als_Latn ron_Latn bos_Latn
Glutine
Glutine në vetvete nuk ekziston si substance por krijohet gjatë përgatitjes se brumit si pasoje e prezencës se ujit dhe energjisë që ushtrohet nga ai (njeri apo makine) gjate punimit te brumit. Në miell gjenden dy substanca të cilat gjatë kësaj punë bashkohen dhe japin një substance (proteine) të re që quhet Glutine ndërsa dy substancat e tjera që marrin pjese në këtë reaksion janë :
- Gliadina
- Gluteina
Glutine është përdorur për herë të parë si term nga Areto Cappadocia, qysh në 250 para Krishtit ndërsa në vitin 1856, Francis Adams përkitjen nga greqishtja në anglisht emrin e saj duke i dhëne përfundimisht emrin qe njihet sot “celiaci”. Dhe më 1888, Samuel Gee përshkruan simptomat dëmin dhe kurën nga pasojat e Glutine në organizëm që ishte një diete pa brumëra e drithëra. Dhe vetëm nga gjysma e shekullit XX u qartësua që përgjegjës për këtë sëmundje ishte proteina e grurit me emrin "glutenina".
Kjo proteine eshte e demshme per te gjith njerezit pamvarsisht se disa e ndjejne me shume disa me pak, dhe disa aspak demin e saj ne organizem, por kjo nuk do te thote per ata qe nuk ndiejne, se jane te imunizuar nga kjo, megjithse demi i saj nuk duket dhe vepron nen rogoz duke u bere shkaktar pastaj per semundje te tjera. Dhe gabimi i mjekeve ketu eshte se nuk kuptojne per shembull qe mungesa e hekurit apo i nje ser vitaminash vjen pikerisht sepse intestino eshte demtuar dhe nuk thith dot elementet e nevojshem per organizmin pastaj bejne gabimin e dyte duke i dhene hekur joorganik qe eshte i pa asimilueshem nga intestino.
Proteinat qe perbejne glutine nuk kane ndonje vlere biologjike te larte, dhe jane te varfera ne disa aminoacidi te rendesishem por ne te njejten kohe jane te pasura me "prolina" qe eshte Acido Glutamiko i cili eshte pergjegjes per helmimin ne Celiaket.
Gjate formimit te brumit krijohen lidhje ndermjet gliadines, glutines, te cilat krijojne nje rrjete proteinike tredimesionale qe i jep elasticitet dhe rezistence brumit, ne kete rjete bien ne kurth grimcat e amidonit dhe gazi qe clirohet gjate fermentacionit te brumit.
Glutine eshte nje substace ngjitese dhe perdoret shume ne industrin ushqimore moderne, por ai perdoret edhe ne industri si ngjites per letrta dhe pelhura te ndryshme. Te vetemet qe nuk permbajne glutine jane orizi dhe misri ne fakt me to nuk mund te besh dot brume gjithashtu edhe mishi peshku, fruta.
C'far ndodh me glutinen ne intestino ?
Shkakton nje semundje qe quhet "celiakja". Dihet qe kjo proteine kur mberrin ne intestino shkakton nje reaksion imunnitar dmth trupi yne me antikorpet e tij inteligjente e analizon kete proteine dhe e klasifikon si te demshme per trupin dhe organizmin prandaj ky njoftim percillet ne sistemin imunitar dhe ben fillimin e nje reaksioni mbrojtes qe eshte nje lufte e organizmit me kete proteine dhe nga kjo lufte ne intestino ky i fundit demtohet pjeserisht dhe humbet aftesine e tij per te thithur (asorbuar) elementet e nevojshem per jetese, dhe nga mungesa e ketyre elementeve per kete shkak lindin semundje te tjera ne organizmin tone si (osteoporozi, infertilita, aborte te shpeshta, diabete mellito, tiroidite auto imune, alopecia, epilessia, limfoma intestinale, kancer, etj.)
Kur kjo semundje shfaqet tek femijet ajo ndalon rritjen normale te tyre dhe behet shkak per rritjen e tyre me difekte shembull : Kur femijet lene qumshin e nenes dhe fillojne papat e para deri ne moshen 5-6 vjec fillojne ushqehen edhe me brumra dhe difekti i pare i saj eshte tek dhembet qe dalin shpesh me zmalt te demtuar jo te formuar mire dhe me ngjyre jo te bardhe. Per keto shenja eshte pikerisht pergjegjes Glutine.
Studjusja me e mire ne kete fushe Aine i ndan ne 4 kategori keto lloj demtimesh tek dhembet. Sipas ngjyres siperfaqes se smaltit, demtimit te zmaltit dhe ne fund te vet formes se dhembit. Nga studimet e saj ne individ te rritur rezulton se 51 % e tyre kishte probleme te zmaltit dhe te dhembit per shkak te glutines.
Shum njerez nuk e ndiejne kete dem dhe vazhdojne te ushqehen pa problem por kur ato lindin eshte pak vone dhe per te riparuar nje intestino te demtuar ne menyre jo shhume te rende duhet nga 6 - deri dy vjet diet pa asnje grram glutine.
Shpesh njerez te ndryshem e ndjejne kete problem pas nje traume ose shoku emocional pas nje operacioni apo helmimi radioaktiv pas nje shtatzanie, apo vdekje te papritur te dikujt qe eshte i dashur per ju, dhe qe nga ai moment nuk duhet te perdorin me ushqime qe permbajne glutine. Pra te gjithe jemi te "predispozuar" te mundshem per kete semundje ne kushte te vecanta te jetes. Ky reaksion ende nuk dihet plotesisht nga cfar shkaku fillon por mendohet qe enzima e cila ndihmon ne tretjen e glutine, te shkaterrohet per arsye te ndryshme gje qe sjell edhe reaksionin imunitar.
E njejta gje ndodh edhe me Latosion i cili ndodhet ne qumesht dhe derivatet e tij dhe shpesh ai qe vuan nga glutine vuan edhe nga latosio nga ku i duhet te eliminoje qumeshtin dhe gjith derivatet e tij.
Simptoma, ose si mund te dallojme nese per ju ben dem apo jo disa nga shenjat :
Eshte e veshtire qe te dallohet nga shenjat pasi te njejtat shenja kane edhe semundje te tjera, si diarreja, dhimbje ne hije, intestino infiamato (te skuqur), mungese vitaminash A, B12, D, E, K, dhe acid folik. Ndryshim ne sjellje nervozisem, dhimbje stomaku, semudje lekure, plage ne goje si "afta" ngerce te muskujve, renie ne peshe etj.
Teerapia :
Nuk ka asnje terapi pervec asaj qe te evitosh futjen ne organizem te glutines. Nese e kap qe ne fillim kjo semundje kalon per 6- deri 2 vjet por nese demi eshte i madh ka vetem njefar permirsimi por pjesa e demtuar nuk rigjenerohet me.
Pra sic e shikoni Brumi qe kemi ngrene gjith jeten dhe qe vazhdojme te hame edhe sot per ata qe nuk e dine akoma demin e saj na ka shkaterruar jeten, dhe nuk e di se si me erdhi ndermend keto caste nje fjale e Krushovit then Enverit kur ishte per vizite ne Shqipëri dhe po vizitonte jugun e Shqipërise ai i tha tekstualisht :
Ju nuk duhet te prodhoni buke por agrume ullinj, dhe fruta pasi keni nje klime shum te favorshme, kurse ideologet tane e perkthyen se duan te na lene pa buke, prandaj ti kthjeme malet ne fusha e ti bejme pjellore si edhe fushat.
fra_Latn als_Latn fij_Latn mri_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lij_Latn als_Latn als_Latn als_Latn