NKHANI YA PACHIKOPI | KASI TIKWENERA KUGOMEZGA CHOMENE SAYANSI M’MALO MWA BAIBOLO?
Sayansi Yikutovwira
Kasi sayansi ni vichi? Dikishonare yinyake yikuti sayansi ni masambiro gha vinthu vya chilengiwa. Pakusambira pakuŵa ntchito yikuru. Ŵakuyezgelera, kupima, kweniso ŵakuwoneseska ivyo vikuchitika. Pakutora masabata, myezi, panji vyaka kuti ŵasayansi ŵamanye vinthu. Nyengo zinyake ŵakuphyoka pawaka. Kweni nyengo zinyake ivyo ŵakusanga vikovwira ŵanthu. Tiyeni tiwone vinyake ivyo ŵasanga.
Kampani yinyake ku Europe yili kupanga kapayipi kakumwera maji ako kakovwira munthu kuti waleke kulwara para wamwa maji ghaheni. Kapayipi aka kakovwira chomene para kwachitika masoka gha chilengiwa. Mu 2010, kakawovwira ŵanthu ku Haiti apo kukachitika chindindindi.
Ŵasayansi ŵali kupayika masetilayiti mu mlengalenga agho ghakovwira madilayivara, ŵakwendeska ndege, ŵakwendeska sitima, na ŵanthu ŵanyake kuti ŵamanyenge uko ŵakuluta. Masetilayiti agha ghakuchemeka kuti GPS. Chifukwa cha masetilayiti agha, magalimoto ghanyake, mafoni, na makompyuta, ghakulongora mapu. Ivi vikovwira munthu kumanya uko wali na uko wakuluta.
Mazuŵa ghano kuli mafoni, makompyuta, ndege, na Intaneti. Kweniso ŵasayansi ŵasanga nthowa zinandi zakuchizgira matenda. Ivi vikovwira chomene ŵanthu.
KASI ŴASAYANSI ŴAKUMANYA VYOSE?
Ŵasayansi ŵachali kusambira vinandi vya chilengiwa. Ŵanyake ŵakusambira vya nkhongono ya nyukiliya. Ŵanyake ŵakusambira umo vinthu vikaŵirako. Pakuti ŵakusambira vyakuwoneka na vyambura kuwoneka wuwo, ŵakuwona kuti Chiuta waŵengeko mphanyi ŵali kumusanga.
Amir D. Aczel wakati: “Ŵasayansi ŵakugomezga kuti Chiuta kulije.” Wasayansi munyake wakati: “Kuyana na ivyo tasambira kweniso ivyo tasanga, palije ukaboni wakuti Chiuta waliko.” Ŵanyake ŵakuti ivyo Baibolo likuyowoya ni vidokoni waka kweniso ni nkhani zautesi. *
Kweni fumbo ndakuti: Kasi ŵasayansi ŵakumanya vyose? Yayi. Steven Weinberg wakati: “Pali vinandi vyakuti tisambire, ndipo tingakwaniska yayi kumanya vyose.” Munyake wakati: “Vinyake tingavipulikiska yayi.” Wonani vinyake ivyo ŵasayansi ŵakuleka kupulikiska.
Maselo ghakovwira kuti munthu waŵe na nkhongono kweniso kuti wakulenge. Kweni ŵasayansi ŵakumanya makora yayi umo vyose vikwendera.
Para munthu waponya kanthu muchanya kakuwelera pasi. Kweniso mwezi ukwenda mu nthowa yake para ukuzingilira charu. Vyose ivi vikuchitika chifukwa cha nkhongono ya kuguza iyo yili pa charu chapasi. Ŵasayansi ŵakupulikiska yayi umo nkhongono iyi yikugwilira ntchito.
Ŵasayansi ŵali na makina ghankhongono ghakupimira vinthu, kweni para ŵakupima ŵakuwona vyose yayi.
Chifukwa wuli ntchiwemi kumanya kuti vinyake ŵasayansi vikuŵatonda? Wasayansi munyake wakati: “Pakuti tikumanya vichoko waka, ipo tikwenera kulutilira kusambira.”
Kasi tikwenera kugomezga chomene sayansi m’malo mwa Baibolo? Ŵasayansi ŵakuyezga nthowa zakupambanapambana kuti ŵamanye vinandi mu chilengiwa, kweni vikuŵatonda. Kasi ivyo ŵakuleka kuvipulikiska tingati ni vyambura ntchito? Kasi ni vyakuti tingavimanya yayi? Mu nyengo yakale ku Babuloni kukaŵa ŵanthu awo ŵakasandanga vya chilengiwa. Buku linyake likuti: “Ŵababuloni ŵakamanyanga vinandi yayi. Sono pajumpha vyaka pafupifupi 4,000, kweni ŵasayansi ŵamazuŵa ghano nawo ŵakumanya vinandi yayi.”—Encyclopedia Britannica.
Waliyose wakwenera kusankha yekha ivyo wagomezgenge pa nkhani iyi. Ŵakaboni ŵa Yehova ŵakulondezga ivyo Baibolo likuyowoya. Likuti: “Mahara ghinu ghamanyikwe ku ŵanthu wose.” (Ŵafilipi 4:5) Para namwe mungasanda, muwonenge kuti vinyake ivyo ŵasayansi ŵakusanga vikukolerana na ivyo vili mu Baibolo.
^ ndime 9 Ŵanthu ŵanyake ŵakugomezga yayi ivyo Baibolo likuyowoya chifukwa cha ivyo matchalitchi ghakusambizga. Matchalitchi ghanyake ghakusambizga kuti charu chapasi chikalengeka mu mazuŵa 6 gha maora 24. Wonani bokosi la mutu wakuti “ Vinyake Ivyo Ŵasayansi Ŵasanga Vikukolerana na Ivyo Vili mu Baibolo.”
tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn