als_Latn dik_Latn sag_Latn
18 vjet emigracion në Greqi nuk mjaftuar për të harruar vuajtjet
Intervista me Xhavahir Dukën nga Librazhdi
Si shumë familje të tjera shqiptare, që në masë të madhe kanë jetuar për vite të tëra në shtetin fqinj me familjet dhe fëmijtë e tyre, të lindur ose të rritur e të shkolluar atje, familja Duka e konsideronte Greqinë si destinacionin e shpresës.
Xhevahiri mendoi se po të shkonte aty do kishte më shumë të ardhura se në Shqipëri. Por tani e pranon se ishte një inisiativë dhe vetëm kaq. Pas shumë vite mundimesh e vuajtjesh prej pamundësive dhe fatit të keq , Xhevahir Duka dhe bashkëshortja e tij, bashkë me vajzën, vendosën që të kthehen në vendlindjen e tyre. Ata tregojnë për gazetën vuajtjet që kaluan në emigrim, problemet e panumërta, vështirësitë për të gjetur punë dhe mbi të gjitha ditët e para të vitit 1992 kur nisi eksodi. Tashmë ata janë kthyer në atdhe dhe jetojnë në Librazhd, një qytet i vogël dhe i varfër i Shqipërisë. E megjithatë, pavarësisht varfërisë, janë të kënaqur me jetesën që po bëjnë. Bashkëshortja e Xhevahirit punon në një dyqan që kanë marrë me qira, ndërsa vetë Xhevahiri ushtron zanatin e hershëm si pllakaxhi.
Ju lutem, na tregoni eksperiencën tuaj të parë kur udhëtuat për në Greqi…
Mbaj mend muajin shkurt të vitit 1992, më saktë ka qenë data 14 shkurt kur jam nisur për herë të parë në Greqi. Kam ecur 7 ditë e 7 net nëpër borë, na zinte gjumi në këmbë duke ecur. Ka qenë aq deborë sa dolëm në rrugë që të na kapte policia, por as ajo nuk ishte aty. Ishim 10 veta, më i vogli i grupit isha unë. Kur arritëm në një fshat të Larisas na doli një grek përpara, por nuk flisnim dot me të ngaqë nuk dinim fare greqisht. Ai na ofroi punë, ne i thamë kemi, na tha për bukë, ne i thamë kemi ngrënë, ndërkohe që as punë nuk kishim gjeturdhe as bukë nuk kishim ngrënë. Kam hequr vuajtjet, vështirësitë më ç'njerëzore, kam fjetur nëpër përrenj, nëpër plastmase të bëra si çadra. Këto vuajtje kanë zgjatur deri në vitin 1998 kur arrita të bëja dokumentat. Jo se më pas mbaruan vuajtjet, ato vazhduan akoma duke shkuar nëpër zyrat e pushtetarëve që na shihnin gjithë inat e përbuzje.
Sa vite keni jetuar dhe punuar?
Në Greqi kam punuar 16 vjet me shkëputje, duke lënë mënjanë dy vite që vija në Shqipëri, gjithsej 18 vjet në emigrim. Që nga viti 1992 dhe deri në vitin 1998 kam bërë punë të ndryshme si: bujk , në ndërtim, madje edhe në kanalet e ujërave të zeza jam futur. Këtë kohë e kam kaluar në Larisa. Në 1998 dhe deri në vitin 2000 kam punuar në Athinë në ndërtim. Puna ishte tepër e rëndë, sidomos për ne të huajt, sepse atëherë ekzistonte një diskrinim i rëndomtë dhe të them të drejtën ekziston akoma edhe sot. Në vitin 2000 u martova dhe mbas martesës mora përsëri rrugën e "djallit", vazhdova punën që kisha bërë për një vit rresht. Mbas një viti u ktheva në Shqipëri se nusja lindi vajzë. Mbas lindjes së vajzës mora sërish rrugën, këtë rradhë për në Kretë, ku u punësova si pllakaxhi. Në vitin 2008 arrita të bëja bashkim familjar dhe më 4 shtator të këtij viti bashkëshortja me vajzën morën rrugën për në Greqi. Unë jetoja në Kretë dhe nusja me vajzën qëndruan tri ditë në Athinë tek kunata dhe mbas tre ditësh u nisën për në Kretë. Këtu filluan vështirësitë edhe për ato. Kur morën tragetin nga Athina për në Kretë e ndien veten vërtetë të huaj, sepse asnjë nuk fliste shqip. Bashkëshortja nuk dinte greqisht dhe aq më tepër vajza. Derisa mbërritën në Kretë ku unë po i prisja, as nuk kishin ngrenë dhe as nuk kishin pirë, sepse siç ju thashë nuk dinin asnjë fjalë greqisht. Mbas një muaji, nusja filloi të punonte si pastruese nëpër familjet greke,kurse vajzën e çuam në shkollë. Edhe vajza ka kaluar kohë të veshtira, sidomos në shkollë, sepse 10 ditë pas ardhjes në Greqi fillonte shkollën. Ditën e parë që fillonte shkolla mua më duhej të shkoja në punë, kështu që e çoi nusja në shkollë vajzën. Zoti deshi që vajza për tre muaj ta mësonte greqishten, madje e mësuam familjarisht.
Kur dhe pse u kthyer në Shqipëri?
Kemi 6 muaj qe jemi kthyer ne vendlindje. U kthyem se siç po e shikonim dhe vetë çdo gjë po shkonte drejt fundit. Aty nuk ka më punë, çdo gjë po shkon drejt greminës. Për tre vjet që jetuam bashkë andej, çdo gjë po shkonte shumë mirë, se siç thashë punoja edhe unë, edhe nusja. Mbas tre vjetësh, nuk gjenim dot më pune, unë punoja dy herë në javë, kurse nusja një here në javë, ndaj menduam të ktheheshim në vendlindje. Mbas gjithë atyre vuajteve që kemi kaluar nuk e çojme nëpër mend fare për t’u kthyer në Greqi. Nëse do mendoja të kthehesha më në Greqi, së pari duhet të ndryshojë drejtësia dhe racizmi që është problemi më kryesor. Atje më shumë respektoheshin pakistanezët, talebanët, sesa shqiptarët.
Po tani si ndiheni në Shqipëri, keni gjetur punë, jeni stabilizuar?
Tani jetojmë në Librazhd dhe kemi filluar punë, unë dhe bashkëshortja. Unë kam zanatin tim si pllakaxhi dhe kam patur punë. Kurse nusja punon në një dyqan qe e kemi marre me qira afër shtëpisë dhe jemi më mirë se në Greqi. Vajza si fillim e pati të vështirë, sepse ishte mesi i shkollës dhe asaj i duhej të përshtatej me një shoqëri tjetër, por sa më shumë ditë kalonin, më shumë po ambientohej. Tani vajza është në klasë të katërt dhe është shumë mirë me mësimet. Këtu ndihemi shumë mirë, sepse jemi në vendin tonë dhe pranë njerëzve tanë.
Çfarë shpreson për të ardhmen?
Në emigracion kemi një të kaluar të hidhur, lidhur me vuajtjet, mundimet dhe për shumë emigrantë të tjerë keqtrajtime madje edhe me jetë njerëzish. Kjo duhet të na bëjë të reflektojmë për të nesërmen në mënyrë që e kaluara të mos përsëritet më. Në të ardhmen duam që shteti shqiptar të jetë më pranë pranë shqiptarëve. Duam dhe ne të bëjmë një jetë më të lumtur dhe asgjë tjetër. Kemi vendosur të jetojmë në Shqipëri, për të mos u kthyer më në Greqi, sepse ndihemi mirë brenda mundësive tona të kufizuara, por mbijetojmë të qetë.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn