als_Latn lit_Latn uzn_Latn
Aktiviteti gjurmues e hulumtues qė ka zhvilluar dhe po zhvillon Radio-Kosova e Lirė dhe luftėtarėt e lirisė nė diskreditimin e politikave poltrone, antikombėtare, ėshtė thelluar sidomos nė gjurmimin dhe zbulimin e fakteve e argumenteve qė hedhin dritė mbi aktivitetin e komunistėve shqiptarė e shqipfolės, kundėr kėrkesės pėr Kosovėn Republikė dhe kundėr bashkimit tė Kosovės me Shqipėrinė.
Duke qenė se recidivet e asaj politike, sot nė kushte dhe rrethana tė reja po mbrohen nga bijtė e bijat e atyre komunistėve, shumica syresh tashmė tė vdekur, apo tė tillė qė janė buzė varrit, duke qenė se liria e Kosovės po rrezikohet nga mendjet e tilla retrograde dhe nga bashkėpunimi qė ata kanė pasur dhe kanė me shėrbimet sekrete serbe, duke qenė se tė tillėt, jo vetėm qė nuk janė ndėshkuar pėr veprat e tyre tė liga kundėr kombit e Atdheut, por janė rikthyer nė punė e aktivitete nė tė gjitha institucionet e vendit, ėshtė e rrugės, qė tė paktėn, me gjuhėn e fakteve, me dokumente e argumente tė kohės, me gojėn e vetė, tė dalin nė dritė tė vėrtetat, jo pėr tė diskredituar familjet e tyre, por ata vetė, pse jo edhe familjet qė nuk kanė bėrė diferencim politik ashtu sikur kanė bėrė baballarėt e tyre kundėr bashkėkombėsve prej vitit 1945 e deri nė qershor tė vitit 1999.
Liria dhe pavarėsia e Kosovės ka nevojė tė lahet e tė lustrohet nga idiotizmi dhe kolaboracionizmi i sė kaluarės, ka nevojė tė pastrohet dhe tė dihet mirė kush ka bashkėpunuar dhe kush ka denoncuar, kush ka vrarė demonstrues, kush i ka rrahur dhe i maltretuar ata, kush i ka shantazhuar, diferencuar e izoluar familjet e tyre.
Adresa e Radios-Kosova e Lirė ėshtė e hapur pėr tė gjithė ata qė ofrojnė fakte e argumente tė shkruara, por edhe gojore e argumente tė tjera me qėllim pėr ta denoncuar politikėn antikombėtare dhe antishqiptarė tė komunistėve jugosllavė.
Nė kėtė faqe interneti, do tė afishojmė tė gjitha materialet, faksimilet, shkrimet e kohės, denoncimet verbale dhe tė gjitha faktet e argumentet e tjera relevante qė hedhin dritė mbi tė vėrtetėn, me qėllim pėr tė mos e harruar tė kaluarėn nga e cila kemi ardhur nė tė sotmen nė rrugė drejt sė ardhmes.
Lufta e komunistėve tė Lypjanit me rrethinė kundėr demonstratave dhe revoltave tė vitit 1981
Ēka hedhin nė dritė Proces-verbalet nga mbledhjet e Kryesisė sė Konferencave komunale tė Lidhjes Socialiste tė Popullit Punonjės tė Lypjanit prej vitit 1981 deri ne vitin 1990?
Nė proces-verbalet e mbledhjeve tė komunistėve tė Kosovės, tė cilat i ka siguruar RKL, ruhen dėshmitė faktike, argumentet shkrimore, ku janė shėnuar bisedimet qė janė zhvilluar gjatė Mbledhjeve tė Komitetit sikur thuhej shkurt, duke nėnkuptuar mbledhjet e Kryesisė sė Konferencave komunale tė Lidhjes Socialiste tė Popullit Punonjės.
Kėto procesverbale janė lėnda e kėtij fejtoni tė gjatė, qė ka pėr qėllim zbardhjen e fakteve dhe argumenteve tė shumta lidhur me veprimtarinė antishqiptare tė regjimit komunist jugosllav, veēmas pas demonstratave tė Marsit e Prillit tė vitit 1981, kur e tėrė Jugosllavia, tė gjitha institucionet e saj kishin ndėrmarrė aksionin e pėrgjithshėm pėr dėnimin dhe diskreditimin e kėrkesės sė shqiptarėve liridashės tė vendit lidhur me avansimin e pozitės kushtetuese tė Kosovės.
Nė fushatėn e ashpėr dhe diskredituese kundėr kėrkesės pėr Kosovėn-Republikė, ishin inkuadruar po thuajse tė gjithė shqiptarėt qė i shėrbenin pushtetit, qė gėzonin favore tė caktuara dhe tė cilėt nė pikėpamje ideologjike kishin pranuar Jugosllavinė si shtet tė tyre, kishin pranuar tė ashtuquajturin bashkim vėllazėrim tė shqiptarėve me kombet dhe kombėsitė e Jugosllavisė dhe ishin deklaruar haptas kundėr krijimit tė Republikės sė Kosovės dhe kundėr bashkimit tė saj me Shqipėrinė.
Pas leximit tė kėtyre procesverbaleve tė shkruara nga procesmbajtėsit e caktuar, kryesisht tė shkruara nė gjuhėn serbe, por edhe nė gjuhėn shqipe, vėrehet lufta e ashpėr ideopolitike qė bėnte kreu i RSFJ-sė, sikur thuhej nė shkatėrrimin e nacionalizmit dhe irredentizmit shqiptar, si dhe lufta ideologjike e subversive kundėr Republikės sė Shqipėrisė, e cila ishte akuzuar se qėndronte prapa programit tė demonstruesve dhe kėrkesės pėr Kosovėn Republikė, ku do tė bėnin pjesė tė gjithė shqiptarėt e trojeve tė robėruara.
Diferencimi ideo-politik nė mesin e shqiptarėve, i udhėhequr nga kreu komunist i Jugosllavisė kishte pėr qėllim qė luftėn kundėr shqiptarėve liridashės ta bėnin vetė shqiptarėt, por duke u mbėshtetur nė programin e platformės jugosllave, e cila kishte pėr qėllim ta shfrytėzonte momentin historik pėr fillimin e fushatės strategjike, afatgjate nė reduktimin e Kushtetutės sė Kosovės tė vitit 1974 dhe mė nė fund edhe pezullimin e saj tė plotė, sikur ndodhi nė mars tė vitit 1989.
Lidhja Komuniste, Lidhja Socialiste, Lidhja e Rinisė, Lidhja e Gruas, konferencat aksionale, aktivitete nė Bashkėsi Lokale, nė shkolla e nė fakultete, nė Fabrika dhe nė organizatat e punės ishin pėrqendruar nė luftė tė ashpėr ideologjike kundėr kėrkesave pėr krijimin e Republikės sė Kosovės.
Nė kėtė luftė, jo vetėm ideologjike, por nė esencė njė luftė e pa kompromis dhe tėrėsisht antishqiptare, ishin inkuadruar tė gjithė komunistėt nė nivel jugosllav, por edhe komunistėt e Kosovės, tė cilėt ishin gjendur krejtėsisht tė befasuar dhe asnjėri prej tyre nuk kishte marrė njė pozicion tė qartė, mbrojtės, nė interes tė Kosovės dhe shqiptarėve nė pėrgjithėsi. Komunistėt shqiptarė, dashur pa dashur mendonin se duhej ta mbėshtetnin komitetin ose tė diferencoheshin, tė pėrjashtoheshin nga partia. Dokumentet e kohės, shkrimet, materialet nga mbledhjet, prononcimet dhe deklarimet e tyre, me pėrjashtime tė rralla, mbėshtesnin kreun politik tė RSFJ-sė. Pavarėsisht nga mbėshtetja unanime, gjatė shkoqitjes sė platformės nė terren dhe tė ballafaquar me realitetin njė pjesė e komunistėve shqiptarė me kohė kishte vėrejtur se Demonstratat e Marsit dhe Prillit tė vitit 1981, komunistėve tė Serbisė po iu shėrbente si pretekst pėr njė luftė tė pa kompromis kundėr autonomisė sė Kosovės, mirėpo komunistėt shqiptarė nuk u treguan unikė nė mbrojtjen as edhe te asaj autonomie, tė cilėn e kishin shfrytėzuar vetėm pėr qėllime tė veta karrieriste pėr njė kohė tė gjatė.
Duke qenė se disponojmė tėrė materialin faktografik lidhur me rrjedhat politike nė komunėn e Lypjanit ( edhe tė disa komunave tė tjera) prej vitit 1981 e deri nė vitin 1991, pas analizės sė tėrė kėsaj faktografie, kemi ardhur nė pėrfundim se brenda komunistėve tė kėsaj komune ishte fuqizuar krahu pro-jugosllav, i cili pėrbėhej nga militantėt partiakė shqiptarė serbė e malazezė si: Tefik Llugiqi, Metush Ballabani, Faik Dedushi, Muhamet Shabani, Pera Jakshiqi, Tomo Sekuliqi, Milosh Zhoriqi, Millan Sharenac e tė tjerė. Pėrderisa komunistėt serbė ishin unikė dhe tė gjithė, pa pėrjashtim, synonin ta thellonin luftėn kundėr shqiptarėve, sidomos nė institucione, madje duke i akuzuar se ata vetė qėndronin prapa demonstruesve, komunistėt shqiptarė, tė komunės sė Lypjanit, nuk ishin unikė nė qėndrime dhe pėrgjithėsisht, madje nė disa raste edhe verbėrisht u shėrbenin komunistėve serbė dhe programit tė RSFJ-sė. Nga ky mes kishte edhe komunistė qė konsideroheshin si oportunistė, dhe qė akuzoheshin se po bėnin pėrpjekje ta minimizonin aktivitetin e rinisė studentore dhe kėrkesat pėr barazi e vetėvendosje.
Pas analizės sė hollėsishme qė i kam bėrė kėsaj lėnde me vite tė tėra, kam arritur nė pėrfundim se edhe nė komunėn e Lypjanit, ku bėnin pjesė edhe disa fshatra tė Drenicės, tė ndara nga kompaktėsia etnike e kėsaj pjese tė Kosovės, pėr qėllime qė dihen, kishte disa komunistė tė cilėt bėnin pėrpjekje tė ruanin, aq sa mund tė ruhej, por gjithnjė duke u mbrojtur dhe asnjėherė duke kritikuar represionin, dhunėn e milicisė kundėr demonstruesve, dėnimet e rėnda deri nė 20 vjet burg, qė iu shqiptoheshin studentėve dhe intelektualėve liridashės shqiptarė.
Nė mesin e komunistėve, tė cilėt bėnė sado pak pėrpjekje pėr ta fshehur dhe pėr ta minimizuar ndonjė paraqitje publike tė grupeve ilegale bien nė sy komunistėt si: Fehmi Jupa, Hasan Lekiqi, Abdurrahman Konjufca e ndonjė komunist tjetėr, qė nuk qonte peshė.
Pėr dallim nga Ferizaj ku klasa autonomiste ishte shumė e fuqishme, madje nė disa raste edhe me oportunizėm dhe kundėrvėnie sidomos nga Zenun Beqa, dhe pėrkrahėsit e tij, komunistėt shqiptarė tė Lypjanit, qysh nė fillim iu nėnshtruan politikės diskredituese tė Beogradit, edhe pėr faktin se nė radhėt e veta ishte njė grup militantėsh projugosllavė, tė cilėt edhe nė mbledhjet e partisė kurrė nuk ishin dėgjuar tė flisnin nė gjuhėn shqipe, edhe pse kėtė e garantonte Kushtetuta e Kosovės, por edhe ajo e Jugosllavisė.
Pėr dallim nga rrethet e tjera ku mbledhjet janė mbajtur nė gjuhėn shqipe dhe serbe, nė komunėn e Lypjanit, mbledhjet janė mbajtur fillimisht nė gjuhėn serbe me ndonjė diskutim edhe nė gjuhėn shqipe, ndėrsa katėrshi famoz: Tefik Llugiqi, Metush Ballabani, Faik Dedushi, Muhamet Shabani, as edhe nė njė rast tė vetėm gjatė afro 10 viteve nuk kishin folur shqip nė aktivet dhe nė mbledhjet e kryesisė. Kjo shihet mė sė miri nga proces-verbalet, ku proces-mbajtėsi ka shėnuar fjalėt e secilit veē e veē. Ky pretendim pėr tu treguar besnikėrinė e verbėr dhe uloke, vetvetiu kishte diferencuar edhe qėndrimet e tyre, jo vetėm pėr t u treguar sa mė shumė besnikė, por edhe pėr ta pėrfaqėsuar sa mė mirė vijėn militante tė partisė nė luftė kundėr irredentizmit shqiptar, kundėr barazisė sė Kosovės me republikat e tjera tė Jugosllavisė. Dhe diferencimi ideo-politik kishte shkuar aq larg sa edhe fjalimet nė gjuhėn shqipe konsideroheshin irredentiste. Nė njė mbledhje diferencuese, komunisti pro serb, i cili aktualisht jeton nė Beograd, Tefik Llugiqi nuk kishte lejuar nėnshkrimin e konkluzave, vetėm sepse ato ishin shkruar nė gjuhėn shqipe.
Nė mesin e komunistėve tė Lypjanit nė vitet 80 dallojmė edhe njė specifikė shumė interesante, jo edhe aq karakteristike pėr tėrė vendin. Aty kishte komunistė qė nė pėrpjekje pėr ta treguar besnikėrinė e tyre uloke, i vėrsuleshin njėri tjetrit, sikur ishte rasti i Tefik Llugiqit, i cili ishte i pa kompromis si kundėr nacionalistėve, por edhe kundėr komunistėve, qė merrnin guxim tė flisnin nėpėr mbledhje nė gjuhėn shqipe, sepse edhe fjalimet e shokėve tė tyre nė kėtė gjuhė i pengonin. Ai asnjėherė dhe nė asnjė rast nuk i kishte kritikuar as kishte marrė qėndrim kundėr atyre qė flisnin serbisht, ose qė ishin serbė. Fjalimet e tij nė mbledhje pėrshkruhen me njė gjuhė kėrcėnuese, diskredituese, me njė fjalor rrugėsh me njė prepotencė vulgare, ngjashėm me dialogjet e kozakut rus, Mishka Koshevoi nė romanin Doni i qetė tė Mihail Shollohovit. E njėjta nuk mund tė thuhet pėr asnjė komunist tjetėr, tė paktėn jo pėr nga paraqitja vulgare dhe uloke, pėrveē disa agjentėve tė UDB-sė, tė cilėt brohorisnin dhe shanin nėpėr mitingje nacionalistėt shqiptarė me emėr e mbiemėr madje edhe Shqipėrinė dhe Enver Hoxhėn.
Nė njė shkresė zyrtare tė Organizatės bazė tė LSPPJ-sė tė datės 6. mars 1986, me titull: propozimi pėr anėtarėt e Komitetit tė Lidhjes sė Komunistėve nė Lypjan, janė radhitur emrat e tė propozuarve pėr funksione nė Kosovė, Serbi dhe nė Federatė. Nė njė rekapitullim tė kėtij dokumenti jepen tė dhėna pėr anėtarėsinė e komunistėve nė kėtė qytet tė Kosovės. Lypjani kishte nė evidencė 2988 anėtarė aktivė. Prej tyre 1951 ishin komunistė shqiptarė ndėrsa 876 ishin serbė dhe 85 malazez, 47 kroatė, 15 romė dhe 9 tė padeklaruar nė pikėpamje kombėtare. Komiteti komunal kishte 43 anėtarė tė zgjedhur nga tė cilėt 28 ishin shqiptarė 13 serbė dhe 2 tė tjerė.
Kjo strukturė organizative kishte celulat e veta tė organizimit nė ēdo lagje tė qytetit nė tė gjitha fshatrat dhe lagjet. Pėrfaqėsimi i komunistėve nė pikėpamje kombėtare nė rrethin e Lypjnait, nė vitin 1986 dominohej nga serbėt, mė shumė se njė tė tretėn edhe psenė numrin e pėrgjithshėm tė popullatės, ata nuk pėrbėnin me shumė se 20 pėr qind. Ndėrsa pakica malazeze nė krahasim me numrin kishte shkallėn mė tė lartė tė pėrfaqėsimit. Me 1 pėr qind pjesėtarė tė popullatės, ajo pėrfaqėsohej me 5 pėr qind nė strukturat politike, disa herė mė tepėr sesa popullata kroate. Tė saktėsojmė me kėtė rast se malazezėt nė Kosovė janė kolonė, ashtu sikur edhe shumica e serbėve, ndėrsa popullata e vjetėr sllave-serbe e cila zakonisht quhet raja nė komunėn e Lypjanit ka qenė e pranishme qysh nga koha e Mesjetės, jo vetėm nė Lypjan por edhe nė disa fshatra tė pastra etnike serbe tė kėtij lokalitet tė dikurshėm ilir-romak.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn