CIPATURO 16
Koleskani Kusopa Kwaunenesko
Kasi Baibolo likusambizgaci pa nkhani ya kugwiliskira nchito vikozgo pakusopa na kusopa ŵapapi awo ŵali kufwa?
Kasi Ŵakhristu ŵakughawona wuli maholide gha visopo?
Kasi mungalongosora wuli vigomezgo vinu ku ŵanthu mwambura kuŵakhuŵazga?
TIYELEZGERE kuti mwamanya kuti munthu munyake wali kuthira poyizoni mu cisimi ico mukutekamo maji kwambura ŵanthu kumanya. Cifukwa ca poyizoni uyu, umoyo wa ŵanthu uli pangozi. Kasi mungacitaci? Mwambura kukayika, mungaleka kuteka maji pa cisimi ico na kukateka pa cisimi cinyake. Kweni pamanyuma pake mungajifumba fumbo lakuzirwa lakuti, ‘Kasi namwako kale poyizoni?’
2 Ndimo viliri pa nkhani ya visopo vyautesi. Baibolo likusambizga kuti kusopa uku nkhwakutimbanizgika na visambizgo ndiposo maluso ghaukazuzi. (2 Ŵakorinte 6:17) Lekani nchakukhumbikwa comene kuti mufumemo mu “Babulone mukuru,” mama wa visopo vyautesi pa caru capasi. (Civumbuzi 18:2, 4) Kasi mwafumamo? Usange muli kufumamo kale, mwacita makora comene. Kweni padera pa kufumamo mu cisopo cautesi, pali vinthu vinandi ivyo mukwenera kucita. Mukwenera kujifumba kuti, ‘kasi nicali kucita vinthu vinyake ivyo vikukolerana na cisopo cautesi?’ Awonani viyelezgero ivi.
VIKOZGO NA KUSOPA ŴAPAPI AWO ŴALI KUFWA
3 Ŵanji ŵaŵa na vikozgo mu nyumba zawo kwa vilimika vinandi. Kasi namwe muli na vikozgo mu nyumba yinu? Usange ni nthena, mungawona kuti nchacilendo panji nkhwananga kusopa Ciuta kwambura cinthu cakuwoneka. Mutepanji mukuvitemwa comene vinthu ivi. Kweni Ciuta ndiyo wakutiphalira nthowa iyo tikwenera kumusopera. Baibolo likusambizga kuti Ciuta wakukhumba yayi kuti timusopenge mwakugwiliskira nchito vikozgo. (Exodus 20:4, 5; Salmo 115:4-8; Yesaya 42:8; 1 Yohane 5:21) Mwantheura mungakoleska kusopa kwaunenesko mwa kutaya cinthu cilicose cakukolerana na kusopa kwautesi ico muli naco. Yehova wakuwona vinthu ivi kuŵa ‘vyaukazuzi,’ namweso mukwenera kuviwona kuŵa vinthu vyaukazuzi.—Duteronome 27:15.
4 Kusopa ŵapapi awo ŵali kufwa nkhwakunthandazgika comene mu visopo vinandi vyautesi. Pambere ŵandasambire Baibolo, ŵanyake ŵakagomezganga kuti para munthu wafwa wakuŵaso wamoyo ku caru ca mizimu ndipo wangawovwira panji kupweteka ŵamoyo. Mutepanji namwe mukayezgayezganga kukondweska ŵapapi ŵinu awo ŵali kufwa. Kweni mukasambira mu Cipaturo 6 ca buku lino kuti ŵakufwa ŵakuŵaso ŵamoyo kunyake yayi. Kuyezgayezga kuyowoyeskana nawo nkhwambura phindu. Ndipo uthenga wuliwose uwo ukuwoneka nga wafuma kwa wakutemweka winu uyo wali kufwa, ukufuma kwa iyo yayi, kweni ku viŵanda. Mwantheura, Yehova wakakanizga Ŵaisrayeli kuyowoya na ŵanthu ŵakufwa panji kucita vinthu ivyo vikukolerana na kugomezga mizimu yiheni.—Duteronome 18:10-12.
5 Usange kale mukagwiliskiranga nchito vikozgo pakusopa panji kusopa ŵapapi awo ŵali kufwa, kasi mungacita wuli? Ŵazgani nkhani za mu Baibolo izo zikulongosora umo Ciuta wakuwonera vinthu ivi, na kughanaghanirapo. Lombani kwa Yehova zuŵa lililose ndipo muphalirani khumbo linu la kukoleska kusopa kwaunenesko. Mulombani kuti wamovwirani kuti muwonenge vinthu nga ni umo iyo wakuwonera.—Yesaya 55:9.
ŴAKHRISTU ŴAKWAMBILIRA ŴAKAKONDWELERANGA YAYI KHISIMASI
6 Maholide ghakumanyikwa comene agho ghakukolerana na cisopo cautesi ghangatimbanizga kusopa kwa munthu. Mwaciyelezgero, Khisimasi. Ŵanthu ŵakuti Khisimasi nkhukondwelera kubabika kwa Yesu Khristu. Pafupifupi cisopo cilicose ico ŵakuti ncha Cikhristu cikukondwelera Khisimasi. Kweni palije ukaboni wuliwose wakuti ŵasambiri ŵa Yesu ŵakwambilira ŵakakondweleranga Khisimasi. Buku lakuti Sacred Origins of Profound Things likuti: “Pakati pajumpha vilimika 200 kufuma apo Yesu wakababikira, palije uyo wakamanya zuŵa ilo wakababikira ndipo mbanthu ŵacoko comene awo ŵakakhumbanga kumanya nyengo yeneko iyo wakababikira.”
7 Nanga ŵasambiri ŵa Yesu ŵalimanyenge zuŵa ilo Yesu wakababikira, ŵakatenge ŵakondwelerenge yayi zuŵa ili. Cifukwa wuli? Kuyana na umo likuyowoyera The World Book Encyclopedia, Ŵakhristu ŵakwambilira “ŵakagomezganga kuti ŵanthu ŵambura kusopa Ciuta ndiwo ŵakukondwelera zuŵa lakubabika kwa munthu.” Nkhani yakuyowoya za kukumbukira zuŵa lakubabikira iyo Baibolo likuzunura nja mafumu ghaŵiri pera. Mafumu agha ghakasopanga Yehova yayi. (Genesis 40:20; Marko 6:21) Kweniso, ŵanthu ŵakakondweleranga zuŵa lakubabika kuti ŵacindike ŵaciuta awo ŵakasopanga. Mwaciyelezgero, pa Meyi 24, Ŵaroma ŵakakondweleranga kubabika kwa ciuta mwanakazi, Diana. Pa zuŵa lakulondezgapo, ŵakakondweleranga kubabika kwa Apollo, ciuta dazi. Mwantheura, ŵanthu ŵambura kusopa Ciuta ndiwo ŵakakondweleranga zuŵa lakubabikira, Ŵakhristu yayi.
8 Pali cifukwa cinyakeso ico Ŵakhristu ŵakwambilira ŵakakondweleranga yayi kubabika kwa Yesu. Ŵasambiri ŵake ŵakamanya makoraghene kuti kukondwelera zuŵa lakubabika kukakolerananga na kugomezga mizimu. Mwaciyelezgero, Ŵagiriki na Ŵaroma ŵanandi ŵakale ŵakagomezganga kuti mzimu ukuŵapo para munthu waliyose wakubabika ndipo ukumuvikilira mu umoyo wake wose. Buku lakuti The Lore of Birthdays, likuyowoya kuti: “Pa zuŵa ilo munthu wakukumbukira kubabika kwake, mzimu ukakolerananga na ciuta mu nthowa yakuziziswa.” Yehova wangakondwa yayi na cikondwelero cilicose ico cikuyaniska Yesu na vya mizimu. (Yesaya 65:11, 12) Mwantheura, nchifukwa wuli ŵanthu ŵanandi ŵakukondwelera Khisimasi?
UMO KHISIMASI YIKAMBIRA
9 Ŵanthu ŵakamba kukondwelera kuti Yesu wakababika pa 25 Disemba pakati pajumpha vilimika mahandiredi ghanandi pamanyuma pakuti waluta kucanya. Kweni ili likaŵa zuŵa leneco yayi ilo Yesu wakababikira, unenesko ngwakuti Yesu wakababika mu mwezi wa Okutoba.* Cifukwa wuli ŵanthu ŵakasankha Disemba 25 kuti ŵakondwelerenge kubabika kwa Yesu? Mukuluta kwa nyengo ŵanji awo ŵakati Mbakhristu “ŵakakhumbanga kuti deti ili liyane na ilo Ŵaroma ŵambura kusopa Ciuta ŵakakondweleranga ‘kubabika kwa ciuta dazi.’” (The New Encyclopædia Britannica) Mu nyengo yakuzizima, peneapo dazi likochanga comene yayi, ŵanthu ŵambura kusopa Ciuta aŵa ŵakaŵanga na maungano, kulomba ciuta dazi uyo wakuŵapa cithukivu na ungweru kuti wawereko uko waluta. Pa Disemba 25 ni zuŵa ilo ŵakaghanaghananga kuti ciuta dazi wakambanga ulendo wake, kuwerako uko wakaya. Kuti ŵaphenduske ŵanthu ŵambura kusopa Ciuta, ŵalongozgi ŵa visopo ŵakamba kucitako ciphikiro ici ndipo ŵakayezgayezga kuti ŵanthu ŵaciwonenge kuŵa nga nchiphikiro ca “Ŵakhristu.”#
10 Khisimasi yikamanyikwa ni kale comene kuti yikambika na ŵanthu ŵambura kusopa Ciuta. Cifukwa cakuti jando lake nda m’malemba yayi, Khisimasi yikakanizgika ku England. Yikakanizgikaso mu vyaru vinyake ivyo vikawusikanga na caru ca America mu vilimika vya mu 1600. Waliyose uyo wakakhalanga ku nchito pa zuŵa la Khisimasi wakapikanga cilango. Mukuluta kwa nyengo, ŵanthu ŵakambaso kukondwelera maholide ghanyake agho ghakakanizgika. Kweniso maholide ghanyake ghakasazgikirapo. Khisimasi yikaŵaso holide yakumanyikwa comene ndiposo yakuzirwa. Nanga ni sono nthena, Khisimasi ni holide yakuzirwa comene mu vyaru vinandi. Ndipouli, cifukwa ca kukolerana uko kulipo pakati pa Khisimasi na cisopo cautesi, ŵanthu awo ŵakukhumba kukondweska Ciuta wakukondwelera yayi Khisimasi panji holide yiliyose iyo yikambika na ŵanthu ŵambura kusopa Ciuta.%
KASI NCHAKUZIRWA KUMANYA UMO MAHOLIDE GHAKAMBIRA?
11 Ŵanji ŵakuzomerezga kuti maholide agha, nga ni Khisimasi, ghakambika na ŵanthu ŵambura kusopa Ciuta. Kweni ŵakuwona kuti nchiheni yayi kukondwelera maholide agha. Ŵanthu ŵanandi ŵakughanaghanako za cisopo cautesi yayi para ŵakukondwelera maholide. Maholide agha ghakupeleka mwaŵi kuti mbumba ziŵe pamoza. Kasi ndimo namwe mukuwonera? Usange ni nthena, vikumusuzgani kukoleska kusopa kwaunenesko cifukwa mukutemweska mbumba yinu, kuti nchifukwa ca kutemwa cisopo cautesi yayi. Manyani kuti Yehova, uyo wakambiska mbumba, wakukhumba kuti muŵe paubwezi uwemi na ŵabali ŵinu. (Ŵaefeso 3:14, 15) Kweni mungakhozga citemwa ca pa mbumba mu nthowa iyo yikukondweska Ciuta. Pakuyowoya za vinthu ivyo tikwenera kupwelelera comene, mpositole Paulosi wakalemba kuti: Lutilirani ‘kusanda ico cikukondewereska Fumu.’—Ŵaefeso 5:10.
12 Mutepanji mukughanaghana kuti pali kukolerana viŵi yayi pakati pa umo maholide ghakambira na cifukwa ico ŵanthu ŵakughakondwelera mazuŵa ghano. Kasi nchakuzirwa kumanya umo ghakambira? Enya! Tiyelezgere kuti: Mwawona switi yili mu nkhando iyo mukutayamo viswaswa. Kasi mungatora switi iyo na kurya? Cara! Switi iyo njakukazuzgika. Nga ni switi yakukazuzgika, maholide ghangawoneka kuŵa ghakunozga, kweni ŵakacita kughasora pa malo ghaukazuzi. Kuti tikoleske kusopa kwaunenesko, tikwenera kucita vinthu nga ni umo yikacitira nchimi Yesaya, iyo yikaphalira ŵasopi ŵaunenesko kuti: “Mungakhwaskanga kanthu kakufipirwa” panji kakukazuzgika.—Yesaya 52:11.
CITANI VINTHU MWAMAHARA
13 Pangaŵa masuzgo ghanyake cifukwa ca kuleka kukondwelera maholide. Mwaciyelezgero, awo mukugwira nawo nchito ŵangazizwa cifukwa ico mukulekera kukondwelera maholide. Kasi mungacita wuli usange ŵakukhumba kumupani cawanangwa ca Khisimasi? Kasi nkhwananga kupokera? Wuli usange mukupambana vigomezgo na mfumu winu panji muwoli winu? Kasi mungacita wuli kuti ŵana ŵinu ŵaleke kuwona nga ni para vinthu vinyake viwemi vikuŵajumpha cifukwa ca kuleka kukondwelera maholide?
14 Vinjeru vikukhumbikwa kuti mucite vinthu mwamahara. Usange munthu wakumukhumbirani viwemi pa holide, mukwenera kumuwonga mwanchindi. Tiyelezgere kuti munthu uyo wakumukhumbirani viwemi ni uyo mukugwira nayo nchito nyengo zose. Para ni nthena, mungamuphalira vinthu vinandi. Nyengo zose muphalirani mwaluso. Baibolo likutiphalira kuti: “Mazgu ghinu ghaŵe na ucizi mazuŵa ghose, ghakulungika na mcere, kuti mumanye umo mukwenera kumuzgolera yumoza na yumoza.” (Ŵakolose 4:6) Ŵani ŵakucenjera kuti muleke kukhuŵazga ŵanyinu. M’malo mwake ŵaphalirani mwaluso vigomezgo vinu. Ŵalongosolerani makoraghene kuti mukutinkha yayi viphikiro na kupeleka vyawanangwa, kweni mungacita ivi pa nyengo yinyake.
15 Wuli usange munthu munyake wakukhumba kumupani cawanangwa? Vyose vikuthemba pa umo ukhaliro uliri. Uyo wakumupani cawanangwa wangayowoya kuti: “Nkhumanya kuti mukukondwelera yayi holide iyi. Kweni, nangauli mukukondwelera yayi, nkhukhumba kuti cinthu ici ciŵe cinu.” Mwekha mungawona usange para mungapokera cawanangwa pa nyengo iyi, ndikuti mwakondwelera yayi holide iyo. Usange uyo wakukhumba kumupani cawanangwa wakumanya yayi vigomezgo vinu, mungamuphalira kuti mukukondwelera yayi holide iyo. Ici cimovwirenge kuti wamanye cifukwa ico mwazomelera cawanangwa ico, ndiposo cifukwa ico wakwenera cara kulindizga kuti imwe mupelekenge vyawanangwa pa nyengo iyo. Kweni nyengo zinyake, nchiwemi yayi kuzomera cawanangwa usange uyo wakumupani wakuwonekerathu kuti wakukhumba muleke kuskepelera ku vigomezgo vinu panji kuti muzomere mwakuti movwirike.
KASI MUNGACITA WULI NA ŴABALI ŴINU AWO MUKUPAMBANA VIGOMEZGO?
16 Wuli usange vigomezgo vinu ni vyakupambana na vya ŵabali ŵinu? Mukwenera kucita mwamahara. Palije cifukwa cakuti mukanganenge na ŵabali ŵinu cifukwa ca cikondwelero panji maluso ghalighose agho ŵakulondezga. M’malo mwake, cindikani maghanoghano ghawo, nga umo namwe mukukhumbira kuti ŵacindikenge ghinu. (Mateyu 7:12) Lekani kucita cilicose ico cingapangiska kuti muciteko maholide. Kweni, citani mwamahara na vinthu ivyo vikukolerana yayi na holide. Nyengo zose mukwenera kucita vinthu ivyo vingakhuŵazga yayi njuŵi yinu yiwemi.—1 Timote 1:18, 19.
17 Kasi mungacita wuli kuti ŵana ŵinu ŵaleke kughanaghana kuti vinthu viwemi vikuŵajumpha cifukwa ca kuleka kukondwelera maholide? Vyose vikuthemba pa ivyo mukucita. Ŵapapi ŵanyake ŵakuŵa na nyengo iyo ŵakupeleka vyawanangwa ku ŵana ŵawo. Cawanangwa ciwemi comene ico mungapeleka ku ŵana ŵinu ni nyengo na kuŵalongora citemwa.
LONDEZGANI KUSOPA KWAUNENESKO
18 Kuti tikondweske Ciuta, tikwenera kukana kusopa kwautesi na kukoleska kusopa kwaunenesko. Kasi kukoleska kusopa kwaunenesko kukusazgapo vici? Baibolo likuyowoya kuti: “Tighanaghanirane na kukhuŵilizgirana ku kutemwa na ku milimo yiwemi; kuleka kongana cara, nga ndi umo kaliri kaluso ka ŵanji, kweni kuciskana; ndipo comenecomene apo mukuwona zuŵa likuneng’enera.” (Ŵahebere 10:24, 25) Maungano Ghacikhristu ni nyengo yiwemi yakuti musope Ciuta mu nthowa iyo wakuzomerezga. (Salmo 22:22; 122:1) Pa maungano agha, Ŵakhristu ŵakugomezgeka ‘ŵakusanguluskana.’—Ŵaroma 1:12.
19 Nthowa yinyake iyo mungakoleskera kusopa kwaunenesko nkhuphalira ŵanji ivyo mukusambira mu Baibolo na Ŵakaboni ŵa Yehova. Ŵanthu ŵanandi “ŵakucinchima [kutampha] na kulira” cifukwa ca maunyankhasi agho ghakucitika mu caru mazuŵa ghano. (Ezekiel 9:4) Mutepanji mukumanya ŵanthu ŵanyake awo ŵakucinchima na kulira. Kasi mungaŵaphalira yayi cilindizga cinu ca munthazi ico mwasambira mu Baibolo? Peneapo mukucezga na Ŵakhristu ŵaunenesko na kuphalira ŵanji vinthu ivyo mwasambira mu Baibolo, muzamuwona kuti khumbo la kulondezga vinthu vinyake vya cisopo cautesi ilo likakhalira mwa imwe, likwamba kumara pacokopacoko. Manyani kuti muzamuŵa na cimwemwe ndiposo mutumbikikenge comene usange mukukoleska kusopa kwaunenesko.—Malaki 3:10.
IVYO BAIBOLO LIKUSAMBIZGA
- Kusopa kwaunenesko kukukolerana yayi na vikozgo panji kusopa ŵapapi awo ŵali kufwa.—Exodus 20:4, 5; Duteronome 18:10-12.
- Nchiwemi yayi kucitako vikondwelero ivyo vikambika na ŵanthu ŵambura kusopa Ciuta.—Ŵaefeso 5:10.
- Ŵakhristu ŵaunenesko ŵakwenera kulongosora mwaluso vigomezgo vyawo ku ŵanji.—Ŵakolose 4:6.
* Wonani mutu wakuti Vyakusazgirapo.
# Nyengo ya ciphikiro ca Saturnalia nayo yikakhozgera kuti deti la Disemba 25 lisankhike. Ciphikiro ici, ico cikaŵa ca kucindikira ciuta wa Ŵaroma wa vyaulimi, cikaŵanga pa Disemba 17-24. Kurya, kusangwa, na kupeleka vyawanangwa kukacitikanga mu nyengo ya Saturnalia.
% Kuti mumanye umo Ŵakhristu ŵaunenesko ŵakuwonera maholide ghanyake ghakumanyikwa comene, wonani mutu wakuti Vyakusazgirapo.
Mafumbo
1, 2. Kasi ni fumbo wuli ilo mukwenera kujifumba pamanyuma pakuti mwafumamo mu cisopo cautesi, ndipo mukughanaghana kuti kucita nthena nkhwakukhumbikiraci?
3. (a) Kasi Baibolo likuyowoyaci pa kugwiliskira nchito vikozgo pakusopa, ndipo nchifukwa wuli cingaŵa cakusuzga ku ŵanji kusopa mu nthowa iyo Ciuta wakukhumba? (b) Kasi mukwenera kucitaci para muli na cinthu cilicose ico nchakukolerana na kusopa kwautesi?
4. (a) Kasi tikumanya wuli kuti kusopa ŵapapi awo ŵali kufwa nkhwambura phindu? (b) Cifukwa wuli Yehova wakakanizga ŵanthu ŵake kucita vinthu ivyo vikukolerana na mizimu yiheni?
5. Kasi mungacita wuli usange kale mukagwiliskiranga nchito vikozgo pakusopa panji kusopa ŵapapi awo ŵali kufwa?
6, 7. (a) Ŵanthu ŵakuti Khisimasi nchikondwelero ca vici, kasi ŵasambiri ŵa Yesu ŵakwambilira ŵakakondweleranga Khisimasi? (b) Mu nyengo ya ŵasambiri ŵakale ŵa Yesu, kasi ŵakakuwonanga wuli kukondwelera zuŵa lakubabika?
8. Longosorani kukolerana kwa kukondwelera zuŵa la kubabika na kugomezga mizimu.
9. Kasi deti la Disemba 25 likasankhikika wuli kuti liŵe zuŵa la kukondwelera kubabika kwa Yesu?
10. Mu nyengo zakale, cifukwa wuli ŵanthu ŵanyake ŵakakondweleranga yayi Khisimasi?
11. Cifukwa wuli ŵanthu ŵanyake ŵakukondwelera maholide, ndipo nchivici ico tikwenera kupwelelera comene?
12. Longosorani cifukwa ico tikwenera yayi kucitako maluso panji kukondwelera maholide agho jando lake ndaukazuzi.
13. Kasi ni masuzgo wuli agho ghangaŵapo cifukwa ca kuleka kukondwelera maholide?
14, 15. Kasi mungacita wuli usange munthu munyake wakumukhumbirani viwemi pa holide panji munyake wakukhumba kumupani cawanangwa?
16. Kasi mungacita wuli mwamahara pa nkhani yakukhwaskana na maholide?
17. Kasi mungawovwira wuli ŵana ŵinu kuti ŵaleke kughanaghana kuti vinthu vinyake viwemi vikuŵajumpha cifukwa ca kuwona kuti ŵanyawo ŵakukondwelera maholide?
18. Kasi kusangikapo pa maungano Ghacikhristu kungamovwirani wuli kuti mukoleske kusopa kwaunenesko?
19. Cifukwa wuli nchakuzirwa kuphalira ŵanji vinthu vya mu Baibolo ivyo mwasambira?
tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn