als_Latn dik_Latn sag_Latn
Përpara shpikjes së frigoriferit, njerëzit i mbanin ushqimet që prishen lehtë në akull ose borë, për t’i ruajtur sa më gjatë.
Ruajtja e ushqimit duke e mbajtur atë në një gropë të mbushur më akull, është një art 4000-vjeçar. Vendet e ruajtjes së ushqimeve të ftohta ishin bodrumet, qilarët, apo shpellat veshur me dru ose kashtë dhe të mbushura me akull. Akulli merrej nga mali ose nga të korrat pranë lumenjve dhe liqeneve. Ai transportohej me blloqe të mëdha. Frigoriferi solli disa ndryshime te ushqime të tilla si mishi, peshku, vezët, qumështi, frutat dhe perimet, pasi ruajti shijen, ngjyrën dhe vitaminat e tyre.
Ruajtja artificiale është procesi i heqjes së nxehtësisë dhe uljes së temperaturës nga një lëndë, enë, apo një vend i mbyllur. Frigoriferi përdor avullimin e një lëngu i cili avullohet lehtë në temperaturë normale dhe thith ngrohtësinë. Shumë lloje frigoriferësh kanë një proces të njëjtë, lënda freskuese ngjishet, rrjedh nëpërmjet një tubi dhe më pas avullon.
Ndërkohë që lëngu kthehet në avull dhe thith nxehtësinë, molekulat e avullit përdorin energjinë e tyre që të mos e avullojnë të gjithë lëngun. Për këtë arsye, ajri brenda frigoriferit është i freskët. Shkencëtarët dhe shpikësit nga e gjithë bota e kanë zhvilluar ruajtjen artificiale rreth shekullit 18 dhe 19. Willian Cullen e prezantoi ruajtjen artificiale në Skoci në vitin 1748.
Pas tij, në vitin 1805, shpikësi amerikan, Oliver Evans, krijoi makinën e parë të ruajtjes artificiale që përdorte avullimin e lëngut brenda saj. Fizikani John Gorrie e përdori shpikjen e Evans për të krijuar një aparaturë që shëronte verdhëzën e pacientëve në një spital në Florida. Gorrie i la praktikat e tij mjekësore dhe eksperimentet me makinën e akullit dhe në 1851 ai mori patentën e parë në Shtetet e Bashkuara si mekanik frigoriferësh.
Në të njëjtin vit, një tipograf australian, James Harrison krijoi një lëng frigoriferik pasi vuri re se kur ai e pastronte frigoriferin e tij me këtë lëng, ai bëhej më i ftohtë. Pesë vite më vonë, Harrison e prezantoi frigoriferin me avull të ngjeshur te prodhuesit e birrës dhe te industria e paketimit të mishit. Birraritë ishte të parat në Amerikë që e përdorën gjerësisht makinerinë e frigoriferit dhe në 1870, frigoriferët bashkëkohorë ishin kryesisht të përhapur në fabrikat e birrës.
Gjermani Adolphus Busch ishte i pari që përdori frigoriferin te fabrika e tij e birrës në St. Louis. Përpara shpikjes së frigoriferit prodhuesit e birrave i ruanin ato në shpella dhe prodhimi ishte i kufizuar nga hapësira e tyre. Fabrikat e birrës ishin një biznes vendas për arsye se birrat prisheshin shpejt dhe transporti i tyre në distanca të largëta ishte i pamundur.
Busch e zgjidhi këtë problem me makinat frigorifer, që ishin të izoluara me depo akulli në çdo anë. Me zgjidhjen e problemit të ruajtjes, ndërkohë që birra transportohej, u zhvillua e tërë industria. Në 1891, pothuajse çdo fabrikë birre kishte një frigorifer.
Frigoriferët e sotëm kanë të njëjtin parim të ftohjes nga avullimi dhe zgjerimi i gazeve. Deri në 1927, frigoriferët përdornin gazin toksik. Pasi ky gaz vrau aksidentalisht njerëz, kloroflorokarboni u bë gazi i përdorur në frigoriferët e zakonshëm. Megjithatë, ai shkaktonte probleme në vrimën e ozonit, prandaj frigoriferët e sotëm përdorin HFC 134a, i cili e dëmton më pak atë.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn