Najstarši a drje tež najznaćiši serbski lěkar, wyši medicinalny rada dr. Beno Bulank, swjeći dźensa w Budyšinje pjećadźewjećdźesaćiny. Mnozy přiwuzni, přećeljo, bywši kolegojo, serbscy a němscy něhdyši pacienća su jemu k wosebitemu jubilejej wutrobnje gratulowali a wšo dobre do dalšich lět přeli. Hakle kónc decembra 2012 bě wón w žohnowanej starobje nimale 88 lět w fachowej praksy za nutřkownu medicinu syna dr. Tomaša Bulanka lěkarić přestał. Jubilar bě tehdy najstarši hišće praktikowacy medicinar Budyskeho wokrjesa, kiž je tež hišće swojich pacientow doma w Budyšinje a na wsach wopytał a rady pobjesadował.
Sće tež tak hnući kaž ja? Smy wčera historiski wokomik dožiwić směli: Němska zawěra hač do lěta 2038 wšitke wuhlowe milinarnje, zo by klimowe zaměry Pariskeho klimoweho zrěčenja docpěła. Hižo w lěće 2028, potajkim historisce widźane zajutřišim, ma Janšojska milinarnja dźěłać přestać. Lěto pozdźišo slědujetej staršej blokaj Hamorskeje milinarnje. Najpozdźišo w lěće 2038 nima žadyn kur wjace z jedneje z němskich wuhlowych milinarnjow stupać.
Snano njejsym na nowinarskej konferency knježerstwa k časowemu planej zawrěća milinarnjow prawje kedźbował. Što su naši politikarjo poprawom rjekli, zwotkel chcedźa po lěće 2038 milinu brać? Ja znajmjeńša ničo słyšał njejsym. Město toho chcedźa nam měch pjenjez na blido połožić a zwjazać to z přećelnym „starajće so“.
Wojerowčanka Dagmar Steuer angažuje so za dotal jónkrótny projekt w regionje. Pod hesłom „Město sadźa“ nastawa we Wojerecach na něhdźe 1,3 hektary wulkej priwatnej ležownosći předewzaćelki přirodna drohoćinka, na kotrejž su hižo 250 sadowcow sadźeli. Ze štomami a jich płodami ma wona tójšto předwidźane. Silke Richter je z iniciatorku projekta rěčała.
Byšće-li swoje předewzaće z jeno třomi wopřijećemi wopisać měła, kak by to klinčało?
D. Steuer: Wutrobna naležnosć, lubosć k přirodźe, regionalny sad.
Inwestujeće nimo swojeho dźěła tójšto časa a pjenjez do tohole čestnohamtskeho projekta, štož njeje samozrozumliwe ...
Byrnjež lěto 2020 hišće jara młode było, maja ludźo na wsach ruce połnej dźěła, doma kaž při organizowanju, wuhotowanju a přewjedźenju najwšelakorišich swjedźenjow. Tajkich terminow je tež lětsa zaso dosć a nadosć. Mnozy njemóža so po zdaću podawkow kaž jutřišeho jolka-swjedźenja w Nuknicy, kapičkowych wječorow w Njebjelčicach a Kulowje dočakać. Wšudźe ludźo swoje dźěło zwjetša čestnohamtsce wukonjeja. Kaž mi hižo Jakub Brězan njedawno při přihotach w Nukničanskej Brězanec bróžni přišepta: „To je kaž doma, jeno za druhich, štož pak rady činimy.“
Wulku zahorjenosć a njewšědny zapal dožiwich 5. januara tež na Horje, hdźež su 6. zetkanje wlečakow wotměli. Kelko to prócy, sćerpnosće a wutrajnosće, tajki podawk spřihotować. Na wšo myslić a potom přez cyły dźeń za sta hosći kołbaski pražić a jim přećelnje napoje naliwać, so runje tak wo wěstotu a porjad starać. To su woprawdźita žadosć pěstować zhromadnosć, přichilnosć druhim a wjeselo nad tym, zo su wopytowarjo zahorjeni a spokojom. A hižo steja wjesne swjedźenje, koncerty a dalše kulturno-historiske wjerški na planje.
W Budyskim studiju Sakskeho wukubłanskeho a wupruwowanskeho kanala (SAEK) wusměrjeja swoje mnohostronske poskitki mjez druhim na to, wužiwać digitalnu techniku. Milenka Rječcyna je so z nawodu studija Michałom Cyžom rozmołwjała.
Čehodla přiběra zajim wosebje staršeje generacije za kursy nowych medijow?
M. Cyž: Starši wopytowarjo našich kursow chcedźa z młodej generaciju w zwisku wostać. Za to pak dyrbja z handyjom wobchadźeć móc, abo – kaž my tajki moderny smartfone mjeztym mjenujemy – ze šmóratkom kaž tež z tabletom. Wšako su młodźi ludźo dźensa přewažnje w socialnych syćach po puću. Na tamnym boku su po wšěm swěće rozbrojeni.
Kotre wobsahi tele kursy maja?
M. Cyž: Zbližamy wobdźělnikam lěpšiny, kotrež digitalne medije maja, na přikład za nakup w interneće, štož nimo młodych tež staršich ludźi zajimuje. Jim pak zdobom wuwědomjamy, zo z kóždym klikom towaršnostne a hospodarske wuwiće wobwliwuja.
Podpěrujeće dale tež kubłanje z načasnymi medijemi pola młodych ludźi?
W třoch sakskich stronach skutkuje serbski cyłk. Z čim su so wone lětsa zaběrali? Rěčnica serbskeje Lěwicy Měrka Kozelowa wotmołwja tule na prašenja Axela Arlta.
Kotre temy su serbskej Lěwicy lětsa pod nochćemi palili?
M. Kozelowa: Strukturna změna w brunicowych kónčinach serbskeho sydlenskeho ruma steješe nade wšěm. Ale su tež dalše předmjety – kaž prašenje serbskeho šulstwa, pobrachowacy wučerjo abo šulerski transport na wokrjesnej runinje – a trajne problemy, hdźež žane politiske konsekwency njewidźimy. Nutřkostronsce zaběrachu nas wólby wokrjesneho sejmika a krajneju sejmow, to poslednje samo před změrcowskej komisiju sakskeje Lěwicy.
Podpěruje strona serbske naležnosće?
M. Kozelowa: Sakska Lěwica drje serbsku Lěwicu financnje podpěruje, to pak bjezlóštnje a hakle na naše žadanje. Nimamy jenož generacisku změnu w stronje, ale bohužel tež změnu nastajenja k Serbam scyła. Hladamy-li na paragraf 7 wustawkow sakskeje Lěwicy – prawa serbskich čłonow maja wosebje škitane być –, dyrbimy zwěsćić, zo stawa so tele přilubjenje z hołym słowom.
Ludźo po cyłym swěće so w nowym lěće dalšeje strowoty a zboža nadźijeja. Přeju sej, zo bychu je wosebje dźěći namakali. Byrnjež so zboža dótknyć njemóhli – je dźě to jeničce začuće –, móže sej je kóždy zawěsćić, ručež so angažuje.
Přiwzaće nałožkow Serbow do zwjazkoweje lisćiny imaterielneho kulturneho herbstwa Němskeje 2014 skići po měnjenju dr. Theresy Jacobsoweje a dr. Ines Kelleroweje dalše šansy. Cordula Ratajczakowa je so ze sobudźěłaćerkomaj Serbskeho instituta (SI) rozmołwjała.
Poprawom je cil ze zapisanjom tola docpěty – čehodla ma imaterielne kulturne herbstwo (ikh) Serbow dale zaběrać?
T. Jacobsowa, I. Kellerowa: Na formalnej runinje, haj. Kulturno- a mjeńšinopolitiski zaměr, ze zapiskom k wjetšej widźomnosći Serbow přinošować, je docpěty. Kak so tajki zapisk w praksy wuskutkuje, njepokaza so hnydom, ale hakle po wěstym času. Na kóždy pad je so wědomje za ikh zesylniło. To njepoćahuje so jenož na nałožki a swjedźenje, je wjele wobšěrnišo. Tele sensibilizowanje za wšitke wurazy ikh a wosebje za ludźi, kiž to wukonjeja, to wostanje stajny nadawk.
Kak zaběra so institut dale z ikh?
Zapřijeće „jadrowa kónčina“ ludźi we Wojerowskim regionje rudźi. Přetož klinči, jako by jich domizna – tworjaca ze Slepjanskej wokolinu geografiski centrum Łužicy – „nakromna“, njewažna serbska kónčina była. Wóndano na Serbskim wječorku Domowiny w Židźinom je něchtó prajił, zo jemu ničo bóle na čuwy njeńdźe hač dźělenje do jadra a kromy.
Lětsa bu serwisowy běrow za serbsku rěč we Wojerecach zarjadowany. A to njeje jenož we Wojerowskej župje zwjeselacy praktiski přikład trěbneho spěchowanja žiweje serbšćiny respektiwnje jeje wožiwjenja w jednotliwych regionach a tak spočatk noweho zhladowanja na słowje jadro a kroma.
W třoch sakskich stronach skutkuje serbski cyłk. Z čim su so wone lětsa zaběrali? Z Benediktom Dyrlichom, jednym z rěčnikow krajneho dźěłoweho kruha Serbja sakskeje SPD, zhladuje Axel Arlt na nachilace so lěto.
Z kotrymi temami je so dźěłowy kruh Serbja lětsa zaběrał?
B. Dyrlich: W prěnjej połojcy lěta koncentrowachmy so na prašenja kubłanja a demokratije w Serbach. Zdźěłali smy sej mjez druhim z fachowcami towarstwa Stup dale, SŠT a Serbskeho sejma jasne pozicije w zwisku z knježerstwowym programom SPD. Tomu słužeše zjawny wječork ze statnej ministerku dr. EvuMariju Stange 16. apryla w Budyskim „Wjelbiku“. W druhim połlěće smy přihotowali a přewjedli počesćenje ze Serbow pochadźaceho ministerskeho prezidenta Wilhelma Buka składnostnje jeho 150. narodnin.
Kak posudźujeće podpěru sakskeje SPD za serbske naležnosće?
ces_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn ces_Latn hrv_Latn pol_Latn szl_Latn ces_Latn szl_Latn slv_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn bos_Latn szl_Latn hau_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn slv_Latn szl_Latn szl_Latn slv_Latn uzn_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn slv_Latn szl_Latn slk_Latn