als_Latn dik_Latn sag_Latn
24 Mars 2015 - 15:03
Champseix ka thënë se Kongoli, me veprën e tij, ka bërë denoncim politik teksa kritikon tri shtresa të shoqërisë: tradicionalen, komunisten dhe shoqërinë postkomuniste.
“Tradicionalja kritikohet për hakmarrje, thekson përgjegjësitë e një shoqërie tradicionale, egërsinë klanore dhe të klasave. Ashtu si Kadareja, edhe Kongoli e ka kritikuar shoqërinë komuniste. Enver Hoxhën e portretizon si Zeus, ciklop i madh. Ndërsa shoqërinë postkomuniste e kritikon se nuk sjellë ndryshime dhe nuk përmirësohet”, ka thënë Champseix. Sipas tij, Kongoli paraqet edhe luftën mes gjeneratave. Ai ka thënë se shkrimtari shqiptar paraqet të këqijat e shoqërisë përmes personazheve të tij.
“Përshkruan realitetin shqiptar përmes halucinacioneve”, ka thënë Champseix. “Por në fund, personazhet e tij sado që janë të errëta, dalin më të mirat në ferr. Ata nuk duan të bëhen pjesë e asnjë sistemi. E kjo është ajo që na bën që t’i lexojmë këto vepra”, ka shtuar ai. Jean Paul Champseix, profesor në Universitetin e Parisit, i cili në vitet ’80 ka punuar si lektor i frëngjishtes në Universitetin e Tiranës. Ky qëndrim prej gjashtë vitesh dhe ajo që përjetoi në Tiranë, kanë bërë që bashkë me gruan e tij Elisabeth të shkruajnë librin me titull “57, Bulevardi Stalin - Kronika shqiptare”. Dyshja flet për vetminë që gjeti në Tiranë dhe mënyrën se si shteti komunist krejt kohën i përgjonte. Libri i tyre nxiti kureshtjen e lexuesit francez për shtetin e izoluar dhe pikërisht tek ky izolim, Champseix, gjen edhe arsyet e kureshtjes së të huajve për veprat e Kadaresë dhe të Kongolit, ani pse fillimisht asnjërin prej këtyre dy shkrimtarëve nuk i lidhte gjë me Francën.
“Janë lexuesit francezë ata që e kanë pëlqyer veprën e Kadaresë dhe e kanë bërë të njohur. Shqipëria, një vend i vogël, me shumë histori dhe për shumë kohë e izoluar, ka ngjallur kureshtje te lexuesit francezë. Kadareja nuk ka shkruar pas komunizmit dhe lexuesit sikur kanë dashur të dinë më shumë për shoqërinë postkomuniste. E më pas doli Kongoli, i cili sikur e vazhdoi atë që e la në gjysmë Kadareja, kuptohet në një stil tjetër. Prandaj edhe sot që të dy lexohen shumë në Francë”, ka thënë Champseix. Ai ka thënë se Kongoli është autor i madh shqiptar, i cili përcjell një sistem të trisht të shoqërisë në versionin letrar. Sipas tij, kemi të bëjmë me një letërsi e cila do të jetojë gjatë.
“Fatos Kongoli nuk ka shkruar para rënies së regjimit komunist në Tiranë. Ai ka qenë profesor i matematikës në Elbasan, më pas ka qenë gazetar. Veprimtarinë prej shkrimtari e ka filluar mjaft vonë. Ai ka lindur në vitin 1944, ai ka filluar të shkruajë vetëm pas rënies së regjimit në Shqipëri dhe menjëherë ka pasur shumë sukses”, ka thënë Champseix. Ai ka thënë se vepra e Kongolit është e errët për një arsye. Champseix, ka treguar se para disa vitesh kur do të takohej me Kongolin, e kishte pyetur për përfshirjen e personazheve të tilla në veprat tij.
“Fatos Kongoli ka bërë një jetë të vështirë”, ka thënë Champseix, tek ka marrë si shembuj personazhet e veprave të Kongolit për të shpjeguar mesazhet.
“Personazhi i Tarapit në veprën ‘Lëkura e qenit’ e kualifikon veten si lëkurë qeni. Personazhi femëror në librin e fundit i cili është botuar në Francë, e kualifikon veten si të shëmtuar. I duket se të gjithë e shikojnë si një thes mbeturinash”, ka thënë Champseix. Ai ka thënë se në veprën ”Kufoma”, personazhit kryesor, në disa raste i duket vetja si të ishte mi. Në veprën “Jeta në një kuti shkrepësesh”, personazhi e krahason veten me një kërmill i cili e ka humbur guacën e tij.
“Siç e shihni personazhet e kanë një vizion të vetes, i cili është i ulët. Personazhet e tjera pohojnë gjendjen e inferioritetit të tyre. Janë të terrorizuar, kanë përjetuar fatkeqësi në dashuri, takohen me njerëz mizorë edhe në fëmijërinë e tyre. Kanë trauma të shumta”, ka thënë Champseix.
© KOHA
Të gjitha të drejtat janë të rezervuara
6 Qershor 2015 - 19:36
6 Qershor 2015 - 19:31
6 Qershor 2015 - 19:20
6 Qershor 2015 - 19:12
Ec me kohën...
fao_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn