als_Latn uzn_Latn slv_Latn
Qerim Vrioni: 600 fakte q duhet t dini pr fotografin
Studiuesi boton fjalorin e par fotografik n shqip.
Arti i retushimit n diktatur, q nga ballkoni i Ismail Qemalit n 1913 te Dita e lirimit.
Gjithka q lidhet me fotografin, nga A-ja n Zh. Studiuesi Qerim Vrioni, pas botimit t dy librave kushtuar fotografis, tanim vjen me nj fjalor, kushtuar ktij arti. Terma, procese, aparatura, aktivitete, mime, institucione Nj informacion q do ti shrbente kujtdo q sht i apasionuar pas fotografis. Ajo ka e shtyu studiuesin n realizimin e ktij fjalori me rreth 600 zra, ishte s pari mungesa e nj botimi t till n gjuhn shqipe, por edhe dshira pr tu dhn t rinjve nj doracak t nevojshm gjat puns s tyre. Si thot edhe vet autori, nuk sht thjesht nj renditje alfabetike terminologjike, por ka edhe histori. do zri i bashkngjitet edhe historiku shqiptar lidhur me t. N fund t fjalorit gjendet edhe nj kronologji e fotografis, duke filluar prej vitit 500 para ers son, kur dijetari kinez Mo Ti futi konceptin e dhoms s errt, pr t vijuar hap pas hapi me do ngjarje t madhe q ka shoqruar fotografin botrore dhe at shqiptare.
Pas librit mbi 150 vitet e historis s fotografis shqiptare, sillni nj tjetr botim, edhe m ambicioz, si sht nj fjalor. Cila ishte ngasja drejt ksaj ndrmarrjeje?
Botimet shqiptare pr fotografin jan t varfra. Gjithsej jan 5-6 libra t till dhe t mendosh q sht nj aktivitet q zhvillohet prej 150 vitesh. Aq m tepr fjalor pr fotografin nuk ka pasur n shqip. N prgjithsi gjith librat e ktij lloji kan n fund nj fjalorth. Kur botova librin e dyt, i shtova nj t till. Por, n fakt, ishte nj ngasje q m oi t merresha seriozisht me kt pun. Kam shfletuar shum materiale, kam ndjekur do ngjarje n faqet e shtypit dhe sigurisht i jam referuar botimeve t huaja n kt fush. Fotografia shqiptare sht nj vler e jashtzakonshme e kulturs son, por fatkeqsisht njihet pak ndrkombtarisht. E njohur sht vetm fotografia e Kel Marubit e botuar n albumin 500 fotografit m t mira n bot. Por, n radh t par duhet t jemi ne vet t ndrgjegjshm pr kt vler.
Sa zra ka ky fjalor dhe prmban ai?
Fjalori ka rreth 600 zra. Terma, gjini, drejtime artistike, procese teknologjike, konkurse, mime, botime, aparatura, pajisje.. Ky fjalor nuk sht vetm terminologjik, por ka edhe shum histori. do proces teknologjik sht i shoqruar edhe me historin kur lindi n bot dhe kur u aplikua pr her t par n Shqipri. sht shum e rndsishme q konteksti t jet shqiptar. U bn 2-3 vjet q punoj pr t. Ka qen vazhdimisht n prpunim. Gjithnj dilte dika t re. Madje, para se ta oja n shtypshkronj gjeta nj t dhn q nj revist franceze fotografie ka qarkulluar n Shqipri edhe n vitet 30.
Dashje pa dashje ju mund t keni br edhe nj bilanc t ktyre 150 viteve histori fotografie, si ju rezulton ajo?
Shqiptart e duan fotografin, e kan pr zemr. Kan humbur shum fotografi shqiptare, por ende ka shum t tjera me rndsi t veant, q nuk u dihet vlera. Npr familje ka fotografi me vlera dokumentare, historike, artistike. Ndrkoh, brezi i ri merret seriozisht me t, ndjek zhvillimet m t fundit bashkkohore, n teknologji apo drejtime artistike, ndrthurjen e fotografis me artet e tjera, me pikturn, grafikn Do t duhen disa vite q t dalin vlerat e vrteta t ktij brezi. M par, q t merrej n analiz nj fotografi duhet t ishte realizuar n mnyr shum t pastr, ndrsa sot flitet pr fotografin konceptuale.
Po ka edhe shum fotoshop
Edhe fotoshop-i prfshihet te proceset artistike, por fotoshop-i nuk pranohet mbi fotografin dokumentare dhe historike, ndrsa n at artistike sht m se e lejueshme.
N historin e fotografis shqiptare sht i njohur sidomos retushimi
Diktaturat e kan pasur shum pr zemr retushimin. Kam par fotografi n Gjermani t retushuara, ashtu si edhe fotografi t Stalinit. Pr t mos folur n Shqipri, ku retushime kemi q me fotografin e prvjetorit t par t Pavarsis, ku Ismail Qemali paraqitet i vetm. N t vrtet ajo q ne njohim, nuk sht nj fotografi e Shpalljes s Pavarsis, por e 28 Nntorit 1913, dhe Ismail Qemali sht n ballkon me gjith bashkpuntort e tij. Ajo fotografi sht realizuar n ndrtesn e qeveris, ish-karantin e Dogans s Vlors, kurse flamuri sht ngritur n Sarajet e Vlorajve, n qendr t qytetit. M bri prshtypje fotografia e vendosur n Kryeministri. Ajo sht e realizuar nga fotografi Vani Burda, n shtator ose tetor t vitit 1912 n Bukuresht. E kam gjetur n arkiv autorsin e tij. sht mir q ktyre fotografive me vlera t mdha historike tu dihet autori. E retushuar sht fotografia e 28 Nntorit 1944, ku Enver Hoxha ka n krah t djatht Koi Xoxen e shum t tjera..
Sa e ka dmtuar fotografin 50 vjet diktatur?
Grisjet, humbjet, shitjet n fabrikat e letrs, solln shum dmtime e megjithat ka ende shum fotografi q nuk ua din vlern, ose nuk i publikojn. Fotografia historike e dokumentare sht dmtuar rnd, sidomos n periudhn e diktaturs, kur funksiononte nj zyr e posame q merrej me retushimin e fotografive. Sa her q dnohej dikush, hiqej nj kok tjetr, spostoheshin njerz Por kjo bhej mekanikisht, pasi nuk ekzistonte fotoshop-i ather.
A do duhej q edhe shteti t jepte kontributin e vet n ruajtjen e trashgimis fotografike?
Ka shum fotograf t panjohur npr qytete e vogla dhe krkohet nj pun shum e madhe krkimi, por t mos harrojm dhe skepticizmin q ekziston nga ana e vet pronarve t tyre, t cilt nuk jan bashkpunues, qoft edhe pr efekte studimi.
Fotoja nga Vani Burda
Fotografia e Ismail Qemalit, e vendosur n Kryeministri, mban autorsin e fotografit korar Vani Burda. Kt fakt studiuesi Qerim Vrioni e ka gjetur gjat shfletimit t librit Kujtime nga lvizja pr lirim kombtar i Petraq Pepos. Sipas tij, kjo fotografi mendohet t jet realizuar n Bukuresht n shtator ose tetor t vitit 1912. N pjesn e poshtme t fotos me shkrim dore e germa t mdha shkruhet Ismail Qemal Vlora e m n cep, djathtas, Foto V.Burda, thot Vrioni, teksa shton se pr fotografi t tilla, me vlera t mdha historike, sht mir q t njihet autori i saj.
als_Latn fur_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn war_Latn als_Latn