als_Latn dik_Latn sag_Latn
Shënime për monografinë “FAMILJA KOLZIU” e gazetarit Martin Dedaj
Sa herë më qëllon të lexoj a të dëgjoj mbiemrin Kolziu, më kujtohet një episod i një procesi politik kur zhvillohej gjyqi i bashkëfshatarit tim Gjokë Mikeli këtu e 40 vjet ma parë. Një nga akuzat kundër tij ishte se Gjoka në mes disa puntorësh kishte thanë se “armiku i popullit”, Dedë Kaziu ka qenë trim e burrë besnik.
Dija se familja e Kolziut kishte qenë në internim bashkë me axhën tim në Tepelenë, por nuk kisha njohje imtësore. Duke dalë nga ajo sallë ku qenë zhvilluar jo pak gjyqe politike në vitet ’70, dëgjova të thonin se Deda kishte qenë armik i rrezikshem dhe se prapë njerzit e tij janë në Myzeqe, në internim.
Vrikthi më pat pushtuar një kureshtje drithëruese…
Dhe ja, pas kaq kohësh njihem me sagën e kësaj familje të nderuar nëpërmjet një monografie, të shkruar nga gazetari Martin Dedaj. Pasi e shfetova lëndën e shkruar nëpër kapituj, mora persipër të hedh disa mendime e konsiderata rreth saj. Në rrafshin gjinor i përket letërsisë dokumentare ose si është quajtur shpesh, letersi e munguar për vetë temën që ngërthen.
E kompozuar mbështetur në kriterin kronologjik, monografia shpalos me vertetësi gjeografinë dhe pemën gjenealogjike të Familjes Kolziu, por në mënyrë më analitike periudhën, 1943- 1990-të. Ishtë periudha ku kjo familje e njohur e Mirditës përjeton lavdinë dhe dramën e saj ashtu si mjaftë familje të kësaj krahine që u bë simbol i rezistencës antikomuniste.
Kjo stinë e e mjegullt dhe e lavdishme, është pasqyruar edhe më heret në veprat e shkrimtarëve e studiuesve mirditas. Këtu mund të veçojmë shkrimet e Gjon Mark Ndojt, Gjon Marka gjonit, Filip Gjomarkut, Gjon Nikoll Deda, Lekë Shtisë, Gjet Dodës, pa permendur disa vepra të tjera në prozë e poezi, të cilat i kaneë marrë motivet nga kjo kohë dhe janë perfshirë këtu thuajse gjithë krijuesit mirditas.
Horizonti kohor, në të cilin shënohet epika e ngjarjeve politike e historiko-sociale në Mirditë, është trajtuar edhe në studimet dhe veprat letrare të botuar pas luftës së dytë botërore. Por, këto vepra kanë qenë jo vetëm tejet të politizuara, por kanë shtrembëruar realitetin. Martirët e qëndresës antikomuniste janë shpallur armiq dhe vrasësit e tyre heronj. Mjafton të permendim qëndrimin armiqësor ndaj klerikëve dhe kishës katolike në filmin Komisari i Dritës, injorimin që i bën shtresave të larta të Krahinës filmi Besa e Kuqe, por dhe Operacioni Zjarri, drama Cuca e Maleve, Përmbysja e madhe dhe shumë artikuj e studime, monografi për individë pa peshë në zhvillimet e kohës dhe që në thelb dëmtonin rëndë trashëgiminë dhe identitetin mirditas të formësur ndër arenat e qëndresës shekullore e të konservuar me fanatizëm tipik.
Kronika e kësaj periode shpalon edhe disa veçori në teatrin e zhvillimeve politike në Mirditë. Janë një pjesë e konsiderueshme e parisë tradicionale që i mbështesin të parët këto zhvillime të panjohura më parë dhe duke u bërë njëherësh protagonist të tyre. Kështu Bardhok Biba (Gjomarku), Pal Melyshi vihen në ballë të lëvizjes komuniste…
Edhe familja e Kolziut, që ishte një familje e kamur për kohën, ndjek ravën e zhvillimeve të reja. Bahet strehë e luftarëve të lirisë dhe vihet në krye të pushtetit nacionalçlirimtar. Deda. Jo vetëm kaq, por Lleshi hidhet në radhët e brigatës së 17 –të dhe me çlirimin e vendit, mobilizohet me Forcat e Mbrojtjes Popullore në Berat.
Por, zhgënjimi nuk vonon dhe Deda, kur pa se pushteti i ri po shkelte me dhune traditat dhe lirinë, kur pa ndjekjet dhe vrasjet pa gjygj, doli në mal në krah të focave të rezistences deri sa e vrasin e trupin e tij pa jetë e përçundnojnë duke e terhequr nëpër Lezhë,
Lleshi largohet nga komanda ku shërbente, por nuk ktheht në shpi, por në mal, duke fshirë çdo iluzon për një të ardhme nën diktaturë.
Në kujtimet e monsinjor Zef Oroshi për jetën në arrati, shpaloset kontributi dhe personaliteti i Llesh Kolziut si trim, besnik e drejtues i çetës së tij, deri kur forcat e ndjekjes e vrasin në Molung e trupin e tij e tëheqin zvarrë në Rubik e Rëshen…
Në monografinë e Familjes së Kolziut, pasqyrohet me vërtetësi drama e burgimit dhe persekutimit 40 vjeçarë.
Në kapitujt e saj janë përfshirë dhe shkrime të njerzve të malit dhe të mërgatës si ato Ndue Melyshit dhe Ndue Pjetër Gjomarkajt. Një vend të rëndësishëm zënë dhe dëshmitë e bashkëkohësve dhe bashkëvujtësve të martirëve dhe gjithë familjes. Në rrëfimet e tyre tronditëse një vend të rëndësishëm kanë zënë rrëfimet dhe rrëfenjat e Anton Kolziut, i cili lindi dhe u burrnue në internin, në sektorë të ndryshëm në rrethin e Lushnjës. Rrëfimet e me të mëdhenjve për trajtimet mizore në kampin famëkeq të Tepelenës, ndarjen e familjes në dy kampe e kanë pasuruar monografinë jo vetëm me episode të shumta, por i kanë dhënë emocion e ritëm që e tërheqin lexuesin furishëm në rrjedhën rrëfimtare.
Gazetari Martin Dedaj e ka pasur pervojën e mjaftueshme edhe me botimet pararendëse për ta shkruar monografinë me një rregjistër të përzier duke respektuar standartin. Landa pamore e ka pasuruar veprën duke na dëshmuar vende, stinë dhe familjarë e bashkëvujtës, por dhe vazhdimin e lisit të gjakut të kësaj familje. Kësodore ky libër e begaton fondit e letersisë dokumentare me argumenta nga dhuna dhe persekucioni komunist dhe hedh dritë mbi dramën dhe qëndresën e familjes Kolziu, që është pjesë e dramës dhe qëndresës së Mirditës në diktaturë.
als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn als_Latn