Ku faj sa tasyoŋ, sàmm sa yóor
Ci kàddu yu gàtt yii lees tënke jukki biy ñëw, Profesëer Amadu Galo Jóob bind ko ci «Orange info », Soxna Aram Faal tekkil leen ko ci wolof (Professeur Amadou Gallo DIOP, Faculté de Médecine, CHU Fann , Université Cheikh Anta Diop de Dakar).
AVC - Yóor gu jékki-jékki maral jàpp ko « Accident Vasculaire Cérébral (AVC) »
06 sulet 2009
AVC «Accident vasculaire cérébral », tur wi de nit ñaa ngi koy bëgg a miin ci kër yi, ndax bare na nit ñoo xam ne ci moom la Yàlla jaarale seenug faatu mbokk mbaa seenug tële, ñu paraaliise, mënaluñu seen bopp dara.
Lan moo di AVC ?
Jàngoro la juy jékki-jékki ne jaas, fekk am na yàqu-yàqu bu tax ba deret ji yegsiwul ci yóor gi. Ñàkk a yegsi googu, mën naa sababoo ci ñàkkug ngelaw « oxygène » (AVC «ischémique»), mbaa ci solom yu toj (AVC biy nàcc «hémorragique»). Loolu lees bëgg a leeral.
1. AVC «ischémique», maanaam AVC bu ñàkk ngelaw («oxygène»)
Su fekkee ne arteer yi « artères » maanaam solom yiy yóbbu deret ji ci yóor gi dañu fatt ndax kolesterol walla weneen xeetu bon-bon, loolu mooy indi AVC «ischémique», maanaam AVC bu ñàkk ngelaw. Nanu xam ne, deret ji biir solom yi jëm ci yóor gi dafa ànd ak ngelaw «oxygène» te ngelaw loolu mooy dundal yóor gi, kon bu deret ji yegsiwul, ngelaw li yit du yegsi, su ko defee yóor gi du am lu ko dundal.
2. AVC biy nàcc («hémorragique»)
Su fekkee ne solom yi dañu toj (ndax àttanuñu dooley deret ji, mbaa leneen lu ko sabab), deret ji dafay walangaan, looloo indi nàcc-nàcc bi, ba tax ñu tudde jàngoro jooju AVC biy nàcc («hémorragique»).
Nit ñan ñoo gën a aawlu ci AVC ?
Ñan ñoo gën a aawlu : tóxkat yi, ñi ame jabet ak tasyoŋ te fajuwuñu, boroom yaram yi, ñi dëkke toog benn béréb, bañ a dox yëngal seen yaram, ñiy lekk ñam yu niin yi, yu saf xorom lool, mbaa suukar, jigéen ñiy jël doom yiy soreyàntool njur te toppuñu ndigalu doktoor… Mën naa dal yit ndaw ñoo xam ne waxu «angine» da leen a yab te kenn faju ko ni mu ware. Bu yàggee mën naa jàpp xol bi, mu mujje AVC.
Ana màndarga yi ?
Màndarga yi dañuy niru lu ñàkk solo, jékki-jékki feeñ, jékki-jékki demal seen bopp, naka noonu : mënoo yëngal sa loxo, mbaa doo ci am benn yëg-yëg, ba yàgg mu deñ, walla nga bëgg wax, baat yi duñu génn diiru ay simili, walla bët bi lëndëm diir bu gàtt, walla mu mel ni ay sanqaleñ ñooy dox ci sa genn-wàllu xar-kanam mbaa përëg, ba yàgg lépp deñ, walla miir mu metti jàpp la, ba yàgg mu deñ, walla nopp yi mel ni lu fatt, déggoo dara, walla nga toog ay minit yu, dafa mel ni nekkoo fi…
Lan nga war a def ?
Màndarga yi, ñaare, dañu leen di sofental, waaye su amee loo ci yëg, yëgati ko, li la war moo di seeti doktoor, wax ko sa tawat, mu def li ci war. AVC dees ciy teel a fagaru, doore ko ci ni ngay dunde bés bu ne, bàyyi tere yi (tóx, yaram wu yokku, ñam yu saf lool xorom ak suukar…) topp santaane yi (yëngal sa yaram, di dox, topp sa resimu jabet soo ko amee, teel a faju ci jépp jàngoroy xol…).
Yóbbal bii la la OSAD indil, yow mi bëgg a fagaru ci tasyoŋ
Moytul yàpp wu duuf, moo xam wu xar la mbaa wu nag, taamul ganaar ak jën. Ci lu jëm ci toggin wi, wàjji (lakk ci furno) moo gën saaf yàpp ak ganaar ci diwlin mbaa fiiriir jën wi. Ganaar gi nag, laata nga koy lekk, dangay dindi der bi.
Garabu tasyoŋ, soo ko xasee tàmbali, waroo jékki-jékki rekk bàyyi ko te amoo ci ndigalu doktoor
wol_Latn wol_Latn wol_Latn ace_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn wol_Latn