Maloŵe gakumbesi
1 YEHOFA
Lina lya Mlungu lyakuti Yehofa likusagopolelaga kuti “Jwalakwe akusayitendakasya yindu kupagwa.” Yehofa ali Mlungu jwamacili gosope soni jwalakwe ni juŵapanganyisye yindu yosope. Jwalakwe akwete macili gakutenda yiliyose yakusaka.
Mu Cihebeli, lina lya Mlungu ŵalilembaga ni yilembo mcece. Mu Cisungu yilemboyi yili YHWH kapena JHVH. Mu Cihebeli caŵakamulicisye masengo pakulemba Baibulo linali lyasimanikwaga ndaŵi syakwana 7,000. Pacilambo cosope ŵandu akusalikolangaga lina lyakuti Yehofa mwakulekanganalekangana mwakamulana ni ciŵeceto cawo.
2 BAIBULO “JASALILIDWE NI MLUNGU”
Mkulemba jusyesyene jwa Baibulo ali Mlungu, nambo jwalakwe ŵakamulicisye masengo ŵandu kuti ajilembe. Yeleyi mpaka tuyilandanye ni nganga jwam’ŵendile mwanace kuti amlembele cikalata. Mlungu ŵakamulicisye masengo msimu wakwe weswela pakwalongolela ŵakulemba Baibulo kuti alembe nganisyo syakwe. Msimuwu walongolelaga ŵakulemba Baibulowo m’matala gakulekanganalekangana. Ndaŵi sine watendekasyaga kugawona mesomkulola kapena kusagamila ni kaneko jemanjajo ŵalembaga yayiweni soni yasagamileyo.
3 SONGA SYA M’BAIBULO
Songa syelesi sili yijiganyo ya m’Baibulo yayikusatagulila usyesyene. Mwambone, songa mpela jakuti “kusyoŵekana ni ŵandu ŵakusakala kukusajonanga ndamo syambone,” jikusatujiganya kuti ŵandu ŵatukusakunguluka nawo mpaka atutendekasye kuti tuŵe ŵandu ŵambone kapena ŵakusakala. (1 Akolinto 15:33) Soni songa jakuti “cilicose camisile mundu cacigowola cicoco” jikusatujiganya kuti mundu ngaŵa mkutila yakuyicisya ya yitendo yakwe.—Agalatia 6:7.
4 YAKULOCESYA
Yili utenga wakutyocela kwa Mlungu. Komboleka kuŵa wakwamba lisosa lya Mlungu, kwajiganya ŵandu ndamo, wakwalamula ŵandu yakusosekwa kutenda, kapena kwelusya ŵandu. Soni komboleka kuŵa utenga wakwamba ya yindu yakutendekwa msogolo. Yakulocesya yejinji ya m’Baibulo yikwanilicikwe.
5 YAKULOCESYA YAKWAMBA MESIYA
Yesu ni juŵakwanilisye yakulocesya yejinji yakwamba Mesiya. Alole libokosi lyakuti “Yakulocesya Yakwamba Mesiya.”
▸ Mtwe 2, ndime 17, soni Maloŵe ga mwiŵanda
6 LISOSA LYA YEHOFA LYA CILAMBO CAPASI
Yehofa ŵapanganyisye cilamboci kuti ciŵe malo gakusalala gakutama ŵandu ŵakusamnonyela. Lisosa lyakweli nganilicenga. Pacangakaŵapa Mlungu cacityosya yakusakala yosope soni cacapa ŵandu wakwe umi wangamala.
7 SATANA
Satana ali lilayika lyalyatandisye kumjimucila Mlungu. Jwalakwe akusakolanjidwa kuti Satana kugopolela kuti “Jwakusisya” ligongo akusalimbana ni Yehofa. Jwalakwe jwaŵelesoni jwakulambusya jwakusasala ya unami yakwamba Mlungu soni kwalambusya ŵandu.
8 MALAYIKA
Yehofa ŵagapanganyisye malayika kalakala mkanapanganye cilambo capasi. Mlungu ŵagapanganyisye malayikaga kuti gatameje kwinani. Pana mamiliyoni gamajinji ga Malayika. (Danieli 7:10) Gakwete mena soni ndamo syakulekanganalekangana, soni malayika gakulupicika gakusakanaga kuti ŵandu agalambileje. Gakwete maukumu soni gakusakamulaga masengo gakulekanganalekangana. Gane mwamasengo gagakusatendaga gali kutumicila kucitengu caucimwene ca Yehofa, kupeleka mautenga, kwacenjela soni kwalongolela ŵakutumicila ŵa Mlungu pacilambo capasi, kupeleka cilango, soni gakusakamucisya nawo masengo gakulalicila. (Salimo 34:7; Ciunukuko 14:6; 22:8, 9) Kusogoloku malayika gaciputa ngondo yalumo ni Yesu. Ngondoji jikusakolanjikwa kuti Alamagedo.—Ciunukuko 16:14, 16; 19:14, 15.
9 ULEMWA
Ulemwa uli cilicose catukusaganicisya soni kutenda cacili cakulekangana ni lisosa lya Yehofa. Ligongo lyakuti ulemwa ukusajonanga unasi wetu ni Mlungu, jwalakwe atupele malamusi soni songa sya m’Baibulo syakutukamucisya kuti tuŵambaleje kutenda ulemwa mwamele. Pandanda, yindu yosope yaŵayipanganyisye Yehofa yaliji yamlama. Nambo Adamu ni Hawa paŵasagwile kuti akampikanila Yehofa, ŵalemwisye soni nganaŵa ŵamlama. Jemanjajo ŵakalambele soni ŵawile. M’yoyo ligongo lyakuti m’weji twajigalile ulemwa kwa Adamu nombesoni tukusakalambala ni kuwa.
10 ALAMAGEDO
Jili ngondo ja Mlungu jajicijonanga cilambo ca Satana soni kumasya yakusakala yosope.
11 UCIMWENE WA MLUNGU
Ucimwene wa Mlungu uli boma jatamilikasisye Yehofa kwinani. Yesu Klistu ni jwali Mwenye jwakwe. Msogolomu, Yehofa cacikamulicisya masengo Ucimwenewu pakutyosya yakusakala yosope. Ucimwene wa Mlungu ucilamulila cilambo cosope capasi.
12 YESU KLISTU
Mlungu ŵampanganyisye Yesu mkanapanganye cilicose. Yehofa ŵamtumisye Yesu pacilambo capasi kukwawila ŵandu wosope. Yesu ali awulajidwe, Yehofa ŵamjimwisye. Sambano jino Yesu akulamulila kwinani mpela Mwenye jwa Ucimwene wa Mlungu.
13 YAKULOCESYA YAKWAMBA YIJUMA 70
Baibulo jalocesye kapena kuti jasasile mkanipaŵe ya ndaŵi jacaciyika Mesiya. Ndaŵiji jaliji kumbesi kwa ndaŵi jajikusakolanjikwa kuti yijuma 69. Yijuma yeleyi yatandile m’caka ca 455 B.C.E. soni yamasile m’caka ca 29 C.E.
Ana tukusamanyilila catuli kuti yijumayi yamasile m’caka ca 29 C.E.? Yijumayi yatandile m’caka ca 455 B.C.E. M’cakaci, Nehemiya ŵayice ku Yelusalemu ni kutanda masengo gakutaŵasoni msindawu. (Danieli 9:25; Nehemiya 2:1, 5-8) Cijuma cikusakola masiku 7. Nambo yakulocesya yeleyi ngayikwamba ya yijuma yakola masiku 7, nambo yikwamba ya yijuma yakola yaka 7. Yeleyi yili m’yoyo mwakamulana ni kaŵalanjile ka yaka ka yakulocesya ya m’Baibulo kakuti “lisiku likusajimila caka.” (Numeri 14:34; Ezekieli 4:6) Yeleyi yikugopolela kuti cijuma cilicose cana yaka 7 soni kuti yijuma 69 yikutenda yaka 483. Kapena kuti Yijuma 69 kuyitupiya ka 7. Naga tukuŵalanjila yaka 483 kutyocela m’caka ca 455 B.C.E., yikutuyikasya m’caka ca 29 C.E. Celeci cili caka cele Yesu ŵabatiswe soni ŵaŵele Mesiya.—Luka 3:1, 2, 21, 22.
Yakulocesyayi yajonjecesyesoni cijuma cimo, yayili yaka yine 7. Mkati mwa ndaŵi jeleji, m’caka ca 33 C.E., Mesiya caciwulajidwa, soni kutandila m’caka ca 36 C.E., utenga wambone wa Ucimwene uciŵa uli ulalicidwe ku mitundu josope ja ŵandu, ngaŵa kwa Ayudape.—Danieli 9:24-27.
14 CIJIGANYO CAUNAMI CA UTATU KAPENA KUTI MWA MLUNGU JUMO MWANA MILUNGU JITATU
Baibulo jikusajiganya kuti Yehofa Mlungu ni jwali Mkupanganya soni kuti jwalakwe ni juŵampanganyisye Yesu mkanapanganye cilicose. (Akolose 1:15, 16) Yesu nganaŵa Mlungu. Jwalakwe nganasala kuti ali jwakulandana ni Mlungu. M’malo mwakwe, jwalakwe ŵasasile kuti, “Atati ali ŵakulungwa kupunda une.” (Yohane 14:28; 1 Akolinto 15:28) Nambo dini sine sikusajiganya kuti mwa Mlungu jumo mwana Milungu jitatu, sikusati, Atati, Mwanace soni msimu weswela. Nambo cijiganyo ca “Utatu” kapena kuti mwa Mlungu jumo mwana Milungu jitatu cangasimanikwaga m’Baibulo. Cijiganyo celeci cili caunami.
Msimu weswela uli macili gakamula masengo ga Mlungu. Gali macili gakwe gangawoneka gakusagakamulicisya masengo pakutenda yakusaka. Msimuwu nganuŵa Mlungu. Mwambone, Aklistu ŵa mu yaka 100 yandanda “ŵagumbalilwe ni msimu weswela,” soni Yehofa ŵaŵecete kuti, “Cinjiwupungulila msimu wangu kwa ŵandu ŵakulekanganalekangana.”—Masengo 2:1-4, 17.
15 MSALABA
Ligongo cici Aklistu ŵasyesyene ŵangakamulicisya masengo msalaba kapena kuti mtanda pakumlambila Mlungu?
Dini jaunami jiŵele jili mkamulicisya masengo msalaba kwandaŵi jelewu pakulambila. Kalakala ŵandu ŵawukamulicisyaga masengo pakulambila yakupanganyikwa soni pamiteto jakwayana ni yagonana jaŵatendaga ŵandu ŵanganaŵa Aklistu. Kwa yaka 300 kutyocela paŵawile Yesu, Aklistu nganakamulicisyaga masengo msalaba pakulambila. Nambo mkupita kwandaŵi, Jwakulamulila jwa Ciloma jwakolanjidwa kuti Constantine ŵatandisye yakuti msalaba uwe cimanyilo ca Aklistu. Ŵakamulicisyaga masengo msalaba pakusaka kuti Ciklistu ciŵe cakumanyikwa mnope. Nambo msalaba nganukola mkamulano uliwose ni Yesu. Buku jine jikusati, “Msalaba wasimanikwaga ni ŵandu, Ciklistu mkanicitande soni kwa ŵandu ŵanganaŵa Aklistu.”—New Catholic Encyclopedia.
Yesu nganawila pamsalaba. Maloŵe gakusagakolanga ŵandu kuti msalaba, mu Cigiliki gakusagopolela “citela cegoloce,” “litabwa,” kapena “citela.” Buku jine jikusati, “M’Malemba ga Cigiliki [Cilangano Casambano] pangali palipose papakusasalaga ya yitela yiŵili yepinjikanye.” (The Companion Bible) M’yoyo Yesu jwawilile pacitela cegoloce.
Yehofa jwangasaka kuti tukamulicisyeje masengo yiwanicisyo kapena yimanyilo patukumlambila.—Eksodo 20:4, 5; 1 Akolinto 10:14.
16 CIKUMBUCILO CA CIWA CA YESU
Yesu ŵalamwile ŵakulijiganya ŵakwe kuti atendeje Cikumbucilo ca ciwa cakwe. Jemanjaji akusatendaga yeleyi caka cilicose palisiku lyele Ayuda akusalikonga kuti Nisani 14. Lisikuli ni lyelesoni Ayisalayeli ŵatendaga Pasaka. Mkate soni finyo yayikusajimila cilu soni miyasi ja Yesu akusayijendesya kwa jwalijose jwayice pa Cikumbucilo. Ŵacacilamulila yalumo ni Yesu akusalyaga soni kumwa finyo. Ŵandu ŵakwete cembeceyo cakutama ni umi wangamala pacilambo capasi akusasimanikwapo pakucimbicisya cakutendekwaco nambo jemanjaji ŵangalya mkate kapena kumwa finyo.
17 ANA ŴANDU PAWILE AKWETE CINDU CINE CACIKUSAJENDELECELA KUTAMA NI UMI?
Ŵandu ŵajinji akusaganisya kuti mundu pawile cindu cine cikusajendelecela kutama ni umi ku malo gane. Nambo Baibulo jikusajiganya kuti ŵandu soni yinyama mbesi jawo jili jakulandana. (Mlaliki 3:19, 20) Mundu pawile, ngaŵa mkupakombola kupumula lipuje, ganisya, kum’ŵenga mundu, kumnonyela mundu, kumkamucisya kapena kum’wulasya.—Mlaliki 9:5, 6, 10.
Maloŵe gakuti msimu mpaka gasalejesoni ya yakupanganyikwa yausimu kapena msimu weswela wawuli macili gakamula masengo ga Mlungu. Baibulo jangajiganya kuti pawile mundu cindu cine cikusajendelecela kutama ni umi.—Eksodo 35:21; Salimo 104:29; Matayo 12:43; Luka 11:13.
18 JEHENA
Jehena lili lina lya ciŵata cacili ciŵandika ni msinda wa Yelusalemu, kwele yiswani wayicomagako. Pangali umboni wakulosya kuti mundaŵi ja Yesu kumaloga yinyama soni ŵandu ŵaliji mkwalagasya kapena kwajoca ŵacijumi. M’yoyo Jehena jangajimila malo gasyesyene gakuwoneka gakwalagacisya soni kwajoca ŵandu ŵawile mpaka kalakala. Yesu paŵasalaga ya ŵandu ŵaŵaponyisye ku Jehena ŵagopolelaga kuti ŵanduwo cacajonanga kwamnope.—Matayo 5:22; 10:28.
19 LIPOPELO LYA AMBUJE
Lyeleli lyaliji lipopelo lyele Yesu ŵapopesile paŵaliji mkwajiganya ŵakulijiganya ŵakwe mwampaka apopelele. Likusakolanjikwasoni kuti lipopelo lya Atati Wetu kapena lipopelo lya cisyasyo. Mwambone, Yesu ŵajiganyisye kuti tupopeleje camti m’yi:
“Lina lyawo liswejesyedwe”
Tupopeleje kwa Yehofa kuti aswejesye lina lyakwe, kapena mbili jakwe ku yaunami yosope yakusam’ŵecetela. Tukusosekwa kupopelela yeleyi kuti jwalijose kwinani soni pacilambo capasi alicimbicisye lina lya Mlungu.
“Ucimwene wawo uyice”
Tupopeleje kuti boma ja Mlungu jijonanje cilambo cakusakala ca Satanaci, soni kuti bomajo jilamulile pacilambo cosope capasi soni kulinganya cilamboci kuŵa paladaiso.
“Lisosa lyawo litendekwe pacilambo capasi”
Tupopeleje kuti lisosa lya Mlungu lya cilambo capasi likwanilicikwe kuti ŵandu ŵakupikanila catame ni umi wamlama m’cilambo ca paladaiso, mpela muŵasacilaga Mlungu paŵapanganyaga ŵandu.
20 CIWOMBOLO
Yehofa ŵapelece ciwombolo pakusaka kwakulupusya ŵandu ku ulemwa ni ciwa. Ciwombolo caliji mtengo wawasosekwaga kulipilila umi waŵajasile Adamu, soni kuwucisya unasi wawajonasice pasikati pa ŵandu ni Yehofa. Mlungu ŵamtumile Yesu pacilambo kukwawila ŵandu wosope ŵakulemwa. Ligongo lya ciwa ca Yesu, ŵandu wosope akwete upile wakutama ni umi wangamala soni kuŵa ŵamlama.
21 LIGONGO CICI CAKA CA 1914 CILI CAKUSOSEKWA MNOPE?
Yakulocesya yayili m’buku ja Danieli mtwe 4 yikutujiganya kuti Mlungu ŵatamilikasisye Ucimwene wakwe mu 1914.
Yakulocesya: Yehofa ŵampele Mwenye Nebukadinesala yakulocesya kupitila m’sagamisi syakwamba citela cekulungwa cacagwisidwe. M’sagamisimo, cisici ca citelaco ŵacitaŵile ni ngwambala sya cisyano kuti cikasipuka kwandaŵi syakwana “msano ni siŵili.” Kaneko citelaco cicisipukasoni.—Danieli 4:1, 10-16.
Ana yakulocesyayi yikugopolela cici kwetuwe? Citelaco cikwimila ulamusi wa Mlungu. Kwa yaka yejinji, Yehofa ŵakamulicisyaga masengo mayimwene ga ku Yelusalemu pakulamulila mtundu wa Ayisalayeli. (1 Mbiri 29:23) Nambo mayimwenega galiji gangakulupicika, m’yoyo ulamusi wawo wamasile. Yelusalemu ŵajonanjidwe m’caka ca 607 B.C.E. M’cakaci ni pasyatandile ndaŵi “msano ni siŵili.” (2 Mafumu 25:1, 8-10; Ezekieli 21:25-27) Yesu paŵasasile kuti, “Yelusalemu caciliŵatidwaliŵatidwa ni mitundu jine,” jwalakwe ŵasalaga ya ndaŵi “msano ni siŵili.” (Luka 21:24) M’yoyo ndaŵi “msano ni siŵili” nganisimala pandaŵi jele Yesu ŵaliji pacilambo capasi. Yehofa ŵasasile kuti cacisagula Mwenye kumbesi kwandaŵi “msano ni siŵili.” Ulamusi wa Mwenye jwasambano jwali Yesu, uciyikasya majali gamajinji kwa ŵandu wosope ŵa Mlungu pacilambo cosope capasi.—Luka 1:30-33.
Ulewu wa ndaŵi “msano ni siŵili”: Ndaŵi “msano ni siŵili” syaliji sya yaka 2,520. Naga tukuŵalanjila yaka 2,520 kutyocela m’caka ca 607 B.C.E. sikusatuyikasya m’caka ca 1914. M’cakaci Yehofa ŵam’ŵisile Yesu jwali Mesiya kuŵa Mwenye jwa Ucimwene wa Mlungu kwinani.
Nambo ana yaka 2,520 tuyiijigele kwapi? Baibulo jikusati ndaŵi sitatu ni litika sili masiku 1,260. (Ciunukuko 12:6, 14) M’yoyo ndaŵi sitatu ni litika kusitupiya kaŵili sikutupa ndaŵi “msano ni siŵili,” kapena kuti masiku 2,520. M’yoyo masiku 2,520 gali gakulandana ni yaka 2,520. Yeleyi yili m’yoyo ligongo lyakuti kaŵalanjile ka yaka ka yakulocesya ya m’Baibulo kakusati “lisiku likusajimila caka.”—Numeri 14:34; Ezekieli 4:6.
22 MIKAYELI JWAMKULUNGWA JWA MALAYIKA
Baibulo jikusagambaga kusala ya jwamkulungwa jwa malayika jumo, jwele lina lyakwe lili Mikayeli.—Danieli 12:1; Yuda 9.
Mikayeli ali Mlongola jwa malayika gakulupicika ga Mlungu. Lilemba lya Ciunukuko 12:7 likusati, “Mikayeli ni malayika gakwe ŵamenyene ni cimjoka, . . . ni malayika gakwe.” Buku ja Ciunukuko jikusasala kuti Mlongola jwa asilikali ŵa Mlungu ali Yesu. M’yoyo Mikayeli lili lina line lya Yesu.—Ciunukuko 19:14-16.
23 MOŴA GAMBESI
Maloŵe gelega gakusasalaga ya ndaŵi ja yakutendekwa yekulungwakulungwa yacitendekwaga pacilambo capasi, Ucimwene wa Mlungu mkanujonanje cilambo ca Satanaci. Maloŵe gakulandana ni gelega gali, “mbesi ja ndaŵi ajino” soni “kuŵapo kwa Mwanace jwa mundu.” Yakulocesya ya m’Baibulo yikusakamulicisya masengo maloŵega payikusala ya moŵa gambesi. (Matayo 24:3, 27, 37) “Moŵa gambesi” gatandite Ucimwene wa Mlungu uli utandite kulamulila kwinani m’caka ca 1914, soni gacimala cilambo ca Satanaci ali acijonasile pa Alamagedo.—2 Timoteo 3:1; 2 Petulo 3:3.
24 KWIMUKA KU ŴAWE
Kukusatendekwa naga Mlungu awucisyesoni umi wa jwam’we. Baibulo jikusasalaga ya ŵandu 9 ŵaŵajimwice ku ŵawe. Eliya, Elisa, Yesu, Petulo, soni Paulo, ŵajimwisyepo ŵawe. Jemanjaji ŵakombolaga kutenda yakusimonjesyayi ligongo lya macili ga Mlungu. Yehofa ŵalagwisye kuti cacijimusya “ŵakulungama ni ŵangalungama ŵakwe” kuti catameje ni umi pacilambo capasi. (Masengo 24:15) Baibulo jikusasalasoni kuti ŵandu ŵane cacajimusya kuti akatame kwinani. Yeleyi yikusatendekwa kwa ŵandu ŵasagulidwe ni Mlungu kuti akatameje ni Yesu kwinani.—Yohane 5:28, 29; 11:25; Afilipi 3:11; Ciunukuko 20:5, 6.
25 YAMISIMU
Kutenda yamisimu jili ndamo jakusakala jele mundu akusakamulana ni misimu jakusakala. Mundu mpaka akamulaneje najo jika kapena kupitila mwa mundu jwine. Mpaka atende yeleyi kupitila mwa sing’anga jwa misimu, jwakuŵeceta ni ŵawe, kapena jwamkomale. Ŵandu ŵakusatendaga yamisimu akusatendaga yeleyi ligongo lyakuti akusakulupilila cijiganyo caunami cakuti mundu pawile msimu wakwe ukusajendelecela kuŵa cijumi soni akusasukaga cindu cakogoya. Misimu jakusakala jikusiŵatendekasya ŵandu kuti akampikanila Mlungu. Mitundu jine jakulupilila misimu jili, kulupilila ndondwa, kulondola cisango, ukomasi, usaŵi, kulupilila kulila kwa yijuni, soni kutenda yamasenga. Mabuku, mafidiyo, yikwangwani, soni atamose nyimbo yikusiŵatendekasya ŵandu kuyiwonaga kuti kutenda yamisimu kwangali cakusawusya cilicose soni kuli kwakusangalasya. Misyungu jejinji ja pamalilo, mpela kupeleka mbopesi kwa ŵawe, yindimba yakumbucila ŵawe. Nambosoni misyungu jine jajikusatendekwa kwa jwamkongwe kapena jwamlume jwele ŵamkwakwe ajasice, kulindilila malilo kuti pakayika misimu jakusakala, yosopeyi yili kulupilila misimu jakusakala. Ŵandu akusakamulicisya masengo mitela pakusaka kamulicisya masengo macili ga misimu jakusakala.—Agalatia 5:20; Ciunukuko 21:8.
26 ULAMUSI WEKULUNGWA MNOPE WA YEHOFA
Yehofa ali Mlungu Jwamaciligose, soni jwalakwe ni juŵapanganyisye yindu yosope. (Ciunukuko 15:3) Lyeleli ni ligongo lyakwe jwalakwe ali Msyene jwa yindu yosope soni ni jwakwete ulamusi wosope pa yakupanganyikwa yakwe. (Salimo 24:1; Yesaya 40:21-23; Ciunukuko 4:11) Jwalakwe jwapelece malamusi ku yindu yosope yaŵayipanganyisye. Yehofa akwetesoni macili gakusagula ŵane kuti aŵe ŵakulamulila. Mpaka tulosye kuti tuli kumbali ja ulamusi wekulungwa wa Mlungu naga tukusamnonyela soni kumpikanila.—1 Mbiri 29:11.
27 KWASA CITUMBO
Kwasa citumbo kuli kuwulaga mwanace jwanganaŵe kupagwa. Kwangatendekwa mwangosi soni kwangatendekwa ligongo lya yakusawusya yine yam’cilu mwa mundu. Kutandila pandaŵi jele jwamkongwe ajigele citumbo, mwanacejo akusaŵaga mundu pajika, ngakusaŵaga mbali ja cilu ca mamagwewo.
28 KUTAJIDWA MIYASI
Kuli litala lyakusalikamulicisya masengo ŵacipatala lyele jwakulwala akusampakaga miyasi jamtundu kapena mbali syakwe mcece syekulungwakulungwa. Miyasiji mpaka jityocele kwa mundu ni kumpa ndaŵi jijojo kapena mpaka jisunjidwe nikumpa mundu pandaŵi jine. Mbali mcece syekulungwakulungwa sya miyasi sili, mesi ga m’miyasi, maselo gecejewu, maselo geswela, soni maselo gakamucisya kuti miyasi jilece kopoka.
29 CAMUKO
Mu Baibulo maloŵe gakuti camuko gangagopolelape kuti cilango. Naga atupele camuko nikuti akutusalila yatukusosekwa kutenda, kutujiganya, soni kutujongolela. Yehofa jwangapeleka camuko mwacipongwe soni mwangalwe. (Miyambo 4:1, 2) Yehofa akusiŵapaga acinangolo cisyasyo cambone pakupelaka camuko. Camuko cakusapeleka Yehofa cikusaŵa cakamula mtima mwati mundu akusacinonyelaga. (Miyambo 12:1) Yehofa akusiŵanonyelaga ŵandu ŵakwe ni ligongo lyakwe akusiŵajiganyaga. Jwalakwe akusiŵasalilaga ŵandu ŵakwe yakusosekwa kutenda kuti ajongolele nganisyo syakulemweceka soni kwakamucisya kuti aganisyeje ni kutendaga yindu yakumnonyelesya jwalakwe. Kwa acinangolo camuko mpaka cipwaticepo kwakamucisya ŵanace wawo kupikanicisya magongo gakusosecela kuŵa ŵakupikanila. Mpaka cigopolelesoni kwajiganya ŵanace kumnonyela Yehofa, nambosoni Maloŵe gakwe, gagali Baibulo, soni kupikanicisya songa sya m’Baibulo.
30 MISIMU JAKUSAKALA
Yili yakupanganyikwa yakusakala yausimu nambo yikwete macili kupunda ŵandu. Misimuji jili malayika gakusakala. Jaŵele jakusakala ligongo lyakuti jalitesile kuŵa acimmagongo ŵa Mlungu ligongo lyakuti nganijimpikanila Mlungu. (Genesis 6:2; Yuda 6) Jakamulene ni Satana pajamjimucile Yehofa.—Deuteronomo 32:17; Luka 8:30; Masengo 16:16; Yakobo 2:19.
nya_Latn tsn_Latn bem_Latn tum_Latn nya_Latn tum_Latn kam_Latn tum_Latn cjk_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn bem_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn lug_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn cjk_Latn tum_Latn nya_Latn nya_Latn lin_Latn nya_Latn cjk_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn nya_Latn nya_Latn tum_Latn swh_Latn nya_Latn tum_Latn nya_Latn nya_Latn umb_Latn tum_Latn bem_Latn nya_Latn nya_Latn cjk_Latn tum_Latn bem_Latn bem_Latn nya_Latn bem_Latn nya_Latn tum_Latn bem_Latn bem_Latn umb_Latn tum_Latn fij_Latn nya_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn nya_Latn tsn_Latn nya_Latn nya_Latn tum_Latn tum_Latn kin_Latn tum_Latn swh_Latn tum_Latn tsn_Latn tum_Latn cjk_Latn tum_Latn uzn_Latn nya_Latn min_Latn tum_Latn swh_Latn tum_Latn