Z dowiyn downa jak to wsio ludziska wiedzom goniowały po beskidak rozne kolyndniki ze sopkami, z gwiozdom a pote zaś
przebiyrajce co ik to nazywali dziadami. Duzo juz roznyk pisorzy łopisywało to ciekawe widowisko co sie ino
zachowało na połedniowom strone łod Żywca. Nik do siela nie wiy z kond się to wziyny w tyk wsiak taki cudacne zwyki. Jedni godujom ze to kasik w downyk rokak ludziska w kościele potpatrzeli, inni zas godujom ze łod tyk komedyjantow co to kiesik za downyk rokow po wsiak chłodzowali i przedstawiali przerozne śpasy. Som i tacy co pisom ze zwyk tyn przyseł z Bałkanow bo tam kasik zawidzieli podobne zwyki. Były tez taki głosy pze za hitlerowski wojny Niymcy godali ze to germajski zwyk i nie zawadzali dziadom po wsi gonić. Tak ze nawet wojna tej starodownej tradycje nie z kasyrowała. Tak to widzicie bylejako ty mądre głowy kciały donś do tego z kod się tes ty dziady
we wsiak Beskidu Żywieckigo wziyny. Jo się ta nad tym namyśloł nie byde ale cosik kasik wom powiym jako jo ty dziady widzym i z cym sie to jy bo niewycytając, ktorysik rok zek z dziadami goniowoł a i łod staryk ludzi troche wiym. A zacnymy łod pocontku.
Przysły świytnta Bozego Narodzynio a pote świyntego Scepana. Kie się ino leko przyćmiło na polu to rusali sie kolyndniki.Piyknie
ubrani w nojlepse ubrani jaki było w kufrze.W niektoryk wsiak nosili sopke betlejymskom a zaś w innych gwiozde . Młodzi śli łosobno nie ze starymi. Dzieci po kolyndzie dostawały to na co gospodorza było staj. Łod jednego dostali jajek, łod innego kołoca abo
jaki bukty. Mało kiedy bywało żeby ka jakiego grosa dostały bo i mało komu sie przelywało. Ale wdy sły z uciechom ze łoć do brzuchow na sujom. Zaś starsi kawalery śli juz bogaci, bo sli z muzykom i bardzi licyli na to ze co kany wypijom a na kojcu po tajcujom z pannami. Śli łod chałpy do chałpy i zodnego nie łomijali , bo łokropnom gajbom było jak kogo kolyndnicy minyli i nie przyśli zawinsowaj.Z pocontku zbierało sie ik poru. Nojcynści muzykanty, a pote jak śli łod chałpy do chałpy to zabirali sie śnimi panny, kawalery i kto ka ino kcioł, mog iś jak ino nie był śpikaty. Kolyndowani nojcynści kojcyli u gazdy co mioł nojwiynkom izbe .Tam kojcyło sie to muzykom i tajcowanim casami nawet do rania. Pote przychłodził stary rok i nowy łozpocynało sie goniyni dziadow.
Za dziady zwykle nie lecieli młodzi chłopcy ba kawalery i chłopy dorosłe. Kazdy łod rokow mioł przypisany stroj i maske, i jak przyseł stary rok to wszystko musiało byś piknie po naprawiane żeby sie miyndzy chłopami nie zawstydzij. Kazdy tez musioł wiedziej co mo graj za role, bo przece kazdy z tyk przebiyrajcow mioł za zadani łodegraj swój pokaz. Jo wom tu łopise jako moge role tyk nojważniyjsyk dziadowskik postaci. A zacnymy łod muzykantow.
Przy muzyce wystympowały nojcynści trzy instrumynty: heligonka, skrzypce i wakat. W ktorej wsi było wiyncyj muzykantow tym ta orkiestra była głośniyjso. Muzykancio musieli umiej nie ino zaśpiywaj ale tez i zawinsowaj gospodarzowi. A zacynało się tak. Jak gospodorz puścił dziady do podworca żeby narobiły gruchu to jedyn z orkiestry seł zawinsowaj.
Na scynści na zdrowi na tyn nowy rok żebyście byli zdrowi weseli jako w niebie janieli cały bozy rok. Zebyście mieli w kozdym kontku po dzieciatku a za piecym troje na to winsowani moje. Zeby ty dzieci były jak białe klosecki jako janiołecki spokojne żonecki.Zeby na ziorynku cały świat się spiyroł a żeby się w biydzie nik nie poniywiyroł.
Zeby wom chłop gorzałki nie pijoł, baby nie bijoł, fajki nie kurzył za babskami nie burzył .Curki zeby się wom powydały a wiela z chałpy nie zabrały a zeby miały kawalyrow co baca na przyczynie syrow. Zeby sie wom krowy śtyry razy do roku cieliły i po śtyry wiadra doiły a żebyście mieli krow co w sąsieku plow, a łowiecek co w maku ziorecek, a cielicek bysicek jako w lesie jedlicek.
Zebyscie mieli konie z białymi nogami a łorali styroma pługami. Jak nie śtyroma to trzoma jak nie trzoma to dwoma a jak nie dwoma to jednym, ale godnym. Zeby na ściyrni stoł snop przy snopie jako chłop przy chłopie a gazda miyndzy tymi snopami jako miesiącek pomiyndzy gwiozdami.
Przysli my tu po kolyndzie wiela wos tu nie ubydzie, za progiem se postojymy nozecki se zagrzejymy a jak bydzie waso łaska bydzie dziadom duzo flaska a jak bydzie bez łaski to chodź poł małej flaski. Śiognicie do skrzynie dostojcie poł świnie śiognijcie na wyske dostojcie masła łyske, sięgnijcie do sofki dostojcie gorzałki. Winsuje, winsuje, winsowaj nieprzespane pokiela jaki kolyndy łod was nie dostane tak to boze dej!
Jak zawinsowali to jesce po chipkali i pote zacynało się grani i dziadowski widowisko. Gazda kolynde jakom mog doł gorzałkom pocynstowoł , pote stanył se w progu i patrzoł co się to bydzie robiło, a jak mioł jaki dziecyska to ty wdy zaziyrały zo firanek bo sie tyk maśkarow ciynsko boły, ale tez ik to ciekawiło co się bydzie robić. Dziady rozgrzote gorzałkom i rozłochocone muzykom, nojcynści polkom baciarskom abo dzikom polkom, co się to zawdy przy dziadak grało, zacynały swoje przedstawiyni, przerozne mieli role do pokozanio. Zacnymy łod KONI i HERSZTA . Za konie wdy leciały mocne duze chłopy bo ciynzko było cały dziyj dźwigaj to krablicysko z dzwonkami i jesce skokaj i tajcowaj przy każdej chałpie. Muzyka grała a herszt ubrany w rogatywke i wybijany blachami miedzianymi stroj na podobiyjstwo wiyncyl wojskowe niz furmajski prowadził piyknie ty swoje „źrobki” zrobione troche na podobizne krakowskiego lajkonika. Śli se piyknie rowniutko, noga w noge z hersztym. Herszt w rynce mioł zyłe co prasnął zyłom ło ziym to konie chip do gory, co się herszt zwyrtnie miyndzy koniami to uny juz mig naokoło zanim . Ku koniom wdy doskakowały SMACIORY. Kolorowe strzympate wdy lagały na ziymi na podobizne gwiozdy a herszt z koniami jeno uwidzioł ze smaciory lezom w gwioździe juz wiod konicki a uny dawaj ik przeskakować i chipkać ponad nik. Smaciory roźnie nazywali po wsiak, bo i macidulami i ulkami a i łatkorzami. Uny wdy robiły nojwiynksy mont przy dziadak. Skokały kulały sie i robiły kozły po calutkim placu.
Były tez miyndzy dziadowskom kompanijom ZYDY i CYGONY. Z tyk bestnyk zawdy sło sie nojwiyncyl uśmioj. Ubrani byli w płosce łobsyte roznymi ździortami. To zydy miały rozne rzecy do handlu. Jaki ino dziurawe wiadra , sitka. Nazbirali do walizow po wsi roznyk staryk kalisonow, workow i siłom mocom kcieli to sprzedaj gospodarzowi. Wielkimi logami mierzyli place, ze to niby bydom kupowaj abo zaminiaj za byle dziadostwa co we walizie nosili. Wiadome ze jes to prześmiywnoś do żydowski natury co wdy ciągła do handlu. Cygon zaś wdy ze zydym kcioł w karty graj a co się przy tym u bili u kulalij. Na plecak mioł wdy lalke, bo jako wiadomo ze cygony z dziecyskami po wsiak chłodzowały. Cygon wdy udawoł kalike a ino patrzoł jak by tu co ka ukraś zydowi i uciyc. Abo w karty z nim zagraj łosukaj i dopaś co z walizy, co po prowdzie i tak nic nie wortało. Nastympnom takom porom były DEBŁY i ŚMIERĆ. Ci zaś w dy się gonili po placu i przeciskali, jako to niby ło duse. Debły były zawse dwa corny i cyrwony śmierć jedna. Debły co kwila przyskakiwały ku śmierci i dawaj na niom z widliskami zyzać , a śmierć zaś kosom wywijała ze to niby tej dusy broni. Nimogło tez braknyj MŁODEJ PORY i MISIA. Młodo pora zbiyrała wdy piniondze ,ze to niby młody pon robić nie kce a dziecko głodne i trza mu na jedzyni daj. Miś zaś się po placu kuloł i nic nie robił ba zapłodnioł ziym. Lagoł i proł zadkym kiela
wlazło zeby się w nowym roku w urodzajak darzyło. Były miyndzy dziadami tez DZIEKCIORZE, PUDLORZE. Było to zaś na pamiątke tyk co to po wsi chłodzili gorki
łotaj abo bydło lycyj. Pudlorz mioł na plecak taki ramo i pełno na nim dziurawyk gorkow, i niemiłosiernie nimy trzopcył. Dziekciorz mioł wor i loge a we worze mioł byle jaki mazidła potrzebne w lycyniu. I powim wom ze sie ta zodno dziywka
nie łopstoła cysto, bo mazali rowno. Mazały dziekciorze i debły mazoł tez KOMINORZ co w kazdej bandzie musioł byś. Był to nojcynsci gibki młody chłopiec co umioł na kazdy da wyjś i komin wymiataj. Nie było kiesik pintrowyk chołp ba małe chałpecki to ta na kozdy da wyskocył grosa za robote abo wypitom wymogoł. Duzy gruch robiły tez PACHOŁKI. Byli to mocni chłopcy ubrani w górolski stroje co strzylali na długig batach co se ik sami robili a i tez stukom było z takigo batu strzelić. Ponosik to strzylani miało odegnaj złe duse gospodorzowi łod chyzow.
Z casym jak mijały roki na mnozyło się jesce roznyk postaci dziadowskik. A to fryzyjerow, telefonistow, milicjantow i innyk wsiowyk niepilcow. Wszystko to wydziwiało i cudowało gospodarzom po placak. Muzykanci ciynli na wściekłom nute a ci śpasy wycyniali jaki mogli żeby się ino ludzie uciesyli. Ale w jednym momencie muzyka przestaje grać, konie jak by na zawołani przewracają się jak nie zywe na ziymi. Łokropny lament podnosom dziady bo konie zdechły. Zydy goniom z cygonami na łokoło kcom podkuwaj konie, dziekciorz kadzi słomom żeby ik rusaj do zycio. A debły ze smierciom już się kryncom po tyłak żeby dusycke uniyś każdy w swojom strone. Resta lamyntuje za koniami ze pozdychały, herszt piere zyłom po ziymi a beko wio siwoski wio! Nogle muzyka zaś zacyno graj a konie cudownie uzdrowione muzykom dźwigajom się nazod do zycio. Kłaniają się gospodorzowi , herszt wywodzi konie z placu a za nimi wychodzi resta bandy. Kapela gro za kolynde dziynkujymy i przedstawiyni się kojcy.
Ta śmierć i cudowne wskrzesyni kojskigo zywota mo niby łobznocać zamirani i łodrodzani się przyrody do zycio. Tak godajom etnografowie, ale z kond się to wszystko wziyno i co to mo łobznocać tego tak naprowde niewiy dokojca nik. Mi jes jeno zol ze to wszystko nie wyglado juz tak jak kiedyśik, ze po wsi nima już tyk prowdziwyk wystympow. Dobrze ze jesce na Godak Żywieckik mogymy łogladaj w miare prawdziwe łodbici downyk dziadow. Ze jesce som sanobliwe ludziska po wsi co pilnują tyk starodownyk masek, i dbajom ło tom nasom piyknom beskidzkom tradycje. Dej Bze żeby ta tradycja nie upadowała ba sie dźwigała do zycio. Pozdrowią i zachyncom młodyk żeby sie do roboty brali i nie patrzeli ze sie ta z wos byle sietnioki siejom. A starsyk tez piyknie pytomy tego roku żeby sie na gody zabrali i żeby nie patrzeli na ludzi co bydom godać
bo zdo mi sie ze to jes akurat mało ważne. Miywojcie sie.
szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn