als_Latn dik_Latn sag_Latn
Çlirimi i Kostandinopojës
ÇLIRIMI I KOSTANDINOPOJËS
Data 29 Maj na kujton një ngjarje shumë të rëndësishme dhe tepër të madhe. Pikërisht më 29 Maj të vitit 1453, pas 50 ditësh rrethim, Sulltan Muhamed Fatihu futet triumfues në Kostandinopojë duke bërë të ndryshojë rrota e historisë botërore.
Sipas shumë kronistëve perëndimorë, Muhamed Fatihu (Mehmet Fatihu) është quajtur si Mehmet pushtuesi. Ndërkohë fjala “Fatih” do të thotë çlirues dhe jo pushtues. Ai ishte çlirues për vetë banorët e Kostandinopojës, të cilët bashkë me shumë prej klerikëve të lartë, preferonin më shumë autoritetin e Sulltan Mehmet Fatihut, se sa zgjedhën e rëndë perandorake, që ua kishte marrë frymën nënshtetasve të vet me taksa të larta e padrejtësi të pafundme. Po ashtu rënia e Kostandinopojës ishte çlirim dhe sihariq për muslimanët, të cilët prisnin në çdo moment përmbushjen e profecisë së Profetit Muhamed (alejhis-salatu ues-selam) i cili kishte paralajmëruar që herët për çlirimin e Kostandinopojës nga muslimanët.
Ndryshe nga ç’pretendojnë shumë historianë Muhamed Fatihu nuk ka bërë masakra, e as gjakderdhje të panevojshme. Gjithashtu nuk i ka detyruar të krishterët të pranojnë Islamin, por i ka lënë ata të lirë të ushtrojnë ritet e tyre fetare lirisht. Këtë e tregon vetë fakti se fill pas rënies së Kostandinopojës më 29 Maj 1453, më 1 Qershor u shpall patriark Genadiozi, njeriu i besuar i sulltanit. Që nga ai vit e në shekujt e mëvonshëm Patriarkana e Stambollit kishte pushtetin e plotë mbi të krishterët e Ballkanit. Në juridiksionin e Patriarkanës përfshiheshin arsimi, martesa, familja, trashëgimia, etj… Patriarku u shpall Vezir në rangun e një pashai të lartë.
Ndërsa për sa i përket faktit se Muhamed Fatihu nuk ka bërë masakra me popullatën bizantine, atë e dëshmojnë shumë prej historianëve objektivë. Për shembull, kronisti Niqitas Akonimati bën një dallim tepër të madh mes kryqtarëve dhe osmanlive. Ai tregon se kryqtarët kur vërshuan në Kostandinopojë më 13 Pril të vitit 1204, plaçkitën shtëpitë dhe kishat, thyen imazhet e shenjta dhe flakën reliket e martirëve në vende të ndyra. Qyteti i tërë s’ishte më veçse dëshpërim, lot, britma, rënkime. Ndërsa kur flet për futjen e Osmanlive në qytet shprehet: “Ata, të paktën nuk na i përdhunonin gratë… nuk i katandisnin banorët në mjerim, nuk i zhvishnin lakuriq në mes të rrugës, nuk i bënin të vdisnin nga uria e nga zjarri…” (Ogyst Baji,” Perandoria e Bizantit” fq. 230-231.)
Kjo ka qenë karakteristikë e muslimanëve në përgjithësi, madje në shumë vende joislame përveç Perandorisë Bizantine, ku taksat e larta, varfëria, padrejtësitë, vrasjet dhe degjenerimi kishin arritur kulmin muslimanët janë pritur si shpëtimtarë. Kjo sepse synimi i vetëm i muslimanëve ishte çlirimi i popujve dhe prezantimi i tyre me konceptin e vërtetë mbi Krijuesin. Thënë ndryshe, për t’i nxjerrë njerëzit nga errësira në dritë, nga injoranca në dituri, për të kuptuar qëllimin e vërtetë të jetës dhe për të njohur Krijuesin, ashtu siç e meriton. Kurse për vetë osmanlitë, Sami Frashëri në: “Përhapja e Islamit” fq. 14 shkruan: “Mirëpo, muslimanët në këtë kohë kishin nevojë për një personalitet madhështor dhe të forte, që do t’i mbronte nga invadimi i armiqve dhe do t’i siguronte nga trazirat e brendshme. Kjo dëshirë u sendërtua me paraqitjen e shtetit Osman. Njerëzit e këtij shteti shquheshin me trimëri dhe konsekuencë fetare, ishin ithtarë të drejtësisë dhe objektivitetit. Nuk bënin krime, as gjakderdhje pa arsye, siç patën vepruar shumica e qarqeve sunduese. Lodhjet e luftës dhe vështirësitë e rrugës i përballuan vetëm për përhapjen e Islamit, për mbrojtjen e muslimanëve dhe madhërimin e fjalës së Allahut. Shpresa e tyre ishte e kulluar. Qëllimi i veprave të tyre ishte fitimi i kënaqësisë së Allahut, duke u sjellur dobi muslimanëve.” E pra, nuk është e vërtetë që Islami është përhapur me shpatë. Madje është shpata ajo që ka penguar sa herë përhapjen Islamit. Nga ana tjetër, nëse demokracia u imponohet popujve si zgjidhja më e mirë, ku në shumicën e rasteve antivlerat serviren si vlera, shthurja dhe degjenerimi paraqitet si emancipim, liria e tepruar si zhvillim dhe shfrytëzimi i popujve si integrim, atëherë vlerat universale të Islamit, me të vërtetë janë çlirim. Këtë e kanë dëshmuar muslimanët sa herë që ata kishin fuqinë në dorë. Ata kudo që shkelën, duke pasur për qëllim të çlironin dhe jo të pushtonin popujt, dhuruan moral, drejtësi, kulturë dhe qytetërim. Muslimanët jo vetëm që themeluan e ngritën qytete të reja e të shumta për atë kohë, por ndërtuan spitale, jetimore, qendra rehabilitimi, institucione zyrtare shtetërore e private, gjykata, pallate , kopshte, punishte, fabrika, tregje, qendra biznesi, shkolla, institute, biblioteka, madje dhe universitete. Muslimanët nën pushtetin e tyre sollën stabilitet e siguri dhe ishin të parët që ftuan në vëllazërimin e kombeve pa dallim racash, ku çdo njeri merrte atë që meritonte, larg racizmit dhe shfrytëzimit. E kur muslimanët u dhanë pas të mirave të kësaj bote, u përçanë mes veti dhe u larguan nga feja, merituan t’u hiqej fuqia që kishin dhe prestigji që gëzonin. Mirëpo kjo ishte njëra nga urtësitë e Allahut ku bota kuptoi se nëse fuqia do të jetë në duart e jo muslimanëve në tokë do të mbisundojë padrejtësia. Vetëm me luftën e parë dhe të dytë botërore, u vranë miliona njerëz. Për t’u mos u mjaftuar me kaq miliona të tjerë u zhdukën dhe u eliminuan fill pas mbarimit të Luftës së Dytë Botërore. Ata u vranë në emër të së mirës. E habitshme është se të gjitha ndodhën në shek. XX, në shekullin e zhvillimit dhe përparimit, ku politikat shfrytëzuese çmoheshin më shumë se jeta e njerëzve. Chantal Millon-Delsol në “Idetë politike të shekullit XX” f. 7-8 thotë:” Politika s’ka qenë kurrë ndonjëherë deri në këtë pikë në shërbim të ideve. Ajo shkatërron shoqërinë aktuale për të arritur një shoqëri të përsosur… Privilegji që iu akordua abstragimit, i nxori shoqëritë zbuluar dhe i zhveshi njerëzit nga dinjiteti i tyre. Asnjë epokë tjetër s’ka qenë, për nga racionalizmi i tejskajshëm, kaq ç’njerëzor në thelb. Epokë gabimesh: shpresat për një shoqëri të përkryer çuan në shtypje dhe politika nënshtroi shpejt atë që pretendonte të çlironte… Duhej besuar se gjithçka është e mundur për të vënë në jetë të pamundurën… Shekulli XX gabon në dy kuptime: përbuz qenien, sepse gabohet mbi qenien”. E gjithë kjo i bën njerëzit e mençur të kuptojnë me të vërtetë, se çfarë humbi bota me rënien e muslimanëve dhe se çfarë do të thotë të konsiderohet e pavërteta e vërtetë. Sidoqoftë Profeti Muhamed (alejhis-salatu ues-selam) na ka lajmëruar se e ardhmja u përket muslimanëve, çka do të thotë se me dështimin e të gjitha ideve dhe sistemeve politike njerëzore, Islami është alternativa e vetme për njerëzimin.
Përgatiti: Mustafa Tërniqi
Rexhep Qosja dhe Ismail Kadare
Ajni SINANI
REXHEP QOSJA DHE ISMAIL KADARE
Shkrimi “Identiteti evropian i shqiptarëve”, nga Ismail Kadare, vlerëson Rexhep Qosja me çka pajtohemi edhe ne “është i mbështetur në premisa të gabuara në përpjekje për të dëshmuar, në njërën anë kundërshtitë kulturore midis Evropës e Lindjes muslimane, kurse, në anën tjetër, sipërinë e identitetit evropian ndaj identiteteve të tjera, para së gjithash, ndaj identitetit musliman!”
Kohëve të fundit nuk janë të rralla rastet kur Kadare vlerësohet për ide raciste. Dhe sigurisht se edhe shkrimet e tij ndaj Islamit dhe muslimanëve kanë përmbajtje raciste.
Shemsettin Sami (Frashëri), ky mjeshtër i gjuhës
Avni OZGUREL*
SHEMSETTIN SAMI (FRASHËRI), KY MJESHTËR I GJUHËS
Meqë ky vit kaloi plot me përkujtimoret për Nazim Hikmetin, më lindi shpresa se mund të kujtojmë edhe emrat dhe veprat e gjuhëtarëve dhe shkrimtarëve të tjerë të mëdhenj, dhe tu fshijmë pluhurin nga këto vepra dhe nga gurët e varreve. E kam fjalën për një mjeshtër të gjuhës që tashmë i është harruar edhe guri i varrit. Shemsettin* Samiun (Frashëri). Ai, është autori që nxorri në dritë enciklopedinë Kamus-u Alam dhe Kamus-u Turki, dy bazat e gjuhës së sotme turke. Ai është një nga ata që nën udhëheqjen e Ahmet Mit’hat Efendiut, përpunoi fjalinë e gjuhës së sotme turke gjatë periudhës së Tanzimatit, është përkthyesi që i dhuroi turqishtes dy përkthimet e para të një romani dhe një pjese teatrale perëndimore, është ai që mbronte me forcë se alfabeti latin ishte më i përshtatshëm për gjuhën turke dhe i pari që përgatiti një alfabet të tillë.
“Jo osmanllisht, por turqisht…!”
Shemsettin Samiu me origjinë ishte shqiptar. Lindi më 1850 në Jania (Janinë) dhe u mbart në Stamboll më 1871. Interesi për të shkruarin e shtyu atë të nxirrte një gazetë me emrin “Sabah” (Mëngjesi) dhe më pas të botonte revistën “Hafta”(Java). Shemsettin Samiu i cili së bashku me gjuhën shqipe pra gjuhën mëmë, zotëronte në mënyrë perfekte 8 gjuhë të huaja, për shkak të mendimeve përparimtare u syrgjynos dhe pothuaj një jetë të tërë u mbajt nën vëzhgim në shtëpinë e tij. Vepra e tij e parë ishte fjalori frëngjisht-turqisht që u botua më 1885, i cili më pas u ndoq nga fjalori më i madh i gjuhës turk Kamu-s Turki. Ai shprehej se turqishja nuk është osmanishte, se fjala “osmanlli”, ishte vetëm emërtimi i një shteti, dhe ai ishte pena e parë që guxoi të shprehej se nuk ishte përulëse të thuash se jam turk dhe të flasësh turqisht, bile përkundrazi ai (ndonëse vetë nuk ishte turk) u tregoi turqve se duhet të jenë krenarë që janë të tillë.Për këtë arsye emri i tij mund të radhitet pa hezitim mes turkologëve më të mëdhenj që kemi, Ahmet Vefik Pasha, Sulejman Pasha dhe Ali Suavi.
Një jetë e mbushur me vetmi
Padyshim Shemsettin Samiu, jetoi një jetë të thjeshtë e të mbushur me vetmi në konakun e tij në Erenkoj, (lagje e Stambollit). Ai ishte një njeri që nuk i pëlqente të merrte pjesë në ahengjet dhe mbledhjet e kokave të gjuhës dhe letërsisë turke. Mendja e tij e ndritur ishte përherë në kërkim të projekteve të reja në fushën gjuhësore. Ai ishte i pari që duke u mbështetur në punën e turkologut të madh evropian Radolff përktheu në turqishten e sotme Shkrimet e Orhunit (dokumenti i parë i gjuhës turken në histori), dhe duke u mbështetur te gjuhëtari dhe turkologu anglez Vembley, pasuroi turqishten me një nga dokumentet më të vjetra të saj, Kutadgu Bilig (amaneti i një perandori të vjetër turk për të birin). Mësojmë nga burimet historike se netëve llampa e tij me vaj nuk shuhej deri afër mëngjesit dhe se ai punonte me penat dhe bojën që i prodhonte vetë, dhe rreth 14-15 orë në ditë ai i kalonte nën shoqërinë e gërvishtjes që linte pena i tij mbi letër. Me mjekrën e dredhur e të bardhë si borë, më tepër se një gjuhëtar ai i ngjante një dijetari enigmatik të Mesjetës. Shkrimtari dhe gjuhëtari (turk) Ismail Habib Savuk do shprehej; Nganjëherë atë që nuk e bëjnë dot akademitë që përbëhen nga 40-50 vetë, ngrihet dikush si Shemsettin Samiu dhe e bën me sukses…Nëse dikush do të mësojë se ç’është mrekullia, duhet të eksplorojë Samiun dhe veprat e tij…”
Poli i jetës së tij, Zonja Emine
Shemsettin Samiu u martua më 1884 me zonjën Emine, bijën e Kazasker Sadettin Efendiut, njeri me prejardhje nga paria e Stambollit, dhe nga kjo martesë u lindën katër fëmijë. Emri i njërit prej djemve, Ali Sami Jen-i, përmendet dhe sot e kësaj dite si themeluesi i klubit sportiv të Gallatasarajit, (dhe njëri nga stadiumet e Stambollit mban pikërisht emrin e tij). Dimë gjithashtu edhe afërsinë e tij me vajzën e vogël Samije (që e kishte pagëzuar me emrin e tij), e cila zotëronte në një farë mënyrë aftësitë e të atit, dhe Samiu mbas punës së gjatë dhe të lodhshme, me qëllim për tu qetësuar, bënte biseda dhe diskutime të gjata më Samijen në lidhje me gjuhën dhe letërsinë. Samiu kishte mbetur i kënaqur nga jehona dhe mirëpritja që iu bë përkthimit që i bëri “Të mjerëve “ të Viktor Hygoit. Këtë e kuptojmë nga fakti se ai megjithëse jetonte një jetë në përgjithësi brenda mureve të shtëpisë së tij, në atë kohë mori pjesë në një sërë diskutimesh dhe shkroi gjerësisht në shtypin e kohës në lidhje me Hygonin dhe veprën e tij. E megjithatë ai ishte i brengosur për arsyen se veprat e tij akademike në lidhje me turkologjinë nuk gjetën mbështetje, dhe shtegëtoi nga kjo botë pa dëgjuar fjalët e historianit të madh Abdurrhman Sheref, i cili ne veprën e tij “Fletët e Historisë” shprehet : “Artikujt e tij në gazetën “Sabah” dhe punimet e tij në fushën e gjuhës, janë një e vertëtë dhe një mësim për gjithë popullin turk”. Ai dashuroi vetëm një herë, dhe atë dashuri e jetoi deri ditën e fundit të jetës. Gjer ditën kur mbylli sytë, kujtimi i vetëm që mbante përditë para syve në tryezën e punës, ishte fotografia e dashurisë së tij të vetme, zonjës Emine (e cila kishte vdekur prej kohesh duke i dhënë Samiut një goditje tjetër në jetë) . Ai nuk e fshihte se e kishte kthyer në një ritual që çdo ditë t’i merrte pluhurin kësaj fotoje mbyllur në kornizë. Poshtë fotos, brenda kësaj kornize ishin shkruar edhe disa vargje nga poeti i madh mistik Fuzuli, dhe në krah të saj qëndronte një tufë flokësh, nga flokët e zonjës Emine, kujtim të cilin Samiu do ta merrte me vete në varr. Dimë gjithashtu se sa herë që mbidhej me shokët dhe miqtë e ngushtë, bënte si bënte dhe e kthente fjalën te zonja Emine, duke kujtuar bujarinë dhe mirësinë e saj me sytë që i mbusheshin.
“Shpirti në varr, malli në pazar”
Megjithëse Shemsettin Samiu nuk i pëlqente takimet e gjata (të cilat e pengonin të punonte), nuk i kthente kurrë nga dera e shtëpisë mysafirët që i vinin. Shpesh rreth tij mbidheshin gjuhëtarë të huaj, priftërinj, hoxhallarë apo edhe hahame hebrenj. Por mosinteresimi dhe shumëzimi më zëro që iu bë punës së tij, bëri që ky njëri i paqes dhe i shkencës ti dorëzohëj vdekjes në moshën 54 vjeçare. Për arsye se të tetë vëllezrit dhe motrat e tij kishin vdekur ditën e shtunë, ai kishte një frikë ndaj kësaj dite. Por më në fund edhe vetë ai, si për ironi të fatit, shtegëtoi nga kjo botë pikërisht një të shtunë; më 18 qershor 1904. Dhe si për të vërtetuar fjalën e vjetër turke, “shpirti në varr, malli në pazar”, që në kohën kur trupi i tij pa jetë po dilte nga dera e shtëpisë, gruaja e tij e dytë e shiti këtë shtëpi për tu mbartur tek të vëllezrit. Dhe të gjitha mallrat u shitën brenda një jave me një ankand të vogël në oborrin e shtëpisë. Sikur të mos mjaftonin gjithë këto, biblioteka e tij që përbëhej prej 10 mijë librave, shumë prej të cilëve libra origjinalë të shkruar më dorë, u shitën për pesë kurushë te mbledhësit e letrave të vjetra dhe u mbartën në një shtypshkronjë të klasit të fundit në Stamboll për të humbur përgjithmonë. Mbas gjithë kësaj nga i madhi Shemsettin Sami, na mbetën vetëm disa dosje me dorëshkrime të tij, një album i familjes, dhe fotoja në kornizë e zonjës Emine, të ruajtura këto nga bija e vogël e Samiut, zonja Samije. Ky njeri i madh ka qenë burimi i turkologëve të mëvonshëm si Nexhip Asim dhe Velid Çelebi, dhe uroj që Instituti i Gjuhës Turke, ta kujtojë Shemsettin Samiun ashtu siç e meriton në përvjetorin e 100-të të vdekjes, pikërisht mbas dy vitesh. Nuk po e përmend këtu ministrinë (turke) të Kulturës pasi e di që ata jetojnë “ditërisht”, si puna e vezës dhe se patjetër mendojnë “ku i dihet ç’bëhet deri më 2004…!”.
*Shemsettin, ky është titulli që i është vënë Sami Frashërit në Turqi. Përkthehet, “I ndritur si diell”.
Arnautët dhe origjina e tyre
Familja e Arnautëve ose siç i thonë ndonjëherë Arnautët, nuk janë njohur prej arabëve derisa dijetarët i dhanë rëndësi atyre. Jam i gëzuar që t’iu bëj të ditur për ta atë që kam mësuar nga dëgjimi i gjyshes sime e cila është rritur tek ta në krahinën lindore të Egjiptit.
Kur ishim të vegjël, ajo shpesh na tregonte për gjyshin e saj, prijësin më të madh Ali Arnautin, i cili kërceu me kalin e tij nga sipër rrethinave të kështjellës për t’i shpëtuar masakrës së kështjellës në vitin 1811, e cila përfundoi nga lufta e Muhamed Ali Pashës me kundërshtarët e tij Memalikët, për t’iu hequr udhëheqja e Egjiptit dhe për t’u kthyer në udhëheqjen e familjes së tij me urtësi dhe trashëgimi që ta trashëgojnë nipërit e tij.
I kthehemi princit Ali, i cili iku në Lindje e mbeti i fshehur atje derisa mori faljen nga Muhamed Ali Pasha. Aty ku jetoi Aliu dhe nipërit patën sipërfaqe e cila më pas u kthye në një fshat të madh që u quajt me emrin Kefer Hamudeh Arnaut.
Për origjinën e këtij princi ka mendime të ndryshme, ka prej njerëzve që thonë se ai i përket turqve dhe disa të tjerë mendojnë se rrjedh nga çerkezët; e më e sakta është që ai është nga Shqipëria, pasi fjala Arnauds do të thotë Shqipëri në gjuhën greke e më pas u njoh me Arnaut si shenjë e vendeve shqiptare në Turqi.
E dimë që Muhamed Ali Pasha ishte me origjinë shqiptare dhe erdhi në Egjipt si udhëheqës i grupit të ushtarëve shqiptarë në Shtetin Osman, dhe është për të të ardhur keq për këtë të fundit.
Qeveria egjiptiane i ka trajtuar mirë shqiptarët pas Muhamed Ali Pashës, disa prej tyre kanë punuar në pronën e tyre private derisa afroi revolucioni i cili goditi qendrën e tyre duke konfiskuar tokën dhe ata u bënë pjesëtarë të popullit të thjeshtë që i mbeti vetëm origjina e tyre e lartë.
Veçanti e familjes Arnaut është lëkura e bardhë që shkon me të qenit me flokë të verdha dhe sytë me ngjyrë. Banorët e fshatit zbrisnin nga kafshët e tyre kur shikonin ndonjë nga pjesëtarët e kësaj familje duke ecur në rrugë si respekt për pozitën e kësaj familjeje në fshat.
/Orientalizmi Shqiptar/
Përktheu nga gjuha arabe: Rezarta SALIAJ
Masakrat serbo-malazeze në Shqipërinë e Veriut, 100 vite më parë
Xhenet SULA
MASAKRAT SERBO-MALAZEZE NË SHQIPËRINË E VERIUT, 100 VITE MË PARË
Në fund të majit të vitit 1913, kur fuqitë e mëdha u kërkuan trupave serbo-malazeze, që të tërhiqeshin nga Shqipëria qendrore dhe veriore, këta nga zemërimi se po humbitnin portet e Shkodrës dhe atë të Durrësit, gjatë tërheqjes lanë prapa një seri shkatërrimesh. Kështu, pasi tërhiqen me trupat e tyre nga “dritarja e hapur drejt botës” më 20 shtator, ushtria serbe mori me vete të gjithë gjedhet e malësisë së Dibrës. Ata barinj që u kundërvunë, që rezistuan dhe luftuan, u vranë. Serbët vranë gjithashtu, dy prijës të fisit të Lumës, Mehmet Ademin e Xhafer Elezin, plaçkitën dhe dogjën të gjithë fshatrat që gjendeshin gjatë rrugës së tërheqjes së tyre. Në të gjithë këto fshatra, ata kryen akte masakrash të tmerrshme e dhunime grash, fëmijësh e pleqsh. Shumë familje myslimane nga këto fshatra, duke përfshirë gratë dhe fëmijët, u masakruan pa mëshirë.
Në fshatin Procastit, ushtarët serbë rrëmbyen gjithë burrat e i çuan jashtë fshatit dhe pastaj, i dërguan gratë e tyre atje, që t’u merrnin paratë, si shpërblim (gjobë) për lirimin e tyre. Burrat i kishin mbyllur në xhami, të cilën e bombarduan me predha duke e hedhur në erë me 4 predha. Në fshatin Sulpit, 73 shqiptarë, pësuan një vdekje të tmerrshme, kurse 57 të tjerë nga fshati Colopek u vranë në mënyrën më makabre. A nuk ishte prefekti i Kushevës, ai që kur ushtria serbe u kthye nga kufiri shqiptar, u kërkoi atyre, që të digjnin të gjithë fshatrat që ndodheshin midis Krushevës dhe Ohrit?! Për këto masakra dhe shumë krime të kryera nga ushtarët serbë asokohe, citohej dhe një letër e një ushtari serb, që u botua më 22 tetor të vitit 1913. Në këtë letër, shkruhej: “…do t’ju tregoj për gjërat e tmerrshme që po ndodhin këtej. Jam tmerruar prej tyre dhe vazhdimisht, pyes veten, se si mund të bëhet njeriu kaq barbar, sa të kryejë mizori të tilla. Është e tmerrshme. Nuk ma mban goja të them më shumë, por mund t’ju them, se Luma (një fshat shqiptar anës lumit me të njëjtin emër) nuk ekziston më. Më tej, ai vazhdon: “Nuk kanë mbetur veçse kufoma, pluhur e hi. Ka fshatra, me 100, 150 dhe 200 shtëpi, ku nuk gjendet më këmbë njeriu. Njerëzit i mbledhin në tufa me nga 40-50 vetë dhe pastaj i shpojnë me bajoneta, deri tek i fundit. Bie erë gjaku e plaçkitjeje, gjithandej. Dhe në mbyllje të letrës së tij, ai thekson: “…oficerët u thanë ushtarëve, që të shkonin në Prizren dhe të shisnin bagëtitë e vjedhura. Kurse, në mes të tetorit 1913, një ushtri serbe prej 60 mijë vetësh, shkretoi krahinën e Dibrës, Strugës, Liqenit të Ohrit e Gollobordës në Shqipërinë qendrore, si dhe Gashin, Krasniqin e Valbonën, në veri”.
Ja se si i përshkruan: B. Peel Uillet, një agjent i ndihmës amerikane, raportin rreth vëzhgimeve të tij: “Në Shqipërinë Veriore, trupat serbe e malazeze shkatërruan njëqind fshatra pa paralajmërim, pa asnjë provokim prej banorëve dhe pa kurrfarë arsyeje. Afro 12 mijë shtëpi u dogjën, ose u hodhën në erë, 8 mijë bujq u vranë, ose u dogjën të gjallë, 125 mijë mbetën pa strehë. Gjithë bagëtinë e rrëmbyen. Kështu bën dhe me drithërat e sapokorrur. Bujqit, si kafshë të përndjekura, merrnin arratinë për në Elbasan, Tiranë, Shkodër e fshatra të largëta. Tek sa kthehesha nga një udhëtim pjesërisht të bërë në këmbë, përmes këtyre zonave të goditura, pashë fshatra të rrënuar dhe shtëpi të djegura, ose të hedhura në erë. Pashë refugjatë të uritur, pashë gra e fëmijë që vdisnin nga uria. Vëzhgimet e tij, Komisioni “Karnegei” i përmblodhi si më poshtë: “…Trupat e rregullta serbe e malazeze, nuk lanë gjë pa bërë, që nga dita e parë kur pushtuan Shqipërinë, me qëllim që t’i detyronin banorët të linin kombësinë e tyre, ose të shtypnin me egërsi “racën shqiptare”. Këto akte mizore, që përdornin ushtarët serbo-malazezë, theksonte komisioni “Karnegei” e kanë qëllimin, që të transformojnë rrënjësisht karakterin etnik, të rajoneve të banuara dikur vetëm nga shqiptarë. Ky ishte pikësynimi, që të katër shtetet, të pakënaqur nga Porta e Lartë, e cila njohu autonominë administrative shqiptare, serbët dhe malazezët e së bashku me ta dhe dy shtetet e tjera, si Bullgaria e Greqia, formuan një “Aleancë Ballkanike” mes tyre dhe bën një marrëveshje të fshehtë, për ndarjen e Shqipërisë midis tyre. Dhe më pas, i shpallën luftë Turqisë, më 8 tetor 1912. Me pretekstin “e luftës kundër Turqisë” ata pushtuan Shqipërinë.
Dhe pa kaluar asnjë ditë, më 9 tetor 1913, dëgjohet krisma e parë e Luftës Ballkanike, që u realizua nga trupat malazeze, të cilat kaluan kufirin verior të Turqisë, duke rrethuar Kalanë e Shkodrës. Kurse serbët, pasi përzunë turqit nga Shkupi, u futën për në Shqipëri, në dy drejtime. Drejtimi verior, kalonte nga Prizreni, Gjakova dhe Mirdita, deri në Lezhë e Durrës. Ushtria serbe, sa arriti në Durrës, pa flamurin shqiptar të ngritur, komandanti i tyre dha urdhër që të sulmonin dhe pushtonin Durrësin. Dhe me një gjest nervozizmi, ai uli flamurin shqiptar në selinë e qeverisë, e cila kishte shpallur vetë-qeverisjen shqiptare dy ditë më parë, konkretisht më 26 nëntor dhe ngriti flamurin serb. Pas ngritjes së flamurit, ushtarët e tij vërshuan drejt detit dhe duke ngulur shpatat e zhveshura në ujë, thërrisnin m histeri “Zhiveo! Zhiveo!”. Në këtë mënyrë, serbët gjetën në Durrës “portin e tyre” aq shumë të ëndërruar në Detin Adriatik të cilët nuk arritën dot që ta merrnin dhe ta bënin të tyre, falë përpjekjes, qëndresës dhe luftës që bëri populli shqiptar, për të mbrojtur dhe ruajtur trojet e tij shekullore.
Burimi: http://sot.com.al/opinione/masakrat-serbo-malazeze-n%C3%AB-shqip%C3%ABrin%C3%AB-e-veriut-100-vite-m%C3%AB-par%C3%AB
Cilindri i Kirit dhe Deklarata e të Drejtave të Njeriut në Epokën e Globalizmit
Dr. Zamira ÇAVO
CILINDRI I KIRIT DHE DEKLARATA E TË DREJTAVE TË NJERIUT NË EPOKËN E GLOBALIZMIT
Ashtu si Hegeli, gjithnjë kam menduar se në Lindje nuk lind vetëm dielli që na ndriçon së jashtmi, por ka lindur dhe dielli që na ndriçon së brendshmi, që na bën të ndërgjegjësohemi për ekzistencën tonë, dhe që i ka hapur udhë mendimit. Këtu e ka origjinën filozofia, por edhe politika. Dhe mbi të gjitha, këtu mund të gjejmë fillimet e lidhjes mes tyre, të shprehura në një formë që edhe sot mund ta kemi zili, në një praktikë “cilindrike” të quajtur shpallje. Nuk ka sesi t’i shpëtosh tundimit për të studiuar këtë kulturë, civilizim dhe mendim, që të paktën deri më sot, mund ta konsiderojmë si bazën e humanizmit botëror. Në kulturën e Lindjes ka shumë gjëra që mund të të befasojnë. Rreth 4 mijë vjet më parë, nga Babilonia, na vjen Kodiku i parë ligjor, Kodiku i Hamurabbit, ku njeriu si qenie e natyrës dhe njeriu si qenie sociale, vihet në qendër. 1500 vjet më vonë, Aristoteli do ta cilësonte njeriun, si “kafshë politike.” Kodikë të tjerë, të quajtur cilindra, kanë shoqëruar rritjen dhe zhvillimin e kësaj treve kulturore, për të mbërritur më pas, tek i famshmi; Cilindër i Kirit të Madh.
Të flasësh për të drejtat e njeriut sot dhe të përmendësh Kirin e Madh, sigurisht nuk përbën ndonjë risi. Tashmë studiuesit e kanë pranuar Perandorin e Madh si bazëhedhësin e të Drejtave të Njeriut,. Kjo është arsyeja që në vitin 1971 Cilindri i Kirit të Madh u përkthye në të gjitha gjuhët kryesore të Kombeve të Bashkuara. Megjithatë, unë mendoj se t’i rikthehesh Kirit sot është një domosdoshmëri e diktuar nga periudha postmoderne. Prandaj dhe rikthimin te Kiri e kam ndierë si nevojë për ta ristudiuar në epokën që e quajmë globalizëm. Pyetja që më ka shqetësuar është e thjeshtë: A mund të na shërbejë Kiri me Cilindrin e tij në globalizmin e sotëm? Mendoj se po.
Le të përpiqemi t’i analizojmë.
Karta e të Drejtave të Njeriut, e shpallur në vitin 1948, ka ndjekur për më shumë se gjysmë shekulli rrugëtimin e filozofisë politike; jusnatyralizmin, kontratën sociale dhe ndarjen e pushteteve. Sot problemi i postmodernizmit ka nxjerrë në tryezë të debatit jo aq bazën filozofike të të Drejtave të Njeriut sesa karakterin politik të zhvillimit , të mbrojtjes dhe të të ardhmes së tyre. Ky është problemi që krijon mundësi të madhe për të debatuar dhe sigurisht, për të hulumtuar në histori. Të gjithë biem dakord që Karta e Të Drejtave të Njeriut është universale dhe njëkohësisht historike. Nëse i rikthehemi historisë do të mund të kuptojmë mjaft probleme që sot shtrohen si nevojë debati. Duket pak e habitshme që : si mund të duash t’i rikthehesh Kirit dhe vendimeve të tij, në një kohë kur bota po përjeton globalizmin? Por pyetjet shtrohen thjesht dhe na japin drejtimin e duhur.
A ishte Kiri në kohën e tij një themelues i një shoqërie globaliste?
Duke ndjekur rrugëtimin e tij ushtarak, dhe gjeografinë e shtrirjes së pushtetit të tij, mund të pretendojmë një hap drejt asaj që quhet sot globalizëm. Mënyra sesi ai e zgjeroi Perandorinë e tij, është një mënyrë që do ia kishte zili dhe Aleksandri i Madh. Për kohën, është e mjaftueshme që ta risjellim në vëmendjen tonë si një bazëhedhës për një shoqëri globaliste. Më tej, të tjerët do të përpiqen të ecin në këtë logjikë, që buron nga tendenca e pushtetshme e njerëzve të veçantë.
Por mua nuk më entuziazmon kjo shtrirje gjeopolitike e Perandorisë së Kirit të Madh. Ajo që më bën të risjell në këtë punim Cilindrin e Kirit, ka të bëjë me aftësinë e tij për të kuptuar lidhjen e brendshme, objektive, të domosdoshme, të njeriut, si qenie natyrore, me njeriun si qenie sociale, duke kuptuar kështu, se asnjë masë shtrënguese nuk e detyron dot njeriun që të qëndrojë besnik1. Mënyra sesi ai e mori Babiloninë, ia vërtetoi këtë mësim.
Duke u nisur nga një arsyetim i tillë mund të shpjegojmë pse Kiri i Madh shpalli lirinë e skllevërve, lejoi kthimin e tyre në vendet e veta dhe mbi të gjitha lejoi fetë dhe objektet e tyre të kultit. Këto Liri, që ai i shpalli,e bënë Kirin të Madh dhe të besueshëm në Perandorinë e vet .
Problemi tani vjen e përkthehet në një varg pyetjesh: Globalizmi çon në domosdoshmërinë e njohjes së disa të drejtave natyrore të njeriut apo janë këto të drejta që çojnë drejt globalizmit? Dhe në çdo rast, karakteri universal i tyre çon në një ardhmëri të sigurt?
Mësimi i parë që na vjen nga historia e largët e Lindjes ka të bëjë me Universalitetin e të drejtave të njeriut, pra me ontologjinë e këtyre të drejtave. Të gjitha të drejtat themelore janë më parë të drejta të njeriut e më pas të qytetarit. Pra skllavi dhe i liri, në origjinën e tyre janë të barabartë sepse janë njerëz. Nuk mund të them se Kiri atëherë kishte arritur ta vlerësonte këtë dimension human të të drejtave të njeriut, por ai kuptoi se paraardhësi i tij, Nabonidi, e humbi pushtetin pikërisht se nuk vlerësoi këtë barazi origjine. Nisur nga ky konkluzion mendoj se Të Drejtat Themelore të Njeriut kanë një bazë universale dhe jo aq historike e kulturore2).
Nga Babilonia, ideja e të drejtave themelore të Njeriut u përhap me një shpejtësi të habitshme në Indi, në Greqi e në Romë ku trajtat e ligjeve të natyrës shkuan më tej. Pavarësisht ndryshimeve në rrugëtimin e tyre, themeli i të drejtave të njeriut qëndron në natyrën humane. Këtu qëndron ndërkohë dhe globalizimi i këtyre të drejtave, pranimi në shkallë të gjerë i Deklaratës së vitit1948 nga shumë vende e shtete të botës.
Sot mund të themi shumë në lidhje më të Drejtat e Njeriut, mund t’i quajmë të pazbatueshme, ose mund të jemi dhe dyshues në ekzistencën e tyre, por karakterin universal askush nuk mund ta mohojë. Ky karakter i përket vetë konceptit të të drejtave themelore. Sigurisht që karakteri universal lidhet me atë që quhet “shpallje” e këtyre të drejtave, pra kur ato përkthehen në akte juridike. Në të kundërtën, karakteri i tyre universal mbetet etik, por aspak e Drejtë. Kiri me shpalljen e disa “lirive” i ktheu në Të Drejta, “të drejtat natyrore” të njeriut. Në këtë mënyrë, këto të drejta natyrore, morën “vulën” e shpalljes nga Kiri, Perandori i Persisë, duke u shndërruar në të drejta pozitive.
Në debatet e sotme, universaliteti i Të Drejtave Themelore të Njeriut shpesh shihet dhe me një karakter absolut, gjë që nuk është aspak korrekte as filozofikisht, po as dhe juridikisht2.
Kiri na e ka shprehur këtë në një mënyrë mjaft të thjeshtë: Ai u krijoi mundësitë e lirisë njerëzve të ndryshëm, me kultura të ndryshme, që përbënin një komunitet; atë të ndërtimit të një Perandorie dhe të një autoriteti të përbashkët, që ta mbante të gjallë këtë. Perandori, Kiri ,e kuptoi se duhet t’i vinte në një barazi, jo kulturash e historish, por barazi origjine, të gjithë pjesëtarët këtij komuniteti. Kjo barazi do t’i lejonte komunikimin, marrëdhënien mes tyre, si kushtin themelor të ekzistencës së tyre. Në një shoqëri globale, ku kulturat dhe historitë janë të ndryshme, karakteri universal i të drejtave të njeriut është një nevojë e domosdoshme për ekzistencën e komuniteteve të gjera, që bashkojnë ndryshime vlerash, në një universalitet që buron nga humanizmi njerëzor. Në të kundërtën individë ose komunitete të vogla, do të pranonin vetëm të mirën e tyre, duke mos njohur dot tjetrin jashtë tyre dhe duke e bërë të pamundur komunikimin. Ja pse në epokën e globalizmit karakteri universal i Të Drejtave të Njeriut shndërrohet në çështje të vetekzistencës së këtij globalizimi. Lëvizja e lirë, emigracioni dhe komunikimi teknologjik, e kanë bërë botën të vogël dhe problemin të madh: Si do të integrohen popujt, individët, kulturat duke ruajtur të pacenuar Të Drejtat Themelore të Njeriut?
Mësimi i dytë që na vjen nga lashtësia e Cilindrit të Kirit është se ndjenja njerëzore qëndron në themel të të Drejtave të Njeriut. Në këndvështrimin antropologjik, njeriu si i tillë nga njëra anë është njeri me ndjenjat e tij drejt vetvetes, por dhe ndaj të tjerëve dhe nga ana tjetër ai domosdoshmërish ndien nevojën e tij për të komunikuar me të tjerët, për të bashkëpunuar me ta.3
Në këto kushte njeriu njeh vlerat e tij dhe vlerën e të tjerëve. Në bazë të të gjithë këtij raporti qëndrojnë ndjenja të tilla si simpatia, respekti, keqardhja ose mëshira drejt tjetrit.”Të jesh njeri -sipas Izidorit(shën)- do të thotë të kesh ndjenjën e dashurisë dhe të mëshirës për njerinë”. Kiri i Madh, e mbështeti Cilindrin e tij pikërisht mbi këto ndjenja. Nga njëra anë ai bazoi shpalljen e lirive mbi ndjenjat e tij humane, duke shpresuar që këto ndjenja t’i riktheheshin në formën e besimit dhe të bindjes. Dhe nuk gaboi.
Skandalet e sotme quhen krime kundër njerëzimit, genocide, rasizma, tortura, eliminime fizike, uri dhe varfëri dhe të gjitha ndodhin rrotull nesh edhe pse Të Drejtat e Njeriut shkojnë kundër. Në epokën e globalizmit këto skandale vijnë e bëhen objekt zbatimi dhe debatesh të një problemi kyç të të Drejtave të Njeriut: Kush mbetet përgjegjës për realizimin e këtyre të Drejtave? Në periudhën e Kirit, garantimi ishte pushteti i tij qendror absolut që e shndërronte në Zot të Perandorisë, duke e bërë njëkohësisht garant të zbatimit të këtyre të drejtave.
Në epokën tonë problemi politik vjen e bëhet i mprehtë pikërisht për shkak të vetë globalizmit. Deri me sot zbatimi i Të Drejtave të Njeriut është përcaktuar si detyrë e shtetit komb. Globalizmi sikundër dihet, ka tkurrur mjaftueshëm funksionet e shteteve kombe. Nga ana tjetër globalizmi nuk mund të jetë thjesht problem ekonomik. Ai po tregon çdo ditë se është dhe një problem që ka të bëjë me zbatimin e Deklaratës së të Drejtave të Njeriut. Ndërsa ekonomia ka gjetur mekanizmat e saj ndërkombëtarë, që t’i përgjigjen globalizimit, zbatimi i të Drejtave të Njeriut ka mbetur një problem që rrezikon të shndërrohet në demagogji . Institucionet ndërkombëtare, që duhet të sigurojnë zbatimin e këtyre të drejtave, ende nuk janë formuar, duke e lejuar kështu politikën që të ngrihet mbi universalitetin e këtyre të drejtave . Kontradiktat që krijohen mes të drejtave të qytetarëve dhe të drejtave të njeriut sot janë shkau i pyetjes që ngrihet në debate teorike: A do të ketë të ardhme zbatimi i Të Drejtave Themelore të Njeriut?
Le të marrim të drejtën e jetës. Kush do ta garantojë këtë të drejtë në kuadrin global nëse shtetet, që kanë nënshkruar DTNJ-në, e kanë në ligj ende dënimin me vdekje? Cili institucion ndërkombëtar do ta rregullojë këtë anomali jashtë interesave politike?
Alison Brysk-i thotë: Bota e sotme tashmë është përcaktuar si globale. Në vendet e zhvilluara, Të Drejtat e Njeriut kanë arritur disa standarde që i sigurojnë njeriut një dinjitet të vazhdueshëm. Por, në nivel ndërkombëtar, Të Drejtat e Njeriut dhe institucionet që duhet t’i garantojnë ato, janë ineficente duke i lënë rrugë krimeve kundër njerëzimit, të cilat shpesh bëhen në emër të të drejtave të tyre. Kjo është sfida e madhe që duhet të përballojë epoka e sotme e globalizmit; garantimin ndërkombëtar të të Drejtave të Njeriut!
Fusnotat:
1 Jeann Hersch e F.De Vecchi: I Diritti umani da un punto di visto filosofico, 2008.
2 S. Caney: A global Political Theory, Oxford 2005 kap II, F Botturi e F Tottoro. Universalita dei diritti umani, 2006.
3 A.Sen: Elements of theory of human rights in Filosofy & Public affairs, p 355-357, 2004.
/Orientalizmi Shqiptar/
Ky shkrim është botuar në revistën “Perla”, 2010, nr. 2-4.
Maqellara, besim e traditë
Osman XHILI
MAQELLARA, BESIM E TRADITË
Teksa rrugës së gjatë Tiranë-Peshkopi i vjen fundi, syri të prehet në fushën e gjerë e pjellore të Maqellarës. Fshatra të sistemuar, pemë e gjelbërim i pafund, tregojnë mirëqenien tradicionale të kësaj zone me 15 mijë banorë. Minaret e xhamive që janë gati sa dhe numri i fshatrave janë tregues i besimit të këtyre banorëve tek Zoti i gjithësisë. Kanë besuar këta njerëz dhe atëherë kur ishte e ndaluar, dhe atëherë kur agjëronin me një kokërr vezë e pak fasule, duke ndezur një dritë të dobët e ulnin perdet që të mos i spiunonte dikush.
Sot një realitet i ri sa vjen e po konfigurohet. Gati të gjithë fshatrat ngritën e rindërtuan xhamitë, shtëpitë e Allahut, ku do të kryenin ritet besimtarët. Vetëm njëra nuk qe prishur, xhamia 500 vjeçare e Allejbegisë. Duke qenë si monument kulture ajo i mbijetoi valës shkatërruese të terrorit të kuq. Krahas imamëve të vjetër si Tofik Piku, Ilmi Hoxha, Nuz Nuzi, Din Hyseni u afirmuan të rinj, që e shihnin rrugën islame si të vetmen, për të arritur kënaqësinë e Allahut. Shumë prej tyre mbaruan shkolla të larta teologjike e u diplomuan në shtete të ndryshme. Ferid Piku është sot drejtor i fondacionit “Ardhmëria”, Sabaudin Jashari, drejtues departamenti në këtë fondacion, Ermira Dani po në të njëjtin funksion, Nasuf Hoxha, në Medresenë e Durrësit, Xheladin Sala, ish myfti i Burrelit, Mexhit Rexha, fitues i çmimeve kombëtare në këndimin e Kuranit, Behar Dedja, profesor letërsie në shkollën e mesme.
Përmendim këto dhe të vjen të besosh që kjo tokë që prodhon grurë e misër, fruta e perime, di të prodhojë, teologë e dijetarë jo vetëm për nevojat e saj, por me vlera kombëtare.
Shumë xhami, si ajo e Maqellarës, Allajbegisë, Pocestit funksionojnë dhe si qendra mësimore për besimtarët e vegjël. Atje ata praktikojnë besimin, mësojnë sure, histori dhe edukatë islame, fragmente nga jeta e Profetit apo e sahabëve, shokëve të tij. Gjatë verës kurse bëhen më intensive e më të rregullta.
Me këtë lloj edukate u rrit dhe u burrërua Taulant Datja, inxhinier kimist, profesor i jashtëm në universitet. Të tjerë si Robert Datja, Qazim Sala, Arlind Hyseni, Taulant Dani, Rudjan Qoku, Fluturim Skënderi, Nuri Uka etj., vazhdojnë universitetet brenda dhe jashtë vendit.
Verës organizuam kampingje me një program shumë interesant e të larmishëm.
Të tillë ka pasur në Gjoricë, në Pocest apo dhe ato në malin e Korabit.
Për dy vjet rresht mjeshtri i përpunimit të qumështit, Haxhi Elez Çipaku ka pritur në kampingje xhemate besimtarësh. Janë të lutur dhe vëllezër nga Tirana të kënaqen me bukuritë e natyrës dibrane dhe me bujarinë e jashtëzakonshme të Haxhi Elezit.
Muaji i Ramazanit në Maqellarë është tejet i ngjeshur. Iftare e takime të shumta bëhen gati çdo ditë me nxënës, të rinj, intelektualë apo me xhemate të ndryshme. Shpesh ftohemi në iftaret që organizon myftinia e rrethit me kryetarin e saj të palodhur H. Ahmet Çaushi.
Fondacionet “Ardhmëria”, “Mirësia”, “Jeta” kanë dhënë kontribute të rëndësishme për zonën, qarkun e më gjerë. Trajnime e trajtime studentësh, furnizim me ujë e dru në disa shkolla, bërja e kurbaneve dhe organizimi i konkurseve janë një pjesë e vogël e ndihmës së çmuar që ata kanë dhënë. Gjej rastin të falënderoj gjithashtu Medresenë e Kavajës dhe drejtorin …, për bashkëpunimin e ngushtë me shkollat e zonës, dhuratat e ndryshme gjatë Ramazanit, aktivitetet e ndryshme që na kanë mundësuar.
Jeta vazhdon e bukur këtë në Maqellarë të Dibrës. Por më të bukur shpresojmë ta bëjmë me ndihmën e Zotit. Uji i pijshëm dhe vaditës, një qendër islame apo medrese për zonën, rruga e Arbrit që sapo ka nisur, janë disa nga sfidat e kësaj dekade.
Burimi: http://www.dritaislame.al/maqellara-besim-e-tradite/
tso_Latn tso_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn luo_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn hat_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn luo_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn vec_Latn als_Latn sna_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn nno_Latn ita_Latn scn_Latn eng_Latn als_Latn als_Latn als_Latn tuk_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn