als_Latn dik_Latn sag_Latn
Është mund i ëmbël peshë e vetes, varur në fillLogos & Art, slide, SUPLEMENTE Tuesday, February 24th, 2015
Arb Elo
Nuk ka rrugë të mesme me Elon: ose e do si poet dhe do ta lexosh gjithmonë me ëndje dhe kërshëri çdo gjë të re që ai boton, ose e kupton menjëherë që nuk është për ty. Dhe si e arrin Elo këtë? Me një varg të ndërtuar në mënyrë të pagabueshme unike; me një gjuhë të pasur në leksik dhe të kulluar nga ana gramatikore; me një rrjedhshmëri që të detyron ta ndjekësh verbërisht dhe pa frikë, pa ditur ç’kthesa a pengesa do të kalojë; me një stil të zgjuar, kapriçioz dhe kokëfortë, që s’është tjetër veçse dëshmi e një autori të vetëdijshëm dhe konfident në mënyrën e vet të të shkruarit. Pothuaj çdo poezi vjen si një bisedë me unin, që pavarësisht subjektit, të shpie në konkluzionin filozofik që dialogu më i rëndësishëm për të kuptuar kush jemi është ai me veten
Lëmsh
Loz me lëmshin që të bie nga prehri, ndërsa thur çorapet e leshit,
Shtëllungat e tymit të bardhë i bën fill, i kalon në gisht, i bën top,
Qethur janë delet e reve që po mjelin bijtë e tu në vathën e largët,
Të fërkohem këmbëve, të lutem të më përkëdhelësh prapa veshit,
t’më pëshpëritësh fjalë tigrash, ndonëse u bë kohë që jam maçok,
Por ti bën nyje të tjera, hesht, pa anë e fund kjo cergë merimange…
Provoj ta zgjidh, e di, është e kotë, trung jam edhe vetë, me nyje,
Anës vatrës fle dhe thahem në avullin e frymës tënde të parregullt,
Gjuhë çastesh më lëpijnë në fytyrë, qentë që ruajnë tufën e lehin,
Zgjohem, s’ka ndodhur asgjë, veç ti ndërkohë ke bërë edhe ca yje,
Mëngët e vjeshtës ke filluar me kaçurrelat e bardha të një mjegulle
e veç gishtat shoh që s’të lodhen kurrë, kukullat e varura në penj…
Pik
Pjekur jam tash, rënduar, gati për të rënë,
e në qoftë se nuk vjen kush të më këputë,
(si fik të madh, të zi, varur degëve të ulëta,
me tul t’lëngëzuar nga rrezet e bark të kuq,
ku lodron një fëmijë zjarri flakë pakuptim,
ngjizur me xixa ylli nga shkëndija endacake,
që mbarsi me dritëshpirt kohë, hije e fruta),
do t‘përgjakem, çahem, rrëgjohem si plagë,
enjtur nga nektari i fjalës, dehur, buzëtharë,
si ata që ngjitën malin e nuk i zbritën prapë.
Është mund i ëmbël peshë e pushit, vetes,
varur në fill, duke pritur dorën e shtegtarit
që, rastësisht a jo, mes kokrrave të zgjedh,
bukë të pjekur gjallë aty ku shpërthen fara,
plisave foshnje, sythvirgjër në ag të kohës,
por dhe më parë akoma, erë ikjeje, lënë nga
gjurmë resh, që kulloi tym, që ngriu, zbuti,
shkriu gurin, u bë dhé, u mbush me frymë,
u harlis ndër pemë, kërceu degë më degë,
zbriti dhe u ngrit të shkojë, të ecë. Për ku?
Gjurma që mbolli këtë rrugë ish e zbathur,
Rrudhë kish qenë dhe mall vetmie këmbe,
që s’dinte pse ish, derisa u tund nga hovi,
oh, i valles për të ikur tutje e ujit, e gjakut,
kur rrjedhin telart, drejt diellit, të mardhur.
Në sytë e farëhedhësit bebëzat s’qenë kot,
thëngjijtë, gacat, që s’dinin pse qenë bërë,
derisa u dogjën afsh kur panë çka ndrinë,
ujëvara qiejsh, caqe pa fund, yjet e botët,
filizat që mbinë nga farat e plugut, dritës.
Shumë i shkuan asaj udhe e pak u ndalën,
për të kthyer kokën, për të parë ç’lanë pas,
shkuan horizontit si djersa rrudhës, kaluan
pranë, përhumbur jehonës shurdhe t’hapit,
u zvogëluan tutje dhe dalëngadalë u zhytën
n’gji të tokës, det dheu me peshq kockash,
valë gjurmësh, ere e ishuj të thellë rrënjësh,
që na mbajnë lidhur me hije dhe varre, këtë
pemë me gjethet që përgjojnë në qiell fatin,
kohëfundin, tjetërsinë, shpresën e re, majin.
Ngriji sytë e shihmë se si fërgëlloj në pritje
t’asaj që duhet që të, apo që thjesht ndodh,
hije që dridhet në zheg, kur udha përkundet
si urë mbi hon t’horizontit, gjirit të lehonës
tek mbushet nga qumështi heshtur, thithka
n’gojën pafaj, t’verbër të kërthiut, përfjetur
degëve të krahëve, fryt që çahet dhe derdh
jashtë fillesën, fjalën, ngjizur me xixa yjesh,
mbarsur nga shkëndijë shpirti, fëmijën prej
zjarri, që mes flakëve pakuptim hedh valle…
Shtëpi e rrënuar
Benzinë kullonin retë atë ditë marsi pas karnavaleve,
Rrugët pafshirë, të mbushura me gazeta, shishe dhe
plehra, të dehurit që flinin stolave, disa e dimrit, epshi
a arsye të tjera që nuk i di më pas kaq e kaq kohësh,
më bënë të shkoj në bordelin “El Paso”. I rashë ziles,
Derën ma hapi Sara, veshur me tyl të zi transparent,
poshtë sisët e varura si pula të rrjepura. Era që vinte
brenda, duhma e lëkurës përzierë me djersë e parfum,
m’kujtoi vitet ’90-të, socialen dhe azilantët shqiptarë.
Banonim asokohe në një shtëpi të rrënuar 30 e ca vetë,
një herë në muaj na jepnin letra, që i shkëmbenim me
ushqime e tesha, por ca patën filluar punë në “të zezë”,
kështu që kishim ca para; po pinim birra kur dikush tha:
“Vemi tek kurvat?” e nuk e zgjatëm shumë po shkuam,
një duzinë burra veshur njëlloj me xhinsa të reja e çizme,
n’Tiranë dikur shumica hajna e thikista, t’virgjër akoma,
dhe nja dy turq që pinin hashash; bënim si të shpenguar,
por s’qemë; Remziu shkoi me një të zezë, s’u mor vesh
nga qe, Landi një bionde, Titi një kineze, të tjerët bënin
akoma pazarin me gishta kur ata dolën prapë. “Si ishte?”
“Mos harxhoni paret kot o çuna!”- thanë të tre në një gojë.
U ndjeva si atëherë tek po zhvishesha, shtrati qe i gjerë,
një pasqyrë e madhe po na vështronte vëngër. Pa formë
e disi të ënjtur gjinjtë e varur të Sarës, si pula të rrjepura
që ziejnë, pa kokë; më erdhi keq për të, botën dhe veten,
ndaj s’e zgjata shumë; pastaj bëra dush, pagova e dola në
ferr; cepat e mprehtë të çative dhe të qosheve më trembën,
fërkova sytë, ngrita nga qielli, mbuluar me shtëllunga resh.
Asnjë rreze. Veç era që i merrte tutje plehrat e ca pastrues
q’i ndiqnin pas, i kapnin në thes si kobra e mbushnin me to
gojën e hapur të përbindëshit që i printe e hungëronte tym.
Lodhur, sykuqe, zvarritej kuçedra mbi asfalt e shfrynte kob,
“Jurasic Park” e sure Kurani: tutje oxhaqet villnin vrer, zi,
dritaret qorre dhe qentë e hijeve që lehnin frikë. Pata mall,
për dritë, të bardhë pelenash, velloje nusesh a thinjë plaku,
për kohën e shkuar, harruar mënjanë si shtëpi e rrënuar, që
zvogëlohet përditë si kolibe, kuvli, koracë rrudhash, hallesh,
Pata mall për këngë jugu, qeleshe, kafe turke, përqafime nëne
për ata që s’janë më e që ndoshta s’e dinë, ullinjtë në zgrip,
çarë në gjoks si unë, fillikat anës shtegut ku shkojnë tek-tuk
të vetmuarit e ku luajnë fëmijët, që të çon drejt tjetërkundit…
Pamje ballore
Filli i horizontit mban lidhur foshnjat
(binjakët ndoshta) me nënën;
kërthizë e paprerë e botëve që mbajnë tjetrën në bark,
si koka mendjen, toka hënën;
paralelet, shenjat e barazimit lëkunden shalëve t’ekuacionit,
shilarës bebëzash që lëvizin sinkron, brigje lumenjsh,
ku përmes rrjedh filli i bardhë i horizontit
që mban balonën tënde n’erë.
Kujdes! Mund të të marrë me vete,
si litari kovën e mbushur në pus, lodhja
stërkalën e djersës flokut ku mbahet,
Rruzare kohësh je, që gishtat e rrudhur të fatit
ia kalojnë çastet një për një, me nge…
E shkon pastaj si lajm sipër:
Më prisni! Po vij!
Si kovë me borë n’atë pus të ngrirë,
litar i mendimit s’lidh më hemisferat e trurit.
Varur teshat aty, se lakuriq jemi para, pas po ashtu.
Duart orë pezull, filli i këputur ngjitet lart si letër e hapur:
Më prisni! Po vij!…
Pamje anësore
Në skaj të mendjes
horizonti është veç një pikë
në fund të fjalisë,
tunel që lidh universet,
litar i parë nga poshtë,
ndërsa ti hipën në stol,
thua të fundit lamtumirë
e bebëzat zhduken nga ekrani,
Vetëm bardhë,
Mizë në borë…
Bëj një vrimë në vezë,
del një nepërkë e zezë…
Getsemane
Mot i zymtë si vaj,
Krizë arsyetimi
me hije vërdallë
e një tis trishtimi.
Këtu jam, po pres,
Pjesë e karriges,
Rrufis pak të zezë,
një espresso frike.
Po vijnë të më marrin,
Nuk e di se ç’duan,
Nuk kam dhëmbë ari
e nuk kam shëruar.
Ti vjen e më puth,
“Përshëndetje rabi!”
“Për këtë ke ardhur?”
Njëri nxjerr shpatën.
Më pret një copë vesh,
Nuk qenkam Mesia,
Jam roje i thjeshtë,
bëja çfarë dija…
Shëtitore “Dëshmorët e Kombit”
Prej dënesës horizontale n’drejtime t’kundërta
të turmës, që mëton t’i shpëtojë brengës së vetes
duke ikur bashkë me të për n’kryqëzim, për n’stacion
t’autobusit a n’bjerrakohën e përditshme të t’shumtëve,
pikëlojnë për lart ca çunakë që i ngjiten, parë nga poshtë,
piramidës si lotsjellës, pikëllojnë tatëpjetë të tjerë syresh,
t’njëjtët ndoshta, që tek zbresin ngjajnë njëkohësisht si lotë
gazi të vonë ci(a)nik për vdekjen e natyrshme, mizorisht
të qetë, t’satën herë të diktatorit, që jep shpirtin e marrë
akoma këtupari dhe a posteriori.
Se robi këtu s’është tre t’katërtat ujë, por lot
(zh)gjëndrrash, dopio rakie e gjerbur esëll, rrëshqitje
dherash varresh t’mjerësh… robt janë këtu lotët e një dreqi
dritëshkurtër e t’vështirë për t’u nxjerrë prej barkut, burgut,
hell-it ku ka shtënë veten, të shkuarës aq cerebrale, sa
s’e lë të dalë dot, por veç t’i vijë përqark si doneri zjarrit,
autorë që mat pjekjen që i duhet mendjes për të qenë gati
për të dalë nga gropa, varri që i hapi tjetrit
e ku paskemi rënë njëfarlloj të tërë,
ndonëse jo njëlloj.
Po zgjat më shumë se ç’duhet, më gjatë se jeta,
deka e pambaruar e na shkrumb dalëemëngadalë
me bardhezi plenumesh, tribunash e homazhesh,
mitingjesh shkel e shko të fortësh, militantësh,
që shkruajnë gjithsekush si të munden
Ungjillin sipas Pilatit.
Faji është masiv dhe po aq i shëmtuar këtu
sa ç’është kjo kërmë betoni përballë, faji është si jetimi
ëndërrimtar, de jure lypës, përgjumur në prehër t’ëmës,
dhe ajo, jona Shqipëri, de facto lyp këtu, të zgjat duart pas,
t’përmend papra për pak para emrin e t’plotfuqishmit,
a thua se s’paskësh vdekur prej vërteti e përfare
ende këtupari kryetari.
Faji ka të ngjarë që të plaket pa u larë,
faji ngrirë si kërmë madhështore ndanë shëtitores
ku ballit shtrëngohej grushti e u parakaluan mëkatarë,
t’vaditur për të ndenjur gatitu nga ato hapa, me gjak tjetri,
me kryefjalët vdekje dhe rroftë përmbi pankarta,
faji i mbirë tharë ndanë udhës ku shkojnë
shtrënguar varri dhe lopata…
Pa fjalë, këtu u nis e po ndërtohet shtrembër
nga poshtë lart një gropë Babeli fjalëkryqesh, nisur
me emra t’humburish, t’pushkatuar natën, marrë peng
nga të gjallë ende që s’e kanë jetën edhe ata t’pamatë,
atij honi që mbushet veç me t’kundërt ia gjen pa kërkuar
zbrazëtinë kudo këtyre anëve, në dhëmbët e munguar
t’atyre që shesin fara, misra, gështenja e byrekë,
n’zhgjëndrrën e pamjes t’atyre që flenë në park,
fjalëve të zgavërta jo larg prej këtu, n’parlament,
në titujt bombastikë që ta gërryejnë pak nga pak
e saktë rrashtin e tharë në t’nëntin qark,
të (pa)marrin hak.
Këto kërma betoni, pjella t’inçestit t’armuar
me babanë a nënën, a çfarëdo qoftë ky dhé, të trishtojnë
gjenet, të prishin mendsh, ndërsa syve t’shkojnë e t’vijnë,
nëpër tjetrin ndoshta, bashkëpacientët, lotët, shiu pa re,
pasi këtu mund të bëhesh shpejt çfarëdo të duash:
mormon, shqiptar, fuks, bahai, islamik, kambist etj.,
por është thuajse e pamundur të mbetesh ç’je,
siç është e pamundur të kthjellësh edhe më motin pa re;
pranvera t’ngjan n’Tiranë veç po t’ngresh kryet kah qielli
e në e bën t’bëhet t’marrësh hisen tënde të dheut
nga ky dhé, 6 metrat kub rërë që të takojnë,
e t’ia mbathësh për atje, ku shkojnë,
duan-s’duan, të tërë…
Shënim: Mes rrymës së prurjeve poetike në letërsinë e sotme shqipe, nuk është vështirë ta marrësh veten me të mirë e t’i thuash: “Të shohim ç’do arrijë të pluskojë në sipërfaqe!” Dhe teksa ditët, muajt e vitet kalojnë dhe rryma vazhdon pa ndërprerje funksionin e saj prurës, ti ke parë plot emra autorësh që duken e zhduken pa asnjë gjurmë, sikurse, për kënaqësinë tënde, edhe emra që arrijnë të krijojnë trakën e vet ciklike të qarkullimit. Një ndër këta të fundit është Arb Elo, i cili tashmë ka publikuar vëllimin e katërt me poezi.
Elo zotëron mbi një cak të veçantë të poezisë së sotme shqipe. Dhe fjala “zotëron” nuk është aspak rastësore, sepse lloji i poezisë së Arb Elos është sa i veçantë, aq edhe i parrahur nga poetë dhe lexues shqiptarë – ndaj ai është i vetëm dhe njëkohësisht zotërues fuqiplotë aty. Jo vetëm larmia e temave që trajton, por edhe ajo e gjendjeve ku ai e fut lexuesin, e bën Elon të kërkojë nga lexuesi përkushtim dhe besnikëri të devotshme në lidhje me krijimtarinë e tij. Nuk ka rrugë të mesme me Elon: ose e do si poet dhe do ta lexosh gjithmonë me ëndje dhe kërshëri çdo gjë të re që ai boton, ose e kupton menjëherë që nuk është për ty. Dhe si e arrin Elo këtë? Me një varg të ndërtuar në mënyrë të pagabueshme unike; me një gjuhë të pasur në leksik dhe të kulluar nga ana gramatikore; me një rrjedhshmëri që të detyron ta ndjekësh verbërisht dhe pa frikë, pa ditur ç’kthesa a pengesa do kalojë; me një stil të zgjuar, kapriçioz dhe kokëfortë, që s’është tjetër veçse dëshmi e një autori të vetëdijshëm dhe konfident në mënyrën e vet të të shkruarit.
Pothuaj çdo poezi e Elos vjen si një bisedë me unin, që pavarësisht subjektit, të shpie në konkluzionin filozofik që dialogu më i rëndësishëm për të kuptuar kush jemi është ai me veten; dhe kompromisi më i parë e më i rëndësishëm për jetën është ai me veten. Pasi ke lexuar Arb Elon, papritmas, shahu të duket aspak lojë e komplikuar, por një aktivitet për ta mbajtur trurin të preokupuar në pritje të pjesës tjetër.
Kozi Nasi
als_Latn xho_Latn als_Latn wol_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn nus_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn bem_Latn fur_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn swh_Latn