MUTU 14
Wakasambira Kuŵa Walusungu
1. Kasi ulendo wa Yona ukaŵa wuli, ndipo wakajipulika wuli apo wakasendeleranga ku malo agho wakalutanga?
YONA wakaŵa na nyengo yinandi ya kughanaghanira. Wakaŵa na ulendo wa makilomita ghakujumpha 800, uwo ukatoranga mwezi, panji kujumphirapo. Wakeneranga kusankha nthowa zakuti wende, zakudumura panji zitali kweni ziwemi. Kufuma apo, wakajumphanga mu madambo na mapiri, kwenda mu nthowa zinandinandi. Wakendanga kujumpha mu Chipalamba cha Siriya, na kwambuka milonga yikuru nga ni Yufurate. Kweniso wakagonanga mu nyumba za ŵanthu ŵachilendo mu matawuni na mizi ya ku Siriya, Mesopotamiya, na Asiriya. Apo wakendanga kusendelera ku Nineve, msumba uwo wakalutangako, mtima wake ukaŵa m’malo yayi.
2. Kasi Yona wakasambira wuli kuti wangachimbira yayi mulimo uwo Yehova wakamupa?
2 Yona wakasimikizga chinthu chimoza, chakuti wangawelera yayi na kugwentha mulimo uwu. Wakayezgapo kale kugwentha. Umo tikasambilira mu mutu wajumpha, Yehova wakamusambizga Yona kwizira mu chimphepo pa nyanja kweniso wakamuthaska kwizira mu chisomba. Pakati pajumpha mazuŵa ghatatu, chisomba chira chikamuwukura wamoyo Yona pa mtunda. Pa nyengo iyi, wakaŵa munthu wakupulikira na wakujiyuyura.—Yona, chap. 1, 2.
3. Kasi Yehova wakamuchitira vichi Yona, ndipo pakawuka fumbo wuli?
3 Apo Yehova wakamutumanga kachiŵiri kuti walute ku Nineve, Yona wakapulikira waka. Wakanyamuka kulazga kumafumiro gha dazi, ulendo utali chomene. (Ŵerengani Yona 3:1-3.) Kweni kasi Yona wakasintha nadi, Yehova wakati wamulanga? Yehova wakamulongora lusungu. Wakamuthaska kuti waleke kubira, wakamupa chilango chikuru yayi, nakuti wakamupaso mwaŵi kuti wakachite mulimo uwo wakamupa. Ntheura fumbo ndakuti, kasi Yona wakasambira kuchitira lusungu ŵanji pakuwona vyose ivi? Kanandi taŵanthu vikutisuzga kulongora lusungu. Tiyeni tisambireko kwa Yona pa nkhani iyi.
Ŵanthu Ŵakasintha
4, 5. Chifukwa wuli Yehova wakayowoya kuti Nineve ni “msumba ukuru”? Ndipo ichi chikutisambizga vichi vya Yehova?
4 Yona wakamanyanga yayi umo Yehova wakaŵawoneranga ŵanthu ŵa ku Nineve. Tikuŵazga kuti: “Nineve ukaŵa msumba ukuru chomene.” (Yona 3:3) Buku la Yona likulongora kuti Yehova wakayowoya kuti ‘Nineve ni msumba ukuru’ maulendo ghatatu. (Yona 1:2; 3:2; 4:11) Chifukwa wuli msumba uwu ukaŵa ukuru, panji wakuzirwa kwa Yehova?
5 Msumba wa Nineve ukazengeka nikale chomene, ukaŵa umoza mwa misumba iyo Nimurodi wakazenga pamanyuma pa Chigumula. Ukaŵa usani chomene, mukati mwake mukaŵa matawuni ghanyake ghanandi. Ndipo ukaŵa mtunda wakuti munthu wangenda mazuŵa ghatatu, kufuma ku kona iyi kukafika ku yinyake. (Gen. 10:11; Yona 3:3) Msumba wa Nineve ukaŵa wakutowa chomene. Mukaŵa matempile ghakuzengeka mwapachanya, viliŵa vitali, na vinyumba vinyake vikuruvikuru. Kweni vinthu ivi ndivyo vikaŵa vyakuzirwa pamaso pa Yehova Chiuta yayi. Ŵanthu ndiwo ŵakaŵa ŵakuzirwa kwa iyo. Pa nyengo iyi, msumba wa Nineve ndiwo ukaŵa na ŵanthu ŵanandi kuluska misumba yinyake. Nangauli ŵakachitanga viheni, kweni Yehova wakaŵaghanaghaniranga. Pakuti Yehova wakutemwa munthu waliyose, wakawonanga kuti Ŵanineve ŵangasintha na kwamba kuchita viwemi.
6. (a) Chifukwa wuli Yona wakwenera kuti wakachitanga wofi wakati wafika mu Nineve? (Wonaniso mazgu ghamusi.) (b) Kasi tikusambirako vichi kwa Yona pa nkhani ya kupharazga?
6 Yona wakati wanjira mu msumba wa Nineve, wakwenera kuti wakachita wofi chomene kuwona ŵanthu ŵakujumpha 120,000 awo ŵakaŵamo. * Wakenda zuŵa limoza, wakanjira mukati chomene mwa msumba. Panji wakapenja malo ghapakatikati kuti wambe kupharazga uthenga uwo wakiza nawo. Kasi wakayowoya nawo mu chiyowoyero wuli ŵanthu aŵa? Kasi wakasambira chiyowoyero cha ku Asiriya? Panji kasi Yehova wakamovwira kuti wayowoye chiyowoyero ichi mwamunthondwe? Tikumanya yayi. Panyake Yona wakapharazganga mu Chihebere ndipo pakaŵa munthu uyo wakang’anamuliranga mu chiyowoyero cha Ŵanineve. Kwali ndimo vikaŵira kwali yayi, icho ise tikumanya ntchakuti uthenga wake ukaŵa upusu ndipo ukaŵa wakuti ŵanthu ŵangakondwa nawo yayi. Uthenga wake ukaŵa wakuti: “Kwakhala mazuŵa 40 pera kuti Nineve wabwanganduke.” (Yona 3:4) Wakachemerazganga mwachikanga kweniso mwakuwerezgawerezga. Apa wakalongora chikanga chikuru chomene na chipulikano. Ndimo Mkhristu waliyose wakwenera kuŵira mazuŵa ghano.
Uthenga wa Yona ukaŵa upusu ndipo ukaŵa wakuti ŵanthu ŵangakondwa nawo yayi
7, 8. (a) Kasi ŵanthu ŵa ku Nineve ŵakachita wuli ŵakati ŵapulika uthenga wa Yona? (b) Kasi themba la ku Nineve likachita vichi pakupulikira ivyo Yona wakapharazganga?
7 Ŵanineve ŵakimiliranga kuti ŵapulike ivyo Yona wakayowoyanga. Panji Yona wakakhazganga kuti ŵanthu aŵa ŵamuwukirenge. Kweni pakachitika chinthu chakuzizika. Ŵanthu aŵa ŵakapulikira. Mazgu agho Yona wakayowoya ghakafika patali chomene. Nakalinga msumba wose ukayowoyanga vya pharanyiko ilo Yona wakapharazganga. (Ŵerengani Yona 3:5.) Ŵanthu wose mu msumba ŵakang’anamuka mtima, ŵasambazi na ŵakavu, ŵankhongono na ŵakulopwa, ŵana na ŵalara wuwo. Ŵakaziŵizga kurya. Themba nalo likapulika ivyo ŵanthu ŵake ŵakachitanga.
8 Themba nalo likapulikira uthenga wa Yona. Likamba kopa Chiuta, ndipo likafumapo pa chitengo chake, likavura malaya ghake ghachifumu ndipo likavwara nga mbanthu wose. Kweniso “likakhala mu vyoto.” Themba pamoza na ŵalaraŵalara ŵake, ŵakaŵika dango lakuti munthu waliyose waziŵizge kurya. Likayowoyaso kuti waliyose wavware chigudulu, na viŵeto wuwo. * Likazomera kuti ŵanthu ŵake ŵakachitanga nadi viheni kweniso ŵakaŵa na nkhaza. Themba likayowoya kuti panyake Chiuta waunenesko wangaŵalengera lusungu para wawona kusintha kwawo. Likati: ‘Panji Chiuta wangawerako ku ukali wake wakugolera, kuti tileke kumara.’—Yona 3:6-9.
9. Kasi ŵanthu ŵanyake ŵakukayikira vichi pa nkhani ya Ŵanineve? Kasi tikumanya wuli kuti ŵanthu aŵa ŵakususka vyawaka?
9 Ŵanthu ŵanyake ŵakususka kuti vingachitika yayi kuti ŵanthu ŵasinthe luŵiro nga umo ŵakachitira Ŵanineve. Kweni ŵakaswiri ŵa vya Baibolo ŵakuti ivyo vikachitika apa ndivyo vikachitikanga na ŵanthu ŵanandi mu nyengo yakale. Nakuti tikumanya kuti ŵanthu ŵakususka vyawaka, chifukwa Yesu Khristu nayo wakayowoyapo kuti Ŵanineve ŵakang’anamuka mtima. (Ŵerengani Mateyu 12:41.) Yesu wakayimanyanga nkhani iyi, chifukwa iyo wakaŵako kuchanya ndipo wakawonanga ivyo vikachitikanga. (Yoh. 8:57, 58) Fundo njakuti, tileke kughanaghana kuti ŵanthu ŵangatondeka kusintha nanga ŵangawoneka ŵaheni wuli. Yehova yekha ndiyo wakumanya ivyo vili mu mtima wa munthu.
Mphambano Pakati pa Chiuta na Munthu
10, 11. (a) Kasi Yehova wakachita wuli wakati wawona kuti Ŵanineve ŵang’anamuka mtima? (b) Chifukwa wuli tikugomezga kuti Yehova wakabudiska yayi kuyowoya kuti weruzgenge Nineve?
10 Kasi Yehova wakachita wuli wakati wawona kuti Ŵanineve ŵang’anamuka mtima? Yona wakalemba kuti: “Chiuta waunenesko wakati wawona ivyo ŵakachita, umo ŵakawelerako ku nthowa zawo ziheni, wakaghanaghanirapo pa soka ilo wakayowoya kuti wizenge nalo pa iwo, ndipo wakiza nalo chara.”—Yona 3:10.
11 Kasi ichi chikung’anamura kuti Yehova wakabudiska kuyowoya kuti wizenge na cheruzgo pa Nineve? Yayi. Baibolo likulongosora kuti weruzgi wa Yehova ngwakufikapo. (Ŵerengani Dotoronome 32:4.) Ukali uwo Yehova wakaŵa nawo pa Nineve ukamara. Wakawona kuti ŵanthu aŵa ŵasintha. Ntheura wakawona kuti chikaŵaso chakwenelera yayi kuŵaparanya. Yehova wakawona kuti ntchiwemi kuŵalengera waka lusungu.
12, 13. (a) Kasi Yehova wakalongora wuli kuti wakughanaghanira ŵanthu, wakusintha apo mphakukhumbikwa, kweniso ngwalusungu? (b) Chifukwa wuli tingati uchimi wa Yona ukaŵa wautesi yayi?
12 Kanandi ivyo ŵaliska ŵavisopa ŵakusambizga vikulongora nga kuti Yehova ni Chiuta munonono, panji wankhaza. Kweni ndimo waliri yayi. Yehova wakughanaghanira ŵanthu, wakusintha apo mphakukhumbikwa, kweniso ngwalusungu. Para wayowoya kuti walangenge ŵaheni, wakuŵachenjezga dankha kwizira mu ŵanthu ŵake pa charu chapasi. Icho iyo wakukhumba ntchakuti ŵaheni ŵang’anamuke mtima na kusintha nthowa zawo, nga umo ŵakachitira Ŵanineve. (Ezek. 33:11) Yehova wakaphalira ntchimi yake Yeremiya kuti: “Para nkhuyowoya vya kuzgura na kuwiskira pasi, kuparanya mtundu panji ufumu, ndipo mtundu uwo waleka uheni wake uwo nkhawususkirapo, nane nisinthenge maghanoghano pa soka ilo nakhumbanga kuwuchitira.”—Yer. 18:7, 8.
Chiuta wakukhumba kuti ŵaheni ŵang’anamuke mtima na kusintha nthowa zawo, nga umo ŵakachitira Ŵanineve
13 Kasi uchimi uwo Yona wakayowoya ukaŵa wautesi? Yayi, chifukwa ukachenjezga ŵanthu za ivyo vikati vichitikenge ŵalekenge kusintha. Yehova wakaŵachenjezganga Ŵanineve chifukwa cha nthowa zawo ziheni, ndipo ŵakasintha. Ŵanineve ŵaŵenge kuti ŵakambaso kuchita viheni, mphanyi Chiuta wakapeleka cheruzgo icho wakayowoya. Ndivyo vikachitika nadi pamasinda.—Zef. 2:13-15.
14. Kasi Yona wakachita wuli Yehova wakati wachitira lusungu Ŵanineve?
14 Kasi Yona wakachita wuli wakati wawona kuti pharanyiko ilo wakakhazganga likwiza yayi? Tikuŵazga kuti: “Kweni ichi chikamukwiyiska chomene Yona, ndipo wakagolera na ukali.” (Yona 4:1) Yona wakalomba kwa Chiuta, ndipo ivyo wakayowoya vikuwoneka nga kuti wakasuskanga Chiuta. Yona wakayowoya kuti mphanyi wakaleka waka na kwiza ku Nineve. Wakayowoyaso kuti wakamanyanga kale kuti Yehova waparanyenge yayi Nineve, lekani pakwamba wakakhumbanga kuchimbilira ku Tarishishi. Kufuma apo, wakapempha kuti wafwe waka, wakati ntchiwemi kufwa kuluska kuŵa wamoyo.—Ŵerengani Yona 4:2, 3.
15. (a) Kasi ntchivichi chikwenera kuti chikamukwiyiska chomene Yona? (b) Kasi Yehova wakachita nayo wuli ntchimi yake iyi?
15 Kasi suzgo la Yona likaŵa lakuti wuli? Tikumanya yayi ivyo wakaghanaghananga, kweni tikumanya kuti Yona wakapharazga pamaso pa ŵanthu wose ŵara kuti Nineve waparanyikenge. Ŵanthu ŵakamugomezga. Ndipo pharanyiko lira likatondeka kwiza. Kasi panyake Yona wakawopanga kuti ŵanthu ŵamusekenge na kumunena kuti ni ntchimi yitesi? Kwali, kweni icho tikumanya ntchakuti Yona wakakondwa yayi kuwona kuti ŵanthu ŵara ŵasintha ndipo Yehova waŵachitira lusungu. Iyo wakakwiya chomene, wakajichitira chitima, kweniso wakafipiranga mtima mbiri yake. Kweni vikuwoneka kuti Chiuta wakawonamo viwemi nipera mwa ntchimi yake iyi. M’malo mwa kumulanga Yona chifukwa cha muyuyuro wake, Yehova wakamufumba fumbo liwemi waka limoza, wakati: “Kasi ntchakwenelera kuti iwe ukwiye nthena?” (Yona 4:4) Kasi Yona wakazgora? Baibolo likuyowoyapo yayi.
16. Kasi ŵanthu ŵanyake ŵangasuska wuli ivyo Chiuta wakuchita? Kasi tikusambirako vichi kwa Yona pa nkhani iyi?
16 Ntchipusu kuyowoya kuti Yona wakaŵa munthu wawakawaka. Kweni tingachita makora kukumbuka kuti kanandi ŵanthu ŵakususka ivyo Chiuta wachita. Ŵanyake ŵakughanaghana kuti Yehova wakhumbenge mphanyi wakatondeska soka kuchitika panji mphanyi wakaparanya waka luŵiro ŵaheni, panji mphanyi wali kuwuskapo kale mgonezi uheni uwu. Ivyo vikachitikira Yona vikutikumbuska kuti usange tikususka ivyo Yehova Chiuta wachita, nyengo zinandi ndise tikuŵa kuti tindapulikiske ndipo tikwenera kusintha.
Kasi Yehova Wakamusambizga Wuli Yona Kuŵa Walusungu?
17, 18. (a) Kasi Yona wakachita vichi wakati wafuma mu Nineve? (b) Kasi minthondwe iyo Yehova wakachita pa nyungu yikamukhwaska wuli Yona?
17 Yona wakati wakwiya, wakafumamo mu Nineve, ndipo wakalazga kumafumiro gha dazi, ku chigaŵa chamapiri ghakuthyana na msumba wura. Wakazenga kachigongwe ndipo wakakhala pasi na kulindilira kuti wawone ivyo vichitikirenge Nineve. Panyake wakakhazganga nipera kuti msumba wura uparanyikenge. Kasi Yehova wakamusambizga wuli munthu munonono mtima uyu kuti waŵe walusungu?
18 Yehova wakamezga nyungu mu usiku umoza. Yona wakati wawuka mulenji, wakawona nyungu iyi yathazira pa kachigongwe kake na kupanga mfwiri uwemi. Yona wakajipulika makora mu mtima. “Yona wakakondwa chomene” na nyungu yira, panyake wakaghanaghananga kuti ntchilongolero chakuti Chiuta wamutumbika kweniso wakukondwa nayo. Kweni pakaŵa chifukwa chinyake icho Yehova wakamezgera nyungu yira padera pa kumupa mfwiri Yona mu nyengo yakotcha. Wakakhumbanga kuti wamusambizge Yona. Ntheura Chiuta wakachitaso minthondwe yinyake. Chiuta wakatuma chibungu icho chikarya na kukoma nyungu yira. Kufuma apo, wakatuma “mphepo yakotcha yakumafumiro gha dazi” m’paka Yona “wakazinduka” chifukwa cha kotcha. Yona wakakwiya chomene, ndipo wakapemphaso Chiuta kuti wafwe waka.—Yona 4:6-8.
19, 20. Kasi Yehova wakadumbirana nayo wuli Yona pa nkhani ya nyungu?
19 Yehova wakamufumbaso Yona usange chikaŵa chakwenelera kuti wakalipe chifukwa chakuti nyungu yikafwa. M’malo mwakuti waghanaghanirepo, Yona wakati: “Nkhwenera nadi kukwiya, nakwiya chomene mwakuti nkhukhumba kufwa.” Apa nyengo yikakwana yakuti Yehova wamusambizge Yona ivyo wakakhumbanga.—Yona 4:9.
20 Chiuta wakadumbirana nayo Yona, wakamuphalira kuti iyo wakakwiya chifukwa cha nyungu iyo yikamera yekha usiku umoza, nakuti ndiyo yayi wakayipanda panji kuyipwelelera. Kufuma apo, Chiuta wakati: “Kasi ine nkhwenera chara kuchitira chitima msumba ukuru wa Nineve, uwo uli na ŵanthu ŵakujumpha 120,000, awo ŵakumanya chara kupambaniska pakati pa chiwemi na chiheni, kusazgapo viŵeto vyawo vinandi?”—Yona 4:10, 11. *
21. (a) Kasi Yehova wakamusambizga Yona kwizira mu vichi? (b) Kasi nkhani ya Yona yingatovwira wuli?
21 Kasi mukuyiwona fundo ya Yehova mu chiyelezgero ichi? Palije icho Yona wakachitapo kupwelelera nyungu yira. Yehova ndiyo wakalenga Ŵanineve, wakaŵapweleleranga nga umo wakuchitira na vyose ivyo wali kulenga pa charu. Ntheura kasi chikaŵa chakupulikikwa kuti Yona wachindike chomene nyungu kuluska ŵanthu ŵakujumpha 120,000, pamoza na viŵeto vyawo? Asi ichi chikulongora kuti Yona wakajighanaghaniranga waka yekha? Nakuti wakachitira chitima nyungu yira chifukwa chakuti yikamovwira. Apa Yona wakakwiya na Nineve chifukwa chakuti wakaghanaghananga vyake pera kweniso wakawopanga kuti mbiri yake yinganangika. Nkhani ya Yona yikutovwira kuti tijisande makora. Ni njani wa ise uyo walijirethu mtima wa kujikhumbira viwemi? Tikuwonga chomene Yehova chifukwa wakutisambizga makoramakora kuti tileke kuŵa na mtima wa kughanaghana vyatekha pera, tichitirenge chitima ŵanji, kweniso tiŵenge ŵalusungu nga ndiyo.
22. (a) Kasi Yona wakwenera kuti wakachita wuli Yehova wakati wamusambizga vya lusungu? (b) Kasi ise tikusambirapo vichi?
22 Fumbo ndakuti, Kasi Yona wakasambirapo pa vyose ivi? Buku la Yona likuzgora yayi fumbo ili. Ŵanthu ŵanyake ŵangaghanaghana kuti Yona wakamuzgoranga yayi Yehova. Kweni unenesko ngwakuti zgoro lilipo. Zgoro ni buku ilo likumanyikwa na zina lake. Ukaboni ukulongora kuti Yona ndiyo wakalemba buku ili. Muŵe nga mukuwona ntchimi iyi yawelera kukwake, ndipo yikulemba nkhani yose iyi. Ndipo pasono yikuwoneka yichekuru, yavinjeru, na yakujiyuyura. Yikupukunya mutu uku yikukumbuka ivyo yikabuda, nga nkhuleka kupulikira, kweniso mtima wake unonono. Nadi, Yona wakasambirapo chinthu chakuzirwa pa ivyo Yehova wakamuphalira. Wakasambira kuŵa walusungu. Kasi nase tisambirengepo?—Ŵerengani Mateyu 5:7.
^ ndime 6 Ŵanthu ŵanyake ŵali kuyowoyapo kuti mu nyengo ya Yona, Samariya, uwo ukaŵa msumba ukuru wa ufumu wa mafuko 10 gha Israyeli, ukwenera kuti ukaŵa na ŵanthu pakati pa 20,000 na 30,000. Ŵanthu aŵa ŵakaŵa ŵachoko chomene ku awo ŵakakhalanga mu Nineve. Apo msumba wa Nineve ukaŵa wakuvutwa chomene, ŵakuti ndiwo ukaŵa msumba ukuru chomene pa charu chapasi.
^ ndime 8 Ŵanyake ŵangawona nga kuti ivi vingachitika yayi, kweni ni vinthu vyakuti vikachitikapo. Herodotus, wakulemba mdauko Wachigiriki, wakayowoya kuti apo Ŵaperesiya ŵakatengeranga mulara wawo wankhondo wakumanyikwa chomene, vinyama navyo vikalira nawo.
^ ndime 20 Apo Chiuta wakayowoya kuti ŵanthu ŵara ŵakamanyanga yayi kupambaniska pakati pa chiwemi na chiheni, wakang’anamuranga kuti ŵakamanyanga yayi fundo za Chiuta.
cjk_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn