als_Latn dik_Latn sag_Latn
20 Janar 2015 - 10:36
KULLA. Kur shoh ndonjë kullë të vjetër shqiptare, më bëhet se dëgjoj rrëfimin për kohët kur kulmet familjare mbështeteshin mbi themelet e vetëdijes se madhështia dhe qëndrueshmëria e vatrës ku jeton, është e kushtëzuar nga bujaria, fisnikëria dhe besnikëria e shtëpiarëve brenda saj. Pra, nuk ishin vetëm muret ato që mbronin familjet e atëhershme, por edhe bindja se turpin e burrit nuk e mban toka, e atë të gruas nuk e mbulon as dheu. Apo, e kundërta e asaj që ndodh sot, kur ke përshtypjen se jetohet sipas parimit se turpi i burrit mund ta drejtojë tokën, e ai i gruas mund ta stolisë dheun. Duke qenë kullat fortesë të besnikërisë, fisnikërisë dhe bujarisë shqiptare, vendbanimet e dikurshme nuk kishin vetëm emër, por edhe mbiemër: atë të familjes së kullës më të lavdishme, të asaj që bëhej emblemë e vlerave të një mjedisi, atë të kullës që nuk ishte përcaktuar si e tillë për nga madhësia, por për nga virtytet njerëzore të banorëve të saj. Kur shoh ndonjë kullë të vjetër, nuk rikujtoj burrërinë aq të përmendur nëpër këngët popullore, por gruarsinë e heshtur të vitoreve brenda kullave, murmuritjet e tyre të kujdesshme që të mos pengojnë bisedën e burrave, duke e shndërruar kështu vetveten në hije-gurë të themeleve të kullës. Pra, rikujtojë ato gra-Heroina, që e kishin kuptuar se kulla ishte shtëpi-kala, strehimore ku festohej lindja, por jetohej me frikë se mund të mos e meritosh vdekjen.
PËRMENDORE. Jetojmë në kohë kur gjithandej ngrihen përmendore. Por kam ndjenjën se sa më të shumta janë përmendoret, aq më e thellë bëhet harresa jonë. Shumë nga përmendoret e sotme kanë diçka që ato i bënë të ngjashme mes veti: nuk shprehin gjithaq mirënjohjen ndaj atyre që u është ngritur shtatore, sa përulësinë tonë ndaj ndërtuesve që kemi, e të cilët, heroizmin e të tjerëve e përdorin për përfitime ditore politike. Me çka, ke përshtypjen se shumica e politikanët tonë të sotëm - e “çlirimtarë” të djeshëm - janë të gatshëm t’i “pyllëzojnë” tokat shqiptare me aq përmendore, sa do mjaftonin të bëhej i padukshëm mëkatit të tyre i sotëm. Dhe sa më të shumta janë përmendoret nëpër vendbanimet tona, aq më shumë më mungon përmendorja që më ringjallet në imagjinatë: ajo që do simbolizonte të sotmen tonë, që do simbolizonte kohën kur përmendoret i ndërtonin dhe përuronin edhe disa nga ata që i përulen vetëm thellësisë së xhepit të vet, ata që vetvetes ia afruan parajsën e kësaj bote, e popullit ia morën të gjitha. Pra edhe ata të cilët, sikur të kishte blerës, do i shisnin edhe varret e heronjve tanë, e jo më përmendoret e tyre!
ÇAMËRIA. Thuajse në çdo roman timin, Çamëria më ka ardhur vetvetiu, ashtu siç vijnë ëndrrat e trishta, të cilat të shkaktojnë dhembje e pikëllim, por janë pjesë e jotja e pandashme. Jo vetëm tani, por edhe gjatë viteve rinore - edhe atë jo shkaku i ndonjë atdhetarizmi folklorik - Çamërinë e ndjeja si instrument matës të mbamendjes sime dhe si rikujtim i asaj që jam e çka mund të më ndodh. Çamëria ishte e mbeti në mua emër e mbiemër i rreziqeve që na kanoseshin neve nga kjo anë e kufirit, ajo më mundësonte ta kuptoja sa fatkeq janë popujt që harrojnë shpejtë. Dhe së bashku me rikujtimin e varreve dhe lotëve të çamëve, sa herë që më ringjallej në imagjinatë nëna që shtrëngon në krah vdekjen e pjellës së vet, pëshpëritja vargjet e modifikuara të një poezia të huaj: “Çamëri, nëse të harroj le të mos e meritoj emrin shqiptar dhe le të më thahet goja që ka thithur qumështin e nënës” Edhe sot, sa herë që marr të shkruaj ndonjë prozë më të gjatë, çamët e Çamëria më vijnë si strumbullar që duhet të dëshmoj mbamendjen tonë kolektive. Edhe atë jo si dhembje që vuan për hakmarrje, por si dashuria për çdo gjë që ka të bëjë me shqiptarinë, me atë shqiptari që fal por nuk harron, për atë shqiptari që e ka kuptuar se një popull që shpejt i harron tragjeditë nga e kaluara, fillon të mos e ndiej dhembjen që ia shkaktojnë të tjerët, nis ta ndiej vetveten vetëm si aktor të denjë të tragjedive kolektive.
PRISHTINA. Sa herë që arrij në hyrje të Prishtinës, sa herë që e shohë barkun e fryrë të kryeqendrës së Kosovës nga lartësia e Çagllavicës, më kaplon po e njëjta ndjenjë e viteve të dikurshme rinore kur vija në këtë qytet me ambiciet se edhe unë do bëhesha atë që ëndërroja - shkrimtar. Dhe e drejtoj shikimin nga Pallati i dikurshëm i Shtypit, ku sot janë zyrat e Qeverisë së Kosovës. Duke shikuar tollovinë ku duhet të futem, e bëj peshimin e kohëve. Gjatë këtij peshimi më del se në dekadat kur çdo gjë mbante në dorë një parti, vritej e heshtej krijuesin, ndërkaq sot kur jemi nën sundimin e shumë “sekteve” partiake, heshtet dhe vritet arti. Dhe mundohem të përcaktoj cilat kohë janë më shkatërrimtare për një popull: ato që vrasin e burgosin krijuesin, apo këto që e shkelin dhe asgjësojnë artin!? Duke u lodhur nga ky peshim, futem rrugëve të Prishtinës, që të trishtojnë me ngushtësinë e tyre e të cilat janë përplot vetura luksoze, që mbulojnë të vërtetën për një popull skajshmërisht të varfëruar. Dhe, për të arritur nga Çagllavica deri në qendër të qytetit, harxhojë po aq kohë sa edhe nga Shkupi deri në Çagllavicë. Pra, aq kohë sa më mjafton të kuptoj se ka diçka që e barazon partinë e dikurshme që ndërtonte socializëm, me këto të sotmet që ndërtojnë “hajnokracinë”: edhe këto të sotmet, njësoj si ajo e dikurshmja, i ngjajnë lopës, të cilën e ushqen populli, por e mjelin kryesuesit e tyre.
TIRANA. Kryeqyteti i ëndrrave të mia rinore, i viteve kur nuk e kuptoja si është e mundur aq lirshëm të shkoja në cilëndo qendër të botës, por jo edhe në Tiranë!? Andaj, gjithmonë me ëndje shkoj në Tiranë. Edhe pse e di se njësoj si Prishtina, edhe kryeqendra e Shqipërisë, është vendbanim ku pasqyrohet e njëjta: pasuria e ngutshme e atyre që politikën e shndërruan në biznes më fitimprurës dhe varfëria i popullit që vonë e kuptoi se nuk voton për drejtuesit e shtetit, por për kapitalistët e ardhshëm të cilëve do u takojë Shqipëria.
ARSIMIMI. Ne sot jemi duke e mbjellë farën e bimës së keqe që do e dëmtojë të ardhmen tonë: shumë nga universitetet tona u ngjajnë qendrave tregtare, ku merr diplomën jo sipas asaj që ke në kokë, por varësisht nga “provimi” i besnikërisë ndaj “mëmës” parti në pushtet dhe, varësisht nga thellësia e xhepit që ke! Pra në të ardhmen do të kemi shumë të shkolluar, por të paditur, që do të jenë jokonkurrues në treg e do ndihen inferiorë përballë të rinjve të popujve fqinjë!
KROI. Shpesh shkoj te një krua në majat e Malit të Krojeve që ndodhet nga ana jugore e Shkupit. Dhe shpesh më bëhet se duke dëgjuar gurgullimën e ujit, mundohem të gjej një fjalë të vetme për të shpjeguar sa të paktë janë njerëzit që e arsyetojnë lindjen dhe e kanë merituar vdekjen. Dhe më bëhet se dëgjoj pëshpërimën që më thotë: pronë e vetme e sigurt e njeriut është LINDJE-VDEKJA, se hapësira që ndan lindjen e vdekjen, mbushet vetëm me një ëndërr, e vlera e së cilës matet me jetëgjatësinë e saj edhe pasi të ketë vdekur ëndërruesi, me atë sa ajo bëhet krua nga i cili do i freskojnë ëndrra e veta gjeneratat që vijnë.
© KOHA.net
30 Prill 2015 - 12:39
30 Prill 2015 - 12:38
30 Prill 2015 - 12:34
30 Prill 2015 - 12:27
30 Prill 2015 - 12:17
Ec me kohën...
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn tur_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn