als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Vizita e Papės dhe "ēudia" shqiptare
nga Fatos Lubonja
Panorama
Ka njė shprehje qė thotė: ēdo spektator ka spektaklin qė kėrkon. Spektakli i vizitės sė Papės, qė na u servir nėpėrmjet mediave e shtypit tonė, ishte ai qė kėrkonte shumica e shqiptarėve, veēanėrisht elita nė pushtet. Thėnė ndryshe, ai ishte njė pėrkthim i vizitės sė Papės sipas gjuhės/kulturės mbizotėruese nė vend; qė e promovon pushteti duke farkuar shqiptarin e ditėve tė sotme. E nė kėtė pėrkthim/spektakėl kjo gjuhė/kulturė, sipas meje, vuri shumė theksa tė gabuar edhe duke e keqpėrdorur Papėn.
Pėr tė shtjelluar theksat e gabuar nė kėtė pėrkthim mė duhet mė sė pari tė pėrkufizoj se ēfarė kuptoj me shqiptarin mbizotėrues tė ditėve sė sotme; cilat janė karakteristikat e tij kulturore? Tema meriton thellime antropologjike, por kėtu do tė prek shkurt disa karakteristika kryesore, edhe si pėrgjigje ndaj reagimeve tė shumta qė kam pasur pas letrės sė hapur dėrguar kryeipeshkvit Rrok Mirdita.
Pėr ta fokusuar problemin do ti referohem ēudisė qė u manifestua gjatė vizitės sė Papės qė e shprehin kryesisht tė huajt; se si mund tė marrin pjesė nė njė meshė katolike, me pėrmasat e njė mitingu tė madh politik, katolikė, ortodoksė, myslimanė, ateistė etj., bashkė e tė ndihen tė gjithė tė bekuar nga Papa. A i dedikohet kjo mrekullisė sė Zotit, apo ndonjė mrekullie tjetėrSiē e thashė edhe nė shkrimin paraardhės, nuk besoj nė mitin e vėllazėrisė sė shqiptarėve me fe tė ndryshme a thua pra se shqiptarėt qenkan tė ndryshėm nga tėrė ata popuj qė kanė bėrė luftėra e konflikte fetare nė shekuj. Aq mė tepėr duke pasur parasysh se shqiptarėt nuk janė sjellė e nuk sillen aspak si vėllezėr me njėri-tjetrin edhe kur janė tė sė njėjtės fe, e jo mė kur janė tė feve tė ndryshme. Pėr kėtė si provėn mė elokuente, nuk kam vetėm diktaturėn e egėr, por edhe shumicėn e shqiptarėve myslimanė dhe tė krishterė, politikanė, qė qenė nė radhėn e parė tė meshės sė Papės, pėrfaqėsuesit par exellence tė njė Shqipėrie ku korrupsioni, vjedhja e vrasja e tjetrit janė bėrė si buka e pėrditshme qė na fal Zoti. Pra edhe pas entuziazmit te sheshi Nėnė Tereza, ngulmoj se mrekullia qė i bashkoi tė gjithė te Papa nuk ėshtė fetare, por produkt i farkimit tė shqiptarit gjatė njė shekulli e gjysmė qėkur lindi shqiptaria deri nė ditėt e sotme me njė kulturė e traditė qė karakterizohet nga njė cektėsi besimi qė e ilustron ajo thėnia: gėrvishte pak shqiptarin mysliman dhe do tė gjesh atje shqiptarin kristian, por e aplikuar pėr tė gjitha besimet; edhe tė atyre qė nuk besojnė. Thėnė ndryshe, ky proces historik ka bėrė qė ne tė kemi gjithmonė njė kripto pas cipės sonė tė lėkurės: ēka bėn qė, sipas rastit, tė mund tė sillemi si kriptokatolikė, kriptoortodoksė, kriptomyslimanė, kriptoshqiptaristė, kriptokomunistė, kriptoateistė, kripto
kripto. Mė shqeto e ka thėnė edhe Noli: Nuk e ka pėr gjė shqiptari qė kur zhgėnjehet nga Zoti ti ndezė njė qiri Djallit. Njė studiuese e huaj mė tha se nė intervistimet qė u ka bėrė shqiptarėve nė emigracion ka gjetur edhe mjaft raste emigrantėsh qė edhe i pagėzojnė fėmijėt, edhe i bėjnė synet, e kjo mė kujtoi kohėn kur sapo u hap Shqipėria dhe ne u afruam edhe me botėn perėndimore, por edhe u bėmė pjesė e Konferencės Islamike, ēka shumė e konsideronin si shkathtėsi, pasi kėshtu ua bėnim me sy tė dyja palėve qė tė merrnim ndihma nga tė dyja palėt.Problemi ėshtė ta shpjegojmė kėtė kulturė e traditė qė, sikurse duket, nuk ka vetėm tė kėqija pėrderisa arrin tė emocionojė edhe vetė Papėn, por qė, sikurse tregojnė faktet e pėrditshme, nuk mjafton pėr tė na garantuar qė tė mos vrasim, vjedhim e mashtrojmė pėrditė njėri-tjetrin, nėse me rol tė feve kuptojmė kultivimin e dashurisė pėr njėri-tjetrin. (Gjithsesi, nė kėtė mosrespektim tė principeve fetare tė dashurisė do tė thosha se nuk jemi shumė tė ndryshėm nga bota; ndoshta ca mė tė ekzagjeruar.)
Nėse do tė dalloja disa faktorė tė farkimit tė kėtij shqiptari besimcekėt, do tė veēoja si mė kryesorėt: Shoqėria fisnore. Mbetja deri nė shekullin XIX mė sė shumti analfabet dhe tė izoluar ka bėrė qė pėrkatėsia nė njė fis tė jetė mė e fortė sesa pėrkatėsia nė njė fe a komunitet fetar, duke bėrė qė ligjet e Kanunit tė jenė mė me ndikim se ato tė Ungjillit, Kuranit, shqiptarizmit e tė komunizmit, apo shtetit tė sė drejtės qė po kėrkojmė tė ndėrtojmė sot. Mjaft tė kemi parasysh se jo vetėm komunizmi e pėrdori identitetin fisnor pėr tė pėrcaktuar se kush ishin tė mirėt dhe kush tė kėqijtė, por edhe demokratėt qė erdhėn pas tij. Kjo ėshtė njė nga arsyet qė si thėnia e Krishtit: Kush do atin dhe nėnėn mė shumė se mua nuk ėshtė i denjė pėr mua
si ajo e myslimanėve qė e quajnė njėri-tjetrin vėlla, si e nacionalizmit qė u vė shqiptarinė mbi interesin familjar, apo e komunizmit qė pėrdori fjalėn shok pėr tė gjithė, ashtu edhe shteti i sė drejtės qė vė ligjin mbi ēdo gjė, nuk pėrjetohen thellėsisht nga shqiptarėt, por vetėm nė cipėn e lėkurės. Konvertimet e shpeshta. Si rezultat kryesisht i zhvillimeve tė shekujve XIX XX, mbi kėtė shqiptar me identitet tė fortė fisnor kanė ndodhur disa konvertime tė shpejta e tė shpeshta, tė cilat kanė fshirė njėri-tjetrin nė emėr tė mbizotėrimit tė atij mė tė fundit, duke ndikuar edhe ato pėr kėtė mbetje nė cektėsi shpirtėrore. Zigmund Baumani do ti jepte kėto konvertime tė shpeshta si shembuj ekstrem tė atij qė ai e ka quajtur identitet i lėngshėm.Feja e shqiptarit ėshtė shqiptaria. Kėshtu ky slogan i lėvizjes nacionaliste tė fundit tė shekullit XIX, qė ėshtė edhe koha e fillimit tė arsimimit, tė shtypjes sė gazetave e tė homogjenizimit tė shoqėrisė, por edhe e krizės sė feve nė Europė, synonte tė farkonte njė shqiptar qė filloi gjithnjė e mė shumė tė vinte shqiptarinė mbi fenė e tij, madje edhe kundėr fesė sė tij – ndryshe nga ēka ndodhur p.sh. me fqinjėt qė ia mbivendosėn nacionalizmin e tyre fesė ortodokse.Myslimanėt, maxhorancė e diskriminuar. Kundėrvėnia e nacionalizmit ndaj fesė bėhet edhe mė evidente pėr shkak tė qenies sė shqiptarėve me origjinė mė sė shumti myslimane nė njė kohė kur lėvizja nacionaliste i drejtoi sytė pėr nga Europa me rrėnjė kristiane. Kėsisoj, normalisht pushtetin mė sė shumti nė Shqipėri e kanė pasur shqiptarė me origjinė myslimane, por kėta kanė pėrqafuar nacionalizmin, komunizmin, europianizimin, qė i ka larguar nga feja e gjyshėrve e etėrve tė tyre. Kjo ka bėrė qė feja islame, qė mund tė ishte mė e instrumentalizuara nga pushteti, tė mos instrumentalizohet, madje tė diskriminohet si bartėse e prapambetjes, si trashėgimi e njė botė prej sė cilės shqiptarėt donin tė shkėputeshin.Nacional-komunizmi i Enver Hoxhės. Pas rreth ēerek shekulli qė farkohej, nėpėrmjet institucioneve tė shtetit komb, shqiptari nacionalist i orientuar nga Perėndimi, erdhi ideologjia e pushtetit tė Enver Hoxhės qė pėrveēse antifetare, ka pasur edhe elementė tė fortė antinacionalistė, veēanėrisht gjatė kohės kur Shqipėria qe e lidhur me Lindjen: Jugosllavinė dhe pastaj me Bashkimin Sovjetik e Kampin Socialist. Kjo u reflektua nė persekutimin e egėr tė kundėrshtarėve tė tyre nacionalistė antikomunistė si dhe tė familjeve tė tyre. Pas prishjes me BS, Enver Hoxha e rimori nacionalizmin duke e shartuar me stalinizmin. Nė kėtė periudhė, duke imituar edhe Revolucionin Kinez, ai e ēoi nė ekstrem shqiptarinė si fe tė shqiptarit duke i shpallur fetė dyfish armike: tė shqiptarisė dhe si opium pėr popullin. Ndalimi i feve me Kushtetutė ėshtė shembulli mė ekstrem i konvertimeve qė kanė pėrjetuar shqiptarėt. Hoxha tentoi tė krijojė njė njeri tė ri, i cili, dora-dorės qė zhgėnjehej nga praktikimi i kėtij konvertimi, i nėnshtrohej pushtetit pa ndier asgjė pėrveē frikės. Kėsisoj mund tė thuhet se komunizmi jo vetėm shkatėrroi identitetet e ndjenjat fetare tė shqiptarėve, por dėmtoi rėndė edhe ato kombėtare duke e lėnė shqiptarin fisnor thuajse pa lėkurė. Shprehja mė elokuente e kėsaj ishte ikja e njė tė tretės sė shqiptarėve jashtė Shqipėrisė me hapjen e kufijve.Konsumizmi dhe nacional-europianizmi. Me rėnien e enverizmit, shqiptarit i mbeti identiteti fisnor, si dhe ai kombėtar, por i dėmtuar rėndė pėr shkak tė abuzimit qė kishte bėrė diktatura. Nė kėto kushte ai qe i gatshėm tė vishte lėkurėn e re qė i siguronte mbijetesėn. Mė sė shumti dhe mė shpejt nė kėtė gjendje u vesh ideologjia konsumiste dhe ajo e pasurimit, qė mbizotėron edhe nė Perėndim, duke i bėrė shqiptarėt tė adhurojnė Lopėn e Artė mė shumė se Zotin. E vuri nė dukje kėtė edhe Imzot Rrok Mirdita nė fjalėn e tij gjatė meshės nė sheshin Nėnė Tereza. Gjithashtu, nė pėrpjekjen e endjes sė lėkurės sė re identitare, si ind kryesor u pėrdor ai i krenarisė kombėtare, qė gjatė komunizmit mbahej lart pėrveēse me tė kaluarėn e lavdishme, edhe me emrin e Enver Hoxhės, me rezistencėn ndaj social-imperializmit, me tė qenit i vetmi vend marksistleninist i vėrtetė e ateist nė botė. Kėto tė fundit, duke rėnė, kishin krijuar njė boshllėk identitar qė lypte mbushje sa mė shpejt tė lėkurės me inde tė tjera. Ndėr kėta, zgjedhja e indeve fetare ka qenė dhe mbetet kontradiktore jo vetėm pėr shkak tė konsumizmit, por edhe pse feja e maxhorancės, islami, konsiderohet nga njė pjesė e elitės si fe e orientalėve; feja ortodokse si fe e armiqve tė kombit, grekėve dhe serbėve; katolicizmi si fe e minorancės. Kėsisoj mbizotėroi me sukses europianizmi qė zėvendėsoi komunizmin si aspiratė, miti i tolerancės fetare si version i zbutur i feja e shqiptarit ėshtė shqiptaria, miti i Nėnė Terezės qė pėrdoret edhe ai si krenari identitare, miti i shpėtimit tė hebrenjve gjatė Luftės sė Dytė qė tė gjithė pėr tu vetėkrenuar e pėr ti pėlqyer kryesisht Perėndimit. Kėto janė elementė tė lėkurės sė re qė kemi veshur nėn tė cilėn, po tė kruajmė pak, do tė gjejmė njė kriptoshqiptar ashtu siē e ka farkuar Enver Hoxha: pa din e pa imam, i gatshėm tė pėrqafojė besimin e atij qė e mban nė pushtet; siē bėri edhe Hoxha kur ndėrroi tri herė aleatė pėr hir tė pushtetit.
Sadomasokizmi
Nė fakt, ēudia shqiptare nė sheshin Nėnė Tereza nuk mund tė shpjegohet pa trajtuar edhe raportin qė ka pasur (apo i ėshtė imponuar) historikisht shqiptari me pushtetin. Ėshtė e qartė se Kanuni, paradoksalisht i praktikuar mė sė shumti nė pjesėn katolike, por, nė fakt, nė njė shoqėri fisnore tė izoluar nga Kisha, ka kultivuar mburrjen fisnore e kultin e tė fortit; edhe nacionalizmi dhe komunizmi kanė kultivuar njėri mburrjen kombėtare, tjetri luftėn e klasave qė tė dyja tė lidhura me forcėn. Edhe nga bota islame kemi marrė mė sė shumti mėsimin huri ka dalė nga Xheneti. Tė gjitha kėto sė bashku kanė ndėrtuar njė psikologji sadomasokiste: duke na bėrė puthadorės e me kompleks inferioriteti ndaj mė tė pushtetshmit dhe tė dhunshėm ndaj inferiorit. Ky ėshtė raporti mbizotėrues i shqiptarit me pushtetin: ai i njė tė parrituri qė kėrkon tė njihet tė pranohet nga tė fuqishmit e kėsaj bote. Kjo ka bėrė edhe qė identiteti ynė tė orientohet kryesisht pėr nga identiteti i pushtuesit apo aleatit tė fortė tė radhės. Kjo vjen edhe si njė lloj traume e trashėguar nga koha kur shumėēka pėr njohjen e Shqipėrisė, pas luftėrave ballkanike varej prej tyre, por edhe pas Luftės sė Dytė, kur ekzistenca e shtetit tonė ka qenė gjithnjė e kushtėzuar nga aleatėt e fuqishėm, jugosllavėt, sovjetikėt, kinezėt e mė pas euroatlantikėt.E kėtu vijmė te vizita e fundit e Papės. Edhe ajo nuk bėn pėrjashtim nga fakti se vizitėn e ēdo tė fuqishmi tė kėsaj bote ne e pėrkthejmė shpejt e shpejt si legjitimitet, si njohje tė Shqipėrisė e mė sė shumti nė funksion tė elitės qė e drejton vendin. Sipas meje, nė kėtė proces u fut duke u keqpėrdorur edhe Papa qė pėrfaqėson njė fe qė, sė pari, ėshtė universale dhe jo nacionale dhe, sė dyti, qė ka lindur dhe ka mbijetuar si fe e tė dobėtėve, jo e tė fortėve: Shumė nga tė parėt do tė jenė tė fundit dhe tė fundit do tė jenė tė parėt (Ungjilli sipas Mateut (19, 30)).Prandaj ēudia shqiptare, Papa qė u prit thuajse njėlloj, pa dallim feje, krahine dhe ideje nga tė gjithė shqiptarėt, shpjegohet sipas meje kryesisht ngase e pritėm si njeri tė pushtetit tokėsor qė vjen e na legjitimon. Papa bekoi Shqipėrinė, vendi i shqipeve Shqiponja, martirėt vdisnin duke thirrur rroftė Shqipėria, rroftė Papa, Shqipėria ėshtė njė vend europian, jo njė vend mysliman, Kryeministri i dhuron Papės njė kupė me dhé shqiptar. Kėto ishin fjalėt kyēe mbizotėruese tė televizioneve dhe gazetave. Spektakli qė u dha – pa harruar se spektakli i shėrben pushtetit sepse ai e zhduk realitetin duke iu shmangur problemeve qė ai paraqet – nuk ishte, sikurse kanė aluduar njė pjesė, njė pėrpjekje misionare pėr tė konvertuar shqiptarėt nė katolikė, por njė riafirmim i shqiptarisė si fe e shqiptarėve dhe i krenarisė kombėtare. E ky ishte sipas meje njė theks i gabuar. Kupa me dhé shqiptar qė i dhuroi Kryeministri ishte simbolika mė domethėnėse e kėtij theksi tė gabuar. Nuk mund tė derdhej vizita e Papės nė njė kupė qė mė sė shumti ėshtė ajo e legjitimimit tė krenarisė kombėtare ndėrkohė qė krenia ėshtė sipas fesė qė predikon Papa mėkati fillestar i njeriut. Nė mėnyrė metaforike do tė thosha se nėse Papa gjatė meshės nė sheshin Nėnė Tereza tha se: Shqiponja nuk e harron folenė, por fluturon lart nė qiell; ne e vumė theksin te shqiponja dhe te foleja, kurse ai e vuri theksin te fluturimi dhe qielli. Pėr kėtė fluturim dhe qiell si njė interpretim ndryshe tė vizitės sė Papės do tė shkruaj nė shkrimin e ardhshėm.
Tomorr Jangulli
e Shtunë 25 Tetor 2014, Ora 08:59
Nuk kam shume kohe te lexoj budalleqet ''intelektuale'' te ketij vetëintelektuali, por po ndalem ne nje gjë qe thote se: gervishte pak shqiptarin musliman dhe do zbulosh se eshte i krishtere.
Vetëm kaq mjafton qe te kuptosh sa i pasakte eshte ky vetëintelektual.
Nuk ka pasur kurre dhe nuk ka nje shqiptare musliman me bindje qe mund ta gervishtis dhe te thote se eshte i krishtere. Kjo eshte nje genjeshter e paster dhe e paskrupult. Ajo çka mund te gjejshe eshte nje musliman i ''importuar'' nga prinderit apo gjysherit e keshtu me rradhe dhe nuk din asgje nga feja e muslimaneve.
E them kete jo vetem nga pervoja personale( qe megjithese nuk dija asgje nga feja Islame ne fillim vitet 1990-te, por kurre nuk e imagjinoja nje fe tjeter), por edhe nga pervoja e te tjereve.
Ajo çka eshte e vertete nder shqiptaret eshte indiferentizmi fetar, mosnjohja e fese dhe si pasoje kemi nje te ashtuquajtur harmoni fetare. Nuk mund te kete harmoni fetare. Ka vetem tolerance fetare dhe kete e promovon dhe e ofron vetem feja Islame dhe ato qe e zbatojne ate me sinqeritet, kuptueshmeri te shendoshe dhe dituri te sakte nga burimet e Kuranit dhe tradites se Profetit Muhamed (paqja dhe meshira e Zotit qofte mbi te)
Shkruani komentin tuaj!
Të fundit nga ky opinionist
als_Latn ilo_Latn vec_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn plt_Latn als_Latn fuv_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn