CIPATURO 13
Wonani Umoyo Nga ni Umo Ciuta Wakuwuwonera
Kasi Ciuta wakuwuwona wuli umoyo?
Kasi kufumya nthumbo Ciuta wakukuwona wuli?
Kasi tikulongora wuli kuti tikuzirwiska umoyo?
NCHIMI Yeremiya yikati: ‘Yehova ndiyo Ciuta waunenesko; Ciuta wamoyo.’ (Yeremiya 10:10) Kweniso, Yehova ni Mlengi wa vyamoyo vyose. Pakuyowoya za iyo, vilengiwa vyakucanya vikati: “Imwe mukalenga vyose, ndipo cifukwa ca khumbo linu vikaŵako, ndipo vikalengeka.” (Civumbuzi 4:11) Pakwimba sumu yakulumba Ciuta, Fumu Davide yikati: “Cisimi ca umoyo cili na imwe.” (Salmo 36:9) Ipo umoyo nchawanangwa cakufuma kwa Ciuta.
2 Kweniso, Yehova ndiyo wakutisungilira. (Milimo 17:28) Ndiyo wakutipa cakurya, maji, mphepo iyo tikuthuta, na caru ico tikukhalapo. (Milimo 14:15-17) Ivyo Yehova wakuticitira vikupangiska kuti umoyo unozgenge. Kweni kuti umoyo unozge comene, tikwenera kusambira malango gha Ciuta na kughalondezga.—Yesaya 48:17, 18.
KUZIRWISKA UMOYO
3 Ciuta wakukhumba kuti tizirwiskenge umoyo withu na wa ŵanyithu wuwo. Mwaciyelezgero, mu nyengo ya Adamu na Heva, mwana wawo Kayini wakakwiyira munung’una wake Abelu. Yehova wakacenjezga Kayini kuti ukali wake ukaŵa uwemi yayi cifukwa ukaŵa wakumupangiska kucita cinthu ciheni comene. Kweni Kayini wakapulikira yayi. ‘Wakawukira munung’una wake Abelu na kumukoma.’ (Genesis 4:3-8) Yehova wakamulanga Kayini cifukwa ca kukoma munung’una wake.—Genesis 4:9-11.
4 Pakati pajumpha vilimika pafupifupi 2,400, Yehova wakapeleka malango ku Ŵaisrayeli kuti ghaŵawovwire kuti ŵamuteŵetere makora. Nyengo zinyake malango agha ghakucemeka Dango la Mozesi cifukwa Ciuta wakaŵapa kwizira mwa nchimi Mozesi. Linyake mwa malango agho Ciuta wakapa Ŵaisrayeli kwizira mwa Mozesi likaŵa lakuti: “Ungakomanga.” (Duteronome 5:17) Dango ili likasambizga Ŵaisrayeli kuti Ciuta wakuzirwiska umoyo wa munthu, ndiposo ŵanthu ŵakwenera kuzirwiska umoyo wa ŵanyawo.
5 Wuli pakuyowoya za umoyo wa bonda uyo wacali ŵandababike? Kuyana na Malango agho Ciuta wakapeleka ku Ŵaisrayeli kwizira mwa Mozesi, kukaŵa kwananga kukoma bonda uyo wacali mu nthumbo ya nyina. Enya, nanga uŵe umoyo wa bonda uyo wacali mu nthumbo ngwakuzirwa kwa Yehova. (Exodus 21:22, 23; Salmo 127:3) Ici cikung’anamura kuti kufumya nthumbo nkhwananga.
6 Kuzirwiska umoyo kukusazgaposo kuzirwiska umoyo wa ŵanyithu. Baibolo likuti: “Yose uyo wakutinkha mbali wake nchikozi [nchigeŵenga]: ndipo mukumanya kuti palije cikozi ico cili na umoyo wamuyirayira wakukhalira mukati mwake.” (1 Yohane 3:15) Usange tikukhumba umoyo wamuyirayira, tikwenera kuleka mtima wa kutinkha ŵanyithu, cifukwa kutinkhana ndiko kukupangiska viwawa vinandi. (1 Yohane 3:11, 12) Nchakukhumbikwa kuti tisambire kutemwana.
TIKULONGORA KUZIRWISKA UMOYO
- mwa kuleka kufumya nthumbo
- mwa kuleka vizgoŵi vyaukazuzi
- mwa kuleka kutinkha ŵanyithu
7 Wuli pakuyowoya za kuzirwiska umoyo withu? Mwakawiro, ŵanthu ŵakukhumba yayi kufwa, kweni ŵanyake kuti ŵasanguluke ŵakucita vinthu ivyo vingaŵakoma. Mwaciyelezgero, ŵanyake ŵakukhweŵa na kubema hona, camba, panji kumwa munkhwara wakuzweteska wongo kuti ŵasanguluke. Vinthu ivi ni viheni ku thupi la munthu ndipo ŵanandi vikuŵakoma. Uyo wakugwiliskira nchito vinthu ivi wakuzirwiska yayi umoyo. Vinthu ivi ni vyaukazuzi pamaso pa Ciuta. (Ŵaroma 6:19; 12:1; 2 Ŵakorinte 7:1) Kuti Ciuta wakondwe na uteŵeti withu, tikwenera kuleka vinthu ivi. Nangauli cingaŵa cakusuzga kuleka, kweni Yehova wangatovwira. Iyo wakuwonga comene para tikuyezgayezga kuzirwiska umoyo, uwo nchawanangwa capacanya ico wali kutipa.
8 Para tikuzirwiska umoyo, nyengo zose tiwoneseskenge kuti tikujivikilira ku ngozi. Ticitirenge dara yayi vinthu ivyo vingatipweteka, nesi kucita vinthu ivyo tingafwa navyo cifukwa cakuti tisanguluke. Tilekenge kwendeska uheni galimoto panji njinga kuti tileke kucita ngozi. Kweniso ticitenge yayi maseŵero agho tingafwa nagho. (Salmo 11:5) Dango ilo Ciuta wakapeleka kwa Ŵaisrayeli likati: “Para mukuzenga nyumba yiphya mucitirepo kampanda pa mtenje kuti muleke kukuzgira pa nyumba yinu mlandu wa ndopa usange munthu wawako.” (Duteronome 22:8) Mwakukolerana na fundo iyo yili mu dango ili, tikwenera kuwoneseska kuti masitepe ghakunjilira mu nyumba yithu ngawemi mwakuti munthu waleke kuphazamuka, kuwa, na kupwetekeka. Para muli na galimoto, woneseskani kuti vyose vyakukhumbikwira vili makora. Lekani kuzomerezga kuti nyumba panji galimoto yinu yiŵe cinthu cakumukomani panji kukoma ŵanyinu.
9 Wuli pakuyowoya za umoyo wa nyama? Umoyo wa nyama nawo ngwakuzirwa kwa Mlengi. Ciuta wakuzomerezga kukoma nyama usange tiryenge, kutorako cakuvwara, panji usange tikukhumba kujivikilira. (Genesis 3:21; 9:3; Exodus 21:28) Kweni nkhwananga kucitira nkhaza nyama panji kukoma mwamaseŵera waka. Kucita nthena kukulongora kuti tikuzirwiska yayi umoyo.—Zintharika 12:10.
KUZIRWISKA NDOPA
10 Kayini wakati wakoma munung’una wake Abelu, Yehova wakamuphalira kuti: “Mazgu gha ndopa za munung’una wako ghakulira kwa ine kufumira pasi.” (Genesis 4:10) Apo Yehova wakayowoya za ndopa za Abelu, wakang’anamuranga umoyo wa Abelu. Kayini wakakoma umoyo wa Abelu, antheura wakeneranga kulangika. Cikaŵa nga ni para ndopa za Abelu, panji umoyo wake, ukaliranga kwa Yehova kuti wacitepo kanthu kuti urunji uwoneke. Kukolerana pakati pa umoyo na ndopa kukawonekaso pamanyuma pa Cigumula ca nyengo ya Nowa. Pambere cigumula cikaŵa cindize, ŵanthu ŵakaryanga vipambi, mphangwe, na vyakumera vinyake. Pamanyuma pa cigumula, Yehova wakaphalira Nowa na ŵana ŵake kuti: “Vyakwenda vyose ivyo vikughuma [ivyo ni vyamoyo] vitiviŵenge kurya kwinu; nga ndi ntheta ziŵisi ndamupani vyose.” Kweni Yehova wakakanizga cinthu cinyake, wakati: “Kweni nyama na umoyo wake, uwo ndi ndopa zake, muleke kurya.” (Genesis 1:29; 9:3, 4) Apa nchakuwonekerathu kuti Yehova wakuwona kuti pali kukolerana pakati pa umoyo na ndopa za cinthu.
11 Tikulongora kuti tikuzirwiska ndopa mwa kuleka kurya. Mu Malango agho Yehova wakapa Ŵaisrayeli, wakayowoyamo kuti: ‘Ntheura munthu yose…uyo wakuŵamba na kukora nyama panji ciyuni, vyakuzomerezgeka kurya, wathire ndopa zake na kuwundapo fuvu.…Ntheura Ine ndili kunena kwa Ŵaisrayeli, Mungaryanga ndopa za nyama ya mtundu wose.’ (Leviticus 17:13, 14) Dango la kukanizga kurya ndopa za nyama, ilo Ciuta wakapeleka kwa Nowa vilimika 800 pambere Malango ghandapelekeke ku Ŵaisrayeli, likaŵa licali kugwira nchito. Ivyo Yehova wakakhumbanga vikamanyikwa makoraghene: Ŵateŵeti ŵake ŵakaŵa na wanangwa wa kurya nyama, kweni ŵakeneranga yayi kurya ndopa. Ŵakeneranga kuthira pasi ndopa, ico cikaŵa nga ŵakuwezgera umoyo wa nyama kwa Ciuta.
12 Ŵakhristu nawo ŵali kupika dango ili. Ŵapositole na ŵanalume ŵalara awo ŵakalongozganga ŵalondezgi ŵa Yesu mu vilimika vya mu handiredi lakwamba, ŵakakumana kuti ŵadumbiskane dango ilo mipingo yose ya Ŵakhristu yikwenera kulondezga. Ŵakakaka fundo iyi: ‘Kukapimika kuwemi na mzimu utuŵa, na ise wuwo, kuleka kumuthwikani nthundu yinyake yakujumpha zeneizi zakwenelera; zakuti muziŵizge sembe zakukomekera vikozgo, na ndopa, na vyakunyonga [nyama yambura kucinja], na uzaghali.’ (Milimo 15:28, 29; 21:25) Mwantheura, tikwenera ‘kuziŵizga ndopa.’ Kuyana na umo Yehova wakuwonera, tikwenera kuziŵizga ndopa mwakuyana waka na umo tikuziŵizgira kusopa vikozgo na kucita uzaghali.
13 Kasi kuziŵizga ndopa kukusazgapo kuleka kupokera ndopa ku cipatala? Enya. Tiyelezgere kuti dokotala wamuphalirani kuti muziŵizge moŵa. Kasi ndikuti wakung’anamura kuti muleke waka kumwa moŵa kweni mungazomera kuti munthu wamuŵikani mu misipa? Zgoro ndakuti yayi! Mwakuyana waka, kuziŵizga ndopa kukung’anamura kuleka kuzinjizga mu thupi linu mu nthowa yiliyose. Mwantheura, dango lakuti tiziŵizge ndopa likung’anamura kuti tileke kuzomerezga waliyose kuti wazinjizge mu thupi lithu.
14 Wuli usange Mkhristu wapwetekeka comene panji wakukhumbikira opareshoni yikuru? Tiyelezgere kuti ŵadokotala ŵakuti wapokere ndopa cifukwa para wandapokere mbwenu wafwenge. Mbunenesko kuti Mkhristu wangakhumba yayi kufwa. Kuti wasungilire umoyo, uwo nchawanangwa capacanya cakufuma kwa Ciuta, wangazomera nthowa zinyake zakovwilira ŵalwari zambura kugwiliskira nchito ndopa. Mwantheura, wangapempha wovwiri uwu usange wulipo, ndipo wangazomera munkhwara panji wovwiri unyake padera pa kupokera ndopa.
15 Kasi Mkhristu wangaswa dango la Ciuta cifukwa cakuti wasazgireko umoyo wake mu nyengo yino? Yesu wakayowoya kuti: “Yose uyo wakukhumba kuponoska umoyo wake wati wawutayenge: kweni yose uyo wati watayenge umoyo wake cifukwa ca ine wati wawusangenge.” (Mateyu 16:25) Tikukhumba yayi kufwa. Kweni usange tingaswa dango la Ciuta cifukwa ca kukhumba kuponoska umoyo wasono, mbwenu umoyo wamuyirayira utipambenge. Ipo nchamahara kugomezga kuti dango la Ciuta ndaurunji, na kuŵa na cisimikizgo cose kuti usange tingafwa, Yehova, uyo wakupeleka umoyo, wazamutikumbuka pa ciwuka, na kutipaso umoyo uwo nchawanangwa cakuzirwa comene.—Yohane 5:28, 29; Ŵahebere 11:6.
16 Lero, ŵateŵeti ŵakugomezgeka ŵa Ciuta, mwambura kusunkhunyika ŵakulondezga dango ili lakukhwaskana na ndopa. Ŵakurya yayi ndopa mu nthowa yiliyose. Ndipo ŵazamupokerapo yayi ndopa ku cipatala panji kulikose.* Mbakusimikizga kuti Ciuta, uyo wakalenga ndopa, ndiyo wakumanya ico nchiwemi kwa iwo. Kasi namwe mukugomezga kuti Ciuta ndiyo wakumanya?
NTHOWA YIMOZA PERA IYO NDOPA ZINGAGWILISKIRIKA NCHITO
17 Dango ilo Ciuta wakapeleka ku Ŵaisrayeli kwizira mwa Mozesi likayowoya nthowa yimoza pera iyo ndopa zingagwiliskirika nchito. Pakuyowoya za umo Ŵaisrayeli ŵakeneranga kusopera, Yehova wakapeleka dango ili: “Pakuti ndopa ndi umoyo wa thupi; ndamupani izo pa jochero kuphepeskera mizimu [umoyo] winu; cifukwa ndi ndopa zikuphepeskera umoyo apo izo ndizo umoyo.” (Leviticus 17:11) Para Ŵaisrayeli ŵananga, ŵakagowokerekanga usange ŵapeleka sembe ya nyama na kuŵika ndopa zake zinyake pa jochero ilo likaŵa mu cihema cakukumanamo panji ilo pamanyuma pake likaŵa mu tempele apo likazengeka. Ndopa zikeneranga kugwiliskirika nchito pakupeleka sembe pera.
18 Ŵakhristu ŵaunenesko ŵacali pasi pa Malango agho Ciuta wakapeleka ku Ŵaisrayeli yayi. Mwantheura, ŵakupeleka sembe za nyama yayi nesi kuŵika ndopa za nyama pa jochero. (Ŵahebere 10:1) Ndipouli, kuŵika ndopa pa jochero uko Ŵaisrayeli ŵakacitanga kukayimiranga sembe yikuru ya Mwana wa Ciuta, Yesu Khristu. Nga ni umo tikasambilira mu Cipaturo 5, Yesu wakapeleka umoyo wake cifukwa ca ise. Wakacita nthena mwa kuthiska ndopa zake kuti ziŵe sembe. Pamanyuma pake wakakwera kucanya ndipo wakapeleka kwa Ciuta mtengo wa ndopa zake. (Ŵahebere 9:11, 12) Sembe iyi yikajura mwaŵi wakuti zakwananga zithu zigowokerekenge na kuti tizakasange umoyo wamuyirayira. (Mateyu 20:28; Yohane 3:16) Ivyo Ciuta wali kucita na ndopa ni vyakuzirwa comene! (1 Petros 1:18, 19) Tingazakapona pekha usange tili na cipulikano mu ndopa izo Yesu wakathiska.
19 Tingamuwonga comene Yehova cifukwa ca kulongora citemwa cake pa ise mwa kutipa umoyo! Kasi ici cikwenera kutipangiska kuti tiphalireko ŵanyithu yayi za mwaŵi uwo wulipo, wa kuzakasanga umoyo wamuyirayira usange taŵika cipulikano mu sembe ya Yesu? Kufipira mtima umoyo wa ŵanyithu kutipangiskenge kuti tifwilirepo kucita nthena. (Ezekiel 3:17-21) Usange tiŵikengepo mtima kucita ntheura, tiyowoyenge nga umo Paulosi wakayowoyera kuti: “Ndili wambura cifukwa ca ndopa za wose. Cifukwa kuti nkhacizukako cara kumuphalirani dazgo [khumbo] lose la Ciuta.” (Milimo 20:26, 27) Nthowa yiwemi comene yakulongolera kuti tikuzirwiska umoyo na ndopa ni kuphalirako ŵanthu za Ciuta na khumbo lake.
IVYO BAIBOLO LIKUSAMBIZGA
- Umoyo nchawanangwa cakufuma kwa Ciuta.—Salmo 36:9; Civumbuzi 4:11.
- Kufumya nthumbo nkhwananga cifukwa umoyo wa bonda wambura kubabika ngwakuzirwa kwa Ciuta.—Exodus 21:22, 23; Salmo 127:3.
- Tikulongora kuti tikuzirwiska umoyo mwa kuleka kucitira dara vinthu ivyo tingafwa navyo, ndiposo mwa kuleka kurya ndopa.—Duteronome 5:17; Milimo 15:28, 29.
* Kuti mumanye nthowa zinyake izo ŵadokotala ŵangawovwilira ŵalwari m’malo mwa kuŵapa ndopa, wonani burosha la Ciceŵa la mutu wakuti Kodi Mwazi Ungapulumutse Motani Moyo Wanu?, mapeji 13-17, lakupharazgika na Ŵakaboni ŵa Yehova.
Mafumbo
1. Ninjani wakalenga vyamoyo vyose?
2. Kasi Ciuta wakucita vici kuti watisungilire ŵamoyo?
3. Kasi Ciuta wakakuwona wuli kukomeka kwa Abelu?
4. Mu Malango agho Ciuta wakapa Ŵaisrayeli kwizira mwa Mozesi, kasi Ciuta wakalongora wuli umo tikwenera kuwonera umoyo?
5. Kasi nchakwenelera kufumya nthumbo?
6. Cifukwa wuli tikwenera yayi kutinkha ŵanyithu?
7. Ni vinthu wuli vinyake ivyo vikulongora kuti munthu wakuzirwiska yayi umoyo?
8. Cifukwa wuli nyengo zose tikwenera kujivikilira ku ngozi?
9. Kasi ticitenge wuli na nyama usange tikuzirwiska umoyo?
10. Kasi Ciuta walongora wuli kuti pali kukolerana pakati pa umoyo na ndopa?
11. Kwambira mu nyengo ya Nowa, kasi Yehova wakukanizga kucita nazo vici ndopa?
12. Ni dango wuli lakukhwaskana na ndopa ilo likapelekeka na Ciuta kwizira mu mzimu utuŵa mu vilimika vya mu handiredi lakwamba, ndipo licali kugwira nchito na lero wuwo?
13. Yowoyani ciyelezgero cakulongora kuti dango la kuziŵizga ndopa likusazgapo kuleka kupokera ndopa.
14, 15. Kasi Mkhristu wangacita wuli usange ŵadokotala ŵayowoya kuti wakwenera kupokera ndopa, ndipo cifukwa wuli?
16. Kasi ŵateŵeti ŵakugomezgeka ŵa Ciuta mbakusimikizga kuleka kucitaci pa nkhani ya ndopa?
17. Mu nyengo ya Ŵaisrayeli, ni nthowa wuli yimoza pera iyo Yehova Ciuta wakazomerezga kugwiliskirika nchito ndopa?
18. Ni vitumbiko wuli ivyo tingasanga cifukwa ca ndopa izo Yesu wakathiska?
19. Kasi tikwenera kucitaci kuti tiŵe “wambura cifukwa ca ndopa za wose”?
tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn