KĨLUNGU KYA 1
Ngai Nũũ?
1, 2. Nĩ makũlyo meva andũ mekũlasya mavinda maingĩ?
SYANA nĩsyendete mũno kũkũlya makũlyo. No ũsielesye ũndũ mũna, ĩndĩ mavinda maingĩ ikũlasya, ‘Nĩkĩ?’ Na ĩla watata kũisũngĩa, no iũkũlye ĩngĩ, ‘Na nĩkĩ?’
2 Twĩthĩwe twĩ anini kana twĩ akũũ, ithyonthe nĩtwĩthĩawa na makũlyo. No twĩthĩwe na makũlyo ĩũlũ wa kĩla tũũya, kĩla tũkwĩkĩa, kana kĩla tũkũthooa. Kana no twĩthĩwe na makũlyo ma vata ĩũlũ wa thayũ na ĩvinda yĩla yũkĩte. Ĩndĩ twaema kũkwata mosũngĩo maseo ma makũlyo asu, no tũeke kũmantha mosũngĩo.
3. Nĩkĩ andũ aingĩ masũanĩaa kana mayĩsa kũkwata mosũngĩo ma makũlyo ma vata ala mekũlasya?
3 Yo Mbivilia nĩyĩthĩawa na mosũngĩo ma makũlyo ma vata ala twĩkũlasya? Andũ amwe no masũanĩe kana Mbivilia yĩ na mosũngĩo asu, ĩndĩ ũyĩthĩa monaa yĩ vinya mũno kũeleeka. No masũanĩe kana no alimũ na atongoi ma ndĩni matonya kũsũngĩa makũlyo asu. Namo angĩ nĩmew’aa nthoni kũweta kana mayĩsĩ mosũngĩo ma makũlyo asu. We wĩona ata?
4, 5. Nĩ makũlyo meva ma vata wĩkũlasya? Nĩkĩ waĩle kũendeea kũmantha mosũngĩo?
4 No wĩthĩwe wendaa kũkwata mosũngĩo ma makũlyo ta: Nĩkĩ noombiwe? Nĩ kyaũ kĩkangwata nakw’a? Ngai ailyĩ ata? Yesũ, ũla waĩ Mwalimũ wĩ nguma, aisye atĩĩ: “Voyai, na mũkanengwa; manthai, na mũkoona; vingũsyai, na mũkavingũĩwa.” (Mathayo 7:7) Ndũkaeke kũmantha mosũngĩo ma makũlyo ala wĩkũlasya mũvaka ĩla ũkakwata mosũngĩo ma w’o.
5 Waendeea ‘kũmantha’ mosũngĩo ma makũlyo ala wĩkũlasya, ũkamakwata Mbivilianĩ. (Nthimo 2:1-5) Mosũngĩo asu me laisi mũno kũeleeka. Maũndũ ala ũkwĩmanyĩsya makatuma wĩthĩwa wĩ mũtanu ĩvindanĩ yĩĩ, na ũyĩthĩwa na wĩkwatyo mũseo wa ĩvinda yũkĩte. Ekai tũneenee ĩkũlyo yĩmwe yĩthĩnĩtye andũ aingĩ.
WE NGAI NŨTŨTHĨNĨKĨAA NA E TEI?
6. Nĩkĩ andũ amwe monaa kana Ngai ndathĩnĩkaa ĩla meũthĩna?
6 Andũ aingĩ masũanĩaa kana Ngai ndatũthĩnĩkĩaa. Monaa kethĩwa Ngai nũtũthĩnĩkĩaa, nthĩ yaĩlĩte kwĩthĩwa yĩ kĩvathũkany’o vyũ na ũndũ yĩilyĩ. Nthĩ yusĩe makaũ, kĩmena, na mathĩna maingĩ. Andũ nĩmawaa, nĩmathĩnaa na nĩmakusaa. Na nĩkyo kĩtumi andũ amwe mekũlasya-ĩ, ‘Ethĩwa Ngai nũtũthĩnĩkĩaa, nĩkĩ ũtavetangaa mathĩna?’
7. (a) Nĩ kwa nzĩa yĩva atongoi ma ndĩni mamanyĩasya andũ kana Ngai nde tei? (b) Nĩkĩ tũte na nzika kana Ngai tiwe waĩle kũtũlwa mũtĩ nũndũ wa maũndũ mathũku ala mekĩkaa?
7 Mavinda amwe atongoi ma ndĩni nĩmatumaa andũ maĩkĩĩa Ngai nĩ mũthũku na nde tei. Ĩla kweekĩka ũndũ mũthũku, maasyaa nĩ kwenda kwa Ngai. Maasyaa Ngai nĩwe ũkwendaa ũndũ ũsu wĩkĩke. Na ĩla masya ũu, methĩawa maimũtũla Ngai mũtĩ. Ĩndĩ Mbivilia ĩmanyĩasya kana Ngai tiwe ũetae mothũku. Ĩandĩko ya Yakovo 1:13, yonanĩtye kana Ngai ndatataa mũndũ na maũndũ mathũku. Yaĩtye atĩĩ: “Mũndũ o na wĩva atatwa ndakasye, Nĩngũtatwa nĩ Ngai; nũndũ Ngai ndatonya kũtatwa nĩ ũthũku, o nake mwene ndatataa mũndũ.” Ndeto isu syĩonany’a kana o na kau Ngai ndasiĩaa maũndũ mathũku mayĩkĩka, tiwe ũtumaa mekĩka. (Soma Yovu 34:10-12.) Ekai twone ngelekany’o.
8, 9. Nĩkĩ ti ũndũ waĩle kũmũtũla Ngai mũtĩ nũndũ wa mathĩna ala matũkwataa? Nengane ngelekany’o.
8 Kwasũanĩa mwanake wa mũika wĩkalaa na asyai make. Ĩthe wake nũmwendete mũno na nũmũmanyĩĩtye ũndũ ũtonya kwĩka motwi maseo. Ĩndĩ mwanake ũsu aileana na ĩthe wake na ayuma mũsyĩ. Ĩtina wa kuma mũsyĩ, ayambĩĩa kwĩka maũndũ mathũku na kwoou ailika thĩnanĩ. We no ũmũtũle mũtĩ ĩthe wa mwanake ũsu nũndũ ndaasiĩĩa mwanae ayuma mũsyĩ? Vate nzika ndwĩka ũu! (Luka 15:11-13) O ta ĩthe wa mwanake ũsu, Ngai ndaasiĩĩa andũ ĩla manyuvie kũleana nake na kwĩka maũndũ mathũku. Kwoou ĩla maũndũ mathũku meekĩka, tũlilikanae kana ti Ngai ũtumaa mekĩka. Ti ũndũ waĩle kũmũtũla Ngai mũtĩ.
9 Ngai e na kĩtumi kĩseo mũno kya kũeka maũndũ mathũku maendeee kwĩkĩka. Ũkeemanyĩsya kĩla Mbivilia yaĩtye ĩũlũ wa ũndũ ũsu Kĩlungunĩ kya 11 kya ĩvuku yĩĩ. Ĩndĩ ndũkethĩwe na nzika kana Ngai nũtwendete na tiwe waĩle kũtũlwa mũtĩ nũndũ wa mathĩna ala matũkwataa. Na ũw’o nĩ kana no Ngai ũtonya kũmina mathĩna maitũ.—Isaia 33:2.
10. Nĩkĩ tũte na nzika kana Ngai akamina mathĩna onthe ala maetetwe nĩ andũ athũku?
10 Mbivilia yonanĩtye kana Ngai nĩ mũtheu. (Isaia 6:3) Maũndũ onthe ala wĩkaa nĩ matheu na nĩ maseo. Na kwoou no tũmwĩkwatye vyũ. Andũ mayĩilyĩ ũu nũndũ mavinda amwe nĩmekaa maũndũ mataĩle. O na atongoi ala methĩawa me aĩkĩĩku vyũ, mai na ũtonyi wa kũmina mathĩna onthe ala maetawe nĩ andũ athũku. Vai mũndũ wĩ vinya ta Ngai, na nũndũ e ũtonyi, akamina mathĩna onthe ala maetawe nĩ andũ athũku. Akavetanga ũthũku tene na tene.—Soma Savuli 37:9-11.
NGAI EW’AA ATA ĨLA ANDŨ MEŨTHĨNA?
11. Ngai ew’aa ata ĩla ũũthĩna?
11 Ngai ew’aa ata ĩla woona maũndũ ala maendeee ĩũlũ wa nthĩ na ĩla woona ũithĩna? Mbivilia ĩmanyĩasya kana Ngai “nũwendete sila wa katĩ.” (Savuli 37:28) Kwoou nĩwosaa kwa ũito maũndũ ala malũngalu na ala mate malũngalu. Ndendaa andũ maithĩna. Mbivilia yaĩtye kana Ngai ‘nĩweewie woo ngoonĩ yake’ ĩla woonie nthĩ yusĩe ũthũku ĩvindanĩ ya tene. (Mwambĩlĩlyo 6:5, 6) Ngai ndaaĩsa kũalyũka. (Malaki 3:6) Mbivilia yaĩtye kana Ngai nũkũsũvĩaa.—Soma 1 Vetelo 5:7.
12, 13. (a) Nĩkĩ twendete ala angĩ na tũmathĩnĩkĩaa? Twĩw’aa ata twoona mathĩna ala me kw’o ĩũlũ wa nthĩ? (b) Nĩkĩ tũtaĩle kwĩthĩwa na nzika kana Ngai akavetanga mathĩna onthe na ũsili ũte wa katĩ?
12 O na ĩngĩ Mbivilia nĩyonanĩtye kana Ngai atũmbie na mũvw’ano wake. (Mwambĩlĩlyo 1:26) Ũu wĩonany’a kana Ngai atũmbie twĩ na ndaĩa nzeo ta syake. Kwoou ethĩwa we nĩ ũũmĩaa ĩla woona andũ maithĩna, Ngai nĩwe wĩw’aa aũmĩĩte mũnango ĩla andũ meũthĩna! Twĩsĩ ũu ata?
13 Mbivilia ĩmanyĩasya kana “Ngai nĩ wendo.” (1 Yoana 4:8) Ngai ekaa maũndũ onthe nũndũ wa wendo. Kwoou twendaa andũ ala angĩ nũndũ o nake Ngai nũmendete. Kwasũanĩa ĩkũlyo yĩĩ: Ũkethĩwa na ũtonyi, we no ũvetange mathĩna onthe na ũsili ũte wa katĩ ĩũlũ wa nthĩ? Vate nzika ndũema kwĩka ũu nũndũ nĩwendete andũ. Nao nata Ngai? Nũndũ e ũtonyi na nũtwendete, akavetanga mathĩna onthe na ũsili ũte wa katĩ. Ndũkethĩwe na nzika kana mawatho onthe ma Ngai ala mawetetwe mwambĩĩonĩ wa ĩvuku yĩĩ makeanĩa! Ĩndĩ nĩ kana ũĩkĩĩe mawatho asu vyũ, nĩwaĩle kũmanya maũndũ maingangĩ ĩũlũ wa Ngai.
NGAI NŨKWENDA ŨMŨMANYE
14. Ngai etawa ata, na twĩsĩ ata kana nĩtwaĩle kũtũmĩa ĩsyĩtwa yake?
14 Ethĩwa nũkwenda kũtuma ndũũ na mũndũ, nĩ ũndũ wĩva wambaa kũmũtavya mbee? Ũmũtavasya ĩsyĩtwa yaku. We Ngai e ĩsyĩtwa? Ndĩni mbingĩ imanyĩasya kana etawa Ngai kana Mwĩaĩi, ĩndĩ asu ti masyĩtwa make mwene. Asu no masyĩtwa ma ũnene, ta “mũsumbĩ” kana “mũtongoi.” Ngai nũtũtavĩtye kana ĩsyĩtwa yake nĩ Yeova. Savuli 83:18 yaĩtye: “Nĩ kana mamanye no we wĩ weka, syĩtwa yaku nĩ Yeova, Nue Wĩ Ĩũlũ wa Onthe ĩũlũ wa nthĩ yonthe.” Aandĩki ma Mbivilia nĩmatũmĩie ĩsyĩtwa ya Ngai mavinda ngili mbingĩ. Kwoou Yeova nĩwendaa ũmanye ĩsyĩtwa yake na ũiyĩtũmĩa. Ngai aũtavĩtye ĩsyĩtwa yake nĩ kana ũtw’ĩke mũnyanyae.
15. Ĩsyĩtwa Yeova yonanasya ata?
15 Ĩsyĩtwa ya Ngai, Yeova, yonanasya ũndũ wa vata mũno. Yonanasya kana Ngai nũtonya kwĩanĩsya ũndũ o na wĩva ũla wathana na nũtonya kwĩanĩsya kĩeleelo kyake. Vai kĩndũ kĩtonya kũmũsiĩĩa. No Yeova e weka ũtonya kwĩthĩwa na ĩsyĩtwa yonanasya ũu. *
16, 17. (a) Ĩsyĩtwa “Mwene Vinya W’onthe” yonanasya ata? (b) Ĩsyĩtwa ‘Mũsumbĩ wa tene na tene’ yonanasya ata? (c) Ĩsyĩtwa “Mũmbi” yonanasya ata?
16 O tondũ twoona, Savuli 83:18 yaĩtye ũũ ĩũlũ wa Yeova: ‘No we wĩ weka Wĩ Ĩũlũ wa Onthe.’ O na ĩngĩ ĩvuku ya Ũvuan’yo 15:3 yaĩtye atĩĩ: “Mawĩa maku nĩ manene na ma ũseng’ya, Mwĩaĩi Ngai, Mwene Vinya W’onthe; moendelo maku nĩ malũngalu na ma w’o, we Mũsumbĩ wa tene tene.” Ĩsyĩtwa ya Ngai ya ũnene “Mwene Vinya W’onthe” yonanasya ata? Yonanasya kana Yeova nĩwe wĩ na vinya mwingĩ vyũ kwĩ syũmbe syonthe ĩtunĩ na kũũ nthĩ. Nayo ĩsyĩtwa ya ũnene ‘Mũsumbĩ wa tene na tene’ yonanasya Yeova nde mwambĩlĩlyo kana mũminũkĩlyo. Ĩandĩko ya Savuli 90:2 yĩeleetye kana Ngai nĩ wa kuma tene na tene kũvika tene na tene. Ũndũ ũsu kote wa kwendeesya mũno!
17 Yeova e weka nĩwe Mũmbi. Ĩandĩko ya Ũvuan’yo 4:11 yaĩtye atĩĩ: “Nĩwaĩle we, Mwĩaĩi waitũ na Ngai waitũ, kwosa ndaĩa na nguma na vinya: nĩkwĩthĩwa nĩwoombie syĩndũ syonthe, na kwondũ wa kwenda kwaku syaĩ kw’o, na ĩngĩ syoombwa.” Syĩndũ syonthe ila ũtonya kũsũanĩa ta alaĩka, ndata ila syĩ matunĩ, matunda, na makũyũ, syoombiwe nĩ Yeova!
NŨTONYA KWĨTHĨWA MŨNYANYA WA YEOVA?
18. Nĩkĩ andũ amwe masũanĩaa mayĩsa kũtw’ĩka anyanya ma Ngai? Mbivilia ĩmanyĩasya ata ĩũlũ wa ũndũ ũsu?
18 Ĩla andũ amwe masoma ĩũlũ wa ndaĩa nzeo sya Yeova makwatawa nĩ wia na maisũanĩa ũũ: ‘Nũndũ Ngai e vinya mwingĩ vyũ, nĩ mũnene mũno, na e vaasa vyũ, vatonyeka ata akanthĩnĩkĩa?’ Ĩndĩ ũu nĩw’o Ngai wendaa tũsũanĩe? Aiee. Yeova endaa kũtũthengeea, na nĩkyo kĩtumi Mbivilia yaĩtye kana “nde kũasa na kĩla ũmwe waitũ.” (Meko ma Atũmwa 17:27) Ngai nĩwendaa ũmũthengeee, na weeka ũu athanĩte kana ‘akakũthengeea.’—Yakovo 4:8.
19. (a) Ũtonya kwĩthĩwa mũnyanya wa Ngai ata? (b) Nĩ ndaĩa syĩva sya Yeova ikwendeeasya vyũ?
19 Ũtonya kwĩthĩwa mũnyanya wa Ngai ata? Yesũ aisye atĩĩ: “Na thayũ ũtathela nĩw’o ũũ, nĩ kana makũmanye we Ngai ũla wa w’o weka, na ũla wamũtũmie, nake nĩ Yesũ Klĩsto.” (Yoana 17:3) Endeea kwĩmanyĩsya Mbivilia nũndũ kwĩka ũu kũkatuma ũmũmanya Yeova na Yesũ. Na weeka ũu, ũkakwata thayũ ũtathela. Kwa ngelekany’o, nĩtweemanyĩsya kana “Ngai nĩ wendo.” (1 Yoana 4:16) Ĩndĩ Ngai e ndaĩa ingĩ mbingĩ na nzeo. Mbivilia yaasyaa kana Yeova nĩ “Ngai wĩ tei na mũseo, ũtathataa mĩtũkĩ, na wĩ na wingĩ wa ũseo wĩ wendo na w’o.” (Kuma 34:6) Yeova nĩ ‘mũseo, na nĩwĩyũmbanĩtye kũekea.’ (Savuli 86:5) Ngai e wũmĩĩsyo na nĩ mũĩkĩĩku. (2 Vetelo 3:9; Ũvuan’yo 15:4, NWT) Waendeea kwĩmanyĩsya maũndũ maingĩ Mbivilianĩ ĩũlũ wa Yeova, ũkamanya mũnango ĩũlũ wa ndaĩa isu nzeo syake.
20-22. (a) Tũtonya ata kwĩthĩwa anyanya ma Ngai ethĩwa tũitonya kũmwona? (b) Waĩle kwĩka ata ethĩwa andũ meenda ũeke kwĩmanyĩsya Mbivilia?
20 Vatonyeka ata ũkethĩwa wĩ mũnyanya wa Ngai ethĩwa ndũtonya kũmwona? (Yoana 1:18; 4:24; 1 Timotheo 1:17) Ĩla weemanyĩsya ĩũlũ wa Yeova Mbivilianĩ nũmũmanyaa nesa. (Savuli 27:4; Alomi 1:20) Waendeea kwĩmanyĩsya maũndũ maingĩ ĩũlũ wa Yeova ũkamwenda mũno na ũkeethĩwa na ngwatanĩo ndũmu nake.
21 O na ĩngĩ, ũkaelewa kana Yeova nĩwe Ĩthe waitũ. (Mathayo 6:9) Nĩwe ũtũnengete thayũ na nĩwendaa tũũtanĩe ũndũ vatonyeka. Maũndũ asu nomo ĩthe wĩ wendo wendeaa syana syake. (Savuli 36:9) Mbivilia ĩmanyĩasya kana no wĩthĩwe mũnyanya wa Yeova. (Yakovo 2:23) We kwasũanĩa kĩu. Yeova, Mũmbi wa syĩndũ syonthe, nũkwenda wĩthĩwe mũnyanyae!
22 Andũ amwe no makwĩe ũeke kwĩmanyĩsya Mbivilia nũndũ meona ta ũtonya kũtia ndĩni yaku. Ĩndĩ ndũketĩkĩle mũndũ o na wĩva aũsiĩĩe kwĩthĩwa mũnyanya wa Yeova. Nĩwe Mũnyanya ũla mũseo vyũ ũtonya kwĩthĩwa nake.
23, 24. (a) Nĩkĩ ũtaĩle kũeka kũkũlya makũlyo? (b) Twĩneenea kyaũ kĩlungunĩ kĩla kĩatĩĩe?
23 O ũendeee kwĩmanyĩsya Mbivilia, ve maũndũ amwe ũtakaeleawa. Ndũkew’e nthoni kũkũlya makũlyo kana kũkũlya ũtetheew’e. Yesũ aisye kana twaĩle kwĩthĩwa na wĩnyivyo ta syana nini. (Mathayo 18:2-4) Syana nikũlasya makũlyo maingĩ. Ngai nũkwenda ũkwate mosũngĩo ma makũlyo ala wĩkũlasya. Kwoou ĩmanyĩsye Mbivilia nesa nĩ kana wĩthĩwe ũte na nzika kana maũndũ ala ũkwĩmanyĩsya nĩmo ma w’o.—Soma Meko ma Atũmwa 17:11.
24 Nzĩa ĩla nzeo vyũ ya kũmũmanya Yeova nĩ kwĩmanyĩsya Mbivilia. Kĩlungunĩ kĩla kĩatĩĩe, nĩtũkwĩmanyĩsya nĩkĩ Mbivilia yĩ kĩvathũkany’o na mavuku ala angĩ onthe.
^ kal. 15 Ethĩwa Mbivilia yaku ndĩtũmĩĩte ĩsyĩtwa Yeova kana ethĩwa nũkwenda kũkwata ũvoo mwingangĩ ĩũlũ wa kĩla ĩsyĩtwa ya Ngai yonanasya na ũndũ yĩtamũkawa, soma Maelesyo ma Mũthya namba 1.