Juro Surowin
Georg Julius Justus Sauerwein (* 15. januara 1831 w Hannoverje; † 16. decembra 1904 w Kristianiji, dźensa Oslo) bě němski publicist, rěčny wědomostnik a humanist zakitowar mjeńšinowych rěčow (delnjoserbski, litawski) w Němskim kejžorstwje.
Žiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Georg Sauerwein (serbsce: Juro Surowin) je so narodźił jako syn fararja w Hannoverje a je w Gronauje (Leine) wotrostł. Ze 17 lětami je złožił maturu a je šoł na studij rěčnych wědomosćow a teologije do Göttingena. Je pak chodźił tež na čitanja fyziki, chemije a botaniki. Po třoch lětach je studij bjez wotzamknjenja přetorhnył a je por lět we Walesu a Jendźelskej přežiwił. Tam je pytnył swój rěčny talent. Za čas swojeho žiwjenja je nawuknył wjace hač 60 rěčow a dialektow.
Ze 24 lětami je wozjewił jendźelsko-turkowski słownik. Wot 1857 je był priwatny wučer princesny Elisabethy z Neuwieda, kotraž je była pozdźišo kralowna Rumunskeje a znata jako spisowaćelka pod pseudonymom Carmen Sylwa. Powěda so, zo je zwjazało jeju někotre lěta potajene lubosćinska afera.
Wot 1856 do 1896 je skutkował jako swobodny sobudźěłaćer w Britaniskim bibliskim towarstwje a je so wobdźělił na wjele přełožkach biblije do wjacorych rěčow a dialektow. 29. meje 1873 su 42 lětnemu spožčili titul doktora filozofije a magistra swobodnych wuměłstwow. Wot 1874 je Surowin často přebywał w Norwegskej, wosebje w Dovre, a je so tam zasadźował za wobnowjenje a wotžiwjenje norwegšćiny.
1879 a 1881 je kandidował jako wotpósłanc za Pruski krajny sejm a 1898 za Němski Reichstag. Dla tehdomnišeho třiklasoweho wólbneho prawa njeje so jeho wólba poradźiła. Dnja 16. decembra je Juro Surowin w Kristianiji (Oslo) wumrěł. W Gronauje (Leine) su jeho pódla staršeju zakopali. W měšćanskim archiwje Gronau je dźensa centralny archiw Surowina zaměstnjeny. Gronauska realna šula je so po nim pomjenowała a tež drohi w Gronauje, Hannoverje, Dovre, Klaipedźe (Memel), Siluće (Heydekrug) a Borkowach.
Skutkownosć[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Surowin je płaćił jako najwjetši rěčny wučeny swojeho časa. Jako so wuznawajucy pacifist je so angažował přećiwo imperializmej kejžorstwa a je wozjewił mjezy druhim dwurěčne basnje składnostnje měroweho kongresa 1899 w Parisu, w kotrychž je napominał k měrej.
pol_Latn szl_Latn hrv_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn