als_Latn dik_Latn sag_Latn
Rekuiem për dhembjen dhe errësirënPostuar më: 10 Janar 2015 10:22
(Shënime për romanin e Petraq Kolevicës “Varri i fshehtë”)
Nga Agim Baçi
Të mos heshtim, por të kërkojmë vdekjen morale të së shkuarës kriminale. Një amanet që Kolevica në të gjallë e lë përmes personazhit të tij, Hildes, ose Frau Hildes, siç dëshiron t’ia njohin të tërë personazhin e ndërtuar me aq dashuri. Vajzën që erdhi pas “princit të dashurisë” në Shqipëri, por kur jetoi rreth 20 vite në kalvarin e një bote të errët, pa asnjë fije drite njerëzoreje.
Kur nis ta lexosh nuk mund të ndalesh. Është një histori me personazhe të vërtetë, por e ardhur e gjitha si letërsi, diku me një rrëfim, e diku me vetërrëfim. Është një bjerrje nga dashuria e jeta plot shpresë në një humnerë ku nuk ka asgjë që mund ta shënosh në emër të Njeriut. Ka ikur dhe e vërteta është më pak se një pëshpërimë. E kanë kapur prej gryke gjithë ëndrrën, i kanë vënë shkelmin në kurriz dëshirës për të ecur, i kanë kthyer shpinën gjithçkaje që e bën njeriun të ecë përpara, të shijojë lirinë, të menduarit, të provës për të bërë për vete dhe për të tjerët.
Kolevica na përshkruan Hilden që vinte nga Vjena, gjithë ëndrra për të përjetuar dashurinë me princin. Selimi dëshironte të jetonte me “princeshën” e tij në vendin e tij, duke besuar se dituria që ka marrë në Vjenë do t’i shërbente vendit të tij. Por ai ishte mësuar me të vërtetën dhe dijen – dy gjëra që nuk i hynin në punë sistemit, që mbështetej në idhujtarinë ndaj “njëshit” dhe në humbjen e identitetit, duke u kolektivizuar në humbjen e gjithçkaje që të bën vetvetja.
Dhe imagjinoni, pas shumë e shumë muajsh arrestim, pa asnjë shpjegim, vëllait të Selimit, doktor Besimit, i premtohet nga “një prej të mëdhenjve’ (autori përshkruan Koçi Xoxen) se do ta lirojë inxhinierin që akuzohet se ka sabotuar punën kolektive. Dhe me të drejtë, Hilde nuk mbyll sytë nga gëzimi një natë përpara se “të ndodhë”. Dëshiron të bëhet e bukur për princin e saj që më në fund do të fitojë pafajësinë, do të jetë i lirë, me të dhe me vajzën Ismete. Dhe ashtu, duke ëndërruar, përballet me absurdin, me nënqeshjen, me fundin e ëndrrave të saj për të besuar se njeriu s’kishte humbur ende në errësirë. Dhe ndeshet me oficerin, i cli ka lidhur në krahë fashën D.P.M ( Divizioni i Mbrojtjes së Popullit), i cili duke u zgërdhirë, nën portretin e fundit të mbrapshtë të gjithçkaje humane i thotë vjenezes së bukur plot ëndrra:
-U lirua! Klithi duke u zgërdhirë. E ke te bregu i lumit. U ekzekutua! Shko, tani! Qërohu! (“Varri i fshehtë”, f.101)
Më pas nis kalvari i nëpërkëmbjes, i humbjes së gjithçkaje- veç forcës së brendshme të saj për të ruajtur njerëzoren, dinjitetin dhe ëndrrën. Lufton me gjithçka dhe për gjithçka, që të jetojë me kokën lart, mes furtunës së fyerjeve, nëpërkëmbjeve. Dhe fati i sjell pas 15 vitesh së vrasjes së Selimit që të takojë konsullin e vendit të saj, që i hap rrugën që të rikthehet. Nuk është më Hilde e parë. Por mund të ngrihet. E di shumë mirë ku ka qenë. Dhe gjithçka e përmbledh në momentin e saj të zbritjes në Vjenë, gati 20 vite më vonë pasi e kishte shkelur teksa niste një udhëtim gjithë ëndrra, por që i fshehu veç greminën. Teksa puthte tokën e saj, ashtu siç kish bërë Selimi 20 vite më parë kur kthehej në Shqipëri bashkë me të, ashtu edhe ajo, si një amanet plot kuptim, ndalon të puthë tokën që e kish lënë pas. Dhe në atë çast, mes habisë së njerëzve që në lirinë e tyre nuk arrin ta kuptonin atë lëvizje, përballet me një pyetje:
-Prej nga vini Ju?
Dhe ajo përgjigjet:
-Nga errësira (f. 167).
Ky dialog duket sikur i përmbledh të gjitha. Është epilogu i gjithçkaje që mund t’i ndodhte njeriut në botën e territ shpirtëror, ku nuk llogaritej askush, por vetëm udhëheqësi dhe “të tjerët”. Nuk ka individ. Ka vetëm tallje, neveritje ndaj tjetrit ndryshe, ndaj atij që nuk beson si ata, që nuk jeton si ata, që nuk adhuron udhëheqësin.
Të mendosh se nuk mund të silleshin ndryshe do shumë sforcim. Nuk gjen qetësi as sikur të mendosh se aq mund të bënin pjesëtarët e shoqërisë në atë kohë, se atyre nuk iu kërkua më shumë. Por të paktën, të mos ndalosh së foluri, përmes amanetit që Kolevica ia ngarkon “të bukurës Hilde”, të cilën ajo e thërret me pjesën e parë në gjuhën gjermane, e më pas me emrin, si të thotë që ka mundur t’i shohë të dyja. Dhe ajo i kërkon së bijës të flasë gjithnjë për krimet e asaj kohe, për krimet e atij sistemi. Një amanet për të bijën, si për të gjithë bijtë. Askush nga ne nuk është jashtë atij amaneti…
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn