VYAKUSAZGIRAPO
Vigaŵa Vichokovichoko vya Ndopa Ndiposo Nthowa Zakuchitira Opareshoni
Vigaŵa vichokovichoko vya ndopa. Ivi ni vigaŵa vya ndopa ivyo ŵakusuja kufuma ku vigaŵa vikuruvikuru vinayi, nga ni maselo ghaswesi (red cells), maselo ghatuŵa (white cells), mapulateleti (plateletes), na pulazima (plasma). Mwachiyelezgero, maselo ghaswesi ghali na pulotini yakuchemeka hemogulobini (hemoglobin). Vinthu ivyo ŵakusuja kufuma ku hemogulobini (hemoglobin) ya ŵanthu panji nyama ŵakuchizgira ŵalwari awo ndopa ni zichoko panji ŵataya ndopa zinandi pa ngozi.
Pulazima, iyo yili na maji ghakukwana 90 peresenti, yikuyegha mahomoni (hormones), micere, maenzemu (enzymes), na mavitamini, kusazgapo shuga. Pulazima yikuyeghaso tunthu twakujara ndopa kuti zileke kufuma chomene, tunthu twakulimbana na matenda, ndiposo mapulotini nga abamini (albumin). Usange yunji wakoleka na nthenda yinyake, ŵadokotala ŵangamulasa sindano ya gama gulobulini (gamma globulin) uyo ŵakusuja ku pulazima wa ŵanthu awo ŵali kale na chivikiliro mu thupi lawo. Mu maselo ghatuŵa ŵangasujamo mapulotini ghakucemeka intafelonzi (interferons) ndiposo intalukinzi (interleukins), agho ŵakuchizgira matenda ghanyake ghakwambiskika na kachibungu kakucemeka vayirasi (virus), na kansa.
Kasi Mkhristu wangazomera nthowa yakuchizgira iyo yikusazgapo vigaŵa vichokovichoko vya ndopa? Baibolo likulongosora mwakudunjika yayi, ntheura waliyose wakwenera kusankha chakuchita mwakuyana na njuŵi yake pamaso pa Chiuta. Ŵanyake ŵangakana vigaŵa vichokovichoko vyose, ŵangaghanaghana kuti Dango la Chiuta kwa Israyeli likati ndopa izo zafuma mu nyama zithirikenge “pasi.” (Dotoronome 12:22-24) Ŵanyake ŵangakana ndopa zose panji vigaŵa vyake vikuruvikuru, kweni ŵangazomera kuchizgika na vigaŵa vichokovichoko. Ŵangaghanaghana kuti tuvigaŵa uto twasujika ku ndopa kuti tukwimiraso umoyo wa chinthu icho ndopa izo zikatolekako yayi.
Para mukughanaghana chakuchita pa vigaŵa vichokovichoko vya ndopa, jifumbani mafumbo agha: Kasi nkhumanya kuti para nakana vigaŵa vyose vichokovichoko vya ndopa ndikuti nakana kupokera minkhwala ya mtundu unyake, iyo yikusazgapo munkhwala wakovwira thupi kulimbana na matenda panji uwo ungawovwira ndopa kukhoma mwakuti zileke kufuma? Kasi ningamulongosolera dokotala chifukwa icho nkhukanira panji kuzomelera chimoza mwa vigaŵa vichokovichoko vya ndopa panji kujumphirapo?
Nthowa zakuchitira opareshoni. Izi zikusazgapo nthowa izo ŵakuzicema kuti hemodayilushoni (hemodilution) na selu saveji (cell salvage). Na nthowa ya hemodayilushoni (hemodilution), ndopa ŵakuzipatuska mu thupi, ŵakuŵikamo dankha maji ghakusazgirako ndopa, ndipo pamanyuma pake ŵakuziwezgera mu thupi la mulwari. Na nthowa ya selu saveji (cell salvage), ŵakutora na kuwezgeramo ndopa izo zikuthika pa nyengo ya opareshoni. Ndopa ŵakuzitora pa chilonda panji mu thupi, ŵakuzisuja panji kusefa, ndipo ŵakuziwezgera mu thupi la mulwari. Chifukwa chakuti nthowa izo ŵadokotala ŵakuchita pakovwira ŵanthu na ndopa zawo zikupambana, Mkhristu wakwenera kufumba dokotala wake kuti walongosore ivyo wakukhumba kuchita.
Para mukughanaghana chakuchita pa nthowa zakuchitira opareshoni izi, jifumbani kuti: ‘Usange ndopa zane zinyake ŵazipatuskirenge kuwaro kwa thupi lane, ndipo nanga nkhuziyimika dankha kwa kanyengo, kasi njuŵi yane yinizomerezgenge kuwona ndopa izi kuti zichali zane, ntheura kuti zikwenera yayi ‘kuthirika pasi’? (Dotoronome 12:23, 24) Kasi njuŵi yane yakusambizgika Baibolo yinisuzgenge yayi usange pakunovwira ŵatora ndopa zane zinyake, kusazgako vinthu vinyake na kuziwezgera mu thupi lane? Kasi nkhumanya kuti usange nakana nthowa zose zakuti ŵanovwilire na ndopa zane ndikuti nakana kupimika ndopa, makina ghakusefa ndopa, panji makina agho ghakugwira ntchito nga ni mtima na maphapu?’
Mkhristu wakwenera kumanya yekha chakuchita pa umo ŵakwenera kuchitira na ndopa zake nyengo ya opareshoni. Fundo iyi yikugwiraso ntchito pa nthowa zakupimira na kuchizgira matenda izo zikusazgapo kutora ndopa zichoko waka mwa munthu, panji kusazgako vinthu vinyake, na kuziwezgeraso mu thupi lake.
tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn