als_Latn dik_Latn sag_Latn
Bashkia e Korçës, atentat lagjes më të vjetër të qytetit të Korçës, ku jetojnë myslimanët
Vepror HASANI
BASHKIA E KORÇËS, ATENTAT LAGJES MË TË VJETËR TË QYTETIT TË KORÇËS, KU JETOJNË MYSLIMANËT
KORÇË- Në dt. 7 nëntor të këtij viti, Këshilli i Bashkisë Korçë mori një vendim të papritur: 28 familjeve që banojnë në lagjen “Gjon Buzuku” të qytetit, t’u prishen shtëpitë! Projektin e miratuan vetëm me votat e tyre, (të të majtëve). Të djathtët votuan kundër. Megjithatë vendimi hyri në fuqi. Tashmë që nga dt. 7 nëntor i këtij viti e deri më sot kanë kaluar rreth 30 ditë, por për 30 ditë dhe 30 netë me radhë, 28 familjet e lagjes “Gjon Buzuku” në qytetin e Korçës nuk kanë mundur të vënë gjumë në sy. Ngrysen dhe gdhihen me makthin nëse do të vijnë ruspat e INUK-ut që t’u prishin shtëpinë apo ndoshta ndonjë urdhër nga lart do të bëjë të mundur ndaljen e këtij plani rrënues dhe të pakuptimtë. Banorët shpresojnë dhe besojnë që ky shtet ende funksionon, madje është kjo arsyeja që ata me anën e këtij publikimi i drejtohen Presidentit të Republikës, Bujar Nishani, Kryeministrit të Shqipërisë Edi Rama, Avokatit të Popullit Igli Totozani dhe Trupit Diplomatik të Akredituar në Shqipëri, për gjithçka po ndodh. Gjithashtu, i kërkojnë Prokurorit të Përgjithshëm të Republikës Adriatik Llalla të nisë hetimet ndaj drejtuesve të Bashkisë, pasi plani i miratuar për prishjen e 28 shtëpive në një nga lagjet më të vjetra të qytetit të Korçës, nuk është gjë tjetër veçse një goditje e kamufluar ndaj njërës prej lagjeve më të vjetra të myslimanëve në Korçë. Argumentet do t’i rendisim më poshtë ashtu siç konceptohen nga vetë kryefamiljarët e 28 familjeve, por ndoshta edhe nga e gjithë Korça, sepse sot nuk ka njeri që të mos e ketë vënë re që për 24 vjet me radhë investime janë kryer kryesisht në lagjet e ortodoksëve dhe shumë pak ose aspak në lagjet e myslimanëve.
“Gjon Buzuku” lagjja më e vjetër
Fillimisht po rendisim shumë prej emrave të kryefamiljarëve që do t’u prishet shtëpia me qëllimin e vetëm për të kuptuar më qartë dhe më mirë se çfarë po ndodh me këtë lagje. Ata janë: Petrit Xhelollari, Agim Hajdër Tefiku, Zamir Islam Topi, Qani Gora, Ali Hafëz Goçllari, Arben Feta, Bajram Fazlli Tako, Ali Fuat Maliqi, Hektor Frashëri, Edmond Haxhi Zake, Mukades Riza Topi, Feride Teki Moskopoliti, Isat Tefik Gegollari, Rita Ali Koça, Spiro Hekuran Koça, Robert Çarçani, Zini Besim Berberi, Hytbi Sabri Kape, Gjylyzar Koçibelli, Arif Fuat Maliqi, Gurie Rakollari, Sokol Agolli, Fatos Jorgo Stafa, Arben Feta, Natasha Alit Strati etj. Sipas tyre, “Gjon Buzuku” ishte dhe mbetet një nga lagjet më të vjetra të Korçës. Ajo zë fill që nga lindja e këtij qyteti më 1486, kur themeluesi i Korçës Iljaz bej Mirahori vendosi gurin e parë në Xhaminë e Madhe, të cilën e përfundoi më 1496, gjë që do të thotë se kjo lagje ka një origjinë 500-vjeçare. Ajo shtrihet mbi ndërtesën e bashkisë së sotme e cila fillimisht ka qenë Prefekturë. Pikërisht në këtë vend ka ekzistuar edhe administrata e vjetër e qytetit e paraviteve 1912. Ndaj dhe në këtë lagje banonin kryesisht mësonjës, tregtarë, avoketër, administratorë, nëpunës etj. Dhe pasi na i tregojnë të gjitha këto, nisin të na rrëfëjnë me lotë në sy se ashtu siç kanë qenë të papërkrahur nga regjimi i diktatorit Hoxha, ashtu kanë qenë të lënë pas dore edhe nga Bashkia gjatë viteve të demokracisë. “Gjon Buzuku” ishte një nga lagjet më të bukura, na thonë ata, por nën pretekstin e planit rregullues u goditëm jo pak gjatë viteve të komunizmit, na prishën shtëpitë dhe na grabitën trojet, por nuk kishim çfarë të bënin, diktatura të priste kokën. Tashmë nën pretekstin e planit rregullues drejtuesit e Bashkisë Korçë po tentojnë të prishin përsëri shtëpitë tona. Pse e konsiderojme pretekst planin rregullues të bashkisë do ta sqarojmë hap pas hapi, theksojnë banorët. U lutemi institucioneve që u kemi drejtur thirrjen të na mirëkuptojnë dhe të nisin hetimet”.
24 vjet pa investime
Kryefamiljarët, të cilëve do t’u prishen banesat, me vështrimin e trishtuar që nuk u ndahet për asnjë çast, tregojnë si janë lënë pas dorë nga Bashkia e qytetit të tyre: “Për 24 vjet me radhë,- na thonë ata,- në lagjen “Gjon Buzuku” nuk ka patur investime. Ja shihni, sheshi që gjendet përballë radiotelevizionit të Korçës, që shërben edhe si shesh i kësaj lagjeje, a nuk është i mbuluar i gjithi nga uji dhe balta? Askush prej drejtuesve të Bashkisë nuk ka menduar ta shtrojë me asfalt, me pllaka apo me kalldrëm, ta gjelbërojë apo të vendosë stola. Veç kësaj, nuk ka patur kurrë asnjë investim në ndriçim. Gjatë natës sheshi mbytej në errësirë të thellë dhe e bënte gjithë hapësirën të frikshme. Ndërsa krejt ndryshe ndodhi në lagjet e “Varoshit”, ku banojnë ortodoksët, atje të gjitha lagjet u shtruan me kalldrëm dhe u kryen investime madhore, ashtu siç pamë vazhdimisht që në këto lagje rrugët të ndërtoheshin dhe të rindërtoheshin disa herë me radhë. Shumë mirë që u bënë, por duhej të ishin bërë edhe këtej nga ne. Prandaj, për të gjitha këto, përveç ndihmës që u kërkojmë institucioneve që kemi përmendur më sipër, i kërkojmë ndihmë edhe Prokurorit të Republikës, Adriatik Llalla të nisë hetimet, të cilat mund të verifikohen sakaq, ku dhe në ç’vend janë bërë investimet dhe sa miliarda lekë janë harxhuar dhe pse në lagjet e “Kasbasë” investimet kanë qenë minimale. A nuk është ky një diskriminim i hapur që u bëhet banorëve myslimanë?” Nëse në lagjen “Gjon Bozuku” do të banonin ortodoksët a do të prisheshin vallë këto shtëpi? Sigurisht që jo, sepse plani i prishjes së shtëpive në lagjen “Gjon Bozuku”, nuk ekzistonte, ai u sajua vetëm 30 ditë më parë, më 7 nëntor të këtij viti”.
Plani i prishjes nuk ekzistonte
Plani i prishjes së 28 shtëpive nuk ekzistonte, vazhdojnë të na rrëfejnë banorët e lagjes “Gjon Buzuku”, ai u sajua krejt papritur, ndoshta enkas për ne”. Për sajimin e këtij projekti ata janë të bindur dhe ky fakt i bën ata të ndihen edhe më të dëshpëruar dhe më të keqardhur. Ndaj kjo është një arsye më shumë për të kërkuar nisjen e hetimeve, me qëllim zbardhjen e të gjitha rrethanave që çuan në devijimin e planit fillestar. Petrit Xhelollari nga tregon disa detaje më shumë: “Deri më 25 shtator të këtij viti,- na thotë ai, ekzistonte një plan tjetër. Banorëve të lagjes “Gjon Bozuku” do t’u jepej mundësia të investonin. Kush kishte troje mund të ngrinte shtëpi banimi 3-katshe. Lajmi ishte i mirë dhe ata që kishin troje nisën të mendonin për projektet e tyre, por duket se banorët e “Gjon Bozukut” ishin gëzuar para kohe. Vetëm 5 ditë më pas, kur unë pata një takim me kryetarin e Bashkisë Sotiraq Filo,-thotë xhelollari,- nga biseda me të mora vesh se plani kishte ndryshuar. Madje jo vetëm kaq, po atë ditë, Sotiraq Filo më bëri të ditur se sipas planit të ri që ishte hartuar, ata do të prishnin edhe shtëpinë time. Nga lajmi që mora mbeta i shokuar. Nuk doja ta besoja, sepse nuk ishte e mundur të ndodhte kështu. Shtëpitë nuk prekeshin as nga plani gjerman që u hartua gjatë kohës që kryetar bashkie ishte Niko Peleshi. Përse duhej të sajohej tani një plan tjetër?! Më i tronditur se atë ditë nuk kam qenë ndonjëherë tjetër. Për ndërtimin e asaj shtëpie kam punuar në Amerikë me familjen time për 20 vjet me radhë. E ndërtova, por nuk do ta gëzoj dot, tashmë bashkia ka vendosur ta shembë atë ashtu si 27 shtëpi të tjera”.
Gjithçka mister
E megjithatë 28 kryefamiljarët e përmendur më sipër ende nuk kuptojnë se çfarë ka ndodhur saktësisht. Gjithçka është e mbuluar nga misteri dhe dyshimi. Jo vetëm Petrit Xhelollari, Agim Hajdër Tefiku dhe Zamir Islam Topi, por edhe të tjerë, pohojnë se fill pas marrjes së vendimit nga Këshilli i Bashkisë, drejtuesit e Bashkisë u përpoqën që gjithçka ta mbanin në heshtje të plotë, gati si sekret shtetëror. Të gjitha veprimet nga punonjësit e Urbanistikës nisën të bëheshin në orët e vona të mbrëmjes, ndonjëherë edhe shpejt në mëngjes. Fotografonin, matnin, bënin llogaritje dhe sërish zhdukeshin ashtu siç kishin ardhur. Edhe mbledhjet në lidhje me këtë projekt i bënin në orë tepër të vona. Të tjera informacione do të mësonin herë pas herë banorët e “Gjon Buzukut”: si ishte dhënë urdhëri të pezulloheshin proceset e legalizimit për këto 28 familje, nëse ato ishin në procese të tilla; si ishin dhënë urdhërat që këto familje të mos kishin asnjë mundësi të kryenin veprime të tjera në institucionet përkatëse mbi pronën e tyre të palujatshme, ashtu sikurse ishte dhënë dhe porosia që 28 kryefamiljarët të mos kishin asnjë informacion mbi projektin e ri që do të realizohej. Misteri vazhdon ende të jetë i plotë. Deri më sot banorët nuk kanë patur asnjë njoftim zyrtar, asnjë mbledhje ku të informohen mbi projektin, asnjë ballafaqim, ku mund të shprehin shqetësimet e tyre, asnjë informacion të saktë se me çfarë çmimi për metër katror do të dëmshpërblehen. Misteri është i plotë edhe pse me ligj gjithçka duhet të jetë transparente dhe informuese. E pra, të gjitha këto e bëjnë të domosdoshme jo vetëm ndihmën e instituconeve të shtetit, por edhe të trupit diplomatik të akredituar në Shqipëri, ashtu siç është e nevojshme edhe fillimi i një hetimi të plotë mbi këtë çështje. Tashmë, nga të gjitha ato që shohin dhe mësojnë, 28 kryefamiljarët, mendojnë se prishja e shtëpive të tyre do të jetë një akt i pastër padrejtësie dhe i shkeljes së ligjit.
Nëse ankoheni do t’u leme me gisht në gojë
28 kryefamiljarët e “Gjon Buzukut”, na rrëfejnë edhe një fenomen tjetër: Gjatë ditëve të fundit ka nisur të përhapet një thashethemnajë, e cila ka për qëllim që të frikësojë njerëzit që do t’u prishet shtëpia. Frazeologjia më e përhapur e kësaj thashethemnaje është: “Kush ngre zërin dhe nuk bie dakord me projektin do të mbetet me gisht në gojë, pasi dëmshpërblimi që do t’i jepet nga bashkia do të jetë minimal”. Sipas banorëve në fjalë, fatmirësisht të tremburit janë veçse dy-tre veta, të cilët besojnë se përveçse mund t’u prishin shtëpinë mund t’i lënë vërtet me gisht në gojë. Ndërsa gjithë të tjerët janë të vendosur që të drejtat e tyre t’i mbrojnë deri në fund sipas gjithë të mundësive që u jep ligji. Por, pavarësisht nga kjo, edhe përhapja e thashethemnajsë tregon qartë se dikush po përpiqet të fshehë diçka nga ky projekt që tenton të prishë 28 shtëpi. A duhet të dalë e vërteta e këtij misteri në shesh? Sigurisht që po. Nësë shteti është në shërbim të qytetarve ai duhet të japë ndihmesën e tij në çdo kohë. Dhe banorët shpresojnë të ndihmohen nga shteti i tyre.
Një histori tjetër dhimbjeje
Nga të gjitha këto që mësojmë, duket sikur një komplot është duke ndodhur, i cili duhet qartësuar, por nuk ka se si të frikësohet nga thashethemnaja Zamir Islam Topi, kur kujton se si i humbi dy shtëpitë e tij në vitin 1977, kur shteti i asaj kohe ia mori nën preteskstin e planit rregullues të qytetit: “Na morën dy shtëpi, – na thotë ai,- dhe nuk na dhanë asgjë. Kishim një sipërfaqe trualli prej 353 metrash katrorë. Për familjen time kjo ngjarje ishte një dhimbje e madhe. Nuk mundëm ta harronim dot kurrë. Na ishte dashur një jetë e tërë të ngrinim ato dy shtëpi dhe në fund i humbëm brenda një çasti sikur të mos kishin ekzistuar kurrë. Megjithatë, vijon Zamir Topi, ne mundëm të blinim një shtëpi tjetër private. Me ardhjen e demokracisë përfituam edhe të drejtën e rikthimit të kësaj sipërfaqeje, por veçse në letra, sepse edhe kësaj radhe, sërish nën pretekstin e planit rregullues të qytetit na dhanë vetëm një sipërfaqe prej 59 metrash. Pikërisht mbi këtë sipërfaqe trualli unë ndërtova shtëpinë time, kurse Bashkia e Korçës po vjen sot përsëri të ma prishë. Mendoni vetëm një çast: po na i prishin shtëpinë brez pas brezi, ndaj nuk do të rri i heshtur, kam për të ngritur zërin e do të kërkoj ndihmë kudo, në çdo institucion që mund ta dëgjojë zërin tim. Jam i bindur se me këtë projekt janë vënë në lojë fatet e 28 familjeve.
11 shtëpi mund të mos prishen
Të gjithë ata, anëtarët e 28 familjeve që jetojnë në lagjen e vjetër “Gjon Bozuku” janë të gatshëm të tregojnë njëri pas tjetrit historitë e familjeve të tyre, të cilat shpesh janë sa të ngjashme aq edhe të dhimbshme. Ata na treguan gjithashtu se si njëri prej tyre, Petrit Xhelollari, me shpenzimet e veta, kishte pajtuar një nga studiot më të mira të Tiranës për ta rikonceptuar edhe një herë planin e ndërtimit të kësaj rruge, dhe sipas studios në fjalë, ekzistonin të gjitha mundësitë që të paktën 11 shtëpi të mos prisheshin. Ua thamë këtë gjë edhe drejtuesve të bashkisë, por askush nuk e mori parasysh. Ata nuk duan të na dëgjojnë, nuk dëshirojnë të marrin takim me ne, nuk janë të gatshëm të na informojnë mbi projektin. Gjithë synimi i tyre është të prishin 28 shtëpitë tona, vetëm pas kësaj duket se do të fitojnë qetësinë e tyre, por edhe do të mbeten të kënaqur. Madje as sot e kësaj dite 28 familjet nuk kanë asnjë informacion zyrtar se sa do të jetë çmimi i dëmshpërblimit për metër katror. Fillimisht, në rrugë informale ishin vënë në dijeni se çmimi për metër katror do të ishte 136 mijë e 300 lekë të vjetër, ndërsa më vonë përsëri në rrugë informale u informuan se çmimi i dëmshpërblimit do të jetë 75 mijë lekë të vjetër. Ka mundësi që shifra të tjera të mësojnë në ditët në vijim. Sipas banorve, nga ana e bashkisë, është proceduar në këtë mënyrë, vetëm e vetëm që 28 familjet të mbahen tension dhe të mos guxojnë të ngrehin zënë sepse mund të humbasin gjithçka e të mos e ngrehin dot kokën kurrë. Më mirë se çdo gjë tjetër e tregon thashethemnaja e përshkruar më sipër.
Mund të mos prishet asnjë shtëpi
E kemi përmendur shpesh termin “28 kryefamiljarë”, por sigurisht ata mund të jenë edhe më shumë, pasi në një shtëpi gjenden edhe dy kurora. Megjithatë, të gjithë ata kanë bindjen se ekzistojnë të gjitha mundësitë që asnjë prej shtëpive të mos prishet. Argumenti i banorëve është i thjeshtë dhe bindës. Sipas tyre, të gjitha rrugët e Korçës u ngushtuan, madje kjo ndodhi edhe në hyrje të Korçës, te Banka Kombëtare Tregtare, ku numri i automjeteve që vijnë nga rrethet do të jetë shumë i madh. Atëherë përse një rrugë kaq e gjerë vetëm në lagjen “Gjon Buzuku” ku jetojnë myslimanët?! Edhe nëse rruga do të ndërtohet sipas projektit të hartuar së fundi nga Bashkia, shprehen ata, ajo rrugë do të mbetet jo funksionale, pasi automjetet që do të vijnë nga rrethi i Kolonjës, nga Jugu dhe nga zonat e Korçës që lidhen me aksin rrugor Ersekë – Korçë, nuk mund të përballohen nga rrugët që u ngushtuan prej bashkisë Korçë. Automjetet do të vijnë deri te “Gjon Bozuku” dhe aty do të ngelen grumbull njëra pas tjetrës.Të gjitha këto tregojnë se në lagjen “Gjon Bozuku” dëshirojnë të ndërtojnë një vend parkimi, ndaj përveç rrugës, është parashikuar edhe ndërtimi i një sheshi të madh. “Dhe e gjitha kjo është një çmenduri”,- shprehen banorët e kësaj lagjeje që nuk dijnë se si mund të dalin nga kjo situatë.
Shtëpitë tona nuk i prishën as italianët
“Shtëpitë tona nuk i prishën as italianët, sjellin një shembull tjetër banorët që do t’u prishen shtëpitë. Sipas tyre, në vitin 1930, italianët hartuan planin rregullues të qytetit të Korçës. Rruga në lagjen “Gjon Buzuku”, u la ashtu siç kishte qenë, pa i bërë asnjë ndryshim me qëllim ruajtjen e lagjes së vjetër, si pjesë e rëndësishme e “Kasabasë” (qyteti i vjetër i Korçës). Rruga për të cilën bëhet fjalë vinte deri te Xhamia e vogël dhe aty dëgëzohej në dy drejtime; njëra prej degëzimeve lidhej me bulevardin “Republika”, e cila në vitin 1930 mbante emrin “Viktor Emanuel III”, ndërsa degëzimi tjetër i bashkohej rrugës që në atë kohë mbante emrin “Skënderbeu”. Të dy këto rrugë krijonin një unëzë të brendshme të qytetit të Jorçës. Dy rrugët kryesore, përveç rrugëve më të ngushta komunionin me njëra tjetrën edhe nëpërmjet bulevardit “Shën Gjergji”, ku edhe ky bulevard në atë kohë mbante emrin “Mbretëresha Elena”. Pra, kjo ka qenë struktura reale e rrugëve të Korçës, ku gjithë vëmendja e italianëve u përqëndrua në lagjet e “Kasabasë”, ku jetonin myslimanët, sepse “Kasabaja” ishte qyteti i Korçës, ndërsa pjesa tjetër, ku jetonin ortodoksët i përkiste fshatit Peskëpi, i cili realisht iu bashkua qytetit më 1905, ose 400 vjet më vonë nga dita e themelimit të Korçës, më 1486, kur u vu guri i parë në Xhaminë e Madhe nga vetë themeluesi i këtij qyteti, Iljaz bej Mirahori.
Lagjet e vjetra
“Por mesa duket, vijojnë më tej rrëfimin e tyre banorët e “Gjon Buzukut”, ndërsa pazari u la në mëshirë të fatit, lagjet e vjetra po prishen me plane rregulluese, kur në të vërtetë duhej të kishte ndodhur e kundërta: jo të prisheshin 28 shtëpi, por të mendohej sesi mund të dilte në pah kjo lagje e vjetër e Korçës, sepse nuk po mbetet asgjë nga Korça e dikurshme. Ndaj, siç e theksuam edhe më sipër,- thonë banorët,- ne po u drejtohemi me shumë shpresë gjithë institucioneve shqiptare dhe trupit diplomatik të akredituar në Shqipëri, ku gjithashtu kërkojmë dhe fillimin e hetimeve për të gjitha problemet që kemi ngrituar. Shpresojmë se shteti ynë nuk do të na braktisë”.
Shënim: Ortodoksët iu bashkuan qytetit të Korçës pas 400 vjetësh, sot ata duan ta prishin Korçën tradicionale
Burimi: http://gazetatelegraf.com/bashkia-e-korces-atentat-lagjes-me-te-vjeter-te-qytetit-te-korces-ku-jetojne-myslimanet/
Kush po kërkon shkatërrimin e objektit të mejtepit të Llukës së Deçanit?!
Arif MOLLIQI
KUSH PO KËRKON SHKATËRRIMIN E OBJEKTIT TË MEJTEPIT TË LLUKËS SË DEÇANIT?!
Ky objekt është ndërtuar në vitet 1886-1889 nga Tahir Efendi Lluka dhe konsiderohet një ndër shkollat e para shqipe në Kosovë.
Në zanafillën e arsimit të shqiptarëve të Kosovës në gjuhën amtare, rol të caktuar kishin mejtepet, që nuk ishin shkolla të mirëfillta kombëtare shqiptare, por kanë rëndësinë e vet në kultivimin e dashurisë ndaj gjuhës shqipe dhe për ruajtjen e saj, duke u bërë kështu shkolla popullore. I tillë ishte edhe mejtepi i Tahir Efendi Llukës, në Llukën e Epërme, i ndërtuar diku mes viteve 1886-1888, kurse si shkollë ishte hapur në vitin 1889.
Ky mejtep, për njëqind vjet u përballoi sulmeve barbare të kohës, mirëpo si i përballoi këtyre sulmeve, kësaj herë nuk është temë e këtij shkrimi. Ajo që na proukupon këto ditë, është tendenca që ketë objekt-ketë tempull të kulturës shqiptare ta rrënojnë më themel. Kjo vërtet është e habitshme të ndodhë kur Kosova është e lirë.
Mirëpo, edhe pse disa njerëz po duan ta bëjnë këtë, besojmë se Instituti për Mbrojtjen e Monumenteve Kulturore në Pejë, Instituti për Mbrojtjen e Monumenteve Historike në Prishtinë, Instituti Albanologjik në Prishtinë, Kryetari komunës se Deçanit dhe, vetë fshatarët e Llukës se Epërm nuk do ta lejojnë një rrënim të tillë, pa marrë parasysh pretendimeve të disa “besimtarëve” laik, të disa dashakëqinjëve që nuk e kuptojnë rëndësinë e këtij monumenti,
Ky mejtep-objekt, i përballoi kohës për mbi njëqind vjet për të ardhur gjer në ditët e sotme. Gjatë kësaj kohe ai disa herë ishte sulmuar për t´ua shkatërruar, qoftë nga pushteti turk i atëhershëm, nga serbët dhe nga pushteti komunist. Mirëpo, disa herë fshatarët e Llukës së Epërm e mbrojtën nga rrënimet, disa herë bënë meremetime, që herë-herë edhe ishin të gabuara, por megjithatë u ruajt.
Se Mejtepi i Llukës ishte ndër shkollat e para në gjuhën shqipe, vërtetojnë shumë studime nga historian, albanolog, orientalist, studiues të osmanishtes e tjerë. Njëri nga këta që është marrë në mënyrë serioze më studimin e themeluesit të kësaj shkolle dhe me rilindësin Tahir Efendi Llukën, është Dr. Avdullah Hamiti. Pastaj, Dr. Muhamet Pirraku, në librin e tij “ Kultura kombëtare shqiptare deri në Lidhjen e Prizrenit”, faqe 393-395, ka dhënë edhe alfabetin shqip të Tahir Efendi Llukës të krijuar para vitit 1878, alfabet ky që është përdorur në shkollën shqipe në Llukë të Epërm. Për veprimtarinë e Tahir Efendi Llukën kanë shkruar edhe Shuteriqi, Idriz Ajeti, Ramiz Zekaj etj.
Tahir Efendi Lluka (Molliqaj), ka lindur në Llukë e Epërme, midis viteve 1840-1845.Tahir Lluka, i cili jetoi dhe veproi në gjysmën e dytë të shekullit XIX, ishte intelektual i shquar i kohës, i pajisur me dije fetare të larta, njohës i mirë i gjuhëve orientale dhe i letërsive të atyre gjuhëve. Këtë e dëshmoi edhe me veprimtarinë e tij krijuese në gjuhën shqipe dhe me përkthimet nga arabishtja e osmanishtja. Se vërtet ishte intelektual i madh, dëshmon edhe e dhëna se ai një kohë ishte ligjërues në Fatih (shkollë e lartë islame) të Stambollit, në kohën kur rektor i Universitetit të Stambollit ishte Hoxha Tahsini.Kontaktet e tij me rilindësit e shquar shqiptarë që vepronin në Stamboll, bënë që pas vitit 1874, kur Hoxhë Tahsini u largua nga Universiteti i Stambollit, edhe Tahir Lluka të humbte punën në Fatih. Sipas disa të dhënave, pas vitit 1881 Tahir Lluka kthehet në vendlindje, dhe duke shitur patundshmërinë e vet (hisen e tokës nga trashëgimia), ai në truallin që ia fali Bardhosh Isufi (Molliqaj), ndërtoi Mejtepin në vitin 1886, në Llukën e Epërme, nahija e Gjakovës. Për të punuar si mësimdhënës, krahas vetes, kishte angazhuar një hoxhë nga Peja dhe më vonë një tjetër nga Carrabregu. Në këtë shkollë fillore mësohej shqip, kuptohet me grafi arabe. Por me rëndësi është se mësohej shqip dhe mbase ajo mund të jetë shkolla e parë shqipe në Kosovë. Për mirëmbajtjen dhe mbikëqyrjen e punës së shkollës, Tahir Lluka kishte hapur një dyqan në një dhomë të mejtepit
Pra, për sa i përket arsimimit, Lluka nuk bën dallim, sepse ai parasheh që të mësojnë edhe djemtë edhe vajzat. Hartimi i këtyre teksteve nga ana e Llukës, nuk synonte vetëm mësimin e lexim-shkrimit, siç mund të supozohet në dukje të parë, por autori i tyre synonte njëkohësisht, siç do të synojnë edhe rilindësit e kësaj periudhe, zgjimin e dashurisë ndaj gjuhës amtare dhe përparim të shpejtë për t’u futur në radhën e popujve të qytetëruar. Hapja e mejtepit dhe përpjekjet e tij për punë të suksesshme, kujtojmë se dëshmojnë për ndërgjegjen e këtij intelektuali shqiptar, për nevojën dhe domosdoshmërinë e shkollës në gjuhën amtare.Këtë e shpreh me fjalët:
“Gjithsa kavm (komb A. H) me guh t’vet
jon tuj knue, hem tuj shkrue
për dynja dit per dit kta tuj fitue, tuj madhnue,
veç kavmi ynë pa fitue tuj voglue…!”
Me këto Lluka dëshmon vetëdijen për diturinë dhe qytetërimin, si mjete që do të zhdavarisnin errësirën, ku ishte katandisur popull. Në vazhdim në veprën e tij “Broshurë mbi moralin” Tahir ef. Lluka, me mjaft mjeshtëri, përshkruan gjendjen arsimore të shtresave të gjera të Shqipërisë, të cilën e paraqet mjaft të mjerueshme, një gjë që e brengoste shumë edhe
atë:
Kjo Shqipni ka met krejt në pa dit xho n’xhahili
Erdhi vakti me dal n’mejdan kjo Shqipni
N’selamet për me dal kjo Shqipni fukara
keka çillue
Un po due me shka kam marue ket te’lif
(vepër) çi osht i ri
Din devletit hizmet mej bo m’ket turli me
hurufi arabi
Hem ni temel me lidh per Shqipni
Mos me kon fukaraja n’ket Shqipni pa
dit xho krejt n’xhahili
Pse t’gjith katundet n’per Shqipni fukaraja
kurfar gjuhe hiç nuk din
Dy tre vet çi jon n’medrese ja mektepli
N’koft me dit kta per devlet per turni
Tjert jesin mashkull femen pa dit xho
krejt n’xhahili.
Këtu qëndron aftësia dhe gjeturia e Tahir Llukës, i cili diti ta shfrytëzonte këtë gjendje të mjerueshme të injorancës, siç thoshte ai fetare, ngase ata nuk dinin gjuhë tjetër përveç asaj amtare, dhe duke kërkuar që njohuritë fetare t’i nxinin në gjuhën amtare, u angazhua për arsim kombëtar shqiptar, për ngritjen e vetëdijes kombëtare të shqiptarëve, për mbjelljen e dashurisë ndaj gjuhës amtare si dhe për emancipimin e popullit në përgjithësi, që, siç dihet, arrihet me arsimim në gjuhën amtare, pra me dije.
Sado që veprimtaria e Tahir Llukës zhvillohej në mejtep dhe me grafi arabe, nga vetë fakti që zhvillohej në gjuhën shqipe, nuk u shkonte për shtati qeveritarëve turq. Prandaj kjo veprimtari arsimore në gjuhën shqipe e Tahir efendi Llukës, iu bë hale në sy organeve të pushtetit turk. Shkoi në Stamboll, ndoshta për ndonjë sqarim, por nuk arriti ta shlyente akuzën se po i mësonte fëmijët “kaurrisht” dhe as të kthehej më në vendlindje. Mendohet se kishte vdekur më 1908, pa u ditur rrethanat e vdekjes.
Për fund do të themi se veprimtaria kulturore-pedagogjike e Tahir Llukës dhe Mejtepi i tij si shkollë e parë shqipe në Kosovë, duhet vështruar në kontekst me kohën kur punoi dhe veproi. Dhe nga vetë fakti se dihet që asokohe nuk kishte shkolla të tjera publike shqipe, duhet vlerësuar mejtepi i Tahir Llukës.
Tahir Lluka është angazhuar drejtpërdrejt që fëmijët e popullit të vet t’i nxirrte nga injoranca, t’i mësonte të shkruanin e të lexonin shqip, dhe kështu t’i emanciponte dhe t’i aftësonte për një të ardhme më të lumtur, që ai e besonte.
Ura e Kadipashaj ose Ura e Haxhi Sali Bej Prrenjasit
Pëllumb GORICA
URA E KADIPASHAJ OSE URA E HAXHI SALI BEJ PRRENJASIT
Lumi i Devollit, gjatë gjithë historisë së tij, në periudhat e dimrit dhe veçanërisht shirave me ujëra të rrëmbyera bëhej i pakalueshëm dhe problem kryesor i banorëve të krahinës së Sulovës. Karakteri bujqësor e blegtoral i krahinës, tregtia, nevoja e komunikimit të banorëve për më tej e sidomos të lidhjeve me tregjet e Elbasanit dhe Beratit, përcaktonte edhe domosdoshmërisht të kaloje lumin Devoll. Rrëfimet e shumta thonë se s’kish burrë të kalonte valët e rrëmbyera të lumit Devoll, kur fillonin shirat. Po që të kaloje lumin e Devollit me prurje të mëdha, patjetër duhej të ndërtoheshin ura. Prania e rrugëve kushtëzonte edhe ndërtimin e tyre. Qysh prej kohëve antike ishin bërë përpjekje për ndërtimin e urave, gjurmët e të cilave gjenden edhe sot gjatë shtratit të lumit. Dhe çdo herë pas ngritjes së tyre, ishin shembur nga luftërat, mosmirëmbajtja ose nga vetë prurjet e lumit. Histori gojore dhe legjenda për këto ura mpleksen e ndërthuren me çudi e të vërteta. Nuk mungojnë as shënimet e udhëtarëve të huaj të cilët i datojnë.
Le t’i referohemi Ami Bues. “Në mesin e shekullit XVIII sundimtari Axhi Sali Bej Prrenjasi ndërtoi urën e Mollasit (Kadipashajt ) mbi Devoll në Gostimë me 3 qemerë. (Ami Bue “Rezueil d’itinerarires doms la turquic”, 1854, faqe 319.) Ndërsa studiuesi Valter Shtylla në botimin “Rrugët dhe urat më të vjetra në Shqipëri’’, faqe 205 shkruan: “Kjo urë është projektuar e ndërtuar nga kryearkitekti i perandorisë osmane Mimar Kasemi nga Tomorrica.’’ Urë që ishte një dëshmi e zhvillimit ekonomik të krahinës së Sulovës në kohët e kaluara e cila dëshmon se karvanët që rrihnin këtë krahinë përshkonin Shqipërinë e Mesme për në Jug. Kjo urë në fakt ishte i vetmi mjet komunikimi gjatë rrjedhës së poshtme të lumit Devoll në shekujt e XVIII-XIX dhe përbënte një lidhje të domosdoshme të Sulovës me krahina të tjera. Ahmet Kurt Pasha i Beratit ishte derven pasha i emëruar nga porta e lartë për mirëmbajtjen dhe ruajtjen e rrugëve dhe urave në gjithë Shqipërinë e Mesme dhe të Jugut. Gjithashtu ai përgjigjej edhe për mirëmbajtjen e kësaj ure, për të cilin tregohen shumë histori. Njëra pej tyre thotë: “E ngriti një pasanik i madh, Haxhi Sali bej Prrenjasi i cili ka qenë një bej i madh për kohën kur e ndërtoi këtë urë, sundimtar i Sulovës’’(Histori e mbledhur nga studiuesi Petrit Basha nga Gramshi në ”Legjenda nga rrethi i Gramshit’’) “Thonë se beu nga ligësitë e shumta që kishte bërë filloi të kishte shqetësime nervore dhe nuk flinte dot. Për këtë arsye ai shkoi tek një hoxhë i njohur, i cili i thotë, se mënyra e vetme e shërimit të tij ishte të bënte për banorët e kazasë vepra bamirësie dhe të mos kërkonte prej tyre asnjë shpërblim.” Natyrisht ç`ka ka mbërritur deri në ditët tona nga jeta e kontributi i tij në shekullin e XVIII, është e mbështjellë me shumë rrëfime interesante e bamirësi për krahinën. E vërteta është që në Sulovë janë të njohura shumë ndërtime të vjetra si: Rruga e karvaneve, Ujësjellësi i Grekanit, Çezma e Dufshanit, xhami në shumë vendbanime, që mbajnë emrin e Haxhi Sali Bej Prrenjasit. “Do ta ndërtojë urën që të mos e shkulin më valët e lumit Devoll, u tha banorëve”. Kontriboi në këtë urë, që mbeti ndër breza si punë e mirë e tij. “ Në fillim dogji 5 furra me gëlqere dhe i la shumë vite në gropë. Me vonë grumbulloi qindra metra kub gurë të bardhë e të fortë nga kodrat shkëmbore të Goricës së Çalës. Kur u bë gati t’i hynte punës, dërgoi agallarët e tij në Opar, që t’i sillnin ustallarë të zgjedhur, më të mirët që ishin asaj kohe në punimin e gurit dhe ndërtimet e urave e rrugëve. Beu i shoqëroi vetë ustallarët në bërrylin e lumit.
-Filloni nga të doni, vetëm urën e dua të fortë dhe sa më shpejt!- u tha ai atyre.
-Është e pamundur!- ia kthyen ata,-nuk e shihni sa i thellë dhe i rrëmbyer është lumi?!
Beu e kuptoi menjëherë se vetëm me fjalë nuk bëhej ura, ndaj nxori një qese me monedha flori dhe i zbrazi në ujë. Kur panë verdhushkat tringëllinin mbi valët e ujit, ustallarët i thanë me përunjësi:
-Kështu, po, o bej! Nuk thonë më kot se, leku, bën jo vetëm urën që kërkon zotëria juaj, por e çon edhe ujin përpjetë! Dhe shpejt-shpejt ia filluan punës”.
Mjeshtërit ndërtues oparakë, pasi gërmuan në dy brigjet e lumit, nisën plot merak gdhendjen e gurëve të ashpër nga shkëmbijt e Goricës së Çalës. Ngritën këmbët e forta të urës dhe mbi to shtruan dyshemenë me pllaka guri të gdhendura mirë e bukur. Thuhet se në të gjithë vendin, nuk ka pasur mjeshtër më duarartë se oparakët, veçanërisht në ndërtimet e harqeve dhe qemerëve të gurtë, të urave!
Për muaj me radhë, banorëve të krahinës iu shtua puna angari. Nuk mbeti kafshë pune e banor që të mos punonte për urën: disa trasportonin gurët e rëndë nga Gorica e Çalës, disa të tjerë trungjet e mëdhenj nga pylli i Radshit dhe të tjerë gëlqeren. Një histori gojore tregon që, edhe fëmijët 8 vjeçar e gratë shtatzëna u rreshtuan në vargun e gjatë të njerëzve që u shtri si gjarpër nga Gorica e Çalës deri tek vendi ku do të ndërtohej ura, teksa transportonin gurët nga dora në dorë. Kur përfundoi së ndërtuari, urë mori dy emra: e Kadipashajt (sot Lumas), vendbanimit më të afërt dhe, ura e Haxhi Sali Bej Prrenjasit, atij që edhe e ndërtoi. Kështu, u ndërtua kjo urë shumë e bukur e gjatë tridhjetë metra. Gurët e u gdhëndën me kujdes, u lidhën me llaç gëlqere të përzier me lesh dhie, mjeshtri që trashëgohej qysh prej ndërtimeve në periudhën e Arbërisë së herëshme. Sigurisht, vetëm një ndërtues urash është në gjendje të sjellë të gjallë kënaqësinë që të shkakton ndërtimi i një vepre kaq mjeshtërore, ku mplekseshin llogaritjet inxhinierike të peshmbajtjes, si dhe problemi i paraqitjes arkitektonike. Urë me tre qemerë, njërën në mesin e lumit dhe një nga secilën breg.
Në të vërtetë ajo urë kur përfundoi mori dy emra: Kadipashaj (sot Lumas i Elbasanit) e vendbanimit më të afërt dhe ura e Haxhi Sali Bej Prrenjasit e atij që kontriboi për ndërtimin e saj. Dhe një ditë pasi kishte mbaruar së ndërtuari, beu, bëri një festë të madhe dhe theri qindra kokë bagëti. Lëkurët e bagëtive i mori e i shiti në pazar të Beratit. Disa dhjetra kokë të bagëtive i futi në themelet e urës për kurban”.
Ura nisi të ushtronte ndikimin e vet mbi levizjet e rrugës së karvaneve. Mijra e mijëra kalimtarë, karvanë, ushtri do të kalonin mbi atë urë në verë, në shi e në rrebesh, duke ecur drejt gëzimit ose fatkeqësisë së tyre në shekuj.
Pas kalimit të dhjetra e dhjetra viteve, erozioni dhe mungesa e kujdesit bëri që edhe kjo urë të mos i shpëtonte shkatërrimit. Ajo nuk i rezistoi egërsisë së lumit nga vërshimi i ujërave në kohë shirash, që merrte ç’gjente përpara: pemë, trungje, gurë. Urë që sipas gojdhënës u rrëzua në fillim të shekullit të kaluar. Kjo ishte një humbje e madhe për banorët e krahinës, por edhe më gjërë. Historitë gojore rrëfejnë për prishjen e urës. “Një herë ra një shi shumë i madh, aq sa lumi solli sasi të mëdha uji dhe bashkë me të edhe drurë, ku mes tyre edhe një trung të madh i cili zuri tej e tej këmbët e urës duke mos e lejuar ujin të kalonte nga poshtë. Për pasojë, niveli i ujit u rrit deri pranë dyshemesë kaluese dhe në një moment, presioni i fuqishëm i ujit të mbledhur e këputi urën në mes. Ndërsa banorët e komentuan kështu shëmbjen e saj: Ajo u shemb sepse beu nuk e mbajti premtimin që kishte dhënë dikur, për të mos përfituar asgjë nga mirësitë e tij, sepse ai mori lëkurët e bagëtive gjatë festimit për ndërtimin e saj”. Se sa e vërtetë është historia e treguar na bënë të mendojmë se kjo ishte fryt i fantazisë së banorëve dhe besytnive të asaj kohe, por urën mund ta kenë shëmbur vërshimet e e prurjeve të ujërave me rrëmbim të Devollit gjatë muajve të dimrit ose të pranverës.
E ura mbeti kështu për vite e vite e shkatërruar, duke mos vazhduar të lidhte brigjet dhe për shkak të kësaj rrethane iu desh që edhe rruga e karvaneve Elbasan-Berat, të humbiste rolin e vet e të shëndërrohej në rrugë të shkelur rrallë. Sot nga ajo trashëgimi e së kaluarës, s’ka mbetur asnjë fragment ure, apo gurë të sterosur e të ngrënë nga rrjedha e lumit në shekujt. Veçse, morinë e historive gojore e kujtimin, që këtu ngrihej një urë, në një fotografi të vitit 1967.
Ura mesjetare e Kamarës, simbol i Via Egnatia
ELBASAN, 16 Shkurt / ATSH – Miranda Sadiku/
Përgjatë rrugës nacionale Elbasan-Librazhd, shumë pranë fshatit Mirakë ndodhet një urë e vjetër, e cila cilësohet si një objekt me vlera të rralla. Në pamje të parë, kur e vështron këtë urë nga larg të lë të kuptosh se ka shumë shekuj mbi shpinë. Për të parë më nga afër këtë urë, duhet të përshkosh rrugën e vjetër Egnatia, një rrugicë të ngushtë të fshatit e më pas ndodhet Ura e Kamarës, e cila është rreth 40 metra e gjatë dhe ka një gjerësi prej 3.5 metra. Sipas historianëve ura është ndërtuar aty nga viti 1714. Sipas mbishkrimit në një pllakëguri të gjetur në kamaren e urës shkruhet: “Shpirti i qoftë gëzuar Ahmetit, nga Elbasani. Kush kalon këtej të japë një lutje mirëbërësit të urës”. Po të afrohesh pranë urës, të bie në sy fakti se ajo edhe pse kanë kaluar shumë shekuj dhe prurjet e lumit kanë qenë të shpeshta, ura nuk është lëkundur aspak. Ura është asimetrike, me tre qemerë interesante për nga forma dhe lloji i ndërtimit. Qemeri i madh i urës ka një hapësirë prej 23 metra dhe qemeri i djathtë është në formë segmenti rrethor. Ndërmjet tyre ka dritare shkarkuese në formë lundre. Vitet e fundit vetë banorët e fshatit, kanë hequr vetëm një gur shekullor të saj, ndërsa gurët e shtrimit vazhdojnë të egzistojnë. Janë vetë banorët e Mirakës ato të cilët e ruajnë urën, dhe herë pas here kur të huajt shkelin mbi të, kanë kënaqësinë edhe të tregojnë historinë e urës, dhe vitin që ajo është ndërtuar, edhe pse me vështirësi për shkak të gjuhës. Mësohet se këto dy vitet e fundit urën e kanë vizituar shumë turistë, të cilët nuk kanë lënë luginë të lumit Shkumbin pa shkelur. Ura e cila mban mbi shpinë çdo ditë mbi 300 banorë të zonës, të duket se është më e fortë se ato që ndërtohen në ditët e sotme. Vetë fshatarët e zonës, tregojnë se kur është ndërtuar kjo urë, është bërë edhe një kurban, pikërisht nën pemën e një fiku që ka moshën e urës, pasi edhe në ditët e sotme fiku egziston ende, dhe janë vetë banorët të cilët e ruajnë si një fryt të shenjtë.
Një xhami 5 shekullore në brigjet e Durrësit 2000 vjeçar
Irida VATA, Durrës
NJË XHAMI 5 SHEKULLORE NË BRIGJET E DURRËSIT 2000 VJEÇAR
Xhamia Fatih është xhamia e tretë më e vjetër në Shqipëri pas asaj të Beratit dhe të Korçës. Ajo është ndërtuar në vitet 1502-1503 dhe mban emrin e Sulltan Mehmet Fatihut II kur sundoi gjatë viteve ( 1444-1446 dhe 1451-1481), kohë kur perandoria Osmane u zgjerua në Europë. Xhamia është objekti i parë i ndërtuar pas sundimit Osman të qytetit.
Edhe pse kanë kaluar shekuj, edhe pse u godit fatalisht nga regjimi ogurzi totalitar komunist ajo ende luan rolin e “ thirrëses” në Islam. Xhamia Fatih ka disa të veçanta. Vendndodhja e saj pranë brigjeve të mrekullueshme të detit Adriatik dhe gjendja e saj në kurriz të disa monumenteve historike siç janë: Muri Bizantin, Amfiteatri më i madh në Ballkan dhe Muzeu Etnografik duke e futur kështu xhaminë në listën e objekteve të preferuara nga turistët.
Vendndodhja e xhamisë është mjaft interesante dhe e pikasur. Ajo ndodhet pranë qendrës së qytetit të Durrësit, në fund të një rrugice që të jep të kuptosh se me të vërtetë po drejtohesh tek një vend i veçantë. Sapo arrin, mirëpritesh nga mirëmbajtësi i xhamisë i cili i buzëqesh lehtë dhe miqësisht kujtdo që vjen duke e përshëndetur gjithashtu me përshëndetjen islame Es-selam alejkum.
Xhamia Fatih ose siç njihet ndryshe nga vetë vendasit “xhamia e vjetër” tashmë frekuentohet shumë nga besimtarët mysliman, mirëpo ambienti kryesisht preferohet nga mosha e tretë dhe kjo gjë duket qartazi ditën e xhuma e cila fillon të popullohet dy orë para namazit të shumëpritur dhe gjatë muajit të Ramazanit pa përjashtuar këtu ditët e tjera. Në këto raste përcillet një emocion i veçantë dhe kjo shfaqet në fytyrat e gjysheve tona të cilat e ruajnë me fanatizëm këtë fe dhe mundohen të na sajdisin me ndonjë ëmbëlsirë të vogël duke na thënë: “merre të keqen nëna se është festë sot”.
Jakupi, një nga personat që e frekuenton këtë xhami shprehet: “xhamia e vogël është si një magnet drejt meje. Në të, ndjej një qetësi shpirtërore të cilën nuk arrij ta gjej në asnjë prej xhamive të tjera në të cilat kam shkuar. Rahmeti që më përcjell ai vend më bën që çdo ditë e më shumë ta ndjej nevojën të nisem drejt tij duke hedhur prapa krahëve edhe pamundësinë fizike që më mundon”.
Ai thotë se xhamia është kult i rëndësishëm për besimin Islam dhe kështu duhet të ketë disa kushte me të cilat të tërheqë xhematin. Që në ndërtimin e saj ajo duhet të jetë ndërtuar me pasuri hallall dhe në një tokë të tillë. Duhet të mbizotërojë pastërtia dhe qetësia pasi ajo është vendpushimi i njerëzve përgjatë gjithë një dite të lodhshme.
“Këto cilësi tregohen qartë duke pasur parasysh themeluesin e saj i cili është Sulltan Fatihu ose me pseudonimin “Ngadhënjyesi” i cili nga hulumtimet për të tregohen qartë vlerat e tij si sundimtar i lartë, si një luftëtar i madh në atë kohë në të cilën caktoi shuma të mëdha për ndërtimin e medreseve dhe xhamive dhe mbi të gjitha si një njeri me ndjenja të thella e zemër të butë e të ndjeshme” , tregon ai.
Zenel Baraplaku, ka përfunduar medresenë e Tiranës dhe shërben si imam në këtë xhami. Ai gjithashtu ka dhënë mësim në medresenë e Durrësit që ndodhet përbri xhamisë.
Teologu, Saimir Bulku, i cili ka përfunduar studimet në Jordani thotë: “Xhamia Fatih është e para në të cilën kam filluar të falem. Tek ajo shkoj 1-2 herë në ditë, por ajo të jep një ndjesi shpirtërore tepër të veçantë në ndryshim më xhamitë e tjera.”
Shpeshherë edhe ai drejton namazin e xhumasë në këtë xhami.
Një detaj shumë i rëndësishëm që e bën të veçantë nga xhamitë e tjera është arkitektura, gjë e cila gjatë shekullit XVI arriti kulmet e saj në perandorinë Osmane, duke kapërcyer jo vetëm arkitekturën e lindjes por edhe atë kishtare. Kjo lloj arkitekture që përcillet edhe në “xhaminë e vjetër” është reflektim i besimit në të gjitha aspektet e saj e cila u shfaq në trajtën e mjediseve plot ndriçim dhe lumturi që e mbushin zemrën me prehje dhe kënaqësi.
Të gjitha këto veçori e çuan xhaminë Fatih që gjatë vitit 1973 edhe pse shumë vonë nga koha e ndërtimit të bëhej një prej monumenteve kulturore dhe të mbetet një kult unik në llojin e saj.
Komunizmi dhe feja
Në vitin 1944 Shqipëria u nënshtrua nën kontrollin e pushtetit komunist që kreu ekspeditë të egër ushtarake ndaj fesë. Viti 1967 shënoi kulmin e ndalimit të adhurimeve dhe u fut në fuqi ateizmi. U mbyllën të gjitha kultet fetare, disa xhami u shndërruan në sallë kinemaje, salla dëfrimi, ndërsa xhamisë së Re të Durrësit iu prish Minarja.
Pas vitit 1991 filloi lehtësisht përhapja e fesë dhe rikthimi i kulteve në gjendjen e tyre të mëparshme, ndoshta edhe më të mirë, duke u rikonstruktuar.
Restaurimi
Komuniteti Mysliman Shqiptar përgatiti projektin restaurues dhe e dërgoi atë për miratim pranë Institutit të Monumenteve të Kulturës. Miratimi i projektit mundësoi edhe akordimin e një fondi prej 5 milionë lekësh nga buxheti i shtetit, duke ia shtuar atë fondeve të vetë Komunitetit Mysliman Shqiptar. Puna zgjati disa muaj dhe gjatë restaurimit, xhamia qëndroi e mbyllur për besimtarët.
Xhamia Fatih në Durrës, e treta më e vjetër në Shqipëri dhe e shpallur monument kulture në vitin 1973, tashmë është restauruar plotësisht. Bashkëpunimi mes Ministrisë së Turizmit, Kulturës, Rinisë dhe Sporteve dhe Komunitetit Mysliman të Shqipërisë ka kthyer në identitet një prej xhamive më të vjetra në vend dhe mjaft e rrallë sa i përket arkitekturës.
Restaurimi i saj përfshiu pamjen e jashtme të xhamisë: çatisë, fasadës, dyerve dhe dritareve prej druri, kangjellave dhe mjediset e brendshme.
Ministria e Turizmit, Kulturës, Rinisë dhe Sporteve akordoi një fond prej 5 milionë lekësh, me anë të cilit u bë e mundur restaurimi i pamjes së jashtme të xhamisë: çatisë, fasadës, dyerve dhe dritareve prej druri, kangjellave etj. Ndërsa Komuniteti Mysliman i Shqipërisë, me anë të financimit nga Turqia, mundësoi restaurimin e mjediseve të brendshme. Tani Xhamia Fatih që ndodhet pranë mureve mesjetare të qytetit është e hapur për besimtarët myslimanë.
Xhamia Fatih në Durrës është objekti i parë i ndërtuar pas sundimit osman të qytetit. Durrësi u bë pjesë e Perandorisë Osmane në vitin 1502. Xhamia më e vjetër në vend është ndërtuar në Berat në vitin 1380, ndërkohë që ajo e dyta më e vjetër është Xhamia e Iljaz Mirahorit në Korçë, ndërtuar në vitet 1494 – 1496. Pak a shumë e kësaj periudhe është edhe Xhamia e Xhermëhallës në Delvinë.
Që prej rihapjes së saj në fillim të viteve ’90-të, kohë kur ra regjimi komunist dhe u lejua praktikimi i besimit fetar, Xhamia Fatih nuk ishte restauruar kaq thellësisht.
KMSH pasi përgatiti projektin restaurues e ka dërguar atë për miratim pranë Institutit të Monumenteve të Kulturës. Miratimi i projektit mundësoi edhe akordimin e fondit nga MTKRS. Puna zgjati disa muaj dhe tashmë ajo është e hapur për besimtarët.
Xhamia Fatih është mjaft e rrallë sa i përket funksionit për të cilën u ndërtua dhe arkitekturës. Xhamia është shumë e thjeshtë, ka formë katërkëndore të rregullt dhe në origjinal. Ajo është e mbuluar me çati, ndryshe nga xhamitë e tjera që janë me kube.
Për këto arsye, por edhe për faktin se është ndër xhamitë më të vjetra në vend, ajo është shpallur monument kulture dhe mbrohet nga shteti. Restaurimi i ka kthyer asaj pamjen e bukur dhe besimtarët kanë filluar tashmë kryerjen e riteve të përditshme.
/Drita Islame/
Xhamia e Delvinës
Artan LAME
XHAMIA E DELVINËS
VERI-JUG
Xhamia e Delvinës ka qenë ndërtuar në shekullin XVI, u mbyll në vitin 1967, iu shemb çatia në mes të viteve ‘70 dhe tani i kanë mbetur vetëm muret e mbuluara nga ferrat.
Tani duan ta rindërtojnë. Asgjë e keqe deri këtu. Flet në ekran Kryetari i Bashkisë dhe thotë se janë lidhur me një Universitet në Venecia që paskësh marrë përsipër t’ua rindërtojë. Pastaj thotë se kur të rindërtohet xhamia do kthehet në atraksion turistik se do vijnë turistët ta shohin. Pra do e rindërtojnë italianët dhe do vijnë ta vizitojnë po italianët. Po ju delvinjotët ç’do bëni? Hiç, do vrasim miza dhe do mbledhim paratë e turistëve që do vërshojnë lumë.
Tempujt fetarë, jetë e mot, veç të qënit shtëpi të Zotit në Tokë, kanë shërbyer edhe si qendra të jetës sociale, si vende të takimit të njerëzve, të përpjekjeve të tyre për të qëndruar bashkë dhe për të vepruar bashkë. Madje këto funksione nuk i luajnë vetëm pas ndërtimit, por që më parë. Në shumë vende ato ndërtohen nga vetë komunitetet si shenja të devocionit të njeriut e përpjekjeve të tij që, pasi ndërton vetë shtëpinë e vet, i organizuar në bashkësi të ndërtojë shtëpinë e Zotit.
Sot, studionjësit kanë hequr dorë nga varianti i vjetër, sipas së cilit Piramidat janë ngritur nga turma skllevërish nën ritmin e kamxhikut. Ky imazh sot gjendet vetëm në filmat e Hollywood-it, ndërsa arkeologët thonë se ato janë ngritur nga njerëz të lirë, zanatçinj, bujq e blegtorë, tregtarë e zyrtarë, të cilët punonin me vullnet të lirë për një periudhë, si shenjë devocioni ndaj faraonit dhe perëndive. Kështu janë ngritur që atëherë e në vijim shumica e tempujve fetarë anekënd planetit. Kështu janë ngritur edhe shumica e tempujve fetarë në këto trojet tona, kisha e xhami, teqe e faltore, jetë e mot. Ndërsa tani presim të na vijë universiteti i Venecias të na bëjë xhaminë e fshatit. Le të tjerat, po merrni me mend se sa mirë do ndjehet Perëndia e myslimanëve në atë tempull që ia kanë ngritur të krishterët! Xhamia nuk do as kompjutera e as teknologjinë e NASA-s për t’u ngritur. Gurë, dru e djersë vetëm do. Gurë kemi sa të hajë dreqi në këtë vënd, edhe dru kemi sa po i djegim sa mundemi çdo behar, krahë pune në një qytet ku gjysmat janë të papunë ka pa hesap. Atëhere ç’presim?
Dhe si të mos mjaftojë kjo, pasi të na i ngrenë të huajt xhaminë, do presim të bëjmë pará me të huajt që do vijnë ta shohin. Duke lënë mënjanë faktin se ç’ndreqin do dojë një evropian të bëjë qindra kilometra udhë e pa udhë e nëpër ferra, për të parë një xhami të ngrehur rishtazi, por këtu po harrojmë kryesoren. Tempujt e Zotit nuk ngrihen për të bërë pará, por për t’ju falur Zotit, apo jo! Xhamia shërben si qendër ku njerëzit falen e gjejnë paqen me veten, lehtësohen nga gjynahet dhe mblidhen e takojnë njëri-tjetrin, krenohen me punën e bërë së bashku dhe ndihmojnë shoqi-shoqnë. Ndërsa këta thonë se do e bëjnë xhaminë për të bërë pará! Dhe pastaj vrasim mëndjen e themi pse dreqin Zoti na ka marrë me sy të keq!
URA E MUHURIT
Para ca kohësh shkruaja për urën e Tepelenës në të cilën rrezikohej kalimi për shkak të vjedhjes dhe kalbjes së dërrasave. Ishte një fshat i tërë që mbetej i izoluar nga ajo urë dhe asokohe thoja se si është e mundur që një fshat i tërë pret që dërrasat e urës të vijë e t’ua ndreqë tjetër kush.
Këto ditë u vendos një rekord i ri. Ura metalike e Muhurit ka të njëjtat probleme. I janë kalbur dhe hequr dërrasat, por kësaj rradhe izolohet jo një fshat, por plot 6 Komuna! Kjo urë lidh fshatrat e gjashtë komunave me Peshkopinë dhe me botën e madhe dhe, përmes saj, mijëra banorë plotësojnë nevojat e tyre. Shkojnë e vijnë në shkolla, japin e marrin nëpër tregje e pazare, venë në spital, e furnizohen me gjithë ç’u duhet. Të thotë mëndja se një urë kaq të rëndësishme, e gjithë ajo zonë do ta ketë bërë të florinjtë për sa të rëndësishme dhe të nevojshme e ka. Por jo.
Në një kronikë të shfaqur për punë të kësaj ure, intervistoheshin banorë që ankoheshin se po u binin fëmija në ujë tek shkonin në shkollë, apo se u rrezikoheshin të sëmurët kur provonin t’i kalonin përmes të çarave. Shfaqeshin pamje ku njerëzit bënin cirk teksa kërcenin sa në një cep në tjetrin për t’ju shmangur fluturimit tatëpjetë ujrave të lumit.
Në televizor dilnin njëri pas tjetrit hallexhinj, pushtetarë e këshilltarë dhe ankoheshin për dërrasat e urës që s’vjen kush t’ua ndreqë. Gjashtë komuna kanë mbi 2000 familje. Vetë ura është 200 metra e gjatë, kështu që i bie që çdo familje të vërë dërrasat e 20 cm të saj, më pak se një pëllëmbë pra. Kaq e vështirë qënka që të merren vesh, jo për të zgjidhur hallin e botës, të Luftës në Siri apo të Uraganit në Amerikë, por atë të urës së fshatit të tyre. Burra me nga një pëllëmbë mustaqe për të cilët kemi mësuar në libra se mblidheshin qëmoti e merreshin vesh nëpër kuvende, tani s’u bëkan dot bashkë për urën ku kalojnë kalamanët e tyre!
Shëmbullin e parë e solla nga Juga e të dytin nga Veriu. Qeveria ka faje sa s’ka më, por në ka gjë për të cilën jemi akuzuar brez pas brezi ne shqiptarët, është pikërisht paaftësia për jetë e veprim përbashkët, për organizim shoqëror e punë në bashkësi. Pa ndrequr këtë huq të madh tonin, pa mësuar të ngremë organizimin e punës së përbashkët, pa ia dalë të mblidhemi për të zgjidhur vetë hallin e fshatit që pastaj të zgjidhim edhe të Shqipërisë, as që kemi për t’i bërë derman dot vetes. Atë që një këngë e vjetër e quan “kena nis me u ba milet”. Ndryshe do mbetemi ashtu si përfundoi ajo kronika e urës së Muhurit, me njerëz të dëshpëruar që psherëtinin duke thënë se i ka rrejt qeveria duke iu premtuar se do t’ju bëjë urën kur i duheshin votat.
Burimi: http://gazeta-shqip.com/lajme/2012/09/08/xhamia-e-delvines/
Ku humbi Tirona ime…
Rezarta DELISULA
KU HUMBI TIRONA IME…
Kërkoj ngado Tironën time, qytetin ku u linda e rrita, qytetin e prindërve e stërstërgjyshërve të mi. Ja një portë përballë Shkollës së Kuqe. Është druri, ka çekiçin në formë dore, që shërben si zile, tre rreshta tjegulle kafeje mbi, ka avlli të bardhë në dy anët e saj. Ishte identik me portën e shtëpisë sime, nga e cila kemi ruajtur si relike vetëm çekiçin. Zhvillimi urban, evropianizimi, plani francez i qendrës, lëvizja e lirë, poliqendrat, projekti danez apo austriak… janë konceptet që po vrasin kujtimet e mia. Sa pak që ka mbetur nga qyteti im. Më thonë, ja ku e ke Skënderbeun, Ministritë, Xhaminë e Et’hem Beut. Është tallëse dhe qesharake të quhet kjo Tirona ime. Mundohem të gjej kuturu ndonjë shtëpi karakteristike tiranase, të ulët me dy palë shkallë në hyrje, me lugun e gurtë nën çezmë, me drurët frutorë (me hurma, fiq, kumbulla e rrush zakonisht e jo me carac si ironizohet) e zanatçinjtë e rakisë që linin mënjanë kazanët e zierjes. E nga ato shpitë, gjysmë tullë e gjysmë qerpiç, me mure të trashë e shtruar me dërrasa si në tavan e në dysheme, me ato dritare të mëdha e plot dritë.
Me ato avllitë e lyera me të bardhë dhe sipër tyre xhama të thyer për të siguruar mbrojtjen nga keqdashësit. Ndonjë me pus, e një tjetër me magjen në fund të oborrit, me kalldrëme që shkëlqenin si pasqyrë… Lagje të tëra, fundosur në themelet e gjigantëve shumëkatësh. Nuk ka më asnjë vend ku unë të tregoj Tironën time, asnjë vend. Kujtoj fëmijërinë time. Nonën që mbante merhaman të bardhë borë në kokë e që na linte neve dhe gjithë fëmijëve të lagjes të hipnim e të merrnim kumbulla nga druri i madh degët e së cilit vareshin në rrugicë (Si ajo ishin shumica e grave të Tiranës së vjetër). Kujtoj bredhjet tona nga rrugica e Kërçikëve te Pazari i Ri e rruga, “Qemal Stafa”, bukurinë e rrugës së Pishës, mbushur me shtëpi të ulëta e dy-katëshe, me oborret rregulluar bukur, gjyshet që me fshesa në dorë mbanin akull pjesën para shtëpive të tyre. Rruga e Pedagogjikes, akoma më interesante…
Sa shëmtuar duket nga lart lagjja ime e vjetër. Ka pallate si hunj ndërtuar mes shtëpive private, ndonjë pallat 6-katesh i ndërtuar në epokën komuniste e i dalë boje, tentativa nga pronarët për të ndërtuar vila, e që pas ndarjes së pronës me të vëllanë, ajo vilë s’mund të quhet ndryshe veçse një tunel 15 metërsh i lartë dhe i shëmtuar.
Ndërtime shtesash kot e më kot, cepa, rraqe, vjetërsira. Ja edhe në vend të shtëpisë-muze që ishte më parë te disheza pranë ATSH-së, është ndërtuar një shumëkatësh, pas zjarrit që thuhet se i ra gabimisht. Lagjja ime tani përbën një KRIM VIZIV.
Kujtoj lulishten e ministrive, aty ku 100 për qind e shqiptarëve e kanë të fiksuar në fotot e tyre. E më vonë shatërvanin në qendër që na dha një mundësi tjetër panoramike për fotot tona. Një qendër me hapësira të mëdha që mundje të shihje deri te Xhamia e rrugës së Kavajës e te ish-Legata Jugosllave, Treni e Universiteti e Pazari i Ri. S’e di si do të bëhet, edhe pse i kam parë projektet tredimensionale. Janë projekte shumë ambicioze, ndryshe nga sa jemi mësuar të shohim në Tiranë, dhe me siguri them se pamja që do të marrë do jetë shumë më e mirë se kjo që ka sot, nëse realizohet një më një, por di sigurisht që s’do të ketë hapësirën e mëparshme. Mund të jetë më moderne, me ndonjë qiellgërvishtëse më të bukur arkitektonisht se Pallati i Kulturës, me më shumë xhama pasqyrë, e me më shumë ngjyra, por sigurisht që pamja e re s’do të ketë të bëjë me Tironën time. Shallvaret, pallatet Agimi, Moskatet mund të jenë fare mirë pjesë e ndonjë bienaleje, me ndërthurjen e arkitekturës që gjendet në to. Pa shkuar në zonën e Tiranës së Re e te Komuna e Parisit, që nuk gjen më pika orientimi për të kuptuar nga erdhe. Me ato pallate ijë më ijë, pa ndriçim të rrëmujshme, të frikshme. Më kujtohet Mapo e madhe përballë shtëpisë së Kadaresë dhe parku gjigant i lodrave (për kohën e atëhershme) që ne e quanim “te varka”, pasi ishin të vetmet të tilla në Tiranë. Pa harruar të rikujtoj lulishten në anë të Drinit që në mes të viteve 80 u kthye në një minipark botanik, ndërsa sot në një objekt futurist shumë-katësh, i papërcaktuar gjom-etrikisht. Ai parku gjigant te rruga e Elbasanit që niste te këndi i lojërave, ku shpesh dilnim me ballë të nxirë nga shtëpia e pasqyrave, duke vijuar te bulevardi ku më pas u ndërtua Piramida e deri te Universiteti i Tiranës, copëza të mbetura të së cilës, nuk e ndërtojnë dot më puzlen (pazëllin) e kujtimeve.
Edhe zona te shtëpia e Partisë, rrugicat me kalldrëme e shtëpitë e ulëta me dyer dërrase, që për shumë e shumë vjet u ruajt për të mos u përfshirë në sistemin; zhvillim pa kriter, tashmë e ka humbur lezetin e saj. Jo vetëm që nuk është investuar asnjëherë si zonë muzeale që është, por ka humbur dhe çehren e Tironës së vjetër. (Megjithatë, mund të rivihet rregull e të investohet nga Bashkia edhe në këtë stad që ndodhet).
Qyteti im i ka humbur konvencionet e vjetra. Në vend që të thuash takohemi te Kursali, themi; shihemi te autobusët e Kamzës. Nuk thuhet më; te shpia e Cenit të Lakut (mjekut ortoped të 500 mijë pacientëve), por; te paidhaqet e Dajkos…
Për ditë, ngulet ndonjë lopatë e re, duke zhdukur si me mllef çdo gjë që ka mbetur nga e shkuara.
“Kjo është Tirona jonë, Tirona e Kontradiktës”, këndonte dikur kryetari i Bashkisë Edi Rama. Po kjo është Tirona e kontradiktës, por nuk po gjendet më pjesë nga Tirona ime. Nga ato lagjet sharmante, që sot mund të ishin pjesë e një zone muzeale, ku turistët të takonin edhe të shkuarën tonë. Nga ato shtëpi të pastra e të mirëmbajtura që sot një mund të ishin kthyer në lokale karakteristike ku të ofrohej raki rrushi e meze, sikurse uzeritë e lokalet e këtij tipi në të gjithë Evropën. Dikush do të thotë që Tirana s’ka histori, se s’mund ta krahasosh me Romën apo Athinën. Pa diskutim që nuk kanë lidhje. Megjithatë të huajt mund të gjenin në mes të një kryeqyteti evropian pjesë nga kultura osmane, gjë që ka qenë po aq interesante për ta edhe para viteve ’90. Por, askush s’u përpoq ta ruante këtë, në një pjesë të qytetit tim. Më merr malli për Tironën time, s’ka mbetur më asgjë prej saj. Sot jam një kryeqytetase si 1 milion të tjerë.
Burimi: http://www.balkanweb.com/bw_lajme2.php?IDCategoria=2689&IDNotizia=47979&res_start=20
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn nob_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn crh_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn epo_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn kam_Latn als_Latn als_Latn kmr_Latn vec_Latn cat_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn nno_Latn als_Latn swh_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn fur_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn kam_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn vec_Latn als_Latn mos_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn hau_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn oci_Latn