Castergiancu
Castergiancu (dicciu ascì Castregiancu a Arbenga, Castregianco in zenese, Castelgiōncu in urmeàscu[4], Castelbianco in italian) u l'è un cumün da Ligü(r)ia cun 'na pupulasiun de 322 abitanti (dàti agiurnài au 2011).
Geugrafìa[modìfica | modìfica wikitèsto]
U paìse u se tröva inta Pruvinsa de Savùna e in te l'entrutèra d'Arbenga. U fa parte da valà da giai(r)a Pennavaire e cunfìna cun Cixan, Naxin, Erli, Casterveiu, Unsu e Vendùn.
Frasiùi[modìfica | modìfica wikitèsto]
Ù l'è divisu in növe lucalitài: Cianéa, Técciu cun a lucalitài de Pònte, U Lavaù (dìcciu ascì in italian Magliocca), U Lagu Santu, A Culetta (che a cunprènde ascì a lucalitài minure de A Culetta Suttàna o A Culetta de Sutta), Vesàllu, Ve(r)àvu (sede du cumüne) e U(r)èxine.
Stoia[modìfica | modìfica wikitèsto]
U nòmme u de(r)iva da in insediamentu furtificau surva l'abitau de Ve(r)avu cu serviva pe cuntrulà a riscusciùn de gabelle e pe cuntrulà e merci in ta zona de cunfin tra u Piemunte e a Ligü(r)ia.[5]
De l'existènsa de in vé(r)u e propiu castellu in tu teritòiu cumünàle e nu se trövan però di documènti ufissiàli, nunustante che u primmu rife(r)imèntu au paìse l'è du 1202, sutta a a duminasiùn di Clavesana, duvendu cunscideà in periudu de 18 ànni de dipendènsa invece da u Cumün d'Arbenga, fra u 1270 e 1288, quànde u teritòiu da valà du Pennavaire u returna sutta ai stessi marchexi. E vicessitüdini sucescìve se lìgan poi ai cùnti arbenganexi da famìa di "Cepollini", furmalmènte vassalli zà da u XIV seculu di Clavesana, e ancù sutta i Del Carretto.
In questu mòddu cun a creasiùn du marchesàu de Sücca(r)ellu cun Carlo I del Carretto zà dau 1397, Castergiancu e e sö frasiui vàn a seguì i eventi da valà du Neva, eséndu ascì cuinvolti a partì da u 1588 e ciü ripréze in ti scòntri fra Repübbrica de Zena e i Savòia. Quésti i portiàn a l'annesciùn da zòna ai dumìni de Zena in tu 1624.
Sucescivamènte l'è stàu cuinvòltu tra àtri scòntri, fra i austru-sàrdi e a Franséxi pé vìa da battaìa de Löa intu 1795: cun a fìn da Repübrica de Zena u teritòiu cumünàle u l'èntra inta Repübbrica Ligüre da u 1797.
In tu 1815 u vegne inglubau da a Pruvinsa d'Arbenga du Regnu de Sardegna, cumme stabilìu segundu u Cungressu de Vienna, da chì intu 1861 u pàssa a fà pàrte du Regnu d'Italia, a l'internu du circundàiu arbenganeise da pruvinsa de Zena.
Inpurtànte ascì da ricurdà u parsiàle abandùn da frasiùn de Culetta, a partì dau 1887, pé vìa de smuntamènti e fenomeni scismici. Ancöi üna de prinsipàli atrasiùi türistiche du cumün gràssie a 'na ope(r)a de ristruturasiùn avegnüa in ti ànni 80.[6]
Inti primmi ànni du Növesèntu cumènsa u fenomenu de l'emigrasiùn vèrsu l'Ame(r)ica. Fra u 1973 e u 31 dixénbre 2008 u l'éa parte da "Cumünitài Muntàna Ingauna", divegnüa pòi "du Punente Savunese" fìn a u 2011, ànnu da sòa supresciùn.[7]
Abitanti[modìfica | modìfica wikitèsto]
Evulusiùn demugràfica[modìfica | modìfica wikitèsto]
Abitanti censìi[8]
Minorànse furèste[modìfica | modìfica wikitèsto]
Segundu u ISTAT, a-u 31 dexembre 2014, a Castergiancu ghe sun 41 rexidenti furèsti.
Posti de interesse[modìfica | modìfica wikitèsto]
- Gexa parochiale da Nostra Scignùa 'Sunta in ta frasiun de Ve(r)avu. Custruìa segundu u stìle baroccu, a cunserva in organu du XVIII seculu.
- U(r)atoiu de Santa Cate(r)ìna vergine e martire a Veravu in frunte a-a gexa, restau(r)au in tu 1927. U presenta in ünica navà e in abside puligunale.
- Capeletta de San Fransescu de Sales (Veravu) dunde se tröva in affrescu c'u ritràe u santu vescuvu de Sales.
- Capeletta e Uatôiu de Santa Lusia vergine e martire a-a Culetta de Castergiancu.
- Capeletta de Sant'Antoniu abate inta frasiun de U(r)èxine. Du Seisentu, drentu se tröva 'na teia da Madonna cun u Matettu e i santi.
- Santuaiu da Santiscima Nunsià a Vesallu. Edificà in ti secoli XIII-XVII, a struttüa l'è cumposta da dui campanì de altesse diverse, un a seulla, in stile ba(r)òccu Drentu l'è cunservà a statua da Santiscima Nunsià.
- Capella de San Sebastian (Vesallu), a cunserva 'na statua du santu du 1954.
Ecunumìa[modìfica | modìfica wikitèsto]
A l'è prinsipalmènte legà a l'agricultüa(cultivasiùn de urìve e da ci(r)éxa lucàle), l'alevamèntu e u turismu (trekking e pesca spurtiva survatüttu), ascì perché a frasiun da Culetta a fà pàrte di Burghi ciü bèlli de l'Italia.[9]
Cultüa[modìfica | modìfica wikitèsto]
Enugastrunumìa[modìfica | modìfica wikitèsto]
Ci(r)éxa de Castergiancu[modìfica | modìfica wikitèsto]
A ci(r)éxa de Castergiancu a l'è a varietài lucàle de ci(r)éxa prezervà da Slos food, divìza in dùi categu(r)ìe: cantun giancau e cantun negrau a primma ciü ciài(r)a ma(r)üa ciü tàrdi rispettu ae àutre varietài, a segunda a l'è ciü scü(r)a e a ma(r)üa a zügnu. A sta chi a l'è dedicà a festa da ci(r)éxa, c'a se tegne a d'estài a Ve(r)àvu.[10]
Cuxina lucàle[modìfica | modìfica wikitèsto]
I ciàtti ciü impurtanti da tradisiùn castergianchina i sùn i raviöi de bu(r)àxe e u cunìggiu a a ligüre.[9]
Dialettu Castergianchin[modìfica | modìfica wikitèsto]
In tu paìse u se parla üna variante da lengua ligure sentru-ussidentàle, de stànpu prisipalmènte arbenganeise.
Feste e fé(r)e[modìfica | modìfica wikitèsto]
• Carnevale de Castergiancu, a l'è a fèsta du matesdì gràssu intu paìse.
• Sagra de-e Ci(r)éxe, u se tegne ai primmi de zügnu.
• Sagra du Fritu mistu (o michetìn, in arbenganese) de Campagna, a se tegne a lüiu a Ve(r)àvu.
• Festa de l'öiu, a a Culétta, pé festezà a racòlta növa de u(r)ìve.
Aministrasiùn[modìfica | modìfica wikitèsto]
Vie de Cumünicasiùn[modìfica | modìfica wikitèsto]
U cumün l'è culegàu cùn Naxin e Arbenga grassie a a stràdda punvisale nüméu 16 (SP16). U l'è ascì culegàu cun Sücca(r)ellu pé vìa da stràdda de càve, parsialmènte sterà, c'a parte da zòna indüstriàle de Martinettu (ai cunfin cun Cixàn) e a 'rìva a Vesàllu.
Nòtte[modìfica | modìfica wikitèsto]
- ↑ Dato Istat - Pulasiùn rexidènte ai 30 de zügnu du 2019.
- ↑ Clascificaçion sismica (XLS), in sce protezionecivile.gov.it.
- ↑ Legge 26 agosto 1993, n. 412, alegòu A, Tabélla di graddi/giórno di Comùn pe Region e Provinsa (PDF), in sce efficienzaenergetica.acs.enea.it, 1 màrso 2011, p. 151. URL consultòu o 25 arvî 2012.
- ↑ Grafia du disiunàiu Italian-ulmioscu Ulmioscu-Italian
- ↑ (IT) U cumün de Castergiancu, in sce comune.castelbianco.sv.it. URL consultòu o 17 màzzo 2021 (archiviòu da l'url òriginâle o 1º màrso 2014).
- ↑ (IT) Culétta de Castergiancu, u mudernìscimu burgu telematicu fra i ciü bèlli de l'Italia, in sce ivg.it. URL consultòu o 17 màzzo 2021.
- ↑ (IT) Lezze Regiunale n° 24 dul 4 lüggiu du 2008, in sce federalismi.it. URL consultòu o 17 màzzo 2021.
- ↑ Statìstiche I.Stat ISTAT URL cunsultàu o 28-12-2012.
- ↑ 9,0 9,1 (IT) Culetta, ün di burghi ciü bèlli de l'Italia, in sce borghipiubelliditalia.it. URL consultòu o 17 màzzo 2021.
- ↑ (IT) A Ci(r)éxa, in sce fondazioneslowfood.com. URL consultòu o 21 zùgno 2021.
Àutri prugètti[modìfica | modìfica wikitèsto]
- Wikimedia Commons a contêgne di inmàgine ò di âtri files in sce Castergiancu
srd_Latn lij_Latn srd_Latn lij_Latn srd_Latn scn_Latn srd_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn srd_Latn srd_Latn vec_Latn srd_Latn lij_Latn srd_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn srd_Latn lij_Latn srd_Latn srd_Latn srd_Latn lij_Latn srd_Latn lij_Latn srd_Latn lij_Latn srd_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn srd_Latn srd_Latn lij_Latn srd_Latn lmo_Latn lij_Latn lij_Latn lmo_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn lmo_Latn lij_Latn lij_Latn scn_Latn lij_Latn