als_Latn uzn_Latn ron_Latn
GJERG ELEZ ALIA - PJESA E PAR
M gzon shum fakti se Shigjeta ka marr parasysh t hedh drit mbi kngt e mocme shqiptare, n kt rast mbi Ciklin e Kreshnikve. Shigjeta ka shkruar nj prezantim t heronjve Muji dhe Halili, dhe ndoshta ajo do t zhvilloj kt tem t pasur edhe m tej. Un pr veten time do t prqendrohem te figura e Gjergj Elez Alis. Sipas folkloristit t madh shqiptar Qemal Haxhihasani ky hero, q gzon nj popullaritet t gjer n epikn ton heroike, nuk ka ndonj lidhje t drejtprdrejt me cetn e Mujit e t Halilit, prandaj sht marr edhe si personazh i nj nncikli m vete n kuadrin e kngve t kreshnikve. (Q.H. n Folklori shqiptar, Tiran 1977 f.76). Si n rastin e kngve rreth Mujit dhe Halilit, knga e Gjergj Elez Alis u botua n Visaret e Kombit (Vll.II, Tiran 1937 f.42). T gjitha kto materiale ribotoheshin nga Instituti i Folklorit n Folklori Shqiptar II Epika Legjendare (Tiran 1966). Kt libr t cmuar e mora si dhurat nga Biblioteka e Universitetit t Tirans n vitin 1972 dhe e mbaj si thesar n bibliotekn time shqiptare. Material me vler sht edhe studimi i Fatos Arapi Kng t mocme shqiptare (Tiran 1986), t cilin e mora si dhurat nga autori po ai vit. Bashk me folkloristin suedez Sven-Bertil Jansson prpilova m von nj artikull shkencor pr hulumtimet e Fatos Arapit n lidhje me motivin e Vllaut t vdekur (Knga e Halil Garris/Knga e Dhoqins/Knga e Kostandinit e Garentins). Ky artikull u botua anglisht n vjetorin e Arkivs s Kngs popullore suedeze ARV Scandinavian Yearbook of Folklore 1986. Jam shum i lumtur t di se me kt artikull kemi br dicka pr t prhapur njohur pr kulturn popullore shqiptare nepr bot. Do t kthehemi tani te motivi i Gjergj Elez Alis.
T dhna burimore
Gjergji (Shn Gjergi) ishte nj burri i shenjt, nj dshmor fetar, i cili u lidh me kultin e krishter, por pr biografin e tij nuk dihet gj me siguri. E qart sht vetm se emri Gjergj (Georg, George) u prhap n Evrop. M von, n kohn e mesjets, Gjergji n shum vende u b nj figur legjendare. Ai u paraqit si nj kalors, i cili vra nj dragua dhe me aktin e tij t trimris e shptoi jetn dhe nderin e nj princeshe. Lidhjet midis Gjergjit dshmor fetar dhe Gjergjit kalors jan t pasigurta. Knga popullore shqiptare Gjergj Elez Alija dhe shumica e varianteve t saj nuk kan asnj element t prbashkt me legjendn kristiane pr Shn Gjergjin. (Sadri Fetiu: Aspekte krahasimtare t kngs popullore Gjergj Eliz Alija n Kultura popullore nr 2/1980 f. 95)
Ktu n Suedi Gjergi, nn emrin Sankt Gran (Shn Gran), u b i njohur prmes nj skulpture q gjindet n Kishn e Madhe t Stokholmit. Kjo skulptur, me trimin, princeshn dhe dragoin, u krijua midis viteve 1484 dhe 1488 nga skulptori gjerman Bernt Notke, i thirrur n Stokholm nga pushtetmbajtsi Sten Sture i vjetr pr kt projekt. Simbolika kuptohet leht: Princesha (Suedia) shptohet nga kthetrat e dragoit (Danimarka) nga kalorsi trim (Sten Sture). Disa vite m prpara suedezt kishin fituar mbi danezt n nj betej afr Stokholmit, dhe Suedia kishte mbrojtur pavarsin e vet pas disa vitesh unioni me Danimarkn.
N Angli Shn Gjergji u b shenjtor kombtar dhe lvizja e vzhguesve (Scouting) e ka zgjedhur Gjergjin si simbolin e saj.
Do t prqndrojm vmendjen te knga e Gjergj Elez Alis. Sipas t gjitha gjasave, pra, ajo nuk ka asgj t prbashkt me legjendn kristiane pr Shn Gjergjin. Nga ana tjeter kjo kng ka prhapje ndr popujt e Gadishullit Ballkanik, ose m mir t themi subjekti n variante t ndryshme gjendet te rumunt, serbt, kroatt, maqedont dhe bullgart prgjithsisht me emrin Bolani Dojin. Te grekt dhe turkt knga sht e panjohur.
(Vazhdon)
fur_Latn als_Latn gla_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn