als_Latn dik_Latn sag_Latn
ProfilEKSPRES - Portali i Lajmeve Online | Albaniahttp://www.ekspres.al/index.php2015-03-24T05:09:55ZShpetim COKAJ, Express - Portali i Lajmeve ONLINESekreti i ekonomisë kineze2015-03-23T11:12:19Z2015-03-23T11:12:19Zhttp://www.ekspres.al/index.php?option=com_content&view=article&id=25968:2015-03-23-11-12-19&catid=116:profile&Itemid=158K. B.klarita.bajraktari@ekspres.al
Harrojeni euron, gjatë pesë viteve të ardhshme historia më e rëndësishme e ekonomisë globale do të jetë kohëzgjatja dhe suksesi i reformave ekonomike të Kinës. Në fillim të këtij muaji, pas hapjes së Kongresit Kombëtar Popullor, Kryeministri kinez Li Keqiang përshkruajti pikat kyçe të planit të qeverisë së tij të paraqitur vitin e kaluar si dhe një sërë targetesh ekonomike për të ardhmen. Duke bërë këtë, ai mori përsipër një rrezik shumë të madh. Nëse reformat nuk implementohen, targetet do të jenë tërësisht të parealizueshme dhe qeveria e tij do të jetë një dështim i plotë.
Fjalimi i Lisë ishte vërtetë mbresëlënës, veçanërisht për shkak të portretizimit të sinqertë dhe të drejtpërdrejtë të situatës ekonomike të Kinës. Ulja e kërkesës nga konsumatorët e jashtëm ka bërë që të ulen ndjeshëm investimet e brendshme. Rritja e kostos dhe ulja e çmimeve janë duke e penguar tej mase fuqinë prodhuese të vendit. Rruga drejt sipërmarrjes mund ta ndihmojë uljen e normës së papunësisë së të rinjve të sapodiplomuarve. Nëse fjalimi do të dilte nga goja e një lideri tjetër perëndimor, të dëgjosh këto lloj nocionesh të paraqitura me një plan të thjeshtë dhe inteligjent do të ishte pothuajse e pabesueshme.
Por doli në pah edhe një sektor në të cilin leksioni ekonomik i Lisë mori një kthesë interesante. Ai sugjeroi se, Kina duhet të ruante normën e rritjes të ngjashme me atë aktuale, rreth 7 për qind, për shumë vite të ardhshme, duke rritur ndërkohë edhe të ardhurat. Nëse ju duket si diçka e pamundur, në fakt e tillë është për shumicën e ekonomive të botës. Të ruash një normë të tillë rritjeje teksa rrit proporcionalisht edhe të ardhurat është praktikisht e pamundur, vetëm nëse një ekonomi transformohet në mënyrë të vazhdueshme për t’u bërë më sipërmarrëse dhe më konkuruese. Në të kundërt, me rritjen e të ardhurave, rritja ekonomike padyshim do të ulet.
Logjika që qëndron pas këtij fenomeni është thjeshtë, aq e thjeshtë sa edhe vetë Li e ka përfshirë në vëzhgimin e tij. Me pak fjalë, një ekonomi që mban të njëjtat institucione dhe teknologji të pandryshueshme do të përballet me reduktim të të ardhurave. Mund të vazhdosh të investosh, duke iu dhënë punëtorëve akses më të madh mbi kapitalin, duke i bërë më produktivë, por niveli i tyre i jetesës do të rritet vetëm deri në një nivel të caktuar, është një lloj kufiri matematik. Më tej, teksa të ardhurat e tyre rriten, rritja ekonomike do të ngadalësohet. Kjo ka ndodhur në Shtetet e Bashkuara, Japoni dhe Kore.
E njëjta gjë mund të ndodhë edhe në Kinë, ndoshta ka filluar duke qenë se rritja ekonomike është reduktuar nga 14.2 në 7.4 për qind gjatë shtatë viteve të fundit. E vemtja mënyrë për të ruajtur rritjen ekonomike që të mos bjerë nën 7 për qind, njëkohësisht, duke rritur edhe të ardhurat, është ndryshimi i vazhdueshëm i Kinës si shtet.
Në fakt, kjo nuk është strategjia ekonomike që mund të presësh nga një teknokraci e ngurtë dhe hermetike si Kina. Për të përmbushur ambiciet e Lisë, vendi do të duhet të punojë çdo vit për të shtyrë kufirin matematik të nivelit të jetesës. Çdo reformë që e bën klimën e biznesi më novatore, më sipërmarrëse dhe më të lirë, do t’i falë ekonomisë një standard gjithmonë e më lartë jetese, një kufi të ri që çdo punonjës do të dojë të arrijë. Mesa duket, edhe Kryeministri Li është i ndërgjegjshëm për këtë.
“Vendi ynë ndodhet në një periudhë kyçe gjatë së cilët do të duhet të kapërcejmë shumë sfida dhe do të duhet të zgjidhim shumë probleme. Problemet sistematike, institucionale dhe strukturore janë bërë pengesa të mëdha për ne dhe janë duke frenuar zhvillimin e vendit tonë. Pa reforma të thella dhe pa rregullmet e duhura ekonomike dhe strukturore, do ta kemi shumë të vështirë të ruajmë nivelin e rritjes dhe zhvillmit”, shkruan Li.
Këtë periudhë përshtatjeje ai e quajti “normalja e re”, por nuk mund të thuhet se është një situatë normale për Kinën. Nuk është një status kuo i ri, por një fazë e re rritjeje gjatë që cilës vendit do t’i duhet të jetë më dinamik se kurrë, duke ndryshuar radikalisht arkitekturën e saj akonomike gjatë gjithë kohës, si një ndërtesë që nuk mbaron kurrë.
Kjo është një situatë disi ndryshe nga ajo e Shteteve të Bashkuara dhe Japonisë. Institucionet kryesore të ekonomisë amerikane dhe japoneze, sistemi i drejtësisë, i taksave dhe tregjet që ato qeverisin, kanë qëndruar për vite me radhë të pandryshuara. Në mungesë të këtyre ndryshimeve, kufiri i standardit të jetesës në Amerikë dhe Japoni varet kryesisht nga avancimet në teknologji. Japonia pati shansin të liberalizojë ekonominë e saj dhe u bë një vend më sipërmarrës, kryesisht gjatë lidershipit të Junichiro Koizumit në fillim të viteve 2000, por i qëndroi besnike shtyllave tradicionale, duke favorizuar korporatat e mëdha, duke ruajtur barrierat tregtare dhe duke qenë skeptike ndaj konkurencës brenda dhe jashtë vendit.
Asnjë politikan në Shtetet e Bashkuara apo Japoni është aq naiv sa të zotohet se do të ruajë një rritje prej 7 për qind në vit dhe për shumë vite me radhë. Është një sfidë e jashtëzakonshme për një vend në zhvillim, megjithatë Li dhe shefi i tij, Xi Jinping, kanë vënë bast me të ardhmen e tyre dhe të qeverisë. Fatmirësisht për ta, programi i reformave të Kinës ka një potencial të jashtëzakonshëm për të arritur qëllimin.
Specifikat që paraqiti Li ishin të panumërta: liberalizimi i tregjeve financiare dhe reduktimi i kostos së kapitalit; dobësimi i sipërmarrjeve shtetërore dhe hapja e industrive private në treg; hapja e mëtejshme me tregun ndërkombëtar teksa reduktohen kufizimet për investimet e huaja; heqja dorë e shtetit në kontrollin e çmimeve; rritja e kërkimit dhe zhvillimit, ndërkohë që nxitet krijimi i sipërmarrjeve të vogla; reduktimi i kontrollit për migracionin e brendshëm dhe inkurajimi i urbanizimit të fshatrave; investimet në sistemin e edukimit dhe atë shëndetësor sëbashku me përmirësimin e infrastrukturës së energjisë; më shumë liri në dorë të qeverisjes vendore në fushën e investimeve.
Të gjitha këto reforma mund ta ndihmojnë Kinën, që të rritet me shpejtësi më të madhe për shumë vite me radhë, por asnjë prej tyre nuk është diçka e sigurt. Që tani kanë filluar të përhapen shqetësime se edhe pas ristrukturimit të sipërmarrjeve shtetërore, qeveria do të vazhdojë të kontrollojë një pjesë të mirë të ekonomisë. Specifikat, që lidhen me reformat në sistemin më të rëndësishëm, atë të drejtësisë, ishin të errësuara nga retorikat politike, kur u bënë publike muajin e kaluar. Mbi të gjitha, pas çdo iniciative, qeveria kineze do të duhet të përballet me grupet e interesit që kanë përfituar nga sistemi i vjetër dhe do të humbasin përfitimet e tyre.
Ndërkohë, reformat janë shumë të rëndësishme edhe për ekonominë globale. Deri në vitin 2019, sipas Fondit Monetar Ndërkombëtar, ekonomia e Kinës do të bëhet pothuajse aq e madhe sa ajo e eurozonës. Në varësi të progresit të programit të reformave, rritja ekonomike e Kinës mund të jetë ndoshta edhe më e madhe se ajo e Bashkimit Europian. Me shumë gjasa, Kina duhet të presë që eurozona të rritet jo më shumë se 0 deri në 2 për qind në vit, pas heqjes së inflacionit, gjatë pesë viteve të ardhshme. Për të njëjtën periudhë, Kina pritet të ketë një nivel rritjeje nga 5 deri në 10 për qind në vit.

Me pak fjalë, ecuria e Kinës do të prekë së tepërmi Lindjen dhe Perëndimin gjithashtu. Edhe sikur eurozona të arrijë të lehtësojë dhimbjen aktuale të kokës, nuk do të arrijë të jetë motori drejtues i ekonomisë globale. Por, nëse Kina reformohet me sukses, duke nxjerrë miliona njerëz nga varfëria, duke rritur kërkesësn për të mira dhe shërbime, do të jetë një surprizë e madhe për të gjithë botën, jo vetëm për liderët e Kinës, të cilët rrezikojnë vendin e punës.
Harrojeni euron, gjatë pesë viteve të ardhshme historia më e rëndësishme e ekonomisë globale do të jetë kohëzgjatja dhe suksesi i reformave ekonomike të Kinës. Në fillim të këtij muaji, pas hapjes së Kongresit Kombëtar Popullor, Kryeministri kinez Li Keqiang përshkruajti pikat kyçe të planit të qeverisë së tij të paraqitur vitin e kaluar si dhe një sërë targetesh ekonomike për të ardhmen. Duke bërë këtë, ai mori përsipër një rrezik shumë të madh. Nëse reformat nuk implementohen, targetet do të jenë tërësisht të parealizueshme dhe qeveria e tij do të jetë një dështim i plotë.
Fjalimi i Lisë ishte vërtetë mbresëlënës, veçanërisht për shkak të portretizimit të sinqertë dhe të drejtpërdrejtë të situatës ekonomike të Kinës. Ulja e kërkesës nga konsumatorët e jashtëm ka bërë që të ulen ndjeshëm investimet e brendshme. Rritja e kostos dhe ulja e çmimeve janë duke e penguar tej mase fuqinë prodhuese të vendit. Rruga drejt sipërmarrjes mund ta ndihmojë uljen e normës së papunësisë së të rinjve të sapodiplomuarve. Nëse fjalimi do të dilte nga goja e një lideri tjetër perëndimor, të dëgjosh këto lloj nocionesh të paraqitura me një plan të thjeshtë dhe inteligjent do të ishte pothuajse e pabesueshme.
Por doli në pah edhe një sektor në të cilin leksioni ekonomik i Lisë mori një kthesë interesante. Ai sugjeroi se, Kina duhet të ruante normën e rritjes të ngjashme me atë aktuale, rreth 7 për qind, për shumë vite të ardhshme, duke rritur ndërkohë edhe të ardhurat. Nëse ju duket si diçka e pamundur, në fakt e tillë është për shumicën e ekonomive të botës. Të ruash një normë të tillë rritjeje teksa rrit proporcionalisht edhe të ardhurat është praktikisht e pamundur, vetëm nëse një ekonomi transformohet në mënyrë të vazhdueshme për t’u bërë më sipërmarrëse dhe më konkuruese. Në të kundërt, me rritjen e të ardhurave, rritja ekonomike padyshim do të ulet.
Logjika që qëndron pas këtij fenomeni është thjeshtë, aq e thjeshtë sa edhe vetë Li e ka përfshirë në vëzhgimin e tij. Me pak fjalë, një ekonomi që mban të njëjtat institucione dhe teknologji të pandryshueshme do të përballet me reduktim të të ardhurave. Mund të vazhdosh të investosh, duke iu dhënë punëtorëve akses më të madh mbi kapitalin, duke i bërë më produktivë, por niveli i tyre i jetesës do të rritet vetëm deri në një nivel të caktuar, është një lloj kufiri matematik. Më tej, teksa të ardhurat e tyre rriten, rritja ekonomike do të ngadalësohet. Kjo ka ndodhur në Shtetet e Bashkuara, Japoni dhe Kore.
E njëjta gjë mund të ndodhë edhe në Kinë, ndoshta ka filluar duke qenë se rritja ekonomike është reduktuar nga 14.2 në 7.4 për qind gjatë shtatë viteve të fundit. E vemtja mënyrë për të ruajtur rritjen ekonomike që të mos bjerë nën 7 për qind, njëkohësisht, duke rritur edhe të ardhurat, është ndryshimi i vazhdueshëm i Kinës si shtet.
Në fakt, kjo nuk është strategjia ekonomike që mund të presësh nga një teknokraci e ngurtë dhe hermetike si Kina. Për të përmbushur ambiciet e Lisë, vendi do të duhet të punojë çdo vit për të shtyrë kufirin matematik të nivelit të jetesës. Çdo reformë që e bën klimën e biznesi më novatore, më sipërmarrëse dhe më të lirë, do t’i falë ekonomisë një standard gjithmonë e më lartë jetese, një kufi të ri që çdo punonjës do të dojë të arrijë. Mesa duket, edhe Kryeministri Li është i ndërgjegjshëm për këtë.
“Vendi ynë ndodhet në një periudhë kyçe gjatë së cilët do të duhet të kapërcejmë shumë sfida dhe do të duhet të zgjidhim shumë probleme. Problemet sistematike, institucionale dhe strukturore janë bërë pengesa të mëdha për ne dhe janë duke frenuar zhvillimin e vendit tonë. Pa reforma të thella dhe pa rregullmet e duhura ekonomike dhe strukturore, do ta kemi shumë të vështirë të ruajmë nivelin e rritjes dhe zhvillmit”, shkruan Li.
Këtë periudhë përshtatjeje ai e quajti “normalja e re”, por nuk mund të thuhet se është një situatë normale për Kinën. Nuk është një status kuo i ri, por një fazë e re rritjeje gjatë që cilës vendit do t’i duhet të jetë më dinamik se kurrë, duke ndryshuar radikalisht arkitekturën e saj akonomike gjatë gjithë kohës, si një ndërtesë që nuk mbaron kurrë.
Kjo është një situatë disi ndryshe nga ajo e Shteteve të Bashkuara dhe Japonisë. Institucionet kryesore të ekonomisë amerikane dhe japoneze, sistemi i drejtësisë, i taksave dhe tregjet që ato qeverisin, kanë qëndruar për vite me radhë të pandryshuara. Në mungesë të këtyre ndryshimeve, kufiri i standardit të jetesës në Amerikë dhe Japoni varet kryesisht nga avancimet në teknologji. Japonia pati shansin të liberalizojë ekonominë e saj dhe u bë një vend më sipërmarrës, kryesisht gjatë lidershipit të Junichiro Koizumit në fillim të viteve 2000, por i qëndroi besnike shtyllave tradicionale, duke favorizuar korporatat e mëdha, duke ruajtur barrierat tregtare dhe duke qenë skeptike ndaj konkurencës brenda dhe jashtë vendit.
Asnjë politikan në Shtetet e Bashkuara apo Japoni është aq naiv sa të zotohet se do të ruajë një rritje prej 7 për qind në vit dhe për shumë vite me radhë. Është një sfidë e jashtëzakonshme për një vend në zhvillim, megjithatë Li dhe shefi i tij, Xi Jinping, kanë vënë bast me të ardhmen e tyre dhe të qeverisë. Fatmirësisht për ta, programi i reformave të Kinës ka një potencial të jashtëzakonshëm për të arritur qëllimin.
Specifikat që paraqiti Li ishin të panumërta: liberalizimi i tregjeve financiare dhe reduktimi i kostos së kapitalit; dobësimi i sipërmarrjeve shtetërore dhe hapja e industrive private në treg; hapja e mëtejshme me tregun ndërkombëtar teksa reduktohen kufizimet për investimet e huaja; heqja dorë e shtetit në kontrollin e çmimeve; rritja e kërkimit dhe zhvillimit, ndërkohë që nxitet krijimi i sipërmarrjeve të vogla; reduktimi i kontrollit për migracionin e brendshëm dhe inkurajimi i urbanizimit të fshatrave; investimet në sistemin e edukimit dhe atë shëndetësor sëbashku me përmirësimin e infrastrukturës së energjisë; më shumë liri në dorë të qeverisjes vendore në fushën e investimeve.
Të gjitha këto reforma mund ta ndihmojnë Kinën, që të rritet me shpejtësi më të madhe për shumë vite me radhë, por asnjë prej tyre nuk është diçka e sigurt. Që tani kanë filluar të përhapen shqetësime se edhe pas ristrukturimit të sipërmarrjeve shtetërore, qeveria do të vazhdojë të kontrollojë një pjesë të mirë të ekonomisë. Specifikat, që lidhen me reformat në sistemin më të rëndësishëm, atë të drejtësisë, ishin të errësuara nga retorikat politike, kur u bënë publike muajin e kaluar. Mbi të gjitha, pas çdo iniciative, qeveria kineze do të duhet të përballet me grupet e interesit që kanë përfituar nga sistemi i vjetër dhe do të humbasin përfitimet e tyre.
Ndërkohë, reformat janë shumë të rëndësishme edhe për ekonominë globale. Deri në vitin 2019, sipas Fondit Monetar Ndërkombëtar, ekonomia e Kinës do të bëhet pothuajse aq e madhe sa ajo e eurozonës. Në varësi të progresit të programit të reformave, rritja ekonomike e Kinës mund të jetë ndoshta edhe më e madhe se ajo e Bashkimit Europian. Me shumë gjasa, Kina duhet të presë që eurozona të rritet jo më shumë se 0 deri në 2 për qind në vit, pas heqjes së inflacionit, gjatë pesë viteve të ardhshme. Për të njëjtën periudhë, Kina pritet të ketë një nivel rritjeje nga 5 deri në 10 për qind në vit.

Me pak fjalë, ecuria e Kinës do të prekë së tepërmi Lindjen dhe Perëndimin gjithashtu. Edhe sikur eurozona të arrijë të lehtësojë dhimbjen aktuale të kokës, nuk do të arrijë të jetë motori drejtues i ekonomisë globale. Por, nëse Kina reformohet me sukses, duke nxjerrë miliona njerëz nga varfëria, duke rritur kërkesësn për të mira dhe shërbime, do të jetë një surprizë e madhe për të gjithë botën, jo vetëm për liderët e Kinës, të cilët rrezikojnë vendin e punës.   Hervé Falciani, kalorësi i errësirës2015-03-16T09:59:33Z2015-03-16T09:59:33Zhttp://www.ekspres.al/index.php?option=com_content&view=article&id=25758:2015-03-16-09-59-33&catid=116:profile&Itemid=158Armin Tiranaklarita.bajraktari@ekspres.al

Ky njeri është më shumë oportunist sesa poliedrik.


Ky njeri është më shumë oportunist sesa poliedrik.
Kush e ruan internetin?2015-03-09T10:17:49Z2015-03-09T10:17:49Zhttp://www.ekspres.al/index.php?option=com_content&view=article&id=25598:kush-e-ruan-internetin&catid=116:profile&Itemid=158K. B.klarita.bajraktari@ekspres.al
Pas shqetësimeve të ngritura nga revolucioni dixhital, shumë qeveri kanë krijuar hapësira të ngushta kombëtare në rrjetin e internetit dhe përpiqen të kufizojnë sa më shumë prezencën e gjigantëve si Google, Facebook apo Twitter në tregjet e tyre kombëtare të internetit. Në përpjekje për të penetruar në këto tregje, kompanitë e internetit detyrohen të braktisin principet e fjalës së lirë dhe aksesit të pakufizuar ndaj informacionit. Ky fenomen ka ngritur një pyetje interesante: Si mund të përputhen interesat konkurruese të lirisë së informacionit dhe ato të të ardhurave tregtare dhe në të njëjtën kohë të sigurohet transparenca dhe përgjegjësia e biznesit të internetit?
Rojtarët e rinj
Raporti i Bill Ristow për Qendrën Ndërkombëtare të Asistencës së Medias me titull “Rojtarët e rinj: Kontrollimi i informacionit në epokën e internetit”, i dedikohet ekzaminimit të rolit të kompanive të internetit në menaxhimin e shoqërisë moderne të informacionit. Nga njëra anë, qeveritë janë duke luajtur një rol vendimtar, por, nga ana tjetër, edhe aktorët joqeveritarë si bizneset multinacionale, shoqëritë civile, organizatat dhe komunitetet e ekspertëve, janë duke i fuqizuar dita-ditës.
Sipas Ristow, burimi kryesor i këtyre kompanive të internetit është aftësia e tyre për t’u sjellë si rojtarë, duke kontrolluar informacionin që shpërndahet për përdoruesit e internetit. Eksperti analizon implikimet e politikës ndërkombëtare të aktivitetit në biznesin e internetit si mbrojtës i fjalës së lirë dhe të drejtave të njeriut në nivel global.
Brenda raportit të Ristow, shembujt nga kompanitë më me ndikim përfshijnë Google, Facebook, Twitter, Apple dhe Microsoft, të gjitha me site në Shtetet e Bashkuara. Utori gjithashtu thekson se ekzistojnë edhe disa kompani kombëtare në disa vende, si motori i kërkimit Baidu në Kinë apo rrjeti social rus Vkontakte, por ato kanë më pak impakt krahasuar me kompanitë amerikane. Janë kompanitë gjigante të internetit, me biliona e biliona përdorues në të gjithë botën, ato që tërheqin fijet e politikës dhe vendos se si duhet të zhvillohet dhe përdoret interneti.
Këto kompani përcaktojnë mënyrën se si përdoruesit kërkojnë dhe organizojnë informacionin, si dhe mënyrën se si duhet të komunikojnë. Ato krijojnë gjithashtu një ambient të përshtatshëm për përdoruesit e internetit, ku të operojnë dhe menaxhojnë preferencat e tyre, duke qenë kështu të aftë të monitorojnë se çfarë shihet dhe pëlqehet nga njerëzit. Një shembull i famshëm ishte pikërisht vendimi i Google për të bllokuar videon “Pafajësia e myslimanëve”, në YouTube-in e shumë shteteve.
Fjala e lirë dhe censura e internetit
Sipas Ristow, aktivitetet e kompanive të internetit janë politikisht të rëndësishme, kur ato bëjnë biznes në vende që, për arsye të sigurisë, luftojnë të vendosin “sovranitetin kibernetik”, duke krijuar rrjete relativisht të mbyllura kombëtare dhe duke kufizuar aksesin e qytetarëve ndaj informacionit që shpërndahet në motorët e kërkimit perëndimor.
Shembulli më konkret i këtij fenomeni është strategjia e informacionit e përdorur nga Pekini, i cili kontrollon me rreptësi rrjedhjen e informacionit duke krijuar kështu jo më pak probleme për biznesin e internetit. Qeveria kineze kërkon që kompanitë e internetit të dorëzojnë të dhënat personale të përdoruesve dhe të bllokojnë aksesin ndaj një sërë informacionesh që konsiderohen politikisht të rrezikshme.
Ristow thekson se, Kina ka qenë një shënjestër e majme tregtare për kompanitë e teknologjisë së Shteteve të Bashkuara që kërkojnë të zgjerojnë tregjet e tyre. Ndërkohë që kompanitë penetruan me agresivitet në treg, Kina ishte duke zhvilluar kompani të vetat kombëtare të kërkimit dhe rrjete sociale të qeverisura nga rregullat kineze dhe të aftë për të ndihmuar autoritetet në sfidën e monitorimit të përdoruesve të internetit.
Numri i vendeve që kanë imponuar rrjetet e tyre kombëtare është rritur ndjeshëm. Ndërkohë, disa regjime janë bërë akoma më të sofistikuar në qasjen e tyre ndaj menaxhimit të internetit. Në vend që të bllokojnë të gjitha faqet “e rrezikshme”, qeveritë tashmë lejojnë një lloj aksesi të kontrolluar, të cilin e përdorin si një mënyrë efikase për të monitoruar sjelljen e qytetarëve.
Autori është i shqetësuar për degjenerimin e mbrojtjes së të drejtave të njeriut në rrjet, si dhe për lirinë e informacionit dhe sugjeron se, bizneset duhet të përfshihen aktivisht në Iniciativën Globale të Rrjetit për të parandaluar censurën në internet. Objektivi kryesor i këtij grupi është mbrojtja e të drejtave të njeriut në shoqërinë dixhitale. Ristow rekomandon zhvillimin e një kodi etike për kompanitë e internetit për të siguruar përgjegjshmërinë dhe transparencën e vendimeve të tyre në lidhje me lirinë e informacionit dhe mbrojtjen e privacisë së përdoruesve.
Qeveritë përballë biznesit global të internetit
Zbulimet e Ristow konfirmojnë idetë e një shkencëtari dhe politikani të respektuar amerikan Joseph S. Nye në lidhje me përhapjen e pushtetit në epokën e informacionit global. Sipas Nye, pushteti përhapet në shoqërinë dixhitale, duke qenë se qeveritë janë të detyruara ta ndajnë atë me aktorët jo qeveritarë, siç janë kompanitë e internetit. Bizneset gjigante të rrjetit luajnë një rol thelbësor në ndërtimin e shoqërisë së informacionit.
Ndërkohë, siç thekson edhe Ristow, kompanitë e internetit nuk parapëlqejnë të krahasohen me “rojtarët” e epokës mediatike. Imazhi dhe marka e kompanive të industrisë së internetit bazohen në idenë e lirisë dhe aksesit
ndaj informacionit, gjithashtu zbulimit të metodave inovative për zhvillimin e shoqërisë. Të ardhurat e tyre varen pikërisht nga ky imazh, kështu që kompanitë preferojnë të mos t’i reklamojnë lidhjet e tyre me qeverinë, veçanërisht implikimin në disa vendime të diskutueshme që marrin nën presionin e qeverisë.
Pavarësisht rritjes së pushtetit të kompanive të internetit, qeveritë vazhdojnë të jenë lojtarët kryesorë të hapësirës globale të informacionit. Kompanitë shpesh sillen si përfaqësuese të politikës së jashtme të qeverisë së tyre, diçka veçanërisht e vërtetë për Shtetet e Bashkuara. Në këtë kontekst, konkluzionet e autorit duken disi të njëanshme.
Në fakt, aktiviteti i kompanive të internetit kontribuon ndjeshëm në lirinë dhe mbrojtjen e të drejtave të njeriut në nivel global, madje edhe duke marrë në konsideratë pasojat e debatueshme të shumë vendimeve të tyre. Megjithatë, shqetësimet e shprehura nga disa qeveri, të cilat pretendojnë që kompanitë e internetit janë një vegël për paraqitjen e “pushtetit të butë” të Shteteve të Bashkuara, kur promovojnë interesat e vendit në kurriz të sigurisë së disa shteteve të tjera, padyshim mund të jenë të justifikuara.
Në këtë pikë, menaxhimi i informacionit të aksesueshëm nga përdoruesit është bërë një temë tepër e politizuar, diçka që Ristow nuk e ka theksuar. Në fillim të Pranverës Arabe, të quajtur ndryshe “Revolucioni i Twitter-it” apo “Revolucioni i Facebook-ut”, gjithnjë e më shumë qeveri kanë tendencën ta shikojnë biznesin e internetit si një kërcënim ndaj sigurisë së tyre kombëtare.

Politizimi i aktivitetit të “Rojtarëve të rinj” ka implikime ekonomike gjithashtu. Bizneset amerikane të internetit janë duke gjeneruar të ardhura të jashtëzakonhme në të gjithë botën, të pakrahasueshme me të ardhurat e kompanive të tjera simotra. Duke bllokuar ose kufizuar aksesin ndaj këtyre kompanive, qeveritë përpiqen gjithashtu të krijojnë avantazhe financiare për kompanitë e tyre kombëtare që operojnë në rrjet.
Pas shqetësimeve të ngritura nga revolucioni dixhital, shumë qeveri kanë krijuar hapësira të ngushta kombëtare në rrjetin e internetit dhe përpiqen të kufizojnë sa më shumë prezencën e gjigantëve si Google, Facebook apo Twitter në tregjet e tyre kombëtare të internetit. Në përpjekje për të penetruar në këto tregje, kompanitë e internetit detyrohen të braktisin principet e fjalës së lirë dhe aksesit të pakufizuar ndaj informacionit. Ky fenomen ka ngritur një pyetje interesante: Si mund të përputhen interesat konkurruese të lirisë së informacionit dhe ato të të ardhurave tregtare dhe në të njëjtën kohë të sigurohet transparenca dhe përgjegjësia e biznesit të internetit?
Rojtarët e rinj
Raporti i Bill Ristow për Qendrën Ndërkombëtare të Asistencës së Medias me titull “Rojtarët e rinj: Kontrollimi i informacionit në epokën e internetit”, i dedikohet ekzaminimit të rolit të kompanive të internetit në menaxhimin e shoqërisë moderne të informacionit. Nga njëra anë, qeveritë janë duke luajtur një rol vendimtar, por, nga ana tjetër, edhe aktorët joqeveritarë si bizneset multinacionale, shoqëritë civile, organizatat dhe komunitetet e ekspertëve, janë duke i fuqizuar dita-ditës.
Sipas Ristow, burimi kryesor i këtyre kompanive të internetit është aftësia e tyre për t’u sjellë si rojtarë, duke kontrolluar informacionin që shpërndahet për përdoruesit e internetit. Eksperti analizon implikimet e politikës ndërkombëtare të aktivitetit në biznesin e internetit si mbrojtës i fjalës së lirë dhe të drejtave të njeriut në nivel global.
Brenda raportit të Ristow, shembujt nga kompanitë më me ndikim përfshijnë Google, Facebook, Twitter, Apple dhe Microsoft, të gjitha me site në Shtetet e Bashkuara. Utori gjithashtu thekson se ekzistojnë edhe disa kompani kombëtare në disa vende, si motori i kërkimit Baidu në Kinë apo rrjeti social rus Vkontakte, por ato kanë më pak impakt krahasuar me kompanitë amerikane. Janë kompanitë gjigante të internetit, me biliona e biliona përdorues në të gjithë botën, ato që tërheqin fijet e politikës dhe vendos se si duhet të zhvillohet dhe përdoret interneti.
Këto kompani përcaktojnë mënyrën se si përdoruesit kërkojnë dhe organizojnë informacionin, si dhe mënyrën se si duhet të komunikojnë. Ato krijojnë gjithashtu një ambient të përshtatshëm për përdoruesit e internetit, ku të operojnë dhe menaxhojnë preferencat e tyre, duke qenë kështu të aftë të monitorojnë se çfarë shihet dhe pëlqehet nga njerëzit. Një shembull i famshëm ishte pikërisht vendimi i Google për të bllokuar videon “Pafajësia e myslimanëve”, në YouTube-in e shumë shteteve.
Fjala e lirë dhe censura e internetit
Sipas Ristow, aktivitetet e kompanive të internetit janë politikisht të rëndësishme, kur ato bëjnë biznes në vende që, për arsye të sigurisë, luftojnë të vendosin “sovranitetin kibernetik”, duke krijuar rrjete relativisht të mbyllura kombëtare dhe duke kufizuar aksesin e qytetarëve ndaj informacionit që shpërndahet në motorët e kërkimit perëndimor.
Shembulli më konkret i këtij fenomeni është strategjia e informacionit e përdorur nga Pekini, i cili kontrollon me rreptësi rrjedhjen e informacionit duke krijuar kështu jo më pak probleme për biznesin e internetit. Qeveria kineze kërkon që kompanitë e internetit të dorëzojnë të dhënat personale të përdoruesve dhe të bllokojnë aksesin ndaj një sërë informacionesh që konsiderohen politikisht të rrezikshme.
Ristow thekson se, Kina ka qenë një shënjestër e majme tregtare për kompanitë e teknologjisë së Shteteve të Bashkuara që kërkojnë të zgjerojnë tregjet e tyre. Ndërkohë që kompanitë penetruan me agresivitet në treg, Kina ishte duke zhvilluar kompani të vetat kombëtare të kërkimit dhe rrjete sociale të qeverisura nga rregullat kineze dhe të aftë për të ndihmuar autoritetet në sfidën e monitorimit të përdoruesve të internetit.
Numri i vendeve që kanë imponuar rrjetet e tyre kombëtare është rritur ndjeshëm. Ndërkohë, disa regjime janë bërë akoma më të sofistikuar në qasjen e tyre ndaj menaxhimit të internetit. Në vend që të bllokojnë të gjitha faqet “e rrezikshme”, qeveritë tashmë lejojnë një lloj aksesi të kontrolluar, të cilin e përdorin si një mënyrë efikase për të monitoruar sjelljen e qytetarëve.
Autori është i shqetësuar për degjenerimin e mbrojtjes së të drejtave të njeriut në rrjet, si dhe për lirinë e informacionit dhe sugjeron se, bizneset duhet të përfshihen aktivisht në Iniciativën Globale të Rrjetit për të parandaluar censurën në internet. Objektivi kryesor i këtij grupi është mbrojtja e të drejtave të njeriut në shoqërinë dixhitale. Ristow rekomandon zhvillimin e një kodi etike për kompanitë e internetit për të siguruar përgjegjshmërinë dhe transparencën e vendimeve të tyre në lidhje me lirinë e informacionit dhe mbrojtjen e privacisë së përdoruesve.
Qeveritë përballë biznesit global të internetit
Zbulimet e Ristow konfirmojnë idetë e një shkencëtari dhe politikani të respektuar amerikan Joseph S. Nye në lidhje me përhapjen e pushtetit në epokën e informacionit global. Sipas Nye, pushteti përhapet në shoqërinë dixhitale, duke qenë se qeveritë janë të detyruara ta ndajnë atë me aktorët jo qeveritarë, siç janë kompanitë e internetit. Bizneset gjigante të rrjetit luajnë një rol thelbësor në ndërtimin e shoqërisë së informacionit.
Ndërkohë, siç thekson edhe Ristow, kompanitë e internetit nuk parapëlqejnë të krahasohen me “rojtarët” e epokës mediatike. Imazhi dhe marka e kompanive të industrisë së internetit bazohen në idenë e lirisë dhe aksesit
ndaj informacionit, gjithashtu zbulimit të metodave inovative për zhvillimin e shoqërisë. Të ardhurat e tyre varen pikërisht nga ky imazh, kështu që kompanitë preferojnë të mos t’i reklamojnë lidhjet e tyre me qeverinë, veçanërisht implikimin në disa vendime të diskutueshme që marrin nën presionin e qeverisë.
Pavarësisht rritjes së pushtetit të kompanive të internetit, qeveritë vazhdojnë të jenë lojtarët kryesorë të hapësirës globale të informacionit. Kompanitë shpesh sillen si përfaqësuese të politikës së jashtme të qeverisë së tyre, diçka veçanërisht e vërtetë për Shtetet e Bashkuara. Në këtë kontekst, konkluzionet e autorit duken disi të njëanshme.
Në fakt, aktiviteti i kompanive të internetit kontribuon ndjeshëm në lirinë dhe mbrojtjen e të drejtave të njeriut në nivel global, madje edhe duke marrë në konsideratë pasojat e debatueshme të shumë vendimeve të tyre. Megjithatë, shqetësimet e shprehura nga disa qeveri, të cilat pretendojnë që kompanitë e internetit janë një vegël për paraqitjen e “pushtetit të butë” të Shteteve të Bashkuara, kur promovojnë interesat e vendit në kurriz të sigurisë së disa shteteve të tjera, padyshim mund të jenë të justifikuara.
Në këtë pikë, menaxhimi i informacionit të aksesueshëm nga përdoruesit është bërë një temë tepër e politizuar, diçka që Ristow nuk e ka theksuar. Në fillim të Pranverës Arabe, të quajtur ndryshe “Revolucioni i Twitter-it” apo “Revolucioni i Facebook-ut”, gjithnjë e më shumë qeveri kanë tendencën ta shikojnë biznesin e internetit si një kërcënim ndaj sigurisë së tyre kombëtare.

Politizimi i aktivitetit të “Rojtarëve të rinj” ka implikime ekonomike gjithashtu. Bizneset amerikane të internetit janë duke gjeneruar të ardhura të jashtëzakonhme në të gjithë botën, të pakrahasueshme me të ardhurat e kompanive të tjera simotra. Duke bllokuar ose kufizuar aksesin ndaj këtyre kompanive, qeveritë përpiqen gjithashtu të krijojnë avantazhe financiare për kompanitë e tyre kombëtare që operojnë në rrjet.  “Bibi”, një histori e shkurtër2015-03-02T10:03:58Z2015-03-02T10:03:58Zhttp://www.ekspres.al/index.php?option=com_content&view=article&id=25448:2015-03-02-10-03-58&catid=116:profile&Itemid=158Armin Tiranaklarita.bajraktari@ekspres.al

Ishte viti 1997 kur Ari Shavit, një gazetar i së përditshmes “Haaretz”, shkroi një artikull me titull “Viti i urrejtjes për Bibi”. Kjo urrejtje zgjat prej 20 vjetësh.


Ishte viti 1997 kur Ari Shavit, një gazetar i së përditshmes “Haaretz”, shkroi një artikull me titull “Viti i urrejtjes për Bibi”. Kjo urrejtje zgjat prej 20 vjetësh.
Yanis Varoufakis, marksisti i financave greke2015-02-23T10:13:33Z2015-02-23T10:13:33Zhttp://www.ekspres.al/index.php?option=com_content&view=article&id=25291:yanis-varoufakis-marksisti-i-financave-greke&catid=116:profile&Itemid=158Armin Tiranaklarita.bajraktari@ekspres.al
“Ka një diferencë të madhe midis asaj që themi dhe asaj që shtypi ndërkombëtar thotë se themi. Ne nuk duam të hyjmë në luftë me Bashkimin Europian. Ne nuk bllofojmë. Ne nuk kërcënojmë askënd. Nuk duam as të negociojmë. Duam të vendosim bashkë. Nuk duam t’i imponojmë idetë tona pjesës tjetër të Europës. Jemi shumë të vegjël dhe shumë të dobët për ta bërë”. Ky deklarim i Yanis Varoufakis, që hedh poshtë shumë nga sa është thënë pas fitores së Syriza në zgjedhjet e 25 janarit në Greqi, është dhënë më 28 janat me celular. Ministri i ri i Financave po shikonte “nëpërmjet një dritareje të Parlamentit”, gjatë një pauze nga ritmi frenetik i atyre ditëve. Intervista e dhënë kanalit televiziv australian ABC ka një shpjegim afektiv. Varoufakis ka pashaportë të dyfishtë, greke dhe australiane, dhe ka jetuar në Sydney, ku edhe banon akoma vajza e tij. Kush e njeh e di se çdo muaj ka disa ditë në të cilat “nuk është disponibël” për takime e mbledhje, pasi duhet të qëndrojë me të.
Megjithatë, nuk është vetëm për këtë që Varoufakis dëgjohet me vëmendje nga mijëra kilometra largësi, gazetari i ABC-së e ka krahasuar me Obamën, pasi ndryshimi politik në Greqi mund të bëjë të rilindë “shpresa” në Europë dhe në botë. Por Varoufakis e refuzon krahasimin. Në blogun e tij, pas fitores së Syriza dhe më parë, akoma se të emërohej si ministër Financash, i është referuar një poezie të famshme të Dylan Thomas: “Sot demokracia greke ka zgjedhur që të mos jetë e nënshtrueshme në këtë natë të mirë. Demokracia greke ka vendosur të egërsohet kundër vdekjes së dritës”. Zgjedhja e kësaj poezie nuk befason. “Ka një kulturë letrare të madhe”, shpjegon ekonomisti britanik Stuart Holland. Ka një citim letrar tjetër në rrugëtimin politik të tij. Në nëntor të 2010m Holland dhe Varoufakis kanë botuar  Një propozim modest për të dalë nga kriza e euros . “Propozimi modest” fillestar është ai i shkruar në 1729 da Jonathan Swift, që nuk fliste as për euro, as për financa. Ose më mirë, fliste në terma shumë të ndryshme. Titulli i plotë ishte  Një propozim modest: për të shmangur që bijtë e irlandezëve të varfër të jenë një barrë për prindërit tanë ose për vendin dhe për t’i bërë një benefit për komunitetin . Ndryshe nga ai i Varoufakis dhe Holland, propozimi i Swift ishte satirik: fëmijët e irlandezëve të varfër duhej të shiteshin si ushqim për të pasurit. Nga koha e Swift, çdo “propozim modest” asociiohet me satirën, por jo i nënkuptuar si një ftesë butësisht ironike, por si një zgjidhje burlesko – politike e plotë, e rëndë dhe shpërfillëse. Varoufakis ka zgjedhur njëlloj ta quajë “modest” propozimin e tij, por askush nuk e ka marrë me të qeshur. Propozimi i Varoufakis dhe Holland nuk kërkonte as “solidarietetin” e Europës Veriore, as një “ndarje” të borxhit midis shteteve (asnjë kontribuues europian i një vendi të pasur nuk duhej të financonte borxhet e vendeve të tjera). Përkundrazi, kërkonte një “miratim” të Bankës Qendrore Europiane (BQE) lidhur me borxhin e eurozonës deri në një limit prej 60 përqindësh respektivisht PPB-së së tyre (për të respektuar kriteret e Maastricht). Ky miratim përkthehet në një “llogari” të hapur nga çdo shtet pranë BQE-së. Borxhi mbetet, por garantohet nga BQE-ja.
E kemi takuar Varoufakis dhe Holland në dhjetor të 2011 në Bruksel në kulmin e krizës së borxhit. Po kërkonin që të bindnin grupet parlamentare evropiane që të ndiqnin idenë e tyre, pas ndërhyrjeve të Treshes (Bashkim Europian, Fond Monetar Ndërkombëtar dhe BQE) në Greqi, Irlandë e Portugali dhe kur ekzistonte frika e një “infektimi” të ekonomive të mëdha të Spanjës dhe Italisë. Janë ulur bashkë me ne në një bar të zhurmshëm të Parlamentit Europian dhe kanë nisur të shpjegojnë domethënien e fjalës “modeste” referuar idesë së tyre.
Varoufakis sapo ishte kthyer nga një udhëtim në Shtetet e Bashkuara, ku kish takuar disa përfaqësues të Fondeve të Investimeve (midis të cilëve PIMCO) dhe pecogroso të tjerë të “Ëall Street” për të prezantuar propozimin e tij lidhur me borxhin europian. Ministri i ardhshëm i Financave grek ishte lavdëruar nga drejtuesit e Federal Reserve amerikane. “Kur kemi parë se propozimi ynë siguronte konsensuse në aspekte kaq të ndryshme, nga komunistët tek banka zvicerane UBS, duke kaluar nëpër “Wall Street”, gjëja e parë që kemi kuptuar është se, plani ishte racional. E dyta është se problemet e euros janë më të thjeshta nga sa mendohet”.
Duke folur me Varoufakis zbulon, se i pëlqen shumë të qeshë, edhe me veten, dhe se pëlqen kontradiksionet. “Jam një marksist liberist, edhe pse e di që është kontradiktë”, ka deklaruar pas zgjedhjeve. Më parë e quante veten një “marksist i paqëndrueshëm” dhe një “ekonomist i rastësishëm”. Sot, kur e pyesin se çfarë ndjen që është ministër, thotë: “Jam i habitur. Është demonstrimi se bota është sëprapthi”. Varoufakis pëlqen ta ilustrojë mendimin e tij me pamje të qarta dhe origjinale. “Greqia është një vend i karakterizuar nga paaftësia dhe nga korrupsioni qysh nga tetëqinda. Por flitet vetëm tani që Bashkimi Europian është në krizë. Ne jemi përgjegjës për rënien e gurit të parë, por jo për efektin domino”, i ka shpjeguar radios australiane.
Zgjidhja e tij për të shmangur reaksionin zinxhir është që të pengohet rënia e gurit të parë. “Propozimi modest” i tij është nënshkruar nga politikanë europianëe influentë si Jacques Delors, Felipe González e Giuliano Amato, por mbështetja nuk ka ardhur vetëm nga e majta. Kanë nënshkruar tekstin e Varoufakis edhe ish-Kryeministri belg Guy Verhofstadt, konservatori Giulio Tremonti dhe deri David Cameron, që sot shfaqet skeptik me fitoren e Syriza, por që i kish kërkuar Varoufakis ta zhvillojë propozimin e tij për t’i mundësuar qeverisë britanike që t’ia mbështeste. Duhet “ndaluar një rënie në pikiatë” dhe për këtë ishte e rëndësishme t’i drejtohej të gjithë spektrit politik, shpjegon Varoufakis. “Propozimi ynë është gjëja më e afërt me një zgjidhje teknike që tejkalon ideologjitë”.
Varoufakis është diplomuar në Statistikë Matematike dhe ka mërrë Doktoraturën për Ekonomi në Essex University. Më pas është transferuar në Sidnei, ku është martuar, ka pasur një vajzë dhe ka qëndruar deri kur është divorcuar, në 2000. Në fillim të mijëvjeçarit të ri është kthyer në Athinë. Një ditë i kanë kërkuar që të japë një intervistë të ndryshme nga e zakonshmja. Artistja greke Danae Stratou, po përgatiste një instalim dhe donte të fliste me disa studiues për projektin e saj. Ideja ishte që muret dhe kufijtë po ktheheshin në të gjithë botën pas një periudhe në të cilën dukej se qenë dënuar të bëheshin një relike e së kaluarës. Danae kishte ftuar juristë e arkitektë dhe dikush i kishte sugjeruar emrin e ekonomistit. Pak muaj më vonë qenë në udhëtim bashkë: nga Kosova në Izrael, nga Egjipti në Etiopi, nga Shtetet e Bashkuara në Kashmir. Ajo fotografonte dhe filmonte, ai shkruante.
Përtej një instalimi dhe një libri ( Globalising walls ), ajo intervistë ka prodhuar edhe një martesë. Pastaj ka ardhur befasia e radhës në jetën tashmë të habitshme prej endacaku global të Varoufakis. Kriza financiare e nisur nga Shtetet e Bashkuara në 2007 ka goditur Europën dhe Greqia ka qenë “guri i parë i dominosë” që ka rënë. Për dy vjet, nga 2004 në 2006, Varoufakis kishte qenë këshilltar i Kryeministrit Jorgo Papandreu dhe e njihte nga afër realitetin grek. Ishte pikërisht ajo për të cilën bota kishte nevojë” një ekonomist grek që fliste një anglishte të shkëlqyer (pavarësisht theksit).
Televizionet ndërkombëtare kanë nisur ta ftojnë gjithnjë e më shumë: CNN, Bloomberg, BBC. “Isha bërë një celebritet i vogël”, shkruan Varoufakis në blogun e tij. “Deri në 2009, kur ka shpërthyer kriza e euros, isha vetëm një profesor ekonomie. Merresha me teoritë e mia, shkruaja teza të errëta dhe libra ezoterikë të lexuar nga disa dhjetëra të çmendur si puna ime. Isha shumë mirë në fshikëzën time akademike. Gjatë kësaj periudhe nuk më kalonte nëpër kokë as t’i përgjigjesha një emaili”. Deri kur jeta “ndryshoi sa hap e mbyll sytë”.
Një prej “efekteve dytësore” të këtij ndryshimi ka qenë pikërisht sasia e emaileve në inbox. Kur qenë shumë, detyrohej që t’i fshinte. Njëri prej atyre që ka shpëtuar, pothuajse rastësisht, fillonte kështu: “Jam Presidenti i një kompanie videolojërash”. Ishte një ofertë pune e ardhur nga Shtetet e Bashkuara. Rastësia ka dashur që Varoufakis dhe e shoqja e kishin prenotuar tashmë një udhëtim përtejoqeanit për promovimin e librit. Një devijim i lehtë i ka mundësuar që të kalojnë dy ditë në Seattle, ku kanë njohur kompaninë misterioze Valve. Në takimin e parë, Varoufakis ka kuptuar se ata njerëz “nuk qenë aspak të huaj, qenë një grup i mrekullueshëm”.
Veç kësaj, komuniteti ekonomik i krijuar nga Valve me lojërat e saj “ishte ëndrra e çdo ekonomisti”. Varoufakis shpjegon pse: “Le të sqarojmë një gjë: ekonometria (disiplina që merret me matjen e fenomeneve ekonomike) është një maskim, shtiret se ka një lidhje me realitetin dhe statistikën, por më shumë se çdo gjë tjetër është astrologji kompjuterike”. Kjo, shpjegon Varoufakis, do të thotë se metodat ekonometrike nuk mund të vlerësojnë “po sikure” shumë të rëndësishme: e po sikur të mos kishte qenë  new deal ? E po sikur të mos kishim injektuar para publike në krizën e  subprime -ve?
Në mjedisin virtual, me rrjetin ekonomik kompleks të krijuar nga komuniteti i lojtarëve, Varoufakis mund të bënte dy gjëra: “të kalonte kufirin midis ekonomisë reale e dixhitale” dhe të grumbullonte “leksione ekonomie politike” të rëndësishme. Kështu, Varoufakis e ka pranuar ofertën dhe është bërë një prej ekonomistëve të parë që punon në mënyrë të qëndrueshme në një kompani të kësaj natyre (i pari ka qenë islandezi Eyjólfur Guðmundsson, të cilin Varoufakis e falenderon “pasi krahasuar me timin, emri i tij duket pothuajse i pashqiptueshëm”).
Valve nuk është një kompani si të tjerat. Ka një organizim horizontal në të cilin nuk ekzistojnë hierarki. Prodhimi i videolojërave nuk lind nga një planifikim qendror. Kompania ndahet në skuadra dhe secila vendos çfarë të bëjë. Është kjo që Varoufakis e quan “rend spontan alternativ”, që është në kundërshtim me organizimin tradicional të kompanive. “Sistemi aktual i drejtimit të kompanive është i vjetër, i shtypur nga hierarki që pengojnë shprehjen e talentit e të energjisë, janë plot me financa toksike, varen nga struktura politike gjithnjë e më pak legjitime. Herët a vonë do të afirmohet një formë e re sipërmarrjeje postkapitaliste dhe e decentralizuar”.
Kështu e mendon njeriu që po përgatitet të hyjë në Eurogrup. Një ministër i bindur se kemi nevojë për “një  neë deal  të bazuar mbi investimin publik”, për të kaluar tri kriza: atë të borxhit, atë të rritjes dhe atë bankare. Lidhur me këtë, Varoufakis është i bindur se “kemi nevojë për banka të mërzitshme”. Të mërzitshme? Varoufakis e ka shqiptuar këtë frazë pas një nate pothuajse pa gjumë. Kishte fjetur 3 orë dhe Greqia rrezikonte grushtin e shtetit, pasi Kryeministri i atëhershëm konservator Antonis Samaras kishte vendosur të mbyllte televizionin publik (të cilin Syriza ka premtuar ta rihapë). Varoufakis duhej të regjistronte një intervistë për një dokumentar, por faktet e atij 12 qershori 2013 e kishte pamundësuar regjistrimin. Trupa televizive ishte në dispozicion vetëm për të nesërmen, në orën 8 të mëngjesit. Varoufakis ka regjistruar dy versione të deklaratës së tij, njërën në anglisht dhe tjetrën në greqisht, duke shpjeguar se çfarë donte të thoshte, kur fliste për banka të “mërzitshme”. Bankat e mërzitshme janë ato që marrin hua paratë e qytetarëve me një përqindje interesi të ulët, u huazojnë kompanive, shtetit dhe njerëzve me një interes më të lartë dhe kjo u mjafton që të jetojnë.
Kjo nuk është teoria e vetme e Varoufakis që i shtyn tregjet të dyshojnë për “radikalizmin” e tij shumë më tepër sesa për “modelimin” e tij. Prioriteti i qeverisë së tij është të luftojë “krizën sociale dhe humanitare”, duke rritur të ardhurat e qytetarëve dhe shpenzimet publike. Domethënë një përplasje frontale me Treshen dhe me skadencat që bëjnë hije mbi kokë. Greqia duhet të kthejë 6.7 miliardë euro në dy afate: 20 korrik dhe 20 gusht. Është si të kesh përpara një hidër, thotë ai: “I pret një kokë, i del tjetra”.
Më parë, Varoufakis bënte një jetë të qetë. Jepte mësim në Lyndon B. Johnson School of Public Afairs në Texas, ku studentët e kanë zgjedhur si “pedagogun më të mirë”. Avanconte impenjimin e tij civil e politik, por nuk i duhej të hiqte dorë nga gjithçka tjetër, udhëtimet në Australi për të qëndruar me të bijën dhe me studimin. Tani do t’i duhet të ndërpresë edhe polemikat intelektuale. Pak muaj më parë, ka qenë një prej ekonomistëve të parë të majtë që ka kritikuar ekonomistin Thomas Piketty për librin e tij  Kapitali në shekullin e XXI-të . Me një argumentim teorik të gjerë, e ka akuzuar kolegun francez se ka paraqitur “një vizion tejet të thjeshtëzuar të kapitalizmit”.
Tash e prapa për të bota do të jetë gjithmonë nga ana tjetër e dritares, si ajo e Parlamentit nga ku fliste në telefon me Australinë, apo ato të sallave të mbledhjes në Bruksel. Midis problemeve që do të detyrohet të përballë është një që nuk është krijuar as prej tij, as nga asnjë grek tjetër: “Pesha e shpresave”. Varoufakis e di se shumë njerëz prej ndryshime konkrete, gjatë fushatës elektorale ka dhënë një intervistë për një gazetë spanjolle, e cila kishte sjellë një përkthyes grek. Pas intervistës, pa u dëgjuar nga gazetarët, përkthyesi i ka rrëfyer së përpara krizës kishte qenë pedagog gjuhe. Pastaj kishte mbetur papunë, kishte humbur shtëpinë dhe jetonte me punë të përkohshme. Ndoshta barra është shumë e rëndë. “Por ne duam të hapim një derë të vogël që të hyjë drita e Dylan Thomas”, shpjegon ministri i Financave të Greqisë.
Biografia
◆   1961 U lind në Athinë.
◆   1989 Jep mësim në Universitetin e Sydney.
◆   2004 Bëhet këshilltar ekonomik i qeverisë së Jorgo Papandreut.
◆   2010 Boton  Një propozim modest për të dalë nga kriza e euros  bashkë me Stuart Holland.
◆   Janar 2015, Emërohet ministër i Financave në qeverinë e Alexis Tsipras.

(Paulo Pena, Público, Portugali)
“Ka një diferencë të madhe midis asaj që themi dhe asaj që shtypi ndërkombëtar thotë se themi. Ne nuk duam të hyjmë në luftë me Bashkimin Europian. Ne nuk bllofojmë. Ne nuk kërcënojmë askënd. Nuk duam as të negociojmë. Duam të vendosim bashkë. Nuk duam t’i imponojmë idetë tona pjesës tjetër të Europës. Jemi shumë të vegjël dhe shumë të dobët për ta bërë”. Ky deklarim i Yanis Varoufakis, që hedh poshtë shumë nga sa është thënë pas fitores së Syriza në zgjedhjet e 25 janarit në Greqi, është dhënë më 28 janat me celular. Ministri i ri i Financave po shikonte “nëpërmjet një dritareje të Parlamentit”, gjatë një pauze nga ritmi frenetik i atyre ditëve. Intervista e dhënë kanalit televiziv australian ABC ka një shpjegim afektiv. Varoufakis ka pashaportë të dyfishtë, greke dhe australiane, dhe ka jetuar në Sydney, ku edhe banon akoma vajza e tij. Kush e njeh e di se çdo muaj ka disa ditë në të cilat “nuk është disponibël” për takime e mbledhje, pasi duhet të qëndrojë me të.
Megjithatë, nuk është vetëm për këtë që Varoufakis dëgjohet me vëmendje nga mijëra kilometra largësi, gazetari i ABC-së e ka krahasuar me Obamën, pasi ndryshimi politik në Greqi mund të bëjë të rilindë “shpresa” në Europë dhe në botë. Por Varoufakis e refuzon krahasimin. Në blogun e tij, pas fitores së Syriza dhe më parë, akoma se të emërohej si ministër Financash, i është referuar një poezie të famshme të Dylan Thomas: “Sot demokracia greke ka zgjedhur që të mos jetë e nënshtrueshme në këtë natë të mirë. Demokracia greke ka vendosur të egërsohet kundër vdekjes së dritës”. Zgjedhja e kësaj poezie nuk befason. “Ka një kulturë letrare të madhe”, shpjegon ekonomisti britanik Stuart Holland. Ka një citim letrar tjetër në rrugëtimin politik të tij. Në nëntor të 2010m Holland dhe Varoufakis kanë botuar  Një propozim modest për të dalë nga kriza e euros . “Propozimi modest” fillestar është ai i shkruar në 1729 da Jonathan Swift, që nuk fliste as për euro, as për financa. Ose më mirë, fliste në terma shumë të ndryshme. Titulli i plotë ishte  Një propozim modest: për të shmangur që bijtë e irlandezëve të varfër të jenë një barrë për prindërit tanë ose për vendin dhe për t’i bërë një benefit për komunitetin . Ndryshe nga ai i Varoufakis dhe Holland, propozimi i Swift ishte satirik: fëmijët e irlandezëve të varfër duhej të shiteshin si ushqim për të pasurit. Nga koha e Swift, çdo “propozim modest” asociiohet me satirën, por jo i nënkuptuar si një ftesë butësisht ironike, por si një zgjidhje burlesko – politike e plotë, e rëndë dhe shpërfillëse. Varoufakis ka zgjedhur njëlloj ta quajë “modest” propozimin e tij, por askush nuk e ka marrë me të qeshur. Propozimi i Varoufakis dhe Holland nuk kërkonte as “solidarietetin” e Europës Veriore, as një “ndarje” të borxhit midis shteteve (asnjë kontribuues europian i një vendi të pasur nuk duhej të financonte borxhet e vendeve të tjera). Përkundrazi, kërkonte një “miratim” të Bankës Qendrore Europiane (BQE) lidhur me borxhin e eurozonës deri në një limit prej 60 përqindësh respektivisht PPB-së së tyre (për të respektuar kriteret e Maastricht). Ky miratim përkthehet në një “llogari” të hapur nga çdo shtet pranë BQE-së. Borxhi mbetet, por garantohet nga BQE-ja.
E kemi takuar Varoufakis dhe Holland në dhjetor të 2011 në Bruksel në kulmin e krizës së borxhit. Po kërkonin që të bindnin grupet parlamentare evropiane që të ndiqnin idenë e tyre, pas ndërhyrjeve të Treshes (Bashkim Europian, Fond Monetar Ndërkombëtar dhe BQE) në Greqi, Irlandë e Portugali dhe kur ekzistonte frika e një “infektimi” të ekonomive të mëdha të Spanjës dhe Italisë. Janë ulur bashkë me ne në një bar të zhurmshëm të Parlamentit Europian dhe kanë nisur të shpjegojnë domethënien e fjalës “modeste” referuar idesë së tyre.
Varoufakis sapo ishte kthyer nga një udhëtim në Shtetet e Bashkuara, ku kish takuar disa përfaqësues të Fondeve të Investimeve (midis të cilëve PIMCO) dhe pecogroso të tjerë të “Ëall Street” për të prezantuar propozimin e tij lidhur me borxhin europian. Ministri i ardhshëm i Financave grek ishte lavdëruar nga drejtuesit e Federal Reserve amerikane. “Kur kemi parë se propozimi ynë siguronte konsensuse në aspekte kaq të ndryshme, nga komunistët tek banka zvicerane UBS, duke kaluar nëpër “Wall Street”, gjëja e parë që kemi kuptuar është se, plani ishte racional. E dyta është se problemet e euros janë më të thjeshta nga sa mendohet”.
Duke folur me Varoufakis zbulon, se i pëlqen shumë të qeshë, edhe me veten, dhe se pëlqen kontradiksionet. “Jam një marksist liberist, edhe pse e di që është kontradiktë”, ka deklaruar pas zgjedhjeve. Më parë e quante veten një “marksist i paqëndrueshëm” dhe një “ekonomist i rastësishëm”. Sot, kur e pyesin se çfarë ndjen që është ministër, thotë: “Jam i habitur. Është demonstrimi se bota është sëprapthi”. Varoufakis pëlqen ta ilustrojë mendimin e tij me pamje të qarta dhe origjinale. “Greqia është një vend i karakterizuar nga paaftësia dhe nga korrupsioni qysh nga tetëqinda. Por flitet vetëm tani që Bashkimi Europian është në krizë. Ne jemi përgjegjës për rënien e gurit të parë, por jo për efektin domino”, i ka shpjeguar radios australiane.
Zgjidhja e tij për të shmangur reaksionin zinxhir është që të pengohet rënia e gurit të parë. “Propozimi modest” i tij është nënshkruar nga politikanë europianëe influentë si Jacques Delors, Felipe González e Giuliano Amato, por mbështetja nuk ka ardhur vetëm nga e majta. Kanë nënshkruar tekstin e Varoufakis edhe ish-Kryeministri belg Guy Verhofstadt, konservatori Giulio Tremonti dhe deri David Cameron, që sot shfaqet skeptik me fitoren e Syriza, por që i kish kërkuar Varoufakis ta zhvillojë propozimin e tij për t’i mundësuar qeverisë britanike që t’ia mbështeste. Duhet “ndaluar një rënie në pikiatë” dhe për këtë ishte e rëndësishme t’i drejtohej të gjithë spektrit politik, shpjegon Varoufakis. “Propozimi ynë është gjëja më e afërt me një zgjidhje teknike që tejkalon ideologjitë”.
Varoufakis është diplomuar në Statistikë Matematike dhe ka mërrë Doktoraturën për Ekonomi në Essex University. Më pas është transferuar në Sidnei, ku është martuar, ka pasur një vajzë dhe ka qëndruar deri kur është divorcuar, në 2000. Në fillim të mijëvjeçarit të ri është kthyer në Athinë. Një ditë i kanë kërkuar që të japë një intervistë të ndryshme nga e zakonshmja. Artistja greke Danae Stratou, po përgatiste një instalim dhe donte të fliste me disa studiues për projektin e saj. Ideja ishte që muret dhe kufijtë po ktheheshin në të gjithë botën pas një periudhe në të cilën dukej se qenë dënuar të bëheshin një relike e së kaluarës. Danae kishte ftuar juristë e arkitektë dhe dikush i kishte sugjeruar emrin e ekonomistit. Pak muaj më vonë qenë në udhëtim bashkë: nga Kosova në Izrael, nga Egjipti në Etiopi, nga Shtetet e Bashkuara në Kashmir. Ajo fotografonte dhe filmonte, ai shkruante.
Përtej një instalimi dhe një libri ( Globalising walls ), ajo intervistë ka prodhuar edhe një martesë. Pastaj ka ardhur befasia e radhës në jetën tashmë të habitshme prej endacaku global të Varoufakis. Kriza financiare e nisur nga Shtetet e Bashkuara në 2007 ka goditur Europën dhe Greqia ka qenë “guri i parë i dominosë” që ka rënë. Për dy vjet, nga 2004 në 2006, Varoufakis kishte qenë këshilltar i Kryeministrit Jorgo Papandreu dhe e njihte nga afër realitetin grek. Ishte pikërisht ajo për të cilën bota kishte nevojë” një ekonomist grek që fliste një anglishte të shkëlqyer (pavarësisht theksit).
Televizionet ndërkombëtare kanë nisur ta ftojnë gjithnjë e më shumë: CNN, Bloomberg, BBC. “Isha bërë një celebritet i vogël”, shkruan Varoufakis në blogun e tij. “Deri në 2009, kur ka shpërthyer kriza e euros, isha vetëm një profesor ekonomie. Merresha me teoritë e mia, shkruaja teza të errëta dhe libra ezoterikë të lexuar nga disa dhjetëra të çmendur si puna ime. Isha shumë mirë në fshikëzën time akademike. Gjatë kësaj periudhe nuk më kalonte nëpër kokë as t’i përgjigjesha një emaili”. Deri kur jeta “ndryshoi sa hap e mbyll sytë”.
Një prej “efekteve dytësore” të këtij ndryshimi ka qenë pikërisht sasia e emaileve në inbox. Kur qenë shumë, detyrohej që t’i fshinte. Njëri prej atyre që ka shpëtuar, pothuajse rastësisht, fillonte kështu: “Jam Presidenti i një kompanie videolojërash”. Ishte një ofertë pune e ardhur nga Shtetet e Bashkuara. Rastësia ka dashur që Varoufakis dhe e shoqja e kishin prenotuar tashmë një udhëtim përtejoqeanit për promovimin e librit. Një devijim i lehtë i ka mundësuar që të kalojnë dy ditë në Seattle, ku kanë njohur kompaninë misterioze Valve. Në takimin e parë, Varoufakis ka kuptuar se ata njerëz “nuk qenë aspak të huaj, qenë një grup i mrekullueshëm”.
Veç kësaj, komuniteti ekonomik i krijuar nga Valve me lojërat e saj “ishte ëndrra e çdo ekonomisti”. Varoufakis shpjegon pse: “Le të sqarojmë një gjë: ekonometria (disiplina që merret me matjen e fenomeneve ekonomike) është një maskim, shtiret se ka një lidhje me realitetin dhe statistikën, por më shumë se çdo gjë tjetër është astrologji kompjuterike”. Kjo, shpjegon Varoufakis, do të thotë se metodat ekonometrike nuk mund të vlerësojnë “po sikure” shumë të rëndësishme: e po sikur të mos kishte qenë  new deal ? E po sikur të mos kishim injektuar para publike në krizën e  subprime -ve?
Në mjedisin virtual, me rrjetin ekonomik kompleks të krijuar nga komuniteti i lojtarëve, Varoufakis mund të bënte dy gjëra: “të kalonte kufirin midis ekonomisë reale e dixhitale” dhe të grumbullonte “leksione ekonomie politike” të rëndësishme. Kështu, Varoufakis e ka pranuar ofertën dhe është bërë një prej ekonomistëve të parë që punon në mënyrë të qëndrueshme në një kompani të kësaj natyre (i pari ka qenë islandezi Eyjólfur Guðmundsson, të cilin Varoufakis e falenderon “pasi krahasuar me timin, emri i tij duket pothuajse i pashqiptueshëm”).
Valve nuk është një kompani si të tjerat. Ka një organizim horizontal në të cilin nuk ekzistojnë hierarki. Prodhimi i videolojërave nuk lind nga një planifikim qendror. Kompania ndahet në skuadra dhe secila vendos çfarë të bëjë. Është kjo që Varoufakis e quan “rend spontan alternativ”, që është në kundërshtim me organizimin tradicional të kompanive. “Sistemi aktual i drejtimit të kompanive është i vjetër, i shtypur nga hierarki që pengojnë shprehjen e talentit e të energjisë, janë plot me financa toksike, varen nga struktura politike gjithnjë e më pak legjitime. Herët a vonë do të afirmohet një formë e re sipërmarrjeje postkapitaliste dhe e decentralizuar”.
Kështu e mendon njeriu që po përgatitet të hyjë në Eurogrup. Një ministër i bindur se kemi nevojë për “një  neë deal  të bazuar mbi investimin publik”, për të kaluar tri kriza: atë të borxhit, atë të rritjes dhe atë bankare. Lidhur me këtë, Varoufakis është i bindur se “kemi nevojë për banka të mërzitshme”. Të mërzitshme? Varoufakis e ka shqiptuar këtë frazë pas një nate pothuajse pa gjumë. Kishte fjetur 3 orë dhe Greqia rrezikonte grushtin e shtetit, pasi Kryeministri i atëhershëm konservator Antonis Samaras kishte vendosur të mbyllte televizionin publik (të cilin Syriza ka premtuar ta rihapë). Varoufakis duhej të regjistronte një intervistë për një dokumentar, por faktet e atij 12 qershori 2013 e kishte pamundësuar regjistrimin. Trupa televizive ishte në dispozicion vetëm për të nesërmen, në orën 8 të mëngjesit. Varoufakis ka regjistruar dy versione të deklaratës së tij, njërën në anglisht dhe tjetrën në greqisht, duke shpjeguar se çfarë donte të thoshte, kur fliste për banka të “mërzitshme”. Bankat e mërzitshme janë ato që marrin hua paratë e qytetarëve me një përqindje interesi të ulët, u huazojnë kompanive, shtetit dhe njerëzve me një interes më të lartë dhe kjo u mjafton që të jetojnë.
Kjo nuk është teoria e vetme e Varoufakis që i shtyn tregjet të dyshojnë për “radikalizmin” e tij shumë më tepër sesa për “modelimin” e tij. Prioriteti i qeverisë së tij është të luftojë “krizën sociale dhe humanitare”, duke rritur të ardhurat e qytetarëve dhe shpenzimet publike. Domethënë një përplasje frontale me Treshen dhe me skadencat që bëjnë hije mbi kokë. Greqia duhet të kthejë 6.7 miliardë euro në dy afate: 20 korrik dhe 20 gusht. Është si të kesh përpara një hidër, thotë ai: “I pret një kokë, i del tjetra”.
Më parë, Varoufakis bënte një jetë të qetë. Jepte mësim në Lyndon B. Johnson School of Public Afairs në Texas, ku studentët e kanë zgjedhur si “pedagogun më të mirë”. Avanconte impenjimin e tij civil e politik, por nuk i duhej të hiqte dorë nga gjithçka tjetër, udhëtimet në Australi për të qëndruar me të bijën dhe me studimin. Tani do t’i duhet të ndërpresë edhe polemikat intelektuale. Pak muaj më parë, ka qenë një prej ekonomistëve të parë të majtë që ka kritikuar ekonomistin Thomas Piketty për librin e tij  Kapitali në shekullin e XXI-të . Me një argumentim teorik të gjerë, e ka akuzuar kolegun francez se ka paraqitur “një vizion tejet të thjeshtëzuar të kapitalizmit”.
Tash e prapa për të bota do të jetë gjithmonë nga ana tjetër e dritares, si ajo e Parlamentit nga ku fliste në telefon me Australinë, apo ato të sallave të mbledhjes në Bruksel. Midis problemeve që do të detyrohet të përballë është një që nuk është krijuar as prej tij, as nga asnjë grek tjetër: “Pesha e shpresave”. Varoufakis e di se shumë njerëz prej ndryshime konkrete, gjatë fushatës elektorale ka dhënë një intervistë për një gazetë spanjolle, e cila kishte sjellë një përkthyes grek. Pas intervistës, pa u dëgjuar nga gazetarët, përkthyesi i ka rrëfyer së përpara krizës kishte qenë pedagog gjuhe. Pastaj kishte mbetur papunë, kishte humbur shtëpinë dhe jetonte me punë të përkohshme. Ndoshta barra është shumë e rëndë. “Por ne duam të hapim një derë të vogël që të hyjë drita e Dylan Thomas”, shpjegon ministri i Financave të Greqisë.
Biografia
◆   1961 U lind në Athinë.
◆   1989 Jep mësim në Universitetin e Sydney.
◆   2004 Bëhet këshilltar ekonomik i qeverisë së Jorgo Papandreut.
◆   2010 Boton  Një propozim modest për të dalë nga kriza e euros  bashkë me Stuart Holland.
◆   Janar 2015, Emërohet ministër i Financave në qeverinë e Alexis Tsipras.

(Paulo Pena, Público, Portugali)  Misioni i Toni Bler në vrasjen e opozitës së Gedafit2015-02-16T10:05:18Z2015-02-16T10:05:18Zhttp://www.ekspres.al/index.php?option=com_content&view=article&id=25123:2015-02-16-10-05-18&catid=116:profile&Itemid=158K. B.klarita.bajraktari@ekspres.al

Toni Bler i ka shkruar kolonelit Muamar Gedafi për ta falenderuar për “bashkëpunimin e shkëlqyer” ndërmjet agjensive të kundër-terrorizmit të dy vendeve pas periudhës gjatë së cilës Britania e Madhe dhe Libia kanë ndërvepruar lidhur me menaxhimin e disidentëve libianë, të cilët duhet të rrembeheshin dhe të ridërgoheshin në Tripoli, sëbashku me familjet e tyre. Letra e shkruar në vitin 2007, pasoi periudhën kur zyrtarët e inteligjencës së diktatorit u lejuan që të vepronin lirshëm në Britaninë e Madhe, duke tërhequr dhe frikësuar refugjatët libianë në përpjekje për t’i bindur ata që të shërbenin si spiunë të agjensive të të dy vendeve.
E nisur me frazën “I dashur Muamar” dhe e firmosur “Urimet më të përzermërta nga i yti, Toni”, letra ka qenë një pjesë e qindra faqeve të tjera të dokumenteve të zbuluara në zyrat e qeverisë libiane pas revolucionit të vitit 2011 dhe që më pas u bashkuan dhe ruajtur nga një skuadër avokatësh në Londër.
Avokatët kanë përfaqësuar ankesat e një dyzine kundërshtarësh të Gedafit, të cilët janë vënë nën shënjestër nga agjensitë sekrete të të dy shteteve gjatë operacioneve të tyre të fshehta. Paditësit janë burgosur dhe keqtrajtuar në Arabinë Saudite, janë dërguar sa në Mali e sa në Libi ose janë janë burgosur dhe detyruar të bashkëpunojnë në Britaninë e Madhe.
Gjashtë burra nga Libia, vejusha e një të shteti si dhe pesë qytetarë britanikë me origjinë libiane apo somaleze kanë ngritur padi kundër qeverisë britanike në bazë të dokumentacionit të zbuluar në Libi, duke pretenduar se janë burgosur në mënyrë të jashtëligjshme, se janë shantazhuar, keqtrajtuar në zyrat publike dhe detyruar të bashkëpunojnë kundër vullnetit të tyre.
Letra ka dalë në dritë në një kohë, kur politika e jashtme e qeverisë së kaluar laburiste është vënë në pikëpyetje të madhe, në fund të muajit janar, Toni Bler, refuzoi katagorikisht të fajësohej për publikimin e vonuar të raportit të hetimit Chilcot, lidhur me vendimin e marrë nga Britania e Madhe për tju bashkuar luftës në Irak. Bler është natyrisht personi kryesor që pritej të kritikohej ashpër nga ky raport. Ndërkohë Libia është përfshirë nga një kaos dhe dhunë akoma më të ashpër pas revolucionit, me milicitë rivale janë duke shkatërruar aeroporte dhe duke djegur rafineritë e naftës si pjesë e luftës së tyre për supermaci dhe pasuri.
Dokumentet e zbuluara vetëm kohët e fundit tregojnë se MI5 dhe MI6 kanë përpiluar një listë me më shumë se 1.600 pyetje, të cilat do të duhet t’i bëheshin dy liderëve të opozitës libiane, pasi të ishin rrëmbyer nëpërmjet asistencës së Britanisë dhe të dëboheshin drejt burgjeve të Gedafit. Të dy burrat kanë dëshmur se kanë qenë viktima të torturave të jashtëzakonshme.
Informacionet që përçoheshin përsëri në Londër dhe që ishin rezultat i marrjes në pyetje të të rrëmbyerve duket se janë përdorur për të justifikuar urdhrat për bashkëpunimin e detyruar të katër disidentëve libianë, të cilët ishin rezidentë të Britanisë së Madhe. Avokatët e qeverisë e kanë mohuar fuqimisht faktin, se kanë përdorur informacionet e marra nga të burgosurit libianë.
Letra e Blerit e dërguar nga Downing Street të Londrës, është shkruar më 26 prill të vitit 2007 për të informuar Gedafin se Britania e Madhe ishte në prag të dështimit të përpjekjeve të saj për të dëbuar dy libianë që akuzoheshin se kishin lidhje me opozitën islamiste të quajtur Grupi Luftëtar Islamik Libian (GLIL). Një ditë më pas, Gjykata e Apelit shpalli vendimin se anëtarët e GLIL-së nuk mund të dëboheshin për në Libi, pasi mund të bëheshin viktima të torturave nga qeveria libiane, pavarësisht sigurive të ofruara nga Gedafi.
Avokatët që përfaqësuan këta dy burra nuk ishin në dijeni atë kohë se deklaratat e inteligjencës të bëra kundër klientëve të tyre bazoheshin pjesërisht në informacionet e përftuara nga viktimat e operacionit të bashkëpunimit ndërmjet Britanisë dhe Libisë.
Toni Bler i hap letrën e tij drejtuar Gedafit, duke thënë: “Shpresoj që ti dhe familja jote të jeni mirë”, ai më pas informon dikatatorin se ishte i bindur që vendimi i Gjykatës nuk duhet të lejonte kurrsesi që të dëmtohej bashkëpunimi i frytshëm bilateral, i cili ishte i zhvilluar ndërmjet Britanisë së Madhe dhe Libisë gjatë viteve të fundit, të paktën jo në fushën thelbësore të kundër-terrorizmit.
“Do të doja të shtoja disa fjalë personale falënderimi për asistencën tuaj në lidhje me operacionin e deportimit. Kjo mbështetje dhe bashkëpunimi i shkëlqyer i zyrtarëve tuaj me kolegët e tyre britanikë, është fryti i fuqisë dhe marrëdhënies reciproke që ka lindur ndërmjet Britanisë së Madhe dhe Libisë. Siç e dini, unë jam i vendosur që partneritetin tonë ta zhvilloj edhe në të ardhmen”.
Në të njëjtën ditë, këshilltari i Blerit për politikën e jashtme, Nigel Sheinwald, i shkroi ministrit të Jashtëm libian, Abdul Ati al-Obeidi, duke e paralajmëruar se në gjyq kishte patur referenca nga deklaratat publike të bëra nga lideri i opozitës dhe kjo kishte shkaktuar disa debate lidhur me Gedafin gjatë procesit. Al- Obeidi u përgjigj se vendimi ishte tepër zhgënjyes, pasi Libia kishte bërë gjithçka që ishte kërkuar nga ana e saj, mbi të gjitha u ishte përgjigjur të gjitha pyetjeve të parashtruara nga britanikët.
Gazeta britanike “The Guardian” i ka parashtruar Toni Blerit disa pyetje si: a ka autorizuar ai përfshirjen e MI6-ës në rrëmbimin e dy figurave të opozitës libiane dhe familjeve të tyre; përse zyrtarët e inteligjencës së Gedafit ishin lejuar të operonin pa asnjë kufizim në Britaninë e Madhe; dhe përse ai kishte falenderuar diktatorin për “asistencën e tij në lidhje me çështjen e deportimit”, kur kjo asistencë tashmë ka rezultuar se përfshinte nxjerrjen e informacioneve nga të burgosurit nëpërmjet përdorimit të torturës?
Zyra e Toni Blerit, duke lëshuar të njëjtën deklaratë për shtyp që ka nxjerrë muajin e kaluar pas publikimit të raportit të Komitetiti të Inteligjencës së Senatit amerikan lidhur me përdorimin e torturës nga ana e CIA-s pas sulmeve të 11 shatorit, atëherë kur ish-kryeministri britanik përballej me akuzat se qeveria e tij ishte bashkëpërgjegjëse në të njëjtat abuzimeve të të drejtave të njeriut.
Në këtë deklaratë shkruhej: “Për të shmangur çdo dyshim, Toni Bler gjithmonë ka qenë kundër përdorimit të torturës dhe këtë e ka thënë gjithmonë publikisht dhe privatisht. Ai nuk e ka justifikuar kurrë përdorimin e saj madje mendon se është tërësisht e papranueshme, siç tregohet edhe nga dokumentacioni i brendshëm qeveritar të bërë publik. Ai beson se, sulmi kundër islamizmit radikal është një luftë vlerash dhe veprimtaria në kundërshtim me këto vlera, siç është edhe përdorimi i torturës, nuk është vetëm e gabuar, por edhe jo e frytshme”.
Letra e Blerit është shkruar pas një sërë vitesh, që Britania e Madhe dhe Libia kishin nisur riafrimin e tyre, një proces që mori zhvillim të madh pas sulmeve të 11 shtatorit të kryera nga al-Kaeda. Britania e Madhe mund të përmendë disa arritje që kanë buruar nga kjo marrëdhënie, përfshirë këtu vendimin e Gedafit në vitin 2003, për të braktisur përpjekjet e tij për të ndërtuar armë të shkatërrimit në masë.
Natyrisht, kjo marrëdhënie është përballur edhe me shumë kritika. Këto kritika kanë ardhur nga të gjitha anët, jo vetëm nga qytetarët libianë, të cilët kanë vuajtur nga diktatura e Gedafit apo nga grupet e të drejtave të njeriut, që kanë dokumentuar të gjitha abuzimet e kryera nga regjimi i tij gjatë katër dekatave të pushtetit.
Gjatë një fjalimi në vitin 2011, Eliza Manningham-Buller, e cila ka qenë në krye të MI5-ës gjatë pjesës më të madhe të periudhës, kur agjensitë e inteligjencës britanike bashkëpunonin ngushtë me diktaturën e Libisë, e justifikoi vendimin për të bashkëpunuar me Gedafin, duke thënë se kjo e ka penguar planin e regjimit për të ndërtuar armë të shkatërrimit në masë. Megjithatë, ajo tha se kishte pyetje që duhen përgjigjur për një sërë marrëdhëniesh që u zhvilluan më pas dhe nëse duhej zgjatur aq shumë bashkëpunimi i dy vendeve.
Dokumentet u zbuluan të braktisura në zyrat qeveritare në Tripoli pas revolucionit që rrëzoi Gedafin dhe çoi në vrasjen e tij në tetor të vitit 2011. Këtu përfshihet korrespondenca sekrete nga agjensitë e Inteligjencës MI5 dhe MI5 të titulluara “Britani-Libi - Sekrete”, si dhe procesverbalet e Libisë për mbledhjet ndërmjeta agjensive të të dy vendeve.
Dokumentet tregojnë se si agjensitë britanike janë angazhuar me një sërë operacionesh të përbashkëta sekrete me diktaturën e Libisë dhe se informacionet e përftuara nga viktimat e rrëmbimeve janë paraqitur si prova gjatë procesit pjesërisht sekrete në fillim, i cili është zhvilluar në Londër.
Pesë burra kanë qenë viktima të bashkëpunimit të forcuar në bazë të informacioneve të inteligjencës që tani mendohet se janë përftuar falë marrjes në pyetje në Libi të dy liderëve të opozitës, Sami al-Saadi dhe Abdel Hakim Belhaj, si pasojë e operacionit të rrëmbimit nga Britania dhe Libia.
Avokatët që kanë përfaqësuar viktimat thonë se si Gjykata e Lartë, ashtu edhe Komisioni Special i Emigracionit nuk janë informuar për rolin e luajtur nga Britania e Madhe në rrëmbimin e dy burrave, të cilët kanë dhënë informacione për te klientët e tyre.
Dokumentet tregojnë se në vitin 2006, disa agjentë të inteligjencës libiane janë ftuar të operojnë në tokën britanike, ku kanë bashkëpunuar me agjentët e MI5-ës dhe kanë frikësuar shumë kundërshtarë të Gedafit, të cilëve u ishte dhënë azil politik në Britani. Ato tregojnë gjithashtu se, oficerët e inteligjencës britanike u kanë dhënë informacione homologëve të tyre libianë për një burrë me shtetësi angleze dhe origjinë libiane, i cili jetonte në Angli që prej vitit 1981 dhe e kishte fituar nënshtetësinë në vitin 1994.
Në shtator të vitit 2003, agjensitë britanike kanë dorëzuar një dosje, e cila e përshkruante këtë burrë si “një figurë të njohur të komunitetit ekstremist të Libisë në Manchester, i cili më parë kishte drejtuar një grup të vogël individësh të lidhur me GLIL-në dhe që ishin konfliktuar në një xhami të vogël lidhur me predikimet e imamit”. Adresa e banimit si dhe numri i telefonit të këtij burri gjendeshin gjithashtu në brendësi të dosjes. Ai ka dëshmuar se zyrtarët e qeverisë libiane e kishin telefonuar vazhdimisht, duke e nxitur që të kthehej në Libi, përndryshe anëtarët e familjes së tij do të arrestoheshin.
Dokumentet e zbuluara tregojnë se, agjentët e MI5-ës i kanë dhënë homologëve libianë një sërë pyetjesh lidhur me këtë burrë që t’u bëheshin dy personave të rrëmbyer që merreshin në pyetje në Libi. Pas shumë kërcënimesh, burri vendosi të udhëtonte drejt Libisë ku, sipas dëshmisë së tij, është arrestuar dhe torturuar. Ai pretendon se është rrahur në mënyrë ç’njerëzore, e kanë lënë të varur, torturuar me rrymë elektrike, kërcënuar, shurdhuar me muzikë shumë të lartë dhe detyruar, që të shikonte torturat që u bëheshin të tjerëve. Ky shtetas anglez u akuzua se ishte antëtar i GLIL-së dhe se kishte ndihmuar organizatën në Britani. Për këto akuza, ai është mbajtur i burgosur deri në mars të vitit 2010.
Çështja që po gjykohet është e 12 kundërshtarëve të Gedafit kundër MI5-ës dhe MI-ës, si dhe kundër Zyrës së Jashtme. Departamentet qeveritare kanë refuzuar të komentojnë teksa çështja nuk është finalizuar ende. Në fund të muajit janar, avokatëve të qeverisë iu mohua kërkesa për mosshqyrtim të provave për shkak se Gjykata e Lartë vendosi që akuzat përbënin një shqetësim publik dhe duhet të shqyrtohen nga Gjykata.
Ian Cobain, The Guardian
Teksti i plotë i letrës së Toni Blerit drejtuar diktatorit Gedafi:
I dashur Muamar,
Shpresoj që ti dhe familja jote të jeni mirë.
Me keqardhje më duhet të të njoftoj se qeveria britanike nuk ka patur sukses në çështjen gjyqësore që lidhet me deportimet në Libi. Jam shumë i zhgënjyer me vendimin e Gjykatës. I kam kërkuar avokatëve të mi dhe zyrtarëve, që të përcaktojnë nëse vendimi mund të ankimohet. Natyrisht ne do të vazhdojmë t’ju mbajmë të informuar nëpërmjet ambasadorit Abdulati Obidi. Nigel Sheinwald i ka shkruar atij, duke i dhënë detaje të mëtejshme në lidhje me zhvillimet e fundit.
Mendoj se është thelbësore që ky vendim të mos dëmtojë frytshmërinë e marrëdhënies bilaterale që Britania e Madhe dhe Libia kanë zhvilluar gjatë viteve të fundit. Kemi bërë një progres të madh. Është e rëndësishme, për të mirë popullit të të dy vendeve, që ne të vazhdojmë në këtë rrugë, veçanërisht në fushën thelbësore të kundër-terrorizmit.
Së fundmi, do të doja të shtoja disa fjalë personale falenderimi për asistencën tuaj lidhur me çështjen e deportimit. Kjo mbështetje dhe bashkëpunimi i shkëlqyer i zyrtarëve tuaj me kolegët e tyre britanikë, është fryt i fuqisë së marrëdhënies bilaterale që ka lindur ndërmjet Britanisë së Madhe dhe Libisë. Siç e dini, unë jam i vendosur që ta zhvilloj më tej partneritetin tonë.

Urimet më të përzemërta, i yti, Toni.

Toni Bler i ka shkruar kolonelit Muamar Gedafi për ta falenderuar për “bashkëpunimin e shkëlqyer” ndërmjet agjensive të kundër-terrorizmit të dy vendeve pas periudhës gjatë së cilës Britania e Madhe dhe Libia kanë ndërvepruar lidhur me menaxhimin e disidentëve libianë, të cilët duhet të rrembeheshin dhe të ridërgoheshin në Tripoli, sëbashku me familjet e tyre. Letra e shkruar në vitin 2007, pasoi periudhën kur zyrtarët e inteligjencës së diktatorit u lejuan që të vepronin lirshëm në Britaninë e Madhe, duke tërhequr dhe frikësuar refugjatët libianë në përpjekje për t’i bindur ata që të shërbenin si spiunë të agjensive të të dy vendeve.
E nisur me frazën “I dashur Muamar” dhe e firmosur “Urimet më të përzermërta nga i yti, Toni”, letra ka qenë një pjesë e qindra faqeve të tjera të dokumenteve të zbuluara në zyrat e qeverisë libiane pas revolucionit të vitit 2011 dhe që më pas u bashkuan dhe ruajtur nga një skuadër avokatësh në Londër.
Avokatët kanë përfaqësuar ankesat e një dyzine kundërshtarësh të Gedafit, të cilët janë vënë nën shënjestër nga agjensitë sekrete të të dy shteteve gjatë operacioneve të tyre të fshehta. Paditësit janë burgosur dhe keqtrajtuar në Arabinë Saudite, janë dërguar sa në Mali e sa në Libi ose janë janë burgosur dhe detyruar të bashkëpunojnë në Britaninë e Madhe.
Gjashtë burra nga Libia, vejusha e një të shteti si dhe pesë qytetarë britanikë me origjinë libiane apo somaleze kanë ngritur padi kundër qeverisë britanike në bazë të dokumentacionit të zbuluar në Libi, duke pretenduar se janë burgosur në mënyrë të jashtëligjshme, se janë shantazhuar, keqtrajtuar në zyrat publike dhe detyruar të bashkëpunojnë kundër vullnetit të tyre.
Letra ka dalë në dritë në një kohë, kur politika e jashtme e qeverisë së kaluar laburiste është vënë në pikëpyetje të madhe, në fund të muajit janar, Toni Bler, refuzoi katagorikisht të fajësohej për publikimin e vonuar të raportit të hetimit Chilcot, lidhur me vendimin e marrë nga Britania e Madhe për tju bashkuar luftës në Irak. Bler është natyrisht personi kryesor që pritej të kritikohej ashpër nga ky raport. Ndërkohë Libia është përfshirë nga një kaos dhe dhunë akoma më të ashpër pas revolucionit, me milicitë rivale janë duke shkatërruar aeroporte dhe duke djegur rafineritë e naftës si pjesë e luftës së tyre për supermaci dhe pasuri.
Dokumentet e zbuluara vetëm kohët e fundit tregojnë se MI5 dhe MI6 kanë përpiluar një listë me më shumë se 1.600 pyetje, të cilat do të duhet t’i bëheshin dy liderëve të opozitës libiane, pasi të ishin rrëmbyer nëpërmjet asistencës së Britanisë dhe të dëboheshin drejt burgjeve të Gedafit. Të dy burrat kanë dëshmur se kanë qenë viktima të torturave të jashtëzakonshme.
Informacionet që përçoheshin përsëri në Londër dhe që ishin rezultat i marrjes në pyetje të të rrëmbyerve duket se janë përdorur për të justifikuar urdhrat për bashkëpunimin e detyruar të katër disidentëve libianë, të cilët ishin rezidentë të Britanisë së Madhe. Avokatët e qeverisë e kanë mohuar fuqimisht faktin, se kanë përdorur informacionet e marra nga të burgosurit libianë.
Letra e Blerit e dërguar nga Downing Street të Londrës, është shkruar më 26 prill të vitit 2007 për të informuar Gedafin se Britania e Madhe ishte në prag të dështimit të përpjekjeve të saj për të dëbuar dy libianë që akuzoheshin se kishin lidhje me opozitën islamiste të quajtur Grupi Luftëtar Islamik Libian (GLIL). Një ditë më pas, Gjykata e Apelit shpalli vendimin se anëtarët e GLIL-së nuk mund të dëboheshin për në Libi, pasi mund të bëheshin viktima të torturave nga qeveria libiane, pavarësisht sigurive të ofruara nga Gedafi.
Avokatët që përfaqësuan këta dy burra nuk ishin në dijeni atë kohë se deklaratat e inteligjencës të bëra kundër klientëve të tyre bazoheshin pjesërisht në informacionet e përftuara nga viktimat e operacionit të bashkëpunimit ndërmjet Britanisë dhe Libisë.
Toni Bler i hap letrën e tij drejtuar Gedafit, duke thënë: “Shpresoj që ti dhe familja jote të jeni mirë”, ai më pas informon dikatatorin se ishte i bindur që vendimi i Gjykatës nuk duhet të lejonte kurrsesi që të dëmtohej bashkëpunimi i frytshëm bilateral, i cili ishte i zhvilluar ndërmjet Britanisë së Madhe dhe Libisë gjatë viteve të fundit, të paktën jo në fushën thelbësore të kundër-terrorizmit.
“Do të doja të shtoja disa fjalë personale falënderimi për asistencën tuaj në lidhje me operacionin e deportimit. Kjo mbështetje dhe bashkëpunimi i shkëlqyer i zyrtarëve tuaj me kolegët e tyre britanikë, është fryti i fuqisë dhe marrëdhënies reciproke që ka lindur ndërmjet Britanisë së Madhe dhe Libisë. Siç e dini, unë jam i vendosur që partneritetin tonë ta zhvilloj edhe në të ardhmen”.
Në të njëjtën ditë, këshilltari i Blerit për politikën e jashtme, Nigel Sheinwald, i shkroi ministrit të Jashtëm libian, Abdul Ati al-Obeidi, duke e paralajmëruar se në gjyq kishte patur referenca nga deklaratat publike të bëra nga lideri i opozitës dhe kjo kishte shkaktuar disa debate lidhur me Gedafin gjatë procesit. Al- Obeidi u përgjigj se vendimi ishte tepër zhgënjyes, pasi Libia kishte bërë gjithçka që ishte kërkuar nga ana e saj, mbi të gjitha u ishte përgjigjur të gjitha pyetjeve të parashtruara nga britanikët.
Gazeta britanike “The Guardian” i ka parashtruar Toni Blerit disa pyetje si: a ka autorizuar ai përfshirjen e MI6-ës në rrëmbimin e dy figurave të opozitës libiane dhe familjeve të tyre; përse zyrtarët e inteligjencës së Gedafit ishin lejuar të operonin pa asnjë kufizim në Britaninë e Madhe; dhe përse ai kishte falenderuar diktatorin për “asistencën e tij në lidhje me çështjen e deportimit”, kur kjo asistencë tashmë ka rezultuar se përfshinte nxjerrjen e informacioneve nga të burgosurit nëpërmjet përdorimit të torturës?
Zyra e Toni Blerit, duke lëshuar të njëjtën deklaratë për shtyp që ka nxjerrë muajin e kaluar pas publikimit të raportit të Komitetiti të Inteligjencës së Senatit amerikan lidhur me përdorimin e torturës nga ana e CIA-s pas sulmeve të 11 shatorit, atëherë kur ish-kryeministri britanik përballej me akuzat se qeveria e tij ishte bashkëpërgjegjëse në të njëjtat abuzimeve të të drejtave të njeriut.
Në këtë deklaratë shkruhej: “Për të shmangur çdo dyshim, Toni Bler gjithmonë ka qenë kundër përdorimit të torturës dhe këtë e ka thënë gjithmonë publikisht dhe privatisht. Ai nuk e ka justifikuar kurrë përdorimin e saj madje mendon se është tërësisht e papranueshme, siç tregohet edhe nga dokumentacioni i brendshëm qeveritar të bërë publik. Ai beson se, sulmi kundër islamizmit radikal është një luftë vlerash dhe veprimtaria në kundërshtim me këto vlera, siç është edhe përdorimi i torturës, nuk është vetëm e gabuar, por edhe jo e frytshme”.
Letra e Blerit është shkruar pas një sërë vitesh, që Britania e Madhe dhe Libia kishin nisur riafrimin e tyre, një proces që mori zhvillim të madh pas sulmeve të 11 shtatorit të kryera nga al-Kaeda. Britania e Madhe mund të përmendë disa arritje që kanë buruar nga kjo marrëdhënie, përfshirë këtu vendimin e Gedafit në vitin 2003, për të braktisur përpjekjet e tij për të ndërtuar armë të shkatërrimit në masë.
Natyrisht, kjo marrëdhënie është përballur edhe me shumë kritika. Këto kritika kanë ardhur nga të gjitha anët, jo vetëm nga qytetarët libianë, të cilët kanë vuajtur nga diktatura e Gedafit apo nga grupet e të drejtave të njeriut, që kanë dokumentuar të gjitha abuzimet e kryera nga regjimi i tij gjatë katër dekatave të pushtetit.
Gjatë një fjalimi në vitin 2011, Eliza Manningham-Buller, e cila ka qenë në krye të MI5-ës gjatë pjesës më të madhe të periudhës, kur agjensitë e inteligjencës britanike bashkëpunonin ngushtë me diktaturën e Libisë, e justifikoi vendimin për të bashkëpunuar me Gedafin, duke thënë se kjo e ka penguar planin e regjimit për të ndërtuar armë të shkatërrimit në masë. Megjithatë, ajo tha se kishte pyetje që duhen përgjigjur për një sërë marrëdhëniesh që u zhvilluan më pas dhe nëse duhej zgjatur aq shumë bashkëpunimi i dy vendeve.
Dokumentet u zbuluan të braktisura në zyrat qeveritare në Tripoli pas revolucionit që rrëzoi Gedafin dhe çoi në vrasjen e tij në tetor të vitit 2011. Këtu përfshihet korrespondenca sekrete nga agjensitë e Inteligjencës MI5 dhe MI5 të titulluara “Britani-Libi - Sekrete”, si dhe procesverbalet e Libisë për mbledhjet ndërmjeta agjensive të të dy vendeve.
Dokumentet tregojnë se si agjensitë britanike janë angazhuar me një sërë operacionesh të përbashkëta sekrete me diktaturën e Libisë dhe se informacionet e përftuara nga viktimat e rrëmbimeve janë paraqitur si prova gjatë procesit pjesërisht sekrete në fillim, i cili është zhvilluar në Londër.
Pesë burra kanë qenë viktima të bashkëpunimit të forcuar në bazë të informacioneve të inteligjencës që tani mendohet se janë përftuar falë marrjes në pyetje në Libi të dy liderëve të opozitës, Sami al-Saadi dhe Abdel Hakim Belhaj, si pasojë e operacionit të rrëmbimit nga Britania dhe Libia.
Avokatët që kanë përfaqësuar viktimat thonë se si Gjykata e Lartë, ashtu edhe Komisioni Special i Emigracionit nuk janë informuar për rolin e luajtur nga Britania e Madhe në rrëmbimin e dy burrave, të cilët kanë dhënë informacione për te klientët e tyre.
Dokumentet tregojnë se në vitin 2006, disa agjentë të inteligjencës libiane janë ftuar të operojnë në tokën britanike, ku kanë bashkëpunuar me agjentët e MI5-ës dhe kanë frikësuar shumë kundërshtarë të Gedafit, të cilëve u ishte dhënë azil politik në Britani. Ato tregojnë gjithashtu se, oficerët e inteligjencës britanike u kanë dhënë informacione homologëve të tyre libianë për një burrë me shtetësi angleze dhe origjinë libiane, i cili jetonte në Angli që prej vitit 1981 dhe e kishte fituar nënshtetësinë në vitin 1994.
Në shtator të vitit 2003, agjensitë britanike kanë dorëzuar një dosje, e cila e përshkruante këtë burrë si “një figurë të njohur të komunitetit ekstremist të Libisë në Manchester, i cili më parë kishte drejtuar një grup të vogël individësh të lidhur me GLIL-në dhe që ishin konfliktuar në një xhami të vogël lidhur me predikimet e imamit”. Adresa e banimit si dhe numri i telefonit të këtij burri gjendeshin gjithashtu në brendësi të dosjes. Ai ka dëshmuar se zyrtarët e qeverisë libiane e kishin telefonuar vazhdimisht, duke e nxitur që të kthehej në Libi, përndryshe anëtarët e familjes së tij do të arrestoheshin.
Dokumentet e zbuluara tregojnë se, agjentët e MI5-ës i kanë dhënë homologëve libianë një sërë pyetjesh lidhur me këtë burrë që t’u bëheshin dy personave të rrëmbyer që merreshin në pyetje në Libi. Pas shumë kërcënimesh, burri vendosi të udhëtonte drejt Libisë ku, sipas dëshmisë së tij, është arrestuar dhe torturuar. Ai pretendon se është rrahur në mënyrë ç’njerëzore, e kanë lënë të varur, torturuar me rrymë elektrike, kërcënuar, shurdhuar me muzikë shumë të lartë dhe detyruar, që të shikonte torturat që u bëheshin të tjerëve. Ky shtetas anglez u akuzua se ishte antëtar i GLIL-së dhe se kishte ndihmuar organizatën në Britani. Për këto akuza, ai është mbajtur i burgosur deri në mars të vitit 2010.
Çështja që po gjykohet është e 12 kundërshtarëve të Gedafit kundër MI5-ës dhe MI-ës, si dhe kundër Zyrës së Jashtme. Departamentet qeveritare kanë refuzuar të komentojnë teksa çështja nuk është finalizuar ende. Në fund të muajit janar, avokatëve të qeverisë iu mohua kërkesa për mosshqyrtim të provave për shkak se Gjykata e Lartë vendosi që akuzat përbënin një shqetësim publik dhe duhet të shqyrtohen nga Gjykata.
Ian Cobain, The Guardian
Teksti i plotë i letrës së Toni Blerit drejtuar diktatorit Gedafi:
I dashur Muamar,
Shpresoj që ti dhe familja jote të jeni mirë.
Me keqardhje më duhet të të njoftoj se qeveria britanike nuk ka patur sukses në çështjen gjyqësore që lidhet me deportimet në Libi. Jam shumë i zhgënjyer me vendimin e Gjykatës. I kam kërkuar avokatëve të mi dhe zyrtarëve, që të përcaktojnë nëse vendimi mund të ankimohet. Natyrisht ne do të vazhdojmë t’ju mbajmë të informuar nëpërmjet ambasadorit Abdulati Obidi. Nigel Sheinwald i ka shkruar atij, duke i dhënë detaje të mëtejshme në lidhje me zhvillimet e fundit.
Mendoj se është thelbësore që ky vendim të mos dëmtojë frytshmërinë e marrëdhënies bilaterale që Britania e Madhe dhe Libia kanë zhvilluar gjatë viteve të fundit. Kemi bërë një progres të madh. Është e rëndësishme, për të mirë popullit të të dy vendeve, që ne të vazhdojmë në këtë rrugë, veçanërisht në fushën thelbësore të kundër-terrorizmit.
Së fundmi, do të doja të shtoja disa fjalë personale falenderimi për asistencën tuaj lidhur me çështjen e deportimit. Kjo mbështetje dhe bashkëpunimi i shkëlqyer i zyrtarëve tuaj me kolegët e tyre britanikë, është fryt i fuqisë së marrëdhënies bilaterale që ka lindur ndërmjet Britanisë së Madhe dhe Libisë. Siç e dini, unë jam i vendosur që ta zhvilloj më tej partneritetin tonë.

Urimet më të përzemërta, i yti, Toni.   Pse Putini i ka ditët e numëruara2015-02-09T10:11:02Z2015-02-09T10:11:02Zhttp://www.ekspres.al/index.php?option=com_content&view=article&id=24931:2015-02-09-10-11-02&catid=116:profile&Itemid=158K. B.klarita.bajraktari@ekspres.al

Sa më shumë zgjat lufta kundër Ukrainës, aq më shumë gjasa ka që të përmbyset regjim i Vladimir Putinit.


Sa më shumë zgjat lufta kundër Ukrainës, aq më shumë gjasa ka që të përmbyset regjim i Vladimir Putinit.
Ec përpara, Anxhela, kjo është dita ime2015-02-02T11:05:22Z2015-02-02T11:05:22Zhttp://www.ekspres.al/index.php?option=com_content&view=article&id=24750:2015-02-02-11-05-22&catid=116:profile&Itemid=158K. B.klarita.bajraktari@ekspres.al

Socializmi i çmendur i Tsipras


Socializmi i çmendur i Tsipras
Historia e mbretit të ri saudit2015-02-02T10:31:50Z2015-02-02T10:31:50Zhttp://www.ekspres.al/index.php?option=com_content&view=article&id=24748:2015-02-02-10-31-50&catid=116:profile&Itemid=158K. B.klarita.bajraktari@ekspres.al
Presidenti Barack Obama vizitoi Rijadin ditën e martë, për të shprehur ngushëllimet e tij për vdekjen e mbretit saudit, Abdullah dhe për të takuar pasardhësin e tij, Salman bin Abdulaziz Al Saud. Pyetja është: A e dimë vërtetë se kush është mbreti Salman?
Ambasadori amerikan në Rijad, Joseph Westphal, përshëndeti kreun e ri të Arabisë Saudite të premten e kaluar, duke theksuar se lidhjet e ndërsjellta mund të forcohen vetëm falë zgjuarsisë dhe kurajos që janë edhe esenca e Mbretit Salman. Kjo nuk është thjesht një deklaratë e një zyrtari të Shteteve të Bashkuara. Edhe ish-i dërguari amerikan në Arabinë Saudite, Robert Jordan e ka përshkruar Mbretin Salman si një reformator dhe një person i përgatitur për të marrë në dorë drejtimin e vendit.
Por Salmani duket se ka një histori të gjatë të mbështetjes së ekstremistëve, gjë që tani është ekslipsuar për shkak të pozicionit të tij të ri politik. Bruce Riedel, një ish-zyrtar i CIA-s, ka thënë se mbreti Salman ka qenë mbledhësi kryesor i fondeve që shkonin në favor të “mujahideen”-ëve, ose luftëtarët e shenjtë islamikë në Afganistan të viteve 1980 si dhe për myslimanët e Bosnjes gjatë luftës së Ballkanit në vitet 1990. Me pak fjalë, ai ka shërbyer si pika e lidhjes financiare të përhapjes së fondamendalizmit në zonat e luftës.
Si një zyrtar i lartë i Rijadit, Salmani ka shërbyer shpeshherë si ruajtës i rendit dhe konsensusit brenda anëtarëve të familjes mbretërore. Vëllai i Salmanit, Mbreti Kalid, i cili e ka drejtuar vendin nga viti 1975 deri në vitin 1982 i besoi atij çështjen e konfliktit të Afganistanit, në mënyrë që të përdorte kontaktet e tij me familje në shërbim të qëllimeve ndërkombëtare. Salmani kështu u vendos në krye të një komiteti për mbledhjen e fondeve që fitoi shpejt mbështetjen e familjes mbretërore dhe sauditëve të tjerë, që të mbështesnin luftën e “mujahideen”-ve kundër sovjetikëve.
Një tjetër zyrtar i CIA-s, i cili ka shërbyer në Pakistan në fund të viteve 1980, thotë se donacionet private saudite arrinin në vlerën e 20-25 milione dollarëve çdo muaj. Për më tepër, Rachel Bronson në librin e saj “Më e dendur se nafta”, ku shpjegon marrëdhënien e Amerikës me Arabinë Saudite, shkruan se Mbreti Salman ka dhënë kontributin e tij edhe në rekrutimin e luftëtarëve për Abdul Rasul Sayyafin, luftëtari salafist nga Afganistani i cili ka qenë këshilltari frymëzues i Osama bin Ladenit dhe Khalid Sheikh Mohammedit, organizatori kryesor i sulmit të 11 shtatorit.
Për të kryer të njëjtin rol në Bosnje, Salmani u emërua nga vëllai tjetër i tij dhe aleati i ngushtë politik, Mbreti Fahd në krye të Komisionit të Lartë Saudit për Asistencë në Bosnje dhe Hercegovinë (KLS) në vitin 1992. Nëpërmjet këtij komisioni, Salmani mblidhte donacione nga familja mbretërore për të ndihmuar Ballkanin dhe e ka drejtuar deri në vitin 2011, kur u vendos të mbyllej. Deri në vitin 2001, organizata kishte mbledhur rreth 600 milione dollarë, për ndihma dhe qëllime fetare, por paratë duket se kanë shërbyer edhe për furnizime me armë, pavarësisht embargos së Kombeve të Bashkuara mbi Bosnjen dhe vendet e tjera ish-Jugosllave nga viti 1991 deri në vitin 1996.
Por çfarë lloj supervizimi ka ushtruar Salmani në këtë komision ndërkombëtar? Në vitin 2001, forcat e NATO-s sulmuan zyrat në Sarajevë të KLS-së, duke zbuluar një thesar të vërtetë me materiale terroriste: fotografi para dhe pas sulmeve të al-Kaedës, udhëzime se si mund të falsifikoheshin beixhet e Departamentit amerikan të Shtetit si dhe harta ku ishin të shënuara ndërtesat qeveritare të Washingtonit.
Sulmi në Sarajevë nuk ishte prova e parë që tregonte se aktivitetet e KLS-së shkonin përtej ndihmës humanitare. Ndërmjet viteve 1992 dhe 1995, zyrtarët europianë kanë identifikuar mbi 120 milionë dollarë donacione nga llogaritë personale bankare të Salmanit si dhe ato të Komisionit drejt një organizate bamirësie boshnjake me qendër në Vjenë të quajtur Agjensia e Asistencës për Botën e Tretë. Edhe pse organizata pretendonte se ofronte vetëm ndihmë humanitare, agjensitë perëndimore të inteligjencës besonin se në pjesën më të madhe të parave të kësaj agjensie shkonin në fakt në favor të luftëtarëve që shërbenin për qeverinë boshnjake.
Një tradhëtar i al-Kaedës, i cili u thirr të dëshmonte përpara Kombeve të Bashkuara dhe që dëshmoi gjithashtu për avokatët që mbronin viktimat e 11 shtatorit në gjyq, deklaroi se komisioni i Salmanit sëbashku me agjensinë boshnjake në Vjenë kanë ofruar mbështetje thelbësore për al-Kaedën në Bosnje, madje kanë ofruar një njësi luftarake prej 107 luftëtarësh. “Operacionet e al-Kaedës në Bosnje si dhe ato të agjensisë së Vjenës kanë financuar dhe mbështetur luftëtarët e grupit terrorist”, deklaroi ai.
Lidhja e KLS-së me grupet terroriste është dyshuar prej shumë kohësh nga zyrtarët e inteligjencës amerikane gjithashtu, task forca Guatanamo e qeverisë amerikane e ka përfshirë dikur Komisionin e Lartë Saudit në listën e entiteteve të dyshuara si terroriste ose mbështetëse të terrorizmit. Agjensia e Inteligjencës së Mbrojtjes e ka akuzuar gjithashtu KLS-në për armatimin e jashtëligjshëm të Mohamed Farrah Aididit, trafikanti i armëve në Somali i lidhur me al-Kaedën, edhe pse Somalia ka qenë subjekt i embargos së Kombeve të Bashkuara që nga viti 1992.
Mbështetja e Arabisë Saudite për luftëtarët islamistë në Afganistan dhe Ballkan u mbyll përfundimisht, kur veteranët e xhihadit u rikthyen në shtëpi, duke krijuar një kërcënim të madh për vetë Arabinë Saudite në vitin 2003. Salmani u përpoq të shpjegonte sulmet e papritura kundër mbretërisë saudite, duke thënë se terroristët mbështeteshin nga “zionizmi ekstrem që përpiqet të pengojë përhapjen e islamizmit”.

Megjithatë, as kërcënimi terrorist kundër Arabuisë Saudite duket se nuk e ka penguar dëshirën e Salmanit për të mbështetur financuesit e xhihadit dhe klerikët fundamentalistë. Në bordin e të besuarve të Qendrës Rinore të Princit Salman, të cilën e drejtonte vetë ai, sot përfshihet edhe Saleh Abdullah Kamel, një bilioner saudit emri i të cilit është shfaqur në listën e mbështetësve të dikurshëm të al-Kaedës, megjithatë “Wall Street Journal” ka raportuar se Kameli e ka mohuar fuqimisht mbështetjen e tij ndaj terrorizmit. Kur Kombet e Bashkuara u përpoqën të mbyllnin operacionet bamirëse saudite pas dyshimeve të lidhjes së tyre me terrorizmin pas sulmit të 11 shtatorit, Kamel dhe Salmani e dënuan këtë përpjekje, duke thënë se organizata kishte nisur një gjueti shtrigash dhe se asnjë nga akuzat nuk ishte e vërtetë.
David Andrew Weinberg,   “Foreign Policy”
Presidenti Barack Obama vizitoi Rijadin ditën e martë, për të shprehur ngushëllimet e tij për vdekjen e mbretit saudit, Abdullah dhe për të takuar pasardhësin e tij, Salman bin Abdulaziz Al Saud. Pyetja është: A e dimë vërtetë se kush është mbreti Salman?
Ambasadori amerikan në Rijad, Joseph Westphal, përshëndeti kreun e ri të Arabisë Saudite të premten e kaluar, duke theksuar se lidhjet e ndërsjellta mund të forcohen vetëm falë zgjuarsisë dhe kurajos që janë edhe esenca e Mbretit Salman. Kjo nuk është thjesht një deklaratë e një zyrtari të Shteteve të Bashkuara. Edhe ish-i dërguari amerikan në Arabinë Saudite, Robert Jordan e ka përshkruar Mbretin Salman si një reformator dhe një person i përgatitur për të marrë në dorë drejtimin e vendit.
Por Salmani duket se ka një histori të gjatë të mbështetjes së ekstremistëve, gjë që tani është ekslipsuar për shkak të pozicionit të tij të ri politik. Bruce Riedel, një ish-zyrtar i CIA-s, ka thënë se mbreti Salman ka qenë mbledhësi kryesor i fondeve që shkonin në favor të “mujahideen”-ëve, ose luftëtarët e shenjtë islamikë në Afganistan të viteve 1980 si dhe për myslimanët e Bosnjes gjatë luftës së Ballkanit në vitet 1990. Me pak fjalë, ai ka shërbyer si pika e lidhjes financiare të përhapjes së fondamendalizmit në zonat e luftës.
Si një zyrtar i lartë i Rijadit, Salmani ka shërbyer shpeshherë si ruajtës i rendit dhe konsensusit brenda anëtarëve të familjes mbretërore. Vëllai i Salmanit, Mbreti Kalid, i cili e ka drejtuar vendin nga viti 1975 deri në vitin 1982 i besoi atij çështjen e konfliktit të Afganistanit, në mënyrë që të përdorte kontaktet e tij me familje në shërbim të qëllimeve ndërkombëtare. Salmani kështu u vendos në krye të një komiteti për mbledhjen e fondeve që fitoi shpejt mbështetjen e familjes mbretërore dhe sauditëve të tjerë, që të mbështesnin luftën e “mujahideen”-ve kundër sovjetikëve.
Një tjetër zyrtar i CIA-s, i cili ka shërbyer në Pakistan në fund të viteve 1980, thotë se donacionet private saudite arrinin në vlerën e 20-25 milione dollarëve çdo muaj. Për më tepër, Rachel Bronson në librin e saj “Më e dendur se nafta”, ku shpjegon marrëdhënien e Amerikës me Arabinë Saudite, shkruan se Mbreti Salman ka dhënë kontributin e tij edhe në rekrutimin e luftëtarëve për Abdul Rasul Sayyafin, luftëtari salafist nga Afganistani i cili ka qenë këshilltari frymëzues i Osama bin Ladenit dhe Khalid Sheikh Mohammedit, organizatori kryesor i sulmit të 11 shtatorit.
Për të kryer të njëjtin rol në Bosnje, Salmani u emërua nga vëllai tjetër i tij dhe aleati i ngushtë politik, Mbreti Fahd në krye të Komisionit të Lartë Saudit për Asistencë në Bosnje dhe Hercegovinë (KLS) në vitin 1992. Nëpërmjet këtij komisioni, Salmani mblidhte donacione nga familja mbretërore për të ndihmuar Ballkanin dhe e ka drejtuar deri në vitin 2011, kur u vendos të mbyllej. Deri në vitin 2001, organizata kishte mbledhur rreth 600 milione dollarë, për ndihma dhe qëllime fetare, por paratë duket se kanë shërbyer edhe për furnizime me armë, pavarësisht embargos së Kombeve të Bashkuara mbi Bosnjen dhe vendet e tjera ish-Jugosllave nga viti 1991 deri në vitin 1996.
Por çfarë lloj supervizimi ka ushtruar Salmani në këtë komision ndërkombëtar? Në vitin 2001, forcat e NATO-s sulmuan zyrat në Sarajevë të KLS-së, duke zbuluar një thesar të vërtetë me materiale terroriste: fotografi para dhe pas sulmeve të al-Kaedës, udhëzime se si mund të falsifikoheshin beixhet e Departamentit amerikan të Shtetit si dhe harta ku ishin të shënuara ndërtesat qeveritare të Washingtonit.
Sulmi në Sarajevë nuk ishte prova e parë që tregonte se aktivitetet e KLS-së shkonin përtej ndihmës humanitare. Ndërmjet viteve 1992 dhe 1995, zyrtarët europianë kanë identifikuar mbi 120 milionë dollarë donacione nga llogaritë personale bankare të Salmanit si dhe ato të Komisionit drejt një organizate bamirësie boshnjake me qendër në Vjenë të quajtur Agjensia e Asistencës për Botën e Tretë. Edhe pse organizata pretendonte se ofronte vetëm ndihmë humanitare, agjensitë perëndimore të inteligjencës besonin se në pjesën më të madhe të parave të kësaj agjensie shkonin në fakt në favor të luftëtarëve që shërbenin për qeverinë boshnjake.
Një tradhëtar i al-Kaedës, i cili u thirr të dëshmonte përpara Kombeve të Bashkuara dhe që dëshmoi gjithashtu për avokatët që mbronin viktimat e 11 shtatorit në gjyq, deklaroi se komisioni i Salmanit sëbashku me agjensinë boshnjake në Vjenë kanë ofruar mbështetje thelbësore për al-Kaedën në Bosnje, madje kanë ofruar një njësi luftarake prej 107 luftëtarësh. “Operacionet e al-Kaedës në Bosnje si dhe ato të agjensisë së Vjenës kanë financuar dhe mbështetur luftëtarët e grupit terrorist”, deklaroi ai.
Lidhja e KLS-së me grupet terroriste është dyshuar prej shumë kohësh nga zyrtarët e inteligjencës amerikane gjithashtu, task forca Guatanamo e qeverisë amerikane e ka përfshirë dikur Komisionin e Lartë Saudit në listën e entiteteve të dyshuara si terroriste ose mbështetëse të terrorizmit. Agjensia e Inteligjencës së Mbrojtjes e ka akuzuar gjithashtu KLS-në për armatimin e jashtëligjshëm të Mohamed Farrah Aididit, trafikanti i armëve në Somali i lidhur me al-Kaedën, edhe pse Somalia ka qenë subjekt i embargos së Kombeve të Bashkuara që nga viti 1992.
Mbështetja e Arabisë Saudite për luftëtarët islamistë në Afganistan dhe Ballkan u mbyll përfundimisht, kur veteranët e xhihadit u rikthyen në shtëpi, duke krijuar një kërcënim të madh për vetë Arabinë Saudite në vitin 2003. Salmani u përpoq të shpjegonte sulmet e papritura kundër mbretërisë saudite, duke thënë se terroristët mbështeteshin nga “zionizmi ekstrem që përpiqet të pengojë përhapjen e islamizmit”.

Megjithatë, as kërcënimi terrorist kundër Arabuisë Saudite duket se nuk e ka penguar dëshirën e Salmanit për të mbështetur financuesit e xhihadit dhe klerikët fundamentalistë. Në bordin e të besuarve të Qendrës Rinore të Princit Salman, të cilën e drejtonte vetë ai, sot përfshihet edhe Saleh Abdullah Kamel, një bilioner saudit emri i të cilit është shfaqur në listën e mbështetësve të dikurshëm të al-Kaedës, megjithatë “Wall Street Journal” ka raportuar se Kameli e ka mohuar fuqimisht mbështetjen e tij ndaj terrorizmit. Kur Kombet e Bashkuara u përpoqën të mbyllnin operacionet bamirëse saudite pas dyshimeve të lidhjes së tyre me terrorizmin pas sulmit të 11 shtatorit, Kamel dhe Salmani e dënuan këtë përpjekje, duke thënë se organizata kishte nisur një gjueti shtrigash dhe se asnjë nga akuzat nuk ishte e vërtetë.
David Andrew Weinberg,   “Foreign Policy”   ISIS, sipërmarrja financiare miliarda dollarëshe2015-01-26T09:53:23Z2015-01-26T09:53:23Zhttp://www.ekspres.al/index.php?option=com_content&view=article&id=24581:2015-01-26-09-53-23&catid=116:profile&Itemid=158K. B.klarita.bajraktari@ekspres.al

Shteti Islamik i Irakut dhe Levantit, ose siç njihet nga e gjithë bota, ISIS, është organizata terroriste më e pasur dhe më e madhe e historisë.


Shteti Islamik i Irakut dhe Levantit, ose siç njihet nga e gjithë bota, ISIS, është organizata terroriste më e pasur dhe më e madhe e historisë.
eng_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn eng_Latn als_Latn zho_Hans eng_Latn als_Latn eng_Latn als_Latn eng_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn eng_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn eng_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn eng_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn eng_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn eng_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn eng_Latn als_Latn zho_Hans eng_Latn als_Latn eng_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn nno_Latn eng_Latn lit_Latn eng_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn nno_Latn eng_Latn lit_Latn eng_Latn zho_Hans als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn eng_Latn als_Latn nno_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn hne_Deva nno_Latn zho_Hans als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn eng_Latn als_Latn nno_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn hne_Deva als_Latn eng_Latn als_Latn zho_Hans eng_Latn als_Latn eng_Latn eng_Latn ltg_Latn zho_Hans eng_Latn ltg_Latn eng_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn eng_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn eng_Latn eng_Latn als_Latn zho_Hans eng_Latn als_Latn