Kasi Petrosi Ndiyo Wakaŵa Papa Wakwamba?
Pa Malichi 13, 2013, ŵa VATICAN INFORMATION SERVICE, ŵakapharazga kuti: “Kadinala Jorge Mario Bergoglio, S.J., wasoleka kuŵa Papa, muhaliri wa nambara 265 wa Petrosi.”
Vincent Ermoni wakalemba mu buku lake kuti: “Bishopu wa Roma ndiyo ni mulara wa Ekleziya la pa charu chose, pakuti wali kunjira mu malo gha Petrosi Mutuŵa, uyo wakapokera udindo uwu kwa Yesu Khristu.”—THE PRIMACY OF THE BISHOP OF ROME DURING THE FIRST THREE CENTURIES, 1903.
PA Nkhumano Yakwamba ya ku Vatican, pa Julayi 18, 1870, pakadumulika fundo yakuti: ‘Usange munthu munyake wakukana kuti Papa wa Roma ni muhaliri wa Petrosi Wakutumbikika, manyani kuti ngwakugaluka.’
ŴAKATOLIKA mamiliyoni ghanandi pa charu chose ŵakuwona kuti fundo iyo yikadumulika pa nkhumano yakwamba ya ku Vatican mu 1870, ntchisambizgo cha Ekleziya chambura kusinthika. Kweni fumbo ndakuti, Kasi chisambizgo ichi chikukolerana na Malemba? Kasi Papa Francis ni muhaliri nadi wa mpositole Petrosi? Ndipo kasi Petrosi ndiyo wakaŵa papa wakwamba?
‘PA JALAWE ILI NIZENGENGEPO EKLEZIYA LANE’
Mu 1870, dango ilo likapelekeka pa nkhumano ya ku Vatican likajintha pa mazgu gha pa Mateyu 16:16-19 na Yohane 21:15-17. Para tikuŵazga ivyo Yesu wakayowoya na Petrosi kweniso nkhani zinyake za mu Baibolo, tikuwona kuti mpositole Petrosi wakachita vikuru pakati pa Ŵakhristu ŵakwambilira. Nakuti Yesu wakati wakumana na Petrosi kakwamba, wakalongora kuti Petrosi wazamuŵa wakukhazikika nga ni jalawe. (Yohane 1:42) Kweni kasi Khristu wakati Petrosi ndiyo ni mulara wa ŵanyake wose?
Pa Mateyu 16:17, 18, Yesu wakaphalira Petrosi kuti: ‘Nkhukunenera kuti: Ndiwe Petrosi [kung’anamura “Chilibwe”], ndipo pa jalawe ili nizengengepo Ekleziya lane.’ * Kasi Yesu wakang’anamuranga kuti wazengenge “ekleziya,” panji mpingo wake pa Petrosi? Kasi wakang’anamuranga kuti Petrosi ndiyo waŵenge mulara pa wose awo ŵakulondezga Yesu? Kasi ŵapositole ŵanyake awo ŵakaŵapo nyengo yira ŵakaghapulika wuli mazgu gha Yesu agha? Para tikuŵazga mabuku gha Mateyu, Mariko, na Luka, tikuwona kuti pamanyuma ŵapositole ŵakalimbananga vya uyo wakaŵa mulara pakati pawo. (Mateyu 20:20-27; Mariko 9:33-35; Luka 22:24-26) Sono kuŵenge kuti Yesu wakayowoya kale kuti Petrosi ndiyo ni mulara pa wose, kasi mphanyi ŵapositole ŵakalimbanangaso?
Kasi mweneko Petrosi wakaghapulika wuli mazgu gha Yesu agha? Pakuti wakaŵa Muisrayeli, Petrosi wakamanyanga kale mauchimi agho ghakayowoyanga vya “libwe” panji ‘libwe lapakona.’ (Yesaya 8:13, 14; 28:16; Zekariya 3:9) Mu kalata yinyake iyo wakalembera Ŵakhristu ŵanyake, Petrosi wakalongosora kuti ‘libwe lapakona’ ni Yesu Khristu, Mesiya. Petrosi wakazunura lizgu Lachigiriki lakuti pe’tra (lakuyana na ilo Yesu wakayowoya pa Mateyu 16:18) pakuyowoya vya Khristu.—1 Petrosi 2:4-8.
Mpositole Paulosi nayo wakaŵa munthu wakugomezgeka kwa Fumu Yesu. Kasi Paulosi wakagomezganga kuti Yesu wali kupeleka mazaza ghose kwa Petrosi? Paulosi wakamanyanga kuti Petrosi wakaŵa na udindo mu mpingo wa Ŵakhristu, ntheura wakalemba kuti Petrosi wakaŵa yumoza wa “awo ŵakamanyikwanga kuŵa mizati.” (Ŵagalatiya 2:9) Sono kuŵenge kuti Yesu wakasora Petrosi kuŵa mutu wa mpingo, kasi mphanyi wakamanyikwanga waka kuŵa mzati?
Pakuyowoyapo umo Petrosi wakachitira na ŵanthu ŵanyake, Paulosi wakayowoya kwambura kubisa kuti: “Nkhamususka maso na maso, pakuti wakaŵa wakubuda.” (Ŵagalatiya 2:11-14) Paulosi wakamanyanga kuti Khristu wandazenge ekleziya, panji mpingo wake pa Petrosi panji munthu munyake waliyose. Kweni wakagomezganga kuti mpingo ukazengeka pa Yesu Khristu. Paulosi wakamanyanga kuti ‘jalawe lira likaŵa Khristu.’—1 Ŵakorinte 3:9-11; 10:4.
“NDIWE PETROSI . . . ”
Kasi tikwenera kughapulika wuli mazgu agha: ‘Ndiwe Petrosi, ndipo pa jalawe ili nizengengepo ekleziya lane’? Kuti tipulikiske, tikwenera kuŵazga nkhani yose. Kasi Yesu na Petrosi ŵakayowoyanga vichi? Apa vikaŵa kuti Yesu wafumba waka ŵasambiri ŵake, kuti: “Imwe mukuti ndine njani?” Petrosi wakazgora luŵiro kuti: “Ndimwe Khristu, Mwana wa Chiuta wamoyo.” Yesu wakamulumba Petrosi ndipo wakayowoyaso kuti wazengenge “ekleziya,” panji mpingo wake pa “jalawe” lakukhora chomene. Jalawe ili ni Yesu, uyo Petrosi wakamugomezga.—Mateyu 16:15-18.
Kasi tikwenera kughapulika wuli mazgu agha: ‘Ndiwe Petrosi, ndipo pa jalawe ili nizengengepo ekleziya lane’?
Pakuwona fundo izi, ‘Ŵabambo ŵa Ekleziya’ ŵanandi ŵakalemba kuti jalawe ilo likuzunulika pa Mateyu 16:18 ni Khristu. Chiyelezgero, Augustine (354-430) wakalemba kuti: “Fumu yikati: ‘Pa jalawe ili nizengengepo Ekleziya lane,’ chifukwa chakuti Petrosi wakayowoya kuti: ‘Ndimwe Khristu, Mwana wa Chiuta wamoyo.’ Ntheura pa jalawe ilo walizunura ndipo nizengenge Ekleziya lane.’” Kanandi Augustine wakatenge “Jalawe (Petra) ni Khristu.”
Para tingendera chisambizgo cha Katolika icho chilipo sono mbwenu titenge Augustine na ŵanyake ŵakaŵa ŵakugaluka. Nakuti munthu munyake wa vyachisopa wa ku Sweden, Ulrich Luz, wakayowoya kuti vyose ivyo nkhwantha za Baibolo zikuyowoya pa nkhani iyi mazuŵa ghano, mphanyi nkhumano ya ku Vatican mu 1870 yikati waka mbuchigaluka.
KASI PAPA NI MUHALIRI WA PETROSI?
Mpositole Petrosi wakaghamanyanga yayi mazgu ghakuti “papa.” Fundo njakuti mabishopu ghanyake ndigho ghakajichemanga na zina ili m’paka m’ma 800 C.E. Nakuti lizgu ili likamanyikwanga viŵi yayi kuti ni zina lantchindi m’paka kuumaliro wa m’ma 1,000 C.E. Kweniso, pa Ŵakhristu ŵakwambilira palije uyo wakaghanaghanapo kuti mazaza agho ŵakuti ghakapelekeka kwa Petrosi wakalekeraso ŵanyake. Lekani Martin Hengel wa ku Germany wakayowoya kuti ‘tikumanya yayi uko vya upapa ivi vili kufuma, chifukwa palije ukaboni mu mbiri (mdauko) panji chisopa uwo ukukhozgera fundo iyi.’
Paumaliro: Kasi Petrosi ndiyo wakaŵa papa wakwamba? Kasi nayo wakaŵaso na ŵahaliri? Kasi chisambizgo cha Katolika chakuti papa ni mulara wa wose chikukolerana na Malemba? Zgoro pa mafumbo ghose agha ndakuti yayi. Kweni fundo njakuti Yesu wakazenga nadi ekleziya, panji kuti mpingo wake pa iyomwene. (Ŵaefeso 2:20) Ipo fumbo ilo waliyose wakwenera kujifumba ndakuti, Kasi ine nili kuwusanga mpingo waunenesko uwu?
^ ndime 8 Mavesi ghanandi mu nkhani iyi tatora mu Tumbuka Bible.
tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn