als_Latn lit_Latn dan_Latn
Dosja e rrallė britanike: Operacioni i fshehtė me nėndetėset nė Vlorė
Njė dosje e rrallė sekrete zbulohet nė Arkivin Britanik, e cila publikohet pėr herė tė parė nė gazetėn Panorama. Bėhet fjalė pėr njė ēėshtje top-sekret, e cila u hap si dosje vetėm vitin e kaluar nga autoritetet britanike.
Njė dosje e rrallė sekrete zbulohet nė Arkivin Britanik, e cila publikohet pėr herė tė parė nė gazetėn Panorama. Bėhet fjalė pėr njė ēėshtje top-sekret, e cila u hap si dosje vetėm vitin e kaluar nga autoritetet britanike.
Njė dosje pune e kryeministrit britanik, Klement Etli, e marsit 1950, flet mbi mėnyrėn se si britanikėt kryen njė fluturim sekret mbi gjirin e Vlorės nė fundin e marsit 1950, pėr shkak se marina britanike kishte hasur dy nėndetėse sovjetike qė kishin hyrė nė ujėra shqiptare dhe ishin ankoruar nė Vlorė.
Pėr tė konfirmuar mė tej kėtė informacion, ministri i Aviacionit Britanik i kėrkoi leje kryeministrit qė tė urdhėrojė fluturim special vėzhgimi nė Shqipėri. Por dosja e plotė tregon se kryeministri ka hezituar pėr dy arsye. Sė pari nga frika se ky fluturim mund tė zbulohej nga shqiptarėt dhe, nėse kjo ndodhte, atėherė pala shqiptare mund tė ngrinte kėtė ēėshtje nė Gjykatėn Ndėrkombėtare tė Drejtėsisė pėr shkeljen e sovranitetit territorial tė Shqipėrisė, ēka mund ta vinte Britaninė e Madhe nė njė situatė tė vėshtirė politike dhe diplomatike. Kjo pėr shkakun se britanikėt sapo kishin fituar gjyqin mbi incidentin e kanalit tė Korfuzit, ku edhe ēėshtja e shkeljes sė ujėrave territoriale dhe sovranitetit tė Shqipėrisė ishte njė temė e nxehtė. Pėrsėritja e kėsaj situate mund tė krijonte probleme tė mėtejshme.
Pikėrisht pėr kėtė arsye, nė lidhje me kėtė ēėshtje, kryeministri britanik Klement Etli kėrkon edhe mendim ligjor nga juristėt e Gjykatės Mbretėrore dhe vetėm pasi sigurohet nga inteligjenca e aviacionit se shqiptarėt nuk mund tė zbulonin kėtė fluturim sekret pėr shkak se nuk kishin radarė modernė, ai dha urdhrin pėr kėtė fluturim sekret mbi Shqipėri. Pas urdhrit tė tij, u krye edhe fluturimi pėr vėzhgimin ajror, me qėllim zbulimin e nėndetėseve sovjetike nė Vlorė.
Mė datė 31 mars 1950, kryeministri mori lajmin se dy nėndetėset sovjetike nuk ishin hasur nė Shqipėri, por i konfirmohet se ishte siguruar tjetėr informacion i vlefshėm, qė do tė analizohej mė vonė, por qė nuk ndodhet nė kėtė dosje. Gjithsesi, britanikėt mbeteshin tė sigurt se dy nėndetėset sovjetike hynė nė Mesdhe dhe u ankoruan nė Shqipėri dhe fakti qė nuk u zbuluan nga avioni sekret, kishte tė bėnte me faktin se fluturimi zbulues ndodhi me vonesė dhe nėndetėset kishin ikur sėrish nga Vlora, duke mos qėndruar gjatė nė Shqipėri.
Nė dokumentet qė publikojmė sot, nuk paraqitet misioni dhe lloji i nėndetėseve sovjetike qė kishin qenė mė parė nė Shqipėri, por nga mėnyra si interesohej kryeministri britanik pėr ekzistencėn e tyre, duket qartė qėllimi i autoriteteve tė Londrės pėr tė studiuar arsenalet e kampit tjetėr qė kishin filluar tė instaloheshin nė Mesdhe. Sidoqoftė, kjo dosje sekrete mbetet tepėr interesante pėr zbulimin e faktit tė panjohur qė sovjetikėt kanė sjellė nėndetėse shumė mė herėt seē mendohej nė Shqipėri dhe se pala shqiptare ishte tėrėsisht e gatshme pėr tiu nėnshtruar atyre. Vetė rreshtimi i Shqipėrisė nė aleancėn me Bashkimin Sovjetik parakuptonte, ndėr tė tjera, edhe bashkėpunimin ushtarak, qė shkoi nė rritje deri nė fillimin e viteve 60. Nė mesin e viteve 50, nė Vlorė, Pashaliman, do tė instaloheshin 12 nėndetėse sovjetike, duke krijuar njė bazė detare nga mė tė fuqishmet nė Mesdhe, pėr tė cilėn do tė angazhoheshin me vite ushtarakėt e NATO-s, sidomos shėrbimet inteligjente tė Aleancės sė Atlantikut tė Veriut, pėr ti paraprirė njė rreziku tė mundshėm. Sidoqoftė, kjo ėshtė njė histori tjetėr, qė i pėrket njė kohe tė mėvonshme nga ajo e interesimit tė kryeministrit britanik nė vitin 50 pėr ekzistencėn e nėndetėseve sovjetike nė Shqipėri. Po ēfarė pėrmban dosja e kryeministrit britanik, Klement Etli, rreth operacionit tė vėzhgimit sekret pėr zbulimin e nėndetėseve sovjetike nė ujėrat shqiptare, nė mars tė vitit 1950
DOKUMENTI NR 1
Ministria e Aviacionit Top sekret
Z. kryeministėr
Kohėt e fundit jemi pyetur nga inteligjenca detare pėr tė nisur njė fluturim tė veēantė zbulimi sa mė shpejt tė jetė e mundur mbi gjirin e Vlorės nė Shqipėri, ku ėshtė raportuar prezenca e dy nėndetėseve sovjetike. 2-Shpresohet qė vetėm njė fluturim do tė jetė i nevojshėm, por, nėse moti do tė jetė i papėrshtatshėm, atėherė mund tė nisen edhe 3 fluturime. Avioni do tė fluturojė nė kuotėn e 30 mijė kėmbėve lartėsi dhe, pėrderisa nė dijeninė tonė shqiptarėt nuk janė tė pajisur me interceptorė modernė tė fluturimit apo me radarė paralajmėrues, risku i zbulimit ėshtė i papėrfillshėm dhe nė fakt nuk mund tė ndodhė zbulimi i avionit. 3-Ministri i Jashtėm e aprovoi propozimin pėr kėtė pjesė dhe unė bie dakord qė ky fluturim zbulimi tė bėhet, por mė duket me vend tė tėinformoj nė ēka propozohet. 4-Po i dėrgoj kopje tė kėsaj shkrese ministrit tė Mbrojtjes dhe ministrit tė Jashtėm. 17 mars 1950
DOKUMENTET NR 2
Top Sekret
17 mars 1950
I nderuar ministėr i Aviacionit, z.Shearer Siē ua thanė nė telefon mbrėmjen e kaluar, kryeministri e mori shkresėn nga sekretari juaj i shtetit pėr njė fluturim zbulimi mbi Shqipėri dhe komentoi: Dua tė kem edhe mendimin e oficerėve tė ligjit. Ne vetėm sė fundmi sapo fituam ēėshtjen nė gjyq ndaj Shqipėrisė (Gjyqi pėr incidentin e kanalit tė Korfuzit- shėnim i autorit) Ndoshta ju do tė keni ēėshtjen e duhur qė duhet tė ngrini. Kopje tė kėsaj letre e dėrgoj edhe te Tomkins nė Ministrinė e Jashtme dhe te Wood nė Ministrinė e Mbrojtjes.
DOKUMENTET NR 3
Gjykata Mbretėrore / Londėr/
20 mars 1950
I nderuar Kryeministėr
Mė njoftuan qė ju dėshironi njė mendim nė lidhje me ēėshtjen, nėse aviacioni mund tė bėjė njė fluturim zbulimi pėr tė konfirmuar raportimin nėse nėndetėset janė ankoruar nė gjirin e Vlorės, nė bregdetin e Shqipėrisė. Mė njoftuan se fluturimi zbulues do tė jetė nė 30 mijė kėmbė lartėsi dhe kjo do tė bėhet pėr tė evituar gjurmėn e avullit tė avionit dhe, pėrderisa shqiptarėt nuk janė tė pajisur me radar nė dijeninė tonė, ėshtė me tepėr mundėsi qė avioni nuk do tė zbulohet dhe se risku i zbulimit ėshtė pothuaj i papėrfillshėm. Unė besoj se mundėsia dhe pajisjet e radarit tė vetė nėndetėseve ėshtė marrė parasysh. Sigurisht dhe pa dyshim qė njė fluturim i tillė mund tė pėrfshijė shkeljen e sovranitetit tė Shqipėrisė dhe, siē jeni nė dijeni, shqiptarėt u ankuan gjatė ēėshtjes sė kanalit tė Korfuzit pėr shkeljen e sovranitetit tė Shqipėrisė nga britanikėt, ashtu si vendet e tjera tė Europės Lindore janė ankuar nė tė kaluarėn pėr shkeljen e sovranitetit tė tyre nga ajri. Nėse shqiptarėt do tė jenė nė dijeni tė kėtij fluturimi zbulimi dhe nėse do tė jenė nė gjendje ta zbulojnė fluturimin, ata mund tė kėrkojnė ta ngrenė ēėshtjen nė Kėshillin e Sigurimit apo tė kėrkojnė dėmshpėrblim nė Gjykatėn Ndėrkombėtare, pavarėsisht se ata nuk janė anėtarė tė Kombeve tė Bashkuara apo pjesė e statutit tė Gjykatės Ndėrkombėtare, por procedura e parashikon nė nenin 35 pėr shtete jo anėtare dhe mund tė ēojnė nė gjykatė. Gjithsesi, unė mendoj se shqiptarėt mund ti ndjekin kėta hapa, megjithėse unė nuk e di se ēpasoja politike dhe diplomatike mund tė ndodhin. Nė kėtė pikėpamje, nė rėndėsinė qė ka sigurimi i informacionit pėr nėndetėset sovjetike nė Mesdhe, ka pėr tu bėrė kundėr ēdo padyshimi joligjor nė fluturimet zbuluese mbi territoret e vendeve tė tjera. Ju me tė drejtė mund tė mendoni se nė metodat qė po pėrdoren kundėr nesh, ne nuk mundemi qė nė njė rast tė tillė ti lejojmė vetes tė jemi shumė skrupulozė duke ditur riskun qė kemi pėrballė dhe ky fluturim zbulimi duhet tė bėhet. Duhet tė vėzhgohet qė mund tė ketė ndonjė mundėsi qė nėndetėset mund tė jenė larguar nga Vlora, nisur nga fakti qė ato janė zbuluar nė port kohė mė parė. Njė kopje tė kėsaj letre po e nis edhe te ministri i Jashtėm, Ministria e Aviacionit dhe te Thesari.
DOKUMENTET NR 4
Top sekret 20 mars 1950
Drejtuar 3 ministrive
Lidhur me ēėshtjen e datės 17 mars, Kryeministri mori edhe letrėn e datės 20 mars pėr kėtė ēėshtje, dhe urdhėroi qė fluturimi i zbulimit tė bėhet.
DOKUMENTET NR 5
Top sekret 31 mars 1950
Kabineti Z Kryeministėr
Mėsuam nga Ministria e Aviacionit se fluturimi zbulues mbi gjirin e Vlorės nė Shqipėri u realizua nga aviacioni mbretėror. Nuk ka asnjė shenjė tė nėndetėseve sovjetike, por ėshtė pėrfituar njė informacion i vlefshėm nga ky fluturim, i cili po analizohet. Forcat e Aviacionit Mbretėror janė konfidente se ky fluturim vėzhgimi nuk u zbulua./Panorama/
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lvs_Latn als_Latn als_Latn als_Latn swe_Latn als_Latn fao_Latn als_Latn swe_Latn als_Latn fao_Latn als_Latn als_Latn swe_Latn als_Latn als_Latn als_Latn swe_Latn als_Latn als_Latn als_Latn