•Yaa ngi mel ni ku ñu dénk mu war a wattu tolluwaayu nit ñi ci àdduna si ba naan : « Nit ñi ci àdduna bi ñoo bare ba seen i itte maneesu koo faj, war tax fàww ñu wàññi leen rawati na nun Afrig », nga ni : manunoo am ab dund ak mbëj mbaate am ndox añs mu doy ndare nu wàññi ni nuy jure nun saa-afrig yi.
• Nee nga it réew mi li mu soxla ci mbëj am na ko waaye dañu koy yàqate (maanaam ni ñu koy jëfandikoo moo baaxul) kan moo koy yaq ? Xanaa du baadoola bi yor ñaari làmp ak benn wuppukaay ak ub tele te bu tontu li ñëwee tollu ci 6000 f am njëg lu mu ko faye të ko. Xam naa booba fàtte nga màkkaan ak campeef yii nga taxawal te amaluñu réew mi benn njariñ lu dul salax as néew li nu ame ci koom.
• Wax nga ci mbirum Barsaa-barsàq, ne : dañuy dem foofa di witt soraas ak ay pom, mu mel ni danga leen koo xeebal, ci saa si lu matul ñeenti simili nga dellusi ci ag ug ngaaral ne : Dangaa bëgg ñu defe ko niki ay nooraan… (maanaam ñu am ay pas ak waa réewi Órob yi ci ñaar ba ñetti weer bu ko defee lawax yi dem di ci ag yoona wéy di « witti »…).
Kon dangaa bëgg a lootaabeel sa bopp tukki bi ba mën a joti ca koppar ya cay ruuse te nanguwoo koo bàyyee ak ña cay sonn ak ñàkk seen ug njaboot.
Xanaa lii kon mooy doon golo di bey baabun dunde? Muy wax-weet ci jenn jamono.
Nga yokk ci sax lu gënatee yées, muy : ag xeetal (boddikoonte xeet) ngir dàccloo lawax yiy dem ci mbëkk mi ci ne dëkk ya ñu jëmm ay way-xeetal lañu, moo ne de jamono ju ne yaa ngay dem foofa di fa teewal réew mi mbaa Afrig te mësoo koo ŋaaŋ ca seen kam.
1
• Lu jëm ci njàngalem sëy ci jàngu yu suufe yi : « Nga ni réewum Senegaal du ko mas a nangu… Te ‘l’UNESCO’ amul lenn lu mu nu mën a ga »
Xanaa danga noo jàppe ay xale walla ñu amul ay xel.
*Ndaje ma amoon fa Mbuur *Géej te l’UNESCO’ lootaabe woon ko, lu ko taxoon a jóg?*
Lu tax ña fa teewon wax lu wuute ak lii nga wax yaw ak sa jëwriñ ji yore njàng mi?
Nee nga it : » Senegaal toqug soroj mbaa gil génnagu fi » te moo ne la dale atum 2004 ba tey ñoo ngi ŋacc gil ga foofa ca Ngajaga.
• Ba tey nga it ñakk yi dinañu dikk, te ñi ciy àddu di wër tele ak rajo yi, di def ay leeral ak ay yeete ci ña ko sos nu ñu ko defaree ak la mu man a indil nit ñi koy jëfandikoo ci ay gàllankoor yu ñu xaarul woon, dañoo war a noppi. Moo xam ñu leen di tudde ay amadagunduŋ, ay fajkatub mbaate ay garabalkat.
Li ma lay laaj mooy, kañ la ab ma-xam-suuf ci àddina ëpp xam-xam ub paj fajkat ya ko jàngi woon? Rawati ana ñoo xam ne sax seen xam-xam ci paj ci wàll gii jëm di jàngoro yu gaaw a wàlle yi « nga ni waruñu cee wax« ?*
• Yaa ne it : » Doo wax ci wayndare yi la campeef yi ñu dénk saytu ak càmbar yoriinu koppari réew mi jébbal, ndax gisóo ci benn bu ci am solo bu jar nga ciy taxaw mbaate ñu ciy dem ci yoon « .
Lii nag mooy firdeel ne dëgg-dëgg ci nguurug jaay-doole ak yaa ma neex lanu nekk, muy làq doom dóor doom. Wuute lool ag la nga nu digoon ne doo làq cig njubadi dinga doon njiitu réew mom ñépp ngay yemale ñi ànd ak yaw ak ñi la faralu ngay yemale.
Moo ne de bu doon ci say wujji pólotig la jëm yet wi dal na bu yàgg mbirum Xalifa Sal doy na ci ag niral.
Téeméeri tamñareet ak juróom-ñett (108) ya ñu luubal ca « poste » te ñu tudd ca Sire Ja, fanweeri tamñareet ak juróom-ñett (38) ya ne mërr ca « domaine » bu Tëngéej te ka ñu ci tuumaal di Maamur Jàllo, batay ñaar-fukki tamdareet ak juróom-ñent (29) yoy meññet yi ak Mbay Njaay jarul teg ci yoon, ba ci mbirum « Coud » ma ak Umar Ñebbe jarul yóbbu yoon Sëñ Maki?
• Ñetteelu kay gi nga ne : » La nga waxoon daaw nga ci waaxaat ren » Bu dee coow li ciy judd nag jamono jii, amaloo ko solo. Te daaw de danga ne woon : « wax ci jotagul, te ñi nga àndal mayoo ci kenn mu ciy àddu « . Mu mel ne nag bañoo ku ci wax waaye ku wax ne sañoo ko ngay bañ ndax gis nañu ñu bari ci ñi fare ak yaw ku ci ne amoo sañ-sañu laajaat baatu askan wi nga dàq ko, manees cee tudd nu mel ne : Mustafaa Jaxate ak Musaa Jóob añs… Te booba ba leegi noo ngi gis ñi lay jàppale naan am nga ci sañ-sañ te dara fekku leen ci.
Wax nga ci mbiru « Franc CFA » nee : » Bu nu neexee tuddee ko mbott mbaa mbonaat, yabaate manut weesu jii wax, ci ku tollu ni njiitu réew. Du yéen a nu digoon ni dinanu taqalikoo ak xaalis bu bon bii balaa noo atum 2020 noo ngi ci 2021 ba leegi gisagunu « Eco » indiwoo tontu ci lu nit ñi man a dégg, xanaa di wax waxi mbott a kii mbonaat.
Li nuy laaj ba tey mooy sunu xaalisub bopp, bu nuy defare fii, di ko dencal sunu bopp ci sunuy bànk, di ko saytul sunu bopp itam, sañ koo jënd ak a jaaye njëg gu nu soob, mu man a dëppoo ak sunum koom. Bëggatunu ci benn loxob doxandeem.
• Ngardàjjoo teley réew mi lu tollu ci ñaari waxtu ngir rekk bañ ku la tontu mbaa ku def ay njañse mbaa lootaabe ay béj ginnaaw gi niki nu ko xame woon mu doonoon lu daan taaraal domokaraasi ci réew mi ak ug yemele ci nees di séddalee xibaar ci askan wi. Boole ko ag di xuppe ak dànkaafu ay tele ay ak rajo ndax rekk la nga jàpp ne ànduñu ak yaw. Ana « CNRA » mi ñu dénk caytu ndoxiinu caabal yi ci réew moo mii nga xam ne saa su ne mu ngi génn ay bataaxeli artu dem sax bay egg ci dakkal yënguy yenn ci ay kër bi ci mujj di « Sentv ak Walftv », ci ndeetel at mii nu nekk.
Yemoo ci loolu sax waaye dem ba egg ci di fey ngir ñu jàllaleel la sa jataay boobu muy luy jar njëg gu yékkatiku ci jibay réew mi. Tànn say saabalkat ak laaj ya ñu lay laaj, ana maandu? ana dëggu?
Yaw njiitu réew mi ragalal Yàlla « Diiskuur a laa nasiyoŋ »
•Yaa ngi mel ni ku ñu dénk mu war a wattu tolluwaayu nit ñi ci àdduna si ba naan : « Nit ñi ci àdduna bi ñoo bare ba seen i itte maneesu koo faj, war tax fàww ñu wàññi leen rawati na nun Afrig », nga ni : manunoo am ab dund ak mbëj mbaate am ndox (… añs) mu doy ndare nu wàññi ni nuy jure nun saa-afrig yi.
• Nee nga it réew mi li mu soxla ci mbëj am na ko waaye dañu koy yàqate (maanaam ni ñu koy jëfandikoo moo baaxul) kan moo koy yaq ? Xanaa du baadoola bi yor ñaari làmp ak benn wuppukaay ak ub tele te bu tontu li ñëwee tollu ci 6000 f am njëg lu mu ko faye të ko. Xam naa booba fàtte nga màkkaan ak campeef yii nga taxawal te amaluñu réew mi benn njariñ lu dul salax as néew li nu ame ci koom.
• Wax nga ci mbirum Barsaa-barsàq, ne : dañuy dem foofa di witt soraas ak ay pom, mu mel ni danga leen koo xeebal, ci saa si lu matul ñeenti simili nga dellusi ci ag ug ngaaral ne : Dangaa bëgg ñu defe ko niki ay nooraan… (maanaam ñu am ay pas ak waa réewi Órob yi ci ñaar ba ñetti weer bu ko defee lawax yi dem di ci ag yoona wéy di « witti« …).
Kon dangaa bëgg a lootaabeel sa bopp tukki bi ba mën a joti ca koppar ya cay ruuse te nanguwoo koo bàyyee ak ña cay sonn ak ñàkk seen ug njaboot.
Xanaa lii kon mooy doon golo di bey baabun dunde? Muy wax-weet ci jenn jamono.
Nga yokk ci sax lu gënatee yées, muy : ag xeetal (boddikoonte xeet) ngir dàccloo lawax yiy dem ci mbëkk mi ci ne dëkk ya ñu jëmm ay way-xeetal lañu, moo ne de jamono ju ne yaa ngay dem foofa di fa teewal réew mi mbaa Afrig te mësoo koo ŋaaŋ ca seen kam.
1
• Lu jëm ci njàngalem sëy ci jàngu yu suufe yi : « Nga ni réewum Senegaal du ko mas a nangu… Te ‘l’UNESCO’ amul lenn lu mu nu mën a ga »
Xanaa danga noo jàppe ay xale walla ñu amul ay xel.
Ndaje ma amoon fa Mbuur Géej te l’UNESCO’ lootaabe woon ko, lu ko taxoon a jóg?
Lu tax ña fa teewon wax lu wuute ak lii nga wax yaw ak sa jëwriñ ji yore njàng mi?
Nee nga it : » Senegaal toqug soroj mbaa gil génnagu fi » te moo ne la dale atum 2004 ba tey ñoo ngi ŋacc gil ga foofa ca Ngajaga.
• Ba tey nga it ñakk yi dinañu dikk, te ñi ciy àddu di wër tele ak rajo yi, di def ay leeral ak ay yeete ci ña ko sos nu ñu ko defaree ak la mu man a indil nit ñi koy jëfandikoo ci ay gàllankoor yu ñu xaarul woon, dañoo war a noppi. Moo xam ñu leen di tudde ay amadagunduŋ, ay fajkatub mbaate ay garabalkat.
Li ma lay laaj mooy, kañ la ab ma-xam-suuf ci àddina ëpp xam-xam ub paj fajkat ya ko jàngi woon? Rawati ana ñoo xam ne sax seen xam-xam ci paj ci wàll gii jëm di jàngoro yu gaaw a wàlle yi « nga ni waruñu cee wax »?
• Yaa ne it : » Doo wax ci wayndare yi la campeef yi ñu dénk saytu ak càmbar yoriinu koppari réew mi jébbal, ndax gisóo ci benn bu ci am solo bu jar nga ciy taxaw mbaate ñu ciy dem ci yoon « .
Lii nag mooy firdeel ne dëgg-dëgg ci nguurug jaay-doole ak yaa ma neex lanu nekk, muy làq doom dóor doom. Wuute lool ag la nga nu digoon ne doo làq cig njubadi dinga doon njiitu réew mom ñépp ngay yemale ñi ànd ak yaw ak ñi la faralu ngay yemale.
Moo ne de bu doon ci say wujji pólotig la jëm yet wi dal na bu yàgg mbirum Xalifa Sal doy na ci ag niral.
Téeméeri tamñareet ak juróom-ñett (108) ya ñu luubal ca « poste » te ñu tudd ca Sire Ja, fanweeri tamñareet ak juróom-ñett (38) ya ne mërr ca « domaine » bu Tëngéej te ka ñu ci tuumaal di Maamur Jàllo, batay ñaar-fukki tamdareet ak juróom-ñent (29) yoy meññet yi ak Mbay Njaay jarul teg ci yoon, ba ci mbirum « Coud » ma ak Umar Ñebbe jarul yóbbu yoon Sëñ Maki?
• Ñetteelu kay gi nga ne : » La nga waxoon daaw nga ci waaxaat ren » Bu dee coow li ciy judd nag jamono jii, amaloo ko solo. Te daaw de danga ne woon : « wax ci jotagul, te ñi nga àndal mayoo ci kenn mu ciy àddu « . Mu mel ne nag bañoo ku ci wax waaye ku wax ne sañoo ko ngay bañ ndax gis nañu ñu bari ci ñi fare ak yaw ku ci ne amoo sañ-sañu laajaat baatu askan wi nga dàq ko, manees cee tudd nu mel ne : Mustafaa Jaxate ak Musaa Jóob añs… Te booba ba leegi noo ngi gis ñi lay jàppale naan am nga ci sañ-sañ te dara fekku leen ci.
Wax nga ci mbiru « Franc CFA » nee : » Bu nu neexee tuddee ko mbott mbaa mbonaat, yabaate manut weesu jii wax, ci ku tollu ni njiitu réew. Du yéen a nu digoon ni dinanu taqalikoo ak xaalis bu bon bii balaa noo atum 2020 noo ngi ci 2021 ba leegi gisagunu « Eco » indiwoo tontu ci lu nit ñi man a dégg, xanaa di wax waxi mbott a kii mbonaat.
Li nuy laaj ba tey mooy sunu xaalisub bopp, bu nuy defare fii, di ko dencal sunu bopp ci sunuy bànk, di ko saytul sunu bopp itam, sañ koo jënd ak a jaaye njëg gu nu soob, mu man a dëppoo ak sunum koom. Bëggatunu ci benn loxob doxandeem.
• Ngardàjjoo teley réew mi lu tollu ci ñaari waxtu ngir rekk bañ ku la tontu mbaa ku def ay njañse mbaa lootaabe ay béj ginnaaw gi niki nu ko xame woon mu doonoon lu daan taaraal domokaraasi ci réew mi ak ug yemele ci nees di séddalee xibaar ci askan wi. Boole ko ag di xuppe ak dànkaafu ay tele ay ak rajo ndax rekk la nga jàpp ne ànduñu ak yaw. Ana « CNRA » mi ñu dénk caytu ndoxiinu caabal yi ci réew moo mii nga xam ne saa su ne mu ngi génn ay bataaxeli artu dem sax bay egg ci dakkal yënguy yenn ci ay kër bi ci mujj di « Sentv ak Walftv », ci ndeetel at mii nu nekk.
Yemoo ci loolu sax waaye dem ba egg ci di fey ngir ñu jàllaleel la sa jataay boobu muy luy jar njëg gu yékkatiku ci jibay réew mi. Tànn say saabalkat ak laaj ya ñu lay laaj, ana maandu? ana dëggu?
Yaw njiitu réew mi ragalal Yàlla te xam ne doole joo am ba di ko jaay yëgal ni ju ni toll ci sa moroom la bawoo, te bis dina dikk nga ñàkk ko ba foog ni masoo koo ame.àlla te xam ne doole joo am ba di ko jaay yëgal ni ju ni toll ci sa moroom la bawoo, te bis dina dikk nga ñàkk ko ba foog ni masoo koo ame.
wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn unk wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn unk wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn