als_Latn uzn_Latn slv_Latn
Persekutimi i klerit katolik, pikturat si dshmi n muret e kishave
nga Aida Tuci
{28/07/2014}
N korrik t vitit 1968 n Shkodr do t hapej e para ekspozit ateiste me tem Mbi rolin reaksionar t fes. N historin e artit pamor piktura e shledijes 1kjo sht ekspozita m jetgjat. Qndroi e hapur m tepr se pes vjet dhe do t shndrrohej m von n Muzeun ateist t Shkodrs, q zyrtarisht u hap n vitin 1973.
Propaganda dhe lufta kundr klerit katolik nga regjimi komunist nuk filloi ktu.
Kish nisur qysh m 1945 me zhdukjen e klerit me burgime e pushkatime e tortura njerzore q vazhduan n mnyr sistematike gjat gjith instalimit dhe konsolidimit t diktaturs n Shqipri. Tema fetare si n art dhe letrsi do t trajtohej pr 50 vjet si reaksionare, e rrezikshme, opium pr popullin.
Pas viteve 90, tabloja e persekutimit t klerit katolik u shfaq e plot dhe e vrtet, n kujtimet e fretrve franeskan dhe jezuit, n dokumentet arkivore dhe n studime t ndryshme. Pr her t par kjo tem frymzoi dhe n artet pamore.
Ishte vitit 1992. N Shkodr Lidhja e artistve organizonte ekspozitn e fundit, para se t zhbhej. N kt ekspozit do t prezantohej me nj pun edhe piktori shkodran Pjerin Sheldija. Tabloja titullohej Kryqzimi i shekullit XX.
Tabloja paraqiste dy fretr, t lidhur me litar n pemn e oborrit t Kishs s Franeskanve n Gjuhadol (e cila deri para pak vitesh kishte shrbyer si sall kinemaje), t sakatosur e t torturuar. Nn kmbt e tyre dy partizan flen t qet.
I pari meshtar i pushkatuem n Shqipni ka qen Dom Lazer Shantoja n vjetin 1945. Iu ban tortura t tmerrshme n trupin e tij, tue e coptue kambsh e duersh
Kto dshmi kan ngacmuar autorin Sheldija.
Historia e persekutimit t klerit katolik pr her t par sht trajtuar n tablon kompozicionale Kryqzimi i shekullit XX. Sot kjo tablo gjendet n mjediset e kishs s Shn Franeskut n Gjuhadol, Shkodr.
N filmat e propagands komuniste gjetja e armve n altarin e Kishs, shrbeu pr t shprlar trurin e nj populli. Muralja Shpifja e madhe e realizuar n vitin 1996 prej Pjerin Sheldijs sht ndalur pikrisht n kt episod, n shpifjen e madhe komuniste q shrbeu si pretekst pr t masakruar e torturuar dhjetra meshtar.
At Mati Prenushin, dhe gardiani i fretrve n Shkodr, At iprian Nikn, u akuzuan me shpifje se kishin futur arm n Alterin e kishs s Shnandout, n kishn franeskane t Gjuhadolit. T dy fretrit, u pushkatuan. Jan disa tablo dhe murale t piktorit Pjerin Sheldija q flasin pr histori persekutimi t klerit katolik.
T gjitha qndrojn si dshmi e atij terrori n muret e kishave n qytete dhe fshatra t Shqipris.
E vrteta duhet tregu n tgjitha mnyrat. At Viktor Demaj, q shrben n Kishn e Shn Franeskut n Gjuhadol, sht i bindur pr kt. Disa prej punve t piktorit Sheldija tregojn kt t vrtete n muret e saj.
N Kishn e Martirve Shqiptar n Blinisht prmes tablove t Sheldijs, tregohet historia e motr Marie Tucit. Ajo u arrestua dhe provoi tortura nga m njerzore. N muralen e realizuar nga Sheldija ajo shfaqet n burg e prangosur, dhe nj mace e zez krcnuese duket sikur sapo ka dal nga thesi i zi.
Dom Mark Gjanit, tue e torturue, i krkuen ta mohonte Krishtin. Prkundrazi Dom Marku tha fjalt e fundit mes dhimbave: Rrnoft Krishti Mbret! Vdiq i varun ndr shpatulla, tue ia hjedh trupin qejve e mbeturinat e tij i lshuen n prrue.
Rroft Krishti Mbret!- than dhe jezuitt Gjon Fausti e At Daniel Dajani q kan frymzuar pikturn realizuar n telajo dhe vaj t piktorit Sheldija, e cila ndodhet n Kapeln e Eukaristis n Kishn e Blinishtit. Dy jezuitt u vran s bashku me franeskanin Gjon Shllaku n fillimet e masakrs komuniste kundr klerit katolik n vitin 1946.
Sheldija i sht kushtuar plotsisht temave fetare, si dhe puns n zbukurimin e kishave me tablo kavaleti e murale. Kisha e Zojs Rruzare, e Shn Franeskut n Shkodr, e Martirve Shqiptar n Blinisht; Katedralja Nn Terez n La-Vau i Dejs; e Familjes s Shenjt n Balldre jan t punuar me tablo murale prej tij. Po kshtu pun t tij ka n katedralen e Shkodrs, n Baql, Krajn, Piraj, Koplik, Torovic, Gjadr etj.
Dy pun t tij i jan dhuruar dhe Papa Gjon Palit II si dhe t tjera jan pjes e koleksioneve private.
Pjerin Sheldija, si i pari dhe i vetmi piktor q trajton temn fetare, pa ln mnjan dhe tema t tjera sidomos ato historike, etnografike, shpreson q shembullin e tij ta ndjekin dhe piktor t tjer t brezave m t rinj. Edhe pse n mosh ai vazhdon t punoj jo vetm pr t zbukuruar muret e kishave n qytete dhe fshatra t ndryshme, por dhe pr t treguar prmes tablove, historin e persekutimit t klerit katolik nga regjimi komunist.
Do t punoj deri n fuqin e frymn e fundit- thot ai.
GAZETA MAPO
als_Latn bem_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn crh_Latn