FRAN PES STORI
Yu Ting Jisas i Bin Stap Tru?
JISAS i no wanpela man i gat planti mani na biknem. Na em i no gat wanpela haus bilong em yet. Maski i olsem, ol tok em i skulim ol man long en i helpim planti milion man. Olsem wanem? Jisas Krais i bin stap tru? Ol saveman bilong nau na ol saveman bilong bipo i tok wanem?
Michael Grant, em wanpela saveman long i stap bilong ol man long bipo, em i tok: “Taim yumi ritim ol rait i stori long i stap bilong ol man long bipo, na stori bilong ol god em planti man i bin save long en, yumi save bilipim ol dispela tok. Sapos olsem, orait taim yumi ritim Nupela Testamen, i no gat as long yumi gat tupela tingting olsem Jisas i bin stap tru.”
Rudolf Bultmann, em wanpela saveman bilong Nupela Testamen i tok: “I no gat as long ol man i gat tupela tingting long i stap bilong Jisas olsem em i bin stap tru o nogat. Man i gat pasin bilong skelim gut ol samting, em inap luksave olsem Jisas i bin kamapim lotu Kristen, kirap long taim bilong [ol Kristen] long Palestain bilong bipo yet.”
Will Durant, em wanpela saveman na man bilong raitim stori bilong ol samting i kamap long bipo i tok: “Sampela man i no gat bikpela save [ol man bilong raitim Gutnius] i stap long wanpela haptaim na ol i stori long man i gat bikpela save na strong, na em i gat ol gutpela pasin we i kirapim ol man long lukluk i go long em na bihainim pasin bilong em, em narakain samting tru. Stori bilong em i olsem wanpela mirakel na i winim olgeta narapela stori bilong ol Gutnius.”
Albert Einstein, em wanpela Juda, tasol mama i karim em long Jemani. Na em saveman bilong saiens, em i tok: “Mi wanpela Juda, tasol mi gat bikpela laik long save long stori bilong dispela man bilong Nasaret.” Taim ol i askim em sapos em i tingim Jisas olsem wanpela man i bin stap tru long bipo o nogat, em i tok: “Yes, mi no gat tupela tingting! Taim yu ritim ol Gutnius, bai yu luksave olsem Jisas em man tru. Yu inap kliagut tru long ol pasin bilong em. I no gat wanpela stori bilong bipo i kain olsem.”
OL STORI I KAMAPIM WANEM SAMTING?
Ol buk bilong Baibel, em Matyu, Mak, Luk, na Jon, ol i kamapim gut stori bilong i stap na wok autim tok bilong Jisas. Ol man i kolim ol dispela buk olsem ol Gutnius. Na tu, i gat planti buk em ol man i no Kristen i raitim i stori long Jisas.
TASITUS
(Klostu long yia 56 C.E. i go 120 C.E.) Ol man i tingim Tasitus olsem wanpela saveman tru bilong raitim stori long ol samting i kamap long Rom. Wanpela buk (Annals) em i raitim i stori long wok bos bilong Gavman Rom long 14 C.E. i go 68 C.E. (Jisas i dai long 33 C.E.) Tasitus i tok taim bikpela paia i bagarapim Rom long 64 C.E., ol man i tok Empera Nero i as bilong dispela hevi. Tasol Tasitus i tok Nero i sutim tok long ol Kristen na bai em i “haitim dispela tok”. Bihain Tasitus i tok: “Krais, em man ol i kisim nem Kristen long en, em i dai long han bilong Gavena Pontius Pailat long taim Taiberius i stap king.”—Annals, XV, 44.
SUETONIUS
(Klostu long yia 69 C.E. na bihain long yia 122 C.E.) Dispela saveman bilong Rom i raitim buk Lives of the Caesars, na em i stori long ol samting i kamap long taim 11-pela empera bilong Rom i mekim wok bos. Hap bilong buk i stori long Klodius i tokaut long hevi i painim ol Juda long Rom, ating dispela i kamap taim ol i tok pait long Jisas. (Aposel 18:2) Suetonius i tok: “Ol lain Juda i save kros long samting i painim Krais [Kristus], olsem na em [Klodius] i rausim ol long Rom. (The Deified Claudius, XXV, 4) Maski ol man i mekim ol tok kranki bilong sutim tok long Jisas, Suetonius i no gat tupela tingting olsem Jisas i bin stap tru.
PLINI NAMBA 2
(Klostu long yia 61 C.E. i go 113 C.E.) Em man Rom na em i save raitim ol buk, na tu, em i edministreta bilong Bitinia (nau ol i kolim Teki). Em i bin rait i go long Empera Trejan bilong Rom long pasin em bai mekim long ol Kristen i stap long dispela provins. Plini i tok em i traim long fosim ol Kristen long lusim bilip, na em i kilim i dai ol man husat i no bihainim tok. Em i tok: “Ol man i tokaut long ai bilong mi olsem ol i laik bai ol god i ken sori na fogivim ol, na ol i mekim ol ofa bilong wain na gutpela smel bilong lotu long yu . . . Na ol i tok nogut long Krais . . . , mi ting i gutpela mi lusim ol i go.”—Pliny—Letters, Book X, XCVI.
FLAVIUS JOSIFAS
(Klostu long yia 37 C.E. i go 100 C.E.) Em wanpela saveman na pris bilong ol Juda. Em i tok, Anas em wanpela bikpris bilong Juda na em i wok long kisim helpim long ol bikman bilong gavman, “em i bungim ol jas bilong Sanhedrin [Nambawan kot bilong lain Juda] na kisim ol i go long Jems, em brata bilong Jisas, em man ol i kolim em Krais.”—Jewish Antiquities, XX, 200
TALMUT
Buk i gat rait bilong ol rabai bilong ol Juda, em ol i raitim long ol yia namel long 250 C.E. na 510 C.E. samting, i soim olsem ol birua bilong Jisas i save olsem em i bin stap tru. Wanpela rait bilong dispela buk i tok long de bilong “Pasova, ol i hangamapim Yesu [Jisas] bilong Nasaret,” na dispela i stret wantaim tok bilong Baibel. (Talmut bilong Babilon, Sanhedrin 43a, Munich Codex; ritim Jon 19:14-16;) Narapela hap bilong dispela rait i tok: “I no gat wanpela pikinini o sumatin i mas sem long ai bilong ol narapela wankain olsem man bilong Nasaret,” planti taim ol i kolim dispela tok bilong makim Jisas.—Talmut bilong Babilon, Berakoth 17b, futnot, Munich Codex; ritim Luk 18:37.
BAIBEL I KAMAPIM OL EVIDENS
Ol Gutnius i stori long ol samting Jisas i mekim na wok autim tok bilong em, ol i kamapim tu nem bilong ol man, ol ples, na ol i kolim ol det ol samting i kamap, na dispela i soim stret olsem ol dispela samting i bin kamap tru. Wanpela eksampel i stap long Luk 3:1, 2, dispela i helpim yumi long save long taim stret Jon Bilong Baptais, em man i kamap pas long Jisas i kirap mekim wok bilong em.
Luk i tok: “Long namba 15 yia bilong Sisar Taiberius i stap king, Pontius Pailat i stap gavana bilong Judia, na Herot i bosim distrik Galili na brata bilong en Filip i bosim distrik Ituria na Trakonitis, na Lisanias i bosim distrik Abilene, na Anas em i wanpela bikpris na Kaiafas em i hetpris. Na long dispela taim Jon, pikinini bilong Sekaraia, em i stap long ples nating na em i kisim tokaut i kam long God.” Dispela tok bilong Baibel i kamapim klia olsem long yia 29 C.E., “Jon . . . i kisim tokaut i kam long God.”
Ol saveman i kliagut long nem bilong dispela sevenpela man em Luk i stori long en. Tasol sampela man i ting olsem Pontius Pailat na Lisanias i no bin stap tru long bipo. Tasol ol i no save gut long ol tok ol i mekim. Ol olpela rait bilong bipo i kamapim nem bilong dispela tupela bikman, na dispela i soim olsem tok bilong Luk i tru. *
BILONG WANEM EM I BIKPELA SAMTING?
Em bikpela samting long save olsem Jisas i bin stap tru o nogat, long wanem, ol tok em i skulim ol man long en i bin helpim ol. Olsem, Jisas i skulim ol man long rot bilong i stap amamas. * Na tu, em i tokaut olsem wanpela taim bai kamap na ol man bai stap bel isi na amamas, na ol bai stap wanbel aninit long wanpela gavman tasol, em “Kingdom bilong God.”—Luk 4:43.
Dispela nem “Kingdom bilong God” i stret, long wanem, long rot bilong dispela gavman God bai bosim olgeta hap bilong graun. (Revelesen 11:15) Jisas i kamapim klia dispela long beten bilong em olsem: “Papa bilong mipela long heven, . . . Kingdom bilong yu i mas i kam. Laik bilong yu i mas kamap long graun.” (Matyu 6:9, 10) Dispela Kingdom bai mekim wanem long ol man? Skelim ol dispela samting:
Pasin bilong pait na strongpela wok bos bai pinis.—Song 46:8-11.
Pasin nogut, olsem pasin gridi na korapsen bai pinis olgeta, na ol man i no bihainim God, ol tu bai pinis olgeta.—Song 37:10, 11.
Ol manmeri i stap aninit long dispela Kingdom bai amamas long ol gutpela wok ol yet i mekim.—Aisaia 65:21, 22.
Graun bai kamap gutpela gen na kaikai bai pulap tru.—Song 72:16; Aisaia 11:9.
Sampela man inap tok ol dispela samting em driman nating. Tasol yu ting ol man inap kamapim ol dispela samting? Tingim: Maski ol man i kisim bikpela save long ediukesen, saiens, na teknoloji, long nau planti milion man i no stap amamas na ol i no save long samting bai painim ol long bihain. Na long olgeta de yumi lukim olsem i gat hevi bilong mani, ol man i gat wok bos long politik na lotu i mekim nogut long ol arapela, na ol man i gat pasin gridi na korapsen. Tru tumas, wok bos bilong ol man i wok long kamap nogut moa!—Saveman 8:9.
Em bikpela samting long save olsem Jisas i bin stap tru o nogat. * Olsem 2 Korin 1:19, 20 i tok: “Maski i gat hamas tok promis bilong God i stap, olgeta i kamap Yes long rot bilong [Krais].”
^ par. 23 Ol i painim wanpela rait i kamapim nem bilong man i “bosim distrik,” nem bilong em Lisanias. (Luk 3:1) Long taim Luk i raitim dispela buk Lisanias i bosim Abilene.
^ par. 25 Wanpela gutpela eksampel long tok Jisas i skulim ol man long en i stap long Matyu sapta 5 i go 7, planti taim ol man i kolim olsem Bikpela Tok Long Maunten.
^ par. 32 Bilong kisim sampela save moa long Jisas na ol tok em i skulim ol man long en, go long www.jw.org na lukim het tok BIBLE TEACHINGS > BIBLE QUESTIONS ANSWERED.
“Taim ol man i ritim ol Gutnius ol inap save tru olsem Jisas i bin stap.”—Albert Einstein
Kisim Sampela Save Moa
WASTAUA
Jisas i Bin Kirap Bek
—Tru Tru Ol Dispela Samting i Bin Kamap?
Olsem wanem ol Gutnius i kamapim ol tok i tru long stori bilong Jisas?
tpi_Latn tpi_Latn tpi_Latn tpi_Latn tpi_Latn tpi_Latn tpi_Latn tpi_Latn tpi_Latn tpi_Latn tpi_Latn dzo_Tibt tpi_Latn tpi_Latn tpi_Latn tpi_Latn tpi_Latn tpi_Latn tpi_Latn tpi_Latn tpi_Latn tpi_Latn tpi_Latn tpi_Latn tpi_Latn tpi_Latn tpi_Latn tpi_Latn tpi_Latn tpi_Latn tpi_Latn tpi_Latn tpi_Latn tpi_Latn tpi_Latn tpi_Latn tpi_Latn tpi_Latn tpi_Latn tpi_Latn tpi_Latn