als_Latn bos_Latn ron_Latn
Te gjitha perrallat nisin me nje burim dhe nje kuçeder qe e zoteron ujin.
Kjo nuk eshte me perralle por e vertete. Kush nuk e beson, te ngjitet ne Malin e Tomorrit. Mitet shqiptare jane te çuditshme, te bukura ne llojin e tyre, befasuese, unike dhe te shumta.
A duhet menduar edhe per turizmin mitologjik?! Mitologjia eshte nje pasuri kombetare dhe duhet vleresuar si e tille.
Paksa e veshtire nga duhet t’ia nisesh!Ti drejtohesh Veriut apo Jugut, apo Shqiperise se mesme?Jane te mbushura me tregime e gojedhena te mrekullueshme.
Por sa te verteta ka brenda tyre?! A jane autoktone dhe si jane trasheguar?! A ka me rrefimtare te zotet qe t’i mbajne gjalle dhe t’i perhapin si objekt i trashegimise kulturore,per te perfunduar ne nje pyetje: A eshte ne axhenden e Ministrise se Turizmit- Turizmi mitologjik?
Burimi i kuçedres ne Malin e Tomorrit
Malin e Tomorrit e njohim te gjithe, eshte Olimpi Shqiptare. Edhe ketu ka nje debat historianesh-Olimpi ka ekzistuar ne trevat parahelene, apo ne pellazgjine Ilire, ne Tomorr?!
“Nese Olimpi, mali i permendur i Greqise se vjeter, ka rendesi historike sot, ca me shume Tomorri i Shqiperise duhet te jete me i permenduri si selia parahistorike e Perendive te vjetra te stergjysheve tane Pellazgo-Illyriane dhe duhet te kete nje rendesi historike me shkelqyese per kohen e vjeter.
Tomorri per Shqiperine eshte nje monument i madh kombetar…”! Shprehet Perikli Ikonomi, historian i vjeter. “A nuk e dini ju se shenimet historike te Herodotit, Hesiodit, Pliniusit, Pindarit, Plutarkut, Dionys Perigjitiut, Athanas Stagjiritit, Didymosit, Eustathit dhe shenimet gjeografike te Strabonit, Skymnos Hiosit, te Meletios e Barthelemyt e sjellin ketej ne veri te Toskerise, ne Tomorin e Shqiperise Dodonen Dimerkeqe.Une i kam studiuar keto libra, i kam studiuar per shume vite me radhe dhe nxjer kete konkluzion: “Mali Tomorr e ka trasheguar vete emrin e tij,Tomorri i Zotit te Pellazgeve.
T3Dodona dimerkeqe eshte mali i Tomorit. Dodonen dimerkeqe e permend dhe Homeri ne librat e tij. Ja çfare thote ai te Iliada: 234): Aqilehti,(Akili) i çoi aso kohe nje pershendetje Zeusit te Dodones pelazgjike e i thote ne forme lutje: “O Zot, mbret Dodonas pelazgjik qe banon ne ato vende te largeta e sundon mbi Dodonen dimerkeqe…”. A nuk eshte ky mali i Tomorrit? A nuk ben atje nje dimer i keq dhe i ashper?
Ne qe te gjithe e dime qe eshte keshtu!. Fjala greke e Homerit “dhisqimeros”, qe ne shqip do te thote “dimerkeqe”, ze plotesisht vend kur flitet per klimen e ftohte qe ka vete mali Tomor dhe rrethinat e tij.
”Atje ben nje dimer i keq. Debora e mban malin te mbuluar pothuajse gjithe vitin. Mbi ate mal fryn nje ere e ftohte si akullime. eshte nje tmerr i vertete. Atje gjen debore te pashkrire kurre ndonjehere. Debora eshte shekullore. Banoret e atjeshem thone se mali ushton e gjemon here pas here. Ushtima e tij eshte e tmerrshme dhe perhapet si jehone, madje thone se ai gjemon edhe per se kthjellti. Ne keto raste dridhet i gjithe vendi. Kjo eshte arsyeja qe ne ate vend njerezit betohen: “Per ate Mal qe vret ne te kthjellet”. Atehere si mund te thuhet se Dodona Pellazgjike ndodhet ne vend tjeter ku nuk ka nje dimer te tille?!Tom2
Dodona dimerkeqe (dhisqimeros) ne malin Tomor, ka prane lumin Dodon dhe nje burim, qe ben çudira.
Burimi i Dodones, ka cilesine qe te zbrazeshin ujerat e tij ne kohe mesdite dhe te mbushej prape me ujra deri ne mesnate; kjo fare çudije perseritjej gjithnje.
Kete e thote edhe Plinusi, duke shtuar se ne malin e Dodones rrjedhin 100 burime.
Dhe vertete, atje ka kaq shume burime dhe nga ujerat e tyre, krijohen dy perrenj te medhenj ose dy lumenj: njeri eshte lumi i Tomorrices dhe tjetri lumi i Zagores. Por Tomori ka edhe dy lumenj te tjere te medhenj; Osumin dhe Devollin, emri i ketij te fundit vjen nga fjala latine, Deo-lum- Deoli, prej fjales Deus-perendi qe do te thote “lumi i Zotit”.
Prej gjeologeve austriak me 1917 eshte thene se Tomorri ka brenda nje liqen te madh dhe uji brenda tij shkakton burime te shumta. Nje nga burimet e çuditeshme eshte ai i Suloves, nje burim teper i thelle e i çuditshem, pastaj burimi i Lubeshes qe ka nje uje te ftohte si akull, burimi i Vitalenit qe gjendet ne krye te Tomorrit, Qafa e Dhodhonit dhe qe emri i tij ka nje shpjegim: vitalis –jete, Vitalenis- jetedhenes, burimi me emrin “Konti”, e plot burime te tjera, por edhe burimi çudiberes qe ne e quajme “Burimi i Kuçedres”.
Ky burim here sjell uje dhe here e nderpret ate. Mund te te ndodhe qe te jesh duke pire uje dhe ate çast te shteroje. Per kete arsye banoret e therresin me emrin Burimi i kuçedres, sepse kur kuçedra nuk donte te te jepte uje e zinte (bllokonte) ate. Ky fenomen ndodh edhe sot e kesaj dite. Qe te gjitha keto tregojne se Burimi çudiberes i kuçedres eshte nje vend turistikomitologjik qe duhet vizituar dhe vende te tilla qe jetojne midis gojedhenes dhe realitetit, duhen bere objekt i turizmit tone.
t8 Historishkruesit e vjeter shkruajne se fathenesit e Dodones quheshin Tomuri, fat-thenat e tyre, Tomure dhe Tomuros, por kush nuk e di qe te gjitha keto fjale jane te gjuhes shqipe, qe duan te thone: Te mirat ose Te miret. Prej ketyre fjaleve ka mare emrin dhe mali Tomor, qe do te thote mali i Te mireve ose i Te mirave. Fatthenat quheshin edhe pelje ose pelea. Gjeografi Meletios thote: Pellumba (pelje) quheshin grate e tempullit, te cilat ishin barbare (me gjuhe jo greqishte) dhe dukeshin si zogj nder te huajt”.
Ndersa ne shenimet e tij, Barthelemy thote se prej dy pellumbash te ikur nga Theba e Egjiptit, njeri erdhi ne Dodone te Epirit dhe tjetri qendroi ne Libi te Afrikes. Pellumbi quhej me emrin Pelje, qe ne gjuhen e fiseve te vjetra te Epirit kallezon emrin “plake”. Te gjitha keto thenie te çojne ne Shqiperi. Peljet apo plakat permenden edhe sot e kesaj dite ne rrethinat e Tomorit, madje ekziston edhe legjenda e tri plakave, ku njera prej plakave perfqeson daten 30 mars, e dyta 31 marsin dhe e treta 1 prillin. Ne keto tre dite ne gjithe shqiptaret nuk punohej per nder te tyre, madje nuk punohet edhe sot”.t10
Sipas historishkruesve, nga Tomure ka rjedhur fjala Tomuriase qe tregon krahinen e malit Tomorr e qe nuk eshte gje tjeter veçse Tomorrica e Skraparit (rrethina e malit Tomorr). Ne kete vend asgje nuk gjen mangut persa i perket orakullit te Dodones.
Ne faqen jugore te Tomorrit, mbi katundin Bargullas, gjen qafen e Dhodhonit, po ne kete fshat ekziston edhe pllaka e Dodonit, ku nuk mungojne as burimet me uje te ftohte, ndersa ne majen veriore te Tomorrit gjendet çuka e Peljes (peleas), fattheneseve te orakullit te Dodones. Nuk ka asnje dyshim se kur gjeografi Meletos permend emrin pelje e ka patur fjalen per tri plakat fatthenese. Por mbi Tomor gjendet edhe nje fshat tjeter qe ka emrin, Mrakull, apo Mbrakull qe do te thote (mbe)Orakull, (te)Orakulli ose shkoj mbe Orakull. Edhe ne kete fshat jane gjetur statuja te stilit primitiv. Po, mali i Tomorrit eshte vendi ku linden perendite pelazgjike dhe duhet konsideruar si nje vend i mirfillte pelegrinazhi jo vetem religjoz por edhe per turzmin natyror e mistik.
Akili, te lufta me Trojanet, i drejtohet Zotit: “O Zot, mbret Dodonas pelazgjik qe banon ne ato vende te largeta e sundon mbi Dodonen dimerkeqe, per rreth teje banojne Selijte, Dragomanet (fatthenes) kembezbathur e gjumeperdheas….”. Pra Akili eshte Kryetar i lapatheve, lapeve( leberve te sotem) dhe ai i drejtohet Zeusit te Dodones dimerkeqe per ndihme qe e kishte vendqendrimin ne Malin e Tomorrit.
Sa shume mite, sa shume histori, sa te verteta dhe te pa verteta enden ne keto troje.
Sa pak vemendje per t’i mesuar e soditur keto bukuri te rralla. Guidat dhe infrastruktura mendoj se jane njeri nga shkaqet.
Nisma per rregullimin e rruges Berat-Skrapar, do te na afroje me shume me natyren e bukur dhe mistike te kesaj zone.
ATSH
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn lua_Latn