ETUKULWA 10
Okwa li ha popile elongelokalunga la koshoka
1, 2. (a) Ongahelipi ovanhu vomoshiwana shaElia va li va mona oixuna? (b) Omapataneko elipi Elia a li a taalela kOmhunda yaKarmel?
ELIA okwa li a tala keemhunga dovanhu eshi tadi londo noudjuu kOmhunda yaKarmel. Nokuli nopefimbo longula, osha li shi liwetikile kutya ovanhu ova mona oixuna nova hepa. Oshikukuta osho sha li ko oule womido 3 netata, osha li she va denga neenghono.
2 Mokati kavo omwa li ovaprofeti vaBaal 450, ovo va li tava ende nounhwa nonelinenepeko nova li ve tonde neenghono omuprofeti waJehova, Elia. Ohambanghainhu Isabel oya dipaifa ovapiya vaJehova vahapu, ndele nande ongaho Elia okwa twikila ashike okukala e li omhinge nelongelokalunga laBaal. Ndele mbela fiyo onaini a li ta ka kala e li omhinge? Ovaprofeti ovo otashi dulika va li tava diladila kutya Elia ote ke va tila ndele ta sholola. (1 Eeh. 18:4, 19, 20) Ohamba Ahab nayo oya li ye uya ya londa metemba layo. Ashike nayo oya li i tonde Elia.
3, 4. (a) Omolwashike tashi dulika Elia a li a tila eshi efiku olo la fimana la li pokuhovela? (b) Omapulo elipi hatu ka kundafaneni metukulwa eli?
3 Elia okwa li a taalela efiku olo li yadi oiningwanima oyo ina mona nande onale monghalamwenyo yaye. Eshi a li ta tale ovanhu tava ende tava londo komhunda, okwa li e shi shii kutya ove li poku ka mona kutya Kalunga oku na eenghono e dule ovanhu ovalunde. Okwa li e udite ngahelipi eshi efiku olo la hovela? Ka li a lya olusha lokuhatila, molwaashi okwa li “omunhu ngaashi fye.” (Lesha Jakob 5:17.) Onghee hano ohatu dulu okukala noushili kutya, eshi a li mokati kovanhu vehe na eitavelo, ohamba yavo ishunimonima nosho yo ovaprofeti ovadipai okwa li e udite a fa e li oye aeke. — 1 Eeh. 18:22.
4 Ndele mbela oshike sha li sha twala Ovaisrael monghalo ya tya ngaho? Mbela ehokololo olo ole ku kuma ngahelipi? Natu ka konakoneni oshihopaenenwa shaElia sheitavelo nokutala nghee tashi dulu oku tu kwafela kunena.
Ekondjo lile la hanga oshitwa shopombada
5, 6. (a) Ovaisrael ova li ve li moupyakadi washike? (b) Ongahelipi ohamba Ahab ya li ya handukifa Jehova neenghono?
5 Elia okwa li a mona nghee oshiwana sha ekelashi elongelokalunga lashili, noka li ta dulu okuninga po sha. Ovaisrael vahapu ova li va hoolola elongelokalunga loipupulu ponhele yaali la koshoka, tava longele oikalunga yoiwana oyo ya li ye va dingilila ponhele yokulongela Jehova Kalunga. Pefimbo laElia, okulongela oikalunga okwa li kwa lunda pombada neenghono.
6 Ohamba Ahab oya li ya handukifa Jehova neenghono, molwaashi oya li ya hombola Isabel omonakadona wohamba yaSidon. Isabel okwa li a tokola toko okutandavelifa elongelokalunga laBaal muIsrael nokuxulifa po elongelokalunga laJehova. Ahab okwa li a nwefwa mo neendelelo kuIsabel ndele ta tungile Baal otembeli noaltari nokukwatela komesho elongelokalunga olo loshipaani. — 1 Eeh. 16:30-33.
7. (a) Omolwashike elongelokalunga laBaal la li linyanyalifa? (b) Omolwashike hatu dulu kutya osho Ombibeli ya popya kombinga yoshikukuta shopefimbo laElia itashi kondjifafana? (kwatela mo oshimhungu.)
7 Omolwashike elongelokalunga laBaal la li linyanyalifa? Ola li la hongaula nokuyula Ovaisrael vahapu, ndele tava efa po okulongela Kalunga kashili. Ola li yo la nyata nohali hepeke ovanhu. La li hali xumifa komesho oushenge, hali xwaxwameke oluhaelo nokuninga nokuli omayambo ounona. Jehova okwa li a tuma Elia kuAhab e ke mu shiivifile oshikukuta osho sha li tashi ka kala ko fiyo osheshi omuprofeti oo ta ka shiivifa exulilo lasho. (1 Eeh. 17:1) Konima yomido donhumba, Elia okwa li a ya kuAhab e ke mu lombwele kutya na ongele oshiwana novaprofeti vaBaal kOmhunda yaKarmel. *
Ovanhu vahapu kunena natango otava landula eenghedi da tongomana delongelokalunga laBaal
8. Ehokololo li na sha nokulongela Baal otali ti shike kufye kunena?
8 Mbela oshiningwanima osho otashi ti shike kufye kunena? Vamwe otashi dulika va tye kutya ehokololo li na sha nokulongela Baal itali ti sha pefimbo letu, molwaashi ihatu mono eetembeli neealtari daBaal momidingonoko detu. Ndele ehokololo olo kali fi ashike ondjokonona yopefimbo lonale. (Rom. 15:4) Outumbulilo oo wa tolokwa “omulumenhu woye” mOmbibeli yOshikwanyama owa dja koshitya shOshiheberi Baal osho tashi ti “mwene.” (Jes. 54:5) Mbela ito dimine kutya ovanhu natango ohava longele oovene ve lili noku lili ponhele yokulongela Kalunga Omunaenghono adishe? Ovanhu ngeenge ova pitifa komesho oimaliwa, oilonga, omalihafifo, oluhaelo ile oikalunga imwe vali oyo hai longelwa kunena ponhele yokulongela Jehova, kungaho ova hoolola oovene vavo. (Mat. 6:24; lesha Ovaroma 6:16.) Onghee hano, ovanhu vahapu kunena natango otava landula eenghedi da tongomana delongelokalunga laBaal. Ehokololo olo lopefimbo lonale li na sha naJehova nosho yo Baal otali dulu oku tu kwafela tu ninge etokolo li li pandunge li na sha naao hatu ka longela.
Ovaisrael ova li hava ‘tengauka’ meityo lilipi?
9. (a) Omolwashike Omhunda yaKarmel ya li onhele ya wapala okunyaneka pomutenya elongelokalunga laBaal? (Tala yo eshangelo lopedu.) (b) Elia okwa li a lombwela ovanhu shike?
9 Eshi ovanhu va li va londa kOmhunda yaKarmel oko kwa li haku kala omhepo, ova li tava dulu okumona nawa Israel, okudja kefilu laKison olo la li pEfuta Linene (Efuta lOpokati) olo la li popepi, fiyo okeemhunda daLibanon odo da li kokule kolundume komunghulo washo. * Ndele eshi etango la li tali piti, osha li shi liwetikile kutya oshilongo oshi li monghalo ii. Oshikukuta osha li sha denga neenghono edu olo la li la lyateka nawa olo Jehova a li a pa oludalo laAbraham. Edu olo ola li la pya neenghono komutenya nola nyonaunwa koshiwana shaKalunga shitangalali. Eshi ovanhu va ongala, Elia okwe uya kuvo ndele ta ti: “Fiyo onaini tamu tengaukile kombinga nombinga? Omwene Oye ngenge Kalunga, mu shikuleni. Ndele Baal oye ngenge Kalunga, mu shikuleni.” — 1 Eeh. 18:21.
10. Ongahelipi Ovaisrael va li tava “tengaukile kombinga nombinga,” noshili ya fimana ilipi va li va dimbwa?
10 Elia okwa li a hala okutya shike eshi a ti Ovaisrael otava “tengaukile kombinga nombinga”? Kava li ve shii kutya ove na okuhoolola ngeenge otava ka longela Jehova ile oBaal. Ova li tava diladila kutya otava dulu okulongela aveshe vavali oshita, tava dulu okuhafifa Baal neenghedindjikilile davo da nyata, nopefimbo opo tuu opo ova hala Jehova Kalunga a kale e va hokwa. Otashi dulika va li tava tomhafana kutya Baal ota ka nangeka noupuna oilikolomwa noimuna yavo, ofimbo ‘Omwene womatanga ovakwaita’ te ke va amena molwoodi. (1 Sam. 17:45) Ova li va dimbwa oshili ya fimana, oyo natango ihe uditiwe ko kovanhu vahapu kunena. Itatu dulu okulongela Jehova nopefimbo opo tuu opo ohatu longele oikalunga. Jehova okwa hala ovanhu ve mu liyandjele oye aeke. Iha tambula ko ovo va hala oku mu longela ndele ohava kufa ombinga momalongelokalunga a mwe e lili, nohashi mu handukifa neenghono. — Lesha Exodus 20:5.
11. Ongahelipi osho Elia a popya kOmhunda yaKarmel tashi dulu oku tu kwafela tu talulule osho twa pitifa komesho nonghee hatu longele Kalunga?
11 Ovaisrael ova li tava ‘tengauka’ va fa omunhu ta kendabala okulandula eendjila mbali poshikando. Ovanhu vahapu ohava ningi epuko la faafana kunena, hava longele “oobaal” nohava efa po okulongela Kalunga. Eshi Elia a li a lombwela ovanhu va efe po okutengauka otashi dulu oku tu kwafela tu talulule osho twa pitifa komesho nosho yo nghee hatu longele Kalunga.
Ova li pokumona kutya Kalunga kashili olyelye
12, 13. (a) Elia okwa li a ninga po shike opo ku monike kutya olyelye e li mondjila? (b) Ongahelipi hatu dulu okuulika kutya otu na elineekelo ngaashi Elia?
12 Elia okwa li ta ka ninga oshinima shanafangwa osho tashi ka holola kutya olyelye e li mondjila. Ovaprofeti vaBaal ova li ve na okutunga oaltari nokutula ko eyambo, opo nee, tava ilikana kukalunga kavo a teme omundilo. Elia naye okwa li ta ka ninga sha faafana. Okwa ti kutya “Kalunga ou ta nyamukula nomundilo, Oye Kalunga.” Elia okwa li e shii kutya Kalunga kashili olyelye. Onghee hano, molwaashi okwa li e na eitavelo la kola, ka li a ongaonga oku pa ovapataneki vaye omhito. Okwa li a efa ovaprofeti vaBaal ovo va hovele. Opo nee, ova hoolola omhedi yavo yeyambo ndele tava ilikana kuBaal. * — 1 Eeh. 18:24, 25.
13 Jehova iha longo vali oikumwifilonga pefimbo letu. Ashike ina lunduluka. Ohatu dulu okukala twe mu lineekela ngaashi Elia. Pashihopaenenwa, ngeenge vamwe itava tu kumwe naasho Ombibeli tai hongo, inatu kala twa tila oku va pa omhito va popye omadiladilo avo. Ngaashi Elia, ohatu dulu okweefela oinima momake aKalunga kashili. Osho ohatu dulu oku shi ninga mokukala twe lineekela Eendjovo daye da nwefwa mo odo da nuninwa “okupukulula,” ile tu tye okuyukifa oinima, ndele hakufye vene. — 2 Tim. 3:16.
Elia okwa li e shii kutya ovalongeli vaBaal ihava longele oshinima shi na omwenyo, nokwa li a hala oshiwana shaKalunga nasho shi limonene ko
14. Elia okwa li a sheka ngahelipi ovaprofeti vaBaal, nomolwashike?
14 Ovaprofeti vaBaal ova li va tula eyambo lavo koaltari nova ilikana kukalunga kavo. Ova kala tava ingida lwoikando tava ti: “Akutu Baal, tu nyamukula!” Ova twikila okwiingida oule weevili, ndele Ombibeli oya ti: “Inapa holoka nande ondaka ile ou ta nyamukula.” Efimbo lomutenya Elia okwa hovela oku va sheka ta ti kutya kashiimba Baal oku na oupyakadi ile a dja po, ile e li mondjila ile pamwe a kofa po nokwa pumbwa okupendulwa mo. Elia okwa ladipika ovanaipupulu ovo ta ti: “Ifaneni pombada.” Osha yela kutya Elia okwa li e shii kutya ovalongeli vaBaal ihava longele oshinima shi na omwenyo, nokwa li a hala oshiwana shaKalunga nasho shi limonene ko. — 1 Eeh. 18:26, 27.
15. Ongahelipi oshiningwanima shi na sha novaprofeti vaBaal tashi ulike kutya osha nyika oulai okuhoolola mwene umwe ehe fi Jehova?
15 Ovaprofeti vaBaal ova li nokuli va pwiduka neenghono, nova “ingida pombada ndele panghedi yavo ve lilengula nomaongamukonda fiyo ohonde ya tika muvo.” Ndele ashishe osho inashi kwafa sha! “Inapa holoka nande ondaka ile ou ta nyamukula, kape neudo.” (1 Eeh. 18:28, 29) Osha yela kutya kakwa li ku na Baal. Satana oye ashike a tota po ondunge opo a amune ko ovanhu kuJehova. Oushili oyoo kutya, ngeenge otwa hoolola mwene umwe ehe fi Jehova, ohatu ka nyematekwa ashike, ile nokuli tu fifwe ohoni. — Lesha Epsalme 25:3; 115:4-8.
Okwa nyamukula
16. (a) Elia otashi dulika a li a dimbulukifa oshiwana shike eshi a tungulula oaltari yaJehova kOmhunda yaKarmel? (b) Ongahelipi Elia a li a ulika vali kutya okwe lineekela muKalunga kaye?
16 Komatango efiku olo, olufo laElia lokuyandja exwikiloyambo osho la ka fika. Okwa li a tungulula oaltari yaJehova oyo ya li ya ngumaunwa po kovatondi velongelokalunga la koshoka. Elia okwa li a longifa omamanya 12, tashi dulika opo a dimbulukife omapata 10 aIsrael kutya nao oku li koshi yOmhango oyo ya li ya pewa omapata aeshe 12. Opo nee okwa tula koaltari eyambo laye nokwa ti kutya naku tilwe omeva, tashi dulika a li a tekwa mEfuta lOpokati olo la li popepi nomhunda oyo. Okwa li nokuli a pula kufewe omukangha wa dingilila oaltari ndele nao tau yadekwa omeva. Okwa li a ninga oinima aishe oyo molwaashi okwa li e lineekela muKalunga kaye, Jehova, ndele ka li a lombwela ovaprofeti vaBaal ve i ninge opo e shi ninge shipu kuvo. — 1 Eeh. 18:30-35.
Elia okwa li a ulika kutya oku na ko nasha nOvaisrael vakwao, molwaashi okwa li a halelela Jehova a alule “omitima davo”
17. Elia okwa li a ulika ngahelipi osho a pitifa komesho meilikano laye, nongahelipi hatu dulu oku mu hopaenena ngeenge hatu ilikana?
17 Eshi oinima aishe ya pwa okulongekidwa, Elia okwa ilikana. Okwa li a ulika kutya oshike a pitifa komesho eshi a ilikana eilikano li li paunafangwa ndele okwa tumbula oitwa ya fimana. Oshinima shotete nosha fimanenena osho a li a hala ovanhu va shiive oshosho kutya Jehova oye ‘Kalunga muIsrael,’ ndele haBaal. Oshitivali, okwa li a hala keshe umwe a shiive kutya oshinakuwanifwa shaye okwe shi pewa kuJehova, nomolwaasho oye e na okufimanekwa nokutumbalekwa. Xuuninwa, okwa li a ulika kutya oku na ko nasha nOvaisrael vakwao, molwaashi okwa li a halelela Jehova a alule “omitima davo.” (1 Eeh. 18:36, 37) Elia okwa li e va hole nonande ova etifa omaupyakadi mahapu omolwokuhenoudiinini kwavo. Mbela nafye ohatu ulike ngoo momailikano etu kutya otu na elininipiko, tu na ko nasha nedina laKalunga nohatu kenukile ovo va pumbwa ekwafo?
18, 19. (a) Jehova okwa li a nyamukula ngahelipi eilikano laElia? (b) Elia okwa li a lombwela ovanhu va ninge shike, nomolwashike ovaprofeti vaBaal va li inava wana okufilwa onghenda?
18 Ofimbo Elia ina ilikana, eemhunga dovanhu otashi dulika da li tadi lipula kutya pamwe Jehova naye ita ka nyamukula ngaashi Baal. Ndele ova ka yelelwa diva konima ashike yeilikano. Ombibeli oya ti: “Opo nee omundilo wOmwene wa wila poshi ndee tau xwike po exwikiloyambo noikuni nomamanya, nedu, heeno, tau lafa omeva a li momukangha.” (1 Eeh. 18:38) Jehova ka li tuu a nyamukula monghedi ikumwifi! Ndele mbela ovanhu ova li ve linyenga ngahelipi?
19 Aveshe ova ingida ta ti: “Omwene Oye Kalunga! Omwene Oye Kalunga!” (1 Eeh. 18:39) Ova li va mona kutya olyelye e li mondjila. Ashike natango kava li va ulika kutya ove na eitavelo. Eshi va dimina kutya Jehova oye Kalunga kashili konima eshi va mona omundilo tau di meulu omolweilikano laElia, kasha li euliko kutya ove na eitavelo. Onghee hano, Elia okwa li e va pula ve shi ulike monghedi imwe vali. Okwa li e va lombwela va dulike kOmhango yaJehova, oshinima osho va li ngeno ve na okukala tava ningi oule womido dihapu da pita. Omhango yaKalunga oya ti kutya ovaprofeti ovanaipupulu novalongeli voikalunga ove na okudipawa. (Deut. 13:5-9) Ovaprofeti vaBaal ova li ve lininga ovatondi vaJehova, Kalunga, mokukala tava longo owina ve li omhinge nomalalakano aye. Mbela ova li ngoo va wana okufilwa onghenda? Ounona vehe na ondjo ovo va li hava xwikwa po ve na omwenyo va yambelwe Baal ova li va filwa onghenda kulyelye? (Lesha Omayeletumbulo 21:13; Jer. 19:5) Ovalumenhu ovo kava li va wana nandenande okufilwa onghenda. Onghee hano, Elia okwa ti kutya nava dipawe, nova li va dipawa shili. — 1 Eeh. 18:40.
20. Omolwashike omalipulo ovakembauli vokunena e na sha nokudipaifa kwaElia ovaprofeti vaBaal ehe na ekanghameno lasha?
20 Ovakembauli vamwe vokunena otashi dulika va kembaule osho sha li sha ningwa xuuninwa kOmhunda yaKarmel. Vamwe ohava kala va tila kutya ehokololo olo otali ningifa ovaladi vomalongelokalunga va yukipalife eenghatu davo dokuhepeka ovanhu vomomalongelokalunga makwao. Ndele shinyikifa oluhodi, kunena ope na ovaladi vomalongelokalunga vahapu ovo hava hepeke ovanhu vakwao. Ashike Elia hasho a li ngaho. Okwa li ta wanifa po oshilonga shaJehova shi li pauyuki. Kakele kaasho, Ovakriste vashili ove shii kutya kave na okushikula oshihopaenenwa shaElia shokudipaa ovakolokoshi nomaongamukonda. Ponhele yaasho, ohava dulika komufikamhango oo wa pewa ovahongwa vaJesus aveshe, oo tau hangwa meendjovo odo Kristus a li a lombwela Petrus a ti: “Shunifa mo eongamukonda loye moshilaleko shalo, osheshi aveshe ava tava kwata keongamukonda, otava fi keongamukonda.” (Mat. 26:52) Jehova ota ka yukifa oinima monakwiiwa, te shi ningi okupitila mOmona waye.
21. Ongahelipi oshihopaenenwa shaElia tashi kwafele Ovakriste vashili kunena?
21 Ovakriste vashili ove na oshinakuwanifwa shokuulika kutya ove na eitavelo okupitila monghedi yavo yokukalamwenyo. (Joh. 3:16) Onghedi imwe omo hatu dulu okuninga ngaho omokuhopaenena ovalumenhu ovadiinini, ngaashi Elia. Elia okwa li ha longele Jehova oye aeke, nokwa li a ladipika vamwe navo va ninge sha faafana. Okwa li a nyaneka pomutenya nouladi elongelokalunga olo Satana a li ta longifa opo a amune ko ovanhu kuJehova. Opo nee, okwa li a efela oinima momake aJehova, ponhele yokuungaunga nayo keenghono daye mwene nopahalo laye. Elia okwa li a popila elongelokalunga la koshoka. Atusheni natu hopaeneneni eitavelo laye!
^ okat. 9 KOmhunda yaKarmel okwa li haku kala oimeno ya hapa nawa, molwaashi omhepo oya li hai ende kombada yayo ngeenge tai tumbifa oilemo mefuta nokwa li haku lokwa lwoikando nohaku wile omume. Omhunda oyo oya li onhele ya fimana yelongelokalunga laBaal, molwaashi okwa li haku tiwa kutya Baal oha etifa odula. Onghee hano, Omhunda oyo ya li ya kukuta oya li onhele ya wapala okunyaneka pomutenya elongelokalunga laBaal.
^ okat. 12 Shididilikwedi, Elia okwe va lombwela ta ti: “Inamu tema omundilo” keyambo. Ovahongwanhu vamwe ova ti kutya ovalongeli voikalunga ovo omafimbo amwe ova li hava longifa eealtari di na omitutu koshi opo ngeenge omundilo tau di mo u kale wa fa wa tema pashikumwifilonga.
ssw_Latn umb_Latn umb_Latn umb_Latn umb_Latn umb_Latn umb_Latn umb_Latn umb_Latn kmr_Latn umb_Latn umb_Latn tso_Latn umb_Latn tso_Latn sag_Latn umb_Latn scn_Latn umb_Latn umb_Latn umb_Latn umb_Latn kmb_Latn umb_Latn cjk_Latn quy_Latn umb_Latn umb_Latn kac_Latn sot_Latn umb_Latn hau_Latn umb_Latn lug_Latn umb_Latn umb_Latn umb_Latn umb_Latn umb_Latn umb_Latn umb_Latn umb_Latn kac_Latn umb_Latn bem_Latn umb_Latn umb_Latn umb_Latn