Dlúgùszkò ë njecerzplëvje żdóni Kamerdinér, kinovi fylm Fjilëpa Bajona, vëwolëje rozmajité emòcëje. Njiżé Czëtôrz/Czëtôrka naléze subiektivnõ spjiskã plusóv ë mjinusóv wobrazë, jacjé zavjérajõ tak vjele spoileróv, że zalécô sã nje czëtac przed séansã.
Ceż sã vjidzi?
Vjidzõ sã wodjimcji, dbalosc wo detal ë aktorskô gra. Na fylmòvé landszaftë, stroje z epòcji ë zachji zdrzi sã z przëjemnotõ, Kamerdinér mô svój klimat ë je to v pjerszi rédze klimat Nordë. Cjéjbë fylmòvce zrobjilë lepszi risercz, móże bë sã mjelë wustrzëglé przed dosc banalnima felama, na jacjé jú dôl bôczenjé Róman Drzéżdżón: kaszëbscjé svjetlëcové rúchna ë spjévóné ve fylmje pjesnje sõ anachronismã v przedwojnnim kònteksce.
Vjidzi sã próba pòkôzanjô vjelenôrodnéwo ë vjelejãzëkòvéwo, chòc kùlturno blëzcjémù sobje wuniversum przedwojnovëch Kaszëb, Pòmòrzô, Zôpadnëch Prësóv. V Bajonovim fylmje Kaszëbji ë Njemce to sõsadze, jacji sã dobrze znajõ ë pòspòle żëjõ. V tim przipôdkú je to simbjoza szlacheccjé njemjeccjé rodzëznë z kaszëbskõ gbúrzëznõ, co wod té dzél nalôżô robòtã v panscjim palacú jakò jizdebné, kùcharze abò titlovi kamerdinérovje. Na plus gvës vëchôdô wodvôżné jak na pòlscji fylm pòkôzanjé njeletcjéwo kavla tútésznëch Njemcóv: nacionalizacëjô majõtkù przez Pòlskã, zamòrdovanjé sëna przez hyclerzi v rezultace bútenparijnëch kònfliktóv NSDAP (sóm bél nôleżnjikã Sturmabteilung, chòc reszta famjilëjé nje pòpjéra nazëstóv), na wostatk barbarzinstvò Czerzvjoné Armeje. Dzélã te vjelenôrodnéwo wuniversum je téż vjelosc jãzëkóv. Tú ceszi ta czãstosc, z jakõ móżemë czëc kaszëbjiznã. V Kamerdinérze kaszëbscji pò prôvdze je – kòl pòlszczëznë – drëdzjim jãzëkã fylmù, a njé blós   dlô dodanjô farvjistosce przedstôvjonéwo svjata. Takõ rolã mô zó to njemjeccji, jacji wuczëjemë blós v pôrã frazach, chòc mòglo bëc wo përzinkã vjicé. Brava sã nôleżõ Januszovi Gajosovi (Bazyli Miotke) ë Sebastianovi Fabijańskémù: chòcô ten, chto gôdô pò kaszëbskú, zarô zmerkô akcenjt, a Gajos próbùje téj-séj nadrobjic njevëraznõ vimòvõ, je czëc, że wobadvaji varkòvno pòdeszlë do spravë ë robjilë, co mòglë. Cjéj chto pamjãtô np. Gajosóv njemjeccji v Psach, ten znaje mòżlëvòsce ne aktora.
Filip Bajon vzõn do té produkcëjé gvjôzdë pòlscjéwo kina: Gajos, Olbrychski, Szyc, Woronowicz. Aktorskô gra vësocjé klase ë barzo zaslúżonô nôdgroda za rolã Adama Woronowicza na festivalú ve Gdinje. Tim barżé, że aktorzë mùszëlë sã përznã nagimnastikòvac, bò dialodzji samë ze se bëlë dosc strzédné. Ë tú przechôdômë do te, co cignje kónjecznõ notã fylmù v dól.
Co sã nje vjidzi?
Jeżlë chto je nastavjoni na genjalné dialodzji abò tekstë, jacjé vpôdajõ v wuchò ë flot vchôdajõ do slãgù abò wostôvajõ rozpòznôvalnëmi memami, zavjedze sã Kamerdinérã. Dialodzji tam zdôvajõ sã bëc blós temù, że vëpadô ve fylmje cos gadac. A cjéj co je jú rzeklé, nôczãszczé vëchôdô sztivno, banalnje, czasã pateticzno. Jak mie njic, tobje njic pateticznô vëpòvjesc stôréwo kamerdinéra wo mjilosci Matéùsza ë Maritë ë jewo roli v palacú. V svòji roli njé do kònca sã nalôz Janusz Gajos, móże téż temù, że vnetka tã calõ rolã zagrôl v njeznónim so jãzëkú?
Chòcô fylm mjôl pòkazac pòmachconõ historëjõ Kaszëbóv ë rozmajité żëcové vibjorë, zrobjil to czôrno-bjôlo. Propòlscji Kaszëbji sõ tú charaktérama czëstima jak lza (Miotke, téż Matéùsz, jeżlë njikòmù nje vadzi kazirodczi zvjõzk ze żenjalõ Maritõ), Kaszëbji, co bëlë za Njemcamë sõ v Bajonovim wobrazú co do jednewo banjditamë, zdrôdcamë a hytlerovcamë. Chùtczé zavjedzenjé vjele Kaszëbóv pòlscjima pòrzõdkama dôvô sã vëczëc blós v jedni scenje, chòcô ë tam Miotke bronji môlovëch Njemcóv ë skarżi sã na nacionalizacëjõ majõtkù von Kraussóv, a njé na tôkle svòjincóv. Za Pòlscji Miotke wostaje starostõ, chòcô II RP nje chca dopùszczac Kaszëbóv do tak vësocjich wurzãdóv.
Lúbjã fylmë, jacjé dôvajõ do mëszlenjô ë zadôvajõ pitanja, a njé vcëskajõ wobzérajõcim wodpòvjesce. Kónjecznô nota dlô fylmù bë bëla wo pùnkt vëższô cjéjbë njé ta fatalnô slédnô kvestia Matéùsza pò ti slédni scenje, przë czôrnim ekranje. Pòdsëmòvanjé, chtërno brzëmji jak: dobra, nje vjémë, co Va so donëchczas pòmëslëlë wo Kaszëbach, ale më vama terô richtich rzeknjemë, chto wonji sõ. Ale vjidzec tacjé czase, tacji spònsorzë. 6/10.
hrv_Latn ewe_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn ssw_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn