Sêrvu
Sêrvu (Séu ascì[4], O Çervo in zeneśe, Cervo in italiàn) a l'è ina cumüna inta Pruvinsa de Inpeia, ch'a cunta 1 149 abitànti (dâiti agiurnâi au 2019).
Geugrafia[modìfica | modìfica wikitèsto]
U teritòiu da cumüna de Sêrvu se tröva in ta parte ciü a levànte da Pruvinsa, u paìśe u l'è bagnâu dau Mâ Ligüre e u so entrutèra u fa parte de valli du Merula, du Steria e pé in tòccu ascì de quella du Evignu, inânsi ciü vixin au burgu u se tröva s-ciumâia dîta du Sêrvu. Insemme ai âutre cumüne vixìne u fa pàrte du Gurfu de Dian.
U sentru du paìśe u g'ha a particularitâi de truvâse in puśisiùn ciü a munte da maìna, e prisipali còlle preśenti e sun quelle du Sêrvu (324 m) e du Castelaréu (211 m).
Cunfìn[modìfica | modìfica wikitèsto]
A sitàe a l'è furmâ dau sulu Sêrvu, pé in estensciùn de squâxi 3,59 km2, a cunfìna cun i teritòi de San Bertumê e de Andöa, in Pruvinsa de Savuna.
Stoia[modìfica | modìfica wikitèsto]
Urigine du nòmme[modìfica | modìfica wikitèsto]
U nomme du paiśe u l'è dunca da riscuntrà in ta raìxe latìna de servum, cun u scignificâu de s-ciàvu, poi mudificâu in epuca medievàle (aturnu au Sinquesentu) e divegnüu in italiàn Cervo, lucalmente a l'è dövöâ dai véggi nu sulu a parolla Sêrvu, ma ascì Séu pé indicâ a sitàe .
Epuca rumana[modìfica | modìfica wikitèsto]
E primme testimuniànse in scé l'abitâu e sun da ritruvà zà inte l'epuca Rumana, cun a custrusiùn de primme cà aturnu a 'na mansio, stasiun de càngiu longu a Via Julia Augusta, foscia cistruìa chi propiu grassie aa preśensa de cârche funte natüâle e de in apròdu li vixìn, difatti a l'è stâita truvà ina stele du I seculu d.C. in ta strutüa da géxa de San Nicola, in tenpu dedicâ a San Zorzu.[5] Segundu âutre funti peò pé a sò cunfurmasiùn favuevule a śona a sajéva śa stâita frequentà dai Ligüri Ingauni, fin aa scunfitta in tu 181 a.C.
Epuca medievâle[modìfica | modìfica wikitèsto]
Terminâ l'èsperiénsa de l'Inpéu Rumàn u se vèrbe in periudu de svilüppu pé u burgu, tucàu sulu i minima parte dae incursciùi di barbari primma e di sarecen doppu (fra i vista a pusisiùn furtemente difendibile e prutéśüa daa séie de ròcche au riùndu. Pé in bréve perìudu u và sutta ai biśantìn, in ta cuscì dîta Marittima Italorum.
Sucescivamente, a partì dau 950 u cumüne u va a fà parte di pusedimenti di marchéśi de Claveśana, che ereditan u feudu dai veggi pusedimenti da Marca Arduinica (dunde difatti u faxéva parte du Cumitâu de Arbenga) grassie au predecesù Bunifassiu du Vastu. Sutta a sti chi a cumensa a furtificasiùn de l'abitâu, che śà dau 1000 u vegne mensciunâu cun ina sò müàja de diféśa.[6]
Saiàn poi i marchéśi in persùna a dà u cuntròllu du paìśe aa cumüna franca de Diàn in tu 1172, au quàle duminiu a pupulasiùn servéśe se rivòta aturnu au 1204, autuguvernanduse cumme cumüna e dumandandu poi a prutesiùn aa Repübbrica de Śena.
In te stu moddu chi i śenéśi i vàn a cuncedde cârche tenpu dòppu u cuntròllu de Sêrvu ai cavalieri de l'urdine de Malta in tu 1330, che peò doppu in ànnu i van a vénde i diritti aa famìa di Dôia, cun u machéśe Lazzaro.
U duminiu u se interunpe doppu pòcu, a càuśa da cunquista di Del Carretto, legittimi discendenti da famìa Claveśana, grassie a l'opéa de Enrico che mantegnïà u feudu fin au 1384, ànnu du riturnu du burgu inte l'orbita śenéśe. Turna suttu sta chi Sêrvu u sciòrte a utegnì ina növa furma de autunumìa, cun a cuncesciùn de puré eléśśe diretamente in cunséju sitadìn e in propiu pudestà.
Epuca muderna[modìfica | modìfica wikitèsto]
Cun u seculu XVI a sitadìna a déve ancù patì ina séie de invaxiùi türche, che vàn ciü votte a sbarcà inte còste da Rivêa de Punente armenu fin au 1571, (ànnu da battàja de Lepantu) atràtti ascì dae ròtte cumerciàli che chi e tranxitavan, vistu che i pescatùi lucàli i s'éan specialiśâi in ta racolta du cuàllu, cun ligammi versu a Corsega e a Sardegna, e in ta prudusiùn de l'öiu.[7]
Cun a caütta da Repübbrica de Séna a seguitu de l'invaxùn fransese du 1797 u paìśe éntra a fà parte da Repübbrica Ligure, inserìu inisialmente in tu dipartimentu du Càppu Vérdu (cun sentru diretìvu a Diàn), diventandu séde du lucàle V cantùn fin a l'ànnu 1798, poi sciurbìu in ta Circuscrisiùn de Auìve, cun sede a Inéia, e da lì anéssu a a l'Inpéu Franseśe sùtta Napuleùn Bunapàrte.
Cun u cungressu de Vienna du 1814 e a restaurasiùn u vegne inglubàu inti dumini du Regnu de Sardegna, faxendu parte du sircundâiu du Portu da Pruvinsa de Śena (mandamentu de Dian) dau 1861 in quélli du Regnu de l'Italia, divegnüu doppu a Segunda Guèra Mundià a Repübbrica italiana.
A münisipalitàe d'ancöi a l'è stâita istituîa in te l'ànnu 1925, doppu ésse andà a fà parte da cumüna da Maina de Diàn a partì dau 1923.[8] Difatti dau 6 de dexènbre de cöll'ànnu l'éan stâite supresse e acurpâe ascì e cumüne de San Bertumê e da Vìlla, cun u teritòiu de sti dui paìśi ricustituîu in mòddu indipendente sulu in tu 1947[9], quande u vegne destacâu daa cumüna servéśe, propiu pé sta mutivasiùn chi San Bertumê u l'àxéva mantegnüu a denuminasiùn ufisiâle de San Bertumê du Sêrvu.
Pòsti de interesse[modìfica | modìfica wikitèsto]
Architetüe militàri[modìfica | modìfica wikitèsto]
L'intregu burgu du Sêrvu u l'è struttürâu cun funsiùi de diféśa. Chi u sé pönan vegghe ancù e tùri de avistamentu dövöâe cuntru e invaxùi türche e ascì e antìghe müaje dunde se trövan e pòrte de acessu au paìśe, ciamâe de Santa Cateìna (a nòrd-est), da Canarda (a sud-est), da Maìna ( a sud-ovest, aù divìśa fra u varcu da Maina e de San Nicola), ciü u Varcu di Biundàu, avertu in epuca sucescìva pé rende ciü fassile l'acessu aa pupulaiùn.
U Castellu di Claveśana[modìfica | modìfica wikitèsto]
Integrâu inta strutüa du paìśe se tröva u Castellu tiâu sciü daa famìa di Clavesana a partì dau XIII seculu, in scia bàśe de ina presedente ture de stile rumanicu, u l'à da senpre funsiunâu cumme furtessa pé u burgu de Sêrvu, inti seculi passâi u l'à vistu ciü càngi e funsiùi, vegne dunca dövöâu primma cumme uatôiu dedicâu a San Giuàn e doppu cumme uspeà.
Architetüe religiùśe[modìfica | modìfica wikitèsto]
Eclexiaticamènte u teritòiu de Sêrvu u fa pàrte da diocexi de Arbenga-Inpeia, e gêxe presènti inta cumüna e sun sutta aa Parocchia de San Giuàn.
• Gêxa da parocchia de San Giuàn u Batìsta, a l'è a gêxa prinsipâ du paìśe, custruìa in döitu baròccu fra i seculi XVII e XVIII grassie ai fundi derivâi daa pésca du curallu e dai cumerci versu a Corsega e a Sardegna, u l'è cunsciderâu u ciü grossu edifissiu custruìu in te stu stìle chi de tütta a Ligüia de Punente.
Tiâu sciü da l'architettu Giu Bàtta Marvàudi, uriginâiu du burgu de Candeàscu, ancöi frasiùn da cumüna de Burgumâu, in tu 1706, ànnu da sò mòrte, sustituìu dau fìu Giacumu Filippu. L'elegante canpanìn, u l'éa stâitu diśegnâu da in âutru inpurtante artìsta de l'épuca, Francescu Caréga, ch'u vegnìva dau Pòrtu e issàu sciü versu a fìn du Settesentu. Scibèn l'inpurtànsa da paròcchia e e gràndi dimensciùi a gêxa a preśénta numma ina navâ, ch'a cunserva ancù l'antìgu pürpitu in marmu giàncu du 1500, ciü in Crìstu de légnu fâitu dau Antôniu Maìa Marajàn e a funte du batéximu du Seisentu.[10]
• Gêxa de San Śorśu o de San Nicola, a l'è a veggia paruchiâle, culucâ in sìmma a in pöśśu natüâle in puśisiùn ciü decentrâ dispettu a l'antigu burgu, custruîa in unù a San Śorśu, santu ben venerâu intu levante du Mâ Mediterraneu e asciurbìu inta cultüa servéśe düante a duminasiun śéneśe. L'aspettu baròccu du dì d'ancöi u l'è duvüu a in rimanegiamentu fâitu fra u 1690 e u 1725 da i dui architetti lucâli Giu Batta e Giacumu Marvaldi, in sce cumisciùn di Fràtti Agustiniâi de Śena ch'i vàn a dövöâla doppu dui seculi de abandùn.
Presedentemente a mustrava strutüe ciü tipicamente rumaniche e u se cunta adiritüa ch'a fusse stâita tiâ sciü a partì dae fundamenta de in antìgu tenpiu rumàn. Au drentu se pönan vegghe in ta navâ uvâle diferenti decurasiùi de marmu, in ciü cuùi, a pâa d'autà dedicâ aa Madonna firmâ da Francesco Carrega e ascì i tradisiunali Cristi da prucesciùn. L'udierna intitulasiùn de l'edifissiu a San Nicola a l'è datâ au 1863.[11]
Ecunumia[modìfica | modìfica wikitèsto]
Cultüa[modìfica | modìfica wikitèsto]
Feste e fée[modìfica | modìfica wikitèsto]
Vie de cumünicasiùn[modìfica | modìfica wikitèsto]
Nòtte[modìfica | modìfica wikitèsto]
- ↑ Dâitu Istat - Pupulasiùn rexidente ai 30 de śügnu du 2019.
- ↑ Clascificaçion sismica (XLS), in sce protezionecivile.gov.it.
- ↑ Legge 26 agosto 1993, n. 412, alegòu A, Tabélla di graddi/giórno di Comùn pe Region e Provinsa (PDF), in sce efficienzaenergetica.acs.enea.it, 1 màrso 2011, p. 151. URL consultòu o 25 arvî 2012.
- ↑ da prununsià in zeneśe Çéo
- ↑ (IT) A stòia da cumüna du Servu, in sce comune.cervo.im.it. URL consultòu o 19 seténbre 2021.
- ↑ (IT) Sêrvu, ün di burghi ciü belli d'Italia, in sce borghipiubelliditalia.it. URL consultòu o 19 seténbre 2021.
- ↑ (IT) Inpeia da vegghe, u burgu de Sêrvu, in sce imperiadavedere.it. URL consultòu o 19 seténbre 2021.
- ↑ (IT) Decrétu Reàle 2769 du 6 de dexenbre du 1923, in sce elesh.it. URL consultòu o 19 seténbre 2021.
- ↑ (IT) Decrétu Legislatîvu 980 du 20/08/1947, in sce elesh.it. URL consultòu o 19 seténbre 2021.
- ↑ A gêxa da parocchia de San Giuàn, in sce comune.cervo.im.it. URL consultòu o 26 seténbre 2021.
- ↑ A gêxa de San Nicola, in sce comune.cervo.im.it. URL consultòu o 1º òtôbre 2021.
Autri prugètti[modìfica | modìfica wikitèsto]
- Wikimedia Commons a contêgne di inmàgine ò di âtri files in sce Sêrvu
kea_Latn lij_Latn srd_Latn lij_Latn lij_Latn srd_Latn lmo_Latn srd_Latn srd_Latn lij_Latn srd_Latn lij_Latn srd_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn srd_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn srd_Latn srd_Latn lij_Latn srd_Latn lij_Latn srd_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn srd_Latn srd_Latn srd_Latn srd_Latn srd_Latn srd_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn scn_Latn lij_Latn