Jeśli interesuje Cię Śląsk, śląska mowa, regionalne tradycje, ten artykuł powinieneś przeczytać!
Staraniem Pani Haliny Leśniowskiej, wieloletniej dyrektorki szkoły podstawowej w Dąbrówce Wielkiej, obecnie przewodniczącej Koła Związku Górnośląskiego w Piekarach Śląskich, przy wsparciu i życzliwości władz miasta Piekary Śląskie, zostały wydane w 2015 i 2016 roku dwie ciekawe książki:” Rajza z piekarskom godkom” i „Co w ślonski duszy gro?”. Obydwie są zbiorami tekstów, w których jak pisze Pani Helena: : „znojdziecie łosprowki i rymuwanki , wtore naszkryflali mieszkańcy Piekor Ślonskich i Radzionkowa.” Co prawda nie jestem mieszkanką Piekar Śląskich, ale 23 lata pracy w MSP nr 15 w Piekarach Śląskich pozwala mi czuć się pełnoprawną piekarzanką. Mój skromny wkład w powstanie obydwu pozycji to dwa teksty o kabaretowym charakterze, pełne humoru i autoironii. W części pierwszej „Rajza z piekarskom godkom” pojawiło się moje opowiadanie pt. „Niy ma jak w doma”, a w części drugiej „Ino niy fusbal!”.
Mój stosunek do obydwu gawęd jest wysoce emocjonalny i wspomnieniowy, bo związany z byłymi już (niestety!) uczniami naszej szkoły – Kamilem Pietrzykiem i Danielem Majowskim oraz naszymi wspólnymi wyjazdami na liczne konkursy gwarowe w Chorzowie, Bytomiu, Piekarach Śląskich, Nakle Śląskim, Wielowsi, Zabrzu. Współpraca z Kamilem i Danielem przyniosła mi wiele satysfakcji, talent chłopców, ich niezwykłe umiejętności recytatorskie jak i aktorskie sprawiły, iż każdy konkurs był dla nas wielkim przeżyciem, a deszcz nagród, którymi chłopcy byli niezmiennie obsypywani, sprawiał, że nowe pomysły wciąż przychodziły mi do głowy. Czekam na objawienie się nowych talentów! Może teksty, które przeczytacie poniżej zachęcą obecnych uczniów naszej szkoły do rozpoczęcia swojej przygody ze ślonskom godkom.
„Niy ma jak w doma”
Nazywom sie Kamil Pietrzyk. Dejcie pozor – Kamil! Chyba mamulce i tatulkowi cosik pizło na dekel, coby mi takie miano dać. Przeca na Ślonsku som roztomajte miana – nasze – kere starzikom piyrwyj na krzcie dowali, choby: Jorguś, Alojz, Bernat abo Ginter, ale czymu Kamil, inszego niy boło? Forsztelujcie sie – mojej prastarce boło Francka, a staroszkowi Francek, a mie Kamil – ftoż to takiego cudoka widzioł? Oma pedzieli, aże mogło być jeszcze gorzij i niy mom sie co ciepać, ale jak sie pytom – A radziście z tego miana? Nic niy godo abo mie robi za błozna i pado żech jest staromodny i fulom bele co.
Jo richtig przaja mojej starce i niy chca być frechowny, ale jak łoni coś wysztudyrujom to wdycki jejich musi być na wiyrchu. Łod łońskiego roku w doma ciyngiym jest haja, kaj lepi - na Dombrowce Wielkiyj (omka się tam urodziyli) abo na Starym Osiedlu w Brzezinach – kaj terozki miyszkomy. Starka godajom, aże na Brzezinach jest żadnie, mierznom im sie te kominy, hołdy i brynole, kere kole sklepu stojom. Bez lato i bez zima sam niy ma co robić i to niy jest rajny Ślonsk. Nerwy mie bierom, bo to niy cołkiem prowda. Jest i coś inszego – rezerwat przirody „Żabie Doły”, a tam som malućkie stowiki, rosnom gynsie pympki i boliłoczka, furgajom szmaterloki i boże krowki, lotajom hazoki, jest piyknie!
Bez cołki miesionc oma durch mi prawiom, aże hned bydzie łodpust na Dombrowce i mom na niygo iść. Po jakiemu? Niy wiym i wiedzieć niy chca. Tak po prowdzie już mi sie mierznom te breweryje i padom omce – Jezderkusie, juz sie niy droźnicie zy mnom! Póda!
W niedzielo jak na kościele pizło dwanoście, godom omce – Biera cwiter i cisna na ta Dombrowka, ale to i tak jest darymny futer. Wetnymy sie, aże mie niy przekabacicie, sam na Brzezinach jest fajniście i fertig!
Ida i sie myśla – Majom sie cym asić, pierońskie pamponie z Dombrowki, chyba kiero kapusta jest wiynkszo abo ftoro chopionka barzi spaśno!
Trefiołech. Łodpust jak łodpust. Budy ze świyntymi łobrozkami, karasole, szisbudy w kerych luftbiksom idzie uszczelić papiorzanego kwiotka abo lizoka, baliki na gumie, cukrowo wata, flinty na fropa i inne roztomajte pierziństwo. Kupiołech się makrony, poł fonta bombonow – mamlom, mamlom – ale jakieś ańfachowe. Niyskorzij żech poszoł na romel, ale boła raja i na karasolu niy zwyrtnołech sie. Trocha poszpacyrowołech, pozdrowiołech kapelonka z tutejszyj fary. Po leku robiyło się niyskoro, posznupołech po sztandach i kupiołech omce taki wielgi, szekuladowy futermylok. Na szłapach zrobioły mi sie blazy łod tego chodzynio. Toż na dzisiaj szlus! Uwijom sie nazod, przeca hnet bydzie ćma. Ida, ida podziwom sie na te pola na Dombrowce i wiycie co, jużech jest w doma – starka mieli recht i jo mom recht, niy? I tukej jest piyknie, i na Brzezinach jest piyknie. Trza ze swoimi stronami poczuć wiynzi, przać im, bo tu sie żyje, miyszko i umiyro. Chowcie sie!
Autor tekstu: Joanna Janta-Słomiak
Wykonawca: Kamil Pietrzyk MSP nr 15
I miejsce w V Regionalnym Konkursie Gwary Śląskiej pod patronatem Prezydenta Miasta Bytomia i Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego
Kategoria wiekowa: klasy IV-VI
Bytom 2009
I miejsce w II Międzyszkolnym Konkursie Recytacji w Gwarze Śląskiej dla uczniów Szkoły Podstawowej „Śląska Ojczyzna Polszczyzna”
Kategoria wiekowa: klasy IV-VI
Chorzów 2010
Wyróżnienie w IX Międzygimnazjalnym Konkursie Recytacji w Gwarze Śląskiej „Śląska Ojczyzna - Polszczyzna”
Kategoria wiekowa: gimnazjum
Chorzów 2010
„Żywot Ślonzoka trocha rubego”
Mianuja się Daniel Majowski, miyszkom w Piekarach Ślonskich, chodza do szkoły, mom ino jedynoście lot i wiycie co mom(?) - łostuda, ale richtich srogo łostuda!
Terozki w pyndziałek moja cołko familijo pedziała mi, ażech jest spaśny i na gymbie paplaty, fet mi się belonto jak chodza i cobych wartko sie broł do łodchudzanio. Wy mie choby pieron szczeloł. Jezderkusie, majom łoni rozum abo wszyjscy blank łogupli! Jo, ruby? Kaj tam! Boże pomogej, bo niy strzimia!
Badejcie, przeca jo niy jest zaś taki fest baniaty, dyć badki mi niy pynkajom, basoka wielkiego niy mom i falty na cwitrze mi się niy robiom. Po prowdzie do szkoły kustu niy biera wiela, boch niy jest przepadzity. Do tasi wrażom malućki konsek wusztu, trzi żymły z hałskyjzom – chyba nojlepij niy wonio – dwie klapsznity do oplerkow, kapka bombonow i fertik. A łoni durś a ciyngiym fandzolom o zdrowym jedzyniu, fedrujom a fedrujom, aże cholestyrol szkodzi, fet szkodzi, maszkety szkodzom. Niy moga suchać tyj gupij godki! Durch mie napasztujom i łosprawiajom o Staniku – u goroli Stanisław – synie łod mojego ujka, jako to mo szlange figura. Tak po prowdzie jest chudy jak bigel, brelaty, tak bulko, aże go żodyn niy rozumie. Wiycie taki fajnisty synek, ino szkoda,aże z Sosnowca. Dupa stropiona w kraglu!
Poleku zmierzły mi się te ich breweryje, zawdy łojce majom recht, no niy? Rod niyrod chytom się za ta diyeta. Chcom mie skludzić, cobych jodł czorny chlyb bez bajlagi, chawerfloki na wodzie lebo cwibak, chude syry i inksze roztomajte pierziństwo. Przeca to som same abfale, jo tego nawet do gymby niy wezna! Cni mi sie bez kitki z kury, cosik bych pomaszkecioł, aby kołocek! Skiż tego godu chodza cały bamontny , ażech spuch, ino patrzeć jak kipna abo się wykopyrtna. Mocie wy rozum? Dejcie mi pokoj, łod tych chawerflokow biere mi się na żiganie! Jo niy byda fechtował, cobyście mi jeść dali. Mom taki knif, noroz godom:
- Ida fort.
-Ino niy do sklepu!
-Kaj tam, na szpacyr!
Gzuja wartko do sklepu kole bloku i …forsztelujcie się, aże mom zaforantowany miech jodła na trzi dni do przodku, a łoni ani się niy kapli – istne gupieloki. A coż się byda zowiścić? Jo smola ta diyeta. To by dopiero boła gańba na cołkie osiedle, aże synek łod Majowskich jest chudy jak glizda. Dyć ślonskie przisłowie pado: „Komu Ponboczek roczy, tymu z gymby niy wyskoczy” Chowcie się!
Autor tekstu: Joanna Janta-Słomiak
Wykonawca: Daniel Majowski MSP nr 15
Potrójne I miejsce w XII Konkursie Śląskim „Pogodejcie z nami” zorganizowanym w Zespole Szkół Kształcenia Rolniczego w Nakle Śląskim
Kategorie : szkoła podstawowa klasy IV-VI, tekst, Nagroda Specjalna Publiczności
Nakło Śląskie 2011
Grand Prix w III Międzyszkolnym Konkursie Recytacji w Gwarze Śląskiej dla uczniów Szkoły Podstawowej „Śląska Ojczyzna Polszczyzna”
Kategoria wiekowa: klasy IV-VI
Chorzów 2011
„Ino niy fusbal!”
Mianuja się Daniel Majowski, miyszkom w Piekarach Ślonskich, chodza do szkoły, mom dwanoście lot i wiycie co mom – łostuda, ale richtich srogo łostuda! Łońskiego roku – gynał w tyj izbie – łosprawiołech wom jako cołko moja familijo pedziała mi, ażech jest spaśny i na gymbie paplaty i cobych wartko sie broł do łodchudzanio. Terozki juzaś mie napasztujom, cobych zaczon uprawiać jakisik szport. To som takie wrazickie ludzie, iże niy poradza ś niymi wytrzimać. Dzisioj trzićwierci godziny prawiyli mi kozanie (ł)o szportowyj tradycji naszyj familiji:
- Twój staroszek grali w fusbal, twoj tacik groł w fusbal, twoj ujek groł w fusbal , twój potek groł w fusbal – a ty?
- Jo? Jo niy byda groł w fusbal i fertik! Toć jo niy je żodyn Gerat Cieślik – co takie machy szczelocie? Eli jo wyglondom jak Cieślik? Dziwejcie się ino – jedynoście chopow w tych charbołach loto tam i nazod, tam i nazod za jednom balom – przeca to som istne gupieloki. A jak dyszcz leje to co, cołkie się zmaraszom i wyglądajom jak ciarachy. Niy, to niy je dlo mie szport, jo łazić niy lubia, a co dopiero lotać. Niy mom grajfki do fusbalu. Dejcie mi pokoj i niy robcie mie za błozna.
- Co padocie? Cosik inkszego. Hm… No toch wyłonacył – polo, chcieliście to mocie.Co – wiela to kosztuje? Jo fandzola? Fto wom pedzioł, aże bydzie leko.
- Cosik inkszego? Hm.. No to mom galanty szport – byda ciepać motym. Niy fukejcie się, ino bydźcie radzi! A czymu niy? Kaj niy ma klubu, kajsik jest – sztyrdziyści kilomyjtrow łod Piekor, kajś w Aldrajchu, kole Sosnowca. (Hnet im się zmierznie trzi razy w tydniu bez lato i bez zima gzuć autem za tyn Sosnowiec).
Tuplikuja im, aże pierwyj musza potrynować . Łobsztalowołech mot – ciynżkie pierziństwo – i galante dynamowy. Chytom się za ta robota – dejcie pozor, krynca, krynca jednym ciyngiym iże mi gorko – leci fest daleko, gichło. Piznołech się w gowa aże mi dych chycioło. Badejcie – mom taako buła! Ale poleku, jużech jest w doma, drugi roz bydzie lepi, przeca idzie to zrobić. Cisna przed blok – musza przeca akuratnie potrynować, niy chca coby beblali ażech jest ciućmok. Ja, biera postawa – dejcie pozor, kolybia się, nisko na szłapach, rzić do zadku – ino patrza coby mi batki niy pynkły. Jak żech się rozfaklowoł, ciepia, jak tyn mot piznoł… Kowolicce prosto w łokno. Co boło niyskorzi, no to już wiycie. Łostali paf, terozki kapka się łod nich dychna, dadzom mi pokoj i przestanom robić haje, ażech jest baniaty. Wszystko gro i bucy. Eli jeszcze roz mi pedzom, iże mom uprawiać szport to cufalem drapko im wymyśla szpil – szachy, a jo do szachof mom grajfka. No niy?
Zapamiyntejcie sie roz a dobrze , na cołkim świecie żyjom ino dwie zorty ludzi – ci, kerzy uprawiajom szport i ci, kerzy łoglondajom szport. Jo je as i noleża do tych drugich, beztoż kupuja bilet i cisna na Euro 2012. Chowcie się!
Autor tekstu: Joanna Janta-Słomiak
Wykonawca: Daniel Majowski MSP nr 15
I miejsce w I Konkursie Gryfny Godki pod honorowym patronatym Prezydynta Piekor Ślonskich Stanisława Korfantego
Kategoria: szkoły podstawowe
Piekary Śląskie 2012
Grand Prix w IV Międzyszkolnym Konkursie Recytacji w Gwarze Śląskiej dla uczniów Szkoły Podstawowej „Śląska Ojczyzna Polszczyzna”
Kategoria wiekowa: klasy IV-VI
Chorzów 2012
I miejsce w VI Regionalnym Konkursie Gwary Śląskiej pod patronatem Prezydenta Miasta Bytomia i Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego
Kategoria wiekowa: klasy IV-VI
Bytom 2012
„Juzaś ta szkoła!”
Cisna te koło, cisna i tak sie myśla – hned pyndziałek, rod niyrod juzaś musza kulać sie do szkoły!
Ino piyrszy dziyń w tyj budzie boł fajnisty bez to, ażech dostoł srogo tyta naprykowano maszkytami. Moj bracik Kamil chcioł mi te maszkyty sfutrować, ale jo sie niy doł i żech je bez cołki miesionc wachowoł. A wiycie, łon niy może jeść bombonow, bo jest spaśny i na gymbie fest paplaty. Jo wom niy godom gupot ino rojno prowda. Dyć tyn pieroński gizd sam siedzi – Kamil pokoż sie! No ja!
Niyskorzi niy boło nic lepi. Nasza rechtorka durch po nos rycy i ciepie taake machy. Mo tako pelcowo westa, nosi wielgie tasie abo epy ze nylonu, ale co do nich wrażo – niy wiym. Istny cudok, jest chudo – ja, tako licho boroczka. Roz na miesionc jest do nos dobro i wtynczos łosprawio jak to piyrwyj bajtle nosiyli do szkoły jedyn ślabikorz, tabulka ze rysikiem i fertig. A terozki …
Durch nauka i nauka. Wiela sie czowiek nakryklo, nim sie nauczy pisanio. Istno komedyjo! A rachowanie – jo tego niy poradza spokopić. Dejcie pozor – wiela jest piytnoście myszow potajlować bez trzi koty? Po mojymu miarkuja aże tyla wiela kot poradzi łoroz sfutrować. I wiycie co mi moja rechtorka pedziała?
- Pietrzyk, tyś je richtig yjzel, jo bez ciebie dostana hercklekotow!
Cisna te koło, cisna i tak sie myśla – skirz czego jo się mom tak mordować, targać ta pukeltasza, miech na papucie, biksa na śniodanie. Jo sie do zreformowany szkoły niy nadowom, bez to dzisioj ida na baja! A łod łojcow zoł wi zoł mom nachytane.
Autor tekstu: Joanna Janta-Słomiak
Wykonawca: Dawid Pietrzyk MSP nr 15
I miejsce w VII Festiwalu Gwary Śląskiej pod patronatem Senator RP Marii Pańczyk-Poździej i Wójta Gminy Wielowieś Gintera Skowronka
Kategoria wiekowa: szkoły podstawowe, klasy I-III
Wielowieś 2012
I miejsce w V Międzyszkolnym Konkursie Recytacji w Gwarze Śląskiej dla uczniów Szkoły Podstawowej „Śląska Ojczyzna Polszczyzna”
Kategoria wiekowa: klasy I - III
Chorzów 2013
III miejsce w VII Regionalnym Konkursie Gwary Śląskiej pod patronatem Prezydenta Miasta Bytomia i Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego
Kategoria wiekowa: klasy I - III
Bytom 2013
„Chopy som z Marsa, a baby … szkoda godać!”
Mianuja się Daniel Majowski, miyszkom w Piekarach Ślonskich, mom trzinoście lot i terozki kończa szkoła podstawowo, beztoż widzymy sie tukej łostatni roz. Łońskiego roku, gynał w tyj izbie, łosprawiołech wom ło szportach, kere familijo kozała mi uprawiać, dwa roki nazod ło odchudzaniu i cholestyrolu, a latoś wom połosprawiom ło… szkoda godać, jo mom richtig ciynżki żywot. Miarkuja, aże juzaś mojyj familiji cosik niy gro, dycki łażom a labiydzom, fukajom a fukajom, bezmało zacznom mie szterować. Dugo niy trza boło czekać! Łoroz starka mi godajom:
- Synek, ty mosz anong, ino tyn komputer i komputer. Bez te gupie graczki dostanies cosik do gowy. Cołki dziyń siedzis a siedzis na tym zicu i badosz w tyn ekran – istny gupielok. Basok ci rośnie, hned galoty na rzici zacznom pynkać, bo jom mosz jak szaflik (jo nic niy widza!) a knefli we cwitrze niy poradzisz zapionć. Pogrej się w bala lebo weź jakoś gryfno dziołszka i pociśnij na szpacyr.
Gryfno dziołszka? Kaj omka w mojyj klasie widzieli gryfne dziołszki? Po prowdzie som ino sztyry i bezmała same dziwoki. No ale jak mus to mus, biera się za ta robota, przeca jo niy je żodyn mazok ino galanty synek, no niy!?
Piyrszo to Agata – istny cudok, niy aże boła brzidokiym, cołkiem szwarno frelka, ale chuderlok i taki mały cwerg, a słabe to jak cwist. Nic nigdy niy godo, ino się dziwuje. Wzionech na tyn szpacyr tytka naprykowano maszkytami i padom – Chces amoloka? – Chichro sie. – Chces anyżka? – Chichro sie. – Chces bombon szekuladowy? – Chichro sie. Nerwy mie bierom, dyć dotrwołech do końca. Istno komedyjo.
Drugo to Ola – akuratno, robotno, szanobliwo, szporobliwo – cołki ślabikorz by szło wymiynić, do mie kapka podobno, z dwa cetnory woży. Choby moja omka, ino sześdziesiont lot nazod. Wysztiglowołech się na tyn szpacyr, nawet mom ancug i binder, wyprane zoki. Idymy, łoroz godo mi tak – Niy chca mieć ajncli, niy byda żyć na kryja, moj chop mo być cysty i robotny, musi mieć fest srogi geltag. Świynty Antoniczku! Jo niy chca mieć taki baby! Wartko żech uciykł.
Trzecio to Kornelia – fajniste mo miano, no niy? Łokropno rajcula, gymba jyj sie niy zawiyro, durch fandzoli. A skoko, a loto. Gryfno szcziga, łocka corne kieby wągliki, gymbula szykowno. Idymy. Kukom na nia i godom – Dej dzióbka! Łostała paf. Ciepła krziwo macha i łoroz kajsik pogzuła. – Poczkej, zaroz cie chyca i dosz mi dzióbka! Dostołech, ale fanga w kichol. Jak mie praskła, aże mi dych chycioło. Darymny futer z takiymi zolytami.
Po połedniu padom starce – Dejcie mi pokoj z tymi dziołchami abo dostana cosik do gowy. Łod tych waszych zolytow jużech je cały bamontny. I wiycie co? Chopy som z Marsa, ale baby, szkoda godać … to cyste ufoki! Beztoż wartko patrza sie stracić, biera sie za nauka. Barzi się werci sztudirować niżli zolycić – toć chymijo, rachunki a fizika to niy szpas! A jo się nadowom na dochtora, baumajstra abo dyrechtora, no niy?
Autor tekstu: Joanna Janta-Słomiak
Wykonawca: Daniel Majowski MSP nr 15
III miejsce w VII Festiwalu Gwary Śląskiej pod patronatem Senator RP Marii Pańczyk-Pozdziej i Wójta Gminy Wielowieś Gintera Skowronka
Kategoria wiekowa: szkoły podstawowe, klasy IV-VI
Wielowieś 2012
Grand Prix w V Międzyszkolnym Konkursie Recytacji w Gwarze Śląskiej dla uczniów Szkoły Podstawowej „Śląska Ojczyzna Polszczyzna”
Kategoria wiekowa: klasy IV - VI
Chorzów 2013
I miejsce w VII Regionalnym Konkursie Gwary Śląskiej pod patronatem Prezydenta Miasta Bytomia i Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego
Kategoria wiekowa: klasy IV - VI
Bytom 2013
II miejsce w II Konkursie Gryfny Godki pod honorowym patronatym Prezydynta Piekor Ślonskich Stanisława Korfantego
Kategoria: szkoły podstawowe
Piekary Śląskie 2013
pol_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn sot_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn ban_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn sot_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn sot_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn sot_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn sot_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn sot_Latn szl_Latn pol_Latn sot_Latn