als_Latn uzn_Latn ron_Latn
27 Qershor 2014 - 15:25 | LAJME
Sami Repishti: Regjimi i Hoxhs, mosbesues ndaj amve
Nga: SAMI REPISHTI
Sami Repishti: Regjimi i Hoxhs, mosbesues ndaj amveN historin moderne t amris kemi tri faza: E para, fillon q nga Lidhja e Prizrenit (Kongresi i Berlinit) 1878, dhe deri n pavarsin e shtetit shqiptar, m 28 nntor 1912; e dyta, q nga viti 1912 dhe deri me sulmin italian kundr Greqis, m 28 tetor 1940 dhe e treta, q nga tetori 1940 deri n vitin 1945.
Problemi i amris u ngrit pr t parn her n tryezat e diplomacis europiane, si problem i Epirit, m 29 qershor 1878, n Kongresin e Berlinit, nga Ministri i Jashtm i Greqis, T.Deliyannis, i cili krkoi q ishulli i Krets, Thesalia dhe Epiri t'i jepeshin Greqis nga Perandoria Osmane.
Ndrkaq, jo vetm Vjena, por edhe Berlini rishikuan disa pika t qndrimit t tyre ndaj ksaj shtjeje (krkesave greke). T dyja palt ishin t mendimit se nga tokat q do t'i kalonin Greqis, duheshin prjashtuar viset shqiptare, d.m.th. amria, duke prfshir edhe Prevezn. Kancelari gjerman, Bismarck, deklaroi se: "...e ardhmja e Greqis do t ishte e krcnuar po t prfshinte ajo (Greqia) nj pjes t konsiderueshme t ksaj race luftarake t pannshtruar t shqiptarve, q ajo as do t'i nnshtronte, as do t'i asimilonte".
M 18 mars 1879 Turqia i ofroi Greqis nj rrip toke paralel me kufirin ekzistues, dhe jo m shum, me sqarimin se do koncesion do t krijonte shqetsim t madh te shqiptart. Grekt refuzuan ofertn, filluan aktivitetin e tyre ilegal me grupe terroriste, duke sulmuar edhe Himarn, por pa sukses. Ndrkoh, Abdyl Frashri e Mehmet Vrioni u nisn pr n Europ pr t mbrojtur tezn shqiptare. Argumenti i tyre ishte se Epiri sht i nj rndsie jetsore pr t ardhmen e Shqipris s Jugut, pr arsye t porteve t Prevezs, Arts, Gumenics dhe Pargs, si dhe pr kullotat. Ata prfundonin duke thn se "...Shqiptart ishin t betuar t vdesin para se t'i dorzonin Greqis territoret e Prevezs, Arts, Janins dhe distriktet e tjera t Shqipris".
M 15 qershor 1880, Konferenca e Ambasadorve n Berlin i dha Greqis gjysmn e amris, duke prfshir edhe Janinn. Grekt e pranuan menjher. Turqia e refuzoi. N at koh Ministr i Punve t Jashtme t Turqis, ishte Abedin pash Dino.
Zerva
Nuk sht nj koincidenc e rastit, por nj atmosfer politike e prshtatshme pr forcat reaksionare greke, q n qershor 1944, "bashibozukt" e Gjeneralit Zervas, t ndihmuara nga forcat ushtarake t kolaboracionistit Kolonel Dertilis, komandant i "Batalioneve t Sigurimit", nj pronazist i deklaruar dhe mik pr njzet vjet i Gjeneralit, filluan sulmet kundr fshatrave shqiptare t amris, me nj piksynim final: "t spastroj" zonn e Epirit nga e gjith "popullsia jogreke", d.m.th. shqiptart am. Akuzat se amt kan qen "bashkpuntor" me italiant e gjermant jan "akuza" t shtruara sidomos, nga forcat greke m t komprometuara nga "bashkpunimi" me okupatorin n Greqin e okupuar, nga element si Gjenerali Zervas, Koloneli Dertilis, "Batalionet e Sigurimit", Gjindarmria dhe Policia (t strvitura nga nazistt) etj. N nj mesazh q P.E.E.A. (Kshilli Popullor i Grupit ELAS) drguar Presidentit amerikan, F.D.Roosevelt, m 15 maj 1944, thuhet se armiqt q kan sulmuar Greqin jan: "...agresort italian, gjerman, bullgar". Shqiptart nuk jan pjes e ktij grupi negativ. 118
Ka arsye t dyshohet se oficert e ML (Ndrlidhjes Ushtarake) britanike nuk kan "dekurajuar" masakrat e Gjeneralit Zervas dhe kolonelit nazist, Dertilis. sht shkruar se disa nga kta oficer britanik edhe e kan pranuar, meqense "...nuk kan dashur t prbuzin nj akt t dobishm sot n luftn kundr ELAS-it, nj armik i mundshm nesr". Ndrkaq, observatort amerikan e shikonin kt politik britanike (n Greqi) n lidhje me "Batalionet e Sigurimit" si t "paqart" dhe t "hutuar".
N komunizm
Largimi i refugjatve am nga zonat kufitare t Konispolit, dhe mosvendosja e tyre n kampe refugjatsh n afrsi t kufirit me Greqin, e kan zbutur shum efektin e madh q pamje t ktilla bjn zakonisht n vrejtsit e huaj, dhe si rrjedhim e ka br "problemin am" nj "problem refugjatsh" q krkojn ndihm materiale, t nevojshme pr mbijetes dhe sistemim n "shtetin mikprits" si sht shembulli i UNRRA-s dhe ndihma ekonomike prej 1.2 milion dollarsh, e dhn n 1946. Nj qndrim i ktill i qeveris komuniste t Shqipris m 1944 dhe 1945 shpjegohet kryesisht me aspektin ideologjik t asaj qeverie q zinte vendin e par mbi interesat kombtare shqiptare, si dhe me kmbnguljen e saj t mos lejohej asnj veprim i pavarur nga asnj grup politik - duke prfshir edhe amt - dhe nnshtrimin e plot t popullsis, autoritetit zyrtar e diktatorial n Tiran. Ka arsye t besojm se, amt, me prkrahjen e qeveris komuniste t Tirans do ta kishin shtruar "problemin e amris" si nj problem politik duke krkuar kthimin e menjhershm n trojet e tyre, dhe sigurimin e nj jete t re n rrethana m demokratike t krijuara nga atmosfera e paslufts n Europ. Nj trajtim i ktill i amve n Shqiprin e Enver Hoxhs dha mundsin pr interpretime greke antishqiptare, dhe lehtsoi aktet greke antishqiptare. Kshtu, "...Gjat regjimit komunist t Enver Hoxhs dhe Ramiz Alis" shkruan nj autor grek, "problemi i amve u la n harres. Ktu duhet t thuhet se regjimi i Enver Hoxhs i priti me mosbesim t madh t gjith ata am q u arratisn nga Greqia n Shqipri n vitin 1944. Edhe ktu, ata u pan si bashkpuntor t fashistve italian dhe u transferuan n veri t vendit... N vitin 1947, u morn t gjitha masat e nevojshme pr t'u hequr amve nnshtetsin greke (Pro.49343 E/2/10.1947, Ministria e Brendshme), duke u bazuar n akuzat pr bashkpunim dhe veprime kundr interesave t popullit grek. Gjat popullzimit t zonave kufitare, pasuria e tyre iu nda fshatarve pa prona dhe vlera u pagua n bankn agrare. M 1953, refugjatt am n Shqipri u detyruan t marrin nnshtetsin shqiptare, nj akt q vshtirsoi shum problemin e kthimit t tyre n amri. Me gjykimin e "elits komuniste ame" (grupi i Admiralit Teme Sejko, 1960) prania ame n jetn publike shqiptare mori nj karakter margjinal, q u shpejtua, edhe me procesin e asimilimit t tyre n shoqrin shqiptare.
PERSPEKTIVAT
Si rrjedhim i qndrimit antikombtar t qeveris komuniste shqiptare (1944-1991), zhvillimet e "problemit am" mbas vitit 1945, kan t bjn me dshirn pr ruajtjen e identitetit am n Shqipri, dhe m pak me prpjekjet pr t drejtn e tyre t kthimit dhe t riposedimit t pasurive t tyre t grabitura. "Problemi i pronave (ame) n Greqi sht paraqitur para Gjykats Ndrkombtare t Drejtsis (ICJ) nga qeveria shqiptare, me qllim q t sigurohet nj lloj kompensimi pr ish-pronart am, por pa ndonj rezultat. "N nj intervist me gazetart n Tiran, kryeministri grek, Mitsotakis, deklaroi se "amt mund t'i shprblejm pr pronat e tyre, por ata i kemi przn si bashkpuntor t gjermanve, e n baz t dokumenteve ndrkombtare...ata jan kriminel lufte..." Ndrsa Zonja Tsuderos, zv.ministre e Punve t Jashtme t Greqis shtoi, "Pr pasurit e amve do t veprohet sipas ligjeve greke, me prjashtim t atyre q bashkpunuan me armikun...amt ikn vet, nuk i dboi njeri..." tha ajo, duke kundrshtuar kryeministrin e saj.
Sot
"amria", mars 1991, dhe me programin e saj krijohet mundsia q t punohet pr "mbrojtjen dhe njohjen e t drejtave t amve...Qllimi i ksaj iniciative sht njohja e amve si minoritet nga ana e qeveris greke, dhe krijimi i t gjith kushteve q garantojn shfaqjen e lir t identitetit etnik, kulturor, gjuhsor, dhe fetar nga ana e amve q aktualisht jetojn n Greqi". Kjo iniciativ sht nj hap i dukshm cilsor.
Sot, "problemi am" shikohet si nj rast flagrant i shkeljes masive t t drejtave t njeriut, t ksaj popullsie t shprngulur me dhun nga ana e qeveris greke. Ky rast flagrant, fiton cilsi t nj natyre tragjike kur mendohet se shumica e grekve sot nuk vuan nga ndjenja e fajit, q duhet t rrjedh si rezultat i "pastrimit etnik" t shqiptarve am n Greqi mbas Lufts s Par Botrore, dhe sidomos mbas Lufts s Dyt Botrore. Kjo munges pendese pr fajin e kryer ka shkuar aq larg, si efekt i propagands antishqiptare, sidomos mbas vitit 1945, saq greket sot as q duan t flasin pr nj qndrim t ktill. Ata e ndiejn veten jo t qet kur ballafaqohen me kt pyetje dhe prgjigjen thjeshtsisht: "Nuk ka asnj shqiptar n Greqi!" Ata nuk pranojn asnj argument pr dbimin me dhun t shqiptarve, duke "harruar" t kaluarn, dhe akoma m keq duke u prpjekur q kt problem t rnd ta kalojn me nj ofensiv kundr shqiptarve n lidhje me "pakicn greke" n Shqipri.
Shpresohet se shembulli i Bosnje-Hercegovins, i konfirmuar n Konferencn e Dayton-it (USA) m 1995, marrveshja gjermano - eke mbi Sudentenland (1996) dhe bisedimet e tanishme Izrael-Palestin pr t drejtn e kthimit n trojet e tyre t refugjatve t dbuar me dhun, do t konsolidohet me akte legale, dhe t bhet pjes e legjislacionit ndrkombtar. N nj rast t ktill, prania e Greqis n gjirin e familjes s Bashkimit Europian, dhe demokratizimi i mtejshm i Shqipris, jan tregues q premtojn dit m t mira pr viktimat e masakrave greke n amri, dhe pr pasardhsit e tyre.
*Pjes nga libri
(er.nu/Gazeta Shqiptare/BalkanWeb)
http://www.balkanweb.com/kultur%C3%A...ve-197923.html
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn spa_Latn als_Latn als_Latn mlt_Latn als_Latn als_Latn als_Latn fur_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn glg_Latn