als_Latn dik_Latn sag_Latn
Në këtë operacion, që u realizua pa luftime, rezistencë dhe dëme (përveç një ushtari, i cili humbi jetën aksidentalisht), varri i Sulejman Shahut dhe 38 ushtarët në këtë tyrbe u transferuan në fshatin Esme të Sirisë. Operacioni i koduar “Shah-Eufrat” ka tërhequr vëmendjen e gjithë botës dhe ka zënë vend të gjerë në shtypin ndërkombëtar. Përgjithësisht, vlerësimet dhe komentet në lidhje me operacionin kanë qenë pozitive. Sepse operacioni u krye në kuadër të Marrëveshjes së vitit 1921 dhe të drejtës ndërkombëtare, por edhe duke u njoftuar qeveria e Sirisë me notë zyrtare.
Megjithatë, reagimet e ashpra të Sirisë dhe Iranit, që është përkrahësi kryesor i saj, nuk krijuan aspak habi. Sepse, siç dihet, Turqia është opozitare e regjimit të Esadit dhe Iranit, një vend ky që renditet mes mbështetësve të tij kryesorë. Përveç këtyre, reagime të tjera nuk ka pasur as nga vendet perëndimore si SHBA-të, as nga ato lindore si Federata Ruse dhe as nga organizatat ndërkombëtare si OKB-ja. Kjo situatë tregon qartë se operacioni ushtarak “Shah-Eufrat” është konform të drejtës ndërkombëtare dhe gëzon mbështetje të gjerë. Por pyetjet, që shtrohen në këtë pikë, janë: Përse ka ndërmarrë Turqia një operacion të tillë dhe përse pikërisht në këtë kohë? Cilat janë ndërlikimet e këtij operacioni?
Fillimisht duhet theksuar se kryerja e operacionit “Shah-Eufrat” i ushtrisë turke në të vërtetë nuk është aspak surprizë, pasi Turqia ishte thellësisht e shqetësuar për sigurinë e tyrbes dhe ushtarëve të saj, që kishin mbetur në mesin e luftës civile siriane, e cila po ashpërsohet çdo ditë e më shumë. Për shkak të ISIS-it dhe grupeve të tjera me ndikim në këtë zonë, Turqia po haste probleme në lidhje me ndërrimin periodik të ushtarëve në tyrbe dhe nevojat e logjistike të tyre. Si pasojë, operacioni ndaj tyrbes ishte gjithnjë në rend të ditës prej gati një viti dhe diskutohej shpeshherë në mbledhjen e Këshillit të Ministrave. Prandaj; 1) Turqia ose do të krijonte një kordon ushtarak për të mbrojtur ekzistencën e saj në rajon dhe do ta bënte këtë në vazhdimësi; 2) ose do të bashkëpunonte me grupet në rajon; 3) ose do të transferonte tyrben dhe ushtarët e saj në një zonë më të sigurt, siç edhe veproi konkretisht. Pra, Turqia ka zgjedhur alternativën e tretë, që është njëherësh ajo më pak e rrezikshmja dhe më paqësorja.
Po të kishte zgjedhur alternativën e parë dhe të kishte dërguar ushtarë permanentë në rajon, për të mbrojtur trupat e saj me mision në tyrbe, atëherë Turqia do të shndërrohej në aktor faktit të luftës civile. Po ashtu, duke mos zgjedhur opsionin e dytë, Turqia vërtetoi se nuk ka lidhje me ISIS-in, apo me ndonjë grup tjetër me ndikim në rajon, si dhe që s’ka zgjatime ushtarake të sajat në Siri. Alternativa e tretë, që u zgjodh dhe zbatua nga Turqia, është strategjia më paqësore, më e sigurt, më realiste dhe më e qëndrueshme. Në këtë mënyrë, Turqia ka shpalosur vendosmërinë e saj për të mos u bërë pjesë e luftës civile në Siri.
Nga aspekti i kohezionit, qëllimi esencial i operacionit ishte parandalimi i mundësisë së një sulmi potencial ndaj tyrbes dhe ushtarëve, rrjedhimisht ndaj Turqisë. Sa i përket kësaj çështjeje, mund të flasim për katër skenarë të mundshëm.
Së pari; marrëveshja trajno-pajis, që Turqia nënshkroi më datë 19 shkurt 2015 me Shtetet e Bashkuara të Amerikës, ka krijuar rrezikun për sulm nga ISIS-i. Sepse, nëpërmjet kësaj marrëveshjeje, Turqia ka shprehur publikisht vullnetin e saj në lidhje me krizën siriane, për të luftuar kundër ISIS-it në koordinim me SHBA-të. Kjo politikë ka tërhequr reagimin e ISIS-it dhe i ka hapur rrugën mundësisë së një sulmi kundër aseteve të Turqisë. Ndërsa kjo e fundit, me anë të operacionit në fjalë, e ka eliminuar këtë mundësi të paktën brenda Sirisë.
Së dyti; ekuilibrat e luftës civile në Halep dhe zonat veriore të kësaj province janë në ndryshim e sipër. Luftimet e luftës civile në Siri ndërmjet ISIS-it, opozitarëve dhe ushtrisë së rregullt siriane po përshkallëzohen. Kjo situatë mund ta vinte përballë një rreziku edhe më të madh sigurinë e ushtarëve turq dhe Tyrbes së Sulejman Shahut, e cila nuk kishte një mbrojtje të mjaftueshme.
Së treti; nëse ushtarët turq do të përballeshin me një sulm mizor, si në rastin e djegies për së gjalli të pilotit jordanez, atëherë kjo do të ishte një katastrofë. Në veçanti, një sulm i mundshëm gjatë muajve të ardhshëm, që janë shumë kritikë nga pikëpamja e zgjedhje legjislative në Turqi, do ta rrisnin akoma më tepër efektin e fatkeqësisë. Për të mos përjetuar një dhimbje të tillë, ashtu si dhe në rastin e shpëtimit të 49 punonjësve të Konsullatës së Përgjithshme në Mosul, Turqia ka preferuar të garantojë sigurinë e qytetarëve të saj.
Së katërti; lufta civile 4-vjeçare në Siri është shndërruar tashmë në një batak të vërtetë; objektivat e përcaktuara në planet e Turqisë, SHBA-ve dhe forcave të tjera të koalicionit për Sirinë kanë mbetur të parealizuara. Situata në fjalë e ka bërë të pashmangshëm revizionimin e të gjitha strategjive dhe politikave. Operacioni i koduar “Shah-Eufrat” jep shenja rreth mundësisë për një ndryshim në këndvështrimin e Turqisë lidhur me luftën në Siri. E parë në kuadrin e marrëveshjes trajno-pajis, vihet re se Turqia, njësoj si administrata Obama dhe aktorët e tjerë ndërkombëtarë, po i jep më shumë prioritet luftës kundër kërcënimit të ashtuquajtur ISIS. Padyshim që Turqia nuk ka hequr dorë nga synimi për ndryshimin e regjimit të Esadit dhe një mundësi e tillë nuk duket as në horizont. Mirëpo, duke qenë se dhe për konkretizimin e këtij objektivi duhet bashkëpunimi i shoqërisë ndërkombëtare, atëherë nevojitet fuqizimi i koordinimit aktual ndërmjet aktorëve rajonalë dhe globalë.
Në luftën kundër ISIS-it, Turqia nuk bashkëpunon vetëm me SHBA-të dhe vende të tjera të koalicionit, por edhe me grupe kundërshtare të ISIS-it në Irak e Siri. Për shembull; arsyeja përse Turqia trajnon forcat peshmerge në Irak është pikërisht synimi për të eliminuar ISIS-in. Nga ana tjetër, edhe pse fillimisht ishte e kufizuar, mbështetja e Turqisë për çlirimin e Kobanit nga ISIS-i është fuqizuar me kalimin e kohës. Jetësimi i operacionit “Shah-Eufrat” nëpërmjet Kobanit tregon se edhe në këtë rast kemi të bëjmë me një bashkërendim të ngjashëm. Ia vlen të nënvizohet se ky është një zhvillim pozitiv jo vetëm nga aspekti i politikës së Turqisë për Sirinë, por edhe nga pikëpamja e Procesit të Zgjidhjes për t’i dhënë fund terrorit në vend.
Autor: Prof. dr. Ramazan Gozen
Pedagog i degës së Shkencave Politike dhe Marrëdhënieve Ndërkombëtare pranë Universitetit “Marmara” në Stamboll
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn bos_Latn als_Latn