Rozprŏwki ô Gogōwku i ôkolicach: Na rajtferdzie do piekła
Wszyscy durch pamiantajōm i spōminajōm, jak w Gogōwku na zōmku bōł polski krōl, Jan Kazimiyrz. Ale ôn tan bōł jyno na bezuchu. Prołda, że prziciōng z całōm czelŏdkōm, ale to jyno skuli tygo, że mu porty drżały, bo w Polsce se już niy mioł dzie podziŏć. Wdycki se padoł, że Gogōwek bōł wtedy stolicōm Polski, ale bōło to blank krōtko i jyno z przimusu.
Mało kedy se zaś pamiantoł, że były taky czasy, iż Gogōwek ryjchtich bōł stolicōm. Na miejsce swojyj siedziby wybroł se go ôpolski hercog Bolko V. Mioł ôn siyłã ziymie, bo dostoł jeszcze ôd swojego ōnkla Bernarda, chtory niy mioł synōw. Ja, bōł bogaty, ale nie mogecie se forksztelować, co to bōł za gizd. Dziecka złoci, takygo złygo władcy jak ôn to wiōnże jeszcze na Ślōnsku nie było.
Zaczło se ôd tygo, że na naukã posłali go na uniwersitet do Pragi, do Czechōw, a tan prawie zacznōn ludzi bamōńcić Jan Hus. Bolko se to wszystko prziposuchoł, na rajzie nic nie padoł, jak se zaś wyuczōł, to przijechoł nazŏd do Gogōwka.
Ôżyniōł se z niewłŏśnōm cerōm ôd polskygo krōla Władysława Jagełły – Elżbietōm. Mioł z niōm jedynygo syna, ktōrymu fest przoł. We wszystki mu doł pokōj, bo bōł za ni rychtich gupi.
No ale za jego matkōm już ni. Bōł z niōm do kupy jyno dziesiyńć lŏt, a potyn borŏkã wyciep i musiała se wrōcić du dōm, ani panna ani wdowa, bo przecã wtedy rozwodōw nie bōło. No ale tyż se roztōmajty rzeczy dzioły, bo Bolko, choć tyż nie bōł ani kawalyr, ani wdowiec, to se zaś ôżyniōł. Jak to było myjglich, tygo do dzisiej żŏdyn nie wiy, ale mioł ôn dziwny kōnszachty z franciszkanōma. Co tał miandzy niymi było, to było, dość, że mu wdycki folgowali i wtedy tyż mu dali ślub, choć przecã nieśmieli. Biskup go ekskōmunikowoł, ale ôn se z tygo nic nie robiōł.
Jak spŏlyli Husa i w Czechach wybuchła wojna, chtorŏ se przeniōsła na Ślōnsk, to dopiero Bolko pokŏzoł, co ôn je za pierōn. Kedy na Głogōwek najechały huzity, Bolka gynał nie było, bo pojechoł fōrt. Jak ty huzity se rozsiadły na łōnkach pod Głogōwkał, to ôn se wrōciōł du dōm i padoł, że Czechy majōm recht. To, co głosiōł Hus, zani go spŏlyli, to była prołda – i tak se dołōnczōł do huzitōw. Eli ryjchtich wierzōł w tan kociõ wiarã, to nie wiymy, możno jyno tak udŏwoł, bo mōg wtedy grabić, wiela jyno wlazło. Nŏprzōd ôgrabiōł kościoły w Gogōwku, ale nie doł zabić ani farŏrzōw, ani zakōnnikōw. Możno bestōż ci franciszkanie potyj wdycki tak za ni byli. Jak już w Głogōwku zaprowadziōł Bolko tan kociõ wiarã, to zacznōł napadać na inne miasta na Ślōnsku i w Polsce, na swojich kuzynōw, co byli dobrymi katolikōma. Krŏd, co popadło, powiankszoł swōj majōntek, ale jeszcze mu było mało. Zacznōnł napadać na kupcōw i zrobił se z niygo rychtich rojber. Co nakrŏd złota, to se nie mogecie ani forksztelować!
Niektorzi padali, że to ôn z kamratōma napŏd w Wielkanoc 1430 roku na Czanstochowa i zniszczōł ôbrŏz Matki Bosky Czanstochowsky, ale nie wiymy, eli to je prołda. Niektōrzi padajōm, iże na tyn Cudowny Ôbrŏz napadły Polŏki, a potyj wszysko swalyli na Bolka, bo bōł znanyj jako wielki huncwot. No ja, w każdy nŏrodzie sōm roztōmajci ludzie.
Jŏ tan Bolka nie brōniã, bo skuli tygo gizda huzity spŏlyły nasz kościōł w Mochowie-Paulinach i wszystkich zakōnnikōw wymordowały, ale jak ludzie poszli potyn ôbejrzeć pogorzelisko, to znŏdli tan niynaruszōny ôbrŏz Czanstochowsky Paniynki, ktory bōł nŏstarszōm kopiōm tygo z Jasnyj Gōry. To bōł ryjchtich cud i miejscowi ô ni do dzisiej pamiantajōm. Tak jak pamiantajōm, że mieszkańcy Strzeleczek prziłōnczyli se do Bolka i do dzisiej na nich gadajōm Huzity.
Tygo Bolka tyż Pōn Bōczek skŏroł za wszystky bezecyństwa – umar mu tyn jedyny syn, chtorymu tak bardzo przoł. Wszyscy se wtedy myśleli, że Bolko dostanie do gowy. Tela nakrŏd, tela nagrōmadziōł a przecã do grobu se tygo ze sobōm nie weźnie. Strata jedynygo syna to bōł do niego szlag, po chtoryj se już nie spamiantoł. Zresztōm, huzitōw ze Ślōnska przegōniyli a ôkradzyni zaczli Bolkowi ôdbijać swoje ziymie.
Myślicie se możno, że tak jak tyn zły łotr Bolko se w kōńcu ôpamiantoł? Nic z tygo. Do kōńca bōł z niego huzita i gizd. Jak już leżoł blank chory i wiedzioł, że śmiertka niedugo po niygo przidzie, to se kŏzoł przikludzić do łōżka swojego nŏfajniejszygo rajtferda. Padoł, że jak mu już diŏbły kiwajōm z piekła, to ôn tan wjedzie na kōniu, jak wielki pōn. W takij pysze i zatwardziałości umar. Franciszkanie go pochowali w swoji kościele, tak, jak se nŏleżało Panu na Gogōwku, ale tygo już było dość biskupowi. Nakŏzoł im tygo bezbożnika ze świantygo miejsca zabrać i musieli usuchnōńć. Dzie go potyj pochowali, tygo żŏdyn nie wiy.
Głogōwek zaś se straciōł z ôczōw, bo Bolko V wiancyj dzieci niy mioł i spadek po ni dostoł jego bratanek, hercog ôpolski Hanusz, chtorygo ludzie nazwali Jan Dobry. Bolko V tyż mioł szpicnamã – Wołoszka, a to znaczyło rozbōjnik. Wszystko, co nakrŏd tyn huzitek przipadło Janowi. Ludzie pamiantali, że Jan bōł dobry i skuli tygo postawiyli mu pōmnik w Ôpolu przed uniwersitetam, ôdwiedzajōm jego grōb w ôpolskij katedrze. No ja, ale to je ajnfach robić se dobryj, jak se erbnie po ujku Bolku tela bogajstwa, a se niy mŏ swojyj familije. A czy chto se kedy spyjtŏ, skōnd tyn Jan mioł tela złota?
Renata Larysz
szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn tuk_Latn