KĨLUNGU KYA 6
Akw’ũ Maĩva?
1-3. Nĩ makũlyo meva andũ mekũlasya ĩũlũ wa akw’ũ, na ndĩni syĩ kĩvathũkany’o isũngĩaa ata?
MBIVILIA ĩtwathĩte kana ĩvinda yĩmwe “kĩkw’ũ kĩikethĩwa vo ĩngĩ.” (Ũvuan’yo 21:4) Kĩlungunĩ kya 5, nĩtũneemanyĩisye kana wovosyo no ũtume tũkwata thayũ ũtathela. Ĩndĩ o na ũu wĩ o vo, andũ nĩmakusaa. (Mũtavan’ya 9:5) Kwoou, ĩkũlyo yĩmwe ĩnene twĩkũlasya nĩ, Nĩ kyaũ kĩkĩkaa ĩla mũndũ wakw’a?
2 Ũsũngĩo wa ĩkũlyo yĩu nĩ wa vata, na mũno mũno ĩla twakw’ĩĩwa nĩ mũndũ twendete. No twĩkũlye-ĩ, ‘Aendie va? Nũtwene? No atũtethye? Tũkamwona ĩngĩ?’
3 Ndĩni isũngĩaa makũlyo asu kwa nzĩa syĩ kĩvathũkany’o. Ndĩni imwe imanyĩasya kana ethĩwa mũndũ anaĩ mũseo, aendaa ĩtunĩ na ethĩwa anaĩ mũthũku, aendaa ĩianĩ ya mwaki. Ingĩ syaasyaa ĩla mũndũ wakw’a atw’ĩkaa kyũmbe kya veva na aendaa kwĩkalany’a na andũ ma mũsyĩ woo ala makwie. Nasyo ndĩni ingĩ syaasyaa kana ĩla mũndũ wakw’a na asilĩlwa, asyaawa ĩngĩ e na mwĩĩ wa mũndũ ũngĩ kana wa nyamũ.
4. Nĩ ũndũ wĩva ũmanyĩaw’a nĩ ndĩni vakuvĩ syonthe ĩũlũ wa kĩkw’ũ?
4 Maũndũ asu ndĩni imanyĩasya no moneke me kĩvathũkany’o mũno. Ĩndĩ vakuvĩ ndĩni syonthe imanyĩasya o ũndũ ũmwe. Imanyĩasya kana ĩla mũndũ wakw’a, ve kĩndũ kĩ nthĩnĩ wake kĩtakusaa. Ĩndĩ ũu nĩ w’o?
NĨ KYAŨ KĨKĨKAA MŨNDŨ AKW’A?
5, 6. Nĩ kyaũ kĩkĩkaa ĩla mũndũ wakw’a?
5 Yeova nĩwĩsĩ kĩla kĩkĩkaa mũndũ akw’a, na nũtũtavĩtye kana ĩla mũndũ wakw’a, thayũ wake nũthelaa. Kwoou ĩla mũndũ wakw’a, mosũanĩo make nĩmathelaa na ndethĩawa atonya kwona, kwĩw’a, kana kũsũanĩa. *
6 Mũsumbĩ Solomoni aandĩkie kana ‘ala akw’ũ matyĩsĩ ũndũ o na wĩva.’ Ala akw’ũ maitonya kwenda kana kũmena, na “kũti wĩa kana ũsũanĩo, kana ũmanyi, kana ũĩ, Seoli [kana, mbũanĩ].” (Soma Mũtavan’ya 9:5, 6, 10.) Na ĩvukunĩ ya Savuli 146:4, Mbivilia yonanĩtye kana ĩla mũndũ wakw’a, “mosũanĩo make” nĩmaaa.
ŨNDŨ YESŨ WAISYE ĨŨLŨ WA KĨKW’Ũ
7. Yesũ aisye ata ĩũlũ wa kĩkw’ũ?
7 Ĩla mũnyanyae wa Yesũ weetawa Lasalo wakwie, Yesũ eeie amanyĩw’a make atĩĩ: “Lasalo ũla mũnyanyae waitũ nũkomete.” Ĩndĩ Yesũ ndoonanasya kana Lasalo nũthyũmũĩte, na nĩkyo kĩtumi waendeeie kwasya kana “Lasalo nĩ mũkw’ũ.” (Yoana 11:11-14) Kwoou Yesũ aelekanilye kĩkw’ũ na too. Ndaasya Lasalo aĩ ĩtunĩ kana aĩ vamwe na andũ moo ala makwie. O na ndaasya Lasalo aendeee kũvĩĩa ĩianĩ ya mwaki kana asyaiwe ĩngĩ e na mwĩĩ wa mũndũ kana wa nyamũ. Ĩndĩ kĩvathũkany’o na ũu, Yesũ oonanasya kana Lasalo nĩ ta waĩ toonĩ mũito. O na ve Maandĩko angĩ maelekanĩtye kĩkw’ũ na too mũito. Kwa ngelekany’o, Mbivilia yaasyaa kana ĩla Sitivini wakimangiwe na mavia ‘nĩwakomie,’ ĩyonany’a kana nĩwooaiwe. (Meko ma Atũmwa 7:60) Nake mũtũmwa Vaulo nĩwaandĩkie kana Aklĩsto amwe “nĩmakomete” kĩkw’ũnĩ.—1 Akolintho 15:6.
8. Twĩsĩ ata kana Ngai ndaaũmba andũ makusae?
8 We Ngai oombie Atamu na Eva nĩ kana meĩsa kũkw’a? Aiee! Yeova amombie matanĩe thayũ tene na tene me na mĩĩ mĩseo. Ĩla Yeova woombie andũ, amanengie wendi wa kwĩkalaa tene na tene. Asyai mayendaa kwona syana syoo iikũa na iikw’a, na ũu now’o Yeova wĩw’aa ĩũlũ witũ. Ĩndĩ ethĩwa Ngai atũmbie twĩkalae tene na tene, nĩkĩ tũkusaa?
NĨKĨ TŨKUSAA?
9. Nĩkĩ mwĩao ũla Yeova wanengie Atamu na Eva waaĩlĩte na ũtaĩ vinya kũatĩĩa?
9 Mũũndanĩ wa Eteni, Yeova eeie Atamu atĩĩ: “Wa kĩla mũtĩ wa mũũndanĩ nũtonya ũya o ũndũ ũkwenda: ĩndĩ wa mũtĩ wa kũmanyĩthya ũseo na ũthũku, ndũkaye: nĩkwĩthĩwa mũthenya ũla ũkaya waw’o ndũkatĩa ũkw’a.” (Mwambĩlĩlyo 2:9, 16, 17) Mwĩao ũsu ndwaĩ vinya kũatĩĩa, na Yeova nĩwe waaĩle kũtavya Atamu na Eva kĩla kĩseo na kĩla kĩthũku. Kwa kũmwĩw’a Yeova, mesaa kwonany’a kana nĩmamũnengete ndaĩa. O na mesaa kwonany’a kana nĩmekũtũnga mũvea kwondũ wa syĩndũ syonthe ila Yeova wamanengete.
10, 11. (a) Satani akengie Atamu na Eva ata? (b) Nĩkĩ Atamu na Eva mataĩ na ũndũ wa kwĩtetea?
10 Ũndũ wa kũmakya nĩ kana Atamu na Eva nĩmanyuvie kũlea kũmwĩw’a Yeova. Satani amũkũlilye Eva atĩĩ: “Nĩ w’o, Ngai nĩwaisye, Mũtikaye ma mĩtĩ yonthe ya mũũndanĩ?” Nake Eva amũsũngĩa amwĩa: “Mosyao ma mĩtĩ ya mũũndanĩ nĩtũtonya ũya: ĩndĩ ũsyao wa mũtĩ ũla wĩ katĩ wa mũũnda, Ngai nĩwaisye, Mũĩkaye waw’o, o na mũikakiite, mũikese ũkw’a.”—Mwambĩlĩlyo 3:1-3.
11 Na ĩndĩ Satani amwĩa Eva atĩĩ: “Mũikakw’a nongĩ: nũndũ Ngai nĩwĩsĩ kana mũthenya ũla mũkaya waw’o, nĩvo mũkasalukw’a metho, nenyu mũkeethĩwa ta Ngai, mũkĩmanya ũseo na ũthũku.” (Mwambĩlĩlyo 3:4-6) Satani endaa Eva asũanĩe kana no etw’ĩĩe ũseo na ũthũku. O na nĩwamũkengie ĩũlũ wa kĩla kĩkekĩka eethĩwa ate mwĩwi. Satani eeie Eva kana ndakakw’a nongi, na kwoou Eva atw’a ĩtunda aya na anenga mũũme nake aya. Atamu na Eva nĩmeesĩ kana Yeova ameie maikaye ĩtunda yĩu. Ĩla maĩe ĩtunda yĩu, nĩmanyuvie kũlea kwĩw’a mwĩao mawĩsĩ nesa na ũtaĩ vinya kũatĩĩa, na nĩmoonanisye kana mainengete ndaĩa Ĩthe woo wa ĩtunĩ ũla wamendete. Mayaĩ mesa kwĩtetea nũndũ wa kĩla meekie!
12. Nĩkĩ nĩ ũndũ wa kũmakya kwĩthĩwa Atamu na Eva maleile kũmwĩw’a Yeova?
12 Nĩ ũndũ wa kũmakya kwĩthĩwa asyai maitũ ma mbee maleile kũmũnenga ndaĩa Mũmbi woo! Ũtonya kwĩw’a ata ũkekĩa kĩthito mũno kũea syana na ĩtina iyiema ũkwĩw’a, na iyĩka kĩvathũkany’o na ũndũ ũitavĩtye? Tyo wĩw’e waũmĩa mũno ngoonĩ?
13. Yeova oonanasya ata ĩla weeie Atamu “nũkasyoka kĩtoonĩ”?
13 Ĩla maleile kwĩw’a, Atamu na Eva mayaĩ matonya kwĩkala tene na tene. Yeova eeĩte Atamu atĩĩ: “Wĩ kĩtoo, na nũkasyoka kĩtoonĩ.” (Soma Mwambĩlĩlyo 3:19.) Ũu woonanasya kana Atamu esaa kũtw’ĩka kĩtoo ĩngĩ, wĩthĩe no ũndũ ũmwe na ũtaaũmbwa. (Mwambĩlĩlyo 2:7) Atamu avĩtya, nĩwakwie na ndaaendeea kwĩthĩwa vo ĩngĩ.
14. Nĩkĩ tũkusaa?
14 Kethĩwa Atamu na Eva nĩmamwĩwie Ngai, methĩwa me o thayũ o na ũmũnthĩ. Ĩndĩ ĩla maleile kũmwĩw’a, nĩmeekie naĩ, na mesa kũkw’a. Naĩ nĩ ta ũwau mũthũku ũla twatiĩwe nĩ asyai maitũ ma mbee. Ithyonthe twasyaiwe twĩ na naĩ na nĩkyo kĩtumi tũkusaa. (Alomi 5:12) Ĩndĩ kĩu tikyo kyaĩ kĩeleelo kya Ngai kwa andũ. Ngai ndendaa andũ makusae, na nĩkyo kĩtumi Mbivilia yaĩtye kana kĩkw’ũ nĩ “mũmaitha.”—1 Akolintho 15:26.
ŨW’O NŨTŨTHAASYA
15. Kũmanya ũw’o ĩũlũ wa kĩkw’ũ kũtũtetheeasya ata?
15 Kũmanya ũw’o ĩũlũ wa kĩkw’ũ nĩkũtũthaasya kumana na momanyĩsyo maingĩ ma ũvũngũ. Mbivilia ĩmanyĩasya kana akw’ũ mayĩw’aa woo na maithataa. Tũitonya kũneena namo na maitonya kũneena naitũ, o na tũyĩsa kũtetheesya ala akw’ũ, namo mayĩsa kũtũtethya. Maitonya kũtwĩka ũndũ o na wĩva na kwoou tũyaĩle kũmakĩa. Ĩndĩ o na ũu wĩ o vo, ndĩni mbingĩ imanyĩasya kana akw’ũ me thayũ na no matetheke ĩla twanenga athembi na atongoi ma ndĩni mbesa nĩ kana mamavoyee. Ĩndĩ kũmanya ũw’o ĩũlũ wa kĩkw’ũ nĩkũtũsiĩĩaa tũikaw’e nĩ momanyĩsyo asu ma ũvũngũ.
16. Ndĩni mbingĩ imanyĩasya ũvũngũ wĩva ĩũlũ wa akw’ũ?
16 Satani atũmĩaa ndĩni sya ũvũngũ kũtũkenga na aituma tũsũanĩa kana akw’ũ me thayũ. Kwa ngelekany’o, ndĩni imwe imanyĩasya kana ĩla andũ makw’a, ve kĩndũ kĩ nthĩnĩ woo kĩendeeaa kwĩkala vandũ vangĩ kĩ thayũ. Ndĩni ĩla we ũendaa ĩmanyĩasya ũu, kana ĩmanyĩasya kĩla Mbivilia ĩwetaa ĩũlũ wa akw’ũ? Satani atũmĩaa ũvũngũ nĩ kana asiĩĩe andũ maikamũmanye Yeova.
17. Nĩkĩ kũmanyĩsya kana andũ makavĩvw’a ĩianĩ ya mwaki nĩ ũndũ ũmwanangĩaa Yeova ĩsyĩtwa?
17 Maũndũ ala ndĩni mbingĩ imanyĩasya nĩmakũtelemya. Kwa ngelekany’o, ndĩni imwe imanyĩasya kana andũ athũku makavya tene na tene ĩianĩ ya mwaki. Ũmanyĩsyo ũsu wĩthĩawa ũimwanangĩa Yeova ĩsyĩtwa nũndũ ndesa kwĩtĩkĩlya andũ mathĩne kwa nzĩa ĩsu! (Soma 1 Yoana 4:8.) Kwa ngelekany’o, we wĩw’a ata ũkethĩa mũsyai ũkũkany’a kana kake kwa kũkavĩvya moko na mwaki? Vate nzika, wona e mũng’endu mũno na ndwenda kũtuma ndũũ nake. Ũu nĩw’o Satani wendaa twĩw’e ĩũlũ wa Yeova!
18. Nĩkĩ tũtaĩle kũkĩa akw’ũ?
18 Ndĩni imwe imanyĩasya kana ĩla andũ makw’a, matw’ĩkaa syũmbe sya veva. Ndĩni isu imanyĩasya kana no nginya tũnenge ndaĩa syũmbe isu sya veva nũndũ no syĩthĩwe anyanya maitũ, na twaema kũinenga ndaĩa no syĩthĩwe amaitha maitũ. Nũndũ andũ aingĩ nĩmaĩkĩĩaa ũvũngũ ũsu, nĩmakĩaa akw’ũ, na kwoou nĩmamathaithaa vandũ va kũmũthaitha Yeova. Lilikana kana akw’ũ maitonya kwĩw’a kana kwĩka ũndũ o na ũmwe, na kwoou tũyaĩle kũmakĩa. Yeova nĩwe Mũmbi witũ na nĩwe Ngai wa w’o, kwoou twaĩle kũmũthaitha e weka.—Ũvuan’yo 4:11.
19. Kũmanya ũw’o ĩũlũ wa kĩkw’ũ kũtũtethasya ata?
19 Ĩla tweemanyĩsya ũw’o ĩũlũ wa kĩkw’ũ, nĩtũthaaw’a kumana na momanyĩsyo ma ũvũngũ ma ndĩni. Na ũw’o ũsu nũtũtetheeasya kũelewa mawatho maseo ala Yeova ũtwathĩte ĩũlũ wa ĩvinda yũkĩte.
20. Twĩĩmanyĩsya kyaũ kĩlungunĩ kĩla kĩatĩĩe?
20 Ĩvindanĩ ya tene, mũthũkũmi wa Ngai weetawa Yovu akũlilye atĩĩ: “Ethĩwa mũndũ akakw’a, akeethĩwa thayũ ĩngĩ?” (Yovu 14:14) Nĩ ũndũ ũtonyeka mũndũ mũkw’ũ akethĩwa thayũ ĩngĩ? Ũsũngĩo ũla Ngai ũtũnengete Mbivilianĩ nĩ wa kwendeesya mũno. Nĩtũkwĩmanyĩsya ĩũlũ wa ũndũ ũsu kĩlungunĩ kĩla kĩatĩĩe.
^ kal. 5 Andũ amwe maĩkĩĩaa kana ĩla mũndũ wakw’a, thayũ kana veva wake ndũkusaa. Nĩ kana ũkwate ũvoo mwingangĩ, soma Maelesyo ma Mũthya namba 17 na 18.