YEZGANI CHIVWANU CHAWU | ENOKE
“Wangukondwesa Chiuta”
ENOKE wanguja ndi umoyu nyengu yitali. Iyu wanguja ndi umoyu vyaka 365. Ivi vingaŵa vakusuzga kwaku isi kuvigomeza chifukwa tija vyaka vimanavi waka. Kweni iyu wenga mura viŵi cha pa nyengu iyi. Vyaka 5,000 kuvuli uku, ŵanthu ajanga umoyu utali kuphara sonu. Enoke wachiwaku, ndipu Adamu we ndi vyaka vakujumpha 600. Pavuli paki, Adamu wanguja vyaka vinyaki 300. Ŵana anyaki aku Adamu anguja vyaka vinandi kujumpha iyu. Mwaviyo, pa nyengu yo Enoke wenga ndi vyaka 365, wenga weche ndi nthazi, mwakuti watingi wajengi umoyu utali. Kweni ndivu vinguchitika cha.
Umoyu waku Enoke wenga pa ngozi. Yeruzgiyani kuti mutimuwona wathaŵa. Ndipu waŵanaŵaniya mo ŵanthu wo wanguŵapharazgiya uthenga waku Chiuta asalukiya. Visku vawu viwoneka vakofya ukongwa chifukwa chakukwiya. Ŵanthu yaŵa angumutinkha ukongwa Enoke. Angutinkha so uthenga waki ndipuso Chiuta yo wangumutuma. Yiwu atingi amuyukiyengi cha Yehova, Chiuta waku Enoke, kweni atingi ayukiyengi iyu. Panyaki Enoke wawonanga kuti wafwengi, ndipu waŵawonengi so cha ŵanthu a m’banja laki. Kumbi iyu waŵanaŵaniyanga ukongwa muwolu waki, ŵana ŵaki anthukazi, mwana waki munthurumi Metusele pamwenga muzuku waki Lameke? (Chiyambo 5:21-23, 25) Kumbi uwu wenga umaliru waki?
Enoke wazumbulika kanandi cha m’Bayibolu. Kweni wakambika m’mabuku ngatatu pe nga m’Bayibolu. (Chiyambo 5:21-24; Ŵahebere 11:5; Yuda 14, 15) Chinanga kuti ve viyo, vo mavesi yanga ngakonkhosa, vititiwovya kuziŵa kuti Enoke wenga ndi chivwanu chakukho. Kumbi imwi mwe ndi banja lo mutiliphwere? Kumbi nyengu yinyaki mungukumanapu ndi masuzgu chifukwa chakuchita vinthu vo imwi muwona kuti vakwenere? Asani ndi viyo, mungasambira vinandi kwaku Enoke.
“ENOKE WANGULUTIRIZA KWENDA NDI CHIUTA WAUNENESKA”
Mu nyengu yaku Enoke, ŵanthu achitanga vinthu viheni. Enoke wenga wa mugonezi wanambala 7 kutuliya paku Adamu. Yapa ndipu pajumpha nyengu yitali cha kutuliya po Adamu ndi Eva ŵenga akufikapu. Ndichu chifukwa chaki ŵanthu ajanga ndi umoyu kwa nyengu yitali. Kweni ŵanthu achitanga mijalidu yiheni ukongwa. Chiwawa chenga peposi. Nkharu iyi yingwamba mumugonezi wachiŵi po Kaini wangubaya muvurwa waki Abelu. Yumoza mwa azuku aku Kaini wenga wakujikuza, wandewu kweniso wankhaza ukongwa kuluska Kaini. Mumugonezi wachitatu, ŵanthu angwamba kuchita vinthu vinyaki viheni. Yiwu angwamba kudana pa zina laku Yehova, kweni achitanga ivi mwambula kwenere. Yiwu anyozanga zina lakupaturika laku Chiuta ndipu aligwirisiyanga ntchitu mwambula ulemu.—Chiyambo 4:8, 23-26.
Kusopa kwaboza kwaviyo kunguwanda ukongwa mu nyengu yaku Enoke. Pa nyengu yo Enoke wakuliyanga, wakhumbikanga kusankha. Kumbi nayu watingi wachitengi vinthu viheni vo ŵanthu a mu nyengu yaki achitanga? Pamwenga watingi wasankhengi kusopa Yehova, Chiuta wauneneska, yo wakulenga kuchanya ndi panu pasi? Iyu watenere kuti wanguchiskika ukongwa wati wasambira vakukwaskana ndi Abelu yo wangubayika chifukwa chakuti wasopanga Yehova munthowa yakwenere. Enoke nayu wangusankha kuchita viyo. Lemba la Chiyambo 5:22 likamba kuti: “Enoke wangulutiriza kwenda ndi Chiuta wauneneska.” Fundu iyi yilongo kuti Enoke wawopanga Chiuta mucharu cho ŵanthu awopanga Chiuta cha. Iyu ndi munthu wakwamba yo Bayibolu litimukonkhoska viyo.
Lemba la Chiyambo 5:22 likamba so kuti Enoke wangulutiriza kwenda ndi Yehova wati wabala Metusele. Enoke wangwamba kubala ŵana we ndi vyaka 65. Zina la muwolu waki likuzumbulika cha m’Bayibolu. Kweniso Bayibolu lizumbuwa cha unandi wa “ŵana anthurumi ndi ŵana anthukazi” wo wangubala. Asani da wakhumba kwenda ndi Chiuta penipo waphwere banja laki, watenere kuyesesa kuwovya banja laki kuti lichitengi vo Chiuta wakhumba. Enoke wanguziŵa kuti Yehova wakhumbanga kuti waje wakugomezeka ku muwolu waki. (Chiyambo 2:24) Ndipu wanguyesesa kusambiza ŵana ŵaki vakukwaskana ndi Yehova Chiuta. Kumbi ivi vinguwovya wuli?
Bayibolu likamba vinandi cha pa nkhani iyi. Likambapu chechosi cha za chivwanu chaku Metusele mwana waku Enoke, yo wanguja ndi umoyu utali ukongwa pa ŵanthu wo azumbulika m’Bayibolu. Iyu wangufwa pa nyengu ya Chigumula. Metusele wangubala mwana munthurumi zina laki Lameke. Lameke wangujaku ambuyaki a Enoke ŵeche ndi umoyu, ndipu angutayika pati pajumpha vyaka 100. Lameke wati wakuwa, wenga ndi chivwanu. Yehova wangumukambiya kuti wakambi uchimi wakukwaskana ndi mwana waki Nowa. Ndipu uchimi wenuwu ungufiskika Chigumula chati chamala. Nge ambuyaki a Enoke, Nowa nayu wangwenda ndi Chiuta chinanga kuti wangumuwonapu cha Enoke. Kweni Enoke wangusiya mbiri yamampha. Nowa watenere kuti wanguvwa mbiri yeniyi kwa Awisi a Lameke pamwenga kwa ambuyaki a Metusele ndipuso panyaki kwaku Yarede, awisi aku Enoke, wo angutayika pa nyengu yo Nowa wenga ndi vyaka 366.—Chiyambo 5:25-29; 6:9; 9:1.
Enoke ndi Adamu ŵenga akupambana ukongwa. Chinanga kuti Adamu wenga wakufikapu, kweni wangubudiya Yehova, ndipu wanguŵasiriya mbiri yiheni ŵana ŵaki wosi. Kweni Enoke wangwenda ndi Chiuta chinanga kuti wenga wambula kufikapu, ndipu wanguŵasiriya mbiri yamampha ŵana ŵaki wosi. Adamu wachifwa ndipu Enoke we ndi vyaka 308. Kumbi ŵanthu a m’banja laku Adamu angumuliya munthu wakujiyanja nge uyu? Tiziŵa cha. Mwemosi mo venge, Enoke “wangulutiriza kwenda ndi Chiuta wauneneska.”—Chiyambo 5:24.
Asani mwe ndi banja lo muphwere, ŵanaŵaniyani vo mungasambira kwaku Enoke. Chinanga kuti kuphwere banja mwakuliŵavu nkhwakukhumbika, kweni kuliwovya kuti lije pa ubwezi ndi Chiuta ndiku nkhwakukhumbika ukongwa. (1 Timote 5:8) Mungafiska kuchita ivi mu vakukamba ndipuso mu vakuchita vinu. Asani mwasankha kwenda ndi Chiuta nge mo Enoke wanguchitiya, mwakuzomereza fundu zaku Chiuta kuti zikulongozeningi pa umoyu winu, namwi mujengi ndi mbiri yamampha. Ivi viwovyengi kuti ŵanthu a m’banja linu ayezgi chakuwoniyapu chinu chamampha.
ENOKE “WANGUKAMBIYA LIMU VAKUKWASKANA NDI YIWU”
Enoke watenere kuti wachitanga phukwa kuti wenga yija yo wenga ndi chivwanu mu charu cho ŵanthu alekanga kopa Chiuta. Kweni, kumbi Yehova Chiuta waki waziŵanga venivi? Hinya. Nyengu yinyaki, Yehova wangulongoro ndi mteŵeti waki wakugomezeka. Chiuta wangumupasa uthenga kuti wakambiyi ŵanthu. Mwaviyo, Chiuta wanguchitisa kuti Enoke waje mchimi. Iyu ndiyu wenga wakwamba kuja mchimi pa ŵanthu wo azumbulika m’Bayibolu. Tiziŵa ivi chifukwa chakuti pati pajumpha vyaka mahandiredi, Yuda mvurwa waku Yesu, wangulongozgeka ndi mzimu wakupaturika kuti walembi uchimi waku Enoke. *
Kumbi uchimi waku Enoke wenga wakuti wuli? Wenga wakuti: “Wonani! Yehova wanguza ndi akupaturika ŵaki masawuzandi nganandi kuti waziyeruzgi wosi. Ndipu wosi ambula kopa Chiuta wanguŵasaniya ndi mlandu chifukwa cha ntchitu zawu zambula kopa Chiuta zo anguzichita kwambula kopa Chiuta, kweniso pa vinthu vosi viheni vo ŵanthu ambula kopa Chiuta amunenanga.” (Yuda 14, 15) Chinthu chakwamba cho mungawona pa mavesi yanga ntchakuti Enoke wangukamba nge kuti Chiuta wachita kali vo vakambika. Pavuli paki, achimi anandi achitanga so viyo. Fundu njakuti: Achimi akamba vinthu vo vazamuchitika nadi kunthazi, mwakuti vija nge kuti vachitika kali.—Yesaya 46:10.
Kumbi Enoke wanguchita mantha kupharazga uthenga wacheruzgu ku ŵanthu wosi? Uthenga uwu wenga wanthazi ukongwa. Tikamba viyo chifukwa chakuti pa mavesi yanga mazu ngakuti ‘ambula kopa Chiuta,’ ngazumbulika kanayi. Mazu yanga ngazumbulika viyo chifukwa chakukhumba kulongo kuti ŵanthu achitanga vinthu viheni ukongwa. Mwaviyo, uchimi uwu watcheŵesanga ŵanthu wosi kuti kutuliya pa nyengu yo ŵanthu angudikisikiya mu Edene, charu chingunangika ukongwa ndi uheni. Charu ichi chatingi chikumanengi ndi suzgu yikulu pa nyengu yo Yehova wazanga ndi “akupaturika ŵaki masawuzandi.” Akupaturika ŵenaŵa mbangelu anthazi ukongwa wo atingi asakazengi ŵanthu wosi aheni. Enoke wanguwopa cha kuŵatcheŵeska ndi uthenga wakofya wenuwu ndipu wagwiranga yija ntchitu yeniyi. Panyaki Lameke wawonanga chiganga cho ambuyaki ŵenga nachu pa nyengu yo wenga mwana. Asani ndi viyo, tingavwisa chifukwa cho Lemeke wangujaliya ndi chivwanu.
Chivwanu chaku Enoke chingatiwovya kuti tijifumbengi asani tiwona charu nge mo Chiuta watichiwone. Uthenga wacheruzgu wo Enoke wapharazganga mwachiganga mu nyengu yaki, ngwakovya so mazuŵa nganu. Mwakukoliyana ndi vo Enoke watcheŵeskanga ŵanthu, Yehova wanguzisa Chigumula pa ŵanthu wo alekanga kopa Chiuta mu nyengu yaku Nowa. Kweni vo vinguchitika pa nyengu iyi, vilongo waka vo Yehova wachitengi pambula kuswera. (Mateyu 24:38, 39; 2 Petro 2:4-6) Mwakuyanana waka, mazuŵa nganu Chiuta ndi angelu ŵaki masawuzandi, mbakunozgeka kuti apereki cheruzgu ku ŵanthu wo aleka kopa Chiuta. Weyosi watenere kukumbuka uchimi waku Enoke kweniso kukambiyaku anyaki. Abali ŵidu kweniso anyidu angakoliyana navu cha vo isi tigomeza. Nyengu zinyaki tingajivwa nge kuti te tija. Kweni Yehova wangumuleka cha Enoke ndipuso waŵalekengi cha ateŵeti ŵaki akugomezeka mazuŵa nganu.
“WANGUSAMUSIKA KUTI WALEKI KUWONA NYIFWA”
Kumbi Enoke wangufwa wuli? Iyu wangufwa mwakuziziswa ukongwa. Lemba la Chiyambo 5:24 likamba kuti: “Enoke wangulutiriza kwenda ndi Chiuta wauneneska. Pavuli paki, iyu wanguwoneka so cha, chifukwa Chiuta wangumuto.” Kumbi Chiuta wangumuto wuli? Wakutumika Paulo wangukonkhosa kuti: “Ndi chivwanu, Enoke wangusamusika kuti waleki kuwona nyifwa, ndipu wanguwoneka so cha chifukwa Chiuta wangumusamusa. Pakuti wechendasamusiki, wangulonde ukaboni wakuti wangukondwesa Chiuta.” (Ŵahebere 11:5) Kumbi Paulo wang’anamuwanganji pakukamba kuti Enoke “wangusamusika kuti waleki kuwona nyifwa?” Mabayibolu nganyaki ngakamba kuti Chiuta wangumutole kuchanya. Kweni ivi vingaŵa vauneneska cha. Tikamba viyo chifukwa Bayibolu likamba kuti Yesu Khristu ndiyu wenga wakwamba kuyuskikiya kuchanya.—Yohane 3:13.
Kumbi Enoke “wangusamusika” mu nthowa wuli kuti waleki “kuwona nyifwa”? Yehova watenere kuti wangusamisa Enoke kutuwa ku umoyu kuluta ku nyifwa kuti ŵanthu wo amususkanga aleki kumubaya mwankhaza. Kweni wechendafwi, Enoke “wangulonde ukaboni wakuti wangukondwesa Chiuta.” Kumbi wanguwulonde wuli? Wati waja kamanavi kuti wafwi, Chiuta wangumulongo vinthu vo vichitikengi kunthazi. Iyu wangumulongo charu chapasi cha paradayisu. Uwu wenga ukaboni wakukwana wakuti Yehova wakondwa nayu. Ndipu pavuli paki, Enoke wangufwa. Pakukamba zaku Enoke kweniso anthurumi ndi anthukazi anyaki akugomezeka, Paulo wangulemba kuti: “Wosi ŵenaŵa akufwa ndi chivwanu.” (Ŵahebere 11:13) Pavuli paki, arwani ŵaki atenere kuti apenjanga liŵavu laki kweni ‘angulisaniya cha.’ Panyaki Chiuta wanguchitisa kuti liŵavu laki lingawonekanga cha kuti ŵanthu aleki kulinanga pamwenga kuligwirisiya ntchitu pa kusopa kwawu kwaboza. *
Po tiŵanaŵaniya fundu za m’Malemba zenizi, tiyeni tiyeruzgiyi mo Enoke watenere kuti wangufwiya. Tichiŵanaŵaniya nkhani yeniyi, tikumbuki kuti Enoke watingi wafwengi mwankhaza asani Yehova wanguleka kuchitapu kanthu. Tiyeruzgiyi kuti iyu wathaŵa ndipu wavuka ukongwa. Arwani ŵaki atimutchimbiza ndipu akwiya ukongwa chifukwa cha uthenga wacheruzgu wo Enoke waŵapharazgiya. Enoke wasaniya malu ngakubisamapu kuti wapumuweku kwa kanyengu kamanavi. Kweni waziŵa kuti amusaniyengi mbwenu. Arwani ŵaki ŵe pafupi kuti amubayi mwankhaza. Wachipumuwa, watamba kupemphera kwaku Chiuta waki. Pavuli paki, mtima waki wazika. Ndipu watamba kuwona chiwona mwakuti ve nge kuti nayu we mucharu cho wawona.
Tiyeruzgiyi kuti Enoke wawona charu chakutowa chakupambana ndi cho iyu wajamu. Charu ichi chiwoneka chakutowa ukongwa nge munda wa Edene. Kweni mulivi akerubi wo atichivikiriya kuti ŵanthu aleki kuseremu. Mwe anthurumi ndi anthukazi anandi wo atama cha. Wosi aja mwachimangu. Ŵanthu atinkhana cha pamwenga kutombozgana chifukwa cha vo munthu wagomeza, vo Enoke wativiziŵa umampha pakuti ndivu vichitika munyengu yaki. Enoke waziŵa kuti Yehova watimuyanja, wakondwa nayu kweniso watimusimikiziya kuti vinthu vo walayizga vazamuchitika nadi. Iyu wasimikiza kuti charu cho wawona ndichu iyu wazamujangamu. Po iyu walutiriza kuvwa umampha mumtima mwaki, Enoke wajala masu ndi kugona tulu, kung’anamuwa kuti watufwa.
Enoke weche pamalu ngo wakufwiya, ndipu Yehova Chiuta weche kumukumbuka. Nge mo Yesu wakulayizgiya, zuŵa lizengi po ŵanthu wosi wo Chiuta watiŵakumbuka azamukuvwa mazu ngaku Khristu ndipu azamuyuka kutuwa kumasanu. Yiwu azamuja mucharu chakutowa kweniso mo mwe chimangu.—Yohane 5:28, 29.
Kumbi mungayanja kuzija mucharu chenichi? Mwazamukondwa ukongwa kukumana ndi Enoke. Ŵanaŵaniyani vinthu vakukondwesa vo mwazamusambira kutuliya kwaku iyu. Iyu wazakutikambiya asani vo takamba vakukwaskana ndi mo wangufwiya ndivu nadi vinguchitika. Kweni pasonu panu, pe chinthu chinyaki cho tikhumbika kuchisambira mwaliŵi kutuwa kwaku iyu. Wati wakonkhosa vakukwaskana ndi Enoke, Paulo wangukamba so kuti: “Kwambula chivwanu tingamukondwesa cha Chiuta.” (Ŵahebere 11:6) Tosi tingachita umampha kuyezga chivwanu chakukho cho Enoke wenga nachu!
^ ndimi 14 Akaswiri anyaki a Bayibolu akamba kuti Yuda wanguto uchimi uwu mubuku linyaki lo lidanika kuti Buku Laku Enoke. Buku ili liwoneka kuti likamba vauneneska kweni liziŵika umampha cha ko likutuliya ndipuso ŵanthu akamba boza kuti ndaku Enoke. Vo buku ili likamba vakukwaskana ndi Enoke vauneneska, kweni wo angulemba atenere kuti anguto uchimi uwu m’buku linyaki lakali lo lisanirika cha mazuŵa nganu pamwenga anguvwa ku ŵanthu akali ukongwa. Panyaki Yuda wangugwirisiya ntchitu buku lenili pamwenga wangusambira vakukwaskana ndi Enoke kutuliya kwaku Yesu. Yesu wenga kuchanya pa nyengu yo Enoke wenga ndi umoyu.
^ ndimi 20 Mwakuyanana waka, Chiuta watenere kuti wanguchitisa kuti ŵanthu aleki kusaniya liŵavu laku Mosese ndi Yesu kuti aleki kuligwirisiya ntchitu mu nthowa yambula kwenere.—Marangu 34:5, 6; Luka 24:3-6; Yuda 9.
cjk_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn nya_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn