Kuakala ukuenje umue okuti, omo kasolele upange wokulima, wavanja upange vocakati kolupale waye. Vokuenda kuoloneke yu wainda lokulilongisa elimi lio'putu. Lo ame layo vo yafetika okuvokiya.
Eteke limwe vokuenda okuñualañuala wasokolola okulia osanji lovakamba vaye ko'nanya. Okuiya wosika ndona yaye hati:
- Ó mulher, vou trazer meus migos. Tráta lá aquilo (eye kalongisa oputu yaco ku'ndona)
Vokutiuka weya apa lesanju lesolo kumosi. Puãi hati ndivanjiliya pevindi, osanji alopo yeyi ivanja, kayapondelwe, kayatelekelwe.
- Mas, ó mulher, osanji kwayitelekele?
- Sio! - Ukai watambulula
- Mas eu não disse trata lá aquilo?
- Oco mwele ndapanga. Omo okuti walinga heti tala tala kilu, ndasima siti ukuetu mbi wasakalala lombela. Oko mwele ndalaña loku tala tala kilu... ndamuna wacinuma.
(Wasapuila ko kota lyange Rosa Ngueve Gociante Patissa)
sábado, 19 de janeiro de 2008
Tuyoli po kamwe (Tala tala kilu)
Kuakala ukuenje umue okuti, omo kasolele upange wokulima, wavanja upange vocakati kolupale waye. Vokuenda kuoloneke yu wainda lokulilongisa elimi lio'putu. Lo ame layo vo yafetika okuvokiya.
Lilongisa po kamue Umbundu
http://www.mujimbo.com/ovimbundo/orididacticas.htm
Ukuetu wu ndeti evindi liaye waliluka heti Ombala yovimbundu. Handi kulengelela mo ño...!
Ombembwa Yiviale.
GP
sábado, 12 de janeiro de 2008
Ovimbundu esila ly'olonganji
Ovimbundu esila lyowiñi lyocitumbuylukila co Bantu (vocifuka co Africa), vasoka ndonepa yakwala ketendelo lyolonunge vyofeka. Ovimbundu olonyitiwe vyocakati kwenda ombwelo yofeka, kwaluhumba vo Huambo, Oviye, Ombaka, Kuanza sul, Oluvango, o Musambe, kwenda Okunene. Puãi okucipopia mwele ocili, Umbundu kawasile ofeka, vamue vati momo lyuyaki wakoka okuti omanu kavakuata ocitumalo cimwamer lika, kuli andi vana vasima okuti kotembo y’upika apata valisandola. Onepa yatatu yavana vasima okuti kakuli ale owiñi kahulisangi, nde ci catuwa olomunda okuti kavilisangi.
Catyamela koviholo, olonoño vyalua vyolonyitiwe vimbundu, ndeci asonehi Manuel Rui Monteiro, Ndunduma Wa Lepi, Pepetela Gabriela Antunes (Una wafa ale), Aires de Almeida Santos (laye vo wafa), Alda Lara (laye vo wafa). Konepa yolonjimbi, tukwete handi ndeci Tchissica Artz, Sabino Henda, Bela Tchicola, Justino Handanga, Katchiungo, Flay, Bessa Teixeira, Matias Damásio, Joaquim Viola, César Kangwe (ava ndeti olonganji vo vonjo yingungo vyio Rádio Nacional de Angola).
Konepa yolondambi vyafeko, ndaño kavacitela okuvangula elimi ly’Umbundu, kulala wo Miss Angola, vitatu olonduko vyatela okuvyala, ndeci Geovana Pinto Leite (U’mbaka), Hidianete Cussema (wo k’Oviye) kwenda andi umalehe Zenilde Josias. Cisukila puãi okulombolola okuti ulala Wo Miss Angola amanu vosi ko vahusole ale vahusumba, omo okuti afeko wakisikiwa okuwenda vocila luwalo wokosi lika, kwenda olonjanja vimwe asongwi vamwe (apika voloñeyi) vainda lokuvayonjayonja lolombongo kwenda ukema oco vapekele lavo.
Kolonganji vyokuhambatisa asapulo, vyapiala ovimbundu okuti apa vyapita viasia onduko, cikale kolonjo vingungu, ko yoviluvialuvya, cikale onjo yovikanda vyesapulo. Tusokololi ndeci Analtina Dias, Mário Vaz, Luís Domingos, Bela Malaquias, Patrícia Pacheco, Luísa Fançony, Cristina Miranda, Mateus Gonçalves ale William Tonet.
Ombembwa yiviale!
GP
Olusapo watete: Ukuenje wakwelisiwa lo'hosi
Kuakala ukwenje umue wamuile eñanya mekonda lyokusola afeko vavali. Cakala osimbu, otembo yina okuti akwenje vasiatele okwenda komonda, vamwe ovingu yitola ocikalasãu. Eye vo elitoko liaño ko, lilinga usumba.
Ukwenje wu ndeti weya okulinga okuti, eye apa nda walula ufeko asole, puãi ocitangi ceci okuti ufeko anola kosongo yavo kupala caloa. Kokufetika wakolaila, noke kokwama kwoloneke wasanga esokiyo limwe.
Eye watala okuti ufeko waco asole, nda okukaupopa oloneke viosi cilinga ndokutalisa ohali. Olongenda vilinga vyaloa. Konepa yamukwavo, olonjali vo iya vitema okuvanjiliya okuti olonjanja vyosi ukuenje eya okusuñinya omola wavo ufeko ocilwa kokupekela. Andi apa ndamuna akulu vacipopaile ale okuti “omuine ukuete epute owo uloña v’ewe, laye vo wavanjiliya okuti osikeleta yaye kayipitila ño ciwa”. “Omo lyaco, linga ndisande po vali ufeko umwe ño okuti nda su sole, puãi pala ño okutepulula koloñehi”, ovio olondunge apa okuenje waco atela okusokolola.
Ulonõ apa nda wainda ciwa, kakele ño okuti ukwenje wu ndeti mbi wayonga ko enene, ufeko ndopo yaci wamina. Ceya okulinga okuti una velisungwe eye weya okusiata vali kovina viokohondo. Untende apa oco alikapele wowu okuti, una ndisole oco sikokavise, ndivanja po ño umwe ño wokupuyukila.
Kapapitile osimbu yalwa, olonjali viufeko wavali viaciyeva. Okuiya apa kavyiuvilikiya…! Una ukwenje hati “Ene uvela, lalimwe eteke ndasokiyile okuti wu okasi ndeti latimba avali eye ndikala laye. Kwenda oco ombinda yange…”
Olonjali yu vyopula vati “ombinda yanye, nda cinena omola kilu lyeve ove wacikuliha?”. Opo lyolyo hó. Olonjali vyukwenje lavyo le ufeko omisi ndeti kavosanjukilile, puãi ceci ño okuti “ove olinga ukwenje ove mwele wacinyola”. Eye watwatwako lokusilula. Weya petosi lyokupula okuti “ene ulinga omanu vimbo, omunu opilikiwa okulya lamela v’ocitina osimbu okuti ositu ayeva vusenge yivolela vonjo?”. Olondaka vyamamako, puãi isia yufeko wamina ovanja ño. Ondaka atambulula yeyi okuti kakuli cituva otembo; oloneke eci vyamako olondunge vikatyuka.
Osande yukwenje, ndomo eye mwele acisima, yakala pokuti osongo yufeko asole yakala ocipala. Kwenda londaka yokuti ukuenje walueyisa handi kayapitilile. Oñolosi oyo oñolosi ukuenje mba olimba vonjila okukasanda ndambi yaye. Wapopia walinga hale hati “osanda ondambi kakavi”. Ungende wosi utima undundula omo lyongeva kwenda ocisola. Vutima waye mupita ño ocisimilo cokupita p’uvelo w’ocindumba peteke lyokukwela.
Walinga mwele lupuke, lupuke, toke ocipepi lokimbo oku atundilila. Okwuiya ohosi yatakata. Wamola ño okuti cimwe alopo coco kovaso. Vokuvanjiliya ciwa, wayilimbuka ohosi. Eye iya oñualapo lokulupuka kumwe kakusetekiwa. Oko alale lolupesi. Olinga ño eci apitila kesinya ocipepi lonjo yaye, ohosi yeyi kovaso. Puãi mbi ndityuka kimbo lyandambi yaye oku atundilila, ohosi alopo yeyi. Pana akuti mwele wasoya, oco ño ocinyama cakatakata. Lapa cainda vali kamwile po, eci amola ciwa mwele eñanya apita lalyo. Utanya vali kacinjile okutwa ati ame ndikwela. Weya okucilimbuka akuti ondiangu yatunda pimo lina alikala.
Ondaka youkpatekela: volusapo wetu watete, ondaka tunola po yeyi okuti, okusanga omunu ukwacisola ctu kacalelulukile, puãi okuvanja umwe wokulipuisila oloñeyi uloño ko. Tu ivaluki okuti ca siata okuvanja itangi.
Olosapo viovofeka yetu. Ombembwa yiviale!
Gociante Patissa
quarta-feira, 2 de janeiro de 2008
Eteke lyatete
Tufetika cilo ulima wokaliye, puãi twasima tuti yapityila otembo yo'kwambatisa evindi lyasapulo lovisimilo kelimi lya vakukululu vetu.
Kacalelukile, capiala okuti katusangi ovitumalo vyelongiso ly'Umbundu, puãi wapopia walinga heti "Ukwene kakulongisa uveke, oco wakusaña lawo ale".
Tukwati kumosi ocikele co avela evindi kelimi lyetu, cikale lasapulo, cikale lóvisimilo.
Ombembwa yiviale!
Gociante Patissa
umb_Latn umb_Latn glg_Latn umb_Latn por_Latn umb_Latn por_Latn umb_Latn grn_Latn grn_Latn umb_Latn umb_Latn umb_Latn oci_Latn umb_Latn umb_Latn vec_Latn grn_Latn umb_Latn umb_Latn umb_Latn umb_Latn umb_Latn umb_Latn vec_Latn umb_Latn umb_Latn umb_Latn umb_Latn umb_Latn umb_Latn umb_Latn umb_Latn umb_Latn umb_Latn umb_Latn lij_Latn por_Latn umb_Latn umb_Latn umb_Latn umb_Latn umb_Latn lij_Latn