Kasi Dango Ilo Chiuta Wakapa Ŵaisrayeli Likaŵa Laurunji?
KHOTI linyake likadumura kuti ŵanthu ŵaŵiri ŵakomeke. Likatenge ŵali na mulandu wakukoma. Likadumura ivi kwambura kumanya kuti ukaboni uwo likapika ukaŵa wautesi. Pamasinda, khoti likamanya kuti ŵanthu aŵa ŵakaŵavya mulandu, yumoza wakapona kweni munyake ŵakaŵa kuti ŵamukoma kale, pakaŵavya chakuti ŵangachita.
Pakuti ŵanthu ŵangeruzga mwambura urunji, Baibolo likuti: ‘Mulondezgenge urunji.’ (Duteronome 16:20) Para ŵeruzgi ŵakweruzga mwaurunji, ŵanthu ŵakukondwa. Dango la Chiuta likawovwiranga Ŵaisrayeli kuti ŵeruzgenge milandu kwambura kutemwera kweniso mwaurunji. Tiyeni tidumbiskane fundo za mu Dango ili kuti tiwone usange ‘nthowa za Chiuta zose ni zaurunji.’—Duteronome 32:4.
ŴERUZGI ŴAŴE ‘ŴAVINJERU, ŴAMAHARA NA ŴAKUMANYA TUNTHU’
Ŵanthu ŵakukondwa chomene para ŵeruzgi ŵakuchita vinthu mwaumanyi, mwaurunji kweniso para ŵakutinkha vimbundi. Dango la Chiuta likatenge ndimo ŵeruzgi ŵaŵirenge nthena. Apo Ŵaisrayeli ŵakaŵa mu mapopa, Chiuta wakaphalira Mozesi kuti wasore ‘ŵanalume ŵakwenelera na ŵamahara, ŵakumopa Chiuta, ŵanthu ŵaunenesko, ŵakutinkha chimbundi’ kuti ŵaŵe ŵeruzgi. (Exodus 18:21, 22) Pati pajumpha vyaka 40, Chiuta wakawerezgapo fundo yakuti ŵeruzgi ŵakwenera kuŵa ‘ŵanalume ŵavinjeru, ŵamahara na ŵakumanya tunthu.’—Duteronome 1:13-17.
Pamasinda, Themba Yehoshafati * la fuko la Yuda, likaphalira ŵeruzgi kuti: ‘Chenjerani umo muchitirenge, pakuti mukweruzgira ŵanthu yayi kweni Yehova, uyo wali namwe pakweruzga. Ntheura, wofi wa Yehova uŵenge namwe, chenjerani pakuchita, chifukwa kulije kwananga mwa Yehova Chiuta withu, panji sankho pa munthu, panji kupokera vimbundi.’ (2 Midauko 19:6, 7) Ntheura Yehoshafati wakakumbuska ŵeruzgi kuti para ŵakweruzga mwakutemwera kweniso kuchita vinthu mwauryezi, ŵazamuŵa na mulandu kwa Chiuta.
Mtundu wose wa Israyeli ukaŵanga wakuvikilirika usange ŵeruzgi ŵalondezga ivyo vili mu Dango la Chiuta. Kweni mu Dango mukaŵa fundo izo zikawovwiranga ŵeruzgi kuti ŵadumure makora nkhani, na zakusuzga wuwo. Kasi fundo zinyake zikaŵa zakuti wuli?
FUNDO IZO ZIKAWOVWIRANGA KUTI ŴERUZGE MWAURUNJI
Nangauli ŵeruzgi ŵakeneranga kuŵa ŵamahara na ŵakumanya tunthu, kweni ŵakeneranga yayi kweruzga mwakuyana na umanyi wawo. Yehova wakaŵapa fundo kweniso ulongozgi uwo ukaŵawovwiranga kuti ŵeruzge mwaurunji. Tiyeni tiwone zinyake mwa fundo izi.
Ŵakeneranga kufumbisiska. Chiuta wakaphalira ŵeruzgi kuti: “Pulikani milandu ya ŵabali ŵinu, na kweruzga mwaurunji.” (Duteronome 1:16) Ŵeruzgi ŵangeruzga mwaurunji para ŵamanya nkhani yose. Lekani Chiuta wakaŵaphalira kuti: “Ntheura mufumbisiske, na kupenjiska, na kufumbilira makora.” Ŵeruzgi ŵakeneranga kuwoneseska kuti nkhani ‘njaunenesko’ pambere ŵandadumure.—Duteronome 13:14; 17:4.
Pakeneranga kuŵa ŵakaboni. Ivyo ŵakaboni ŵakayowoyanga vikawovwiranga chomene pakufumbilira nkhani. Dango la Chiuta likatenge kaboni yumoza ngwakukwana yayi pa mulandu kweni “pa milomo ya ŵakaboni ŵaŵiri panji . . . ŵatatu, mulandu ukhozgeke.” (Duteronome 19:15) Dango la Chiuta likaphalira ŵakaboni kuti: ‘Ungathandazganga lumbiri lwautesi. Ungaŵanga pamoza na muheni kuŵa kaboni wambura urunji.’—Exodus 23:1.
Ŵakaboni ŵakeneranga kuyowoya unenesko. Chikaŵa chakofya chomene kupeleka ukaboni wautesi pa mulandu. Dango likatenge: ‘Ŵeruzgi ŵafumbisiske na mwamphu; ndipo usange kaboni ni mutesi, wamupanikizgira utesi mwana munyake, muchite nayo nga umo iyo wakhumbiranga kuti vichitikire mwana munyake. Muwuskemo uheni uwu mukati mwinu.’ (Duteronome 19:17-19) Ntheura usange munthu wapusikizgira munyake kuti wamupoke chiharo, iyo ndiyo wakapokekanga chiharo chakuyana na icho wakhumbanga kupoka. Kweniso usange wapeleka ukaboni wakuti munthu munyake wakwenelera nyifwa, uku pasi pa mtima wakumanyirathu kuti mbutesi, iyo ndiyo wakeneranga kukomeka. Fundo iyi yikawovwiranga waliyose kuti wayowoyenge unenesko.
Ŵakeneranga kweruzga mwambura kutemwera. Para ŵeruzgi ŵasanga ukaboni wose, ŵakeneranga kudumura nkhani. Apa ndipo ŵakeneranga kulondezga fundo ya mu Dango la Chiuta. Fundo iyi yikuti: ‘Ungachitanga kwambura urunji mu kweruzga milandu; ungatemweranga mukavu chara, panji kutemwera musambazi, kweni weruzge mulandu wa munthu munyako mu urunji.’ (Leviticus 19:15) Ntheura pa mulandu uliwose, ŵeruzgi ŵakeneranga kweruzga mwakuyana na umo nkhani iyo yiliri nadi. Ŵakeneranga kulumba chisko yayi.
Fundo izo tadumbiskana apa zikalembeka ni kale chomene, kweni zingawovwiraso awo ŵakweruzga milandu mazuŵa ghano. Para ŵeruzgi ŵangalondezga fundo izi, ndikuti milandu yidumulikenge mwaurunji ndipo paŵavyenge wakudandawura.
ŴANTHU ŴAKAKONDWANGA PARA PALI URUNJI
Mozesi, wakafumba Ŵaisrayeli kuti: ‘Kasi ni mtundu ngu ukuru wa ŵanthu weneuwo uli na vilayizgo na maweruzgo ghaurunji ghakuŵa nga ni dango lose ili, ilo nimika pamaso pinu muhanya uno?’ (Duteronome 4:8) Ŵaisrayeli pera ndiwo ŵakaŵa na Dango la Chiuta. Solomoni wakalondezganga malango gha Yehova pa unyamata wake. Ntheura apo wakaŵa themba, ŵanthu ‘ŵakakhalanga makoraghene’ mwamtende, ndipo “ŵakaryanga na kumwa na kukondwa.”—1 Mathemba 4:20, 25.
Kweni chachitima ntchakuti, pati pajumpha nyengo, Ŵaisrayeli ŵakaleka kulondezga malango gha Chiuta. Lekani Chiuta wakaphalira Yeremiya kuti: ‘Ehena, ŵakana mazgu gha Yehova, kasi ŵali na vinjeru wuli?’ (Yeremiya 8:9) Pamanyuma, msumba wa Yerusalemu ukazgoka “muzi wa ndopa” kweniso mukazura “maunyankhasi.” Paumaliro, ukaparanyika ndipo ukazgoka mapopa vyaka 70.—Ezekiel 22:2; Yeremiya 25:11.
Panyengo iyo Yesaya wakaŵa ntchimi, vinthu vikaŵa makora yayi mu Israyeli. Iyo wakakumbuka umo vikaŵira apo Ŵaisrayeli ŵakalondezganga malango gha Chiuta. Wakati: ‘Para maweruzgo ghinu ghali mu charu, ŵanthu ŵakusambira urunji.’—Yesaya 26:9.
Yesaya wakakondwa chomene Chiuta wati wamuphalira kuti walembe vya Yesu Khristu uyo wazamuŵa Themba. Wakati: ‘Kuti wazamweruzga mwakuyana na ivyo maso ghake ghawona yayi, nesi kuchenya pakupulika waka mu makutu ghake; kweni weruzgenge ŵakavu mwaurunji, wazamweruzga makora ŵakuyuyuka mu charu.’ (Yesaya 11:3, 4) Mu Ufumu wa Chiuta, wose awo ŵazamuŵamo ŵazamukondwa para Themba ili lazakamba kulamulira.—Mateyu 6:10.
^ ndime 6 Zina lakuti Yehoshafati likung’anamura kuti “Yehova Ni Mweruzgi.”
Manyani Vinandi
Kasi Fundo Izo Zili mu Baibolo Zikutovwira Wuli?
Yesu wakalongosora kuti ŵanthu ŵakwenera kulongozgeka. Wakayowoyaso fundo ziŵiri za mu Baibolo izo ni zakovwira chomene.
tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn