MUTU WA PA CIKOPI | KASI CIUTA WAKUTI WULI PA NKHANI YA KUKHWEŴA HONA?
Kasi Ciuta Wakuti Wuli pa Nkhani ya Kukhweŵa Hona?
Naoko, uyo wazunulika mu nkhani yakwamba, wakayowoya umo wakalekera hona. Wakati: “Nili kusintha umoyo wane cifukwa ca kusambira makhaliro gha Ciuta na khumbo lake.” Ivyo wakasambira vili mu Baibolo. Nangauli Baibolo likuyowoyapo yayi vya hona, kweni likutovwira kumanya umo Ciuta wakuwonera kukhweŵa. * Ŵanandi awo ŵasambira unenesko uwu, vyaŵawovwira kukana panji kuleka hona. (2 Timote 3:16, 17) Tiyeni tiwonepo mauheni ghatatu gha kukhweŵa, ndipo tiwoneso ivyo Baibolo likuyowoya.
MUNTHU WAKUŴA NA CIBABA
Mu hona muli munkhwala wakucemeka nikotini, uwo ukucitiska munthu kuti watenge waka mtima lakulaku. Munthu njeza zikukwera kweniso mtima ukudindiŵara. Para munthu wakukhweŵa, nikotini wakucimbilira ku wongo. Pakuti para munthu wacupurapo waka kamoza, nikotini wakunjira, ipo munthu uyo wakukhweŵa paketi limoza pa dazi wakumira nikotini 200 pa dazi. Para munthu wakukhweŵa hona pafupipafupi, nikotini wakumucitiska kuti waŵenge na cibaba cikuru ca hona. Munthu uyo hona lamunjira comene, wakujipulika nga walwara para wandakhweŵe.
‘Muli ŵazga ŵa uyo mukumupulikira.’—Ŵaroma 6:16
Kasi mungamupulikira nadi Ciuta usange muli ŵazga ŵa hona?
Baibolo likutovwira kupulikiska makora nkhani iyi, likuti: ‘Kasi mukumanya cara kuti usange mukujipeleka kwa munthu nga mbazga kuti mumupulikire, ndikuti muli ŵazga ŵake cifukwa cakuti mukumupulikira?’ (Ŵaroma 6:16) Para munthu mtima uli lyokolyoko pa hona, wakukaŵa yayi kuŵa muzga wa hona. Kweni Ciuta, uyo zina lake ni Yehova, wakukhumba kuti tiŵe ŵakufwatuka ku vinthu ivyo vikunanga thupi lithu. Wakukhumbaso kuti tiŵe ŵakufwatuka ku vinthu ivyo vikunanga mzimu withu, kung’anamura, maghanoghano ghithu. (Salmo 83:18; 2 Ŵakorinte 7:1) Ntheura para munthu wakusambira vinandi vya Ciuta na kumucindika, wakumanya kuti Yehova wakukhumbikwira kuti timupenge vinthu viwemi comene. Ndipo iyo wakumanya kuti wangamupa Ciuta viwemi cara usange wacali muzga wa cizgoŵi ciheni. Fundo iyi yikovwira munthu kukana makhumbiro ghakupweteka.
Olaf wakukhala ku Germany. Wali kumazga suzgo la kukhweŵa ilo wakaŵa nalo kwa vyaka 16. Iyo wakamba kukhweŵa hona wali na vyaka 12. Olaf wakuti: “Nkhati nakhweŵa ndudu yakwamba, nkhawona nga palije suzgo. Kweni vyaka vikati vyajumphapo, vinthu vikafika paheni. Nyengo yimoza nkhaŵavyirathu hona, nkhasuzgika comene mwakuti nkhasolerezga tuvisinkhinthi tose uto nkhataya, nkhawunjika tuhona, na kuŵanga ndudu pa nyuzipepara. Sono nkhuwona kuti ici cikaŵa cakukhozga soni comene.” Kasi wakacita wuli kuti waleke kukhweŵa hona? Iyo wakuti: “Cikuru ico cikanovwira nchakuti nikondweske Yehova. Pakuwona umo Yehova wakutemwera taŵanthu na cigomezgo ico wakutipa, nkhasanga nkhongono zakulekerathu kukhweŵa hona.”
KUKHWEŴA KUKUNANGA THUPI
Buku linyake likuti: ‘Ŵasayansi ŵasanga kuti kukhweŵa hona kukunanga pafupifupi ciŵaro cilicose ca thupi, ndipo munthu wangalwara na kufwa.’ (The Tobacco Atlas) Tikumanya kuti kukhweŵa kukwambiska kansa, nthenda ya mtima, na matenda gha m’maphapu, nangauli matenda agha ngakwambukira yayi. Kweni wupu wa vyaumoyo pa caru cose ukuti hona wangambiskaso matenda ghakwambukira nga nchikhoso ca TB, ico cikukoma ŵanthu ŵanandi.
“Utemwenge Yehova Ciuta wako na mtima wako wose na umoyo wako wose na maghanoghano ghako ghose.”—Mateyu 22:37
Kasi tingati mukumutemwa Ciuta na kumucindika usange mukufipiska thupi ilo wali kumupani?
Yehova Ciuta wakutisambizga kwizira mu Baibolo kuti tipwelelerenge umoyo withu, thupi lithu, na maghanoghano ghithu. Mwana wake Yesu, wakayowoyapo fundo iyi apo wakati: “Utemwenge Yehova Ciuta wako na mtima wako wose na umoyo wako wose na maghanoghano ghako ghose.” (Mateyu 22:37) Apa cikulongora kuti Ciuta wakukhumba kuti tipwelelerenge umoyo na thupi lithu, ndipo tivicindikenge. Peneapo tikusambira vya Yehova na ivyo walayizga, tikwamba kumutemwa na kuwonga vyose ivyo waticitira. Ici cikutovwira kuti tifwatukeko ku cilicose ico cikufipiska thupi.
Jayavanth ni dokotola wa ku India. Wakakhweŵa hona vyaka 38. Iyo wakuti: “Nkhasambira mu magazini gha vyacipatala uheni wa kukhweŵa. Nkhamanyanga kuti kukhweŵa nkhuheni, ndipo nkhaphaliranga ŵalwari kuti ŵaleke kukhweŵa. Kweni ine nkhatondekanga kuleka, nangauli nkhayezgapo maulendo 5 panji 6.” Nchivici cikamovwira kuti paumaliro waleke nadi? Iyo wakuti: “Nkhaleka kukhweŵa cifukwa ca kusambira Baibolo. Nkhakhumbanga kukondweska Yehova, lekani nkhaleka kukhweŵa nyengo yeneyiyo.”
KUKHWEŴA KUKUPWETEKA ŴANJI
Josi ilo munthu wakucupura para wakukhweŵa na josi ilo likusunkha ku ndudu ndiheni comene. Para munthu wathutako josi la hona, wangazakakoleka na kansa na matenda ghanyake. Caka cilicose, ŵanthu 600,000 awo ŵakukhweŵa yayi ŵakufwa cifukwa ca kuthutako waka josi lake, comenecomene ŵanakazi na ŵana. Lipoti la wupu wa vyaumoyo likucenjezga kuti: “Palije apo munthu wangati wabisama kuti waleke kuthutako josi la hona.”
“Utemwenge mzengezgani wako umo ukujitemwera wamwene.”—Mateyu 22:39
Kasi mukuŵatemwa nadi ŵazengezgani na ŵamunyumba yinu usange mukuŵacupulira josi la hona?
Yesu wakati kutemwa ŵazengezgani, kung’anamura, ŵabali ŵithu, ŵabwezi, na ŵanji awo ŵali nase pafupi, nchinthu caciŵiri kufuma pa kutemwa Ciuta. Wakati: “Utemwenge mzengezgani wako umo ukujitemwera wamwene.” (Mateyu 22:39) Usange tikucita cinthu ico cikupweteka awo ŵali nase pafupi, ndikuti tikuŵatemwa yayi. Citemwa ceneko cikutituma kuti tilondezgenge fundo ya mu Baibolo yakuti: “Waliyose walutilire kupenja ico nchacandulo kwa iyomwene cara, kweni ico nchacandulo kwa munthu munyake.”—1 Ŵakorinte 10:24.
Armen, uyo wakukhala ku Armenia, wakuti: “Ŵamumbumba yane ŵakanipempha kuti nileke kukhweŵa cifukwa nawo vikaŵapwetekanga. Kweni nkhakhumba cara kuzomera kuti vikuŵapweteka nadi.” Iyo wakulongosora ico cikamovwira, wakuti: “Nkhaleka kukhweŵa cifukwa ca kumanya Baibolo kweniso kutemwa Yehova. Nkhawamo kuti nkhajipwetekanga nekha kweniso awo ŵali nane pafupi.”
SUZGO LA KUKHWEŴA LIZAMUMALIRATHU
Baibolo lili kovwira Olaf, Jayavanth, na Armen kuti ŵaleke cizgoŵi ico cikaŵapwetekanga kweniso cikapwetekanga ŵanji. Ŵakaleka cifukwa ŵakamanya kuti kukhweŵa nkhuheni kweniso cifukwa cakuti ŵakamba kutemwa Yehova na kukhumba kumukondweska. Lemba la 1 Yohane 5:3 likulongosora ivyo citemwa cikucita, likuti: “Ili ni ng’anamuro la kutemwa Ciuta lakuti tisungilire malango ghake; ndipo malango ghake ngazito cara.” Tikwenera kumanya kuti nyengo zinyake cikuŵa cakusuzga kulondezga fundo za mu Baibolo. Kweni usange munthu wakutemwa nadi Ciuta, wawonenge kuti nchakusuzga yayi kupulikira.
Yehova Ciuta wakovwira ŵanthu ŵanandi kuti ŵafwatukeko ku wuzga wa kukhweŵa hona. Wakuŵawovwira kwizira mu mulimo wakusambizga Baibolo uwo ukucitika pa caru cose capasi. (1 Timote 2:3, 4) Sonosono apa, Yehova wizenge na Ufumu wake, uwo uli mu mawoko gha Mwana wake, Yesu Khristu. Na ufumu uwu, Yehova wazamuwuskapo ŵamalonda wose awo ŵanjizga ŵanthu ŵanandi mu wuzga wa hona. Wazamumazgirathu suzgo la kukhweŵa ndipo wazamovwira ŵanthu ŵakupulikira kuŵa ŵakutowa mu thupi na mu maghanoghano.—Yesaya 33:24; Uvumbuzi 19:11, 15.
Usange pasono vikumusuzgani kuleka hona, kuthika lusoko cara. Namwe mungaleka hona para mungasambira kutemwa Yehova na kutolera maghanoghano ghake pa nkhani ya kukhweŵa. Ŵakaboni ŵa Yehova ŵangamovwirani kuti musambire fundo za mu Baibolo na kuzilondezga. Manyani kuti usange mukukhumba nadi kuti Yehova wamovwirani kuleka hona, wamupaninge nkhongono izo mukukhumbikwira.—Ŵafilipi 4:13.
^ ndime 3 Para tikuyowoya vya kukhweŵa mu nkhani iyi tikung’anamura kukhweŵa kwa mtundu uliwose kwali ni ndudu, phinya panji kuti folo. Kweni fundo izo zikuyowoyeka zikovwiraso awo ŵakucita kusumba hona, kuwira, kubema, na vinthu vinyake.
tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn