Smy žiwi w spěšnym času. To zwisuje z přewažnym statnym a ekonomiskim porjadom. Demokratija z kapitalistiskim hospodarstwom móže dosć wuspěšna być hladajo na žiwjenske wuměnjenja a techniski postup, ma pak tež rjad njedostatkow. Demokratija so na wjetšiny zepěra, spušćejo so na jich rozum. Tón so skerje dobywa z krótkočasnymi zrozumliwymi předewzaćemi hač z dołhodobnymi kompleksnymi. Tež krótke wólbne periody, na přikład štyri lěta, njespěchuja dołhodobne politiske skutkowanje. Za znowawuzwolenje płaći, štož so za krótki čas docpěje. Kapitalizm zespokoja potrjebu na produktach a słužbach a budźi přeća na dalše, nowše, lěpše abo někajke, jeno spěšnych pjenjez dla. Time is money.
Wuspěch tučasneje demokratije a kapitalistiskeho hospodarstwa je krótkowidny. Přichodne wuskutki na druhe towaršnosće a regiony mało płaća, su pak chutne – mjez nimi klimowa změna, socialna njerunosć, globalna njesprawnosć, wójny, terorizm a 60 milionow ćěkancow 2015 před nuzu, chudobu a wójnami – wjele z nich do kupow bohatstwa.
„Jakni mužojo!“, komedija awtorki Kerry Renard, serbsce Měrana Cušcyna, režija Matthias Nagatis j. h., premjera 12. měrca 2016 na hłownym jewišću NSLDž
Tutón kruch z dźěłaćerskeho miljeja kónči so hinak, hač sej myslachmy. To klinči banalnje, ale tule je to program – a na kóncu přihladowar swoju zahoritosć do rytmiskeho aplawsa přenjese. Ale po rjedźe.
73lětny diplomowy fotografikar Gerald Große přińdźe runje z rozmołwy w Budyskim Ludowym nakładnistwje Domowina. „Mějach tam ke knize, kotruž Budyski fotograf Jürgen Maćij wo mni wuda, hišće to a tamne zrjadować. Kniha wuńdźe k Lipšćanskim knižnym wikam w měrcu.“ Dwurěčna serbsko-němska kniha, pjata w rjedźe LND „Łužiscy fotografojo“, ma titul „Lausitzer Fotografien – Wobrazy z Łužicy“. Wona změje dohromady 166 stron, z toho 80 fotowych. Jürgen Maćij předstaja swojeho kolegu a k tomu bibliografiju kaž tež přehlad jeho fotowych wustajeńcow. „Sieghard Kozel piše wo mojich fotach w kalendrach ,Křinja‘ a Herbert Schirmer wo wudaćach wobrazowych knihow za čas NDR. Při tym moje dźěła sobu zapřijima. Wudaće změje čornoběłe fota, nastate w času wot lěta 1955 hač do 1990. Tute motiwy skutkuja nětko na mnje kaž kuzło. Sym zadźiwany, što wšitko sym zajimaweho fotografisce zapopadnył“, powěda powołanski fotograf.
Mysle k Bena Kneblowej knize „Hdźe statok mój“
„Hdźe statok mój“ mjenuje Beno Knebel swoje dopomnjenki na ródnu wjes Baćoń. A wšitko, štož a kak je to napisał, kryje so na wozbožace wašnje z titulom knihi.
Detailowe wopisanje něhdyšeho žiwjenja
Čitarjej so zda, zo steji wosrjedź serbskeje wsy Baćonja, wosrjedź wjesneho wšědneho dźěłoweho dnja, wosrjedź něhdyšeho serbskeho wobydlerstwa, wosrjedź serbskeho kraja. Za wšo to je rodźeny Baćonjan poetiske wuznaće „Hdźe statok mój“ namakał. Patetiske wopisanje ródneje wsy to njeje. Je ju rysował, kaž něhdy běše, před nimale sto lětami. Njehladajo na wšědnu kulturnu a identifikaciju pohonjowacu hódnotu, jimace to detailowe wopisanje tehdyšeho žiwjenja. Zo je Isa Bryccyna k tomu ilustraciju, cyle duktusej powědanja přiměrjenu, dodała, zběhnje nowu knihu z Ludoweho nakładnistwa Domowina na wažnu publikaciju.
Tyjace dopomnjenki na čas, kotryž je so minył
Krótke a hustodosć w hudźbnej literaturje dospołnje njetradicionalne formy słušeja do přiznamow w Budyšinje bydlaceho a w Serbskim ludowym ansamblu skutkowaceho hudźbnika Jana Cyža. Spytaš-li pak tu abo tamnu jeho kompoziciju k hłubšemu zrozumjenju bliže přepytować abo ju samo po klasiskim wašnju analyzować, dyrbiš kmany być do jeho aforistiskeho myslenja so zanurić. Swoje krótko zapřijate a duchapołnje sformulowane kruchi zjima wón tak, zo je lědma bjez woneho aforistiskeho formalneho wobsaha rozumiš. Tak so stanje, zo „... nichtó njewě, štó budźe na kóncu z mjenom mjenowany, sak abo dwójne dno“, měni wo tymle specielnym widźe na wuměłstwo Cyžowy mentor a přećel wot młodych lět Juro Mětšk.
W měšćanskej knihowni čěskeho Varnsdorfa haja bajkojty nałožk při premjerje noweje knihi: Połoža ju do kolebki. Kmótřa a kmótry su prošeni. Kóždy abo kóžda z nich zběhnje knižku z kolebki a wupřeje jej, kaž pola Ćernjawki, to najlěpše na puć: zbožo, zajimowanych čitarjow – młódšich kaž tež staršich –, nowe dopóznaća, słódke huby, wćipne wuši a zwědawe woči a hišće wjele wjace.
Tak sta so tež z knihu Róže Domašcyneje „Druhé světy“, ze 64. publikaciju knihownje. Milan Hrabal je wubrał z wjacorych němskorěčnych zběrkow a serbskeje publikacije Domašcyneje bajki, basnje, eseje a druhe teksty a zestaja z nich wjelebarbnu antologiju. K někotrym podawa w nowostce małe rozjasnjenja a předstaja awtorku čitarjej. Wuběrne přełožki ze serbšćiny abo němčiny do čěšćiny zhotowichu nimo Hrabala samoho Radek Čermák, kiž je tež dosłowo napisał, Jana Krausová, Jitka Nešporová, Luboš Příhoda, Leoš Šatava, Tereza Valášková a wosebje Ilona Martinovská.
Znatym w Berlinje je dźensa 38lětny rodźeny Chróšćan hdys a hdys swoje w němskej a serbskej rěči spisane basnje hižo přednjesł. Šćěpan Ričel je so do basniskeho tworjenja zalubował. Hižo wot lěta 2005 so wón w basnjenju wupruwuje. „A někotryžkuli je mi radźił, na tym polu dale činić“, powěda bachelor za stawizny a zahrodnisku wědomosć.
Dopominam so, kak su před nimale dźesać lětami w sakskej stolicy Drježdźanach wotkryli pomnik na česć sławneho ruskeho spisowaćela Fjodora Dostojewskeho (1821–1881), a to w přitomnosći ruskeho prezidenta Wladimira Putina, zwjazkoweje kanclerki Angele Merkel a sakskeho premiera Georga Milbradta. Tehdy knježeše euforija wzajomnosće mjez Ruskej a Němskej. Ta je so minjeny lětdźesatk tež w Sakskej a jeje stolicy chětro do distancow a napjatosćow, podtykowanjow a rozkorow přewróćiła, na čimž je předewšěm „wulka politika“ wina, nic jenož „wulka politika“ Němskeje.
Přiwšěm wobchowachu sej mnozy a mnohe institucije w Sakskej a Drježdźanach swoju přichilnosć, swój respekt napřećo Rusam, kotřiž běchu – runja druhim ludźom njeněmskeho pochada a rěče – saksku stolicu ze swojej přitomnosću a swojim skutkowanjom w zašłosći wobohaćili, wotwěrajo ju wuchodnym a słowjanskim kóncam dalokeho a bliskeho swěta. Runje Drježdźanske hudźbne a činohrajne dźiwadła maja na tym swoje zasłužby, kotrež sahaja tohorunja a předewšěm do doby NDR.
Drohotnu a jónkrótnu rěčespytnu a ludowědnu ediciju w slepjanšćinje z němskim přełožkom je Domowinska župa „Jakub Lorenc-Zalěski“ ze sydłom w Slepom loni nazymu wudała. „Płachta pełna hulicowańkow – Slěpjańska serbšćina w słowje a pismje“ rěka wuběrnje wuhotowana kniha ze 104 stronami, 25 pisanymi a čornoběłymi fotami a w dwěmaj awdijowymaj cejdejkomaj. Najwjetšu zasłužbu na nastaću nowostki z awtentiskim ertnym a pisanym materialom w dźensa jenož hišće mało rěčanej slepjanšćinje ma z Budyšina pochadźaca slawistka Juliana Kaulfürstowa. Wona je wot lěta 2010 do 2015 we wšěch sydom dwurěčnych wsach Slepjanskeje wosady wo tamnišej swojoraznej narěči slědźiła, so z 22 staršimi Serbowkami a z dźewjeć mužemi, kiž slepjanšćinu z dźěćatstwa znaja a ju hišće dźensa rěča, rozmołwjała. Jich wotmołwy a powědanja je w originalnej rěči natočiła a tak zachowała. Wšako ju jenož hišće mało ludźi nałožuje. Najstarša powědarka na cejdejkomaj je Hana Šprjejcowa (lětnik 1919) z Miłoraza, najmłódši je 1942 rodźeny Dieter Redo z Trjebinka. Rownjanka Ema Krawcowa (lětnik 1925) je lěta 2014 zemrěła.
ces_Latn ces_Latn hrv_Latn slk_Latn szl_Latn ces_Latn szl_Latn hrv_Latn slv_Latn slv_Latn szl_Latn ces_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn