Naxin
Naxìn (Nês̅c̅in in urmeàscu, Nején in garescìn, in italiàn Nasino) u l'è in cumün spàrsu de 190 abitànti ch'u se tröva inta Pruvinsa de Savuna, inte l'entrutèra de Arbenga.
Geugrafìa[modìfica | modìfica wikitèsto]
Naxìn u l'è in cumun da valà du s-ciümme Pennavaire, se tröva ducca inte l'entrutèra ingàunu. U dìsta quaxi 20 chilometri daa maìna, e u sò paesàggiu natüàle u l'è caraterizàu daa presensa de boschi de castagni e de fasce de u(r)ìve. U paìse l'è scituàu sutta au mùnte Galé (1078 métri de artitüddine mascima), intu versante meridiunàle; i se pònan vegghe ascì rilievi ruciùsi de cumpusisiun calcarea, ma ascì cun foscili de spügne, màe-pòe e cuàlli, tantu da rende l'àia scimile a quella de Dulumìti.[5]
Frasiùi[modìfica | modìfica wikitèsto]
A livellu aministrativu u l'è divizu in dexe burgàe: Béu, Burgu, U Casà, Géxa, A Costa, Müin, Madònna de Cüagna, Peài, Vignö e Vignuettu, pé in tutale de 22,18 km² de superficcie.
Cunfin[modìfica | modìfica wikitèsto]
U cunfina cun i cumüi de Àutu (Cuni), Àguia (IM), Castergiancu, Èrli, Garesce (Cuni), Ransu (IM), Unsu, Urméa (Cuni).
Stòia[modìfica | modìfica wikitèsto]
E primme tracce du stansiamentu de l'òmmu inta zona sun rintraciabili intu gran nüméu de "arme" (caverne, inti dialetti da valà du Néva e du Pennavaire), a ciü cunusciüa a l'è l'àrma de Naxìn, dunde sun stài truvài reperti archeulogici rizalènti a l'ànnu 7000 a.C., ma ascì (pé ezémpiu) giàre, vàsi e se(r)àmmiche artigianàli, foscia de epuca rumàna.[6] Quéstu perché u teritòiu u se(r)à poi frequentàu in epuche sucescìve, e i ripài natüàli i cuntinue(r)àn a êsse in pòstu ideale pe a cunservasiùn e l'immagasinasiùn di bén.
Difatti a zona a resta cumunque strategica, tantu che chi i rumài i fundan l'antìgu vilàggiu de Naticum, vixìn a a frasiùn de Vign(r)uéttu, numinau adi(r)itüa da Giuliu Cesàe (riguardu u sò De Bello Gallico), nomme dau quale u deiveea quéllu udiernu.
Cun a caütta de l'Impeu Rumàn e l'inissiu du Mediuevu u l'éa passàu sutta a a Marca Arduinica, istituìa inte l'VIII seculu dau Re d'Italia Berengàiu II, poi inte l'àia de influensa Aleramica.[7] Da chi, cun a mòrte di marchexi de Clavesana u l'ìntra sutta i dumini du Marchesàu de Sücaellu. Düante u periudu de l'etài de mézzu u sea dunca furmàu U Burgu, cun u survastànte castellu, in lucalitài Còsta, zà atìvu sutta i Cepollini, che cumme pé Àutu, i l'éan stài infeudài inta zòna, anche se quésta zòna chi a passa sutta u direttu cuntrollu di Del Carretto, scignùi de Süccaellu e Barestìn.
Intu 1537 a vegne tra l'àtru censìa a pupulasiùn intu burgu, c'a l'éa de 90 famìe, pé opéa de l'alùa viscuvu de Nebbio (Àta Corsega). Cun a caütta du Marchesàu, avegnüa intu 1624 teritòiu de Naxin u passa sutta a duminasiun zenese, anche se u feudu di Del Carretto u resta pé di ànni in cuntestasciùn fra a Repübbrica de Zena e a casà di Savoia. 'Sti chi i prövan pòi a 'catà cun di acòrdi a pàrte de Naxìn, c'a vegne anessa sulu in mòddu furmale a partì da l'ànnu 1735, scicumme che u paìse u vegnìva aministràu da Utaviàn Costa du Carettu (Ottaviano Costa Del Carretto), mediante in particulare edittu.
U periudu seguente l'è poi caraterizàu da ina relatìva stabilitài, fin a quandu u nu zunze da a Fransa l'esercitu de Napuleùn: difatti l'intrega valà du Néva asemme a a bassa valle du Pennavaire e se(r)àn interesàe daa bataìa de Löa, du 1797. A causa de quéstu u vegne anéssu a l'Impéu Fransese a partì dau 1802, faxendu pàrte du Dipartimentu de Cuni, a l'internu du cantùn de Séva. Cun a restaurasiùn du 1814 u pàssa pòi au Regnu de Sardegna, poi Regnu de l'Italia. Dau 1946 u pàssa sutta a a Repübbrica italiana. Fin a l'ànnu 2011 u l'ha fàu parte da Cumumitài muntana du Punènte Savunese, presedentemènte cunusciüa cumme Cumunitài Muntàna Ingàuna (1973-2008).[5]
Abitanti[modìfica | modìfica wikitèsto]
Evulusiùn demugràfica[modìfica | modìfica wikitèsto]
Abitanti censìi[8]
Minuànse furèste[modìfica | modìfica wikitèsto]
Segundu u ISTAT, a i 31 de dixembre 2014, a Naxìn i ghe sun 40 rexidenti furèsti.
Pòsti de interesse[modìfica | modìfica wikitèsto]
Architetüe religuse[modìfica | modìfica wikitèsto]
• Gêxa da parocchia de San Giuvanni Batìsta a se tröva intta frasiun du Burgu, caraterisà da strutüe decuatìve, de suvente in màrmu, afreschi e l'atâ cun culunìne impresiusìe da angiui scurpìi. A l'è rizalente au XVI seculu.
• Santuàiu da Nativitài da Madonna, scituà inta lucalitài de Madònna de Cüagna, vixin a a stradda pruvinsale, a l'è stà custruìa du XVIII seculu.
• Capeletta de San Benardu, au Burgu.
• Capeletta de San 'Bastian, aa Costa.
• Capeletta de San Biaxu, ai Pe(r)ài.
• Capeletta de Sant'Antòniu a Vignö.
Architetüe sivili[modìfica | modìfica wikitèsto]
Inte tüttu u teritòiu cumünàle se ponan vegghe diferenti punti rumài de prìa sparsci pé i senté e nu sùlu, i g'han a carateristica de ésse a schìna d'àse; ün de questi u saieva adiritüa stàu in custrusiùn a l'epuca de Giuliu Cesàe.
Castélli[modìfica | modìfica wikitèsto]
A Vignuettu se trövan ancù i resti du castéllu da famìa di Del Carretto, caraterisàu da 'na ciànta retangulàre e da dùi turi de avistamèntu lateàli. Chi i sun stàe truvàe ascì tracce de afreschi medievàli.
Natüa e sentéi[modìfica | modìfica wikitèsto]
Vixin a a frasiùn da Madònna de Cüagna se rröva in laghettu picìn, ciamàu Làgu du Pùnte (Pònte inta prununsia lucàle) razunzibile ascì grassie a müatea che a culega a zòna cun quella de Vignö, chi u paesàggiu natüàle u l'è bén bén custituìu da boschi de castagni, quarchedün de quésti de antìga uiggine, fra quésti ghe n'è ün càvu a l'internu famusu pé a sò etài e grandessa.
Da Vignö a parte pòi 'na stradda pé u munte Galé, dunde se pò amià a tipica màccia mediterànea, cun castagni, erbui de e càrpe, biùlle, rùve e fò, man a màn ch'u se munta versu a sìmma. Inta mèxima zòna se pò amià u cumplessu de l'àrma da ca' de basue, antigamente duveàu ascì cun scoppi de avistamentu. Quésta pòi a porta fin au cumün de Urmea, inta frasiun de Barchi.
Ecunumia[modìfica | modìfica wikitèsto]
L'ecunumìa lucàle a l'è custituìa prinsipalmente da l'agricultüa e da l'alevamèntu. Impurtante a l'è a cultivasiùn di faxöi e de uìve, tantu che intu paise u l'è presente ancù 'n gumbu, ma ascì u turismu, ch'u l'ha vistu inti ürtimi ànni 'na crescita.
Cultüa[modìfica | modìfica wikitèsto]
Dialettu de Naxin[modìfica | modìfica wikitèsto]
A Naxìn u se parla in dialettu de stampu arbenganese, faxente parte du grùppu du Ligüe sentru-ucidentàle.
Faxö Gianettu[modìfica | modìfica wikitèsto]
Tipica du paìse a l'è a cultivasiùn du faxö gianettu, ricunuscibile pé a furma du bacellu apiatìa, rigunfiàu inti punti dunde se tröva a seménsa e pé u tipicu culùre giàllu di semmi, spéssu però u bacellu u g'ha ascì de rigaüe de culure diferente (giàllu o vérdu). U se semina a lüggiu e u cresce bèn intu teren ch'u g'ha tracce calcaree, tipicu da valà du Pennavaire.[9]
Feste e fée[modìfica | modìfica wikitèsto]
• Castagnà de Naxìn: ai 28 e i 29 de setembre, cun e "rustìe" e i mercatin di prudòtti tipici lucàli.[10]
• Festa patrunàle de San Giuvanni Batista: ai 24 de zugnu.
Aministrasiùn[modìfica | modìfica wikitèsto]
Vie de Cumünicasiùn[modìfica | modìfica wikitèsto]
U teritòiu cumünàle u l'è culegàu cun Arbenga gràssie a a Stradda Pruvinsàle 14 (SP16), che a l'arìva fin au Piemunte, pasàndu pé Àutu e Cravaüna, fin a Urmea.
Nòtte[modìfica | modìfica wikitèsto]
- ↑ scarsamènte duveàu
- ↑ Dato Istat - Pupulasiùn rexidente ai 30 de zugnu du 2019.
- ↑ Clascificaçion sismica (XLS), in sce protezionecivile.gov.it.
- ↑ Legge 26 agosto 1993, n. 412, alegòu A, Tabélla di gràddi/giórno di Comùn pe Región e Provìnsa (PDF), in sce efficienzaenergetica.acs.enea.it, 1 màrso 2011, p. 151. URL consultòu o 25 arvî 2012.
- ↑ 5,0 5,1 (IT) Cumün de Naxìn, statüu, in sce comune.nasino.sv.it. URL consultòu l'8 zùgno 2021.
- ↑ (IT) Arma de Naxin, in sce iipp.it. URL consultòu o 9 zùgno 2021.
- ↑ (IT) Naxin, scheda du cumün, in sce provincia.savona.it. URL consultòu o 9 zùgno 2021.
- ↑ Statìstiche I.Stat - ISTAT; URL cunsultàu o 28-12-2012.
- ↑ (IT) U faxö gianettu, in sce agriligurianet.it. URL consultòu o 9 zùgno 2021.
- ↑ (IT) Ligüia in festa- Naxin, in sce liguriainfesta.com. URL consultòu o 9 zùgno 2021.
Àtri prugètti[modìfica | modìfica wikitèsto]
- Wikimedia Commons a contêgne di files in sce Naxin
vec_Latn lij_Latn srd_Latn lij_Latn srd_Latn lij_Latn srd_Latn lmo_Latn srd_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn srd_Latn srd_Latn vec_Latn srd_Latn lij_Latn srd_Latn srd_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn vec_Latn fur_Latn lmo_Latn srd_Latn lij_Latn srd_Latn lij_Latn srd_Latn lij_Latn lij_Latn srd_Latn lij_Latn srd_Latn srd_Latn lij_Latn srd_Latn lij_Latn srd_Latn lmo_Latn scn_Latn srd_Latn srd_Latn lmo_Latn srd_Latn vec_Latn lmo_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn lmo_Latn lij_Latn lij_Latn srd_Latn lij_Latn