MTWE 13
Tucimbicisyeje Mtuka wa Umi
1. Ana ŵani ŵaŵatupele umi?
“YEHOFA ali Mlungu jusyesyene. Jwalakwe ali Mlungu jwacijumi.” (Yeremiya 10:10) Mlungu ali Mkupanganya jwetu, soni ni juŵatupele umi. Baibulo jikusati, “ŵapanganyisye yosope, soni ligongo lyakusaka kwawo yapali soni ŵayipanganyisye.” (Ciunukuko 4:11) M’yoyo, Yehofa ni juŵasacile kuti tukole umi. Umi uli mtuka wapenani wakutyocela kwa jwalakwe.—Aŵalanje Salimo 36:9.
2. Ana tutendeje yatuli kuti yindu yitujendeleje cenene paumi wetu?
2 Yehofa akusatupaga yindu yakutukamucisya kuti tujendelecele kuŵa cijumi. Yine mwa yinduyi yili yakulya soni mesi. (Masengo 14:15-17) Kuti yindu yitujendeleje cenene pa umi, tukusosekwa kupikanilaga malamusi ga Mlungu.—Yesaya 48:17, 18.
ANA MLUNGU AKUSAWUWONAGA CATULI UMI?
3. Ana Yehofa ŵatesile yatuli Kaini ali am’wuleje Abele?
3 Baibulo jikusatujiganya kuti umi wetu soni wa ŵandu ŵane uli cindu cakusosekwa mnope kwa Yehofa. Mwambone, Kaini, mwanace jwa Adamu ni Hawa, paŵamtumbilile mnope mpwakwe, Yehofa ŵamkalamwisye ya kusakala kwa kutumbila. Nambo Kaini nganapikanila, mwati jwatumbile mnope ni ‘ŵamputile mpwakwejo mpaka kum’wulaga.’ (Genesis 4:3-8) Yehofa ŵampele Kaini cilango ligongo lyakum’wulaga Abele. (Genesis 4:9-11) M’yoyo kutumbila soni kum’ŵenga mjetu yili yakugoya ligongo mpaka yitutendekasye kutenda yindu yangalwe. Mundu jwangalwe ngaŵa mkuwupata umi wangamala. (Aŵalanje 1 Yohane 3:15.) Kuti tumsangalasye Yehofa, tukusosekwa kwanonyelaga ŵandu wosope.—1 Yohane 3:11, 12.
4. Ana limo mwa malamusi gaŵapelece Yehofa kwa Ayisalayeli likusatujiganya yatuli pakwamba ya mtuka wa umi?
4 Pali papite yaka yejinji, Yehofa ŵalosisye kuti akusawuwonaga umi kuŵa cindu cakusosekwa mnope mwakupeleka Malamusi Likumi kwa Mose. M’malamusimo mwaliji lilamusi lyakuti, “Mkawulaga mundu.” (Deuteronomo 5:17) M’yoyo, naga mundu am’wuleje mjakwe mwamele, jwalakwejo ŵawulajidwagasoni.
5. Ana kwasa citumbo Mlungu akusakuwona catuli?
5 Ana Mlungu akusakuwona catuli kwasa citumbo? Atamose umi wa mwanace jwanganapagwe, Yehofa akusawuwonaga kuŵa ŵakusosekwa mnope. M’cilamusi cele Yehofa ŵapele Ayisalayeli, ŵasasile kuti naga mundu jwine am’wulesye jwamkongwe jwakwete citumbo nikuwulaga mwanace jwanganapagwejo, mundujo ŵawulajidwaga. (Aŵalanje Eksodo 21:22, 23; Salimo 127:3.) Yeleyi yikutujiganya kuti kwasa citumbo kuli kwakulemweceka.—Alole Maloŵe Gakumbesi 27.
6, 7. Ana tukasamlosyaga catuli Yehofa kuti tukusawonaga umi kuŵa ŵakusosekwa mnope?
6 Ana mpaka tumlosye catuli Yehofa kuti tukusawuwonaga umi wetu soni wa ŵandu ŵane kuŵa wakusosekwa mnope? Mwakuŵambala kutenda cilicose campaka ciŵice umi wetu soni wa ŵane pangosi. M’yoyo tuciŵambala kwemba sona kapena kamulicisya masengo mitela jakusokonasya mtwe, ligongo yindu yeleyi mpaka yituwulasye atamose kutuwulaga kwene.
7 Mlungu ŵatupele umi soni cilu kuti tuyikamulicisyeje masengo mpela mwakusasacila jwalakwe. M’yoyo tukusosekwa kucisamalilaga cenene cilu cetu. Naga ngatukutenda yeleyi, nikuti ngaŵa mkuŵa ŵandu ŵaswela pameso pa Mlungu. (Aloma 6:19; 12:1; 2 Akolinto 7:1) Yili yangakomboleka kumlambilaga Yehofa juŵatupele umi naga ngatukusawuwonaga umi kuŵa wakusosekwa. Atamose kuti ndaŵi sine kuleka ndamo syakusakala kukusaŵa kwakusawusya mnope, nambo Yehofa mpaka atukamucisye naga tukulingalinga kuwuwonaga umi kuŵa ŵakusosekwa mnope.
8. Ana mpaka tutende yatuli kuti tukaŵika umi wetu soni wa ŵane pangosi?
8 Tulijiganyisye kuti umi uli mtuka wakusosekwa. Yehofa akusakulupililaga kuti tucitenda yiliyose yampaka tuyikombole kuti tukaŵika umi wetu soni wa ŵane pangosi. Tukusatendaga yeleyi mwakuŵambala kwendesya galimoto soni njinga mwangaŵajilwa. Tukusaŵambalaga kutenda nawo mawung’asi gakogoya kapena gakuwulasyana. (Salimo 11:5) Tucitendasoni yakomboleka kuti nyumba jetu jiŵe jambone. Yehofa ŵalamwile Ayisalayeli kuti, “Naga akutaŵa nyumba jasambano, ataŵejesoni kalutenje pamsakasa wa nyumbajo, kogopela kuti nyumbajo mpaka jikole magambo ga miyasi naga jwine agwile kutyocela pamsakasapo.”—Deuteronomo 22:8.
9. Ana umi wa yinyama tuwoneje catuli?
9 Yehofa akusawuwonaga umi wa yinyama kuŵa wakusosekwa. Jwalakwe akusatukundaga kuti tuwulajeje yinyama pakusaka kupata mboga soni yakuwala. Akusatukundasoni kuwulaga yinyama naga mpaka yituwulasye. (Genesis 3:21; 9:3; Ekisodo 21:28) Nambo ngatukusosekwa kuyitendela ngalwe soni kuyiwulaga yinyama pakwamba kusaka kusangalala.—Miyambo 12:10.
TUWUWONEJE UMI KUŴA WAPAJIKA
10. Ana tukumanyilila catuli kuti miyasi jikusajimilaga umi?
10 Miyasi jili japajika pameso pa Yehofa ligongo lyakuti jikusajimilaga umi. Kaini ali am’wuleje Abele, Yehofa jwamsalile kuti, “Miyasi ja mpwenu jikundilila une kutyocela mwitaka.” (Genesis 4:10) M’yoyo miyasi ja Abele jajimilaga umi wakwe, ni Yehofa ŵampele cilango Kaini ligongo lyakum’wulaga Abele. Panyuma Cikumba ca mundaŵi ja Nowa, Yehofa ŵalosisyesoni kuti miyasi jikusajimilaga umi. Yehofa ŵamkundile Nowa ni liŵasa lyakwe kulya nyama. Jwalakwe jwatite, “Nyama jilijose jajikwete umi jiŵe cakulya cenu. Mpela munampelele yindu yamasamba, nampele yosopeyi jemanja.” Nambope paliji cindu cine ciŵalekasisye Yehofa, jwalakwe jwatite, “Nambo mkalya nyama yalumo ni miyasi jakwe, ligongo jili umi wakwe.”—Genesis 1:29; 9:3, 4.
11. Ana lilamusi lyapi lyele Mlungu ŵapelece kwa mtundu wa Ayisalayeli?
11 Ciŵandika yaka 800 Yehofa ali amsalile Nowa kuti akalya miyasi, jwalakwe jwalamwilesoni ŵandu ŵakwe kuti, “Mundu jwalijose jwa Ayisalayeli kapena mlendo jwakutama pasikati penu naga apite kukusakula ni akukamula cinyama kapena cijuni cakuligwa, akusosekwa kusulusya miyasi jakwe petaka ni kujisilila ni litaka.” Kaneko jwalakwe jwaŵecetesoni kuti, “Mkasimlya miyasi.” (Levitiko 17:13, 14) Yehofa ŵasakaga kuti ŵandu ŵakwe ajiwonejepe miyasi kuŵa cindu capajika. Jemanjajo ŵasosekwaga kulya nyama nambo ngaŵaga miyasi. Naga awuleje cinyama kuti alye, ŵasosekwaga kusulusya miyasi pasi.
12. Ana Aklistu akusajiwonaga miyasi mwatuli?
12 Pali papite yaka yakuŵalanjika ciwile Yesu, ŵandumetume soni acakulungwa ŵa mumpingo ŵaciklistu ku Yelusalemu ŵasimene. Jemanjaji ŵasimene kuti alole naga mbali sine sya Cilamusi caŵapocele Ayisalayeli mpaka sikamule masengo kwa Aklistu. (Aŵalanje Masengo 15:28, 29; 21:25.) Yehofa ŵakamucisye jemanjaji kupikanicisya kuti miyasi jaliji ciŵela japajika kwa jwalakwe, soni kuti jemanjajo ŵasosekwaga kujiwonaga kuŵa japajika. Aklistu ŵandanda nganalyaga soni kumwa miyasi kapena kulya nyama jangasikita cenene. Yikaŵe kuti jemanjaji ŵatendaga yeleyi, yikalandene ni kutenda cakusakala mpela kulambila milungu jine kapena kutenda cikululu. Kutandila mundaŵi jeleji Aklistu ŵasyesyene akusaŵambala kulya soni kumwa miyasi. Nambi wuli moŵa agano? Yehofa akusasakagape kuti tujiwoneje miyasi kuŵa japajika.
13. Ana ligongo cici Aklistu ŵangakundaga kwataga miyasi m’cilu?
13 Ana yeleyi yikugopolela kuti Aklistu akaneje kwataga miyasi m’cilu? Elo. Yehofa ŵatulamwile kuti tukalya soni kumwa miyasi. Mwambone, naga dokotala ali ŵasalile kuti akamwa ukana, ana mpaka alitotele ukanawo m’mitasi? Nganaŵa atesile yeleyo. Mwakulandana ni yeleyi, lilamusi lyakuti tukalya kapena kumwa miyasi likusagopolelasoni kana kutajidwa miyasi m’cilu mwetu.—Alole Maloŵe Gakumbesi 28.
14, 15. Ana ligongo cici yili yakusosekwa kwa Aklistu kuwucimbicisyaga umi soni kumpikanila Yehofa?
14 Nambo wuli naga dokotala akutusalila kuti cituwe naga ngakututaga miyasi m’cilu mwetu? Mundu jwalijose akusosekwa kusagula kupikanila lilamusi lya Mlungu pangani ja miyasi. Aklistu akusacimbicisya mnope mtuka wa umi waŵatupele Mlungu. M’yoyo, tucisosa matala gane gampaka gatukamucisye kuŵa cijumi, nambo ngasitukunda kuti atutaje miyasi m’cilu mwetu.
15 Tukusatendaga yiliyose yampaka yitukamucisye kuŵa ni umi wambone, nambo ligongo lyakuti miyasi jikusajimilaga umi, soni kuti jili cindu cakusosekwa mnope kwa Mlungu, ngasitukunda kutajidwa miyasi m’cilu. M’yoyo tukusosekwa kumpikanila Yehofa ngaŵaga kulinga kuwulewuya umi wetu mwakasa malamusi gakwe. Yesu jwatite, “Jwalijose jwakusaka kulupusya umi wakwe caciwujasa, nambo jwalijose jwakwasa umi wakwe ligongo lya une caciwupata.” (Matayo 16:25) Tukusosekwa kumpikanila Yehofa ligongo lyakuti tukusamnonyela. Jwalakwe akusamanyilila yakutuŵajilwa. Tukusawuwonaga umi kuŵa ŵakusosekwa soni wapajika mpela mwakusawuwonela Yehofa.—Ahebeli 11:6.
16. Ana ligongo cici ŵakutumicila ŵa Mlungu akusampikanilaga?
16 Ŵakutumicila ŵakulupicika ŵa Mlungu akusaŵa ŵakusacilila kupikanila lilamusi lyakwe lyakwamba miyasi. Jemanjaji ngaŵa mkulya kapena kumwa miyasi, soni ngaŵa mkunda kuti ŵataje miyasi m’yilu mwawo. * Nambo akusakundaga kupocela cikamucisyo cine kuti aŵe cijumi. Jemanjaji akusakulupilila kuti Mkupanganya jwa umi soni miyasi akusamanyililaga yayili yambone kwa jemanjajo. Ana akusakulupilila kuti jwalakwe akusamanyililaga yayili yambone kwa wawojo?
KAKAMULICISYE KA MASENGO MIYASI KAŴAKUNDAGA YEHOFA
17. Ana mu Yisalayeli, Yehofa ŵakundaga litala lyapi lyakamulicisya masengo miyasi?
17 M’cilamusi caŵapelece Mlungu kwa Mose, Yehofa ŵasalile Ayisalayeli kuti, “Pakuŵa umi wa yinyama uli mmiyasi, soni najiŵisile pamalo gakupelecela mbopesi kuti jisiŵilicisyeje ulemwa wenu, [kapena kuti yakulemwa yikululucikwe] miyasi jili cakusiŵilicisya ulemwa wenu.” (Levitiko 17:11) Naga m’Yisalayeli atesile cakulemwa, ŵasosekwaga kum’ŵenda Yehofa kuti amkululucile mwa kupeleka mbopesi ja nyama, soni ŵam’ŵendaga jwambopesi kuti ataje miyasi jine ja nyamajo pamalo gakupelecela mbopesi ku nyumba jakulambilila. Lyeleli ni litalape lyaŵakundaga Yehofa Ayisalayeli kamulicisya masengo miyasi.
18. Ana mbopesi jaŵapelece Yesu jikusatukamucisya catuli?
18 Yesu paŵayice pacilambo capasi, ŵapelece umi wakwe kapena kuti miyasi jakwe kuŵa mbopesi kuti yakulemwa yetu yikululucikwe. Yeleyi yajinjile m’malo mwa mbopesi ja yinyama mpela mwacasacilaga cilamusi. (Matayo 20:28; Ahebeli 10:1) Umi wa Yesu waliji wakusosekwa mnope mwati Yehofa ali amjimwisye Yesu ni kwawula kwinani, Yehofa ŵapele ŵandu upile wakuti mpaka akombole kutama ni umi wangamala.—Yohane 3:16; Ahebeli 9:11, 12; 1 Petulo 1:18, 19.
19. Ana tukusosekwa kutendega cici kuti tukaŵa ni “magambo ga miyasi ja ŵandu wosope”?
19 Tukusamyamicila Yehofa ligongo lyakutupa mtuka wapenani wa umi. M’yoyo tukusosekwa kwasalila ŵandu kuti naga akola cikulupi mwa Yesu, mpaka akombole kutama ni umi wangamala. Tukusiŵanonyelaga ŵandu, soni tucitenda yiliyose yampaka tukombole kuti twajiganye mwampaka awupatile umi welewu. (Ezekieli 3:17-21) M’yoyo, patukutenda yeleyi tuciŵa mpela ndumetume Paulo juŵasasile kuti, “ningola magambo ga miyasi ja ŵandu wosope, ligongo nganinamsisila cilicose, nambo namsalile lisosa lililyose lya Mlungu.” (Masengo 20:26, 27) Kusala yisyene, tukusalosyaga kuti tukusacimbicisya umi soni miyasi patwakwasalila ŵandu ŵane yakwamba Yehofa, soni kuti umi uli wakusosekwa mnope kwa jwalakwe.
^ ndime 16 Kuti amanyilile yejinji pakwamba yakutajidwa miyasi, alole buku jakuti “Ajendelecele Kuŵa M’cinonyelo ca Mlungu,” pa peji 77 mpaka 79, jakuwandisya ŵa Mboni sya Yehofa.
kam_Latn tum_Latn grn_Latn nya_Latn bem_Latn tum_Latn nya_Latn nya_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn cjk_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn cjk_Latn tum_Latn tum_Latn nya_Latn bem_Latn nya_Latn tum_Latn cjk_Latn tum_Latn kik_Latn nya_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tsn_Latn kin_Latn tum_Latn cjk_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn