Kuubaa
Kuubaa ɛjaɖɛ kɛna tɛtʊ ñabɩ ndʊ lɩm cɔ-tʊ kpɛɛɛ nɛ pɩta yɔ nɛ tɩwɛ Karayiibi tɛtʊ taa. Kuuba wɛna tɛtʊ ndʊ payaɣ se Antiyi yɔ tɩ-hayʊ kɩŋ nɛ tɩñɔtɩna Karayibi, Mɛkɩsɩɩki lɩm cɔlɔnɛ Atɩlantiiki lɩm. Hadɛ kiŋ lɛ, pɩwɛna Etaaasuunii nɛ Bahamasɩ; wɩsɩ dɩlɩyɛ taa lɛ Mɛkɩsiikɩ ɛjaɖɛ. Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kpem lɛ tɛtʊ ñabɩ ndʊ lɩm cɔɔ nɛ pɩta nɛ payaɣ-tʊ se Tuuriki nɛ Kayiki yɔ piyele hzyʊ kɩŋkpataa lɛ, Kayɩmansɩ nɛ Camayiki.
Karayiibi taa lɛ, Kuubaa wɛna naalɛ ɖeɖe yee pɔcɔŋna ɛyaa ɖɔʊ taa kɔ yɔ. Peeɖe ɛya kpɛndɩ 11 241 161 nɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ hɩɖɛ kɔyɔ Haavanɩ. Kʊnʊ ŋgʊ pɔyɔɔdɩɣ yɔ lɛ ɛsɩpaañɔɔlɩ pɩsaɣ pe-liidiye kʊtɔɔyɛ lɛ kuuba peeso nɛ kuubaa peeso liidiye kʊyɔkɩyɛ.
Kuubaa tɛtʊ kɑakɛna tɛtʊ ndʊ Ɛspaañɔlɩ ɛjaɖɛ kakpacaɣ ɖooo pinzɩ1492 nɛ pɩkɔɔ pɩsɩɩna pɩnaɣ 1898 yɔ. Pʊwayɩ lɛ Etaazuuni pɩkɔɔ pɩsɩɩna agoza fenaɣnɛɛlɛ pɩnaɣ 1902. Carlos Manuel de Céspedes kaakɛna weyi ɛkɩla lubu nɛ Kuubaa pɩzɩ nɛ kɩhɛɛna kɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ yɔ.