Es handelt sich hierbei um einen Auszug aus dem sorbischen Lesebuch für die 8. Klasse. Diesen, in vollendeter, wundervoller sorbischer Sprache verfassten Aufsatz zu übersetzen, wagen sich die Redakteure dieser Internetseiten nicht. Wir bitten um Verständnis!
(wujimk z čitanki za 8. lětnik, Ludowe nakładnistwo Domowina)
Zawěrno, Pěskecy su jedne z mało hišće dokoławokoło z holu wobdatych sydlišćow we Łužicy, do kotrehož so hinak njedóstanješ, dyžli přez lěs. Pěskečenjo do dźensniša njedóstachu tak bliskich susodow, z kotrymiž bychu so při rozšěrjenju swojeho sydlišća a při powjetšenju polow a łukow lěs trjebjejo něhdźe zetkali.
Što pak bě słowjanske rodźinstwo něhdy pohnuło, so tule na pěsku zasydlić? Našli su tu kruch płódneje pódy, dźakowano roztawacym lodowcam na kóncu lodoweje doby je tule nastało ramjo herbskeho Čorno-Halštrowskeho prarěčnišća. Na wyšich kopičkach, hdźež ze spadowaceje wody pěskojta póda sahać poča, so spěšnje poróst zadomi. Po wonym šěrokim prarěčnišću blisko Pěskec su zwostałe hrjebički a přirowy, w kotrychž měrna wodźička ćeče a wurywanjom přehłubokich a pozdźišo njewobrosćenych přirowow přewjele włóhi z honow wotpušći.
Najdale wot wsy zdalena rola Pěskečanow ćehnje so dźensa něhdźe dwaj kilometraj k połnocy, dele k "Wowčerni" při Jitrowskim puću. Tym najbóle zdalenym tam rěkaja "Amerika". Na napřećiwnej stronje, w połdnju, k Serbskim Pazlicam horje, saha zelena hola hišće dźensa zdźěla hač do zahrodow někotrych wjesnych statokow. Njewunošna pěskojta hórka bě tam hižo zdawna była přirodny zadźěwk při rozšěrjenju sydlišća a ratarskich honow.
Mało abo lědma bliže dyžli k "Wowčerni" jězdźa Pěskečan ratarjo na swoje přestrěnje "Za wosykowu horu" na "Tružki" hač k "Staremu hatej". Jenož poł abo mjenje teje zdalenosće maja přez "Wuměnki" k ranju, na směr Róžant. Šwarna šlapa polow a łukow ćehnje so přez "Hliny" nimo Čěslicow "Pod horu" won ke krótkemu wječoru, do "Dubin" podłu "Sandmłynskeho puća". Tele połoženje polow a łukow pokazuje, hdźe poskićeše přiroda sydlerjam "na pěsku" kmanu pódu. A ta je tež tajka, zo móža tam dźećel, pšeńcu a samo cokorowu rěpu plahować. Wězo njejsu wunoški tak dobre kaž wokoło klóštra.
Tak kaž ma załožićel swójskeho statoka dźensa měć zawěsćenu wodu, bě woda něhdy wuměnjenje za zasydlenje rodźinstwa, za załoženje sydlišća. Na mnohich městnach dosahaše zaryw łopače do zemje, zo bychu sydlerjo za žiwjenje wažnu mokriznu docpěli. Najpłódniša póda poskićeše so wězo podłu rěčki, kiž ćećeše přez wjes w směrje na Nowy Tružči hat dale do Stareho hata.
Woda njeběžeše stajnje. Wona z chwilemi móhłrjec zaprahny, dokelž ju młynk, dźensa Šwejdźic statok, před swojej młyncu hromadźeše w zběrniku. Hdyž bě tón napjelnjeny, młynk wodu na swoje młynske koło pušći, zo by wjesnjanam ze zorna namlěł muki a jim natołk jahłow a z hejduše krupow. Doniž z hórki wyše wsy do kótlika naběžana woda dosahaše, běžeše wona, jako tuni wotročk młynsku słužbu wukonjawši a tuž młynska rěka mjenowana, přez wjes dale přez "Tružki" a "Brězniki" podłu Jitrowskeho puća k połnocy dele. W "Zawalcy" pak zawiny wona jako "Walec hrjebja" k ranu, zo by "Za wosykowej horu" pjelniła hižo mjenowane haty.
Komu chcyło so dźensa hišće wěrić, zo bě tu w Pěskecach hdy wodowy młyn klepotał, hdyž tu ani hrjebički we wsy njewidźiš. A tola, přetož je zapisane, zo předa młynk Michał Šěn swój wětrnik a wodowy młyn z tołčernju za 200 toler swojemu jeničkemu synej Michałej Šěnej. Nan bě jón prawdźepodobnje 25.7.1758 kupił wot Maćija Cyža (abo Křižana). Tónle młódši Michał Šěn je swój wětrnik a wodomłynski statok ze žiwnosću z dowolnosću klóštra Marijina hwězda dnja 13.7.1827 předał Michałej Wawrikej z Chrósćic.
Tón jón hižo 7.11.1828 swojemu synej Mikławšej předa. W zwisku z młynom jewi so tež mjeno Michał Kleta. Swójbne mjeno "Glećic" je staršim Pěskečanam hišće derje znate z Rewjerkec-Nukec statoka.
Stawizny Pěskec su wězo wusko spjate z knježim dworom. Jeho pisomne swědki započinaja so z lětom 1225. Wone zdobom wobswědčuje wobstaće wsy, kiž je wěsće starša.Prawdźepodobnje je Bjarnat I. po swojim zasydlenju "na kamjenju" , potajkim w Kamjencu, wokoło lěta 1200 jedneho ze swojich wićazow jako knježićela nad serbskim sydlišćom "na pěsku" postajił a tam zaměstnił. Posledni zemjan bě hač do nowembra 1902 Otto Edler von Planitz. W lěće 1913 połoži Sakski stat ruku na Pěskecy. Přičina: Wuhlo! W nuzy po druhej swětowej wójnje zahajene wudobywanje na Pěskečan honach blisko Serbskich Pazlic bu hižo dla znateje snadneje wunošnosće zaso zastajene. Wboha přiroda a wboha serbska zemja wokoło Pěskec, zahaji-li so raz wudobywanje kaolina, kotryž tu tež w zemi leži!
"Wjes na wuwróćach Serbstwa" mi před někotrymi lětami Pěskečan přećel swoju wjes woznamjeni. Dołho tu Pěskecy jako tajka nabožno-narodna twjerdźizna steja, po tym zo ewangelske susodstwo (Němske Pazlicy a Jitro) doskónčnemu přeněmčenju podleža. Tak jakne serbske, kaž je mjeno wsy tež w jeho němskej formje, su naspomnjene scyła wšitke Pěskečan ležownostne mjena, kiž maja zwjetša stawiznisko-přirodowědny zakład. Ani w lěće 1933 na rańšej kromje wsy - wěsće nic z dobrym wotmysłom napřećo Serbam - wot nacijow załožene barakowe lěhwo dźěłoweje słužby (RAD = Reichsarbeitsdienst) njezamó narodnu dušu wěriwych Serbow zlemić. To měješe pozdźiši tajnje točacy ćerw wjetši wuspěch.
Lěto 1777 podawa ličbu 38 statokow - z toho dźesać burskich - z něhdźe 220 dušemi. Znajer Pěskec statoki derje we wsy zaměstnić wě. W lěće 1834 naličichu 227 wobydlerjow. Tale ličba spadny do lěta 1925 na 186. Něhdźe dwacećo běchu stajnje Němcy. Ći běchu wěsće doma na knježim dworje. Tam měwachu často tež cuze dźěłowe mocy, mjez nimi Čechow a Polakow. Někotre nowe domčki nastachu we dwacetych lětach. We wojowanju nalěto 1945 bě wjes tójšto škody poćerpjeła. Tak dospołnje zničeny Riemerec statok wjace natwarjeny njebu. Tež Najčec mały dwór ze smjerću poslednjeju wobydlerkow, Najčec Hany a Hańže, po wójnje zańdźe. Po starym Hórbanec statoku zeza Kowarjecow, kiž je prawdźepodobnje hižo něhdźe 1846 zašoł, je zwostała "Hórbanec zahroda". Brodlec statok w Barčec susodstwje (dźensa Měrćinkec-Krawcec zahroda) pak so w lěće 1937 z potorhanjom posledneho zbytka, stareje bróžnje, pominy. Z tym je zabyty kaž wěrna podawizna, na kotruž dyrbješe wěčnje dopominać na rozpuću Sernjany - Serbske Pazlicy stejacy kamjentny křiž.
Pěskecy běchu (a wostachu) ryzy rólniska wjes. Młyn a kowarnja běštej jeničkej, dokelž njeparujomnej rjemjesle we wsy, k tomu korčma a wjele pozdźišo póst. A pječa mějachu něhdy tež swoju piwarničku, a to w Kirsteinec statoku. Młyn je zabyty. Dopomnjenka na kowarnju je jenož hišće z mjenom do domu, "Kowarjecy" žiwa. Z konsumowej předawarnju w bywšim hrodźe je socialistiski stat w swojim času zaměrnje rozbił Mjechelic-korčmarjec w lěće 1927 załožene małe klamarstwo. W lěće 1970 je zawrěchu. Pěstowarnja za wjesne dźěći bě zaměstnjena w bywšim barakowym lěhwje. Jako tajka wot swěta zdalena wjes mějachu Pěskecy, kaž so powěda, něhdy tež swoju šulu we wsy. Wěrje podobnje tajke něšto je, a přičina tuž, zaměrnišo za tym slědźić. Hospodarsce dyrbjachu Pěskecy po druhej swětowej wójnje chcyjo nochcyjo doprědkarić na bywšim knježim dworje. Rozžohnujemy so ze swojeho krótkeho wopyta w Pěskecach srjedź wsy pola wjesneho swjateho křiža. Za čas pisanja tychle rjadkow Pěskečan wjesni křižerjo swoje konje sedłachu. A zwónčk z Domaškec-Matkec domskeho wołaše jich z dworow na nawjes, hdźež steji njedawno dotwarjena pyšna wjesna kapałka.
deu_Latn slv_Latn szl_Latn hrv_Latn szl_Latn szl_Latn ces_Latn szl_Latn szl_Latn slv_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn