KĨLUNGU KYA 13
Nenga Thayũ Ndaĩa Nũndũ Nĩ Mũthĩnzĩo Kuma kwa Ngai
1. Nũũ watũnengie thayũ?
YEOVA nĩ “Ngai wĩ thayũ.” (Yelemia 10:10) Nĩwe Mũmbi witũ, na nĩwe ũtũnengete thayũ. Mbivilia yaĩtye atĩĩ: “Nĩwoombie syĩndũ syonthe, na kwondũ wa kwenda kwaku syaĩ kw’o, na ĩngĩ syoombwa.” (Ũvuan’yo 4:11) Vate nzika, Yeova nĩwendaa twĩthĩwe thayũ. Na thayũ nĩ mũthĩnzĩo wa vata kuma kwake.—Soma Savuli 36:9.
2. Twaĩle kwĩka ata nĩ kana tũendeee nesa?
2 Yeova nũtũnengae syĩndũ ila twĩ na vata nasyo nĩ kana tũendeee kwĩthĩwa thayũ. Syĩndũ isu nĩ ta lĩu na kĩw’ũ. (Meko ma Atũmwa 17:28) Ĩndĩ o na kau nũtũnengete syĩndũ isu, endaa tũtanĩe thayũ. (Meko ma Atũmwa 14:15-17) Nĩ kana tũendeee nesa, twaĩle kũkwata mĩao ya Ngai.—Isaia 48:17, 18.
WONI WA NGAI ĨŨLŨ WA THAYŨ
3. Yeova eekie ata ĩla Kaini wooaie Aveli?
3 Mbivilia ĩtũmanyĩasya kana Yeova onaa thayũ wa andũ onthe wĩ wa vata mũno. Kwa ngelekany’o, ĩla Kaini, ũla waĩ mwana wa Atamu na Eva, wathatĩie mũinae Aveli, Yeova nĩwamũkanisye amwĩa kana nĩwaĩle kũsiĩĩa ũthatu wake. Vandũ va kwĩthukĩĩsya, Kaini nĩwathatie mũno na “amũkĩlĩla mwana-a-inyia Aveli, na amũaa.” (Mwambĩlĩlyo 4:3-8) Yeova nĩwamũumanĩie Kaini nũndũ wa kũaa Aveli. (Mwambĩlĩlyo 4:9-11) Kwoou ũthilĩku na kĩmena nĩ maũndũ mataĩlĩte nũndũ no matume mũndũ eka maũndũ mathũku. Na mũndũ ũla ũilyĩ ũu ndesa kũkwata thayũ ũtathela. (Soma 1 Yoana 3:15.) Nĩ kana tũmwendeesye Yeova, no nginya twĩmanyĩsye kwenda andũ onthe.—1 Yoana 3:11, 12.
4. Mwĩao ũmwe katĩ wa mĩao ĩla Ngai wanengie Aisilaeli wĩtũmanyĩsya kyaũ ĩũlũ wa mũthĩnzĩo wa thayũ?
4 Ĩtina wa myaka ngili mbingĩ, Yeova nĩwoonanisye kana thayũ nĩ wa vata mũno kwake ĩla wanengie Mose ĩla Mĩao Ĩkũmi. Ũmwe wa mĩao ĩsu waĩtye atĩĩ: “Ndũkoae.” (Kũtũngĩlĩlwa Kwa Mĩao 5:17) Mũndũ aaĩle kũawa ethĩwa nĩwoaa mũndũ ũngĩ na ngenda.
5. Ngai ethĩawa na woni mwaũ ĩũlũ wa kumya ĩvu?
5 Ngai ethĩawa na woni mwaũ ĩũlũ wa kumya ĩvu? O na thayũ wa kana ke ĩvunĩ ya inyia kate kasyae nĩ wa vata mũno kwa Yeova. Mĩaonĩ ĩla Yeova wanengie Aisilaeli, ameie kana mũndũ aũmĩsya kĩveti kĩito na kana kaikw’a, mũndũ ũsu aaĩle kũawa. (Soma Kuma 21:22, 23; Savuli 127:3.) Ũu wĩtũmanyĩsya kana kumya ĩvu nĩ ũndũ mũthũku.—Soma Maelesyo ma Mũthya namba 28.
6, 7. Tũtonya kũmwony’a Yeova ata kana nĩtwonaa thayũ wĩ wa vata?
6 Tũtonya kũmwony’a Yeova ata kana nĩtwonaa thayũ witũ na wa andũ ala angĩ wĩ wa vata? Nĩ kwa kwĩvathana vyũ na ũndũ o na wĩva ũla ũtonya kũlikya thayũ witũ kana wa andũ angĩ mũisyonĩ. Kwoou tũyaĩle kũtũmĩa mbakĩ, sikala, vangi, kana ndawa sya kũmila, nũndũ no iũmĩsye mĩĩ yitũ na no itũae.
7 Ngai nĩwe watũnengie mĩĩ ĩno twĩ nayo vamwe na thayũ, na kwoou nĩtwaĩle kũũtũmĩa nesa ũndũ we wendaa. Ũu wĩonany’a kana nĩtwaĩle kũsũvĩa mĩĩ yitũ. Twaema kwĩka ũu, tũkeethĩwa tũte atheu methonĩ ma Ngai. (Alomi 6:19; 12:1; 2 Akolintho 7:1) Ethĩwa tũyonaa thayũ wĩ wa vata, Yeova, ũla nĩwe ũtũnengete thayũ, ndesa kwĩtĩkĩla ũthaithi witũ. O na kau no wĩthĩwe wĩ ũndũ wĩ vinya kũekana na imanyĩo isu nthũku, Yeova no atũtetheesye ethĩwa nĩtũkwĩkĩa kĩthito tũsinde imanyĩo isu, nũndũ twĩona thayũ wĩ wa vata.
8. Twaĩle kwĩka ata nĩ kana tũĩkĩĩthye tũinalikya thayũ witũ kana wa ala angĩ mũisyonĩ?
8 Nĩtweemanyĩsya kana thayũ nĩ mũthĩnzĩo wa vata. Yeova nĩwĩsĩ kana no tũtate ũndũ tũtonya tũikalikye thayũ witũ kana wa ala angĩ mũisyonĩ. Twĩkaa ũu kwa kũtwaa ngalĩ nesa, tũmota, kana o isululu. O na nĩtwĩvathanaa na mathaũ ala matonya kũtũũmĩsya. (Savuli 11:5) O na ĩngĩ, nĩtũtataa ũndũ tũtonya tũsũvĩe nyũmba sitũ nĩ kana iikese kũtuma tũlika mũisyonĩ. Yeova eeie Aisilaeli atĩĩ: “Waaka nyũmba nzaũ, nĩvo ĩndĩ akĩĩa wiio ũengonĩ wa kĩala kyayo, nĩ kana ndũkaete nthakame ĩũlũ wa nyũmba yaku, ethĩwa mũndũ akavalũka kuma vo.”—Kũtũngĩlĩlwa Kwa Mĩao 22:8.
9. Twaĩle kwĩkalany’a na nyamũ ata?
9 O na ĩngĩ, Yeova nĩwendaa twĩkalany’e na nyamũ nesa. Nũtũnengete mwanya tũae nyamũ kwondũ wa lĩu na ngũa, na ethĩwa nitonya kũtũũmĩsya. (Mwambĩlĩlyo 3:21; 9:3; Kuma 21:28) Ĩndĩ tũyaĩle kũthĩny’a nyamũ kana kũsyũaa nĩ kana twĩtanĩthye.—Nthimo 12:10.
NENGA THAYŨ NDAĨA NŨNDŨ NĨ MŨTHEU
10. Twĩsĩ ata kana nthakame nĩyo thayũ?
10 Nthakame nĩ ntheu methonĩ ma Yeova nũndũ nĩyo thayũ. Ĩla Kaini wooaie Aveli, Yeova amwĩie atĩĩ: “Wasya wa nthakame ya mwana-a-mwenyu nũĩngaĩla kuma nthĩ.” (Mwambĩlĩlyo 4:10) Nthakame ya Aveli yaũngamĩe thayũ wake, na Yeova nĩwamũumanĩie Kaini nũndũ wa kũaa Aveli. Ĩtina wa ĩla mbua ya kĩw’ũ kingĩ ya ĩvinda ya Noa, Yeova nĩwoonanisye ĩngĩ kana nthakame nĩyo thayũ. Nĩwanengie Noa na mũsyĩ wake mwanya maĩsae nyama sya nyamũ. Ameie atĩĩ: “Kĩla kĩndũ kĩendaa kĩ thayũ kĩkeethĩwa lĩu kwenyu; o ta nyũnyi nziũ nĩnĩmũnengete syonthe.” Ĩndĩ ve kĩndũ kĩmwe Yeova wameie maikaye. Ameie atĩĩ: “Ĩndĩ nyama ĩ na thayũ wayo, nĩw’o nthakame yayo, mũtikaye.”—Mwambĩlĩlyo 1:29; 9:3, 4.
11. Nĩ mwĩao wĩva ĩũlũ wa nthakame Ngai wanengie mbaĩ ya Isilaeli?
11 Myaka ta 800 Yeova amina kũtavya Noa kana nthakame ndyaĩle kũĩwa, nĩwasyokie eeaĩa andũ make atĩĩ: “Na mũndũ o na wĩva wa ana ma Isilaeli, o na wa aeni ala mekalaa ũeni kwoo, ũla wĩũaa nyamũ o na yĩva akĩsyĩma kana nyũnyi o na yĩva ĩla ĩtonya kũĩwa; akete nthakame yayo, na kũmĩvw’ĩka na mũthanga.” Na ĩndĩ ongeleela kũmea atĩĩ: “Mũtikaye nthakame.” (Alivai 17:13, 14) Ũu wĩonany’a kana Yeova endaa andũ make monae nthakame yĩ kĩndũ kĩtheu. Maaĩle kũya nyama ĩndĩ ti nthakame. Ĩla mooaa nyamũ nĩ kana makwate nyama, maaĩle kwĩta nthakame yayo mũthanganĩ.
12. Aklĩsto methĩawa na woni mwaũ ĩũlũ wa nthakame?
12 Myaka mĩnini kuma Yesũ akw’a, atũmwa na atumĩa ala maĩ kĩkundinĩ kya Kĩklĩsto kĩla kyaĩ Yelusaleme nĩmoombanie matw’e nĩ mĩao yĩva katĩ wa Mĩao ĩla yanengetwe Aisilaeli yaaĩle kũatĩĩwa nĩ Aklĩsto. (Soma Meko ma Atũmwa 15:28, 29; 21:25.) Yeova nĩwamatetheeisye kũelewa kana nthakame nĩ ya vata mũno kwake na kana nĩmaaĩle kũmyonaa yĩ ntheu. Aklĩsto ma ĩvinda ya atũmwa mayaĩ metĩkĩla kũya kana kũnyw’a nthakame, na mayaĩ metĩkĩla kũya nyama ĩtaumĩtw’e nthakame nesa. Kũya nthakame kwaĩ kũthũku ta kũthaitha mĩvw’anano kana kwĩka ũlaalai. Kuma ĩvindanĩ yĩu, Aklĩsto ma w’o mayaaya nthakame kana kũmĩnyw’a. Nao nata ũmũnthĩ? Yeova nĩwendaa twonae nthakame yĩ kĩndũ kĩtheu.
13. Nĩkĩ Aklĩsto matetĩkĩlaa kwĩkĩwa nthakame mĩkivanĩ?
13 W’o ũu wĩonany’a kana Aklĩsto mayaĩle kwĩkĩwa nthakame mĩkivanĩ? Ĩĩ. Yeova aĩtye kana tũyaĩle kũya kana kũnyw’a nthakame. Ndakĩtalĩ akakwĩa kana ndwaĩle kũnyw’a ũkĩ, we no wĩtĩkĩle kwĩkĩwa ũkĩ mĩkivanĩ? Vate nzika ndwĩsa kwĩtĩkĩla! O ta ũu, mwĩao ũla waĩtye kana tũyaĩle kũnyw’a kana kũya nthakame wĩonany’a kana tũyaĩle kwĩtĩkĩla kwĩkĩwa nthakame mĩkivanĩ.—Soma Maelesyo ma Mũthya namba 29.
14, 15. O na kau Aklĩsto nĩmonaa thayũ wĩ wa vata, mo nĩmatũlaa mĩao ya Ngai nĩ kana mekalange thayũ? Elesya.
14 Nao nata ndakĩtalĩ akatwĩa kana nĩtũũkw’a twalea kwĩkĩwa nthakame? No nginya kĩla mũndũ etw’ĩĩe e we mwene kana nũkũatĩĩa mwĩao wa Ngai ĩũlũ wa nthakame. Aklĩsto nĩmanengete thayũ ndaĩa, na nĩmamanthaa nzĩa ingĩ syaĩle sya ũiiti nĩ kana maendeee kwĩkala thayũ, ĩndĩ mayĩsa kwĩtĩkĩla kwĩkĩwa nthakame mĩkivanĩ.
15 Nĩtũtataa ũndũ tũtonya tũsũvĩe mĩĩ yitũ, ĩndĩ nũndũ thayũ nĩ wa vata kwa Ngai, tũyĩsa kwĩtĩkĩla kwĩkĩwa nthakame mĩkivanĩ. Kũmwĩw’a Yeova nĩkw’o kwa vata vyũ kwĩ kũtata twĩkalange thayũ kwa kũtũla mĩao yake. Yesũ aisye atĩĩ: “Ũla ũnũkwenda kũvĩtya thayũ wake akawasya: na o ũla ũkawasya thayũ wake kwondũ wakwa akawona ĩngĩ.” (Mathayo 16:25) Twaĩle kũmwĩw’a Yeova nũndũ nĩtũmwendete. Yeova nĩwĩsĩ kĩla kĩtwaĩle, na nĩtwonaa thayũ wĩ wa vata na wĩ mũtheu, o ũndũ we ũwonaa.—Aevelania 11:6.
16. Nĩkĩ athũkũmi ma Ngai mamwĩw’aa?
16 Athũkũmi aĩkĩĩku ma Ngai nĩmatw’ĩte vyũ kũkwata mwĩao wake ĩũlũ wa nthakame. Mayĩsa kũya kana kũnyw’a nthakame, na mayĩsa kwĩtĩkĩla kwĩkĩwa nthakame yĩla mekũiitwa. * Ĩndĩ nĩmetĩkĩlaa nzĩa ingĩ sya ũiiti nĩ kana matangĩĩe thayũ woo. Mayĩthĩawa na nzika kana Mũmbi wa thayũ na nthakame nĩwe wĩsĩ kĩla kĩmaĩle vyũ. We nũkũĩkĩĩa kana Ngai nĩwĩsĩ kĩla kĩkwaĩle vyũ?
NZĨA ĨLA YEOVA WEETĨKĨLĨTYE YA KŨTŨMĨA NTHAKAME
17. Mbaĩnĩ ya Isilaeli, Yeova eetĩkĩlĩtye nthakame ĩtũmĩawe ũndũnĩ wĩva?
17 Mĩaonĩ ĩla Yeova wanengie Mose, atavisye Aisilaeli atĩĩ: “Thayũ wa mwĩĩ wĩ nthakamenĩ; na nĩnĩmũnengete yo kĩthembeonĩ yĩthĩwe wĩw’anĩthyo [kana, kwĩtya ũekeo] kwondũ wa mathayũ menyu: nũndũ nthakame nĩyo yĩw’anĩthasya mũndũ.” (Alivai 17:11) Yĩla Aisilaeli mavĩtya, maĩ matonya kũmũkũlya Yeova amaekee kwa kũtwaĩa mũthembi nyamũ nĩ kana amĩthembe na ayĩta nthakame ĩmwe kĩthembeonĩ kĩla kyaĩ ĩkalũnĩ. Yeova eetĩkĩlĩtye nthakame ĩtũmĩawe ũndũnĩ o ũsu wĩ w’oka.
18. Nthembo ĩla Yesũ waumisye ĩtonya kũtũtethya ata?
18 Yĩla Yesũ waĩ kũũ nthĩ, nĩwaumisye thayũ wake, kana nthakame yake nĩ kana tũekewe naĩ sitũ, na ũu nĩwatumie nthembo sya nyamũ ieka kumw’a. (Mathayo 20:28; Aevelania 10:1) Thayũ wa Yesũ waĩ wa vata mũno, na nĩkyo kĩtumi kwĩsĩla nthembo ĩla Yesũ waumisye, Yeova ũnengete andũ onthe mwanya wa kwĩkala tene na tene.—Yoana 3:16; Aevelania 9:11, 12; 1 Vetelo 1:18, 19.
19. Twaĩle kwĩka ata nĩ kana ‘tũikaakũlw’e nthakame ya mũndũ o na wĩva’?
19 Nĩtũmũtũngĩaa Yeova mũvea nũndũ wa mũthĩnzĩo wa thayũ ũla ũtũnengete! Nĩtwendaa kũtavya andũ kana mamũĩkĩĩa Yesũ, no mekale tene na tene. Nũndũ nĩtwendete andũ, tũkeekĩaa kĩthito tũmamanyĩsye maũndũ ala matonya kwĩka nĩ kana mekwata thayũ. (Esekieli 3:17-21) Na tweeka ũu, tũkeethĩwa tũtonya kwasya o ta mũtũmwa Vaulo, ũla waisye atĩĩ: “Ndikakũlw’a nyie nthakame ya mũndũ o na wĩva. Nũndũ ndyaatundua kũmũtavya inyw’ĩ ũtw’ĩo w’onthe wa Ngai.” (Meko ma Atũmwa 20:26, 27) Nĩtwonanasya kana nĩtũnengete thayũ na nthakame ndaĩa nene ĩla twatavya ala angĩ ĩũlũ wa Yeova na ũndũ wonaa thayũ wĩ wa vata.
^ kal. 16 Nĩ kana ũkwate ũvoo mwingangĩ ũeleetye ĩũlũ wa kwĩkĩwa nthakame mĩkivanĩ, sisya ũvoo ũla wĩ ĩthangũnĩ ya 77-79, ĩvukunĩ “Ĩyĩkalyei Ene Wendonĩ wa Ngai,” yĩla yumĩthĩtw’e nĩ Ngũsĩ sya Yeova.