VYAKUSAZGIRAPO
Cilimika ca 1914 Nchakuzirwa mu Ucimi wa Baibolo
PAFUPIFUPI vilimika 40 pambere cilimika ca 1914 cindafike, ŵasambiri ŵa Baibolo ŵakayowoyerathu kuti mu cilimika ici muzamucitika vinthu vinyake vyakuzirwa. Kasi vikaŵa vinthu wuli, ndipo pali ukaboni wuli uwo ukulongora kuti cilimika ca 1914 nchakuzirwa comene?
Nga ni umo pali kulembekera pa lemba la Luka 21:24, Yesu wakati: “Yerusalemu wati waponderezgekenge na Ŵamitundu, nyengo za Ŵamitundu zisuke zifiskike.” Yerusalemu ukaŵa msumba ukuru wa caru ca Yuda, mafumu ghose gha mphapu ya Fumu Davide ghakakhalanga mu msumba uwu. (Salmo 48:1, 2) Mafumu agha ghakaŵa ghapadera kuluska ŵalongozgi ŵa caru. Ghakakhalanga pa “citengo ca uthemba wa Yehova,” kwimilira Ciuta iyo mwene. (1 Midauko 29:23) Mwantheura, Yerusalemu wakimiranga muwuso wa Yehova.
Kasi mphawuli apo muwuso wa Ciuta ukamba ‘kuponderezgeka na Ŵamitundu,’ ndipo ukaponderezgeka wuli? Ukamba kuponderezgeka mu cilimika ca 607 B.C.E., peneapo Ŵababulone ŵakathereska na kupoka msumba wa Yerusalemu. Pa nyengo iyo, pakaŵavya uyo wakakhala pa “citengo ca uthemba wa Yehova,” mwantheura ndondomeko ya ufumu wa Davide yikatimbanizgika. (2 Mathemba 25:1-26) Kasi Yerusalemu wakeneranga ‘kuponderezgeka’ kwamuyirayira? Yayi, ucimi wa Ezekiel ukayowoya ntheura za fumu yaumaliro ya Yerusalemu, Zedekiya: ‘Wuskako cilemba, vura mphumphu.…Kaŵengekoso kanthu kakuwonekamo wasuke [mupaka] wize uyo ndi mweneco, kwa iyo nditipeleke.’ (Ezekiel 21:26, 27) ‘Mweneco’ wa mphumphu ya ufumu wa Davide ni Yesu Khristu. (Luka 1:32, 33) Mwantheura ‘kuponderezgeka’ kukeneranga kumara para Yesu waŵikika kuŵa Fumu.
Kasi kuŵikika pa ufumu uku kukeneranga kuzakacitika pauli? Yesu wakalongosora kuti Ŵamitundu ŵazamuwusa kwa nyengo yakuŵikika. Cipaturo 4 ca buku la Daniel, cikulongosora umo tingamanyira utali wa nyengo iyo. Cikulongosora loto la ucimi ilo Fumu Nebukadinezara ya ku Babulone yikalota. Yikalota khuni likuru ilo ŵakalidumulira pasi. Cisinga cake cikasundanga yayi cifukwa cikakakika zingirizge na cisulo ndiposo mkuŵa. Mungelo wakati: “Nyengo zinkhondi na ziŵiri zijumphe pacanya pake.”—Daniel 4:10-16.
Mu Baibolo, nyengo zinyake makuni ghakwimira muwuso. (Ezekiel 17:22-24; 31:2-5) Mwantheura, kudumulika kwa khuni lakuyelezgera kukwimira kutimbanizgika kwa muwuso wa Ciuta uwo ukayimilirika na mafumu ku Yerusalemu. Ndipouli, mboniwoni yikalongosora kuti ‘kuponderezgeka’ kwa Yerusalemu kukaŵa kwa nyengo yicoko waka, kwa “nyengo zinkhondi na ziŵiri [7].” Kasi iyi ni nyengo ya utali wuli?
Lemba la Civumbuzi 12:6, 14, likulongosora kuti nyengo zitatu na nusu (hafu) zikuyana na “mazuŵa cikwi na makhumi pera makhumi ghaŵiri na makhumi ghankhondi na limoza [1,260].” Mwantheura, “nyengo zinkhondi na ziŵiri” ziŵenge mazuŵa 2,520. Kweni vyaru vya Ŵamitundu ‘vikaponderezga’ muwuso wa Ciuta pa mazuŵa 2,520 pera yayi pamanyuma pakuti Yerusalemu wabwangandulika. Ipo nchakuwonekerathu kuti ucimi uwu ukukonkhoska vinthu ivyo vikeneranga kucitika kwa nyengo yitali. Cifukwa cakuti malemba gha Maŵazgo 14:34 na Ezekiel 4:6, ghakulongosora kuti ‘zuŵa limoza ndi cilimika cimoza,’ mwantheura “nyengo zinkhondi na ziŵiri” ndi vilimika 2,520.
Vilimika 2,520 vikamba mu Okutoba cilimika ca 607 B.C.E., peneapo Ŵababulone ŵakathereska na kupoka Yerusalemu na ufumu wa mphapu ya Davide. Ndipo vikamara mu Okutoba cilimika ca 1914. Pa nyengo iyo, “nyengo za ŵamitundu” zikamara, ndipo Yesu Khristu wakaŵikika na Ciuta kuŵa Fumu ya kucanya.*—Salmo 2:1-6; Daniel 7:13, 14.
Yesu wakayowoyerathu vinthu ivyo vizamucitika pa caru capasi para wamba kuwusa kucanya. Wakayowoya kuti kuzamuŵa nkhondo, njara, vindindindi, ndiposo matenda. (Mateyu 24:3-8; Luka 21:11) Vinthu ivi mbukaboni wankhongono wakuti cilimika ca 1914 ndico Ufumu wa kucanya wa Ciuta ukakhazikiskika, ndipo “mazuŵa gha kuumaliro” gha nyengo ziheni izo tilimo ndipo ghakambira.—2 Timote 3:1-5.
* Kufuma mu Okutoba cilimika ca 607 B.C.E., kuzakafika mu Okutoba cilimika ca 1 B.C.E. pakajumpha vilimika 606. Kufuma mu Okutoba cilimika ca 1 B.C.E., kuzakafika mu Okutoba cilimika ca 1914 C.E. pakajumpha vilimika 1,914. Para tasazga pamoza vilimika 606 na vilimika 1,914, tisangenge vilimika 2,520. Kuti mumanye vinandi vyakukhwaskana na kubwangandulika kwa Yerusalemu mu cilimika ca 607 B.C.E., wonani nkhani ya mutu wakuti “Chronology” mu Insight on the Scriptures, Buku 1, lakupharazgika na Ŵakaboni ŵa Yehova.
tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn