als_Latn lit_Latn uzn_Latn
RRYMAT POLITIKE KATOLIKE SHQIPTARE
Pėrpjekjet e priftėrinjėve shqiptar pėr tė ruajtur shqiptarsinė e klerit tė kishės katolike nė Shqipėri pėrballė prirjes sė papės pėr tė emėruar priftrinjė tė huaj, kryesisht sllavė pėrbėjnė njė pjesė tė madhe tė dokumentave tė shek.XVII. Ndėrkohė qė prisnin njė ndihmė tė veēantė nga Papa pėr shkak se gjendeshin nė pushtimin osman, priftrinjtė shqiptarė tregojnė zhgėnjimin e madh tė tyre nga politika e Vatikanit qė emronte priftirinjė tė huaj. Vetėm sa pėr ilustrim kėtu po pėrmendim njė prej tyre, memorialin drejtuar kardinalit Matej nga Nikoll Mekjashi dhe Nikoll Bardhi mė 1602: "I pėrndrituri dhe i pėrnderuari zot. Nikoll Mekjashi dhe Nikollė Bardhi, pėr hir tė zotit dhe tė Selisė sė shenjtė, peshkop tė mbretėrisė sė Shqipėrisė, priftėrinjtė, fretėrit dhe tė parėt e kėsaj mbretėrie, pėrvujtėsisht i parashtrojmė zotėrisė suaj tė pėrndritur se si... Nga kjo ne si shėrbėtor shumė besnikė, duke derdhur djersė vazhdimisht nė vreshtin e perėndisė, prisnim tė pėrqafoheshim, tė ndihmoheshim, tė pėrkraheshim dhe, nėse jo tė shpėrblyer nė kėtė botė, sė paku tė ishim tė ngushėlluar nga ati i familjes dhe zevendėsi i Jezu Krishtit nė tokė. Por nga pėrvoja e vazhdueshme po shohim se po ngjet krejt e kundėrta, sepse nga selia e shenjtė po trajtohemi si shėrbėtorė tė panevojshėm dhe pa asnė vlerė, meqė, pa i marrė parasysh statutet e shenjtėruara dhe ligjet e papėve tė shenjtėruar, po na hiqet selia, kurora dhe sė bashku me to edhe nderi, sepse pasi kemi shpenzuar tė gjithė moshėn tonė mė tė mirė, kur plakemi po dėbohemi si tė padobishėm prej tė mirave atėrore dhe prej vendit ku zoti e natyra na kanė bėrė tė lindemi. Pėr kėtė punė ne s'kemi mundėsi tjetėr veēse tė ngrejmė padi dhe tė ankohemi tek bariu mė i lartė qė lejon njė poshtrim kaq tė madhe ndaj nesh..." (Dok. tė shek. XII-XVIII pėr historinė e Shqipėrisė, v.II. dok. 195).
Priftėrinjė tė huaj, kryesisht kroat por edhe tė kombeve e racave tė tjera vazhdojnė tė emrohen edhe sot e kėsaj ditė nga Papa nė kishat katolike nė Shqipėri. Roli i tyre nė pėrcaktimin e politikės sė Vatikanit ndaj shqiptarėve ėshtė i rėndėsishėm nė masėn qė me raportimet e veta, me paraqitjen e situatave dhe pėrshkrimin e shqiptarėve e ndikojnė kėtė politikė. Roli i tyre deri edhe lidhur me identitetin kombėtar duket veēanėrisht nė rastin e Janjevės ku kanė shėrbyer vazhdimisht priftėrinjė kroat dhe ku popullsia tani nuk e di mirė nėse janė shqiptar apo kroat, jetojnė me njė identitet tė dyzuar dhe tė paqartė.
Panballkanizmi katolik shqiptar
Katolicizmi shqiptar ėshtė prirja e dokumentuar e njė rryme tė herėshme politike shqiptare panballkanike, ideja themelore e tė cilės qėndron nė idenė e bashkėpunimit tė shqiptarėve me popujt e Ballkanit, para sė gjithash fqinjtė sllavė-ortodoksė dhe grekė-ortodoksė kundėr 'armikut tė pėrbashkėt' jashtėballkanik. Filozofia e kėsaj ideje dhe programi politik mė vonė u sintetizua nga autori i 'Naēertanies' sė njohur si programi qeveritar serbomadh qė drejtohej kundėr territoreve dhe kombit shqiptar si dhe ndaj popujve tė tjerė joserb nė parullėn "Ballkani ballkansve!". Mė vonė kjo rrymė do tė pėrfshijė shumė shqiptarė dhe jo vetėm katolikėt e, ndoshta ka ekzistuar edhe mė parė. Por mė e qartė, mė e dokumentuar dhe mė e hershme konstatohet tek njė rrymė e katolicizmit shqiptar. Pėrballė saj dhe nė ndeshje me te qėndron po ashtu njė rrymė tjetėr katolike qė krijon njėfarė bashkėpunimi me armikun jashtėballkanik kundėr armiqėve ballkanikė. Pėr t'i ēuar shqiptarėt tek serbėt nga katolikėt shqiptarė janė pėrdorė dy argumente kryesore (ka edhe tė tjera po jo kaq kryesore), janė pėrdorė dy parulla ose porta mendore pėr tek serbėt: 'kristianizmi' dhe 'armiku i pėrbashkėt osman'.
Pervijim i shkurtėr
Pėr realizimin e projekteve kundėr shqiptarėve nacional-shovinizmi serbomadh i shekujve tė fundit ka gjetė shpesh bashkėpunėtor shqiptar. Kjo prirje bashkėpunimi ėshtė shumė e herėshme, ka njė traditė tė shumė shekujve mė parė dhe kėtė traditė e ka krijuar nė mėnyrė tė veēantė njė rrymė e katolicizmit shqiptar. Mė vonė ai ka pėrfshi laik dhe njerėz tė besimeve tė tjera. Ajo mund tė gjendet ndoshta tek kėshilltari i Skėnderbeut, Pal Engjėlli, pėr afrim tė Skėderbeut me sundimtarėt serb tė Kosovės, dhe mund tė gjendet para tij. Por raste ilustruese pėr panballkanizmin katolik shqiptar janė disa kuvende tė mbajtura radhazi si kuvende gjithballkanike (panballkanike) ose ndėrballkanike gjatė shekullit XVII. Kėshtu nė njė periudhė tė shkurtėr dhe intensive u mbajtėn disa kuvende ndėrballkanike: Kuvendi i I-rė nė korrik 1614 nė Kuē tė Malsisė sė Madhe, Kuvendi i II-tė mė 8 shtator 1614 po nė Kuē, Kuvendi i III-tė nė Prokuplje (nėn Serbinė) nė nėntor 1616, Kuvendi i IV-tė mė 1620 ne Beograd. Nė kėto kuvende merrnin pjesė katolikėt shqiptar e dalmatė dhe ortodoksėt shqiptar (tė ritit biznatin ose grek, siē thuhej, p.sh. mitropoliti i Durrėsit), ortodoksėt serbė (ndėr tė cilėt p.sh. i njohuri antishqiptar, patriku i Pejės), malazezė, bullgarė, 'maqedonas', hercegovas etj. (HSH, I, 1959:363-364).
Nė gjysmėn e dytė tė atij shekulli Pjetėr Bogdani u bashkua nė koalicion me serbėt, austriakėt dhe rusėt kundėr 'armikut tė pėrbashkėt' mysliman dhe osman duke tėrheqė nė kėtė koalicion edhe njė masė tė madhe besimtarėsh katolik. Nė kėtė koalicion Pjetėr Bogdani u gjend krah pėr krah me patrikun e patrikanės serbe tė Pejės, Arsenije i III-tė Cėrnojeviē, i njohur pėr propagandėn dhe veprimtarinė e vet kundėr shqiptarėve dhe pėr ortodoksizimin e katolikėve. Angazhimi i shqiptarėve nė kėtė luftė, duke pasė pėrballė njė shqiptar tjetėr, Qyprilinė, solli njė rrėnim tė tillė tė Kosovės nga tė dy palėt prej tė cilit nuk e ka marrė veten as sot. Kėshtu, p.sh. Pikolomini, komandanti austriak i koalicionit dogji Shkupin: "Shkupi ishte qyteti dukshėm mė i madh dhe mė i pasur nė rajon. Megjithatė mbasi arriti nė pėrfundimin se ai nuk mund tė mbrohej i vuri flakėn gjithė qytetit dhe e tėrhoqi armatėn e tij tė vogėl nė Kosovė" (Noel, 1998:146). Dhe se 'deri nga fundi i shekullit tė tetėmbėdhjetė qytetet e Kosovės nuk do tė ripėrtrijnė nivelin e popullsisė qė gėzonin para 1690-ės. Kėshtu p.sh. Prishtina mė 1812 kishte vetėm pak mbi gjysmėn e numėrit tė banorėve qė kishte mė 1680' (Noel, 1998:177). Po ashtu u shkatėrrua Prizereni qė kishte madhėsinė e Hamburgut tė atėhershėm dhe shumė qytete tė tjera.
Shteti serb qė u krijua nga lėvizja nacionaliste serbe nė shek. XIX e vendosi propagandėn politike dhe politikėn e pėrvetėsimit tė shqiptarėve nė planet e veta shoviniste mbi baza shtetėrore tė organizuara strikt. Bazat e administratės agjenturore politike serbe i vendosi veēanėrisht autori i programit nacionalshovinist qeveritar serb tė njohur me emrin 'Naēertanie', kryeministri Ilia Garashanin. Njeriu i parė qė rekrutoi agjentura shtetėrore serbe pėr planet e veta antishqiptare ishte njė prift katolik, abatin e Mirditės, Gaspėr Krasniqi. Nė emėr tė luftės pėr 'kristianėt' dhe kundėr 'armikut tė pėrbashkėt' osman, Gaspėr Krasniqi mbante lidhje, merrte udhėzime dhe paguhej pėr veprimtarinė e tij sipas politikės serbe drejpėrdrejtė nga Garashanini. Gaspėr Krasniqi nuk mbeti njė individ, por arriti tė krijojė njė rrjet priftėrinjėsh katolik shqiptar nė shėrbim tė politikės serbe, natyrisht nė emėr tė 'patriotizmit', luftės kundėr 'armikut tė pėrbashkėt' tė shqiptarėve dhe serbėve, armikut mysliman-osman. Kėshtu ai raporton se ka rekrutuar priftėrinjė katolik nė Shkodėr (Pal Dodmasej), nė Kalivore etj., duke krijuar, pra, rrjetin e klerikėve katolik nė shėrbim tė Serbisė. Prandaj ka kuptim tė flitet pėr rrjet priftėrinjėshė katolik shqiptar nė shėrbim tė politikės serbe. Po ashtu Krasniqi tėrhoqi nė bashkėpunim me shovinizmin serb edhe besimtarė katolik si prijėsi i Mirditės Bibė Doda etj. (Brestovci 1983:81-90 etj.). Ndėr besimtarėt katolik pėr njėfarė kohe ishin tėrheqė kah bashkėpunimi me shovinizmin serbo-malazez edhe Zef Jubani, ose figura tė tilla qė mė vonė do tė mbajnė qėndrim krejt tė kundėrt si Pashko Vasa etj.
Bashkėpunimi i njė rryme tė klerit katolik me nacionalshovinizmin serbo-malazez ndodhi edhe nė rastet kur kjo politikė nuk ishte aspak e fshehur, kur ishte e hapur, e dhunshme njėlloj si nė kohėn e Car Dushanit dhe kur drejtohej hapur jo vetėm kundėr myslimanėve, por edhe kundėr vetė katolikėve si nė rastin mbasi tokat e kombi shqiptar ishin coptuar nga serbo-malazeztė dhe kishte rifilluar dhuna ortodoksizuese ndaj katolikėve e myslimanėve shqiptar nė vitin 1913. Kėshtu, arqipeshkvi i Tivarit, Nikolla (Dobretiq) Dobreci, u bashkua nė fushatėn ortodoksizuese tė shqiptarėve katolik e mysliman qė realizohej nga Mali i Zi nė vitin 1913 ushtruar prej Savė Batares nė terren me terror qė s'mbahej mend qė nga Car Dushani (Cana 1996:23 etj.).
Nė Shqipėrinė londineze po ashtu njė pjesė e klerit katolik shqiptar vazhdoi bashkėpunimin me politikėn nacionalshoviniste serbo-malazeze kundėr shtetit dhe qeverisė shqiptare. Rasti mė i dukshėm u bė veprimtaria e dom Lorenc Cakės (1926) qė tėrhoqi besimtarėt katolik tė Mbishkodrės nė kryengritjen kundėr qeverisė sė Zogut, nė bashkėpunim (i paguar) dhe sipas udhėzimeve tė politikės serbe qė synonte rrximin e Zogut nga pushteti (De la Roka 1994:137; Fisher 1996:200). De la Roka sjellė njė argument tė ēuditshėm pėr tė shfajsuar Cakėn: 'asnjė ipeshkv nuk guxon t'i pėrkrah kryengritėsit, kėshtu qė veprimi i tyre duket se nė tė vėrtetė ishte shkaktuar nga pakėnaqėsia e bajraktėrėve....'. Mirėpo kėtė argument e hedhė poshtė vetė, sepse nė faqen nė vijim pranon se klerikėt katolik 'efektivisht ishin pėrzier nė kryengritjen' dhe nė shėnimin (33 f.180-181) pėr Cakėn jep dėshmi tė veprimtarisė sė tij politike kundėr Zogut.
Gjatė gjithė kėtyre shekujve dokumentohet edhe rryma e kundėrt e klerit katolik shqiptar, rryma qė konsideronte sllavo-ortodoksėt si armiq njėlloj tė rrezikshėm sa osmanėt ose mė tė rrezikshėm se osmanėt pėr besimin katolik dhe kombin shqiptar. Veē Pjetėr Budit, Nikollė Bardhit, Nikoll Mekjashit etj., etj., edhe njė numėr i madhe i klerit katolik shqiptar kundėrshtoj me gjithė forcėn e vet praktikat e papės pėr tė mbushur kishat katolike nė Shqipėri me priftėrinjė sllav-katolik. Ata dėshmojnė se rreziku ortodoksizues dhe sllavizues i shqiptarėve mbeti i tillė edhe gjatė pushtimin osman dhe se shqiptarėt e serbėt nuk kishin njė armik tė pėrbashkėt me serbėt, por kishin dy armiqė: sllavėt ortodoksė dhe osmanėt.
Nė shekullin XVI, nė njė letėr dėrguar (mė 1578) nė emėr tė 15.000 katolikėve tė Kosovės tėrhiqnin vėmendjen nė rrezikun e islamizimit dhe ortodoksizimit tė tyre. Nė njė raport tjetėr tė vitit 1599 theksohet rreziku qė shumė besimtarė katolike t'i bashkohen kishės serbe dhe tė ortodoksizohen. Nė shekullin XVII, mė 1664, Andrea Bogdani, i cilėson ortodoksėt serbė si armiqtė mė tė rrezikshėm tė katolikėve. Pėr tė ardhė nė shekujt e fundit (XIX-XX) kur Gaspėr Krasniqi bėhej vegėl e nacional-shovinistit Ilia Garashanin nė emėr tė luftės sė 'kristianėve' kundėr 'armikut tė pėrbashkėt' osman, njė tjetėr abat po i Mirditės, Preng Doēi, bėnte tė kundėrtėn, i pėrcaktonte serbėt si armikun kryesor tė shqiptarėve dhe osmanėt si mė pak tė rrezikshėm: "Turku nuk ėshtė armiku mė i egėr i Shqipėrisė. Vendi vėrtetė kishte vujatur tmerrėsish nga turku, por Shqipėria nuk vdiq. Pėrkundrazi. Ndėrsa tani ėshtė njė armik tjetėr, madje shumė mė i egėr se turku, njė armik qė po forcohej dita-ditės. Ky armik ishte sllavi. Rusia, me kishėn e saj fanatike dhe me bandat e saj tė egra serbe dhe bullgare, ishte gati tė shkretonte Shqipėrinė dhe t'i zhdukte njėherėsh katolikėt dhe myslimanėt bashkė" (Durham 1990:351). Po ashtu besimtarė katolik dhe figura tė shquara tė Rilindjes Kombėtare si Pashko Vasa (i cili, siē u tha, nė fillim kishte mendim tjetėr) shkruan veprat e veta kryesore pėr tė argumentuar se armiqtė kryesorė tė shqiptarėve nuk janė osmanėt dhe myslimanėt, por sllavėt dhe ortodoksėt fqinjė, ide qė u bė program i gjithė lėvizjes kombėtare shqiptare. Mbas coptimit tė Shqipėrisė e shqiptarėve, kur arqipeshkvi katolik i Tivarit, Dobreci, iu bashkua tmerreve malazeze pėr ortodoksizimin e shqiptarėve katolik e myslimanė, tė tjerė klerikė katolikė iu kundėrvunė deri nė heroizma tė dhimbshme, si rasti i Luigj Palajt tė Gjakovės, qė mbasi e masakruan duke i prerė gishtat pėr sė gjalli, e therėn mė vonė me bajoneta, arqipeshkvi i Prizerenit, Lazėr Mjeda etj. Ashtu si Prengė Doēi edhe njė nga njerzit mė tė ditur tė kohės, Gjergj Fishta, prift katolik mendonte se rreziku kryesor pėr shqiptarėt kishin qenė serbėt e jo osmanėt: "Prej kėsaj pikėpamje duhet thanė se shqyptarėt gabuen e gabuen randė fort, tue u ēue aso kohe kundra Tyrkijet; pse pėr ta do tė kishte kenė dam fort ma i vogėl me u vu nėn zgjedhė tė Tyrkut, se me kenė gri prej kristijanvet" (Shejzat, 1972, nr.5-8, f.192-93). Tė tjerė klerik katolik shqiptar, dom Nikollė Mazreku, nė vitet '30 u ndeshen me qėndrime antishqiptare tė klerikėve katolik si Kordinjano.
Pra, ndarja e madhe qė i pėrshkoj gjithė shqiptarėt lidhur me pėrcaktimin e armiqėve kryesor dhe dytėsor e ka pėrshkuar edhe klerin katolik shqiptar, kishėn dhe besimtarėt shqiptar: ata qė pėrcaktuan si rrezik kryesor osmanėt dhe myslimanėt bashkėpunuan nė forma tė ndryshme me serbėt, malazeztė dhe ortodoksėt, si mbėshtetėsit e emrimeve nga Papa tė klerit sllav nė kishat katolike nė Shqipėri, si ata qė organizuan ose luajtėn rol tė rėndėsishėm nė kuvendet ndėrballkanike, qė nėshkruan marrveshje pėr zhvillimin e propagandės politike serbe ndėr shqiptarėt etj. Ose thėnė ndryshe, nga njėra anė ekziston rryma e klerit katolikocentrik filoserb si Matija Mazrreku, Pjetėr Bogdani, Gaspėr Krasniqi, Pal Dodmasej, Nikollė Dobrci, Loro Caka etj., etj., etj. Nga ana tjetėr gjendet rryma e klerit katolik shqiptar dhe besimtarėt katolik qė pėrcaktonin si armik kryesor sllavėt dhe ortodoksėt si Pjetėr Budi, Andrea Bogdani, Nikollė Bardhi, Gjergj Bardhi, Vaso Pasha, Preng Doēi, Luigj Palaj, Lazėr Mjeda, Gjergj Fishta, Nikollė Mazreku etj., etj., etj.
Pse katolikocentrikėt shqiptar urrejnė Fishtėn?
Pra, tani mund tė jepet njė pėrgjigje nė pyetjen qė u shtrua mė parė se, pse njė pjesė e katolikėve shqiptar e urrejnė Fishtėn dhe i vėnė eksploziv bustit tė tij. Rryma katolikocentrike qė gjithnjė ka bashkėpunuar me serbėt e urren Fishtėn dyfish: pse ishte antiserbo-malazez ndėrsa ata ishin shėrbėtor tė tyre qė paguheshin me para ose sende tė tjera, dhe sepse ishte katolik qė vinte kombin e jo fenė nė qendėr dhe kėshtu pėrcaktonte si armiq kryesor tė shqiptarėve 'kristianėt' sllavė e jo myslimanėt osman e shqiptar. Rryma katolikocentrike urren edhe Pjetėr Budin, edhe Vaso Pashėn, edhe Preng Doēin, edhe Luigj Palaj dhe gjithė rrymėn 'etnocentrike' tė klerit katolik shqiptar. Nė qoftė se nuk u kanė vėnė tė gjithėve dinamit si Fishtės, ose nuk kanė filluar fushatėn e shpifjeve kundėr tyre kjo ėshtė vetėm ēėshtje rrethanash dhe se disa prej tyre mbahen si simbole nga gjithė kombi. Aq sa urrejnė Fishtėn dhe klerin katolik antisllav, katolikocentristėt lavdėrojnė klerikėt shqiptar qė bashkėpunuan me serbėt dhe armiqtė e tjerė tė shqiptarėve, siē ėshtė Pjetėr Bogdani qė u bashkua me Arsenijen e III Cėrnojeviē, austriakėt dhe rusėt. Prandaj Trakti bėn thirrje hapur t'i bashkohemi rrugės sė Pjetėr Bogdanit d.m.th. sot p.sh. patrikut serb tė Kosovės, Sava, ose Artemije kundėr 'armikut tė pėrbashkėt' terrorizmit 'islamik' dhe njėkohėsisht, sipas versionit zyrtar, e njėjta dorė i vė eksplozivin Fishtės.
Rryma e sotme katolikocentrike shqiptare ėshtė trashigimtare dhe vijuese e ndjenjave, mendime, praktikave, ideve e gjithēkaje (dikush do thoshte e gjithė qelbit) tė rrymės politike katolike qė bashkėpunoj me sllavo-ortodoksėt dhe nacional shovinizmin serbo-malazez kundėr shqiptarėve si komb e si fe pėr shekuj e shekuj me radhė nėn parullėn e 'kristianizmit' dhe 'armikut tė pėrbashkėt'. Pra ėshtė njė trashigimi e madhe, e gjatė, e ngarkuar me mesjetarizma dhe e pasuruar me urrejtjet ndėrnacionale tė kohės sė re kundėr shqiptarėve dhe veēanėrisht myslimanėve qė pėrmblidhet nė lutjen e njė prifti katolik shqiptar tė shek. XVIII, Matija Mazrreku: 'Ab albanensibus libera nos Domine' ('Nga shqiptarėt na shpėto o Zot') (Noel 1998:173).
Portat katolikocentrike pėr tek serbo-malazeztė
Siē u tha, pėr t'i ēuar shqiptarėt tek serbėt nga katolikėt shqiptarė janė pėrdorė dy argumente kryesore (ka edhe tė tjera po jo kaq kryesore), janė pėrdorė dy parulla ose porta mendore pėr tek serbėt: 'kristianizmi' dhe 'armiku i pėrbashkėt osman'.
'Kristianizmi' porta katolike pėr tek shovinistėt serbė
Pėr tė mėnjanuar dallimin ndėrmjet ortodoksėve (malazez, serbė, bullgarė, shqiptarė tė ritit bizantin-grek etj.) dhe katolikėve, qė deri atėherė kishte qenė burim luftėrash e kryqėzatash tė pėrgjakshme, pėrdorej emėrtimi 'kristian' si emėrtim i pėrbashkėt kundėr myslimanėve. Kėshtu duke heqė dorė nga pėrdorimi i termit 'katolik', priftėrinjtė katolik shqiptar mendonin se hiqnin pengesat dhe hapnin rrugėn pėr bashkėpunim me sllavėt (serbėt e malazeztė) kundėr shqiptarėve (dhe boshnjakėve). Pėrdorimi i termit 'kristian' dhe heqja dorė nga termi 'katolik' tregon njė prirje tė fuqishme tė klerit katolik shqiptar pėr tė bashkėpunuar me sllavėt, sepse pėrndryshe termi 'katolik' duhej tė ishte shumė i rėndėsishmė pėr ta meqenėse deri atėherė nė emėr tė katolicizmit ishin kryer 'luftėrat e shenjta', kryqėzatat pikėrisht kundėr ortodoksėve, kundėr atyre me tė cilėt tani shtėrngonin duart. Kjo braktisje e emrit tė besimit tė vetė, e emrit 'katolik' ndoshta mund tė merret, pra, si tregues i njė ndjenje tek kjo rrymė katolikėsh mė tė fuqishme kundėr islamit se i njė dashurie pėr katolicizmin.
U tha se me pėrdorimin e termit 'kristian', priftėrinjtė katolik shqiptar hapnin rrugėn pėr bashkėpunim me sllavėt (serbėt e malazeztė) kundėr shqiptarėve. Kjo do njė sqarim tė shkurtėr: Bashkimi i serbėve ortodoksė me priftėrinjtė dhe besimtarėt katolik kundėr myslimanėve nuk i bashkonte ata me shqiptarėt kundėr serbėve, sepse serbė mysliman nuk kishte. Serbėt qė islamizoheshin pėrjashtoheshin nga bashkėsia, nuk konsideroheshin mė serbė nga askush. Ndėrsa priftėrinjtė dhe besimtarėt katolik duke u bashkuar me serbėt e malazeztė ortodoksė nėn emrin pėrbashkues tė tyre 'kristian' kundėr myslimanėve pėrbashkoheshin me serbėt e malazeztė nė radhė tė parė kundėr shqiptarėve sepse mysliman ishin shiptarėt (dhe pak adminstratorė tė sjellė nga osmanėt).
Nė kuvendet gjithėballkanike ndoshta kanė marrė pjesė edhe priftėrinjė, qė mund tė klasifikohen si 'etnocentrik' nė disa drejtime tė tjera si p.sh. Pjetėr Budi apo Nikollė Mekjashi tė njohur pėr qėndresėn ndaj emėrimit tė priftėrinjėve katolik joshqiptar nė kishat katolike nė Shqipėri. Themi ndoshta sepse pėr pjesmarrjen e tyre nuk ka dėshmi tė sigurta (p.sh. pėr pjesmarrjen e Budit nė kuvendin e Prokupjes), por dihet me njė siguri mė tė madhe se Budi ishte ngarkuar nga kuvendi i Prokupjes pėr tė bindė Romėn pėr mbėshtetje. Megjithėse mund tė gjenden dėshmi qė mund tė interpretohen si zhgėnjim i tyre, nė qoftė se kanė marrė pjesė, atėherė kjo ėshtė njė dėshmi se prirja panballkanike ka qenė mjaft tunduese pėr katolikėt shqiptar.
'Armiku i pėrbashkėt' porta katolikocentrike pėr dėrgimin e shqiptarėve tek serbėt
Ideja, besimi dhe parulla e 'armikut tė pėrbashkėt' tė shqiptarėve dhe serbėve e malazezėve ka qenė njė nga idetė, besimet dhe parullat mė tė fuqishme tė klerit katolik shqiptar (dhe jo vetėm atij por p.sh. edhe i komunistėve shqiptar) pėr t'i ēuar shqiptarėt tek serbėt e malazeztė, pėr t'i shtyrė besimtarėt katolik tė veprojnė sipas urdhėrave, kėrkesave dhe planeve nacional-shoviniste serbo-malazeze kundėr interesave shqiptare. Njė numėr i madh kryengritjesh kundėr osmanėve planifikoheshin, zhvilloheshin ose hiqej dorė nga zhvillimi i tyre sipas interesave tė Serbisė dhe urdhėrave qė merrnin prej saj. Klerikėt katolik tė lidhur me Serbinė nevojėn e kryengritjes ose heqjen dorė prej saj nuk e paraqisnin para besimtarėve katolik, ashtu siē ishte, si kerkesė tė Serbisė, por si patriotizėm, si detyrė e luftės pėr ēlirim nga 'pushtuesi osman', ndėrsa Serbinė e paraqisnin vetėm si bashkėpunėtore kundėr 'armikut tė pėrbashkėt'. Edhe vetė Gaspėr Krasniqi rrogėn qė merrte nga Garashanini e merrte nė emėr tė 'patriotizmit' dhe etjes pėr ēlirimin e shqiptarėve nga 'armiku i pėrbashkėt' i shqiptarėve dhe serbėve.
Disa rrjedhoja tė bashkėpunimit katolikocentrik me nacional-shovinizmin serb
Nga bashkėpunimi i gjatė i klerit katolik shqiptar dhe besimtarėve tė tyre katolik me nacional-shovinizmin serbo-malazez u morėn, u pėrbrendėsuan dhe u bėnė tė tyre shumė ndjenja, besime, pikėpamje dhe ide tė nacional-shovinizmit serbo-malazez. Ato janė pjesė e ndėrgjegjes sė njė pjese katolike shqiptare.
Nga bashkėpunimi i gjatė i klerit katolik shqiptar me serbėt u krijua, u forcua dhe u pėrbrendėsua ideja e armikut tė pėrbashkėt qė u pėrmend.
Nga bashkėpunimi i gjatė i klerit katolik shqiptar me serbėt u krijua, u forcua dhe u pėrbrendėsua ndjenja e fortė urryese ndaj myslimanėve nė pėrgjitėhsi dhe myslimanėve shqiptar ne veēanti. Nacionalizmi serb (ashtu si ai grek) qė luftoi pėr pavarėsinė e Serbisė nga Perandoria Osmane dhe pėr krijimin e shtetit tė pavarur serb e pushtimin e tokave shqiptare mori ngjyrime tė forta fetare, tė luftės sė 'kristianėve' ortodoksė kundėr myslimanėve 'turq'. Lėvizja u zhvillua me parullėn: "Lufta e kryqit kundėr gjysmėhėnės!'. Sapo shteti serb po hidhte hapat e parė u ndėrmor prej tij programi i spastrimit tė 'Serbisė' nga myslimanėt. Qė nė fillim tė shek.XIX Obrenoviēi i lavdėrohet nė njė letėr dėrguar (mė 1815) Petėr Dobėrncit se i kemi zhdukur myslimanėt nė qytezat e marra nga nacionalistėt serbė. Dinastia e Obrenoviēėve 'u nagazhua maksimalisht pėr pastrimin e Serbisė prej myslimanėve nė pėrgjithėsi. Nė frymėn e asaj politike, Milloshi qė nė vitin 1832 urdhėron qė ēdo shqiptari dhe ēdo boshnjaku i cili kapet nė territorin e Serbisė t'i mėshohen nga 25 tė rame shkopi me pretekst se gjoja nuk kanė ditur tė luftojnė pėr lirinė e tyre'. Millosh Obrenoviēi 'urdhėronte qė pėr t'i detyruar myslimanėt tė shpėrngulen nga Serbia perėndimore tė prėdorej edhe ushtria dhe t'u digjen fshtarat (Peruēac, Alluga, Buēja, Kozlla, Peq). Kjo edhe ngjau nė vitin 1834, kur pjesa mė e madhe e Serbisė perėndimore u dlirė nga myslimanėt' (Brestovci 1983:41-49). Marrdhėniet shqiptaro-malazeze 'kanė qenė tė ngjashme ma ato shqiptaro-serbe' (Brestovci, 1983:49). Kėtė urrejtje dhe veprimtari pėr 'zhdukjen e myslimanėve' e ka pėrvetėsuar rryma katolikocenrtike shqiptare nga bashkėpunimi i gjatė dhe i ngushtė me nacionalizmin serbo-malazez, urrjetje tė cilėn e shpreh sot.
Nga bashkėpunimi i gjatė i klerit katolik shqiptar me serbėt njė pjėse e popullsisė shqiptare katolike i lidhi fatet dhe lojaliteitn e tij me serbėt. Rast drastik ėshtė pėrvoja shekullore e Kelemndasve qė pėr shekuj, derisa konfliktoheshin me malazezte pėr ēėshtje tė vogla si kufij arash e kullosash, viheshin nėn urdhėrat e tyre pėr ndėrmarrje tė rėndėsishme politike e luftarake. Por edhe viset e tjera katolike si Mbishkodra dhe Mirdita, nėn shtytjen e klerit katolik, shpesh u vunė nė shėrbim tė projekteve luftarake e politike malazeze dhe serbe. Kėshtu pėr t'i ngritė katolikėt shqiptar, veēanėrisht Kelmendasit nė luftė kundėr osmanėve, perandori austro-hungarez Leopold I nuk i drejtohet ndonjė prifti shqiptar po patriarkut serb, tė njohurit Arsenie III Cernojeviē, sepse mendonte se ai kishte autoritet mbi ta, ose thėnė ndryshe katolikėt shqiptar e njihinin si autoritet ndaj tė cilit kanė detyrim tė binden dhe t'i jenė besnikė: 'Mė 6 prill 1690, pernadori duke marrė parasysh propozimet e memorialit tė Raspasanit, i drejton njė letėr patriarkut Arsenije III, me tė cilėn i kėrkon tė ndikoj me autoritetin e vet shqiptarėt (e Kosovės) dhe 'serbėt' tė marrin armėt kundėr Perandorisė Osmane' (Rizaj, 1996:72). Pra, dėgjueshmėria e besimtarėve katolik shqiptar ndja klerit ortodoks serb ishte e njohur pėr oborret mbretėrore evropiane. Jo vetėm dėgjueshmėrinė por katolikėt shqiptar lidhėn edhe shumė fate tė tjera me serbėt. Kėshtu bashkė me Arsenijen u larguan edhe njė masė e madhe shqiptarėsh, sidomos kelmendas, nga trojet e tyre dhe u vendosėn nė rajonet e Novi Pazarit, Peshterit etj., ku edhe sot gjenden mbeturina tė tyre (Noel 1998:170). Numėri i kryengritjeve dhe veprimtarive nė tė cilat janė pėrfshirė njė pjesė e madhe e katolikėve shqiptar sipas planit antishqiptar serbo-malazez ėshtė tepėr i madh. Madje kryengritja e vitit 1911 p.sh. ishte aq e kontrolluar nga krajl Nikolla i Malit tė Zi, ishte planifikuar prej tij, dhe ishte aq e sigurtė se nuk i del nga kontrolli dhe kthehet nė dobi tė shqiptarėve sa atė kryengritje vendosi ta pėrkrah edhe qeveria shoviniste greke e asaj kohe (Kondis 1997:30-31). Ndėrsa nė kryengritjen e vitit 1912 qė nuk ishte planifikuar nga Serbia ose Mali i Zi kėto krahina nė shumicė katolike nuk u pėrfshinė.
Veprimtari tė tilla tė njė pjese tė madhe tė popullsisė katolike shqiptare nė rajonet shqiptare nė Mal tė Zi, tė Mbishkodrės dhe Miriditės janė tė shumėta gjatė gjithė shekullit XIX dhe fillimit tė shekullit XX. Ato nuk janė pėrmendė shumė nga kombi shqiptar, sepse nė tėrėsinė e tij katolikėt janė pakicė e vogėl dhe nuk kanė luajtur ndonjė peshė tė rėndėsishme. Madje shumė pasoja negative i kanė pėsuar vetė tė parėt. Kėshtu p.sh. mbas kryengirtjeve tė viteve 1910 dhe 1911, ashtu siē ishte planifikuar dhe pritej nga krajl Nikolla i Malit tė Zi, katolikėt shqiptar jo vetėm u vranė, ē'armatosėn etj., nga somanėt por edhepėrfunduan nė gjirin e krajl Nikollės si refugjat duke u vėnė kėshtu edhe mė shumė nė varėsi tė tij. Por nė stilin pėrgjithėsues qė ėshtė thėnė pėr ortodoksėt se, "kristianėt tė ndikuem nga kleri orthodoks qė ish i lidhun me Greqinė, ēojshin krye sa herė qė e kėrkonte puna dhe interesi i grekėve' (Shkodra 1959:57; Skėndi 1967), dhe nė stilin qė ėshtė thėnė pėr myslimanėt se ngriheshin nė luftė sa herė e donte interesi i osmanėve pėr tė ruajtur kufijtė e perandorisė dhe tė vetėt kundėr coptimin nga serbėt e grekėt (Kondis 1997), ashtu mund tė thuhet edhe pėr katolikėt se "katolikėt ngriheshin nė luftė sa herė e kėrkonte puna dhe interesi i nacional-shovinizmit antishqiptar serbo-malazez" (Feraj, 2002).
Veprimtari tė sotme katolikocentrike
Katolikocentrizmi i sotėm shqiptar si vijues i kėsaj tradite shekullore tė bashkėpunimit me serbo-malazeztė ka trashiguar tė gjitha kėto karakteristika tė saj: idenė e 'armikut tė pėrbashkėt' tė shqiptarėve e serbėve, idenė e 'kristianizmit' si rrugė e bashkimit me serbėt nė luftė kundėr shqiptarėve, ka marrė e ruan dhe ushtron antimyslimanizmin e kultivuar nga nacionalizmi serb, dėgjueshmėrinė ndaj serbėve etj.
Kėshtu, katolikocentrizmi i sotėm, ashtu si ai shekullor, ka rimarrė formulėn e 'kristianizmit' si rrugė pėr afrimin me ortodoksinė, para sė gjithash atė serbe e greke kundėr myslimanėve. Siē u tha, 'kristianizmi' ka qenė njė nga 'portat' qė ka pėrdorė tradicionalisht dhe nė shekuj katolikocentrizmi pėr t'i ēuar shqiptarėt tek serbėt dhe vendosjen e tyre nėn komandėn serbe. Heqja dorė nga emri 'katolik' si emėr dallues nga ortodoksizmi dhe si emėr kujtimesh tė kryqzatave e luftrave shekullore kundėr ortodoksizmit, pėrdorimi i emrit pėrbashkues 'kristian' (pėrballė mysliman) konstatohet qartė edhe sot. Raste tė tilla janė p.sh. bashkimi para shumė vitesh i priftit katolik, Zef Pėllumbi, me 'intelektualin' ortodoks, Aurel Plasari, nėn ombrellėn e 'kristianėve' dhe shumė veprimtarive fetare-politike tė tyre. Edhe Myftaraj nė librin e tij 'Nacional-islamizmi shqiptar baleta&feraj' i pėrdor kėmbyeshėm termat 'katolik' me 'kristian'. Kėshtu ai herė ngulė kėmbė se Evropa nuk i ndihmon shqiptarėt pa u kthyer nė katolik, herė thotė se duhet tė kthehen nė kristian. Po ashtu toskninė e lė si zonė ndikimi tė Janullatosit dhe ortodoksisė greke, ndėrsa kthimin nė katolik e kėrkon veēanėrisht pėr gegninė qė e sheh si zonė ndikimi tė Vatikanit. Gjersa prej tij, tosknia lihet tė zgjedhė vetė nėse do t'i bashkohet Greqisė (ortodoksisė) apo do tė qėndroj brenda Shqipėrisė, pėr gegninė nuk le shteg tjetėr veē kthimit nė katolik. Nga Myftaraj ravijėzohen qartas aleancat katolikocentrike dhe ortodokse-janullatiste pėr ndarjen e zonave tė influencės dhe coptimin e Shqipėrisė duke eliminuar rezistencėn myslimane ndaj kėtij coptimi pėrmes konvertimit tė tyre nė katolik dhe ortodoksė. Aleanca katolikocentrike me ortodoksinė duket edhe nė aleancėn e Berishės (mbasi i ėshtė nėnshtruar katolikocentrizmit) me Nanon pėr fshirjen e 555 vjetėve histori dhe kthimin e shqiptarėve tek Perandoria Biznatine ku konkuronin vetėm katolicizmi me ortodoksinė pa praninė e myslimanėve. Derisa e paraqet Nanon si pėrfaqėsues tė ortodoksizmit, Berisha pėrpiqet pėr vete tė marrė flamurin e katolicizmit. Trakti i shpėrndarė nė Kosovė e Shqipėri, po ashtu, drejtohet vetėm kundėr islamizmit dhe myslimanėve, e mbėshtetė nė heshtje ortodoksizmin kur nuk e pėrmend si njė rrezik pėr shqiptarėt dhe e mbėshtetė hapur duke thirrė shqiptarėt tė ndjekin shembullin e 'patrikut' katolik shqiptar, Pjetėr Bogdani, qė u bashkua me patrikun serb, Cėrnojeviē, kundėr myslimanizmit. Nė qoftė se ndiqet shembulli i Pjetėr Bogdanit sot kjo do tė thotė tė bashkohet Lush Gjergji, Mark Sopi etj., me atin Sava tė serbėve tė Kosovės, ose Artemijen, nė luftė kundėr myslimanėve, e kjo do tė thotė shqiptarėve sepse serbė mysliman nuk ka. Nė Shqipėrinė londineze kjo do tė thotė bashkim i Rrok Mirditės me Janullatosin, kundėr 'armikut tė pėrbashkėt' tė tyre, myslimanėve shqiptar, sepse mysliman grek nuk ka. Pėr Janullatosin qė ėshtė grek kjo aleancė ėshtė shumė e dėshiruar, ndėrsa Mirditės do t'i duhet tė luftoj kundėr bashkėkomabsve tė vetė. Ky ėshtė problemi i bashkimit tė shqiptarėve nėn termin 'kristianizėm': pėr serbėt e grekėt ėshtė bashkim pėr luftė kundėr shqiptarėve si njė komb tjetėr, ndėrsa pėr shqiptarėt ėshtė bashkim me serbėt e grekėt pėr luftė kundėr bashkombasve tė vet. Thėnė ndryshe ky bashkim ėshtė gjithnjė nė tė mirė tė serbėve e grekėve kundėr shqiptarėve. Bashkimi nėn termin 'kristianizėm' ėshtė njėkahėsh: vetėm kunėr shqiptarėve, por asnjėherė kundėr nacionalshoviznizmit serbo-grek.
Porta tjetėr, 'armiku i pėrbashkėt' i serbėve dhe shqiptarėve, e pėrdorur nė shekuj nga katolikocentrizmi shqiptar pėr t'i ēuar shqiptarėt tek serbėt, po ashtu, ėshtė hapur dhe vėnė nė pėrdorim prej tyre edhe sot. Propaganda serbe e luftės kundėr shqiptarėve, veēanėrisht nė prag dhe gjatė bombardimeve nga NATO e ka paraqitė myslimanizmin dhe myslimanėt shqiptar si rrezik pėr Serbinė e gjithė Evropėn, e ka paraqitė veten si mbrojtėse e kristianizmit evropian etj. Tani katolikocentrikėt shqiptar u thonė shqiptarėve se edhe ata kanė kėtė armik kryesor tė pėrbashkėt me serbėt. Nė vija tė pėrgjithshme argumentimi i tyre thotė se qenia nė shumicė e shqiptarve mysliman po pėrdoret pėr propagandė nė favor tė Serbisė, prandaj myslimanizmi dhe myslimanėt janė vėrtetė armik i Serbisė, por kėshtu po bėhen edhe armik i shqiptarėve. Si pėrfundim, shqiptarėt dhe serbėt kanė njė armik tė pėrbashkėt: myslimanizmin. Me kėtė hiqen pengesat pėr aleancė me serbėt kundėr njė 'armiku tė pėrbashkėt' mė tė rrezikshėm, siē thuhej tradicionalisht, armikut osman dhe mysliman. Mbi kėtė bazė shkohet lehtė tek ideja se nuk ėshtė marrdhėnie e natyrshme konflikti shqiptaro-serb, po aleanca shqiptaro-serbe kundėr armikut tė pėrbashkėt mysliman ne emėr tė vlerave perėndimore 'kristiane'. Fakti qė 'kristianėt' perėndimor bombarduan 'kristianėt' lindor pėr tė mbrojtė 'myslimanėt' shqiptar (dhe boshnjak) e pėrgėnjeshtron argumentin katolikocentrik. Por katolikocentrikėt dallohen, ndėr tė tjera, nga vetė fakti se pėrpiqen tė gjejnė 'armikun e pėrbashkėt' tė shqiptarėve dhe serbėve. Pėr ta nuk ka rėndėsi nėse shqiptarėt dhe serbėt kanė vėrtetė ndonjė armik tė pėrbashkėt, ai mund tė jetė real ose imagjinar, por kryesore pėr ta ėshtė tė shtyhen shqiptarėt tė mendojnė gjithnjė pėr tė gjetė njė 'armik tė pėrbashkėt' e tė hyjnė nė alenacė me serbėt kundėr tij. Kriteri pėr t'i dalluar katolikocentrikėt ėshtė i lehtė: ata pėrpiqen tė gjejnė ose tė sajojnė njė armik tė pėrbashkėt tė serbėve e shqiptarėve.
Trashigimia tek katolikocentrizmi i sotėm shqiptar i ndjenjave antimyslimane tė nacionalizmit serbo-malazez (dhe grek, Raēa 1990) tė shekujve XVIII-XIX e mė vonė dėshmohet edhe nė ndjenjat e forta tė urrjetjes ndaj myslimanėve. Numėri i madh i artikujve tė botuar nė shtypin shqiptar gjatė kėtyre viteve nuk mund tė pėrmendet kėtu. Kėtu mund tė ilustrohet vetėm me rastin e Myftarajt. Urrjetja tipike katolikocentriste shqiptare e marrė nga nacional-shovinizmi serb (dhe grek) shprehet veēanėrisht nė traktin e shpėrndarė nė Kosovė e Shqipėri dhe nė librin e Kastriot Myftarajt 'Nacional-islamizmi shqiptar baleta&feraj' nė tė cilat islami sulmohet nė atė mėnyrė qė pėr tė nxitė urrjetjen kundėr tij shpifet, fallsifikohet kurani etj., vetėm pėr tė arritė qėllimin qė nuk mund tė arrihet ndryshe. Kėshtu, nė librin e vet Myftaraj thotė se Kurani jep porosinė pėr tė vrarė tė gjithė jomuslimanėt: 'Kurani thotė pėr jomuslimanėt: 'I vrisni kudo qė t'i gjeni' (f.266). E vendosur nė thonjėza duket sikur shprehja ėshtė marrė nga kurani, por kurani nuk e pėrmban kėtė urdhėr. Sipas Myftarajt qė kėrkon kthimin e shqiptarėve nė katolik, besimi islam ėshtė fashist (f.111), totalitarist (po aty), fe e poshtnimit njerėzor (f.102), bota shpirtėrore dhe shoqėrore e myslimanėve ėshtė barabare (f.120) etj., etj. Ky fjalor vjen drejtpėrdrejtė nga kryqzatat mesjetare dhe nacional-shovinizmi serbo-grek i shekujve XVIII-XIX-XX.
Siē shihet, pra, nė ēdo vėshtrim mund tė konstatohet e dėshmohet qartė se katolikocentrizmi i sotėm shqiptar, propaganda dhe veprimtaria masive e intensive dhjetėvjeēare deri tek shpėrndarja e traktit nė Kosovė e Shqipėri, e librit tė Kastriot Myftarajt 'Nacional-islamizmi shqiptar baleta&feraj' dhe shpėrthimi i eksplozivit tek busti i Fishtės nė Shkodėr ėshtė vazhdim i njė rryme katolike shqiptare bashkėpunėtore shekullore e serbo-malazezvė me mbėshtetės, frymėzues dhe urdhėrues nė Vatikan. Nga ky bashkėpunim, siē u tha, katolikocentrizmi mori: a) urrejtjen karakteristike tė nacionalizmit serbo-malazez kundėr myslimanėve shqiptar, b) besimin nė 'armikun e pėrbashkėt' tė shqiptarėve e serbėve, c) veprimin sipas planeve serbo-malazeze kundėr 'armikut tė pėrbashkėt' veēanėrisht kunėr myslimanėve, d) pėrbashkimin me ortodoksėt serbo-malazezė nėn emrin e pėrbashkėt 'kristian' kundėr myslimanėve shqiptar etj., etj.
Katolikocentrizmin e kanė lėnė mendtė
U tha qė nė fillim se me veprimtarinė e tij katolikocentrizmi po dėshmohet si njė rrymė iracionale, ose siē thuhet nė popull: me mendje tė dalun. U tha se katolikocentrizmin e sotėm shqiptar e kanė lėnė mendtė jo pse kėrkon qė besimtarėt e besimeve tė tjera tė kthehen nė katolik, por sepse: a) ėshtė mė agresiv se e ka fuqinė dhe, b) se konvertimin e shqiptarėve nė katolik pėrpiqet ta legjitimoj me arsyen kombėtare. Tani mbas shtjellimit tė shkurtėr qė ju bė kėsaj rryme nė ecurinė e vetė hsitorike ėshtė mė lehtė tė kuptohet ky iracionalizėm.
Agresiviteti vetėrrezikues
Fondamentalizmi katolikocentrik ėshtė mė agresiv, mė cinik, dhe mė provokues se ai ortodoks nė Shqipėri. Nė qoftė se me agrsivitetin, cinizmin dhe provokimet e veta nuk ka ēuar nė njė reagim tė ashpėr ndaj tij dhe nė luftė fetare, kjo ka ndodhė kryesisht se pėrfaqėson njė pakicė jo shumė tė rėndėsishme nė tėrėsinė e kombit shqiptar. Por duket sheshit se po tė ishin mė shumė, ta zėmė sa ortodoksėt, katolikėt shqiptar me kohė do ta kishin shndėrruar Shqipėrinė nė Liban, Irlandė etj., shkurt do ta kishin shndėrruar Shqipėrinė nė fushė kaspahanesh fetare.
Por, ashtu, tė pakėt siē janė, katolikėt pėr kėtė pafuqi tė tyre, nga shumica e kombit, madje, janė parė gati si gjynah (pėr t'u mėshiruar) dhe prandaj as nuk ėshtė krijuar ndonjė ndjenjė veēanėrisht dyshuese dhe e keqe pėr ta, as nuk ėshtė ndėrmarrė ndonjė fushatė kundėr tyre. Provokimi, agresivitieti, ligėsia, pamėshira e pėrqėndruar nė kėtė rrymė katolike ėshtė nė disproporcion tė jashtėzakonshėm me madhėsinė e tyre. Prandaj mund tė thuhet se njė koncentrim kaq i madh i tė keqes sa nė kėtė rrymė katolike nuk gjendet nė asnjė tjetėr. Cinizmi i tyre e kalon shfaqjen e ēdo besimi tjetėr fetar nė fushėn e politikes. Megjithatė, njė qenie e tillė kaq e ligė, edhe pse shumė e egėr dhe agresive zakonisht nuk ngjallė frikė po neveri kur e sheh se si e ha veten nga inati se ėshtė e pafuqishme tė realizoj ligėsinė e vet.
Ky qėndrim neveritės, megjithatė ėshtė e zakonshme sa kohė qė kombi e pėrjeton katolikocentrizmin si tė parrezikshėm seriozisht pėr tė tėrėn. Por nė qoftė nga kombi pėrjetohet se katolikocentrizmi po rrezikon tė tėrėn, atėherė qėndrimi i tė tėrės ndaj kėsaj pakice tė rrezikshme mund tė jetė i ashpėr. Jo rrallė me bashkėpunimin e vet dhe me vėnjen nė shėrbim tė Serbisė, Greqisė dhe Vatikanit katolikocentrikėt u kanė sjellė tragjedi katolikėve shqiptar, por kanė rrezikuar edhe gjithė kombin. Nė qoftė se e tėra ndjehet e rrezikuar seriozisht, atėherė pakicėn katolikocentrike, cinike, agresive e provokuese nuk do tė mund ta mbrojnė nga dėmtimet e rėnda as gjithė armėt bėrthamore tė 'kristianėve'. I gjithė kombi shqiptar do tė rrezikohet e dėmtohet shumė nga njė ndeshje fetare, por edhe vetė katolikocentrikėt do tė dėmtohen pėr shumė arsye:
'Mė katolik se papa'
Katolikocentrizmi shqiptar paraqitet mė katolik se papa. Kėshtu kur Shqipėria u pranua nė Organizatėn e vendve islamike, katolikocentrikėt 'laik' reaguan ashpėr, veēanėrisht Frrok Ēupi, Preē Zogaj etj., etj. Shqipėria u pranua nė organizatėn e vendeve islamike rreth njė muaj para vizitės sė papės sė katolikėve nė Shqipėri. Derisa papa nuk shfaqi asnjė rezervė p.sh. duke e shtyrė pak vizitėn etj., katolikocentrikėt reaguan vrazhdė ndaj kėtij antarėsimi.
Derisa papa ka pranuar si gabime tė kishės katolike dhe ka kėrkuar falje pėr kryqėzatat, inkuizicionin, djegien e plakave dhe shkencėtarve nė turrėn e druve, ka kundėrshtuar bombardimet amerikane nė Afganistan, ka bėrė thirrje pėr bashkėjetesė paqėsore ndėrmjet besimeve fetare, ka pritė presidentin iranian etj., etj., katolikocentrikėt shqiptar duke dalė 'mė katolik se papa' nuk pranojnė asnjė gabim tė kishės katolike duke dalė hapur nė kundėrshtim me qėndrimet e Vojtilės.
Qėndrimet e veta tė kundėrta me Vojtilėn, katolikocentrikėt i arsyetojnė si qėndrime nė fakt nė pėrputhje me vullnetin dhe dėshirat e tij, por qė ai nuk mund t'i shpreh hapur. Pra sipas tyre, papa bėn demagogji (thėnė ndryshe ėshtė demagog), por realisht dėshiron dhe vepron ēka dėshirojnė dhe si veprojnė katolikocentrikėt. Kėshtu, duke komentuar deklaratat antimyslimane tė Oriana Falaēit, Kastriot Myftaraj, argumenton se: "ndonėse shumėsia e perėndimorėve shprehen nė eufemizma pėrsa i pėrket rrezikut islam, asht e qartė se ndjenja reale asht ajo qė shprehu Fallaci" (f.176). Sipas tij pra, gjithė perėndimorėt 'kristian' duke pėrfshi edhe Vojtilėn, mendojnė si Falaēi dhe kanė ndjenjat e saj kundėr islamit, ndyrėsisė, barabarisė sė tij etj.,, por i fshehin kėto ndjenja.
Po ashtu edhe vizitėn e papės nė Shqipėri nė vitin 1993, Myftaraj e pėrshkruan krejt nė kundėrshtim me deklarimet e qėllimeve tė vizitės nga vetė papa, duke e paraqitė qėndrimin e tij si demgagji. Sipas Myftarajt, papa Vojtila kishte ardhė nė Shqipėri pėr tė vazhduar kryqazatat mesjetare, kishte realizuar njė vizitė qė kishte mbetė pa u bėrė nga papa Piu II shumė shekuj mė parė. Nė librin e tij "Njė shenjėtore pėr rekonkuisten shqiptare" (1998), Myftaraj shkruan pėr vizitėn e papės Vojtila: "ai papė i pėrgjunjur nė mė tė shenjtin vend tė hapsirės shqiptare nuk mund tė tė mos tė sillte ndėrmend imazhin e njė pape tė hershėm, Piut tė II, i cili 529 vjet mė parė ishte nisur tė vinte nė Shqipėri nė krye tė njė kryqate evropiane, e cila do ta shpėtonte vendin qė me shpirt nėn dhėmbė ishte duke i qėndruar Dar al Islamit qė donte ta gėlltiste" por nuk kishte arritė nė Shqipėri dhe: "Ajme!...Ajme. Dar al Islami e kishte gėlltitur pothuajse krejt vendin (Shqipėrinė, H.F.) nė intervalin ndėrmjet nisjes sė njėrit pontifik dhe mbėrritjes sė tjetrit". Ky interpretim ėshtė nė kundėrshtim me qėllimet e shpallura nga papa, dhe e nxjerrė papėn demagog gėnjeshtar, por ėshtė identik me interpretimet qė iu bėnė nga kleri fondamentalist ortodoks grek (dhe rus) vizitės sė papės nė Greqi, Ukrainė etj., pikėrisht si diversion dhe vijim i kryqėzatave kundėr ortodoksisė (shih p.sh: Levantis, 'Karvan', nr.2, 2002, f.33-34).
Nuk mund tė thuhet me siguri nėse interpretimi katolikocentrik dhe i Myftarajt ėshtė i vėrtetė apo i gabuar: ndjenjat e veta tė fshehta mund t'i publikoj Vojtila.
Kėtu vetėm mund tė nxirret njė pėrfundim duke marrė rastin kur intepretimi i Myftaraj pėr qėndrimin e perėndimorėve, duke pėrfshi edhe papėn, ėshtė i saktė, pra duke marrė rastin mė tė favorshėm pėr te. Atėherė, nė qoftė se perėndimi, pra, mendon si Falēi por sillet ndryshe me demagogji, kjo do tė thotė se ka njė arsye, ka njė shkak qė e shtynė t'i fsheh ndjenjat e veta tė vėrteta dhe veprimet e veta tė dėshiruara. Nga ky fakt del se katolikocentrikėt rrezikojnė veten dhe besimtarėt e tyre katolik duke provokuar kombin shqiptar, sepse nė qoftė se katolikocentrikėt e bėjnė kombin tė ndjehet i rrezikuar prej tyre dhe e tėra fillon tė veproj kundė tyre, atėherė 'kristianėt' perėndimor mund tė vazhdojnė tė bėjnė 'demagogji', tė flasin me 'eufemizma' ndaj islamit shqiptar dhe tė mos i mbrojnė sa duhet katolkocentrikėt shqiptar. Ato arsye qė e shtyjnė tani tė bėj demagogji e tė sillet 'me kulturė e maturi' ndaj islamit sot, mund tė vazhdojnė tė veprojnė edhe kur tė rrezikohen katolikocentrikėt shqiptar. Pra, nė qoftė se ėshtė e vėrtetė ēka thotė Myftaraj dhe pėrshkrimi i papės si demagog, atėherė kjo ėshtė njė nga arsyet qė katolikocentrizmi ėshtė iracional dhe rrezikon veten pėr shkak tė agresivitetit kundėr tėrėsisė kombėtare pa pasė fuqinė qė i pėrgjigjet kėtij agresiviteti. Realcionet e priftėrinjėve shqiptarė gjatė shekujve XVI-XVIII janė tė mbushura me lutjet e priftėrinjėve shqiptar drejtuar papės me kerkesat pėr t'i ndihmuar mė shumė se tė tjerėt sepse katolikėt shqiptar ndodheshin nė njė situatė tė veēantė, nėn sundimin islam e jo si katolikėt e tjerė evropian qė ishin tė lirė (Shihni se janė tė botuara disa vėllime). Por Papėt mė shumė ndihmonin katolikėt evropian tė lirė se katolikėt shqiptar nėn sundimin osman-mysliman dhe relacionet shtoheshin. Papa bėnte politikė me myslimanėt. Nuk do tė ishte e dobishme pėr katolikocentrikėt shqiptar t'i shtojnė vėllimet e dokumenteve pėr Shqipėrinė me relacione e lutje tė tilla nė shekullin XXI. Papa prap mund tė bėj politikė me myslimanėt.
Pėr mė tepėr mbrenda vetė klerit katolik shqiptar gjithnjė ka ekzistuar edhe njė rrymė kundėrshtare e katolikocentrikėve, njė rrymė qė vlerėsonte kombin shqiptar dhe e vinte atė nė qendėr. Edhe ky ėshtė njė faktor qė rrezikon katolikocentrikėt shqiptar dhe besimtarėt e tyre katolik, sepse kleri katolik shqiptar mund tė mos dalė unik kundėr shqiptarėve tė besimeve tė tjera. 'Kristianėt' perėndimor mund tė bėjnė 'demagogji' dhe tė mbėshtesin klerin katolik 'tė moderuar', 'paqėsor'etj., kundėrshtar tė katolikocentrikėve, ekstremistėve fetar etj., ndoshta pėr arsyen e shmangies sė ndeshjes me islamin nė prag tė shtėpisė, nė Evropė, pėr tė realizuar konfliktin mė largė, nė Azi e ndoshta nė Afrikė etj. Shkurt, ekzistenca e njė rryme klerikėsh katolik shqiptar me prirje kombėtare e ulė edhe mė shumė fuqinė e katolikocentristėve, heq edhe mė shumė mbėshtetjen 'perėndimore' dhe e vendos edhe mė nė rrezik pjesėn e katolikėve qė i bashkohen rrymės agresive, fondamentaliste, cinike katolikocentriste.
Nga rryma katolikocentriste e ndjenė veten tė rrezikuar gjithė kombi, sepse me idetė e tij tė shfaqura deri tani duket se prekė tė gjithė kombin. Sė paku si shfaqet nė librin e Myftarajt ai prek edhe interesat e ortodoksėve nacionalist shqiptar sepse propozon qė Shqipėria e Jugut t'i bashkohet Greqisė, prek edhe myslimanėt e tė gjitha krahinave, prek edhe laikėt, ateistėt dhe jobesimtarėt e ndryshėm qė dėshirojnė ruajtjen e kombit shqiptar e bashkimin e tij etj., etj. Kėshtu ai deri sa bėn pėr vete ortodoksėt (dhe jobesimtarėt) filogrek kthen kundėr vetes njė pjesė tė klerit katolik, gjithė myslimanėt besimtar, ortodoksėt me prirje shqiptare, nacionalistėt etj. Tė gjitha kėto janė vetėm disa nga arsyet pse katolikocentrizmi ėshtė iracional nė kuptimin se tregohet mė agresiv se sa e ka fuqinė.
Iracionaliteti i 'arsyes kombėtare' katolikocentriste
Katolikocentrizmi shqiptar ėshtė iracional jo vetėm pse tregohet mė provokues e agresiv se e ka fuqinė dhe kėshtu rrezikon veten, por edhe se kėrkesėn e vet pėrpiqet ta legjitimoj me 'arsyen kombėtare' shqiptare. Ne shqetėsohemi dhe bėjmė thirrje qė kombi tė kthehet nė katolik, arsyetojnė ata, sepse pėrndryshe bota e fuqishme dhe e zhvilluar perėndimore nuk na pėrkrah.
Iracionaliteti i kėtij argumenti ėshtė i dukshėm praktikisht dhe logjikisht, por kėtu do tė pėrmenden vetėm disa momente pa e zhvilluar me plotė kėtė argument. Praktikisht ėshtė iracional, sepse, siē u tha, perėndimi i zhvilluar dhe i fuqishėm ka ndėrhyrė me armė nė mbrojtje pikėrisht tė dy popujve nė shumicė myslimane nė Ballkan: boshnjakėve dhe shqiptarėve, pikėrisht nga njė popull 'kristian' dhe qė luftonte kundėr 'rrezikut islam' ndaj perėndimit, Serbisė. Aleanca mė e fuqishme ushtarake nė hsitornė njerėzore, aleanca mė e fuqishme 'kristiane' nė historinė e njerėzimit, NATO, veprimin e parė ushtarak nė historinė e vetė gati 50 vjeēare, promovimin e vet e bėri nė mbrojtje tė njė populli nė shumicė myslimane, pikėrisht tė kombit tonė kundėr njė agresori 'kristian' ortodoks. Ajo mund tė zhvilloj edhe shumė luftėra tė tjera, ose mund tė shpėrbėhet, por nė historinė e saj mbtetet fakti se luftėn e parė e bėri pėr tė mbrojtė njė popull nė shumicė myslimane. Kjo provon edhe njė gjė tjetėr: se temri 'kristian' pėr tė mbuluar bashkimin e katolikėve me ortodoksėt nuk funksion nė pernėdim, por ėshtė porta, mjeti, emri me tė cilin vetėm katolkocentrikėt shqiptar dhe jo 'kristianėt erėndimor historkisht dhe aktualisht janė pėrpjekė tė mbulojnė bashkėpunimin e tyre me ortodoksinė serbe e greke. Argumenti i 'arsyes kombėtare' i pėrdorė nga katolikocentrizmi ėshtė iracional edhe logjikisht, ndėr tė tjera, sepse Evropa e sotme nuk ėshtė mesjetare e udhėhequr nga arsyeja fetare por udhėhiqet nga interesat kombėtare. Evropa vetė nuk ėshtė katolike, por protestane, luterane, anglikane, ortodokse, edhe katolike dhe myslimane. Ndėrrimi i fesė vetėm pėr tė marrė pare nga Evropa, siē u kėshillojnė katolikocentrikėt shqiptarėve duke filluar me Kadarenė e deri tek Myfataraj dhe trakti, do t'i paraqiste shqiptarėt mė shumė si ateistė qė nuk e kanė problem besimin dhe e ndėrrrojė fenė sa herė t'iu nevojitet para, se sa si katolik. E ndoshta pėr njė besimtar mė i mirė ėshtė njė njeri qė beson diku, qoftė edhe njė fe kundėrshtare se njė ateist. Ndėrrimi masiv i fesė, edhe sikur tė kenė tė drejtė katolikocentrikėt, kėrkon njė periudhė tepėr tė gjatė kohore, ndoshta shekullore dhe deri atėherė shqiptarėt jo vetėm nuk do tė marrin mbėshtetjen perėndimore e do tė mbeten tė pazhvilluar, por kur tė jetė pėrfunduar konvertimi nuk dihet nėse do tė jetė mė i dobishėm dhe nė pėrputhje me qėllimin sepse rrethanat mund tė kenė ndryshuar dhe qytetėrime tė tjera mund tė jenė fuqia botėrore pėr pėrkrahjen (paratė) e tė cilave mund tė kemi nevojė etj., etj.
Ab katolikocentrismus libera nos Domine
Deri tani, siē u tha, zakonisht, por jo gjithnjė, katolikocentrizmi mė shumė se me urrejtje ėshtė parė me neveri. Pėrgjitėsisht ka mbizotėruar mendimi se nuk ėshtė mirė, nuk ėshė e dobishme qė feja tė politizohet dhe pėr kėtė njė numėr i madh argumentesh janė pėrpunuar edhe nė Evropė gjatė iluminizmit dhe kalimit nga mesjeta nė modernen. Vlera e vetme e pranuar gjėrėsisht nė botė si karaktersitike shqiptare, toleranca fetare, synohet tė shkatėrrohet nga katolikocentrikėt duke e politizuar fenė. Argumentet e zhvilluara gjatė kalimit nga mesjeta nė modernen dhe praktikat e ndarjes sė fesė nga politika, e lėnejs sė besimtarėve nė vullnetin e vet tė lirė pėr tė zgjedhė fenė., e kufizimit tė instituciineve fetare nė afrimin e shėrbimeve besimtarėve dhe nė shoejgimin e epėrsive tė fesė qė u kėshillohet janė treguar racionale, tė dobishme praktikisht, zbutėse tė konfliketeve, shamngėse tė tragjedive e masakrave etj.
Megjithatė nė qoftė se katolikocentrikėt e politizojnė fenė duke iu drejtuar kombit, duke iu drejtuar shqiptarėve qė tė katolicizohen, atėherė kombi bėn thirrje pėr shqiptarizimin e katolicizmit. Myslimanėt shqiptar nuk kanė qendėr tė huaj qė i drejton. Ortodoksėt shqiptar me sakrifica tė mėdha e kanė krijuar kishėn e pavarur shqiptare. Vetėm katolikėt nuk janė pavarėsuar dhe vazhdojnė t'u mbeten besnik tė huajve. Pra, katolikocentrizmi, kjo qenie e pėshtirė me kaq mllef e vner tė grumbulluar nė shekuj, qė bren veten nga mllefet e grumbulluara nė trupin e vet tė dobėt deri tani kryesisht ėshtė parė nga kombi me pėshtirosje dhe njėfarė mėshire pėr te, por mund tė shihet edhe si rrezik Parulla e katolikocentrizmit (bashkė me serbėt e grekėt) ka qenė lutja e Mazrrekut: 'Ab albanensibus libera nos Domine' ('Nga shqiptarėt na shpėto o Zot'). Por parulla dhe lutja e shqiptarėve mund tė bėhet: 'Ab katolikocentrismus libera nos Domine' ('Nga katolikocentristėt na shpėto o Zot')
Fondamentalizmi katolikocentrist po bėhet secilėn herė mė iracional ndėr shqiptarėt ose thėnė mė popullorēe, katolikocentrizmin po e lėnė mendtė.E kane lėnė mendtė jo pse ben thirrje qė njerėzit me pėrkatėsi tė tjera fetare tė kthehen nė katolikė, sepse pėrfaqėsuesit e ēdo besimi i ftojnė tė tjerėt tė pėrqafojnė besimin e vet. Por e kanė lėnė mendtė, sė pari, sepse tregohet mė agresiv se e ka fuqinė e kjo i kthehet si bumerang nė dėm tė vet dhe, sė dyti, sepse kėtė thirrje pėrpiqen ta arsyetojnė mė njė 'reason d'nation', mė arsye kombetare.
Prandaj, nė kėtė shkrim do tė tregohet nė vija mjaft tė pėrgjithshme se si brenda katolicizmit nė shekuj ka ekzistuar njė rrymė politiko-fetare qė u ka sjellė dėme tė mėdha shqiptarėve; se veprimtaria e sotme katolikocentriste ėshtė vazhdim i kėsaj rryme; se si pėrpjekja pėr tė legjitimuar veprimtarinė e vetė me 'arsyen kombėtare' ėshtė krejt iracionale etj. Por para se tė shqyrtohen kėto ēėshtje me rėndėsi tė madhe pėr jetėn e shqiptarėve, nga konceptimi dhe qėndrimi ndaj tė cilave varet shumė nėse shqiptarėt do tė bėjnė njė jetė mė tė mirė apo edhe mė tė keqe le tė fillohet si hyrje me njė dukuri tė ēuditshme tė ditėve mė tė fundit.
Ēuditja me tė ēuditurit
Pėr median, analistėt, 'intelektualėt' dhe forcat 'politike' nė Shqipėti u duk si njė ēudi, si njė rrufe nė tė kthjellėt shpėrndarja e njė trakti antimysliman nė Shkodėr dhe njė shpėrthim pranė bustit tė Gjergj Fishtės. Por, pėr t'u ēuditur ėshtė vetėm me kėtė ēuditje tė 'politikanėve', 'analistėve', 'intelektualėve' dhe medias shqiptare. Nė Shqipėri ka dhjetė vjet qė shpėrndahen 'trakte' si ky qė u shpėrnda nė Shkodėr, shpėrndahen legalisht nė dhjetramijė kopje, nė gjithė vendin, nė gazetat e forcave kryesore 'politike' dhe nė gazetat 'e pavarura', shkruhen e shpėrndahen libra qindra faqesh e mijėra kopjesh, transmetohen emisione televizive e radiofonike.Veē disa intelektualėve dhe veprimtareve tė rrethuar rreth 'Rimėkėmbjes', dhe veēanėrisht kryetari i saj, Abdi Baleta, ndaj kėsaj fushate antimyslimane nuk ka kundėrvepruar gati askush. Ndėrsa tani 'analistėt', 'intelektualėt', media, 'politikanėt'ēuditen e bėjnė zhurmė pėr njė trakt tė shpėrndarė ilegalisht, vetėm nė njė qytet dhe vetėm nė disa qindra, ndoshta mijėra kopje.
Nė trakt nuk ka ansjė ide dhe as intensitet urrejtjeje e konfliktualiteti mė tė madh se nė artikujt e gazetave, librat, emisionet e medias elektronike qė tė ngjallin reagim mė tė madh se kėto. Trakti bėn thirrje pėr kthimin masiv tė shqiptarėve nė katolik 'pėr arsye kombėtare'; nxitje urrejtjeje ndaj islamit si besim; e lidh islamin me dhe institucionet e tij (xhamitė etj.) me terrorizmin, 'fondamentalizmin islamik'; glorifikon disa figura katolike; bėn thirrje tė largohen nga figurat qėndrore tė nacionalizmit shqiptar e tė Lidhjes Shqiptare tė Prizerenit si Ymer Prizereni, Sami Frashėri etj.
Por tė gjitha kėto ide e thirrje dhe, me po kaq intensitet urrejtės janė shfaqė legalisht, publikisht, nė gazeta, libra, media elektronike etj., qė dhjetė vjet nė Shqipėri. Trakte si ky dhe ide si kėto janė shkruar nga shkrimtarė, studiues, politikanė, gazetarė tė njohur e tė panjohur. Kėshtu thirrjen pėr kthimin masiv tė shqiptarėve nė katolik, ashtu si nė trakt, ka mbi dhjetė vjet qė e ka bėrė Ismail Kadare. Ai ėshtė pasuar nga njė varg pasuesish tė njohur e tė panjohur. Ashtu si trakti, edhe Kadare edhe pasuesit e tij janė pėrpjekė tė legjitimojnė thirrjen prozelitike me 'arsyen kombėtare': se Evropa nuk na mbėshtetė pa u kthyer nė katolik. Trakti, siē u tha, e lidhė besimin islam dhe institucionet e tij me terrorizmin 'fondamentalist islamik'. Por kėtė e ka bėrė gati qė dhjetė vjet mė parė Neshat Tozaj nė gazetėn 'Zėri i Popullit' (10.1.1995) nė artikullin "Shqipėria njė depo municioni islamik?" dhe para tij kjo ka qenė propagandė e pėrditshme e shtypit nė Shqipėri.
E gjithė kjo propagandė antimyslimane ėshtė pėrmbledhė e shpėrnda nė Shqipėri nė njė libėr prej 330 faqesh tė shkruar nga Kastriot Myftaraj: "Nacional-islamizmi shqiptar baleta&feraj", dhe ėshtė vėnė nė qarkullim njėkohėsisht me hedhjen nė qarkullim tė traktit nė Kosovė. Ngjashmėria ndėrmjet traktit dhe librit ėshtė fantastike. Ashtu si trakti, edhe libri e lidhė besimin islam me terrorizmin.
Ashtu si trakti edhe Myftaraj bėn thirrje pėr konvertim masiv tė shqiptarėve (gegė) nė katolik duke e bazuar nė 'arsyen kombėtare', sepse Evropa nuk i pėrkrah shqiptarėt pa kėtė konvertim. Shqiptarėt ndodhen para alternativės: "ose islamin, ose shtetin e bashkuem nacional shqiptar" (f.91). Ashtu, dhe mė vrazhdė se trakti, libri fallsifikon dhe sulmon pėrmbajtjen e islamit. Sipas traktit "feja islame ėshtė fe e dhunės, krimit, drogės, prostitucionit dhe prapambeturisė". Sipas Myftarajt feja islame ėshtė fe e poshtnimit njerėzor: "Qė islami ėshtė fe e poshtnimit njerėzor, kjo kuptohet dhe nga fakti qė ajo ka adoptu pėr ritin e faljes, ranien pėrmbys" (f.102). Po ashtu sipas Myftarajt feja islame ėshtė totalitariste dhe fashiste: "Islami nė thelbin e vet asht njė fe totalitariste (f.110 etj.) dhe fashiste (ff. 111-112). Ashtu si trakti edhe libri sulmon disa figura qėndrore kombėtare tė shqiptarėve: "mos shkoni pas mashtrimeve tė dijetarėve tė rrejshėm tė asaj kohe, tė homoseksualėve siē ishin Sami Frashėri, Ymer Prizereni etj.". Edhe Myftaraj nė librin e vet sulmon pėrfaqėsuesit e nacionalizmit shqiptar, veēanrisht Hasan Prishtinėn (ff. 277;301 etj.) qė vijoi programin e Pashko Vasės, Sami Frashėrit e Ymer Prizerenit. Trakti ashtu si libri i Myftarajt glorifikon figurat politike sipas kriterit katolik. Sipas traktit: "edhe njė herė ju ftojmė tė ktheheni tek burimorja - tek feja e tė parėve e tė mos tradhtoni Gjergj Kastriotin, nėnė Terezėn, Pejtėr Bogdanin". Ashtu edhe Myftaraj glorifikon Skėnderbeun, Pjetėr Bogdanin dhe, natyrisht, nėnė Terezėn, tė cilės, i ka kushtuar njė libėr tjetėr tė plotė.
Megjithėse me i vrazhdė, me mė shumė shpifje dhe urrejtje ndėrfetare dhe nė mė shumė kopje e faqe se trakti, ndaj librit tė Myftarajt dhe njerėzve qė kan filluar ta shpėrndajnė 'fshehurazi' si trakt nuk kanė reaguar negativisht as media, as politikanėt, as intelektualėt veē disa njerėzve tė rrethuar rreth 'Rimėkėmbjes'.
Teza si tė traktit e tė librit tė Myftarajt kanė hedhė vetė politikanėt mė me ndikim nė jetėn fatkeqe tė shqiptarėve: Fatos Nano dhe Sali Berisha. Para se Myftaraj tė shkruante librin ku pėrpiqet tė fshij historinė mbi 500 vjeēare shqiptare duke e thjeshtuar nė histori vetėm tė katolikėve, Fatos Nano pat bėrė thirrjen "tė fshihen 555 vjetė histori tė shqiptarėve". Nė pėrgjigje tė kėsaj thirrjeje dhe si zelltar i devotshėm i Nanos, Kastriot Myftaraj, i ėshtė vėnė punės menjėherė tė fshij 555 vjet tė historisė shqiptare, punė tė cilėn e ka pėrfunduar nė librin "Nacional-islamizmi shqiptar baleta&feraj" disa muaj mbas thirrjes sė Nanos.
Edhe Sali Berisha nė ballafaqimin televiziv me Nanon u pajtua me tezėn e Nanos pėr fshirjen e 555 vjetėve histori dhe jete shqiptare. Berisha tha se flamuri shqiptar ėshtė flamur i krishterimit duke tjetėrsuar kėshtu flamurin kombėtar tė shqiptarėve nga kombi dhe duke e njohur si flamur fetar. Kėshtu, sipas tij, del se Shqipėria pėrfaqėsohet nė OKB etj., me flamur fetar. Ashtu si Nano dhe Myftaraj, pėrkatėsinė evropiane tė shqiptarėve Berisha u pėrpoq ta mbėshtesė nė njė element tė vetėm kulturor, nė fenė katolike. Sipas Berishės prova se shqiptarėt janė evropian ėshtė qenia e tyre i vetmi popull katolik nė Perandorinė Bizantine. Ashtu si Nano, si Berisha, qė tė dy, mendojnė se pėr tė dėshmuar pėrkatėsinė evropiane tė shqiptarėve duhen fshi 555 vjet histori dhe, mbi tė gjitha, jetė e shqiptarėve, pėr t'u rilidhė me periudhėn e Perandorisė Bizantine.
Nuk ėshtė aq e rėndėsishme se tezat e Berishės nuk janė tė sakta: a) se nė kohėn e vet flamuri i sotėm shqiptar ka qenė flamur i vetėm njė princi shqiptar (Skėnderbeut), meqenėse principatat e tjera kishin flamujt e vetė dhe, b) as nė kohėn e Skėnderbeut, dhe aq mė pak sot, flamuri nuk kishte asnjė simbol fetar sepse pėrbėhej nga shqiponja (simbol totem, jo kristian) dhe ylli i Davidit (simbol jo kristian). Po ashtu shqiptarėt nuk kanė qenė nė shumicė katolike, dhe as tė vetmit, as nė periudhėn e Perandorisė Bizantine. Shqetėsimi i Berishės nuk ėshtė saktėsia e pohimeve, por programi katolik qė bartin e mėbshtetin. Prandaj pėr 'eruditin' Berisha, nuk ėshtė kryesore padituria e tij. E rėndėsishme ėshtė se nga pohimet e Berishės provohet: a) se Berisha ose i ėshtė nėnshtruar presionit katolikocentrist, ose i ka pėrbrendėsuar vetė ndjenjat dhe qėndrimet katolikocentriste. b) e rėndėsishme ėshtė se edhe Berisha i bashkohet thirrjes sė Nanos pėr tė fshi 555 vjet histori e jetė shqiptare qė tė kthehen tek Perandoria Bizantine. c) E rėndėsishme ėshtė se me ndikimin qė ka Berisha nė Partinė Demokratike e ka kaluar kėtė parti nė programin politik dhe synimet e katolikocentrizmit shqiptar. d) Katolikocentrizmi i PD bashkohet me ortodoksinė e Nanos sipas modelit tė bashkimit tė Aurel Plasarit (ortodoks) me Zef Pėllumbin (katolik), e kristianizmit (katolicizėm + ortodoksizėm) kundėr myslimanizmit, ēka shpjegon edhe dashurinė e veēantė tė PD dhe Berishės pėr Aurel Plasarin.
Mbas gjithė kėsaj veprimtarie antimyslimane dhjetėvjeēare, publike, masive, agresive, politike dhe publicistike ėshtė ēudi tė ēuditesh pėr njė trakt qė, nė krahasim me to, ėshtė i parėndėsishėm. Dhe ēudia me tė ēuditurit vėrtetė ka bazė, sepse tė ēuditurit vetė kanė shkruar e shpėrndarė 'trkate' d.m.th. libra, gazeta, emisione nė median elektronike dhe nė programet politike partiake e jopartiake njėlloj si trakti i fotokopjuar. Ēudia bėhet edhe mė e madhe sepse gazeta 'Rimėkėmbja' (15.1.2002) e kishte botuar traktin mbas shpėrndarjes nė Kosovė dhe kishte paralajmėruar pėr rrezikun e tij duke treguar edhe njė herė se ėshtė shumė para gjithė tė tjerėve nė konstatimin e veprimtarive antishqiptare dhe nė luftėn kundėr tyre.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn hat_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn fur_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn