Ksiōnżki czytōm kajś tak ôd szōstego abo siōdmego roku życiŏ. Dugo mi niy zawodzało, że jejich akcyjŏ zawdy rozgrywała sie kajś indzyj: abo w szyrokim świycie, abo w Polsce (niyroz trochã cyganiōnej – Litwo, Ojczyzno moja), ino niy u nŏs, na Ślōnsku. Bōło to nōrmalne. Mało wiela szłoby pedzieć, iże przōdech sōm napisoł porã kōnskōw, zaczym żech sie dosznupoł do takij prozy.
Dzisiŏ jezech po Bieńku, Bieniaszu, Wańku, Janoschu, Lysce i inkszych i zaś mōm problym znojś cosik ze światym przedstawiônym samstōnd. Skuli tego bōłech rŏd cylnynć „Kasztanaja” ôd Lecha Majewskigo (gynał ôd tego, kery zrobiōł fimowego „Angelusa” abo „Młyn i krzyż”) .
„Kasztanaja” to je ańfart ku szarymu PRLowi. Pado ô modych synkach, grubiŏrzach, kerzi smykajōm sie po Katowicach. Mōmy drugŏ połowa lot siedymdziesiōntych.
Rychtyk sōm tukej Katowice – te czorne. Robiymy z kamratami Kasztana szpacyr: po cyntrum, wele gruby, na Koszutka i nazot. Siedzymy we Strasznym Dworze (niy wiy wtoś, czy bōł ôn wtedy tam, kaj pŏrã lot tymu, na Ligocie?), zaglōndōmy bez ôkna w kamiynicach. Idzie sam sie ino naprać abo polotać za dziołchami (nale lepij sie naprać – te dziołchy, kere by ôni chcieli, niy chcōm ich – grubiŏrzy, proletariuszy, „miejscowych”). A potym szychta… i curik – trochã sie posmykać, trochã poboznować, fest sie naprać. Belōntōmy sie sam choby moty.
I rychtyk je Polska Ludowŏ: tela je tukej marasu, w mieście, w ludziach, aże niy idzie dychać. Dzisiŏ PRL je modny, wraco sie na fali skomercjōnalizowanyj nostalgii; istnŏ ksiōnżka poradzi snij naprŏwdã wylyczyć. I je wołaniym autentycznym, niy mo filtra lŏt – rok wydaniŏ: 1981. Dzisiŏ tyn rōman je wiyncyj wert jak przi premierze – robi za dokumynt ôszkliwej epoki.
Co „Kasztanaja” mŏ nojlepszego? Jo widzã w nij tako pila przemysłowego Gōrnego Ślōnska za PRLu. Ślōnska zbulonego, sparaliżowanego, chycōnego za gymbã. Ślōnska, z kerego idzie ino uciykać: abo durś, kożdy dziyń, ku Bitlesōm, Świyntymu a „Bridżit Bardo”. Abo bez synsu, kradziōnym miyłowaniym we parku, kradziōnym autokiym nad morze, gynau jak Kasztan. Abo – to już my wiymy – do Enerefu. Bele kaj, coby ino nie ôstoć tukej.
szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn