als_Latn bos_Latn tur_Latn
Aktiviteti seksual sjell nje kenaqesi dhe perjetim, por ne te shumten e hereve eshte i lidhur per nje numer semundjesh seksualisht te transmetueshme, nga te cilat mund te semuren te gjitha shtresat e shoqerise.
Seksi gjithnje ka patur nje rol te rendesishem ne shoqerine njerezore per shkak te efekteve te veta biologjike dhe shoqerore. Te shpeshta jane shembujt ne histori, qe seksi (marredheniet seksuale) ka sjelle gjere te ndryshimet e thella ne shoqeri. Shume nga ata kane ditur per semundjen e tyre, e kane fshehur, disa kane vdekur shpejte e disa te tjere sundimin e tyre per shkak te semundjes qe e kishin, e kane shnderruar ne sundim barbare e te pergjakshem.
Koherat kane ndryshuar, kane ndryshuar edhe sjelljet e njerezve, ndersa me kete kane ndryshuar edhe semundjet seksuale te transmetueshme. Per fatin e qenies njerezore, te gjitha keto ndryshime kane qene te shoqeruara edhe me perparimin e shkences mjekesore, qe ka bere te mundur zgjerimin e njohurive per to, zbulimin e shkaktarit, menyren e bartjes, mjekimin dhe mbrojtjen nga ato.
Nje nga njohurite e rendesishme eshte se ekzistojne semundje te reja qe barten me kontakt seksual, por nuk sulmojne vetem organet seksuale (gjenitale), si dhe semundje te cilat barten me kontakt seksual, qe nuk manifestohen ne organet gjenitale, por ne organe tjera te organizmit. Duke patur parasysh keto fakte, emertimi i vjeter i tyre si semundje venerike, eshte zevendesuar me termin e ri semundjet seksuale transmetusese.
Sipas OBSH-se, ekzistojne se paku 20 semundje qe i takojne ketij grupimi dhe kane dy klasifikime sipas tablose klinike dhe shkaktarit.
Ne semundjet klasike, tradicionale – veneriane numerohen: Gonorrhoea, Syphilis, Ulcus Molle (Shankroidi, Varra e bute); Lymphogranuloma Venereum, Granuloma Inguinale (Donovanosis) dhe te tjera semundje seksuale transmetuese: AIDS; Herpes genitalis; Citomegalovirus infeksionet; Hepatitis B,C; Condylomata acuminata; Molluscum contagiosum; Chlamydiosis urogenitalis; infeksionet gjenitale mikoplazmike; infeksionet me streptokok gr B; Vaginosis bacterialis; infeksionet gjenitale me bakteret e gjinise: shigella, salmonella dhe campylobacter; Candidiasis genitalis; Trishomoniasis; Amebiasis; Lambliasis; Pediculosis pubis; Scabies…
Shpeshtesia
Per çdo vit numri i rasteve te reja me STD eshte rreth 250 milion ne mbare boten, qe lirisht mund te thuhet se vazhdon gati e pa shfrenuar pandemia me keto semundje. Rreth 2/3 e ketyre infektimeve merren nen moshen 25 vjeçare. Nder me te shpeshta nga keto semundje eshte Gonorreja, pastaj infeksionet gjenitale jospecifike (klamidia, mikoplazma); Sifilisi – ne dhjete vjetet e fundit eshte dyfishuar (homoseksualet); pastaj Herpesi gjenital; Condylomata acuminata; trikomoniaza; Pediculosis pubis.
Shqeteson parashikimi qe ne kete pandemi boterore te semundjeve seksualisht te transmetueshme AIDS, ka prekur mbi 40 milione njerez.Rrethanat qe favorizojne perhapjen e ketyre semundjeve
Edhe perkunder perparimit te madh ne diagnostikim dhe terapi, eshte paradoksale incidenca e rritjes se tyre dhe kete rritje e favorizojne shume faktore:
a. Faktoret mjekesore: inkubacioni i shkurter apo mjafte i gjate, zhvillimi asimptomatik; pamundesia e diagnostikimit laboratorik te sigurt, shfaqja e tipave te rinj te mikroorganizmave rezistent ndaj ndikimit te barnave, te dhenat statistikore jo te plota (fshehja e semundjes), mungesa e vaksines, pengimi artificial i shtatzenise se padeshiruar me pilula (mosperdorimi i kondomave), legalizimi i aborteve, infrastruktura shendetesore e ulet, mungesa e edukimit shendetesor dhe atij seksual.
b. Faktoret shoqeroro-ekonomike: gjendja ekonomike, politike dhe kulturore, ndryshimin e menyres se jeteses dhe te botekuptimeve per marredheniet seksuale, nderrimet e shpeshta te partnerit seksual, liberalizimi i kontakteve seksuale (revolucioni seksual), potencimi i seksit nga imediat dhe industria filmike, homoseksualizmi, perverzionet (seksi orogjenital, anogjenital), vetmia dhe shoqerimi me persona te moralit te dyshimte, alkoolizmi, narkomania, prostitucioni, veshtiresite ekonomike dhe problemet familjare.
c. Faktoret etike: tjetersimi, zhvleresimi i normave morale, tradicionale dhe fetare ne sherbim te mbrojtjes se individit, familjes dhe shoqerise.
d. Faktoret demografike: rritja e numrit te banoreve ne bote e sidomos ne qytete te medha dhe te industrializuara (mbipopullimi), migrimet ekonomike, politike, turistike, levizjet e trupave ushtarake nga nje regjion ne tjetrin, etj.
Historia e semundjeve qe barten me kontakt seksual
Per semundjet qe barten me rruge seksuale ne te kaluaren, bazohemi ne te dhenat (hulumtimet) antropologjike, religjioze dhe mjekesore. Shenimet e para datojne qe nga mileniumi i trete para eres se re per semundje te gjenitaleve (Kine); ne Egjipt gonorreja eshte pershkruar 1500 vjet p.e.r.; orgjite seksuale me karakter religjioz qe nenkuptojne edhe bartjen e semundjeve seksuale jane pershkruar 1000 vjet p.e.r.; Hipokrati – ka pershkruar lezionet (plaget) ne buze dhe gjenitale ndermjet 450-350 vite p.e.r.
Hinduset kane pershkruar ndryshime destruktive ne gjenitale, buze, gryke, lezione ne lekure, renie te flokeve (qe tregon ne sifilis).
Celsiusi ne shekullin e I-re te eres se re, pastaj mjeket bizantin (shek. II-III), flasin per ndryshime te ngjashme me sifilisin. Per periudhen nga shek. V-XIII nuk ka shenime te duhura ngase kjo eshte periudha e medicines religjioze-kishtare. Nga shek. XV – perhapen epidemi sidomos ne ushtrite e shteteve kolonialiste dhe ne qytete te medha te Evropes. Keshtu Eduardi II (mbret anglez) me 1321, urdheron qe te semuret e tille te vendosen ne spitale speciale. Ndersa me 1496, Parlamenti i Parisit, sjell dekretin per largimin nga qyteti i te gjithe te infektuarve brenda 24 oreve. eshte kjo periudhe qe udheheqesit politike, reformatoret shoqerore dhe punetoret shendetesore bejne perpjekje per parandalimin e semundjeve qe barten me kontakt seksual.
Semundjet seksuale te transmetueshme gjithnje kane qene nje fatkeqesi e madhe dhe e rrezikshme per armatat e ndryshme. Levizjet e trupave, perdhunimet ne territoret e okupuara, gjithnje te percjellura nga “shiteset e dashurise” i kane kontribuar perhapjes se ketyre semundjeve.
Gjate Luftes se Pare Boterore, ne disa qytete evropiane, nje numer i madh i banoreve ka qene me sifilis. Me 1917 rreth 23000 ushtare britanik kane qene te hospitalizuar nga semundjet venerike, ndersa amerikanet gjate mobilizimit kane debuar afer nje milion rekrut per shkak te ketyre semundjeve.
Ne mes te dy lufterave boterore, edhe perkunder masave te marra ne parandalimin e ketyre semundjeve, ndodhin epidemite e shfrenuara. Gjate Luftes se Dyte Boterore, gati te gjitha armatat ishin te kapluara nga keto semundje. Nje kthim i madh ndodhi me 1944 kur filloi aplikimi i penicilines ne mjekimin e sifilizit dhe gonorrese.
Pas luftes, OBSH ka bere programe ne eradikimin dhe parandalimin e ketyre semundjeve me sukses te madh. Mirepo, pas vitit 1955 ne shume vende rritet numri i te semureve ngase ndodhen ndryshime te sjelljes shoqerore dhe seksuale, liberalizimi i seksit, migrimet e medha te popullsise etj.
Gjate viteve 1948-52 ne regjionin e Ballkanit, behen programe dhe aksione nga OBSH dhe UNICEF per zhdukjen e sifilizit dhe gonorrese.
Nga semundjet venerike kane qene te semure edhe njerez te “medhenj dhe shume te medhenj”, mirepo keto te dhena qe i hasim ne literature, duhet t’i marrim me rezerve te madhe, psh.: figurat biblike (Abrahami, Sara); pastaj figurat e njohura – Kleopatra, Augusti, mbreti francez Eduard VI, Napoleon Bonaparta, Katarina e Madhe (te dashurit e vet, me pare i ka testuar me gjashte gra, gjate gjashte muajve), Benito Musolini, Adolf Hitler, papet (Aleksandri VI, Julius II), Kolombo, Albrecht Durer, Van Gogh, Cassanova, Gothe, etj.
Edhe perkunder te gjitha perpjekjeve per parandalimin dhe eradikimin e ketyre semundjeve, jane te mundshme befasite: AIDS – eshte nje shembull tipik. Mirepo, te gjitha keto befasi jane rezultat i ndryshimeve shoqerore dhe i sjelljeve njerezore.
Duhet te jete detyre dhe pergjegjesi e familjes, shkolles, institucioneve shendetesore, mjeteve te komunikimit masiv dhe shoqerise ne pergjithesi, qe ne menyre te hapur dhe te drejte te flitet e shkruhet per seksin dhe rreth tij. Gjeneratat e reja, si grup me i rrezikuar nga keto semundje, duhet qe krahas arsimimit dhe edukimit ne pergjithesi, te kene edhe edukaten seksuale te mirefillte.
Shendeti yne varet nga ne vete. Ne te shumten e rasteve infeksioni nuk na detyrohet – ne infektohemi vete. Infektimi eshte i lidhur me sjelljet njerezore edhe atyre seksuale.
Vetem informimi i drejt, parandalimi dhe ndryshimi i sjelljeve, mund te na mbroje nga keto semundje qe shpesh jane edhe vdekjeprurese.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn