaloi dhe rezidencn e tij me nj bibliotek t madhe dhe nj sall bilardoje, fare pran ambasads otomane. Por ajo q do ta bnte t famshm at do t ishte koleksioni i tij i pikturs. Halil Beu e adhuronte pikturn. Muret e salloneve t rezidencs s tij filluan t mbuloheshin me tablo t mrekullueshme si nga Ingres, Delacroix, Corot Mbi t gjitha binin n sy nudot ku shklqente n veanti Banjo turke e Ingres apo Vajza me papagall, q do tia blinte m von Courbet-s. E dashura e tij e re, Jeanne Tourbey, ishte aktore por dhe nj femr mjaft joshse e libertine pr kohn, pr t ciln do t prgjrohej dhe Flaubert, si dshmojn dhe letrat e tij t dashuris. Por Halil Beu e kishte kult t bukurn, femrn, nudon. Cora Pearl, nj nga t dashurat e mvonshme t tij, shkruante se Halil Beu ishte nga m t jashtzakonshmit dhe madhshtor n gjith qenien e tij. Ai t donte si nj artist dhe t trajtonte si nj xhentlmen i madh. N gjithka ai kishte kultin e s bukurs. N rrethet artistike parisiane e dinin se n darkat q shtronte Halil Beu, do t gjenin gjithnj vajza t bukura, madje nga m t bukurat e Parisit. Bukuria mbi t gjitha- ishte deviza e ktij njeriu q skishte asgj prej beu, ve origjins s tij.
Takimi i beut shqiptar me Coubert
Nj dit, Halil Bey pa te disa miq t tij nj tablo t Courbet, nj nudo, dhe menjher u interesua t blinte dika nga ky mjeshtr i madh. Ishte shkrimtari dhe akademiku francez, miku i tij Saint-Beuve q do ta njihte me piktorin Courbet. Ai shkoi menjher n studion e piktorit pr t bler nj tablo t ngjashme. N studion parisiane t piktorit, n Rue Hautfeuille, Halil Beu u mahnit nga nj tablo q ishte para tij. Ishte Psych et Venus apo si do t quhej nga kritikt Vajzat q flen (Les dromeuses). Ishin dy vajza t shtrira n shtrat, t lshuara n nj gjum si pas nj akti seksual. N t vrtet ishte nj tablo lesbikesh por me nj bukuri mahnitse. Ai krkoi ta blej menjher, por fatkeqsisht ajo tablo ishte bler po at mngjes nga dikush tjetr. Megjith kmbnguljen e Halil Bey-it dhe nj pages m e madhe, Courbet nuk mund ta kthente fjaln e dhn. Ather bleu nj tablo tjetr, por sidoqoft ai do t rikthehej prsri n studion e mikut t tij t ri pr t br nj porosi tjetr, ksaj radhe dika q piktorin e kishte befasuar. Ndoshta ambasadori otoman i krkoi nj tablo me seksin e femrs, apo ndoshta papritmas Courbet ia nxori at nga radha e tablove t sapombaruara. Ndoshta, sidoqoft, ambasadori i krkonte dika t veant, tepr intime, seksin e femrs. Atij nuk i interesonte portreti apo dekori prreth. Duhej vetm seksi. Prse vall, mos donte t fiksonte objektin q ishte br burim i smundjes s tij, apo pse ndryshe nga t tjert sensibiliteti i tij ishte m i madh pikrisht ndaj saj. Pr m tepr, Halil Beu angazhohej t jepte 20 mij franga, nj shum e jashtzakonshme pr at koh.
Tabloja q Beu ua tregonte vetm t ftuarve t veant
Irlandezja Joanna Hifferman do t bhej modelja e Courbet dhe dashnorja e tij, si ndodhte n t gjitha rastet midis modeleve dhe piktorve. Do t ishte ajo q do ti pozonte dhe pr tablon e habitshme Origjina e Bots. Por sigurisht, tabloja nuk do t kishte titull t veant. Madje Courbet nuk do ta nnshkruante, pasi ajo nuk do t ekspozohej n asnj sallon arti. Vendi i saj do t ishte nj vend intim dhe Halil Bey zgjodhi banjn e tij, nj banjo e madhe me nj vask prej mermeri n ngjyr roz. Apartamentet e Halil Beut ishin sallone gazmore dhe gjithnj plot njerz. Por sigurisht, tregimi i tablos rezervohej pr njerz t veant dhe t afrt. N mbrmje, pas buke, pasi t ftuarit kishin marr nga nj alkool digjestiv, zhvillohej ceremoniali i famshm i zbulimit t magjis. Nga banja sillej kavaleti i madh me tablon e mbuluar nga nj perde veluri. Maxime Du Camp, fotograf dhe shkrimtar, botuesi i Madame Bavary t Flaubert, pasi e kishte par nj mbrmje tablon, kishte shkruar n kujtimet e tij: Tabloja ishte fshehur nn nj plhur jeshile dhe kur e hapje at shtangeshe i habitur pas nj pikture me prmasa natyrore ku dukej trupi i nj gruaje pikturuar n nj mnyr t mrekullueshme, prekse, konvulsive, con amore si thon italiant, duke thn kshtu fjaln e fundit t realizmit. Nj ceremoniali t till i referohet dhe intelektuali Leger, i cili kujton nj bised t gjeneralit Gambetta, q n nj dark tek Halil Beu, bashk me Courbet, kishte par tablon e famshme. Nj mbrmje, n shtpin e Halil Beut t gjith pan tablon e tij duke thn fjalt m entuziaste e t ngrohta. N fund pas gjith atyre habive, Courbet u kthye nga ata duke u thn: Dijeni se Ticiani, Veronese, Raffaelo dhe un, kurr nuk kemi pikturuar tablo m t bukur sesa kjo Rreth ksaj tabloje pshpritej kudo n rrethet artistike parisiane. Edhe Theophil Gautier, q ishte nj njohs i mir i Egjiptit dhe i Turqis (shpesh e quanin Turku), e kishte par at tablo tek ambasadori otoman dhe i kishte kushtuar nj poezi.
Enigma e shitjes s tablos
Por rituali i zbulimit t asaj tabloje, pas disa vitesh nuk do t zhvillohej m. Halil Beu ishte thirrur n Stamboll n prfundim t misionit t tij diplomatik. Por q t kthehej, s pari atij i duhej t shiste gjith koleksionin e tij. Si mund t kthehej me Origjinn e Bots apo Vajzat q flen? Ku ti onte gjith nudot q kishte mbledhur n sallonet e tij? Pr m tepr, nga njeriu i pasur q kishte zbarkuar n Paris me 15 milion franga, ai tashm kishte shum borxhe dhe duhej ti shlyente sa m par. Shitja e koleksionit t Courbet u b me nj njoftim t posam, ku katalogu rreth pikturave u hartua me nj parathnie t Theophil Gautier. Por n shitjen e ktij koleksioni nuk figuronin Origjina e Bots dhe Vajzat q flen. Enigm do t mbetej sigurisht Origjina e Bots. far u b me t? Halil Beu u kthye pa t n Stamboll. Pr tablon Origjina e Bots do t flitej m von, dhe pikrisht kur Halil Beu do t rikthehej prsri si ambasador n Paris. Por ai tashm ishte nj njeri i smur dhe i thyer. Vllezrit Goncourt e pikasin tablon tek galeristi parisian La Narde, apo m tepr nj tregtar antikuarsh ekzotik nga Orienti i Largt. Ky do t ishte dhe njoftimi i fundit pr t. Po m von? N fillim t shekullit, ishte pron e baronit hungarez Ferenc Hatvany, i cili nj dit, n vitin 1910, n galerin Bernheim Jeanne gjeti Origjinn e Bots. N vitin 1944, n viln e baronit Hatvany u vendos nj komandatur gjermane. Baroni me origjin ifute ishte fshehur dhe askush nuk mori vesh se far ndodhi m pas me tablon e Courbet. Nj gj sht e sigurt: tabloja bashk me nj sr pikturash t tjera, pas rnies s Budapestit ishte marr nga Armata e Kuqe sovjetike dhe ishte drguar n Rusi. Ferenc Hatvany filloi t krkonte koleksionin e tij dhe m s fundi ra n gjurm t tyre. Pas lufts, Ferenc Hatvany erdhi t jetonte n Paris dhe ai e shiti at tablo. sht pikrisht koha kur n vitin 1954, Origjina e Bots bie n duart e psikanalistit t njohur Jacques Lacan dhe gruas s tij, Sylvia Bataille, nj aktore e njohur e asaj kohe. Shum vite pasi Lacan vdiq, Sylvia Bataille premtoi tia dhuronte kt tablo Muse dOrsay-it n vitin 1995. Ky rast do t nxiste shum historian t artit q ti riktheheshin historis s krijimit t saj: dhe padyshim piktakimi i tyre i par ishte me dy personazhet kye t ksaj tabloje: porositsin dhe krijuesin e tij, me autorin Gustave Courbet dhe adhuruesin e par Halil Beu. Halil Beu vdiq n vitin 1897, kur sapo ishte kthyer nga Parisi n Stamboll, i smur nga sifilizi; ndrsa miku i tij Courbet kishte vdekur dy vjet m par.
MAPO
-
-
i/e regjistruar
Pr: Porositsi i tablos Origjina e Bots t Courbet sht nj shqiptar
Te gjithe hajdutet bejne pazar ne france.
Ky ka qene nje felliqsire arabo-shqiptare qe nuk kane as atdhe as zot.
-
-
Pr: Porositsi i tablos Origjina e Bots t Courbet sht nj shqiptar
Halil Bej ka lindur ne Egjipt.nuk eshte shqiptar.
Pastaj ka shkuar dhe bere shkolle ne Paris,me vone ne Turqi.
Nje bam me para,i dha fati pasuri,shqiptar nuk eshte, eshte egjiptian
-
Regullat e Postimit
- Ju nuk mund t hapni tema t reja.
- Ju nuk mund t postoni n tema.
- Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
- Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
-
Rregullat e Forumit
unk als_Latn als_Latn lus_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn epo_Latn unk unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn