als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Abonohu pėr lajmet me e-mail:
Okupimi i Shqipėrisė nga Italia
Nė prill tė vitit
1939 Italia e okupoi Shqipėrinė. Okupimi ishte rezultat i ultimatumit me tė cilin Shqipėrisė iu imponua bashkimi me Italinė, pas sė cilės fshihej qėllimi i bashkėngjitjes sė Shqipėrisė me Italinė. Mbreti Zog e refuzoi ultimatumin, dhe kjo i dha arsye Musolinit qė ta sulmojė Shqipėrinė. Mė 7 prill tė vitit
1939, afėr 40.000 ushtarė italianė u zbarkuan nė limanet kryesore tė Shqipėrisė: nė Durrės, Vlorė, Sarandė dhe Shėngjin. Rezistenca e ushtrisė shqiptare
tė papėrgatitur dhe tė armatosur dobėt u mposht shpejtė dhe nė ditėn e ardhshme ushtria fashiste marshoi nė Tiranė. Nė ndėrkohė, mbreti Zog e lėshoi vendin.
Mė 16 prill u thirr kuvendi kushtetues i improvizuar i cili e pezulloi dinastinė mbretėrore shqiptare
dhe kushtetutėn, duke e shpallur bashkimin e Shqipėrisė me Italinė nėn kurorėn e perandorit italian Emanuelit III. Nė tė njėjtėn ditė u formua edhe qeveria kuislinge shqiptare
nė krye me Shefqet Vėrlacin. Edhe pse nė kėtė mėnyrė Shqipėria e humbi pavarėsinė e saj kombėtare, ajo megjithatė u trajtua si monarki autonome kushtetuese nė kuadėr tė Italisė fashiste.
Okupimi fashist i tokave anėsore tė banuara me shqiptarė
Pas kapitullimit tė mbretėrisė jugosllave dhe greke nė prill tė vitit
1941, forcat fashiste filluan ti copėtojnė vendet e okupuara. Nė konferencėn e Vjenės nė prill tė vitit
1941, nė takimin Kano-Ribentrop, Shqipėrisė sė okupuar nga tokat jugosllave iu dhanė pjesė tė Maqedonisė sė sotme Perėndimore dhe pjesė tė Kosovės. Pėrveē kėtyre tokave, Shqipėria e fitoi edhe pjesėn veriore tė Epirit nė Greqi, ku gjithashtu jetonte njė popullsi e konsiderueshme shqiptare
. Kėshtu toka e Shqipėrisė thuajse dyfish u rrit. Fashistėt italianė dhe bashkėpunėtorėt e tyre vendorė e shfrytėzuan kėtė gjendje qė kėtė zgjerim tokėsor ta paraqesin si pėrmbushje tė synimeve shekullore tė shqiptarėve pėr bashkim kombėtar nė kuadėr tė kufijve tė tyre etnikė.
Organizimi i pushtetit nė pjesėt kosovare dhe maqedonase tė Shqipėrisė etnike iu besua Komisariatit tė Lartė Civil pėr Kosovė, Dibėr dhe Strugė nė krye tė tė cilit qėndronte Fejzi Alizoti nė cilėsinė e ministrit tė qeverisė kuislinge shqiptare
. Mė vonė, ky komisariat civil u ndryshua me tė ashtuquajturėn Ministri e Viseve tė Ēliruara, e cila veproi deri nė shkurt tė vitit
1943.
Nė tokat e ēliruara u formuan 4 prefektura: Prizreni, Peja, Dibra dhe Prishtina. Nė funksionet mė tė larta nėpėr prefektura u vendosėn persona nga radhėt e kuislingėve, ndėrsa pėr zgjedhjen e tyre kujdesej qeveria nė Tiranė. Gjithashtu, nė kėto toka u vendosėn edhe forca tė shumta ushtarako-policore.
Jashtė zonės okupuese mbeti popullsia shqiptare
e cila jetonte nė viset e Kosovės dhe Maqedonisė, tė cilat ranė nėn okupimin bullgar. Aty bėnte pjesė rrethina e Ferizajt dhe qytetet vijuese me rrethet e tyre tė banuara me shqiptarė: Kaēaniku, Vitia, Gjilani, Presheva, Bujanoci, Shkupi dhe Kumanova.
Nė zonėn bullgare tė okupimit, jeta e shqiptarėve ishte shumė ndryshe sesa nė atė italiane. Pushteti fashist bullgar e vendosi gjuhėn bullgare si zyrtare dhe e tėrė administrata ishte bullgare. Nxėnėsit ishin tė detyruar qė nėpėr shkolla tė mėsojnė nė gjuhėn bullgare, e cila ishte pjesė e politikės pėr bullgarizim tė popullsisė. Regjimi bullgar zbatonte masa shtypėse ndaj popullsisė sė okupuar, i ndihmuar nga aparati i fuqishėm policor dhe administrativ, i cili nuk kishte pėrkrahje nga popullsia vendore.
Pėrfitimet nga okupimi italian nė tokat jashtė Shqipėrisė
Edhe pse bashkimi u bė nėn kapelėn fashiste, megjithatė pėr popullsinė shqiptare
nė Kosovė dhe nė Maqedoninė Perėndimore kishte rėndėsi tė madhe historike. Gjuha shqipe u shpall si gjuhė zyrtare bashkė me atė italiane. Pėr herė tė parė u hapėn shkollat fillore dhe tė mesme nė gjuhėn shqipe, u legalizua pėrdorimi i simboleve kombėtare dhe u lejua organizimi politik nė bazė kombėtare. Administrata vendore ishte nė duart e shqiptarėve, tė cilėt i pėrbėnin edhe forcat lokale policore.
Autonominė e kėtillė shqiptarėt e gėzonin gjatė gjithė kohės sė sundimit italian dhe vazhduan ta gėzojnė edhe pas kapitullimit tė Italisė nė shtator tė vitit
1943 dhe marrjen e pushtetit nė Shqipėri nga gjermanėt.
Reaksionet ndaj okupimit fashist
Edhe krahas asaj qė pushteti fashist u solli pėrfitime kombėtare dhe tokėsore shqiptarėve, ai megjithatė pėrjetohej si okupues. Reaksionet e para tė pakėnaqėsisė u manifestuan pas kryerjes sė aneksimit. Kėshtu, gjatė vitit
1939 dhe 1940 nė tė gjithė qytetet mė tė mėdha tė Shqipėrisė u organizuan demonstrata popullore dhe u kryen sabotime kundėr pėrgatitjeve tė Italisė pėr luftė. Veēanėrisht shprehje tė fuqishme tė pakėnaqėsisė paraqiste pėrpjekja pėr atentat ndaj mbretit italian Emanuelit III gjatė kohės sė vizitės sė tij nė Tiranė nė maj tė vitit
1941. Megjithatė, organizimi i rezistencės sė armatosur kundėr pushtetit fashist nė Shqipėri filloi nė pranverė tė vitit
1942 me formimin e ēetave tė para partizane tė udhėhequra nga Partia Komuniste e Shqipėrisė.
Pakėnaqėsi ndaj okupimit fashist manifestonin edhe shqiptarėt nė Maqedoninė Perėndimore dhe nė Kosovė. Kėshtu pėr shembull, nė vitin 1941 nė qytetet mė tė mėdha nė Kosovė, festimi i ditės sė flamurit shqiptar u shfrytėzua pėr demonstrata antifashiste. Edhe nė kėto toka organizimi i rezistencės sė armatosur nė tė cilėn merrnin pjesė edhe shqiptarėt udhėhiqej nga komunistėt (Partia Komuniste e Jugosllavisė).
LUFTA PĖR ĒLIRIMIN E SHQIPĖRISĖ
Formimi i Partisė Komuniste tė Shqipėrisė (PKSH) dhe i Lėvizjes pėr Ēlirim Kombėtar (LĒK)
Rol kryesor nė organizimin e rezistencės sė armatosur nė Shqipėri kishte Partia Komuniste e Shqipėrisė (PKSH). Pas disa pėrpjekjeve tė pasuksesshme, ajo u formua mė nė fund mė 8 nėntor 1941 me ndihmėn e instruktorėve nga PKJ-ja. Si sekretar partiak u zgjodh Enver Hoxha, ndėrsa u themelua edhe Komiteti Qendror i cili numėronte 11 anėtarė.
Idetė e komunizmit pėr drejtėsi sociale dhe shoqėri pa klasa tė cilat i propagandonte PKSH-ja ishin mė tė pranueshme nga shqiptarėt e varfėr dhe nga qarqe tė caktuara intelektuale. Pikėrisht pėr kėtė, anėtarėsinė e PKSH-s e pėrbėnin kryesisht fshatarėt e varfėr tė jugut tė vendit dhe intelektualėt e pakėnaqur nga qytetet.
PKSH-ja para publikut doli me deklaratėn nė tė cilėn ishte shprehur programi i saj, nė themelin e sė cilės ishte organizimi i luftės sė armatosur antifashiste nacionalēlirimtare. Qėllimi i asaj lufte ishte kthimi i pavarėsisė kombėtare tė Shqipėrisė dhe vendosja e regjimit demokratik popullor pas ēlirimit. Aksionet e para tė armatosura tė komunistėve filluan nė pranverėn e vitit
1942 dhe gjatė disa muajve nė tė gjitha qytetet mė tė mėdha tė Shqipėrisė kishte pėrleshje me ushtritė italiane.
Nė shator tė vitit
1942 komunistėt shqiptarė e formuan Frontin Nacionalēlirimtar ose Lėvizjen pėr Ēlirim Kombėtar (LĒK). Edhe pse nė kėtė lėvizje dominonin komunistėt, nė tė u inkuadruan edhe njerėz me pėrcaktime tjera politike. Vetėm pėr disa muaj lufta e armatosur e njėsiteve partizane tė cilat ishin thuajse nėn kontroll tė plotė tė Lėvizjes pėr Ēlirim Kombėtar, u zgjerua anekėnd vendit.
Formimi i Ballit Kombėtar
Sukseset tė cilat i arriti Lėvizja pėr Ēlirim Kombėtar e veēanėrisht PKSH-ja, i brengosi qarqet nacionaliste nė Shqipėri tė cilat edhe mė tej qėndronin anash. Nė nėntor tė vitit
1942 njė grup individėsh nga kėta qarqe, kryesisht intelektualė dhe kundėrshtarė tė monarkisė, nė Tiranė e formuan organizatėn e fshehtė Balli Kombėtar (Fronti Kombėtar). Nė krye tė kėsaj organizate me parashenjė nacionaliste dhe antikomuniste ishin Mithat Frashėri dhe Ali Klisura.
Anėtarėsia dhe ithtarėt e Ballit Kombėtar vinin nga radhėt e ēifligarėve tė mėdhenj dhe fshatarėve mė tė pasur. Ata synonin tė zbatonin reforma politike dhe sociale nė vend dhe vendosjen e rregullimit shtetėror sipas modelit tė vendeve tė Evropės Perėndimore. Qėllimi themelor i organizatės ishte qė tė formohet Shqipėria e pavarur nė kuadėr tė kufijve tė saj etnikė, tė cilėt do tė pėrfshinin njė tokė mė tė gjerė nga ajo e cila ishte e definuar nė vitin 1941. Edhe pse qėllimi i proklamuar i saj ishte kundėr okupues, organizata u pėrmbajt nga pėrleshjet e drejtpėrdrejta me ushtrinė fashiste.
Konflikti ndėrmjet PKSH-s dhe Ballit Kombėtar
Sukseset e forcave aleate nė Evropė dhe rėnia e Musolinit nė Itali ndikoi nė pėrpjekjet pėr afrimin ndėrmjet Ballit Kombėtar dhe PKSH-sė, me qėllim qė bashkėrisht ti kundėrvihen okupatorit italian. Nismėtarė kryesorė pėr formimin e aleancės ndėrmjet kėtyre dy organizatave ishin misionet ushtarake tė aleatėve nė Shqipėri. Mė 2 gusht 1943 udhėheqėsit e Ballit Kombėtar dhe tė Lėvizjes pėr ēlirim kombėtar u takuan nė fshatin Mukje ku u formua Komiteti pėr Shpėtimin e Shqipėrisė i cili pas ēlirimit duhej ta formonte qeverinė e re tė vendit.
Pėrpjekjet pėr afrimin e dy anėve nė mbledhjen e Mukjes nuk dolėn tė suksesshme. Edhe pse tė gjithė delegatėt prezentė nė Mukje u pajtuan se Shqipėria pas luftės duhej t'i ruajė kufijtė e saj etnikė, ndėrsa populli mė vonė do tė vendosė si do tė jetė rregullimi shtetėror i vendit. Lėvizja pėr Ēlirim Kombėtar, nėn ndikimin e PKJ-sė, nuk e pranoi marrėveshjen e arritur, me ēka hendeku ndėrmjet tė dyja palėve edhe mė tepėr u thellua, duke u rritur nė pėrleshje tė hapur. Pėrveē qė luftonte kundėr fashistėve, PKSH-ja hapi front kundėr Ballit Kombėtar; Balli Kombėtar i drejtoi aktivitetet e veta nė luftė kundėr forcave komuniste, duke e zbatuar politikėn e pritjes ndaj autoriteteve fashiste.
Pėrveē konfliktit ideologjik, ndėrmjet kėtyre dy organizatave shumė shpejt erdhi deri te pėrleshjet e armatosura. Pas kapitullimit, qeveria e re italiane solli vendim qė armatimi i ushtrive italiane nė Shqipėri tėrėsisht tu dorėzohet partizanėve. Kėtė e kundėrshtoi Balli Kombėtar dhe nė rrethinėn e Gjirokastrės erdhi deri te lufta ndėrmjet partizanėve dhe italianėve nga njėra anė dhe njė ēete tė Ballit Kombėtar nga Vlora nė anėn tjetėr, me ērast tė gjithė 33 luftėtarėt e ēetės u vranė.
Ndėrrimi i okupimit italian me atė gjerman
Pas kapitullimit tė Italisė nė shtator tė vitit
1943, Shqipėria u okupua nga ushtritė gjermane. Forcat gjermane i kontrollonin qytetet e mėdha, bregdetin dhe komunikimet kryesore rrugore, ndėrsa forcat e rezistencės u tėrhoqėn nėpėr male. Berlini u deklarua se do ta pranojė pavarėsinė e Shqipėrisė asnjanėse dhe e organizoi qeverinė dhe policinė shqiptare
. Autoritetet gjermane shumė pak pėrziheshin nė udhėheqjen e pushtetit shqiptar. Megjithatė, edhe ato nė heshtje e pėrkrahnin bashkimin e Kosovės me Shqipėrinė. Gjithashtu, anėtarė tė Ballit Kombėtar si edhe nacionalistė tė tjerė filluan tė bashkėpunojnė me autoritetet gjermane, ndėrsa disa krerė tė kėsaj organizate u pajisėn me tituj tė lartė nė regjimin e ri.
Nga ana tjetėr, Lėvizja pėr Ēlirim Kombėtar e vazhdoi luftėn e saj kundėr okupatorit gjerman. Ajo edhe mė tepėr e tėrhoqi simpatinė e masave popullore dhe mundėsoi qė tė formohen formacione mė tė mėdha ushtarake (brigada) dhe tė organizohet puna e Kėshillave Nacionalēlirimtare.
Mossuksesi i Mbledhjes sė Mukjes dhe okupimi gjerman rezultuan edhe me formimin e organizatave tė reja politike kah fundi i vitit
1943, siē ishte organizata Legaliteti, e cila synonte ta kthejė mbretin Zog nė Shqipėri.
Ēlirimi i Shqipėrisė
Nė fillim tė vitit
1944 ushtria nacionalēlirimtare bėhej gjithnjė e mė e madhe, duke realizuar suksese gjithnjė e mė tė mėdha anekėnd vendit. Kėto suksese e inkurajuan Lėvizjen pėr Ēlirim Kombėtar qė tė thirrė kongres nė Pėrmet nė tė cilin morėn pjesė rreth 200 delegatė me pėrcaktime tė ndryshme politike. Duke e ndjekur shembullin jugosllav, delegatėt e themeluan Kėshillin Antifashist Nacionalēlirimtar (KANĒ) si organ mė tė lartė legjislativ dhe ekzekutiv tė sovranitetit kombėtar. Nė tė njėjtėn kohė, Kongresi ia ndaloi mbretit Zog kthimin nė vend dhe solli vendim qė tė mos pranohet asnjė qeveri e formuar nė diasporė.
Etapa e fundit e luftės pėr ēlirimin e Shqipėrisė filloi nė shtator tė vitit
1944. Forcat gjermane dhe bashkėpunėtorėt e tyre arritėn qė tė mbajnė vetėm njė numėr tė vogėl tė qyteteve dhe disa vise tė izoluara. Nė periudhėn shtator-tetor u ēliruan tė gjithė qytetet mė tė mėdha nė Shqipėrinė Jugore si Berati, Korēa, Gjirokastra, ndėrsa vazhdimisht sulmohej Tirana. Gjatė kėtyre sukseseve ushtarake, mė 20 tetor 1944 nė Beratin e ēliruar u mbajt edhe Kongresi i Dytė i Kėshillit Antifashist Nacionalēlirimtar ku u zgjodh edhe Qeveria e Parė Demokratike e Shqipėrisė nė krye me gjeneral-kolonel Enver Hoxhėn. Nė mbledhje njėzėri u miratua Deklarata mbi tė drejtat e qytetarėve.
Menjėherė pas mbledhjes nė Berat filluan aksionet pėrfundimtare pėr ēlirim pėrfundimtar tė Shqipėrisė. Kah fundi i nėntorit, pas luftimeve tė rėnda tė cilat zgjatėn gati njė muaj, u ēlirua Tirana. Njė ditė ose dy ditė mė vonė u ēlirua edhe Shkodra, me ēka u shėnua ēlirimi pėrfundimtar i Shqipėrisė. Partizanėt shqiptarė duke u llogaritur si pjesė e koalicionit tė madh antifashist i vazhduan luftimet kundėr ushtrisė sė Hitlerit edhe jashtė kufijve tė Shqipėrisė, nė tokėn e Jugosllavisė aleate.
Pas marrjes sė pushtetit nė duart e veta, udhėheqėsit komunistė nė krye me Enver Hoxhėn menjėherė filluan aksion pėr eliminimin e kundėrshtarėve tė vetė politikė dhe ideologjikė. Udhėheqėsit rivalė dhe anėtarėt e qeverive tė mėparshme tė cilėt mundnin nė ēfarėdo qoftė mėnyre ta rrezikojnė pozicionin e komunistėve u dėnuan si kriminelė tė luftės nė procese tė montuara gjyqėsore.
Lufta Nacionalēlirimtare nė Shqipėri ėshtė njėra nga ngjarjet mė tė rėndėsishme tė historisė sė popullit shqiptar. Ajo ishte luftė ēlirimtare me karakter kombėtar, demokratik dhe popullor, e cila ia ktheu Shqipėrisė pavarėsinė kombėtare dhe e vendosi nė radhėn e koalicionit tė madh antifashist.
LUFTA E SHQIPTARĖVE JASHTĖ SHQIPĖRISĖ
Pjesėmarrja nė rezistencėn antifashiste
Nė aradhat partizane tė formuara nė Kosovė nga ana e PKJ-sė, aktivisht merrte pjesė edhe njė numėr i madh i shqiptarėve. Kėshtu aradha partizane Zejnel Ajdini kreu disa aksione guerile, ndėrsa njėri nga mė tė mėdhenjtė ndodhi mė 3 janar tė vitit
1943 kur u sulmua kolona ushtarake italiane nė rrugėn Prizren-Ferizaj. Aradhė tjetėr partizane nė Kosovė ishte aradha Emin Duraku nė krye me Fadil Hoxhėn, e cila gjithashtu kreu mė shumė aksione tė rėndėsishme.
Edhe pėrskaj asaj qė kėto aradha partizane arritėn suksese tė rėndėsishme, ata sėrish ishin tė kufizuara sepse veprimi i tyre zhvillohej nė rrethana shumė tė vėshtira, para sė gjithash pėr shkak tė reaksionit tė brendshėm tejet tė fuqishėm dhe rezistencės antikomuniste. Duke e marrė parasysh disponimin ekzistues antijugosllav, njė pjesė e popullsisė shqiptare
refuzoi tė inkuadrohet nė lėvizjen e rezistencės, qė shkaktonte problem tė posaēėm pėr veprim tė partizanėve.
Njė pjesė e Shqiptarėve nė Maqedoninė Perėndimore u bashkėngjit me rezistencėn e armatosur tė udhėhequr nga PKJ-ja, ndėrsa mė vonė nga PKM-ja. Ēeta e parė partizane e pėrbėrė vetėm nga shqiptarėt u formua kah mesi i korrikut tė vitit
1943. Ajo zhvilloi agjitacion tė fuqishėm nė mesin e popullsisė shqiptare
qė kontribuoi nė rritjen e luftėtarėve tė rinj shqiptarė. Ky numėr edhe mė tepėr u rrit pas kapitullimit tė Italisė, kur ēeta tė tėra karabinierėsh shqiptarė, tė cilat mė parė vepronin nė kuadėr tė sistemit okupues italian, kaluan nė anėn e rezistencės. Disa nga luftėtarėt e tyre u bėnė edhe komandantė tė theksuar tė njėsive tė mėdha ushtarake siē ėshtė rasti me Hamdi Demėn dhe Tomė Xhelajn. Respekt dhe popullaritet tė veēantė nė mesin e popullsisė shqiptare
gėzonte komandanti i aradhės partizane tė Dibrės, Haxhi Lleshi, i njohur edhe si kapedan Lleshi.
Me ndezjen e rezistencės antifashiste nė Maqedoni u formuan disa brigada shqiptare
. Kėshtu, aradhat shqiptare
nga Dibra dhe Kėrēova ishin tė njohura si Brigada IV Shqiptare
nė krye me Nexhat Agollin dhe Xhafer Kodrėn. Mė vonė kjo brigadė u riemėrua si Brigada VII Goditėse Shqiptare
me rreth 2500 luftėtarė tė cilėt morėn pjesė nė ēlirimin e Strugės, Kėrēovės, Gostivarit dhe Tetovės.
Shqiptarėt e Maqedonisė dhanė kontribut tė madh jo vetėm nė ēlirimin e Maqedonisė por edhe nė operacionet pėrfundimtare gjatė ēlirimit tė Jugosllavisė. Shqiptarė tė njohur, heronj tė popullit nga Maqedonia, tė cilėt e humbėn jetėn gjatė luftės antifashiste janė: Bajram Shabani i lindur nė Likovė dhe Ibe Palikuqa e Liman Kaba me prejardhje nga Dibra.
Synimet pėr bashkim kombėtar
Pjesėmarrja e shqiptarėve nė rezistencėn e organizuar tė armatosur ishte e motivuar nga qėndrimet e PKJ-s se Shqiptarėt e Kosovės pas mbarimit tė luftės do tė vendosin tė pavarur pėr statusin e vet. Kėtė qėndrim KPJ-ja e mori qė nė kongresin e Drezdenit, mė 1928, ndėrsa e vėrtetoi edhe nė kongresin nė Zagreb nė vitin 1940 pak para fillimit tė luftės. Shqiptarėt besonin se pas mbarimit tė luftės do tė mund vetė tė vendosin pėr tė ardhmen e tyre. Pėr kėtė arsye, kur PKJ-ja filloi tė formojė aradha partizane nė Kosovė, ndaj tyre u bashkėngjit edhe njė pjesė e Shqiptarėve.
Njė pjesė e shqiptarėve nga Kosova dhe Maqedonia Perėndimore anuan kah organizata nacionaliste Lidhja e Dytė e Prizrenit e cila u formua menjėherė pas kapitullimit tė Italisė, me qėllim qė tė luftojė pėr bashkimin e tė gjitha viseve ku jetonin shqiptarėt. Nė emėr tė kėsaj organizate vepronin mė shumė ēeta, tė cilat hynin nė pėrleshje tė drejtpėrdrejta tė armatosura me partizanėt.
Pozita e shqiptarėve nė fund tė luftės
Me zgjerimin e Lėvizjes Nacionalēlirimtare nė Kosovė nė fillim tė vitit
1944 nė fshatin Bujan u mbajt Konferenca nė tė cilėn u formua Kėshilli Nacionalēlirimtar pėr Kosovėn. Nė Konferencė morėn pjesė 43 delegatė shqiptarė dhe 6 serbė dhe malazezė. Si kryetar u zgjodh Mehmet Hoxha, ndėrsa si anėtarė Fadil Hoxha, Xhavid Nimani etj. Dokumenti mė i rėndėsishėm i cili u soll nė kėtė konferencė historike ishte Rezoluta, nė tė cilėn nė mes tjerash u vėrtetua edhe ajo se tė gjithė popujve tė Jugosllavisė, pėrfshirė edhe shqiptarėt, do tu jepet e drejta e vetėvendosjes deri nė shkėputje, ndėrsa pėr zbatimin e kėsaj tė drejte do tė garantojnė Ushtria Nacionalēlirimtare e Jugosllavisė dhe aleatėt.
Duke e marrė parasysh atė qė ofronin mundėsi pėr realizimin e synimeve tė kahmotshme pėr bashkim kombėtar dhe tokėsor tė popullit shqiptar, vendimet e Konferencės sė Bujanit u pritėn me pėlqim tė madh nga ana e popullsisė shqiptare
nė Kosovė. Megjithatė, vendimet e Konferencės sė Bujanit nuk u realizuan sepse nė kongresin e parė tė rregullt tė Kėshillit Nacionalēlirimtar tė mbajtur nė korrik tė vitit
1945 nė Prizren, me aklamacion, por nėn trysninė e PKJ-s, u soll Rezoluta pėr bashkėngjitjen e Kosovės me Serbinė federale.
Nga shqiptarėt tė cilėt merrnin pjesė nė lėvizjen nacionalēlirimtare nė Maqedoni pritej qė tė marrin pjesė edhe nė konstituimin politik tė shtetit maqedonas. Megjithatė, nė Sesionin e Parė tė KAĒPM-s (ASNOM-it)(02.08.1944), qė trajtohet si fillimi i shtetit maqedonas, nga shtatė delegatėt e paraparė shqiptarė, morėn pjesė vetėm dy prej tyre. Nė atė sesion u sollėn aktet pėr formimin e shtetit maqedonas, sipas tė cilėve Maqedonia u shpall si shtet i maqedonasve, ndėrsa shqiptarėt fituan statusin e pakicės kombėtare. Me kėto vendime u rrėnuan principet themelore tė barazisė nė bazė tė tė cilave udhėhiqej lufta nacionalēlirimtare, qė shkaktoi humbjen e besimit tė popullsisė shqiptare
nė organet e pushtetit tė ri maqedonas. Janė tė njohura rastet e shqiptarėve tė shquar, tė cilėt gjatė luftės ishin udhėheqės tė njėsiteve partizane, ndėrsa tė njėjtit pas luftės u likuiduan pėr shkak tė mospajtimit tė hapur me vendimet e pushtetit tė ri maqedonas.
Si rezultat i armiqėsive dhe ballafaqimeve tė drejtpėrdrejta ndėrmjet njėsiteve partizane dhe ēetave tė cilat gjatė luftės vepronin nė emėr tė Lidhjes sė Dytė tė Prizrenit, pushteti i ri filloi me reprezaljet ndaj popullsisė shqiptare
. Me pretekst se kishin bashkėpunuar me pushtetin fashist, e pėsoi njė numėr i konsiderueshėm i popullsisė civile nė rrethin e Shkupit, Tetovės dhe Kėrēovės.
Pakėnaqėsinė e shkaktuar tek popullsia shqiptare
e shfrytėzuan grupet shqiptare
me orientim nacionalist, tė cilat e vazhduan luftėn antikomuniste nė tokėn e Maqedonisė edhe pas mbarimit tė luftės. Nė prill tė vitit
1945, nė Maqedoni u formua Organizata Nacional-demokratike e Shqiptarėve, e cila veproi deri nė vitin 1947, kur udhėheqėsit e saj u dėnuan me vdekje dhe u pushkatuan.
Shtuar më 15/08/2011,
ora 12:43
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn jav_Latn