NKHANI YA PAPEJI LAKWAMBA | VO VACHITIKA KUTI BAYIBOLU LIFIKI MPAKA SONU
Ŵanthu Anandi Akhumbanga Kuti Bayibolu Limali
VO ACHITANGA: Alongozi andali ndi alongozi avisopa anandi agwirisiyanga ntchitu fundu zawu m’malu mwakugwirisiya ntchitu fundu za m’Bayibolu. Kanandi akanizanga ŵanthu kugula, kusindikiza ndipuso kufwatuliya Bayibolu. Ŵanaŵaniyani vakuwoniyapu viŵi ivi:
Cham’ma 167 B.C.E.: Fumu Seleucid Antiochus Epiphanes yo wakhumbanga kuti Ayuda alondongi chisopa cha Agiriki, wangulamula kuti ŵanthu anangi mipukutu yosi ya Malemba Ngachiheberi. Wakulemba mbiri munyaki, zina laki Heinrich Graetz, wangulemba kuti: Fumu Seleucid yingutuma ŵanthu kuti, “Akeluwengi ndi kuwotcha mipukutu ya Malangu peposi po ayisaniya, ndipuso kuti abayengi weyosi yo wadandaula kuti aleki kunanga mipukutu yeniyi.”
M’vyaka vapakati pa 476 AD ndi 1500 AD: Alongozi anyaki a chisopa cha Katolika angukwiya chifukwa chakuti ŵanthu a mutchalitchi lawu asambizanga vo Bayibolu likamba m’malu mwakusambiza visambizu va Chikatolika. Munthu weyosi yo wasanilika ndi Bayibolu m’malu mwakusanilika ndi buku la m’Bayibolu la Sumu mu Chilatini, amuwonanga kuti ngwakugaluka. Yiwu angujalikisa dangu ndipu angutuma ŵanthu ŵawu kuti afufuzengi mwakuphwere ndipuso mwaphamphu panyumba yeyosi kuti asaniyi munthu yo wawoneka kuti ngwakugaluka. Ndipuso angutumika kuti abayengi munthu weyosi yo amusaniya kuti ngwakugaluka.
Asani ŵanthu angulinanga nadi Bayibolu uthenga waki mphanyi kulivi.
VO VAWOVYA KUTI BAYIBOLU LIFIKI MPAKA SONU: Fumu Antiochus yalimbananga ndi Ayuda wo ajanga mu Yisraele, kweni pa nyengu iyi, Ayuda anyaki ajanga m’vyaru vinyaki. Akufwatuliya Bayibolu anyaki angukamba kuti cham’ma 100 C.E., Ayuda anandi ajanga m’vyaru vinyaki. Ayuda ŵenaŵa asunganga mipukutu ya Malemba mumasinagogi ndipu Malemba yanga ndingu ŵana ŵawu kweniso Akhristu agwirisiyanga ntchitu.
M’vyaka vapakati pa 476 AD ndi 1500 AD, ŵanthu wo ayanjanga Bayibolu angulutiriza kulifwatuliya chinanga kuti atombozekanga. Mu chaka cha 1400 C.E., vigaŵa vinyaki va Bayibolu vasanilikanga mu vineneru 33, kweni pa nyengu iyi ndipu makina ngakusindikiziya mabuku kulivi. Pavuli paki, ŵanthu angufwatuliya ndi kusindikiza Mabayibolu nganandi.
MO VAWOVYE: Chinanga kuti mafumu ndipuso alongozi avisopa akhumbanga kuti Bayibolu limali kweni sonu Bayibolu lisanilika ndi ŵanthu anandi ndipu lafwatulikiya mu vineneru vinandi kuluska buku lelosi. Bayibolu lawovya ŵanthu m’vyaru vinyaki kupanga malangu, lasintha mijalidu ndipuso vakuchita va ŵanthu anandi.
tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn