als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Ndikimi serb nė Kosovė!?
Shtrirja e interesave strategjike e gjeostrategjike ėshtė synimi kryesor i ēdo shteti, kudo ēoftė ai. Nė rajonin e tė ashtu prezantuar tė Ballkanit Perėndimor, nė tė cilin rajon kryesisht pėrfshihen vendet nga Kroacia deri te IRJ e Maqedonisė, i vetmi shtet qė tėrė kohėn ka predentime tė shtrirė ndikimin e saj ėshtė Serbia. Shteti i Serbisė pas shpėrbėrjes sė ish-Jugosllavisė ka provuar nė ēdo konstelacion rrethanash tė shtrij ndikimin strategjik e gjeostrategjik nė shtetet e rajonit. Kroacia kėtė shtrirje tė ndikimit e ka ngushtuar mė sė shumti, por jo nė tėrėsi dhe kjo duke e pas njė pakicė serbe brenda shtetit tė vet. Kjo pakicė serbe ka kėrkuar garanci edhe nga Bashkimi Evropian pėr pozicion favorizues brenda Republikės sė Kroacisė si anėtare e BE-sė. Serbia e ka pa kėtė pakicė si dorė tė veten brenda shtetit kroat dhe kėshtu vazhdon tė jetė.
Brenda shtetit Boshnjak, pra Bosnje dhe Hercegovinės me njė marrėveshje qė e ndaloj luftėn, Serbia e imponojė krijimin njė entitet ekskluzivisht serb tė njohur si Republika Serbe e Bosnje dhe Hercegovinės. Kėtė imponim ndėrkombėtarėt e menduan si zgjidhje tė momentit, e sot provohet nė tė gjitha aspektet nė ndryshohet, mirėpo ēdo gjė vazhdon tė jetė status quo. Ky entitet vazhdimisht ka qenė dora dhe ndikimi i drejtpėrdrejt i Serbisė brenda shtetit Boshnjak. Nga kjo gjė i vetmi konkludim ėshtė se politika serbe e Beogradit ėshtė maksimalisht e shtrirė mbi shtetin e Bosnje dhe Hercegovinės, bile jo vetėm nė politiken e brendshme por edhe tė jashtme tė kėtij shtetit. Kėtė e fakton rasti me njohjen e Kosovės nga ana e Bosnje dhe Hercegovinės qė nuk duket tė ndodhė nė njė tė afėrme dhe kjo kryekėput pėr shkak tė Serbisė.
Shteti i Kosovės me tė gjitha sfidat qė ka, gurė nė kėpucė vazhdon ta ketė edhe Serbinė me gjithė mekanizmat e saj ndikues. Nė aspektin e jashtėm pėr Kosovėn, duke i pa defektet me izolimin e saj, Serbia ndėrrojė kurs, duke mos vazhduar tė jetė refuzuese ndaj atyre vendeve qė e njohėn Kosovėn, por duke bashkėpunuar ngushtė pėr tu hequr si bashkėpunuese e pėrmes kėtij bashkėpunimi tė stopojė njohjet tjera. Dialogu i nisur nė Bruksel, ishte kryekėput taktik e Serbisė pėr tė ndaluar pėrparimin e shtetit tė Kosovės, sidomos me njohjet nė arenėn ndėrkombėtare e deri te anėtarėsimi i saj nė OKB. Kėtė dialog pala e Kosovės me tė drejtė u mundua ta paraqes si tentativė pėr normalizim raportesh me shtetin fqinjė tė saj, Serbinė, mirėpo edhe pse nė ēdo takim u vėrejt mos barazia nė pozicione, Kosova vazhdojė tentativėn e saj. Bisedimet si tė tilla, tė ēfarėdo arsye qofshin ato, mendohet tė jenė produktive, por nėse nuk janė tė baras-vlefshme nė produktivitet, ato janė fuqishėm tė dėmshme. Ndikimi i Serbisė mbi Kosovėn mes viteve 2007 2009 ishte nė pikėn mė tė ultė tė sajėn, por kjo periudhė nuk u shfrytėzua si avantazh pėr shtetin e Kosovės, nga ana e lidershipit nė Prishtinė. Arsyet janė nga mė tė ndryshmet. Sot, ndikimi i politikės serbe tė Beogradit ėshtė katėrcipėrisht mė i madhi qė nga ēlirimi i Kosovės nė vitin 1999. Ndikimi i politikės serbe tė Beogradit mbi Kosovėn, fillojė nė momentin kur Serbia hoqi dorė nga izolimi i saj me botėn, e sidomos me shtetet qė e njohėn Republikėn e Kosovės. Kėtė heqje dorė nga izolimi e shfrytėzojė maksimalisht pėr tė ndaluar numrin e njohjeve dhe pėr ta sjell shtetin e Kosovės, nė kėtė rrash nė njė moment pritjeje. Me kėtė nuk u mjaftua Serbia. Sigurisht, nuk dua tė mendojė qė numri i njohjeve pėr Republikėn tonė do tė ndalojė, por qė mundėsia dhe sfidat do tė jenė fuqishėm tė rėnda. Ajo qė ngeli pa e bėrė Serbia ishte shtrirja e ndikimit brenda shtetit tė Kosovės dhe kėtė po provon ta bėjė pėrmes mbytjes sė pluralizmit politik tek serbėt e Kosovės. Kjo duke i shkrirė tė gjitha mendėsitė e subjektet politike serbe tė Kosovės nė njė. Puna e parė, pavarėsisht disa dallimeve brenda spektrit politik serb nė Kosovė pa vazhdon me sukses. Punėn e dytė tė njė prove pėr ndikim, Serbia, po e mendon tek formimi i Asociacionit tė Komunave me shumicė serbe brenda Kosovės. Gjithsesi, kjo ėshtė dioptria kryesore e Beogradit nė raport me kėtė mekanizėm pa definicion tė deritanishėm.
Formimi i Asociacionit tė Komunave me shumicė serbe do tė ndodh dhe kjo gjė nuk ka pse ta shqetėsojė Qeverinė e Kosovės tani. Arsya ėshtė e ditur dhe tė gjithė janė tė njoftuar, e mė sė shumti Qeveria e vendit e cila drejtpėrdrejt AKS-nė e ka pranuar nė Bruksel. Si i tillė Asociacioni i Komunave me shumicė serbe shikohet me dy dioptri, nga dioptria e Prishtinės zyrtare dhe dioptria e Beogradit zyrtar. Prishtina zyrtare e ka pranuar ASK mė shumė pėr arsye pragmatike se sa tė njė presioni tė fuqishėm ndėrkombėtar, nė raste duke e nėnvlerėsuar skajshmėrisht, kurse Beogradi zyrtar e ka imponuar duke shpresuar e menduar tek krijimi i njė mekanizmi qė do tė jetė dora kryesore e kontrollit brenda Kosovės. Formimin e ēfarėdo asociacioni, ligjet e vendit nuk e ndalojnė, pra nuk e ndalojnė as formimin e ASK-sė, e cila thellėsisht ėshtė krijesė etnike e aspak nė frymėn e demokracisė.
Ajo ēfarė do tė duhej shikuar ėshtė se ēfarė kompetenca do tė ketė, a do tė jetė ASK ndonjė nivel tjetėr i vetėqeverisjes lokale. Nėse kėto ndodhin, rregullimi kushtetues-juridik i Republikės sė Kosovės rrėnohet e ndryshon nė ēdo gjė. Pėr pasojat duhet tė pėrgjigjen Prishtina zyrtare dhe miqtė tanė ndėrkombėtar, edhe pse kėta tė fundit mund ta kenė njė pjesė ekstra tė vogėl tė fajit. Pėrfundimisht, sot ndikimi i politikės serbe tė Beogradit mbi Kosovėn ėshtė nė pikėn mė tė lartė qė nga vitit 1999 dhe pėr kėtė nuk fajėsoj Beogradin sa mund tė fajėsohet lidershipi politik i Kosovės, pa asnjė dallim subjekti e mendėsie politike, e kryesisht akterėt kryesor vendimmarrės tė shtetit.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn