ÈÇØä ÞÑÂä
ÏßÊÑ ãÍãÏ ßÇÙã ÔÇßÑ
ÏÑ ÈÇÑå ì íÓÊì ÈÇØä ÞÑÂä¡ åã ÏÑ ÑæÇíÇÊ ÊæÖíÍÇÊì ÏÇÏå ÔÏå æ åã ÝÑÖíå åÇ æ äÙÑíå åÇíì ÇÒ ØÑÝ ÏÇäÔãäÏÇä ÇÓáÇãì ÇÑÇÆå ÔÏå ÇÓÊ. Èå ØæÑ ßáøì ÏÑ Çíä ÈÇÑå Ïæ äÙÑ ßÇãáÇ ãÊÝÇæÊ æÌæÏ ÏÇÑÏ: íßì ÈÇØä ÑÇ ÇÒ äæÚ ãÚÇäì ãì ÏÇäÏ æ ÏíÑì Âä ÑÇ ÇÒ äæÚ ÍÞÇíÞ æÌæÏì Èå ÔãÇÑ ãì ÂæÑÏ. ÈäÇ ÈÑ Çíä¡ ãì ÊæÇäíã ÏíÏÇå åÇ ÑÇ Èå Ïæ ÈÎÔ ÊÞÓíã ßäíã: ÏíÏÇå ãÚäÇÔäÇÓÇäå æ ÏíÏÇå æÌæÏÔäÇÓäÇäå:
ÇáÝ ) ÏíÏÇå ãÚäÇÔäÇÓÇäå:
ÈíÔ ÊÑíä ßÓÇäì ßå ÏÑ ÈÇÑå ì ÙÇåÑ æ ÈÇØä ÞÑÂä æ ÑæÇíÇÊ ãÑÈæØ ÈÍË ßÑÏå ÇäÏ¡ ÏÑ Çíä Ñæå ÌÇì ÏÇÑäÏ; íÚäì ÈÇØä ÑÇ ÇÒ äæÚ ãÚÇäì ãì ÏÇääÏ; ÇÑ å ÏÑ Çíä ßå ÈÇØä ÞÑÂä Èå å ãÚÇäíì ÝÊå ãì ÔæÏ ÇÎÊáÇÝ ÏÇÑäÏ. ÈÑÎì ÇÒ äæÚ ãÚäÇì ãØÇÈÞì¡ ÈÑÎì ÇÒ ÈÇÈ ãÚäÇì ÇáÊÒÇãì æ ÈÑÎì ãÚäÇì ÊÖãäøì ÏÇäÓÊå ÇäÏ; ÇãøÇ åãå ÏÑ Çíä ÇãÑ ãÔÊÑß ÇäÏ ßå ÈÇØä¡ ãÚäÇíì ÇÒ ãÚÇäì ÇÓÊ ßå ÏÑ æÑÇì ãÚäÇì ÓØÍì íß Âíå íÇ íß áÝÙ ÇÒ ÞÑÂä ÇÑÇÏå ÔÏå ÇÓÊ. ÈÑÇì ÑæÔä ÔÏä ÈÍË¡ ãËÇáì ÐßÑ ãì ßäã:
ÎÏÇì ãÊÚÇá ãì ÝÑãÇíÏ:
(áóíúÓó ÇáúÈöÑøõ ÈöÃóäú ÊóÃúÊõæÇ ÇáúÈõíõæÊó ãöäú ÙõåõæÑöåÇ æó áßöäøó ÇáúÈöÑøó ãóäö ÇÊøóÞì æó ÃúÊõæÇ ÇáúÈõíõæÊó ãöäú ÃóÈúæÇÈöåÇ...)[1]
ãÚäÇì áÝÙì æ ÙÇåÑì Çíä Âíå¡ ÈÇ ÊæÌå Èå ãÚäÇì æÖÚì æÇŽå åÇì Èå ßÇÑ ÑÝÊå æ äíÒ ÓíÇö Âíå ßå ÏÑ ÈÇÑå ì ÍÌ äÇÒá ÔÏå¡ Çíä ÇÓÊ ßå: äíßì Âä äíÓÊ ßå ÇÒ ÔÊö ÎÇäå åÇ ÏÑÂííÏ; Èáßå äíßì Âä ÇÓÊ ßå ßÓì ÊÞæÇ íÔå ßäÏ æ Èå ÎÇäå åÇ ÇÒ ÏÑö æÑæÏì ÂäåÇ ÏÑÂíÏ.
ÏÑ ÒãÇä ÌÇåáíÊ¡ ãÑÏã åäÇãì ßå ÈÑÇì ÍÌ ÇÍÑÇã ãì ÈÓÊäÏ¡ ÇÒ ÏÑö ÎÇäå æÇÑÏ äãì ÔÏäÏ; Èáßå ÏíæÇÑ ÔÊ ÎÇäå ÑÇ ÓæÑÇÎ ãì ßÑÏäÏ æ ÇÒ ØÑíÞ Âä æÇÑÏ æ ÎÇÑÌ ãì ÔÏäÏ. ÎÏÇæäÏ ÏÑ Çíä Âíå¡ ÂäåÇ ÑÇ ÇÒ Çíä ßÇÑ ãäÚ ßÑÏ. ÈäÇ ÈÑ Çíä¡ åÑ ßÓ Èå áÛÊ ÚÑÈ ÂÔäÇ ÈÇÔÏ æ ÔÃä äÒæá Âíå ÑÇ äíÒ ÈÏÇäÏ¡ ãÚäÇì ÙÇåÑì Çíä Âíå ÑÇ ãì ÝåãÏ. ÇãøÇ ãáÇÍÙå ãì ßäíã ßå ÏÑ ÑæÇíÇÊ¡ ÈÑÇì Çíä Âíå ãÚÇäì ÏíÑì ÐßÑ ÔÏå ÇÓÊ ßå åí ßÏÇã ãÏáæá áÝÙì Âíå äíÓÊ; æáì ããßä ÇÓÊ ÈÇ ÊÃãá ÏÑ Âíå Èå Çíä ãÚÇäì ÈÑÓíã.
ÏÑ ÑæÇíÊì ßå ÇÒ ÇãÇã ÈÇÞÑ(Úáíå ÇáÓáÇã) äÞá ÔÏå¡ Âíå ÑÇ äíä ãÚäÇ ßÑÏå ÇÓÊ:
(íÚäì Çóä íÃÊì ÇáÇãÑ ãä æÌååÇ Çìø ÇáÇãæÑ ßÇä)[2]
íÚäì Ñ å Âíå ÏÑ ãæÑÏ ÍÌ ÇÓÊ æ ÑÇå æÑæÏ æ ÎÑæÌ ÇÒ ÎÇäå¡ æáì ÏÑ Ïá ÎæÏ ãÚäÇíì ÚãíÞ ÊÑ ÏÇÑÏ æ Âä Çíä ÇÓÊ ßå åÑ ßÇÑì ßå ãì ÎæÇåíÏ ÇäÌÇã ÏåíÏ¡ ÇÒ ÑÇå ãÚÞæá Âä æÇÑÏ ÔæíÏ. ÏÑ ÑæÇíÊ ÏíÑì ßå Âä åã ÇÒ ÇãÇã ÈÇÞÑ(Úáíå ÇáÓáÇã) äÞá ÔÏå¡ ÂãÏå ÇÓÊ:
(Âá ãÍãÏ(Õáì Çááå Úáíå æÂáå)ÇÈæÇÈ Çááøå æ ÓÈíáå)[3]
Çåá ÈíÊ ÇÈæÇÈì åÓÊäÏ ßå ÈÇ æÑæÏ ÈÑ ÂäåÇ¡ ãì ÊæÇäíÏ Èå ÈÇÑÇå Çáåì ÑÇå íÇÈíÏ. íÚäì ÈÇ æÌæÏ Çåá ÈíÊ¡ ãÑÇÌÚå ßÑÏä Èå ÏíÑÇä¡ Èì ÑÇåå ÑÝÊä ÇÓÊ æ ãÇääÏ Âä ÇÓÊ ßå ÔãÇ ÇÒ ÏÑö æÑæÏì ÎÇäå ßå ÈÑÇì Çíä ßÇÑ ÊÚÈíå ÔÏå ÇÓÊ æÇÑÏ äÔæíÏ æ ÏíæÇÑ ÔÊ ÎÇäå ÑÇ ÓæÑÇÎ ßäíÏ æ ÇÒ Âä ÑÇå Èå ÎÇäå æÇÑÏ ÔæíÏ.
ãáÇÍÙå ãì ßäíÏ ßå ÏÑ ÑæÇíÇÊ äÎÓÊ¡ ÏÑ ãÚäÇì ÙÇåÑì Âíå ÊæÓÚå ÏÇÏå ÔÏå ÇÓÊ. Èå Çíä ÕæÑÊ ßå Ñå Âíå ÏÑ ãæÑÏì ÎÇÕ ÇÓÊ¡ ÇãøÇ ÔÊæÇäå ì Âä¡ ãÚäÇíì ßáì ÊÑ ÇÓÊ æ Âä Çíä ßå¡ ÈÑÇì åÑ ßÇÑì ÈÇíÏ ÇÒ ÑÇåÔ æÇÑÏ ÔÏ. ÈÇ Çíä ãÚäÇ¡ ãÏáæá ÙÇåÑì Âíå¡ ÎæÏ ãÕÏÇÞì ÇÒ Çíä ãÚäÇì ßáøì ÇÓÊ æ äíÒ ÑæÇíÊ Ïæã ÈíÇäÑ ãÕÏÇÞì ÇÒ Çíä ãÚäÇì ßáì ÇÓÊ.
ãËÇá ÏíÑ: ÏÑ ÑæÇíÊì ÂãÏå ÇÓÊ ßå:
ÑæÒì ßäíÒ ÇãÇã ãÌÊÈì(Úáíå ÇáÓáÇã) ÏÓÊå áì ÑÇ Èå Âä ÍÖÑÊ ÊÞÏíã ßÑÏ. Âä ÍÖÑÊ ÏÑ ÇÓÎ Èå Çíä ÇÙåÇÑ ãÍÈÊ¡ Çæ ÑÇ ÂÒÇÏ ßÑÏäÏ. Èå ÇíÔÇä ÝÊäÏ: ÑÇ Çíä ßäíÒ ÑÇ ÂÒÇÏ ßÑÏíÏ¿ Âä ÍÖÑÊ ÝÑãæÏäÏ: ÎÏÇæäÏ ãÇ ÑÇ Èå Çíä ÇÏÈ ÓÑÔÊå ÇÓÊ; ÑÇ ßå ÏÑ ÞÑÂä ßÑíã ÂãÏå ÇÓÊ: (æó ÅöÐÇ ÍõíøöíÊõãú ÈöÊóÍöíøóÉ ÝóÍóíøõæÇ ÈöÃóÍúÓóäó ãöäúåÇ Ãóæú ÑõÏøõæåÇ).[4] æ ÂÒÇÏ ßÑÏä Çíä ßäíÒ¡ äíßæÊÑ ÇÒ ßÇÑì ÇÓÊ ßå Çæ ßÑÏ; ÇÒ Çíä Ñæ Çæ ÑÇ ÂÒÇÏ ßÑÏã.[5]
ÏÑ Çíä ÌÇ äíÒ ãáÇÍÙå ãì ßäíã ßå ãÚäÇì ÙÇåÑì Âíå ÏÑ ãæÑÏ ÓáÇã ÏÇÏä ÇÓÊ; ÇãøÇ ÇãÇã ãÌÊÈì(Úáíå ÇáÓáÇã) ãÚäÇíì ßáøì ÊÑ æ ÝÑÇíÑÊÑ ÇÒ Âä ÝåãíÏå æ ÈÏÇä Úãá ßÑÏå ÇÓÊ. Èå ÇÕØáÇÍ¡ ãì ÊæÇä ÝÊ ßå ÏÑ Çíä æäå ãæÇÑÏ¡ áÛæ ÎÕæÕíÊ ÔÏå ÇÓÊ; íÚäì äå ÏÑ ãæÑÏ Çæøá ÎÕæÕíÊì ÈÑÇì äåì ÇÒ ÓæÑÇÎ ßÑÏä ÏíæÇÑ æÌæÏ ÏÇÑÏ æ äå ÏÑ ãæÑÏ Ïæã ÎÕæÕíÊì ÈÑÇì ÓáÇã æ ÌæÇÈ ÓáÇã; Èáßå åÑ íß ÇÒ Çíä Ïæ ãæÑÏ¡ ãÕÏÇÞì ÇÒ íß ãÚäÇì ßáøì åÓÊäÏ.
ÈäÇ ÈÑ Çíä¡ ÏÑ Çíä äÙÑíå¡ ÈØä ÞÑÂä ÚÈÇÑÊ ÇÓÊ ÇÒ: ãÚäÇíì ßå ÏÑ æåáå ì äÎÓÊ Èå Ðåä åÑ ßÓì äãì ÑÓÏ; æáì ßÓÇäì ßå Çåá ÏÞøÊ æ ŽÑÝ äÑì åÓÊäÏ æ Èå ÊÚÈíÑ ÞÑÂä "ÑÇÓÎ ÏÑ Úáã" åÓÊäÏ¡ ãì ÊæÇääÏ Èå Çíä ãÚÇäì ÏÓÊ ÑÓì íÏÇ ßääÏ.
íÇÏÂæÑì Çíä äßÊå áÇÒã ÇÓÊ ßå ÇÒ ãíÇä ãÝÓÑÇäö ÈäÇãö ÌåÇä ÇÓáÇã¡ ãÑÍæã ÚáÇãå ØÈÇØÈÇíì ÇÒ ßÓÇäì ÇÓÊ ßå ÞÇíá Èå äÙÑíå ì ãÚäÇÔäÇÓÇäå ÇÓÊ æ Çíä äÙÑíå ÑÇ ÏÑ ÊÝÓíÑ ÇáãíÒÇä¡ Èå æíŽå Ðíá Âíå ì 7 ÓæÑå ì Âá ÚãÑÇä æ ÏÑ ßÊÇÈ ÇÑÌãäÏ ÞÑÂä ÏÑ ÇÓáÇã Èå ÎæÈì ÊÈííä ßÑÏå ÇäÏ. Ñ å ÇíÔÇä ãÚÇäì ÈÇØäì ÑÇ ÇÒ ãÏáæá åÇì ãØÇÈÞì áÝÙ ÏÇäÓÊå ÇäÏ¡ ßå Çíä äßÊå ãÍá ÊÃãá ÇÓÊ æ ÌÇì ÈÍË ÏÇÑÏ æ ÈÇíÏ ãäÙæÑ ÇíÔÇä ÇÒ ãÚäÇì ãØÇÈÞì ÏÑ Çíä ÈÍË ÑæÔä ÔæÏ.
È ) ÏíÏÇå æÌæÏÔäÇÓÇäå:
ÏÑ Çíä äÙÑíå¡ ÈØæä ÞÑÂä ÇÒ äæÚ ãÚÇäì Ðåäì æ ßáøì äíÓÊ ßå ÈÇ Èå ßÇÑíÑì ÚÞá æ Ðåä¡ ÈÊæÇä Èå ÂäåÇ ÏÓÊ íÇÝÊ. Èáßå ÞÑÂä ßÑíã¡ ÛíÑ ÇÒ æÌæÏ áÝÙì æ ßÊÈì¡ ÏÇÑÇì ÍÞíÞÊì ÇÓÊ ßå Âä ÍÞíÞÊ ÐæãÑÇÊÈ ÇÓÊ; æ ÓÇáß Çáì Çááøå ÈÇ ÓíÑ æ Óáæß ãÚäæì ãì ÊæÇäÏ Èå ãÑÊÈå íÇ ãÑÇÊÈì ÇÒ Âä ÍÞíÞÊ ÈÑÓÏ. Çíä Ñæå ÈÑ Çíä ÈÇæÑäÏ ßå ÎÏÇì ãÊÚÇá ÏÑ ÞÑÂä ÊÌáøì ßÑÏå ÇÓÊ æ Çíä ßÊÇÈ äÇÒá ÊÑíä ãÑÊÈå ì ÊÌáøì ÍÞ ÊÚÇáì ÇÓÊ. ÇäÓÇä ãì ÊæÇäÏ¡ ÈÇ Ýåã ÞÑÂä æ Úãá Èå Âä¡ Èå ãÑÇÊÈ ÈÇáÇÊÑì ÇÒ Çíä ÊÌáøì ÈÑÓÏ. ÇÒ Çíä Ñæ¡ ßÓì ßå ÇÎáÇÞÔ ÞÑÂäì ÇÓÊ¡ Èå ãÑÊÈå Çì ÇÒ ÍÞÇíÞ ÞÑÂä ÏÓÊ íÇÝÊå ÇÓÊ æ ÇÒ Âä ÌÇ ßå ÞÑÂä ÊÌáøì ÇÓãÇÁ ÍõÓäì æ ÕÝÇÊ ÈáäÏ ãÑÊÈå ì ÍÞ ÊÚÇáì ÇÓÊ æ Çíä ÇÓãÇ æ ÕÝÇÊ ßÑíãå¡ ÍÏøì äÏÇÑÏ¡ ÈØæä ÞÑÂä äíÒ ÍÏøì äÏÇÑäÏ æ ÓÇáß åÑ å ÈÇáÇ ÑæÏ¡ ÍÞÇíÞ ÈÇáÇÊÑì æÌæÏ ÏÇÑÏ. ÏÑ ÒÈÇä ÑæÇíÇÊ¡ Çíä ãÑÇÊÈ Èå åÝÊ ãÑÊÈå ãÍÏæÏ ÔÏå ÇÓÊ æ åÑ íß ÇÒ Çíä ãÑÇÊÈ äíÒ ÎæÏ ÏÇÑÇì ãÑÇÊÈì ÇÓÊ.
ÇãÇã Îãíäì(ÞÏÓ ÓÑå) ÏÑ ßÊÇÈ ÂÏÇÈõ ÇáÕáÇÉ Çíä ÊÝÓíÑ ÑÇ ÈÑÇì ÈØæä ÞÑÂä ÇÑÇÆå ÏÇÏå ÇäÏ æ ÏÑ Çíä ÈÇÑå ãì ÝÑãÇíäÏ:
ÍÞíÞÊ ÞÑÂä ÔÑíÝ Çáåì ÞÈá ÇÒ ÊäÒá Èå ãäÇÒá ÎáÞíå æ ÊØæøÑ Èå ÇØæÇÑ ÝÚáíå¡ ÇÒ ÔÆæä ÐÇÊíå æ ÍÞÇíÞ Úáãíå ÏÑ ÍÖÑÊ ÇÍÏíøÊ ÇÓÊ æ Âä ÍÞíÞÊ "ßáÇã äÝÓì" ÇÓÊ ßå ãÞÇÑÚå ì ÐÇÊíå ÏÑ ÍÖÑÊ ÇÓãÇííøå ÇÓÊ. æ Çíä ÍÞíÞÊ ÈÑÇì ÇÍÏì ÍÇÕá äÔæÏ Èå Úáæã ÑÓãíøå æ äå Èå ãÚÇÑÝ ÞáÈíøå æ äå Èå ãßÇÔÝå ì ÛíÈíøå¡ ãÑ Èå ãßÇÔÝå ì ÊÇãøå ì Çáåíå ÈÑÇì ÐÇÊ ãÈÇÑß äÈì ÎÊãì ãÑÊÈÊ(Õáì Çááå Úáíå æÂáå) ÏÑ ãÍÝá ÇäÓ "ÞÇÈ ÞæÓíä"¡ Èáßå ÏÑ ÎáæÊÇå ÓÑø ãÞÇã "Ãóæ ÃóÏúäì"; æ ÏÓÊ ÂãÇá ÚÇÆáå ì ÈÔÑíå ÇÒ Âä ßæÊÇå ÇÓÊ¡ ãÑ ÎáøÕ ÇÒ ÇæáíÇÁÇááøå ßå Èå ÍÓÈ ÇäæÇÑ ãÚäæíå æ ÍÞÇíÞ Çáåíå¡ ÈÇ ÑæÍÇäíøÊ Âä ÐÇÊ ãÞÏÓú ãÔÊÑß æ Èå æÇÓØå ì ÊÈÚíÊ ÊÇãøå¡ ÝÇäì ÏÑ Âä ÍÖÑÊ ÔÏäÏ¡ ßå Úáæã ãßÇÔÝå ÑÇ ÈÇáæÑÇËå ÇÒ Âä ÍÖÑÊ ÊáÞøì ßääÏ æ ÍÞíÞÊ ÞÑÂä¡ Èå åãÇä äæÑÇäíÊ æ ßãÇá ßå ÏÑ ÞáÈ ãÈÇÑß Âä ÍÖÑÊ ÊÌáøì ßäÏ¡ Èå ÞáæÈ ÂäåÇ ãäÚßÓ ÔæÏ¡ ÈÏæä ÊäÒøá Èå ãäÇÒá æ ÊØøæÑ Èå ÇØæÇÑ¡ æ Âä ÞÑÂä Èì ÊÍÑíÝ æ ÊÛííÑ ÇÓÊ æ ÇÒ ßõÊøÇÈ æÍì Çáåì¡ ßÓì ßå ÊÍãá Çíä ÞÑÂä ÑÇ ãì ÊæÇäÏ ßäÏ æÌæÏ ÔÑíÝ æáì Çááøå ãØáÞ¡ Úáì Èä ÇÈì ØÇáÈ(Úáíå ÇáÓáÇã) ÇÓÊ; æ ÓÇíÑíä äÊæÇääÏ ÇÎÐ Çíä ÍÞíÞÊ ßääÏ ãÑ ÈÇ ÊäÒøá ÇÒ ãÞÇã ÛíÈ Èå ãæØä ÔåÇÏÊ æ ÊØæøÑ Èå ÇØæÇÑ ãáßíøå æ ÊßÓøì Èå ßÓæå ì ÇáÝÇÙ æ ÍÑæÝ ÏäíÇæíå æ Çíä íßì ÇÒ ãÚÇäì "ÊÍÑíÝ" ÇÓÊ ßå ÏÑ ÌãíÚ ßÊÇÈ Çáåì æ ÞÑÂä ÔÑíÝ æÇÞÚ ÔÏå æ ÊãÇã ÂíÇÊ ÔÑíÝå ÈÇ ÊÍÑíÝ Èáßå ÊÍÑíÝÇÊ ÈÓíÇÑ¡ Èå ÍÓÈ ãäÇÒá æ ãÑÇÍáì ßå ÇÒ ÍÖÑÊ ÇÓãÇ ÊÇ ÇÎíÑå ì ÚæÇáã ÔåÇÏÊ æ ãáß Øì äãæÏå¡ ÏÑ ÏÓÊ ÑÓ ÈÔÑ ÐÇÔÊå ÔÏå æ ÚÏÏ ãÑÇÊÈ ÊÍÑíÝ¡ ãØÇÈÞ ÈÇ ÚÏÏ ãÑÇÊÈ ÈØæä ÞÑÂä ÇÓÊ¡ (ØÇÈöÞó ÇáäóÚáó ÈöÇáäóÚúá)¡ ÇáøÇ Âä ßå ÊÍÑíÝ¡ ÊäÒøá ÇÒ ÛíÈ ãØáÞ Èå ÔåÇÏÊ ãØáÞå ÇÓÊ Èå ÍÓÈ ãÑÇÊÈ ÚæÇáã¡ æ ÈØæä¡ ÑÌæÚ ÇÒ ÔåÇÏÊ ãØáÞå Èå ÛíÈ ãØáÞ ÇÓÊ. Ó ãÈÏà ÊÍÑíÝ æ ãÈÏà ÈØæä ãÊÚÇßÓ ÇÓÊ¡ æ ÓÇáß Çáì Çááøå Èå åÑ ãÑÊÈå ÇÒ ÈØæä äÇíá ÔæÏ¡ ÇÒ íß ãÑÊÈå ì ÊÍÑíÝ ÊÎáøÕ íÏÇ ßäÏ¡ ÊÇ Èå ÈØæä ãØáÞ ßå ÈØä ÓÇÈÚ ÇÓÊ Èå ÍÓÈ ãÑÇÊÈ ßáíå ßå ÑÓíÏ ÇÒ ÊÍÑíÝ ãØáÞÇð ãÊÎáøÕ ÔæÏ.[6]
ÇÒ ÊÚÈíÑ ÓÇáß Çáì Çááøå ÏÑ ßáÇã ÍÖÑÊ ÇãÇã Îãíäì(ÞÏÓ ÓÑå)ÏÇäÓÊå ãì ÔæÏ ßå ÈØæä ÞÑÂä ÇÒ äÙÑ ÇíÔÇä ÕÑÝÇð íß ÓáÓáå ãÚÇäì ãÊÑÊÈ ÈÑ íßÏíÑ äíÓÊ; Èáßå ÏÑÌÇÊì ÇÒ íß ÍÞíÞÊ æÌæÏì ÇÓÊ ßå ÓÇáß Çáì Çááøå Âä ÑÇ ãì íãÇíÏ æ ØÈÚÇð Èå åÑ ãÑÍáå ßå ÑÓíÏ¡ Èå ÏÑß Âä ãÑÍáå äíÒ äÇíá ãì ÔæÏ.
ÈÇ Çíä ÊæÖíÍÇÊ ÑæÔä ãì ÔæÏ ßå ÑÇå ÏÓÊ íÇÈì Èå ÈØæä ÞÑÂä¡ ÏÑ åÑ íß ÇÒ Ïæ äÙÑíå¡ ãÊÝÇæÊ ÇÓÊ. ÏÑ ÊÝÓíÑ ãÚäÇÔäÇÓÇäå¡ áÇÒãå ì ÏÓÊ íÇÈì Èå ÈØæä ÞÑÂä¡ Ýåã ÚãíÞ æ ÑÓæÎ ÏÑ Úáã ÇÓÊ; ÇãøÇ ÏÑ ÊÝÓíÑ æÌæÏÔäÇÓÇäå¡ Óáæß Çáì Çááøå æ ØåÇÑÊ ÞáÈ áÇÒã ÇÓÊ.
ÔÇíÏ ÈÊæÇäíã Èæííã ßå Çíä ÊÍáíá ÇÒ ÈØæä¡ ÔÈíå ÊÍáíáì ÇÓÊ ßå ãÑÍæã ÚáÇãå ØÈÇØÈÇíì(ÑÍãåã Çááå) ÇÒ ÊÃæíá ÞÑÂä ÚÑÖå ÏÇÔÊå ÇÓÊ.
ÇíÔÇä ÊÃæíá ÞÑÂä ÑÇ ÍÞíÞÊ íÇ ÍÞÇíÞ Úíäì ãì ÏÇäÏ. æ ÏÑ ÊÝÓíÑ ÇáãíÒÇä ãì ÝÑãÇíÏ:
ÊÃæíá ÞÑÂä¡ äå ÇÒ ÓäÎ ÇáÝÇÙ ÇÓÊ æ äå ÇÒ ÓäÎ ãÚÇäì æ ãÏáæáÇÊ ÇáÝÇÙ; Èáßå ÇÒ ÇãæÑ ÎÇÑÌì æ Úíäì ÇÓÊ.[7]
ÈÇÒ åã íÇÏÂæÑ ãì Ôæíã ßå ãÑÍæã ÚáÇãå ØÈÇØÈÇíì Èíä "ÊÃæíá ÞÑÂä" æ "ÈØæä ÞÑÂä" ÊÝÇæÊ ÞÇíá ÇÓÊ. ÊÃæíá ÞÑÂä ÏÑ äÙÑ ÇíÔÇä ÇÒ ãÞæáå ì ãÚÇäì äíÓÊ; Èáßå ÇÒ ãÞæáå ì ÍÞÇíÞ Úíäì ÎÇÑÌì ÇÓÊ; ÇãøÇ ÈØæä ÞÑÂä ÑÇ ÇÒ ãÞæáå ì ãÚÇäì ãì ÏÇääÏ ßå ÏÑ Øæá ãÚÇäì ÙÇåÑì ÞÑÇÑ ÏÇÑÏ.
ÓæÇá : ÂíÇ Çíä Ïæ ÊÍáíá ÞÇÈá ÌãÚ ãì ÈÇÔÏ¿ ÏÑ ÛíÑ Çíä ÕæÑÊ ßÏÇã ÊÍáíá ÇÑÌÍ ÇÓÊ¿
ÇÑ ãÇ ãæÖæÚ ÑÇ¡ ÕÑÝ äÙÑ ÇÒ ÑæÇíÇÊ ÙÇåÑ æ ÈÇØä ÏÑ äÙÑ ÈíÑíã¡ åÑ íß ÇÒ Çíä Ïæ ÊÍáíá¡ Ýì ÍÏø äÝÓå ÏÑÓÊ ÇÓÊ; íÚäì¡ åã ÇÒ ØÑÝì ÇáÝÇÙ ÞÑÂä ÏÇÑÇì ãÚÇäì ÙÇåÑì æ ÈÇØäì ÇÓÊ ßå ÈÇ ÊÝßøÑ æ ÊÚãøÞ ÏÑ ÞÑÂä ãì ÊæÇä Èå ãÚÇäì ŽÑÝ ÞÑÂä ÏÓÊ íÇÝÊ¡ æ åã Çíä ßå ÞÑÂä ÍßÇíÊÑ ÍÞÇíÞ æÌæÏì ÇÓÊ ßå ÇäÓÇä åÇ ãì ÊæÇääÏ Èå Çíä ÍÞÇíÞ ÈÑÓäÏ. ÏÑ ÎæÏ ÞÑÂä äíÒ Èå Çíä Ïæ ãØáÈ ÇÔÇÑå ÔÏå ÇÓÊ. ÏÑ Âíå ì 7 ÓæÑå ì Âá ÚãÑÇä ãì ÝÑãÇíÏ:
(æó ãÇ íóÚúáóãõ ÊóÃúæöíáóåõ ÅöáÇøó Çááøåõ æó ÇáÑøÇÓöÎõæäó Ýöí ÇáúÚöáúãö)
æ ÏÑ Âíå ì 79 ÓæÑå ì æÇÞÚå ãì ÝÑãÇíÏ:
(Åöäøóåõ áóÞõÑúÂäñ ßóÑöíãñ * Ýöí ßöÊÇÈ ãóßúäõæä * áÇ íóãóÓøõåõ ÅöáÇøó ÇáúãõØóåøóÑõæäó)
ÏÑ Âíå ì äÎÓÊ ãÑÇÏ ÇÒ ÊÃæíá ÞÑÂä¡ ãÚÇäì ÂíÇÊ ÞÑÂä ÇÓÊ; ÏÑ ÍÇáì ßå ÏÑ Âíå ì Ïæã¡ ãÑÇÏ ÇÒ ÞÑÂä¡ ÍÞíÞÊ ÞÑÂä ÇÓÊ. ÔÇåÏ ÈÑ Çíä ÊÍáíá Âä ÇÓÊ ßå¡ ÏÑ ãæÑÏ äÎÓÊ¡ ÑÓæÎ ÏÑ Úáã áÇÒã ÇÓÊ æ ÏÑ ãæÑÏ Ïæøã¡ ØåÇÑÊ äÝÓ.
ÇãøÇ ÇÒ äÙÑ ÑæÇíÇÊ ÙÇåÑ æ ÈÇØä¡ ÈÇíÏ Èæííã ßå ÏÑ ÈÑÎì ÇÒ ÑæÇíÇÊ ÊÕÑíÍ ÔÏå ÇÓÊ ßå ãÑÇÏ ÇÒ ÈØä¡ ãÚäÇíì ÇÓÊ ßå ÏÑ æÑÇì ãÚäÇì ÙÇåÑì ÞÑÇÑ ÏÇÑÏ; äÇä ßå ÏÑ ÑæÇíÊì ÂãÏå ÇÓÊ:
(ãóÇ ãöäú ÂíóÉ ÇöáÇøó æó áóåóÇ ÇóÑúÈóÚÉõ ãóÚóÇä¡ ÙóÇåöÑñ æó ÈóÇØöäñ æó ÍóÏñ æó ãóØúáóÚñ¡ ÝóÇáÙøóÇåöÑ ÇáÊöáÇæóÉõ æó ÇáúÈóÇØöäõ ÇáÝóåúãõ æó ÇáúÍóÏøõ åõæó ÇóÍúßÇãõ ÇáúÍóáÇá æó ÇáúÍóÑÇãö æó ÇáãóØáóÚõ åõæó ãõÑÇÏõ Çááøåö ãöäó ÇáÚóÈöÏ ÈöåÇ) [8]
ãáÇÍÙå ãì ßäíã ßå ÏÑ Çíä ÑæÇíÊ ÊÕÑíÍ ÔÏå ÇÓÊ ßå ÈÇØä ÇÒ äæÚ ãÚäÇ ÇÓÊ.
ÕÑÝ äÙÑ ÇÒ Çíä ÑæÇíÊ ßå ÈÇØä ÑÇ ÇÒ äæÚ ãÚäÇ ãÚÑÝì ßÑÏå ÇÓÊ¡ ÈÚíÏ äíÓÊ ßå ãÑÇÏ ÇÒ ÈØä ÏÑ ÈÑÎì ÏíÑ ÇÒ ÑæÇíÇÊ¡ ÍÞÇíÞ ÇÓãÇ æ ÕÝÇÊ Çáåì ÈÇÔÏ ßå ÎÏÇæäÏ ÎæÇÓÊå ÇÓÊ ÈÇ äÓÎå ì ÔÝÇÈÎÔ ÞÑÂä¡ ÇäÓÇä ÑÇ Èå Âä ÈÑÓÇäÏ. ÔÇåÏ ÈÑ Çíä ãØáÈ Çíä ßå¡ ÏÑ ÈÚÖì ÑæÇíÇÊ¡ áÝÙ ÞÑÂä Èå ÍÞíÞÊ æÌæÏì ÞÑÂä ÇØáÇö ÔÏå ÇÓÊ; ãÇääÏ Âäå ÇÒ ÚÇíÔå äÞá ÔÏå ßå ÏÑ ÈÇÑå ì ÑÓæá ÑÇãì ÇÓáÇã(Õáì Çááå Úáíå æÂáå) ÝÊå ÇÓÊ:
(Çöäøó ÎõáúÞó äóÈìøö Çááøåö ßÇäó ÇáÞõÑÂä) [9]
ÇäÓÇä åÇ ÈÇ ÊåÐíÈ äÝÓ æ ãÌÇåÏÊì ßå ãì æÑÒäÏ¡ ãì ÊæÇääÏ Èå ãÑÇÊÈì ÇÒ ÍÞÇíÞ ÞÑÂäì ÏÓÊ íÇÈäÏ æ ÈÇ Âä ãÊÍÏ ÔæäÏ.
ÏÑ Çíä ÌÇ ÈÇ ÐßÑ ãËÇáì ÇÒ ÑÇÈØå ì Èíä ßáÇã æ ÕÝÇÊ äÝÓÇäì ãÊßáã (ßáÇã äÝÓì) Èå ÊÈííä Çíä ãØáÈ ãì ÑÏÇÒíã. ÇÑ ãÊßáã ÑÇ Èå ÕæÑÊ ÝÑÏì ßå ãÑÈøìö ßæÏßÇä ÇÓÊ ÏÑ äÙÑ ÈíÑíã ßå ãì ÎæÇåÏ ÈÇ ßáÇã ÎæÏ¡ ßæÏßÇäì ÑÇ ßå ÊÍÊ äÙÑ Çæ åÓÊäÏ ÊÑÈíÊ ßäÏ¡ ãæÖæÚ ÑæÔä ãì ÔæÏ. ÝÑÖ ßäíÏ Çíä ãÑÈì ÏÇÑÇì ÕÝÇÊì æä ÚØæÝÊ¡ ãåÑæÑÒì¡ ÔÌÇÚÊ æ ÓÎÇæÊ ÇÓÊ æ Çíä ÕÝÇÊ ÑÇ ÈÇ Úáã ÍÖæÑì ÏÑ ÎæÏ ãì íÇÈÏ æ ÏæÓÊ ÏÇÑÏ Çíä ÕÝÇÊ ÑÇ ÏÑ ÇÝÑÇÏ ÊÍÊ ÊÑÈíÊÔ äíÒ Èå æÌæÏ ÂæÑÏ. ÈÏíåì ÇÓÊ ßå ÇíÌÇÏ Çíä ÕÝÇÊ ÏÑ Âä ÇÝÑÇÏ Èå ØæÑ ãÓÊÞíã ÇãßÇä ÐíÑ äíÓÊ; ÇÒ Çíä Ñæ ÈÇ Èå ßÇÑ ÈÑÏä ÑæÔ åÇì ãÎÊáÝ ÊÑÈíÊì¡ ãÞÕæÏ ÎæíÔ ÑÇ ì ãì íÑÏ. Çåì ÂäåÇ ÑÇ Èå ßÇÑì ÇãÑ ãì ßäÏ; Çåì äåì ãì ßäÏ; Çåì ÞÕå ãì æíÏ; Çåì ÊÑÛíÈ ãì ßäÏ æ.... ãÞÕÏ ÊãÇã Çíä ÇãæÑ¡ ÝÚáíøÊ ÈÎÔíÏä Èå ÕÝÇÊ íÔ ÝÊå ÇÓÊ. ÏÑ Çíä ÌÇ ãì ÊæÇä ÝÊ ßå æä ÇäÊÞÇá ÕÝÇÊ Èå ØæÑ ãÓÊÞíã ããßä äÈæÏå¡ Çæ ÂäåÇ ÑÇ Èå ÕæÑÊ ÏÇÓÊÇä¡ ÇãÑ¡ äåì¡ ÊÑÛíÈ æ ÊÑåíÈ æ... äÇÒá ÓÇÎÊå ÇÓÊ. Èå ÚÈÇÑÊ ÏíÑ¡ ÈÇØä æ ÍÞíÞÊ åãå ì ÞÕå åÇ¡ ÇãÑ æ äåì åÇ æ ÏíÑ ßÇÑåÇì ÊÑÈíÊì Çæ¡ åãÇä ÕÝÇÊì ÇÓÊ ßå ÏÑ ÎæÏÔ ÝÚáíøÊ ÏÇÑÏ.
ÑæÑÏÇÑ ãÊÚÇá¡ æÇÌÏ åãå ì ÕÝÇÊ ßãÇá¡ ÏÑ ÍÏø Èì äåÇíÊ ÇÓÊ æ ÎæÏ ÎæÇÓÊå ÇÓÊ ÈÔÑì ÈíÇÝÑíäÏ ßå ÎáíÝå ì Çæ ÏÑ Òãíä ÈÇÔÏ. Çæ ÑÇ ÞÏÑÊ ÈíÇä ÂãæÎÊå æ ÂäÇå ÞÑÂä ÑÇ ÈÑÇì åÏÇíÊ Çæ ÝÑÓÊÇÏå æ Èå ÊÚÈíÑ ÑæÇíÇÊ¡ ÎæÏÔ ÏÑ Çíä ÞÑÂä ÊÌáì ßÑÏå ÇÓÊ. ÈÏæä Ôß ÇäÓÇä ãì ÊæÇäÏ ÕÝÇÊ æ ÇÓãÇì Çáåì ÑÇ Âä ØæÑ ßå ÍÞíÞÊ Âä ÇÓÊ¡ ÏÑ ÎæÏ ãÊÌáøì ÓÇÒÏ; Èáßå åÑ ßÓì ãì ÊæÇäÏ Èå ãÑÊÈå Çì ÇÒ Âä ÏÓÊ íÇÈÏ. ãäÇÓÈ ÇÓÊ ßå ÏÑ ÇíÇä Çíä ãØáÈ ßáÇãì ÇÒ ÍÖÑÊ ÇãÇã Îãíäì(ÞÏÓ ÓÑå) äÞá ßäíã ßå ãì ÝÑãÇíÏ:
ÎÏÇì ÊÈÇÑß æ ÊÚÇáì Èå æÇÓØå ì ÓÚå ì ÑÍãÊ ÈÑ ÈäÏÇä¡ Çíä ßÊÇÈ ÔÑíÝ ÑÇ ÇÒ ãÞÇã ÞÑÈ æ ÞÏÓ ÎæÏ äÇÒá ÝÑãæÏå æ Èå ÍÓÈ ÊäÇÓÈ ÚæÇáã ÊäÒøá ÏÇÏå¡ ÊÇ Èå Çíä ÚÇáã ÙáãÇäì æ ÓÌä ØÈíÚÊ ÑÓíÏå æ Èå ßÓæå ì ÇáÝÇÙ æ ÕæÑÊ ÍÑæÝ ÏÑ ÂãÏåÇÓÊ ÈÑÇì ÇÓÊÎáÇÕ ãÓÌæäíä¡ ÏÑ Çíä ÒäÏÇä ÊÇÑíß ÏäíÇ æ ÑåÇíì ãÛáæáíä ÏÑ ÒäÌíÑåÇì ÂãÇá æ ÇãÇäì¡ æ ÑÓÇäÏä ÂäåÇ ÑÇ ÇÒ ÍÖíÖ äÞÕ æ ÖÚÝ æ ÍíæÇäíøÊ Èå ÇæÌ ßãÇá æ ÞæøÊ æ ÇäÓÇäíøÊ¡ æ ÇÒ ãÌÇæÑÊ ÔíØÇä Èå ãÑÇÝÞÊ ãáßæÊíøíä¡ Èáßå Èå æÕæá Èå ãÞÇã ÞÑÈ æ ÍÕæá ãÑÊÈå ì áÞÇÁÇááøå ßå ÇÚÙã ãÞÇÕÏ æ ãØÇáÈ Çåá Çááøå ÇÓÊ [10]
ìäæÔÊåÇ
[1] . ÓæÑå ì ÈÞÑå (2)¡ Âíå ì 189.
[2] . Ñ. ß: ØÈÑÓì¡ ãÌãÚ ÇáÈíÇä¡ ãÌáÏ 1 Ü 2¡ Õ 508¡ Ðíá Âíå ì 189 ÓæÑå ì ÈÞÑå.
[3] . Ñ. ß: ÊÝÓíÑ ÚíÇÔì¡ Ì 1¡ Õ 105¡ Ðíá Âíå ì 189¡ ÓæÑå ì ÈÞÑå.
[4] . ÓæÑå ì äÓÇÁ (4)¡ Âíå ì 86.
[5] . Ñ. ß: ÇÈä ÔåÑ ÂÔæÈ: ÇáãäÇÞÈ¡ Ì 4¡ Õ 18.
[6] . ÇãÇã Îãíäì¡ ÂÏÇÈ ÇáÕøáÇÉ¡ Õ 181.
[7] . ãÍãøÏ ÍÓíä ØÈÇØÈÇíì-¡ ÊÝÓíÑ ÇáãíÒÇä¡ Ì3¡ Õ27¡ Ðíá Âíå ì 7 ÓæÑå ì Âá ÚãÑÇä.
[8] . ÊÝÓíÑ ÕÇÝì¡ Ì 1¡ Õ 28.
[9] . ÕÍíÍ ãÓáã¡ Ì2¡ Õ 179 (ßÊÇÈ ÕáÇÉ ÇáãÓÇÝÑ¡ Í 139).
[10] . ÇãÇã Îãíäì(ÞÏÓ ÓÑå)¡ ÂÏÇÈ ÇáÕáÇÉ¡ Õ 184.
ãäÈÚ: ßÊÇÈ ÈÇØä æ ÊÃæíá ÞÑÂä , ãÑßÒ ãØÇáÚÇÊ æ ŽæåÔ åÇì ÝÑåäì ÍæÒå ì Úáãíå Þã
lij_Latn grn_Latn lij_Latn tuk_Latn lij_Latn lij_Latn yor_Latn lij_Latn lij_Latn nno_Latn lij_Latn lij_Latn nno_Latn lij_Latn lij_Latn nno_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn fur_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn oci_Latn isl_Latn lij_Latn lmo_Latn lij_Latn lij_Latn yor_Latn ibo_Latn grn_Latn lij_Latn oci_Latn yor_Latn nno_Latn lij_Latn tuk_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn fur_Latn yor_Latn lmo_Latn yor_Latn ibo_Latn lij_Latn lij_Latn yor_Latn yor_Latn yor_Latn lij_Latn lij_Latn