als_Latn lit_Latn uzn_Latn
IMAZH IMPRESIV I POEZISĖ LIRIKE
Sevdije Rexhepi - ORĖT E MUNGESĖS.
Vetėm pak kohė pas librit tė parė Simfoni e heshtur, dhe atij nė gjuhėn angleze The Sounds of Waterfalls Tinguj ujėvarash, Sevdije Rexhepi ka botuar edhe librin e tretė me poeziOrėt e mungesės.
Ndonėse pėr ne qė jemi larg atdheut, kėto evenimente kulturore na bien hise pak me vonesė, pėrmbledhja poetike Orėt e mungesės nė masė tė madhe i ka avancuar vlerat e poezisė sė kėsaj poeteje karshi librit tė parė. Dhe kjo ėshtė mirė pasi Sevdije Rexhepi poezinė e shkruan mė shumė si impresion, si ndjenjė dhe si pėrjetim personal. Ajo me kujdes i ka regjistruar mbresat e pėrditshmėrisė si vrojtime, me syrin e njė poeteshe qė
mėton pėrmes lirikave poetike tė shprehė ndjenjėn e saj. Po ashtu ka shprehur botėkuptimin filozofik me njė imazh impresiv, si njė lloj bashkėbisedimi siē e ndeshim te poezia Deti i pafund:
A thua
Sa tregime dashurish
Pėrkund nė djepin tėnd
Ti det i pafund.
(Faqe 11.)
Komunikimi figurativ pėr poezinė lirike ėshtė mjaftė esencial, kjo mėnyrė jo vetėm si vlerė estetike por edhe si meditim psiko-filozofik ėshtė mjaftė i rėndėsishėm pasi shprehė njė botėkuptim dhe njė preokupim, por qė ėshtė ilustruar me mjete sforcuese duke e bėrė poezinė mė me vlerė letrare. Sevdije Rexhepi zakonisht poezinė lirike e ndėrton me mjete tė thjeshta nga gjėrat e rėndomta nė pėrditshmėrinė e saj. Kjo mėnyrė kaq e thjesht e pa
sforcime tė shumta figurative ka krijuar njė lirizėm tė rrjedhshėm dhe tė
komunikueshėm.
NĖ SYTĖ E TU
Zgjuar si nga ankthi
Kthej kokėn andej
Nė sytė e tu tė pushoj
Puthje tė tė fal
Nė kėtė agim
Edhe sot...
(Faqe 12.)
Rėndomtėsia e kėsaj poezie, pėrkatėsisht thjeshtėsia e vargut tė kėtyre poezive, struktura dhe paraqitja organike sikur imponon njė lloj vazhdimėsie tė krijimit poetik qė autorja me mjaftė xhelozi e ka ruajtur nga libri pararendės. Gjithsesi verbi poetik dhe pėrgjithėsisht poezia e Sevdijes nuk ka pėsuar ndonjė modifikim, as ndonjė strukturalizėm, qoftė nė ide e qoftė nė pėrmbajtje, por njė vėmendėsim poetik, edhe nė planin estetik sikur ėshtė
mė i pranishėm, dhe kjo ka bėrė qė nė kėtė libėr tė kemi njė varg poezish mjaftė tė realizuar, kurse njė cikėl i tėrė ka njė tematikė tjetėr qė nuk e kemi pasur te libri i parė. Ky lloj zhvillimi na shtynė pėr tė besuar se kjo poete me kėtė libėr nis pėr tė krijuar njė lloj identiteti krijues, qoftė me stilin po me shumė me vlerat ideo estetike, si njė krijim lirik qė e dallon poezinė e saj.
NĖ PRISHTINĖ
Po tė vish
Sėrish nė Prishtinė
Tė premtoj
Se nuk do tė pendohesh
Kur tė shohėsh
Si gėzon jeta
Ajo e vėrteta
Me kėto rreze dielli
Qė koha fali
Zėrat gumėzhijnė
Si hoje blete
Ėndrrat rriten kudo
Edhe nė krahėt e fluturės
Asaj mė tė bukurės
Nėse...
Vjen kėtė stinė
Kėtu nė Prishtinė.
Veē kafes qė do tė pimė
Tė premtoj dashurinė...
(Faqe 13.)
Poezia qė cituam ėshtė ndėr krijimet mė ta mira qė gjenden jo vetėm brenda kėtij libri por pėrgjithėsisht njėra nga poezitė mė tė bukura qė ka shkruar deri mė tani Sevdije Rexhepi. Ky tip i poezisė me njė dramė pėrplot jetė e gjallėri, i jep poezisė sė saj kuptimin mė lirik, kurse poetes epitetin e femrės qė me afsh i krijon poezi qytetit nė tė cilin u shkollua dhe edukua ndėr ditėt mė tė zymta tė historisė sė tij. Sigurisht fryma kaq lirike qė e pėrcjell kėtė poezi lidhet drejtpėrdrejt me vitet e para tė ēlirimit tė Prishtinės, ku jeta kishte marrė hov, tamam siē e pėrshkruan ajo pėrplot gjallėri, me ėndrra pėr njė tė ardhme mė tė mirė. Kjo poezi do tė mbetej si njė klishe po sikur tė mos mbyllej me ftesėn Eja nė Prishtinė, ku e tėrė drama jetėsore kurorėzohet me aktin mė sublimė qė shpreh poezia pa druajtje,
pa frikė, e ēliruar nga kompleksi, madje hapur e me bujari i ka premtuar njeriut qė e fton edhe dashurinė si njė akt sublim qė justifikon ardhjen a shkuarjen nė Prishtinė si kurorėzimi mė fatlum i jetės dhe ardhmėrisė.
Vėllimi me poezi Orėt e mungesės ėshtė njė libėr qė nė shumicėn e poezive shquhet pėr njė pėrjetim tė thellė, duke qitur nė pah vlerėn si tipar dominues tė kėsaj poezie e cila imponohet me mėnyrėn e ekspresionit dhe tė pėrjetimit edhe te poezitė: Kafe mėngjesi, Peng Dashurie, Humb(ik)je, Piano e heshtur,Akull, 5+1, Lot i fshehur, Dhuratė e premtuar e disa tė tjera.
Poezia e Sevdije Rexhepit i pėrket tipit tė poezisė urbane, (tė pakten pėr
problemet moderne qė i shtjellon ajo?!), ku ka regjistruar momentet
konfliktuoze tė njohjes dhe braktisjes si pasojė e civilizimeve dhe trendit
tė ri qytetar, ku feshitizimet lokalizojnė veprimin e pakontrolluar nė mes
harmonisė dhe dashurisė reale si dy komponenta qė formojnė botėkuptimin
qytetar tė familjes dhe shoqėrisė nė pėrgjithėsi me tė gjitha dėshpėrimet e
saj:
SA SHPEJT
Ike shpejt
Pa ardhur fare
Mbylle sytė
Pa mė falė shikimin
Prita bardhėsi
Mė solle trishtimin
Pa fillim
Dhuratė mė le mbarimin
Sa shpejt
Edhe unė tė harrova.
Faqe 32.
Kur kėto komponente fillojnė tė dekompozohen, patjetėr qė do tė zbehen marrėdhėniet si tipare klasike, si marrėdhėnie tė shprishura tė shoqėrisė partnerėve nė pėrgjithėsi, e bashkė me kėto edhe fenomenet e deformuara siē ėshtė ta zėmė divorci, jo vetėm si rezultat i koncepteve moderniste, por si njė fenomen nė rritje e sipėr, ku dashuria shpejt mund tė braktiset, prandaj mendojmė se as si element erotik mė nuk e ka atė tiparin klasik tė lidhjes sė ngushtė shpirtėrore, si akte normative tė njė lloj bashkėdyzimi nė mes tė aventurės moderne si akt dhe tė braktisjes si njė pėrplasje qė shkakton dhembje e melankoli, ku gjejmė njė shpėrputhje si dekompozim i lidhjeve reale e tė pandashme tė asaj qė e quajtėm tipar klasik. Kėtė modalitet qė shprehėm mė parė po e ilustrojmė me dy strofat e poezisė Peng dashurie nė tė cilėn pak a shumė shprehet njė gjendje e zymtė e raporteve qė kanė lėnė peng dashurin: Kur nuk mė je afėr/ Gjithēka ėshtė larg/ Edhe ėndrra/ qė ne thurim/ Netėve tė bardha, nė rastin tjetėr e gjejmė peshėn e mungesės:
Pse...?/ pas ēdo ikje/ mė ik edhe imazhi yt/ Shpirti qetėsohet pak/ Pastaj/
jam peng dashurie, (faqe 16).
Ndonėse as nė kėtė libėr elementi historik nuk shquhet si njė modalitet specifik i poezisė sė Sevdije Rexhepit, por ky tipar nė kėtė libėr sforcohet mė shumė si nėnvetėdije e poezisė, si njė mjet figurative pėrmes tė tė cilit zhvillohen proceset e tjera qė janė pjesė e historisė siē dėshmojnė edhe kėto vargje: Do te vijnė gjithmonė/ I dhanė gjak/ Ne do ti japim jetė/ E njomėn kėtė tokė/ Tė lulėzoj/ Tė tharė nga baroti/ Tė rilindur pėrsėri/.../
Ndėr shekuj/ Do tė fluturojmė tė lirė, (faqe 45), ose vargjet: Nėpėr shekujt mėkatarė/ Askush smund ta shkulė/ Kėtė trung/ Tė vjetėr sa bota vet, (faqe 57).
Imazhi i kėtyre vargjeve riprodhon realitetin lirik qė bashkėrendon me tė gjitha zhvillimet e poezisė sė sotme shqipe, si zhvillime perceptuese tė atdhedashurisė apo si imazhe impresive tė figurave njerėzore qė kjo autore u ka kushtuar poezi, ta zėmė: Pėr (pa) ty Babokit, Fjalėbardha Lokes, Ti zgjatje dorėn dhe poezia Diell i dashurisė Nėnės Tereze, Luleborė e bukurisė Zyrijes, etj.
Ndėr poezitė mė tė mira brenda kėtij tipi tė poezive ėshtė poezia qė ia
kushton kėngėtares kosovare Nexhmije Pagarushės, poezi kjo qė mbėrthen tėrė
dallgėn emocionale tė poetes e cila me mjaftė sukses ia del ta pėrjetėson nė
poezinė e saj Mbretėreshėn e kėngės kosovare Nexhmije Pagarushėn:
MBRETĖRESHĖ E KOSOVĖS
(Nexhmije Pagarushės)
Bashkė me ty
Udhėtuam nėpėr vite
Na freskove zemrat
Me kėngėt e tua mite
Ashtu si zbardhnin agimet
Lindnin meloditė
Vargjet merrnin rrugėn
Puthnin Prishtinėn
Pėrqafonin Strugėn
Me ushtimė tupanesh
Dasma fillonte
Zėri yt magjik
Shpirtrat e fjetur zgjonte
Seē ngacmoje
Poetin poeteshėn
Kur me atė zė tė ėmbėl
Kėndoje Bareshėn
E madhėrishmja Jonė
Motėr e Teutės
Mbretėreshė e Kosovės
(Faqe 90.)
Sido qoftė, Sevdije Rexhepi mė shumė ėshtė vrojtuese e fenomeneve se sa objekt i kėtyre imazheve. Kundrimi i imazhit nga distanca duke mos u bėrė pjesė e procesit rrit produktivitetin e mendimit sa impresionist po aq edhe pėrjetues, kurse lirikave tė saja u jep njė dimension mė tė gjerė: Malli qė nuk matet/ As me ar/ E di/ Mysafiri juaj pėr ēdo stinė/ Nė dimėr borėn shkrin/ Nė verė zemrėn mėrdhin/ Por ju jeni mėrgimtarė/ Thesar i atdheut tim/ .../ Njė fjalė e juaj/ Ngjallė njė shpresė/ Vargjet qė nga ju lindin/
Nuk e lėnė shpresėn tė vdes/ Ju jeni lumturia vetė/ Keni dashuri sa njė planet, (faqe 97).
Poezia e Sevdijes ka shėnuar trendė pozitive ngase edhe metafora ka njė rritje qoftė si ndjeshmėri e qoftė si fikėsion artistik, ku subjekti real bėhet si njė figurė surrealiste duke sforcuar temėn dhe stilin e kėsaj poezie: Nga taktet e zemrės/ Nėpėr vija pentagramesh, Shpresa rri zgjuar/ Nė ditėt e heshtura, Mė fal/ Nėse mundohem shumė/ Tė marr pak shkėlqim/ Nga njė yll i largėt/ Qė nuk fle/ E ta sjell nė atdheun tim, Kėngėve tė pa zė/ U fal melodinė/ Tė jehojnė/ Atje.../ Ku vargu nuk mė ik/ Por ēan
stuhinė, etj. etj.
Leksiku i kėtyre lirikave ripėrsėrit jo vetėm fjalėt por edhe imazhet e njohura nga libri i parė duke iu bėrė poetes tipar shprehės dhe pėrjetues qė pėrmes, shiut, vjeshtės, erėrave tė ftohta, natės, vetmisė, drithėrimave e pritjeve tė gjata ka sendėrtuar nė hollėsi imazhin impresionist tė pėrditshmėrisė, tė pėrjetimit dhe tė komunikimit, por i rishfaqur si identitet dhe letėrnjoftimi mė i mirė krijues i kėsaj poeteshe.
Gjithsesi pėrmes kėsaj poezie e kuptojmė rolin e poetes qė bėnė pėrpjekje pėr tė pėrfaqėsuar tipin e femrės shqiptare tė ēliruar nga komplekset e sė kaluarės patriarkale e cila ēanė ardhmėrinė e saj edhe pėrmes poezisė lirike qė pak a shumė nuancon kah elementi erotik, tė cilat vetėm sa e sforcojnė botėkuptimin logjik dhe etik tė kėsaj poezie. Pa dyshim kjo poezi ngjall emocione tė fuqishme tė jetės e mbijetesės, tė pėrpjekjeve dhe ngadhėnjimit qė jo rrallė duket si njė misionare e cila me shkop nė dorė ēanė furtunat me re sterrė nėpėr shiun e ftohtė a dallgėt e detit qė janė bėrė simbolikė nė
poezinė e saj.
Mė beko, o zot
Tė lundroj ngadalė
Nėpėr valė jete
Si njė pulėbardhė
E patrembur
(Faqe 53.)
Sevdije Rexhepi ėshtė bėrė si regjistruese e dalluar e vėzhgimit, pėrjetimit dhe e perceptimit tė fenomeneve duke i artikuluar ato si esenca jetėsore dhe mbase ekzistenciale pėrplot me shenja e simbole kuptimore qė i japin kuptim jetės dhe sharmin lirk kėsaj poezie.
TINGUJ KITAREJE
Sa mė ka marrė malli
Prishtinės tia puth ballin
Nė mėngjeset e bardha
Si atėherė
Kur shkruanim
Nėpėr gjethe lulesh
Vargje dashurie
...
Sa mė ka marrė malli
Prishtinėn ta pushtoj
Si dikur!
(Faqe 95.)
Sevdije Rexhepi me vėllimin poetik Orėt e mungesės edhe mė shumė vėrteton se ėshtė regjistruese besnike e ndjenjave tė pėrjetuar. Kjo sprovė poetike ėshtė njė pėrpjekje pėr ti dhėnė emėr lirik poezisė shqipe qė krijohet nė Kosovė, e cila edhe kėshtu siē ėshtė, dėshmon se autorja ėshtė nė kėrkim tė vazhdueshėm tė identitetit artistik, qė ia vlen tė lexohet dhe komentohet!
St. Gallen / Zvicėr, tetor 2009.
pap_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lus_Latn vec_Latn lit_Latn dan_Latn als_Latn als_Latn als_Latn mlt_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn kac_Latn por_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn lit_Latn lit_Latn quy_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ibo_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lit_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn bos_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ewe_Latn als_Latn nno_Latn als_Latn als_Latn eng_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ces_Latn fur_Latn lit_Latn grn_Latn als_Latn smo_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn uzn_Latn sun_Latn lit_Latn als_Latn fao_Latn als_Latn als_Latn cat_Latn als_Latn lus_Latn als_Latn ewe_Latn als_Latn lit_Latn fur_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn