CIPATURO 11
Cifukwa Wuli Ciuta Wakuzomerezga Masuzgo Kuŵako?
Kasi Ciuta ndiyo wakupangiska masuzgo pa caru?
Ni nkhani wuli iyo yikayambika mu munda wa Edeni?
Kasi Ciuta wazamumazga wuli masuzgo gha ŵanthu?
PAMANYUMA pa nkhondo yakofya iyo yikacitika mu caru cinyake, ŵanakazi na ŵana ŵanandi ŵambura mlandu ŵakakomeka, ndipo wose ŵakasungika mu dindi limoza. Pacanya pa dindi ili pakaŵikika mphinjika zinandi. Pa mphinjika yiliyose pakalembeka mazgu ghakuti: “Cifukwa wuli?” Nyengo zinyake ŵanthu ŵakufumba fumbo ili para pacitika cinthu ico caŵaŵinya comene? Ŵakufumba fumbo ili mwaukali para ŵakutemweka ŵawo ŵambura mlandu ŵafwa cifukwa ca nkhondo, ngozi, matenda, panji vivulupi. Ŵakufumbaso para nyumba zawo zagundumulika cifukwa ca viwawa, panji ŵamba kusuzgika mu nthowa yinyake cifukwa ca vinthu ivi. Ŵakukhumba kumanya cifukwa ico vinthu ivi vikuŵawira.
2 Cifukwa wuli Ciuta wakuzomerezga masuzgo kuŵako? Usange Ciuta ngwankhongono zose, ngwacitemwa, ngwavinjeru, ndiposo murunji, cifukwa wuli mu caru mwazura kutinkhana na mikhaliro yambura urunji? Kasi namwe muli kujifumbapo mafumbo agha?
3 Kasi nchiheni kufumba cifukwa ico Ciuta wakuzomelezgera masuzgo kuti ghacitikenge? Ŵanyake ŵakopa kufumba mafumbo ghanthena agha cifukwa ŵakughanaghana kuti para ŵangacita nthena, mbwenu ŵangawoneka ngati ŵalije cipulikano panji ŵakumucindika yayi Ciuta. Kweni para mungaŵazga Baibolo, musangenge kuti ŵanthu ŵakugomezgeka, awo ŵakawopanga Ciuta, ŵakaŵa na mafumbo gha mtundu uwu. Mwaciyelezgero, nchimi Habakuku yikafumba Yehova kuti: “Mukundilongoleraci maubendezi na kundiwoneska vyasuzgo? Phasulo na nkhaza vili pamaso pane; mphindano na kulimbana vikuwuka.”—Habakuk 1:3.
4 Pakuti Habakuku wakaŵa nchimi yakugomezgeka, kasi Yehova wakamukalipira cifukwa ca kufumba mafumbo agha? Yayi. M’malo mwake, Ciuta wakazomerezga kuti mazgu ghakufumira pasi pa mtima wa Habakuku ghalembeke mu Baibolo. Kweniso Ciuta wakamovwira kuti wapulikiske makora vinthu vinandi na kuŵa na cipulikano cakukhora. Yehova wakukhumba kuti namwe mumanye vinandi na kuŵa na cipulikano cakukhora. Kumbukirani kuti Baibolo likusambizga kuti Ciuta “wakumupwelelerani.” (1 Petros 5:7) Ciuta wakutinkha viheni ndipo para ŵanthu ŵakusuzgika na vinthu ivi, wakukwiya comene kujumpha munthu waliyose. (Yesaya 55:8, 9) Ipo nchifukwa wuli pera pa caru pali masuzgo ghanandi?
CIFUKWA WULI PALI MASUZGO GHANANDI?
5 Ŵanthu ŵa visopo vyakupambanapambana ŵakuluta ku ŵaliska ŵawo na ŵasambizgi ŵawo kuti ŵakafumbe cifukwa ico pa caru paliri masuzgo ghanandi. Kanandi ŵaliska ŵawo ŵakuŵazgora kuti ‘ni khumbo la mweneco Ciuta,’ panji ‘ndimo mweneco wakanozgera,’ kung’anamura kuti Ciuta wali kunozgerathu cilicose, na vinthu viheni wuwo. Ŵanthu ŵanandi ŵakuphalirika kuti milimo ya Ciuta tingayipulikiska yayi. Kweniso ŵakuphalirika kuti Ciuta ndiyo wakupangiska nyifwa za ŵanthu. Ndiyo wakukoma ŵana na kuŵatora kuti wakaŵe nawo kucanya. Kweni kuyana na ivyo muli kusambira, Yehova Ciuta ndiyo wakupangiska viheni yayi. Baibolo likuti: ‘Ghaŵe kutali maghanoghano ghakuti Ciuta wangacita kwananga, na ghakuti Wankhongonozose wangacita ubendezi.’—Job 34:10.
6 Kasi mukumanya cifukwa ico ŵanthu ŵakumupira mlandu Ciuta para ŵakuwona masuzgo gha mu caru? Kanandi ŵakumupa mulandu Ciuta Wankhongono Zose cifukwa ŵakughanaghana kuti ndiyo wakuwusa caru. Ŵakumanya yayi unenesko wakupulikikwa makora uwo Baibolo likusambizga. Mukasambira unenesko uwu mu Cipaturo 3 ca buku lino. Uyo wakuwusa caru ni Satana Dyabulosi.
7 Baibolo likuyowoya mwakupulikikwa makora kuti: “Caru cose cikugona mu nkhongono za muheni.” (1 Yohane 5:19) Kasi fundo iyi njakupulikikwa yayi? Caru cikulongora mikhaliro ya munthu munyake wauzimu uyo “wakupusika caru cose ca pasi.” (Civumbuzi 12:9) Satana ni muheni, wakupuluska ŵanthu, ndipo ngwankhaza. Mwantheura, caru ico wakuwusa cazura na kutinkhana, kupusikana, na nkhaza. Ici nchifukwa cimoza ico paliri masuzgo ghanandi.
8 Cifukwa caciŵiri ico paliri masuzgo ghanandi tikacisambira mu Cipaturo 3. Tikasambira kuti ŵanthu mbambura urunji kufumira apo Adamu na Heva ŵakagalukira Ciuta mu munda wa Edeni. Ŵanthu ŵakwananga ŵakukhumba kulongora mazaza pa ŵanyawo, ndipo ici capangiska nkhondo, kucitirana nkhaza, na masuzgo ghanyake. (Mupharazgi 4:1; 8:9) Cifukwa cacitatu ico paliri masuzgo ni “nyengo na vinthu vya mabuci” ivyo vikutiwira. (Mupharazgi 9:11, NW) Mu caru ico Yehova ndiyo Muwusi yayi nesi muvikiliri, ŵanthu ŵakusuzgika cifukwa cakuti ŵakuŵa waka pa malo ghaheni ndiposo pa nyengo yiheni.
9 Nchakupembuzga comene kumanya kuti ni Ciuta yayi wakupangiska masuzgo. Ndiyo yayi wakupangiska nkhondo, viwawa, nkhaza, panji ngozi izo zikucitika cifukwa ca vula yikuru, mphepo, vindindindi, na vinyake. Ndipouli, tikwenera kumanya cifukwa ico Yehova wakuzomelezgera kuti ŵanthu ŵasuzgikenge. Usange Ngwankhongono zose, ipo wali na nkhongono zakukanizgira vinthu ivi. Sono cifukwa wuli pera wakuleka kucitapo kanthu? Ciuta wacitemwa uyo tikumanya, wakwenera kuti wali na cifukwa ciwemi.—1 Yohane 4:8.
PALI NKHANI YIKURU
10 Kuti timanye cifukwa ico Ciuta wakuzomelezgera masuzgo, tikwenera kukumbukira apo masuzgo ghakambira. Apo Satana wakapangiska Adamu na Heva kuti ŵagalukire Yehova, wakayambiska nkhani yikuru. Satana kuti wakanyoza nkhongono za Yehova yayi. Satana nayo wakumanya makora kuti nkhongono za Yehova ni zamaseŵera yayi. M’malo mwake, iyo wakasuska fundo yakuti Yehova ndiyo ngwakwenelera kuwusa. Mwakuyowoya kuti Ciuta ni mutesi, ndiposo wakunora vinthu viwemi ŵanthu awo wakuŵawusa, Satana wakalongora kuti Yehova ni muwusi muheni. (Genesis 3:2-5) Satana wakang’anamuranga kuti ŵanthu ŵangakhala makora usange ŵangajiyimira ŵekha kwambura kuwusika na Ciuta. Uku kukaŵa kunyoza muwuso wa Yehova, cifukwa kukalongora kuti Ciuta ngwakwenelera yayi kuwusa ŵanthu.
11 Adamu na Heva ŵakagalukira Yehova. Mu ghanoghano linyake, iwo ŵakati: “Nase tingajiwusa tekha, Yehova tilije nayo nchito. Tingajisankhira tekha ico nchiwemi na ciheni.” Kasi Yehova wakate wanozgenge wuli nkhani iyi? Kasi wakate wasambizgenge wuli vilengiwa vyamahara kuti ŵacigaluka aŵa ŵakabuda, nakuti nthowa zake ni ziwemi nadi? Munthu munyake wangayowoya kuti, Ciuta mphanyi wakaparanya waka Adamu na Heva na kwambiraso makora kulenga ŵanthu. Kweni Yehova wakaŵa kuti wayowoya kale khumbo lake lakuti wazuzge caru na ŵana ŵa Adamu na Heva, ndipo wakakhumba kuti ŵakhale mu paradiso pa caru capasi. (Genesis 1:28) Yehova wakufiska khumbo lake nyengo zose. (Yesaya 55:10, 11) Kusazgaso apa, kuparanya Adamu na Heva kukatenge kuzgorenge yayi mafumbo ghakukhwaskana na muwuso wake agho ghakaŵapo.
12 Tiyeni tiwone ciyelezgero. Tiyelezgere kuti msambizgi wakusambizga ŵana samuzi yinonono. Mbwenu mwana munyake wamahara wagaluka na kwamba kususka msambizgi kuti nthowa iyo wasangira anisara njautesi. Kuti walongore kuti msambizgi uyu wakutondeka samuzi, mwana uyu wakuyowoya mwakujitemwa kuti samuzi wakuzimanya comene kujumpha msambizgi uyu. Ŵana ŵanyake mu kilasi ŵakughanaghana kuti mwana uyu wakuneneska, ndipo nawo ŵakugalukira msambizgi wawo. Kasi msambizgi wakwenera kucitaci? Para wangafumiskira kuwaro mwana uyu, kasi ŵana ŵanyake ŵangaghanaghana vici? Kasi ŵangaleka kughanaghana kuti mwana uyu na awo ŵakolerana nayo ŵakuneneska nadi? Enya, ŵana wose mu kilasi ŵangaghanaghana kuti msambizgi wawopanga kuti wangamanyikwa kuti ni mulemwa, ndipo ŵangaleka kumupa nchindi izo ŵakamupanga kale. Kweni wuli usange msambizgi wangamupa mwaŵi mwana wakugaluka kuti walongore umo iyo wangasangira anisara ya samuzi iyo?
13 Yehova wacita cinthu cakuyana waka na ico msambizgi wangacita. Kumbukirani kuti pakaŵa ŵanyake awo ŵakawonanga apo ucigaluka ukacitikanga mu Edeni. Ŵangelo mamiliyoni ghanandi ŵakawonanga. (Job 38:7; Daniel 7:10) Ico Yehova wakate wacitenge cikatenge cikhwaskenge comene ŵangelo aŵa na vilengiwa vyose vyamahara. Sono kasi Yehova wacita vici? Wamupa mwaŵi Satana kuti walongore umo wangawusira ŵanthu. Kweniso, Ciuta wazomerezga ŵanthu kuti ŵajiwuse ŵekha mwakulongozgeka na Satana.
14 Msambizgi wa mu ciyelezgero cithu wakumanya kuti mwana uyo wagaluka, ndiposo awo ŵakolerana nayo, wose mbalemwa. Kweni wakumanyaso kuti para wangaŵapa mwaŵi kuti ŵalongore umo iwo ŵangasangira anisara ya samuzi iyo, mbwenu kilasi lose limanyenge uyo wakuneneska. Para ŵana ŵakugaluka ŵatondeka samuzi iyo, ŵana wose ŵa mitima yiwemi ŵamanyenge kuti msambizgi ndiyo ngwakwenelera nadi kusambizga. Para kunthazi musambizgi uyu wangazakafumiska mwana munyake mu kilasi cifukwa ca kugaluka, ŵana wose ŵangazakapulikiska cifukwa cake. Mwakuyana waka, Yehova wakumanya kuti usange ŵanthu wose ŵa mitima yiwemi na ŵangelo ŵangajiwonera ŵekha kuti Satana na awo wali nawo ŵatondeka, na kuwona kuti ŵanthu ŵangajiwusa ŵekha yayi, mbwenu ŵamanyenge uyo ni muwemi. Ŵangasambirapo kanthu nga ni umo wakasambilira Yeremiya wa mu nyengo yakale, uyo wakayowoya kuti: “A Yehova, nkhumanya kuti nthowa ya munthu kuti yili mwa iye yekha cara, kuti nkhwa munthu uyo wakwenda cara kulunjika mendero ghake.”—Yeremiya 10:23.
CIFUKWA WULI WAZOMEREZGA MASUZGO KWA NYENGO YITALI?
15 Kweni cifukwa wuli Yehova wazomerezga kuti masuzgo ghalutilire kwa nyengo yitali? Ndipo wakulekeraci kutondeska vinthu viheni kuti vileke kucitika? Kuti tizgore fumbo ili, tidumbiskane dankha vinthu viŵiri ivyo msambizgi wa mu ciyelezgero cithu wacitenge yayi. Cakwamba, wamulekeskenge yayi mwana wakugaluka para wayamba kulongosora samuzi. Caciŵiri, wamovwirenge yayi. Mwakuyana waka, wonani vinthu viŵiri ivyo Yehova wasankha kuleka kucita. Cakwamba, walekeskenge yayi Satana na awo wali nawo kuti ŵalongore apo unenesko wawo wuli. Ndico cifukwa cake wazomerezga kuti pajumphe nyengo yitali. Mu vilimika vyose ivyo vyajumphapo, ŵanthu ŵayezga mitundu yakupambanapambana ya maboma. Ŵanthu ŵaya panthazi comene mu sayansi na vinthu vinyake, kweni mikhaliro yambura urunji, ukavu, kuswa malango, na nkhondo vikulutilira kuhenipirahenipira. Pa nyengo yasono, muwuso wa ŵanthu wawonekerathu kuti watondeka.
16 Caciŵiri, Yehova wakumovwira yayi Satana kuwusa caru. Mwaciyelezgero, para Ciuta wangapangiska kuti vinthu viheni vileke kucitika, asi wangaŵa kuti wakovwira Satana na ŵangelo ŵake, na kulongora kuti ŵakaneneskanga? Para pangaleka kuŵa masuzgo, asi mbwenu Ciuta wapangiskenge ŵanthu kughanaghana kuti ŵangajiwusa ŵekha kwambura suzgo lililose? Para Yehova ndimo wangacitira, mbwenu wakoleranenge na utesi uwo Satana wakayowoya. Kweni “nkhwambura macitiko kuti Ciuta watete.”—Ŵahebere 6:18.
17 Kweni wuli pakuyowoya za vinthu vyose ivyo vyanangika kufuma apo ŵanthu ŵakwamba ŵakagalukira Ciuta? Tingaluwanga yayi kuti Yehova Ngwankhongono zose. Mwantheura, wangamazga, ndipo wazamumazga nadi masuzgo ghose agho ŵanthu ŵakukomwa nagho. Nga ni umo tikasambilira kale, kunangika kwa caru kuzamumara pa nyengo iyo Ciuta wazamucizgora Paradiso. Vinthu viheni ivyo vikucitikira ŵanthu cifukwa ca kwananga vizamumara usange ŵali na cipulikano mu sembe ya Yesu, ndipo ciwuka ndico cizamutora malo gha nyifwa. Ciuta wazamutuma Yesu kuti “waparanye milimo ya Satana.” (1 Yohane 3:8) Yehova wazamucita vyose ivi pa nyengo yakwenelera. Tili ŵakukondwa kuti wandacite luŵiro vinthu ivi cifukwa kuzizipizga kwake kwatipa mwaŵi wakuti tisambire unenesko na kumuteŵetera. (2 Petros 3:9, 10) Pa nyengo yasono, Ciuta wakupenja ŵanthu awo ŵakukhumba nadi kumusopa ndipo wakuŵawovwira kuti ŵazizipizge masuzgo agho ghakuŵawira mu caru ciheni ici.—Yohane 4:23; 1 Ŵakorinte 10:13.
18 Ŵanyake ŵangafumba kuti, Kasi Ciuta walengenge Adamu na Heva mu nthowa yakuti ŵaleke kugaluka, asi mphanyi masuzgo ghose agha palije? Kuti tizgore fumbo ili, tikwenera kukumbuka cawanangwa cakuzirwa ico Yehova wali kutipa.
KASI CAWANANGWA CAKUFUMA KWA CIUTA MUCITENGE NACO WULI?
19 Nga ni umo tikasambilira mu Cipaturo 5, ŵanthu ŵakalengeka na wanangwa wa kusankha ico ŵakukhumba kucita. Kasi mukumanya kuti ici nchawanangwa capacanya comene? Ciuta wali kulenga nyama zinandi, ndipo nyama izi zikwendera waka mahara agho zili kubabika nagho. (Zintharika 30:24) Munthu wakupanga mashini agho ghakucita nchito yimoza pera iyo wali kughapangira. Kasi tikukhumba kuti mphanyi ndimo Ciuta wakatilengera? Yayi. Tikukondwa na wanangwa wa kusankha umo tikukhumba kuŵira, umoyo uwo tikukhumba kuŵa nawo, mabwezi agho tikukhumba, na vinyake. Wanangwa uwu tikuwutemwa comene, ndipo Yehova ndimo wakukhumbira.
20 Yehova wakukhumba yayi kuti ŵanthu ŵamuteŵeterenge mwakucita kucicizgika. (2 Ŵakorinte 9:7) Tiyelezgere: Kasi ni mphani apo mupapi wangakondwa comene, usange mwana wakumuwonga cifukwa cakuti ndivyo wali kuphalirika kuti wacitenge, na para vikufumira nadi pasi pa mtima? Ipo fumbo ndakuti: Kasi mucitenge nawo wuli wanangwa wa kusankha, uwo Yehova wali kumupani? Satana, Adamu, na Heva ŵakagwiliskira nchito uheni wanangwa wawo. Ŵakamukana Yehova Ciuta. Imwe mucitenge wuli?
21 Muli na mwaŵi wakuti mugwiliskire nchito makora wanangwa wa kusankha uwo Ciuta wali kumupani. Namwe mungaŵa pamoza na ŵanthu ŵanandi awo ŵali ku cigaŵa ca Yehova. Ŵakukondweska Ciuta cifukwa ŵakucita vinthu vyakulongora kuti Satana ni mutesi ndipo watondeka kuwusa caru. (Zintharika 27:11) Namwe ndimo mungacitira usange mungasankha kucita viwemi. Cipaturo cakulondezgapo cilongosorenge umo mungacitira.
IVYO BAIBOLO LIKUSAMBIZGA
- Ni Ciuta yayi wakupangiska vinthu viheni ivyo vili pa caru.—Job 34:10.
- Mwakuyowoya kuti Ciuta ni mutesi, ndiposo wakunora vinthu viwemi ŵanthu awo wakuŵawusa, Satana wakalongora kuti Yehova ni muwusi muheni.—Genesis 3:2-5.
- Yehova wazamutuma Mwana wake, uyo ni Muwusi wa Ufumu wake kuti wawuskepo masuzgo gha ŵanthu.—1 Yohane 3:8.
Mafumbo
1, 2. Ni masuzgo wuli agho ŵanthu ŵakusuzgika nagho mazuŵa ghano, ndipo ŵanandi ŵakufumba mafumbo wuli?
3, 4. (a) Nchivici cikulongora kuti nchiheni yayi kufumba cifukwa ico Ciuta wakuzomelezgera masuzgo kuti ghacitikenge? (b) Kasi Yehova wakujipulika wuli para wakuwona vinthu viheni na para ŵanthu ŵakusuzgika?
5. Kasi ŵanyake ŵakuyowoya kuti ŵanthu ŵakusuzgika cifukwa wuli, kweni Baibolo likusambizgaci?
6. Nchifukwa wuli ŵanthu ŵanandi ŵakupa mlandu Ciuta para ŵakuwona masuzgo gha mu caru?
7, 8. (a) Kasi caru cikulongora wuli mikhaliro ya muwusi wake? (b) Kasi kwananga kwa ŵanthu ndiposo “nyengo na vinthu vya mabuci” ivyo vikutiwira vikupangiska wuli masuzgo?
9. Cifukwa wuli tingaŵa na cigomezgo kuti Yehova wali na cifukwa ciwemi ico wazomerezgera masuzgo kuti ghalutilire?
10. Kasi Satana wakasuska vici, ndipo mwauli?
11. Cifukwa wuli Yehova wakaparanya yayi Adamu na Heva?
12, 13. Pelekani ciyelezgero cakulongora cifukwa ico Yehova wazomelezgera Satana kuti wawuse caru, ndiposo cifukwa ico wazomelezgera ŵanthu kuti ŵajiwuse ŵekha.
14. Mbuwemi wuli uwo wulipo cifukwa cakuti Yehova wazomerezga ŵanthu kuti ŵajiwuse ŵekha?
15, 16. (a) Cifukwa wuli Yehova wazomerezga kuti masuzgo ghalutilire kwa nyengo yitali? (b) Cifukwa wuli Yehova wakuleka kutondeska vinthu viheni kuti vileke kucitika?
17, 18. Kasi Yehova wacitenge wuli na masuzgo ghose agho ghaŵapo cifukwa ca muwuso wa ŵanthu, uwo ukulongozgeka na Satana?
19. Nchawanangwa wuli capacanya ico Yehova watipa, ndipo cifukwa wuli tikwenera kucizirwiska?
20, 21. Kasi tingagwiliskira wuli nchito makora wanangwa wa kusankha, ndipo cifukwa wuli tikwenera kucita nthena?
tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn tum_Latn