YATULIYA MUNKHANI ZIDU ZAKALI
“Kumbi Unganu Unyaki Tazamukuŵa Nawu Zukwanji?”
KWENGA kukumaliya kwa November mu 1932 mutawuni ya Mexico. Sabata yimoza ivi vechendachitiki, mutawuni iyi yo yenga ndi ŵanthu akujumpha 1 miliyoni, anguŵikamu maroboti ngakwamba. Kweni sonu nkhani ya maroboti yenga mbiri yakali. Atolankhani angwamba kulemba nkhani yinyaki yasonu. Yiwu anguluta ndi makamera ngawu ku siteshoni ya sitima kuti akalindizgi mulendu wapade. Mulendu uyu wenga Joseph F. Rutherford yo panyengu iyi wenga pulezidenti wa Watch Tower Society. Penga so Akaboni a m’charu ichi wo anguza kuzilondere mubali Rutherford yo wanguziya unganu wachigaŵa wa mazuŵa ngatatu.
Magazini ya The Golden Age yo sonu titiyidana kuti Jani Masu! yingukamba kuti, “Tikayika cha kuti unganu uwu uŵengi umoza mwa maunganu ngakukhumbika ukongwa mu mbiri ya Mexico pa nkhani yakupharazga uneneska.” Ntchinthu wuli chinguchitisa kuti unganu uwu, wo wenga ndi ŵanthu 150 pe, uje wakukhumbika ukongwa?
Ivi vechendachitiki, m’charu cha Mexico mwenga Akaboni amanavi. Kwamba mu 1919, m’charu ichi mungwamba kuchitika maunganu ngamanangamana, kweni pavuli paki chiŵerengeru cha mipingu chingwamba kusika. Mu 1929, mutawuni ya Mexico mungujulika ofesi ya nthambi. Vinthu vingwamba kuwoneka nge viyambengi kwenda umampha. Kweni penga vinthu vinyaki vo vachitisanga kuti ntchitu yidu yileki kuluta panthazi. Apayiniya ŵati aŵakambiya kuti angachitanga malonda cha pakupharazga, mpayiniya yumoza wanguleka ndipu wangwambisa kagulu kaki kuti asambirengi Bayibolu. Pa nyengu iyi, yo wawoneliyanga ofesi wanguchita vinthu vo Bayibolu likana ndipu angumulekesa. Akaboni akugomezgeka ku Mexico akhumbikanga kuchiskika.
Mubali Rutherford wati waza ku Mexico, wanguŵachiska ukongwa abali akugomezgeka yaŵa. Iyu wangukamba nkhani ziŵi zakuchiska pa unganu kweniso nkhani zinkhondi zo zingukambika pa wayilesi. Yaka kenga kakwamba kuti abali agwirisiyi ntchitu wayilesi pakupharazga uthenga wamapha m’charu cha Mexico. Unganu wati wamala, mubali yo wangusankhika sonu kuti wawoneliyengi ofesi ya nthambi wangwamba kulongozga ntchitu yakupharazga. Akaboni angwamba kupharazga mwaphamphu ndipu Yehova wanguŵatumbika.
Mu 1933 m’charu cha Mexico munguchitika maunganu ngaŵi. Unyaki unguchitikiya mutawuni ya Veracruz ndipu unyaki unguchitikiya mutawuni ya Mexico. Chifukwa chakulimbikiya kupharazga, anandi angusambira uneneska. Mu 1931, m’charu ichi mwenga apharazgi 82. Pati pajumpha vyaka 10 chiŵerengeru chingusazgikiyaku maulendu 10. Mu 1941 ŵanthu pafupifupi 1,000 anguza ku unganu wo unguchitikiya mutawuni ya Mexico.
“ANGUZAZA MUMISEWU”
Mu 1943, Akaboni apinganga vikwangwani kuti aziŵisi ŵanthu za unganu wa mutu wakuti “Free Nation’s” wo unguchitika mu matawuni 12 ngaku Mexico. * Vikwangwani viŵi avimangiliyanga pamoza ndipu avipayikanga paphewa. Chinyaki chalendiyanga kumsana, chinyaki pamtima. Nthowa iyi ndiyu Akaboni apharazgiyanga kwambiya mu 1936.
Pakukamba za upharazgi wa vikwangwani, magazini ya La Nación yingukamba kuti: “Pa zuŵa lakwamba la unganu [Akaboni] angupempheka kuti adani ŵanthu anandi. Mawa laki, kunguza ŵanthu anandi.” Tchalitchi la Katorika lingukondwa cha kuti ŵanthu avwisiyanga. Ivi vinguchitisa kuti ayambi kususka Akaboni. Chinanga kuti asuskikanga abali ndi azichi angulutirizga kupharazga mumsewu mwambula mantha. Magazini ya La Nación yingukamba so kuti: “Ŵanthu wosi mutawuni anguŵawona . . . abali ndi azichi anguja nge ‘vikwangwani.’” Nkhani iyi yenga ndi chithuzi cho chalongonga abali wo apharazganga mumisewu ya mutawuni ya Mexico. Pasi pachithuzi ichi penga mazu ngakuti: “Anguzaza mumisewu.”
“PA MABEDI PENGA PAKUWOWOFOKA KWENISO PAKUFUNDA KUPHARA PA SIMENTI”
Pa nyengu iyi, Akaboni anandi akhumbikanga kujipereka kuti akasanilikepu pa maunganu nganyaki ngo ngachitikanga ku Mexico. Ŵanthu anandi atuliyanga kumizi ko kwengavi njanji ndi misewu. Mpingu unyaki ungulemba kuti, ‘Sitima zifikaku cha kunu.’ Yiwu akhumbikanga kukwera mahachi pamwenga kwenda pasi mazuŵa nganandi kuti akafiki ko akweliyanga sitima.
Akaboni anandi ŵenga akavu ndipu vaŵasuzganga kusaniya ndalama zakwende pakuluta ku unganu. Asani afika, anandi ajanga ndi Akaboni anyawu, ndipu aŵalondiyanga umampha munyumba zawu. Anyaki agonanga mu Nyumba za Ufumu. Pa unganu unyaki, abali akukwana 90 angufikiya ku ofesi ya nthambi. Kwenuku, yiwu angundandalika makatoni nga mabuku kuti ngaje nge mabedi ngakugonapu. Nkhani yinyaki mu Buku Lapachaka yingukamba kuti, abali yaŵa anguwonga ukongwa chifukwa “pa mabedi [yanga] penga pakuwowofoka kweniso pakufunda kuphara pa simenti.”
Akaboni yaŵa awonganga ukongwa kuwungana ndi abali ndipu awonanga kuti asuzgikanga pawaka cha kufika pa maunganu yanga. Mazuŵa nganu, penipo chiŵerengeru cha apharazgi ku Mexico che pafupi kufika 1 miliyoni, mtima wakuwonga weche ŵaka. * Ripoti lo ofesi ya nthambi yingulemba mu 1949, linguti: “Masuzgu ngo abali akumana nangu ngatiŵawezge vuli cha chifukwa yiwu akambisana kwa nyengu yitali fundu zo asambira pa unganu wewosi wo wachitika ndipu nyengu zosi afumba kuti, Kumbi unganu unyaki tazamukuŵa nawu zukwanji?” Abali ndi azichi ku Mexico ŵeche ndi mtima wakuwonga mpaka sonu.—Yatuliya munkhani zidu zakali ku Central America.
^ ndimi 9 Buku Lapachaka la 1944, lingukamba kuti unganu uwu unguwovya kuti “Akaboni aku Yehova aziŵiki m’charu chosi cha Mexico.”
^ ndimi 14 Ku Mexico ŵanthu 2,262,646 anguza ku Chikumbusu mu 2016.
nya_Latn kmb_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn nya_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn