als_Latn bos_Latn ron_Latn
Ne xhunglen e Guatemales, ne Tikal, ekziston nje tempull. Ky tempull eshte ndertuar nga mbreti Diell, mbret I nje nga civilizimeve me te medha te Amerikes, Majat. Emri I tij ishte Jasaw Chan K’awiil. Ai jetoi deri ne moshen 80 vjec edhe u varros ne 720 pas Krishtit nen rrenojat e ketij monumenti. Ne mbishkrimet e Majave thuhet se ai ishte shume I dashuruar me gruan e tij. Per nder te saj,ai I ndertoi nje tempull perballe tempullit te tij. Cdo vere edhe vjeshte, pikerisht ne momentin e ekuinoksit, dielli lind pas tempullit te tij edhe me hijen e tij mbulon tempullin e gruas se tij te dashur. Nderkohe qe dielli perendon, hija e tempullit te saj mbulon tempullin e tij. Edhe pas 1300 vitesh keta dy te dashuruar vazhdojne te prekin e puthin njeri tjetrin nga bota e pertejme.
Ne te gjithe boten njerezit dashurojne. Ne emer te dashurise kendohet, kercehet, shkruhen poezi e tregime. Ne emer te dashurise krijohen legjenda e mite. Njerezit vuajne per dashuri, jetojne per dashuri, vrasin per dashuri edhe vdesin per te. Sic thote edhe Walt whitman “Oh, do te humbja cdo gje per ty “. Deri me sot jane bere studime per dashurine romantike ne 170 shoqeri te ndryshme, edhe nuk eshte gjetur asnje qe te mos kete njohur dashurine.
Dashuria ne fakt nuk eshte thjesht nje produkt I zemres por edhe I mendjes. Ajo eshte nje kombinim midis neurokimise edhe tregimtarise. Dashuria eshte nje kombinim midis hormoneve edhe neurotrasmetuesve (te cilet jane lende kimike qe leshohen ne trurin tone per te percuar nje sinjal nga nje neuron ne tjetrin) te cilet bejne te mundur qe ne te ndjejme emocione, edhe tregimeve qe eshte mjeti nepermjet te cilit ne rrefejme emocionet tona.
Cfare eshte dashuria romantike? Ne baze te te dhenave dashuria romantike nuk eshte thjesht nje emocion, eshte nje shtyse, nxitje, eshte nje motiv. Pse? Sepse eshte pjese e trurit tone, ne zona te cilat cilat jane pergjegjese per deshirat, nevojat, mallin, vartesine, euforine, motivimin, perqendrimin, kenaqesine. Ajo ndodhet edhe ne zona te trurit te cilat kalkulojne humbjen e fitimin, e cila aktivizohet kur ne duam te ndermarrim risqe te medha. Dashuria eshte edhe guxim.
Tre komponentet e dashurise te cilat jane te lidhura me sisteme te ndryshme ne tru por qe komunikojne ngushte me njeri tjetrin jane:
1. Epshi – per te jane pergjegjes hormonet androgjen dhe estrogjen. Eshte ‘uri ‘per plotesimin e aktit seksual, ashtu sic I referohet edhe poeti W.H. Auden “ bezdi e patoluereshme neuronale”.
2. Terheqja – per te jane pergjegjes rritja e dopamines, noradrenalines edhe ulja e niveleve te serotonines. Kjo eshte dashuria romantike, pasionale e karakterizuar nga eufori kur gjerat shkojne mire edhe ndryshime te tmerrshme humori, vuajte kur ato nuk shkojne mire. Fokusohesh tek personin i dashur, behesh obsesiv ndaj tij dhe ke mall per te.
Kur studiuesja Helen Fisher ka pyetur personat e dashuruar se sa shpesh mendonin ata per personin qe dashuronin? Te gjithe dhane nje pergjigje: “Gjithe diten, gjithe naten”.
3. Afeksioni – per te jane pergjegjes hormonet oksitocin edhe vazopresin. Keto bejne te mundur krijimin e nje marredhenjeje te gjate e stabel, ku ka paqe e qetesi.
“Gjate orgazmes, nje nder gjerat kryesore qe ndodh eshte rritja e madhe e oksitocines edhe vazopresines ne tru. Ato jane hormonet e te ‘qenurit mire’. Bejne te mundur krijimin e lidhjeve sociale mes njerezve, formimin edhe krijimin e marredhenjes stabel mes ciftit.“
Por perse zgjedhim nje partner ne vend te nje tjetri? Perse na pelqen pikerisht ai ose ajo edhe jo nje tjeter? Psikologet thone se ka te bej koha e momenti I duhur, niveli e njejte ekonomik, social e shoqeror, niveli I njejte inteligjence, eksperienca te ngjashme ne femijeri etj. Por ketu shtrohet edhe nje pyetje tjeter. Perse ne nje vend ku te gjithe kane te njejtin nivel ti zgjedh pikerisht “ate”? Pikerisht per ti dhene kesaj pyetje nje pergjigje shkencetaret po mundohen te studiojme me thelle trurin tone.
Cfare eshte te dashurosh? thote Shakespeare. Nje pyetje te cilen qenia njerezore e ka bere qindra e mijera vjet me pare, qe kur qendronin rreth zjarrit, shtriheshin e shikonin yjet. Qe dashuria qendron brenda nesh, kete e kemi ditur gjithmone, por shkencetaret sot mund te vertetojne se ajo eshte e rrenjosur thelle ne trurin tone. Megjithate, mendoj se sado te ecim me kerkimet tona per ti dhene nje perkufizim, eshte nje emocion, nxitje apo motiv do te kete gjithmone magji ne dashuri.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn