Auguste nɛ Louis Lumière
Ɖalaa panɛ : Auguste Marie Louis Nicolas Lumière nɛ Louis Jean Lumière kɛ ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ size Fransɩɩ ɛjaɖɛ yɔ ɖɩ-taa piya yaa ɖɩ-tɛtʋ taa mba. Pɛkɛ abalaa tadaŋ tɩnaa. Pʋtɔbʋʋ size peyeba pa-tandaŋ. Palʋla ɖajaa Auguste Marie Louis Nicolas Lumière nɛ pɩcɔ palʋlɩ ɖajaa Louis Jean Lumière. Pʋtɔbʋʋ size kɔɔnɔɔ yaa kajalaɣ tʋ kɩla naalɛ tʋ nɛ pɩnzɩ naalɛ.
Pɩlaba ɖɩɖɔkʋʋ size, ɖajaa Auguste Marie lɛɣya wɩsɩ naʋ kɛ ɖajaa Louis Jean. Palʋla ɖajaa Auguste Louis Lumière kɛ aloma fenaɣ taa kɛ efemiye yaa kɩyakʋ hiu nɛ nakʋ n̄ɩŋgʋ (19) wiye kɛ pɩnaɣ 1862 n̄ɩŋga taa. Egeetiye yaa lone nɖɩ ɖɩ-tɛtʋ taa palʋla-ɩ yɔ payaɣ size Besançon tɛtʋ kɛ Fransɩ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa peeɖe.
Ɛsɩba ɖomaɣ fenaɣ taa kɛ efemiye yaa kɩyakʋ hiu (10) n̄ɩŋgʋ wiye kɛ pɩnaɣ 1954 n̄ɩŋga taa. Fransɩ ɛjaɖɛ taa peeɖe ɖɔɖɔ ɛsɩba Lyon tɛtʋ egeetiye taa.
Pɩkasɩnɛ ɖajaa Louis Jean Lumière ɛlɛ lɛ, aloma fenaɣ taa ɛzɩ ɛtaabalʋ yɔ ɖɔɖɔ palʋla-ɩ efemiye yaa kɩyakʋ kagbanzɩ (5) n̄ɩŋgʋ wiye kɛ pɩnaɣ 1864 n̄ɩŋga taa. Egeetiye nɖɩ ɖɩ-taa palʋla-ɩ yɔ, nɖɩ lɛ Besançon, ɛ-taabalʋ egeetiye kɩlʋlʋyɛ ɖɔɖɔ kɛlɛ kɛ Fransɩ ɛjaɖɛ taa peeɖe ɖɔɖɔ. Ɛsɩba mɩsɩkʋm fenaɣ taa kɛ efemiye yaa kɩyakʋ loɖo (6) n̄ɩŋgʋ taa kɛ pɩnaɣ 1948 n̄ɩŋga taa.
Tɛtʋ ndʋ payaɣ-tʋ size Bandol yɔ, tɩ-taa ɖajaa Louis Jean ɛnɛ ɛsɩba, tɛtʋ ndʋ tɩ-wɛ egeetiye nɖɩ payaɣ-tʋ size Var ɖɩ-taa. Ɖalaa panɛ : Auguste Marie nɛ Louis Jean ɛnɛ, pa-naalɛ pɛkɛ, pana n̄aɣyaa sɔsaa nɛ tamaɣsɩ lɩzɩyaa sɔsaa nabayɛ siŋŋ kɛ sɩmtʋ yaa tɩlɩtʋ nʋmɔʋ taa kɛ Fransɩ ɛjaɖɛ taa. Kʋɖʋma mba pɛkɛ ɖɔɖɔ, tʋma ndɩ ndɩ sɔsɔnaa laɖaa ɖɔɖɔ kɛ pɛ-ɛjaɖɛ Fransɩ nɖɩ ɖɩ-taa peeɖe.
Ɖalaa panɛ, pa-tʋma ana a-yebena nɛ papɩsɩ yaa pɛkɛ waza tʋmalaɖaa siŋŋ kɛ caanaʋ yaa kɩbɩnjaazɩ kɛlɛm kɛlɛm waa tʋmɩyɛ ɖɩlaɖɛ taa. Pɛkɛ ɖɔɖɔ, kɩlɛmɩŋ lɩzɩyaa sɔsaa. Nabʋyʋ taa lɛ samaɣ yaa sakɩyɛ tɔŋ wɛ yaa yawɛ size mʋndʋsʋʋ yaa n̄alɩmɩyɛ tɩnaa.
Mʋndʋsʋʋ ɛyaa panɛ, pa-caa kʋɖʋm. Pa-caa ɛnʋ payaɣ size Antoine Lumière. Pa-caa kɛ sɛmɩŋ tayʋʋ nɛ kɛlɛm kɛlɛm waa tʋmɩyɛ laɖʋ sɔsɔ nɔɔyʋ. Palʋla-ɩ lakɩŋ fenaɣ taa kɛ efemiye yaa kɩyakʋ hiu nɛ naadozo (13) kɛ pɩnaɣ 1840 n̄ɩŋga taa. Egeetiye nɖɩ ɖɩ-taa palʋla-ɩ yɔ, nɖɩ lɛ Ormoy egeetiye kɛ Haute-Saône tɛtʋ taa.