als_Latn dik_Latn sag_Latn
Aradha e parë shqiptare partizane "Zenel Hajdini" e Kosovës
Lufta antifashiste në Kosovën juglndore filloi me grupet e organizua në kuadër të LNÇ-së si front i përbashkët i masave të përgjitshme poppullore të proklamuar si Luftë Nacional Çlirimtare (LNÇ) për Kosovë dhe Dukagjin.Daton nga shkurti i vitit 1942.Ishte pranverë e vitit 1942, gjithandej etnisë shqiptare po përhapej një frymë e re antifashiste nacional çlirimtare si e drejtë për çlirim nga okupatori dhe me të drejtë vetëvendosjes dhe bashkimit kombëtar. LNÇ-ja proklamohet mes përmes malësis së Karadakut dhe Luginës Preshevës dhe të Moravës së Binçës dhe gjithandej nahijës së Kosovës juglindore, duke u mbledhur odë më odë, konakëm konak, xhami më xhami, manastirëm manastir për të mos duruar prej se ishin shbërë kufijtë dhe, ishin prerë prapë prej ushtrive naziste të kualicionit, vijat e interesit dhe të ripushtimet si në juglindje nga trupat pushtuese bullgare, në veri ato gjermane dhe jugperendim forcat italiane që kishin shtrirë një pushtet kuesling shqiptar për heshtur aspiratat e shqiptarëve pë çlirim dhe bashkim kombëtar.
Përmbajtja
- 1 Formimi i grupeve të para ilegale të rezistencës së armatosur në rradhët e shqiptarëve
- 2 Aradha e parë shqiptare partizane e Kosovës
- 3 Sulimi i parë i armatosur për marrjen e Minierës së Llojanit në mes të Preshevës dhe Kumanovës
- 4 Formimi i aradhës së Sharrit
- 5 Krahu Lidhja e II-të e Prizrenit në juglindje të Kosovës në krye em Adem Gllavicën dhe Mulla Idris Gjilani
- 6 Referencat
Formimi i grupeve të para ilegale të rezistencës së armatosur në rradhët e shqiptarëve[redakto | redakto tekstin burimor]
Në zonën pushtuese bullgare uhtrohej dhunë e represion më i madh, prandaj edhe LNÇ-ja, po zhvillohej andej në pëmasa më gjithë përfshirëse. Rrathet e fshatarëve dhe minatorëve po shtoheshin përkrah LNÇ-së, ku pas daljes nga burgu i Xheledin Kurbaliut, formohet grupi i parë ilegal nga Babush e Kadri Halimi,Kurtesh Agushi, Selami dhe Shemsi Hallaçi, mësuesit nga pjesa tjter shqiptare: Hasan Dyngjeri, Sadri Mehmeti, Muharrem Çollaku, Malë Beci, Vesel de Vehbi Rexhepi. Në muajët e verës Korrikut po zgjeroheshin rradhë ehde në mes të Gjilanit dhe Dardanës*ish-Kamenica)si në Petroc nga Xheledin Kurbaliu formohet një grup, rej andej përmes Sinan Hasanit një tjetër në Pozhoran dhe nga ana e Ramadan Agushit në Tërpezë tëVitia.Ehe në Preshevë përmes Abdullah Krashnicës formohet një grup nga vëllazërit Selami e Shenasi Hallaçi, Riza Selimi, Selim Selimi, Xhemush Bina përmes një lidhje nëpër Karadakun e shkupit dhe të Kumanovës nga ana e Hazir Hazirit në zonën e Karadakut të Gjilanit.
Aradha e parë shqiptare partizane e Kosovës[redakto | redakto tekstin burimor]
Përballja kundër tyre po zinte fill si rezistencë e mos durimit, mbylljes brenda vetëvetës dhe shikimi i horizantit për të qarë këtë rrethimë të hekurtë që po ngushtohej ditë e për ditë shtohej edhe më tepër. Kjo po bëhej në mes brigjeve të lumit Morava dhe Bjeshkës së Madhe, Karadakut përmes mësuesëve, nxënësëve e studentëve nëpër manastire e mejtepe që për herë po shtohej me mësimin amëtarë ndër oda e konake të kthyera në mësojtore të para fetare dhe laike. Më 28 shtator 1942, pas një konsulltimi nga grupet e armatosura antifshiste në një fshat të Ferizajt erdhen deri te marrëveshja që në misrishtën e Ramjanit të mblidhen si një tog ndër ata që bënin bërthamat e para të atyre motmoteve në frymën e luftës çlirimatre, po prini Babushi e Kadri Halimi, Kurti, Selami, Meta, Çollaku dhe Beci. Xheladin Kurbalia sapo ishte kthyer nga burgu me një përvojë të madhe po i mbledh rreth vetës në shtëpinë e tij të marrë për banim prej se ishte ik si muhaxhirë nga anan tjetër që shtypej më fortë nga dajaku e plumbi i Bugarit dytë. Mëhalëm mëhallë po endeshin njerëzitë e tyre për t'i bërë mendjet në forcimin e krahëve të tyre, jo vetëm për në punët e mundimshme që bënin nëpr minierat që po grabisin të huajët pasurin e tyre, por edhe nga një krah pushke për të forcuar përballjen përmes një rezistence të pamposhtur, duke u ndërlidhur përmes koriereve nëpër të gjitha shtigjet që qonin drejt një udhe që e shihnin dritën dhe të nesërmën e tyre të lirë. Ata besoni në bindjet e tyre që do ta arrinin me formimin dhe rreshtimin e tyre në aradhën e parë që kishte bërë skeletin e një hierarkie ushtarake komanduese e të ndërlidhur me një front të përbashkët që lidhja mbahej përemes Kokës.Komitetin e Gjilanit e përfaqësonte Xheledin Kurbaliu, sepse jë lidhje e tillë serioze ishte mjaftë bindëse e shpresëdhënëse nisi në një cepë të Ramajve në drithënajat që po vihej në një bazë të fortë përmes një të dërguari Fadil Hoxha nga ana tjetër e tokës së Arbërit së bashku me Spahiun, Kërpuskën, Gulin, Kaspin, Dejdini dhe Sojevën.
Sulimi i parë i armatosur për marrjen e Minierës së Llojanit në mes të Preshevës dhe Kumanovës[redakto | redakto tekstin burimor]
Atë natë të 28 shtatorit të asajvjeshtës së hershmekishin arritën edhe luftëtarë të tjerë që zgjodhën Xheledin Kurbalën për t'i prirë në aksionin e parë për të liruar nga pushtuesit digat e pasura të minierës, në të cilin aksion prijnë Xheladin Kurbaliu,komandant, Fadil Hoxha, Komisar Kurtesh Agushi, Sinan Hasani, Riza Selimi, Reshat Xhaferi, etjer.Kurtesh Agushi jetonte në Shkup, ishte një ish-student i Beogradit, dhe njeri kyq i LNÇ-së në rajonin juglindor të Kosovës, i cili në vitin 1936 kishte marrë pjesë në demostratat e studentëve dhe të komunistëve të Beogradit për të kërkuar armë që të shkonte e të luftonte në Spanjë, dhe kryetar komune në Kamenicë(Dardanë). Ata po i mbështeste fuqishëm edhe iu bashkuar edhe nënprefekti i kazasë Berisha dhe nga anan e Liman Staneci që përbënte karhun tjetër të një lidhje gjhithandej.
Formimi i aradhës së Sharrit[redakto | redakto tekstin burimor]
Më pastaj nisin një varg zingjiror i shtrirjës së dhunës përmes nëj vale të re të arrestimeve, burgosjeve, por edhe vrasjeve sikur që pasoi detyrismisht tërheqjen kah Maja e Sharrit që shoqëroheët me një anarki të parnim-dorëzimit në mes foracave të huja të kualicionit fashist. Nga ana tjetër pas një konflikti të armatosur ka dalë në skenë Mullai i kazasë në mbrojtje të atyre që po u rrezikohej jeta, pasuria dhe lëvizja e tyre nga të ashtuquajtuar "Dora e zezë" që vriste e prsite natën dhe ditëm drekë, edhe atë në qendër të kazasë së vjetër.Por, secili po arrinte të kuptojë atë që po ndodhë ishte qartësia deh bindja se nuk ka zgjidhje tjetër pos lirimit nga ajo "dorë e zezë" që u sillej kokave të tyre si një murtaj dhe me tehun eskuadronave të vdekjesë. Shumë kujt i ra hise që për t'i dalë në krah një grupi të tij që po tërhiqej malit nga një rrethim spontan që po i bëhej atyre se gjoja me veprimet e tyre,fillimisht numroheshin në kishta dhe po e sertoni e hatroni zullumqari që shfrehej për ti nënshtruar me jetuar ende me logjikën e robit dhe shfrytëzimin e robit deri në asgjesim dhe asimilimin e atyre që po e rezistoni fuqin e tyre pushtuese.
Krahu Lidhja e II-të e Prizrenit në juglindje të Kosovës në krye em Adem Gllavicën dhe Mulla Idris Gjilani[redakto | redakto tekstin burimor]
Mulla Idris Gjilani i kazasë i kishte mbledhur krerët e gjitha krahinave juglindore në një besëlidhje për të mos lejuar asnjë trup të dyshimtë për të kaluar këndej kufirit përgjatë udhës së Frëngut nëpër të cilën udhë lëviznin përmes vijës hekurudhore në juglindje dhe përendim. Aty po i bashkohen të gjithë në një fushëbetejë të mbeten të pamposhtur te Maja Kokës dhe Maja Sukës Rekës Gjakut, ku trupat pushtuese u kapën nga forcat vullnetare në një trekëndsh të asaj ngushtice që nisi përpjetë deri në Majën e Zezë, të Brezës dhe atë të Sharrit malit plak, duke iu dhënë një mësim se si luftonin për tokën e tyre, ku me atë rast si ditë feste muarën dhe vendosën Shkabën dykrenare pa kurrfarë nishani tjetër në të gjitha qëndrat përgjatë frontit juglindor. Një copë e vogël tokë në një cep të saj bënë luftë të madhe ...
Referencat[redakto | redakto tekstin burimor]
- dr.Muhamed Pirraku:"Mulla Idris Gjilani..." dhe tema shkencore të dr. Muhamed Pirrakut dhe dr.Fehmi Rexhepit, Anamorava e Kosovës në revulucion 1941-1945 Grup autorësh,artikujt nga autori N.Ramadani: Revista"Fjala jonë", Prishtinë, 1996, "Dëshmi mbi luftën e fundit: Lufta e II Botërore, si dhe dëshmitarëve të pjesëmarrësve të gjallë të atyre ngjarje, Flaka e Revulucionit, pjesa e IX, small>
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn