als_Latn dik_Latn sag_Latn
Vala e fundit e fundamentalizmit fetar në SHBA – rreth gjysma e të rriturve amerikanë kanë besime që mund të konsiderohen fundamentaliste – mbahet në këmbë falë dominimit të një strukture libidinale perverse. Fundamentalisti nuk beson, ai e di në mënyrë të sigurt. Si cinikët liberalë-skeptikë. ashtu edhe fundamentalistët kanë një tipar themelor të përbashkët: humbjen e aftësisë për të besuar, në kuptimin e drejtë të fjalës. Çfarë është e pamendueshme për ta është vendimi i pathemeltë që përbën çdo besim autentik, vendimi që nuk mund të bazohet në një zinxhir arsyetimesh, mbi njohuri faktike. Konsideroni Anne Frank-un, e cila përballë krimeve monstruoze të nazistëve, në një akt të vërtetë të credo quia absurdum, shprehte besimin e saj se ka një shkëndijë hyjnore të mirësisë në çdo qenie njerëzore, pa marrë parasysh sa i tmerrshëm në veprimet e tij është ai njeri. Ky besim nuk ka të bëjë me fakte, por supozohet si një aksiomë e pastër etike. Në të njëjtën mënyrë, statusi i të drejtave universale të njeriut është ai i një besimi të pastër: ato nuk mund të bazohen në njohuritë tona për natyrën njerëzore, ato janë një aksiomë e bazuar në vendimin tonë. (Në çastin që mundohemi t’i bazojmë të drejtat universale të njeriut në njohuritë tona për njerëzimin, përfundimi i pashmangshëm do të jetë se njerëzit janë krejtësisht të ndryshëm, që disa kanë më shumë dinjitet dhe urtësi se të tjerët.) Në aspektin e tij më fundamental besimi autentik nuk ka të bëjë me fakte, por është shprehje e një përkushtimi etik të pakushtëzuar. Për cinikët liberalë dhe fundamentalistët fetarë deklaratat fetare janë deklarata kuazi-empirike të dijes së sigurt: fundamentalistët i pranojnë si të tilla, ndërsa cinikët skeptikë i përqeshin ato. Nuk është çudi që fundamentalistët fetarë janë ndër hakerët digjitalë më të pasionuar, dhe gjithmonë të prirur për të kombinuar fenë e tyre me të gjeturat e fundit të shkencës. Për ta deklaratat fetare dhe deklaratat shkencore i përkasin të njëjtit modalitetit të dijes faktike. Shfaqja e termit “shkencë” në vetë emrat e disa sekteve fundamentaliste (Shkenca e krishterë, Scientologji) nuk është vetëm një shaka e pahijshme, por vë në dukje këtë reduktim të besimit në dije pozitive-faktike. Rasti i qefinit të Torinos (një copë rrobe që dyshohet të jetë përdorur për të mbuluar trupin e vdekur të Krishtit dhe kishte njolla të gjakut të tij) është udhërrëfyes i mirë këtu. Vërtetësia e tij do të paraqiste tmerr për çdo besimtar të vërtetë (gjëja e parë që do të duhej të bënim do të ishte analiza ADN-së së njollave të gjakut dhe zgjidhja empirike e çështjes së atësisë së Jezuit), ndërsa fundamentalisti i vërtetë do të gëzohej nga kjo mundësi. Të njëjtin reduktim të besimit në dije e vërejmë tek Islami sot, i cili është vërshuar nga qindra libra shkencëtarësh që “provojnë” se si arritjet më të fundit shkencore i konfirmojnë vështrimet dhe udhëzimet e Kuranit: ndalesa hyjnore e incestit konfirmohet nga zbulimet e fundit në gjenetikë për fëmijët me defekte të lindur nga incesti. Kjo vlen edhe për Budizmin, ku shumë shkencëtarë luajnë me motivin “Taoja e fizikës moderne”, se si vizioni shkencor bashkëkohor i realitetit si një fluks i paqëndrueshëm i ngjarjeve në ndryshim të përhershëm e ka konfirmuar në fund ontologjinë e lashtë budiste. Jemi të detyruar të bëjmë konkluzionin paradoksal se në kundërshtimet mes humanistëve laikë tradicionalë dhe fundamentalistëve fetarë, janë humanistët ata që përfaqësojnë besimin, ndërsa fundamentalistët përfaqësojnë dijen. Ajo që mund të mësojmë nga Lacan-i për rritjen e fundamentalizmit fetar është kjo: rreziku i tij i vërtetë nuk qëndron te kërcënimi i tij ndaj dijes shkencore laike, por te kërcënimi i tij ndaj vetë besimit autentik.
Slavoj Zizek
Përktheu: Arlind Boshnjaku
als_Latn xho_Latn als_Latn