CIPATURO 2
Baibolo ni Buku Lakufuma kwa Ciuta
Kasi Baibolo likupambana wuli na mabuku ghanyake?
Kasi Baibolo lingamovwirani wuli para muli na masuzgo?
Cifukwa wuli mungagomezga maucimi gha mu Baibolo?
KASI mungakumbuka nyengo iyo mukapokera cawanangwa ciwemi kufuma kwa mubwezi winu? Mukwenera kuti mukakondwa comene. Nakuti cawanangwa cikumuphalirani kanthu kanyake kakukhwaskana na uyo wamupani. Cikulongora kuti uyo wamupani wakumutemwani comene. Mwambura kukayika, mukamuwonga mubwezi winu cifukwa ca kumupani cawanangwa ciwemi.
2 Baibolo ni cawanangwa cakufuma kwa Ciuta ico tikwenera kuwonga. Buku ili likuvumbura vinthu ivyo palije buku linyake lingatiphalira. Mwaciyelezgero, likutiphalira umo kucanya na caru vikalengekera, ndiposo umo mwanalume na mwanakazi wakwamba ŵakalengekera. Baibolo liri na ulongozgi uwemi, wakuti utovwire para tili na masuzgo ndiposo para tikwenjerwa. Likulongosora umo Ciuta wafiskirenge khumbo lake na kunozga caru kuti ŵanthu ŵakhalenge makora. Baibolo nchawanangwa capacanya comene!
3 Kweniso, Baibolo nchawanangwa cakukondweska cifukwa likuvumbura cinthu cinyake cakukhwaskana na Yehova Ciuta, Uyo wakutipa vyose. Pakutipa buku ili ndikuti Yehova wakukhumba kuti timumanye makora. Enya, Baibolo lingamovwirani nadi kusendelera kwa Yehova.
4 Para muli na Baibolo, manyani kuti ndimwe pera yayi muli nalo. Baibolo lose, panji mabuku ghanyake gha mu Baibolo, ghasindikizgika mu viyowoyero vyakujumpha 2,300 ndipo ŵanthu awo ŵali nalo mbanandi comene kuluska awo ŵalije. Ŵanthu ŵakugura panji kupokera Mabaibolo ghakujumpha miliyoni yimoza sabata yiliyose! Pakusindikizgika mabiliyoni ghanandi gha Baibolo lanthunthu, panji mabuku ghanyake gha mu Baibolo. Nadi, palije buku ilo likuyana na Baibolo.
5 Kweniso, Baibolo ‘ndakupelekeka na Ciuta.’ (2 Timote 3:16) Mwauli? Baibolo likuzgora lekha kuti: ‘Ŵanthu ŵakayowoyanga [mazgu] agho ghakafumanga kwa Ciuta, pakukhuŵilizgika na mzimu utuŵa.’ (2 Petros 1:21) Mwaciyelezgero: Gogo wangatuma muzukuru wake kuti wamulembere kalata. Uthenga wa mu kalata ukuŵa wa gogo. Mwantheura, kalata iyi yikuŵa yake, kuti nja muzukuru wake yayi. Ndimo viliriso na Baibolo. Baibolo liri na uthenga wa Ciuta, kuti ngwa awo ŵakalemba yayi. Mwantheura, Baibolo lose ni “mazgu gha Ciuta.”—1 Ŵatesalonika 2:13.
NDAKUKOLERANA NDIPOSO LIKUNENESKA
6 Baibolo likatora vilimika vyakujumpha 1,600 kuti lilembeke. Awo ŵakalemba ŵakaŵako mu nyengo yakupambana, ndipo ŵakakura na umoyo wakupambana. Ŵanyake ŵakaŵa ŵalimi, ŵanyake ŵalovi, ndipo ŵanyake ŵakaŵa ŵaliska ŵa viŵeto. Ŵanyake ŵakaŵa zinchimi, ŵanyake, ŵeruzgi, ndipo ŵanji ŵakaŵa mafumu. Luka, uyo wakalemba Makani Ghawemi, wakaŵa dokotala. Nangauli awo ŵakalemba Baibolo ŵakakura na umoyo wakupambana, kweni ndakukolerana kufuma kukwamba mupaka kuumaliro.*
7 Buku lakwamba la mu Baibolo likutiphalira umo masuzgo gha ŵanthu ghakambira. Buku laumaliro likuyowoya kuti caru cose cizamuŵa paradiso, panji munda wakutowa. Vinthu vyose ivyo vili mu Baibolo vikacitika vilimika masauzandi ghanandi ivyo vyajumpha, ndipo vigaŵa vinyake vikuyowoya khumbo la Ciuta na umo wafiskirenge. Kukolerana kwa Baibolo nkhwakukondweska nadi, ndipo umu ndimo buku lakufuma kwa Ciuta likwenera kuŵira.
8 Baibolo likuneneska comene pa nkhani ya sayansi. Likuyowoya vinthu ivyo ŵanthu ŵakale ŵakavimanyanga yayi. Mwaciyelezgero, mu buku la Leviticus muli malango agho ghakapelekeka ku Ŵaisrayeli. Igho ghakuyowoya za nyengo iyo munthu wakazomerezgekanga yayi kukhala pamoza na ŵanyake. Pakaŵaso malango ghakukanizga ukazuzi, agho ŵanthu ŵa mitundu yinyake ŵakaghamanyanga yayi. Pa nyengo yinyake, ŵanthu ŵakaŵa na maghanoghano ghakubudika pakuyowoya za umo caru ciliri, kweni Baibolo likayowoyerathu kuti nchizingo panji camburunga. (Yesaya 40:22) Baibolo likaneneska kuti caru ‘cikuning’ina pa waka.’ (Job 26:7) Mbunenesko kuti Baibolo ni buku la sayansi yayi. Kweni para likuyowoya nkhani za sayansi, likuneneska. Kasi buku lakufuma kwa Ciuta ndimo likwenera kuŵira yayi?
9 Kweniso, pakuyowoya vinthu ivyo vikacitika kale, Baibolo likuneneska ndipo ndakugomezgeka. Likuyowoya cinthu ico cikacitika, nyengo iyo cikacitikira, na zina la uyo wakacita. Likuyowoya waka mazina gha ŵanthu yayi kweniso muwiro wawo.# Kanandi ŵanthu awo ŵakulemba mbiri mu caru ŵakuyowoya yayi maubudi gha ŵanthu ŵa mtundu wawo panji ŵa caru cawo, kweni ŵalembi ŵa Baibolo ŵakabisanga yayi. Ŵakalembanga nanga ghaŵe maubudi ghawo na gha mtundu wawo. Mwaciyelezgero, mu buku la Maŵazgo, Mozesi wakayowoya zakwananga zikuru izo wakacita, izo wakacenyekerapo. (Maŵazgo 20:2-12) Kuyowoya unenesko kwanthena uku kukusangika bweka yayi mu mabuku gha ŵanthu awo ŵakulemba mbiri, kweni kukusangika mu Baibolo cifukwa ni buku lakufuma kwa Ciuta.
BUKU ILO MULI VINJERU VYAKOVWIRA
10 Cifukwa cakuti Baibolo ndakupelekeka na Ciuta, ‘ndacandulo pa kusambizga, pa kucenya, na pa kunozga.’ (2 Timote 3:16) Enya, Baibolo ni buku lakovwira comene. Likulongora kuti uyo wakalemba wakumanya makora umo munthu waliri. Ici nchakuziziswa yayi cifukwa Uyo wakalemba ni Mlengi,Yehova Ciuta! Wakumanya makora maghanoghano ghithu na umo tikujipulikira kuluska umo taŵene tikujimanyira. Kweniso, Yehova wakumanya ivyo tikukhumbikwira kuti tiŵe ŵakukondwa. Wakumanyaso vinthu ivyo tikwenera kugega.
11 Ghanaghanirani waka za upharazgi wa Yesu uwo ukucemeka Upharazgi wa pa Phiri, weneuwo wuli kulembeka pa Mateyu vipaturo 5 mupaka 7. Mu upharazgi wake wapacanya uwu, Yesu wakayowoya nkhani zakupambanapambana, za nga ni umo tingaŵira na cimwemwe ceneco, umo tingamazgira mphindano, umo tingalombera, na umo tingawonera mwakwenelera vinthu vyakuthupi. Pa nyengo yasono Mazgu gha Yesu ghacali ghakovwira ndiposo ghankhongono nga umo ghakaŵira apo wakayowoyanga.
12 Fundo zinyake za mu Baibolo zikovwira umo tingakhalira makora mu mbumba, umo tingagwilira nchito, na umo tingakhalira na ŵanyithu. Ulongozgi wa mu Baibolo wuli kulembekera ŵanthu wose, ndipo nyengo zose ngwakovwira. Kwizira mwa nchimi Yesaya, Mazgu gha Ciuta ghakuyowoya mwakudumura vinjeru ivyo vili mu Baibolo, ghakuti: “Ine ndine Yehova, Ciuta winu uyo wakumusambizgani kuti muwone candulo.”—Yesaya 48:17.
BUKU ILO MULI MAUCIMI
13 Mu Baibolo muli maucimi ghanandi comene, ndipo ghanandi mwa igho ghali kufiskika kale. Wonani ciyelezgero ici. Kwizira mwa nchimi Yesaya iyo yikaŵako nyengo yakale, Yehova wakayowoyerathu kuti msumba wa Babulone uzamubwangandulika. (Yesaya 13:19; 14:22, 23) Wakayowoyaso umo vizamucitikira. Wakati ŵasilikari ŵakuwukira ŵazamukamuska maji gha mu mronga wa Babulone na kwambuka kunjira mu msumba, kwambura munthu wakurwa nawo nkhondo. Ni apa pera yayi. Ucimi wa Yesaya ukazunuraso zina la fumu iyo yizamuthereska Babulone. Ukati ni Sayirasi (Cyrus).—Yesaya 44:27-45:2.
14 Pakati pajumpha vilimika 200, mu usiku wa Okutoba 5/6, 539 B.C.E., ŵasilikari ŵakazenga mahema pafupi na msumba wa Babulone. Kasi mulongozgi wawo wakaŵa njani? Fumu ya Ŵaperesi, zina lake Sayirasi. Mwantheura, ucimi wa mu Baibolo ukaŵa pafupi kufiskika. Kweni kasi ŵasilikari ŵakate ŵanjirenge nadi mu Babulone kwambura munthu wakurwa nawo nkhondo nga umo ucimi ukayowoyera?
15 Pa usiku uwu, ŵanthu ŵa mu Babulone ŵakaŵa na ciphikiro ndipo ŵakawonanga kuti mbakuvikilirika cifukwa msumba ukaŵa wakuzingilizgika na linga lakukhora comene. Pa nyengo iyi, Sayirasi wakapatuska maji agho ghakanjiranga mu msumba uwu. Maji ghakacepako, ndipo ŵasilikari ŵake ŵakambuka na kwiza pafupi na linga la msumba. Kweni kasi ŵasilikari ŵa Sayirasi ŵakatenge ŵanjilenge wuli mu msumba wa Babulone pakuti ukaŵa wakuzingilizgika na linga? Pa vifukwa vinyake, pa zuŵa ili, mulyango wakunjilira mu msumba ukalekeka mwazi!
16 Pakuyowoya za Babulone, ucimi ukati: “Kuti wamkuzengekaso cara nesi kukhalamo miwiro na miwiro; nanga Mbarungwana kuti ŵamkujinthamo mahema cara, palije muliska wamkuzengamo lukutu lwake” panji ciŵaya cake. (Yesaya 13:20) Ucimi uwu ukayowoyaso ivyo vizamucitika para msumba uwu wabwangandulika. Ukalongora kuti Babulone wazamubwangandulika kwamuyirayira. Mungawona ukaboni wakuti mazgu agha ghali kufiskika nadi. Uko kale kukaŵa msumba wa Babulone, pafupifupi makilomita 80 kumwera kwa Baghdad, mu caru ca Iraq, kukukhala ŵanthu yayi mupaka lero. Uwu mbukaboni wakuti mazgu agho Yehova wakayowoya kwizira mwa Yesaya ghali kufiskika. Wakati: “Tindiphyerepo na ciphyelero ca pharaniko.”—Yesaya 14:22, 23.%
17 Cipulikano cithu cikukhora comene para tikuwona kuti ucimi wa mu Baibolo ngwakugomezgeka, asi nthena? Nakuti tili na cigomezgo cose kuti Yehova Ciuta wazamufiska layizgo lake la caru ca paradiso cifukwa wali kufiska kale vinyake ivyo wakalayizga. (Maŵazgo 23:19) Enya nadi, tili na ‘cigomezgo ca umoyo wamuyirayira, weneuwo Ciuta, uyo walije kumanya kuteta, wakalayizga na kale, penepapo zindayambe nyengo za ciyamwaka’ panji kuti kale comene.—Tito 1:2.^
“MAZGU GHA CIUTA NGAMOYO”
18 Ivyo tasambira mu cipaturo ici vyalongolerathu kuti Baibolo ni buku lapadera nadi. Ndipouli, Baibolo ndapadera cifukwa cakuti ndakukolerana waka yayi, nesi cifukwa cakuti likuneneska waka pa nkhani ya sayansi na mbiri. Kweniso, ndapadera cifukwa muli waka vinjeru vyakovwira na ucimi wakugomezgeka yayi. Mpositole Paulosi wakalemba kuti: “Mazgu gha Ciuta ngamoyo, ndipo ngakuphinda [ngankhongono], ngakuthwa kwakuluska lupanga lwa uyi [lwakuthwa] kosekose, ghakuporota ghasuke ghapatulanye pakati umoyo na mzimu, na marungo na mongo wuwo, ghapusu kuvumbula maghanoghano na madazgo gha mtima.”—Ŵahebere 4:12.
19 Kuŵazga “mazgu” gha Ciuta mu Baibolo kungasintha umoyo withu. Ghangatovwira kuti tijisande makora. Tingajiwona nga tikutemwa Ciuta, kweni umo tikucitira na ivyo Mazgu ghake ghakusambizga kuvumbulenge ivyo vili mu mtima withu.
20 Baibolo ni buku lakufuma kwa Ciuta nadi. Ni buku ilo tikwenera kuliŵazga, kulisambira, na kulitemwa. Longorani kuti mukuwonga cawanangwa cakufuma kwa Ciuta ici mwa kulutilira kuŵazga. Para mucitenge nthena, mumanyenge khumbo la Ciuta kulazga ku ŵanthu. Mu cipaturo cakulondezgapo, tisambirenge khumbo ili na umo lizamufiskikira.
IVYO BAIBOLO LIKUSAMBIZGA
- Baibolo ndakupelekeka na Ciuta, mwantheura, ndaunenesko ndiposo ndakugomezgeka.—2 Timote 3:16.
- Uthenga uwo wuli mu Mazgu gha Ciuta ngwakovwira pa umoyo withu.—Yesaya 48:17.
- Malayizgo gha Ciuta agho ghali mu Baibolo ghafiskikenge nadi.—Maŵazgo 23:19.
* Nangauli ŵanthu ŵanyake ŵakuti mavesi ghanyake mu Baibolo ghakususkana, kweni ici nchambura ukaboni. Wonani cipaturo 7 mu buku lakuti Baibulo—Kodi Ndilo Mawu a Mulungu Kapena a Munthu? lakupharazgika na Ŵakaboni ŵa Yehova.
# Mwaciyelezgero, wonani muwiro wa Yesu pa Luka 3:23-38.
% Kuti mumanye vinandi vyakukhwaskana na ucimi wa Baibolo, wonani burosha la Bukhu la Anthu Onse, mapeji 27-29, lakupharazgika na Ŵakaboni ŵa Yehova.
^ Kuti muwone maucimi ghakuyowoya za Mesiya agho ghakafiskika pa Yesu Khristu, wonani mutu wakuti Vyakusazgirapo.
Mafumbo
1, 2. Ni mwauli umo Baibolo liliri cawanangwa capacanya comene cakufuma kwa Ciuta?
3. Kasi Yehova wakulongora kuti wakukhumbaci pakutipa Baibolo, ndipo ici nchakukondweska wuli?
4. Nchivici cikumukondweskani pakuyowoya za umo Baibolo lathandazgikira?
5. Kasi Baibolo ‘ndakupelekeka na Ciuta’ mu nthowa wuli?
6, 7. Cifukwa wuli kukolerana kwa ivyo vili mu Baibolo nkhwapadera comene?
8. Yowoyani viyelezgero vyakulongora kuti Baibolo likuneneska pa nkhani ya sayansi.
9. (a) Ni mwauli umo Baibolo likulongolera kuti likuneneska ndipo ndakugomezgeka pakuyowoya za mbiri? (b) Kasi kuyowoya unenesko uko ŵalembi ŵa Baibolo ŵakacita kukumuphalirani vici pakuyowoya za Baibolo?
10. Cifukwa wuli nchakuziziswa yayi kuti Baibolo ni buku lakovwira?
11, 12. (a) Ni nkhani wuli izo Yesu wakalongosora mu Upharazgi wake wa pa Phiri? (b) Kasi mu Baibolo muli ulongozgi wuli wakovwira, ndipo nchifukwa wuli ulongozgi wake ukuchujuka yayi?
13. Kasi ni fundo wuli zakukhwaskana na Babulone izo Yehova wakaphalira nchimi Yesaya kuti yilembe?
14, 15. Kasi vigaŵa vinyake vya ucimi wa Yesaya wakuyowoya za Babulone vikafiskika wuli?
16. Kasi Yesaya wakayowoya kuti nchivici cizamucitikira Babulone? (b) Kasi ucimi wakuyowoya za kubwangandulika kwa Babulone ukafiskika wuli?
17. Kasi kufiskika kwa ucimi wa mu Baibolo kukukhozga wuli cipulikano cithu?
18. Ni fundo wuli yankhongono iyo mpositole Paulosi wakayowoya pakukhwaskana na “mazgu gha Ciuta”?
19, 20. (a) Kasi Baibolo lingamovwirani wuli kuti mujisande? (b) Kasi mungalongora wuli kuti mukuwonga Baibolo, ilo nchawanangwa capadera cakufuma kwa Ciuta?
tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn