als_Latn lit_Latn uzn_Latn
5.Adem Demaēi me program politik pėr ēlirimin e Kosovės
»Sa dituri e madhe e pret arkeologun kur toka shqiptare do t i hap thesarin e historisė pellazgjike« Xorxh F. Wiliams
Duke e hetuar me kohė se lufta e kombit tė robėruar shqiptar nuk ishte e mundur qė tė vetėdijsohet vetėm me vetėflijim,vetėm me shembull personal,vetėm pėrmes luftės izoluar politike, pėr ta nxierr kombin deri nė pozicionin e arsimimit politik, Adem Demaēi do tė orjentohet nė organizimin e organizatės »Lėvija Revolucionare pėr Bashkimin e Shqiptarėve«. Kjo organizatė ka njė histori e cila lidhet drejtėpėrdrejtė me emrin e Adem Demaēit sepse ishte ideator i saj, sepse me kohė do tė bėrėt promotor i tė gjitha lėvizjeve shqiptare pėr ēlirimin e Kosovės.
Si ta gjejmė pra tajm bajndingun lidhėshmėrinė e historisė shqiptare gjatė viteve l95o-l999 nė rrafshin e luftės ilegale,ėshtė njėra ndėr temat mė delikate nė historinė kombėtare tė pas Luftės dytė botėrore,.ėshtė njėra ndėr pyetjet qė e ka tronditė pėr disa dekada tėrė nomenklaturėn politike dhe shtetrore jugosllave. Ajo nomenklaturė, e ka studiuar ilegalėn shqiptare vetėm pėr ta luftuar dhe shfarosur e jo pėr ta bėrė me te ndonjė kompromis ose zgjidhje qė do tė i afrohej objektivit tė lrisė. Ēė ėshtė e drejta edhe nė Shqipėri ilegala shqiptare e Kosovės ka qenė e ndihmuar pėr deri aty ku i shkote pėr shtati ngjyrave ideologjike. Por kjo nuk do tė thot kurrė se ilegala shqiptare pėr bashkim kombėtar ka qenė e ngujuar nga ideologjia.E vėrteta, ilegala shqiptare e Kosovės gjithėmonė ka qenė dy hapa pėrpara ideologjisė, gjithnjė nė sherbim tė kombėtares. Me fjalė tė tjera, tė pėrgjigjesh nė kėto pyetje do tė thot ta trefishosh kritikėn historike ndaj realitetit objektiv,do tė thot ta forcosh korrektėsinė, dhe seriozitetin ta vejėsh nė atė pozicion sa qė nuk ka tundje prej asnjė pike tė programuar.Duke u gjetur nė kėto pozicione, qė nė start tė paraqitėn nė rrafshin e objektivizimit dy kundėrshtime jo tė dobėta tė ēėshtjės shqiptare,argumentet e tė cilave i pėrplasi pėr tokė triumfi i suksesėshem i »kritikės sė tretė«, sepse epoka e Luftės sė ftoftė mbaroi me triumfin e plotė tė atij mendimi qė Adem Demaēi e projektoi qysh mė l958.
Kur studiohet fenomeni i luftės sė Adem Demaēit,mendoi se fillim i mbarimit tė Luftės sė ftoftė do tė ishte me interes qė tė plasohet nė Evropė pikėrisht ngjarja mė e madhe si kthesė nga viti l981,porositė dhe cilėsitė e tė cilit Ēėshtjen shqiptare ngadal por sigurt,hap pas hapi e bartėn pėr zgjidhje ,ēėshtje kjo ku patjetėr, po tė deshtonte ky tajm bajndig shqiptar gjatė viteve l968-l98l,do tė kompromitoheshin interesat evroperendimore pėr demkracinė. Pse po e them kėtė,po e theksoi nga shkaku se Lėvizja shqiptare, demonstrat e vitit l968 me emrin e Adem Demaēit i kishin vėnė nė strategjinė filozofike qytetare evropiane. Ndėrsa demonstratat e vitit l98l gjithashtu Lėvizja shqiptare i kishte vėnė nė ball tė luftės politike shqiptare pėr zgjidhje. Kėto ngjarje me rrezultatet e tyre konstante,kurrė mos me u pajtuar me hapsirėn unike jugosllave,brenda sė cilės synohej nga disa qarqe qė tė kamuflohet pėr »gjidhje« ēėshtja shqiptare, tė paktėn e kompromituan Jugosllavinė deri nė atė masė sa qė nga »plagėt« qė ia sollėn gjatė luftės permanete pėrmes demonstratave, mė nė fund edhe pėrmes luftės sė armatosur,e shtruan atė forcė copa copa, pėr dhe. Nė luftimin dhe shkatrrimin e atij shteti burg-nė shkatrrimin e jugosllavisė,shqiptarėt dhe Adem Demaēi nė rend tė parė do tė marrin pjesė aktive vetėm deri aty ku synonin ēlirimin e kombit shqiptar.
Si erdhi deri te programi i lirisė nga Lėvija pėr ēlrimin e tokave shqiptare, pėrmes rrugės ilegale, njė kohė tė gjatė nė historiografinė shqiptare ka qenė temė kujdestare por mjerisht me tretman konceptual tabu. Nė bazė tė argumenteve qė i kemi siguruar ,rrezulton se pas njė varg procesesh dhe denimesh qė i ishin bėrė nė shkallė individuale dhe kolektive Lėvizjės Nacional Demokratike Shqiptare,deri mė l95o, tė parat personalitete qė do ta vejnė lidhjen nė mes tė asaj historie kombėtare qė po rrumbullaksohej dhe asj historie qė po lindte e Re,kujtoi se ishin dy personalitet qė meritojnė pėr tė i veēuar. Ato personalitete ishin: Mehmet Vokshi me veprėn »Shqipėria e gjihtė shqiptarėve«, dhe Profesor Zekeria Rexha me pedagogjinė e tij qė do tė i drejtojė tė gjitha fijet e nacionalizmės kosovare. Kėta kolosė tė kauzės kombėtare me veprėn e tyre do tė i lidhin tė gjitha programet e Komitetit Mbrojtja Kombėtare e Kosovės, me gjeneratėn e Ibrahim Kelmendit dhe me gjeneratėn e Adem Demaēit. Kėta luftėtarė tė denjė tė ēėshtjės shqiptare do tė kanė shumė veshtersi qė tė punojnė,nga shumė faktorė, sepse pothuej se me Shqipėrinė ,pa tė cilėn ska zgjidhje tė ēėshtjes komėtare,pėr shkak tė Informbyros e trasponuar nė konfrontim me Kosovės mė 1948, ishin shkėputur shumė lidhje dhe fije tė luftės. Asnjė program nuk ishte e mundur qė tė marrė vizė kombėtare,po mos tė ishte i bojatisur nė ato rrethana, me ideologji. Iedeologjitė ēė ėshtė e verteta, pas Luftės botėore ishin promovuar si ēėshtje shumė e »egėr«, pėr ēdo lėvizje kombėtare. E verteta,Ēėshtja e Kosovės nė asnjė etapė nuk ka guxuar tė rraset, nė anėn tjetėr nė stepet e shkretirės aq thellė, sa qė Ēėshtja komėtare tė vej deri aty e tė drojė e frigohet njė ditė edhe nga hijet e veta.Kėtė peshė tė pėrgjegjėsisė e dinin po thuej se tė gjithė luftėtarlt pėr Ēėshtjen kombėtare,sa qė lirisht mund tė thuhet se kujdesi politik ishte bėrė aksiomė pėr lėvizje kah mesi i rrugės, pėr rrugėn e vėrtetė.Nė bazė tė argumenteve arkivore dėshmohet se Aaadem Demaēi,nuk e zgjodhi rastsishtė kėtė rrugė.
Nė Kosovė shkolla e Lėvijes pėr lrimin e tokave shqiptare, e kishte shumė vėshtirė tė luftojė jo sa pėr lri tė vėrtetė ,sa pėr objektivat e saj nė fillim.Pėr ēka e kam fjalėn. Lufta e Lėvijės qė shqiptarėt mos tė regjistrohen turqė,lufta qė shqiptarėt mos ta harrojnė flamurin kombėtar,lufta qė shqiptarėt tė shkollohen nė tė gjitha nivelet nė gjuhėn e tyre amėtare,lufta qė gjuha shqipe tė bėrėt e barbartė nė admnistratė, nuk veqohej si kėrkesė,sepse me atė privohej mundėsia e gjidhjes parcilae tė Ēėshtjes madhore,lufta qė shqiptarėt dhe trojet e tyre tė ndertohen dhe begatohen ashtu si u takon standardeve tė zhvillimit,lufta qė kultura shqiptare tė ndėrtohet dhe begatohet me tė gjitha atributet qė i ngėrthen,ishin fillim dhe mbarim luftė me energji tė trefishuar pėr ta zgjidhė Ēėshtjen e Kosovės me mjete paqėsore. Siqė dihet kjo luftė ndihmoi nė konceptimin e drejtė tė objektivit tė lirisė,por nuk doli si pikė e ndritur sepse pėrmes saj amortizoheshin thelbsisht frontet tjera,edhe pse kurrė nuk u shterr krahu vendimtar i saj.Lufta e Lėvijės ilegale sipas tė dhėnave nuk ishte e konceptuar me kokėfortėsi por me konsekuencė,nuk ishte e konceptuar me pagabueshmėri por me dituri tė peshuar drejtė.
Lufta mė e ndritėshme dhe mė e vėshtirė e ilegalės shqiptare e cila ėshtė paguar edhe me jetė,pėr Lėvizjėn rrevolucionare ėshtė lufta e mospapajtimit tė hapur,por edhe lufta e »fshehur«, pėr efektet e sė cilės mund tė flasi vepra e Fazli Graiqefcit, Shaban Shalės, Metush Krasniqit,luftė kjo qė e lidhi konjungturėn e vjetėr tė NDSH-ės me forcat e reja rrevolucionare. Lidhur me kėtė rrugė tė vėshtirė pėr liri dhe bashkim tė Kosovės me Shqipėrinė, nė rend tė parė do tė shkelqej Adem Demaēi me njė lagjė tė re patriotėsh,lufta e tė cilėve ishte e programuar deri nė detalin mė sublim. Lufta e Adem Demaēit,e shprehur me fjalorin shekencor, mund tė emrohet lirishtė Luftė politike intelektuale, e cila do tė shndėrrohet nė front gjithėpopullor. Ky sukses e kishte frigėsuar okupatorin aq sa nė njė dokument tė qarqeve jugosllave mė 1967, do tė thuhet decidivisht:«Adem Demaēi paraqet rrezikun ma tė madhė qė problemi Kosovar tė na dali njė ditė prej dore«. Sigurisht, kur tė mirren parasysh efektet e Demonstratave mė 1968 ,ai pohim ka mbėshtetje.
6.Si mbeti gjenerata e Adem Demaēit e pathyer
»Ky popull ėshtė shembull mė i madh pėr tė mbajturit e moralit dhe tė meritave tė trashėguara pėr fisnikėrinė dhe pėr shekuj mė radhė ka qenė nėn kapacitetin e tij qė megjithė influencėn tirane dhe degraduese i mban prap kryet lart.Nuk i ka humbė shpresat e veta dhe gjithnjė thotė se jam shqiptar,qoftė edhe nė mes tė zjarrit e pėr kėtė ky meriton tė gradohet me njė listė tė gjatė virtytesh tė pastra dhe shembullore«. Xhorxh F. Wiliams
Shtrohet tash pyetja,ēka i nxiti kolosėt si Fazli Grejqevcin, Shaban Shalėn, Metush Krasniqin dhe mbi tė gjithė Adem DEMAĒIN, qė tė qėndrojnė tė pathyer dhe dinjtoz deri te gjenerata e Zahir Pajazitit dhe Adem JASHARIT, pėr tė u bėrė jo vetėm pjesė e historisė kombėtare, madje mė e ndritshmja, por edhe pjesė e historisė botėrore.
Pikė kulminante e interesimit, veprimit dhe luftimit pėr Lėvizjen pėr bashkimin e tokave shqiptare,ishte nė fillim ēuditėtrisht lufta kundėr ndalimit tė botimit tė folklorit shqiptar. Tė mendohet tash, qarqet e okupatorit kishin shkuar aq larg sa qė i dronin edhe folklorit popullor shqiptar. Kjo shprehje theksohet me domethėnie pezhorative, por jo pėr ta zbritur peshėn e zėrit tė ndėrgjegjės kombėtare siqė ėshtė folklori, i cili kėrkonte qė shqiptarėt mos tė i lėshojnė vatrat e veta. Me fjalė tė tjera, shqiptari nė sistemin e cilėsdo Jugosllavi nuk guxonte tė kėndojė shlirėshėm. Edhe mė me peshė, ishte lufta e gjeneratės Adem Demaqit, kundėr fushatės brutale qė po manifestohej ndaj shqiptarėve nė aksionin policor kinse tė ēarmatimit mė 1956-1957.Nė atė aksion tė gjithė intelektualėt shqiptarė e kishin gjetur pozicionin e tyre nė kuadėr tė fatit tė popullit mbi tė cilin po manifestohej dhuna.
Kaptinė e veēantė pėr Adem Demaēin qė tė bėrėt luftetari mė i denjė kundėr Jugosllavisė homogjene dhe Serbisė sė zėvendėsuar integrale,ishte aksioni me permasa ndėrkombėtare pėr shpėrnguljen e shqiptarėve nė Turqi. Kėtė aksion Adem Demaēi jo vetėm qė do ta luftojė me tė gjitha mjetet, kudo ku kishte kontakt me popull, por njėherit do ta kompromitojė pėr herė tė parė pas reagimeve tė Hasan Prishtinės dhe Sherif Vocės, duke e zhveshur nga ēdo anė e tij ,nga ēdo porosi dhe survejim i tij si dukuri gjenocidale ndaj njė populli. E vėrteta Adem Demaēi do ta kuptoi si rrallė kush nė hollėsi, se ku shpiente Marrėveshja xhentelmene Tito-Kyprili mė 1953 nė Split.Pėr atentatin mė vrastar kundėr popullit shqiptar, do tė reagohet me dinjitet edhe nga e tėrė plejada e intelektualėve tė mirėfilltė shqiptar, por mbi tė gjitha reagimet mė dinjitoze do tė i shprehė, qė nga forma e demonstrimit deri te forma akademike e shkruarjės sė letrave nė adresė tė OKB-ės dhe Shtėpisė sė Bardhė nė Vshington. Nė ato rrethana, »mortaja politike« qė e kishte pėrfshi popullin shqiptar tė okupuar nga Jugosllavia,nuk do tė ndalet nė vijėn e agresivtetit deri nė pėrplasjen e brendshme tė tėrė sistemit kriminal policor mė 1966.
Adem Demaēi do ta kuptojė drejtė aksionin perfid tė qarqeve serbe pėr pengimin dhe mbylljen e shkollave shqipe, qė kishte filluar mė 1957 me moton se »shqiptarėt nuk kanė kuadro«. Ky orjentim politk serb, nė nivel tė qarqeve intelektuale shqiptare,do tė kuptohet nga kėndi i sė »keqės«, sepse vėrtetė kuadro nuk kishte. Nė popull kishte interesim qė tė hapen mundėsitė optimale pėr sigurimin e kuadrove dinjitoz dhe tė nivelit qė e kėrkonte koha. E vėrteta, pėr Lėvizjen ilegale shqiptare, shkolla ishte ai embrioni kah duhej koncentruar tė gjitha aftėsitė, pėr ta nxjerrė popullin shqiptar tė natyrshėm-evropian dhe tė merituar nė ardhmėri. Nuk kemi kėtu pėr qėllim qė tė ndalemi nė elaborimin e vėshtirėsive tė shkollimit, por njė problem nuk mund ta anashkalojmė, se Adem Demaēi e kishte hetuar nga tė gjitha dimensionet se cili ishte ai impulsi i syrit tij largpamės qė tė barrikadohet nė rėndėsinė e shkollimit. Shkollimi dhe lufta intelektuale konsiderohej se do ta shpiejnė Ēėshtjen madhore deri nė cakun pėrfundimtar. Ndėrsa, populli do tė mbetet ai qė nė ēfarėdo situate ,nė fund do ta vulosė tė kaluarėn, do tė mbetet stoik nė tė tashmen dhe do tė marshojė sypatrembur nė tė ardhmen.
Tė gjitha sferat e luftės Ilegale shqiptare do tė i studiojė mirė,do tė i sistematizojė drejtė dhe ma nė fund do tė dali me Program i cili do tė ia dridhė tė gjitha themelet ish Jugosllavisė,pėr tė marr vet pjesė pastaj legalisht nė varrimin e saj, nė varrimin e Jugosllavisė,nė shkallė definitive. Shkurt, ilegalja shqiptare kurrė nuk ėshtė kėnaqur me ndonjė tė drejtė relative. Zgjidhje e zgjidhjeve pėr ilegalen shqiptare ishte dhe mbeti statusi pėrfundimtar i Kosovės. E vėrteta ka patur lėvzije cik cake, deri me dukjen e Adem Demaēit se Kosova duhet nė rend tė parė tė nxirret nga gjiri i Serbisė, ndersa nga gjiri i Jugosllavisė kėrkohej niveli republikan dhe ēėshtja kėtu »provizorisht« asesi nuk pushonte.
Nė ilegalen shqiptare ka patur edhe zėra tė atillė si ai i: Sabit Kapitit, Xhafer Metės, Nexhmi Sejdiut, Shaban Zhijeqit, Nuhi Gashit e tjerė, tė cilėt qysh mė 1951/2 kishin nxjerr zėrin se Kosova duhet ta ndryshojė statusin e saj drejtė bashkimit me Nėnėn Shqipėri. Ky orientim historikisht i ka shėrbyer edhe ilegales edhe legales, si ora mė e ndritshme pėr tė u afruar drejtė kah objektivi i nderkombėtasrizimit tė Ēėshtjes shqiptare nė pėrgjithėsi. Kosova e robėruar nė kėtė luftė nė shumė epioda tė saj, sidomos nė luftėn e ilegalės ishte vetėm njė pretekst pėr artikuliminn e kerkesės se cila ėshtė korniza e Shqipėrisė etnike. Kuptohet vetėm shkollimi i kuadrove dhe nxierrja e fakteve para opinionit, sidomos nga intelektualėt kosovarė, ka bėrė qė »preteksi« tė bėret luftė dialektike. Po e theksojmė kėtu edhe njė fakt se po mos tė kishte nė mes tė luftetarėve tė ilegalės ndonjė konflikt strategjik, po mos tė kishte nė luftėn e legalės iluzione fikse , koha e Ushtrisė Ēlirimtare tė Kosovės do tė vinte mė shpejtė. Unė them me plotė tė drejtė se fuqia politike, sakrifica morale dhe shpirtėrore e Adem Demaēit, nė Ēėshtjen kombėtare, se kah do tė shkojė Kosova, ka dominuar afro njė gjysmė shekulli,pėr tė u pozicionuar aty ku duhet,nė embrion. Lėvzija ilegale pėr ēlirimin e tokave shqiptare do tė sheshėzohet pas disa proceseve gjyqsore nė shumė qytete tė Kosovės,sidmos pas vitit 1954. U bė ashtu me qė pushteti do tė egėrsohet me njė anė dhe nė anėn tjetėr qeveria Jugosllave pas vdekjės Stalinit, kishte akumuluar mjaftė forcė pėr tė ndėrmarr operacione anti shqiptarė dhe anti kososvar, nė katėr drejtime:
l.Nė drejtim tė denoncimit se »nuk egziston ēėshtja shqiptare nė Jugosllavi« ,ēėshtje kjo qė u objektivizua me kerkesa tė shumta qė tė nadlet terrori ndaj shqiptarėve,por jo tė ndalet ēėshtja e tė shtruarit tė statusit pėrfundimtar tė Kosovės. Sidmos nga »Lidhja Kosovare« nga viti 1956 e tutje, nė shkallėn mė dinjitoze, u shtruan kėrkesa tė drjtuara instancave mė tė larata tė OKB-ės dhe niveleve mė tė larta shtetrore nė SHBA.
2.Egziston Ēėshtja e arratisjes sė shqiptarėve nga Shqipėria nė Jugosllavi 1949-1956, pėr tė cilin fenomen agjentėt e Jugosllavisė alarmonin, qė nga instancat e OKB-ės e deri te sateliti ma i vogėl i propogandės serbo-greko-turke, se nė »Jugosllavi do tė arratiset e tėrė Shqipėria,se atje do tė mbetet vetėm Enver Hoxha si Robinson Kruso«. Kjo propogandė hileqare, hipokrite dhe makiaveliste ndihmohej edhe nga njė soj shqiptarėsh kėtu nė Kosovė por edhe nga shumė foca ,tė cilat ideologjinė e kishin bėrė biznis poltik dhe prostitucion moral tė tyre, qofshin tė majtė apo tė djathtė. Me fjalė tė tjera propoganda jugosllave, kishte arritur shumė largė pėr ta mjegulluar shpėrnguljen e shqiptarėve nė Turqi, pėrmes arratisjes sė shqiptarėve nga Shqipėria nė Jugosllavi. Shikuar nga aspekti shkencor heuristik dhe hermenutik,ky fenomen ka qenė akti mė »vetvrasės« pėr kosovarėt pėtmes fatit tragjik tė ballistėve tė Shqipėrisė. Asgjė nuk u interesonte kastave politike shqiptare nė Shqipėri pėrpos pushtetit tė lakuriquar dhe ideologjisė gogol, qoftė e »majtė«, qoftė e »djathtė«. Ato nuk kanė sakrifikuar asgjė pėr ēėshtjen e Kosovls si e shtronte Adem Demaēi. Kėtė qė e theksuam del qartė nga Programi i »Lėvizjės rrevolucionare pėr bashkimin e shqiptarėve«.
3.Ilegala shqiptare do tė pėrqendrohet nė luftimin e propogandės se: »shpėrngulja e shqiptarėve nė Turqi« nuk ėshtė as nuk mund tė bėrėt kurrė »ēėshtje fetare«. Ky fenomen ishte lansuar me kujdes nga nomenklatura kriminale jugosllave nė anėn tjetėr, sepse dihej nė njė masė se ēka do tė thot kjo ēėshtje pėr kultiurėn evropiane. Lidhur me kėtė, do tė duhej lėshuar njė sy kundėrthėnjeve fetare nė Evropė, por problemi fetar kurrė as nuk ka qenė as nuk do tė ketė shansė tė bėrėt, porblem shqiptar. Prandaj, nė kėtė studim e injorojmė jorastsisht.
4.Ilegalja shqiptare ėshtė ajo qė e hetoi me kohė nga tė gjitha dimenzionet se ēka do tė thot dhe ku shpje propoganda dhe lufta jugosllave: »Pėr luftimin e rinisė shqiptare ,e cila ne ēdo kusht duhet tė alienohet nga Lėvizja kombėtare, sepse orientimi »enverist« ishte konkluduar mund tė amortizohet pėrmes gjykimeve, ku silleshin dėnime drakonike. Nė kėtė drejtim kėrkesa jugosllave- »pengoni tė rinjėt shqiptarė nė shkollim», ishte apostrofim i dalur nga Marrėveshja »Xhentelmene 1953« dhe »Klubi i Rankoviqit 1954«,institucione kėto ,tė cilat sė bashku pėrbėnin frontin e kishės, pėr tė u bėrė ashtu tė »shejtė«, pėr sulmin frontal tė popullit shqiptar me njė anė dhe pėr lidhėshmėrinė jugoslave me Srbinė homogjene dhe integrale nė anėn tjetėr.
Tė gjitha oscilimet e kėtilla politikaneske i kishte lexuar drejtė dhe me kohė Adem Demaēi. Prandaj, nuk ishte me rėndsi tė kuptohet forma e politikės jugosllave, por ishte me peshė tė madhe kombėtare tė kuptohen dhe tė zhveshėn koniungturat e saj,strofujtė e saj nepėr botė, oscilimet e hilegjijėve shqiptarė nė anėn tjetėr,dhe, mė nė fund pėrqėndrimi dhe konsekuenca pėr tė u sakrifikuar.Adem Demaēi nė luftėn e tij politike i kishte provuar kthesat e shumė politikanėve qė donin tė i bashkangjiten,por e kishte vrejtur se ca prej tyre nė momentet vendimtare ishin lodhur. Sė kėndejmi, nga njė shikim i margjinar filozofiko-eksplikativ sikur Adem Demaēi na del para historisė dhe ligjeve tė saj si individualist i madh. Por jo, nėse lexohet me kujdes se ku dėshironte Adem Demaēi ta ndali lokomotivėn e tij, nė cilin stacion, nė cilėn rrethanė shoqėrore dhe gjeostratregjike,ai vėrehet se nuk ishte i tillė sepse nėse politika dėshirohet tė lexohet drejtė dhe profesionalisht nė baza shkencore, atėherė mund tė thuhet se Adem Demaēi ėshtė personalitet i veprave tė mėdha dhe sakrificave qė tė tjerėt nuk mund tė i durojnė.Nuk e kishte theksuar formalisht Adem Demaēi faktin se »Lufta jonė do tė jet e gjatė«. Me kėtė madhėshti politike, Adem Demaēi e ka bėrė ēėshtjen e Kosovės,ēėshtje botėrore,kuptohet jo me »individualizmin« e tij por me shkollėn institucionele tė luftės sė tij prej liberatori, si do tė thoshte Fan Noli.
Vet fakti se Adem Demaēi e filloi burgimin si »individualist«,kur doli nga brugu pėr herė tė parė, gati askush nuk guxonte tė flasi me te,tė i afrohet. Ndėrsa, kur e mbaroi burgun e fundit mė 1990, i tėrė populli brohoriste emrin e tij,e tėrė Kosova ishte nė kėmbė, flet fare simbolikisht se cili ishte popullariteti tij ndėr shqiptarė dhe kudo nepėr meridianėt e botės liridashėse ku ndihej fryma shqiptare.
7.Dy metoda tė luftės pėr ndėrkombėtarizimin e Ēėshtjes Kosovės
»Ēdo popull i shtypur ka tė drjtė tė shkundė zgjedhėn e tij, dhe nė qoftėse Shqiptarėt janė mėrzitė dhe lodhė nga zgjedha (e huej) ...dhe dėshirojnė tė jenė indipedent, urimet e mija mė tė pėrzemėrta pėr ta«. Gladstone,kryeministėr i Anglisė 1880
Demontimi i sistemit dhe demontimi i shtetit tė Jugosllavisė,ishin konceptet mė tė njohura qė burojnė nga filozofia ekliptike e Adem Demaēit pėr ta shtruar pėr dhe, katrahurėn e quajtur Jugosllavi,burgun e popujve, armikun mė kontraverz,okupatorin mė gjakpirės qė do ta mbajnė nė mend shqiptarėt nė historinė e tyre.Lidhur me kėtė historia moderne e Evropėr njeh krime dhe shtypje ndėr mė tė egrat ,por krimet dhe shtypjet serbe mbi shqiptarėt ,gjithnjė duke u mbėshtetur nė dokumentet serbe,janė ndėr mė tė egrat nė Evropė.Kundėr kėsaj egeėrsie do tė luftoi 28 vjetė nė njė formė specifike,pėrmes burgut Adem Demaēi.Shtrohet tash pyetja si mundet njė njeri tė luftoi kundėr njė okupatori me aq sukses vetėm.Jo, Adem Demaēi e filloi burgun vetėm,por e mbaroi me disa »divizione« shqiptarėsh nepėr burgje,tė cilėt u bėrėn univerziteti mė i organiuar nė luftė pėr liri.E verteta Adem Demaēi nuk ishte »rektor« i atij univerziteti,por ishte ideolog dhe prijės shpirtror i asaj shkolle kombėtare, nė luftė pėr liri.Nė kėtė shkollė ēdo shqiptar i vėretė ka luftuar tė bėrėt nxėnės i Demaēit.
Adem Demaēi do tė lajmėrohet nė demonstratat e vitit 1968 pėrmes atyre patriotėve qė ishin tė nxitur prej tij. Ajo gjeneratė kishte pėr qėllim DEMONTIMIN E SISTEMIT tė Jugosllavisė. Duke e hetuar atė demontim kompromitues, pushteti do tė mundohet pėr tė bėrė renovime sistemore mė 1974. Asgjė nuk da ndalė gjeneratėn e Adem Demaēit nė anėn tjetėr se mė 1981 do tė fillojė shkalla tjetėr e DEMONTIMIT tė SHTETIT. Lidhur me kėtė itinerar tė vijave tė thella politike mė 1 tetor 1997 Adem Demaēi do tė ndahet pėrgjithėmonė nga metoda paqėsore dhe do tė vėrsulet nė aplikimin e metodės sė luftės armatosur, mė vonė edhe si shef u Zyrės politike tė UĒK-sė. Mbi tė gjitha Adem Demaēi do tė mbetet luftėtari mė i devotshėm i FJALĖS sė LIRĖ.
Pėr tė i luftuar me tė gjitha mjetet tė katėr drejtimet jugosllave kundėr popullit shqiptar, »Lėvizja revolucionare pėr bashkimin e shqiptarėve«,do tė sheshohet nė skenėn historike nė fund tė vitit 1958 pėr ta zgjidhur Ēėshtjen e Kosovės pėrmes dy metodave,tė cilat do tė aplikohen nė shkallė tė pėrsosur. Kohėzgjatja e tė dy metodave do tė operacionalizohet, do tė funksionojė deri mė 10 qershor 1999. Ato metoda ishin apostrofuar dhe shndėrruar nė doktrinė politike dhe ushtarake tė njė fronti politik kombėtsr qė i kishte dy »Porta triumfale«. Sė pari, nė funksion ishte operacionalizuar Metoda PAQĖSORE, e cila do tė zgjatė deri mė 1 tetor 1997. Pastaj, operacionalizohet Metoda e LUFTĖS SĖ ARMATOSUR, e cila triumfalisht pėrfundoi mė 13 qershor 1999. Kėto metoda do tė gjenden tė sistemuara mirė nė Programin e »Lėvizjes Revolucionare pėr Bashkimin e Shqiptarėve«. Ky program e kishte ideologun mė tė denjė gjatė gjithė gjysmės sė dytė tė shekullit XX-tė, e kishte Adem Demaēin. Nė Program nė shkallė dialektike analizohet ēdo pjesė e historisė mė tė re shqiptare, duke i vėnė nė fokusion dinamik tė gjithė faktorėt e saj,prandaj do tė kėrkohet nga Lėvizja tė kalohet nepėr kėto rrugė tė zhvillimit,duke e nxierrė nė shesh qėllimin e Lėvizjes.Nė program ndėr tė tjera tekstualisht thuhet:
1.Qėllimi i parė dhe i fundit i lėvizjes sonė asht sigurimi nė shumicė prej shqiptarėsh ,qė gjinden ende nėn administrimin e Jugosllavisė d.m.th. qėllimi i parė dhe i fundit i Lėvizjės sonė asht ēlirimi i krahinave shqiptare tė aneksueme prej Jugosllavisė dhe bashkimi i kėtyre krahinave me nanėn e vet Shqipninė.
2.Lėvija jonė, pėr me mbrrijtė qėllimin e naltpėrmendun, ka me pėrdorė tė gjitha mėnyrat dhe mjetet qė i vijnė pėrdorė-prej atyne politiko propogandistike-MJETE PAQĖSORE e deri te lufta e armatosun dhe kryengritja e pėrgjithshme popullore-MJETE JOPAQĖSORE.
3.Nė rrealizimin e tė drejtės sė patjetėrsueshme tė popullit shqiptar pėr ēlirim dhe bashkim,Lėvizja jonė ka me pranue me miradie tė madhe, ēdo ndihmė e pėrkrahje tė sinqertė,materiale dhe morale prej kahdo dhe kujdo qė i vijnė e tė i ofrohen.
4.Lėvizja jonė nuk drejton aktivitetin dhe luftėn e vet kundėr Jugosllavisė dhe sitemit tė saj shoqnoro-ekonimik si tansi-por aktiviteti dhe lufta e saj do tė vazhdojė,do tė shkojė deri nė atė shkallė, sa tė i ēlirojė dhe tė i bashkojė me Shqipninė krahinat shqiptare-tė aneksueme prej Jugosllavisė«.
Pėr ēudi autori i Programit tė »Lėvijes...« kėtė orjentim e plason nė Statut ,ndersa tė njetjtat efektiva tė luftes detelizohen dhe eksplikohen mėtej deri nė formėn mė subtile tė luftės pėr ta arritur qėllimin final.
Metoda paqėsore e luftės nė Programin e »Lėvijes rrevolucionare pėr bashkimin e shqiptarėve«, ėshtė koncentruar si doktrinė politike. Lidhur me kėtė nė Program nuk janė caktuar limitet e saj kohore, as mjetet e saj tė luftės, sepse konsiderohet se ishin tė njohura.Nė fakt e tėrė lufta paqėsore nė program duhet tė kuptohet si strategji sepse dihej qartė se okupatori do ta kuptoi gjuhėn e Lėvijes vetm atėherė kur tė flasi si UĒK-ėja. Lėvizja Rrevolucionare sipas shumė tė dhėnave kishte nė plan grumbullimin e »armėve«,por ai grumbullim kurrė me asnjė argument nuk ėshtė dėshmuar. E vėrteta plasimi i metodave ,kėshtu tė kombinuara,dėshmon pėr orientimin strategjiko-taktik tė Lėvijes qė tė valorizohen tė gjitha mundėsitė e luftės.
Metoda paqėsore pėr Lėvizjen, le tė kuptohet se krijuesit dhe ideatorėt nuk ishin fanatikė-militantė,por ishin filantropė, aq mė parė kur dėshmojnė se nuk janė kundėr Jugosllavisė dhe sitemit tė saj,por janė qė Kosova tė i bashkohet Shqipėrisė sepse lufta e tyre ishte e drejtė,sepse kėrkesa e tyre ishte legjitime. Ky bashkim pėr mos me mbetė rob i vetflijimit dhe mėsimit statik pasiv, nuk eksploatohet dhe pėrfundon misioni i tij me mjete tė vetme paqėsore, por kėrkohet edhe kryengritja popullore. Mu pėr kėtė arsye mėsimet e Adem Demaēit ishin dinamike, revolucionare dhe kuptimplota. Me kėtė nocion autori i Programit e vėren rrolin e individit dhe tė popullit nė histori nga kėndi i njė pėrvoje si tė traditės kombėtare ashtu edhe tė kėrkesave ndėrkombėtare. E vėnė nė kėtė funksion diplomatik filozofia e Adem Demaēit nuk kishte shans qė tė dali humbėse historike. Me kėtė po thuaj se nostrifikohen caqet e luftės, fakt ky tė cilit Jugosllavia i frigohej mė tepėr se sa kunderthlnieve bllokiste dhe Luftės sė Ftoftė(1949-1989).Mu pėr kėtė e tėrė forca e shtetit jugosllav i frigohej mė tepėr njė njeriu se sa njė armate tė tėrė sepse dihej mirė se ēfar mund tė dali nga idelaete Adem Demaēit.
8.Karakteri i bashkimit kombėtar nė Programin e Adem Demaēit
Me Programin e »Lėvijės rrevolucionare pėr bahkimin e shqiptarėve« lufta paēėsore dhe kryengritja e armatosur e kishin njė karakter i cili i kishte dy pika tė drejtėpeshimit tė hapėrimit historik
Kjo pikė e drejtėpeshimit i kishte disa karaktersitika tė cilat nė ēdo hap hasin nė vėshtersi nė brendinė dhe subjektin e luftės shqiptare pėr liri.Lidhur menkėtė kėtu po e shtrojmė si argument faktin se Adem Demaēi mė 1958 ishte gati i vetmuar. Ky pozicion nuk ishte kapital pėr Adem Demaēin. Ishte ashtu sepse ky politikan dhe strateg i Ēėshtjes kombėtare atėherė nuk ndiqej vetėm nga njė prokuror, por edhe tė trembėdhjetė dėshmitarėt qė ishin sjellė para gjyqit(1958) jo qė ishin tė gjithė shqiptarė, jo qė ishin tė gjithė intelektualė,por edhe nė tonin e dėshmisė edhe nė pėrmbajtjen e akuzės,edhe me grimasat qė i ngėrthenin,edhe me shkumėm qė e pėrballonin,edhe me »epshologjinė« e tyre qė e dėshmonin se janė »««pėr bashkim vllaznim«, janė mė tė egėr se prokurori, dhe pėr ēudi dymbdhejtė prej tyre nė gjykatore do ta vėrtetojnė atė qė e kishin shprehė »me dėshirė« nė hetuesi.
Si konsekuencė, mund tė konkludojmė se me »kuadro« tė tillė nuk mund tė llogaritej nė asnjė levė tė bashkimit kombėtar.Me gjithėketė,bashkimi i adresohej perspektivės dhe kohės, me kuadro tė tjerė dhe me lojėra tjera politike tė cilat Adem Demaēi mjaftonte tė i vėjė nė lėvizje. Po jo vetėm kaq, shumė ide tjera tė cilat e kanė lėvizė ēėshtje iu kanė aersuar Bacė Ademit. Dhe ishte ashtu sepse ato ide pėrputheshin me kornizat themelore tė Lėvizjes. E vėrteta, koha dėshmoi se Adem Demaēi nuk ishte vetėm vizionar por edhe strateg i vijave tė gjata tė luftės.
Tė shohim tash si e koncepton intelegjencinė nė filozofinė e bashkimit Adem Demaēi. Nė qershor tė vitit 1946 Enver Hoxha do tė i shkoi Titos nė Beograd pėr vizitė zyrtare shtetėrore. Nė monografinė e Jon Halliday, Shqiptari dinak, Londėr 1986(»The artful albanian«), ndėr tė tjera pėrshkruhet edhe takimi i pushtetarėve tė cekur nė Beograd. Duke mos i lėrė anash tė gjitha ato pėrsiatje tė politikės shqiptare gjatė okupacionit,qė nė kontinuitet shtrohej Ēėshtja e Kosovės, edhe tash pas mbarimit tė luftės Enver Hoxha, pasi qė do ta pėrshkruej »mikpritėsinē« nga njė pozicion psikologjiko-didaktik, pasiqė do ta vejė nė thumb tė kritikės tij tejet bindėse pėrkah fjalia dhe konstrukti i saj, do tė shtoj kėtė:«Ju(Tito) i njihni padrejtėsitė historike qė i kanė bėrė imperialistėt e ndryshėm e reaksioni serbomadh Shqipėrisė. Ju i njihni, gjithashtu, qėndrimet parimore tė Partisė sonė gjatė Luftės Nacionalēlrimtare dhe dėshirėn e mirė tė popullit tonė pėr miqėsi me popujt e Jugosllavisė. Nė vazhdim unė(Enver Hoxha) i shpreha Titos mendimin e palės shqiptare se Kosova dhe viset e tjera nė Jugosllavi tė banuara nga shqiptarėt i pėrkasin Shqipėrisė dhe duhet tė i kthehen kėsaj. Shqiptarėt luftuan,qė tė ketė njė Shqipėri tė lirė dhe sovrane, sė cilės tani duhet tė i bashkohen edhe viset shqiptare tė Jugosllavisė. Ka ardhur koha qė ky problem nacional tė zgjidhet drejt nga partitė tona«.
Gjithnjė sipas tė njėjtit burim, Tito do tė pėrgjigjet se: »Jam dakord me pikėpamjen tuej,por tash pėr tash nuk mund ta bėjmė dot kėtė gjė, sepse serbėt nuk do tė na kuptojnė«.Nė kėtė stil tė Titos thelbėsisht do tė i pėrgjigjet edhe Miladin Popoviqit, i shtyrė nga shefi partiak i tij mė 1943. Tito, pra nuk e kishte ndryshuar qėndrimin e ēoroditur, e donte Serbinė e madhe dhe ajo si duket nė orientimet e tij politikaneske i shkonte pėr shtati.
E tėrė kjo qė thuhet sikur mbetet ēėshtje formale sepse kompromis me Titon tė paktėn populli i Kosovės nuk ka patur kurrė. Nė fakt populli i Kosovės ka konsideruar se tirani i Beogradit ishte shkaktari numėr njė qė nuk gjindeshin tė bashkuam nė shtetin e tyre. Ky argument i kosovarėve ka qendruar gjithmonė pa marrė parasysh se ēka kemi shkruar ne historianėt pėr tė i zburtur plagėt tona. Kėtė fakt e shėnova nga se edhe nė shėnimet e Titos, qė gjinden tė arkivuara nė Arkivin e Jugosllavisė(AJ S.Tito,1946-02 s.pov nr.25) tekstualisht pakontestueshėm argumentojnė se Enver Hoxha nė qershor 1946 e shtroi ēėshtjen e bashkimit tė Kosovės mė Shqipėrinė. Ky element sot botėrisht dihet, por nga kundėrshtarėt e Enver Hoxhės relativizohet.
Por nuk ėshtė shėnuar nė historinė tonė se sa sadist dhe tiran, sa hakmarrės dhe hileqar ishte Tito, i cili ēdo kėrkesė qė tė zgjidhet ēėshtja e Kosovės drejtė, pastaj do ta kualifikojė si »enverizėm«, ēdo gjė pastaj nė ish Jugosllavinė e tij dihej, shqiptari i kishte disa tė drejta, por kur nuk kishte tretman tė qytetarit nė shtėpi tė vet. E vėrteta, si tė bėret dallimi nė mes tė Konventės Jugosllavisė mbretėrore me Turqinė pėr t i shpėrngulė shqiptarėt nė Anadoll mė 1938 dhe Marrveshjes xhentelmene Tito-Mustafa Kyprili mė 1953 nė Split, rezultat i sė cilės ishte 412ooo shqiptarė tė shpėrngulur nė Turqi,por edhe 149000 vjet burg pėr shqiptarė deri mė 1980 kur tirani i Beogradit nuk ishte ma gjallė. Nga ky rrafsh ku rrezatojnė shumė drejtėza duhet kėrkuar qėndrimin dinjitoz dhe shumė largpamės tė Adem Demaēit, i cili mė herėt se kshdo tjetėr nė Evropė e hetoi tiraninė titiste mbi shqiptarėt e Kosovės.Kuptohet, nė luftėn e Adem Demaēit kanė hise edhe dhjeta e dhjeta intelektualė patriotė qė ishin survejuar pėr tė njėjtėn ēėshtje para tij , dhe me te e deri mė 10 qershor 1999.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn