NGANI JA PANDANDA | ANA SAYANSI JIJINJILE MMALO MWA BAIBULO?
Ana Sayansi Jikusakwaya Catuli Wawojo?
Buku jine jagopolela maloŵe jasasile kuti sayansi jili “kulijiganya mwayiŵelele yindu ya m’cipago mwakuyiwungunya cenene soni kuyilinga.” Nambo kutenda yeleyi kukusasosekwa mtawu soni kukusaŵa kwakupesya. Ndaŵi sine ŵasayansi akusawungunya yindu kwandaŵi jelewu mwine mpaka yaka. Ndaŵi sine jemanjaji ŵangapata yakusakayo, nambo ndaŵi syejinji akusakopocela yindu yakamucisya mnope. Kwende tulole yine mwa yindu yeleyi.
Kampani jine ja ku Europe jikopocele litala lyakupanganyila cida cine cakwe cakusefela mesi gakusakala, pakamulicisya masengo mapulasitiki ni masefa gane gakwe. Mwambone, cidaci cakamucisye ŵandu ku Haiti kuti amweje mesi gacasa pandaŵi jele kwatendekwe cisicinya m’caka ca 2010.
Ŵasayansi ŵapanganyisyesoni cida cine cakamucisya kumanyilila mapu ga pacilambo cosope pakamulicisya masengo yindu yine yaŵayiŵisile mwipananga. Cidaci cikusakolanjikwa kuti GPS. Ŵacipanganyisye pakwakamucisya asilikali, nambo apano cikusakamucisyasoni ŵakwendesya galimoto, ndege, sitima, ŵakusakula, soni ŵakwenda pasi kuti amanyilileje kwakwawula. Tukuyamicila mnope ŵasayansi ŵaŵapanganisye cida cakamucisya mnopeci.
Ana akusakamulicisya masengo foni, kompyuta kapena Intaneti? Ana akuliwona kuti apano akwete umi wambone ligongo lya mtela wine wakwe? Kapena ana akusajendaga pa ndege? Naga yili m’yoyo, nikuti sayansi jikwakamucisya m’litala line lyakwe. Yisyene, sayansi jikamucisye ŵandu kola umi wambone.
ANA ŴASAYANSI AKOMBWELE KUTENDA YATULI MOŴA AGANO?
Ŵasayansi ŵa moŵa agano akusawungunya mnope yindu yakupanganyikwa pakusaka kumanyilila yejinji. Ŵasayansi ŵane akusawungunya mnope kuti amanyilile mwajiŵelele atomu, ŵane akusawungunya mnope kuti amanyilile muyaŵelele yindu ya m’cipago yaka mabiliyoni gejinji munyumamu. Jemanjaji akuwungunya palipose kupwatikapo yindu yangawoneka, soni yangakamulika, mwati ŵane akusayiwona kuti yikaŵe kuti Mlungu jwamkolasile m’Baibulo apali, akampatile.
Ŵasayansi ŵane ŵakumanyika mnope akutenda yejinji kupunda pelepa. Jwasayansi jwine lina lyakwe Amir D. Aczel, jwayikolasile yakusatenda jemanjaji kuti, “kusisyana kwa ŵasayansi pangani jakupagwa kwa Mlungu.” Mwambone, jwasayansi jwine jwasasile kuti “kusoŵa kwa umboni wakuwoneka cenene wakulosya kuti Mlungu juŵapanganyisye yindu ya m’cipago apali, kukusatusimicisya kuti kusa kuno kwangali Mlungu.” Ŵane ayikene pakusala kuti yaŵatendega Mlungu jwamkolasile m’Baibulo yili ya “masenga,” soni yili “yakwasokonasya ŵandu.” *
Nambope, mpaka papagwe ciwusyo cakuti, Ana ŵasayansi akumanyilila cenene yakupanganyikwa yosope mwati mpaka asale kuti akumanyilila cilicose? Kwanga kwangapita mumbali kuli kwakuti, iyayi. Yili yisyene kuti sayansi jijawile paujo mnope, nambo ŵasayansi ŵajinji akusamanyilila kuti pana yindu yine yejinji yangakuyimanyilila, soni ngasayimanyilila kwene. Pangani jeleji jwasayansi jwine jwakucimbicikwa mnope lina lyakwe Steven Weinberg ŵatite, “Ngasitumanyilila cenene cindu cilicose mpaka kalakala.” Jwasayansi jwine jwa ku Britain jwakulola yamwipananga lina lyakwe Martin Rees, ŵalembile kuti, “Komboleleka kuti pana yindu yine yele ŵandu ngasayipikanicisya mpaka kalakala.” Yisyene, ŵasayansi ŵa moŵa agano ngaŵa mkupikanicisya cilicose kutandila pa kaselo kamwana mpaka pa yakupanganyikwa yekulungwakulungwa. Alole yisyasyo yakuyicisyayi.
Ngakupikanicisyape cenene mwagakusapatila maselo macili, mwagakusakopocesya yindu yakamucisya m’cilu, soni kugaŵikana kwakwe.
Nambo ŵasayansi ŵangapikanicisya mwagaŵelele macili gelega. Jemanjaji ŵangamanyilila kusyesyene mwayikusaŵela kuti maciliga gatuwutileje pasi patusumbile, kapena kuti lwesi luŵeje m’malo gakwe palukusyungulila cilambo capasi.
Jemanjaji ŵayigaŵile yinduyi m’makuga gaŵili. Likuga lyandanda lili yindu yangamanyika soni lyaŵili lili macili gangamanyika. Ŵasayansi ŵangamanyilila mwayiŵelele yindu yeleyi.
Panasoni yindu yine yejinji yele ŵasayansi ngakuyimanyilila. Ligongo cici? Jwasayansi jwine ŵalembile kuti, “Ngatukusamanyilila yejinji ligongo lyakuti nganitukola lunda lwakwanila. Kwa une ngusayiwona kuti sayansi jikusakopocela yindu yakutesya lung’wanu, soni jikusatukamucisya kulijiganya yejinji.”
Naga akusayiwona kuti sayansi jisigele panandi kwinjila mmalo mwa Baibulo, soni kuti jikutindana ni yikulupi yakwamba Mlungu, akusosekwa kuganicisya ayi, Naga ŵasayansi ŵalunda soni ŵakwete yida yamacili mnope agambile kumanyilila yakupanganyikwa yakuŵalanjikape, ana mpaka luŵe lunda kuwutucila ganisya kuti kwangali Mlungu? Buku jakolanjikwa kuti Encyclopedia Britannica jasasile kuti, “Papite yaka ciŵandika 4,000 ŵandu ali mkulijiganya ya yandondwa, soni yine yamwipananga, nambo ŵandu akumanyililape yindu yamnono mpela muyaŵelele ni Ababulo ŵakala.”
Ŵamboni sya Yehofa akusacimbicisya nganisyo sya mundu jwalijose pangani jeleji. Tukusakuya maloŵe ga m’Baibulo gakuti, “Akunde kuti kulitimalika kwawo kumanyice kwa wosope.” (Afilipi 4:5) Paligongo lyeleli tukwaŵenda kuti aŵalanje ngani jakuyicisyaji kuti alole kamulana kwa sayansi ni ngani sya m’Baibulo.
^ ndime 9 Ŵandu ŵane ngakusajikulupilila Baibulo ligongo lya yijiganyo ya dini, mpela cijiganyo cakuti cilamboci cili pasikati pene pa yakupanganyikwa yosope yamwipananga, kapena cakuti Mlungu ŵapanganyisye cilamboci kwa masiku msano ni limo ga ma awala 24.—Alole libokosi lyakuti “ Kamulana kwa Baibulo ni Yapatile Ŵasayansi.”
nya_Latn nya_Latn tum_Latn bem_Latn tum_Latn nya_Latn swh_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn nya_Latn tum_Latn