Georg Friedrich Haendel
Georg Friedrich Händel (yaa Handel yaa Haendel) kɛ wendu lɩzɩyʋ nɛ soo luɖu sɔsɔ nɔɔyʋ. Ɛkɛ Caama tʋ nɛ ɛpɩsɩ ɩŋglɩsɩ tʋ. Palʋla-ɩ kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ nadozo (23) n̄ɩŋgʋ wiye lɛlaɣ fenaɣ taa kɛ pɩnaɣ 1685 taa kɛ Halle tɛtʋ taa.
Ɛsɩba efemiye hiu nɛ naanaza (14) n̄ɩŋgʋ wiye kɛ ɖomaɣ fenaɣ taa kɛ pɩnaɣ 1759 taa kɛ Westminster tɛtʋ taa. Ɖajaa Haendel ɛnʋ, nabʋyʋ taa lɛ, halɩ nɛ sɔnɔ afema anɛɛ yɔ a-taa mbɩ yɔ, ɛzɩma ɛnʋ sɩzɩ ɛkpaɣ ɛ-tɩ pilim nɛ ɛɖʋ minziiki baroque taa yɔ, ɛnʋ kɛna ɛyʋ weyi kamaɣ yɔɔ yaa tɩna yɔɔ yɔ kɩ-hɔɔlʋʋ taa.
Ɖajaa Jean Sébastien Bach minziiki hɔɔlʋʋ yɔ kɛ ɛwɛna. Palʋla-ɩ nɛ pasɩɣzɩ lɔŋ yaa pɛkpɛlɛkɩ lɔŋ kɛ Saxe egeetiye yaa lone kʋɖʋmɖɩyɛ nɖɩ ɖɩ-taa. Ɖɩtɩlɩ ɖɔɖɔ size ɛcaɣ fenasɩ nasɩyɛ ɖɔɖɔ pazɩɩ kɛ Hambourg tɛtʋ yaa egeetiye taa.
Peeɖe ɛkʋyɩ naa nɛ, ɛɖɛ ɛcaɣ Itaalii ɛjaɖɛ taa ɖenɖe pajalayɩ kajalaɣ yaa kaanaɣ mayaɣ labʋ yɔ. Peeɖe ɖɔɖɔ ɛlaba nʋmɔʋ ɖɔm tʋmɩyɛ. Itaalii ɛjaɖɛ taa lɛ, ɛlaba pɩnzɩ naadozo nɛ ɛpɩsɩ ɛkɔɔ egeetiye yaa lone nɖɩ payaɣ-ɖɩ size Hanovre yɔ ɖɩ-taa. Ɖɩ-taa ɛkʋyɩnaa nɛ ɛɖɛ ɛcaɣ kam kɛ ɩŋglɩsɩ ɛjaɖɛ tɛtʋ taa.
Ɖajaa Georg Friedrich Haendel cɛyɩ ɛ-tɩ kpem nɛ, ɛ-tʋma labʋ taa payɩ lɛ, eyozi ajɛɛ sʋsɔnaa nayɩ tɛ sɔnzɩ minzikii wɩlɩtʋ sʋsɔtʋ. Ajɛɛ ana yɔ : Itaalii ɛjaɖɛ nɛ, Caama n̄ɩnɖɛ nɛ, Iŋglɩsɩ ɛjaɖɛ nɛ, pɩtasɩna Fransɩ n̄ɩnɖɛ.
Haendel kɛ minzikii kɩpaŋkʋ tʋmɩyɛ laɖʋ sʋsɔ weyi ɛlakɩ Orɩgɩ nɛ, klavɛsɛɛ panaalɛ pɛtɛ minzikii yɔ. Pʋyɔ lɛ, pɩnzɩ ɛzɩ hiŋ niidozo nɛ kagbanzɩ mbɩ yɔ, ɛgbaɣ ɛ-tɩ pilim nɛ ɛlakɩ opera ɖeke tʋmɩyɛ koŋ kɛ Itaalii ɛjaɖɛ tɛtʋ taa.
Pʋwayɩ kɛ ɛlɩza oratoriyo nɛ ɛmʋʋ nimiye sɔsɔyɛ naɖɩ-ɩ kɛ Iŋglɩsɩ ɛjaɖɛ yɔɔdaɣ taa. Peeɖe ɛpɩsa wɩlɩyaa taa wɩlɩyʋ nɔɔyʋ weyi paakpɛzʋʋ nayɩ kaʋ yaa paakpɛʋ nɛyɩ kaʋ yɔ kɛ ɛwɩlɩtʋ hɔɔlʋʋ taa yɔ.