Albèrgo di Nòbili
Albèrgo o l'é o nómme che into Medioêvo o l'êa dêuviòu pe indicâ di consòrççi de famìgge nòbili, ligæ da di vìncoli de sàngoe ò de tîpo econòmico, tipicaménte difûxi in Ligùria e Piemónte ma in mòddo particolâ a Zêna, dónde êan 'n'inportànte instituçión polìtica ascì[1].
Stöia[modìfica | modìfica wikitèsto]
Tra i prìmmi Albèrghi a êse creæ, óltre a-o particolâ câxo de Zêna, ghe n'é de quélli da famìggia di Bàlbi, a Chieri, che remóntan a-o Duxénto. Âtre çitæ piemontéixi dónde se són svilupæ quéste asociaçioìn són Àsti, Saviggiàn, Torìn (co-in prìmmo Albèrgo minsonòu inte 'n àtto do 1328) e Moncalieri, dónde són çitæ inti statûti comunâli do 1378[2]. A ògni mòddo quésta instituçión a l'é stæta 'n fenòmeno tipicaménte zenéize, dónde a s'é svilupâ cómme 'n'evoluçión de ciù antîghe éutto Compagnae, asociaçioìn inte quæ a l'êa spartîa a çitæ e a popolaçión zenéize scìn da-o 1135, e quæ avéivan creòu a Zêna o prìmmo Lìbero Comùn da penîzoa[3]. Comensiàn dónca a êse creæ e prìmme consorterîe, formæ ségge da famìgge da-a nobiltæ ciù ò mêno elevâ che da quélle de òrigine popolâre, asociæ a-e prìmme. O l'êa comùn o fæto che, pe uzànsa ò pe acòrdio, e famìgge asociæ adotâvan o cognómme de l'Albèrgo, ö sæ quéllo da ciù poténte tra i ménbri do consòrçio, o quæ o l'êa coscì minsonòu prìmma do pròpio. A no l'é do tùtto ciæa l'òrigine de 'sta pràtica chi, fòscia repigiâ da-i órdini religiôxi in Tæra Sànta che dâvan o nómme de "Albèrgo" a-i convénti e a-i palàssi dónde êan òspitæ i cavaliêri, divîxi segóndo a pròpia léngoa moæ.
Tra i ezénpi ciù rilevànti gh'é de segûo quéllo da famìggia di Giustinién, a quæ a l'é stæta creâ pròpio cómme l'Albèrgo de famìgge lighæ a-a Maónn-a de Scîo, pigiàndo o sò nómme da-o palàsso dónde se riunîvan pe-e questioìn d'afâri, o Palàsso Giustiniàn. Into 1362 i sòcci da maónn-a àn proclamòu l'unión into nêuvo Albèrgo, cangiàndo o pròpio cognómme in Giustinién.
E prìmme testimoniànse scrîte in scî Albèrghi zenéixi remontan a-o 1383, segóndo quànte riportòu inti Annales Genuenses do Zòrzo Stélla e inte quélli de l'Aostìn Giustiniàn pe l'òcaxón de l'incoronaçión de Zâne I cómme rè de Cîpro da pàrte do dûxe Lionàrdo Montàldo (òtegnìndo in càngio a çitæ e o pòrto de Famagosta, con dôe lîghe do teritöio d’in gîo ascì).
I Albèrghi, óltre che avéi di òbietîvi de tîpo econòmico, agîvan con di òbietîvi polìtichi ascì, tentàndo in ògni mòddo de evitâ 'n avansaménto da "democraçîa" inta repùbrica òligàrchica. Però ànche e famìgge da ciù âta borghexîa comensiàn a creâ e pròpie consorterîe, portàndo a 'na fòrte contrapoziçión tra famìgge da-a nobiltæ ciù "nêuva" cómme i Fregôxi e i Adorni e quélle da grànde nobiltæ, ö sæ i Döia, i Fiéschi, i Spìnoa e i Grimaldi. O nùmeri totâle di Albèrghi o l'é stæto asæ variàbile into córso do Medioêvo: 'n prìmmo elénco do 1474, contegnûo inte 'n cartularium do Bànco de Sàn Zòrzo, o l'indica 74 Albèrghi scibén che, segóndo de stìmme, inte l'etæ comunâle quésti êan ciù de 100. Da-o pónto de vìsta giurìdico i Albèrghi êan de fórme d'asociaçión privâ che però avéivan 'n riconosciménto stâtale, coscì cómme evidençiòu da l'Antönio Màia Visdomini inta sò arecugéita di stâtuti do Comùn de Zêna, a-o capìtolo "De committendis propinquorum questionibus in Albergaria"[4].
Con l'inportànte rifórma "do Garibétto" do 1528, vosciûa da l'Andrîa Döia pe creâ 'n govèrno da Repùbrica ch'o foîse do tùtto sótt'a-o contròllo da nobiltæ, i Albèrghi diventiàn adreitûa pàrte de l'òrdinaménto pùblico e costitutîvo da Repùblica, dæto che sôlo 'n iscrîto a 'sti consòrççi chi o l'avéiva o dirìtto d'êse nominòu a fâ pàrte di ofìççi do Stâto. O nùmero di Albèrghi, za in diminuçión aprêuvo a de agregaçioìn tra divèrsce famìgge, o l'é stæto dónca ridûto a 28, da-i 35 scìnn-a quéllo moménto ancón existénti. Co-a nêuva lézze o dirìtto de formâ 'n Albèrgo o restâva sôlo a 'na famìggia ch'a l'avesse a-o mêno sêi câze "avèrte" (definiçión legâle che a-a giornâ d'ancheu a l'é do tùtto ignöta) e, into câxo o nùmero de 'ste câze chi o foîse ciù âto de dózze, a gh'êa ànche a poscibilitæ de costitoî 'n dóggio Albèrgo, indicòu co-o nómme, óltre che da famìggia, ànche da ciàssa ò da vîa dónde o se trovâva. Pe cóntra e famìgge ciù picìnn-e, e quæ avéivan in nùmero de câze avèrte ciù bàsso, perdéivan o "dirìtto" a-o nómme e a l'àrme[5].
A ògni mòddo l'agregaçión di nêuvi nòbili inti vintéutto Albèrghi no l'ariêsciâ a levâ i conflìtti tra nobiltæ "antîga" e "nêuva", bén bén distìnte inti doî pòrteghi de Sàn Lùcca e de Sàn Pê. Co-in'âtra lézze, promulgâ a-i 10 de màrso do 1576, o scistêma di Albèrghi o saiâ a-a fìn do tùtto abandonòu, co-e famìgge che torniàn a-o pròpio cognómme òriginâle e che saiàn inserîe, andàndo aprêuvo a-o modéllo comùn into Régno de Spàgna, inte 'n Lìbbro d'öo da nobiltæ, o quæ a Zêna o l'êa ciamòu Liber aureus nobilitatis Janue.
I 28 Albèrghi[modìfica | modìfica wikitèsto]
Chi de sótta a gh'é a tabèlla co-i 28 Albèrghi de Zêna indicæ inta rifórma de l'Andrîa Döia do 1528. Pe ògni Albèrgo són elencæ e famìgge a quésto asociæ e o sò stémma ascì, se disponìbile.
A ciù pàrte de famìgge ch'àn creòu 'n Albèrgo a vegnîva da-a nobiltæ feodâle, méntre âtre êan d'òrigine viscontîle, cómme i Spìnoa e i Grìlli. Tra e famìgge di Albèrghi, de proveniénsa popolâre són i De Frànchi, i Di Fornæ, i Giustinién, i Promontöi e i Sòuli, ànche se, a ògni mòddo, a ciù pàrte da "nêuva" nobiltæ a l'êa asociâ in de âtre famìgge.
Nòtte[modìfica | modìfica wikitèsto]
- ↑ Treccani, 2010
- ↑ Cibrario, 1861
- ↑ Tavani, 1891
- ↑ (LA) Antönio Màia Visdomini, Statuta & decreta communis Genuae..., in sce worldcat.org.
- ↑ , tànto che e quàttro famìgge che formâvan i Albèrghi ciù inportànti, a-a meitæ do XVI sécolo, "sbertavano i nuovi albergati col titolo di tetti appesi" e che quésti "sarebbero caduti se non si appoggiavano a' suoi palagi".
Bibliografîa[modìfica | modìfica wikitèsto]
- (IT) Natale Battilana, Genealogie delle famiglie nobili di Genova, Zêna, Tipografia Fratelli Pagano, 1825.
- (IT) Giovanni Andrea Ascheri, Notizie storiche intorno alla riunione delle famiglie in Alberghi in Genova, Zêna, Tipografia Faziola, 1846.
- (IT) Luigi Cibrario, Della economia politica del Medioevo, Torìn, Eredi Botta, 1861.
- (IT) Giulio Rezasco, Dizionario del linguaggio italiano storico ed amministrativo, Firénse, Le Monnier, 1881.
- (IT) Andrea Calenda di Tavani, Patrizi e popolani del medio evo nella Liguria occidentale, Trâni, Cav. V. Vecchi, 1891.
- (IT) Angelo Scorza, Le famiglie nobili genovesi, 1ª ed., E. Oliveri & C., 1924.
- (IT) Cesare Cattaneo Mallone Di Novi, I "Politici" del Medioevo genovese: il Liber Civilitatis del 1528, Zêna, Copy-lito, 1987.
Colegaménti estèrni[modìfica | modìfica wikitèsto]
- (IT) albergo, Dizionario di Storia, Treccani, 2010. URL consultòu o 14 seténbre 2021.
- (IT) Emilio Pandiani, ALBERGO dei nobili, Enciclopedia Italiana, 1929. URL consultòu o 14 seténbre 2021.
lij_Latn lij_Latn srd_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn srd_Latn lij_Latn lij_Latn srd_Latn lij_Latn vec_Latn kon_Latn lij_Latn lij_Latn srd_Latn ita_Latn vec_Latn vec_Latn vec_Latn srd_Latn vec_Latn lmo_Latn srd_Latn ita_Latn srd_Latn