MTWE 2
Ana Baibulo Jili Buku Jakutyocela kwa Mlungu
1, 2. Ligongo cici Baibulo jili mtuka wambone wakutyocela kwa Mlungu?
ANA akusapikana uli naga mjawo ŵapele mtuka wanganawujembeceyaga? Akusasacilila kuti amanyilile yayili mkati mwakwe, soni akusasangala kuti mjawojo akusiŵaganicisyaga. Akusamyamicila ligongo lyakwapa mtukawo.
2 Nombe najo Baibulo jili mtuka wakutyocela kwa Mlungu. Jikusatukamucisya kumanyilila yindu yakuti ngaŵa mkuyipata kulikose. Mwambone, jikusatusalila kuti Mlungu jwapanganyisye kwinani, cilambo capasi, soni jwamlume ni jwamkongwe jwandanda. Jikusatusalilasoni yampaka yitukamucisye patusimene ni yakusawusya. M’Baibulo ni mwatukusalijiganya yacacitenda Mlungu pakusaka kwanilisya lisosa lyakwe lyakucilinganya cilambo capasici kuti ciŵe malo gambone. M’yoyo, Baibulo jili mtuka wambone.
3. Ana cacimanyilila yatuli pakulijiganya Baibulo?
3 Pakulijiganya Baibulo cacimanyilila kuti Mlungu akusasaka kuti wawojo aŵe najo paunasi. Pakulijiganya yejinji yakwamba Mlungu nikuti unasi wawo ni jwalakwe uciŵa wakulimba mnope.
4. Ana cici cacikwasangalasya ni kuwanda kwa Baibulo?
4 Baibulo jigopoleledwe m’yiŵeceto ciŵandika 2,600, soni mabaibulo gamajinji agapanganyisye. Ŵandu ŵakupunda 90 pa 100 ŵaliwose pacilambopa mpaka akombole kuŵalanga Baibulo m’ciŵeceto cawo. Nambosoni cijuma cilicose, ŵandu ŵakupunda 1 miliyoni akusapataga Baibulo. M’yoyo pangali buku jampaka jilandane ni Baibulo.
5. Ana ligongo cici mpaka tujile kuti Baibulo ‘jasalilidwe ni Mlungu’?
5 Baibulo jalembedwe ‘mwakusalilidwa ni Mlungu.’ (Aŵalanje 2 Timoteo 3:16) Nambo ŵane mpaka awusye kuti, ‘Pakuŵa Baibulo jalembedwe ni ŵandu, ana mpaka yikombolece catuli kuti jiŵe jakutyocela kwa Mlungu?’ Baibulo jikusajanga kuti, ‘Msimu weswela waŵecetekasisye [kapena kuti kwalongola] jemanjajo maloŵe gakutyocela kwa Mlungu.’ (2 Petulo 1:21) Yeleyi mpaka tuyilandanye ni nganga jwam’ŵendile mwanace kuti amlembele cikalata. Ana pelepa mpaka tujile kuti msyene cikalataco ali ŵani? Ali ngangajo, ngaŵaga mwanacejo. Mwakulandana ni yeleyi, Mlungu ni jwali msyene Baibulo ngaŵaga ŵandu ŵaŵakamulicisye masengo pakulemba. Mlungu ŵagambile kwalongolela kuti alembe nganisyo syakwe. M’yoyo, yisyesyene yakwe ni yakuti Baibulo jili “maloŵe ga Mlungu.”—1 Atesalonika 2:13; alole Maloŵe gakumbesi 22.
BAIBULO JIKUSASALA YISYESYENE
6, 7. Ana ligongo cici mpaka tujile kuti Baibulo jili buku jakamulana?
6 Pajigele yaka yakupunda 1,600 kuti Baibulo jilembedwe. Ŵakulemba ŵakwe ŵatemi mu ndaŵi syakulekanganalekangana. Ŵane mwa jemanjaji ŵaliji ŵalijiganye mnope, nambo ŵane nganaŵa ŵalijiganye mnope. Mwambone, jwine mwa jemanjaji jwaliji dokotala. Ŵane ŵaliji acinamalima, ŵakuwulaga somba, ŵakucinga, ŵakulocesya, ŵakwelusya, soni mayimwene. Atamose kuti ŵaliji ŵakulekangana m’yiyi, nambo Baibulo josope jili jakamulana. Mtwe wine wa Baibulo wangasala yakusisyana ni yayili mu mtwe wine. *
7 Mitwe jandanda m’Baibulo jikusasala muyatandile yakusawusya pacilambo capasi, mitwe jakumalisya jikusatusalila yacacitenda Mlungu pakumasya yakusawusyayo, mwakucilinganya cilamboci kuŵa paladaiso. Baibulo jikusasala yayiŵele mkutendekwa pasikati pa ŵandu kwa yaka yejinji, soni jikusalosya kuti cakulinga ca Mlungu cikusakwanilicikwa ndaŵi syosope.
8. Asale yisyasyo yakulosya kuti Baibulo jikusasala yisyesyene pajikusala ya sayansi.
8 Baibulo nganajilemba kuti jitujiganyeje sayansi, kapena kuti tujikamulicisyeje masengo mpela buku jakulijiganyila kusukulu. Nambo yajikusasala pakwamba ya sayansi yikusaŵa yisyesyene. Yeleyi ni yampaka tuyijembeceye kutyocela ku buku jakutyocela kwa Mlungu. Mwambone, buku ja Lefitiko jana malamusi ga Mlungu gaŵagakamulicisyaga masengo Ayisalayeli pakusaka kuŵambala kuwandisya yilwele. Yeleyi ŵayilembile kala ŵandu mkanakopocele yayikusatendekwa kuti tulombo twangawoneka ni meso tutandisye ulwele. Baibulo jikusasalasoni yisyesyene kuti cilambo capasici cakolecedwe mumlengalenga. (Yobu 26:7) Soni ŵandu ŵajinji paŵakulupililaga kuti cilambo capasici cili catyatyatya, Baibulo jaliji jili jisasile kala kuti cili cesyungulile.—Yesaya 40:22.
9. Ana kulemba yindu mwacilungamo kwa ŵakulemba Baibulo kukusatukamucisya kupikanicisya cici?
9 Baibulo jikusasalasoni yisyesyene pajikusala mbili jakala. Nambo mabuku gamajinji gangasala yisyesyene yosope pagakusala ya mbili jakala, ligongo lyakuti ŵakulemba ŵakwe nganasakaga kulemba yindu mwacilungamo. Mwambone, ndaŵi syejinji jemanjaji nganalembaga naga mtundu wawo wagomecedwe pangondo. Mwakulekangana ni jemanjaji, ŵakulemba Baibulo nganasisaga naga mtundu wawo ugomecedwe, jemanjaji ŵalembaga yisyesyene. Ŵakulemba Baibuloŵa ŵalembagasoni yakulepela yawo. Mwambone, m’buku ja Numeri, Mose akusatusalila ya cakulepela cakwe cekulungwa, soni kuti Mlungu ŵampele cilango ligongo lya cakulepelaco. (Numeri 20:2-12) Kusala yindu mwacilungamo kweleku kukulosya kuti Baibulo jili buku jakutyocela kwa Mlungu. Yeleyi yikugopolela kuti Baibulo mpaka tujikulupilile.
BUKU JAKAMUCISYA MNOPE
10. Ana ligongo cici Baibulo jili buku jakamucisya moŵa agano?
10 ‘Baibulo jasalilidwe ni Mlungu soni jili jakamucisya pakwiganya, pakwamuka, soni pakolosya yindu.’ (2 Timoteo 3:16) Yili yisyene kuti yajikusasala Baibulo yili yakamucisya moŵa agano. Yehofa akusamanyilila kapanganyidwe ketu, m’yoyo jwalakwe akusapikanicisya mwatukusaganicisya soni mwatukusapikanila mumtima. Jwalakwe akusatumanyilila cenene kupunda mwatukusalimanyilila acimsyeŵe, soni akusasaka kuti tuŵeje ŵandu ŵakusangalala. Akusamanyililasoni yampaka yiŵe yambone soni yakusakala kwa m’weji.
11, 12. (a) Ana yindu yapi yakamucisya yaŵasasile Yesu m’buku ja Matayo mtwe 5 mpaka 7? (b) Ana yindu yine yapi yampaka tulijiganye m’Baibulo?
11 M’buku ja Matayo mtwe 5 mpaka 7, tukusaŵalanga yaŵasasile Yesu yampaka yitukamucisye kuŵa ŵakusangalala, kamulana ni ŵandu ŵane, pakapopele, soni kawone ketu kambiya. Atamose kuti ŵasasile yeleyi yaka yakupunda 2,000 yipiteyo, nambo yaŵasasileyi yili yakamucisya mpaka lelojino.
12 M’Baibulo, Yehofa akusatujiganyasoni songa syampaka situkamucisye kola liŵasa lyakusangalala, kuŵa ŵamasengo ŵambone, soni kutama mwamtendele ni acimjetu. Songa sya m’Baibulo sili syakamucisya ndaŵi syosope mwangajigalila kuti m’weji tuli ŵani, tukusatama kwapi, soni tukwete yakusawusya yatuli.—Aŵalanje Yesaya 48:17; alole Maloŵe gakumbesi 3.
MPAKA AKULUPILILE YAKULOCESYA YA M’BAIBULO
13. Ana Yesaya ŵasasile kuti msinda wa Babulo ucisimana ni yatuli?
13 Yakulocesya yejinji ya m’Baibulo yikwanilicikwe. Mwambone, Yesaya jwalocesye kuti msinda wa Babulo ucijonanjidwa. (Yesaya 13:19) Jwalakwe jwasasile cenene yayicitendekwa kuti msindawu ugomecedwe. Msindawu wakwete yindu yakuwucinjila mpela matanga gekulungwa soni gakulimba ni lusulo lwalwasyungulile msindawo. Nambo Yesaya jwasasile mkanipaŵe kuti acimmagongo cacijumusya mesi ga m’lusulolo soni kuti cacigamba kusimana yipata ya mumsindamo yili yewugule. Acimmagongowo cacigamba kusumula msindawo mwangalajila kuputa ngondo. Yesaya ŵayikenesoni pakusala lina lya mundu jwacacigomeka msinda wa Babulo, kuti caciŵa Kolesi.—Aŵalanje Yesaya 44:27–45:2; alole Maloŵe gakumbesi 4.
14, 15. Ana yaŵalocesye Yesaya yakwanilicikwe catuli?
14 Pali papite yaka 200, panyuma pakuti yakulocesyayi yilembedwe, asilikali ŵayice kukonaga Babulo. Ana ŵani ŵaŵalongolelaga asilikaliŵa. Mwakamulana ni yakulocesya yila, mundu juŵagomece msindawo jwaliji Kolesi, mwenye ja Pelesiya. Yosope yaliji m’malo mwakwe kuti yakulocesya yosope yakwamba nganiji yikwanilicikwe.
15 Cilo cele acimmagongo ŵayice kukugomeka msindawu, ababulowo ŵaliji mkusangalala pacindimba. Jemanjaji ŵaliwonaga kuti pangali campaka catendecele ligongo lutenje lwa msindawo lwaliji lwekulungwa soni lusulo lwakamucisyaga. Nambo kusa kwa msindawo, Kolesi ni asilikali ŵakwe ŵasosile ngalande pakusaka kusepusya mesi ga m’lusolo mula kuti gapwe. Mesi gala pagapwele, asilikali ŵacipelesiya ŵajombwece. Nambo ana akajinjile catuli mkati pakuŵa mapupa ga msinda wa Babulo galiji gekulungwa? Mwakamulana ni yakulocesya yila, yipata ya msindawo ŵagambile kuyileka ngayiwugala. M’yoyo jemanjajo ŵagomece msindawo mwangalajila kuputa ngondo.
16. (a) Ana Yesaya jwalocesye yatuli pakwamba ya sogolo ja msinda wa Babulo? (b) Ana tukumanyilila catuli kuti yakulocesya ya Yesaya yakwanilicikwe?
16 Yesaya jwalocesyesoni kuti mkupita kwandaŵi mumsinda wa Babulo ngasatamamo jwalijose. Jwalakwe jwalembile kuti, “M’Babulo ngasimutamasoni ŵandu, soni ngasatamidwasoni kwa mbagwilo ni mbagwilo.” (Yesaya 13:20) Ana yeleyi yakwanilicikwe? Pamalo pawaliji msinda wa Babulo pagambile kuŵa lisame. Maloga gali pa lutando lwa makilomita 80 kummwela kwa msinda wa Baghdad m’cilambo ca Iraq. Lelojino pangali jwalijose jwakusatamaga pamaloga. Yehofa jwapyajile Babulo ni “cipyaji ca ciwonasiko.”—Yesaya 14:22, 23. *
17. Ligongo cici mpaka tukulupilile yilanga yosope ya Mlungu?
17 Kwanilicikwa kwa yakulocesya yejinji ya m’Baibulo, mpaka kutukamucisye kulupilila yajikusasala Baibulo pakwamba ya yindu yaciyikwanilicikwe msogolo. Pelepa mpaka tuŵe ŵakusimicisya kuti Yehofa cacikwanilisya cilanga cakwe cakulinganya cilambo capasi kuŵa paladaiso. (Aŵalanje Numeri 23:19) M’yoyo yili yisyene kuti tukwete cembeceyo ca “umi wangamala cele Mlungu jwanganaŵa alambwisye ŵatulagucisye kalakala.”—Tito 1:2. *
BAIBULO MPAKA JICENJE UMI WAWO
18. Ana Paulo jwalembile yatuli pakwamba ya “maloŵe ga Mlungu”?
18 Tulijiganyisye kuti pangali buku jakulandana ni Baibulo. Jili jakamulana, soni pajikusala yakwamba sayansi, kapena mbili jakala, jikusasala yisyesyene. Jikusatusalilasoni yakutukamucisya soni jana yakulocesya yejinji yayikwanilicikwe. Nambosoni Baibulo mpaka jitukamucisye kupunda pelepa. Ndumetume Paulo jwalembile kuti: “Maloŵe ga Mlungu gali ga umi soni gamacili.” Ana yeleyi yikugopolela cici?—Aŵalanje Ahebeli 4:12.
19, 20. (a) Ana Baibulo mpaka jakamucisye catuli kulimanyilila mwaŵelele? (b) Ana mpaka alosye catuli kuti akusayamicila mtuka watupele Mlungu wa Baibulo?
19 Baibulo mpaka jicenje umi wawo. Mpaka jakamucisye kulimanyilila kuti ali mundu jwatuli. Soni mpaka jakamucisye kumanyilila yatukusayiganicisya mnope soni yayili mumtima mwetu. Mwambone, komboleka kuganisya kuti tukusamnonyelaga Mlungu. Nambo kuti tusimicisye kuti yeleyi yili yisyesyene tukusosekwa kukamulicisyaga masengo yajikusasala Baibulo.
20 Kusala yisyene Baibulo jili buku jakutyocela kwa Mlungu. Jwalakwe akusasaka kuti tujiŵalanjeje, tulijiganyeje soni tujinonyeleje. Kwende tuyamicileje kuti ŵatupele mtukawu, soni tujendelecele kulijiganya Baibulo. Naga tukutenda yeleyi tucipikanicisya lisosa lya Mlungu kwa ŵandu. Mumtwe wakuyicisya, tucilijiganya yejinji yakwamba lisosali.
^ ndime 6 Ŵandu ŵane akusati Baibulo jili jangakamulana, nambo yeleyi ngaŵa yisyene. Alole Mtwe 7 wa buku ja Ciceŵa jakuti, Baibulo—Kodi Ndilo Mawu a Mulungu Kapena a Munthu? jakuwandisya ŵamboni sya Yehofa.
^ ndime 16 Naga akusaka kumanyilila yejinji ya yakulocesya ya m’Baibulo, komboleka kuŵalanga kabuku ka Ciceŵa kamtwe wakuti Buku la Anthu Onse pa mapeji 27 mpaka 29, kakuwandisya Ŵamboni sya Yehofa.
^ ndime 17 Konasika kwa Babulo kugambile cimo mwa yakulocesya ya m’Baibulo yayakwanilicikwe. Komboleka kupata ngani syakwamba yakulocesya yakwaya Yesu Klistu mu Maloŵe gakumbesi 5.
kam_Latn nya_Latn nya_Latn nya_Latn tum_Latn nya_Latn tum_Latn nya_Latn tum_Latn nya_Latn nya_Latn nya_Latn nya_Latn tum_Latn tum_Latn nya_Latn tum_Latn tum_Latn nya_Latn tum_Latn nya_Latn tum_Latn nya_Latn tum_Latn tum_Latn nya_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn nya_Latn tum_Latn nya_Latn nya_Latn tum_Latn nya_Latn nya_Latn nya_Latn nya_Latn tum_Latn tum_Latn