Knižne polcy ze spisami wo serbskej politice abo politice napřećo Serbam bywaju dźeń a połniše, přewažnje su ze zwjazkami nahladneho wobjima nastajane. Serbski institut je w rjedźe swojich Spisow jako najnowšu ediciju wudał, a to „Deutsche Parteien in der sorbischen Oberlausitz 1945–1953“ Michaela Richtera. Titul zbudźa wćipnosć, wšako jedna so wo čas, hdyž běchu so kolije za poz- dźišu narodnostnu politiku NDR kładli. Ale čini tež wćipny na to, kak abo hač je so awtorej poradźiło, sej při tajkej brizantnej tematice njezalězć do paslow pruda časa, do pruda jednostronskeho zhladowanja. Wězo chceš, sy-li hižo něšto lětdźesatkow we Łužicy žiwy, móhłrjec jako časowy swědk nakrjeslene měć, hač a kajke běchu časowe cezury w nastajenju politiskich stron napřećo Serbam. Žórłow k temje je nětkole dosć a nadosć přistupnych. Richter bě je w bohatej ličbje namakał. Tomu dodał je zapis wosobow a městnow, akterow a městnow politiskeho jednanja. Kaž často, je tež tule tak: Prašenje rěka, kak awtor wšitko do konteksta zarjaduje a tuž, kak wuwažena jeho interpretacija je.
Němsko-Serbske ludowe dźiwadło Budyšin swoju aktualnu hrajnu dobu bórze zakónči, ale wačok dźiwadłowych dźiwow za wulkich a małych přihladowarjow w přichodnej hrajnej dobje je hižo spakowany.
Prěnja premjera noweje hrajneje doby 2017/2018 budźe serbska. Wot 13. septembra budźe dźiwadło ducy po pěstowarnjach a zakładnych šulach a pokaza serbskim a serbšćinu wuknjacym dźěćom wot štyrjoch lět třeće čisło „Čmjeły Hany“, znowa z pjera a w režiji Měrka Brankačka. W prěnjej hrě 2012 powědaše čmjeła Hana wo swojim njezbožu a njenadźatym wopyće w chorowni a w lěće 2015 předstaji swojeho noweho přećela, pinguina Kurta. Tónraz wjerći so wšo kołowokoło pomhanja. „Čmjeła Hana chce pomhać“ rěka titul krucha. Zhromadnje z dźěćimi, wšako je to interaktiwna hra, pyta a praša so čmjeła za zmysłom pomhanja a čehodla to samo wjeselo wobradźa.
„Wulkeho Słowjanow splaha najmjeńši narod smy my …“ – tak bě so po wójnje spěwało a do wědomja wołało, zo smy bratřa přez zhromadnu słowjansku krej. A ja hišće dźensa husto při zetkanjach z ruskimi ludźimi praju: „Wy słušeće k najwjetšemu słowjanskemu ludej a ja k najmjeńšemu.“ Słowjansku zhromadnosć, kotraž so mjez druhim w barbach skoro wšěch słowjanskich narodow jewi, rusofobija – hida na Rusow – tuchwilu jara wohroža. Saha tak daloko, zo njedawno pólski intelektualc twjerdźeše: Pólšćina njeje słowjanska rěč, zo njeby so zhromadnosć z Rusami wujewiła.
Klětušej 500. róčnicy Martina Lutheroweje reformacije su tež wjacore knihi wušli. Chwalobne je, zo so doba reformacije w našej domiznje tež z katolskeje strony wobswětla. W Chrósćicach bydlacy dr. Jens Buliš je k tomu ze swojej přewšo zajimawej němskorěčnej knihu „Mišnjanske biskopstwo w času reformacije“ přinošował. Jeho na zakładźe wobšěrnych a dokładnych studijow wuběrnje spisana popularno-wědomostna kniha je w Lipšćanskim Nakładnistwje swj. Bena wušła. Drježdźansko-Mišnjanski starobiskop Joachim Reinelt bě za nju předsłowo spisał.
W zawodnych słowach rozłožuje awtor skrótka wobsah swojich pjeć wobšěrnych kapitlow, kotrež maja wšitke samostatne a skulojćene spisane temy. W prěnim kapitlu „Natwar wuchod“ wopisuje wón Mišnjanske biskopstwo wot nastaća w druhej połojcy 10. lětstotka a za čas srjedźowěka kaž tež skutkowanje biskopow. Wosebje skedźbnja na dźesateho biskopa, 1523 swjatoprajeneho Bena, a na jeho poćahi k Hornjej Łužicy kaž k Hodźijej a Chrósćicam.
Wabjenski lětak za wustajeńcu wo swjatym Benje w Mišnje nastupajo Serbow ničo dobre njewěšćeše. Zajimowany čitar tam wo patronje Serbow ničo njezhoni a w internetnym wabjenju njeje wjele lěpje. Hinak potom wustajeńca sama a spisy w přisłušnym katalogu. Tam hižo w postrownych słowach pomjenuje sakski ministerski prezident Stanisław Tilich (CDU) swj. Bena jako „misionara a japoštoła Serbow“.
„Luther a Němcy“ rěka titl jedneje z třoch narodnych wosebitych wustajeńcow składnostnje reformaciskeho jubileja w Němskej. Widźeć je wona na hrodźe Wartburg w Eisenachu. Dalšej stej w Lutherowym domje we Wittenbergu: „Luther! 95 pokładow – 95 ludźi“ a w Martina Gropiusowym twarjenju w Berlinje: „Lutherski efekt“. Wšitke tři su hač do 5. nowembra přistupne.
Třidźělna chorhoj je jedna z wosebitosćow wustajeńcy wo Łazowskich domizniskich stawiznach w tamnišim Domje Zejlerja a Smolerja. Srjedźa pokazuje wona wopon kolesowarskeho towarstwa „Wjesoła jězba“. Wěnowanje na lěwym boku pochadźa ze 27. apryla 1924 wot čestneho předsydy towarstwa Jurja Šołty, wobsedźerja Złyčinjanskeho młyna. Prawy bok je w serbskich barbach wuhotowany a wopřijima tohorunja wěnowanje ze samsnym datumom. Wone pochadźa wot tehdy aktiwneho towarstwa „Handrij Zejler“.
Wjele pućow wjedźe na Čornobóh, najwjetšu horu dwurěčneje Horneje Łužicy. Motorizowani wužiwaja wobtwjerdźenu dróhu wot Kumwałdskeho doła na južnu stronu, po kotrejž je wot časa saněrowanja dowolene, sej hač k wjerškej dojěć. Štóž je dobry na nohi, njech sćěhuje jednomu z mnohich pućikow wot Kumwałda, Rachlowa, Mješic abo Wuježka na horu. Wosebje derje docpějomny je Čornobóh po hrjebjenjatym puću, wjedźacym přez wot impozantnych skałow krónowane wjerški Hromadnika a Rubježny hród. Štóž dyrbi mocy lutować, móže awto na połojcy puća wotstajić. Tež na skrótšenej čarje je pućowarjam móžno, z mochom wobrosćene skandinawiske lodowcowe błudźenki wobdźiwać. Za tutymi wuhladaš snano lěsnych duchow – mjeztym zo łahodnje wobhospodarjeny měšany lěs kóždy čas pohnuwace dožiwjenja skića. Jězdźerjo mountainbikow namakaja tak a tak swoje čary přez doliny a horiny. Wjeršk z jězdźidłom abo bjez njeho docpěwši zetkawaš so k jědźi a piću w hórskim hosćencu Čornobóha.
Njechorń – čitajće tele wjesne mjeno runjež wótře. Zasłyšiće wosebity zwuk, kotryž słowo wuprudźa? A nětko prajće Njechorński – kak mile to klinči! Runje tak mile powěda mi Róža Pinkawina wo Měrćinje Nowaku, kiž bě sej 1958 mjeno ródneje wsy za swoje dał. Sedźimoj na ławce pódla kachli w jeho ateljeju a bjesadujemoj. Na naju hlada Slepjanska holčka, kotraž ze łžicu hadźacemu kralej na hłowu bije. W ateljeju tak wupada, jako by wuměłc a publicist runje z durjemi won šoł a za swojej mandźelskej Martu wołał. Ateljej je poměrnje derje zdźeržany. Wulki dźěl wěcow su originale. Knihi, wosebje pak słowniki, kotrež Měrćin Nowak-Njechorński (13. junij 1900 – 6. julij 1990) wužiwaše, tam na polcach steja. Seršćowcy a pisaki su rjadowane do karančkow na pisanskim blidźe. Kachle dźensa ateljej bóle pyša, wužiwać so hižo njehodźa. Tam tepi so elektrisce.
Herbstwo zachować wužaduje
Pohladnicy powědaja wo dawnych časach, rěča wo podawkach a swědča wo ludźoch. Alfons Handrik wotkrywa nam swět, na kotryž smy w minjenych lětach nimale pozabyli.
ces_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn ces_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn