als_Latn dik_Latn sag_Latn
Gjithçka që duhet të dini për urthin
Refluksi gastro-ezofageal, ose siç njihet në gjuhën e përditshme urthi, është sëmundja që ka të bëjë me kthimin e ushqimit nga stomaku, sërish për në ezofag. Sëmundja më së shumti shfaqet tek moshat e vogla, ku në përgjithësi zhduket me rritjen e tyre. Megjithatë, të shumta janë edhe rastet e shfaqjes së sëmundjes tek moshat më të rritura. Ylber Kallja, ekspert në çështjet e shëndetit, tregon për lexuesit e gazetës “Dita”, se sëmundja mund të shkaktojë dhimbje fyti, djegie pas dërrasës së kraharorit, të vjella, kollë, vështirësi në gëlltitje, rënie në peshë, etj. Sipas tij, trajtimi varet nga mosha e pacientit, simptomat e shfaqura, etj. Ndryshimet në stilin e ushqyerjes dhe jetesës, si dhe përdorimi korrekt i medikamenteve të rekomanduara nga mjeku janë të mjaftueshme për lehtësimin e simptomave të kësaj sëmundjeje. Kirurgjia mund të jetë një mundësi trajtimi, por që rekomandohet në stadet më të rënda të sëmundjes.
Çfarë është refluksi gastro-ezofageal?
Sëmundja e urthit (refluksit gastro-ezofageal, GERD), ose sëmundja e refluksit acid, është një simptomë kronike e dëmtimit mukozal, e shkaktuar nga kthimi i acideve të stomakut në ezofag nëpërmjet muskulit unazor të poshtëm të gypit të tretjes. Sëmundja zakonisht shkaktohet nga relaksimi jo normal i muskulit unazor të poshtëm, quajtur ndryshe sfinkteri gastro-ezofageal. Ky sfinkter lejon kalimin e ushqimit nga ezofagu në stomak, por jo të anasjelltën, pra nuk lejon që acidi i stomakut të rikthehet në ezofag. Në rast se ndodh kjo, atëherë kemi të bëjmë me sëmundjen që po flasim. Këto ndryshime mund të jenë të përhershme ose të përkohshme. Mjekimi është zakonisht nëpërmjet ndryshimit të stilit të jetesës dhe përdorimit të medikamenteve të tilla si : inhibitorët e pompës protonike, bllokimit të receptorëve H2 dhe antiacidet. Një zgjidhje tjetër është edhe kirurgjia. Rekomandimi për këtë opsion trajtues vjen vetëm në rastet e rënda, kur trajtimet e tjera nuk janë shoqëruar me përmirësimin e gjendjes shëndetësore të pacientit.
Më çfarë simptomash shoqërohet urthi, si mund ta kuptojë pacienti që vuan nga kjo sëmundje?
Tek të rriturit, simptoma më e zakonshme e kësaj sëmundjeje është regurgitacioni, që karakterizohet nga kthimi i acideve të stomakut në ezofag, i shoqëruar me dhimbje dhe pyrozë (djegie). Ndërkohë, simptoma të tjera të pranishme, por më pak të zakonshme janë edhe dhimbjet, rastet e fytit të lënduar (odynophagia), rritja e jargëzimit, të përzierat, dhimbje gjoksi retrosternale (pas dërrasës së kraharorit). Sëmundja ndonjëherë shkakton lëndime të ezofagut. Këto dëmtime mund të përfshijnë: “Vdekje të qelizave të shtresës së brendshme të ezofagut duke çuar në ulcera të tij, ngushtim të vazhdueshëm të ezofagut”. Mund të shfaqet edhe “ezofagu barret”, që karakterizohet nga zëvendësimi i një shtrese normale qelizash, me një shtresë tjetër që mund të kalojë më pas në kancer. Është një shenjë paralajmëruese për tumor. Rreziku i progresionit është i pasigurt, por vlerësohet në rreth 20 për qind të rasteve. EGD (ezofagogastroduodenoskopy), çdo pesë vjet është e rekomanduar për njerëzit me urth kronik, ose ata të cilët marrin droga për sëmundjen, e cila ka kaluar në stad kronik. Një tjetër dëmtim që mund të shfaqet është edhe një formë e rrallë e kancerit që njihet ndryshe si “adenocarcinoma e ezofagut”.
Po tek fëmijët si shfaqet sëmundja?
Sëmundja mund të jetë e vështirë për t’u zbuluar te foshnjat dhe fëmijët, pasi ata nuk mund të përshkruajnë atë që ndjejnë. Simptomat tek fëmijët ndryshojnë nga simptomat tipike që përmendëm për të rriturit. Tek fëmijët kjo sëmundje mund të shkaktojë të vjella të përsëritura, jargë, kollitje, dhe probleme të tjera të frymëmarrjes, qarje gjatë gjithë kohës, refuzim të ushqimit dhe rënie në peshë. Fëmijët mund të kenë një simptomë apo shumë simptoma njëherësh. Ata mund të lindin me këtë problem, ose mund t’ju shfaqet në çdo moment të jetës së tyre. Kjo mund të jetë e lidhur edhe me një histori familjare.
Cilët janë shkaktarët që ndikojnë në shfaqjen e sëmundjes?
Siç e theksuam edhe pak më lart, sëmundja në përgjithësi shkaktohet nga dështimi i muskulit unazor (muskul në formë të rrumbullakët, unaze), që ndodhet në pjesën e poshtme të gypit të tretjes. Kjo unazë, pengon kalimin e lëngut të tëmthit, enzimave dhe acideve të stomakut që të kthehen mbrapsht në ezofag. Faktorët që mund të kontribuojnë për shfaqjen e sëmundjes mund të jenë “Hernia hiatale”, (dalja apo futja e një pjese të murit të stomakut në kafazin e kraharorit), e cila rrit mundësinë e shfaqjes së sëmundjes për shkak të faktorëve mekanike dhe lëvizshmërisë. Obeziteti është një tjetër shkak. Rritja e indeksit të masës trupore është e lidhur me shfaqjen e stadeve më të rënda të sëmundjes. Po ashtu edhe sindromi “zollinger-ellison”, i cili mund të jetë i pranishëm me rritjen e aciditetit të stomakut për shkak të prodhimit të gastrinës. Tjetër faktor është edhe hiperkalcemia, që ndikon në rritjen e prodhimit të gastrinës,(lloj acidi që prodhohet në stomak), duke çuar në rritjen e aciditetit. Njëkohësisht edhe skleroderma dhe skleroza sistemime janë përgjegjëse në shfaqjen e sëmundjes, të cilat mund të çojnë në çrregullime të lëvizshmërisë së muskujve të ezofagut. Nuk duhet të lëmë pa përmendur edhe përdorimin e medikamenteve. Njihen tashmë ndikimet që kanë medikament të tilla si “prednisolone” në shfaqjen e kësaj sëmundjeje.
Si vendoset diagnoza e sëmundjes?
Imazhi endoskopik i ngushtimit peptik, apo ngushtimit të ezofagut pranë kryqëzimit me stomakun është një komplikacion i urthit kronik, ku mund të ndodhë për shkak të “disfagisë” ose vështirësisë në gëlltitje. Diagnoza e sëmundjes zakonisht vendoset kur simptomat tipike janë të pranishme. Endoskopia nuk është e nevojshme në mënyrë rutinore, nëse rasti është tipik dhe i përgjigjet trajtimit. Është e rekomanduar kur pacientët nuk i përgjigjen mirë trajtimit, ose kur kanë simptoma të alarmit, duke përfshirë ndryshime si vështirësia në gëlltitje, anemi, gjak në jashtëqitje, humbje peshe, etj. Barium gëlltitje X-rrezet, nuk duhet të përdoren për diagnozë. Gjithashtu edhe “manometria ezofageale” (ekzaminim i muskulit të stomakut për nivelin e lëvizshmërisë) nuk rekomandohen për përdorim në diagnostikim. Ajo rekomandohet vetëm para operacionit. Monitorimi pH, në mënyrë ambulatore mund të jetë i dobishëm në ata që nuk përmirësohen pas përdorimit të inhibitorëve (medikamente që merren me anë të nuhatjes), pompës protonike dhe nuk është e nevojshme në ata pacientë që është gjendur “ezofagu barret”. Hetimet për praninë e bakterit H.pylori nuk janë të nevojshme. Standardi i tanishëm i artë për diagnozën e kësaj sëmundjeje është monitorimi pH (pehashit). Kjo është prova më objektive për të diagnostikuar sëmundjen. Një praktikë për diagnozën e GERD është një trajtim afat-shkurtër me frenues proton-pompë (omeprazol), me përmirësim në simptomat që sugjerojnë një diagnozë pozitive.
Shpesh flitet edhe për vendosjen e një diagnoze diferenciale në evidentimin e kësaj sëmundje. Çfarë është konkretisht?
Me diagnozë diferenciale kuptojmë dallimin e sëmundjes përkatëse me sëmundje të përafërta që mund të shfaqen me të njëjtën klinikë. Për shembull një dhimbje koke tregon për shume lloj sëmundjesh, ajo mund të vijë nga një helmim, nga migrena, gjendjet virusale, etj. Pra diagnoza diferenciale është specifikimi i sëmundjes, që tregon se nga vuan pacienti në të vërtetë, e një diagnozë e gabuar. Në rastin e urthit, diagnoza diferenciale duhet të bëhet me sëmundjet e zemrës, pezmatimin e laringut (LPR), sëmundjet që nuk kanë të bëjnë me ezofagun. Ndryshe nga refluksi, pezmatimi i laringut rrallë prodhon urth, dhe është quajtur ndonjëherë si sëmundje e heshtur .
Ku konsiston trajtimi i sëmundjes ?
Trajtimet për këtë sëmundje kryesisht përfshijnë modifikime të mënyrës së jetesës, medikamente, dhe ndoshta kirurgji. Trajtimi fillestar është shpesh me një frenues proton-pompë, si omeprazolit.
Stili i jetesës
Humbja e peshës dhe ngritja e kokës së krevatit janë përgjithësisht të dobishme. Ndalimi duhanit dhe eliminimi i konsumimit të alkoolit rezulton në përmirësim të dukshëm të simptomave. Duhen shmangur ushqime të veçanta dhe shtrirja menjëherë pas ngrënies. Ushqime që janë të ndaluara për pacientët që vuajnë nga kjo sëmundje, përfshijnë : “Kafe, alkool, çokollatë, ushqime me yndyrë, ushqime me përmbajtje acide, ëmbëlsirat, etj”.
Medikamentet.
Medikamentet kryesore të përdorura për trajtimin e sëmundjes janë frenuesit proton-pompë, bllokuesit e H2 receptorëve dhe antacidet. Frenues proton-pompë (IPP, të tilla si omeprazoli) janë më efektive ndjekur nga H2 blockers receptor (si ranitidina). Është mjeku që përcakton stadin në të cilin do të merren këto medikamente. Zakonisht rekomandohen të merren për një orë para ushqyerjes. Kur këto medikamente përdoren për një afat të gjatë, doza e ulët mund të jetë efektive. Ka raste kur rekomandohet përdorimi i tyre vetëm në rastet kur shfaqen simptomat. Në asnjë rast nuk duhet të veproni me marrjen e medikamenteve në farmaci për të qetësuar dhimbjet apo simptomat e sëmundjes, nëse nuk jeni këshilluar më parë me mjekun tuaj specialist. Kjo pasi në vend që të qetësoni simptomat e sëmundjes, mund t’i rëndoni edhe më shumë ato.
Ç’mund të themi për rastet kur duhet të përdoret kirurgjia?
Trajtimi standard kirurgjik për këtë sëmundje, përdoret në stadin më të rëndë të sëmundjes është “undoplikacioni Nissen” (lloj operacioni). Në këtë procedurë, pjesa e sipërme e stomakut është mbështjellë me muskul unazor të poshtëm ezofageal, muskul unazor për të forcuar dhe për të parandaluar kthimin e acideve nga stomaku në ezofag dhe për të riparuar një hernie hiatale. Është e rekomanduar vetëm në ata pacientë që nuk përmirësohen me përdorimin e inhibitorëve të pompës protonike. Përfitimet janë të barabarta me ato të trajtimit medikamentoz në personat me simptoma kronike. Gjithashtu, në afat të shkurtër dhe të mesëm, fundoplikacioni laparoskopik përmirëson cilësinë e jetës në krahasim me menaxhimin medikamentoz.
Këshillat për foshnjat
Foshnjat mund të shohin lehtësim me ndryshimet në teknikat e të ushqyerit , të tilla si të vogla, dhe më të shpeshta , ndryshimet në pozicion gjatë qëndrimit, etj. Ata mund gjithashtu të trajtohen me ilaçe të tilla si : ranitidinë ose frenuesit pompës protonnike. Bluzat e bardha sqarojnë se përveç medikamenteve e rëndësishme është të ndiqen dhe disa këshilla praktike që kanë të bëjnë me kujdesin rreth mënyrës së si duhet të ushqehet fëmija që shfaq probleme me kthimin e ushqimit. Prindërit këshillohen që të ushqejnë shpesh (dhe në sasi të vogla) fëmijën e tyre. Duhet të shmanget ushqyerja e fëmijës 2-3 orë para gjumit, të mos i jepen lëngje me gaz, apo lëngje që kanë përmbajnë shumë acid, siç mund të jetë lëngu i portokallit. Gjithashtu këshillohet ngritja e kokës krevatit disa centimetra më lart, në mënyrë që koka dhe qafa e fëmijës të jetë me lart se pjesa tjetër e trupit.
-
asnje ndjesi
-
I kenaqur
-
i shqetesuar
-
i trishtuar
-
i indinjuar
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn nob_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn unk als_Latn unk als_Latn unk als_Latn unk knc_Latn