Wyniki konkursu „Nauki ścisłe po śląsku dla szkoły podstawowej i gimnazjum”
W kategorii szkoła podstawowa:
I miejsce: Robert i Jeremi Piwoń
II miejsce: Szymon Noszczyk
III miejsce: Dominik Zroski
W kategorii gimnazjum:
I miejsce: Rafał Sak
II miejsce: Aleksandra Powroźnik
III miejsce: Katarzyna Nawrocka.
Serdecznie gratulujemy!
Julian Tuwim "Szalter"
Tyrczy w ścianie taki szalter
Maluśki szalter-wihajster.
Jak tym szaltrym zrobisz szkyrt,
Jasno robi sie jak w dziyń.
Cołkiym łacno:
Szkyrt - i jasno!
Szkyrtnōńć potym jeszcze roz
I zajś ćmok je wele nos.
A jak szkyrtnōńć trzeci roz,
To zajś nazod jasno mosz.
Tela siyły mo tyn miglanc,
Kery w ścianie chowo sie!
Ćma i jasno -
Jasno - ćma.
Fto to je tyn mały gizd?
Możno to ognisty chopek?
Jak on wloz tam rajn i skōnd?
To niy chopek. To sztrōmlajter.
Taki drōt, a w drōcie sztrōm.
Robisz szkyrt i włōnczosz sztrōm!
Elektryczny, wartki sztrrrrōm!
I stōnd jasno?
Nō dyć stōnd!
Jan Brzechwa Welc
Miyszkoł w Wiśle welc fōnsiaty,
Znōmy wszyjskim matymatyk,
Co na cołke wrzeszczoł skrzele:
Ku mie, modzi przijociele!
I beztydziyń i w niedzielã,
Jak ftoś chce, to mnożã, dzielã,
Ôdyjmujã i dodowōm,
Żodnych chybōw niy uznowōm!
Kożdy mōg sie spytać: wiela
Bydzie tela dodać tela?
A welc jedyn w cołkij Wiśle
Odpowiadoł na to ściśle.
Wszyjscy welca w rzyce znali,
Tōż przipłynōł lin z oddali
I mu pado: Zocny panie,
Mōm dlo Wos jedne zadanie.
Zocōm w świecie sie cieszycie,
Tōż mi na to odpowiycie:
Jak od dziesiyńć odyjmiecie
Zero, wiela dostaniecie?
Welc uśmiychnōł sie z przekōnsym
I rachuje cojś pod fōnsym.
Fōns mo, jaki majōm welce,
Medyktuje nad czymś wielce.
I cōż robić mōm w tyj biydzie -
A możno to dziesiyńć bydzie?
Przeszły jakeś dwie godziny,
Welc je od utropy siny.
Jakōż mōm to porachować?
Co od czego odyjmować?
Żebych kryjdã mioł z tabulkōm!
Wiym już... Jedyn! Niy! Mamulko!
Niy! Niy jedyn. Dziesiyńć chyba...
Tyn lin to oszkliwo ryba!
A lin: Wiyncyj sie asicie,
Niż naprowdã poradzicie!
Welc od gańby chudy, ciynki,
Te rachōnki - istne mynki!
Już na placu sie zećmiyło,
Wszyjske ryby śpiōm już miyło.
Już w połednie słōńce parzi,
A welc chudszy coroz barzij...
I gibko skirz tyj ostudy
Stoł sie choćby szpyndlik chudy.
Tōż sie rozstoł z wodōm słodkōm
I ożyniōł sie ze szprotkōm.
Szymon Noszczyk klasa 3 a
Jan Brzechwa Sum
Mieszkoł we Wiśle sum fonsaty
Cołkym dobry matematyk
Ryczoł łon na całe skrzela
Ku mie, kamraty
We dni wszechne i niedziela
Na życzenie mnoża, dziela
Odejmuja i dodowom
A felerów nie uznowom!
Kożdy mógł wiync prziyść do suma
I zapytać:- jako suma
A sum jedyn w cołky Wiśle
Odpowiadoł na to ściśle.
Znało suma cołko rzeka
Wiync roz przyszła szlaja, hyn z daleka
I tak godo: - roztomiły ponie
Jo dlo wos mom zadanie
Kej rachować wy umiycie
To powiyćcie panie sumiy
Czy wy docie rady
Odjąć nula od dziesięciu?
Sum sie uśmioł
Rachuje, rachuje coś pod fonsem
Fons sumiasty jak u suma,
A sum dumo, dumo, dumo
- To dopiyro mom z tym bjyda
Może cyjn? Może jedna?
I zleciały dwie godziny,
Sum z wysiłku je już siny
Dumo, dumo: Dyć dopiero!
Od dziesiynciu odjąć zero?
Co bych mioł prziynajmniyj kreda!
Zaroz, zaroz… Wiym dyć … jedna!
Niy! Niy jedna. Dycha chyba…
Ach , ta szlaja! Żadnŏ ryba!
Szlaja szydzi:- Panoczku sumiy,
W sumiy pon niywiela umiy!
Sum ze wstydu schnie i chudnie,
Już rachować niy do rady,
Wieczór minoł cały,
Wszystkie ryby sie pospały
I nastało wnet połednie
A sum chudnie, chudnie, chudnie…
I minęło dzionków pora
Stoł się chudy jak razbora
Wiync opuścił woda słodko
I za żona wzioł sie szprotka
Szlaja – (z niem.) lin
Ponie / pon – Panie / pan (osoba)
Nula (z niem. null) – zero
Razbora- ryba akwariowa (Kilka-ryby z rodziny śledziowatych)
Cyjn (z niem. zehn) – dziesięć
Żadnŏ – nie ładna, brzydka
___________________________________________________________________
Julian Tuwim Pstryk
Wystowo ze ściany szalterek
Pyrteczek szaltereczek
Jak tym szaltrym zrobisz pstryk
To się widno robi w roz.
Cołkym ańfach:
Pstryk – i widno!
Pstryknonć potym jeszcze roz,
Zaroz ćma łotoczy nos.
A jak pstryknąć trzeci roz-
Juzaś widno mosz.
Tako siła mo tajymno
Tyn skukany w ścianie szalter!
Ciymno – widno-
Widno – ciymno
Fto to jest tyn mały szalter?
Może świetlik? Może ognik?
Jak tam wloz, skond łon jest?
To nie ognik. To przewodnik.
Taki drat, a w tym dracie SZTROM.
Robisz pstryk i włonczosz SZTROM!
Elektryczny gibki SZTROOM!
Skąd tak widno?
Dyć to stond!
Szalterek ( z niem. Schalter) wyłącznik
Ańfach ( z niem. Einfach) po prostu
Drat - ( z niem. Draht) drut
DOMINIK ZROSKI klasa 6c
Jan Brzechwa Sum
Miyszkoł w Wiśle sum wonsiaty,
Tyś jest dobry matematyk.
Wrzeszczoł durś na całe skrzele:
- Do nos , mode przyjaciele. !
Cały tydzyń i w niydziela
Na życzynie mnoża, dziela,
Odyjmuja i dodaja
niemyla się wcale!
Kożdy może łazić do suma
I godać : - jako suma?
A sum jedyn w całyj Wiśle
Godoł na to ściśle.
Wszyscy suma znali .
Przyszoł lin z daleka
I godoł Drogi chopie,
Jo do chopa mom zadanie,
Jak chopie tak rachować umiysz,
Niych chop powiy, chopie sumie,
Czy chop zdoło w swojym pojynciu,
łodjąć zero do dziesiyńciu?
Sum lachnoł się z przykąsem,
Rachuje, rachuje coś pod wonsym,
Wons sumiasty jak u suma,
I sum dumo, dumo, dumo.
- To dopiyro mom z tym biyda -
Możno dziysiyńć? Możno jedyn?
Upłynyły dwie godziny,
Sum z wysiłku jest już siny.
Myśli, myśli: To dopiyro!
Łod dziysięyńciu łodjąć zero?
Jakbych mioł przynajmyj kryda!
chwila, chwila... Wiym już... Jedyn!
Niy! Niy jedyn. Dziesiyńć chyba...
łoch , tyn lin! To paskudno ryba!
A lin szydzi: - Chopie sumie,
W sumie chopie niewiyla umiysz!
Sum z gańby chudnie i chudnie,
Już mu rachować coroz trudni,
Już tu cima i świt minął,
Wszystkie ryby się łobudziły
I już połednie,
A sum chudnie, chudnie, chudnie...
Już minyło pora dni,
Stoł się chudy niczym kilka.
Wiync odpłynoł z wody słodkiej
I łożynił się ze szprotką.
Julian Tuwim Pstryk
Takiygo giza w ścianie mom
Nywielki szalter,
Jak tym szaltrym zrobia cyk,
To sie robi jasno robi mig.
Leko i gipko:
Cyk - i światło!
Cyknąć potym jeszcze roz,
Zaroz jasno bydzie gipko.
A jak cykna trzeci roz-
Zaś jasno mom.
Tako siła mo tajymno
Tyn ukryty w ścianie cyk!
Cima - jasno -
Jasno - cima.
Któż to jest tyn mały cyk?
Może świytlik? Może łognik?
Jak tam dostoł się i skond?
To nie łognik. To przewodnik.
Taki drut, a w drucie SZTROM.
Cykosz i włączosz SZTROM!
Elektryczny bystry SZTROM!
I skond światło?
Właśnie stond!
Rafał Sak kl. 1c
Nauki przyrodnicze po Śląsku
Fizyka to take rozmajte hocki klocki co sie dziejom między blank małymi i blank wielkimi klamotami
Prawo Archimedesa: czyli mondrość wielkego szpecyjo Archimedesa
Na kożdy klamot zatonkany we wodzie abo we dziwnym lufcie działo cosik co tyn klamot wypycho na wierch i te cosik waży tyla samo co te cosik mokrego co boło wypchane
Prawo Pascala: taki recht inkszego wielkego szpeca
ciężar jaki Cisnie na gas lub ciecz rozłazi się blank rowno kaj popadnie
Geografio ło welcie i każdym klamocie co jest we nim i nawet kole niego
1/ Skuli tego że nosz Erd sie łobroco we kole siebie momy bioły dzień i czorno noc
2/ Skuli tego że nosz Erd loto po jedyny drodze na kero godajom orbita momy:
- zawżdy sztyry pory roku (wiosna kedy wszystko zaczyno żyć i kochać, lato kedy frelki lotajom we bikini, jesień kedy som bonte farby ale ino we lesie abo we gorach i zima - kedy łoblekomy sie na cwibel
- rozmajte place kaj wstowo i chowo sie nasze sonne
- kożdy dzień i kożdo noc som rozmaje, to jest każdego razu piźnie im inszy cajt
3/ wszystko co skłodo sie na wajter czyli wyłazić abo niy wyłazić z hałpy
- wiela gradów mo luft
- bydzie sipieć abo loć i suć śnieg
- bydzie duć
- bydzie mamrotanie
- siła jako luft cisnie na nasz Erd niejednymu ciśnie wtydy na dekel
4/ Nasze Nachbary (Polski): helmuciki, pepiki i rusy ale tyż Ukraina, Słowacja, Białoruś i Litwa
5/ Blank downo tymu cołko Polska zowżdy zalywało syje
6/ na Gornym Ślonsku wykludzo sie czorny wongel
Chymio take coś na co cza zowżdy mieć pozor bo gibko idzie wylecieć we luft
Jako sie mo masa: tako samo woga majom paprochy kere sie poddo do przeinaczynio chymicznego jak i te co z niego wylezom
Rechat, że to z czego cosik się skłodo jest zowżdy take same: woga tych perwiostków we zwionzku chymicznym jest zowżdy tako samo i jedymo
Miyj to we łebie chymiku mody zowżdy wlywej kwas do wody
Aby niy być żadny ino gryfny i mody wlywej kwas do wody
Biologio to jest ło tych co pływjom, skokajom, furgajom, byle jak lotajom i ło tych co swój rozum majom
Jak się nazywo kupa zielska i gadziny:
- mszaki to co rośnie blank nisko na glebie i wyglondo jak tepich
- paprotniki krzoki ino nie take harde a blank mienksze
- nagonasienne te zielsko i krzoki kere niy majom obstu
- okrytonasienne te zielsko i krzoki kere majom obst abo kwiotek
Gadzino:
- parzydełkowce take kere jak cie macnom to pierońsko parzy
- robaki płaskie chroboki kerych łoczy nie dowidzom
- robaki obłe chroboki kere durś deptesz we grunt
- pierścienice małe, miynke i wyglondajom jak zrobione ze ringow
- stawonogi tako gadzino co wlezie wszyndzie i żyje wszyndzie
- mięczaki take miynke i śliskie jak je bieresz do rynki to żadnie ci się robi
Kręgowce te co majom swoj własny gysztel i roz im je gorko a roz zimno:
- ryby te co ino som we wodzie, majom łogon i som pieronym śliske
- płazy pszojom wodzie i pszajom włazić we grunt, nikere majom łogon i dychają przez skora
- gady żyjom we piochu i we gruncie, drapko włażom do wody a nieftore pociepnom swoja skora i łoblekajom nowo
- ptaki ptoki to te co furgajom we lufcie majom jedno pora łapów i jedno pora flugow no i łogon
- ssaki to to co kożdy dzień łoglondosz we żdżadle no i niy ino bo som tu jeszcze inksze i je tu wielko ćisba , istne je to że cuzamen do kupy majom łeb na karku, tors i sztyry łapy i ich bajtle słepiom mleko z cycka mutry.
Matematyka - rechnungi
- prowda cołkiem mondrego belfra Pitagorasa
we drajece co mo prosto eka jak zrachujesz te zajty co som przy ty prosty ece i dosz je do kwadrajtu to co stego rechnungu wylezie je blank rowne co ta trzecio zajta ino jeszcze tyż musi łona być do kwadrajtu
- prowda inszego mondrego belfra Talesa
kedy na zajtach we drajece zrobiemy sznity dwiema krychami kere tak blank rowno legają jedna nad drugom to bydymy mieć take same konski na łobu zajtach.
Aleksandra Powroźnik kl. 3a
Fizyka
Prawidło Archimedesa (to teli nosz Achim):
Na kożdy dings tónknnienty we wodzie onaczy druk kery wycisko do wiyrchu y je jednaki jako woga gichnóńtyj ciyczy.
Prawidło Pascala (to fest mondry człowiek, kery pożywoł we Francyji):
Ciśniynie, kere onaczy na ciycz rozłazi sie wroz we kożdy rychtung.
Gyjografia
1)Kej Ziymio zwyrto kołym - dziyń y noc
2) Kiej Ziymio zwyrto kołym:
- czosy roku (to wdy je: jor, lato, podzim, zima)
- kaj indzij słonce (klara) schodzi y załazi
- to wdy dziyń dugo obstawo y noc krotko obstawo
3) Co ino onaczy czas:
- gorki y zimy luft
- spadowanie dyszczu y śniygu
- wiater
- jako sie mroczy
- ciśniynie luftu
4) Somsiody Polski- Niymce, Pepiki, Słowoki, Ukrainioki, Biołorusy, Litwiny, Rusy
5) Blank hań downij obszor Polski zalywany boł bez słono woda
6) Na Ślonsku fedruje sie wongiel
Chymia
Prawidło kiej woga je blank jednakowo: cołka woga skłodu co biere udzioł we ryakcyji je durch jednakowo co woga miszongu.
Prawidło kiej skłod je obstony: woga piyrwiastków we związku to srogość obstona y ino do notury onego zwionzku.
Miarkuj hrystek coby gichać zojry na woda.
Dej pozór coby się niy sprowić żadziolem gichej zojry na woda.
Biologia
Miano flory y zwirzoków
Mechy (rość na barzołach y han kaj je wilgno), Paproty (rość we czyrlachy y dymbinach), Ziorki po nagu (gacioki, sośnica, smrek, brzym, klosztorno chojka), Zatulane ziorki (blaubera, płonka, welszkraut, tulpa, brzost y wszyckie chabozie, blumy, stromy liściate)
Zwirzoki
Bez kostyr
- te co parzom
- chroboki plaskate (bandwurm)
- chroboki kolite (glizda)
- te co majom ringi (blutigel)
- te co majom przegiby (pajonki; szkowry- raszka, ciryczek, szmaterlok, majkiefer)
- te co majom szupa (ślimoki)
Ze kostyrami
- te co pływajom we wodzie (harynek, kaper, ruzik)
- te co pływajom we wodzie i łażą na ziymi (chrostok, rapitouza)
- god (żołw, loszczurka, szlanga)
- ptoki majom piora y furgajom (wróblok, ojla, pult, pila, boczoń, łabyńdź)
- te co muldajom mlyko (hamster, mysza, kamela, sornik, afa, ciga, kocik)
Matymatyka
Prawidło Pitagorasa ( matymatyk kery pożywoł hań downij)
We bele jaki trzykont co mo sztram winkel on mo wszyckie do kupy sztyryrogate moce kere som obok sztram eka, som rowne sztyryrogatowi zdeli przeciwko sztram winkla.
Prawidło Talesa (wielgi uczony, kery pożywoł hań downij)
Eli ramiynie winkla ciachnońć dwoma piskami, ono zdelka tajle naznoczone bez te piski na jednym ramiynie winkla je jednaki zdelka zgodnym tajle naznoczonych bez te piski na drugim ramiyniu winkla.
Katarzyna Nawrocka kl.Ib
1)Prawo Archimedesa- jak wciepniesz ciało do wody, to go wyciepnie do góry, ta sama siła wiela ważył.
2) Prawo Pascala - jak ciśniesz na gaz, to gaz rozłazi się równo we wszystkie strony.
3)Dzięki temu, że ziemia się obraca, to mamy dzień i noc.
4)Dzięki temu, że Ziemia obiega Słońce to mamy pory roku (wiosna, lato, jesień i zima),Słońce wschodzi i zachodzi w innych miejscach a przez to mamy różne długości dnia i nocy.
5) Na pogodę składa się: ciepłota, dyszcze, wiater i ilość chmur i jeszcze ciśnienie.
6) Sąsiedzi Polski to Germany, Pepiki i Rusy.
7) Dawno tymu ziemie polskie zalywało morze.
8) Na Górnym Śląsku kopie się i wyciąga wągiel.
10) Prawo zachowania masy - wiela wsadzisz, tyla wyciągnią.
11) Prawo stałości składu - wszystkie pierwiastki w chemii som wielkościowo stałe, co tworzy tyn związek.
12) Pamiętaj ... Pamiętaj, żeby zawsze wlywać kwas do wody.
13) Byś zawsze był pikny, to musisz wlywać kwas do wody.
14) Zwierzęta: robole bez kryngów, robole co parzą, robole cienkie, robole okrągłe, robole poskręcane, robole ze stawami, ślimoki, gady z kryngami.
15) Ryby, płazince, gady, ptoki, gadzina.
16)Co pedzioł Pitagoras - trójkąt prostokątny to taki, że kwadrat długości przyprostokątnych jest taki, jak długość przyprostokątnej do kwadratu tego trójkąta.
17) Co pedzioł Tales - Jak ramiona kąta utnymy z dwoma równoległymi, to stosunek długości odcinków jakie wyznaczą te proste, na jednym ramieniu kąta, jest taki sam jak długość kawałków oznaczonych przez te proste na drugim ramieniu kąta.
pol_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn tpi_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn zho_Hans pol_Latn knc_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn bos_Latn bos_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn bos_Latn szl_Latn ayr_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn bos_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn ayr_Latn pol_Latn szl_Latn vec_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn wol_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn lus_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn pag_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn srd_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn unk jav_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn dan_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn slv_Latn slv_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn ces_Latn pol_Latn ayr_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn fao_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn ces_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn jav_Latn szl_Latn lmo_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn hrv_Latn szl_Latn szl_Latn bos_Latn bos_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn jav_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn sna_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn ltz_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn taq_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn lim_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn srd_Latn szl_Latn szl_Latn lin_Latn ces_Latn szl_Latn pap_Latn uzn_Latn est_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn tpi_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn jav_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn