als_Latn lit_Latn mlt_Latn
Ditė mė parė Ministria e Kulturės, nėpėrmjet njė ceremonie festive, bėri tė njohur fituesit e konkursit pėr veprat mė tė mira letrare tė vitit qė sapo u mbyll. E sikurse dhe u bėmė me dije, nė gjininė e romanit, ia dhuroi vendin e parė Ben Blushit, me romanin e tij tė ri Otello, arapi i Vlorės. Ia vlente pėr ta parė e studjuar me shumė vėmendje romanin e Ben Blushit. Sepse kemi shumė pak vepra artistike nga shkrimtarėt e mėdhenj e tė afirmuar e jo mė kur na jepet mundėsia tė kemi vepra tė shkrimtarėve tė rinj. Mė ėshtė dukur mjaft interesante dhe mė ka nxitur ta studioj Blushin qė nė Ishull
, nga qė pėr vlerat ideoartistike tė romanit tė tij tė parė, mė sė shumti ka folur botuesi dhe jo shkrimtarė tė afirmuar, kompetentė. Nė kėtė tė dytin, me njė guxim tė lavdėrueshėm, po botuesi, ėshtė munduar tė na bindė se ai qė do ketė rastin ta lexojė kėtė romanin e ri tė Benit, do tė bindet sikurse ėshtė bindur botuesi, se njė meteor i ri ra mė sė fundi nė letėrsinė dhe kulturėn tonė. Njė roman i ri me shumė vlera, do tė zėri vėnd nė raftet e bibliotekave tona, pėrfshirė dhe ato familjare.
Ministria, ia kaloi botuesit nė superlativat e tij, sepse e shpėrbleu tashmė veprėn e re tė shkrimtarit Blushi, duke i dhuruar ēmimin e parė. Shteti, me struktura te caktuar prej tij, diti tė pėrzgjedhė e tė vlerėsojė arritjet e mė tė mirėve, nė favor tė letėrsisė e tė artit, me paanshmėrinė vendimmarrėse, gjatė gjykimit, pėr vlerėsimin e veprave mė tė mira tė njė viti lodhje e mundim, nė fushėn e letėrsisė e tė krijimit, mė sė fundi u shpreh. Ja dha gjithė bujari ēmimin njė shkrimtari opozitar. Kjo nxiti njerėzit si dhe mua pėr ta lexuar atė roman. Prisja gjithė durim qė tek krijuesi Blushi tė gėlonin idetė sociale, socialiste, fryma mohuese ndaj fenomeneve negative qė pėrjeton shtresa, tė cilės i ėshtė pėrkushtuar. Mendova se do tė kishim tė bėnim me njė vepėr me karakter tė thellė shoqėror, me ide politike aktuale tė hapura, jashtė spjegimeve jo fort tė qarta e tė sakta, eklektike, duke na dhėnė njė sintezė tė ideve vizionare pėr shekullin e ri. Kėshtu tė mund tė ishte vėrtetė dhe autori tė shihej si pėrfaqėsuesi i njė brezi intelektualėsh dhe akoma mė shumė, krijuesish vizionarė, me forca dhe energji tė reja, kryesisht bazuar nė koncepte e forma tė reja krijuese, mė tė qarta, mė tė pėrparuara, pėr tė arritur drejt njė kulture mirėfilltazi tė re, tė lirė dhe tė qėndrushme. Sepse e kemi mė tė nevojshme se kurrė, qė nė kushtet e krijuara, pėr krejt kombin, na duhet njė konceptim i ri, pėr njė kulturė, e cila tu pėrgjigjet dhe tė pėrfaqėsojė si realitetet ashtu dhe sfidat e kohės dhe problematikat jo tė vogla, nė kushtet e reja tė zhvillimit. Por edhe pėr tė pėrballuar xhelozitė dhe intrigat nė formėn e stėrholluar, qė dukshėm shfaqen si njė agresion politiko - kulturor mbi themelet e kulturės gjithėshqiptare dhe fizionominė kombėtare.
Nuk kanė qėnė e as janė tė rastit pickimet e xungurrisjet nė mitet, nė traditat dhe nė krejt kulturėn tonė, qė nga epoka para Skėnderbeut, e gjer tek epoka e Kadaresė. Do ma donte shpirti, qė Blushi me krijimet e tij, tė ishte vėrtetė njė militant, pėrfaqėsues nė ēarjen e brazdave tė para nė kėto drejtime. Mė duhet ta them qysh nė krye tė herės se ai ėshtė njė krijues, por sa unė arrita tė nxjerr, Blushi me kėtė roman nuk ėshtė kurrsesi njė i tillė.
Jo vetėm sa futesh, por sidomos kur del nė fund tė leximit tė kėtij romani, gjithkujt besoj si mua, do t`i duhet tė pėrjetojė rastin e gėlltitjes sė njė cipe dėbore, pėrcjellė rrufeshėm nė fund tė stomakut. Madje ka rrezik se ashtu sikurse mė ndodhi mua, mund t`i rrėnjoset bindja se
as edhe njė mėsues i thjeshtė letėrsie nuk do t`i jepte notėn kaluese cilitdo antar tė Komisioni tė Vlerėsimit tė MASH-it, qė i dha ēmimin e parė romanit tė Blushit. Vlerėsimet e botuesit tė kujtojnė ata qė prodhonin shporta, kur ziheshin duke lavdėruar seicili shportėn e vet
pėr vetitė ujėmbajtėse. E duke lėnė mėnjanė sa janė thėnė lavdėrime, se si dhe nga u nis komisioni qė i dha ēmimin e parė kėsaj vepre, le tė sjellim nė vėmendjen e lexuesėve disa fakte qė na shtyjnė nė kėto pėrfundime. Nė konstatime qė mund tė bindin cilindo se romani jo vetėm qė nuk ėshtė parė e gjykuar drejt, por edhe se me kėto lloj metodash analitike, me mungesėn e theksuar tė vlerėsimit kritik, por ndoshta nėn preferenca interesash politke tė ditės, tė veprave letrare, i sjellim dėm tė madh kulturės sonė nė pėrgjithėsi.
Nė vargun e gjatė tė shkrimeve dhe botimeve tė kėtyre gati njėzet viteve, kanė rėnė nė dorė tė lexuesėve vepra tė cilat mė sė shumti kanė qenė jo aq krijime tė mirėfillta letrare se sa shfrime mllefesh, sajesa kujtimesh e krijimesh nga imagjinatat, mė sė shumti pa ide, por bazuar nė polemika politike, me personazhe qė harrohen sapo kalon nė faqen tjetėr, pa koncepte tė spikatura letrare me vlera, shpesh edhe antikombėtare e mbi tė tėra, nuk ėshtė parė, vlerėsuar e zbatuar ajo qė letėrsia dhe arti e kanė tė domosdoshme: kritika profesionale rreth tyre. Nė romanin e tij Otello, arapi i Vlorės, autori nuk nxjerr asgjėkundi se nga cilat qėllime, nga cilat pozita ideoestetike ėshtė nisur nė shtjellimin e kėtij romani me temė nga vepra e letėrsisė botrore. Duke e parė me kėtė sy, qysh nė fillim vėrehet se aty ndeshen tema pa temė, me subjekt tė krijuar, tė stisur dhe me burim historik tė ngatėrruar nė ide, karaktere, terma dhe data. Lexuesi nuk merre vesh fare se pėrse u lodh shkrimtari Blushi, ky intelektual i ri, qė ngul dhiqelin aq larg nė histori, ēfarė e ka nxitur, pse gjer mu nė mesjetė, kur ka jo pak arsye, tema e obligime pėr tė sotmen, pėr shtresa qė thotė se pėrfaqėson, pėr plot gjėra qė do ta justifikonin si lodhjen dhe ndonjė mangėsi. Mundet qė dhe qė andej tė nisej, por tė na evokonte ide qė u pėrshtaten dhe synojnė tė nxjerrin rėnien nga e sotmja. Cili ishte qėllimi qė djersiti aq shumė nė ato gėrmime ku vlerėuesit e romanit mundohen tė na bindin se me kėtė vepėr autori, solli ar safi, pėr tė na arkallaisur problematikėn e jetės sė sotme, tė letėrsisė e artit tė sotėm me mė tė bukurat e kohėve tė shkuara, tė largėta. Ka krijuar e sjellė njė etyd, pėr dashurinėm na thonė vlerėsuesit. Mirėpo duke lexuar romanin aty vetėm dashuri nuk na zėnė sytė. Ca mė shumė bėhet i pakėndshėm, mė sė shumti dyshues, sepse na habit, pėr tė mos thėnė e shushat lexuesin, kur rreket tė huazojė e trajtojė ngjarje e personazhe prej njė teme tė madhe tė letėrsisė botėrore. Dhe e gjen rrugėn e pėrdorimit, nėpėrmjet gjuhės sė njė gazetarie tė veshur me eklektizma dhe llafollogji sofiste, qė do tė skuqej edhe vetė Protagora, po tė kėndonte dhe po ta dėgjonte sa thotė Blushi nė kėtė roman. Otellua i Blushit, krejt ndryshe prej atij tė Shekspirit
na kishte ardhur nga shkretėtira, pėr t`i shpėtuar vdekjes dhe kishte nxjerrė nga vdekja njė grua qė nuk e njihte (faqe 15). Kur dihet qė Otellua i Shekspirit, (pa arapin e Benit) nė mesazhin e gjeniut Shekspir, personifikon njeriun e dashur fryma e tė cilit pėrshkohet prej luftės kundėr dallimit racial, zhgėnjimin e tij prej shoqėrisė sė kohės dhe normave tė saj hipokrite. Otellua i Blushit as nuk i afrohet atij edhe pse me tė njėtėn ngjyrė lėkure. Otellua i Benit, me majė tė thoit, gervish lėkurėn e nėnės sė vdekur tė njė Albano Contarinit, pakėz shqiptar e shumė italian, qė na e mbajtėkej nė dhomė kofomėn e mėmės, tė lyer me dhjamė.
Tragjedia e Otellos nuk ėshtė aq tragjedi e xhelozisė, ca mė pak tė njė xhelozie erotike, se sa tragjedi e burrėrisė, e burrave me karaktere tepėr tė forta
E kur shohim vlerėsimin e romanit tė Blushit, si njė vepėr qė e meritoka tė ngrihet nė nivelet sipėrore tė letėrsisė bashkėkohėse, krahasuar me sa na shohin sytė nė roman, shushatemi. Sepse kur na thonė: por gjetja mė origjinale dhe intriga mė e pabesushme e autorit janė personazhet qė gjallojnė nė libėr, tė cilat i ka marrė nga Shekspiri
na lind vetevetiu pyetja:kėtu apo mos gjetkė?..Tė njėtat role-vlerėson botuesi nė paskapakun e romanit - por tė vendosura nė kohė njė qind vjet mė parė se tragjediani i njohur tė kishte lindur
Otello, Dezdemona, Emilia, Jago e Kasi, janė figura tė njohura tė letėrsisė botėrore, por qė nė kėtė roman, veprojnė jo vetėm nė Venedik, por mė shumė nė Vlorė, nė bashkėpunim me shumė figura interesante vlonjate, tė krijuara nga autori, si mjeku i famshėm Stefan Gjika, trimi lab Andrea, turku pushtues Hamiti etj
! Vėmė duart prapa koke! Kėto qė na thonė, janė brenda kėtij romani qė kėndojmė ne apo nė ndonjė tjetėr? Mirė qė nuk u ka shpėtuar tė na thonė edhe se
gjynah qė nuk rrojti Shekspiri, tė kėndonte romanin e Blushti, se do ta kishte hedhur tė tijin! Do t`i kėrkonim tė falur botuesit nė se ka vėnė autorėsinė nė paskapak, nė pėrpilimin e vlerėsimit nė fjalė, prej vetė autorit.
Si nė rastin e Otellos ashtu edhe tė Desdemonės apo tė cilitdo prej personazheve tė trajtuara, autori i ka katandisur si mos mė keq, gjithė ato vlera, atė mėshirim artistik tė tė vėrtetave universale tė psikologjisė njerėzore, me pėrmbajtjen mė tė thellė humane, qė u dha Sheksipir personazheve, por qė kur i ranė nė dorė Blushit i pėrēudnoi.
Otello kishte mėsuar tė kontrollonte ethet e shpirtit tė tij. Ai bėri sikur nuk i shifte shėnjat e dashurisė, qė Kasi dhe Desdemona linin nėpėr shtėpi. Natyrisht qė etja pėr tė mėsuar se sa larg kishin shkuar trupat e tyre, disa herė e nxiti tė pėrgjonte pas derės apo tė fuste sytė nėpėr bravat e thella duke parė se si dashuria (ku xhanėm ishte dashuria, me se lėvizte, me trupa apo me shpirt e zėmėr?, Shėnimi im) zhvishej, djersitej, kafshonte dhe pastaj flinte nėn dehjen e avujve qė krijonte, kullonte dhe pastaj flinte (si mundet qė dhe ta zinte gjumi xhanėm! sh.im) nėn dehjen e avujve qė krijonte
. Megjithatė, sa herė gjente shenjat e harruara tė Kasit dhe Desdemonės, i pastronte. (fakiri
! sh.im).
Otello u kthye nė njė fshesė tė dashurisė tyre. Duke ndjekur gjurmėt ai mėsoi gjithēka, qė njė njeri mund tė mėsojė nga lidhja e njė burri dhe njė gruaje, por Otello nuk donte qė shenjat e tyre tė shkujdesura tė binin nė sy
Kishte pranuar tė jetonte me tradhtinė, por nuk donte qė tė tjerėt ta dinin se Kasi (ai burrė i martuar) me Desdemonėn
!-bėnin atė qė bėnin dhe ai, kodoshi ia u fshinte me lecak! (faqe 306). Njė personazh i ftiqisur kėshtu, i rėnė nė kėtė derexhe dhe ku pa nė
Vlorėn e mesjetės, tė bėn ta marrėsh romanin dhe ta hedhėsh! Sepse me njė studim tė plotė tė figurės qėndrore tė romanit, figurės qėndrore tė tragjedisė, zbėrthyer njėkohėsisht si nė rrafshin psikologjik edhe atė social - historik, nevoitet tė nxirren vlerat ideoartistike. Kjo e ndihmon lexuesin qė tė kuptojė se autori, me idetė e tij na tregon diēka reale dhe na mundėson tė bėjmė vetė konkluzionet.
Plot shkrimtarė tė mėdhenj, sepse kanė qėnė realistė, nė kohė tė ndryshme, kanė dhėnė vepra tė mėdha, edhe pse si pika referimi pėr veprat e tyre kanė shėrbyer krijimet e dramaturgėve tė mėdhenj, ose vepra tė sė tjerėve. Se edhe vete Shekspiri, subjektin per Otellon e mori nga Hekatomiti (nje mije prralla) te novelistit Italian Xhiraldi Ēinito(Giraldi Cinthio) Nga perralla pa ndonjė peshė leterare e Ēinitos krijoi njė kryevepėr artistike nga mė tė mėdhatė qė pa bota. Po kėshtu edhe Ibseni. Me dramėn e tij Zonja Ingra e Ostrotit, e pėrafėrt me dy dramat e Sheksipirit Jul Cezari dhe Makbethi, jo vetėm si kohė e pėrbashkėt, kur zhvilloheshin ngjarjet, por edhe nga figurat, po ashtu edhe nga problematika e shoqėrisė mesjetare. Ibseni, si mjeshtėr i madh qė ishte, jo qė nuk kopjoi keqas personazhet e Shekspirit, pa le mė ti deformonte, por e bėri lexuesin, qė duke ecur nė brendinė e ndėrlikuar tė ngjarjeve qė shtjelloi, sqaronte mjeshtėrisht rrethanat historike tė ngjarjeve qė zhvilloheshin nė Norvegji, duke i mėshuar idesė sė kryengritjes tė popullit norvegjez kundėr pushtuesave danezė. Ai i dha popullit tė vet dhe mbarė botės njė dramė tė pėrshkuar tėrėsisht prej frymės sė thellė patriotike, ndėrtuar mbi situata heroike. Njė gjė tė tillė e provoi dhe Kadareja te Hamleti, ky princ i vėshtirė, por ku e ku me guximin e Blushit me Otellon
. Cilat konkluzione na mundėson ky shkrimtar me kėtė katandisje tė herojve tė huazuar nga kryevepra botėrore? Tentoi ti bėjė shqiptarė heronjtė e tij apo tė pėrgjasonte problematikėn e Shqipėrisė tė mesjetės me atė tė Venedikut. Mbase, por nuk ia arriti. Kėshtu Beni jo vetėm qė nuk ecėn vetė mirė dot mė tutje, por na pret kėmbėt qė tė hedhim edhe njė ēap mė tej nė veprėn e tij, ne lexuesave.
Me durim e shtyjmė dhe arrijmė tek pjesa kur, Komita Muzakės, vejushės sė Balshės (nuk na thotė se cili nga Balshėt, i ati, apo njėri prej dy tė bijve, por ne e marrim me mendje se pėr cilin e ka fjalėn), i lind shqetėsimi, pėr martesėn e tė bijės Ruginės. (Me siguri autori evokon pėr Rexhina Balshėn, mbretėreshėn e Kaninės). Se sipas autorit
ajo vajzė ishte rritur pėr tu martuar. (Pse vajzat e tjera nė Vlorė e nė botė mos janė rritur ndryshe vallė?) Sipas filozofisė sė autorit
nė luftė (me turqit qė sulmuan radhazi trojet shqiptare nė vitet 1380, 85, 86, 89, 417 e nė vijimet) vajzat nuk kanė asnjė detyrė tjetėr. Ato duhet tė martohen qė burrat tė shkojnė tė qetė nė luftė, me shpresėn qė nėse kthehen, do tė kenė njė grua qė i pret
(kur Desdemona e tij edhe pse e kishte nėpėr kėmbė Otellon, nuk e kishte tė vėshtirė tė rrinte me kėmbė pėrpjetė me Kasin, mos ato tė tjerat, ecur nė llogjikėn e Benit, do rrinin duke pritur ata qė mund tė mos vinin? Dhe Komita kishte bėrė gjithēka kishte mundur, pėr t`i gjetur Vlorės burra, por pa u martuar. (Edhe burra edhe pa u martuar
vetėm kėtu e shikojmė!) Kėtė detyrė lufte, qė dikur e kishte kryer vetė, tani ia kishte kaluar tė bijės. Ndryshe nga vajzat e varfėra qė u jepen burrave pėr ti ushqyer, vajzat e princave duhet tė martohen, (vini re perdorimet e kohėve tė foljeve!) pėr tė siguruar pronat familjes, qyetet e tyre, pasurinė dhe emrin
, (faqe 258). Dhe pasi na lebetit me filozofinė e tij, jashtė kontekstit historik (pasi ai duhet tė ketė mėsuar diēka prej studimeve brilante tė gjyshit tė tij se.. Golem Araniti i Golemit tė Labėrisė, feudal edhe i krahinės e Vlorės, njėrėn prej bijave tė tij, ja pati dhėnė njė Dukagjini, por kurrsesi pėr motivet qė thotė Blushi)
Komita ja dha tė bijėn njė Mrkėzha Kasimir Zharkoviēi, i cili me bukurinė e tij pataksi krejt Vlorėn
qysh se turqit patėn ardhur nė kėto troje pėrpara njėqind vjetėsh
!
Tė habit diskordanca historike e autorit i cili nuk paska haberin se turqit osmanė i shkelėn trojet shqiptare, pėr herė tė parė nė vitet 1380, tė ndėrsyer prej despotit serb tė Janinės, Thoma Preluboviēi dhe jo si ja kėput kot sė koti autori, njėqind vjet pėrpara. Zharkoviēin vlonjatėt e thirrėn Kasi
sepse (sipas autorit) shqiptarėt, ndryshe nga serbėt, nuk i thonė emrat mė shumė bashkėtingėllore qė duken si meshkuj, pa i ēiftėzuar me zanore femrash. Kur pas disa muajsh Kasi erdhi nė Vlorė, qyeteti doli nė rrugė pėr tė shijuar bukurinė e tij, (ndodh kjo lajthitje e autorit se ai nuk e di qė Gjergj Balsha ishte ndėr mė tė bukurit meshkuj qė kishte parė Arbėria.). I hipur mbi njė kal tė bardhė ai dukej si njė diell qė ka (e tanishmja
!) shaluar njė re
Koka i qeshte nga lumturia( se ku e ka parė autori, qė dhe koka qesh, askusah nuk e merr dot me mndje) dhe sytė e ėkaltėr kullonin njė ėmbėlsi tė ngrohtė, me tė cilėn Vlora, e uritur pėr burra, (qė kur e paska ditur Blushi se Labėria, bregu i burrave tė bukur e levendė, Vlora e djemve e burrave tė bregut, paskej mbetur tharė pėr burra?)
u ngop duke lėpirė buzėt, pėr njė kohė tė gjatė
(faqe 259). Ėshtė e tėpėrt tė themi se Blushi jo se nuk e njeh Vlorėn, humorin, ironinė vlonjate, sedrėn dhe kapriēon vlonjate, por ai nuk njeh krenarinė e burrave tė saj, bukurinė e burrave e tė krejt Bregut, krej Labėrisė. E ku ka bėrė ndonjėherė Vlora njeri pėr mbi ta, qė i paskej ardhur radha Zharkoviēit tėnd more Beni! E kjo jo vetėm gjatė Mesjetės, por gjer nė ditėt e sotme. Ndaj edhe filozofon, i dashuruar me vetvehten, kur dy tre radhė mė poshtė na thotė se
burrat e bukur kanė aftėsinė pėr tė frymėzuar turmat! (Pse, cili nuk e di nė kėtė faqe dheu, qė tė shėmtuarit, gogolėt, historia e zhvillimeve tė shoqėrisė njerėzore i ka quajtur o jo tė bukur, ose gogolė. Por tė parėt nuk e bėjnė dot historinė pa tė dytėt. Por tamsm nė kėtė rast na duhet t`i vėmė nė dukje autorit dhe atyre qė e kanė redaktuar se nė krejt romanin bie nė sy njė masakėr mbi pėrdorimin gramatikor tė kohės sė foljeve, brenda kontekstit tė frazės. Gjė qė nuk ėshtė nė hisen e Benit.
Shkrimtari Blushi arrin kulmin e krijimit tė tij, kur vė nė shtrat Ruginėn me Kasin
.Sipas traditės labe dhėndėrri, kur e pėrcjellin pėr nė nė dhomėn e nuses, o do ti jepnin njė shqelm nė prapanicė (nė rastin nė fjalė, pse ishte sėrb, mundet dy a tre njėherėsh) o do kėrcisnin ndonjė fishek pushke). Blushi nga qė nuk i di kėto ja se si na thotė: Kur pas njė jave Kasi dhe Rugina fjetėn bashkė, gjithė qyteti (Vlora medemek) e priti ngjarjen nė rrugė. Burrat qeshnin me shpoti, gratė qė e kishin kaluar atė pėrvojė tė pėrgjakshme (e jo a derbardhė se nuk ėshtė lemeri ajo punė perėndie!) shtynin orėt me ankth, ndėrsa fėmijėt i mbyllnin nėpėr shtėpia sepse ēėshtjet e nderit, (nuk ėshtė ēėshtje nderi kur fle me gruan tėnde, ca mė shumė kur ėshtė ... pėrherė tė parė, more z.Blushi, por kur gremise.. me tė tjetrit. Ke kaq kohė me Benin vlonjat dhe nuk e ke pyetur!) ndryshe ato tė luftės, ishin ende tė ndaluara pėr ta. Megjithatė fėmijėt e dinin se ēfarė priste qyteti dhe kur ēarēafėt me njolla gjaku tė vajzėrisė sė Ruginės, u varėn si flamur mbi bedena, heshtja u kthye nė gėzim
! (faqe 261). Kėtė lloj llafollogjie bajate e marrė pėr art, ku gratė janė ato tė vetmet qė kanė pėrvojėn e natės sė parė tė martesės, kurse
. burrat vlonjatė prisnin se
ēdo tė kėrciste, njė serb i bukur, brenda bedenave tė kalasė sė mbretėreshės sė Kaninės dhe ku ēarēafėt e gjakosur nga pellgu i gjakut virgjėror tė Ruginės, (tamam sikur aty tė ishte therur njė dem i ushqyer
mesarakėve tė Armenit,) vareshin faqeve tė shtėpive vlonjate
pėr harenė e jetuar! (Vetėm Blushi nė e martė vesh kėtė haberisje nė mėnyrėn ēalla ma ka ēalla!) Pa le mė kur
. fėmijėt e mbyllur haureve dinin ca mė shumė se vet baballarėt e tyre, gjė qė heshtjen e ktheu nė gėzim popullor
! Vlora lėshoi njė frymėmarrje tė gjatė qė pasi u end si dallgė mbi qytet
pėrfundoi
mu nė fund tė detit. Kėsaj letėrsie more i dashur Beni i thonė: Mu te guri qė bon xixa, ose dridhe mi ēuno dridhe, shaminė e Desdemonės oooo! Dhe nja dy apo tre faqore rakie pranė, mirė do bėnin! Por nuk mbaroi kėtu historia e tė bukurit Kasi
.Ai si u zgjua nga gjumi pa Komitėn me njė tas mjaltė dhe lugėn nė dorė. Kurse Rugina i tha sė ėmės mu duk se dinte mė tepėr se ēduhet
(ky trapi
mbase deshi t`i thoshte). Dhe vijon ajo apo e ėma, autori nuk na e bėn tė ditur, por na thotė se
Duhet tė jetė fėrkuar mė shumė zuska para se ta merrnim
(faqe 261) (tė bukur femėr labe paska gdhendur Blushi!).
Pėr djeni tė tij, Rexhina Balsha, mbretėresha e Kaninės, sapo turqit shkelėn Vlorėn iku dhe u strehua nė kėshtjellėn e Gjonboēarėve. Aty, pasi mbushi dy karavė (anije druri me vela- sh.im) me dhe`labėrie u hodh nė Korfuz, nga qė nuk pati mundėsi tė hidhej nė Itali. Aty ndėrroi jetė duke u varrosur
nė dhe` tė saj. Duke kėnduar xhevaire si kėto, nėpėr faqet e romanit tė Blushit, mu kujtua njė histori e pėrjetuar nė kohėn kur punoja si gazetar nė Agjencinė Telegrafike. Njė patrioti im mė erdhi dhe mė solli njė tufė me strofa poezi baritore, nga tė cilat njėra mė bėri tė rrėnqethesha. Se fillonte
O Enver dashi me bype (bype nė Labėri i thonė kėmborės sė madhe, varur nė qafė tė pėrēorit) /I hipe kalit dhe
ike..! I shkreti ishte burrė i mirė e patriot, por nxitur prej tė shkruarave tė shumta tė kohės, kush e kush tė fliste e tė shkruante pėr Enver Hoxhėn, ishte pėrpjekur e kishte krijuar ato qė mė solli, me shpresė qė unė tia botoja. Dhe ajo mė duhej! Enverin jo vetėm qė e kthente nė dash, por i varte dhe njė kėmborė nė qafė. (Nuk pati mundėsi tė mė thoshte se cili pikėrisht do kishte guximin ta kapte Enverin, pėr ti varur bypen, sikurse bėn Blushi me heronjtė e veprės sė tij). E ashtu tė ormisur pėr
e hipte pėrsipėr njė kali, pėr ti dhėnė revanin tė ikte
sdi pėr diku. Ku e merrte me mendje i shkreti krijues popullor se ku mund ti afrohej kush atij burri, pa le mė ti varje nė qafė dhe kumborėn e dashit! Tundej kollaj vendit Enver Hoxha! Kurse krijimi i Blushti tė tund vėrtetė!
Blushi guxon e katandis Otellon e tij nė njė pėrēudnim tipik, tek sa i vė nė qafė njė trastė tė turkut Hamit, shoqėruar me njė kėrkesė dhurate pėr Komitėn. Dhe ai si teveqel qė nuk dinte, nuk u bė as kurioz pėr tė parė ēkishte brenda trastės, pėr ta mėsuar si ai qė E di Kola ē`ka nė torbė, e merr dhe ia shpie Komitės kokėn e burrit tė saj Andreas, qė asaj
i dogji kur e hapi si njė kaktus i pagjumė
. (Lere pėr krahasime!). Nė fund, mė duhet tė shpreh edhe nja dy konsiderata lidhur me sa shtjellon autori nė roman.Nėpėrmjet atyre mund tė kuptojė lexuesi botėkuptimin vertikal tė autorit, shprehur si kėtu edhe nė rastin e romanit ku Blushi
jeton nė ishull. E gjithė krijimtaria e tij ėshtė njė shtrėmbėrim i tė vėrtetave historike, pėr tė mos thėnė ėshtė njė padije e hatashme nga tė lajmėruarat njerėzve prej mesazherėve tė hrijuesit. Mund tė bindet gjithėkush se Ben Blushi nuk ka lexuar pa le mė studjuar as Biblėn as Kuranin. Ama tė mos ia hamė hakun ka njė guxim tė ēartur, pėr ti thėnė burrėrisht edhe gjėrat qė nuk ua ka idenė. Me siguri e ka fjalėn pėr turqit, por thotė me gojėn e Albano Contarinit
ata pėrtej, mundet dhe pėr shqiptarėt. Por nė tė dy rastet me ato qė thotė ia kėput kot sepse tė vertetat nuk janė sikurse i pėrshkruan ai. Mbi tė gjitha, ndryshe nga ata, ne kemi organizim. Kjo do tė thotė se ne (vendasit e Albanos -sh.im) dimė tė bashkohemi (dihet, por do tė duhej Garibaldi dhe shqiptari Antonio Kripsi - sh.im) pėr tė arritur njė qėllim dhe kėshtu kemi krijuar ushtrinė, kishėn, gjyqin, senatin, bibliotekėn, hipotekėn, qytetet dhe portet. Ata nuk i kanė sepse jetojnė pa organizim. Kur zihen ata vrasin njeri tjetrin, ndėrsa ne kur zihemi shkojmė nė gjyq. Ne kemi shtet, ata kanė fise dhe ky ėshtė ndryshimi mė i madh qė kemi
. Nėse kėto u drejtohen turqve ahere autori nuk e ditka se shteti i sulltanėve ishte shteti mė i organizuar ushtarakisht i kohės qė e bėri pėrėndimin tė jetonte nėn tmerr pėr shekuj me radhė. Nė se e ka pėr shqiptarėt, ai duhet ta dijė se kėtu kishte shtet, kur tė tjerėt bėnin jetė primitive. Nė univeristetin e kėtejm patėn mėsuar perandorė romakė, qė lanė gjurmė nė histori. Dyndjet osmane ndėrpren rrugėn e zhvillimit tė lirė e perėndimor tė shqiptarėve, por asnjėherė dėshirėn e tyre pėr liri dhe pavarsi. Idetė e Blushit shkojnė edhe mė tej, duke na qartėsuar se ai ka ide bindje ksenofobe, pėr besimin qė nuk ėshtė nė bindjen e vet.
Prandaj ne jemi mė tė fortė sepse Zoti nė tė cilin ne besojmė ėshtė mė i ditur se Zoti i tyre qė, siē ju thashė ėshtė i egėr dhe nuk ėshtė aqė i zgjuar sa Zoti ynė
.!(faqe 25). (Ky i ri qė ka mėsuar diēka nga dialektika dhe historia e saj, do ta kishte marrė vesh se ai qė do tė vijė gjashtėqind vjet pas Blushit(si Muhamedi pas Jezusit) do tė dijė tė pakėtn gjashtėqind herė mė shumė se vet Blushi. Pastaj, tashmė gjithkush e di, veē Blushit, se nuk ka, nuk ka veēse njė Zot. Ndaj gjithė ata qė besojnė tek njė Zot mbeten vėllezėr ..nė besim. Nė faqen pas kėtyre xhevahireve, ka plot thagma tė tjera, pėr tė cilat njė intelektual qė di tė bėjė dallimin mes Zoti dhe mesazherėve, veē nė pastė ligėsinė, qė ta nxisi tė pėrfshihet nė hullitė qė vetėm tė kėqia sjellin dhe asgjė tė mirė. Por duke parė se tė gjitha sa ofron intelektuali e krijuesi Blushi, nuk janė ide por sllogane, motamo me ato qė dėgjojmė nėpėr foltoret e shumta, ku Blushi del pėr tė pėrsėritur vetveten edhe ia falim. I japim dhe njė ēmim inkurajues, pėr tė bėrė edhe mė shumė. Ani pse letėrsisė i bėjmė dėmin mė tė madh. E mjerojmė.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn unk als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn