MUTU 12
Yowoyani “Mazgu Ghawemi Ghakuzenga”
“Pa mulomo winu pangafumanga mazgu ghakuvunda yayi, kweni mazgu ghawemi ghakuzenga ŵanyinu.”
1-3. (a) Kasi chawanangwa chimoza icho Yehova wali kutipa ntchivichi, ndipo chingagwiliskirika wuli ntchito uheni? (b) Kuti tikhalilire mu chitemwa cha Chiuta, kasi tikwenera kugwiliskira wuli ntchito chawanangwa cha kuyowoya?
USANGE mungamupa chawanangwa wakutemweka winu, kasi mungajipulika wuli para wakuchisakaza waka? Tiyelezgere kuti mwamupa galimoto, ndipo mwasanga kuti wakwendeska mwambura kupwelelera, na kupweteka nayo ŵanji. Kasi mungakhuŵara yayi?
2 Kuyowoya, ntchawanangwa chakufuma kwa Yehova, Mupi wa “chawanangwa chilichose chiwemi na chawanangwa chilichose chakufikapo.” (Yakobe 1:17) Chawanangwa ichi, icho chikupambaniska ŵanthu na vinyama, chikutovwira kuti tiphalirenge ŵanji maghanoghano ghithu kweniso umo tikujipulikira. Ndipouli, nga umo vingaŵira na galimoto, chawanangwa cha kuyowoya chingagwiliskirika ntchito uheni. Yehova wakwenera kuti wakukhuŵara chomene para chawanangwa cha kuyowoya chikugwiliskirika ntchito uheni, kupwetekera na kuŵinyiska ŵanji mtima.
3 Kuti tikhalilire mu chitemwa cha Chiuta, tikwenera kugwiliskira ntchito chawanangwa cha kuyowoya umo Mupi wakakhumbiranga. Yehova wakuphara pakweru mtundu wa kayowoyero uwo ukumukondweska. Mazgu ghake ghakuti: “Pa mulomo winu pangafumanga mazgu ghakuvunda yayi, kweni mazgu ghawemi ghakuzenga ŵanyinu mwakuyana na icho chikukhumbikwa, kuti ghakhozge awo ŵakupulika.” (Ŵaefeso 4:29) Tiyeni tidumbiskane chifukwa icho tikwenera kukolera kayowoyero kithu, kayowoyero ako tikwenera kugega, ndiposo umo tingayowoyera mazgu “ghawemi ghakuzenga” ŵanyithu.
CHIFUKWA ICHO TIKWENERA KUKOLERA KAYOWOYERO KITHU
4, 5. Kasi ntharika za mu Baibolo zikulongosora wuli nkhongono ya mazgu?
4 Chifukwa chimoza chakuzirwa icho tikwenera kukolera kayowoyero kithu ntchakuti mazgu ghali na nkhongono. Lemba la Zintharika 15:4 likuti: “Lulimi lwakuzikira ni khuni la umoyo, Kweni kayowoyero kakubendera kakufipiska mtima.” * Nga umo maji ghakuwuskira khuni lakufota, ntheura pera kayowoyero kakuzika kangasanguluska awo ŵakupulika. Mwakupambanako, mazgu ghakubendera ghangapweteka ŵanji. Nadi, mazgu agho tikuyowoya ghali na nkhongono ya kupweteka panji kuchizga.—Zintharika 18:21.
5 Pakulongosora makora nkhongono ya mazgu, ntharika yinyake yikuti: “Kayowoyero kawakawaka kali nga nkhulasa kwa lupanga.” (Zintharika 12:18) Mazgu ghakuyowoyeka mwakuchimbilira kwambura kughanaghanirapo makora ghangapweteka munthu mtima ndiposo kunanga ubwezi. Kasi mtima winu uli kulasikapo na lupanga lwa mazgu? Ntharika yeneyiyo pera yikuyowoya kuti: “Lulimi lwa wavinjeru lukuchizga.” Mazgu ghawemi ghakuyowoyeka na munthu uyo wali na vinjeru vya Chiuta ghangapozga mtima wakupwetekeka na kuwezgerapo ubwezi. Kasi mungakumbuka apo mukachizgika na mazgu ghalusungu? (Ŵerengani Zintharika 16:24.) Pakumanya kuti mazgu agho tikuyowoya ghali na nkhongono, tikukhumba kuyowoya mazgu agho ghangachizga ŵanji, m’malo mwa kuŵapweteka.
Kayowoyero kakuzika kakupumuzga
6. Chifukwa wuli ntchipusu yayi kukora lulimi lwithu?
6 Nanga tingayezga wuli, tingakolerathu yayi lulimi lwithu. Ipo chifukwa chachiŵiri icho tikwenera kukolera kayowoyero kithu ntchakuti: Kwananga na kuleka kufikapo vikutigoŵera ku kunanga vinthu na lulimi lwithu. Ivyo tikuyowoya vikufuma mu mtima, ndipo “maghanoghano gha mtima wa munthu ngaheni.” (Genizesi 8:21; Luka 6:45) Ntheura ntchipusu yayi kukora lulimi lwithu. (Ŵerengani Yakobe 3:2-4.) Nangauli tingakora fikepo yayi lulimi lwithu, kweni tingalimbikira kuti tichite makora pakulugwiliskira ntchito. Nga ni umo munthu uyo wakuskuŵa wakuchitira kuti watonde majigha, nase tikwenera kulimbana na vizgoŵi viheni ivyo vikuchitiska kuti tinangenge vinthu na lulimi lwithu.
7, 8. Kasi Yehova wazamuchita nase wuli chifukwa cha mazgu ghithu?
7 Chifukwa chachitatu icho tikwenera kukolera kayowoyero kithu ntchakuti Yehova wazamutifumba pa mazgu agho tikuyowoya. Umo tikugwiliskira ntchito lulimi lwithu vikukhwaska ubwezi withu na ŵanyithu, kweniso ubwezi withu na Yehova. Lemba la Yakobe 1:26 likuti: “Usange munthu wakujiwona kuti wakusopa Chiuta kweni wakutondeka kukora lulimi lwake, wakupusika mtima wake, ndipo kusopa kwa munthu uyu nkhwawaka.” * Nga umo tikawonera mu mutu uwo wajumpha, ivyo tikuyowoya vikwendera lumoza na kasopero kithu. Usange tikukora yayi lulimi lwithu, na kufumiska mazgu ghakupweteka ndiposo ghakusakaza, milimo yose iyo tikuchitira Chiuta yiŵenge yambura ntchito pamaso pake. Fundo iyi njakuzirwa chomene kuyighanaghanira.
8 Ntchakuwonekerathu kuti tili na vifukwa vyakupulikikwa vyakulekera kugwiliskira ntchito uheni chawanangwa cha kuyowoya. Pambere tindadumbiskane mitundu ya kayowoyero kawemi ako kakuzenga, tiyeni tidumbiskane za kayowoyero ako Mkhristu waunenesko wakwenera chara kuyowoya nanga mphachoko.
KAYOWOYERO AKO KAKUPANKHURA
9, 10. (a) Kasi nkhayowoyero wuli ako ŵanthu mu charu ŵakutemwa mazuŵa ghano? (b) Chifukwa wuli tikwenera kugega kuyowoya vyanthontho? (Wonaniso mazgu ghamusi.)
9 Kuyowoya vyanthontho. Kutuka, vibwetu, ndiposo mazgu ghanyake ghanthontho ndivyo ŵanthu ŵakutemwa kuyowoya mazuŵa ghano. Ŵanandi ŵakutemwa kugonekapo waka mazgu ghambura kwenelera para ŵakukhumba kulongosora chinthu, panji para ŵasoŵa lizgu lakuti ŵayowoye. Awo ŵakuchita madirama, kanandi ŵakuyowoya vibwetu, panji mazgu ghamuziro kuti ŵasekeske ŵanthu. Ndipouli, kuyowoya vyanthontho ni nkhani yakusekeska yayi. Vyaka 2,000 ivyo vyajumpha, mpositole Paulosi wakaphalira mpingo wa Ŵakolose kuti uleke “kuyowoya vyamuziro.” (Ŵakolose 3:8) Paulosi wakaphalira mpingo wa Ŵaefeso kuti “milangwe yabweka” ntchimoza mwa vinthu ivyo vikwenera chara ‘kuzunulika pakati’ pa Ŵakhristu ŵaunenesko.
10 Kuyowoya vyanthontho kukukwiyiska Yehova. Kweniso kukukwiyiska awo ŵakumutemwa. Nadi, kutemwa Yehova kukwenera kutikhuŵilizga kuti tigege kuyowoya vyanthontho. Pakuzunura “milimo ya thupi,” Paulosi wakayowoya za “ukazuzi,” uwo ungasazgapo kuyowoya viheni. (Ŵagalatiya 5:19-21) Iyi ni nkhani yakofya chomene. Munthu wangasezgeka mu mpingo usange wawovwirika kanandi waka kuti wasinthe kweni wakupera yayi ndipo wakulutilira kuyowoya mazgu agho ghakukhuŵilizga nkharo ziheni, vyakuseluska, ndiposo kunanga ŵanji. *
11, 12. (a) Kasi mphawuli apo kuyowoya vya ŵanji kukuŵa kuheni? (b) Chifukwa wuli awo ŵakusopa Yehova ŵakwenera kugega kusesa?
11 Kuyowoya viheni vya ŵanji na kusesa. Ŵanthu ŵakutemwa kuyowoya vya ŵanji ndiposo umoyo wawo. Kasi kuyowoya vya ŵanthu ŵanji nkhuheni nyengo zose? Yayi, chomenechomene usange tikuyowoya vinthu viwemi, panji vyakovwira, nga para tikuyowoya za awo ŵabatizika panji awo ŵakukhumbikwira kukhwimiskika. Ŵakhristu ŵakwambilira ŵakaghanaghaniranga umoyo wa ŵanji ndipo ŵakaphalirananga vinthu vyakwenelera vya ŵasopi ŵanyawo. (Ŵaefeso 6:21, 22; Ŵakolose 4:8, 9) Ndipouli, kuyowoya vya ŵanji kungaŵa kuheni usange tikubendezga unenesko panji kuvumbura nkhani zaŵene zakubisika. Chiheni chomene ntchakuti kungatipangiska kuti tambe kusesa, uko nyengo zose nkhwakupweteka. “Kusesa” nkhuyowoya vinthu vyautesi . . . ivyo vikulengeska ndiposo kunanga lumbiri lwa munthu munyake.” Mwachiyelezgero, Ŵafarisi ŵakamba kusesa na chilato chakuti ŵanthu ŵamutinkhe Yesu. (Mateyu 9:32-34; 12:22-24) Kanandi kusesa kukwambiska mphindano.
12 Yehova wakukondwa nawo yayi awo ŵakugwiliskira ntchito uheni chawanangwa cha kuyowoya mwa kulengeska ŵanji panji kwambiska kugaŵikana. Wakutinkha awo ŵakuseŵa “mphindano pakati pa ŵabali.” (Zintharika 6:16-19) Lizgu la Chigiriki ilo lili kung’anamulika kuti “wakusesa” ni di·aʹbo·los, ichoso ntchithokozo cha Satana. Iyo ni “Dyabulosi,” musesi muheni wa Chiuta. (Chivumbuzi 12:9, 10) Nadi, tikukhumba kugega kayowoyero ako kangapangiska kuti nase tiŵe nga ni Dyabulosi. Kusesa nkhwakuzomerezgeka yayi mu mpingo chifukwa kukwambiska milimo ya thupi nga ni “mphindano” ndiposo “kugaŵikana.” (Ŵagalatiya 5:19-21) Ntheura pambere mundaphalire munthu munyake nkhani iyo mwapulika, jifumbani kuti: ‘Kasi nkhani iyi njaunenesko? Kasi ningalongora lusungu para nane ningayiyowoyaso? Kasi ntchakwenelera panji ntchiwemi kuphalirako ŵanji nkhani iyi?’
13, 14. (a) Kasi kayowoyero kaheni kangakhwaska wuli awo ŵakupulika? (b) Kasi kutuka ntchivichi, ndipo chifukwa wuli uyo wakutuka wakujiŵika iyomwene pa ngozi?
13 Kayowoyero kaheni. Umo tawonera kale, mazgu ghali na nkhongono ya kupweteka. Mbunenesko kuti pakuŵa ŵanthu ŵambura kufikapo, nyengo zinyake tose tikuyowoya vinthu ivyo pamanyuma pake tikuwona kuti mphanyi tanguyowoya yayi. Ndipouli, Baibolo likuchenjezga za mtundu wa kayowoyero uwo ngwambura kuzomerezgeka mu nyumba za Ŵakhristu panji mu mpingo. Paulosi wakasoka Ŵakhristu kuti: “Wuskaniko kwa imwe mtima wa thinkho, ukali, kutukutwa, kukolomoka, na kayowoyero kaheni.” (Ŵaefeso 4:31) Mabaibolo ghanyake ghali kung’anamura “kayowoyero kaheni” kuti “mazgu ghaheni,” “kuyowoya vyakupweteka,” ndiposo “mazgu ghakunyoza.” Kayowoyero kaheni kakusazgapo kuthyana mazina ghambura kwenelera, kususka kalikose, ndipo kayowoyero aka kangavura ŵanji ntchindi na kuŵachitiska kujiwona ŵambura kwenelera. Ŵana, awo mtima wawo ngutechi ŵangakaŵa yayi kupwetekeka na kayowoyero kaheni ndipo ŵangaleka kutigomezga.
14 Baibolo likukana kutuka, ndiko kuti kuyuyura ŵanji na mazgu ghakunyoza, panji ghaheni. Munthu uyo wakutemwa kayowoyero aka wakujiŵika pa ngozi, chifukwa wakutuka wangafumiskika mu mpingo usange wakutondeka kusintha para wawovwirika kanandi waka. Para wakusintha yayi nthowa zake, vitumbiko vya Ufumu vingazakamupamba. (1 Ŵakorinte 5:11-13; 6:9, 10) Ipo ntchakuwonekerathu kuti usange tikutemwa kuyowoya mazgu ghambura kwenelera, ghautesi, panji ghambura lusungu tingakhalilira yayi mu chitemwa cha Chiuta. Kayowoyero kanthena kakupankhura.
“MAZGU GHAWEMI GHAKUZENGA”
15. Kasi “mazgu ghawemi ghakuzenga” ghakuŵa wuli?
15 Kasi tingachita wuli kuti tigwiliskirenge ntchito chawanangwa cha kuyowoya umo Mupi wakakhumbiranga? Kumbukani kuti Mazgu gha Chiuta ghakutichiska kuti tiyowoyenge “mazgu ghawemi ghakuzenga.” (Ŵaefeso 4:29) Yehova wakukondwa para tikuyowoya mazgu agho ghakuzenga, kukhwimiska, ndiposo kukhozga ŵanji. Pakukhumbikwira kughanaghana dankha kuti tiyowoye mazgu ghanthena. Baibolo likupeleka yayi malango agho tikwenera kulondezga; nesi ndondomeko ya ‘mazgu ghaunenesko’ agho tikwenera kuyowoya. (Tito 2:8) Kuti tiyowoye “mazgu ghawemi ghakuzenga,” tingachita makora kukumbuka vinthu vitatu vipusu waka kweni vyakuzirwa ivyo ntchimanyikwiro cha kayowoyero kakuzenga: kakuŵa kawemi, kaunenesko, ndiposo kalusungu. Apo tili na vinthu ivi mu maghanoghano, tiyeni tiwone viyelezgero vichoko waka vya kayowoyero ako nkhakuzenga.—Wonani bokosi lakuti “ Kasi Kayowoyero Kane Nkhakuzenga?”
16, 17. (a) Chifukwa wuli tikwenera kulumba ŵanji? (b) Kasi pali mipata wuli yakulumbira ŵanji mu mpingo? mu mbumba?
16 Kulumba kufumira pasi pa mtima. Yehova na Yesu, wose ŵakumanya kuti ntchakukhumbikwa kuyowoya mazgu gha kulumba. (Mateyu 3:17; 25:19-23; Yohane 1:47) Pakuŵa Ŵakhristu, nase tingachita makora kulumba ŵanji kufumira pasi pa mtima. Chifukwa wuli? Lemba la Zintharika 15:23 likuti: “Lizgu ilo layowoyeka pa nyengo yakwenelera ndiwemi nadi.” Jifumbani kuti: ‘Kasi nkhujipulika wuli para nalumbika? Asi mtima wane ukukondwa ndipo nkhukhozgeka?’ Nadi, mazgu gha kulumba ghakufumira pasi pa mtima, ghakumuphalirani kuti munthu munyake wakuwona ivyo mukuchita, wakumughanaghanirani, ndiposo kuti ivyo mwachita ni vyakwenelera nadi kuvichita. Ichi chikumupani chigomezgo ndipo chikumukhukiskani kuti munthazi muzakalimbikireso. Pakuti mukuwonga para mwalumbika, asi namwe mukwenera kuyezgayezga kulumba ŵanji?
17 Jisambizgani kuwona uwemi mu ŵanji, ndipo ŵalumbani. Pa mpingo, mungapulika nkhani yakuyowoyeka makora, mungawona muwukirano uyo wakulimbikira kufiska vilato vyauzimu, panji mungawona muchekuru uyo wakwiza ku maungano mwakugomezgeka nangauli wali na masuzgo gha uchekuru. Mazgu gha kulumba ghakufumira pasi pa mtima ghangachontha mitima yawo na kuŵakhozga mwauzimu. Mu mbumba, ŵafumu na ŵawoli ŵakwenera kulumbana na kuwongana. (Zintharika 31:10, 28)Ŵana nawo ŵakukondwa chomene para ŵamanya kuti ivyo ŵakuchita vikuwoneka na kuwongeka. Kulumba na kuwonga kukukhozga ŵana nga umo kuŵala kwa dazi na maji vikusanguluskira vyakumera. Ŵapapi, penjani mipata yakulumbira ŵana ŵinu chifukwa cha mikhaliro yawo yiwemi ndiposo kuyezgayezga kwawo. Kulumba kwanthena kungapangiska ŵana ŵinu kuŵa ŵakukhwima mtima ndipo kungaŵapa chigomezgo, nakuti kungaŵakhukiska kuti ŵalimbikirenge chomene kuchita icho ntchakwenelera.
18, 19. Chifukwa wuli tikwenera kuyezgayezga chomene kusanguluska na kupembuzga Ŵakhristu ŵanyithu, ndipo tingachita wuli nthena?
18 Chisangulusko na chipembuzgo. Yehova wakughanaghanira chomene “ŵakuyuyuka” ndiposo awo “ŵakuteketeka.” (Yesaya 57:15) Mazgu ghake ghakutichiska kuti tilutilire “kukhwimiskana” ndiposo ‘kupembuzga awo ŵakusuzgika maghanoghano.’ (1 Ŵatesalonika 5:11, 14) Tili na chisimikizgo chose kuti Chiuta wakuwona ndipo wakuwonga para tikuyezgayezga kusanguluska na kupembuzga Ŵakhristu ŵanyithu awo mitima yawo njakuzura na chitima.
19 Kweni kasi mungayowoyachi kuti mukhozge Mkhristu munyinu uyo wagongowa panji wasuzgika maghanoghano? Lekani kughanaghana kuti mungamazga suzgo ilo. Kanandi, mazgu ghapusu waka ndigho ghakovwira chomene. Musimikizgirani munthu uyo mtima waphyoka kuti mukumutemwa ndiposo mukumughanaghanira. Jipelekani kulombera lumoza na munthu wakugongowa. Mungaŵeya Yehova kuti wamovwire kuwona kuti wakutemweka na ŵanji ndiposo Chiuta. (Yakobe 5:14, 15) Musimikizgirani kuti ngwakukhumbikwa ndipo ngwakuzirwa mu mpingo. (1 Ŵakorinte 12:12-26) Ŵerengani vesi lakukhozga kuti mumusimikizgire kuti Yehova wakumupwelelera nadi iyo payekha. (Masalimo 34:18; Mateyu 10:29-31) Kuŵa na nyengo yakukwana kuti tiphalireko uyo wali na chitima “mazgu ghawemi” ndiposo kuyowoya kufumira pasi pa mtima vizamumuwovwira nadi kuwona kuti wakutemweka ndiposo kuwongeka.—Ŵerengani Zintharika 12:25.
20, 21. Kasi ni vinthu wuli ivyo vikupangiska ulongozgi kuŵa wakovwira chomene?
20 Ulongozgi wakovwira. Pakuŵa vilengiwa vyambura kufikapo, tose tikukhumbikwira kupokera ulongozgi nyengo na nyengo. Baibolo likutichiska kuti: “Pulikira ulongozgi na kupokera chisambizgo, mwakuti uzakaŵe wavinjeru munthazi.” (Zintharika 19:20) Mbalara pera yayi awo ŵakwenera kupeleka ulongozgi ku ŵanji. Ŵapapi ŵakupeleka ulongozgi ku ŵana. (Ŵaefeso 6:4) Ŵadumbu ŵakukhwima mwauzimu ŵangapeleka ulongozgi ku ŵanakazi ŵawukirano. (Tito 2:3-5) Kutemwa ŵanji kukutituma kuti tipelekenge ulongozgi uwo ŵanji ŵangawupokelera kwambura kupwetekeka mu mtima. Ntchivichi chingatovwira kuti tipeleke ulongozgi wanthena? Wonani vinthu vitatu ivyo vingapangiska ulongozgi kuŵa wakovwira chomene: maghanoghano na chilato cha uyo wakupeleka ulongozgi, uko ulongozgi wafuma, ndiposo umo ulongozgi ukupelekekera.
21 Ulongozgi wakovwira ukwamba na uyo wakupeleka ulongozgi. Jifumbani kuti, ‘Mphawuli apo ulongozgi ukuŵa upusu kwa ine kuwupokelera?’ Para mwamanya kuti uyo wakumupani ulongozgi wakumughanaghanirani, wakuyowoya ivyo vyamukwenyerezga yayi, ndiposo walije vilato vinyake, ntchipusu kuwupokelera ulongozgi wake. Ntheura para mukupeleka ulongozgi ku ŵanji, asi agha ndigho ghakwenera kuŵa maghanoghano ndiposo chilato chinu? Ulongozgi uwemi ukufuma mu Mazgu gha Chiuta. (2 Timote 3:16) Kwali tizunurenge vesi kufuma mu Baibolo panji yayi, tikwenera kuŵa na vifukwa vya mu Malemba pa ulongozgi uliwose uwo tikupeleka. Ntheura ŵalara ŵakwenera kuchenjera kuti ŵaleke kuchichizga ŵanji kwendera maghanoghano ghawo; nesi kubendezga Malemba, kuti ghaŵe nga ghakukhozgera maghanoghano ghawo. Kweniso ulongozgi ukuŵa wakovwira chomene usange ukupelekeka mwakwenelera. Ulongozgi uwo walungika na lusungu ngupusu kuwupokelera ndipo ukumovwira uyo wakuwupokelera kusungilira ntchindi zake.
22. Kasi mwaŵikapo mtima kuchitachi pa nkhani ya kugwiliskira ntchito chawanangwa cha kuyowoya?
22 Nadi pano, kuyowoya ntchawanangwa chakuzirwa chakufuma kwa Chiuta. Kutemwa Yehova kukwenera kutikhuŵilizga kuti tichigwiliskirenge ntchito makora chawanangwa ichi. Tiyeni tikumbuke kuti mazgu agho tikuyowoya ku ŵanji ghali na nkhongono, nkhongono za kuzenga panji kupankhura. Ipo tiyeni tiyezgeyezge kugwiliskira ntchito chawanangwa ichi umo Mupi wakakhumbiranga. Iyo wakatipa chawanangwa ichi kuti ‘tizengenge’ nacho ŵanji. Ntheura mazgu ghithu ghazamuŵa ghakupumuzga ku awo tili nawo pafupi ndiposo ghazamutovwira kukhalilira mu chitemwa cha Chiuta.
^ ndime 4 Lizgu la Chihebere ilo lalembeka kuti ‘kubendera’ pa Zintharika 15:4 lingang’anamuraso “uryarya, panji uheni.”
^ ndime 7 Lizgu la Chigiriki ilo lili kung’anamurika kuti “nkhwawaka” likulembekaso kuti “ntchambura ntchito.”—1 Ŵakorinte 15:17.
^ ndime 10 Mu Malemba, lizgu lakuti “ukazuzi” ndisani ndipo lingasazgapo zakwananga za mitundumitundu. Nangauli mbukazuzi wose yayi uwo ukukhumbikwira kuti komiti ya cheruzgo yendepo, kweni munthu wangafumiskika mu mpingo usange wakuchita ukazuzi wanthontho kwambura kung’anamuka mtima.
Manyani Vinandi
Kasi Kayowoyero Kinu ‘Ni Enya Apo Mukunena Cara’?
Ŵakhristu ŵakwenera kucita ivyo ŵayowoya ndipo ŵaleke kuyowoya kuti ‘Enya apo ŵakunena Cara.’ Wuli usange tikukhumba kusintha ivyo tapangana na ŵanji? Sambiraniko kanthu kwa mpositole Paulosi.
cjk_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn