als_Latn uzn_Latn ron_Latn
-
Profil pr Shtjefn Gjeovin " Gur i shenjtruar i Shqipris "
Mbi 100 vjet m par, n vitin e trazuar 1913, tre burra t kombit shqiptar si Gjergj Fishta, Faik Konica dhe Shtjefn Gjeovi do t uleshin n famullin e ktij t fundit, n Gomsiqe t Mirdits dhe pr nj nat t tr do t shikonin pasurit intelektuale dhe materiale t tij. Konica vinte nga metropolet e Londrs, Parisit etj. n Shkodr gjith-gjith pr dy jav. Me propozim t Fishts, pas 7-8 or rrug maleve do t mbrrinin tek shtpia e Gjeovit. Do t shihnin aty q nga thesaret folklorike, kanunin e maleve e deri tek gjetjet arkeologjike t At Shtjefnit. T dy q nga ajo koh dhe m pas do t ruanin nj respekt t jashtzakonshm pr Shtjefn Gjeovin, si shkenctar, shkrimtar, publicist, arkeolog, folklorist, teolog etj., por mbi t gjitha si atdhetar. Pas nj Naum Veqilharxhi, Hasan Tahsini, Pashko Vasa t brezit t par t rilindasve, pas nj Naim e Sami Frashri t brezit t dyt, do t vinte brezi tret i rilindasve ku prfshiheshin dhe Ibrahim Temo e Dervish Hima, Fan Noli e Faik Konica, Gjergj Fishta e Shtjefn Gjeovi.
Instituti shkencor gjeovian do t punonte me kapacitet t plot nga viti 1899-1905 n La Sebaste t Kurbinit (qyteti La i sotm) dhe nga 1907-1914 n fshatin Gomsiqe t Mirdits; pra pr rreth 15 vjet ai do t shkruante shumicn e veprs s tij q ne sot e njohim po dhe se njohim mir sepse mungojn studimet e mirfillta si pr t n prgjithsi, pa le t flasim pr fusha t veanta. Pr Gjeovin ende nuk ka dal nj studiues si pr Ndre Mjedn q t shkruaj gjer e gjat pr t. Mund t shkruhen jo dymbdhjet vllime pr jetn e veprn e tij, por dyfishi. Krijimtaria, materialet e grumbulluara prej tij, letrkmbimi, dokumentet pr t etj., ruhen n arkivin e shtetit shqiptar, n bibliotekat e Shqipris e t Kosovs, n arkivat e Beogradit, Vjens, Roms, Vatikanit e gjetk. Gjeovi sht nj figur poliedrike q dinte m s paku tet gjuh, nj njeri enciklopedik q u mor me shum fusha t dijes ndaj pr t nevojitet t bhen studime t gjithanshme.
Do t ndalem pak pr Gjeovin si filozof. N gjith sa sht shkruar deri m sot pr t, ky aspekt anashkalohet ose ta themi m shkoqur pr dimensionin filozofik nuk thuhet pothuajse asgj. Numrohen nj mori ansh t tij si atdhetar, arkeolog, etnograf, folklorist, gjuhtar, prkthyes, teolog etj. Por pr kt an themelore t tij, duke qen figur pak e rrahur, e palvruar mir, askush nuk e prmend ose del fare fare pak kalimthi, aty ktu npr t, si pikpamje filozofike dhe kjo krejt rastsore. Gjeovi ka qen filozof si n kuptimin e antikitetit, pra si dijetar, ashtu dhe at t sotm, si filozof i mirfillt. Miqsia e Gjeovit me filozofin fillon q n kolegjin e Troshanit pr t vazhduar gjith jetn. Raportet e Gjeovit me t duhet ti shohim n tre plane: si nxns, si msues dhe si hulumtues. Po t nisemi nga natyra e kontakteve t tij me filozofin do t themi se ato jan t ndryshme. Si nxns dhe student n shkollat e ndryshme q ai kreu, Shtjefni studioi filozofin nga ajo antike e deri tek iluminizmi. Si pedagog ai dha msim n vende t ndryshme, sipas trajektores s jets q pati, por si msues filozofie duhet t prmendim sidomos Troshanin dhe Shkodrn. Gjeovin duhet ta kemi parasysh edhe si hartues veprash filozofike. Sduhet t harrojm edhe aspektet botkuptimore q dalin nga veprat jo filozofike si letrare etj. At Shtjefni spikat edhe si lexues e studiues i thukt i literaturs filozofike apo i dashuruar me autor t caktuar filozof, sidomos ata klasik. Biblioteka e tij flet shum pr t si dijetar. Po ashtu frutdhnse n kt drejtim ka qen periudha kur ai qe n Shkodr si sekretar i Provincs Franeskane Shqiptare, gjat s cils ai mundi t shfrytzoj jo vetm bibliotekn, por dhe arkivat e saj. Gjeovi bn prgjithsime filozofike, duke u nisur nga realiteti shqiptar si pr problemet e gjuhs e t mendimit, t kombit, t fes e besimit, t shoqris, politiks, shtetit, qytetrimit etj. At Shtjefni i drejtohet dhe urtsis, menuris popullore, fjalve t urta, proverbave t tij. E rndsishme sht dhe nxjerrja e mendimit apo mendsis filozofike t popullit shqiptar n Kanunin e Lek Dukagjinit, t mbledhur dhe kodifikuar nga vet At Shtjefn Gjeovi, dshmi e kulturs jo thjesht juridike, por dhe filozofike t tij. N veprat e veta ai i referohet lashtsis greko-romake dhe asaj pellazgo-ilire. Kjo e fundit ndryshe nga e para q na vjen e shkruar, bn jetn e saj t gjall si askund tjetr n bot, n malsit shqiptare sidomos ato t veriut, n trajtn e besimeve, bestytnive e gojdhnave t prcjella nga brezi n brez. Kjo flet veanrisht pr vitalitetin e popullit ton. S fundi Gjeovi u mor dhe me prkthime filozofike si p.sh fjalt e urta t Sokratit etj. Pra kontaktet e tij me filozofin jan nga m t ndryshmet e m t larmishmet. Ai sht nj figur e jashtzakonshme jo vetm n prgjithsi, por dhe n fushn e filozofis n veanti. Kjo e par n disa aspekte. Le ti marrim me radh
Sipas jets
Pasi u largua nga Janjeva, vendlindja e vet, n vitin 1884 Gjeovi filloi kolegjin filozofiko-teologjik t Troshanit t cilin e mbaroi me sukses pas katr vjetsh. Dihet se ky kolegj ka qen nj shkoll gjysm e mesme, semimature, q ka vazhduar jetn e vet, me ndonj ndrprerje t vogl, nga viti 1882 deri n vitin 1945 pr mbi 50 vjet. Ashtu sikurse Seminari Papnor n Shkodr q nga 4-5 vjet si shkoll, 2 vjet n vit t dyt e t tret, bnte filozofi edhe n kolegjin e Troshanit kryet e vendit i kish filozofia. Mbasi mbaroi kolegjin franeskan t Troshanit vazhdoi studimet e mtejshme liceale dhe filozofike n kuvendin e Derventes e n kuvendin e Banja Luks n Bosnje. M 15 gusht 1892 hyri n urdhrin franeskan n kuvendin e Fojnices po n Bosnje dhe pas nj viti prove ktu vazhdoi studimet e larta teologjike n kuvendin e Kreshevs n Dalmaci. Ktu me sa duket shkroi n gjuhn latine edhe nj punim t gjat prej 350 faqesh q dshmon pr talentin dhe prgatitjen intelektuale t tij. Po t llogaritim 12 vitet e shkolls, ku studioi m s shumti edhe filozofi, plus dhe 6 vjet andej ktej si msues filozofie, na rezulton se nj t tretn e jets s tij 54 vjeare u mor edhe me filozofi.
Sipas veprave
Sot pr sot njohim tre vepra t tilla me karakter edhe filozofik si jan:
Agimi i Qytetnis dal n prag t shpalljes s Pavarsis m 1910. Ajo sipas mendimit ton sht nj vepr programatike me karakter filozofiko-politik njsoj si vepra e Sami Frashrit Shqipria ka qen, sht e do t bhet, bile vazhdim i saj n kushtet e reja pas nj dekade.
Nj histori e Kryepeshkopats Metropolitane t Tivarit, studim n dorshkrim latinisht 350 faqe. Vet titulli flet shum. Ajo sht histori e krishterimit katolik shqiptar, kryeqendr e t cilit ka qen dioqeza e Tivarit, sidomos n mesjet. M s shumti ajo sht shkruar n vitin 1896, koh n t ciln Gjeovi ka prmbyllur studimet e larta dhe e ka mbrojtur si disertacion. Pavarsisht se nuk sht botuar, Gjeovi me t jep nj tem origjinale pr vendin e vet, Shqiprin, kontribuon pr historin e saj dhe t krishterimit shqiptar. Ajo sht vepr sa teologjike-filozofike aq edhe historike. Ajo m kujton veprn e Marin Barletit Historia e Papvet, pak e njohur tek ne. Sikurse Barleti, ndoshta n gjurm t tij, si u mor ai me papt, kryeteologt e krishterimit pr dy-tre shekuj, ashtu edhe Gjeovi merret me episkopt e Shqipris Veriore katolike n shekuj. Barleti u mor me Sknderbeun, po dhe Gjeovi shkroi pr Lekn e Madh, Pirron e Epirit dhe Sknderbeun.
Shprblesi i bots ase Jeta e Jezu Krishtit vepr agjiografike me karakter teologjiko-filozofik e shkruar n form letrare, 93 faqe (e pambaruar). Mund t konsiderohet si nj lloj Ungjilli Shqiptar e shkruar me dashuri, frymzim e art nga Gjeovi. Me t At Shtjefni ecn n gjurm t tradits s veprave t letrsis kishtare t veriut t nj Buzuku, Budi, Bogdani, Nikoll Kazazi t Gjakovs apo t bashkvendasve nga krahina e Hasit si Pal Hasi, Pjetr Mazreku, Andrea, Pjetr e Luk Bogdani. Vepra sht botuar n vitin 1993 n Ferizaj nn kujdesin e Nik Prels, ipeshkv i Kosovs, i cili e kish ruajtur kt vepr t fundit t Gjeovit, t ciln sarriti ta mbaroj se e vran; duke u br kshtu apostull i dyfisht, i krishterimit dhe i shqiptarizmit.
Sipas autorve
Midis filozofve q ju referohet Gjeovi n veprat e veta po prmendim disa nga m t shquarit. Kta jan Sokrati, Aristoteli, Hesiodi, Ciceroni, Seneka, Tertuliani Majmonidi, Thoma Akuini, Volteri etj. Admirim t madh ushqente At Shtjefni pr dy rilindasit tan edhe filozof si Naim e Sami Frashri.
Ktu ne nuk do t ndalemi as tek autort e veant q ju referohet Gjeovi, as sipas periudhave, as sipas rrymave t ndryshme, as sipas fjalorve p.sh Larousse apo filozofike, mitologjike etj., as bibliografis q i referohet. Pr t shkruar vepra filozofike Gjeovi prdori gjuhn latine dhe gjuhn shqipe, ndrsa si gjuh pr t shfrytzuar literatur burimore prdori kryesisht latinishten.
Atdhetaria e Gjeovit sht proverbiale. Nga figurat madhore t Rilindjes Kombtare do ta krahasoja me dy ideolog t mdhenj t Shqiptaris, Pashko Vasn dhe Abatin e Mirdits Prend Doin. Gjeovi ishte pr NJININ-, bashkimin, unitetin e kombit, t gegve dhe toskve nprmjet unifikimit t gjuhs shqipe, t gjuhs letrare. N qoft se Naimi mendonte si mjet pr unifikimin e shqiptarve nga pikpamja fetare bektashizmin, Gjeovi u vu n krye t prpjekjeve pr nj kishe Unite si e kishin arbresht e Italis. Ka ardhur koha q figura e At Shtjefn Kostandin Gjeovit Kryeziut t rivlersohet nga organet prkatse shtetrore dhe t botohen urgjentisht veprat e plota dhe t zgjedhura nga institucionet tona shkencore si n Shqipri ashtu dhe n Kosov.
E nisa me Konicn, shok e mik i Gjeovit, e dua ta mbaroj po me fjalt e tij, fjal profetike: Emri i ktij njeriu t rrall do t vij duke u rritur dhe nj dit do t jet nj nga gurt e shenjtruar t Shqipris
Laurant Bica
9 Mars, 2015
http://www.gazetadita.al/profil-per-...-i-shqiperise/
-
Regullat e Postimit
- Ju nuk mund t hapni tema t reja.
- Ju nuk mund t postoni n tema.
- Ju nuk mund t bashkngjitni skedar.
- Ju nuk mund t ndryshoni postimet tuaja.
-
Rregullat e Forumit
unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn run_Latn fao_Latn oci_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn