Caffè
O Caffè ò Cafè o l' è unn-a bevànda òtegnûa da-e grànn-e contegnûe in to früto (drupa) d'a ciànta omònnima, che a l'exìste a-o stâto sarvégo in Etiopia. O zennie Coffea, da famìggia de Rubiacee, o comprénde 40 speçie. Fra queste, a Coffea arabica a da o 40% da produçion mondiàle.
Descriçion e stöia[modìfica | modìfica wikitèsto]
A coltivaçion a-o stâto domestego a l'è estéisa a varie regioin de Africa, Arabia, Indie, America Centrale e Meridionale.
E ciànte avieiven un' artessa figna a 6 metri, ma vegnen puee a 2-3 metri pe rénde ciù façile a cüra e a arecugéita di früti. O früto, scimile a l'apparenza a unna çëxa, o se lascia seccä a-o sô (coscidito cafè de Techo do Centroamerica) pe fâ scì che se posse estrae i gren; ma ciü spesso questa operaçion a se fà meccanicaménte. O caffè crûo, se tegnûo a-o sciûto, o se consèrva bén e o miliora co-o ténpo; ma o patìsce l'ùmido, pe vîa da formaçion de móffe. Into mæximo mòddo o va tegnûo lónxi da-e sostànse aromàtiche pe vîa da seu capaçitæ de assorbî di ödùi estrànei.
A bén nòta açion eççitante do caffè a l'è dovûa a-a caffeinna (chimicaménte parlàndo a caffeìnna a l'é 1,3,7 trimetilxantina).
Torrefaçion[modìfica | modìfica wikitèsto]
Pe êse bevûo comme bevànda, o caffè o va brustolîo (= torrefæto), ségge pe svilppâ l'aröma che pe rénde sölobili çerti conponénti. O cafè brustolîo (= tostæto) o diventa de cô marròn (o gran crüo o l'è verde), o diminuisce de peiso da-o 15 a-o 20% e o l'aumenta de volümme. L'aspetto de in bon cafè brustolîo (= torrefæto) o deve êse brilànte, a conscisténsa dûa; e grànn-e remesciæte dévan êse "sonöre".
Tîpi de cafè[modìfica | modìfica wikitèsto]
I tîpi de cafè pìggian o nómme da-e localitæ de proveniença. I mægio son quélli etiòpichi, seguï da-o Moka coltivòu specialménte in Arabia. De òrìgine aziàtica l'è: Malabar, Borneo, Giava; in America o paise produtô prinçipâ l'è o Braxî da-o quæ vêgne o Rio, o Santos, o Parà, o Bahia e vari âtri.
Véddi ascì[modìfica | modìfica wikitèsto]
Colegaménti esterni[modìfica | modìfica wikitèsto]
- Wikimedia Commons a contêgne di inmàgine ò di âtri files in sce Caffè
ita_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn lij_Latn srd_Latn lij_Latn srd_Latn lij_Latn srd_Latn srd_Latn lij_Latn