als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Media dhe feudali
Por, ēfarė ėshtė pavarėsia e opinionit publik sot? Cilėt janė ata persona dhe organizma qė po e kontrollojnė mendimin, qėndrimin dhe fjalėn e lirė? Kush ėshtė ai qė ka fuqinė rreth medieve? Mediet janė tė rrethuara nga shumė organizata institucionale: partiake, private dhe shtetėrore, tė cilat duan ti disiplinojnė. Shumica e medieve janė robėr tė burimeve tė informacionit qė vijnė nga EULEX-i, qeveria dhe nga partitė politike. Bota dhe problemet e pazgjidhura sociale-ekonomike dhe politike tė Kosovės, nuk janė paraqitje e realitetit qė bėjnė kėto media. Ato nuk janė reflektuese besnike tė botės dhe tė realitetit tė shqiptarėve tė Kosovės, por mė shumė janė duke e paraqitur "realitetin" ideologjik tė parė me syzet dhe me thjerrėzat e EULEX-it, e ky ėshtė "realiteti" i partiakėve dhe i klaneve tė qeverisė sė Kosovės.
Kėta pra, janė regjisorėt e debatit dhe tė polemikave nė opinion. Filozofi dhe sociologu i madh i kėtij shekulli, Habermas, thotė se opinioni publik nė kohėn e feudalizmit ishte i pėrfaqėsuar. Pra, opinioni publik nė kėtė periudhė pėrfaqėsohej dhe paraqitej nėpėrmjet mbretėrve dhe princave tė oborrit mbretėror. Ky lloj opinioni publik, kokė e kėmbė, ka qenė i lidhur me oborrin mbretėror dhe ishte produkt i vetė mbretit. Ishte mbreti ai qė pėrfaqėsonte dhe paraqiste popullin nė opinionin publik. Ishte mbreti ai qė i tregonte popullit se si duhet tė jetonte dhe tė mendonte. Populli nuk kishte asnjė rol nė vendimmarrjet dhe nė pėrpunimin e opinionit publik. Populli ishte vėshtrues pasiv i ngjarjeve politike dhe ekonomike. Feudalizmi paraqiste dhe ushtronte pushtetin e vet te populli dhe jo para popullit.
Dobėsimi i opinionit publik po vjen sepse kultura masive konsumuese ka bėrė qė ne tė shndėrrohemi nga njė publik rezonues/mendues kulturor nė atė konsumues primitiv tė kulturės. Inteligjencia e shoqėrisė qė kemi sot, ėshtė tėrhequr prapa. Kjo inteligjencė, fillimisht duke qenė aktive dhe udhėheqėse nė debate dhe nė kritika publike, qė nė kohėt mė tė vėshtira dhe mė tė zeza tė sundimit rankoviēian, titisit dhe milosheviēian, ėshtė censuruar dhe ėshtė detyruar tė qėndrojė nė pozitėn pasive tė vėshtruesit tė ngjarjeve nė opinionin publik.
Pothuaj, ēdo gjė qė ėshtė duke u prodhuar nga shkencėtarėt, letrarėt, profesorėt universitarėt dhe doktorėt e mirėfilltė tė shkencave, mbetet nė "dhoma tė mbyllura" dhe pak e rrallėherė fiton publicitetin e duhur medietik nė opinion. E kjo, sipas filozofit Habermas, ėshtė njė ndėr arsyet qė opinioni publik ka humbur funksionin e tij kritik. Politikanėt dhe EULEX-i janė duke e ushqyer dhe duke e zbatuar kėtė opinion feudalo-imponues dhe pėrfaqėsues, sepse politikat mediatike feudale e kanė shndėrruar sistemin politik tė Kosovės nė njė shfaqje medietike. Opinioni shqiptar i Kosovės, pėr shkak tė kėtyre ndryshimeve, ėshtė shndėrruar nė objekt tallės dhe vend pėr tregti. Ky opinion nuk ėshtė mė forum pėr njė debat racional/logjik dhe kritik. Interesa tė ndryshme grupore, tė prirura nga lakmia dhe kamja, po e shfrytėzojnė opinionin publik dhe injorant si njė arenė pėr tė ekspozuar dhe pėr tė reklamuar pozitat dhe prestigjin e tyre, duke mos i pasur nė konsideratė interesat e pėrgjithshme.
Tė gjithė kėta faktorė kanė si pasojė qė opinioni ynė publik ka rrėshqitur nė drejtim tė opinionit publik feudal e reprezentues. Por, intelektualėt duhet tė gjejnė njė formė pėr tė depėrtuar nė opinionin publik; opinion qė do tė ishte edhe demokratik dhe qė do tė pėrmbante elemente tė njė diskursi kritik. Zgjidhja pėr kėtė do tė ishte qė bartėsi i sistemit feudal tė mos pėrdorė propagandėn dhe mjeshtėrinė e retorikės si instrument pėr dezinformim dhe mashtrim tė opinionit publik. Partitė politike, organizatat joqeveritare dhe gjysmėqeveritare dhe burokracia tė lejojnė informacionin e lirė dhe tė pakontrolluar. Mediat, veēanėrisht ato publike, tė jenė tė kapshme dhe nė dispozicion pėr qytetarin/popullin dhe jo vetėm pėr "elitėn" dhe pėrfaqėsuesit e EULEX-it.
Opinioni i ri shqiptar duhet tė bazohet nė njė fondament logjik dhe kritik, pra, me fjalė tė tjera, nė njė integrim social qė ėshtė i bazuar nė komunikim, para fuqisė dhe dominancės sė grupeve dhe partive tė caktuara, njė formė komunikimi qė nuk pėrmban vetėm kėmbime idesh, por qė pėrmban njė potencial pėr ndryshime nė shoqėri e nė komb.
Pa dyshim, ai opinion publik paramodern, jo demokratik dhe diktatorial, ėshtė rikthyer pėrsėri nė Kosovė, por tashti me "rroba tė reja" dhe me maskė tė re. Mė tė privilegjuarit e kėsaj maske, si dhe personat e pasur privatė dhe partiakucėt, kanė kurdoherė mundėsi tė shfaqin interesat e tyre nė opinion.
Nė vend se mediat tė jenė "dyer tė hapura" pėr tė gjithė, ku secili do tė mund tė diskutonte lirė dhe pa frikė pėr komb e pėr politikė, kėto janė duke (de)formuar dhe ndikuar nė qėndrimet dhe mendimet e popullit. Vetėm ata qė kanė resurse tė mėdha, kanė mundėsi tė artikulojnė qėndrimet e tyre nė opinionin tonė publik dhe nė kėtė mėnyrė tė drejtojnė dhe tė dirigjojnė me sjelljet e popullit aty ku kėta e dėshirojnė.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn