als_Latn uzn_Latn ron_Latn
Kadare: Nuk u jap rndsi xhuxhve dhe spiunve
Shumica e njerzve kan dashuri pr shkrimtarin. Por kjo sht e pabujshme
Vetm gjykimit t popullit t vet nuk do t donte dhe nuk do t mundte ti shmangej, ndrsa xhuxhve e spiunve Ismail Kadare ka msuar t mos u jap m shum rndsi se duhet. Kshtu shprehet ai gjat nj bisede me arkitektin e piktorin Maks Velo, botuar n librin Zhdukja e Pashallarve t kuq t Kadares, anketim pr nj krim letrar (Onufri 2002). N nj koh kur sht ende i nxeht debati mes Kadares dhe shkrimtarit e studiuesit Nasho Jorgaqi, si nj lloj kundrprgjigjeje kundrejt gjith situats s krijuar, shtpia botuese Onufri publikon n faqen e saj n facebook kt bised. Nj mnyr jo e drejtprdrejt, q l t kuptoj arsyen pse Kadare nuk iu prgjigj personalisht letrs s hapur, drejtuar nga Nasho Jorgaqi. Pr kt ai i referohet nj episodi t gati 20 viteve t shkuara, gjat nj vizite n Luksemburg, me rastin e themelimit t Akademis s Poezis. Nj grup bashkatdhetarsh kishin shkuar ta takonin, e kishin shoqruar deri te shkallt e ndrtess, n t ciln zhvillohej ceremonia, ka kishte trhequr vmendjen e dhjetra poetve q ndodheshin atje. Shumica drrmuese e njerzve kan dashuri pr shkrimtarin. Por kjo shumic, ndryshe nga zhgani tjetr, sht e pabujshme. Madje, kjo dashuri e shumics shkakton nervozizm te disa, thot Kadare.
* * *
Nga Ismail Kadare
Ti e di mir se kudo n bot do shkrimtar a artist i shquar krijon vetvetiu kundrshtar. Me arsye, pa arsye, me kinse arsye. N qoft se kjo sht nj e vrtet botrore, gjitheuropiane, mendo se trajta groteske merr n Ballkan e sidomos n vendin ton t dashur. T marrin inat njerzit pr gjra q st vete mendja: pr kapeln q ke vn, ose nuk e ke vn, pr ecjen, pr t fejuarn, pr kanapen, pr romanin, pr nj Zot e di far. M kujtohet se ty t merrnin inat pse rrije i piklluar n kafene. Madje, m ke thn se ta kan prmendur edhe n hetuesi. Kto gjra un i di prej kohsh dhe nuk m shqetsojn. Nuk m shqetsojn, sepse di gj tjetr: q shumica drrmuese e njerzve kan dashuri pr shkrimtarin. Por kjo shumic, ndryshe nga zhgani tjetr, sht e pabujshme. Madje, kjo dashuri e shumics shkakton nervozizm te disa. T tillt fillojn t mos t duan pikrisht se t duan t tjert. Meqense e zbuluam se jemi n nj ngecje e zvarritje kafkiane, m lejo t t tregoj nj ngjarje q lidhet me dashurin pr letrsin.
M 1995, n Luksemburg u themelua Akademia e Poezis. Ceremonia ishte luksoze. Kishte shkrimtar e poet t njohur nga gjith bota. Un mbajta fjaln e hapjes. Ditn e tret n mbrmje, pak prpara darks s lamtumirs, m than se te hyrja e hotelit m krkonin. Ishin nj grup shqiptarsh, rreth 30 veta, t gjith mrgues n viset prreth. Shumica kosovar. Kishin marr vesh n TV pranin time dhe deshn thjesht t m takonin. Ndonse ishin t ndrojtur e fjalpak, qndruam rreth nj or bashk. Pastaj u thash se duhej t shkoja n darkn e mbylljes. U ngritm t gjith dhe m krkuan leje t m shoqronin gjer te ndrtesa ku bhej darka. Kaluam kshtu mesprmes parkut. Kur iu afruam salls, pas qelqeve t s cils rrzllenin dritat, ngadalsuam hapat. Kshtu, un prpara, ata pas, iu afruam hyrjes. Aty u thash natn e mir dhe ngjita shkallt. Kur ktheva kryet, pash se rrinin ende aty, si nj mur i heshtur, n kmb, me syt nga qelqet e salls. Ndrkaq, shum t ftuar ishin br kureshtar pr ta dhe ishin afruar te qelqet pr t marr vesh se ndodhte. Organizatort e darks gjithashtu. U thash se ishin shqiptar refugjat, shumica nga Kosova, ndaj dukeshin aq t zymt.
Po mbrrinin t ftuarit e fundit, pritej dukesha e madhe q do t kryesonte darkn. Te qelqet ndrkaq ishin shtuar poett q vshtronin prjashta grumbullin e shqiptarve. Ishin krejt t mahnitur nga ajo pamje epike, nga ai seriozitet, nga ajo przitje madhshtore. E kishin ndrruar, si m than pas pak, nj lidhje t till me lexonjsit e tyre. Nj marrdhnie t till, q ngjante e rrezikshme dhe funebre, ngaq poezia przihej me lirin ose, m sakt, me mungesn e saj.
Kshtu, pr nj far kohe t dy palt vshtruan njra-tjetrn, t ndar nga qelqet e mdha. Kur i pash t largoheshin, ashtu si nj mur i errt, i huaj pr kt bot, moskuptues, antik, mendova se ky ishte muri i popullit tim, q nj dit mund t m zinte nn vete e un ksaj as do t mundja e as do t doja ti shmangesha. Ta tregova kt q t m kuptosh se prse un nuk u jap rndsi m shum se duhet xhuxhve dhe spiunve. Jan kto qoka (referenca) t mdha q na kan mbajtur gjall. Ndryshe prej xhuxhve mund t mendeshim. Ose t bheshim edhe ne xhuxhr, si ata.
sht kjo arsyeja q un kam falur shum gjra. Ti m njeh, un sjam natyr e but. Ve ksaj, vij nga nj qytet q ka qen shquar pr mrit e gjata. E megjithat, sht falja ajo q m ka kthjelluar shpirtin.
(Marr nga libri: Zhdukja e Pashallarve t kuq t Kadares, anketim pr nj krim letrar, nga Maks Velo, Onufri, Tiran, 2002)
* * * * *
als_Latn als_Latn als_Latn unk sun_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk