als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Njė mik imi, moderator i njė faqeje nė internet, kushtuar letėrsisė, kohė mė parė, mė kėrkoi tia shkruaj njė biografi pėr shkrimtarin Kadrush Radogoshi. Pranova pa hezitim dhe i premtova se shkrimin do ta kishte sė shpejti nė dorė.
Kėtė punė e mendova fare tė lehtė. Me Kadrushin njiheshim qė nga koha e studimeve dhe nė mes meje dhe tij ekzistonte njė miqėsi e gjatė. Kadrushin, ndėrkaq, e konsideroj ndėr shkrimtarėt e paktė shqiptarė tė persekutuar nė shumė drejtime. Po ashtu kam fituar besimin se vuajtjet dhe qėndresa e Kosovės, dhuna, pėrpjekjet, lufta dhe flijimi i gjeneratave tė njėpasnjėshme te Kadrushi e kanė gjetur penėn qė i pėrjetėson artistikisht. Mė sė njė herė ai kėtė e ka dėshmuar jo si spektator, por si pjesėmarrės aktiv i vlimeve rinore, jo si shkrimtar i pushtetit gjakatar apo si shkrimtar i temave libreske, por si shkrimtar i dhimbjeve personale dhe si shkrimtar i krajatave tė padurueshme konkrete tė popullit tė vet tė shumėvuajtur. Duke e lexuar veprėn e tij letrare kam vėnė re se librat e tij nuk janė imitime, nuk janė surrogat, por ato janė krijime tejet origjinale dhe kanė njė vlerė tė ēmuar letrare, shoqėrore dhe historike. Mė nė fund, pse ai ta imitonte Homerin, Eskilin, Danten, Shekspirin, Kafkėn, Asturiasin... kur Troja, Prometheu, Ferri, Hamleti, Josef K. dhe Zoti President ishin qenie reale e pėrditshmėrisė sė Kosovės nė pėrmasa hala mė tė tmerrshme.
Shkrimin e fillova duke iu pėrmbajtur pikave tė paracaktuara: pak shėnime jetėsore, pak shėnime nga veprimtaria letrare dhe pak shėnime nga aktiviteti i tij shoqėrorė. Pasi e vura pikėn nė fund tė biografisė dhe para se atė tia dėrgoja mikut tim, u ktheva edhe njėherė ta lexoj dhe eventualisht ti ndreqi lėshimet apo gabimet e rastit. Ende pa i rėnė nė fund, ndjeva se nė thellėsinė e qenies sime, lidhur me kėtė shkrim, kishte filluar tė ngritė kokė ndjenja e pakėnaqėsisė. Thjeshtė, biografia pėr Kadrushin mu dukė e thatė, skelet i pa mish dhe i pa gjak, shėnime qė pos njė informacioni sipėrfaqėsor nuk thoshin gjė tjetėr me rėndėsi. I zėnė ngushtė nė kurthin e pakėnaqėsisė me vetveten me ēdo kusht kėrkoja ndihmė pėr tė shpėtuar nga situata qė e kisha krijuar aq papritur. Edhe njė herė i rilexova shėnimet biografike pėr Kadrushin qė i gjeta nė fund tė librave tė tij. Por, kot, fakte zyrtare dhe asgjė mė shumė. Mendova: ndoshta paskan tė drejtė ata qė e akuzojnė fjalėn pėr varfėri dhe tė pa aftė pėr tė shprehur tė plotė realitetin fizik dhe shpirtėror tė subjekteve tė caktuara.
Po kujtimet, thashė me vete, a mund tė mė ndihmojnė nė kėtė mes. Andaj, sakaq, provova tu bėjė zė, ti zgjoj dhe tiu hap shteg tė pakufishėm kujtimeve tė mia. Fillova ta rizgjoj, ta pėrtėrijė dhe ta sistemoj njė botė tė largėt qė ka ikė e nuk kthehet dot. Pritja ta zbresė mrekullinė mbi tryezė, ashtu tė qartė, ashtu tė dėlirė, diēka si frymė, qė shihet por nuk preket me dorė. Me lehtėsi zbrita shkallėve tė kujtimeve, tashti e mbi tri dekada mė parė. Nuk mu desh mundim i madh ta rikrijoja truallin e ndezur flakė, kohėn qė premtonte stinė me diell dhe plejadėn e artė tė kohės, vazhduese e devotshme e ēetės sė profetėve. Tė gjithė nė kėrkim tė dijes, tė fjalės sė urtė e tė bukur, tė ndjenjės sė ēiltėr, tė mendimit tė thellė dhe tė lirisė qė na e kishin rrėmbyer me dhunė. Tė gjithė me njė synim tė pėrbashkėt: ringjalljen e shpirtit, lirinė e truallit dhe bashkimin e kombit.
Aty ishte edhe Kadrushi: shtatmesatar, flokėverdhė, sykaltėr, me njė gjallėri tė theksuar. Kadrushi vinte nga Gjakova dhe nė ballė mbante vulėn e kolosėve martirė, mėsuesve tė herezisė absolute. Asokohe ai qėndronte nė mes heshtjes e kėngės dhe vetėm vite mė vonė shpirti i tij vullkan do tė shpėrthente si uragan mbi maskat, hipokritėt, pseudopatriotėt, tregtarėt e flamujve, idhujt e rrejshėm dhe mbi armiqtė e atdheut. Mu rishfaqėn ato ditė tė papėrsėritshme rreth tryeze. Biseda tė vrullshme qė zakonisht bėheshin pas ligjėratave nė Universitet. Kadrushi e admironte dhe e njihte shkėlqyeshėm letėrsinė antike greke dhe romake. Nga lashtėsia latinėt na porositnin: kur gjėmojnė topat, heshtin muzat! Kurse muzat tona armiku provonte ti degjenerojė, nė tė kundėrtėn kishte vendosur ti vrasė qė nė zanafillė. Bisedat tona kėrkonin materializim, kurse muzat shpėrthim. Nė diskutime Kadrushi manifestonte erudicion, mendim lakonik dhe profeci. Diskutimet, rėndomė, zhvilloheshin rreth temave tė caktuara. Lidhur me heronjtė, asokohe, Kadrushi kishte kėtė mendim:
Heronjtė janė si shėndeti...
Shėndeti i njė shoqėrie njerėzore janė heronjtė, pėr tė cilėt sjemi tė vetėdijshėm derisa tė mos kenė vdekur.
Ndėrsa profecia e vazhdueshme e tij ishte se Populli duhet tė pėrgatitet pėr ditėn e madhe, pėrndryshe mbi Kosovėn tonė sėrish do tė pėrsėritet Troja.
Hapni sytė, bashkėvendėsit e mi, sa nuk ėshtė bėrė vonė..., profeci qė nė tė ardhmen do tė skalitet nė faqe libri.
Dhe vjen viti 1981, Moti i Madh, siē do ta quaj shkrimtari nė titull romani. Jusufi e kishte lėnė poezinė dhe tashti nga larg lėshonte kushtrimin e luftės sė pėrgjithshme ēlirimtare. Kosova vazhdonte tė goditej pėr vdekje.
Burgosje, tortura, masakra, gjenocid, etnocid, dėbime. Nėn dhunėn e pėrgjakshme tė pushtuesit edhe plejada e profetėve nisi tė rrallohet: dike e gėlltitė burgu, dike tjetėr e pėrpin dheu i huaj. Kadrushi ende mbahej nė ballė tė frontit tė rezistencės, nė ballė tė nxėnėsve dhe tė intelektualėve tė Gjakovės sė ngritur dhe tė pėrgatitur pėr tė mos rėnė nė humbėtirėn e harresės. Nė mbledhjet e gjata tė diferencimit nė shkollė, Kadrushi ėshtė beden i pakalueshėm pėr zagarėt e regjimit. Kėshtu, derisa, mė nė fund, lukunia e ujqėrve tė tėrbuar udbashe me argatėt e tyre shqipfolės e diferencojnė dhe e fusin nė burg, si veprimtar dhe propagandues kundėr regjimit kolonialist serb, si indoktrinues i nxėnėsve me ideologji nacionaliste dhe kundėrrevolucionare. Gjatė kėsaj kohe mbi trupin dhe mbi shpirtin e Kadrushit do tė zbrazet gjithė helmi dhe vreri i akumuluar vite me radhė dhe, njėkohėsisht, mbi tė do tė provohen torturat mė tė egra tė regjimit. Ndėrsa pas daljes nga burgu ai do tė privohet nga ushtrimi i profesionit si dhe i ēdo pune tjetėr: do tė izolohet, do tė persekutohet deri nė linē politik dhe nė vijimėsi do tė ndiqet si fajtor kujdestar i burokracisė antishqiptare politike tė Gjakovės. Guximi im i marrė pėr tu zhytur nėpėr skutat e errėta tė kėtij qyteti me qėllim tė ndriēimit tė tyre e nxiti mllefin e madh tė nėntokės, i cili mė ndjek tėrė jetėn. Nė mes meje dhe kėtij mllefi zhvillohet njė luftė e pandėrprerė dhe e pabarabartė...
Ky mllef po i sulmon edhe fėmijėt e mi, pėr tė cilėt, ky qytet i udhėhequr nga mashtrimi i madh, po bėhet gjithnjė e mė pak atdhe, do tė shprehet mė vonė Kadrushi. Ende tė pakėnaqur me rezultatin, mė 28 mars 1989, burokracia e Gjakovės pėrsėri e arrestoi Kadrushin, si intelektual tė rrezikshėm dhe tė papėrmirėsueshėm dhe, nė mesin e 237 intelektualėve tė tjerė tė Kosovės, ngjashėm me masakrėn e njohur tė Manastirit, e degdisen burgjeve mesjetare tė Sėrbisė, nė Prokuple, nė Leskovc, etj.
Dhe, pikėrisht qė nga kjo kohė e mė vonė, kompletimi i biografisė dhe i fjalės poetike tė Kadrushit mu vėshtirėsua tej mase: njė tis mjegulle Hadi, nga rrethi i nėntė i Ferrit, mė pengonte tė shoh mė qartė. Megjithatė, nga qėllimi nuk u ndala, as u mbrapsa. Mblodha forcat e fundit dhe u rashė mespėrmes fushave shtatzėna tė Ilirisė antike. Mė kėto duar, pėllėmbė pėr pėllėmbė, e preka tokėn e pėrgjakur tė Dardanisė. Nėpėr damarėt e gjakut tim qė zbresin me gjėmė tė pėrmbajtura maleve dhe fushave tė dheut tonė mbolla lule pėr dėshmorėt kombit. Me shpirt nė dhėmbė i rraha zbathur fushat dhe malet e djegura me themel. Kah do qė kaloja mė pėrcillte rėnkimi e heshtur i shtėpive dhe kullave Feniks qė digjeshin me barkun plot me njerėz. Trishtimi mė kishte hyrė nė eshtra nga qetėsia e qyteteve tė kthyera nė gėrmadha. Klithma dhe mallkime vinin nga palėftohtat katrahurė varrezash masive, nga hiri i tė zėnėve rob tė djegur nė furrėlartat e Serbisė. E kėrkova edhe nė errėsirėn e ritimin e kazamateve mesjetare serbe, edhe nė admirimin e rinisė qė e mbanin simbol sakrifice...
Shkela nė boshtin kurrizor tė Bjeshkėve tė Nemuna, nė malet e Drenicės dhe tė Llapit, ku suferina pėrzihej me tym, me barot dhe me heroizma. Hyra edhe nė vargun biblik milionėsh tė te dėbuarve me dhunė. Kadrushin e gjeta edhe nė Bllacė, edhe nė Morinė, edhe nė Qofė tė Prushit, edhe nė Rozhajė, nė Shkup, nė Shkodėr, nė Kukės, nė Tiranė, nė Durrės, nė Vlorė dhe Tepelenė. Harta e atdheut, mė nė fund, po i merrte konturet e plota, po shfaqej nė horizont. Herė me dukej se Kadrushin e shihja materie konkrete - real, e herė ireal - fluid tė humbur nė pyllin e metaforave dhe figurave letrare. Herė me ngjante nė profet qė ėshtė nė kėrkim tė Tokės sė shenjtė, e herė nė bard shtigjeve tė Golgotės, qė ka mėsuar ta pushtojė lirinė e arrestuar dhe fjalėn e urtė nė Panteonin artistik.
Herė me dukej si personazh i pluhurosur baladash qė nga varri ngrihen pėr tė ēuar nė vend besėn, e herė mė dukej Rozafė qė flijohet pėr ardhmėrinė. Diku e shihja Sizif tė dėnuar zotash e diku Laokont tė rrethuar gjarpėrinjsh helmues, diku torzo tė gjymtuar nė shtratin e Prokrustit e diku Ante tė pėrjetshėm qė merr forcė nga nėna tokė. Gjatė gjithė kohės e shihja tė lidhur, pranga nė duar, hekura nė kėmbė, Promethe qė sfidon perėnditė e errėsirės tė Olimpit bashkėkohor dhe nė tė njėjtėn kohė e shihja si Korife qė artistikisht e shqipton nekrologjinė pėr Sodomėn. Por, mbi tė gjitha, Kadrushin e shihja Marathonomak tė ri qė lajmėron lirinė e shumėpritur dhe fitoren e bashkimit tė trojeve shqiptare. Kadrushi pėrftonte, herė si frymė e lashtė kohėrash qė pėrtrihėn, herė si valė e shkumbėzuar konkrete qė shkrihet nė fjalė tė urta poetike.
Dhe, rasti e solli, me Kadrushin u takova pas njė ēerek shekulli. Tė ulur ballė pėr ballė rreth tryeze ngjanim me dy ushtarė pas betejės. As tė mposhtur, as ngadhėnjimtar tėrėsisht. Tė heshtur dhe tė pikėlluar kujtonim shokėt: dikė tė plasur nga robėria, dikė tė thinjur nga dhuna, dikė tė vrarė nga plumbi serb, dikė tė djegur malli pėr vendlindjen, dikė tė thyer nga karrigia e pushtetit... Koha e bisedave, si dikur moti, tashti mė kish ikur, kishte mbetur nė kujtim, nė kėngė, nė poezi, kishte hyrė nė histori.
Mė nė fund e kuptova se biografia e vėrtetė pėr shkrimtarin nuk shkruhet kurrė. A mund tė shkruhet biografia pėr dashurinė, pėr lirinė, pėr pikėllimin. A mund tė shkruhet balada pėr zjarrin, pėr barin e shkelur mbi varre, pėr gjakun qė thėrret nga varrezat masive. A mund tė pėrshkruhet nė letėr qoftė edhe vetėm njė sekondė torture fizike dhe psikike mbi shkrimtarin, a mund tė pėrshkruhet nė letėr fyerja, poshtėrimi, dhuna qė i bėhet mėsuesit, shkrimtarit dhe atdhetarit, kombit mbarė. Dhe, dhuna mbi Kadrushin nuk ishte e ēastit, as e rastit...
Pas gjithė kėtij rravgimi tė mundimshėm mikut tim qė priste shėnimet e kėrkuara ia dhashė kėtė propozim: Nėse e do biografinė e vėrtetė tė Kadrushit atėherė vendose nė faqen virtuale tėrė veprėn e tij: poezitė, romanet, dramėn dhe shkrimet diskursive. Kjo do tė jetė vetėm njė grimcė nga drama, nga ėndrrat, nga emocionet, nga shqetėsimet, nga dhimbja e shpirtit, nga jeta, nga vuajtjet dhe nga pėrjetimet e tmerrshme dhe tė padurueshme tė Kadrush Radogoshit dhe tė popullit tė tij.
Kadrush Radogoshi:
PROMETHEU ERDHI NĖ KOSOVĖ
Zeusi gjuante me rrufe vrastare
po Prometeu erdhi nė Kosovė.
Diku nė mes tokės e qiellit
e hapi shkollėn e parė.
Luleyjeve filloi t`ua mėsojė
alfabetin e zjarrit
pastaj e puthi nė ballė
rrezen e parė tė mėngjesit
E puthi nė buzėt e ēelura si lule
nė gjinjtė e gufuar si qumėshti
e puthi.
Erdhi Prometeu nė Kosovė
siē vjen rrezja e diellit nė pranverė
e filloi t`ua thėrrasė emrat
nxėnėsve tė tij
UNĖ JUSUF GĖRVALLA
Dhembja i bie kitarės pa ndalė
Fijet e barit mbi varrin tim lotojnė
Era gjėmon nė veshin e pritjes...
Gjithmonė e kam pritur ditėn e ardhme
Nė fillim tė rrugės
E kam kapur pėr dore
Si foshnjėn e nėnės pranverė
. Gjithmonė i kam buzėqeshur gėzimit
Haresė ia kam hapur rrugėn
Sa herė ia ka mbyllur pikėllimin
Kam shushuritur me gjethet
Kur i pėrkundte era...
I kam dashur njerėzit
Edhe kur ndėrtonin ndonjė tempull adhurimi
Pėr shenjtėreshėn Liri
Edhe kur i binin kitarės
Me gishtėrinjtė e hollė tė erės
I kam dashur njerėzit.
Sa herė ėshtė zgjuar nė mua
Gjyshi im Orfeu
Ia kam thėnė kėngės
Gjer nė kupė tė qiellit
Nga ēdo tingull i saj
Fluturonte njė bilbil.
Ia kam thėnė kėngės
Ia kam thėnė...
Unė Jusuf Gėrvalla...
EKSPEDITĖ NĖ VEPRĖN ARTISTIKE
Forca tė mėdha policore
nga tė gjitha anėt
E sulmuan veprėn artistike
Pėr ta bastisur
Pėr tia arrestuar
Idetė
Mesazhet
Personazhet...
Me thika parahistorike
Po i prejnė
Kapitujt, paragrafėt, fjalėt, rrokjet...
Personazhet e akuzuara i gjetėn
I rrahėn
I fyen
E pastaj i arrestuan
Me pranga nė duar
Me hekura nė kėmbė...
Tash po e kėrkojnė lapsin
E dorėn qė e mbajti...
NĖ KOSOVĖN E LIRĖ
Nė Kosovėn e lirė
Mund tė burgoset
Ēdo gjė
Ėndrra dhe zhgjėndrra
Toka dhe qielli
Mund tė burgosen
Nė Kosovėn e lirė
AKUZIM PUBLIK
Akuzohem publikisht akuzohem
pse nė klasėn e parė
e kam vizatuar njė rrugė pa fund
me shtėpi plot dritare dashurie
mbi tė njė qiell e nė qiell njė diell
Akuzohem publikisht akuzohem
pse me shkronjat e mėsuara legalisht
e lexova lirinė e ikur ilegalisht nga definicioni i vet
pse historisė ia tregova adresėn e saktė tė sė vėrtetės
para se tė hyjė nė muze
para se tė mėsohet mirė apo gabimisht nė shkollė
e vėrteta
e strukur nė jetėn qė mi vodhi vargjet
e strukur nė vargjet qė ma vodhėn jetėn
arenė antike e vonuar dy mijė vjet.
Akuzohem publikisht akuzohem
pse fėmijėt i kam pagėzuar
me emra mė tė vjetėr se dy mijė vjet:
Brikenė, Epikad
Brikena tash i ka mbushur mė tepėr se 2009 vjet
Epikadi i ka vetėm nėntė vjet mė pak
e megjithatė janė tė rinj
besa fėmijė
e luajnė me lodra qė ua vjedhin babanė
aty pėr aty
nė mes tė ditės apo natės
Akuzohem publikisht akuzohem
pse besuakam nė njė tjetėr Zot
tė pagėzuar mijėra here nė emėr tė herezisė
herė Promete herė Galile
Xhordano Bruno e Skėnderbe
Akuzohem publikisht akuzohem
pse jetuakam nė mes tė Tokės e Qiellit
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn pap_Latn als_Latn ita_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn sot_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn fin_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn fin_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn mlt_Latn lus_Latn kab_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn tpi_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn swe_Latn als_Latn als_Latn als_Latn kmr_Latn als_Latn grn_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn kmr_Latn ita_Latn als_Latn als_Latn