als_Latn lit_Latn dan_Latn
Gjoke Sokoli, i cili vjen nga fshati Mejė, i mbijetoi pėr fat asaj qė ėshtė quajtur njė nga vrasjet mė famėkeqe tė luftės nė Kosovė.
Edhe pse konflikti ishte i vazhdueshėm, Sokoli vazhdoi rutinėn e tij tė pėrditshme mė 27 prill 1999.
Rreth orėss 7:00 tė mėngjesit, ai doli nga shtėpia e tij dhe shkoi pėr tė punuar nė qytetin e Gjakovės.
Por kjo do tė ishte hera e fundit qė ai do tė shikonte tre vėllezėrit dhe nipin e tij gjallė.
Vetėm njė orė pasi ai u largua, ata u vranė nga forcat serbe tė cilat atė mėngjes rrethuan fshatin e vogėl katolik tė Mejės, nė veriperėndim tė Gjakovės.
Si rezultat, mė shumė se 300 shqiptarė tė Kosovės, duke filluar nga mosha 14-60 vjeē u vranė.
“Ata u torturuan para nėnės sonė,” tha Sokoli. Fshatarėt e tjerė u dėbuan.
Sapo dėgjoi se fshati ishte sulmuar, Sokoli shkoi tė takonte familjen e tij - ata ishin tashmė nė njė kolonė refugjatėsh me mijėra tė dėbuar shqiptarėt etnikė nga fshatrat midis Gjakovės dhe Junikut, njė zonė tė njohur si Reka e Keq.
Por sapo e arriti familjen e tij, forcat serbe tė cilat po shoqėronin njerėzit e detyruan atė tė dilte nga grupi i refugjatėve dhe e prangosėn atė.
Ai u shty nė tokė dhe policia hapi zjarr nė drejtim tė tij.
“Prita disa sekonda shtrirė dhe kuptova se plumbat s’mė kishin prekur,” tha Sokoli pėr BIRN.
Ai tha se qėndroi shtrirė atje pėr katėr orė, duke mos guxuar tė lėvizte pėr shkak se forcat serbe ishin ende pėrreth. Nė fund, njė bari i moshuar i kishte hequr prangat dhe Sokoli u strehua nė njė apartament nė Gjakovė.
Ai u takua pėrsėri me nėnėn e tij vetėm pas pėrfundimit tė luftės nė korrik tė vitit 1999, kur ajo u kthye nga njė kamp refugjatėsh nė Shqipėri. Eshtrat e vėllezėrve tė tij u gjetėn dy vjet mė pas nė njė varr masiv nė njė qendėr stėrvitore tė policisė nė lagjen Batajnicės nė kryeqytetin serb Beograd.
Gjykata Ndėrkombėtare e Krimeve pėr ish-Jugosllavinė (ICTY) nė Hagė ka dėnuar gjashtė zyrtarė tė lartė serbė pėr krimin nė Mejė dhe fshatrat pėrreth, dhe javėn e kaluar Interpoli lėshoi ‘kartelė tė kuqe’ duke bėrė thirrje pėr arrestimin e 17 luftėtarėve tė Ushtrisė Jugosllave pėr dėbim dhe dhėnie urdhri ekzekutimi, duke pėrfshirė edhe njė deputet tė partisė aktuale nė pushtet nė Serbi, Momir Stojanovic.
“Kartelat e kuqe”, gjėja mė e afėrt me njė urdhėr arresti ndėrkombėtar, janė lėshuar si rezultat i hetimit dy vjeēar tė misdionit pėr sundimin e ligjit nė Kosovė (EULEX) pėr atė qė ndodhi mė 27 dhe 28 prill nė fshatrat Meja, Korenica, Orize dhe tė tjerė nė zonėn e Rekės e Keqit.
“Ėshtė mirė qė kjo ka nisur, sepse do tė jetė njė lehtėsim pėr njerėzit,” tha Sokoli.
Njė operacion hakmarrjeje
Sipas vendimeve tė ICTY-sė, sulmi ndaj fshatrave ishte pjesė e njė operacioni tė gjerė nga Ushtria Jugosllave dhe policia dhe ishte quajtur nė dokumentet ushtarake si Operacioni “Reka” (Lumi).
“Nė vendimin e ICTY-sė, njėsitė qė morėn pjesė nė sulmin ishin Brigada 549 e Ushtrisė Jugosllave, pastaj njė njėsi speciale, Batalioni i 52-tė i policisė ushtarake, i cili drejtorej nga Momir Stojanovic dhe komandanti i Brigadės 125, Dragan Zivanovic,” tha pėr BIRN Sandra Orlovic, drejtoreshė e Qendrės pėr tė Drejtėn Humanitare me bazė nė Beograd.
Stojanovic, i cili ėshtė ndėr njerėzit nė listėn e Interpolit, ėshtė aktualisht kreu i komisionit pėr sigurinė nė parlamentin serb. Ai u lidh pėr herė tė parė me sulmet e prillit 1999 gjatė gjyqit pėr gjenocid dhe krime lufte kundėr Presidentit tė ndjerė jugosllav Sllobodan Millosheviē nė Gjykatėn e Hagės.
Sipas Nike Peraj, njė ish-oficer i Ushtrisė Jugosllave, i cili gjithashtu dėshmoi nė gjyqin e Millosheviēit si dėshmitar i brendshėm, Stojanovici ishte ndėr ata qė i dhanė urdhėr vartėsve tė tij pėr kryerjen e operacionit tė spastrimit etnik nė zonėn e Gjakovės.
Peraj, i cili tani jeton nė Kosovė, thotė se Stojanovici, dikur miku i tij i mirė nga ushtria, i urdhėroi vrasjet si hakmarrje pasi Ushtria Ēlirimtare e Kosovės vrau pesė policė serbė nė njė pritė nė afėrsi tė qendrės sė Mejės mė 22 prill 1999.
Peraj thotė se ai ishte i pranishėm nė njė takim kur Stojanovic tha se duhet tė kishte “tė paktėn 100 kokė tė eliminuara dhe tė gjitha shtėpitė tė digjeshin” si ndėshkim pėr sulmin.
Stojanovic, tani deputet i Partisė Progresive Serbe, i ka mohuar akuzat, duke thėnė se kėrkimi i Interpolit kishte pėr qėllim vetėm tė frikėsonte serbėt nė mėnyrė qė ata tė mos kthehen nė Kosovė.
Sipas Peraj, pėrveē Stojanovicit, Nikola Momicilovic, ish-kreu i Departamentit Ushtarak tė Gjakovės, i cili ėshtė gjithashtu nė listėn e Interpolit, ishte gjithashtu i pranishėm nė takim kur u dha urdhėr pėr Operacionin “Reka” .
“Fshati i Mejės ishte i rrethuar njė ditė mė parė. Natyrisht, ka pasur urdhra pėr kėtė gjė dhe natyrisht gjithēka ėshtė bėrė siē ėshtė urdhėruar,” tha Peraj pėr BIRN.
Gjyqet e ICTY-sė pėr krimet e luftės nė Kosovė gjithashtu zbuluan njė dokument sekret tė ushtrisė tė nėnshkruar nga i komandanti i pėrgjithshwm, tani gjeneral i dalė nė pension Dragan Zivanovic, nė tė cilin thuhet se Operacioni “Reka”, nė tė cilin morėn pjesė njėsitė e tij, ka pėrfunduar “me sukses” mė 28 prill, me vetėm njė tė vrarė nga njerėzit e tij.
Shumica e 17 tė listuarve nga Interpoli janė identifikuar nga Peraj dhe dėshmitarėt e tjerė tė mbrojtur nga ICTY-ja. Disa prej tyre janė pėrmendur gjithashtu edhe nė raportin e vitit 2001 nga ana e grupit ndėrkombėtar “Human Rights Watch”. Tre dėshmitarė thanė pėr HRW-nė se ata panė Milutin Novakovic, i njohur si Stari, i cili ishte njė polic nė atė kohė, nė njė pikė kontrolli pranė fshatit kur ndodhėn vrasjet mė 27 prill. HRW-sė u tha gjithashtu se vėllai i tij Miladini ishte atje.
Strehė nė Serbi?
Edhe pse Interpoli e lėshoi urdhėrin e ndalimit njė javė mė parė pas njė kėrkese nga Misioni i OKB-sė nė Kosovė (UNMIK), deri mė tani vetėm njė arrestim ėshtė kryer.
Njė ish-rezervist serb, Miras Gegovic, 68 vjeē, u arrestua mė 19 shkurt nė kryeqytetin malazez tė Podgoricės. Ai ėshtė sistemuar nė paraburgim pėr t’u ekstraduar pėr 30 ditė, por pėr shkak se ka probleme tė rėnda shėndetėsore, aktualisht ai ėshtė nė spitalin e burgut nė Podgoricė.
Burrat e tjerė qė ishin listuara nė listėn e Interpolit janė aktualisht nė Serbi. Megjithatė, ata mbrohen nga ekstradimi nga kushtetuta serbe.
Policia serbe tha pėr BIRN-in se edhe pse ekziston njė marrėveshje e nėnshkruar me Interpolin, kushtetuta e udhėzon policinė tė mos ekstradojė qytetarėt e saj nė vendet e tjera pėr krime lufte.
Nė rastin e tė dyshuarve pėr krime lufte nė Gjakovė, sipas policisė, ēėshtja ėshtė edhe mė e komplikuar pėr shkak se “Serbia nuk e njeh Kosovėn, edhe pse ajo bashkėpunon me EULEX-in dhe UNMIK-un nė fusha tė ndryshme”.
Ata mund tė arrestohen nėse pėrpiqen tė largohen nga Serbia.
“Ēdo vend qė po bashkėpunon me Interpolin mund tė bėjė njė arrestim, ndėrsa autoritetet e njė vendi mund tė bėjnė vlerėsime tė mėtejshme nė lidhje me ekstradimin, si nė rastin e Malit tė Zi,” tha njė burim i policisė.
Peraj, njė dėshmitar tepėr i rėndėsishėm, mbetet skeptik rreth procesit dhe ka frikė se ai mund tė zvarritet pėr vite me radhė.
“Pse nuk janė arrestuar kėta njerėz? Pse t’u japin atyre kohė pėr t’ia mbathur ose tė ndikojnė te dėshmitarėt? Ata duhet tė arrestohen dhe tė fillojė gjyqi,” tha ai.
Duke komentuar mbi urdhėr arrestin e Interpolit, kryeministri serb Aleksandėr Vuēiē tha pėr median se ai personalisht nuk beson se anėtari i tij i partisė, Momir Stojanovic, ėshtė njė kriminel lufte.
“Unė besoj se nuk ka asgjė serioze nė padi, por autoritetet duhet ta shqyrtojnė kėtė. Unė besoj se Stojanovic nuk ka bėrė asgjė,” tha tė premten Vuēiē.
Nėse rregullat dhe marrėveshjet mes Serbisė dhe Kosovės nuk ndryshojnė, e vetmja mėnyrė qė kėta njerėz tė gjykohet ėshtė qė vetė autoritetet serbe t’i ndjekin penalisht ata.
Prokuroria serbe e krimeve tė luftės deri tani ka bashkėpunuar me EULEX-in dhe UNMIK-un nė 87 raste, por kurrė nuk ka vepruar pėr paditė e lėshuara nga institucionet ndėrkombėtare nė Kosovė.
Sipas prokurorisė, pėr tė nxjerrė njė padi nė bazė tė provave tė EULEX-it, prokurorėt serbė do tė duhet tė kontrollonin ēdo pjesė tė provave tė listuara dhe pastaj tė pėrgatisin padinė e tyre, e cila nuk ka pse tė pėrfshijė tė gjithė emrat e listuar nė “kartelėn e kuqe”.
Orlovic tha se deri mė tani nuk ka pasur hetime zyrtare nė Serbi nė lidhje me krimet nė Mejė.
“Kjo ėshtė njė pyetje e madhe se pse deri tani ky rast nuk ėshtė ndjekur penalisht edhe pse kemi pasur njoftime nga prokuroria serbe se ata do tė hapnin njė ēėshtje. Pa asnjė dyshim, nė bazė tė dokumenteve dhe deklaratave nga Haga, ka pasur elemente tė mjaftueshme pėr tė hapur ēėshtjen,” tha ajo.
“Ndjeshmėria e kėtij rasti ėshtė se pėr shkak tė numrit tė njėsive tė pėrfshira, hetimi do tė ēojė para pėrgjegjėsisė zyrtarė aktual tė rangut tė lartė,” shtoi ajo.
Rruga e gjatė drejt drejtėsisė
Sokol Tetaj nga Orize, fshati tjetėr pranė Mejės i cili u sulmua gjithashtu mė 27 prill 1999, nuk beson se figurat e rangut tė lartė pėrgjegjės pėr sulmin do tė dėnohen ndonjėherė.
“Kėshtu ka qenė gjithmonė . Janė gjithmonė tė vegjlit ata qė ndėshkohen,” tha Tetaj pėr BIRN.
Tė afėrmit e tij mė tė ngushtė i mbijetuan masakrės, por tė tjerėt nė familjen e tij tė madhe jo. Xhaxhai i tij Gjon Hasanaj, djali i xhahait Shyti dhe djali i Shytit, Luani, u vranė tė gjithė.
“E merrni dot me mend? Tre breza qė fshihen nga faqja e dheut ,” tha Tetaj.
Vlora Ymeraga nga Gjakova gjithashtu humbi burrin e saj gjatė sulmeve nė prill tė vitit 1999. Ai u zhduk dhe nuk ėshtė parė mė kurrė.
“Tė gjithė kriminelėt dihen me emėr dhe asnjė prej tyre nuk ėshtė pyetur pėr trupat e njerėzve tanė,” tha ajo.
Ymeraga tha se ajo shpreson se hetimi do tė nxjerrė nė dritė tė vėrtetėn se ēka ka ndodhur me burrin e saj dhe viktimat e tjera.
“Tė paktėn duam eshtrat dhe t’i japim fund kėtij makthi,” tha ajo.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn