Jazor
Jazor (teke jazoro) słuša ku kategoriji stojecych wódow, kótarež mógu pśi- abo wóttok běžeceje wódy měś a su dopołnje z krajoweju płoninu wobdane. Wón wóznamjeni se w dalokej měrje pśez zamknjony ekosystem.
DefinicijaWobdźěłać
Jazor jo nutśikokrajne wódy, w kótarychž se (wětša) kopica wódy we wužłobjenju zemje nagromaźiś móžo. W pśeśiwje k nutśikokrajnem mórju (kaž na pśikład Srjejźne mórjo) njama jazor direktny zwisk k oceanam na wusokosći głaźiny mórja, ze comž se teke žeden pśi- abo wóttok pśez mórske tšuženje njepokazujo. Kopica pśi- a wóttoka jo w pśirownanju ze cełkowneju kopicu wódy w jazorje skerjej małe. W rozdźělu k běžecej wóźe jo jazor płony a njepokazujo žeden spad.
Z wida limnologiskeje definicije jo jazor pópšawem zasadnje dłymšy ako gat abo łuža, tak až móžo se pśez dny abo mjasece stabilne temperaturne warstowanje wutwóriś. Z frekwency pśeměšanja, kótaraž ma daloko segajuce ekologiske slědy, góźe se jazory kategorizěrowaś. W toś tom zmysle někotare niske jazory, kaž na pśikład Balaton, scełego ako „wopšawdne“ jazory njepłaśe.
Pśi wšym jo wótgranicowanje mjaz jazorami, gatami a łužami atd. njedokradne a pśecej subjektiwne. Togodla mjenjuju někotare limnologi kuždu z wódu napołnjonu wužłobinu ako jazor. Za kategorizěrowanje by pótom bźez wuznama było, lěc jo jazor stawnje, periodiski abo epizodiski z wódu połnjony a lěc stawne warstowanje wutwóri.
Jazor wopśimjejo zwětšego słodku wódu, eksistěruju pak teke wjelike słone jazory, kaž na pśikład Kaspiske mórjo, Aralski jazor a Marłe mórjo. Někotare jazory su teke bogate na sodu, kaž jazory wokoło wjelikego groblowego pśełama we pódzajtšnej Africe.
Druga móžnosć definicije góźi se pśez wjelikosć zawjasć, pó kótarejž musy jazor nejmjeńša jaden hektar wjeliki byś.[1]
Teke w astronomiji powěda se wó jazorach, jolic drugu žydku maśiznu wobpśimjeju – kaž metanowe jazory na Titanje, mjasecu Saturna.
Nejwětše jazory swětaWobdźěłać
Nejwětše łužyske jazory namakaju se w (kumštnej) Łužyskej jazorinje a su nastali z něgajšnych brunicowych jamow. Nejwětšy z nich jo Sedlišćowy jazor, kótaryž lažy na dłujkem zajtšu Złego Komorowa a ma pśestrěń wót 13,3 kwadratnych kilometrow. Pśisamem samsku wjelikosć ma nejwětšy pśirodny jazor Łužycy (a cełeje Bramborskeje), Gójacki jazor na pódpołnoc Błotow.
ŽrědłaWobdźěłać
- ↑ Rüdiger Mauersberger: Klassifikation der Seen für die Naturraumerkundung des nordostdeutschen Tieflandes Templin, 2006.
uzn_Latn szl_Latn hrv_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn hrv_Latn szl_Latn ces_Latn szl_Latn knc_Latn deu_Latn