als_Latn dik_Latn sag_Latn
Arsyet, pse rritja e pagave lufton recesionin
Barack Obama dhe Shinzo Abe, duke marrë mësime nga Depresioni i Madh, po kërkojnë të rrisin kërkesën agregate dhe inflacionin, nëpërmjet rritjes së pagave.
Në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, këto kohë, ka një debat politik shumë të ndezur, midis presidentit Obama dhe shumicës republikane në Kongres. Ky debat ka në thelb të tij propozimin për rritjen e pagës minimale federale. Tani për tani, kreu i Shtëpisë së Bardhë, në një lëvizje surprizë, ka firmosur një dekret që e çon pagën minimale për nëpunësit federalë, në 10.1 dollarë për orë, si dhe pritet që kjo të zgjerohet në masë në të gjithë punonjësit. Në kuadrin e demokratëve është parashikuar indeksimi i inflacionit.
Në të vërtetë, kuota “dysheme” e pagave është rritur në mënyrë të përshkallëzuar në vitet 2007, 2008 dhe 2009, nga 5.15 dollarë për orë, në 7.25 dollarë për orë. Ndërhyrja ka rritur pagën minimale, përtej inflacionit, duke e çuar vlerën në terma realë, të njëjtën me atë të viteve ’80. Këtu nuk ka asgjë revolucionare, nëse mendohet se kufiri i varfërisë së një familjeje me tre persona është shumë më lart se të ardhurat vjetore të një punonjësi me pagë minimale, që prej viteve ’80.
Nëse përqindja e nëpunësve që marrin pagën minimale është shumë e ndrydhur, shpresa është që, efekti të pasqyrohet në të gjithë tregun e punës, duke përmbysyr rënien e kuotës së pagave që po vijon prej katër dekadash. Obama nuk është lideri i vetëm që kërkon të lehtësojë barrën e familjeve me të ardhura të ulëta. Masa të ngjashme po ndërmerren edhe nga ana tjetër e globit dhe nga një lider mëse i majtë. Në Japoni, kreu i qeverisë, Shinzo Abe, ka bërë publike nismën e “pagës surprizë”.
Qeveria, sindikatat dhe industritë janë angazhuar për paga minimale më të larta. Në pamje të parë, kjo është një nismë për drejtësi sociale, pas fitimeve të mëdha në bursë në vitin e fundit, falë mbështetjes nga politikat e Shinzo Abes, të quajtura “Abenomics”. Japonia do të lirohet nga deflacioni dhe ekonomia e saj do të ecë në rrugën e rritjes së vazhdueshme, vetëm kur lidhja e ndërprerë prej kohësh midis të ardhurave të bizneseve dhe pagave të përmbyset; të ketë investime në shtëpi, automjete, mallra të qendrueshëm, si dhe të ketë rritje të konsumit.
Obama dhe Abe nuk janë të parët që, për të luftuar recesionin, kanë marrë për shqyrtim rritjen e pagave. Në vitin 1935, Roosvelt, dy vjet pas marrjes së detyrës si president i Shteteve të Bashkuara, mori disa vendime të guximshme në favor të sindikatave. Ai hartoi “Ligjin Kombëtar për Marrëdhëniet e Punës”, të hartuar për të rritur pagat, si dhe ngriti një këshill për të zgjidhur mosmarrëveshjet mbi punën dhe ndëshkimin anti – sindikal. “Ligji Kombëtar i Rimëkëmbjes”, në vitin 1933, kishte vendosur të drejtën për punonjësit, për të qenë të përfaqësuar nga sindikatat.
Ai ndalonte të ashtuquajturat “Sindikata të Verdha”, të financuara nga punëdhënësit, si dhe vendosi standarde për orarin dhe pagat. Në fund, në vitin 1938, nëpërmjet “Ligjit për Drejtësi dhe Standard në Punë”, u konsolidua paga minimale, kufiri i sipërm javor prej 44 orësh pune, si dhe ndalimi i punës së të miturve. Numri i të anëtarësuarve në organizatat sindikale u rrit në mënyrë të ndjeshme dhe shpërndarja e pagave u ndryshua, në favor të klasës së mesme dhe punëtorëve.
Duke marrë shkas nga sa u tha, lind pyetja: A funksionon rritja e pagave në një periudhë recesioni? Në pamje të parë mund të mendohet se rritja e pagave i nxit bizneset të shkarkojnë, apo të punësojnë më pak persona, sepse rriten kostot. Nga ana tjetër, ka shumë argumentë që mund të shkojnë në favor të rrites së pagave përgjatë një recesioni. Së pari, rritja e pagave është një stimul për konsumin, ashtu siç ka theksuar vetë kryeministri i Japonisë, Shinzo. Kjo, megjithatë, nuk është e qartë, pasi punonjësit, sidomos kur janë në borxhe, mund t’i drejtojnë të ardhurat e tyre më të mëdha, apo kursimet, drejt rimbursimit të borxheve.
Në çdo rast, lehtësimi i pozicionit debitor mund të ketë një efekt zgjerues në një periudhë më të gjatë. Së dyti, shpërndarja më e mirë e të ardhurave është një “spirancë” qendrueshmërie për sistemin ekonomik. Lufta kundër prirjeve deflacioniste duket se është objektivi më urgjent i politikave që synojnë rritjen e pagave. Inflacioni i përmbajtur dhe pritshmëritë për një rritje të çmimeve në të ardhmen veprojnë në favor të rimëkëmbjes, nga njëra anë duke ulur interesin real mbi borxhet e mëparshme, dhe nga ana tjetër duke i drejtuar ata që zotërojnë monedhë, të shpenzojnë menjëherë, për të shmangur zhvlerësimin, në vend që të shtyjnë investimet dhe konsumin.
Ndërkohë, pritshmëritë e kërkesës dhe çmimet e ardhshme më të larta janë një stimul për investim. Këtu nuk bëhet fjalë për përfundime të jashtëzakonshme. Edhe në modelet më të njohura, të ashtuquajtura “neo-keynesiane”, kur një ekonomi gjendet në një “kurth likuiditeti”, (apo thënë ndryshe kur Banka Qendrore nuk mund të ulë më tej normat e interesit), një goditje negative në anën e ofertës, (siç është rritja e pagave apo të shkallës së monopoleve) mund të ketë një efekt zgjerues.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn