NKHANI YAKULONGOSORA UMOYO WA MUNTHU
Nkhalondezga Chiyelezgero Chawo Chiwemi
Izak Marais wakati wanimbira foni kufuma ku Patterson, New York, nkhamufumba kuti: “Kasi ukuvimanya vyaka vyane?” Iyo wakati: “Enya, nkhuvimanya!” Lekani nilongosore umo vikaŵira kuti nimufumbe nthena.
NKHABABIKIRA ku Wichita, Kansas, U.S.A., pa Disembala 10, 1936. Pakwithu tilipo ŵana ŵanayi, ŵanakazi ŵaŵiri, ŵanalume ŵaŵiri. Wakwamba ndine. Adada ŵakaŵa a William, ndipo amama ŵakaŵa a Jean. Wose ŵakajipelekanga chomene pakusopa Yehova. Adada ŵakaŵa muteŵeti wa mpingo, zina ilo kale munthu uyo wakalongozganga mpingo wakamanyikwanga nalo. Abuya a Emma Wagner ndiwo ŵakasambizga unenesko amama. Abuya ŵakasambizganga ŵanthu ŵanandi Baibolo. Yumoza wa ŵanthu aŵa wakaŵa Gertrude Steele, uyo wakaŵa mishonale ku Puerto Rico kwa vyaka vinandi. * Ntheura nkhaŵa na ŵanthu ŵanandi ŵakuti ningasambirako.
KUKUMBUKIRA VIYELEZGERO VIWEMI
Zuŵa linyake pa Chisulo namise, ine na adada tikapharazganga mu msewu ndipo tikagaŵiranga magazini gha Gongwe la Mulinda na Consolation panji kuti Wukani! Pa nyengo iyi nkhaŵa na vyaka 5, ndipo Nkhondo Yachiŵiri ya Charu Chose yikaŵa kuti yanunkhirathu. Apo tikapharazganga, pakiza dokotala munyake uyo wakaŵa kuti waloŵelerathu. Dokotala uyu wakamba kukalipira adada, iyo wakatenge mbawofi kweniso mbakhuluku chifukwa ŵakugwentha kunjira usilikari. Dokotala uyu wakasendelera pafupi na kulaŵiska adada ku maso ndipo wakaŵaphalira kuti: “Nitimba para uli na nkhongono, kazeleza iwe!” Nkhatenthema chomene, kweni nkhakhozgeka na chikanga icho adada ŵakalongora. Adada ŵakalutilira waka kugaŵira magazini ku ŵanthu awo ŵakayimilira penepara. Pa nyengo iyi pakajumphanga msilikari, ndipo dokotala wakamuphalira kuti, “Malanani nako kazeleza aka!” Kweni msilikari yura wakawona kuti munthu uyu waloŵera, ntheura wakamuphalira kuti, “Luta waka kunyumba kwako ukagone panji moŵa ungamara.” Wose ŵakafumapo na kuluta. Para nakumbuka, nkhuwonga chomene kuti Yehova wakawovwira adada kuŵa na chikanga. Adada ŵakaŵa na mababashopu ghaŵiri ku Wichita, ndipo dokotala uyu nayo wakaŵa kasitomara wawo.
Apo nkhaŵa na vyaka 8, ŵapapi ŵane ŵakaguliska nyumba na mashopu ndipo ŵakapanga kanyumba kakwenda nako. Pamasinda tikasamira ku Colorado kukateŵetera uko ŵapharazgi ŵakaŵa ŵachoko. Tikamba kukhala kufupi na Grand Junction, uko ŵapapi ŵane ŵakachitanga upayiniya ndipo ŵakagwiranga maganyu pa famu yinyake. Ŵakalimbikiranga chomene kupharazga. Yehova wakatumbika mwamphu wawo ndipo kukaŵa mpingo. Pa Juni 20, 1948, adada ŵakanibatiza pamoza na ŵanthu ŵanyake awo ŵakazomera unenesko. Munyake uyo wakabatizika pa nyengo iyi wakaŵa Billie Nichols na muwoli wake. Pamanyuma, Billie na muwoli wake ŵakamba kwendera dera, ndimo vikaŵiraso na mwana wawo na muwoli wake.
Tikatemwanga chomene kuchezga na kukhozgana na ŵabali kweniso ŵadumbu awo ŵakachitanga uteŵeti wanyengozose. Ŵanji mwa ŵanthu aŵa ŵakaŵa Don na muwoli wake Earlene, Dave na muwoli wake Julia, kweniso Si na muwoli wake Martha. Wose aŵa ŵakaŵa ŵamumbumba ya Steele, ndipo ŵakanikhozganga chomene. Iwo ŵakanovwira kumanya umo munthu wakuŵira wakukondwa para wakudangizga vinthu vya Ufumu.
TIKASAMUKASO
Apo nkhaŵa na vyaka 19 mubwezi wane Bud Hasty, uyo wakachitanga upayiniya kumwera kwa United States, wakanipempha kuti tikachitirenge lumoza upayiniya. Pamanyuma, mulaŵiliri wa dera wakatipempha kuti tilute ku Ruston, Louisiana, uko Ŵakaboni ŵanandi ŵakalopwa. Tikaphalirika kuti tikachitiskenge maungano ghose, kwali ŵanthu ŵamwizako kwali yayi. Tikasanga malo ghakuchitirapo maungano, ndipo tikaghanozga makora. Tikachitanga nadi maungano ghose, kweni kanyengo kataliko tikasangikangapo taŵaŵiri pera. Tikasinthananga kudumba nkhani pa maungano ndipo para munyake wakufumba mafumbo, munyake wakazgoranga. Para nkhani yili na chiyelezgero, tose tikalutanga pa pulatifomu kwambura ŵategherezgi. Pamanyuma, mudumbu munyake muchekuru wakamba kwiza ku maungano. Kufuma apo, ŵanthu ŵanyake awo tikasambiranga nawo Baibolo kweniso ŵabali na ŵadumbu ŵanyake awo ŵakalopwa ŵakamba kuwungana. Pakati pajumpha nyengo yichoko waka, mpingo ukakura chomene.
Zuŵa linyake, ine na Bud tikasangana na muliska wa Church of Christ, uyo wakalongosora mavesi ghanyake gha mu Baibolo agho ine nkhaghamanyanga makora yayi. Apa chakuyowoya chikanisoŵa mwakuti nkhamba kughanaghanira chomene ivyo nkhagomezganga. Nkhagonanga mwakuchedwa sabata yose, chifukwa nkhapenjerezganga mazgoro gha mafumbo agho muliska yura wakanifumba. Ivi vikanovwira kuti nitore unenesko kuŵa wane na wane, ndipo nkhaŵa wakunweka kukumana na muliska munyake wanthena uyu.
Pakati pajumpha nyengo yichoko waka, mulaŵiliri wa dera wakanipempha kuti nkhawovwire mpingo ku El Dorado, Arkansas. Apo nkhaŵa ku El Dorado, kanandi nkhalutanga ku Colorado kukakumana na komiti yakuwona ŵanthu awo ŵakwenera kunjira usilikari. Paulendo unyake, nkhaluta lumoza na ŵapayiniya ŵanyane ndipo tose tikenda pa galimoto yane. Tikati tafika ku Texas, tikachita ngozi ndipo galimoto yane yikamalira penepapo. Tikachema mubali munyake uyo wakatitolera ku nyumba yake kweniso ku maungano gha mpingo. Apo tikaŵa pa maungano, ŵakapharazga kuti tachita ngozi. Ntheura ŵabali ŵakatipa ndalama kuti zitovwire. Kweniso mubali uyo tikafikirako wakaguliska galimoto yane yakuphwasuka yira pa mtengo wa madola 25.
Tikalutirizga ulendo withu ndipo tikafika ku Wichita, uko E. F. McCartney uyo wakachemekangaso kuti “Doc,” wakachitanga upayiniya. Mubali uyu wali na ŵana ŵamuleza, Frank na Francis. Ŵanyamata aŵa ŵakaŵa ŵabwezi ŵane ndipo m’paka sono tichali kutemwana chomene. Iwo ŵakaŵa na galimoto yikoloŵere iyo ŵakaniguliska pa mtengo wa madola 25, kuyana na ndalama izo nkhaguliskira galimoto yane. Aka kakaŵa kakwamba kuwona umo Yehova wakanovwilira chifukwa cha kudangizga vinthu vya Ufumu. Pa nyengo iyi, mbumba ya McCartneys yikanovwira kuti nimanyane na Bethel Crane, mudumbu wakutemwa chomene vinthu vyauzimu. Amama ŵake a Ruth, awo ŵakakhalanga ku Wellington, Kansas, nawo ŵakalimbikiranga chomene vinthu vyauzimu ndipo ŵakalutilira kuchita upayiniya m’paka apo ŵakaŵa na vyaka vyakujumpha 90. Bethel na ine tikatorana mu 1958, pakati pajumpha myezi yichoko waka kufuma apo tikamanyirana, ndipo tose tikachitanga upayiniya ku El Dorado.
NYENGO ZAKUKONDWESKA CHOMENE
Tikati taghanaghanirapo ivyo ŵabali na ŵadumbu awo ŵakatemwanga vinthu vyauzimu ŵakachitanga, tikawona kuti ntchiwemi kuti nase tiŵe ŵakunozgeka kuchita chilichose icho Yehova wangatipempha kuchita mu gulu lake. Tikatumika kukachita upayiniya wapadera ku Walnut Ridge, Arkansas. Mu 1962, tikakondwa chomene kupokera kalata yakutichemera ku Sukulu ya Giliyadi, kilasi la nambara 37. Tikakondwaso kuwona kuti Don Steele tikaŵa mu kilasi limoza. Tikati tamalizga sukulu, Bethel na ine ŵakatituma kuti tikachite umishonale ku Nairobi, Kenya. Chitima chikatikora chomene apo tikanyamukanga ku New York kuluta ku malo ghachilendo. Kweni chitima chikamara tati tafika waka pa chiŵanja cha ndege ku Nairobi chifukwa tikasanga ŵabali na ŵadumbu awo ŵakatipokelera makora chomene.
Tikakaŵa yayi kuzgoŵerana na ŵanthu ku Kenya, nakuti uteŵeti ukatinozgeranga chomene. Ŵanthu ŵakwamba kusambira nawo Baibolo ŵakaŵa Chris Kanaiya na muwoli wake, Mary. Iwo ŵachali kuchita uteŵeti wanyengozose mwakugomezgeka ku Kenya. Chaka chakulondezgapo, tikapempheka kuluta ku Kampala, Uganda, ndipo ndise tikaŵa ŵamishonale ŵakwamba mu charu ichi. Iyi yikaŵa nyengo yakukondweska nadi. Ŵanthu ŵanandi ŵakakhumbanga kusambira Baibolo, ndipo paumaliro nawo ŵakazgoka Ŵakaboni ŵa Yehova. Kweni tati takhala vyaka vitatu na hafu ku Africa, tikawelera ku United States kuti tikalere ŵana. Zuŵa ilo tikafumirangako ku Africa, tikadandawura chomene kuluska umo tikadandawulira apo tikanyamukanga ku New York. Tikaŵatemwanga chomene ŵanthu ŵa ku Africa, ndipo tikaŵa na chigomezgo kuti zuŵa linyake tizamuweleraso.
UTEŴETI UPHYA
Tati tawelera ku United States, tikakhazikika ku Colorado, uko ŵapapi ŵane ŵakakhalanga. Pakati pajumpha nyengo yichoko waka, mwana withu wakwamba, Kimberly, wakababika. Pakati pajumpha waka myezi 17, tikaŵaso na mwana wachiŵiri, zina lake Stephany. Udindo withu wa kulera ŵana tikawuwonanga mwakupepuka yayi. Tikaŵikapo mtima kusambizga ŵana ŵithu unenesko. Tikakhumbanga kuti titolere chiyelezgero chiwemi cha ŵapapi ŵithu. Tikamanyanga kuti chiyelezgero chiwemi cha ŵapapi chikovwira chomene ŵana, kweni ŵana nawo ŵali na wanangwa wa kusankha kuteŵetera Yehova panji yayi. Mwachiyelezgero, munung’una na mudumbu wane ŵali kuleka unenesko. Tili na chigomezgo kuti zuŵa linyake ŵazamuwelera kwa Yehova.
Tikakondwanga chomene kulera ŵana ŵithu ndipo kanandi tikachitiranga lumoza vinthu nga ni banja. Pakuti tikakhalanga kufupi na mapiri gha Aspen, ku Colorado, kanandi tikalutanga kukaseŵera ku mapiri agha. Para taluta ku malo agha, tikaŵanga na nyengo yakuchezgera na ŵana ŵithu. Para taluta na ŵana ŵithu kukatembeya ku malo ghanyake, nyengo zinyake tikagonanga kwenekuko. Namise tikakondwanga chomene kuchezga uku tikotha moto. Nangauli ŵakaŵa ŵana ŵachoko, kweni ŵakafumbanga mafumbo nga ghakuti, “Kasi nizamuchita vichi para nakura?” kweniso, “Kasi nkhwenera kuzakatorana na munthu wuli?” Tikalimbikiranga chomene kupanda vinthu vyauzimu mu maghanoghano na mu mitima yawo. Tikaŵachiskanga kuti ŵazakaŵe ŵateŵeti ŵanyengozose na kuzakatorana na ŵabali awo ŵali na vilato vyakuyana na vyawo. Tikaŵasambizganga kuti ntchiwemi yayi kuchimbilira kutengwa apo ŵachali ŵachoko. Kanandi tikaŵaphaliranga kuti, “Kutengwa yayi pambere mundakwaniske vyaka 23.”
Nga umo ŵakachitiranga ŵapapi ŵithu, nase tikalimbikiranga chomene kuluta na ŵana ŵithu ku maungano, kweniso tikapharazganga nawo. Kanandi tikachemanga ŵabali na ŵadumbu awo ŵali mu uteŵeti wanyengozose kuti tizakachezge nawo kunyumba kwithu. Kweniso tikaŵaphaliranga vinthu viwemi ivyo tikasanganga apo tikachitanga umishonale. Tikaŵaphalirangaso kuti tili na chigomezgo chose kuti zuŵa linyake tose ŵanayi tizamulutaso ku Africa. Ŵana ŵithu ŵakakondwa chomene na nkhani iyi ndipo nawo ŵakakhumbanga chomene kuti ŵakawoneko ku Africa.
Nyengo zose tikachitanga sambiro la mbumba, ndipo pa nyengo iyi tikayezgeleranga umo ŵana ŵithu ŵangachitira para ŵasangana na viyezgo ku sukulu. Ŵana ŵithu ndiwo ŵakachitanga chigaŵa cha Kaboni apo ise tikaŵanga nga mbanyawo ŵa ku sukulu awo ŵakufumba mafumbo. Ŵakakondwanga chomene kusambira munthowa iyi, ndipo ivi vikaŵawovwira kuti ŵaŵe na chikanga. Apo ŵakakuranga, nyengo zinyake ŵakadandawuranga para tindachite sambiro la mbumba. Zuŵa linyake, nkhavuka chomene ndipo nkhaŵaphalira kuti tisambirenge yayi, lutaninge waka mukagone. Ŵakadandawura chomene ndipo ŵakamba kulira uku ŵakuyowoya kuti tikukhumba kusambira. Ivi vikatovwira kumanya kuti ŵana ŵithu ŵakukondwa para tikuŵasambizga vinthu vyauzimu. Iwo ŵakalutilira kutemwa kusambira ndipo tikaŵachiskanga kuyowoya maghanoghano ghawo mwakufwatuka. Kweni nyengo zinyake tikazizwanga chomene para ŵana ŵithu ŵakutiphalira kuti ŵakukolerana yayi na vinthu vinyake ivyo ŵakusambira. Ndipouli, ivi vikatovwiranga kumanya ivyo vili mu mitima yawo. Para tadumbiskana nawo makora, ŵakakhorwanga na kupulikiska fundo za Yehova.
VINTHU VIKASINTHASO
Ŵana withu ŵakakura mwaluŵiro chomene kuluska umo ise tikaghanaghaniranga. Yehova na gulu lake, ŵakatovwira chomene kuti tikwaniske kovwira ŵana ŵithu kutemwa vyauzimu. Tikakondwa chomene kuti ŵana ŵithu wose ŵakamba upayiniya ŵati ŵamalizga waka sukulu ya sekondare. Kweniso ŵakasambira ntchito izo zingaŵawovwira kujipwelelera ŵekha apo ŵakuchita upayiniya. Iwo pamoza na ŵadumbu ŵanyake ŵaŵiri ŵakasamira ku Cleveland, Tennessee, uko kukakhumbikwiranga ŵapharazgi ŵanandi. Tikaŵasoŵanga chomene, kweni tikakondwanga chifukwa chakuti ŵakachitanga uteŵeti wanyengozose. Bethel na ine tikambaso kuchita upayiniya, icho chikapangiska kuti tiŵeso na mwaŵi wa kuchitaso mauteŵeti ghanyake. Pamanyuma, nkhateŵeteranga nga movwiri wa mulaŵiliri wa dera kweniso kuchitiska maungano gha chigaŵa.
Pambere Kimberly na Stephany ŵandasamukire ku Tennessee, ŵakaluta dankha ku London, England, kuti ŵakawone ofesi ya munthavi. Uku ndiko Stephany wakakumana na Paul Norton, uyo wakateŵeteranga pa Beteli. Pa nyengo iyi, Stephany wakaŵa na vyaka 19. Paulendo wawo wachiŵiri wa ku ofesi ya munthavi ku London, Kimberly nayo wakakumana na Brian Llewellyn, uyo wakateŵeteranga lumoza na Paul Norton. Stephany wati wakwaniska vyaka 23, wakatorana na Paul Norton. Pakati pajumpha chaka chimoza, Brian na Kimberly nawo ŵakatorana. Pa nyengo iyi Kimberly wakaŵa na vyaka 25. Ntheura ŵana ŵithu ŵakapulikira ivyo tikaŵaphaliranga kuti “Kutengwa yayi pambere mundakwaniske vyaka 23.” Nase tikakondwa chomene chifukwa wose ŵakasankha mwamahara ŵabali ŵakutorana nawo.
Ŵana ŵithu ŵakutiphalira kuti chiyelezgero chithu chiwemi kweniso cha ŵagogo ŵawo chikaŵawovwira kulondezga dango la Yesu lakuti, “Lutilirani kupenja dankha Ufumu,” nanga nipara ŵasangana na masuzgo ghakukhwaskana na ndalama. (Mat. 6:33) Mu Epulero 1998, Paul na Stephany ŵakachemeka kuti ŵakanjire kilasi la nambara 105 la Sukulu ya Giliyadi. Ŵakati ŵamalizga sukulu ŵakatumika kuti ŵakateŵetere ku Malaŵi. Mu chaka chenechira, Brian na Kimberly ŵakachemeka kuti ŵakateŵetere pa Beteli ku London. Pamanyuma, ŵakapempheka kukateŵetera ku ofesi ya munthavi ya ku Malaŵi. Tikakondwa chomene chifukwa ŵana ŵithu ŵakasankha kuteŵetera Yehova.
NKHACHEMEKASO
Mu Janyuwale 2001, nkhapokera foni kufuma kwa Mubali Marais nga umo nayowoyera pakwamba pa nkhani iyi. Mubali uyu wakulaŵilira ntchito yakung’anamura mabuku pa charu chose. Marais wakaniphalira kuti ŵabali ŵakukhumba kuti ŵasambizge ŵanthu awo ŵakung’anamura mabuku pa charu chose chapasi. Nangauli nkhaŵa na vyaka 64, kweni ŵakanipempha kuti nkhasambire umo ningasambizgira ŵabali na ŵadumbu awo ŵakung’anamura mabuku mu vyaru vyakupambanapambana. Bethel na ine tikayilombera nkhani iyi na kupempha ŵapapi ŵithu awo ŵakaŵa ŵachekuru chomene pa nyengo iyi kuti ŵayowoyepo maghanoghano ghawo. Ŵapapi ŵithu ŵakatizomerezga kuti tilute, nangauli ŵakamanyanga kuti ŵakhalenge kwambura wovwiri withu. Nkhamuyimbira Marais na kumuphalira kuti tawona kuti ni mwaŵi ukuru chomene kuchita uteŵeti uwu.
Pa nyengo yeneyira, amama ŵakasangika na nthenda ya kansa. Nkhaŵaphalira kuti mbwenu tilutengeko yayi ku sukulu kuti ine na mudumbu wane Linda tiŵapwelelerenge. Amama ŵakati: “Palije icho ungachitapo mwana wane, iwe luta, nakuti ningakondwa chomene para ungaluta kuluska kuti ukhale.” Linda nayo wakazomerezga kuti tilute. Tikakondwa chomene chifukwa cha mzimu wawo wakujinora, kweniso wovwiri uwo ŵabali ŵanyake ŵakapelekanga ku ŵapapi ŵithu. Tikati tafika ku Watchtower Educational Center ku Patterson, zuŵa lakulondezgapo Linda wakatiyimbira foni kuti amama ŵatayika. Nga umo amama ŵakatichiskiranga, tikaŵikapo mtima kuchita uteŵeti uphya uwo tikapika.
Tikakondwa chomene kuti uteŵeti withu uphya uwu tikambira ku Malaŵi, uko ŵana ŵithu na ŵafumu ŵawo ŵakateŵeteranga. Nakuti tikakondwa maseŵera chaa kuwonanaso na ŵana ŵithu! Pamanyuma tikaluta ku Zimbabwe na Zambia. Tikati tachita uteŵeti wa kusambizga ŵabali na ŵadumbu awo ŵakung’anamura mabuku kwa vyaka vitatu, ŵakatipempha kuti tiluteso ku Malaŵi. Pa nyengo iyi ŵakakhumbanga kuti tikalembe nkhani yakukhwaskana na umo ŵabali na ŵadumbu mu charu ichi ŵakatambuzgikira chifukwa cha kukana kuchitako ndyali. *
Mu 2005, tikawelera kukaya ku Basalt, Colorado, uko ine na Bethel tikulutilira kuchita upayiniya. Tikadandawuraso chomene kufumako ku Africa. Mu 2006, Brian na Kimberly ŵakawelera kukaya kuti ŵakalere ŵana ŵawo ŵaŵiri ŵasungwana, Mackenzie na Elizabeth, ndipo tikukhala pafupi na pafupi. Paul na Stephany ŵachali ku Malaŵi uko Paul wakuteŵetera mu Komiti ya Munthavi. Pasono nili na vyaka pafupifupi 80. Nkhukondwa chomene kuwona kuti ŵawukirano ŵanandi awo nkhateŵeterapo nawo, ŵakuchita milimo iyo ine nkhachitanga kale. Viyelezgero viwemi vya ŵabali na ŵadumbu awo ŵakaŵikanga vinthu vya Ufumu pakwamba, vyatovwira chomene kuti tisange chimwemwe chikuru icho tili nacho sono. Nakuti nase talondezga chiyelezgero chawo pakovwira ŵana ŵithu kweniso ŵazukuru.
^ ndime 5 Ŵazgani Gongwe la Mulinda Lachingelezi la Meyi 1, 1956, peji 269-272, na la Malichi 15, 1971, peji 186-190, kuti mumanye vinandi vya ŵamumbumba ya Steele awo ŵakachitanga umishonale.
^ ndime 30 Mwachiyelezgero, wonani nkhani yakulongosora umoyo wa Mubali Trophim Nsomba mu Gongwe la Mulinda la Epulero 15, 2015, peji 14-18.
tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn