Smjerdźaca
Smjerdźaca (němsce Schmerlitz) je wjes ze 170 wobydlerjemi[2] w srjedźišću hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša ke gmejnje Ralbicy-Róžant a leži 144 m nad mórskej hładźinu mjez Róžantom a Debricami w serbskich Delanach. Hač do lěta 1974 bě Smjerdźaca samostatna gmejna z wjesnym dźělom Łazk, po tym dźěl Róžeńčanskeje gmejny. Nadregionalnje znaty je ródna wjes ludoweho powědarja Mikławša Bjedricha-Radlubina dźensa za Smjerdźečansku rejowansku skupinu.
GeografijaWobdźěłać
Smjerdźaca leži něhdźe dźewjeć kilometrow sewjerowuchodnje Kamjenca a 20 kilometrow sewjerozapadnje Budyšina při zapadnej kromje płódneje łučiny Klóšterskeje wody. Na sewjeru a zapadźe rozpřestrěwaja so wulke lěsy, kotrež wotmjezuja zdobom serbsko-katolski kraj wot ewangelskich a dźensa němskorěčnych susodnych kónčin. Wuchodnje Smjerdźaceje, pola Łazka, nadeńdźe so Łazkowski niwowy lěs, posledni přirodźepodobny dźěl rěčneje łučiny Klóšterskeje wody. Přez wjesku samu běži Pěskečanska woda, lěwy přitok Klóšterskeje wody.
Susodne wjeski su Šunow na sewjeru, Róžant na juhowuchodźe, Pěskecy na juhozapadźe a Debricy (gmejna Wóslink) na sewjerozapadźe. Wosrjedź Klóšterskeho lěsa mjez Smjerdźacej a Debricami nadeńdźe so sydlišćo Bušenka, kotrež wobsteji z dweju chěžkow. Přez Smjerdźacu wjedźe sakska statna dróha 92.
StawiznyWobdźěłać
Po sydlenskich stawiznach je Smjerdźaca kulowc, kotryž je so pozdźišo do sewjerozapadneho směra wutwarił. Kubło nadeńdźe so wosrjedź wjeski a nasta prawdźepodobnje ze stareho wodoweho hroda. Prěnje historiske naspomnjenje jako sydło wěsteho knjeza Joris de Smerdacz pochadźa z lěta 1374.[3] Hižo wot lěta 1529 wužiwa so tež dźensniša němska forma mjena. Hač do lěta 1669 měješe Worklečanske ryćerkubło ležownostne knjejstwo nad tehdy do Chrósćic zafarowanej Smjerdźacu. W tutym lěće załoži so we wsy swójske kubło, kotrež knjejstwo potom přewza.
Hač do 1. januara 1974 bě Smjerdźaca samostatna gmejna, wot lěta 1957 z gmejnskim dźělom Łazkom. W tutym lěće bu zagmejnowana do Róžeńčanskeje gmejny.
WobydlerstwoWobdźěłać
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 108 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Serbja.[4] Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot 92,4 %.[5] Katolscy Smjerdźečenjo słušeja dźensa k Ralbičanskej wosadźe swj. Katyrny, ewangelscy chodźa do Smječkec (prjedy do Wóslinka).
Kulturne pomnikiWobdźěłać
K připóznatym kulturnym pomnikam w Smjerdźacej słušeja kamjentny pokutny křiž při wotbóčce do Łazka, kamjentnej pućnikaj (při křižowanišću na sewjernym kóncu wsy a při Šunowskej wotbóčce), swjaty křiž z lěta 1859 před Šunowskej čo. 4 a zornowcowy podstołp křiža z lěta 1860 při južnym kóncu wsy.
WosobinyWobdźěłać
- Michał Bjedrich (1855–76) – basnik
- Mikławš Bjedrich-Radlubin (1859–1930) – ludowy powědar, spisowaćel, farar
LiteraturaWobdźěłać
- Cornelius Gurlitt: Schmerlitz. W: Beschreibende Darstellung der älteren Bau- und Kunstdenkmäler des Königreichs Sachsen. 35. Zwjazk: Amtshauptmannschaft Kamenz (Land). C. C. Meinhold, Dresden 1912, str. 317.
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ staw: 31. decembra 2020; am-klosterwasser.de
- ↑ staw: 31. decembra 2020; am-klosterwasser.de
- ↑ Smjerdźaca w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 100. → wšě wjeski
- ↑ Ludwig Elle: Sprachenpolitik in der Lausitz. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1995, str. 252. [145 wobydlerjow, z nich 90 dorosćenych z aktiwnymi znajomosćemi serbšćiny, 0 z pasiwnymi, 44 serbskich dźěći a młodostnych, 11 bjez znajomosćow] → wšě wjeski
hrv_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn hrv_Latn szl_Latn szl_Latn bos_Latn ces_Latn slk_Latn szl_Latn szl_Latn ltg_Latn deu_Latn knc_Latn ltz_Latn ltz_Latn szl_Latn deu_Latn szl_Latn