als_Latn uzn_Latn ron_Latn
Dhiata e RePostuar tek: Le t'ju prezantoj me Biblën
Ungjijtë
Ungjijtë ndoshta janë pjesa më e njohur e Biblës. Por ndërsa shumë njerëz kanë njohuri rreth Ungjijve, vetëm pak e kuptojnë sferën dhe qëllimin e këtyre katër librave. Shumica mendojnëse ata janë thjeshtë katër biografi të Krishtit.
Është e rëndësishme të theksojmë se Ungjijtë nuk kanë qëllim që të japin një dëshmi të plotë të jetës së Krishtit në tokë. Fryma e Shenjtë ka zgjedhur ngjarje të caktuara dhe i ka ndërthurur ata së bashku për të theksuar aspekte të caktuara të jetës së Krishtit.
Faktet e mĂ«poshtme e ilustrojnĂ« kĂ«tĂ« pĂ«rzgjedhje. Me pĂ«rjashtim tĂ« pesĂ« kapitujve, i gjithĂ« materiali nĂ« UngjijtĂ«, ka tĂ« bĂ«jĂ« me tre vitet e fundit tĂ« ShpĂ«timtarit nĂ« tokĂ«. NjĂ«zet e tetĂ« kapituj kanĂ« tĂ« bĂ«jnĂ« me 10 ditĂ«t midis ardhjes sĂ« Tij tĂ« fundit nĂ« Betani dhe ringjalljes sĂ« Tij. Ungjijve nuk u mungon tĂ« japin njĂ« dĂ«shmi tĂ« plotĂ« tĂ« madje viteve tĂ« fundit tĂ« veprimtarisĂ« sĂ« ShpĂ«timtarit. Gjoni na kujton se ka edhe shumĂ« gjĂ«ra tĂ« tjera qĂ« Ai bĂ«ri, tĂ« cilat, po tĂ« shkruheshin njĂ« nga njĂ«, nuk do tĂ« mjaftonte mbarĂ« bota qĂ« t’i nxinte ato (Gjoni 21:25).
Shkruesit e Ungjijve zgjodhĂ«n ngjarje qĂ« paraqesin aspekte tĂ« ndryshme tĂ« Zotit tonĂ«. PĂ«r kĂ«tĂ« arsye, disa ngjarje gjenden vetĂ«m nĂ« njĂ« Ungjill, disa nĂ« dy ose tre Ungjij dhe disa nĂ« tĂ« katĂ«r. Ngjarjet e jetĂ«s sĂ« Krishtit nuk janĂ« vĂ«nĂ« nĂ« rendin kronologjik. PĂ«r ne rendi kronologjik na duket mĂ« i sakti. Por ndonjĂ«herĂ« Ă«shtĂ« mĂ« e rĂ«ndĂ«sishme t’u referohemi ngjarjeve nĂ« njĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« tillĂ« qĂ« tĂ« nxjerrim mĂ«sime morale ose frymĂ«rore. Secili nga UngjijtĂ« ka si qĂ«llim qĂ« tĂ« paraqesĂ« Krishtin nĂ« njĂ« aspekt tĂ« ndryshĂ«m. Mateu e paraqet AtĂ« kryesisht si Mbret, Marku si ShĂ«rbĂ«tor, Lluka si Njeri dhe Gjoni si PerĂ«ndi (megjithĂ«se ka ca pĂ«rjashtime). Kjo paraqitje e katĂ«rfishtĂ« duket se gjendet nĂ« shumĂ« pjesĂ« tĂ« DhjatĂ«s sĂ« VjetĂ«rdhe tĂ« Re, siç mund tĂ« shihet nĂ« tabelĂ«n e mĂ«poshtme:
KatĂ«r ngjyrat duhen shpjeguar. KĂ«to ngjyra gjendeshin nĂ« Tabernakullin dhe nĂ« disa nga veshjet e priftĂ«rinjve. E purpurta Ă«shtĂ« ngjyra e mbretĂ«rimit; mbretĂ«rit e Madianit, pĂ«r shembull, vishnin rroba ngjyrĂ« tĂ« purpurt (GjyqtarĂ«t 8:26). E kuqja flakĂ« bĂ«hej nga krimbi koçenal, duke na kujtuar ShĂ«rbĂ«torin qĂ« vuan dhe derdh gjakun, i cili tha: “UnĂ« jam njĂ« krimb dhe jo njĂ« njeri …” (Psalmi 22:6). Ngjyra e bardhĂ« e lirit flet pĂ«r drejtĂ«sinĂ« (Zbulesa 19:8), pĂ«rjetĂ«n e panjollĂ« tĂ« Zotit tonĂ« si njeri. Ngjyra blu Ă«shtĂ« Ngjyra e qiellit, qĂ« na kujton AtĂ« qĂ« erdhi nga qielli.
ShkrimtarĂ«t e Ungjijve i zgjodhĂ«n materialet e tyre qĂ« t’i pĂ«rshtaten njĂ« aspekti tĂ« veçantĂ« tĂ« Zotit qĂ« ata dĂ«shironin tĂ« paraqisnin. KĂ«shtu Mateu jep njĂ« gjeneologji tĂ« Jezusit pĂ«r tĂ« provuar tĂ« drejtĂ«n e Tij ligjore pĂ«r fronin. Lluka jep njĂ« gjeneologji pĂ«r tĂ« provuar se Zoti ynĂ« ishte me tĂ« vĂ«rtetĂ« njerĂ«zor. Marku nuk jep njĂ« gjeneologji sepse ajo nuk Ă«shtĂ« e rĂ«ndĂ«sishme pĂ«r njĂ« shĂ«rbĂ«tor. Dhe Gjoni nuk jep njĂ« gjeneologji sepse si Biri i PerĂ«ndisĂ«, Zoti Jezus nuk kishte fillim.
Ndonjëherë ajo që duket se është e njëjta ngjarje në Ungjij të ndryshëm në fakt del se është ngjarje e ndryshme. Pastrimi i Tempullit në Gjonin 2:13-25 zë vend në fillim të shërbimit publik të Krishtit, ndërsa pastrimi në Mateun 21:12-17, Marku 11:15-19 dhe Lluka 19:45, 46 zënë vend në fund të shërbimit të Tij.
Dëshmi të ndryshme të së njëjtës ngjarje nuk janë kurrë kontradiktuese. Ndonjëherë ata janë shtesë. Secili nga Ungjijtë jep një dëshmi të ndryshme të fjalëve në krye të Kryqit:
Mateu 27:37: “Ky Ă«shtĂ« Jezusi Mbreti i hebrenjve”.
Marku 15:26: “Mbreti i hebrenjve”.
Lluka 23:38: “Ky Ă«shtĂ« Mbreti i hebrenjve”.
Gjoni 19:19: “Jezusi i Nazaretit, Mbreti i hebrenjve”.
Po t’i bashkoni tĂ« gjitha kĂ«to sĂ« bashku do tĂ« gjeni kĂ«tĂ« mbishkrim nĂ« Kryq: “Ky Ă«shtĂ« Jezusi i Nazaretit, Mbreti i hebrenjve”. Por nĂ«se ndryshimet janĂ« ose jo shtesĂ«, ka gjithmonĂ« njĂ« arsye pĂ«r to dhe ajo arsye Ă«shtĂ« qĂ« tĂ« nxjerrin ca tĂ« vĂ«rteta frymĂ«rore, domethĂ«nĂ«se dhe kuptimplotĂ«.
Shërbimi publik i Krishtit mund të ndahet në tre faza:
ShĂ«rbimi Judeas–rreth njĂ« vit.
Gjoni 1:15 – 4:54.
ShĂ«rbimi nĂ« Galile–rreth njĂ« vit e nĂ«ntĂ« muaj.
Mateu 4:12 – 18:3 5
Marku 1:14 – 9:50
Lluka 3:19 – 9:50
Gjoni 5:1 – 10:21.
ShĂ«rbimi nĂ« Perea–rreth katĂ«r ose pesĂ« muaj.
Mateu 19:1 – 20:28
Marku 10:1 – 10:45
Lluka 9:51 – 18:34
Gjoni 10:22 – 11:57.
Tre Ungjijtë e parë quhen sinoptikë (Syn = me; optic = shoh), në kuptimin që, në përgjithësi, ata mbulojnë të njëjtin terren ose kanë të njëjtën pamje të shërbimit të Zotit tonë. Ungjilli i Gjonit quhet autoptik (aut = vetë; optic = shoh), sepse Gjoni e sheh Zotin në një mënyrë që është e ndryshme nga të tjerët. Mbi 90 përqind e materialit të mbuluar prej Gjonit është unik për këtë Ungjill.
UngjijtĂ« nuk janĂ« sĂ« pari njĂ« prezantim i shpĂ«timit, megjithĂ«se ai pĂ«rfshihet. PĂ«r mĂ« tepĂ«r ata janĂ« njĂ« regjistrim historik i ngjarjeve, nĂ«pĂ«rmjet tĂ« cilave shpĂ«timi Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« i mundur–vdekja, varrosja, ringjallja dhe pĂ«rlĂ«vdimi i Zotit Jezus Krisht.
MATEU. Ungjilli i Mateut flet pĂ«r Mbretin–gjeneologjinĂ« e Tij, lindjen dhe vitet e vegjĂ«lisĂ«; pĂ«rbĂ«rjen e mbretĂ«risĂ« sĂ« Tij (Predikimi nĂ« Mal); dhe kredencialet, mohimin, opozitĂ«n e madhe, arrestimin, vdekjen, varrosjen dhe ringjalljen e Tij. Predikimi profetik (Mateu 24 dhe 25) Ă«shtĂ« njĂ« nga pjesĂ«t profetike tĂ« Shkrimit tĂ« ShenjtĂ«.
MARKU. Krishti si ShĂ«rbĂ«tori i pĂ«rsosur hyn direkt nĂ« shĂ«rbimin e Tij. Ju do tĂ« vini re pĂ«rdorimin shpesh tĂ« fjalĂ«s menjĂ«herĂ«. Ky libĂ«r Ă«shtĂ« libĂ«r veprimi. Siç mund ta prisnit, kĂ«tu theksohen mĂ« shumĂ« veprat e Zotit sesa fjalĂ«t e Tij. NjĂ« varg çelĂ«s Ă«shtĂ« 10:45: “Sepse Biri i Njeriut nuk erdhi qĂ« t’i shĂ«rbejnĂ«, por pĂ«r tĂ« shĂ«rbyer dhe pĂ«r tĂ« dhĂ«nĂ« jetĂ«n e Tij si çmim pĂ«r shpengimin e shumĂ« vetave”.
LLUKA. Lluka e portretizon Krishtin si Biri i përsosur i Njeriut. Megjithatë, theksimi që Lluka u jep lutjeve të Krishtit, nuk është çutitës. Keqardhja dhe falja nga Zoti janë
gjithashtu të forta nëpër gjithë Ungjillin. Lluka flet shumë për gratë dhe fëmijët, për këngët dhe termat e dishepullizimit dhe për çështjet mjekësore.
GJONI. QĂ«llimi i kĂ«tij Ungjilli thuhet nĂ« 20:31: “… qĂ« ju tĂ« besoni se Jezusi Ă«shtĂ« Krishti, Biri i PerĂ«ndisĂ« dhe qĂ«, duke besuar, ta keni jetĂ«n nĂ« emĂ«r tĂ« Tij”. Ka shtatĂ« mrekulli ose shenja qĂ« mbĂ«shtesin thĂ«nien e Jezusit pĂ«r tĂ« qenurit i vetĂ«m i PerĂ«ndisĂ«. Zoti Jezus i zbaton Vetes Emrin hyjnor UNĂ‹ JAM shtatĂ« herĂ«. Gjoni ka nĂ«ntĂ« shĂ«rbesa tĂ« Zotit tonĂ« qĂ« nuk gjenden tjetĂ«rkund. Ndoshta vargu mĂ« i njohur nĂ« BibĂ«l Ă«shtĂ« Gjoni 3:16: “Sepse PerĂ«ndia aq e deshi botĂ«n, sa dha Birin e Tij tĂ« vetĂ«mlindurin, qĂ«, kushdo qĂ« beson nĂ« TĂ«, tĂ« mos humbasĂ«, por tĂ« ketĂ« jetĂ« tĂ« pĂ«rjetshme”. Gjoni quhet “Ungjilli me dy fjalĂ«”, sepse tregon nĂ« mĂ«nyrĂ« kaq tĂ« saktĂ« se ne shpĂ«tohemi nĂ«pĂ«rmjet besimit nĂ« Birin e PerĂ«ndisĂ«, i cili vdiq si ZĂ«vendĂ«sues, duke paguar dĂ«nimin pĂ«r mĂ«katet tona.
Libri i Veprave të Apostujve
J. B. Filips e quajti parafrazimin e tij tĂ« Veprave “Kisha e re nĂ« veprim”. Ă‹shtĂ« njĂ« titull shumĂ« i pĂ«rshtatshĂ«m sepse nĂ« kĂ«tĂ« libĂ«r Lluka tregon lindjen dhe vitet e para tĂ« shoqĂ«risĂ« sĂ« re tĂ« PerĂ«ndisĂ«. PĂ«rshkrimi i Veprave mbulon 34 vjetĂ«t nga ngjitja e Krishtit deri nĂ« burgosjen e parĂ« tĂ« Palit nĂ« RomĂ« (60-63 e.s.).
Apostulli Pjetër zë rolin kyç në kapitujt 1-12. Pas kësaj, Pali është apostulli më i njohur. Teksti i Veprave nuk tenton të japë një histori të plotë të kishës së hershme, por vetëm izoloi ngjarje të zgjedhura nga Fryma e Shenjtë për të treguar zhvillimin frymëror të kishës.
Veprat 1:8 formon njĂ« lloj pĂ«rmbledhjeje tĂ« librit: “… ju do tĂ« bĂ«heni dĂ«shmitarĂ«t e mi nĂ« Jerusalem dhe nĂ« gjithĂ« JudenĂ«, nĂ« Samari dhe deri nĂ« skajin e dheut”. Ne mund ta ndajmĂ« atĂ« nĂ« kĂ«tĂ« mĂ«nyrĂ«:
Jerusalem( 1:1 – 8:1a)
Jude (8:1b)
Samari (8:1b, 4-25)
Skajin e dheut (9:1 – 28:31)
Veprat pĂ«rshkruajnĂ« njĂ« pĂ«rmbushje historike tĂ« porosisĂ« sĂ« Krishtit qĂ« ungjilli duhet t’i predikohet hebrenjtĂ« tĂ« parit, pastaj johebrenjve. Ndoshta njĂ« nga çelĂ«sat mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m nĂ« tĂ« kuptuarit e librit tĂ« Veprave Ă«shtĂ« tĂ« kuptojmĂ« se ai Ă«shtĂ« tranzitor- domethĂ«nĂ«, lidh periudhĂ«n nga fillimi i kishĂ«s (kur pĂ«rbĂ«hej pothuajse krejtĂ«sisht nga hebrenj tĂ« konvertuar) deri nĂ« kohĂ«n kur i hoqi rrobat e varrit tĂ« judaizmit dhe u shtri nĂ« njĂ« shoqĂ«ri tĂ« re tĂ« pĂ«rbĂ«rĂ« nga hebrenj dhe johebrenj, tĂ« gjithĂ« njĂ« nĂ« Krishtin Jezus. NĂ« fillim tĂ« Veprave tĂ« krishterĂ«t takoheshin nĂ« Tempull dhe SinagogĂ«, por ndĂ«rsa koha kalonte ata takoheshin kryesisht nĂ« shtĂ«pi.
Ja pikat kryesore të librit:
- Ngjitja e Krishtit (kapitulli 1)
- Datëlindja e kishës, kur Fryma e Shenjtë erdhi në ditën e Rrëshajëve (kapitulli 2).
- ShĂ«rbimi i Pjetrit dhe Gjonit, i shoqĂ«ruar nga njĂ« kundĂ«rshtim i madh (kapitujt 3 – 5).
- Shërbimi, arrestimi, mbrojtja dhe martirizimi i Stefanit (kapitujt 6, 7).
- Filipi merr ungjillin për në Samari (kapitulli 8).
- Konvertimi i Saulit të Tarsit (kapitulli 9).
- Pjetri merr ungjillin për tek Korneli, një johebre (kapitulli 10).
- Ungjilli arrin Antiokun (kapitulli 11).
- Martirizimi i Jakobit (kapitulli 12).
- Udhëtimi i parë në mision i Palit (kapitujt 13, 14).
- Kuvendi në Jerusalem (kapitulli 15).
- UdhĂ«timi i dytĂ« nĂ« mision i Palit (kapitujt 16 – 18).
- UdhĂ«timi i tretĂ« nĂ« mision i Palit (kapitujt 19 – 21).
- Burgosja e Palit nĂ« Cezare (kapitujt 22 – 26).
- Udhëtimi i Palit për në Romë dhe burgosja atje (kapitujt 27, 28).
Letrat
TrembĂ«dhjetĂ« nga Letrat e DhiatĂ«s sĂ« Re u shkruan nga Pali, tre nga Gjoni, dy nga Pjetri, njĂ« nga Jakobi dhe njĂ« nga Juda. PĂ«r sa i pĂ«rket letrĂ«s drejtuar Hebrenjve duhet tĂ« themi “Shkrimtari nuk dihet”. KatĂ«r nga letrat e Palit quhen Letrat e Burgut: EfesianĂ«ve,FilipianĂ«ve, KolosianĂ«ve dhe Filemonit. Ato u shkruan gjatĂ« burgojes sĂ« tij tĂ« parĂ« nĂ« RomĂ«.
1 dhe 2 Timoteut dhe Titit quhen Letrat Baritore sepse ata trajtojnë kujdesin baritor ose të bariut në kishë. Letrave të shkruara nga Gjoni, Pjetri, Jakobi dhe Juda zakonisht u referohemi si Letrat e Përgjithshme.
Në studimin e letrave është e dobishme të vëmë re nëse shkrimtari flet për pozitën apo për praktikën e besimtarit. Pozita i referohet të qëndruarit tonë frymëror në Krishtin. Kur një person është shpëtuar, Perëndia nuk e sheh më atë si mëkatar në mëkatet e tij; por në vend të saj, Perëndia e sheh atë të veshur me gjithë përsosmërinë e Krishtit dhe e pranon atë në ato baza. Pozita e besimtarit është aq e përsosur sa e Krishtit, sepse ai është në Krishtin.
Praktika, nga ana tjetër i referohet asaj çfarë ne duhet të jemi ose jemi në jetën tonë të përditshme. Fatkeqësisht, praktika jonë është shumë larg nga të qenurit i përsosur. Kur lexojmë se shenjtërohemi në Krishtin, ajo ka të bëjë me pozitën tonë. Kur lexojmë se ne duhet të shenjtërohemi, ajo ka të bëjë me çfarë praktikojmë.
FjalĂ«t “nĂ« Krishtin” zakonisht i referohen pozitĂ«s sonĂ«, ndĂ«rsa fjalĂ«t “nĂ« Zotin” zakonisht kanĂ« tĂ« bĂ«jnĂ« me praktikĂ«n tonĂ«. Tre kapitujt e parĂ« tĂ« EfesianĂ«ve janĂ« pozicionalĂ«, qĂ« pĂ«rshkruajnĂ« se çfarĂ« ka bĂ«rĂ« hiri i PerĂ«ndisĂ« pĂ«r ne. Tre kapitujt e fundit janĂ« praktik, qĂ« na tregojnĂ« se si duhet tĂ« reagojmĂ« ndaj kĂ«tij hiri. Dy kapitujt e parĂ« tĂ« KolosianĂ«ve kanĂ« tĂ« bĂ«jnĂ« me pozicionin tonĂ«, dy tĂ« fundit me praktikĂ«n tonĂ«. UnĂ« e konsideroj dallimin midis pozitĂ«s dhe praktikĂ«s si çelĂ«sin e vetĂ«m kryesor nĂ« tĂ« kuptuarit e Letrave.
Ă‹shtĂ« gjithashtu e rĂ«ndĂ«sishme tĂ« dallojmĂ« kur shkrimtari po trajton gjĂ«ra themelore dhe kur ai po trajton gjĂ«ra joesenciale. FrymĂ«zimi i Shkrimeve tĂ« Shenjta, tĂ« qenurit hyjni e Krishtit dhe shpĂ«timi me anĂ« tĂ« hirit nĂ«pĂ«rmjet besimit janĂ« tĂ« gjitha themelore dhe asnjĂ« ndryshim mendimi nuk mund tĂ« tolerohet midis tĂ« krishterĂ«ve tĂ« vĂ«rtetĂ«. Por nĂ« fusha tĂ« tjera, si ngrĂ«nia e mishit, festimi i festave fetare etj., mund tĂ« zbatohen parime tĂ« ndryshme. PĂ«r tĂ« tilla gjĂ«ra lexojmĂ« nĂ« RomakĂ«ve 14:5 “GjithĂ«secili tĂ« jetĂ« plotĂ«sisht i bindur nĂ« mendjen e tij”. NĂ« 1 Korintasve 6:12 Pali thotĂ«: “TĂ« gjitha gjĂ«rat janĂ« tĂ« ligjshme pĂ«r mua”, dhe nĂ« Titi 1:15: “Gjithçka Ă«shtĂ« e pastĂ«r pĂ«r ata qĂ« janĂ« tĂ« pastĂ«r”. Ne duhet tĂ« kuptojmĂ« nĂ« leximin e kĂ«tyre tre thĂ«nieve se ata trajtojnĂ« vetĂ«m gjĂ«ra dytĂ«sore qĂ« nuk janĂ« tĂ« drejta ose tĂ« gabuara nĂ« vetvete.
MegjithĂ«se besimtari nuk Ă«shtĂ« nĂ«n ligjin, por nĂ«n hirin, Letrat e DhiatĂ«s sĂ« Re janĂ« tĂ« mbushura me urdhĂ«resa pĂ«r t’u zbatuar. SidoqoftĂ«, kĂ«to urdhĂ«resa nuk janĂ« dhĂ«nĂ« si ligj, me dĂ«nime tĂ« bashkangjitura, por si shembuj praktikĂ« tĂ« asaj sesi duhet tĂ« reagojmĂ« ndaj hirit tĂ« PerĂ«ndisĂ«.
NĂ« leximin e Letrave, duhet t’u kushtojmĂ« vĂ«mendje tĂ« veçantĂ« pĂ«remrave. NĂ« EfesianĂ«ve 2:1-3, “ju” dhe “juve” i referohen njerĂ«zve tĂ« cilĂ«t ishin johebrenj para se tĂ« shpĂ«toheshin, ndĂ«rsa “ne” i referohet njerĂ«zve, tĂ« cilĂ«t ishin hebrenj para shpĂ«timit. NĂ« 1 Gjoni 2:28 pĂ«remri “ju” – “ju qĂ«ndroni nĂ« tĂ«” – i referohet lexuesve tĂ« Gjonit, ndĂ«rsa “ne” i referohet Gjonit dhe apostujve tĂ« tjerĂ«. Me fjalĂ« tĂ« tjera, ju qĂ«ndroni nĂ« TĂ« qĂ« ne, etĂ«rit tuaj frymĂ«rorĂ«, tĂ« mos turpĂ«rohemi.
NjĂ« çelĂ«s tjetĂ«r – kujtoni, kur Fryma e ShenjtĂ« pĂ«rdor fjalĂ« tĂ« ndryshme, njĂ« ndryshim nĂ« kuptim zakonisht Ă«shtĂ« pasur si qĂ«llim. PĂ«r shembull, ka ndryshim midis fĂ«mijĂ«ve dhe bijve. TĂ« gjithĂ« besimtarĂ«t janĂ« fĂ«mijĂ« dhe bij tĂ« PerĂ«ndisĂ«. Si fĂ«mijĂ« ata janĂ« anĂ«tarĂ« tĂ« familjes sĂ« PerĂ«ndisĂ«. Si bij ata trajtohen si bij tĂ« rritur, tĂ« pjekur me tĂ« gjitha privilegjet dhe pĂ«rgjegjĂ«sitĂ« e tĂ« qenit bij.
Studimi i disa Letrave arrihet kur studiojmë prejardhjen e tyre historike në Ungjijtë ose në librin e Veprave. Më tepër informacion rreth këshillës që Pali përshkruan në Galatasve 2:1-10 gjendet në Veprat 15:1-29. Në studimin e letrave të Pjetrit, ju do të hasni shumë iluzione në ngjarje të jetës së Pjetrit të regjistruara në Ungjijtë dhe në Veprat.
ROMAKĂ‹VE. NĂ« kĂ«tĂ« letĂ«r, Pali jep njĂ« shpjegim tĂ« qartĂ« tĂ« Ungjillit. SĂ« pari ai tregon se tĂ« gjithĂ« njerĂ«zit kanĂ« mĂ«katuar dhe janĂ« nĂ«n gjykimin e PerĂ«ndisĂ«. PerĂ«ndia Ă«shtĂ« i drejtĂ« dhe duhet t’i dĂ«nojĂ« mĂ«katarĂ«t, por PerĂ«ndia Ă«shtĂ« gjithashtu i mĂ«shirshĂ«m dhe dĂ«shiron t’i shpĂ«tojĂ« ata. Kur Zoti Jezus vdiq, Ai vdiq si ZĂ«vendĂ«sues pĂ«r mĂ«katarĂ«t, duke paguar borxhin tĂ« plotĂ«. Kjo i siguroi PerĂ«ndisĂ« njĂ« bazĂ« tĂ« drejtĂ« mbi tĂ« cilĂ«n Ai mund tĂ« shfajĂ«sojĂ« mĂ«katarĂ«t e paperĂ«ndishĂ«m. Gjithçka qĂ« njĂ« mĂ«katar duhet tĂ« bĂ«jĂ«, Ă«shtĂ« ta marrĂ« Jezus Krishtin si ShpĂ«timtar dhe Zot nĂ«pĂ«rmjet njĂ« veprimi tĂ« prerĂ« besimi.
Pasi PerĂ«ndia e shfajĂ«son njĂ« person, Ai vazhdon ta shenjtĂ«rojĂ« atĂ«, domethĂ«nĂ«, e fuqizon atĂ« tĂ« jetojĂ« njĂ« jetĂ« tĂ« shenjtĂ«. Hapi i fundit i programit tĂ« PerĂ«ndisĂ« Ă«shtĂ« tĂ« pĂ«rlĂ«vdojĂ« mĂ«katarin e shpĂ«tuar – ta marrĂ« atĂ« nĂ« shtĂ«pi nĂ« qiell, pĂ«rgjithmonĂ« i lirĂ« nga mĂ«kati, sĂ«mundja dhe vdekja. NĂ« RomakĂ«ve 9-11 Pali shpjegon se kombi i Izraelit Ă«shtĂ« lĂ«nĂ« mĂ«njanĂ« pĂ«rkohĂ«sisht, pĂ«r arsye tĂ« hedhjes poshtĂ« tĂ« Mesias dhe se johebrenjve u Ă«shtĂ« dhĂ«nĂ« njĂ« vend privilegji. Por Izraeli besues do tĂ« restaurohet kur Mesia tĂ« kthehet. PesĂ« kapitujt e fundit theksojnĂ« detyrimin praktik tĂ« atyre qĂ« janĂ« pĂ«rligjur nĂ«pĂ«rmjet besimit.
LETRA E PARË KORINTASVE. Dikush në Korint i kishte shkruar Palit rreth problemeve dhe pyetjeve që kishin lindur në asamblenë atje. Në përgjigjen e tij, Pali u përgjigjet të tilla pyetjeve si:
- Si duhet t’i trajtojnĂ« shenjtorĂ«t ndarjet dhe konfliktet nĂ« kishĂ«?
- Çfarë duhet të bëhet me një anëtar që është fajtor për imoralitet?
- A është e drejtë për një të krishterë të kthehet te ligji kundër një besimtari tjetër?
- Cili është qëndrimi i duhur i krishterë ndaj imoralitetit?
- A është më mirë për një besimtar të martohet apo të qëndrojë beqar?
- A duhet të hanë të krishterët ushqime që u janë ofruar idhujve?
- Cili është vendi i gruas në adhurimin publik?
- Çfarë është Darka e Zotit dhe si duhet të festohet?
- Çfarë duhet të dimë rreth dhuntive të Frymës së Shenjtë, përdorimin dhe abuzimin e tyre?
- Sa e rëndësishme është doktrina e ringjalljes?
- Cila është përgjegjësia jonë ndaj të varfërve?
LETRA E DYTĂ‹ KORINTASVE. PĂ«r arsye se vĂ«rtetĂ«sia e tĂ« qenit tĂ« Palit apostull ishte vĂ«nĂ« nĂ« pikĂ«pyetje, ai kĂ«tu tregon pĂ«r njĂ« mbrojtje tĂ« shĂ«rbimit tĂ« tij, veçanĂ«risht duke theksuar vuajtjet qĂ« ai duroi pĂ«r hir tĂ« ungjillit. NĂ« vazhdim ai u kĂ«rkon me tĂ« madhe shenjtorĂ«ve t’u japin me bujari atyre nĂ« nevojĂ«, duke ndjekur shembullin e Zotit Jezus Krisht.
GALATASVE. Mësues të rremë kishin ardhur në kisha në Galati, që këmbëngulnin se mbajtja e ligjit ishte e nevojshme për shpëtim dhe shenjtërim. Pali e sulmon këtë herezi të rrënjosur thellë, e cila është e zakonshme madje edhe sot, duke treguar se shpëtimi është vetëm me anë të hirit nëpërmjet besimit. Ai shpjegon rolin e ligjit në planin e Perëndisë dhe lirinë e besimtarit nga prangat.
EFESIANĂ‹VE. NĂ« tre kapitujt e parĂ«, Pali tregon pĂ«r tĂ« vĂ«rtetĂ«n e madhe tĂ« kishĂ«s, se hebrenjtĂ« qĂ« besojnĂ« dhe johebrenjtĂ« qĂ« besojnĂ« kanĂ« formuar njĂ« “njeri tĂ« ri” nĂ« Krishtin Jezus. ArmiqĂ«sia e vjetĂ«r midis dy grupeve Ă«shtĂ« zhdukur, meqĂ« Krishti ka bĂ«rĂ« paqe me anĂ« tĂ« gjakut tĂ« Tij nĂ« Kryq. Tani johebrenjtĂ« qĂ« besojnĂ« janĂ« bashkĂ«-trashĂ«gimtarĂ«, bashkĂ«anĂ«tarĂ« dhe bashkĂ« pjesĂ«tarĂ«. Tre kapitujt e fundit japin udhĂ«zime praktike sesi besimtarĂ«t mund tĂ« ecin tĂ« denjĂ« pĂ«r thirrjen e tyre qiellore. Vargjet 8-10 tĂ« kapitullit 2 janĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m, sepse ata tregojnĂ« se jemi shpĂ«tuar me anĂ« tĂ« hirit, nĂ«pĂ«rmjet besimit, pĂ«r nĂ« vepra tĂ« mira. Veprat e mira janĂ« evidenca ose rezultati i shpĂ«timit tonĂ«- jo mjeti pĂ«r tĂ« siguruar atĂ«.
FILIPIANĂ‹VE. FjalĂ«t çelĂ«s kĂ«tu janĂ« “gĂ«zim” dhe “ngazĂ«llohuni”. Pali mund tĂ« ngazĂ«llohet gjatĂ« burgosjes sĂ« tij, sepse gĂ«zimi i tij nuk varet nĂ« rrethanat tokĂ«sore. NĂ« vend tĂ« saj, gĂ«zimi i tij Ă«shtĂ« nĂ« Krishtin dhe kĂ«shtu ai Ă«shtĂ« i pandryshueshĂ«m. PĂ«r tĂ« njĂ«jtĂ«n arsye ai u kĂ«rkon filipianĂ«ve tĂ« ngazĂ«llohen gjithmonĂ«. Ai i mĂ«son ata tĂ« imitojnĂ« mendjen e Jezusit, ai i paralajmĂ«ron ata kundĂ«r mĂ«suesve tĂ« rremĂ« dhe tregon shembullin e tij se i konsideron tĂ« gjitha gjĂ«rat njĂ« humbje nĂ« krahasim me vlerĂ«n e lartĂ« tĂ« njohjes sĂ« Krishtit.
KOLOSIANĂ‹VE. NdĂ«rsa nĂ« EfesianĂ«ve vetĂ« kisha Ă«shtĂ« vĂ«nĂ« nĂ« dukje, nĂ« KolosianĂ«ve theksi Ă«shtĂ« vĂ«nĂ« nĂ« Krishtin si Koka e kishĂ«s. ShenjtorĂ«t e asaj kishe po ekspozoheshin ndaj mĂ«simeve tĂ« rreme, qĂ« i pushtuan ata me filozofi tĂ« rreme, tradita, shugurime, legalizma (d.m.th. ligje jobiblike) dhe asketizĂ«m (d.m.th. praktika e vetmohimit). Pali u tregon atyre tĂ« pushtohen nga Krishti; plotĂ«sia e PerĂ«ndisĂ«-Hyj banon nĂ« TĂ« dhe ata janĂ« tĂ« plotĂ« nĂ« TĂ«. Apostulli shton udhĂ«zime praktike, tĂ« ngjashme me ata nĂ« EfesianĂ«ve, nĂ« lidhje me marrĂ«dhĂ«niet e ndryshme tĂ« jetĂ«s–burrĂ« dhe grua, prindĂ«r dhe fĂ«mijĂ«, punĂ«dhĂ«nĂ«s dhe tĂ« punĂ«suar.
LETRA E PARË DREJTUAR THESALONIKASVE. Letra e parë e Palit ka të bëjë kryesisht me ardhjen e Krishtit. G. Harding Uud e kuptoi esencën e librit, kur ai tha se i krishteri, që po kërkon kthimin e Zotit nuk ka aspak vend për idhuj në zemrën e tij (kapitulli 1), për zbrapsje në shërbimin e tij (kapitulli 2), për ndarje në bashkësinë e tij (kapitulli 3), për dërshpërim në mendjen e tij (kapitulli 4), ose për mëkat në jetën e tij (kapitulli 5).
LETRA E DYTË DREJTUAR THESALONIKASVE. Disa nga shenjtorët mendonin se ata tashmë ishin në kohën e shtrëngesës, e njohur si dita e Zotit. Prandaj Pali i udhëzon ata se para se ajo ditë të vijë, do të ketë largim të madh nga besimi dhe njeriu i mëkatit (Antikrishti) do të shfaqet.
Shpresa e ardhjes së Krishtit nuk është përligjje për idhujtari, tregon Pali. Të krishterët duhet të punojnë për furnizimin e nevojave të tyre dhe të mos lodhen kurrë në të bërët mirë.
Vargu 8 i kapitullit 1 paralajmĂ«ron pĂ«r njĂ« gjykim tĂ« madh mbi jobesimtarĂ«t, kur Krishti tĂ« kthehet pĂ«r tĂ« sunduar. Ai do tĂ« vijĂ« “nĂ« njĂ« zjarr flakĂ«rues, pĂ«r t’u hakmarrĂ« kundĂ«r atyre qĂ« nuk njohin PerĂ«ndi dhe ndaj atyre qĂ« nuk i binden ungjillit tĂ« Zotit tonĂ« Jezus Krisht”.. NjerĂ«zit thonĂ« se kushton tepĂ«r shumĂ« pĂ«r tĂ« qenĂ« i krishterĂ«. Por mendoni rrezikun e tĂ« mos qenit i krishterĂ«!
LETRA E PARĂ‹ DREJTUAR TIMOTEUT. Apostulli Pal e udhĂ«zon Timoteun kĂ«tu nĂ« gjĂ«rat e rregullit tĂ« kishĂ«s – mbi nevojĂ«n e mirĂ«mbajtjes sĂ« doktrinĂ«s sĂ« shĂ«ndoshĂ«, vendet e lutjes publike, vendin e grave nĂ« asamble, denjĂ«sitĂ« e pleqĂ«sisĂ« dhe tĂ« dhjakĂ«ve dhe udhĂ«zime pĂ«r shĂ«rbimin e Timoteut si shĂ«rbĂ«tor i Zotit.
LETRA E DYTË DREJTUAR TIMOTEUT. E shkruar gjatë burgosjes së tij të fundit, ndërsa ekzekutimi po afrohej, Pali i jep zemër dhe e inkurajon Timoteun e ri. Ai e paralajmëron atë për keqësim të gjendjes në ditët e fundit dhe i kërkon me të madhe Timoteut të përmbushë shërbimin e tij nëpërmjet mësimit dhe predikimit të Fjalës dhe nëpërmjet të jetuarit të një jete të durimit, të shenjtërimit dhe të guximit.
TITIT. Pali e udhëzon Titin për kujdesin e asambleve në Kretë, veçanërisht në caktimin e pleqësisë, në mbylljen e gojës mësuesve të rremë dhe në kombinimin e doktrinës së shëndoshë me vepra të mira. Pjesa më e madhe e letrës thekson rëndësinë e praktikimit të asaj çfarë predikojmë. Në këtë mënyrë ne nderojmë doktrinën (2:10).
FILEMONIT. NjĂ« skllav i quajtur Onesim kishte ikur nga i zoti i tij i krishterĂ«, Filemoni, dhe kishte shkuar nĂ« RomĂ«, ku takoi Palin nĂ« burg – dhe gjithashtu Krishtin. Tani Apostulli e kthen atĂ« pĂ«rsĂ«ri te Filemoni nĂ« Kolose, jo si skllav, por si njĂ« vĂ«lla nĂ« Krishtin.
HEBRENJVE. NĂ« vitet e para tĂ« kishĂ«s, shumĂ« hebrenj u tĂ«rhoqĂ«n te besimi i krishterĂ« pa u lindur vĂ«rtetĂ« pĂ«rsĂ«ri. Disa shkuan aq larg sa u pagĂ«zuan dhe u bashkuan me njĂ« asamble lokale, megjithĂ«se ata kurrĂ« nuk kishin bĂ«rĂ« njĂ« pĂ«rkushtim tĂ« plotĂ« ndaj Zotit Jezus Krisht. Por sapo ata pohuan tĂ« ishin tĂ« krishterĂ« haptazi, ata u mohuan nga familjet e tyre, u hoqĂ«n nga puna, u persekutuan nga tĂ« ashtuquajtur shokĂ«t e tyre dhe iu nĂ«nshtruan njĂ« presioni tĂ« madh pĂ«r t’u kthyer te Judaizmi. Ata tĂ« cilĂ«t u pĂ«rkulĂ«n nĂ«n kĂ«tĂ« presion dhe u kthyen te Judaizmi me tĂ« vĂ«rtetĂ« ia kthyen shpinĂ«n Krishtit. Ata u bĂ«nĂ« kundĂ«rshtarĂ«. Shkrimtari i kĂ«saj letre paralajmĂ«ron se Ă«shtĂ« e pamundur qĂ« njĂ« kundĂ«rshtar tĂ« rinohet pĂ«r nĂ« pendim. NjĂ« mĂ«kat i tillĂ« Ă«shtĂ« fundi. Nuk ka asnjĂ« shpresĂ« pĂ«r personin, i cili njĂ«herĂ« pohon tĂ« ndjekĂ« Krishtin dhe pastaj me dĂ«shirĂ« dhe me ligĂ«si e hedh poshtĂ« AtĂ«.
Shkrimtari tregon se Krishti është përmbushja e tablove dhe i hijeve të Judaizmit dhe të largohesh nga Krishti është të braktisësh substancën për hijen. Ai thekson se jeta e besimit është jeta që kënaq Perëndinë dhe u kërkon besimtarëve të vërtetë të durojnë megjithëse vuajtja përfshihet në të qenurit të krishterë.
KĂ«rkesa e kĂ«tij libri Ă«shtĂ« e pĂ«rshtatshme edhe sot ashtu siç ishte atĂ«herĂ« kur u shkrua pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ«: “Sot, nĂ«se e dĂ«gjoni zĂ«rin e Tij, mos jini zemĂ«rgur…” (3:15).
JAKOBI. Jakobi nuk është i interesuar thjesht në një fe vetëm me fjalë; ai dëshiron ta shohë atë të jetuar në një mënyrë praktike. Ai del kundër diskriminimit të klasave, të bisedave të kota, lakmisë, zilisë dhe shtypjes së të varfërve. Ai është dakord me Palin se përligjja është nëpërmjet besimit, por vetëm nëpërmjet atij besimi që rezulton në vepra të mira.
LETRA E PARË E PJETRIT. Pjetri u shkruan të krishterëve të cilët po kalojnë nëpër zjarret e ashpra të persekutimit. Ai i kujton ata se Perëndia është i kënaqur kur ata vuajnë për hir të drejtësisë, por jo kur ata vuajnë si rezultat i mëkateve të tyre. Pas vuajtjes së tanishme vjen lavdia e përjetshme. Në të njëjtën kohë hiri i Perëndisë është i mjaftueshëm.
LETRA E DYTË E PJETRIT. Burimi i krishterë në mes të ligësisë së ditëve të fundit është zhvillimi i karakterit të fortë të krishterë. Njerëz të rremë të kulteve do të keqdrejtojnë shumë njerëz, por shkatërrimi i tyre është i sigurt. Krishti do të vijë, të ligtë do të gjykohen, qiejtë dhe toka do të shkatërrohen dhe gjendja e përjetshme do të shërbehet.
LETRA E PARĂ‹ E GJONIT. GnostikĂ«t ishin njĂ« sekt qĂ« kishin pikĂ«pamje tĂ« gabuara rreth tĂ« qenit tĂ« Krishtit PerĂ«ndi dhe njeri. Disa thonin, pĂ«r shembull, se Jezusi ishte thjeshtĂ« njĂ« njeri dhe se “Krishti” ishte njĂ« influencĂ« hyjnore qĂ« erdhi nĂ« Jezusin nĂ« pagĂ«zimin e Tij, por e la AtĂ« nĂ« Kopshtin e Gjetsemanit. Ata e ndanĂ« Jezusin dhe Krishtin, duke thĂ«nĂ« se Jezusi vdiq, por Krishti nuk vdiq. Gjoni e vĂ« nĂ« dukje kĂ«tĂ« gabim, duke kĂ«mbĂ«ngulur se Jezusi Ă«shtĂ« Krishti, i ardhur nĂ« formĂ« njeriu. Gjoni gjithashtu jep edhe shenjat e atyre qĂ« janĂ« besimtarĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ« – ata ecin nĂ« dritĂ«, ata pranojnĂ« mĂ«katet e tyre, ata praktikojnĂ« drejtĂ«si, ata i duan vĂ«llezĂ«rit, ata mbajnĂ« urdhĂ«resat e PerĂ«ndisĂ«, ata pohojnĂ« Jezus Krishtin dhe ata mposhtin botĂ«n.
LETRA E DYTË E GJONIT. Kjo letër tregon për politikën e dyerve të mbyllura. Dera jonë duhet të mbyllet ndaj kujtdo propagandisti fetar që ka pikëpamje të gabuara rreth Zotit Jezus Krisht.
LETRA E TRETË E GJONIT. Dhe tani politika e dyerve të hapura! Dera jonë duhet të hapet për ata që janë besimtarë të vërtetë. Gai ishte një shembull i mikpritjes së vërtetë. Diotrefi ishte një tiran i kishës, i cili në mënyrë arbitrare i hodhi poshtë disa nga fëmijët e dashur të Perëndisë.
JUDA. Si 2 Pjetri, Juda jep një tablo të gjallë të kundërshtarëve të ditëve të fundit. Ilustrime nga Dhjata e Vjetër tregojnë se shkatërrimi i tyre është e pashpëtueshëm. Të krishterët duhet të ndërtojnë veten në besim, lutje dhe dashuri, duke pritur kthimin e Zotit.
LIBRI I ZBULESĂ‹. VetĂ«m pak pjesĂ« tĂ« BiblĂ«s janĂ« aq tĂ« mahnitshme sa libri i ZbulesĂ«s dhe vetĂ«m pak janĂ« aq tĂ« vĂ«shtirĂ« pĂ«r t’u kuptuar. Ne mund tĂ« jemi tĂ« lumtur se njĂ« bekim u jepet atyre qĂ« e lexojnĂ« atĂ« dhe jo vetĂ«m atyre qĂ« e kuptojnĂ« atĂ« (Zbulesa 1:3). NjĂ« nga gjĂ«rat e para qĂ« duhet tĂ« kuptoni Ă«shtĂ« se libri i ZbulesĂ«s Ă«shtĂ« kryesisht njĂ« libĂ«r i gjykimit. NĂ« tĂ« lexojmĂ« pĂ«r luftra, zi buke, shkatĂ«rrime, bubullima, vetĂ«tima dhe pĂ«r shumĂ« figura tĂ« tjera tĂ« zemĂ«rimit hyjnor.
als_Latn sun_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn kac_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn cjk_Latn cjk_Latn fuv_Latn als_Latn als_Latn cjk_Latn cjk_Latn fuv_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn vec_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ilo_Latn fur_Latn mos_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn epo_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ceb_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn