CIPATURO 14
Umo Mungacitira Kuti Muŵe Ŵakukondwa mu Mbumba Yinu
Nchivici cikukhumbikwa kuti mwanalume waŵe mfumu muwemi?
Kasi mwanakazi wangacita vici kuti waŵe muwoli muwemi?
Kasi kuŵa mupapi muwemi kukusazgapo vici?
Kasi ŵana ŵangawovwira wuli kuti mu mbumba muŵe cimwemwe?
YEHOVA CIUTA wakukhumba kuti mukondwenge mu mbumba yinu. Mazgu ghake, Baibolo, ghakupeleka ulongozgi kwa waliyose mu mbumba. Ghakulongosora vinthu ivyo Ciuta wakukhumba kuti waliyose wacitenge mu mbumba. Para waliyose mu mbumba wakulondezga ulongozgi uwo Ciuta wakupeleka, mbumba yikuŵa yacimwemwe. Yesu wakati: “Mbamwaŵi awo ŵakupulika mazgu gha Ciuta na kughasungilira.”—Luka 11:28.
2 Kuŵa ŵacimwemwe mu mbumba kwagona pa kumanya kuti Yehova, uyo Yesu wakamuthya “Ŵadada ŵithu,” ndiyo wali kwambiska mbumba. (Mateyu 6:9) Mbumba yiliyose pa caru capasi yiliko cifukwa ca Dada withu wakucanya. Ndiyo wakumanya umo mbumba yingaŵira yacimwemwe. (Ŵaefeso 3:14, 15) Kasi Baibolo likusambizgaci ico waliyose wakwenera kucita mu mbumba?
CIUTA NDIYO WALI KWAMBISKA MBUMBA
3 Yehova wakalenga ŵanthu ŵakwamba, Adamu na Heva, na kuŵakwatiska. Wakaŵaŵika mu paradiso wakutowa comene, wakucemeka Edeni, na kuŵaphalira kuti ŵababe ŵana. Yehova wakati: “Babanani, mwandane, muzuzge caru.” (Genesis 1:26-28; 2:18, 21-24) Nkhani iyi nchidokoni waka yayi, cifukwa Yesu wakalongora kuti ivyo buku la Genesis likuyowoya, vyakukhwaskana na umo mbumba yikambira, ni vyaunenesko. (Mateyu 19:4, 5) Nangauli tili na masuzgo ghanandi ndipo umoyo withu sono ukupambana na umo Ciuta wakakhumbiranga, kweni tiyeni tiwone cifukwa ico cingaŵira camacitiko kuŵa ŵakukondwa mu mbumba.
4 Waliyose mu mbumba wangawovwira kuti muŵe umoyo wakukondweska usange wangalongora citemwa nga ni umo Ciuta wakucitira. (Ŵaefeso 5:1, 2) Kweni kasi Ciuta tingamulondezga wuli, pakuti tikuleka kumuwona? Tingasambira umo Yehova wakucitira vinthu cifukwa wakatumizga mwana wake wakwamba pa caru capasi. (Yohane 1:14, 18) Apo Mwana wake, Yesu Khristu, wakaŵa pa caru capasi, wakalondezga makora comene mikhaliro ya Awiske. Para munthu wawona na kupulikizga kwa Yesu, vikayananga waka nga ni para wali na Yehova ndipo wakupulikizga kwa iyo. (Yohane 14:9) Mwantheura, waliyose wa ise wangawovwira kuti mu mbumba muŵe umoyo wakukondweska usange wangasambira citemwa ico Yesu wakalongora na kulondezga umo wakacitira.
UYO ŴAFUMU ŴAKWENERA KUMULONDEZGA
5 Baibolo likuyowoya kuti mfumu waliyose wakwenera kukhala na muwoli wake nga umo Yesu wakucitira na ŵasambiri ŵake. Wonani ulongozgi uwu wa mu Baibolo: “Mwa ŵafumu, temwani ŵawoli ŵinu, umo Khristu nayo wakatemwera ekleziya, ndipo wakajipelekera ilo…Ntheura ndimo ŵafumu nawoso ŵakwenelera kutemwa ŵawoli ŵawo na ŵawo nga ndi mathupi ghawo na ghawo. Uyo wakutemwa muwoli wake na wake wakujitemwa; cifukwa palije munthu uyo wakutinkha thupi lake; kweni wakulilera na kulivulilira [kulipwelelera], umo Khristu nayo wakucitira na ekleziya.”—Ŵaefeso 5:23, 25-29.
6 Umo Yesu wakutemwera ekleziya panji mpingo wa ŵasambiri ŵake, wakupeleka ciyelezgero ciwemi ku ŵanalume ŵakutora. Yesu “wakaŵatemwa kufikira na kuumaliro,” ndipo wakapeleka umoyo wake cifukwa ca iwo, nangauli ŵakaŵa ŵambura urunji. (Yohane 13:1; 15:13) Mwakuyana waka, ŵafumu nawo ŵakuphalirika kuti: “Temwani ŵawoli ŵinu, ndipo mungaŵanga na nkhaza kwa iwo.” (Ŵakolose 3:19) Nchivici cingawovwira mfumu kuti ŵalondezge ulongozgi uwu, comenecomene para muwoli wake wakucita vinthu mwambura mahara? Wakwenera kukumbuka ivyo nayo wakubuda na ivyo wakwenera kucita kuti Ciuta wamugowokere. Kasi wakwenera kucitaci? Wakwenera kugowokera awo ŵakumunangira, kusazgapo muwoli wake. Muwoli nayo ndimo wakwenera kucitira. (Mateyu 6:12, 14, 15) Kasi mwawona cifukwa ico ŵanji ŵayowoyera kuti nthengwa yikukhora usange mfumu na muwoli ŵakugowokerana?
7 Ŵanalume ŵakutora ŵakwenera kumanyaso kuti nyengo zose Yesu wakaghanaghaniranga ŵasambiri ŵake. Wakamanyanga ivyo ŵakakwaniskanga yayi na ivyo ŵakakhumbanga. Mwaciyelezgero, apo ŵasambiri ŵakavuka, Yesu wakati: ‘Zaninge mwaŵene mugweŵere ku malo gha mapopa, mupumulepo pacoko.’ (Marko 6:30-32) Ŵawoli nawo ŵakukhumba kuŵaghanaghanira. Baibolo likuti iwo “nchiŵiya cakutomborokako” ico ŵafumu ŵakwenera kucipa “nchindi.” Cifukwa wuli? Cifukwa ŵafumu na ŵawoli, wose ŵali na “wezi wa umoyo.” (1 Petros 3:7) Ŵafumu ŵakwenera kumanya kuti kuŵa mwanalume panji mwanakazi nkhanthu yayi, kweni ico nchakuzirwa kwa Ciuta ni kugomezgeka.—Salmo 101:6.
8 Baibolo likuti mfumu “uyo wakutemwa muwoli wake na wake wakujitemwa.” Kuyana na umo Yesu wakayowoyera, ici cili nthena cifukwa cakuti mwanalume na muwoli wake “mbaŵiriso cara, kweni thupi limoza.” (Mateyu 19:6) Mwantheura, ŵakwenera cara kugonana na munthu munyake. (Zintharika 5:15-21; Ŵahebere 13:4) Ŵangacita ici usange ŵakuleka kujighanaghanira ŵekha, kweni ŵaghanaghaniranenge na kukhorweskana. (1 Ŵakorinte 7:3-5) Fundo yakukondweska njakuti: “Palije munthu uyo wakutinkha thupi lake; kweni wakulilera na kulivulilira” panji kulipwelelera. Ŵafumu ŵakwenera kutemwa ŵawoli ŵawo nga umo ŵakujitemwera ŵeneco, pakumanya kuti ŵazamufumbika na Yesu Khristu, uyo ni mutu wawo.—Ŵaefeso 5:29; 1 Ŵakorinte 11:3.
9 Mpositole Paulosi wakayowoya za “ciwuravi ca Khristu Yesu.” (Ŵafilipi 1:8) Ciwuravi panji citemwa cikuru ico Yesu wakaŵa naco cikaŵa cakukondweska comene, ndipo ndico cikapangiska ŵanakazi kuti ŵakhuke kuŵa ŵasambiri ŵake. (Yohane 20:1, 11-13, 16) Ŵawoli ŵakukhumba kuti ŵafumu ŵawo ŵaŵalongorenge ciwuravi panji citemwa cikuru.
UYO ŴAWOLI ŴAKWENERA KUMULONDEZGA
10 Kuti mbumba yende makora, pakukhumbikwa mutu panji mulongozgi. Nanga waŵe Yesu wali na mulongozgi panji mutu. ‘Mutu wa Khristu ni Ciuta,’ nga ni umo ‘mutu wa mwanakazi ni mfumu wake.’ (1 Ŵakorinte 11:3) Yesu wakumupulikira Ciuta ndipo wakutipa ciyelezgero ciwemi, cifukwa waliyose wa ise wali na mutu wakuti wapulikirenge.
11 Ŵanalume ŵakubuda ndipo kanandi ŵakutondeka kulongozga makora mbumba yawo cifukwa mbambura urunji. Para vili nthena, kasi muwoli wakwenera kucita wuli? Wakwenera cara kuyuyura ivyo mfumu wake wakucita panji kumupoka mazaza ghakulongozga mbumba. Muwoli wakwenera kukumbuka kuti kuyana na umo Ciuta wakuwonera, mtima wa kuzika na wa kujiyuyura ndiwo ngwakuzirwa comene. (1 Petros 3:4) Para wali na mtima uwu, ciŵenge cipusu kujilambika ku mfumu wake, nanga pangaŵa pa nyengo iyo nchakusuzga kucita nthena. Kweniso, Baibolo likuti: ‘Muwoli wacindike mfumu wake.’ (Ŵaefeso 5:33) Kweni wuli usange mfumu wakuzomera yayi kulongozgeka na Khristu? Baibolo likuciska ŵanakazi ŵakutengwa kuti: “Muŵalambire [mujilambike] ŵafumu ŵinu; mwakuti, usange ŵalipo ŵanji ŵambura kupulikira mazgu, ŵangawojeka na kakhaliro ka ŵawoli ŵawo kwambura mazgu; uku ŵakuwona kakhaliro kinu katuŵa ka mu wofi” panji nchindi.—1 Petros 3:1, 2.
12 Kwali mfumu wake ngwa cisopo cinyake panji yayi, para muwoli wakuyowoya mwanchindi fundo yakupambana na ya mfumu wake, kuti cikung’anamura kuti wakumudelera yayi. Maghanoghano ghake ghangaŵa ghamahara, ndipo mbumba yose yingapindura usange mfumu wake wangapulikira. Nangauli Abrahamu wakakolerana yayi na fundo yinyake iyo Sara wakayowoya, ya umo ŵangamazgira suzgo ilo likaŵa mu mbumba yawo, kweni Ciuta wakamuphalira Abrahamu kuti: “Pulikira mazgu ghake.” (Genesis 21:9-12) Ndipouli, para mfumu wakaka fundo yaumaliro, iyo yikuleka kususkana na dango la Ciuta, muwoli wakulongora kujilambika mwa kupulikira fundo iyo yakakika.—Milimo 5:29; Ŵaefeso 5:24.
13 Kuti wafiske udindo wake, muwoli wangapwelelera mbumba yake mu nthowa zinandi. Mwaciyelezgero, Baibolo likuyowoya kuti ŵanakazi ŵakutengwa ‘ŵatemwenge ŵafumu ŵawo, ndipo ŵatemwengeso ŵana waŵo, ŵaŵe ŵakuziza, ŵakutowa mu mtima, ŵa nchito mu nyumba zawo, ŵa wezi, ŵakupulikira ŵafumu ŵawo.’ (Tito 2:4, 5) Muwoli panji mama uyo wakucita nthena, wakucindikika na kutemweka na mbumba yake. (Zintharika 31:10, 28) Ndipouli, pakuti nthengwa yikupangika na ŵanthu ŵambura urunji, pangaŵa masuzgo ghakuru agho ghangapangiska kulekana panji kupatana. Baibolo likuzomerezga kupatukana para pacitika mikhaliro yinyake. Kweni kupatukana tingakuwonanga mwakupepuka yayi, pakuti Baibolo likuti: ‘Mwanakazi waleke kupatukana na mfumu wake ndipo mwanalume waleke kupata muwoli wake.’ (1 Ŵakorinte 7:10, 11) Ndipo Malemba ghakuzomerezga kuti nthengwa yingamara pekha usange yumoza mu nthengwa wacita uleŵi.—Mateyu 19:9.
UYO ŴAPAPI ŴANGATORAKO CIYELEZGERO CIWEMI
14 Umo Yesu wakacitiranga na ŵana, wakupeleka ciyelezgero ciwemi ku ŵapapi. Apo ŵanthu ŵanyake ŵakakanizganga ŵana kuti ŵaleke kwiza kwa Yesu, iyo wakati: “Tuzomerezgani twana twize kwa ine; mungatukanizganga.” Baibolo likuti pamanyuma pake ‘wakatupakata, na kuŵika mawoko ghake pa ito, wakatutumbika.’ (Marko 10:13-16) Pakuti Yesu wakapatura nyengo ya kucezgera na twana, kasi namwe ndimo mukwenera kucitira yayi na ŵana ŵinu? Ŵana ŵakukhumba kuti mucezgenge nawo pa nyengo yicoko waka yayi, kweni yikuru. Mukwenera kuŵa na nyengo ya kuŵasambizga, pakuti ici ndico Yehova wali kuphalira ŵapapi kuti ŵacitenge.—Duteronome 6:4-9.
15 Peneapo caru ici cikuhenipirahenipira, ŵapapi ŵakwenera kuvikilira ŵana ŵawo ku ŵanthu awo ŵangaŵapweteka. Ŵanyake mwa ŵanthu aŵa ni awo ŵakutemwa kugona ŵana. Wonani umo Yesu wakavikililira ŵasambiri ŵake, awo mwacitemwa wakaŵathya “twana.” Apo wakakoreka na ŵalwani ŵake ndipo wakaŵa pafupi kukomeka, Yesu wakapenja nthowa yakuti ŵavikilire ŵasambiri ŵake. (Yohane 13:32; 18:7-9) Pakuti ndimwe mupapi, mukwenera kuŵa maso na Dyabulosi, uyo wakukhumba kupweteka ŵana ŵinu. Mukwenera kuŵacenjezgerathu.* (1 Petros 5:8) Sono ndipo nkharo ya ŵana ndiposo umoyo wawo wakuthupi na wauzimu vili paheni comene kuluska kale.
16 Pa usiku waumaliro wakuti Yesu wandafwe, ŵasambiri ŵake ŵakagazgananga za uyo wakaŵa mulara pa iwo. M’malo mwa kuŵakwiyira, Yesu wakalutilira kuŵasambizga makora na kuŵalongora ciyelezgero ca umo ŵangacitira. (Luka 22:24-27; Yohane 13:3-8) Para ndimwe mupapi, kasi mwawona umo mungalondezgera ciyelezgero ca Yesu pa kunyololera ŵana ŵinu? Mbunenesko kuti ŵana ŵakukhumba kuŵacenya, kweni mukwenera kuŵacenya ‘mwakwenelera’ ndiposo mwambura ukali. Muleke kuyowoya mazgu agho ‘ghakurasa nga ni lupanga.’ (Yeremiya 30:11; Zintharika 12:18) Nchenyo yikwenera kupelekeka mu nthowa yakuti kunthazi ŵana ŵazakawone kuti mukacita makora kuŵacenya.—Ŵaefeso 6:4; Ŵahebere 12:9-11.
UYO ŴANA ŴANGATOLERAKO
17 Kasi ŵana ŵangasambirako kanthu kwa Yesu? Enya! Yesu wakalongora ciyelezgero ca umo ŵana ŵangapulikira ŵapapi ŵawo. Yesu wakati: “Nga ndi umo Ŵadada ŵakandisambizgira, ndimo nkhuyowoyera.” Ndiposo wakati: “Mazuŵa ghose nkhucita vyeneivyo vikumukondweska.” (Yohane 8:28, 29) Yesu wakapulikiranga Awiske ŵakucanya, ndipo Baibolo likuphalira ŵana kuti ŵapulikirenge ŵapapi ŵawo. (Ŵaefeso 6:1-3) Nangauli Yesu wakaŵavya zakwananga, kweni wakapulikiranga ŵapapi ŵake ŵa pa caru capasi, Yosefe na Mariya, nangauli ŵakaŵa ŵambura urunji. Mwambura kukayika, ici cikapangiska kuti mbumba yose yiŵe yacimwemwe.—Luka 2:4, 5, 51, 52.
18 Kasi ŵana ŵangasanga nthowa za umo ŵangaŵira nga ni Yesu na kukondweska ŵapapi ŵawo? Mbunenesko kuti nyengo zinyake ŵana cingaŵaŵira cinonono kupulikira ŵapapi ŵawo, kweni ŵakwenera kumanya kuti Ciuta wakukhumba kuti ndimo ŵacitirenge. (Zintharika 1:8; 6:20) Nyengo zose Yesu wakapulikiranga Awiske ŵakucanya, nanga pangaŵa pa nyengo iyo cikaŵa cakusuzga pukulikira. Pa nyengo yinyake, apo Ciuta wakakhumbanga kuti Yesu wacite cinthu cinyake cakusuzga, Yesu wakati: “Musezgeko nkhombo yeneiyi [ico Ciuta wakamutuma] kwa ine.” Ndipouli, Yesu wakacita ico Ciuta wakamutuma cifukwa wakamanya kuti Awiske ndiwo ŵakumanya ico nchiwemi. (Luka 22:42) Para ŵana ŵakupulikira, ŵakondweskenge comene ŵapapi ŵawo na Dada wawo wakucanya.#—Zintharika 23:22-25.
19 Pakuti Dyabulosi wakayezga Yesu, tili na cigomezgo kuti wayezgengeso ŵana kuti wacite viheni. (Mateyu 4:1-10) Kuti wapuluske ŵana, Satana Dyabulosi wakugwiliskira nchito ŵanyawo, ndipo ici nchiyezgo cinonono comene. Ipo nchakukhumbikwa comene kuti ŵana ŵaleke kwendezgana na ŵanthu awo ŵakucita viheni! (1 Ŵakorinte 15:33) Mwana msungwana wa Yakobe, Dina, ŵakatemwanga kucezga na ŵanyake awo ŵakasopanga Yehova yayi, ndipo kacitiro aka kakapangiska masuzgo ghanadi. (Genesis 34:1, 2) Ghanaghanirani waka umo mbumba yose yingaŵira na citima usange yumoza wangacita uzaghali panji uleŵi.—Zintharika 17:21, 25.
CINTHU CIKURU ICO CINGAPANGISKA MBUMBA KUTI YIŴE YACIMWEMWE
20 Masuzgo ghakucepa mu mbumba usange waliyose wakulondezga ivyo Baibolo likuyowoya. Kulondezga ulongozgi wa mu Baibolo ndico nchithu cikuru ico cikupangiska mbumba kuti yiŵe yacimwemwe. Mwantheura, mfumu waliyose watemwenge muwoli wake nga ni umo Yesu wakucitira na mpingo wake. Ŵawoli, pulikirani ŵafumu ŵinu na kuŵapa nchindi, ndipo londezgani vinthu ivyo muwoli muwemi wakwenera kucita, ivyo vili pa Zintharika 31:10-31. Ŵapapi, sambizgani ŵana ŵinu. (Zintharika 22:6) Ŵadada, ‘wusani makora nyumba yinu.’ (1 Timote 3:4, 5; 5:8) Ndipo mwaŵana, pulikirani ŵapapi ŵinu. (Ŵakolose 3:20) Waliyose mu mbumba ngwambura urunji, ndico cifukwa cake waliyose wakubuda. Mwantheura, tiyeni tijiyuyure, na kupempha ŵanyithu kuti ŵatigowokere.
21 Enya, Baibolo liri na ulongozgi unandi uwo ungawovwira mbumba. Kweniso, likutisambizga za caru ciphya ca Ciuta ico cikucemeka paradiso, umo muzamuzura ŵanthu ŵacimwemwe, awo ŵazamusopa Yehova. (Civumbuzi 21:3, 4) Kunthazi kuli vinthu vyakukondweska nadi! Kweni nanga kuŵe sono nthena, mbumba yithu yingaŵa yacimwemwe usange yingalondezga ulongozgi wa Ciuta uwo wuli mu Mazgu ghake, Baibolo.
IVYO BAIBOLO LIKUSAMBIZGA
- Mfumu wakwenera kutemwa muwoli wake nga umo wakujitemwera yekha.—Ŵaefeso 5:25-29.
- Muwoli wakwenera kutemwa mbumba yake na kucindika mfumu wake.—Tito 2:4, 5.
- Ŵapapi ŵakwenera kutemwa, kusambizga, na kuvikilira ŵana ŵawo.—Duteronome 6:4-9.
- Ŵana ŵakwenera kupulikira ŵapapi ŵawo.—Ŵaefeso 6:1-3.
* Ulongozgi wa umo ŵapapi ŵangavikililira ŵana ŵawo wuli mu cipaturo 32 ca buku la Sambirani kwa Msambizgi Waluso, lakupharazgika na Ŵakaboni ŵa Yehova.
# Ŵana ŵangakana kupulikira ŵapapi pekha usange ŵakuŵatuma kucita cinthu ico cikususkana na malango gha Ciuta.—Milimo 5:29.
Mafumbo
1. Kasi nchivici cingapangiska kuti mu mbumba muŵe cimwemwe?
2. Kuŵa ŵacimwemwe mu mbumba kwagona pa kumanya vici?
3. Kasi Baibolo likuti mbumba yikamba wuli, ndipo tikumanya wuli kuti ivyo likuyowoya ni vyaunenesko?
4. (a) Kasi waliyose wangawovwira wuli kuti mu mbumba muŵe umoyo wakukondweska? (b) Cifukwa wuli kusambira umoyo wa Yesu nkhwakukhumbikwa comene kuti mbumba yiŵe yacimwemwe?
5, 6. (a) Kasi umo Yesu wakucitira na mpingo wakupeleka ciyelezgero wuli ku ŵanalume ŵakutora? (b) Kasi tikwenera kucitaci kuti zakwananga zithu zigowokeleke?
7. Kasi Yesu wakamanyanga vici, ndipo wakupeleka ciyelezgero wuli ku ŵanalume ŵakutora?
8. (a) Kasi ni mwauli umo mfumu ‘uyo wakutemwa muwoli wake wakujitemwera yekha’? (b) Kasi kuŵa “thupi limoza” cikung’anamuraci kwa mfumu na muwoli wake?
9. Ni ukhaliro wuli wa Yesu uwo wazunulika pa Ŵafilipi 1:8, ndipo nchifukwa wuli ŵafumu ŵakwenera kulongora ukhaliro uwu ku ŵawoli ŵawo?
10. Kasi Yesu wakupeleka wuli ciyelezgero ku ŵanakazi ŵakutengwa?
11. Kasi muwoli wakwenera kuŵa na nkharo wuli ku mfumu wake, ndipo nchivici cingacitika cifukwa ca nkharo yake?
12. Cifukwa wuli nkhwananga yayi para muwoli wakuyowoya maghanoghano ghake mwanchindi?
13. (a) Kasi lemba la Tito 2:4, 5 likuciska ŵanakazi ŵakutengwa kuti ŵacitenge wuli? (b) Kasi Baibolo likuti wuli pa nkhani ya kulekana na kupatana?
14. Kasi Yesu wakacitanga nawo wuli ŵana, ndipo ŵana ŵakukhumbaci ku ŵapapi?
15. Kasi ŵapapi ŵangacitaci kuti ŵavikilire ŵana ŵawo?
16. Kasi ŵapapi ŵangasambirako vici kwa Yesu umo wakacitiranga para ŵasambiri ŵake ŵabuda?
17. Ni mwawuli umo Yesu wakupelekera ciyelezgero ku ŵana?
18. Nchifukwa wuli Yesu nyengo zose wakapulikiranga Adada ŵake ŵakucanya, ndipo ninjani wakukondwa para ŵana ŵakupulikira ŵapapi lero?
19. (a) Kasi Satana wakuyezga wuli ŵana? (b) Kasi ŵapapi ŵangakhwaskika wuli na nkharo yiheni ya ŵana ŵawo?
20. Kuti mbumba yiŵe yacimwemwe, kasi waliyose wakwenera kucita vici?
21. Ni vinthu wuli vyakukondweska ivyo vili kunthazi, ndipo mbumba yithu yingaŵa wuli yacimwemwe pa nyengo yasono?
tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn