Šćeńca
Šćeńca (němsce Steinitz) je hornjołužiska wjes z 329 wobydlerjemi,[1] kotraž słuša wot lěta 1994 k Łazowskej gmejnje.
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Šćeńca leži něhdźe 14 km juhowuchodnje Wojerec a 18 km sewjernje Budyšina w krajinje hornjołužiskeje hole a hatow njedaloko Małeje Sprjewje. Wuchodnje wsy rozpřestrěwa so Minakałska hola, jedyn z najwjetšich lěsow Hornjeje Łužicy. Južnje namaka so hora Dubowc (161 m).
Susodne wsy su Bjedrichecy a Mortkow w sewjeru, Wysoka w juhowuchodźe, Kamjenej w juhozapadźe a Stróža w zapadźe.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Najstarše namakanki na Šćeńčanskich honach pochadźeja z pózdneje kamjentneje doby. W bliskosći dźensnišeho hrodu běše w železowej dobje pohrjebnišćo. Pola wurywanja w lěće 1938 namakachu tam tři popjelnicy, wósom pódlanskich sudobjow a bronzowy pjeršćeń. Na druhim pohrjebnišću sewjernje wsy namakachu w lětomaj 1924/25 cyłkownje 32 rowow, zdźěla tež z sudobjemi a pjeršćenjemi. Na kopcu zapadnje Małeje Sprjewje wurywachu nimo toho powostanki srjedźowěkowskeho sydlišća.
W srjedźowěku bě tule křižowanišćo mjez wažnymaj wikowanskimaj pućomaj. Z Hodźija wjedźeše stara dróha přez Stróžišćo do Mužakowskeho směra. Młódša wikowanska dróha zwjazowaše Budyšin z Wojerecami a Grodkom. Wjes naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1306 jako Steinicz. Mjeno pochadźa snadź wot staroserbskeje formy Stajnica za městno, hdźež běše konjenc („staj(a)“).
Šćeńca, kotraž je sydlerskostawiznisce pućowc, započa so hakle kónc 13. lětstotka wuwiwać a słušeše w lěće 1343 k Łazowskej wosadźe. Wot 15. do 17. lětstotka běše wjes we wobsydstwje knjezow von Schreibersdorf, kiž w lěće 1672 tež kilometer wuchodnje ležacy wudwor Kołpicu kupichu.
Po Wienskim kongresu lěta 1815 přińdźe wjeska kaž cyły sewjer Hornjeje Łužicy k Pruskej. Hranica ze Sakskej běžeše hač do lěta 1945 južnje wot Šćeńcy přez Dubič. 1819 dóńdźe Šćeńčanske kubło k prěnjemu razej do byrgarskeho wobsydstwa, jako je překupc Andreas Jordan z Frankobroda nad Wódru kupi. Alwin Kluge pozdźišo kuble w Šćeńcy a Kołpicy ze susodnym Wysočanskim hońtwjerskim hrodom zjednoći.
Po rólnej reformje lěta 1946 wottorhachu wuswojeny knježi dom w lěće 1947, mjeztym zo Kołpičanski wudwor stejo wosta.
Hač do lěta 1994 bě Šćeńca samostatna gmejna z wjesnym dźělom Kołpicu, potom so do Łaza zagmejnowa.
Wobydlerstwo[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Po Arnošta Mukowej statistice měješe Šćeńca we 1880tych lětach 281 wobydlerjow, mjez nimi 278 Serbow (99 %) a jenož třo Němcy.[3] Arnošt Ćernik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa Šćeńčanskeje gmejny wot hišće 53,2 %.[4]
W lěće 1925 bě mjez 289 wobydlerjemi 254 ewangelskich. Ewangelscy wěriwi słušeja znajmjeńša ze 16. lětstotka k Rakečanskej wosadźe.
Pomniki[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Při křižowanišćo wosrjedź wsy stejitej srjedźowěkowskej kamjentnej křižej, kiž buštej wšak hakle w 1930tych lětach tam nastajenej. Na mjeńšim kamjenju je mječ zarěznjeny.
Wosobiny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Hana Lawcyna (1881–1964), šwalča, ludowa basnjerka; rodźena w Šćeńcy
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Steinitz/Šćeńca mit Kolpitz/Kołpica und Neusteinitz/Nowa Šćeńca. W: Oberlausitzer Heide- und Teichlandschaft (= Werte der deutschen Heimat. Zwjazk 67). 1. nakład. Böhlau, Köln/Weimar/Wien 2005, ISBN 978-3-412-08903-0, str. 125slsl.
- ↑ 9. meje 2011; Wuslědki censusa 2011 za gmejnu Łaz
- ↑ Statistiski krajny zarjad Sakskeje: gmejna Łaz (něm.)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 93.
- ↑ Ludwig Elle: Sprachenpolitik in der Lausitz. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1995, s. 250
Wotkazaj[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Šćeńca w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (něm.)
Běły Chołmc | Bjedrichecy | Drěwcy | Hermanecy | Koblicy | Lipiny | Mortkow | Roholń | Šćeńca | Tři Žony | Tyhelk | Wulke Zdźary | Wysoka | Złyčin
szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn bos_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn deu_Latn slv_Latn ces_Latn deu_Latn deu_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn