Meme okwa li oye omusilishimpwiyu gwegumbo na okwa li ha longo mepya[ngashi eshi ningi sigo omepipi lyomimvo omilongo 90, nonando okwa li ta vulu oku kala a kuutumba itaa longo sha ngele okwa hala.Onda li nda kwathele meme okutsa uuna ndoka kee uvite nawa,oshoka ngele hasho nena ando ina pa kala uusila woshithima shomwiha nenge shuulalelo. Onda li wo handi ka teka omeya noku tonatela aamwameme yaakadhona mboka ya li aashona.
Onda li wo noshinakugwanithwa sho ku litha oongombe naashika onda li ndi shi hole ngashi aamatyona yo pethimbo lyandje.Omathimbo gamwe onda fala iimuna yandje komahala go kokule negumbo hoka kwa li kuna omwiidhi, opo yo yi kale yina omalutu geli nawa. Pethimbo lyokwenye uuna uunapelo wa guguka onda fala oongombe kohambo konyala oshinano shookilometa 20 sigo 30 unene pokati ka Septemba sigo Desemba nolundji onda kala kohambo ethimbo tali ihilile poomwedhi ndatu. Kohambo okwa li kuna iilikama ngaashi oonkoshi onkene otwi ilongo okuupika iikuti yomatati getu, meilongekidho okupopila iimuna yetu yaa likepo kuyo. Momakuti pethimbo lyetu omwali natango ta mu adhika iilyanyama mbyoka molwashoka aantu ka ya limo oyendji ngaashi nena.Onkene uuna twa ka ninga oohambo kokule osho wo ngeyi otwa hedha popepi niilikama oyindji. Shika otwa li tuna oku shi ninga opo tu kaleke iimuna yetu yoopala komalutu opo yi gandje omahini ogendji noshowo uutana owindji.
Kohambo otwa li twa hupu mokulya omahini noshowo iiyimati yomokuti naashika oshetu kaleke tuna uukolele.Momumvo 1940 okwa li oluteni nuulithilo ka wa lipo nande, ndele omvula sho ya loko koombinga, iimuna yandje oya thimbula ezimba lyayo , naashika osha thiminike ndje opo ndi yi hingile hoka kwa lokwa. Onkalo ndjika oye tu longo uulumentu noshowo eithikameno. Pethimbo lyeputuko lyandje tate okwa putudha ndje palutu nopandunge, noku landula epola lyomuthigululwakalo. Okwa tseyithile ndje kutya ongo omulumentu ondina oku kala te vulu okulonga sha, shoka nda pewa, na ishewe tate okwa lombwele ndje kutya ondi na oku kala noshinakugwanithwa osho wo okwiithikamena nuuna ndoka keepo opo a sile ndje oshimpwiyu.
Omvo kehe mu Juni aakuluntu pamwe naamati oha ya ka tapa omongwa kEkango lyomongwa moshitopolwa shaNgandjera.Omongwa ngoka ogwa li hagu pungulwa opo gu longithwe megumbo noshowo gumwe ohagu gandjwa kiilongo yilwe hoka kwaana omakango gomongwa, ngaashi kOmbalantu Uukwanyama , noshowo koAngola yo aagandji yago ta ya pewa iinima mbyoka ya pumbwa. Pahedhi dhetu uuna omumati opo ti itoto kekango, okwa tegelelwa okweenda kolupadhi okuza kegumbo sigo okekango okuulika uumati we. Momvo 1942 omukwanezimo lyandje gumwe okwa li ta yi kekango lyomongwa netemba lyuusino, nangame onda li ndina oku ya naye. Tango onda li nda dhiladhila kutya molwaashoka onda li omushona natango ngiika otandi ka pitikwa okulitha uusino uuna osheendo tashi vululukwapo, noshowo otandi ka londa metemba uuna tu li mondjila okuya kekango.Okuza moshilongo onda zimo nda londa metemba ndele sho twa thiki mokuti onda lombwelwa ndi londoloke mo metemba nondi ende koompadhi. Onde shi ningi nokuya komeho guusino mboka ta wu nana etemba. Molweendo onda kala noku takamitha uusino opo waa likepo koonkoshi ndhoka dhi hole onyama yokasino. Manga nda li tandi wu tonatele onda ndhindhilike ombishi ondambaloya, na onda tseyithile aakuluntu mboka ya ti nandi teme omulilo noshowo nandi ete uusino popepi netemba opo wu kale megameno. Konima onda hokololelwa kutya oonkoshi ohadhi tila oku hedha popepi nomulilo.
Esiku lya landula otwa tsikile ondjila yetu ndjoka ye tu pula omasiku gatano ,olweendo nduka olwa li lwa vulitha shandje noonkondo.Pethimbo limwe onda ende nani tandi kotha nokonyala ndi lyatwe ketemba.Konima ya ayihe otwa galukile koshilongo. Sho meme a mono ndje okwa tameke ta tanga ndje, nokwa lombwele aakadhona ya dhipage ekondombolo, ndyoka ya teleke momagadhi goongongo, iitelekela yoludhi nduka olundji oha yi longekidhilwa aayenda ya simana. Tate okwa pendje oshikombo, olupandu molwashoka nda eta omongwa kegumbo. Oshikombo shoka osha ka vala uukombwena owindji na onda li nda nyanyukwa oku kala niikombo yandje mwene.Onda li nda nyanyukwa okupandulwa sho nda longa oshimati okweeta omongwa kekango, naashika osha longo ndje ongushu yoku longa iilonga iidhigu monkalamwenyo.Pethimbo ndali omumatyona uusita owo wa li oshinima oshinene omanga osikola ya li ontiyali nenge ontitatu nokuli.
Osikola onde yi tameke ndina omimvo 10, penongelo mewiliko lyetumo lyaaSuomi pOkahao popepi nEthiya Ombupupu. Onda ka mana osikola yandje mpoka sho nda hulile mostanda ontihamano, mokulongwa komulongi gwandje Wilhelm Amutenya. Nando onda li omushona inandi vula okutsikila ondondo ontiheyali molwaashoka ka ya li po penongelo mpoka. Onda li tandi vulu ashike oku ya kenongelo lyuusita, ndele ondali natango omushona, no ka kwa li nda kolekwa. Onda ka ninga elago sho tategona, Julia Gebhard Nandjule omumwayinagona gwa tate, e ya koshilongo oku za kuushimba, kOmbaye oku talelapo . Okwa li omuselekadhi, no pamuthigululwakalo gwetu omuselekadhi kena okwi ikalela oye awike. Okwa li na Magdalena Shimbambi ndele nguka okwa li omushona unene oku kwathela meme Julia. Ngame onda li omukuluntu kashona ndi vule Magdalena onkene meme Julia okwa indile tate ngele ota vulu oku ya nangame kOmbaye. Tate okwa zimine inaa hala nawa ndele onda ka pitikwa ndi ye na meme Julia kOmbaye mu Desemba 1946. Ka sha li oshipu oku ya kuushimba kwandje oshoka oku ya hoka komumati gwepipi lyandje okwa li kohi yompango yiilonga yokondhalate[kondalaka].
Onda tegelele opo kuume ka meme Julia, Meme Aune Katangolo a kwatele edhina lyandje mopaasa ye, oshoka nguka okwa li ena omadhina ogendji gaanona ga nyolelwa mopaasa ye. Shika osha ningwa na onda pitikwa oku ya kOmbaye pamwe na yo. Olweendo lwetu olwa tameke mOndangwa okupitila moShomeya sigo omoShaanda.Mondjila yetu oku ya kOmbaye onda mono aalumentu ya londekwa miikoto yomashina yokweenda oongombe , sho nda pula kutya omolwashike ya londekwa miikoto mbyoka onda lombwelwa kutya mboka oyuuka kiilonga yokondalaka. Pethimbo tatu putuka aamati otwa kala no ku popya omikalo nkene ta tu kongo aakadhona opo tu hokane. Ndele manga shika inaashi ningwa otu na oku gongela eliko. Methimbo ndiyaka eliko omuntu oho li kongo moku ka konga iilonga kuumbugantu wa Namibia, nenge kuushimba. Ndele oku ya kuushimba omuntu okwa li e na oku kala nopaasa, ha yi gandjwa kepangelo lyomukolonyeki.Opo omuntu wu ka longe kuushimba ondjila ompu oondjoka yokuya kiilonga yokondalaka.Aamati miitopolwa shOwambo , Kavango nOkaoko oya li ya kutwa oku longela aahona oku pitila mehangano lya SWANLA [nenge, South West Africa Native Labour Association]omukalo nguka ogwa longithwa kepangelo lyokatongo lya South Africa oku longitha aaniilonga paupika.Aaniilonga yamwe oya ka longa moofaalama, yalwe omomagumbo, noshowo moomina .
Otwa kala noku uva omahokololo omawinayi kombinga yehepeko lyaaniilonga mboka , gamwe oga li taga tilitha nokuli , shono kwa hokololwa kutya aaniilonga yamwe oya dhipagwa eta ya pakelwapo iingulu kaahona yawo.Omapangelo guukoloni oga li ga tulapo omilandu dha yooloka dhoku thiminikila aaluudhe miilonga yuupika.Aakalimo yomOwambo, Okaoko nOkavango ka ya li ya pitikwa oku ka konga iilonga kuyo ye ne kuushimba, kakele ngele oya pitile mu SWANLA.Aaniilonga okuza koshitopolwa sha Caprivi oya li ha ya kutwa kehangano lya WENALA opo ya ka longele koomina dhoko South Africa. Omathimbo ogendji aatiligane oya kala noku talako aaniilonga ongo aapika yawo ye ya landa.Shika oshi li ngaaka molwashoka yo oha ya futu omwaalu gwontumba ku SWANLA opo ya monenwe omuniilonga.Aaniilonga mbaka oha ya tulwa okaholo mothingo hoka kwa shangwa edhina lyomuhona gwomuniilonga ngoka.
Aaniilonga mboka ohaya ka longa ihe omimvo mbali omanga okondalaka nenge euvathano lyiilonga inaali hulapo. Omahepeko ngaka onde ga mona nomeho gandje pethimbo nda li te longo posasiona yomashina pomimvo dhomilongo 1940, sho omumatyona gwomimvo 15 a tulwa posasiona ndjoka keshina okuza kuumbugantu woshilongo. Okwa li eehamekwa nayi na ka li ta vulu okweenda ishewe okwa li ompwedha. Onde ke mu kongela ohema kegumbo noshowo onda soshimpwiyu kutya okwa falwa koshipangelo.
Omugundjuka nguka okwa ka aluka kiilalo ye. Omuhona gwe okwa tseyithile SWANLA nokutya omuniilonga gwe okwi iyaka kiilonga nokwa indile opo a tuminwe omuniilonga gulwe. Uupika mbuka owa tsikile uule womimvo odhindji mo South West Africa konima sho wa li wa hulithwapo palwe muuyuni. Naashika oshe tu tokolitha opo tu longe nuudhiginini oku hulithapo omukalo gwiilonga yokondalaka no ku eta emanguluko neithikameno lyoshili. Omolwa iiningwanima mbika onda thiminikwa oku tsikila ekondjo lyaantu oku konga emanguluko neithikameno , ndyoka lya gwanithwa medhikopo lyo Republika ya Namibia. Onda li nda kumikwa komupyo gwomukwaniilwa, Mandume ya Ndemufayo sho a tile Oililima yokongulu ita i dulika. Oifendela yokongulu oyeehama.wOupika nefyo shimuaashike. Noshowo onda kumikwa koohapu dhopahunganeko dhomukwaniilwa, Iipumbu ya Tshilongo sho a dhimbulutha onaa ku mu kwata ati, Nande mu kwate ndje, Oohiinina taa ya tshito ye mu tse otshiti.
umb_Latn umb_Latn umb_Latn umb_Latn umb_Latn umb_Latn umb_Latn umb_Latn bem_Latn bem_Latn