als_Latn uzn_Latn mlt_Latn
-
Shpella e Bnjs, nj arkiv i kulturs 5500-vjeare
Format karstike provojn m s miri vijimsin kulturore dhe etnike t bartsve t shpells, nga epoka e bakrit n at t bronzit t hershm
Kanionet e BenjesLangarica, nj ndr degt kryesore t rrjedhjes s siprme t lumit t Vjoss, n afrsi t fshatit Bnj, pasi an terrenin shkmbor, formon nj kanion me bukuri t rrall. N faqet e thikta t kanionit vargzohen disa shpella karstike, midis t cilave ajo e Pllumbave dhe e Katiut, t cilat kan qen pr nj koh t gjat vendbanime prehistorike.
N kt histori t krkimeve n Bnj, penges pr t gjith arkeologt kan qen kushtet e paprshtatshme pr t hyr n shpell e pr t punuar n ambientet e brendshme t saj. Kanioni shum i ngusht i Langarics, i cili n zonn e shpells mund t kalohet vetm n kmb, domosdoshmria e ngritjes s nj kulle-shkall 10 m t lart pr t hyr n shpell, vendosja e instalimeve elektrike pr ndriim, lagshtira e madhe n ambientet e brendshme dhe kalimet e ngushta nga nj ambient n tjetrin, ishin vshtirsi jo t vogla q u desh t prballoheshin pr t nxjerr at lnd t pasur arkeologjike q kemi sot nga shpella e Bnjs.
Hyrja pr n shpell nuk ishte e leht. Pas 10 m ngjitjeje vertikale zhvillohej shpella n formn e nj korridori t gjat, rreth 160 m, me disa mjedise e degzime ansore mjaft t prshtatshme pr banim. Materiali arkeologjik q u nxor nga grmimi i shtresave kulturore ishte mjaft i pasur dhe i qart n pikpamje kulturore e kronologjike.
Shtresa m e hershme kulturore q sht e lidhur me fillimin e banimit t shpells i takon epoks s bakrit rreth 5500 vjet m par. Ajo ndiqet nga shtresa kulturore e bronzit t hershm dhe n vijimsi t pandrprer vijn shtresa kulturore e bronzit t mesm, bronzit t von dhe hekurit t hershm. Si tregojn gjetjet e shkputura, shpella ka qen shfrytzuar pr banim edhe gjat antikitetit t von e Mesjets s hershme.
Lnda arkeologjike e shpells s Bnjs, e t gjitha periudhave, ka tipare t njjta me kulturat bashkkohse t pellgut t Kors, po nuk mungojn edhe veorit lokale q e dallojn at si nj lloj m vete. Karakteristik pr kulturn m t hershme, at t epoks s bakrit, sht qeramika e zez me lustr q dallon pr format e pasura dhe zbukurimet me pikturim ngjyr gri, si dhe pr ornamentet n reliev. N t gjith treguesit e saj kjo qeramik sht e njllojt me kulturn eneolitike, t Maliqit me at t zbuluar n shpelln e Nezirit n Mat dhe me at t Gradecit n Rrethin e Dibrs. Bartsit e kulturs eneolitike t vendit ton jan banort e tejlasht t vendit ton.
Me interes t veant sht lnda arkeologjike e bronzit t hershm t Bnjs, e cila duke pasur tipare t qarta dalluese, mbart me vete edhe tipare po kaq t qarta t qeramiks paraardhse t epoks s bakrit. N shumicn e enve t cilat riprodhojn forma me prmasa t ndryshme si kupa, tasa, broka, tava etj., bashkjetojn t dy teknikat.
Ky fakt shum i qart e shprehs, provon m s miri vijimsin kulturore dhe etnike t bartsve t shpells, nga epoka e bakrit n at t bronzit t hershm. Ndaj Bnja me kt veanti prbn nj shfaqje t re kulturore, sht nj nyje e fuqishme lidhse midis epoks s bakrit e asaj t bronzit d.m.th midis banorve t tejlasht eneolitik me banort e epoks s bronzit.
Shtresa kulturore q i takon periudhs s bronzit t von me qeramik t pikturuar t stilit devollit, shquhet pr nivelin e lart t punimit dhe zbukurimet e pasura me motive gjeometrike. Ajo vazhdoi t prodhohet edhe t qarkulloj me t njjtn dendsi edhe gjat epoks s hekurit t hershm, s bashku me kategorit e tjera t qeramiks. Ato prbjn t dhna me vler pr t njohur tiparet e kulturs ilire n territorin e lugins s siprme t Vjoss, e cila ka qen banuar n epokn historike nga fisi ilir i Parauejve.
Jan kto vlera arkeologjike historike q ruhen n arkivin (n shtresat kulturore t shpells s Bnjs prej t cilit sht grmuar vetm 10-15% e saj), q thrrasin t mos prmbyten, pas 56 shekuj ekzistence, nga hidrocentralet iban t shekullit XXI.
Prof. Dr. Muzafer Korkuti
(Autor i grmimit t shpells)
Shqip
-
Anetart m posht kan falenderuar Albo pr postimin:
Regullat e Postimit
- Ju nuk mund t hapni tema t reja.
- Ju nuk mund t postoni n tema.
- Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
- Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
-
Rregullat e Forumit
unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn zho_Hans als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn