Po co zbudowano Kanał Kłodnicki? [VIDEO]
Droga wodna zbudowana w latach 1792-1822. która miała służyć do transportu węgla z Zabrza z kopalni Luiza oraz z Królewskiej Huty (dziś Chorzów) z kopalni Król do Gliwic i dalej na zachód.
-
Witom
Nosz stary „kanar” i stary port to mocka danych kere sie rozniom we zaleznos’ci o jakim gynau czasie by sie opowiadauo. Wszysko sie zmiyniauo tam tak gibko ze dzisiej trudno to nawet w obszerniejszym skrocie opedziec’. W tym synsie duzo faktow we filmie spomnianych tyczy sie roztomaitych czasokresow i niy zowdy jedna rzecz pokrywo sie czasowo ze drugom. Zaczynajonc juz od tzw po polsku Kanału Sztolniowego to juz tam pod ziymiom boua couko siec’ kanauow i systymow przeuadunkowych (inkl. zurawie, spadnie itp) roztomaitych wielkos’ci, a na roztomaitych poziomach wyngel bou kopany, dalyj do uodzi kerowany i najprzod we skrzinie uadowany – skrzinie te zurawiami uadowane bouy na te uodzie a te bouy wodom transportowane na powierzchnia. Tam juzas’ wyngel bou przeuadowywany i czynsc’ grubo boua dalyj we skrziniach na wiynksze uodzie przeuadowywano, a drobnica uopatami przeciepywano. Dalyj szuo to tym tzw Sztolniowym Kanauym juz do Glywic i dalyj do naszego portu. Tyn K.Sztolniowy straciou na znaczyniu bo pokuady wyngla corozki to dalyj szybko sie oddalauy od tyj drogi wodnyj, a poziomy wydobywcze tysz juz robiouy sie problymatyczne. Ku tymu wszyskymu powstaua trasa transportu naziymnego tzw „Kronprinzenstr”(ze richtunk Chorzow do Glywic) no i wkon’cu i zelozno kolyj gibko sie rozkulaua. Z czasym bezto K. Sztolniowy zaczon podupadac’ cauykm i zaczli go likwidowac’. Sam widac’ odniego naziymno czyns’c’ we szyrokim przekroju:
http://fotopolska.eu/1043364,foto.html?o=b1840&p=1
Port to przedewszyskim place przeudunkowe kere tysz z czasym zaczuy byc’ niywystarczajonce – np we roku 1919/20 musiou byc’ zrobiony nowy wydajniyjszy port = plac przeuadunkowy dlo wyngla kery sie mianowou „Werner”. Zresztom som stary „kanar” tysz zmiyniou sie, bou poguymbiany itd. Transport na nim tysz miou fazy intynsywne potym juzas’ podupad, i juzas’ osiongnou faza szczytowo, poczym pod koniec nasz stary piykny „kanar” we Glywicach bou wiyncyj miejscym kaj sie spyndzauo na spacyrach wzduz niego sielankowo czas. Co bouo transportowane oprocz wyngla i wyrobow hutniczych to przedewszyskim kruszce take jak np zuzel. Na starym „kanarze” puywauy niy ino barki ciongnione, czi to we obszarze Glywic przez ludzi abo konie, downo tymu bouy one ciongnione i przez parowe holowniki (juz w pouowie XIX wieku) ale i mataczkorze (gornos’lonske flisaki) spuawiali np drzewo.
Troszka mozno ze downych lot to opisza, bo niy kozdy wiy ze wszysko to miauo swoje reguy, zasady, prawa i normy. Zaczna od tych naszych suawnych mataczkorzy – odnich tratwy ze wionzanych pinow drzew moguy miec’ w sumie niy wiyncyj jak max. 34 m dugos’ci i 3,9 m szyrokos’ci. Godomy sam przikuadowo o danych ze roku 1883go. Wtym czasie wszysko co puywauo na tym „Kanarze” moguo miec’ dugos’c’ max 34,5 m i szyrokos’c’ 3,95 m. Te dane odnoszom sie do normalnego przeciyntnego stanu wody. Inksze stany wody niosuy za sobom inksze przepisy. Wysokos’c’ max barki to bouo 2,9 m (incl. uadunek).A zauadowano barka musiaua minimum 25 cm miec’ jeszcze wysokos’ci burty nad wodom. Maksymalne zanuzynie moguo byc’ 1,4 m. Co je ciekawe to fakt ze niy wolno bouo zaglowac’. W tym synsie zastanowio mie troszka poz’niejsze konsek zdjyncie ze glywickego portu kaj widac’ sroge barki ze masztami zaglow – prosza sam kuknon’c’:
http://fotopolska.eu/652418,foto.html?o=b1840
Chyba ze jak Pan Marian podsowo mys’l = to niy som maszty ino zurawie … (?) Niyznom sie na tym, ale to na tamte lata jednak niymo synsu taki zuraw na takyj barce. Przeto je zech se zicher ze te niykere barki jednak miauy maszty i zagle. Ale to by znaczouo ze te barki niy ino na naszym „kanarze” puywauy – abo?
Dodatkowo znaczy to ze przepisy zeglugi na starym „kanarze” na przeuomie wiekow (XIX i XX) zmiyniouy sie fest a fest.
Barki kere bouy ciongnione przez konie (abo ludzi) musiauy byc’ 40 metrow od szlojzy juz odczepiane a konie ekstra oddalonom konsek drogom okludzane. Holowniki parowe moguy miec’ do holowania max 2 barki i V=3,5km/h. A jak sie mijauy dwie take barki? Na wonskim odcinku ta kero puynoua w gora musiaua ustympowac’ placu tyj ze przeciwka.
We porcie tysz bouy zasady. Skuady muasiuy byc’ ogrodzone na 2 metry wysoko, odleguos’c’ od zabudowania boua min. 3 m. Jak bouy zabudowania fabryczne kaj wystympowauo we np produkcji tarcie abo inksze niybezpieczyn’stwa zapalynia/ekspolozji, to ta odleguos’c’ boua juz min 10 m. Bouo jeszcze pouno inkszych przepisow, niy byda ich sam ale wszyskich cytowou. Zresztom i one zmiyniauy sie tak jak wszysko w tamtych downych czasach blank gibko.We pouowie XIX wieku ze Glywic do Koz’la puywauo rocznie miyjwiyncyj 1000 barkow. To ino pora przikuadow wybranych, bo bou to czas tak szybkich zmian ze jak bydziecie za tym sznupac’ to za kozdym razym bydziecie miec’ inksze konsek dane.
Co do kiouzdawki o keryj spominou we filmie Pan Marian to boua i ona podporzondkowano odpowiednim przepisom i bouo cza za korzystanie z niyj puacic’ – bouy ale wyjontki, np sieroty niy musieli puacic’. Czasy i dnie korzystania ze tego lodowiska tysz bouy okres’lone. Zresztom czas zeglugi na naszym starym „kanarze” tysz bou szczeguowo okres’lony dlo wszyskego co po nim puywauo. Z tym zaniyczyszczyniym wody to tysz boua specjalno rzecz, bo bouy fest rygorystyczne przepisy dlo wszyskich kerzy kozystali ze tyj drogi wodnyj, i np bouo zabronione wylywac’ s’cieki i wciepywac’ belaco do wody. Woda i dno zamulano boua niystety skuli tego ize ze grubow do Bytomki spuywauy wody ze „szlamym” i to sie dostowauo tysz i do kanru swojom drogom. Bou tyn maras/szlam wydobywany ale to ino przi odpowiednich zezwolyniach inspektora i odniego nadzorze. O stan techniczny bouo pieronym dbane, tak bou specjalne przepisy jak sie zblizauo do mostow i do szlojzyow. Przi tym wszyskim i dlo normalnych ludzi bouo myjglich na uodkach popuywac’ tam na wodzie, ale i dlo tego bouy reguy 😉
Mozno to na razie by tela stykuo
Pyrsk
ps
tuplikorz – słownik
tym razym dom tuplikowanie z waszego na nasze ino nojtrodniejszych wyrazow:
gynau – dokładniemocka – dużo
mataczkorze – śląscy flisacy
kanar – kanł
gibko – szybko
opedziec’ – opowiedzieć
zowdy – zawsze
roztomaite – różnorodne
konsek – odrobina, kawałek
inksze – inne
sznupac’ – szperać
kiouzdawka – ślizgawka – tutaj ale lodowisko!
skuli tego – spowodu tego
ize – że
belaco – cokolwiek
gruba – kopalnia
pouno – pełno
maras/szlam – tutaj osad(y)
pieronym – bardzo
myjglich – możliwe
szlojza – śluza
je – jest
richtik – naprawdę
fest – mocno
myjglich – możliwe. prawdopodobne
Odpowiedz
-
Poprzedni moj komyntarz kery klaruje pora rzeczy jeszcze sie sam niy pokozou, ale w miyndzyczsie moga odpedziec’ Panu Marianowi na odniego pytanie ze 21 minuty filmu i poprawic’ odniego sekundy i mnuty filmowe wczes’niejsze spekulacje z tym zwionzane. Panie Marianie tyn plac kery pan tysz mianowou „pewnego rodzaju portym” niy miou za zadanie to co Pan we filmie sugerowou, to bou plac kery np we piyrszyj pouowie XIX wieku speuniou funkcja placu wyuadunkowego kery nalezou do Klodnitzer Kanal-Amt („Urzędu Kanału Kłodnickiego”) kery faktycznie lezou gynau tam wele naszego „kanaru”. Bouo to na gruncie miejskim, ale nalezauo to do „fiskusa”. Zabudowania, persony i blank couko reszta, to wszysko bouo w ramach miasta zawarte.
ps
fiskus – skarb państwa
klaruje – wyjaśnia
kery – który
mianowou – nazwał
gynau – dokładnie
wele – przy
kanar – kanał
blank – całkowicie
-
Dziękuję . Ciekawa sprawa. Bo gdzie i jak przewożono to co wyładowano ? Jedyna droga prowadzi przez tereny chłodni huty. Ale to wydaje się bardzo prawdopodobne, że nie ma ten port nic wspólnego z produkcją zakładów Huldschynsk’ego. Zakłady miały dla celów transportowych swoją bocznicę kolejową – tor szeroki i wąski. =M==============
-
Jeszcze cosik mozno dodom co inkszym tysz troszka pomoge wszysko spokopic’.Tym razym ale dom to we formie fotograficznyj:
http://fotopolska.eu/1017953,foto.html
http://fotopolska.eu/11997,str.html?f=160320-foto
Jak widac’ tyn Fiscus (fiskus, urzond cylny) dalyj duge dziesiontki lot przetrwou i speuniou w tyj okolicy dalyj swoja rola „urzyndu celnego”.
ps
spokopiic’ – zrozumieć. poukładać sobie sensownie (w głowie)
-
szl_Latn pol_Latn unk ces_Latn szl_Latn glg_Latn szl_Latn szl_Latn glg_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn dan_Latn sag_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn hau_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn ban_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn epo_Latn lin_Latn pol_Latn taq_Latn pol_Latn deu_Latn eus_Latn ces_Latn nld_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn unk szl_Latn sag_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn unk pol_Latn unk szl_Latn glg_Latn glg_Latn szl_Latn sag_Latn pol_Latn unk