als_Latn lit_Latn uzn_Latn
E kahmotshme ėshtė urrejtja antishqiptare e shumė qarqeve evropiane dhe kjo urrejtje, nė radhė tė parė ka tė bėjė pėr shkak tė pranimit tė islamit nga shqiptarėt. Nga burimet historike mėsojmė se jo vetėm shqiptarėt nė Ballkan kishin pranuar islamin, gjatė kohės sė sundimit tė Perandorisė Osmane, por fenė e re, tė cilėn e pėrfaqėsonte Perandoria e kishin pranuar nė mėnyrė masive edhe serbėt, magjarėt, bullgarėt, e popujt tė tjerė, tė cilėt sapo u liruan nga Turqia u rikonveretuan, shkatėrruan xhamitė, mesxhidetė, si dhe tė gjitha elementet e kulturės fizike islame, ndėrsa morėn qėndrim armiqėsor, jo vetėm kundėr Turqisė, por kundėr tė gjithė popujve, qė nuk hoqėn dorė nga islami.
Burimet historike flasin pėr mijėra xhami tė shkatėrruara nė Hungari, nė Panoni dhe pėr 3400 xhami, mesxhide dhe faltore islame nė Serbi prej vitit 1878 deri nė vitin 1912. Qindra xhami u shkatėrruan edhe nė Bullgari, nė Hungari, nė Rumani, nė Moldavi, nė Greqi, nė shumicėn e shteteve tė Ballkanit dhe tė Evropės. Kjo fushatė e egėr antisemite nuk ėshtė ndėrprerė asnjėherė. Ajo nė forma dhe metoda perfide ėshtė aktuale edhe sot, nė Kosovė, nė Shqipėri dhe nė Bosnje e Hercegovinė, nė tri kėto shtete, tė cilat me shumicė e tyre fetare identifikohen si myslimanė, edhe pse besimi islam nė kėto shtete ėshtė mjaft i pėrciptė dhe larg nga islami i vėrtetė, burimor i kėsaj feje monoteiste.
Ne ende nuk kemi studime tė dokumentuara, qė nxjerrin nė dritė faktet lidhur me pranimin e islamit, por qėndron e vėrteta se shqiptarėt nuk hoqėn dorė nga kjo fe, as gjatė fushatės sė pėrgjakshėm, qė u ndėrmor kundėr shqiptarėve nė pėrgjithėsi e veēmas kundėr atyre me besim islam, sidomos me fillimin e Luftėrave Ballkanike, e mė pastaj edhe gjatė Luftės sė Parė Botėrore, kur shqiptarėt, turqit, hebrenjtė u shfarosėn nė masė, u dėbuan dhunshėm nga trojet e tyre dhe mbi ta u ushtrua njė terror dhe gjenocid sistematik. Pėrkujtojmė me kėtė rast vetėm dėshmitė rrėqethėse qė kanė sjellė lidhur me kėto krime tė shėmtuara: Leon Trocki, Leo Frojdlih, Dimitrije Tucoviq, Kosta Novakoviq dhe disa intelektualė tė krishterė, sllavė e gjermanė, tė cilėt kanė lėnė dėshmi historike mbi dhunė dhe brutalitetin e paparė, qė ėshtė ushtruar kundėr shqiptarėve nė pėrgjithėsi e nė veēanti kundėr shqiptarėve nė rrethet e Toplicės, nė Kosovė dhe nė jug tė Shqipėrisė.
Evropa e krishterė kishte pėrkrahur pa rezervė serbėt, bullgarėt, grekėt dhe tė gjitha ushtritė, qė shfarosnin shqiptarė, turq, boshnjakė e hebrejė. Evropa asnjėherė nuk e ngriti zėrin kundėr kėsaj fushate, me faktin se Vatikani dhe shtete e krishtera tė Evropės, kėtė luftė kundėr shqiptarėve islamė e trajtonin si vazhdim tė kryqėzatave tė krishtera kundėr humbjeve tė turpshme, qė kishin pėsuar nė shekujt XI dhe XII nė pėrpjekje pėr tė pushtuar shtetet islame tė Lindjes dhe Palestinėn.
Poeti i madh shqiptar, prifti dhe kleriku nė zė, Gjergj Fishta, pastaj Ndre Mjeda, ligj Gurakuqi, Pandeli Sotiri, Papa Kristo Nevogani dhe disa shqiptarė tė krishterė kishin dėnuar me forcė kėtė dhunė qė ushtronte Evropa, e cila jo vetėm mbyllte sytė nė fushatėn kundėr shqiptarėve, por nė Londėr, Bukuresht, nė Versajė e gjetkė kishte marrė vendime pėr shkatėrrimin e territoreve shqiptare dhe aneksimin e tyre nga Greqia, Bullgaria, Serbia e Mali i Zi.
Lufta pėr shkatėrrimin e entitetit shqiptar nga politka masone e Evropės nuk ka pushuar asnjėherė, as gjatė Luftės sė Dytė Botėrore, as gjatė periudhės sė Luftės sė Ftohtė, as tani. Kjo luftė, nė kanalet diplomatike evropiane po zhvillohet edhe sot kundėr Shqipėrisė, kundėr Kosovės dhe kundėr pjesės myslimane tė Bosnjės e Hercegovinės.
Tė gjithė ata qė nuk duan ta pranojnė kėtė realitet tė zi, kėto dhe mijėra fakte tė tjera si kėto, ose janė tė verbėr, ose janė vėnė nė shėrbim tė politikave tė tilla, tė cilėt kreu mason politik i Evropės i mbėshtet dhe iu jep favore e pushtet, me qėllim qė, pėrmes tyre tė realizojė synimet pėr shpėrfytyrimin e identitetit tė kombeve tė Ballkanit, tė cilat nuk po heqin dorė nga islami. Jo rastėsisht shqiptarėt dhe boshnjakėt u anashkaluan nė procesin e liberalizimit tė vizave, ndėrsa Shqipėria u kushtėzua tė miratojė ligjin mbi mbrojtjen e homoseksualėve. Ky presion rreth vizave nga kreu mason i Evropės u bė me qėllim pėr ta pėrdhosur identitetin kombėtar dhe fetar tė shqiptarėve, madje edhe tė shqiptarėve tė krishterė.
Nė kohėn e luftės ēlirimtare nė Kosovė, gjatė viteve 1998-1999, shtetet e Evropės dėnonin verbalist dhunėn fashiste tė Milosheviqit, por nuk pranonin nė asnjė mėnyrė intervenimin e NATO-s kundėr regjimit fashist tė Milosheviqit. Ishin shtetet e Evropės ato, tė cilat shtynė pėr njė kohė tė gjatė vendimin pėr bombardim, por edhe kur u detyruan ta nėnshkruajnė atė vendim, ato asnjėherė nuk goditėn forcat serbe nė terren, por tė gjitha bombat i zbraznin nė vendet e caktuara, nė Kosovė, nė Shqipėri dhe nė Adriatik, ndėrsa jo vetėm njėherė goditen pozicionet e UĒK-sė dhe popullatėn civile shqiptare, e cila ishte nė rrugė drejt kalvarit dhe shfarosjes, por tė mos ishte qėndrimi i prerė i Amerikės dhe i Britanisė sė Madhe, tė cilat, sė bashku me UĒK-nė, e zhvilluan dhe e pėrfunduan luftėn nė Kosovė. Edhe sot, 10 vjet pas luftės, qarqet antishqiptare evropiane po bėjnė pėrpjekje pėr t i larė mėkatet ndaj Serbisė sė Milosheviqit, pėr shkak tė pjesėmarrjes sė tyre nė NATO. Edhe sot kreu i BE-sė po bėn pėrpjekje ta rikthejė sundimin serb nė Kosovė, duke realizuar nė pėrpikėri planin gjashtė pikėsh tė Ban Ki Munit, duke nėnshkruar protokolle bashkėpunim me Serbinė pa e pyetur fare kreun e vendit tonė.
Kėto dhe qindra fakte tė tjera i dinė tė gjithė politikanėt tanė, edhe intelektualėt, por heshtėn kėto mizori me qėllim pėr tė mos e egėrsuar Evropėn, nga frika se mos po lejohet rikthimi i Serbisė nė vendin tonė. Sa pėr shtetet e Evropės, pėrveē Anglisė dhe Austrisė, Kosova, nė njė afat tė shpejtė kohor do tė detyrohej tė kthehej dhunshėm nėn administratėn e Serbisė, madje me ndihmėn e EULEX-it e tė UNMIK-ut, pavarėsisht se shumica e shteteve tė Evropės, tė detyruara nga politika globale anglo-amerikane e kanė njohur verbalisht pavarėsinė e cunguar tė Kosovės, ndėrsa policėt e EULEX-it, po tė intervenonte Serbia sėrish nė Kosovė, do tė vepronin njėjtė sikur kanė vepruar me myslimanėt nė Srebernicė, nė vitin 1995, ku i kishin marrė nė mbrojtje mijėra gra e fėmijė boshnjakė dhe mė vonė i kishin lejuar serbėt qė tė kryenin mbi ta krimet mė tė shėmtuara dhe mė antinjerėzore, qė janė bėrė ndonjėherė pas Luftės sė Dytė botėrore, nė Evropė.
Mirėpo pavarėsisht urrejtjes antishqiptare dhe anti islame tė shumė qarqeve evropiane, shqiptarėt dhe boshnjakėt e Ballkanit e kanė pėrkrahjen e Shteteve tė Bashkuara tė Amerikės dhe tė forcave tė pakta pėrparimtare e demokratike tė disa qeverive tė Evropės sė sotme.
Edhe dashuria e shumė politikanėve tanė pėr BE-nė pėrgjithėsisht ėshtė dashuri e zorit dhe jo e sinqertė. I dinė ata tė gjitha kėto fakte, por kanė pranuar tė bashkėpunojnė me BE-nė, me qėllim pėr tė vjelė favoret qė sjellė qeverisja nėn protektorat dhe me qėllim tė vetėqeverisjes nėn sundimin e tė huajve, ashtu sikur janė mėsuar nga paraardhėsit e tyre. Evropa ka qenė dhe po mbetet njerkė djallėzore pėr shqiptarėt, e tillė sikur e kishte pėrshkruar Gjergj Fishta ynė i madh, pastaj Ibrahim Dalliu e shumė intelektualė tė tjerė nė tė kaluarėn.
Rruga pėr nė BE e shqiptarėve ėshtė e mbuluar me thera e driza dhe me shumė pengesa tė tjera. Dhe pėrderisa ėshtė kėshtu, ēka dreqin na duhet tėrė ajo propagandė hipokrite pėr integrimin nė Evropė, pėr Evropėn si parajsė, si qėllim final, edhe pse e dimė mirėfilli se cila ėshtė Evropa dhe kontradiktat qė ka brenda vetės Unioni Evropian, i dimė tė gjitha sepse edhe ne, kemi qenė dhe jemi pjesė e kėtij kontinenti qė mburret pėr pėrparim, demokraci, liri tė lėvizjes, liri tė shprehjes dhe tė gjitha kėto i respekton dhe i pranon nė mėnyrė selektive, sipas interesit tė vet fetar, politik dhe shoqėror.
Prejardhja dhe pėrmbajtja politike e forcave tė djathta e tė majta nė Kosovė
E vetmja forcė e djathtė historike, autentike, nė Kosovė, gjatė dhe pas Luftės sė Dytė Botėrore, ka qenė Lėvizja nacional-Demokratike Shqiptare. Si e djathta, balliste, monarkiste, zogiste, e cila bashkėpunoi me forcat fashiste italiane e gjermane, ashtu edhe e majta komuniste nė Kosovė, e cila ishte vėnė kryesisht nė shėrbim tė Partisė Komuniste tė Jugosllavisė, po ashtu ishte komprometuar nė luftė kundėr forcave liridashėse nacionaliste shqiptare nė Kosovė dhe nė Iliridė, troje shqiptare qė mbeten nėn okupimin jugosllav, edhe me meritėn e kreut komunist tė Kosovės, i cili fillimisht kishte miratuar platformėn nacionalēlirimtare pėr bashkim tė Kosovės dhe tė trojeve tė tjera me Shqipėrinė, nė Kuvendin e njohur tė Bujanit ( 31 dhjetor 1943- 1 dhe 2 janar 1944), por nė gusht tė vitit 1945, po kėta komunistė, nė Kuvendin e Prizrenit, zhvlerėsuan Bujanin dhe iu bashkuan Partisė Komuniste Jugosllave duke i lėnė nėn okupim trojet shqiptare tė Kosovės tė Maqedonisė dhe tė Malit tė Zi.
Fitorja tejet e ngushtė nė zgjedhjet e 28 nėntorit nė Shqipėri e PD-sė dhe liderit demokrat, Sali Berisha, 35 vjet anėtar i zellshėm i Partisė sė Punės sė Shqipėrisė, tashmė i konvertuar dhe i rreshtuar po kėshtu zellshėm e vrullshėm nė tė djathtėn shqiptare, bėri qė edhe nė Kosovė tė ngrehin kokė zėrat, qė veten e konsiderojnė tė djathtė. Shumica dėrrmuese e kėtyre tė vetė deklaruar tė djathtėve, tė sotėm, kanė qenė kuadro tė lartė dhe besnikė deri nė neveritje tė Partisė Komuniste tė Jugosllavisė, qė kanė luftuar me mish e shpirt kundėr forcave nacionaliste demokratike duke i trajtuar si e djathta shqiptare, si forca reaksionare dhe duke i kualifikuar si nacionalistė, nacional-demokratė, irredentistė, separatistė, enveristė etj.
Historiku i shkurtėr i tė djathtėve dhe tė majtėve
Historiku i tė djathtėve dhe tė majtėve nė trojet shqiptare fillon qysh nga koha e Baba Dovletit. Turqit dhe shqiptarėt qė ishin vėnė nė shėrbim tė Perandorisė Osmane ishin tė djathtė, me faktin se ishin pozicionuar kundėr lėvizjeve ēlirimtare, borgjeze, kudo nė vendet ku ata sundonin.
E majta nė Shqipėri, zė fill me Ali Kelmendin, Halim Xhelon, Zai Fundon, Koēo Tashkon, Sejfullah Maleshovėn, e tė tjerė.I pari shqiptar qė pėrmendet si komunist nė kronikėn e komunistit bullgar, Georgi Dimitrov, ėshtė Ali Kelmendi. Komunistėt e parė shqiptarė filluan veprimtarinė e tyre aktive nė Francė, ku ishin vendosur si emigrantė ekonomikė ose ku kishin shkuar pėr studime, nėn ndikimin e komunistėve francezė. Ndėrmjet tyre ishte dhe Ali Kelmendi, i cili bėri ēmos qė, nėpėrmjet Partisė Komuniste Franceze, tė lidhej me Kominternin pėr ta informuar mbi gjendjen nė Shqipėri dhe nė mėnyrė tė veēantė mbi veprimtarinė e grupeve komuniste, qė porsa kishin filluar tė lėshonin filiza nė Shqipėri. Dhe ia arriti qėllimit. Nė fillim tė dhjetorit tė vitit 1936, Ali Kelmendin e njoftuan se Kominterni do tė organizonte njė mbledhje pėr tė shqyrtuar gjendjen e lėvizjes komuniste nė Shqipėri.( Artan Gambeta, Ditari i Dimitrovit Vitet e Moskės (1934-1945), ).
E majta nė Shqipėri u konsolidua gjatė Luftės sė Dytė Botėrore, 1941-1945, kur forcat komuniste tė Shqipėrisė, nė krye me Enver Hoxhėn u organizuan dhe u hodhėn nė luftė kundėr forcave pushtuese fashiste, italiane e gjermane.
E djathta nė Shqipėri, zė fill qysh me shpalljen e pavarėsisė sė Shqipėrisė, edhe pse atdhetarėt shqiptarė tė asaj kohe nuk kishin pozicione tė mirėfillta politike, por identifikoheshin me ideologjinė nacionaliste mė vonė demokratike borgjeze, sidomos nė Revolucionin demokratik tė Qershorit tė vitit 1924, ku ishin bashkuar forcat mė pėrparimtare dhe demokratike tė kohės. Ishte ky i vetmi revolucion demokratik borgjez, nė krye me Fan Nolin, i njohur nė tėrė historinė e Ballkanit tė asaj kohe. Mė vonė forcat e djathta u identifikuan me regjimin monarkik e despotik tė Ahmet Zogut, ndėrkohė qė nė Shqipėri, ishte intensifikuar edhe Lėvizja komuniste e forcave tė majta.
Pas pushtimit tė Shqipėrisė nga fashistėt, Mit'hat Frashėri, mė 13 prill 1939, gjashtė ditė pas agresionit italian, hodhi nė Tiranė themelet e njė organizate nacionaliste tė rezistencės me emrinBalli Kombėtar", me njė program prej 8 pikash, titulluar Nacionalizma shqipėtare. Kėshilli inciues i Ballit Kombėtar u mbledh nė shtėpinė e Mithat Frashėrit, pasi ai vendosi ti rikthehet aktivitetit politik. Nė vitin 1941, Mit;hati ishte ideologu kryesor dhe njė nga themeluesit e Partisė Nacionaliste, e njohur mė shumė me emrin Partia e Ballit Kombėtar.
Pėrderisa e majta shqiptare ka njė histori tė vėrtetė tė lėvizjes revolucionare, e djathta, nė shumė raste ka qenė nėn tutelė tė pushtuesve tė trojeve shqiptare, si gjatė kohės sė regjimit tė Zogut, pastaj gjatė Luftės sė Dytė botėrore, kur e djathta bėri koalicion me forcat fashiste italiane e gjermane.
Sundimi rreth 50 vjeēar komunist nė Shqipėri dhe nė trojet etnike shqiptare tė mbetura nėn okupimin e Jugosllavisė, me shpalljen e luftės sė klasave dhe ndjekjes sė forcave kundėrshtare, u manifestua me njė luftė pa kompromis kundėr kundėrshtarėve politikė, qė kryesisht trajtoheshin si tė djathtė. Kjo bėri qė e djathta e satananizuar pėr shumė kohė, tė ripozicionohet nė vitet 90 tė shekullit tė kaluar, por jo nga pjesėtarėt e sė djathtės sė vėrtetė, por nga pinjollėt e tyre dhe nga forcat e tjera tė deridjeshme socialiste, tė cilat me rastin e fillimit tė shembjes sė Perandorisė komuniste, u kthyen nė skenėn politike, jo vetėm nė Shqipėri por edhe nė shumė vende tė Evropės Lindore etj.
E vetmja forcė, historikisht e qendrės sė djathė, nė Kosovė, ishte Lėvizja Nacional Demokratike Shqiptare, mė vonė Partia Nacional Demokratike Shqiptare, e cila mė 25 korrik tė vitit 1946, nė Kongresin e Lypovicės, ndėrtoi njė platformė, nė tė cilėn kundėrshtonte forcėn njėpartiake komuniste dhe vendosjen e pushtetit jugosllav nė Kosovė, duke kundėrshtuar edhe partinė e Ballit Kombėtar, e cila ishte komprometuar skajshėm nė bashkėpunim me forcat okupatore fashiste, italiane dhe gjermane.
Ideologu i kėtij rirreshtimi politik dhe historik tė shqiptarėve tė djathtė, intelektuali dhe atdhetari, Gjon Serreēi mė 10 prill tė vitit 1947, nė zyrėn e hetuesisė sė OZN-ės nė Prishtinė, i pyetur pėr qėllimin e organizmit tė Lėvizjes sė rezistencės ka deklaruar: Kam thėnė se duhet tė formohet organizata dhe se kjo nuk ėshtė organizatė balliste, por ėshtė organizatė Nacional Demokratike Shqiptare, e cila ka pėr qėllim luftėn kundėr rendit ekzistues shoqėror nė Jugosllavinė e sotme dhe nė Shqipėrinė e sotme, pėr krijimin e Shqipėrisė etnike duke e bashkuar Kosovėn nė kufijtė e saj etnikė, qė do ti bashkoheshin Shqipėrisė sė tillė, me rendin qė do ta krijonin ne. Ndėrrimin e rendit shtetėror e kemi planifikuar ta zbatojmė me intervenimin e fuqive tė mėdha, tė jashtme siē janė Anglia dhe Amerika dhe me ndihmėn e fuqive tė armatosura, qė ishin nė male, tė cilat do tė ngriheshin pėr ta marrė pushtetin nė duart e veta. Dr. Ismet Dėrmaku, Gjon Serreqi dhe NDSH-ja (dokumente arkivore), Prishtinė, 1996. f. 15).
Kjo platformė, e cila u pėrkrah nga forcat e vėrteta demokratike shqiptare nė Kosovė, nė Kosovėn Lindore dhe nė trojet shqiptare tė Maqedonisė, shėnon edhe fillin e njė lėvizje tė re, e cila edhe pse ishte pozicionuar nė tė djathtė, nuk pranonte platformėn balliste ndėrsa kundėrshtonte ashpėr ngulfatjen e pluralizmit nga forcat komuniste. Nėn kėtė platformė, por nė kushte dhe rrethana tė tjera, kanė vepruar nė Kosovė, prej vitit 1945 e deri nė qershor tė vitit 1999, tė gjitha organizatat, tė cilat kanė zhvilluar veprimtari antijugosllave, me qėllim tė bashkimit tė trojeve shqiptare me shtetin e Shqipėrisė, ose pėr krijimin e Republikės sė Kosovės nė kuadėr tė Jugosllavisė, nga regjimi janė identifikuar si organizata ilegale nacionaliste dhe irredentiste, tė cilat kanė vepruar nėn platformėn e Lėvizjes Nacional-demokratike shqiptare, madje edhe kur emrat e organizatave janė kamufluar nėn petkun e marksizėm leninizmit. E tillė ka qenė Organizata Revolucionare pėr Bashkimin e Trojeve Shqiptare e Adem Demaēit e vitit 1964, pastaj Grupi Marksist Leninist i Kosovės, themeluar qysh nė vitin 1974 dhe qė esencėn e platformės e mbėshteste nė tė drejtėn e Vetėvendosjes se popujve dhe tė bashkimit tė Kosovės me Shqipėrinė, platformė kjo qė nuk i korrespondonte marksizmit si ideologji mbinacionale dhe internacionaliste.
Nė periudhėn kohore prej vitit 1945 e deri nė ēlirimin e Kosovės nga robėria serbe, nė qershor tė vitit 1999, janė identifikuar dy klasė politike, tė kualifikuara si pozitė dhe opozitė e fshehtė, ( ilegale ). Pėrderisa pozita, e cila pėrfaqėsonte shqiptarėt e rreshtuar nė Lidhjen Komuniste tė Jugosllavisė, vepronte si klasė vasale e pushtetit jugosllav, opozita ilegale, nė kushte dhe rrethana tė caktuara, gjithnjė pėrmes veprimtarisė ilegale ishte orientuar nė platformėn e Lėvizjes pėr ēlirim dhe bashkim kombėtar, ose pėr barazi tė plotė tė shqiptarėve nė kuadėr tė federatės jugosllave.
Pozita, e pėrbėrė nga klasa komuniste e shqiptarėve kėrkonte realizimin dhe avancimin e tė drejtave nėn regjimin jugosllav, opozita ilegale i qėndronte besnike konceptit historik tė lėvizjeve ēlirimtare, qysh prej Lidhjes Shqiptare tė Prizrenit, duke kėrkuar realizimin e tė drejtave tė natyrshme tė bashkimit tė trojeve shqiptare, qė kishin mbetur nėn okupimin e Greqisė dhe tė shteteve sllave tė Ballkanit.
LNDSH-ja, prej vitit 1944, LBRSHJ-ja nga viti 1964, GMLK-ja, nė vitin1974, PKMLSHJ prej vitit 1978 dhe organizata tė tjera tė shqiptarėve tė Kosovės pėrshkoheshin nga ideja e bashkimit kombėtar, duke synuar realizimin e kėsaj aspirate me moton O me hatėr e me luftė, moto e cila kishte rrethuar rreth vetes, nga viti nė vit, tė gjitha forcat e vėrteta nacionaliste tė Kosovės, tė cilat ndonjėherė pėrshkoheshin edhe me rrymime ideologjike, si tė djathta apo tė majta, por qė mbėshtetnin fuqishėm aspiratėn e barazisė, ēlirimit dhe bashkimit kombėtar. Oscilimet majtas djathtas vareshin nga ndikimet e skenės politike nė Shqipėri, nė Jugosllavi dhe nė mėrgatė, ku ishin pozicionuar dhe vepronin nėn platforma tė ndryshme forcat nacionaliste kundėrshtare tė regjimit komunist.
Profilizimet e mundshme ideologjike tė partive politike tė Kosovės
Pėrpjekjet e ish komunistėve jugosllavė shqiptarė, tė rreshtuar nė LDK pėr t u konvertuar nė parti me pėrmbajtje tė djathtė, kur merren nė konsideratė faktet lidhur me pėrmbajtjen e saj politike tė deridjeshme, janė mė shumė se qesharake, edhe pse nuk ka diēka tė keqe nė kėtė drejtim. Shumė kuadro tė sotme tė LDK-sė, dhe partiakė, qė kanė dalė nga kjo parti dhe janė rreshtuar nė parti tė tjera, nga komunistė tė zellshėm tė dikurshėm tė Titos e tė Rankoviqit, nė vitin 1989 u rreshtuan nė LDK-nė pacifiste, duke pranuar ardhmėrinė e Kosovės nė kuadėr tė Jugosllavisė, e cila kishte filluar tė shembej e tė shpėrbėhej. LDK-ja ishte regjistruar nė Beograd si parti politike, e cila pranonte sovranitetin e Jugosllavisė mbi vendin tonė, por kėrkonte barazi kushtetuese tė njėjtė me republikat e tjera, pa kėrkesė pėr vetėvendosje dhe shkėputje nga shteti jugosllav, i cili kishte filluar rrugėn pa kthim drejt humnerės.
LDK-ja e themeluar nga ish anėtarė tė komitetit komunist jugosllav dhe nga strukturat e shėrbimeve tė ndryshme tė ish Jugosllavisė, ishte parti tipike vasale e regjimit dhe nuk kishte asgjė nė programin e saj, qė mund tė identifikohej si parti e djathtė, edhe me vetė faktin se nė popull u shtri dhe u zgjerua si Lėvizje, pa profilizim zyrtar majtist apo djathtist dhe pa program tė qartė, militant, lidhur me ēlirimin nga regjimi okupator i Beogradit.
Pretendimet pėr ta orientuar kėtė parti nė tė djathtė, njėzet vjet pas themelimit, nėse duhet tė bėhet, do tė duhej tė bėrė nga tė rinjtė nė radhėt e kėsaj force politike, e kurrsesi nga pleqtė, ish- sekretarėt e LKJ-sė, tė cilėt ēuditėrisht, as pas ēlirimit tė Kosovės nga robėria serbe nuk kanė hequr dorė nga trashėgimia komuniste, politike e kulturore jugosllave.
Partia Demokratike e Kosovės, e themeluar pėrnjėherė pas luftės ēlirimtare dhe fitimtare tė UĒK-sė, nė pėrbėrje me shumicėn dėrrmuese nga kuadro tė SHP tė UĒK-sė, nė mesin e tyre edhe shumė kuadro tė larta, qė ishin larguar vetė, apo qė ishin pėrjashtuar nga LDK-ja, nė fillim tė vitit 1998, edhe pse ende e pa profilizuar, ( mbase edhe e pa deklaruar politikisht), me disa pėrjashtime, ka prejardhje dhe pėrmbajtje nga forcat e rezistencės, qė nga LNDSH-ja, LBRSH-ja, GMLK-ja dhe parti tė tjera tė etiketuara si tė majta, por me program dhe veprimtari kombėtare, pa ndonjė orientim tė caktuar apo tė deklaruar nė aspektin ideologjik, majtas apo djathtas.
PDK-ja, realisht mbėshtetet nė konceptin e qendrės sė djathtė, por me njė pėrmbajtje mjaft heterogjene, meqė nė kreun politik tė kėsaj partie ka edhe forca, qė anojnė nga e majta, duke u bazuar nė prejardhjen e dikurshme ideologjike, por pa pretendime kryeneēe pėr tu profilizuar nė tė majtė. Ashtu si LDK-ja, e cila gjatė njė kohė tė gjatė ka bėrė pėrpjekje pėr ta ruajtur pozitėn, as djathtas as majtas, me qėllim tė ruajtjes sė elektoratit, sot PDK-ja po ashtu ndodhet nė tė njėjtin pozicion, po pa u deklaruar lidhur me profilizimin dhe ngjyrimet politike pėr tė ardhmen, ashtu sikur ka paralajmėruar, me rezervė, LDK-ja.
AAK-ja ka paralajmėruar se do tė pozicionohet krejtėsisht djathtas, ashtu sikur PD-ja e Sali Berishės, e cila prejardhjen e vet politike e ka trashėguar nga Partia e Punės sė Shqipėrisė. Pėr dallim nga LDK-ja dhe PDK-ja, tė cilat nė pėrpjekje pėr ta ruajtur elektoratin ndodhen nė pat-pozicion dhe hezitojnė tė marrin qėndrim tė prerė, majtas apo djathtas, AAK-ja , nuk ka frikė nga dyndja e elektoratit, meqė nuk ka ndonjė elektorat qė premton shumė. Nė kėtė parti, nė kohėt e fundit janė rreshtuar disa ish kuadro tė LDK-sė, tė LDD-sė e tė partive tė tjera, tė cilėt nė partitė mėmė kishin mbetur nė margjina, ose ishin treguar tė pakėnaqur me postet. Pretendimet e AAK-sė pėr t u ofruar me LDK-nė nė pikėpamje tė profilizimit politik, janė mė tepėr veprime taktike politike pėr njė koalicion tė mundshėm lidhur me zgjedhjet.
LDD-ja dhe AKR-ja nuk kanė paralajmėruar profilizim tė qartė, edhe pse orientimi i tyre politik ėshtė i dukshėm dhe nuk dallon nga partitė e tjera. Pėrderisa LDD-ja pretendon tė profilizohet si parti autentike me prejardhje burimore, rugoviane, AKR-ja ėshtė e vetmja nga partitė politike tė Kosovės, e cila fare lehtė do tė mund tė profilizohej nė tė majtė, duke u bazuar nė prejardhjen me pėrmbajtje nga ish LKJ dhe LDK.
Partia e Drejtėsisė ėshtė parti e qendrės sė djathtė, me orientim fetar islam dhe e profilizuar nė aspektin politik, por pa ndonjė pėrkrahje tė dukshme tė elektoratit, me faktin se edhe kjo pari pretendon tė fshihet pas emrit, pėr qėllime qė vetėkuptohen. PSHDK-ja e ndarė, tani e bashkuar, ėshtė parti tipike fetare e ngjashme me partitė simotra nė Evropėn perėndimore, por me orientim tė qartė dhe tė profilizuar nė tė djathtė. Kjo parti pėrgjithėsisht tubon anėtarėt e besimit katolik tė Kosovės, por edhe ka anėtarė edhe nga radhėt e shqiptarėve tė besimit islam(!).
PSDK-ja ka orientim tė qartė dhe tė profilizuar politik drejt qendrės sė majtė, por pikėrisht pėr shkak tė kėtij profili dhe korrektėsisė nė orientim, ajo mund tė mbledh vetėm pak ithtarė, edhe pse realisht ėshtė parti qė i pėrshtatet nivelit tė zhvillimit ekonomik e social tė vendit. Po kėshtu e profilizuar nė tė majtė ėshtė edhe Partia reformiste ORA, e cila pėr nga koncepti politik dhe nga programi ėshtė e afėrt me PSD-nė.
Partitė e tjera politike si Partia Liberale dhe disa parti balliste, NDSH-iste, me kohė janė rreshtuar nė tė djathtė, por nuk kanė shėnuar rritje tė elektoratit, pėrkundrazi e ardhmja e tyre ėshtė krejt e zymtė.
Nga kjo pasqyrė e orientimit ideologjik tė partive politike tė vendit tonė mund tė nxjerrim kėto pėrfundime:
Partitė mė tė mėdha politike tė Kosovės janė tė pa profilizuara nė aspektin ideologjik dhe kanė frikė nga profilizimi, pėr shkak tė mundėsisė sė dyndjes sė elektoratit, edhe pse njė frikė e tillė realisht nuk ekziston, meqė ithtarėt dhe militantėt e partive zakonisht mbėshtesin forcat qė marrin pushtetin, me qėllim tė pėrfitimit tė favoreve, qė rrjedhin nga ky pushtet.
Mungesa e vizionit tė qartė politik dhe mungesa e guximit pėr ta deklaruar orientimin ideologjik, buron edhe nga pikėpamja tejet heterogjene e prejardhjes politike dhe nga mungesa e kulturės dhe e traditės nė kėtė aspekt.
Shumica e politikanėve tė Kosovės, mosha e tė cilėve kalon mbi 50 vjet kanė prejardhje politike komuniste jugosllave, andaj ky hendikep i bėn tė jenė tė pa pėrcaktuar pėr motive tė njohura dhe tė tejdukshme.
Politikanėt e guximshėm, qė nuk vuajnė nga ky kompleks kanė mbetur nė margjina, meqė vetė elektorati nė Kosovė ėshtė heterogjen dhe i papjekur politikisht, pėr tė mos thėnė edhe i pamoralshėm nė pėrcaktimin e orientimit politik. Kjo ilustrohet me faktin se njė kryetar partie, ose njė kuadėr i lartė, ka ndėrruar deri katėr apo pesė parti, madje ka edhe tė tillė qė kanė ndėrruar disa parti dhe mė pas janė kthyer te partiamėmė.
Kjo dyndje e kuadrove dhe koalicionet e panatyrshme mes partive politike, tė kundėrta pėr nga orientimi, bėjnė qė tė thyhet tehu i dallimeve nė pikėpamje tė profilizimit tė qartė dhe krejt kjo degradon seriozitetin e koncepteve tė orientimit dhe profilizimit.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn