als_Latn dik_Latn sag_Latn
Kopenhaga
Kopenhaga Kopenhagë, danisht: København është kryeqyteti i Danimarkës dhe qyteti më i populluar i saj, me një popullsi urbane prej 1.246.611 (1 janar 2014) dhe një popullsi metropolitane prej 1.992.114 (1 janar 2015). Ajo ndodhet në bregdetin lindor të ishullit Zeland, 42 km në veri-perëndim të qytetit Malmoe, Suedi dhe 164 km në veri-lindje të qytetit Odense. Qyteti shtrihet edhe në ishullin Amager dhe brenda tij si enklave ndodhet qyteti Frederiksberg.
E themeluar si një fshat peshkimi Viking në shekullin X, Kopenhageni u bë kryeqyteti i Danimarkës në fillim të shekullit të 15-të. Gjatë shekullit të 17, nën mbretërimin e Kristianit IV, ajo u zhvillua në një qendër të rëndësishme rajonale, duke konsoliduar pozicionin e saj si kryeqytet i Danimarkës dhe Norvegjisë me institucionet e saj, të mbrojtjes dhe të forcave të armatosura. Pas pasojave të murtajës dhe zjarreve në shekullin XVIII, qyteti iu nënshtrua një periudhe rizhvillimi. Kjo përfshiu ndërtimin e distriktitit të famshëm të Frederiksstaden dhe themelimin e institucioneve të tilla kulturore, si Teatri Mbretëror dhe Akademia Mbretërore e Arteve të Bukura. Pas fatkeqësive të mëtejshme në fillim të shekullit të 19 kur Nelsoni (nj[ ushtarak britanik) sulmuoi flotën daneze dhe bombardoi qytetin, rindërtimi gjatë Kohës së Artë Daneze solli një pamje neoklasike të arkitekturës së Kopenhagenit. Më vonë, pas Luftës së Dytë Botërore, Plani Finger nxiti zhvillimin e banesave dhe bizneseve përgjatë pesë rrugëve hekurudhore urbane që dalin nga qendra e qytetit.
Që nga fillim i këtij shekulli, Kopenhageni ka parë zhvillim të fuqishëm urban dhe kulturor, të ndihmuara nga investimet në institucione dhe infrastrukturën e tij. Qyteti është qendra kulturore, ekonomike dhe qeveritare e Danimarkës. Ai është një nga qendrat kryesore financiare të Europës Veriore me bursën e Kopenhagenit. Në 2012, Kopenhageni ishte i treti në renditjen e qyteteve më të pasura në botë në aspektin e të ardhurave bruto, duke rënë nga vendi i parë në vitin 2009. Që prej përfundimit të Urës Oresund, një projekt rrugor, hekurudhor dhe tuneli, zona metropolitane e Kopenhagenit është bërë gjithnjë e më e integruar me krahinën suedeze të Scanias dhe qytetit të saj më të madh, Malmoe, i njohur si Rajonin Oresund. Me një numër urash që lidhin distriktet e ndryshme, pamja e qytetit karakterizohet nga parqe, shëtitore dhe pamje bregdetare. Objekte turistike të Kopenhagenit të tilla si Kopshtet Tivoli, Statuja Bukuroshja e Vogël e Detit (Little Mermaid), Pallatet Amalienborg dhe Christiansborg, Kështjella Rosenborg, Kisha e Frederikut, si dhe shumë muzeume, restorante dhe klube nate janë tërheqje të rëndësishme turistike. Përveç zhvillimeve të fundit në sektorin e shërbimeve të qytetit dhe të industrisë farmaceutike, ka pasur një numër nismash për teknologji të pastër, duke mbështetur qëllimin e qytetit për të qenë të karbon neutral brenda 2025.
Kopenhageni ka më shumë se 94.000 studentë të regjistruar në universitetet dhe institucionet e tij më të mëdha, që përfshijnë Universitetin e Kopenhagenit, Universitetin Teknik të Danimarkës dhe Shkollën e Biznesit të Kopenhagenit Business. Universiteti i Kopenhagenit, i themeluar në 1479, është universiteti më i vjetër në Danimarkë, dhe është renditur vazhdimisht si një nga universitetet më të mira në Europë. Në Kopenhagen ndodhen klubet e futbollit FC København dhe Brøndby. Kopenhageni quhet edhe qyteti me numrin më të madh të biçikletave në botë ku 36% e të gjithë qytetarëve udhëtojnë për në punë me biçikletë. Metroja e Kopenhagenit i shërben afërsisht 2 milion pasagjerëve në muaj, Aeroportit i Kopenhagenit, Kastrup, është aeroporti më i madh në vendet nordike.
Përmbajtja
Etimologjia[redakto | redakto tekstin burimor]
Emri i qytetit reflekton origjinën e tij si një port dhe një vend i tregtisë. Përcaktimi origjinal, nga i cili vjen emri bashkëkohor danez, ishte Køpmannæhafn, që do të thotë "port tregëtarësh", shpesh thjesht Hafn ose Havn ("port").
Elementi kimik hafnium e ka marë emrin nga Kopenhagen ku është zbuluar. Hafnia është emri latin i qytetit. Bakteries Hafnia gjithashtu i është dhënë nga Kopenhageni. Vagn Møller i Institutit Shtetëror të Serumit në Kopenhagë e emërtoi këtë bakterie në vitin 1954.
Historia e herëshme[redakto | redakto tekstin burimor]
Edhe pse të dhënat më të hershme historike të Kopenhagenit janë nga fundi i shekullit të 12-të, gjetjet arkeologjike të kohëve të fundit gjatë punimeve në metronë e qytetit kanë zbuluar mbetjet e një vendbanimi të madh tregtarësh pranë Kongens Nytorvit të sotëm nga viti 1020. Gërmimet në Pilestræde kanë çuar edhe në zbulimin e një pusi nga fundi i shekullit të 12-të. Mbetjet e një kishe të lashtë, me varre që datojnë në shekullin e 11-të, janë zbuluar në afërsi ku Strøget takohet me Rådhuspladsen.
Këto gjetje tregojnë se origjina e Kopenhagenit si një qytet shkon në shekullin e 11-të. Zbulimet e konsiderueshme të mjeteve prej guri në zonë ofrojë dëshmi të vendbanimeve njerëzore që datojnë në epokën e gurit. Shumë historianë besojnë që qyteti daton që nga Periudha Vikinge, dhe ka mundësi të jetë themeluar nga Sweyn I Forkbeard. Porti natyror dhe rezervat e mira të peshkut harengë duket se kanë tërhequr peshkatarët dhe tregtarët në këtë zonë në baza sezonale nga shekulli 11-të dhe më shumë në mënyrë të përhershme në shekullin XIII. Banorët e parë ndoshta u përqëndruan në Ujëdhesën Gammel Fillesa në shekullin XI ose më herët.
Përmendja më e hershme e shkruar e qytetit ishte në shekullin XII kur Saxo Grammaticus në Gesta Danorum iu referuar atij si Portus Mercatorum, e cila përkthehet në Porti i tregëtarëve ose, në danishten e kohës, Købmannahavn. Tradicionalisht, themelimi i Kopenhagenit është datuar në ndërtimin nga peshkopi Absalon i një fortese modeste në ishullin e vogël të Slotsholmen në vitin 1167 ku qendron sot Pallati Kristiansborg. Ndërtimi i kalasë ishte në përgjigje të sulmeve nga piratët Uendë që pllakosën bregdetin gjatë shekullit të XII. U ndërtuan fortifikime dhe u hapën kanale mbrojtëse dhe në vitin 1177 u ndërtua Kisha e Shën Klementit. Sulmet nga gjermanët vazhduan, dhe pasi kështjella origjinale u shkatërrua përfundimisht nga maraudët, banorët e ishullit e zëvendësuan atë me Kalanë e Kopenhagenit.
Si qytet u rrit në rëndësi, ajo u sulmua në mënyrë të përsëritur nga ana e Lidhjes Hanseatike. Në 1254 ai mori statutin e saj si një qytet nën peshkopin Jakob Erlandsen. Gjatë 1658-59 ajo përballoi një rrethim nga suedezët nën Charles X dhe me sukses të neveriten një sulm të madh. Në 1711 plaga reduktuar popullsinë Kopenhagë-së rreth 65,000 me një të tretën.
Më 2 prill 1801 një flotë britanike nën komandën e Admiralit Parker Sir Hyde mundi një flotë danezo-norvegjeze ankoruar pranë Kopenhagë. Zëvendës-admirali Horatio Nelson e udhëhoqi sulmin kryesor. Ai kundërshtoi shkëlqyeshëm urdhër Parker për t'u tërhequr, duke shkatërruar shumë prej Dano-norvegjisht anijeve para një armëpushim u ra dakord. Kopenhagë është konsideruar shpesh të jetë beteja më e vështirë-luftoi Nelson, duke tejkaluar madje edhe luftimet e rëndë në Trafalgar. Ishte gjatë kësaj beteje që Zoti Nelson shkëlqyeshëm ", vënë në teleskop me sy të verbër", në mënyrë që të mos shohin sinjal admirali Parker për armëpushim.
Beteja e dytë e Kopenhagenit (ose bombardimi i Kopenhagenit) (16 gusht - 5 shtator 1807) ishte nga një pikë britanik të parë një sulm preemptive në Kopenhagen, duke synuar popullsinë civile në mënyrë që të kapë flotën Dano-norvegjeze. Por, nga një pikë daneze e parë beteja ishte një bombardim terror mbi kapitalin e tyre. Veçanërisht e dukshme ishte përdorimi i raketave ndezëse Congreve (që përmbajnë fosfor, i cili nuk mund të shuhet me ujë) që rastësisht goditi qytetin. Disa shtëpive me çati kashte mbetur pas bombardimeve. Kisha më e madhe,, përmirësimi i frue kirke, u shkatërrua nga artileria e detit. Beteja është konsideruar sulmin e parë terrorist kundër një qytet të madh evropian në kohët moderne nga historianët disa. Konfiskimi i marinës, më vonë do burim afat të Copenhagenize.
Britanik zbarkuan 30.000 burra dhe i rrethuar Kopenhagë. Sulmi vazhdoi për tre ditët e ardhshme, duke vrarë rreth 2,000 civilë dhe duke shkatërruar pjesën më të madhe të qytetit. Shkatërrimi ishte aq e madhe, sepse Kopenhagen mbështetur në një mbrojtës-line të vjetër të cilit i kufizuar varg nuk mund të arrijnë anijet britanike dhe artileri me rreze të gjatë e tyre. Jo deri vitet 1850 ishin të Ramparts e qytetit u hap për të lejuar strehim të ri që do të ndërtohet rreth Liqeneve (danisht: Søerne) që kufizohet mbrojtjet e vjetër në perëndim. Kjo rritje dramatike të hapësirës ishte i vonuar, sepse Ramparts e vjetra ishin me afat të skaduar si një sistem të mbrojtjes, dhe për shkak të kanalizimeve të keq në qytetin e vjetër. Para hapjes, qendrore Kopenhagen ishte e banuar nga rreth 125.000 njerëz, peaking ne regjistrimin e vitit 1870 simbolit 140.000); sot shifër është rreth 25.000. Në 1901, Kopenhagen zgjerua më tej, duke përfshirë komunitetet me 40.000 njerëz, dhe në procesin e bërë Frederiksberg një enklavë brenda Kopenhagë.
Gjatë Luftës së Dytë Botërore, Kopenhagë u pushtua nga trupat gjermane së bashku me pjesën tjetër të vendit nga 9 prill 1940 deri 4 maj 1945. Pushtimi nuk ishte një pjesë e zgjerimit naziste gjermane, dhe në vitet e para autoriteteve gjermane të kërkuar një lloj mirëkuptimi me qeverinë daneze. Edhe zgjedhjet e përgjithshme parlamentare u dha në vitin 1941, vetëm me Partinë Komuniste të përjashtuar. Por, në gusht të vitit 1943, kur bashkëpunimi i qeverisë me pushtimin detyron shembur, anijet disa janë prishur në Kopenhagë Harbour nga Marinës Mbretërore Daneze për të parandaluar përdorimin e tyre nga gjermanët. Rreth asaj kohe nazistët filluan të arrestojnë hebrenjtë, edhe pse shumica arriti të ikë në Suedi.
Pas pushtimit të Normandisë gjermanët kishin frikë se policia daneze mund të bëhet një problem, dhe në fillim të shtatorit të vitit 1944 e gjithë forca policia daneze kishte për qëllim për t'u arrestuar. Por shumica e policisë daneze arriti të shpëtojë ose të fshehur apo në Suedi. Prej 2.000 policëve të kapur dhe deportuar në Gjermani më pak se gjysma kthyer pas luftës. Gjatë tetë muajve të fundit të okupimit Kopenhagen pësoi një normë të lartë të kriminalitetit të përbashkët.
Ole Lippman, lideri i lëvizjes së rezistencës daneze (SOE), kërkoi ndihmë RAF sulmuar në selinë nazist në Kopenhagë. Prandaj, zëvendës Air Marshall Sir Basil Embry vizatoi plane për një sulm saktësi spektakolare në SD dhe Gestapos ndërtesë, ish zyra e kompanisë së naftës Shell. Të burgosurit politikë janë mbajtur në papafingo për të parandaluar një bastisje e ajrit, kështu RAF kishte për bombë në nivele të ulëta të ndërtesës. Sulmi erdhi më 22 mars 1945, që vijnë në tri valë të vogla. Të gjashtë aeroplanë të meta, që mbante një bombë çdo) në valën e parë goditi objektivin e tyre, por për fat të keq një nga avioni u rrëzua pranë Frederiksberg shkollë të vajzave. Për shkak të kësaj përplasje katër aeroplanë në dy valët e mëposhtme supozohet shkolla ishte objektivi, dhe synojnë bomba e tyre në shkollë. Disa mësues dhe disa 15 studentë u vranë, por 18 (nga 20 gjithsej) politike të burgosurit arritën të shpëtojnë, arkivat Gestapos u shkatërruan plotësisht, dhe Hitleri u bë kaq i pasigurt për situatën që ai u tërhoq vetëm gjysmën e afërsisht 200,000 ushtarë në Danimarkë për të përforcuar forcat gjermane në lumin Rin.
Që në verën e vitit 2000, Kopenhagen dhe qyteti suedez e Malmö kanë qenë të lidhur nga një urë taksë / tunel simbolit Øresund Ura), e cila mbart hekurudhë dhe trafiku i automobilave. Si rezultat, Kopenhaga është bërë qendra e një zone të madhe metropolitane që përfshin të dy kombet. Ndërtimi i urës ka çuar në shumë ndryshime në sistemin e transportit publik dhe rizhvillimit të gjerë të Amager, në jug të Kopenhagenit.
Në dhjetor 2009 Kopenhagenit organizoi takimin në mbarë botën e klimës COP15. Kur Presidenti amerikan Barak Obama ka marrë pjesë në fund të këtij takimi ishte hera e katërt një presidenti amerikan kishte vizituar Kopenhagenit gjatë mandatit të tij (Obama vizitoi gjithashtu Kopenhagenit në tetor 2009, Xhorxh W. Bush në vitin 2005 dhe Bill Clinton në vitet 1990).
Gjeografi[redakto | redakto tekstin burimor]
Kopenhageni është i vendosur në bregun lindor të ishullit të Zelandës , pjesërisht në ishullin Amager dhe në një numër të islets natyrore dhe artificiale mes të dyjave. Kopenhagen përballet me Øresund në lindje, të ngushtë e ujit që ndan Danimarkën nga Suedia, dhe i cili lidh Detin e Veriut me Detin Balltik. Qytetet suedes Malmo dhe Landskrona shtrihen në anën suedeze të shëndosha direkt në të gjithë nga Kopenhagen.
Kopenhagen është pjesë e rajonit Øresund, i cili përbëhet prej Zelandës së Re, Lolland të Falster dhe Bornholm në Danimarkë dhe Scania në Suedi.
Zonën urbane të Kopenhagenit Aglomeracioni i Kopenhagenit përbëhet nga disa komuna. Pas komunës Kopenhagë, më i madhi i dytë është Komuna Frederiksberg, një enklavë brenda Komunës në Kopenhagë. Të dyja janë të përfshira në rajonin Capital më të madhe të Danimarkës, që përmban shumicën e zonës urbane e Kopenhagës. Autoriteti Megjithatë Danish rrugë (Vejdirektoratet) ende përdor emrin Madhe Kopenhagë (Storkøbenhavn). Kjo zonë kishte rreth 1.450.000 banorë në vitin 1990 mes.
Më parë, zonat e Frederiksberg, të Gentofte dhe komunat e Kopenhagës janë përdorur për të përcaktuar qytetin e Kopenhagës. Ky përkufizim është tani të vjetëruara. Për të plotësuar nevojat statistikore mbi reformën e fundit komunale, e cila u zhvillua në fillim të vitit 2007, një koncept definitory e tokave Danish (danisht: landsdele) u prezantua. Një vend është në thelb një përkufizim gjeografik dhe statistikor, dhe zona nuk është konsideruar të jetë një njësi administrative.Toka e Kopenhagenit qytetit përfshin komunat e Kopenhagenit, të Dragor, të Frederiksberg dhe Tårnby, me një popullsi prej 704,108 në fillim të vitit 2012. Kopenhagen dhe Frederiksberg ishin dy nga tri komunat e fundit daneze nuk i përkasin një qark. Më 1 janar 2007, komunat humbën privilegjet e tyre qarkut dhe u bë pjesë e Rajonit Capital Kopenhagës.
Kultura dhe argëtimi[redakto | redakto tekstin burimor]
Që nga fundi i viteve 1990, në Kopenhagë ka pësuar një transformim nga një kapital të vogël skandinav në një qytet metropolitane të fushës ndërkombëtare në ligën e qytete si Barcelona dhe Amsterdam. Kjo është për shkak të investimeve masive në infrastrukturë, si dhe kulturën dhe një valë të reja të suksesshme arkitektët daneze, projektues dhe chefs.
Muzetë Kopenhagen ka një rrjet të gjerë të muzeve të standardit ndërkombëtar. Muzeu Kombëtar, Nationalmuseet, është muzeu më i madh i Danimarkës i Arkeologjisë dhe kulturore historisë, i përbërë nga historitë e kulturave daneze dhe të huaj njësoj. Galeria Kombëtare - "Statens Muzeu për Kunst" - është Muzeu Kombëtar i Danimarkës artit dhe përmban koleksionet datojnë nga shekulli i 12 dhe të gjithë rrugën deri të paraqesë artistë ditë. Në mesin e artistëve të përfaqësuara në koleksionet janë të Rubens, Rembrandt, Picasso, Braque, Léger, Matisse dhe Emil Nolde.
Një tjetër i rëndësishëm Kopenhagen art muze është Carlsberg Ny Glyptotek themeluar nga gjeneratës së dytë Carlsberg Jacobsen manjat-filantropisti Carl dhe është ndërtuar rreth koleksioneve të tij personale. Fokusi i saj kryesor është egjiptian klasike, skulptura romake dhe greke dhe antikave të tjera dhe një koleksion i skulptura Rodin që është më i madh jashtë Francës (Glypto-, nga glyphein rrënjë greke, të gjejë dhe theke, nje ruajtjen-vend). Krahas koleksioneve të saj skulpturë, Carlsberg Ny Glyptotek gjithashtu mban një koleksion të plotë të pikturave të piktorëve Impressionist dhe post-impressionist si Monet, Renoir, e Cezanne, Van Gogh dhe Toulouse-Lautrec si piktorësh daneze Golden Age.
Luiziana është një muze i artit modern ndodhet në bregun e vetëm në veri të Kopenhagenit. Ajo është e vendosur në mes të një kopshti skulpturë mbi një shkëmb me pamje Øresund. Muzeu është i përfshirë në librin e Schultz Patricia 1,000 Vendet për të parë Para Ju Die. Muzeu danez i Artit dhe Dizajnit është vendosur në Spitalin e 18 ish-shekullit Frederiks dhe tregon dizajn danez si edhe dizajn ndërkombëtare dhe zejtari.
Kryerjen e arteve Kopenhagen ri Koncert Hall u hap në janar të vitit 2009. Ajo është projektuar nga Jean Nouvel dhe ka katër salla me shtrojë auditor kryesore 1800 njerëz. Ajo shërben si shtëpinë e Danimarkës Orkestrës Simfonike Kombëtare dhe së bashku me Walt Disney Concert Hall në Los Angeles sallë më të shtrenjtë koncert ndërtuar ndonjëherë. Një tjetër vend i rëndësishëm për muzikën klasike është Hall Koncert Tivoli vendosur në Xhennete historike Tivoli. Opera e Kopenhagenit Shtëpia (në danisht quajtur zakonisht Operaen) që u hap në vitin 2005 dhe është projektuar nga Henning Larsen, është kombëtar opera shtëpia e Danimarkës dhe ndër shtëpitë më moderne operas në botë. Vjetër Mbretërore Daneze Teatri dating nga 1748 ende punon si një skenë opera suplementar. Danish Royal Teatri është edhe shtëpia e Baletit Mbretërore Daneze. E themeluar në vitin 1748 së bashku me teatrin, kjo është një nga trupat më të vjetra baletit në Evropë. Ajo është shtëpia e stilit Bournonville e baletit.
Kopenhagen ka një skenë të rëndësishëm xhaz që ka ekzistuar për shumë vite. Është zhvilluar kur një numër i muzikantëve të xhazit amerikan të tilla si Ben Webster Thad Xhons, Richard Boone, të Ernie Wilkins, Kenny Drew, Ed Thigpen, Bob Rockwell, i Dexter Gordon, dhe të tjerët si Link Wray rok kitaristi erdhi për të jetuar në Kopenhagen gjatë 1960. Çdo vit në rrugët e në fillim të korrikut të Kopenhagës së, sheshet dhe parqet të mbushen me koncerte të xhazit të mëdha dhe të vogla gjatë Festivalit të Xhazit të Kopenhagës (shih ngjarjet vjetore). Vendi më i rëndësishëm për muzikën ritmike në Kopenhagen është Vega në Vesterbro qarkun e cila është zgjedhur si "vend koncert të mirë në Evropë" nga revista e muzikës ndërkombëtare Live.
Për argëtim të lirë mund të shëtitje së bashku Strøget, sidomos midis Nytorv dhe Højbro Plads, që në pasditen e vonë dhe në mbrëmje është pak a shumë si një cirk aty për aty tre-ring me muzikantë, magjistarët, xhonglerë dhe interpretues të tjerë të rrugës.
Ekonomia[redakto | redakto tekstin burimor]
Kopenhagë është qendra ekonomike dhe financiare të Danimarkës, por edhe një biznes i fortë dhe qendra ekonomike në rajonin skandinav-Baltik. Rreth 3.5 milion banorë jetojnë brenda një rreze prej 50 km (31 mi) e Kopenhagenit, duke e bërë qendër të qytetit të zonës më të populluar dendur dhe në pjesën veriore të Evropës. Rajoni gjeneron rreth 25 për qind të të dy të Suedisë dhe PBB Danimarkës. Në vitin 2008, Kopenhagen u rendit e 4 nga revista Financial Times në pronësi të IHD-ve në listën e tyre të 50 qytetet më të lartë evropiane për të ardhmen pas Londër, Paris dhe Berlin. Në vitin 2006/07 Magazine IHD-ve me emrin Kopenhagen skandinav Qyteti i të ardhmen dhe në vitin 2004/05 në Kopenhagë u emërua qytetin verior Evropiane e të ardhmen përpara e qyteteve të tjera nga Skandinavia, Britania e Madhe, Irlanda dhe Beneluksit. Në 2008 në botë Qendrat e Tregtisë Indeksit, botuar nga MasterCard, Kopenhagë u rendit e 14 në botë dhe 1 në Skandinavi. Kopenhagen është një nga qytetet në Evropën Perëndimore tërheqjen selinë më rajonale dhe qendrat e shpërndarjes. Ndër kompanitë ndërkombëtare që kanë zgjedhur për të gjetur selinë e tyre rajonal në Kopenhagë është Microsoft. Nuk janë 2.100 kompani të huaja të vendosura në zonën e Kopenhagës, të cilat përafërsisht. 500 zyrat skandinave kokë, që përfaqësojnë një gamë të gjerë të industrive.
Kopenhagen ka një ekonomi të shërbimit të orientuar. Një sektor i rëndësishëm është shkencë jeta dhe hulumtim dhe zhvillim luan një rol të madh në ekonominë e qytetit. Rajoni tërë Oresund është në bashkëpunim me Suedi duke u promovuar si Medicon Valley. Kompanitë e mëdha daneze Biotech si Novo NORDISK dhe LUNDBECK, të dy nga të cilat janë ndër 50 kompanitë më të mëdha farmaceutike dhe Biotech në botë, janë të vendosura në zonën më të madhe në Kopenhagë. Rajoni gjithashtu mburret më e madhe e IT grup-në Skandinavi me rreth 100.000 të punësuar. Shipping është edhe një biznes të importit me Maersk, kompania më e madhe në botë të anijeve, duke pasur selinë e tyre botëror në Kopenhagë.
Disa kompani ndërkombëtare kanë vendosur selinë e tyre rajonal në Kopenhagen, për shembull, Microsoft. Maersk, i madh në botë të anijeve enë kompani, ka selinë e tyre botërore në Kopenhagë. Një numër i konsiderueshëm i barnave daneze si Novo NORDISK, të FERRING Farmaceutikë dhe Bavareze Nordik gjithashtu veprojnë në këtë zonë, duke vendosur selinë e tyre në ose afër në Kopenhagë.
Kopenhagen ka disa nga rrogat më të larta bruto në botë. Taksat e larta do të thotë se pagat janë ulur pas zbritjes detyrueshëm. Një skemë e dobishme studiues me taksimit të ulët të specialistëve të huaj ka bërë një vend tërheqës Danimarka për punë të jashtme për të zgjidhur. Kopenhagë është megjithatë edhe ndër qytetet më të shtrenjta në Europë.
Arkitekturë[redakto | redakto tekstin burimor]
Sot e qytetit pamja është formuar me rolin kyç që ka luajtur si një qendër rajonale për shekuj me radhë. Kopenhagen ka një numër të rretheve, secili përfaqëson kohën e tij dhe me vetë karakterin e saj të veçantë, duke e bërë një pëlhurë të dendura urbane. Karakteristika të tjera dalluese të Kopenhagenit përfshijnë bollëkun e ujit, parqet shumë, dhe shtigjet e biçikletave që linjës rrugët shumica.
Arkitekturë Pjesa më e vjetër e qytetit të brendshme Kopenhagen është përmendur shpesh si "Middelalderbyen" (qytet mesjetar). Megjithatë, qarku më dallues i Kopenhagenit është Frederiksstaden zhvilluar gjatë mbretërimit të Frederik V. Ajo ka Amalienborg Pallati në qendër të saj dhe është e dominuar nga Kupolen e Kishes mermer dhe disa pallate elegante shekullit të 18. Qyteti i vjetër i brendshëm i Kopenhagenit përfshin ishullin e vogël Slotsholmen me Christiansborg Pallatin dhe Christianshavn. Rreth qendrës së qytetit historik qëndron një grup i bouroughs pëlqyeshëm banimore (Vesterbro, Inner Nørrebro, Østerbro Inner) datojnë kryesisht nga fundi i shekullit të 19-të. Ato janë ndërtuar jashtë ramparts vjetra të qytetit, kur qyteti u lejohet më në fund për të zgjeruar përtej kësaj pengese.
Nganjëherë referuar si "qytetin e Spires", Kopenhagë është i njohur për horizont të saj horizontale, thyer vetëm nga spires në kisha dhe kështjella. Karakteristika më është majuc barok e Kishës së Shpëtimtarit tonë me spiralen e saj dhe ngushtuar shkallët e jashtme që vizitorët të mund të ngjiten në krye të majuc. Spires të tjera të rëndësishme janë ato të Christiansborg Palace, Bashkisë dhe Kishës ish e Shën Nikollaj që tani pret një vend modern artit. A bit e ulët janë rilindje spires i Rosenborg Kalaja dhe "majuc dragon" e shkëmbimit të ish-krishterë IV të aksioneve, të quajtur kështu për shkak se ajo i ngjan me bishtin e katër dragons përdredhur së bashku.
Vitet e fundit kanë parë një bum në arkitekturë moderne në Kopenhagë të dy kur është fjala për arkitekturën danez dhe punëve nga arkitektë ndërkombëtarë. Për disa qindra vjet, praktikisht nuk ka arkitektë të huaj kishin punuar në Kopenhagë, por që nga ana e mijëvjeçarit të qytetit dhe sourroundings saj imediate kanë parë ndërtesa dhe projekte nga arkitektë yll ndërkombëtarë. Në të njëjtën kohë, një numër i arkitekteve danez kanë arritur sukses në Kopenhagë dhe jashtë vendit. Ndërtesat në Kopenhagë kanë fituar RIBA Awards evropiane katër vjet me rradhë ("Sampension" në vitin 2005, "Kilen" në vitin 2006, "Tietgenkollegiet" në vitin 2007 dhe në teatër Mbretërore në vitin 2008.) E fundit tre projektet e përmendura janë të gjitha nga Lundgaard dhe Arkitektët Tranberg. Në Festivalin e vitit 2008 Arkitekturës Botërore, në Barcelonë, Bjarke Ingels Group fitoi një çmim për Ndërtimin Rezidencial të mirë në botë të vitit 2008 për një shtëpi në Ørestad. AID Forum Award për ndërtimin e mirë në Skandinavi shkoi në ndërtesa të Kopenhagës si në vitin 2006 dhe 2008. Në 2008, British projektimit revistë monokël emrin Kopenhagen qyteti më i mirë në botë dizajn 2008.
Bumi në zhvillimin urban dhe arkitektura moderne ka sjellë disa ndryshime në horizont të qytetit. Një shumicë politike ka vendosur të mbajë qendra historike pa rritje të lartë ndërtesa, por disa fusha do të shihni ose kanë parë tashmë zhvillim masiv urban. Ørestad tani ka parë më të madhe të zhvillimit të kohëve të fundit. E vendosur pranë Aeroportit të Kopenhagës, është aktualisht mburret me një nga qendrat më të mëdha në Skandinavi dhe një shumëllojshmëri të zyra dhe ndërtesa banimi, si dhe ajo e Universitetit dhe një shkollë të lartë. Dy hotele të mëdha në Skandinavi janë aktualisht nën ndërtimit (Ultimo 2008).
Një projekt ambicioz rigjenerim do të krijojë një distrikt të ri Carlsberg në ambientet historike të Breweries Carlsberg që ka ndërprerë prodhimin e birrës në Kopenhagen dhe u zhvendos atë në Fredericia. Qarkut do të ketë një total prej nëntë rritje të lartë ndërtesa dhe kërkon të përzierje ndërtesat e vjetra industriale me arkitekturë moderne për të krijuar një të dendur, të katërtën labirint-si me një fokus në qëndrueshmërinë dhe një jetë aktive urbane. Një zonë e tretë e madhe e zhvillimit urban edhe me një fokus në sustanibility është Nordhavn. Tradita Kopenhagen me zhvillimin urban në ishuj artificiale që është iniciuar me ndërtimin e krishterë IV të Christianshavn ka qenë kohët e fundit ka vazhduar me krijimin e Havneholmen, si dhe një qarku kanalit në Sluseholmen në portin e Jugut. Një qarkut në Kopenhagë me një të marrë të ndryshme në arkitekturën moderne është ai i Christiania cilës shumë krijues dhe ideosinkretik ndërtesat janë eksponentët e një "arkitekturës pa arkitektë".
Parks Kopenhagë është një qytet i gjelbër me parqe shumë të mëdha dhe të vogla. Kopshti mbretit, kopsht i Rosenborg, Kalaja, është parku i vjetër dhe më i vizituar në Kopenhagë. Rregullimi i saj ka filluar nga Christian IV në vitin 1606. Çdo vit ai e sheh më shumë se 2.5 milionë vizitorë dhe në muajt e verës ajo është e mbushur me sunbathers, të picnickers dhe ballplayers. Ajo shërben si një kopsht skulpturë me një ekran të përhershëm të skulpturave, si dhe ekspozitave të përkohshme gjatë verës. Vendosur edhe në qendër të qytetit janë në Xhennete Botanik veçanërisht vuri në dukje për kompleksin e tyre të madh të serave shekullit të 19 dhuruara nga Carlsberg themeluesi JC Jacobsen. Fælledparken është në 58 hektarë park i madh në Kopenhagë. Ajo është e njohur për sportet dhe pret disa ngjarje vjetore të tilla si një koncert të operës së lirë në hapjen e sezonit të operës, të tjera të hapura koncerte, karnaval, festimet e Ditës Punës dhe Kopenhagenit Historike Grand Prix, i cili është një garë për makinat antike. Një hapësirë historike e gjelbër në pjesën verilindore të qytetit është Kastellet, një mirë-ruajtur Rilindja kala që tani shërben kryesisht si një park. Një tjetër park popullor është Kopshti Frederiksberg, një 32-hektar romantike park peisazhit. Ajo shtëpi një koloni e herons gri urtë dhe ujore tjetër. Parku ofron pikëpamjet e elefantëve dhe shtëpi elefant projektuar nga famë botërore britanike Foster arkitekti Norman të kopshtin zoologjik ngjitur Kopenhagenit, kopshtin zoologjik më e madhe në Danimarkë.
Në Kopenhagë, varreza shumë të dyfishtë si parqet, edhe pse vetëm për aktivitete më të qeta të tilla si, sunbathing lexim dhe meditim. Assistens Varrezat, vendi i varrimit të Hans Kristian Andersen, është një hapësirë e rëndësishme e gjelbër për rrethin e Nørrebro Inner dhe një institucion të Kopenhagenit. Më pak i njohur Vestre Kirkegaard është më e madhe (54 hektarë) varrezë në Danimarkë dhe ofron një labirint e pemët e të dendura, të lawns hapura, rrugët dredha-dredha, përgjatë gardheve varret rriteshin, monumente, pemë rreshtuan rrugët e, liqene dhe karakteristika të tjera të kopshtit.
Kjo është politika zyrtare komunale në Kopenhagë që të gjithë qytetarët vitin 2015 duhet të jetë në gjendje të arrijë një park ose plazh në këmbë në më pak se 15 minuta. Në përputhje me këtë politikë, disa parqe të reja janë në zhvillim e sipër në zonat që nuk kanë hapësirat e gjelbra.
Plazhet Kopenhagen dhe zonat përreth kemi 3 plazhet me një total prej përafërsisht. 8 km plazhe me rërë brenda 30 minutave çiklizmit nga qendra e qytetit. Kjo përfshin Amager Strandpark, e cila u hap në vitin 2005 dhe përfshin një ishull 2 km të gjatë artificiale dhe një total prej 4.6 km plazhe, që ndodhet vetëm 15 minuta me biçikletë ose një pak minuta me metro nga qendra e qytetit. Plazhet janë të plotësohet nga një sistem i Banja Harbour përgjatë ujore Kopenhagës. Parë dhe më të popullarizuara të tyre është vendosur në Ishujt Brygge dhe ka fituar brohorit ndërkombëtare për hartimin e saj.
Demografia[redakto | redakto tekstin burimor]
Si të vitit 2010, 78.4% e popullsisë Kopenhagen është danisht, 7.0% janë emigrantë nga vendet perëndimore dhe 14,47% e një sfond jo-perëndimore.
Varësisht nga kufijtë e përdorura, popullsia e Kopenhagenit ndryshon. Statistikat Danimarka përdor një masë të zonës pranë njëri tjetrit ndërtuar-up urban të Kopenhagës, kjo do të thotë numrin e komuniteteve të përfshira në këtë abstrakte statistikore ka ndryshuar disa herë, në edicionin e abstrakteve të fundit me rreth 1.200.000 (1.199.224 (2011) banorë. Ky numër nuk është një rezultat i rreptë nga metodat e përdorura zakonisht matëse e 200 metra e vazhdueshme zonën e ndërtuar-up, pasi ka përjashtime nga rregulli i përgjithshëm: Të rrethinat e Birkerød dhe Hørsholm janë të përjashtuar, ndërsa të gjithë Brøndby dhe pjesë të Ishøj dhe Greve janë përfshirë. Statistikat Danimarka nuk ka deklaruar në zonën gjeografike të urbane Kopenhagë. Megjithatë, ne e dimë ajo përbëhet nga Bashkia Kopenhagen, Frederiksberg dhe 16 e 20 komunave në Kopenhagë të vjetër dhe qarqet Roskilde, edhe pse 5 prej tyre vetëm pjesërisht.
Transporti[redakto | redakto tekstin burimor]
Zona më e madhe Kopenhagen ka një infrastrukturë shumë mirë të vendosur transportin e bërë atë një qendër në pjesën veriore të Evropës.
Rrugët Kopenhagen ka një rrjet të madh të pagesave të lirë autostradave dhe rrugëve publike, që lidhin komunat e ndryshme të qytetit së bashku dhe në pjesën veriore të Evropës. Si në shumë qytete të tjera në trafik Evropë është në rritje në Kopenhagë. Rrugët radiale arteriale që çojnë në Kopenhagë qendra e qytetit janë të mbushur plot kritike gjatë orëve të pikut.
Çiklizëm Kopenhagen është i njohur si një nga më të biçikletave miqësore qytetet në botë. Çdo ditë 1.1 milion km janë bicycled në Kopenhagë. 36% e të gjithë qytetarëve udhëtojnë për në punë, shkollë ose universitet me biçikletë dhe kjo është politika komunale që ky numër duhet të shkojë deri në 40 për qind nga 2012 dhe 50 për qind në vitin 2015. Rrugët e qytetit biçikleta janë të gjera dhe të përdoret mirë. Biciklete shtigjet janë të ndara shpesh nga korsi të trafikut kryesore dhe ndonjëherë kanë sistemet e tyre sinjal.
Komuna është gjithashtu zhvillimin e një sistemi të rrugëve të ndërlidhura biçikletave jeshile, greenways, qëllimi që të lehtësojë transportin e shpejtë, të sigurt, dhe të këndshëm biçikletë nga një skaj i qytetit në tjetrin. Rrjeti do të mbulojë më shumë se 100 km (62 mi) dhe do të ketë 22 rrugëve kur mbaron. Qyteti ofron biçikleta publike të cilat mund të gjenden në të gjithë zonën në qendër të qytetit dhe përdoret me një depozitë të kthyeshme prej 20 kroner.
Kulturë të zhvilluar Kopenhagen e biçikletave është reflektuar në përdorimin e copenhagenize për të përshkruar praktikën e qytete të tjera miratimin Kopenhagen stilit korsi biçikletë dhe infrastrukturë biçikletë. Në vitin 2007, me bazë në Kopenhagen Danisht urban konsulent dizajn Jan GEHL ishte punësuar nga Departamenti i New York City e Transportit për të ri-imagjinoni New York rrugët e qytetit duke prezantuar dizajne për të përmirësuar jetën për këmbësorët dhe çiklistët. Në njohjen e theks të Kopenhagenit mbi bicycling, qyteti u zgjodh nga Internationale Cycliste Bashkimit si qytetin e tyre të parë zyrtare Bike. Bike Qyteti Kopenhagë u zhvillua nga 2008 deri në 2011 dhe përbëhej nga ngjarjet e çiklizmit të mëdha për profesionistët si dhe amatorë, duke arritur kulmin në 2011 Kampionatit UCI Rrugor Botërore.
Harbour Port i Kopenhagenit ka humbur në masë të madhe rëndësinë e saj industrial. Në vitin 2001, Kopenhagen Harbour u bashkua me port në Malmo të krijimit të Kopenhagenit të Malmö Port. Ajo ka disa funksione, qenia më e rëndësishme si një destinacion udhëtimi të madh. Në vitin 2007 një rekord 286 anijet turistike me 420.000 pasagjerë lundrimit vizitoi Kopenhagë. 120 prej këtyre anijeve ose të filluar ose i dha fund lundrimit në Kopenhagë. Në vitin 2008, këto shifra u rrit më tej për të 310 anijet turistike dhe 560,000 pasagjerëve. Si rezultat i rritjes në objektet e industrisë turistike janë duke u zgjeruar dhe përmirësuar. Në Awards Travel Botërore në vitin 2008, Kopenhagen Port u emërua një numër lundrim destinacion në Evropë për të pestin vit me rradhë.
Kopenhagë është shërbim nga linjat e trageteve në Oslo në Norvegji (i quajtur "Oslobåden") me një lidhje të përditshme dhe të Świnoujście në Poloni (i quajtur "Polensfærgerne") me pesë lidhje javor (Pasagjerët janë marrë me autobus në Ystad (Suedi) dhe trageti fillon atje ).
Kopenhagen ka katër linjat e waterbuses, i njohur si Autobusët Harbour Kopenhagenit, të shërbejnë dhjetë vend-ndalje e ujit, me katër në anën Amager të dhe gjashtë në anën e të Zelandës së portit, nga Sluseholmen në Jug të HOLMEN në Veri.
Aeroportet Kopenhagen Aeroporti është aeroporti kryesor shërbyer Kopenhagë. Ajo është më e madhe në Skandinavi dhe më e madhe 17 në Evropë. Aeroport është nyja kryesore nga tri përdoret nga Airlines skandinave dhe është gjithashtu një qendër për Cimber Sterling, Thomas Cook Airlines Skandinavi dhe anije norvegjeze Air. Kopenhagen Aeroporti trajton 60 linja ajrore të programuara dhe shërben më shumë se 62,000 pasagjerë në ditë; 22.7 milionë pasagjerë kaluar nëpërmjet objektit në vitin 2011, duke e bërë atë aeroportin e ngarkuar në vendet nordike, me një kapacitet maksimal prej 83 loadings / orë dhe me vend për 108 aeroplanë . Ndryshe nga aeroportet e tjera skandinave, një pjesë e konsiderueshme e udhëtarëve të aeroportit janë ndërkombëtare.Pjesa e brendshme e udhëtarëve vjetore është më e ulët se 10 për qind.Aeroporti është në pronësi nga Københavns Lufthavne, i cili gjithashtu vepron Roskilde Aeroportit.Aeroporti punëson personelin 1700 (me përjashtim të dyqane, restorante etj). E vendosur në Kastrup në ishullin e Amager, ajo ka lidhje efikase në qendër të Kopenhagës, me udhëtim kohët e 15 minuta në Kongens Nytorv nëpërmjet metro (me 4-6 minuta mes nisje) dhe 12 minuta në Stacionin Qendror nëpërmjet tren rajonal (10 minuta në mes Largime). Vend i saj gjithashtu e bën atë aeroport më e rëndësishme ndërkombëtare për pjesë të mëdha të jugut Suedi. Gjatë trena Ura Øresund shkojnë në Malmö jug në 14 minuta ose Malmö Stacionit Qendror në 22 minuta. Skytrax normat Kopenhagen Aeroportit si aeroport dhjetë më të mirë në botë dhe më të mirë të katërt në Evropë. Aeroporti Roskilde, 30 km në perëndim të qendrës së qytetit, ka dy (kalim) pistë me pajisje ILS. Ajo është përdorur kryesisht për trafikun e përgjithshëm të aviacionit, shkolla e fluturimit, avionëve biznesit dhe fluturime çarter të rastit, por mund të përdoret nga avionët e mesme - ndonëse jo gjithmonë në të plotë peshë të marrë-off. Planet për zgjerimin Roskilde Aeroportit janë miratuar, duke e bërë atë më të përshtatshëm për fluturime të rregullta të avionëve të mesme, të tilla si ato operohet nga shumica e kompanive ajrore me kosto të ulët dhe operatorët e kartës. Megjithatë, mungesa e angazhimit të fortë nga linjat ajrore ka shtyrë zgjerimin kohë të pacaktuar.
Transporti publik Sistemi i transportit lokal nga Kopenhagen përbëhet nga një numër i ndryshëm, por e kombinuar, sistemet e trenave dhe disa lloje të autobusëve. Lokal Zona Kopenhagen trafiku është i ndarë në 95 zona. Zonat 1,2 dhe 3 përbëjnë thelbin e qytetit të Kopenhagës.
Trenat daneze dhe ndërkombëtare Kopenhagen Central Station ofron Kopenhagenit me ndërurban dhe Express trenat nëpër Danimarkë, si dhe shërbime në disa destinacione ndërkombëtare. Trafiku treni në Hamburg është veçanërisht e rëndë, dhe destinacione të tjera të largëta mund të arrihet me trenat e përditshme ndërkombëtare. Trenat në jugore dhe perëndimore Suedia niset çdo 20 minuta. (A special fare biletë sistem ekziston në mes të zonës lokale Kopenhagenit trafikut dhe pjesën më jugore të Suedisë, Skåne qarkut.)
Sport[redakto | redakto tekstin burimor]
Kopenhagen ka një shumëllojshmëri të gjerë të ekipeve sportive. Ekipet e futbollit të mëdha janë F.C. Kopenhagen dhe Brøndby. FC Kobenhavn luan në Parken në Østerbro, Kopenhagen, por FCK është në fakt një bashkim i dy ekipeve periferike, të B 1903 (nga Gentofte periferi) dhe KB (nga Frederiksberg). Boldklubben frem një 1886 është nga shumë konsiderohet si e vetmja e vërtetë klubit të futbollit të Kopenhagenit. BK frem janë të bazuara në pjesën jugore të urbane Kopenhagë (Sydhavnen, Valby) skuadrat e tjera janë të Fremad Amager, B93, AB, frem, Lyngby dhe Hvidovre IF. Kopenhagen ka edhe ekipe të shumta hokej mbi akull, nga të cilat dy janë duke luajtur në ligën e lartë, AL-Banka Ligaen, domethënë Rødovre Bulls trima dhe Hvidovre Ligahockey. Botërore rendit nr.2, Peter Gade, është një nga lojtarët më të mira ndërkombëtare në botë badminton. Ka shumë të hendbollit ekipeve në Kopenhagë. FC Kobenhavn zotëron edhe një të grave dhe një ekip për meshkuj, të cilat kanë të njëjtin emër dhe logo. Ata ishin njohur më parë si FIF. I klubeve të tjerë që luajnë në "të larta" leagues nuk janë, Ajax Dëshmorëve, Ydun, dhe HIK (Hellerup).
Ragbi është luajtur edhe në kryeqytetin danez me ekipe të tilla si CSR të Nanok, Kopenhagen Business School Sportive Rugby dhe shpejtësia Rugbyklubben.Danez Australian Football League, me seli në Kopenhagë është më i madh Australian rregullat e konkurrencës futbollit jashtë nga bota flet anglisht. Në vitin 2011 në Kopenhagë priti Rrugor UCI Botërore kampionatin.
Parqe dëfrimi Kopenhagen ka dy parqet më të vjetra dëfrim në Botë.Kopshtet Tivoli janë një amusement park dhe kopsht kënaqësi të vendosura në qendër të Kopenhagës në mes të Sheshin e Bashkisë dhe të Kopenhagenit Stacionit Qendror. Midis kalërimi saj janë më të vjetër slitë rul ende vepron dhe rrota vjetër Ferris në Botë. Ajo gjithashtu funksionon si një vend të hapur-ajër koncert. Ajo u hap më 15 gusht 1843 duke e bërë atë e dytë park zbavitës më i vjetër në botë. Dyrehavsbakken (në anglisht "Kopshti Dreri Hill") është e vendosur në Klampenborg një në veri të vogël të Kopenhagenit në një pyll të njohur si dyrehaven. Duke qenë bërë në një amusement park të plotë me rides, lojra dhe restorante nga Christian IV, ajo është më e vjetër park mbijetuar dëfrim në Botë.
Binjakëzime[redakto | redakto tekstin burimor]
- Stampa:Flag icon Paris in France
- Stampa:Flag icon Marseille in France
- Stampa:Flag icon Prague in Czech Republic
- Stampa:Flag icon Reykjavík in Iceland
- Stampa:Flag icon Berlin in Germany
vie_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn