als_Latn dik_Latn sag_Latn
Prishtinë, 27 janar 2014 – Kosova ka kaluar një vit të vështirë më 2013. Rritja ekonomike është përgjysmuar nga 4.4% në 2.5%. (Plani Banjsko i prillit 2011 ka qenë në mashtrim dhe tallje me opinionin, pasi ky plan parashihte rritje ekonomike prej 7-8%, që do të ndikonte në ulje të papunësisë për 8-10 %), konstatoi sot Këshilli i Ekspertëve për Ekonomi të LDK-së.
Në një konferencë për shtyp të LDK-së, në të cilën është bërë një rezyme e zhvillimeve gjatë vitit 2013, u tha se kjo rritje e ulët gjenerohet kryesisht nga sektori publik, e jo ai privat që e bën këtë rritje të paqëndrueshme.
Por, kush ka përfituar nga kjo rrije? Vlerësime nga institute shkencore tregojnë se vetëm 1/3 e firmave private kanë pasur rritje, dhe atë kryesisht firmat që direkt apo indirekt kanë pasur kontrata/tenderë me qeverinë. Kanë përfituar një numër i kufizuar i firmave të mëdha, ndërsa numri më i madh i firmave dhe qytetarët në përgjithësi janë bërë më të varfër.
LDK thotë se papunësia mbetet rreth 45% dhe, sipas Bankës Botërore, kjo normë është më e larta në gjithë Evropën Lindore dhe Azinë Qendrore. Agjencia e Statistikave të Kosovës raportoi se papunësia ka rënë në 30.9%, por punësimi nuk është rritur dhe si rrjedhim nuk ka asnjë kuptim që papunësia të jetë zvogëluar. Numri i vendeve të reja të punës gjatë vitit ka rënë në 6,000, krahasuar me 25,000 hyrje të reja. Rënia e papunësisë duket është rezultat i rritjes së numrit të personave jo-aktivë apo të dëshpëruar, që heqin dorë nga kërkimi i punës duke e ditur se gjasat për të gjetur punë janë pothuajse zero. Kjo edhe është arsyeja që mbi 4,000 kosovarë kanë kërkuar azil në Hungari, në rrugë e sipër për vendet e tjera të BE-së. Fatkeqësitë e shumë familjeve rrugëve të Evropës i atribuohet mungesës së perspektivës në Kosovës. Numri i të papunëve të regjistruar në Zyrat e Punës ka rënë, jo për shkak se ata kanë gjetur punë, por për shkak se tani ligji i famshëm për regjistrimin e të papunëve nuk i lejon askujt të regjistrohet si i papunë pa i mbushur 18 vjet. Në këtë mënyrë, ky ligj ka larguar 42 mijë persona nga lista e të papunëve. Kjo është mënyra si Qeveria Thaçi e ka zvogëluar papunësinë.
Për LDK-në, varfëria mbetet e thellë, duke konstatuar se rreth 170 mijë qytetarë jetojnë me më pak se 1 euro në ditë. “Me nivelin e konsumin, këta njerëz do të mbesin të tillë edhe në të ardhmen, pasi fëmijët e tyre nuk mund të shkollohen dhe të përgatiten për punë dhe jetë më të mirë. Sot gjendja është e tillë saqë televizionet garojnë për kronikën që nxjerr më së miri në pah varfërinë. Shpresa e këtyre njerëzve është ndonjë donatorë potencial që e sheh kronikën, ngase shteti nuk ekziston për ta”.
Në anën tjetër, sipas LDK-së, menaxhimi i shpenzimeve dhe të hyrave publike ka qenë jashtë çdo standardi.
Siç raporton vetë qeveria në raportin që dërgon në FMN në fund të dhjetorit, të hyrat buxhetore kanë qenë shumë nën planifikimin. Të hyrat nga dogana janë për 78 milion më të ulëta se planifikimi. Ndërkaq, të hyrat nga ATK janë rritur pak, kryesisht si rezultat i rritjes së gjobave dhe ndëshkimeve. Në vitin 2013 janë shqiptuar afër 10,000 ndëshkime, që është për 3,000 ndëshkime më shumë se në vitin paraprak. Pavarësisht këtyre, doganat e shpallën vitin 2013 të suksesshëm.
Rënia e të hyrave është kompensuar nga ulja e shpenzimeve për rreth 100 mil euro deri në fund të tetorit. Në fund të nëntorit, është marrë edhe një vendim tjetër ku janë bllokuar 88 mil euro, prej të cilave 71 mil në investime kapitale, 15 mil në paga dhe 2 mil në mallra dhe shërbime.
Gjatë kohës së fushatës u shkurtuan shpenzimet e plot organizatave buxhetore. Ato mjete u dërguan në komuna të caktuara për të krijuar përparësi për partinë në pushtet, por që nuk dha rezultat pasi PDK humbi shumë komuna.
Më tej LDK vlerëson se deficiti tregtar mbetet shumë i lartë, që reflekton mungesën e prodhimit vendor. Heqja e taksës doganore në janar të këtij viti për importin e mallrave nga Serbia deri në 3.5 tonë nga pikat kufitare në veri i ka kushtuar buxhetit të Kosovës rreth 15 mil euro. Këto mjete i kanë përfituar kontrabanduesit e mallrave e jo qytetarët, pasi çmimet e mallrave nuk kanë rënë. Si rezultat, është dashur të bëhen shkurtime buxhetore pa asnjë kriter nga ana e qeverisë.
Zbatueshmëria e legjislacionit në fushën ekonomike dhe efikasiteti i sistemit gjyqësor mbeten larg standardeve duke dëmtuar kështu zhvillimet ekonomike në vend. Ky është shqetësimi kryesor i kompanive dhe investitorëve në Kosovë.
Borxhi publik i Kosovës ka arritur në 458 mil euro, që është rreth 9% e Bruto Produktit Vendor. Secili qytetar i Kosovës sot është rreth 250 euro borxh. Për këto dy vite, vetëm për interesat e borxhit janë paguar 21 mil euro, dhe secilës familje kosovare i ka kushtuar rreth 80 euro pagesa për borxhin që ka marrë qeveria.
LDK vlerëson se rritja e borxhit publik, sidomos nga shitja e letrave me vlerë, nuk po krijon asnjë efekt neto për ekonominë. Kjo për arsye se mungon strategjia dhe projektet konkrete për të investuar këto mjete në mënyrë që efektet pozitive të jenë më të mëdha se barra e borxhit. Prandaj, LDK vlerëson se ky borxh vetëm sa po e rëndon barrën për biznese dhe qytetarë. LDK do ta ngrehë këtë çështje në Kuvendin e Kosovës dhe do të kërkojë përgjigje për këto çështje: Në cilat projekte janë shpenzuar këto mjete? Cilat janë efektet në ekonomi? A janë këto efekte më të larta se vlera e interesit të paguar për këto mjete?
Më tej LDK thekson se situata e bizneseve është përkeqësuar, ndërkohë që investimet e jashtme direkt kanë shënuar pikën me të ulët që nga viti 2005.
Informaliteti ekonomik mbetet shumë i lartë. Rreth 1/3 qarkullimit të bizneseve nuk raportohet, duke zvogëluar të hyrat tatimore për rreth 500 milion. Edhe informaliteti në punësim është i lartë, me 37% të punësimit si punësim në të zezë.
Norma e kredive të këqija është rritur në 7%, nga 2% sa ka qenë para disa viteve.
Numri i bizneseve që kanë deklaruar tatim ka rënë më 2013 krahasuar me një vit më parë, nga 46 mijë në 45 mijë. Kësaj situate i ka kontribuar edhe rritja e tatimit në qarkullim për biznese të vogla nga 5% në 9%.
Projekti i arkave fiskale që nga fillimi ka qenë projekt i korruptuar, me pasoja për ekonominë dhe të hyrat buxhetore. Nga rreth 56,000 biznese aktive, vetëm 18,000 biznese janë pajisur me arka fiskale. Kjo ka krijuar konkurrencë të pabarabartë në treg. Furnizimi me pajisje fiskale ka qenë i monopolizuar nga biznese të afërta me pushtetin, që me çmime astronomike për furnizim dhe për mirëmbajtje vjetore vazhdojnë të dëmtojnë bizneset. Sipas drejtorit të ATK-së, ky projekt është dashur të përfundonte kah mesi i vitit 2012.
Percepsioni për korrupsionin ka shënuar rritje. Organizata ‘Transparecy International’ e rendit Kosovën për 5 vende më poshtë se në vitin 2012 (nga vendi i 105 në vendin e 111). Prokurimi publik konsiderohet si burim i korrupsionit dhe përpjekjet nga ana e Qeverisë për ta luftuar këtë dukuri mbesin vetëm në nivel deklarativ.
Gjithashtu LDK konstaton se projektet më të mëdha të qeverisë kanë dështuar. Asete strategjike të vendit janë falur. Disa projekte janë implementuar me çmim shumë të lartë. Në të gjitha këto projekte transparenca ka qenë zero. Kontratat asnjëherë nuk janë bërë publike. Ka pasur tendenca për të bërë privatizime joligjore të aseteve publike. Si rezultat i privatizimeve të dyshimta, Kuvendi i Kosovës tani dëshiron të hetoj rregullshmërinë në disa privatizime të ndërmarrjeve shoqërore.
Distribucioni dhe Furnizimi me energji është falur për 17 mil euro. Vetëm investimet në rrjet nga komunat tejkalojnë këtë shumë. Investimet që planifikohen të bëhen nga kompania që e ka privatizuar këtë aset publik, do të vijnë nga rrija e tarifës së energjisë elektrike. Kështu, këto investime do të paguhen nga qytetarët e Kosovës.
Autostrada Morinë-Besi u inaugurua pjesërisht. Kostoja e saj shkon në 1 miliard euro, që e bënë autostradën më të shtrenjtën në rajon. Kontrata asnjëherë nuk është bërë publike. Në draftet jozyrtare të kontratës, çmimi për disa punë ka qenë shumëfish më i lartë se çmimi me të cilin janë paguar kompanitë vendore në projekte të ngjashme.
Në fushën e energjisë, projekti i Kosovës C ka ngecur tash e sa vite. Planet për revitalizim të sektorit të energjisë tashmë janë vjetruar. Nuk ka asnjë mundësi që më 2017 të heqim nga përdorimi ‘Kosovën A’, që është kancer për qytetarët.
PTK u tentua të privatizohet në mënyrë jo ligjore pa vendim të Kuvendit të Kosovës, siç parashihet me nenin 9 të Ligjit për Ndërmarrje Publike. Qeveria e shpalli fituesin, por nuk mundi ta përmbyllë procesin, ngase dështuan përpjekjet që të kaloi në Kuvendin e Kosovës raportin e Komisionit Ndërministror për Privatizimin e PTK-së. LDK e stopoi këtë proces joligjor, e mbështetur nga partitë e tjera opozitare.
Autostrada për Shkup po vazhdon me avazin e autostradës paraprake. Procedurat për kontraktimin e saj janë shumë jo transparente. Variantet për ndërtimin e saj nuk po diskutohen në publik. Qytetarët që do të paguajnë për atë autostradë nuk kanë asnjë informata për të. Ka tendenca se do të kontraktohet për 100 milion euro më shtrenjtë.
Ndërkaq për Buxheti e vitit 2014 u tha se është buxhet i varfërisë.
Ky buxhet, thotë LDKJ, nuk siguron zhvillim ekonomik për të ulur varfërinë dhe papunësinë, që reflektohet me rritje të buxhetit për asistencë sociale për 24 mil euro.
Investimet publike bien për 90 milion euro.
Qytetarët po manipulohen me premtime të rreme për rritje pagash, pasi fondi për paga nuk siguron rritje më të madhe se 7% të pagave. Kjo është rritja e vetme pas tri vitesh, dhe siç deklaron qeveria në raportin e dërguar në FMN, kjo do të jetë rrija e vetme edhe për dy vitet e ardhshme. Megjithatë, kjo rritje mund të mos implementohet deri në qershor kur pritet të jenë zgjedhjet.
Mbi 120 mijë pensionistë nuk mund të presin se do të ketë rritje të pensioneve.
Buxheti është i paqëndrueshëm, pasi rritja e shpenzimeve për paga (për 48 mil euro) dhe për asistencë sociale (për 24 mil euro) nuk sigurohen nga rritja e të hyrave buxhetore, por nga zvogëlimi i shpenzimeve kapitale për 90 mil euro.
Ky buxhet e rrit borxhin publik të brendshëm edhe për 120 milion euro. Me këtë buxhet neglizhohet bujqësia, me vetëm 10 milion euro investime në bujqësi. /KI/
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn