als_Latn dik_Latn sag_Latn
Shkupi në fillimin e shek. XX ka qenë një nga qytetet më të mëdha të banuar nga shqiptarët. Në vitin 1868 ai u caktua nga administrata osmane si qendra administrative e Vilajetit të Shkupit, i cili në vitin 1871 do të quhej Vilajeti i Prizrenit, ndërsa në vitin 1877 Vilajeti i Kosovës. Në vitet e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit, atdhetarët e qytetit të Shkupit kanë qenë mbështetje e fuqishme e saj. Në vitet pas Lidhjes Shqiptare të Prizrenit, Shkupi do të shquhej si një ndër qendrat më të rëndësishme zejtare e tregtare për popullsinë shqiptare që dominonte edhe në trevat përreth qytetit.
Më 3 korrik 1908 repartet ushtarake të Vilajetit të Manastirit të udhëhequr nga Njazi Beu (epror i lartë i reparteve të Resnjës), ngritën flamurin e “Turqve të Rinj” në Tetovë, Gostivar, Shkup etj. Kërkesa e tyre kryesore ishte kthimi në fuqi i Kushtetutës Osmane të vitit 1876. Duke u ndodhur përpara presionit të madh të kryengritësve, Sulltan Hamiti pranoi të vinte në zbatim Kushtetutën e vitit 1876.
Menjëherë pas shpalljes së “Hyrjetit” (Kushtetutës), më 1 tetor 1908 patriotët shqiptarë krijuan në Shkup klubin “Shqiptar”, po në këtë ditë ata miratuan edhe rregulloren për funksionimin e tij. Mbështetje e fuqishme për veprimtarinë e klubit u bë kisha katolike “Zemra e Krishtit” në Shkup. Që nga viti 1909 kryepeshkop i Shkupit ka qenë Lazër Mjeda (1869-1935). Ai luajti një rol të rëndësishëm në përhapjen e arsimit në gjuhën shqipe. Kisha katolike “Zemra e Krishtit”, u kthye në qendër të veprimtarisë për klubin “Shqip”, në të u hapën kurse për mësimin e gjuhës shqipe, u krijuan kori, grupi teatral dhe orkestra frymore. Klubi Shqiptar hapi degët e tij edhe në qytete të tjera, si në Prishtinë, Tetovë, Mitrovicë, Kumanovë, Prizren etj.
Kolë Bojaxhia dhe vajza e tij Gonxhe (Nënë Tereza) kanë qenë pjesëtarë aktiv të aktiviteteve kulturore të organizuara nga kisha katolike e shqiptarëve “Zemra e Krishtit” në qytetin e Shkupit.
Regulltoria (rregullorja) e klubit “Shqip” të Shkupit ka datën 1 tetor 1908.
Në nyjën e dytë të kësaj rregulloreje është shkruar: Në kët Klub munet me u bë shok gjith i cili shqiptar qi pi në Shkup e përjashta, e t’anë kan me pas të drejtat e Shoqnisë të njinjishme.
Një nga qëllimet e klubit ka qenë: “..për t’punumune [punumun] për përparime t’gjuhës shqipe e ka për t’vumunë në Klub nji mësues me dhanë leçime n’shqype gjith shokve klubit qi se dijnë. Ata shokë qi s’dinë shqyp jan të detyruem ta msojnë. (Nyj i 22)
Pleqësia e klubit “Shqip” të Shkupit në dhjetor të vitit 1908 përbëhej nga:
-Kryetar: Haki Ibrahim Begu,
-Nënkryetar: Sali Beu nga Janina,
-Nënkryetar: Bajram Beg Curri.
-Këshilltarë: Mahmut Begu, Rexhep Deci Jakova, Hamdi Begu Kumbaraçi, Luigj Naraçi, Rrok Berisha dhe Qamil Beg Kumbaraçi. [1]
Mbështetës të gjuhës shqipe në qytetin e Shkupit kanë qenë edhe mësuesit atdhetarë të gjimnazit të Shkupit Sali Gjuka dhe Bedri Pejani.
Një nga bashkëpunëtorët e klubit ka qenë edhe atdhetari kosovar Hasan Prishtina. Ai udhëtoi disa herë në Shkup, Tetovë, Gostivar etj. për të mbështetur dhe propaganduar arsimin e të rinjve shqiptarë në gjuhën shqipe. Në fund të janarit të vitit 1910, Pleqësia e Klubit Shqiptar të Shkupit ju bëri një pritje të veçantë nxënësve kosovarë që ishin nisur nga Hasan Prishtina për në Shkollën Normale të Elbasanit. Nxënësve Kosovarë ju bashkuan edhe 4 të rinj nga Shkupi, Ramis Rashiti, Mustafa Ramadani, Tefik Sulejmani dhe Ferit Bejtullahu. Nxënësit u strehuan në Shkup me shpenzimet e klubit shqiptar. Ata u përcollën në stacionin e trenit për në Manastir nga Pleqësia e Klubit “Shqiptar” të Shkupit.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn swh_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn