als_Latn dik_Latn sag_Latn
Hasan Dosti
Hasan Dosti (1895-1991) ishte një jurist dhe politikan shqiptar. Ministër Drejtësie në qeverinë e Mustafa Krujës, drejtues i lartë i Ballit Kombëtar. Pas Luftës së Dytë Botërore do ndihmonte aleatët në operacionet e tyre kundër regjimit komunist të Tiranës.
Përmbajtja
Jeta[redakto | redakto tekstin burimor]
Lindi në Kardhiq më 7[1] ose 24 tetor[2] 1895 i biri i Elmaz agë Dostit, pranë Gjirokastrës në një familje agallarësh të rëndësishëm të krahinës, Dera e Dost-Selimaj-Hajdaragajve.[3]
Më 1901 i ati e merr me vehte në Luros (Filipiadhe) në Çamëri, ku nis shkollën fillore. Shkollat greke inspektoheshin prej inspektorëve të emëruar prej Peshkopatës së Prevezës, të përfaqësuar në Luros (Filipiadhe) prej një prifti të gradës së lartë që mbante titullin Protosingelos. Protosingelosi i quajtur Nestor, ishte shqiptar nga një fshat shqipfolës i Himarës - mik i të atit. Me të mbaruar shkollën greke tre vjeçare, zhvendoset në vendlindje ku u hap rishtas shkolla fillore turke ku vijoi mësimet gjer më 1907. Më 1907-ën, ndjek, mësimet herë në gjimnazin turk të Gjirokastrës, herë në gjimnazin "Zosimea" të Janinës, sipas gjendjes financiare të të atit. Aty në vitet 1907-1908 mësoi prej Mihal Gramenos, kur ky vinte në Kardhiq me Çerçiz Topullin, shkrimin shqip sipas alfabetit të kohës. Më 1912 fiton një bursë shteti me konkurs. Ndjek mësimet në gjuhën frënge në kolegjin e djemve hapur nga shoqata franko-izraelite "Alliance Israelite Universelle" në Janinë. Pikërisht kur do jepte provimet përfundimtare merr vesh për djegien që andartet greke i bënë jugut të Shqipërisë. Pas kësaj shpërngulet drejt Vlorës në maj të 1914. Gjatë atyre kohëve të ngushta, i ndihmuar nga zv/kryetari i Beledijes/Bashkisë Abaz Mezini dhe sekretari i bashkisë Faik Metohu. E caktojnë si nëpunës në Dukat pranë Mudir-it/krahinarit Razi Cipos, ku vendoset me familjen e tij deri në qershor 1915. Në qershor 1915 ndjek një shkollë xhandarmërie të sapohapur. I ndihmuar nga frëngjishtja për pak kohë mëson italishten dhe në fillim si tetar e me radhë si rreshter e kapter i xhandarmërisë shqiptare, punoi si përkthyes deri në vitin 1917. Në nëntor të vitit 1918, pas armëpushimit të Luftës së Parë Botërore, në Vlorë krijohet një shoqëri modeste e pagëzuar me emrin "Lidhja Djelmoshe", me kryetar Petro Korçarin dhe sekretar Avni Rustemin. Arkëtar caktohet Hasan Dosti.
Qeveria nën udhëheqjen e Sulejman bej Delvinës, e emëron djaloshin prej Kardhiqi në detyrën e sekretarit të përgjithshëm të Prefekturës së Gjirokastrës, ku do njihej me Kol Tromarën si sekretar i shoqatës "Dele" që kishte Bajo Topullin.[4]
Kreu shkollën e lartë për shkenca politike dhe juridik në Universitetin e Parisit falë një burse të marrë më 1922 nga qeveria shqiptare. Laureohet më 1927 duke fituar edhe gradën e Doktorit të Shkencave në Drejtësi. Njëkohësisht me atë degë, Dosti ndoqi studimet dhe në degën e Ekonomisë dhe të Financave publike. Kthehet në Shqipëri, ku punon si anëtar i Kryesisë së Gjykatës së Diktimit, ai u pushua nga puna së bashku me disa nga kolegët e tij të asaj gjykate, si rezultat i një konflikti që ata patën me autoritetet e larta të shtetit. Pasi u pushua, ai hapi një zyrë avokatie në qytetin e Beratit.
"Lëvizja e Vlorës"[redakto | redakto tekstin burimor]
Bashkë me Skënder Muçon themelon organizatën "Lëvizja e Vlorës", për të cilën do dënohej për 15 vjet por burgimi do i zgjaste deri në 1935. Ndër të arrestuarit ishin gjithashtu dhe Qazim Kokoshi, Myqerem Hamzarai, Hysni Lepenica, Dr. Seit Bilali, Dr. Tare Libohova, Murat Terbaçi, Seit Qemali, Rexhep Troqja etj. Pas amnistisë së 28 nëntorit 1935 nga Mbreti Zog i kthehet punës së avokatit. Një nga miqtë më të afërt të Hasan Dostit, Dr. Tare Libohova, i cili ishte njëri nga të akuzuarit e atij komploti që u dënua me vdekje, (bëri vetëm 5 vjet burg, pasi u fal nga Mbreti Zog) në një letër që ia dërgonte Mbretit Zog nga Stambolli, ku ishte vendosur pas daljes nga burgu, mundohej të analizonte atë proçes që u quajt "Lëvizja e Vlorës". Dr.Libohova e paraqiste atë gjë, në formën se si u parashtrua e deri tek proçesi me gjygjin politik, si një pjellë e produkt të Ministrit të Brendshëm Musa Juka, i cili i tërhequr nga zelli i tepruar për të forcuar pozitën e tij personale dhe duke i mbështetur veprimet e tija në gjoja besnikërinë e tij ndaj Mbretit Zog.
Në vitin 1936, ai vihet në pah si pjesëtar shumë aktiv i një delegacioni të djemurisë patriotike të qytetit të Gjirokastrës, që shkon në Shkodër për të marrë eshtrat e Çerçiz Topullit e Muço Qullit. Nga fundi i 1937-ës nisë punë si anëtar i gjykatës së kastacionit në Korçë, nën Thoma Orollogajin, atbotë ministër drejtësie. Pa mbushur vitin emërohet anëtar i Gjykatës së Diktimit, degës penale.
Veprimtar i Ballit dhe Ministër Drejtësie[redakto | redakto tekstin burimor]
Është ndër bashkëthemeluesit e Ballit Kombëtar. Ministër Drejtësie në qeverinë e Mustafa Krujës. Gjatë atyre katër muajëve që Dosti ishte në atë post, ai i kushtoi një kujdes të veçantë përzgjedhjes së kuadrove që do të dërgonte në Kosovë, ku përveç anës profesionale, ai synonte dhe zgjerimin e lëvizjes nacionaliste në ato treva. Në këtë kontekst dhe me qëllim për të riorganizuar sistemin e Drejtësisë në Kosovë, ku akoma vepronte "Shehriati" (kodi islamik), Dosti dërgoi atje disa nga juristët më të mirë si Kudret Kokoshi, Seit Kazai etj. Po kështu gjatë atyre katër muajve të qëndrimit në postin e Ministrit të Drejtësisë, ai mundi që të shpëtonte nga vdekja disa aktivistë të lëvizjes komunistë si Hasan Reçi, Sinan Gjoni etj. Në fundin e majit 1942, Hasan Dosti dha dorheqjen nga posti i Ministrit të Drejtësisë, pasi nuk pranoi që të firmoste për pushkatimin e komunistëve Nikolla Tupe, Ferit Xhajku e Hamdi Mëzezi, të cilët u kapën nga autoritetet italiane gjatë udhëtimit me një makinë në të dalë të Fierit.[5] Dha dorëheqjen për dënimin kapital që ishte caktuar për 3 nga gjashtë komunistët që vepronin në Fier. Tre prej tyre ishte dakord dhe kryeministri Kruja t'i falte, por Hasani bashkë me Jup Kazazin ishin për t'i falë të gjithë.[6] Që në vitin 1942, me hapjen e Institutit shqiptar të Studimeve Shkencore, (ku Kryetar ishte Patër Anton Harapi) Hasan Dosti u caktua nënkryetar për studimet historike së bashku me A. Xhuvanin (për letërsinë) dhe O. Paskalin (për artet). Asokohe në atë Institut, Dosti së bashku me Ahmet Gashin, bënë një punë tepër të madhe duke përpiluar e botuar hartën e Shqipërisë etnike.
Konferenca e Mukjes[redakto | redakto tekstin burimor]
Delegat i Ballit Kombëtar në Kuvendin e Mukjes i shoqëruar nga dy djemt e tij Viktori dhe Luani, të cilët bënin pjesë ne forcat e rinisë së "Ballit Kombëtar". Ndihmoi në formulimin juridik të neneve të marrëveshjes, i gëzuar bërtiste "Rroftë Kosova, rroftë Kosova!". Përpara kësaj mbledhje, që me datën 1 gusht, Dosti mori pjesë në bisedimet që u bënë në katundin Tapizë në shtëpinë e Ihsan Toptanit, të cilat i paraprinë Konferencës së Mukjes. Kjo mbledhje që ka hyrë në historinë e Shqipërisë, si një nga më të famshmet për vetë rëndësinë që kishte ajo, u hap nga Hasan Dosti dhe për drejtimin e saj u caktua Thoma Orollogai. Një nga pikat e asaj mbledhje, në të cilën Dosti insistonte më shumë, ishte njohja e Shqipërisë Etnike dhe shpallja e Indipedencës, për të cilat duhej rrëzuar vendimi i Asamblesë së 12 prillit 1939, që i çoi kurorën e Skënderbeut, Viktor Emanuelit në Romë. Një nga vendimet kryesore që mori Konferenca e Mukjes, ishte dhe krijimi i një Komiteti për Shpëtimin e Shqipërisë, i cili do të funksiononte porsa të krijohej një qeveri provizore. Kryetar i këtij Komiteti, me votim unanim si të delegacionit të komunistëve ashtu dhe të nacionalistëve, u caktua Hasan Dosti, gjë e cila tregonte autoritetin e madh që gëzonte ai tek ato dy forca politike.[5] Së bashku me Mit'hat Frashërin dhe delegatë të tjerë të Konferencës së Mukjes, ndihmoi në ngjizjen e marrëveshjeve në Shqipërinë e Veriut në frymën e Marrëveshjes së Mukjes. Më 16 nëntor i vritet e shoqja, Fetija në fundit e të tridhjetave, dhe vëllai, Kutbi Dosti, nga gjermanët në Tiranë. U largua nga Shqipëria bashkë me krerët e Ballit Kombëtar, në nëntor 1944.[1] Mbërrin të marrë me vehte vetëm djalin, Luanin, duke lënë kështu në Shqipëri shtatë fëmijët e tij, Shanishaja 23 vjeçe, Tefta 22 vjeçe, Viktori 19-vjeçar, Tomorri 14 vjeç, Leka 13 vjeç, Ernesti 8 vjeç.
Mërgimi dhe veprimtaria për çështjen kombëtare[redakto | redakto tekstin burimor]
Në prill të 1949 shkon në ShBA, ku zgjidhet kryetar i Komitetit "Shqipëria e Lirë".[7] Dosti ishte i mendimit se me anë të ndihmës së Jugosllavisë mund të arrihej një ndërhyrje për të rrëzuar Enver Hoxhën. Duke shfrytzuar komitetin "Lidhja e Dytë e Prizrenit" dhe elementin shqiptar në Kosovë. I mendimit se së paku një qeveri titoiste do shkëpuste Shqipërinë nga orbita e Moskës. Por ShBA-të dhe Mbretëria e Bashkuar nuk ndanin të njëjtin këndvështrim.[7] Qëndron në kontakt të vazhdueshëm me personalitete të politikës dhe diplomacisë amerikane e asaj europiane. Pas dështimit të misioneve të projektit OBOPUS/BGFIEND dhe atij VALUABLE, akuzon Kim Filbin për dështimin e misioneve sepse nga ai rridhte informacioni rreth këtyre misioneve.
Më 3 shkurt 1954 organizohet një mbledhje në Napoli me Vasil Andonin, Abas Ermenji dhe Zef Palin, ku krerët e Ballit vendosin të tërhiqen nga Komiteti "Shqipëria e Lirë" dhe përjashtojnë Dostin nga partia.[7]
Vdiq në spitalin "Hancock Park" Los Angeles më 29 janar 1991, ditë e martë;[8]kur sa kishte mbushur 96 vitet dhe kur në Shqipëri mësoi për përmbysjen e sistemit komunist, ndërkohë që arriti të bënte telefonatën e parë me fëmijët që kishte lënë në vendin e tij kur ishte larguar në '44-ën.[9]
Shkrimet e tij u mblodhën në vëllimin “Hasan Dosti, një jetë për Çështjen Shqiptare” nga shtëpia botuese Botart, Tiranë 2008.
Burimet[redakto | redakto tekstin burimor]
- ^ a b Butka U., "Mukja, shans i bashkimit peng i tradhëtisë", Tiranë: Drier, 2007 Bot. i 2-të i përmirësuar
- ^ (Anglisht) ancientfaces.com
- ^ Vlora E. bej, Kujtime: 1885-1925, Botime IDK, 2008
- ^ Shehu E., Hasan Dosti një jetë në luftë.
- ^ a b Kaloçi D., Hasan Dosti, njeriu i amerikanëve që do zëvëndësonte Enver Hoxhën, Gazeta shqiptare. - Nr. 1808, 1 mars, 2001, f. 12 - 13
- ^ Kruja M.-Margjokaj P., Letërkëmbim 1947-1958, Botime "Camaj-Pipa", 2006
- ^ a b c (Anglisht) Pearson O., "Albania as dictatorship and democracy: from isolation to the Kosovo War", 2006. Marrë me 20 janar 2013
- ^ Nekrologji NY Times: Hasan Dosti 96, vdes; ish-zyrtar në Shqipëri
- ^ Veliu F., Në '44-ën Hasan Dosti u detyrua të braktiste shtatë fëmijët e tij të mitur, balkanweb.com, 04 Shkurt 2013
ace_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn dik_Latn als_Latn als_Latn als_Latn ace_Latn eng_Latn als_Latn als_Latn