Moja familia - rodym ze Żnina,
Tata i mama i ciotki,
Siora, brachole, dalszo rodzina,
Wszyscy rodzóne żninioki.
Jo Żnin pamiyntom inny niż tero,
Miasto lot moich szczyniyncych.
Innom, ci, wtedy mioł atmosfere.
Kto jeszcze mo to w pamiynci?
Kto dziś pamiynto bitnom "Stadionke",
Czy tyż dziadoskom "Afryke"?
Kto na "Łaziynkach” dzisiej sie kompie
I chodzi "Ławom" nad rzyke?
Czy dzisiej szczuny w palanta grajom,
W klipe, czy w kozła pydami?
Czy na harynde sie wybiyrajom
I na kanoły z wyndkami?
Tero w łogródkach ni ma angrystu,
Ni ma korboli i szklonek.
Downo już chyba nicht ni mioł w pysku
Redysków i świyntojonek.
Któro kobiyta pódzie do składu,
Jak młodzi do placka ni mo?
A znów jak pyrek cza do łobiadu,
To w sklepie nicht ich nie czymo.
Dzisiej sie gzuby nie naśmiywajom
Z laczków Marysi Drewnioczki.
Już w "Kolorowym" sie nie szwyndajom
Czesia Rechola gumioki.
Gdzie od Grotoski som pióra, broszki?
Sklep Ruszkiewicza z gwoździami?
Od "Babci Glajdy" myszy i szkloki?
Od "Trupa" szneki z wrzodami?
Czy jeszcze miyszko ktoś w "Belwederze"?
U Sznajderajta, Siyrzygó?
Kogó ochota jeszczyk dziś bierze
Wstompić do "Dómu Polskiygó"?
Tyn Żnin jes ino w pamiynci naszy.
Takiygó Żnina już ni ma.
Kto gó pamiynto siyndnie pod Baszte
I z żolym se powspómino.
Jedyn bamber z Łysinina,
Doł kóniowi wychlać wina.
Szkapa mu sie utytlała,
Potym czy dni kaca miała.
Jedyn bamber z Gogółkowa,
Jak mu w piątek zdechła krowa,
To jom doił aż do środy,
Bo mu mlyka było szkoda.
Jedyn bamber z Bekanówki,
Byka mioł i dwie jałówki.
Byk na figle ni mioł siły
I jałówki gó zgwołciły.
Jedyn bamber z Podgórzyna,
Chcioł podeźryć se kurzyny.
Już mioł kure ukatrupić,
Jak mu gdakła : -Chybaś gupi!
Jedyn bamber z Czewujewa,
Kozła wiązoł se do drzewa .
Kozioł pognoł za kozami,
Wyrwoł drzewo z korzyniami.
Jedyn bamber z Brzyskorzystwi,
Doł bykowi starych liści.
Jak bydlynciu sie łodbiyło,
Bambra za płot łodrzuciyło.
Jedyn bamber ze Skarbinic,
Trzymoł sobie łowce w sini.
Łowce wlazły do pokoju
I mu narobiyły gnoju.
Jedyn bamber w mieście Żninie,
Na balkonie chowoł świnie,
Co na diecie ciyngiym była,
Żeby sie nie utuczyła.
We moim wiyrszyku napisołym ło wymyślónych bambrach z podżnińskich wiosków i, jak widzita, potraktowołym tyn temat z przymrużónym ślypiym. Tyn wiyrszyk przypómino mi takie ruskie ludowe przyśpiywki i to mi nasunyło myśl, że przydałaby sie jedna tako nasza pałucko piosynka pisano gwarom, którom wszyskie Pałuczoki by znały i umiały zaśpiywać, którom powinny uczyć sie nasze gzuby w szkole na śpiywie. Powiyta, że momy przecie "Żninioka"! Prowda, ale ni moge przecie namowiać nauczycielów, żeby uczyli dziecioków piosynki, któro ze wzglyndów wychowawczych, to do szkołów sie nie nadaje, bo przedstawióne tam małżyństwo jes, jak to dzisiej godajom, "patologiczne". Żniniok jes pener, co mo na sie zatuczónom, czy lata nie pranom koszule i łoprócz tegó leje kobiyte wyndziskim. Jak już tym loniym sie zmynczy, to se kombinuje, że nojlepi to by było, żeby go bebech rozboloł, bo wtedy pewnie staro by sie przejyna i gó smarowała, a ón móg by sie rozwolać. Łokropnoś! Prowda? Ruja i nierubstwo! - jak zwykła godać nojsławniejszo w Żninie nouczycielka rysunków. Ty piosynki można łostatecznie uczyć w licyjum, ale z zaszczeżyniym, że przedstowio łóna model małżyństwa na Pałukach nie popiyrany i całkiym nie spotykany. Mom nadzieje, że napisany bezy mnie piosynki można bydzie uczyć w szkole bez uszczyrbku wychowawczygó i bez uchybianio wartościom krześcijańskiym.
Wiara po świecie kursuje,
Podziwio łobce krainy,
A mi wystarczy jak sie poszwyndom
Po naszy pałucki zimi.
refren:
Jo, to mom szplina na punkcie Żnina,
Kochom to miasto jak gupi!
Niech inni chwolom, co se tam wolom,
Jo chwole moje Pałuki.
Bo ino tu, na Pałukach,
Śniodanie moge zjeś w Rzymie,
Łobiod w Wenecji abo w Paryżu,
A już kolacje zjym w Żninie.
refren:
Jo, to mom szplina na punkcie Żnina...
Bo ino w Żninie jes rzyczka,
Bez miasto durch se płynąco,
Co dwa jynziora: "Duże" i "Małe",
Swym nurtym do kupy złączo.
refren:
Jo, to mom szplina na punkcie Żnina...
Bo ino u nos na Rynku
Na środku Baszta se stoi,
Mo chorągiewke na samy górze,
I dwa bioluchne zygory.
refren:
Jo, to mom szplina na punkcie Żnina...
Bo ino tu na Pałukach,
Wśród jynzior i lasów szumu,
Jak słysze naszy wiary godanie,
To czuje, że jezdym w dómu.
refren:
Jo, to mom szplina na punkcie Żnina
Tak naprowde, to na razie som to ino słowa do piosynki, bo chocioż moja nouczycielka, zacno Pani Wabiowo, przepowiadała mi kariere kompozytora,
to jednak muzyki nie łodważe sie napisać i wole żeby zrobił to ktoś, kto chocioż troche na nutach sie zno. Licze, że mój pomys sie Wom spodobo i znojdzie sie taki zmyślny, co skómbinuje melodie i znojdzie sie śpiywok, co by nom kiedyś te piosynke pod Basztom abo w amfityjatrze zaśpiywoł.
W moim ostatnim wiyrszyku chce Wos zabrać na przechadzke po Żninie. Przejdźma sie razym po naszym mieście, przypaczma sie jakie jes ładne i zadejma se pytanie, czy jeszczyk dzieś bydzie nom tak dobrze jak tutej? Jak w łodpowiedzi pokryncisz łbym, a nie pokiwosz, to znaczy, że to dlo Ciebie napisano jes ta książeczka, któro całko jes takom przechadzkom po Pałukach i po Żninie, po Twoich wspómniniach, po naszym pałuckim godaniu, po Twoim dzieciństwie i młodych latach.
Jakiś czas tymu mój wiyrszyk "Downiejszy Żnin" ukozoł sie w gazycie "PAŁUKI", a że, jak mi doniesły nojwybitniejsze żnińskie piyrduśnice, wiyrszyk Wom sie spodoboł, to napisołym jeszczyk pore innych. Bydzieta mogli se je poczytać, ale troche Wom tyż pobrawyndze. Jak we wiyrszu "Downiejszy Żnin" wspóminom, całko moja familia wywodzi sie że Żnina i jo tyż tutej jezdym rodzóny.Chocioż już kupe lot tymu wyjechołym z mojygó miasta do szkół w Bygdoszczy, a potym wzionym se kobiyte nie z TY zimi i zamiyszkołym tam dzie już Pałuki nie siyngajom, to stale jednak ino tu, pośród Wos, w ciniu Baszty i pomiyndzy naszymi jynziorami i lasami czuje sie nojlepi. Co miesiąc, abo i czynści, przyjyżdżom tu na troche, a latowom porom na dłuży, bo ciągnie mie do moji nojkochańszy rodzinki, ale tyż do mojygó kochanygó Żnina i dó Wos, Moja Kochano Wiaruchno! Przyglondom sie jak zminio sie moje miasto i widze, jak Wy sie zminiota. Żnin coroz ładniejszy, żninioki coroz barzy kształcóne, łoblotane, ino coroz mni godajom, a coroz wiyncy "mówią". Na moje, to szkoda pałucki gwary, co na naszych łoczach dokumyntnie wymiyro. Dzisiej gzuby nie wiedzom już co to je: framuga, młodzie, betki czy korbole, a i stare ludzie pryndzy powiedzom już chyba: "piekarnik, drożdże, grzyby i dynie". Na podwyrkach nie słychać już tero: mota, łapta, uciykomy, wyćpij. To wymiyranie gwary zaczyno sie już wtedy, kiedy jo jeszczyk byłym dzieciokiym. W wielu dómach rodzice chcieli, żeby ich latorośle "mówiły", bo uwożali, że godajom te z gorszych dómów, a "mówią" te z lepszych. Wmowiano dzieciokom, że godanie to coś brzydkiygó, czegó noleży sie wstydzić. Nie ino to doprowadziyło do wyczebinio gwary, ale nie byde Wom tu wtrynioł uczónygó bajanio i dodom jeszczyk ino, że swoje zrobiyła tyż telewizjo, radio i napływ wiary z innych fyrtlów kraju.
Nie wszyndzie jednak gwary poddały sie tak jak u nos. Na Śląsku, Kaszubach czy Podhalu, do dzisiej godajom po swojymu. W szkole gzuby uczom sie w jynzyku literackiym, ale po szkole godajom gwarom nie ino ze sobom, ale czynsto i ze swojymi nouczycielami. Tam nie wstydzom sie swoji gwary i uwożajom jom za drugi jynzyk łojczysty, za jynzyk swoji mały łojczyzny. Wedle mie, tak powinno być i u nos. Przecie gwarom wszysko można przekozać, łopowiedzić, a już takie na przykłod kawoły, to godane gwarom som dubeltowo pocieszne. No porównejta se piyrszy lepszy kawoł (w nawiasach tłumaczynie na jynzyk literacki):
Do taksy wsiado podechlany ździebko chłop i koże zawieźć sie do "Bonanzy". (Do taksówki wsiada mężczyzna w stanie wskazującym na spożycie alkoholu i prosi o zawiezienie go do "Baru Piastowskiego".)
Po drodze zaczyno dzikiym wzrokiym rozglondać sie po aucie i pyto sie szofera : (Po drodze zaczyna niespokojnie rozglądać się po wnętrzu samochodu i pyta kierowcę:)
-Tej, a po co je tyn taki zygor, co mu sie skozka hyboce? (-Panie kierowco, czy mogę przeszkodzić i spytać jaką rolę spełnia ten zegar z drgającą wskazówką?)
-Tyn zygor pokazuje, jak pryndko ta moja perpeta zakrzanio. (-Ten zegar wskazuje, z jaką prędkością porusza się ten mój, nie nowy już, samochód.)
-Ale feste! To mi sie podobo! Tej, a tyn drugi zygor? (-Wspaniale! Bardzo mi się to podoba! Panie kierowco, a ten drugi zegar?)
-Tyn drugi pokazuje, ile jeszczyk mom byncyny. (-Ten drugi wskazuje, ile paliwa pozostało mi jeszcze w baku.)
-Ale feste! To mi sie tyż podobo! Tej, a po co je tyn taki dynks, co mu w łokiynkach cyferki lotajom? (-Wspaniale! To mi się również podoba! Panie kierowco, a do czego służy to urządzenie z przesuwającymi się w okienkach cyframi?)
-Ón pokazuje, ile bydziesz musioł mi za droge zabulić. (-Ono pokazuje, jaką opłatę będzie musiał Pan uiścić.)
-Tej, wyćpij to precz! To je dycht do dupy! (-Panie kierowco, niech Pan to usunie z pojazdu! To mi się zupełnie nie podoba!)
No i jak, czujeta różnice?
Kiedyś, ładnych pore lot tymu, lecioł w telewizji taki film, co sie nazywoł "Ptaki ciernistych krzwów". Tak mi sie to podobało, jak sie dowiedziołym, że w tłumaczyniu na pałucki były to "Gapy w angryście". Znaczynie to samo, a czy nie brzmi lepi?
Jynzyki istniejom i żyjom dziynki słowu pisanymu, a że ni ma książków pisanych po pałucku, to nasz pałucki jynzyk żyć bydzie ino tak dugo, jak dugo ludzie bydom go znać, pamiyntać i po pałucku godać. Piylyngnujma wiync naszom pałuckom gware i nie wstydźma sie ji ! Kto jeszczyk umi, niech godo po pałucku przy dzieciokach, żeby przynojmi wiedziały, że momy swój jynzyk, co nos Pałuczoków łączy i łodróżnio łod reszty Poloków. Niech nasze szczuny wiedzom, że gwara nie jes ani gorszo, ani brzydszo łod jynzyka literackiygó. Majom ino sie łoriyntować kiedy cza "mówić", a kiedy można godać.
Na studia do Bygdoszczy poszły zy mnom jeszczyk dwie dziewuchy że Żnina. Pośród studyncki wiary godalim po naszymu i nicht sie z nos nie wyśmiywoł, a wryncz łodwrotnie. Wszystkiym sie ta nasza pałucko gwara podobała i chyba tyż bez to, wiara nos lubiła. Była z nami na tych studiach jedna dziewucha z Kcyni, ino ta, chocioż tyż Pałuczonka, wysłowiała sie po pańsku. Po jakimsiś czasie moja kumpela Krycha nie zdzierżyła i zagodała do kcynianki:
-Tej, a ty skąd jezdeś?
-Ja? Przecież wiesz, Krysiu, że z Kcyni.
-Wiym, wiym, ino tak sie zastanowiom, czy w Kcyni to po pałucku nie godajom?
-No... godajom.
-No to sie przestań stalować i godej po ludzku jak my!
Gupio sie zrobiyło naszy kcyniance i pomaluśku zaczyna godać, a późni to i wiara z inszych strón Polski nauczyła sie łod nos naszych gwarowych powiydzónek i czulim sie w ty Bygdoszczy jak w dómu.
Dzisiej miyszkom miyndzy "krzyżokami" i robie z kształcónymi ludziami, a tyż czynsto godom jak downi i wierzta mi, że nikómu to nie przeszkodzo, i ni majom mie za gorszygó. Jak Bozie kochom! A jak już tu, do swygó gniozda zjade, to se nie wyłobrożom, żebym z mojymi krewniokami i znajómymi żniniokami "rozmawiał". Godom - bo jakże inaczy? Lubie to nasze pałuckie godanie, lubie tych co po naszymu godajom, lubie wspóminać jak to było piyrwy i lubie tyż usiąś se czasym i nagryzdać to, co mi sie we łbie kotłuje. Z tegó wszyskiygó wziyna sie ta książeczka. Wziyna sie tyż z tynsknoty za Pałukami, za Pałuczokami i za Żninym mojygó dzieciństwa. Mój "Downiejszy Żnin", to Żnin lot sześćdziesiątych. Nie taki kolorowy jak dzisiej i biydniejszy jak dzisiej, ale dlo tych z mojygó pokolynio, dlo tych ździebko starszych, co jak moje brachole Juras i Lechu na Łaziynkach kozy paśli, i dlo tych jeszcze starszych, co na Targi Pałuckie na Szczelnice chodziyli - tyn downiejszy Żnin i tak zawsze bydzie nojładniejszy, nojlepszy i nojkochańszy.
Wieczór sie robi i łojciec z matkom
Już do kolacji siodajom,
A na podwyrku wszyskie dziecioki
Jeszczyk w nojlepsze lotajom.
-Baśka do dómu! - słychać wołanie.
-Ach, mama, jeszczyk ździebełko!
Dej nom poskokać, choć pó godzinki,
Z Krysią i z Aną w szkiełko!
-Zenuch! Kolacja naszykowano,
Chodź, bo bez ciebie jom zjymy!
-Łe, mama, przecie my gromy w kozła
I tero źryć mu dajymy!
-Walek! Tereska! Dali do dómu,
Bo zaro pó wos tam przyde!
-Skóńczymy, mama, w klipe grać wtedy,
Jak kluchy widać nie bydzie!
Już po kolacji, ciymno na dworze,
A gzuby ciyngim lotajom.
Tero ich wołać bydom łojcowie,
Łej, chyba już nie pograjom!
Nie było downi telewizorów, łokmenów, widełów i komputerów, to gzuby zabowiały sie nojczynści na podwyrku i na ulicy. Kto z nos nie groł w klipe, w kozła, w palanta, nie skokoł w szkiełko i nie wypowiadoł wojny przeciwko... piwko... . Gralim łod rana do nocy i co rusz ino ktoś lecioł do dómu po sznytke chleba ze smolcym, z biołym syrym abo z wodom i cukrym. Czasym czeba było na chwiyłke przerwać lotanie, bo wychodziyła przed dóm mama abo babusia, wrynczała siotke, odliczune piniądze i kozała lecić po sprawunki. Marudziylim, że późni, bo tero akurat pasiymy kozła, ale mamy i babusie były downi stanowcze, a dziecioki usuchane, wiync zostowialim nienażartygó kozła, klape od klipy, czy tyż skokanke i szlim do składu po to, czegó akurat w dówmu zbrakło.
(Łopowieść dramatyczno)
Wystympujom: Pore żnińskich piyrduśnic, Łogrodnik i Jo.
Jo: Roz do Nowoczki przyszła Fraszowo.
Fraszowo: -Z wos to, Nowoczka, feste krawcowo,
Mom tu modełko, kreton, nożyce,
Może wytnieta mi na spódnice?
Jo: -Z Nowoczki dobro kobiyta była,
Fraszce przysugi nie łodmówiyła.
A kiedy w rynce nożyczki wziyna,
To zamiastkreton - palec przeciyna.
Chocioż przeciyna sie ino letko,
Juchy z palucha łobsko pociekło.
Fraszka jak ino krew zoboczyła,
Żeby nie zymgleć - na dwór ruszyła.
Beczy i loto dokoła skwerka,
Aż z dómu wyszła staro Mylerka.
Mylerka: -Co tyż sie stało? Mówta Fraszowo!
Fraszowo: -Palec łobciyna se Nowokowo!
Jo: Mylerka zaro poszła na Rynek,
Siyndła na ławce przy Permodzinie.
Mylerka: -Nadstawta ucho, to wom coś powiym!
Nowoczke wziyni na pogotowie.
Rynke przeciyna sobie żyletkom,
Pótora litra krwi z ni wyciekło!
Jo: Mylerka poszła, a Permodzino
Chce sie podzielić z kimsiś nowinom,
Wiync szybciutyńko do Szmytki bieży:
Permodzino: -Z Nowoczkom licho, w szpytalu leży!
Jak swygó chłopa z babom nakryła,
Z rozpaczy ciachła sobie po żyłach!
Jo se już póde, a wy, Szmytowo,
Idźta niech dowiy sie tyż Jurkowo!
Jo: Jeszcze minuta nie upłynyła,
A Szmytka już u Jurkowy była.
Jurkowo: -Cośta, Szmytowo, tako strapióno?
Szmytowo: -Nowoczka właśnie w szpytalu kóno!
Chłop jom zostawiył i tak ciyrpiała,
Że w kóńcu życie se łodebrała!
Jurkowo: -Nie chce sie wierzyć, że już nie żyje!
Szmytowo: -Już żodny kiecki nom nie uszyje!
Jo: Szmytka z Jurkowom ciut pobeczały,
A już za chwiyłke tak se godały:
Jurkowo: -Trzeba Nowoczke pożegnać wiyńcym,
Łodżałujymy troche piniyndzy,
Do łogrodnika zaro pódźymy
I ładny winiec obstalujymy.
Jo: U łogrodnika doś dugo były
I bez tyn winiec sie pokłóciyły.
Jurkowo kciała na świyrku z kalii,
A znowyk Szmytka - bez świyrku z dalii.
Jurkowo: -Na świyrku z kalii bydzie ładniejszy!
Szmytowo: -Bez świyrku z dalii bydzie skrómniejszy!
Jurkowo: -Wy, Szmytka, wcale ni mota gustu!
Szmytowo: -A wy, Jurkowo, mota - z łodpustu!
Jo: Łogrodnik wrzasnył:
Łogrodnik: -Czegó krzyczyta!
Idzie tu rychtyk jakoś kobiyta.
Jo: Szmytka z Jurkowom jak łobrus zbladły.
I zaro potym zymglune padły.
A jak po chwiyłce łotwarły łoczka,
Wymamrotały:
Łobie: -To wy, Nowoczka?
Nowoczka: -Jo! Ło co loto? Co tyż sie stało?
Czy wos co, baby, nie łopyntało?
Szmytowo: -W mieście godali, że ze zgryzoty
Żyły se podciyliśta, a potym
W szpytalu wos nie łodratowali!
Jurkowo: -Właśnie tu winiec wom stalowalim.
Szmytka bez świyrku kciała i z dalii,
A jo znów kciałam na świyrku z kalii.
Tyn z kalii dó wos by rych pasowoł,
A nie tyn, co gó kciała Szmytowo!
Jo: Nowoczka baby wzrokiym zgrómiła
I palcym z plajstrym im pogroziła:
Nowokowo: -Tak właśnie bywo miyndzy babami,
Które zajmujom sie pierdołami.
Nawet z maluśki ranki na rynce
Robi sie problym kwiatów na wińce!
Łopisano bezy mnie, mrożąco juche w żyłach łopowieść o piyrduśnicach, z tegó co wiym, to nigdy sie w Żninie nie wydarzyła, chocioż łba bym za to nie doł! Nie zwrocejta ino uwgi na użyte tam nazwiska. Wzionym piyrsze lepsze jakie mi pasowały, a prawdziwe nazwiska nojbarzy zasłużónych downiejszych i dzisiejszych piyrduśnic zostawie dlo siebie. Jo tam sie pierdołami nie zajmuje, to łody mnie sie nie dowiyta.
Ktoś kiedyś powiedzioł, że Poloki dzielom sie na tych, co lubiom "ziemniaki", na tych co lubiom "kartofle", na tych co lubiom "bulwy" i na tych co lubiom pyrki. My bezwzglyndnie noleżymy do tych łostatniych i jak mi sie zdaje lubimy pyrki barzy niż ci, co lubiom "ziemniaki, kartofle i bulwy". Zapytejta piyrszygó lepszygó Pałuczoka, czy łobiod bez pyrów ze sosym to łobiod? Wiym co łodpowiy! Pewnie i tymu godajom na nos poznańskie pyry.
Mjyndzy parzychom, frejtkom, klopsami,
Gzikiym, polywkom, ruksym, plyndzami,
Na naszym stole Tyś nojważniejszo,
Pyro poznańsko przenajsmaczniejszo!
Łokraso żarcia! Skarbie z radliny!
Fifno dziewuszko w kiecce z łupiny!
Królowo wszelkiych fruktów w śpiżarni!
Jaśniutko ciymnych sklepów latarnio!
Pyro! Pyruszko! Pyrko! Pyreczko!
Krychano, tarto, żniynto w kosteczke.
Polono sosym, skrzyczkami, masłym.
Łobiod bez Ciebie - jak Żnin bez Baszty!
Moja siora, po dwóch tygodniach spyndzónych w Anglii, siyndła nad wuchtom krychanych pyrek i powiedziała, że w ty Anglii to może by ji sie nawet podobało, żeby zamias tych hamburgerów, cipsów i innych lanczów, chocoż roz dali jakieś ludzkie jedzynie. Domyślota sie pewnie, co moja ukochano siostrzyczka uwożo za "ludzkie jedzynie"?
Jak już jezdymy przy pyrkach, to noleży wspómnić i o bambrach. Downi prawie każdo rodzina z miasta miała swojygó bambra, do którygó jeździyło sie na wybiyrki, na żniwa, na przerywke, żeby zarobić pore groszy abo dostać za te robote pyrków na zime. U nos takim rodzinnym bambrym był Świtała że Skarbinic i ładnych pore lot jeździła do niegó do roboty cało moja rodzina. Łoprócz mie, bo byłym za smarkaty. W mieście wiadómo było, który bamber w powiecie to dobry gospodorz, i o takim godało sie z szacunkiym, a który to dziadok i papudrok, i taki już szacunku ni mioł.
Kiedy sie robie markotny,
Bo mie szczapiyło zmartwinie,
Mom na to ino jedno lekarstwo:
Przechadzke po mojim Żninie.
Póde na Rynek pod Baszte,
Zyrkne w Sądowom ulice,
Posuchom o czym tyż se godajom
Na ławce dwie piyrduśnice.
A potym skrynce na planty,
Tam dzie Gąsawka se płynie
I biydny Szopyn siedzi zdziwióny,
Co ón tyż robi tu w Żninie?
Brzegiym jynziora se dojde
Na Czeci Nord, za ćcinami,
O downym Żninie, starych żniniokach,
Pogodom se z rybokami.
A późni rusze na stadion,
Na szage, bez działki, łąki.
Ach, jakby feste było zoboczyć
Zwyciynski mecz "Pałuczonki"!
Małom Łosadom za torym,
Podyrdom aż do cukrowni.
Pociągne klukiym, żeby znów poczuć
Zapach melasy, jak downi.
Z cukrowni krok mom do stacji.
Łe, był tu tłok! Dziś gó ni ma.
Ino latowom porom jes wiara,
Co jeździ do Biskupina
Zahacze potym ło cmyntorz.
Lubie umarłych wspóminać.
Tu, w każdym grobie jes pochowany
Kawołek historii Żnina.
Sztrekom sie puszcze na skróty,
Prosto na Szkólnom ulice.
Z żolym popacze na starom szkołe
I wspómne lata szczyniynce.
I dali tyż śladym wspómniń,
Łobyńde kaściół dokoła,
Zobocze, czy tyż Szweda na kóniu
Wśród cegieł poszukać zdołom.
Ławom se przejde, bo lubie,
Bez rzyke, pod kasztanami,
I tom maluśkom Łącznom ulicom,
Miyndzy starymi murami.
I znojde sie w środku miasta,
Gdzie składy z towarym wszelkiym,
I bez łogónka, tak jak przed wojnom,
Kupie se kawoł leberki.
Na Rynku skóńcze przechadzke,
Zlozłym już przecie pó Żnina.
Spojrze na pyski wiary znajómy,
Czy miołym jakieś zmartwinia?
Pamiynto sie zawsze to co dobre, wiync mom nadzieje, że tom przechadzkom wywołom na Twoim zatroskanym pysku uśmiych. A jak na dodatek, moim brawyndzyniym i wiyrszowaniym, chocioż ździebko przeduże żywot naszy biydny, wymiyrający gwary, to możeta uwożać mie za nojszczyńśliwszygó żninioka w wieku powyży czterdziestu lot (te młodsze to majom tyle powodów do szczynścia, że z nimi nie wygrom!).
Myśle, że na kóniec tegó brawyndzynio pasuje takie, zeżniynte kapke od naszygó wielkiygó poety z Nagłowic, hasło:
Przecie Pałuczoki własny jynzyk majom,
To niech zamias jyno "m ó w i ć",
Czasym tyż se pogodajom!
-Pódź, dziywcze! - woło babusia
I godo do wnuczki Brónki:
-Mosz tu sioteczke i dwieście złoty,
Zrobisz mi w mieście sprawunki.
Na som piyrw idź do mlyczarni
I kup funt syra biołygó,
Ino sie spytej czy nie je kwaśny,
Dziaduś nie lubi kwaśnygó!
Twój brachol ciyngim marudzi,
Żebym upiekła mu pączki,
Wiync idź na "Czwórke" kup cukru-pudru,
Młodzi, ceresu i mąki.
Wstomp do Kurdelski i spytej,
Czy świyże płocie przywieźli.
Smażónych płotków, prosto z patelki,
Chyntnie bym z dziadziom se zjedli.
Potym na rynku zajrzy do Sytka
I kup mi kworte, kopystke,
Durszlak, nabiyrke, hoczyk, szufelke
I biołom do mycio miske.
Wlyź na "Jedynke" po sól, kubabe,
grysik i funt marmelady.
Weź łokowite, bochynek chleba,
Pacz, żeby chlyb nie był blady!
Laluch kaprony dostoł z importu,
Pewnie pod lade coś schowoł!
Powiydz, że babcia takie by kciała,
Jak nosi Dyrehtorowo.
W składzie warzywnym u Nogalskiygó,
Kup szablok i młode pyrki.
Dziś fasolówa bydzie na łobiod,
A jutro zrobie zaciyrki.
U Jurkiewicza kup meter bordki,
Zaczaski i szpulke nici,
U Derechowy zaś ładny kreton,
To se uszyje spódnice.
Jak nie za duży bydzie łogónek,
To kupisz mi u Tokary:
Pó łba na zylse, funt karmónady,
Ździebko łokrasy na skwary.
Dziaduś goździków kcioł i dwie blaszki
Do zelowanio czewików.
Dostaniesz wszysko u Ruszkiewicza,
Na rogu, w małym składziku.
-To bydom, dziywcze, już wszyskie
Nasze dzisiejsze sprawunki.
-Wej, babcia, chyba coś zapómniałaś!?
-Co?
-A karmelki dlo Brónki?
Chodzynie po sprawunki nie noleżało downi do przyjymności. Składów nie było tyle co dzisiej, towaru w nich - jeszczyk mni, za tombankiym stojały nojczynści zadondane sklepowe, a co lepsze sprawunki dostawało sie po uwożaniu abo czeba je było se wystojić. Ale dzisiej i te ciymne stróny downiejszych czasów wspóminomy z uśmiychym i z syntymyntym. Szkoda nom przecie niegdysiejszy radości z wystanygó w łogónku funta sosysków i dumy z kupiunygó po pińciu godzinach stanio kila cytryn. Żol nom, przecie, że już nie kupiymy nic u Janinki, u Lalucha, u Wabicha, u Jankoskigó i w "Łogniwie". Nojwiyncy jednak tych downiejszych łogónków, to żałujom piyrduśnice, których nojważniejszym zajynciym było zbiyranie i roznoszynie pierdołów. Dzisiej tako piyrduśnica to musi sie łobsko nalotać za pierdołami po mieście, po sumsiodkach i nasiedzić sie pod Basztom, a downi stanyła se w łogónku i zanim doszła do tombanku, już wiedziała co sie kómu urodziyło, kto umar, kto sie żyni i czymu tak pryndko, kómu wycini ślepom kiszke, a kto i za co kupił se „Wuefemke” abo "Franie". Każdo wioska, każdo mieścina i każde duże, a nawet nojwiynksze, miasto miało i mo swoje piyrduśnice. Dzisiej łodbiyrajom im troche chlyb kolorowe gazyty, bo przecie tyż majom coś z piyrduśnicy, ale piyrduśnice tym sie nie przejmujom, bo i tak zawsze znojdom kogóś, kto im świyżych pierdołów nałopowiado i tegó, kómu óne mogom tych pierdołów nagodać. To co usłyszom, nie zawsze zgodzo sie z tym, co za chwiyłke łopowiedzom, bo przecie pierdoła musi zrobić wrażynie i czasym czeba ździebko nacyganić. Piyrduśnica jes zadowolóno ze siebie, jak po przekozaniu wiadómości usłyszy: "Łe jery!" abo: "A to ci dopiyro!" abo jeszcze inny pełyn ździwinia, zaskoczynia i podziwu dló ni łokrzyk.
Autor: Kaźmiyrz
Projekt okładki: Dariusz Kantorski
Korekta: Stanisława Ohde
Internetowa wersja książki wydanej w 1996 roku przez Zakład Poligraficzno-Wydawniczy „Skonpres” z Kruszyna Krajeńskiego k. Bydgoszczy
Niniejszy dokument dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Unported
Opracowanie wersji PDF/ePub: Studio Projektowe codeX Dominik Raś – www.codex.net.pl
Rodzicom, którzy wychowali mnie w miłości i szacunku do Ojczyzny oraz nauczyli cenić piękno ziemi i mowy Małej Ojczyzny – poświęcam.
szl_Latn pap_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn bam_Latn smo_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn war_Latn luo_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn bos_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn quy_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn ltz_Latn szl_Latn fij_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn plt_Latn szl_Latn als_Latn kab_Latn slv_Latn szl_Latn pol_Latn min_Latn quy_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn kab_Latn slv_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn kab_Latn slv_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn kab_Latn slv_Latn quy_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn kab_Latn slv_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn twi_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn lmo_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn bos_Latn tpi_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn slv_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn knc_Latn slk_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn eus_Latn szl_Latn min_Latn pol_Latn szl_Latn ces_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn pag_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn lus_Latn pol_Latn szl_Latn ces_Latn szl_Latn szl_Latn slv_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn fuv_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn hau_Latn szl_Latn bos_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn tsn_Latn szl_Latn bos_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn ewe_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn bos_Latn szl_Latn pol_Latn sna_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn bos_Latn nld_Latn szl_Latn pol_Latn srd_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn bos_Latn szl_Latn pol_Latn ltz_Latn szl_Latn pol_Latn hrv_Latn pol_Latn bos_Latn mos_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn