NKHANI YAKULONGOSORA UMOYO WA MUNTHU
Adada Ŵakati Ŵafwa, Nkhasanga Dada Munyake
ADADA ŵakababika mu 1899, mu Graz, ku Austria. Ntheura, ŵakaŵa muwukirano pa nyengo ya Nkhondo Yakwamba ya Caru Cose. Nkhondo Yaciŵiri ya Caru Cose yikati yamba mu 1939, ŵakalembeka usilikari na boma la Germany. Ŵakakomeka mu 1943 apo ŵakarwanga nkhondo mu Russia. Pa nyengo iyi nkhaŵa na vyaka viŵiri pera. Ntheura, nkhaŵamanya makora yayi. Nkhati namba sukulu, nkhaŵanga na citima comene cifukwa cakuti ŵanyane ŵakaŵa na adada ŵawo peneapo ine nkhaŵavya. Apo nkhaŵa muwukirano, nkhapembuzgika nati namanya vyakukhwaskana na Adada ŵithu ŵa kucanya, awo ŵangafwa yayi.
APO NKHAŴA MU GULU LA ŴAWUKIRANO LAKUCEMEKA KUTI BOY SCOUTS
Apo nkhaŵa na vyaka vinkhondi na viŵiri, nkhanjira mu gulu la ŵawukirano lakucemeka kuti Boy Scouts. Gulu la pa caru cose ili, wakambiska ni mulara wa ŵasilikari ŵa boma la Britain zina lake Robert Stephenson Smyth Baden-Powell mu 1908 ku Great Britain. Mu 1916, wakambiska gulu lakucemeka Wolf Cubs (panji Cub Scouts) la ŵawukirano ŵa msinkhu wane.
Nkhakondwanga comene para taluta ku vigaŵa vyakutali na tawuni kuumaliro wa sabata. Ku malo agha, tikagonanga mu mathenti, kuvwara mayunifomu, na kwenda mwakulondezga kulira kwa ng’oma. Nkhatemwanga comene kucezga na ŵawukirano ŵanyane, kwimbira nawo lumoza sumu pakotha moto usiku, na kuseŵera mu makuni. Kweniso tikasambiranga vinandi vyakukhwaskana na cilengiwa ndipo ici cikanovwira kuti nilumbenge Mlengi withu.
Gulu la ŵawukirano ili, likuciskika kuti licitenge milimo yiwemi zuŵa lililose. Iyi ndiyo fundo iyo likwendera. Pakutawuzgana tikayowoyanga mazgu ghakuti, “Ŵakunozgeka Nyengo Yiliyose.” Malonje agha nkhaghatemwanga comene. Pa gulu lithu, tikaŵapo ŵawukirano ŵakujumpha 100, ŵanyake ŵakaŵa Ŵakatolika, hafu ŵakaŵa ŵa machalichi ghanyake, ndipo yumoza wakaŵa Mubuda.
Kwambira waka mu 1920, magulu agha ghakucita maungano, panji viphikiro, para pajumpha vyaka vicoko waka. Nkhalutapo ku ungano wacinkhondi na ciŵiri wa pa caru cose uwo ukacitikira mu tawuni ya Bad Ischl, ku Austria, mu Ogasiti 1951, ndiposo wacinkhondi na cinayi uwo ukacitikira mu Sutton Park, kufupi na Birmingham, ku England, mu Ogasiti 1957. Pa ungano wacinkhondi na cinayi uwu, pakawungana ŵawukirano ŵakukwana 33,000 ŵakufuma mu vyaru na vigaŵa 85. Kweniso ŵanthu ŵanyake pafupifupi 750,000 ŵakiza ku ciphikiro ici, pamoza na Queen Elizabeth wa ku England. Kwa ine ivi vikaŵa nga mbubali wa pa caru cose. Pa nyengo iyi nkhamanyanga yayi kuti nizamuŵa mu ubali wa pa caru cose wakukondweska comene, enya ubali wauzimu.
APO NKHAKUMANA NA KABONI WA YEHOVA KAKWAMBA
Cadera mu Malici panji mu Epulero 1958, nkhaŵa pafupi kumalizga masambiro gha kupelekera vyakurya mu Grand Hotel Wiesler ya mu msumba wa Graz, ku Austria. Ku malo agha, Rudolf Tschiggerl, munyane wa ku nchito uyo wakagwiranga nchito ya kuphika, wakanipharazgira mwamwaŵi. Nkhaŵa kuti nindapulikepo vyakuti kuli unenesko. Wakadankha kuyowoya vya cisambizgo ca Utatu ndipo wakati nchambura kufuma mu Baibolo. Nkhamususka ndipo nkhakhumbanga kuti nilongore kuti ngwakupuvya. Nkhamutemwanga ndipo nkhakhumbanga kuti nimukhorweske kuti wawelere mu Chalichi la Katolika.
Rudolf, uyo tikamucemanga kuti Rudi, wakakhumbanga kunipa Baibolo. Nkhakosera kuti liŵe Lacikatolika. Wakati wanipa, nkhambapo kuliŵazga ndipo nkhasanga kuti waŵikamoso kathirakiti kakusindikizgika na Watchtower Society. Nkhakaŵazga yayi cifukwa nkhaghanaghananga kuti tumapepara twanthena tungalembeka nga nthwaunenesko kweni tungaŵa twautesi. Kweni nkhakhumbanga nipera kucezga nayo vya Baibolo. Rudi wakacita vinthu mwaumanyi cifukwa wakanipaso kabuku kanyake yayi. Kwa myezi pafupifupi yitatu, tikadumbiskananga vya Baibolo nyengo na nyengo ndipo kanandi tikalekanga usiku.
Nkhati namalizga masambiro ghara ku hotelo ya mu tawuni yakwithu ya Graz, amama ŵakanipa ndalama zakuti nkhalutizgire masambiro ku sukulu yakusambizga kendeskero ka hotelo. Ntheura, nkhaluta ku tawuni ya Bad Hofgastein, mu cidikha ca Alps, uko kukaŵa sukulu iyi. Sukulu iyi yikakolerananga na hotelo yakucemeka Grand Hotel mu tawuni ya Bad Hofgastein, ndipo nyengo zinyake nkhagwiranga nchito ku hotelo iyi kuti nimanye vinandi kuluska ivyo nkhasambiranga mu kilasi.
ŴADUMBU ŴAŴIRI ŴAMISHONALE ŴAKANENDERA
Rudi wakatumizga adiresi yane yiphya ku ofesi ya munthavi ya ku Vienna, ndipo ofesi yikatumizga adiresi iyi ku ŵadumbu ŵaŵiri, Ilse Unterdörfer na Elfriede Löhr, awo ŵakaŵa ŵamishonale. * Zuŵa linyake, uyo wakapokeleranga ŵalendo pa hotelo wakanicema na kuyowoya kuti pawaro piza ŵanakazi ŵaŵiri ŵakunipenja ndipo ŵali mu galimoto. Nkhazizwa cifukwa cakuti nkhamanyangapo kalikose yayi. Kweni nkhaluta kuti nkhawone kuti mbanjani. Nyengo yikati yajumphapo nkhamanya kuti Ŵakaboni aŵa ŵakacitapo mulimo wa kuyegha mabuku mu nyengo ya Nazi ku Germany apo mulimo withu ukaŵa wakukanizgika pambere Nkhondo Yaciŵiri ya Caru Cose yindacitike. Pambere nkhondo yindambe, ŵapolisi ŵacibisibisi ŵa Germany ŵakakaka ŵadumbu aŵa na kuŵatumizga ku msasa wakuyuzgirako ŵanthu wa Lichtenburg. Pa nyengo ya nkhondo, ŵakaŵasamuskira ku msasa wa Ravensbrück pafupi na Berlin.
Ŵadumbu aŵa pakaŵako paunthanga na amama, ntheura nkhaŵacindikanga. Lekani nkhakhumba yayi kudumbiskana nawo nyengo yitali ndipo pamanyuma pa masabata ghanandi panji myezi niŵaphalire kuti nkhukhumba yayi kulutizga. Ntheura nkhaŵapempha kuti ŵanilekere waka malemba pa cisambizgo ca Ŵakatolika cakuti mpositole Petrosi ndiyo wakaŵa papa wakwamba, ndiposo kuti kwambira waka na iyo papa waliyose wakulekera munyake mazaza, ico cikucemeka kuti uhaliri wa upositole. Nkhaŵaphalira kuti nizamutora malemba agha na kuluta nagho kwa wasembe na kudumbiskana nayo. Nkhaghanaghananga kuti para nacita nthena ndipo nimanyenge unenesko.
UMO NKHAMANYIRA VYA ADADA ŴATUŴA ŴAUNENESKO ŴA KUCANYA
Chalichi la Katolika likusambizga kuti mazgu gha Yesu agho ghali pa Mateyu 16:18, 19 ghakukhozgera cisambizgo ca uhaliri wa upositole. Kweniso Ŵakatolika ŵakusambizga kuti papa ni Dada Mutuŵa, ndipo wakubudiskapo yayi para wakuyowoya vigomezgo vyawo. Ŵakatolika ŵanandi ŵakugomezga fundo iyi ndipo cipulikano cawo cikujintha penepapa. Nane nkhagomezganga fundo iyi ndipo nkhaghanaghananga kuti usange papa wakuti cisambizgo ca Utatu nchaunenesko, mbwenu ndikuti nchaunenesko nadi. Kweni usange papa wangabudiska, mbwenu cisambizgo ca Utatu naco cingaŵa cautesi.
Nkhati naluta kwa wasembe, wakatondeka kuzgora mafumbo ghane, kweni wakanitolera buku pa shelufu la visambizgo vya Ŵakatolika ilo lili na cisambizgo ca uhaliri wa upositole. Wakaniphalira kuti nilute nalo ku nyumba kwane kuti nkhaliŵazge. Nkhati naliŵazga, nkhalutaso kwa iyo na mafumbo ghanyake ghanandi. Paumaliro, wasembe wati watondeka kuzgora mafumbo ghane, wakati: “Ningakukhorweska yayi, ndipo nawe unganikhorweska yayi. . . . Pawemi mwanangwa!” Wakakhumba yayi kuti walutilire kudumbiskana nane.
Pa nyengo iyi, nkhaŵa wakunozgeka kusambira Baibolo na Ilse na Elfriede. Ŵakanisambizga vinandi vyakukhwaskana na Adada Ŵatuŵa ŵaunenesko ŵa kucanya, a Yehova Ciuta. (Yoh. 17:11) Ŵadumbu ŵaŵiri aŵa ŵakacitiranga maungano mu nyumba ya mbumba yinyake yakunweka, cifukwa pa nyengo iyi ku malo agha kukaŵavya mpingo. Pa maungano pakizanga ŵanthu ŵacoko waka. Nkhani zakusambira pa maungano, ŵadumbu aŵa ŵakacitanga kudumbiskana pakuti pakaŵavya mubali wakubapatizika kuti walongozgenge. Nyengo zinyake kukizanga mubali wakufuma kunyake, uyo wakazakadumbanga nkhani yacisanisani mu malo gha lenti.
UMO NKHAMBIRA UTEŴETI
Ilse na Elfriede ŵakamba kunisambizga Baibolo mu Okutobala 1958, ndipo nkhabapatizika pakati pajumpha myezi yitatu, mu Janyuwale 1959. Pambere nindabapatizike, nkhaŵapempha usange ningaluta nawo mu upharazgi wa ku nyumba na nyumba, kuti niwone umo mulimo wa kupharazga ukucitikira. (Mil. 20:20) Nati naluta nawo kakwamba, nkhaŵafumba usange nane ningaŵa na cigaŵa cane cakupharazgako. Ŵakanipa muzi unyake, ndipo nkhalutanga nekha kukapharazga ku nyumba na nyumba na kupanga maulendo ghakuwelerako. Mubali wakwamba kwenda nayo mu uteŵeti wa ku nyumba na nyumba, wakaŵa mulaŵiliri wa dera uyo wakiza kuzakaticezgera pakati pajumpha nyengo.
Mu 1960, nkhati namalizga masambiro ghane ghakukhwaskana na kendeskero ka hotelo, nkhawelera ku tawuni yakukwithu kuti nkhayezge kovwira ŵabali ŵane kusambira unenesko wa mu Baibolo. Mpaka sono palije uyo wali kwiza mu unenesko, kweni ŵanji ŵamba kunweka.
UTEŴETI WANYENGOZOSE
Mu 1961, makalata ghakufuma ku ofesi ya munthavi ghakuciska uteŵeti wa upayiniya ghakaŵazgikanga mu mipingo. Nkhaŵa kuti nindatore ndiposo nkhaŵa na nkhongono, ntheura nkhawona kuti pakaŵavya cifukwa cakutondekera kucita upayiniya. Nkhapempha mulaŵiliri wa dera, zina lake Kurt Kuhn, kuti wayowoyepo maghanoghano ghake pa nkhani yakuti nilutilire kugwira nchito kwa myezi yinyake yicoko waka kuti nisange ndalama zakugulira galimoto yakuti yizakanovwirenge pakucita upayiniya. Iyo wakanifumba kuti. “Kasi Yesu na ŵapositole ŵakaŵa na galimoto pakucita uteŵeti wanyengozose?” Fumbo ili likanovwira kuti nisankhe makora. Nkhaghanaghana vyakuti nambe kucita upayiniya mwaluŵiro. Kweni pakuti nkhagwiranga nchito maora 72 sabata yiliyose mu resitiranti ya ku hotelo, nkheneranga kusintha dankha vinyake.
Nkhamupempha bwana wane kuti nigwirenge nchito maora 60 pa sabata. Wakanizomerezga kweni malipiro wakanicepeskerako yayi. Pakati pajumpha nyengo nkhamupemphaso kuti nigwirenge nchito maora 48 pa sabata. Wakanizomerezgaso kweni malipiro ghakaŵa gheneghara. Pakati pajumphaso nyengo nkhamupemphaso kuti nigwirenge nchito maora 36 pa sabata, panji kuti maora 6 kwa mazuŵa 6, ndipo wakanizomerezgaso. Cakuzizika cikaŵa cakuti malipiro ghane ghakasintha yayi. Vikulongora kuti abwana ŵane ŵakakhumbanga yayi kuti nileke nchito. Vikati vyaŵa nthena, nkhamba kucita upayiniya wanyengozose. Pa nyengo iyi, mupayiniya wakeneranga kufiska maora 100 pa mwezi.
Pakati pajumpha myezi yinayi, nkhimikika kuŵa mupayiniya wapadera ndiposo kuŵa muteŵeti wa mpingo mu mpingo ucoko mu cigaŵa ca Carinthia, mu tawuni ya Spittal an der Drau. Pa nyengo iyi, ŵapayiniya ŵapadera ŵakeneranga kufiska maora 150 pa mwezi. Nkhaŵavya munthu wakucita nayo upayiniya, kweni nkhawonganga wovwiri wa mudumbu Gertrude Lobner, uyo wakacitanga uteŵeti wa kovwira muteŵeti wa mpingo. *
UMO MAUTEŴETI GHANE GHAKASINTHIRANGA
Mu 1963, nkhimikika kuŵa mulaŵiliri wa dera. Nyengo zinyake nkhendanga pa sitima ya pamtunda kufuma pa mpingo unyake kuya pa unyake uku nayegha vikwama vizito. Ŵabali ŵanandi ŵakaŵavya galimoto, ntheura palije waliyose uyo wakizanga kuzakanitora pa siteji ya sitima. Kuti nigege kujilongora, nkhakweranga galimoto yayi pakuluta ku nyumba iyo namufikirako, ntheura nkhendanga waka wapasi.
Mu 1965, nkhacemeka kuti nkhasambire Sukulu ya Giliyadi mu kilasi la nambara 41. Pa nyengo iyi nkhaŵa kuti nindatore. Ŵanandi awo nkhasambira nawo, ŵakaŵa kuti ŵandanjire mu nthengwa. Nkhati namalizga masambiro agha, nkhazizwa kuti nkhatumikaso kukaya kwithu ku Austria kukalutizga mulimo wa kulaŵilira dera. Ndipouli, pambere nindafumeko ku United States, ŵabali ŵakanipempha kuti nendere lumoza na mulaŵiliri munyake wa dera kwa masabata ghanayi. Nkhakondwa comene kuteŵetera na mubali wacitemwa uyu, zina lake Anthony Conte, mweneuyo wakatemwangaso uteŵeti wa m’munda ndipo vinthu vikamwenderanga makora comene mu upharazgi. Tikateŵetera lumoza mu cigaŵa ca Cornwall ico ciliko patali na Msumba wa New York.
Nkhati nafikaso mu Austria, nkhatumika ku dera linyake, uko nkhakumana na mudumbu wakutowa comene wambura kutengwa, zina lake Tove Merete. Wakakulira mu unenesko kwambira waka apo wakaŵa na vyaka vinkhondi. Para ŵabali ŵakutifumba umo tikasangirana, mwakuseka tikuzgora kuti, “Ofesi ya munthavi ndiyo yikawovwira kuti tisangane.” Tikatorana pakati pajumpha caka cimoza, mu Epulero 1967, ndipo nkhazomerezgeka kuti nilutilire kucita mulimo wa kwendakwenda lumoza na iyo.
Caka cakulondezgapo, nkhamanya kuti Yehova wanisora kuti niŵe mwana wake wauzimu cifukwa ca lusungu lwake lukuru. Ntheura, nkhaŵa paubwezi wapadera na Adada ŵane ŵa kucanya na wose, awo kuyana na lemba la Ŵaroma 8:15, ‘ŵakucemerezga kuti: “Abba, Ŵadada!”’
Ine na Merete tikalutilira kuteŵetera mu dera ndiposo mu cigaŵa mpaka mu 1976. Nyengo zinyake, mu nyengo yakuzizima tikagonanga mu cipinda kwambura mbawura nangauli kukazizimanga comene mwakuti maji ghakakhomanga. Zuŵa linyake pakuwuka tikasanga kuti kumutu bulangeti lili gwa! cifukwa cakuti mvuci withu ukakhoma na mphepo. Ntheura tikawona kuti nchiwemi kuti tiyeghenge mbawura yamagesi kuti yithukizgenge cipinda usiku. Ku malo ghanyake cimbuzi cikaŵangako patali na nyumba, ntheura usiku tikeneranga kufuma mu nyumba na kwenda mu ciwuvi kuluta ku cimbuzi, icoso cikazizimanga comene. Kweniso tikaŵavya nyumba yithu, ntheura pa Mande kanandi tikagonanga mu cipinda ico ŵakatipanga pakucezgera mpingo. Kufuma apo, pa Ciŵiri mulenji tikalutanga ku mpingo unyake.
Nili wakukondwa comene kuti mu vyaka vyose ivi, muwoli wane wakutemweka walutilira kunovwira. Wakuwutemwa comene uteŵeti wa m’munda, ndipo nindamucicizgepo kuti walute mu upharazgi. Kweniso wakutemwa ŵabali na ŵadumbu ndipo wakughanaghanira comene ŵanji. Pa nkhani iyi, wanovwira comene.
Mu 1976, tikacemeka kuti tikateŵeterenge pa ofesi ya munthavi ya Austria ku Vienna, ndipo uku nkhimikika kuŵa mu Komiti ya Munthavi. Pa nyengo iyi, ofesi ya munthavi ya ku Austria yikalaŵiliranga mulimo mu vyaru vinandi vya ku Mafumiro gha Dazi kwa Europe, ndiposo yikanozganga mendero ghacibisibisi gha mabuku kuya mu vyaru ivi. Mubali Jürgen Rundel ndiyo wakadangiliranga pa mulimo uwu, ndipo wakaŵa wamwamphu comene. Nkhaŵa na mwaŵi wa kuteŵetera lumoza na mubali uyu, ndipo nyengo yikati yajumphapo nkhalaŵiliranga mulimo wa kung’anamura mabuku mu viyowoyero khumi vya mu vyaru vya ku Mafumiro gha Dazi ivi. Jürgen na muwoli wake, Gertrude, ŵakulutilira kuteŵetera mwakugomezgeka ndipo mbapayiniya ŵapadera mu Germany. Kwambira mu 1978, ofesi ya munthavi ya ku Austria yikamba kusindikizga magazini mu viyowoyero vinkhondi na cimoza pa makina ghacoko ghakusindikizgira. Kweniso tikatumizganga mabuku ku ŵanthu awo ŵacemeska mu vyaru vyakupambanapambana. Otto Kuglitsch, uyo panyengo yasono wakuteŵetera pa ofesi ya munthavi ya mu Germany na muwoli wake, zina lake Ingrid, ndiyo wakawovwiranga comene pa mulimo uwu.
Ŵabali ŵa ku Mafumiro gha Dazi kwa Europe ŵakapangangaso mabuku mu vyaru vyawo mwakugwiliskira nchito makina ghakupangira fotokope. Kweni ŵakakhumbikwiranga wovwiri wakufuma ku vyaru vyakuwaro. Yehova wakavikilira mulimo uwu. Ise tikateŵeteranga pa ofesi ya munthavi, tikaŵatemwanga comene ŵabali awo ŵakateŵeteranga apo mulimo withu ukakanizgika kwa vyaka vinandi.
ULENDO WAPADERA WA KU ROMANIA
Mu 1989, nkhaŵa na mwaŵi wa kulongozgana na Mubali Theodore Jaracz, wa mu Wupu Wakulongozga, pakuluta ku Romania. Cilato ca ulendo uwu cikaŵa cakuti tikawovwire gulu linyake likuru la ŵabali kuti likoleraneso na gulu. Kwambira mu 1949, ŵakaleka kukolerana na gulu pa vifukwa vyakupambanapambana ndipo ŵakapanga mipingo yawo. Kweni ŵakalutilira kupharazga na kubapatiza. Kweniso nawo ŵakakakikanga cifukwa ca kuleka kunjilirapo pa vya caru nga mbabali awo ŵakakolerananga na gulu lakuzomerezgeka na ofesi yikuru. Mulimo withu ukaŵa kuti ucali kukanizgika mu Romania, ntheura tikakumana mu nyumba ya Mubali Pamfil Albu, pamoza na ŵalara ŵanayi na ŵimiliri ŵa Komiti ya Caru yakuzomerezgeka ya mu Romania. Kweniso pakufuma ku Austria, tikaŵa lumoza na mung’anamuri, Rolf Kellner.
Pa usiku waciŵiri wa cidumbirano ici, Mubali Albu wakaphalira ŵanyake ŵanayi kuti ŵakolerane nase, wakati: “Usange tatondeka kukolerana nawo muhanya uno, panji tingazakawusangaso cara mwaŵi unyake wanthena uwu.” Ivi vikati vyacitika, ŵabali pafupifupi 5,000 ŵakakolerana na gulu. Apa Yehova wakaluska ndipo Satana wakatondeka.
Cadera kuumaliro kwa 1989, Wupu Wakulongozga ukacema ine na muwoli wane kuti tikateŵeterenge pa ofesi yikuru ku New York. Tikazizwa comene. Tikamba kuteŵetera pa Beteli ya ku Brooklyn mu Julayi 1990. Mu 1992, nkhimikika kuti niŵe movwiri wa Komiti ya Uteŵeti ya Wupu Wakulongozga, ndipo kwambira mu Julayi 1994, nkhuteŵetera mu Wupu Wakulongozga.
KUGHANAGHANIRA VYA KUMASINDA NA KULAŴISKA KUNTHAZI
Nyengo iyo nkhagwiranga nchito ya kupelekera vyakurya mu hotelo yili kujumpha ni kale comene. Panyengo yasono nkhovwira pakunozga na kupeleka cakurya cauzimu ku ŵabali pa caru cose. (Mat. 24:45-47) Para nkhulaŵiska kumanyuma, vyaka vyakujumpha 50 ivyo naŵa mu uteŵeti wanyengozose, nili na cimwemwe ndipo nkhuwonga comene Yehova cifukwa cakuti watumbika comene ubali withu wa pa caru cose. Nkhutemwa comene kuluta ku maungano gha mitundu yose, uko tikusambira vya Adada ŵithu ŵa kucanya, a Yehova, kweniso unenesko wa mu Baibolo.
Nkhulomba kuti ŵanthu ŵanyake mamiliyoni ghanandi ŵasambire Baibolo, ŵazomere unenesko, na kuteŵetera Yehova mwakukolerana na ŵabali pa caru cose capasi. (1 Pet. 2:17) Kweniso nkhulindilira mwakunweka kuti para nazakaluta kucanya nizakawone ŵanthu ŵakuwuskika pa caru capasi, na kuwona adada awo ŵakanibaba. Nkhugomezga kuti adada, amama, na ŵabali ŵane wose ŵazamuteŵeteranga Yehova mu Paradiso.
Nkhulindilira mwakunweka kuti para nazakaluta kucanya nizakawone ŵanthu ŵakuwuskika pa caru capasi, na kuwona adada awo ŵakanibaba
^ ndime 15 Wonani nkhani yakulongosora umoyo wawo mu Gongwe la Mulinda la Cingelezi la Novembala 1, 1979.
^ ndime 27 Mazuŵa ghano, mu wupu wa ŵalara uliwose mukuŵa mulaŵiliri wa milimo ya wupu wa ŵalara ndiposo mulembi, m’malo mwa muteŵeti wa mpingo na movwiri wa muteŵeti wa mpingo.
tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn nya_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn