Marco Polo
Marco Polo kɛ ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ size Itaalii yɔ ɖɩ-taa pɩɣa yaa ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-tɛtʋ taa tʋ. Ɛkɛ abalʋ weyi ɛwɛna tandaʋ siŋŋ kɛ ɛ-tamaɣ tɛɛ yɔ. Salaŋ fenaɣ tɛ kɩyakʋ 15 n̄ɩŋgʋ wiye palʋla-ɩ pɩnaɣ 1254 n̄ɩŋga taa. Egeetiye yaa lone nɖɩ ɖɩ-taa palʋla-ɩ yɔ payaɣ size Venise kɛ Itaalii ɛjaɖɛ taa peeɖe.
Ɛsɩba kɔlaɣ fenaɣ taa kɛ efemiye nutozo (8) n̄ɩŋgʋ wiye kɛ Itaalii ɛjaɖɛ taa peeɖe kɛ e-egeetiye kʋlʋlɩyɛ kʋɖʋmɖɩyɛ nɖɩ payaɣ size Venise yɔ, ɖɩ-taa peeɖe kɛ pɩnaɣ 1324 n̄ɩŋga taa. Ɛsɩkaɣ lɛ, ɛkawɛna pɩnzɩ hiŋ loɖo nɛ nakʋ mbɩ yɔ. Ɖajaa Marco Polo ɛnɛ, ɛkɛna tadɩyɛ tʋ yaa wendu pɛdɩyʋ sɔsɔ nɔɔyʋ kɛ Itaalii ɛjaɖɛ tɛtʋ taa. Ɛ-hɩɖɛ sɛwa nɛ ɖɩ-tɛ ɖɩkʋyɩ siŋŋ kɛ takayaɣ kanɛ kɔyɔ : Camɩyɛ samm labʋ takayaɣ (Livre des merveilles). Ɛn̄ɩnʋʋ tɔm pama takayaɣ kanɛ kan̄ʋʋ yɔ.
Takayaɣ kanɛ, ŋga sɩnana n̄ɩnɩyaa nɛ patɩlɩ Azii ɛjaɖɛ tɛtʋ anasaayɩ waa tɛ ɛjaɖɛ tɛtʋ sɔsɔ tʋ taa. Pʋyɔɔ peeɖe wabɩtʋ sɔsɔ tʋ lɩnaɣ ɖɔɖɔ kpem. Ɛ-caa payaɣ size Niccolò nɛ e-ekpele lɛ Maffeo. Ɛ-nawɛ pakʋyɩna nɛ pɛɖɛ powolo Azii ɛjaɖɛ tɛtʋ taa. Peeɖe, Marco polo nɛ ɛ-caanaa mba, paɖʋwaa lɩm kɛ Mɔŋgɔlɔ (mongol) ɛjaɖɛ tɛtʋ taa wiyao sɔsɔ ɖajaa Kubilai Khan.
Ɛlaba ɛwadɩyɛ cɔʋʋ kpɛɛɛ kilimuu tʋmɩyɛ pɩnzɩ nɛɛlɛ nɛ loɖo yaa hiu naalɛ nɛ loɖo. Ɛwɛna piya naadozo, sɩ-tɩŋga pɛlaa ɖeɖeke. Tovonum taa lɛ, ɛtɛkɛ anasaayɩ waa tɛ ɛjaɖɛ taa kɔɔnɔɔ tʋ yaa kajalaɣ pɩɣa ŋga kowoba yaa kɛn̄ɛlaɣ nɛ katalɩ Siini ɛjaɖɛ taa. Mbʋ yɔ, ɖajaa sɔsɔ Christophe Colomb kɛna kajalaɣ tʋ kɛ kedeŋa kpeekpe yɔɔ cɔyʋ. Ɛlɛ ɖajaa Marco polo tʋma kpaɖa pazɩ kɔɔnɔɔ yaa kajalaɣ tʋ ɛnɛ nɛ nʋmɔʋ woɖaa lalaa.