k startowej stronje | archiw | impresum | kontakt
wutora, 23.10.2018 | k dolnoserbskej wersiji
Natalia Niedźwiecka, Pólska 12.05.2005
Serbja jako kulturna komunikaciska zhromadnosć
Nastork za tutón nastawk je diskusija na temu „Serbja a ja” w Haslowskej Bróžni pjatk, dnja 22. jutrownika 2005, kotruž je redakcija runjewonline.info zarjadowała. Prjedy hač wo swojich zaćišćach wo tutym wječoru něšto praju, bych chcyła někotre myslički z runiny sociologije předstajić, kotrež su so we mni na Haslowskim zetkanju wuwili.
Z politologom Karlom Deutschom měnju, zo woznamjenja zapřijeće lud komunikacisku zhromadnosć, kotraž je žiwa zhromadneje kultury dla. Kultura luda funguje jako zběrka elementow, kotrež jako cyhele (building bocks) tutón cyłk twarja. Njehodźi so prajić, zo je za wšelake kultury jenož jenička a za wšěch samsna baza móžna. Jako wobstatki kultury hraja potajkim rólu rěč, nabožina, struktura mjezsobnych poćahow (štož je baza towaršnostneje organizacije), zwisk z teritorijom (jow bych chcyła mjenować wažnej wopřijeći domizna/wótčina - to druhe zapřijeće, kotrež mam za wosebje wažne, eksistuje – mjez druhim dźakowano wuměłskim twórbom - jako symbolisce koncipowana kónčina wěsteho etniskeho cyłka), nałožki, začuće zhromadneho stawizniskeho pochada (myty). Čłonojo wěsteje kultury wobdźěleja so na tutej zhromadnosći a identifikuja so z tutym etniskim cyłkom.
Je-li tomu tak, zo su rozdźělne ludowe kultury konstelacija rozdźělnych elementow (wšelake cyhele z toho su kaž zakładne kamjenje), potom so žadyn jeje čłon dospołnje a na samsne wašnje na narodnej kulturje njewobdźěla. Što to rěka?
We wobłuku jednoho luda eksistuja wšelake móžnosće participowanja na kulturje. Wukristalizuja so najwšelakoriše identifikaciske zwiski z tutej skupinu a wone su w strukturje identity dynamiske
Nětk nastanu někotre praktiske prašenja. Hač maja wšelakore indiwiduelne rozsudy scyła šansu, zo powšitkowne přihłosowanje namakaja? Hač tute přihłosowanje trjebaja? Hač njeje akceptowanje rozdźělow zdobom skoro wohroženje za cyłk? Kak dołho zamóže cyłk wobstać, jeli sej kóždy něšto z kulturneho hornca wuzwoli (ekstremny přikład: hajenje nałožkow kontra wšědneho wužiwanja rěče)? Kak dołho kulturna baza cyłka (to rěka zhromadnosće komunikacije) reprezentuje zhromadnosć woznamow (kotraž njeje ženje dospołna, ale někotre hódnoty su zhromadne, maja samsny zmysł abo woznam za sobustawow - tohodla rěčimy tola wo zhromadnosći komunikacije)?
Dwě stronce tuteje dilemy stej za mnje: sprěnja krutosć wobzamknjenja zakładnych elementow kultury, kiž zwuraznja so w rigoroznosći posudka, štó k tomu (k nam) słuša a štó je zwonka a zdruha dospołna indiwiduelnosć rozsuda, na kotre wašnje a do kotreje měry z jeje žórła (a tež z druhich kulturowych systemow) čerpaš.
Štož je mje dotal jara hnuło abo fascinowało (a bě runje w Haslowje pytnyć), to je cyle wulke diferencowanje měnjenjow mjez Serbami (kotrež snadź słušeja do myslowych podswětow). Widźu je jako wuskutk poćaha k nabožinomaj, rěčomaj (delnjo- a hornjoserbšćinje) a wosobinskich nazhonjenjow. A tola jewješe so zdobom spodźiwna njepřirunajomnosć tutych stejišćow (stawiznisce a realistisce hladajo pak dospołnje přirodna). Spodźiwna bě drje jenož za mnje, zwonkastejacu, kotrejž so serbstwo jewi bóle jako dosć wulka zběrka abo mozaik wobohaćowacych móžnosćow. Móžnosćow, kotrež su zakład za wuwiće fundamentow žiwjenja – zakótwjenja, zakorjenjenja (hač jow abo druhdźe). Rěčmy radšo wo wěstym dźělu eksistency, hač wo zasadźe - zdónku, dokelž to bóle realitu swěta wólby potrjechi.
Na serbskim blidźe w Haslowje sym wjele wulce zajimaweho nazhoniła. Tam so to zwurazni, štož sym horjeka teoretisce wo wopřijećach lud, kultura a komunikaciska zhromadnosć prajiła. Zhromadnosć woznamow (wobhladuju ju zdźěla jako zapřijeće abo tolerancu za diferencowanje) we wobłuku kulturneje skupiny - Serbow – so dźensa stawa. Twari so komunikaciska wuměna mjez podswětami: mjez katolskim miljejom a ludźimi hinašeho hač katolskeho swětonahlada, mjez tymi, kiž su we Łužicy žiwi, a daloko wot njeje zdalenymi. Zmóžni so zapřijeće faktum – rozdźělnosćow (we wobłuku wobstatkow, kiž poćah k serbstwu wučinja). Dźakowano zapołoženja abo raza zetkanja zmóžni so šěrše zrozumjenje słowa „serbstwo”: Ludźo ze swojej konkretnej biografiju dźě su pokazali, zo móžeš Serb być w cuzbje, móžeš być „echt” Serb, byrnjež maš hinaši poćah k nabožinje hač wjetšina, a móžeš so prócować w bliskosći Choćebuza wo serbstwo (na přikład: so dotal jenož na zapusće wobdźěliwši a młodeho Hornjoserba zetkawši so rozsudźić za wuknjenje serbšćiny na Delnjoserbskim gymnaziju).
Runje tež to mam za jara hódne a zwjeselace, zo namaka wšelakorosć serbskich nahladow swój komunikaciski rum tež w interneće z webowej stronu runjewonline.info. Měnju, zo wotewrjenosć město wobmjezowaceho kruteho postajenja wuměnjenjow za serbskosć dźensnišej realiće - swětej změny a indiwiduelnych rozsudow - bóle wotpowěduje. Jeli „narodnosć z najwšelakorišich přičin nastać móže” (wuprajenje klasikarja towaršnostneje mysle J. S. Milla), potom pak zmóžnja akceptowanje wšelakich pisanosćow we wobłuku cyłka jednotliwcam - byrnjež na rozdźělne wašnje, zo so tola z tutym cyłkom identifikuja.
Wo awtorce
27lětna Pólka Natalia Niedźwiecka přebywaše šěsć měsacow we Łužicy. Je studowała sociologiju a je nětko doktorandka Wrocławskeje Uniwersity. Zaběra so z etniskej problematiku, tuchwilu z temu identity. Serbšćinu je sej loni na ferialnym kursu Serbskeho instituta přiswojiła.
Chceće swoje měnjenje k tutemu přinoškej wozjewić?
Wobdźělće so na našej diskusiji!
pol_Latn szl_Latn zho_Hans bos_Latn szl_Latn szl_Latn ces_Latn ces_Latn pol_Latn slk_Latn szl_Latn szl_Latn slk_Latn ewe_Latn szl_Latn ces_Latn slk_Latn