als_Latn dik_Latn sag_Latn
Afati i shkurtër /pjesa II/
Ka gjasa që ngjarjet do të rridhnin siç donte Ismeti, por jeta na kishte kurdisur një rreng tjetër. Tri ditë para mbledhjes vjetore, deri sa po pinim kafe në zyrën e seksionit”Shote Galica”dhe po diskutonim mbi çeshtjete ngritura në raportin vjetor,vjen Ajet Abdyl Latifidhe, pa na bërë asnjë paralajmërim, i thartë e i merakosur,na sjell brënda një djalë të gjatë e të pashëm, të veshur menjë kostum ngjyrë myshku. I panjohuri dukej i qetë, i sjellshëm dhe mbante në dorë një çantë të zezë.
” Qe, be Shaip, kjo osh kriesia,” i tha Ajeti. Pastaj, pasi na hodhi një vështrim mospërfillës,iu drejtua Hajdarit. “ Ki gjali oshShaip Fushgjata dhe ka ardh me na pvetë diçka. Ki osh pi Tetovës, po shkollën e ka bitisë në Prizren. Erdh e më pvetidishka, po s’ dita shka mi thonë.Qe ku e keni, pvetneedhe ju.”
Edhe pse s’ e dua rastësinë, ajo është një gjymtyrë e pakundërshtueshmee realitetit objektiv. Pa çfaqjet e saj të rrufeshme s’ do të kishte tregime, novela, drama, komedi, tragjedi, romane e telenovela. Mu për atë shkak u çova në këmbë dhe, pasi ia zgjata të panjohurit një karrigë, porosita kafe për të gjithë neve që ishim brenda.
Ai fliste me zë të thekshëm,thuajse femëror. Dukej i sinqertë, i sjellshëm dhe energjik. Duke na dëftuar për veten, na dha të kuptojmë sesapo e kishte mbaruar shkollën e muzikës dhe kostumi që kishte veshur i takonte vëllaut të tij.
” Përndryshe, im vëlla ka qenë njëri nga organizatorët e Demonstratave të Tetovës,” na dëftoi i panjohuri. ”Menjëherë pas demonstratave filloi njëvalë arrestimesh dhe ato e mbërthyen jo vetëm Tetovën, po edhe fshatrat rreth e përqark. Vëllaun tim, Refik Fushëgjatën, e dënuan me tetë vjet burg. Ishte kjo arsyeja që na detyroi mua dhe Qamilin, vëllanë e dytë, të kërkojmë çare në Kosovë… Unë sapo e kam mbaruar shkollën ” Lorenc Antoni”dhe mund t’ i bie mandolinës e klarinetit. Në dorë të parë jam mësues, po bëj edhe punë tjera. Kam ardhur të ju pyes nëse dini ndonjë shoqatë shqiptare apo turke ku mund të punoj pak, makar edhe gjashtë muaj.”
Asnjëri s’ bëmë gëk me gojë. Dhe s’ kishim si të bënim, se të pestët ishim emigrantë dhe e dinim që kurbeti e kishte taksën të rëndë.
Ai vetë, pra, ishte goxha livriçk. Me të parë se aty pranë ishte një mandolinë që e përdorte Fikri Resnaliu, e nxori një valvolë nga xhepi dhe filloi të luante me të, deri sa iu tek ta këndonte një këngë që e dinim të gjithë. ”A kanë ujë ato burime?” S’ këndonte keq derri, se zërin e kishte të qartë e të shkolluar. Shyqyr që s’ isha muzikant, se do t’ ia kisha zilinë. Për çudinë time, edhe Ismeti vendosi t’ i bashkangjitej. Ky e zuri fizarmonikën dhe filloi t’ i këndonte disa nga këngët e tij më të preferuara. Këngë pas kënde dhe Shaipi e hapi çantën që kishte me vedi dhe e nxori klarinetin. Kësisoj, krejt papandehur, filluam të qeshnim e të këndonim thua se ishim rritur në të njejtën lagje. Ashtu vazhduam përafërsisht një orë, deri sa erdhi koha të iknim për drekë.Shaniu, që gjithnjë ishte kujdestar i klubit, brofi në këmbë dhe doli me një propozim.
” S’ di nëse jeni dakort, po kam një propozim,” tha ai. ” Pse nuk e çojmë dike të na marrë ca pica e të hamë sëbashku? Unë e kam gruan të sëmurë, se ju ftoja te shtëpia.”
Ate do ta bënte edhe Hajdari, por ai ishte dyndur në Oksie. Tani ai kishte zënë punë të rregulltë dhe bashkjetonte me një grua të urtë e të fisme. E shoqja ishte kthyer në Turqi.
” Shum propozim i mirë,” tha ai. ” Po vete dhe po i marr gjashtë pica. S’ dua lekë, se nuk e di sa del llogaria.”
” Për mua – jo,” kundërshtoi Ajeti. “ Unë kam ngrënë.”
Dukeqenë se zyra ishte tepër e vogël për të ndenjur rehat, iu afrova sportelit që gjendej përballë dhe kërkova leje të uleshim në njërën nga sallat ku mbanim mbledhjet e kryesisë.
” Gjashta është e lirë,” tha Helena, një polake simpatike, që sapo kishte ardhur në Suedi dhe ishte shumë e afruar me neve.” Atje jeni më rehat se askund.”
Atje ishim vërtet të lirë. Salla numër gjashtë, e veshur nga të gjitha anët me “dërrasa të bardha” e tekste që kishte vizatuar një ligjërueskufizonte me bibliotekën lokale dhe gjendej në fund të kurridorit.
“ Si thoni? Të shkojmë diku ku jemi rehat?” i pyeta tjerët.
“ Po more, pse jo?” thanë ata.
” Këtu i paski kushtet superbe,”konstatoi Shaipi, deri sa po kalonim përskaj sallave që shërbenin për mbledhje e ligjërata të ndryshme.
” Të mira,po kushtojnë,” i tha Ismeti.
” Ka dhe më keq,” u u ankua ai tjetri. “ Merrni me mend hallet tona!..Ne jemi tre vëllezër me arsim, kemi dhe një nënë plakë, por pushteti s’ po na jep punë. As në Tetovë, as në fshatrat e Tetovës. Vëllau i madh, Refiku, edhe pse ka dalë nga burgu, vazhdon të ndiqet si armik i popullit. S’ ka kurrfar të ardhurash dhe, të mos ishte Qamili, vëllau i dytë, do duronte për bukë.”
“ Ani qysh do ta ndihmoshzotrote?” u interesuaShaniu. “ Kurbeti, o vëlla,nuk është siç e dëftojnë axhaminjtë e fshatit. Kurbeti do parat e rrugës, do dhomën ku do të shtrihesh, do lejeqëndrimin, do gjuhën e huaj dhe shumë marifete tjera. Pyete Hajdarin, atë mikun që shkoi për pica, se sa ka vuajtur. Ai ka më shumë përvojë se ne.”
“ Apo këtë Ismetin, që ka mbaruar shkollë si ti, dhe askund s’ po mundet ta fusë kokën,” shtova unë.
“ E di, e di,” na siguroi Shaipi.
Ai dukej djalë i mirë, por ne s’ ishim në gjendje të shihnim se çfarë skenari kishte shënuar në trurin e tij. Ne mundeshim të grinim presh gjithë ditën dhe ai të mos na merte seriozisht. Tek pasi të kalonin javët e para dhe ai – i palarë e i pangrënë e i pashtëpi – ta përjetonte kurbetin e vërtetë, do të vinte më vete.Por aty për aty, deri sa po rrinim në një hapësirë sterile të Gadishullit Skandinavdhe po e prisnim Hajdarin të vinte me pica,pikëveshtrimi i tij ishte poaq i lartë sa dhe pikëvështrimi i një milingone para Kullës së Ajfelit.
“ Ajo që zotrote ke studjuar muzikën është plus i madh,” e trimëroi Shaniu.” Mos tjetër, sa herë të mërzitesh, mund ta zësh klarinetin dhe t’ ia qash dertet me të. Por më e keqja është se çdo gjë tjetër, që nga spageti të cilin duhet ta ziesh vetë, e deri te shkollat që duhet t’ i mbarosh, fillojnë nga shkronja A.”
Aq larg s’ kishte menduar Shaipi.
“ T’ ua them të drejtën, s’ kam patur kohë të mendoj aq shumë,” tha ai dhe për të na dhënë të kuptonim se kishte plane tjera, vazhdoi: “ E mora këtë rrugë në bindje se do ta gjeja një punë, qoftë edhe sezonale, deri sa të njihem me një vajzë suedeze dhe të martohem me të.Pastaj shëndosh duart, se gjendet çarja.”
As këtë here s’ foli njeri. Të gjithë, kush më herët e kush më vonë, e kishim dëgjuar atë përrallë të moçme shqiptare, por s’ ishim të gatshëm t’ ia rekomandonim asnjë njeriu.Megjithate, deri sa Shaipi po i shtronte botëkuptimet e tij, vura re qëAjet Abdyl Latifi po rrinte si në ferra.
” Po, mirë be,” kërceu Ajeti. “ Ne kishim ni msues të kitarave dhe ai i mësonte fëmijët të këndojnë me nota. A s’ osh Shaipi ma i mirë se ai? Shaipi osh shiptar dhe ibonfëmijët terbie ma mirë se suedezi.”
Kjo më dha të kuptoja se ajo kërlanë ishte gatuargjetiu, por cili prej tyre – Safeti apo daja i tij– e kishte përzjerë miellin, s’ mundesha ta dija n’ atë çast. Megjithate, s’ isha aspak i gatshëm të ngatërroja njerëz të rastit në projektin “Dituria”. Andaj s’ prita shumë,veçseaty për aty ia ktheva përgjigjen.
“ Ai suedezi, që thua ti, ështështetas i këtij vendi dhe s’ ka nevojë as për leje qëndrimi, as për shtëpi, as për kurse të gjuhës suedishte. Ne s’ kemi veçse pesëmijë korona dhe ata lekë janë miratuar për ata që gjenden në Suedi dhe të cilët, mjerisht, nesër pasnesër do bëhen suedezë. Mu për këtë arsye, si kryesi, kemi për detyrë që t’ i përdorim sipas rregullave që aplikohen në këtë vend. Tani që u njohëm pak, e kam të qartë se kush është ky djalë dhe qysh i ka hallet, por kështu si dozotrote, do ta zbrazim Kosovën nga shqiptarët. Më mirë kish qenë të hapim një konto për vëllanë e Shaipit dhe ta ndihmojmë me nga dy treqind korona se t’ ia prishim familjen edhe më tepër.”
Ai tjetri, medoemos, kishte menduar ndryshe, se s’ mori mund të ma kthente përgjigjen.
“ Unë mendoj si Ramadani,” tha Shaniu. ”Jo që s’ dua ta ndihmojmë këtë djalë, po ne jemi kurbetqarë… S’ kemi dyqane, s’ kemi restorante, s’ kemi fabrika…Kemi pesëmijë korona që na ka dhënë shteti dhe ato mbarojnë para krishtlindjeve. Po pastaj? Ky njeri, prapëseprapë, duhet të kthehet në Jugosllavi. Apo e kam gabim?”
Jo, s’ e kishte gabim. Cilët ishim ne, që ta merrnim në qafë një shqiptar, që sapo kishte mbaruar shkollën “Lorenc Antoni” dhe s’ ishte në konflikt me regjimin?! Mos tjetër, ai e kishte të drejtë ta kërkonte punë në Kosovë. Kosova s’ ishte ajo që kishte qenë. Unë merrja letra nga shokë të vjetër dhe ata më thoshin se Kosova kishte hyrë në një faze të re.
Ata tjerët heshtnin si midhje. Hanin pica dhe përtypeshin sikur buka ishte e ndaluar n’ atë sallë. Vetëm Ismeti dukej i paqetë.Ai ishte ulur përballë meje dhe shkruante diçka në shpinën e raportit vjetor… Katërqind… Katër herë katërqind… Njëmijë e gjashtqind… Katër herënjëmijë… e gjashtqind… Gjashtë… Katër… Zero… Zero… Gjashmijë e katërqind… Dikur, kur tjerët u mërzitën nga heshtja dhe filluantë flasin nëpër hundë me shoku shokun, ai na pa ngultas dhe të gjithë e kuptuam se do të thonte diçka”gjeniale”. Ashtu bënte kur i lindte ndonjë frymëzim i madh.
“ Siç e dini,edhe unë kam qenë në lëkurën e këtij mikut,” tha Ismeti. “ Kam fjetur nën ura, nëpër hallk, në lagjen Kristiania, dhe përpak s’ kam filluar të përdor droga. Shyqyr Zotit, dola këndej Ngushticës dhe mbeta në Malme. Jo pasnesër, por pastjetrit, kemi mbledhje vjetore. Unë po matem të dal para mbledhjes me këtë propozim: që Shoqata “Vëllazërimi” ia japë këtij mikut nga katërqind krona në javë ose t’ ia gjej një dhomëme qira dhe ky shoku të merret me të rinjtë nga dita e hënë deri ditën e premte… Propozimisht nga ora tre deri më ora gjashtë… Katër javë ka muaji dhe katër herë katërqind bëjnë njëmijë e gjashtqind… Nëse ku miku do të punojë katër muaj me fëmijët tanë, propozoj t’ ia japim gjashtmijë e katërqind korona për atë kohë që na ndihmon… Kjo vlen deri në muajin dhjetor… Mjerisht, pas dhjetorit, bash edhe sikur të punojë falas, ne s’ kemi mundësi ta ndihmojmë… E ceka një herë, po e përsëris edhe për të dytën: ky është propozimi im, po se çka thotë mbledhja vjetore, ajo është punë tjetër.”
Ajetiti erdhi fytyra në vend. Ai na kishte sjellë arushën te dera, tani duhej t’i merte këmbët në krah.
“ Unë mendoj se ki osh ni propozim i mirë,” tha. “ Do të foli edhe me do shiptarë tjerë, me Hisenin, Resulin e Abidinin, dhe do t’ ja zgjatim dorën. Këtij i duhet ni dhomë me banjo, se dreka e darkagjen sa të duash.”
Me kaq i dhamë fund asaj hallakame dhe, pasi e lamë të shihemi dy ditë më vonë, unë, Shaniu dhe Ismet Xhela u nisëm për në parkingun e madh, ku gjendej makina e të dytit. Shaniu, deri sa po kalonim nëpër Qendër, nuk foli fare, por me të dalë përjashta iu drejtua Ismetit me një mllef që ishte mjaft i papërmbajtur.
” Diçka s’ është në rregull me ty,”i tha me zë të prekur. ” Ti sikur po kërkon shtigje ta braktisësh Shoqatën dhe, në mungesë të arsyetimeve tjera, për çdo ditë po na nxjerr kanune të rinj. Deri dje e kishe hallin e kryetarllëkut dhe, për të dalë shqiptar i madh, na propozoje që pasardhësi yt duhej t’ ishte një duduk që s’ dimë shumë se t’ i grahë asaj “rabës” së tij. Tani ndërrove mendje. Ç’ ishte ai propozim me të cilin do të dalësh para mbledhjes vjetore? Ajo, që Seksioni i të Rriturve s’ po funkcionon, e dimë të gjithë. Ne e kemi parë dhe po e shohim çdo ditë se nga mutrat e Ajet Abdyl Latifit, Aqif Beqës, Destan Dallanguzit e kushërinjëve Cfilaga s’ bëhenqerpiçë. Po çka deshte me këtë tjetrin, aman?”
Kur e donte puna, Ismet Xheladinte të jetë edhe i mençur, edhe dinak. Të gjitha këto do të dilnin më vonë në pah, por jo në çastin për të cilin bëhet fjalë. Ai e kishte përgjigjen në maje të gjuhës.
” A dini çka,” tha duke na u drejtuar të dyve, edhe ate, me seriozitet të madh. ” Ju s’ jeni muzikantë, andaj dhe s’ ma dini hallin. Këta stupcat që po e quajnë veten anëtarë të orkestrinës, me përjashtim të Hilmiut, s’ kanë haber nga muzika. Këta, edhe sikur t’ ua japësh plumbin në ballë,s’ dinë sa nota ka solfezhi. Kjo është arsyeja pse duhet ta ndihmojmë Shaipin. Po kaloj te arsyeja e dytë. Nga sa dëgjuat me veshët tuaj, ai djalë m’ u duk i aftë. Arsyeja e tretë është ajo që në shkollë quhet “repertuar”. Shaipi kishte një repertuar individual. Kurdo që të na ftojë dikush, siç ndodhi në rastin e SIM-it, ne mund ta sajojmë një program. Mos harroni se Hilmi Kasaballius’ jeton në Malme. E katërta – dhe kjo është më e rëndësishmja – projekti që na ka miratuar Drejtorati merr fund në dhjetor. Ne kemi përafërsisht shtatëmijë korona në arkë dhe ato ua kemi dedikuar të rinjëve. Nëse i shpenzojmë për një djalë si Shaip Fushëgjata, me një gur i thyejmë dy arra: edhe e përfundojmë projektin, edhe e ndihmojmë një shqiptar me halle. Unë s’ jam politikan, por jam i sigurtë që s’ bëjmë keq ta ndihmojmë një familje të përndjekur.”
Shani Hasi s’ ishte aq i sigurtë, por u qetësua pak.
” Sa ke të drejtë, do ta dëftojë koha,” tha ai, duke ia hapur derën e makinës. ” Di të them një gjë. Kështu si e kemi nisur, s’ do bëjmë tjetër veçse do themelojmë shoqata, do mbushim shkresa, do t’ i ngopim njerëzit me kafe, edhe ate, vetëm e vetëm për t’ua mbushur kuletën tetovarëve. Unë e di qëfjalët e mia s’ju shkojnë për shtati, por ato janë fjalë të dala nga buzët e një njeriu të sinqertë. Unë do ta mbështes atë propozim vetëm e vetëm nëse mbledhja vjetore vendos që ai miku të punojë nga tri orë të plota në ditë dhe të paguhet copa copa, jo për një herë. Përndryshe, atë ditë që do më preni në besë, jap dorëheqje dhe kurrë s’ ju flas me gojë.”
“ Edhe unë të premtoj se nuk do bëhet ndryshe,” i premtoi Ismeti. “ Unë po përpiqem për të mirën e Shoqatës, po edhe shoqatat qenkan si njerëzit. Ndonjëra u rritka shpejt, tjetra më ngadalë, krejt sipas njerëzve që kujdesen për te.”
Kaq sa i përket bisedës që u zhvillua në parkerim. Prapa te lista që ma ke nisur zotrote. Pyetja jote ishte kjo: kush e solli Shaip Fushëgjatën në Suedi?
Atë pyetje duhet t’ ia shtroshShaipit, se shyqyr zotit, ai është shëndosh e mirë dhe mendja nuk i është gëlqerosur deri n’ atë gradë,sa ta ketë harruar edhe atë ngjarje. Unë bëra ate që do ta bënte çdo shqiptar i moshës time, me shpresa se shënimet që mbaja n’ atë kohë do ta ndriçonin më mirë atë periudhë që ishte e begatë me videokamera, manjetofone e filma amerikanë, por më e varfër me celularë, kompjutër dhe prostitucion legal.
Përndryshe, mbledhja vjetore u mbajt pa mysafirë të jashtëm. Të vetmit mysafirë që qëlluan atë ditë ishin Kosovë Rexhë Balaj dhe Avni Ajdini, një shok i tij nga Tërrnoci. Ajo ishte e qetë, bile shumë e qetë për të qenë shoqatë shqiptare,edhe ate, për një arsye që është qesharake. Shumica e anëtarëve të shoqatës, në pritje të një kamioni që do të sillte lakra nga Maqedonia, kishin harruar se mbledhja do mbahej paradite. Ishte vjeshtë dhe shqiptarët s’ e kishin hallin e kulturës, sa e kishin hallin e byrekëve me lakëra. Megjithate, numri i anëtarëve të pranishëm ishte mjaft i madh dhe mbledhja mundej të merrte vendimet që preknin fatin e Shaip Fushëgjatës dhe aktivitetet që kishim paraparë për të rinjtë.
Sipas marrëveshjes, për kryetar të mbledhjes u propozua Ajet Abdyl Latifi. Ajeti, që s’ e kishte pritur një nder aq të madh, mejti si një hy gardhi dhe as ishte që vinte të ulej me kryesinë, as ishte që rrinte në midis të sallës. Dikur, kur e pa që s’ çonim dorë nga propozimi ynë, ai, me ato pak fjalë që dinte në shqipe, i çoi duart përpjetë.
” Ma bëni hallall, po unë s’ jam për të drejtuar konferenca,” tha ai. ” Unë di me nga rabën dhe m’ i ra dajres.”
” S’ të pyetëm për ato punë,” u tall Hajdari. ” Propozuam të dalësh atje lart dhe të ulesh pranë Ramadanit. Se si do t’ i grahësh rabës soçme, të mëson sekretari.”
Kësisoj e nxorëm Ajetin në tribunë dhe, pasi zgjodhëm dy vërtetues të procesverbalit, kaluam në pikën më të rëndësishme të asaj mbledhje:aktivitetet e zhvilluara gjatë beharit dhe ato që mbeteshin të zhvillohen deri në dhjetor të atij viti.
Duke qenë se isha nisiator i projektit ”Dituria”, kërkova fjalën dhe i njoftova të pranishmit se shuma e miratuar për realizimin e atij projekti ishte pesëmijë korona. Ajo që pritej nga mbledhja vjetore ishte të merrte qëndrim rreth fazës së dytë të atij projekti dhe roli që duhej të luante një djalë i sapoardhur nga Kosova. Me këtë rast, më e mira ishte që i lartpërmenduri vetë t’ i prezantohej mbledhjes vjetore.
Atë ditë Shaipi ishte mjaft i përmbajtur. Ai brofi në këmbë dhe, pasi u dëftoi të pranishmëve se kush ishte dhe ç’ shkollë kishte mbaruar, kërkoi leje që – për nder të aktiviteteve tona – sëbashku me Ajet Abdyl Latifin ta interpretonte një kaba nga zonat e Shqipërisë Jugore.
Sinqeriteti me të cilin u prezantua,si dhe melodia që zgjodhi tainterpretonte para nesh, la mbresa të mira. Ai i dha fund prezantimit të tij me këto fjalë:
” Kam ardhur ta fitoj lekun me djersë. Dy ditë më parë, pas një bisede të shkurtër me kryesinë tuaj, kam gjetur një dhomë në lagjen Augustenborg. Ajo kushton njëmijë e pesqind korona në muaj. Nëse kjo mbledhje e sheh me vend të ma paguaj banesën për shtator, unë jam i gatshëm ta formoj një kor të të rinjëve dhe festat e Nëntorit t’ i presim sëbashku. Kaq mundem. Ju falenderoj për fjalën.”
Kërkesa e Shaip Fushëgjatës ishte e arsyeshme. Mbledhja, pas një diskutimi të shkurtër, vendosi që kondita e shtruar nga Shaipi të plotësohej menjëherë dhe ai, në bashkpunim me kryesinë e re, të fillonte nga puna. Duke qenë se “klubi” ishte i papërshtatshëm për ushtrime, u rezervuan dy salla të Shtëpisë së Aktiviteteve të Lira dhe njërën do ta përdorte Shaipi, tjetrën ne. Ne vendosëm të merremi me shah, recitime, vizatime, gjuhë amtare, dhe dramatikë krijuese.
Përndryshe, mbledhja e hodhi poshtë propozimin tonë që edhe motrat gra të na bashkangjiteshin në aktivitetet e të rinjëve. Dikur, kur dispononim një lokal që ishte ”relativisht”larg Qendrësdhe s’ na pengonte njeri pos meje e katër pesë prindërve tjerë, atyre s’ iu pëlqente pozita e lokalit për shkak të thashethemeve. Tani që aktivitetet do të zhvilloheshin mu në qendër, doli se Shtëpia e Aktiviteteve të Lira s’ ishte e përshtatshme, sepse n’ atë godinë hynin e dilnin lloj lloj pijanecësh. Sipas numuzllinjëve, motrat gra ishin të martuara dhe duhej ta ruanin nderin e burrave të tyre. Jo, njerëzit më të përshtatshëm për atë punë ishin pedagogët si Ismet Xhela, Shaip Fushëgjata, Ramadan Rexhepi dhe hoxhë Kadriu. Duke qenë se grupit tonë iu shtua edhe një njeri i paguar, ai duhej ta merrte barrën kryesore. Me pak fjalë, sipas vendimit të lartpërmendur, të gjitha obligimet duhej të binin mbi supet e Shaip Fushëgjatës, që s’ kishte tjera të meta pos mungesës së atyre katër shifrave që fitoheshin me lejen e qëndrimit. Tani ai duhej t’ ua puthte duart edhe atyre që, njësoj si ai, kishin ardhur në Suedi dhe kishin patur fatin të hynin në regjistrin e Zyrës për Mirëqenie Sociale.
Dhe Shaipi e mbajti premtimin. Që nga dita kur unë dhe Shani Hasi e shoqëruam deri në Augustenborg dhe ia paguam banesën për muajin shtator, ai e hoqi atë kostumin ngjyrë myshku, me të cilin kishte ardhur në Malme, i mblodhi të rinjtë në sallën B, i ndau në grupe dhe filloi të ushtronte me ta. Ai dallonte shumë nga Ismet Xheladhe i trajtonte të rinjtë si t’i kishte vërsnikë.Duke qenë se ishte shkolluar në ambientin kosovar, pak i bënte për butësinë e tepruar të qytetarëve suedezë. Ishte kërkues dhe s’ e kishte për turp t’ i zente për veshi.
Shaipie donte veten. Atij i pëlqenin bjondet e gjata suedeze, që javë për javë visheshin bukur, parfumoseshin dhe shkonin nëpër disko. Sikur të mundej, ai do ta pushtonte Malmen për një natë, por ai marsh ngadhnjimtar s’ ishte aq i lehtë.Ai ishte i ri, i pashëm dhe goxha i sinqertë. S’kishte nevojë të gënjente si zoti Gynt, sepse kishte mbaruar një shkollë gjimnaziale, kishte puthur mjaft çika të reja kosovare,kishte një klarinet në çantë dhe, kudo që ta përplaste fati, do ta nxirte një kafshatë buke. Por ai kishte një hall: njëri nga vëllezërit e tij ishte i papunë.Ai, sikur t’ ishte edhe vetë Rexhep Mulliqi, s’ gjente punë në Maqedoni. Po pse? Sepse vëllezërit e tij ishin nacionalistë dhe me kryeneçinë e tyre kryengritëse e kishin prishur rehatinë familjare. Përndryshe, Shaipi s’ kishte nevojë të dilte në kurbet dhe t’ ua puthte bythën atyre fikanakëve të mallkuar. Kush djallin e pyeste për ëndrrat e tij? Askush. Ata majmunat e ”punëtorëve të inkuadruar jasht atdheut,” që me zor e flisnin gjuhën shqipe, hanin e pinin si zotërinj, ndërsa nipat e tij duronin për bukë?
Ai ishte çdo ditë në Shtëpinë e Aktiviteteve të Lira.Pa marrë parasysh a shkonin apo s’ shkonin të gjithë anëtarët e Seksionit të Rinisë. Nëse vonoheshin nga pak, ulej e pinte kafe me Helenën, atë nusen e re polake, por kurrë s’ ndërhynte në punët tona.Këto sjellje filluan të pasqyrohen edhe në marrëdhëniet e tij me neve, të rriturit.Ata që fillimisht desh u coptuan për ta ”lënë” në shoqatë, çuditërisht u zhdukën nga skena e ngjarjeve, ndërsa ata që fillimisht ishin të rezervuar tani vinin me fëmijët e tyre nga Nydala e Augustenborgu dhe e qerasnin me kafe.
Njëri nga ata që u zhduk fare nga Shtëpia e Aktiviteteve të Lira ishte Ismet Xhela. Pak më vonë u zhdukën edhe Hysen Kaja, Fikri Resenliu dhe Ajet Abdyl Latifi. E kundërta ndodhi me mua, Shani Hasin, Nebih Bushin dhe vëllezërit Zhuta. Shaniu shkoi aq larg, saqë çdo ditë ia sillte fëmijët me makinë dhe kur mbaronin ushtrimet, ia çonte ndonjë picë apo çerek byreku.
Ndonëse koha ecte me hapat e breshkës, të gjithë e dinim se Nëntori ishte afër dhe projekti ynëdo të mbaronte dy tri javë më vonë. Me kaq mernin fund edhe takimet tona të përbashkta, duetet që këndonim unë e Shaipi e Jakup Gashi, si dhe përpjekjet tona të sinqerta që t’ ia gjenim një vajzë të fisme e ta mbanim në Suedi. Asnjërits’ na pëlqente që ai të martohej me një lingurkë suedeze, vetëm e vetëm për hir të lejes së qëndrimit, po kjo ishte zgjidhja e vetme. Pas lutjes që ia bëmë Ibrahim Cfilagës t’ ia jepte Xufën për nuse, s’ na mbeti tjetër pos ta kremtonim Ditën e Flamurit sëbashku dhe ta përcillnim deri në aeroportin e Kopenhagës. Për të qenë e keqja më e madhe, unë kisha mësuar se ais’ e donte aspak Safet Selimin. Në hetimet e zhvilluara pas Demonstratavetë Tetovës, ky i fundit i kishte lënë shokët në baltë dhe, si shpërblim, Udba vetë ia kishte hapur rrugën të ikte nga Jugosllavia.
Në agun e nëntorit, deri sa Shaipi priste t’ i vinin dy grupet e para të fëmijve,vajta në Karoli Siti dhe bleva rekvizitat që më duheshin për afishe.Përjashta gurronte shiu dhe kish mundësi që të rinjt e seksionit ”Shote Galica” të mos vinin fare. Duke marrë parasysh se miqët e Helsingborgut, Landskrunës, Geteborgut, Lundit e Treleborgut nuk dinin gjë,unë duhej t’ i bëja ftesat me kohë dhe t’ i nxirja afishet në lagjet kryesore të qytetit.
Mu në atërrëmujë, deri sa po i hapja tabakët mbi tavolinë, vjen Shaipi në zyrë dhe më vështron i qeshur prej së largu. Dukej mjaft i kënaqur me egzistencën, se s’ do ciritej n’ atë mënyrë.
” Aman, bre,kur do të pushosh një herë që ta pimë rehat një kafe sëbashku,” më tha. Edhe ai e ndiente se të rinjtë do të vonoheshin.
” Kur të duash,” i thash. “ Mos ka diçka të re?”
“ Ka,” tha ai, duke më parë me sytë e një hilexhiu. “ Dhe janë të mira.”
” Hajrli qoftë. Po qysh janë, mbasi qenkan të mira?” e pyeta.
Aipa rreth e rrotull, sa për t’ u siguruar që s’ na dëgjonte njeri, dhe pastaj më pëshpëriti në vesh.
” Ajo puna u rregullua. Do të martohem.”
Që ta them të drejtën, nuk u gëzova aspak. Një parandjenjë e çuditshme më tha ta frenoj entuziazmin, sepse kisha përvojë të keqe nga martesat “për letra” dhe ato i kam prekur disa here në këtë histori të gjatë.
” Mirë që u martoke, xhanëm, po me kend do martohesh? Ku e paske gjetur atë grua?” e pyeta.
Ai ma zgjati kutinë e cigareve.
” Mos i kallxo kujt, se domë tallin,” tha. “ E kam gjetur në ”Shoqatën e Valleve Ndërkombtare”. Ajo të njeh ty.”
Kjo më shqetësoi pak. Si kryetar i SIM-it, gjegjësisht shoqatave kulturore emigrante, unë i njihja kryetaret e tyre, por jo dhe përfaqësuesit, që kohë pas kohe dukeshin nëpër mbledhje. Kryetarja e shoqatës së lartpërmendur ishte Margareta Svensson, një suedeze nga Finlanda. Ajo kishte patur një aferë dashurie me një serb nga Kosova.
” Kallëzom pak më shumë,” i thash. ” Me dijeninë time, ajo shoqatë ka dhjetë a pesëmbëdhjetë valltare aktive. Mos është Margareta? Se Margaretën e njoh mirë.”
Jo, jo. Për të qenë kryetar i shoqatave emigrante, s’ isha aq i informuar.Ai vetëm dy herë kish qenë në ushtrimet e tyre, por kishte informata më të sakta se unë.
” Gabim. Margareta është e belhollë, e gjatë, e bukur. Ajo është kryetare e Shoqatës, ndërsa kjo shoqja është sekreterare dhe goxha e trashë.Megjithate, mbasi s’ ka kundër të martohet me mua, s’ po më prish punë fare,” tha. Gjithnjë duke u ngërdheshur në adresë të gjymtyrëve të asaj shoqes.
” Hiç mos m’ u ngërdhesh, se qenke bërë anëtar i PPP-s,” i thash me zë të brengosur.
” Ç’ është PPP-ja?” më pyeti.
Edhe pse s’ ishte çasti, duhej t’ ia thoshja mendimin tim, që të mos dilja i keqkuptuar më vonë.
” S’ di as vetë si të them, po PPP-ja është shkurtesë për Partinë e Prostitutkave Polake,” i thash. Dhe shtova: ” Ti ke të drejtë. Unë e kam parë atë vajzë që do ta marrësh. Ajo ka qenë edhe në shoqatën tonë dhe kemi ushtruar sëbashku. Po çka dreqin do të bësh me atë vozë? Do ta përdorësh për turshi? Ajo duhet t’ i ketë nja nëntëdhjetë kilo dhjamë.”
“ Ani çka,” tha ai. “ Le t’i ketë edhe njëqind, se mua pak më bën.Unë s’ kam kohë të merrem me defekte, por me përparësi. E rëndësishme është se ka një punë, ka një shtëpi dhe s’ ka kundër të më mbajë deri sa ta nxjerr lejen e qëndrimit. Kur të mbushen dy vjet, lala shkon te avokati dhe i plotëson letrat për t’ u ndarë.”
S’ kisha ç’ të shtoja. Ajo bukë ishte pjekur dhe duhej ta hanim me kripëspec. Kështu quhet erëza më e preferuar e preshevarëve.
“ Nëse ty të duket në rregull, mua edhe më shumë,” i thash duke brofur në këmbë. “ Prit këtu, se do të qerasë.”
Kështu mbeti edhe Shaipi në Suedi.Nëse deri n’ atë ditë e kishim ndjerë veten të obliguar t’ ia paguajmë qiranë dhe ta ftojmë për dreka e darka, papandehur na u hoq ajo brengë. Megjithate, nuk i dolëm nga fjala dhe në një mbledhje të kryesisë vendosëm t’ ia japim të hollat që i takonin për shtëpinë.Me Shaipin do të shiheshim edhe më vonë, por ato s’ kanë të bëjë me ngjarjen që jam duke e shtruar. Pra, me vjeshtën e vitit 1977.
Atë javë frynte një erë e ftohtë, porkjo s’ na pengoi të ngjisnim afishe në Rusengord, Nydala e Kruksbek dhe t’i ftonim bashkatdhetarët në një çfaqje familjare. Kishim marrë vendim t’i shmangeshim politikës dhe t’ i afronim shqiptarët me një programmuzikor që do t’i kënaqte të gjithë, si ata që ishin nga Shqipëria, ashtu dhe ata që ishin nga Kosova, Maqedonia e Turqia. Për atë qëllim, të gjithë, pa e përjashtuar as Shaniun, që s’ e kishte shoqen mirë nga shëndeti, e kishim marrë përsipër të shkonim në çfaqje me të gjithë anëtarët e familjes dhe të kujdeseshim për discipinën e përgjithshme.
Edhe atë pasdite binte shi. Pak para se ta mbyllja derën e shtëpisë, me merr në telefon Shani Hasi. Donte të dinte se në ç’ orë saktësisht do të fillonte programi.
” Ai fillon m’ ora shtatë e gjysmë, por ne duhet të jemi nja dy orë përpara, se gratë do të sjellin gurabia, fiq, fara të kungullit, byrekë, kollpite e ëmbëlsira tjera,” i thash. ” Unë jam duke dalë, ndërsa Nina, Tilda dhe Ula e Hajdar Reçit veç kanë dalë.. Mos pate diçka?” e pyeta.
” Kam,” tha ai, por pa më thënë se ç’ kishte.
” Fol, pra,” i thash. Jeta, shoqja e tij, ishte një qenie e ndrojtur dhe ndoshta s’ donte të vinte.
” Kam një problem,” tha. Dhe zëri i tij s’ më pëlqeu fare.
” Probleme kemi të gjithë, o Shani,” ia ktheva. ” Bjeri shkurt, të paça vëla, se duhet të nisem.”
” Qe, po i bie,” tha duke nxjerrë një psherëtimë të thellë.” Ti e di se Jetën e kam patur me barrë… Sot në mëngjes, deri sa po bëhesha gati të dal në punë, e zunë ca dhembje të çuditshme. Duke qenë se s’ ikja dot nga puna, e lash në Klinikën e Grave dhe eluta informieren kryesore të më thërriste në rast nevoje. Ke parë ti?.. Në vend se të më thëriste e të më njoftonte si e kisha gruan, priti ta merja unë. Mirë, mirë – tha – por na ka dalë një problem i ri dhe e kemi shpënë në Urgjencë. Duhet t’ ia bëjmë një dializë të gjakut.”
” Tash më shqetësove,” i thash. ” Nga doli dializa? Ti po thua se e le në Klinkën e Grave?Mos do të vi në spital e të ndihmoj me diçka?”
Jo, jo. Ai ishte gjithnjë në “Kockums”.
“ Atje do të shkoju vetë, por dua të ma bëni një nder. Kujdesuni pak për fëmijët e mi, deri sa të dal nga spitali.Unë të lajmërohem prapë, por pasi të shkoj në spital.”
“ Mos kërko njeri tjetër pos meje,” e porosita. ” Dhe kujdesu për Jetën, se sa për fëmijët, ata do të kënaqen.”
” Ani ik, se të lajmërohem,” tha. ” Ti s’ ke nevojë të merresh me fëmijët, por kallëzoi Arsimit, se sonte e ka ndërrimin e natës. Ate e kam kojshi të parë dhe shoqja e tij i njeh fëmijët e mi që nga vegjëlia.”
“ Rri pa marak,” e këshillova. ” Dhe mos u shqetëso, se kjo s’ është Jugosllavi. Këtu ka mjek të aftë dhe ata janë në gjendje të bëjnë çudira. Hajt, pra.”
” Ik, se dëgjohemi,” më tha.
Çdo gjë dukej në rregull. Falë zotit Jan Folke, që ishte një pedant i madh, Shtëpia e Aktiviteteve të Lira kurrë s’ kishte qenë më e stolisur se atë mbrëmje: salla ku do të jepej programi ishte shtruar me karrige; altoparlantët ishin instaluar në skenë; banaku, ku rëndomt blihej kafja, ishte mbushur me qiqra, llokume, fiq e ëmbëlsira të ndryshme; ndërsa të rinjtë, shumica të veshur me këmisha të bardha, pantallone të zeza e shami të kuqe endeshin nga salla në sallë e qeshnin me njëri tjetrin. Ishte kjo hera e parë që po shihja shoqen time, Ulën e Hajdar Reçit dhe Mirandën e Arsim Ahmetit që kishin veshur kostume të Hasit dhe sorollateshin nëpër paradhomën kolosaletë atij pallati. Kostumet ishin të zhgunjtë dhe s’ mbaheshin në lokale të nxehtë.
Asnjëherë s’ kishim patur atmosferë më të mirë. Kjo, për mendimin tim, kishte të bëjë me ditën kur e kishim ftuar popullin në çfaqje. Sikur ta ftonim një ditë më vonë, vetëm mysafirët do ta mbushnin sallën, por ajo e premte ishte e jona, Dita e Flamurit. E shtuna ishte ditë e jugosllavëve dhe Shaipi s’ do të këndonte edhe sikur ta vrisje.
Pastaj dyert e sallës A u hapën dhe gra e burra, të përcjellë nga fëmijët e tyre, filluan të hynin brënda dhe t’ i zinin vendet e tyre. Duke qenë se kryesia e kish caktuar Nazmijen si moderatore, unë kisha çfaqur dëshirë të merresha me përjetësimin e asaj çfaqje. Fundja, dikush duhet ta bënte atë punë, që ta kishim si kujtim të përpjekjeve tona modeste. Mjerisht, pak para se të fillonte programi, vura re që kisha nevojë për një film tjetër dhe duhej të dilja e ta bleja në Epa ose Domus. Duke kaluar pranë banakut, pashë Helenën duke folur me dike.Po flet met ë shoqin, mendova, por kisha qenë gabim.
” Panu!Shani jest na telefon,” tha ajo, duke ma bërë me dorë.
Ia mora kufjen dhe hyra menjëherë në temë.
” Hë Shani, si duken punët?”
” Shumë keq, o vëlla,” u ankua ai. ” Jetën e kanë sjellë në Urgjencë dhe po ia pastrojnë gjakun. Kjo po më shqetëson shumë. Sipas infermieres, ime shoqe ka vuajtur nga një infekcion i paidentifikuarmë parë. Se sa ka vuajtur, s’ më thot njeri. Sidoqoftë, dializapo ma ka kallë datën. Njëherë ia paskan bërë një… Tetë orë me radhë, por rezultati s’ ka qenë i kënaqshëm. Tani kanë vendosur të vazhdojnë… Sa do të vazhdojnë kështu? Nuk e di. Kështu bëkan një javë ditë, deri sa rikëndellet i sëmuri. Nëse s’ ka rezultat edhe pas një jave, e nxirrkan kabllon nga priza. Shpëtoi, mirë… Nuk shpëtoi, Allah Rahmetele.Po ju qysh jeni?”
” Ne jemi mirë, xhanëm. Isha nisur të blej film, po ma theve takatin,” i thash. ” Mos do ta marr një taksi e të vi atje?”
Jo, jo, kundërshtoi ai.
” As që vjen në pyetje,” tha. ” Sot është Dita e Flamurit dhe ti s’ do të ikësh nga festa.Veçkujdesuni pak për ata fëmijët e mi, se të vegjël kanë qëlluar për të mbetur jetimë.”
Më mbërtheu një ligështi e madhe. Salla, me gjith ato qiqra, bakllava, fiq e ëmbëlsira, më erdhi rrotull dhe sytë m’ u errësuan keq. Ai po më fliste me dhembjen e një prindi të ri. Po më fliste për një qenie, që deri dje i kish qenë shëndosh e mirë dhe i kish larë e ushqyer fëmijët e saj, ndërsa tani po luftonte me vdekjen.
” Mos fol pa lidhje, se atë punë e di i Madhi Zot.” i thash. ” Si thua, ta marr taksinë?”
” S’ ka nevojë, se po vijvetë atje,” nguli këmbë.
” Ani ça po pret? Pse s’ po vjen e të më dëftosh më mirë?”
“ Do të flas me kryemjekun,tha duke e përplasur kufjen. ” Hajt, se erdhi.”
Shtëpia e Aktiviteteve ziente nga kënga. Këndohej me të madhe por unë, si shumë herë në jetën time, e kisha zënë dhembjen me të dyja duart dhe po e mbaja si një zokth të rënë nga strofulli. Pak minuta më parë isha nisur t’ i fotografoja të rinjtë e të rejat, të veshura në pantallona të zeza e shami të kuqe, po tani e kisha humbur dëshirënpër gjithçka dhe, deri sa ata këndonin për pyjet e malet e fushat me lule, unë u shemba në një karrige dhe mezi prisja të vinte Shaniu.
Ai u vonua. Erdhi pak para se të mbaronte programi dhe, pasi ua zgjati fëmijve çelsat e makinës, iu tha se kishte diçka të rëndësishme me mua. Dukej i verdhë në fytyrë,por s’ e jepte veten para atyre që donin të dinin mbi shëndetin e Jetës. Dikur, kur të tjerët ikën në sallë për t’ i mbledhur karriget, altoparlantët dhe topat e letrave, ma kërkoi një cigare.
” Jam shumë i mërzitur,” tha duke i fshirë lotët me shuplakën e dorës.” Nuk po di si t’ uatregojhallin fëmijve. Ata janë të vegjël dhe s’ dinë si është vdekja.”
Kjo s’ më hynte në kokë as mua, një të rrituri, jo më Shemsiut që shkonte në klasën e pestë apo Shefkates, që shkonte në klasën e tretë të shkollës fillore.
” Ani ça të tha kryemjeku?” e pyeta. ” Si erdhi deri te kjo gjendje?”
Ai e zuri kokën me duar dhe më luti të mos e torturoja.
” Aq satë dëftova,” tha duke parë anash, si i çmendur. ”Jeta paska patur një infekcion gjaku dhe duket se e paska neglizhuar pak. Ajo nga natyra është e turpshme, e mbyllur. Por kjo që do të ndodhë tani është e tmershme. Ata do ta mbajnë një javë ditë në Spital. Po e mori veten – mirë! Jo po nuk e mori – e nxjerrin kabllon nga priza dhe zemra e saj pushon.”
” Ti s’guxon t’ i humbësh shpresat,” i thash.
Përkundrazi, ato kishin vdekur të gjitha.
” Ma bëj hallall që po të kundërvihem, po afati është i shkurtër,” tha ai duke e përplasur shikimin për toke.” Unë s’ kam kohë të luaj cicmic me fëmijët. Kam dy javë ditë në dispozicion dhe duhet të jem i sinqertë me familjen time… Këtë javën e parë, deri sa të jetë Jeta e gjallë, duhet t’ ia çoj në spital dhe t’ ua bëj të qartë se egziston edhe një botë tjetër pos kësaj, dhe atje do të shihemi të gjithë një ditë… Ndërkaq, javën e dytë do të bezdis pak, se s’ kam njeri më të afërm se ty, do më shoqërosh nëpër zyra të agjensive mortore, në Spitalin Univerzitar dhe agjensinë e sigurimeve… Idealja kish qenë ta kisha çuar Jetën edhe një herë në Kosovë, sa është gjallë, por tani është tepër vonë për të parë ëndrra…”
” Tani s’ e nxjerr dot nga duart e mjekëve,” i thash. ” Çou t’ ikim, se po bëhet vonë për fëmijët.”
” A po vjen edhe ti?” më pyeti.
“ Andej e kam rrugën,” i thash.
… Mjerisht, ajo që quhej Jeta dhe ishte nusja e Shani Hasit, nuk u çua nga krevati ku e kishin shtruar mjekët suedez. Çdo gjë ishte e kotë… Ashtu si ai ketri mitologjisë nordike, që pareshtur rend nëpër drurin e jetës, për t’ i çuar lajme qiellit nga toka dhe anasjelltas, tokës nga qielli, edhe Shaniurendte nëpër rrugën që e lidhte shtëpinë e tij me Spitalin Univerzitar për të marrë lajme dhe për t’ i trimëruar fëmijët e vegjël.
Javën e parë, deri sa Jeta, symbyllur dhe e gatshme të ballafaqohej me Krijuesin e Botave, ai e kaloi duke ia çuar fëmijët në spital që dhe ata ta shihnin se jeta ishte ëndërr dhe të gjithë ne, sitë bardhët ashtu dhe të zinjtë, do të përfundonim në strofullin e vdekjes.
Javën e dytë, deri sa Jeta, rrëqethshëm e vetmuar në një morg të huaj, ai e kaloi duke rendur me mua nëpër agjensi varrimi, duke inxjerrë letrat për udhëtimin e fundit. Ai do kish dashur që Evropa të mos ishte siç ishte dhe ta merte Jetën në rimorkio dhe, bashk me të vegjëlit e tij, ta çonin në Kosovë, por as kjo ishte e ndaluar me ligje.
Javën e tretë, që ishte dhe java e parë në Kosovë, ai e kaloi duke shkuar çdo ditë te varri i saj. Këtë herë Jeta e tij ishte kthyer definitivisht në vendlindje dhe ai s’ ndiente nevojë të largohej nga fshati i tij.Që nga ajo kohë kanë kaluar tridhjetë e shtatë vjet dhe unë s’ e kam parë mikun e dashur.
Pas asaj ngjarje u armiqësova keq me vdekjen dhe s’ dëshiroja t’ ia shoh as sytë. E urreja me gjithë shpirt dhe s’ kisha dëshirë t’ ia dëgjoj as emrin.Mjerisht, pas ikjes masive të shqiptarëve nga Kosova dhe pas lavdatave të vazhdueshme të serbëve që Kosova gjithnjë është Serbi, jam pajtuar me vdekjen dhe shpesh herë po e ftoj për darkë e po i kërkoj falje për mëkatet e vjetra.Është ajo – dhe vetëm ajo – që e pastron rruzullin edhe nga të mirët, që i falë i Madhi Zot, dhe nga të këqinjtë, që i falë Shejtani i Mallkuar.
Shkruan: Ramadan Rexhepi
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn pap_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn