Wjazońca (gmejna)
Wjazońca (němsce Neukirch/Lausitz) je wjes, gmejna a statnje připóznate wočerstwenišćo na juhowuchodźe zwjazkoweho kraja Sakska. Słuša ke krajnemu wokrjesej Budyšin a lězi zanurjena mjez dwěmaj hórskimaj rjećazomaj Hornjołužiskich hór pod bohaće zalěsnjenym 587 m wysokim Sokolnikom.
[wobdźěłać] Geografija
[wobdźěłać] Geografiske połoženje
Sokolnik je Wjazońčanska "domjaca hora". Pod nim so přez Wjazońcu běžaca rěka z jenakim serbskim mjenom Wjazońca, kotrejež němske mjeno je Wesenitz. Wjetše města we wokolinje stej Budyšin (15 km) a Biskopicy (12 km).
[wobdźěłać] Susodne gmejny
Přimjezowace gmejny su (po směrje časnika) Dobruša-Huska, Wjelećin a Wołbramecy z wjesnym dźělu Ringenhain w krajnym wokrjesu Budyšin, Neustadt in Sachsen w krajnym wokrjesu Sächsische Schweiz kaž tež Smělna-Póckowy w krajnym wokrjesu Budyšin.
[wobdźěłać] Stawizny
W lěće 1222 je so Wjazońca ze swojim němskim mjenom „Neinkirgen“ prěni raz we wopismje naspomniła. Mjeztym zo so němske mjeno na tehdy nowotwarjenu cyrkej we wjesnym dźělu Delnja Wjazońca poćahuje, pokazuje serbske mjeno na geografiske połoženje nad rěku Wjazońca[1].
W bliskosći sydlišća su so w meji 1813 w zwisku z bitwa pola Budyšina boje mjez francoskimi a ruskimi jednotkami wotměli.
[wobdźěłać] Wuwiće wobydlerjow
Ličby wobydlerjow (staw 31. decembra):
- 1960 - 7.134
- 2002 - 5.680
- 2004 - 5.540
- Datowe žórło wot lěta 2002: Statistisches Landesamt Sachsen
[wobdźěłać] Měšćanske partnerstwo
Wot lěta 1992 je Bönnigheim w krajnym wokrjesu Ludwigsburg partnerske město Wjazońcy.
[wobdźěłać] Hospodarstwo
Najebać woteběracych tendencow w Hornjej Łužicy, ma gmejna Wjazońca wobdźiwajomny hospodarski róst. Bytostny přinošk za to wukonja zhotowjer gratowych mašinow Trumpf, kotryž w regionje wjele dźěłowych městnow wutworja.
[wobdźěłać] Wažne firmy we Wjazońcy:
- TRUMPF Sachsen GmbH
- Käppler und Pausch GmbH
- Tradicionelna cwibakowa fabrika
Hornčernje:
- Heise - Original Bunzlauer Keramik
- Kannegießer Keramik
- Karl Louis Lehmann GmbH
- Hornčernja Heinke Neukirch
K tradicije hornčerstwa we Wjazońcy słuša tež kóždolětny hornčerski swjedźeń.
[wobdźěłać] Infrastruktura
Wot Wjazońcy hač do Žitawy wjedźe derje z taflemi wuhotowana kolesowa ruta - hornjołužiska kolesowarska šćežka chěžow ze stołom.
[wobdźěłać] Wobchad
Awtodróha A 4, kotraž 13 km na sewjer Wjazońcy nimo wjedźe, je najspěšnišo po dojězdnej dróze k najězdej Słona Boršć docpějomna. Lětanišćo Drježdźany je 40 awtowych mjeńšin zdalene. Wjazońca leži direktnje na B 98, kotraž so w Biskopicach započina a so we Wopakej z B 96 zjednoća, kotraž wot Budyšina přińdźe a k čěškej hranicy na sewjernej kromje Žitawskich horin wjedźe.
Za železniskich pućowacych steja wobě dwórnišći Wjazońca-zapad a Wjazońca-wuchod k dispoziciji, kotrejž na zelezniskej čarje Biskopicy - Žitawa ležetej, z direktnymi zwiskami do Drježdźan a Libereca. Hač do něšto lět bě direktny železniski zwisk Žandow - Zebnica - Neustadt w Sakskej - Wjazońca-zapad - Wjazońca-wuchod - Wjelećin - Budyšin. Mjeztym wšak je wobchad na čarowymaj wotrězkomaj Neustadt w Sakskej - Wjazońca-zapad a Wjelećin - Budyšin zastajeny.
Z regionalnymi busowymi linijemi su Biskopicy, Budyšin, Wopaka a Neustadt w Sakskej docpějomne. Wot Neustadta su busowe linije do Zebnicy a dale do Žandawy, do Drježdźan, do Pěrna a Hohnsteina. Nimo toho leži Neustadt w Sakskej na železniskej čarje Pěrno - Zebnica - Žandawa.
[wobdźěłać] Zdźěłanje
Wjazońca ma dwě zakładnej šuli, Pestalozziowa šula a Lessingowa šula a jedna srjedźnu šulu.
[wobdźěłać] Literatura
- Domizniski slědźer Jurij Pilk (němsce Georg Pilk) je dwě knize wo stawiznach Wjazońcy spisał: „Neukirch am Hohwald in den Befreiungskriegen“ und „Neukirch im 18. Jahrhunderte“.
[wobdźěłać] Přispomnjenki
- ↑ Jan Meschgang: Die Ortsnamen der Oberlausitz; Domowina Verlag, Bautzen 1973; S. 97
[wobdźěłać] Eksterne wotkazy
Biskopicy | Bóšicy | Bretnig-Hauswalde | Budestecy | Budyšin | Bukecy | Dobruša-Huska | Frankenthal | Großharthau | Großnaundorf | Halštrow | Halštrowska Hola | Haselbachtal | Hodźij | Hornja Hórka | Hućina | Chrósćicy | Kamjenc | Kinspork | Kubšicy | Kulow | Kumwałd | Łaz | Łuty | Łužnica | Malešecy | Neukirch | Njebjelčicy | Njedźichow | Njeswačidło | Oberlichtenau | Ohorn | Ottendorf-Okrilla | Pančicy-Kukow | Połčnica | Porchow | Radeberg | Radwor | Rakecy | Ralbicy-Róžant | Ramnow | Schönteichen | Sćenjow | Sepicy | Smělna-Póckowy | Sprjewiny Doł | Swětła | Šěrachow-Korzym | Wachow | Warnoćicy | Wjazońca | Wjelećin | Wojerecy | Wołbramecy | Worklecy | Wóslink | Wóspork | Wulka Dubrawa | Wulke Rědorjecy | Załom | Zemicy-Tumicy
pol_Latn szl_Latn szl_Latn dan_Latn szl_Latn slv_Latn hrv_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn ces_Latn szl_Latn unk unk unk deu_Latn nno_Latn ces_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn zho_Hans ltz_Latn bos_Latn isl_Latn ltz_Latn gaz_Latn ltz_Latn isl_Latn szl_Latn ces_Latn szl_Latn mos_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn slv_Latn szl_Latn oci_Latn szl_Latn ces_Latn ltz_Latn dan_Latn szl_Latn