als_Latn lit_Latn dan_Latn
Protestat dhe demonstratat e Marsit dhe Prillit tė vitit 1981, kanė shėnuar fillimin e ndarjes definitive tė forcave liridashėse shqiptare nga procesi i jugosllavizimit, proces i cili ishte manifestuar me politikėn e ashtuquajtur tė bashkim vėllazėrimit tė shqiptarėve me popujt sllavė. Pėr mė tepėr, qysh nga ajo kohė filloi edhe procesi i gjatė, historik, pėr krijimin e Republikės sė Kosovės, fillimisht si republikė e barabartė nė federatėn jugosllave, me synim qė nė kėtė republikė tė pėrfaqėsoheshin shqiptarėt e tė gjitha viseve tona etnike, tė cilat i mbante nėn okupim RSFJ.
Literatura e shkruar pėr demonstratat e vitit 1981 ėshtė e bollshme, por shkenca jonė e historisė ende nuk e ka dhėnė pėrcaktimin definitiv, lidhur me trajtimin realist tė atyre zhvillimeve politike. Definicioni i mirėfilltė shkencor historik mungon, meqė deri vonė ka munguar edhe vullneti pėr njė definicion tė tillė, meqė historiografia zyrtare e kohės kėto protesta i ka kualifikuar si armiqėsore me pretendime pėr shkatėrrimin e Jugosllavisė.
Po ashtu, kanė qenė dhe vazhdojnė tė mbesin tė hapura pėrcaktimet mbi baza tė grupeve, organizatave dhe pjesėmarrėsve nė kėto protesta. Deri tani ka dominuar mendimi se ngjarjet e vitit 1981 kanė qenė njė Lėvizje studentore, e filluar spontanisht, me kėrkesė pėr avancimin e kushteve tė tyre materiale, etj. Mė vonė nė mesin e protestuesve janė brohoritur edhe parulla politike e sociale, tė cilat janė lansuar nga segmente tė caktuara tė lėvizjeve tė fshehta, (ilegale), sikur kanė qenė kėrkesat Republikė Kushtetutė, ja me hatėr ja me luftė. Lironi shokėt nga burgu. Adem Demaēi dhe parullat: Trepēa punon, Beogradi fiton. Jemi shqiptarė nuk jemi jugosllavė, e tė tjera.
Me avancimin e protestave dhe kundėrpėrgjigjes brutale ndaj demonstruesve nga Policia e mė vonė edhe nga ushtria jugosllave, protestat zgjerohen edhe me njė segment tė kundėrvėnies sė armatosur, mė 2 e 3 prill nė Besi, nė relacion Prishtinė-Besianė (ish-Podujevė).
Nėse i bėjmė njė rekapitullim tė shkurtė zhvillimit tė ngjarjeve prej 11 marsit deri mė 3 prill tė vitit 1981, arrijmė nė pėrfundim se demonstratat filluan nė mėnyrė paqėsore, por kulmuan me kapjen e armėve dhe gatishmėrinė pėr kundėrvėnie tė armatosur. Kėtu mendoj se duhet kėrkuar edhe pėrkufizimin, jo duke e relativizuar Marsin e Prillin si Lėvizje studentore, si Pranverė studentore, apo kosovare, edhe pse filloi si e tillė, por as si njė kryengritje e dėshtuar, sikur paraqitej nė shtypin jugosllav tė kohės dhe sikur aprovohej nė komitetin krahinor tė KSAK-sė.
Pėrpjekjet pėr kryengritje tė armatosur, nė Besi, mė 2 e 3 prill tė vitit 1981, Shpallja e gjendjes sė shtetrrethimit prej 2 deri mė 18 prill, nė mbarė territorin e Kosovės nga kreu politik dhe ushtarak i RSFJ-sė, rezistenca e armatosur, qė bėnė nė kullėn e tyre Tahir dhe Nebih Meha nė Prekaz, mė 13 maj, janė fakte reale historike, qė flasin se Lėvizja e marsit dhe prillit e vitit 1981 u kurorėzua me njė revoltė tė fuqishme gjithė-popullore me njė segment tė kryengritjes sė armatosur kundėr regjimit pushtues jugosllav.
Shtypja brutale e protestave, nga tėrė aparati represiv jugosllav, arrestimet, burgosjet, dėnimet e mijėra pjesėmarrėsve, prej njė deri nė 20 vjet burg, jo vetėm qė nuk e thyen rezistencėn, e cila nuk u ndėrpre asnjėherė, por vazhdoi nė segmentin kryengritės duke mbėshtetur parullėn: Republikė-kushtetutė, ja me hatėr ja me luftė. Kjo ishte lidhje e brendshme integrale shpirtėrore e atdhetare, ishte pėrcaktimi unik, qė nėnkuptonte liri, barazi vetėvendosje tė shqiptarėve nė ndarė padrejtėsisht nga shtetet fqinje me pėrkrahjen e shteteve mė tė fuqishme tė Evropės.
Kjo lėvizje, e cila ishte vendimtare nė historinė mė tė re tė Kosovės dhe qė ndikoi edhe nė fillimin e shpėrbėrjes sė ish-RSFJ-sė, nuk ishte shuar asnjėherė, por kishte vepruar nė kushte dhe rrethana tė caktuara deri kur edhe integrohet nė luftėn e Ushtrisė Ēlirimtare tė Kosovės.
Qasja tjetėr e interpretimit tė Marsit e Prillit tė vitit 1981
Prej vitit 1981 e deri te pezullimi i autonomisė sė Kosovės mė 28 mars tė vitit 1989, regjentėt e politikės titiste nė Kosovė kėto ngjarje i kualifikuan si sulm tė organizuar tė forcave nacionaliste e irredentiste shqiptare, kundėr politikės sė bashkim vėllazėrimit, kundėr barazisė sė vėrtetė tė shqiptarėve dhe kundėr themeleve tė Jugosllavisė sė kombeve dhe kombėsive tė barabarta. Tė gjithė demonstruesit, tė cilėt vepruan nė kėtė platformė, dhe tė cilėt u sollėn para gjyqeve konsiderohej se kanė kryer vepra penale tė drejtuara nė rrėzimin e pushtetit tė klasės punėtore, minimin e rregullit shoqėror dhe ekomomik, tė pėrcaktuar me kushtetutė, minimin e bazės ekonomike tė vendit, thyerjen e bashkim vėllazėrimit dhe barazisė sė kombeve e tė kombėsive, si dhe ndryshimin antikushtetues tė rregullimit federativ tė shtetit. Mbi kėtė platformė politike tė ish RSFJ-sė ishte demonizuar Lėvizja e vitit 1981 dhe deri diku si e tillė u trajtua edhe gjatė tėrė kohės sė Lėvizjes pacifiste tė viteve 90 tė shekullit tė kaluar.
Kėrkesa programatike: Republikė-Kushtetutė, ja me hatėr ja me luftė afishonte dy opsione, opsionin paqėsor, tė cilin e pėrkrahu lėvizja pacifiste LDK-ja e Ibrahim Rugovės dhe opsionin e rezistencėn aktive, tė cilėn do ta pėrkrahin shumica dėrrmuese e atyre, qė kishin ngritur grushtet dhe armėt pėr luftė deri nė fitore nė vitin 1981 dhe qė nuk i kishin ndėrruar bindjet, ndėrsa aspiratat pėr shkėputje nga Jugosllavia u bėnė realitet me luftėn fitimtare tė Ushtrisė Ēlirimtare tė Kosovės dhe pėrkrahjes nga ajri tė aeroplanėve tė NATO-s, nė verė tė vitit 1999.
Nė vitet 90, krahas injorimit qė i bėnė kėsaj Lėvizje disa nga intelektualėt pro-jugosllavė ( Baton Haxhiu, Veton Surroi, Shkėlzen Maliqi, Halil Matoshi dhe dhjetėra tė tjerė), dhe tė cilėt konsideronin se Lėvizja i kishte stopuar dhe i kishte prapakthyer proceset e afirmimit dhe tė barazisė sė plotė tė shqiptarėve me serbėt e popujt e tjerė sllavė, pati edhe pretendime qė Lėvizja e vitit 1981, tė pėrvetėsohej dhe tė kualifikohej veēanėrisht si Lėvizje paqėsore studentore, e cila pa tė drejtė u shtyp nga regjimi titist. Segmenti i pėrpjekjeve pėr lėvizje tė armatosur u mohua dhe pėr mė keq, pėrpjekja e armatosur, nė Besi, jo vetėm u la nė harresė, por edhe u injorua njė kohė tė gjatė.
Tani 33 vjet pas atyre zhvillimeve, lidhur me pėrpjekjet e suksesshme nė disa segmente pėr kryengritje tė armatosur, nė Besi, ne ende jemi nė pozicion vlerėsimi, nė pozicion pranimi, mohimi, korrektimi, matjeje, luhatjeje, dileme, madje edhe arbitrimi tė papranueshėm nga individė tė caktuar, tė cilėt kėtė manifestim kryengritės, nė Besi, pėr shumė vjet me rradhė e kishin lėnė krejtėsisht nė harresė. Vetėm mė 2 prill tė vitit 2008, duke shėnuar 27-vjetorin e kėsaj pėrpjekje pėr kryengritje tė armatosur, u mbajt njė tubim, nė oborrin e shkollės fillore tė Besisė, por ky aktivitet mbeti nė margjina tė lajmeve nėpėr mediet e Kosovės, sepse tubimin e kishte organizuar Radio-Kosova e Lirė dhe Kėshilli organizativ nga mesi i ish tė burgosurve politikė tė Besisė.
Nė emisionin e lajmeve tė RTK-sė, tė orės 19.30, mė 2 prill 2008, u eliminua nė tėrėsi fjala afėr 20 minuta e organizatorit, ndėrsa u transmetuan vetėm disa sekonda nga fjala e Adem Demaēit dhe fjala e Hydajet Hysenit. Pėr mė tepėr gazetari i RTK-sė kishte marrė edhe njė intervistė nga organizatori, por edhe ajo u fshi dhe sigurisht, qė edhe ėshtė zhdukur. U ndala nė kėtė moment pėr tė shpjeguar edhe diēka tjetėr.
Koordinatori, apo Kėshilli pėr shėnimin e 30-vjetorit, tė zhvillimeve tė vitit 1981, nė nivel vendi nuk ishte kujtuar pėr kėtė, ta quajmė pak mė butė, ndodhi tė armatosur, dhe kjo i detyroi pjesėmarrėsit e asaj ndodhie tė vetė-organizohen sėrish, dhe me pėrkrahjen e disa bashkėmendimtarėve tė organizojnė kėto aktivitete, jo mė 2 prill, sikur do tė duhej, po me 3 prill, pėr shkaqe qė nuk do t i komentojmė kėtu.
Ėshtė krejtėsisht e papranueshme, pėr tė mos thėnė se ėshtė edhe e dėnueshme kombėtarisht tė anashkalohet pėrpjekja pėr kryengritje nė Besi, me tė cilėn Lėvizja e vitit 1981 kishte kulmuar. Ata, qė i mohojnė kėto aktivitete, ose i anashkalojnė, nga frika se aktivitetet e tyre me grushtet pėrpjetė do tė zbehen, apo veprimtaria e tyre ilegale do tė mbetet nėn hije, ata mohojnė historinė e Marsit dhe prillit tė vitit 1981. Mendoj se tė gjithė pajtohemi me faktin se prej mbarimit tė luftės sė pėrgjakshme tė Shaban Palluzhės, nė Drenicė, nė shkurt tė vitit 1945 e deri te dalja publike e Ushtrisė Ēlirimtare tė Kosovės, mė 28 nėntor tė viti 1997, nuk kemi pasur njė lėvizje tjetėr mė tė fortė, mė tė organizuar dhe mė te suksesshme dhe mė me jehonė tė gjatė, sesa ajo e Marsit dhe Prillit tė vitit 1981. Dihet po ashtu mirėfilli edhe kontributi i secilit grup, i secilės organizatė, pjesėmarrėse nė kėtė periudhė historike tė rezistencės, sepse tė gjithė u sollėn para gjyqeve dhe u dėnuan pėr veprat e tyre, tė cilat kualifikoheshin si vepra penale kundėrrevolucionare.
Ne, qė kemi qenė pjesėmarrės nė protestat dhe demonstratat e vitit 1981, sidomos mė 2 prill, disa edhe organizatorė tė rastit, e dimė fare mirė se ēfarė jehone kanė pasur zhvillimet e Besisė, nė Prishtinė, dhe kudo nė Kosovė. Lajmi se ishin rrėmbyer armėt, se protestuesit kishin ēarmatosur forcat rezerviste, qė vinin nga Beogradi dhe kishte filluar kundėrvėnia e armatosur kishte elektrizuar shqiptarėt liridashės, jo vetėm nė Kosovė.
Pėrqendrimi im nė kėtė segment nuk e nėnvlerėson aspak atė qė quhet Lėvizje studentore, meqė si e tillė kishte filluar mė 11 mars dhe mė 26 tė po atij muaji, por mė 1 e 2 prill nuk ishte mė vetėm e tillė, meqė nė protestat masive kishin marrė pjesė dhjetėra mijėra punėtorė, qindra mijėra nxėnės, fshatarė e qytetarė liridashės shqiptarė nga mbarė Kosova, nga Republika e Maqedonisė nga komunat e Kosovės Lindore, madje edhe nga Ulqini Kraja e Anamali, kryesisht studentė tė studionin dhe jetonin nė Prishtinė e nė qytete tė tjera tė Kosovės. Forcat policore e ushtarake jugosllave kishin vrarė mizorisht 10 demonstrues, kishin plagosur me armė zjarri rreth 200 syresh dhe ishin rrahur gjatė kacafytjeve mijėra tė tjerė. Edhe vetė kam qenė pjesėmarrės nė ato demonstrata sė bashku me shumė nxėnės tė shkollės sė mesme teknike dhe Akademisė Pedagogjike ku punoja. Isha nė mesin e nxėnėsve e studentėve, tė cilėt po protestonin prej Fakultetit Teknik nė Lagjen e Muhaxhirėve dhe nė drejtim tė Mensės sė Studentėve. Atė ditė, nė orėt e mesditės, mu para Fakultetit teknik nga njė tanks nė qarkullim njė oficer artilerie nxori revolen dhe me disa plumba goditi turmėn protestuese nė kohėn kur njėsiti tankist po marshonte drejt Mensės sė Studentėve. Njė pjesė e protestuesve u doli nė ndihmė tė plagosurve duke i tėrhequr dhe pjesa tjetėr protestonte fuqishėm pa u larguar nga vendi.
2 dhe 3 prilli i vitit 1981 shėnuan kulmin ku kishte arritur revolta popullore.
Nuk ėshtė e rastėsishme pse rinia e kėsaj pjese tė Kosovės, i mori armėt. Dhe kėtu duhet njė shpjegim shtesė. Popullata e fshatrave, Besi, Barilevė, Mirovc, Bernicė, Sharban, Rimanishtė, Breznicė, Vranidoll, Lupē, Prugovc e fshatra tė tjera ishte mė shumė e elektrizuar nė kėtė revoltė me faktin se mbahej nė burg tė rėndė veprimtari mė konsekuent i Lėvizjes ēlirimtare, bacė, Adem Demaēi, pėr tė cilin rinia dhe popullata e kėsaj ane kishin respektin mė tė madh tė mundshėm. Edhe gjatė demonstratave, nė Prishtinė, ishte kėrkuar lirimi nga burgu i Adem Demaēit e tė burgosurve tė tjerė. Mendoj se pikėrisht pėr kėtė edhe lėvizja nė kėtė pjesė tė Kosovės mori atė hov, ashtu sikur mori hov kryengritja nė Drenicė, pas rėnies sė Adem Jasharit, apo nė Dukagjin, pas rėnies sė Luan Haradinajt, apo nė Llap pas rėnies sė Zahir Pajazitit e kėshtu me radhė.
Pikėrisht ky shpėrthim i revoltės, nė Besi, por edhe nė disa vende tė tjera tė Kosovės, kapja e armėve, ndalimi i rezervistėve, ēarmatosja e tyre, rrėmbimi i armėve dhe i municionit, vendosja e barrikadave nėpėr rrugė, djegia e njė kamioni tė rezervistėve qė kishte material pėr aktivitet luftarak fushor, pėrmbysja e veturave, gjuajtja drejt helikopterit dhe forcave policore shėnoi kulmin e asaj qė unė e vlerėsoj si Pėrpjekje pėr kryengritje tė armatosur. Duke u mbėshtetur nė kėto zhvillime Presidenca Jugosllave kishte marrė qėndrim pėr shpalljen e gjendjes sė jashtėzakonshme dhe pak mė vonė trajtimin e kėtyre ngjarjeve si pėrpjekje pėr kundėrrevolucion.
Insistimi im pėr vlerėsimin realist tė zhvillimeve luftarake nė Besi dhe pėr njė vlerėsim serioz tė tė gjitha zhvillimeve prej vitit 1981 e deri te epopeja e luftės sė Ushtrisė Ēlirimtare tė Kosovės, ėshtė njė thirrje drejtuar institucioneve relevante, qė ta dokumentojnė me fakte dhe argumente kėtė periudhė tė historisė sonė, sepse nuk mjafton vetėm botimi i librave e broshurave, sipas pėrzgjedhjeve autoriale, edhe pse kjo, padyshim se ka efektin e vet. Besoj dhe shpresoj se kapitulli i Besisė duhet tė zėrė vendin meritor nė historinė e shkruar tė luftės pėr liri, pavarėsi dhe bashkim kombėtar.
Dhe pėr fund
Disa nga armėt qė u morėn nga njėsitė rezerviste mė 2 prill tė vitit 1981, nė Besi u ruajtėn dhe filluan tė vjellin barot kundėr forcave policore e ushtarake serbe gjatė luftės sė UĒK-sė. Me armėn e rrėmbyer, mė 2 prill tė vitit 1981 nga Avni Llumnica, kishte rėnė nė altarin e atdheut, gjatė luftės sė UĒK-sė, Nexhmi Llumnica, i njohur si komandant Gjoni. Me armėn e rrėmbyer nė vitin 1981, kishte luftuar nė radhėt e ēlirimtarėve, Sami Leci, i dėnuar 14 vjet burg nė vitin 1981. Me besė-betimin e lidhur nė barrikadat e luftės nė Besi, iu bashkuan radhėve tė UĒK-sė Zijadin Hoxha, Ibush Kelmendi dhe shumė tė tjerė.
Nga 38 pjesėmarrėsit e dėnuar dhe tė persekutuar nga regjimi jugosllav, Nexhmi Llumnica 40-vjeēar ka rėnė dėshmor, ndėrkohė kanė vdekur, Ramadan Rexha 65, Nexhmedin Pireva 39-vjeēar dhe Shaban Dragusha 34 vjeēar. Disa tė tjerė jetojnė nė shtetet e Evropės, por shumica e tyre, asokohe tė rinj dhe tė mitur, tashmė tė burrėruar para kohe, jetojnė nė gjendje tė rėndė sociale, pa pėrkrahje institucionale, pa punė dhe pa asnjė ndihmė, ashtu sikur jetojnė edhe shumica dėrrmuese e tė burgosurve politikė dhe veteranėve tė luftės sė UĒK-sė.
Nga tė gjitha grupet qė janė dėnuar gjatė viteve 80, pėr veprimtari antijugosllave, kėto tri grupe tė Besisė, dy grupe tė moshuar e njė i tė miturve kanė qenė grupet qė kanė marrė dėnime tejet tė larta dhe qė shumica dėrrmuese e tyre janė ndėshkuar fizikisht nė mėnyrė sistematike gjatė tėrė kohės sė vuajtjes sė dėnimeve. Nė mesin e tyre kishte edhe tė tillė qė i dėnuan edhe gjatė vuajtjes sė dėnimit, pėr vepra tė njėjta penale, sikur ėshtė dėnimi nė burg i Zymer Krasniqit.
Tri grupet e Besisė janė trajtuar mizorisht nga drejtoritė e burgjeve gjatė kohės sė vuajtjes sė dėnimeve. Njė pjesė e tė miturve janė dėrguar nė Goli Otok, disa syresh nė Slloveni, nė Kroaci, Vojvodinė e nė Serbi.
Pasojat e keqtrajtimeve i vuajnė po thuajse tė gjithė, disa kanė pasoja jetėsore, nė njė segment shumė tė dhembshėm tė jetės.
Pėr dallim nga grupet e tjera tė organizuara, mendoj se grupi i Besisė ka qenė mė i keqtrajtuari gjatė viteve 80 e mė vonė.
Tė gjithė, pa dallim janė rrahur mizorisht si gjatė procesit tė hetimeve, ashtu edhe gjatė vuajtjeve tė dėnimeve nga inspektorėt, milicėt dhe gardianėt e burgjeve. Natyrisht se janė rrahur edhe mijėra tė tjerė, por kėta nė mėnyrė mė specifike, meqė kishin guxuar tė rrėmbenin armėt.
Janė keqtrajtuar dhe janė mbajtur nė burgun e Prishtinės dhe nė burgje tė tjera, jashtė ēdo norme ligjore edhe disa nga prindėrit e tė miturve.
Shumica dėrrmuese e tyre janė dėrguar nė vuajtje tė dėnimit nė burgjet mė nė zė pėr tė keq tė Jugosllavisė.
Pas lirimit nga burgu nuk janė pranuar nė shkolla, as nė fakultete.
Veprimtaria e tyre atdhetare sikur ėshtė lėnė nė margjina.
Njė ta quajmė intelektual i Kosovės, me bindje pacifiste kishte marrė aktakuzat e tė dėnuarve dhe kishte premtuar se do tė shkruante pėr kėtė grup nė vitet 90, por duke u njoftuar me veprimtarinė e tyre luftarake, militante kishte hequr dorė.
Kjo ngjarje e rėndėsishme ėshtė shėnuar pėr herė tė parė publikisht mė 2 prill tė vitit 2008 me njė aktivitet pėrkujtimor tematik, mbajtur nga Radio-Kosove lirė dhe Kėshilli organizativ nga mesi i tė dėnuarve tė kėtyre grupeve.
Nga ky grup i tė dėnuarve, shumica dėrrmuese janė nga ata qė nuk janė pranuar kurrė nė punė edhe pse kanė bėrė pėrpjekje dhjetėra e ndoshta qindra herė.
Nė mesin e tyre ka tė tillė qė jetojnė me ndihma sociale.
Nuk ėshtė treguar as edhe minimumi i pėrkujdesjes institucionale, pėr kėta flakadanė tė lirisė, as pas luftės dhe as po tregohet tani, kur vetėm nė Kuvendin e Kosovės nga 120 deputetė 44 prej tyre janė milionerė.
Do ta them edhe njė tė vėrtetė tjetėr tė hidhur.
Papėrgjegjėsia, qė e ka karakterizuar shoqėrinė e Kosovės sė pas mbarimit tė luftės, nė qershor tė vitit 1999, lidhur me anashkalimin total e pjesės dėrrmuese tė tė burgosurve politikė dhe veteranėt e luftės sė UĒK-sė, ėshtė damka mė e zezė qė i karakterizon tė gjitha qeveritė e kaluara e deri te kjo aktualja, ėshtė njė damkė, qė kurrė nuk do tė shlyhet. Ėshtė hipokrizi qė pėr gjendjen e tillė tė mjerė tė fajėsohet UNMIK-u apo EULEX-i, apo buxheti i dobėt i Kosovės, kur e dimė mirė si ia punojnė buxhetit shumė prej atyre dhe kėtyre.
Tani kur Kosova ka fituar pavarėsinė, kur ėshtė njohur nga 106 shtete tė botės, kur ka buxhet 1 miliardė e gjysmė euro, kur rriten madje edhe 50 e tash edhe 25 pėr qind tė ardhurat e tė zėnėve me punė, nė anėn tjetėr janė qindra mbase edhe mijėra ish-tė burgosur dhe veteranė tė UĒK-sė, qė jetojnė me ndihmėn sociale 80 euro nė muaj dhe ndihma, qė u ndajnė herė pas herė bamirėsit e firmave private.
38 dinjitarėt e lirisė, tė cilėt 33 vjet mė parė rrėmbyen armėt pėr t i sjellė liri Kosovės, katėr nga tė cilėt nuk janė mė nė mesin e tė gjallėve tė vuajtur, janė nė mesin e mijėra tė tjerėve, janė nė armatėn e ish tė dėnuarve dhe atė tė veteranėve, mbi gjakun dhe djersėn e tė cilėve janė ngritur shtyllat e forta mbi tė cilat po mbahet, po gjallon dhe po pėrparon Kosova. Tekefundit brezat qė po vinė po e gėzojnė kėtė liri qė kemi dhe kjo nuk ėshtė pak.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn