Gaž amt měni, až źiśam tyjo jano nimska rěc
Wót wobuze jadnogo nana z amtom za młoźinu (Jugendamt)
Smějo-li zastojnik abo amtaŕ pśikazaś mamje abo nanoju, aby z góleśim powědał nimske, a drugu rěc zakazaś? Sobuźěłaśerje Amta za młoźinu w Hamburgu su take wopytali. Jadnomu nanoju su gronili: „Z Wašyma źowkoma móžośo se zmakaś jano, buźośo-li z nima nimske powědaś”.
Swój pśikaz su wobtwarźili we pismje: „Z fachowego pedagogiskego wiźenja dej se wustajiś, až glědajucy na zajm góleśa njejo k rozměśu, dla cog za cas zmakanja, źož jo sobuźěłaśeŕ amta pódla, dejała se pólska rěc wužywaś. Wobyma góleśoma móžo spěchowanje nimskeje rěcy jano na wužytk byś. Wónej ga bydlitej w Nimskej a chójźitej abo buźotej chójźiś tudy do šule”.
Wopor amta: Wojciech Pomorski a jogo źowce
Tomu njeglucnemu nanoju groni se Wojciech Pomorski, a z jogo nastupnosću su sudnistwa byli zabrane wjele lět – a snaź hyšći dłujko budu. Co jo se stało? Wojciech Pomorski jo Pólak z nimskim staśaństwom (Staatsbürgerschaft) a jo był dłujko z nimskeju žeńskeju wóženjony. We tom casu stej se jima naroźiłej dwě źowce. To jo była pšawa dwójorěcna familija: ta mama jo ze źowkoma powědała nimski, ten nan pólski – wobej starjejšej stej rozměłej wobej dwě rěcy a stakim jo kuždy kuždego rozměł, wšojadno, kótaru rěc su rowno powědali.
Jeju manźelstwo jo w lěśe 2003 kamsy šło, tej źowce stej byłej tśi a šesć lět starej . Wón jo njenaźejucy namakał bydlenje prozne – mama jo ze źowkoma wuśěgnuła. Familijowe sudnistwo jo wósym mjasecow pózdźej pśiwdało, až nan móžo se ze źowkoma zmakaś – nejpjerwjej dwójcy we tyźenju kuždy raz dwě štunźe. A jo pśisuźiło, až pśi tych zmakanjach dej byś sobuźěłaśeŕ Amta za młoźinu pódla. Dla cog? Ta mama jo sudnikoju powěźeła, až ten nan jo we casu manźelstwa jich bił. Wojciech Pomorski pak se twarźe prějo, až to wěrno njejo. Wón měni, až jogo žeńska jo se wubójała, až nan buźo tej źowce wuwjasć do Pólskeje.
Pśed prědnym zmakanim ze źowkoma jo nan amtoju powěźeł, až buźo powědaś z góleśoma pólski, hejgen tak ako jo to južo pśecej cynił. Na to jo amtaŕ jomu dał k wěsći, až zmakanje móžo se pśewjasć jano w nimskej rěcy. Abo zewšym nic. Sobuźěłaśerje amta njewuměju pólsku rěc, muse pak pśi zmakanju rozměś, co nan źiśam powěda – jo gronił. K zmakanju ze źowkoma njejo pśišło.
Nan wójujo wó pšawo na pólsku rěc
Nan jo pšosył wó pomoc Zwězk bikulturelnych familijow a partnarstwow w Nimskej IAF, a wóni su napisali naspjet pšosbu a pórucyli amtoju socialnego pedagoga, ako rozmějo pólsku rěc. To pórucenje jo amt wótchylił z tym zwjercha spomnjetym argumentom, až „pólska rěc njejo źiśam na wužytk”. Wojciech Pomorski jo zapódał pśeśiwjenje, amt jo jo wótpokazał. Na to jo Wojciech Pomorski pśeskjaržył amt za młoźinu pśed zastojnstwowym sudnistwom, měnjecy, až zastojniki jogo diskriminiěruju rěcy dla a zadoraju zmakanjam – rownož we kazni stoj, až jich winowatosć jo, pśi kontaktach źiśi ze starjejšyma pomogaś. Pjerwjej nježli sudnistwo jo we tej wěcy wusuźiło, jo amt chopił copaś: su wobstarali pedagogowku, ak wumějo pólsku rěc a pśiwdali rozgrono ze źowkoma w pólskej rěcy. Toś, ten pśeskjaržowaŕ a ten pśeskjaržony amt stej se zjadnałej a tu zwadu pśed sudnistwom zawcasa ako wobkóńconu pśipóznałej. Sudnik njejo musał wusuźiś.
Rowno we tom casu pak jo žeńska ze źowkoma wuśěgnuła do Wiena. K prědnemu zmakanju nana ze źowkoma jo pśišło w maju 2005, akle 23 mjasecow pó roztylahyśu familije. Pódla jo była socialna pedagogowka, ako rozmějo pólsku rěc. Rozgrono jo se weto pśewjadło w nimskej rěcy, pśeto źowce, dłujki cas wót nana źělonej, stej pólsku rěc zabyłej.
Sudnistwo, pśipóznaj tu njepšawdosć!
Wót togo casa wójujo Pomorski wó pjenjezne wótškóźenje, měnjecy, až Amt za młoźinu w Hamburgu jo jomu źiśi zgermanizěrował. Z internych aktow amta jo wulazował, až amt jo pólsku rěc powědajucu sobuźěłaśerku wót wšogo zachopjeńka k dispoziciji měł, ale weto njejo pólsku rěc pśiwdał. Pśeto zastojnik jo měł tšach, až pótom budu musaś we takich situacijach kuždu drugu njenimsku rěc wobsłužowaś, budu-lic raz take pśizwóliś.
Wón jo napominał zastojnstwo w Hamburgu (tomu samemu ga amt za młoźinu pódstoj), až dej jomu zapłaśiś pjenjeze ako narownanje za nacynjonu kśiwdu. Za tym, ako zastojnstwo jo jogo pominanje wótchyliło, jo jo pśeskjaržył pśed krajnym sudnistwom. Zapisk tych amtskich winow jo dłujki: Pó jogo měnjenju su se zranjili jogo wósobinske pšawa (Persönlichkeitsrecht), jogo pšawo na zastaranje źiśi a pšawo na kontakt ze źiśimi, a wušej togo europske cłowjeske pšawo na respektěrowanje familijowego žywjenja. Amt jo zazdaśim zranił pólsko-nimske dogrono dla dobrego susedstwa, źož jo zapisane pšawo wužywanja pólskeje rěcy w priwatnem a zjawnem žywjenju. Wón jo steptał jogo cłowjesku, nanojsku a pólsku dostojnosć. Pśez statki amta stej jogo źowce zgubiłej móžnosć identifikacije z pólskeju kulturu. Jeju pśinaroźone duchne dary – lažke wuknjenje drugich rěcow we młodych lětach – su do škódy pśišli. Slědkoju jo dał amtoju do winy, až lubosć źowkowu k njomu jo dla dłujkego njewiźenja škódowała. Pó jogo měnjenju njedajo se ta škóda na žeden part wótwrośiś, a togodla pomina pisne zagronjenje, symboliske 15.000 euro wótškóźenja a pśisłušnu dań k tomu.
Sudnistwo: Pjenjeze za kśiwdu Wam njepśistoje
Pomorski jo tu nastupnosć rozzjawił w medijach, a jo wugbał, až Peticiska komisija Europskego parlamenta jo se z njeju zabrała. Zastupnik nimskego kněžarstwa jo se musał pśed komisiju zagranjaś a jo wutšobnje lutował, až amt jo se tak zaźaržał.
We dwěma instancoma, slědkoju pśed wušym krajnym sudnistwom w Hamburgu, jo pśeskjaržowaŕ zejgrał. Sudnistwo jo wusuźiło, až pjenjezne wótškóźenje jomu njepśistoj. Škóda jo derje nastała, ale nic taka, aby mógał pjenjeze pominaś. K prědnemu: Wón móžo spokojny byś, dla tog, až jo swój cil dostał. Amt ga jo slědkoju swój zakaz slědk wezeł, a samo zastupnica kněžarstwa jo se pla njogo zagroniła. K drugemu: wón jo mógał kuždy cas se ze źowkoma zmakaś, amt jo „jano” pólsku rěc wótpokazał. Rownož to njezwólenje do pólskeje rěcy njejo było pšawe, jo z tym licyś, až zmakanja, źož musy amtaŕ pódla byś, by se pśewjadli jano pór razow. Njenastanu-lic žedne tšachy za źiśi, ga pśizwólijo sudnistwo skóro, až nan móžo se zmakaś ze źiśimi sam, mimo sobuźěłaśerja amta. A togodla njamóžo nan amtoju do winy daś, až tak dłujko njejo ze źowkoma pólski powědał. Dłujki cas njewiźenja ma wušej togo jano pó źělach cyniś ze zaźaržanim amta. Wětšy źěl jo na njom wina, až mama jo ze źowkoma wuśěgnuła do Awstriskeje – jo sudnistwo argumentěrowało.
Ten pśeskjaržowaŕ njejo se wótnamakał z wusuźenim wušego krajnego sudnistwa a jo zapódał skjaržbu pla Zwězkowego wustawowego sudnistwa w Karlsruhe. Pódermo. Wóno jo skjaržbu pśed tśimi tyźenjami wótchyliło. Wojciech Pomorski jo Casnikoju powěźeł, až buźo dalej wójowaś wó pśipóznaśe swójeje kśiwdy pśed Europskim wušym sudnistwom za cłowjeske pšawa.
Jogo misija: wójna pśeśiwo amtam
Wojciech Pomorski jo mjaztym ze swójogo kjabla wucynił swój žywjeński nadawk: wón jo załožył Mjazynarodne towaristwo pśeśiwo diskriminaciji źiśi w Nimskej. Towaristwo měni, až Amty za młoźinu diskriminěruju cesto njenimskich starjejšych narodnosći dla. Gaž měšane manźelstwo źo kamsy a starjejšej njamóžotej se wujadnaś, ga ma se njenimski partnaŕ śěžčej, swóje pšawo na źiśi pśesajźiś. Wušej togo jo se cesćej stało, až su wezeli pólskima starjejšyma góle a jo sajźili do zastupneje nimskeje familije – teke gaž take cynjenje pó měnjenju towaristwa njejo było notne. Wót togo su teke nimske familije pótrjefjone. To górše jo pó jich měnjenju, až familijowe sudnistwa spušćaju se pśi swójich wusuźenjach pśecej na suźenje amtow za młoźinu. Te same pak njepódlaže žednej kontroli a jich amtarje se cesto móle. Wóni maju bliske zwiski z pósuźarjami a psychologami, te pak pišu swóje suźenja cesto jano na pódłožku aktow, kótarež amty za młoźinu su sami spisali. Wótergi pak pśi tom pisanju su wušmarnuli fakty, kótarež znanje k lěpšemu starjejšych – měni towaristwo. Wóno źěła gromadu z rěcnikami a su južo wjelim starjejšym pomogli, až su swójo „wukšadnjone” góle zasej slědk dostali.
Rědke wuwześa abo regula?
Wojciech Pomorski ma jasne měnjenje: Za jogo zdaśim jo to moderna forma namócneje germanizacije we 21. stolěśu. Wón pśirownujo źinsajšnu situaciju z hitlarskim casom: tegdy jo nimski amt za młoźinu we wobsajźonej Pólskej wjele towzynt źiśi starjejšym wezeł a wuwózył do Nimskeje, źož su dejali w nimskich familijach a w nimskem duchu wótrosć. Kritikarje wumjetuju jomu, až wědobnje wužywa emocionelne a njewěcowne pśirownowanja, kótarež dopominaju Pólakow na njestatki nimskich nacionalsocialistow. Z tym co zajm zjawnosći pśiśěgnuś, což se jomu we Pólskej na ten part lažko raźijo.
Zda se pak weto, až problem njejo wumyslony a źěło towaristwa ma swójo wopšawnjenje. Wót togo znanje njelicne tšojenja, pśi kótarychž starjejše su pšosyli towaristwo wó pomoc. Na internetowych bokach towaristwa (www.dyskryminacja.de) mjerwi se z wjele wopisanjami padow, pśi kótarychž su pomogli starjejšym, ako su se culi wót amtow za młoźinu wobšuźone a diskriminěrowane, aby swóje „wót amta wukšadnjone źiśi” slědk dostali.
(Artikel jo napisany na zakłaźe originalnych dokumentow a wusuźenjow)
G. Wieczorek
Komentary k artikeloju
Coš wjele k tomu pśinoskoju groniś. Se myslim, až jano hutšobny źěk za jógo śišćanje na boku tógo casnika!
Z hutšobnym postrowom!
Tomasz Olgierd Major
z Maszewa w Pólskej.
ces_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn hau_Latn szl_Latn szl_Latn bos_Latn ces_Latn szl_Latn hrv_Latn slv_Latn szl_Latn szl_Latn luo_Latn szl_Latn twi_Latn szl_Latn hrv_Latn szl_Latn szl_Latn swe_Latn ces_Latn szl_Latn eng_Latn pol_Latn