Zo by słownik wočinił, klikń na tłóčatko horjeka. Pokiwy, kak móžeš słownik wužiwać, namakaš na stronach pomocy.
“La Vortaro”Pilger: “BER”Bick: “Esperanto-dansk”
Pomoc: * ?
Tu je trochu dołhi, ale zajimawy, citat, kotryž so jara na tutón kurs poćahuje. Citat pochadźa ze Zamenhofoweje "Unua Libro" (= Prěnjeje knihi), iniciatora esperanta. Slěduje jemu komentar Claude Pirona, wurjadneho esperantoweho awtora. Ale snano budźe za tebje zajimawšo tutu stronu čitać, hdyž sy někotre lekcije kursa předźěłał, dokelž potom najskerje zrozumiš lóšo podstatu horjeka naspomnjeneho teksta.
"Sym zapřijeća dospołnje do jednotliwych słowow rozkładł, tak zo cyła rěč njewobsteji ze słowow rozdźělnych stawow gramatiskeje fleksije, ale z njepřeměnjomnych słowow. Jeli čitar so na jednu ze stronow tuteje knihi spisaneje w mojej rěči wróći, zwěsći, zo kóžde słowo přeco swoje njepřeměnjomnu formu wobchowuje - mjenujcy tu, kotraž so w słowoskładźe jewi. A wšelake gramatiske formy, mjezsobne poćahi mjezy słowami atd. zwuraznjeja so přez zestajenje njezměnitych słowow. Ale, dokelž podobna struktura je europskim ludam cyle cuza a by ćežko za was było so na to zwučić, sym so tute rozčłonkowanje rěče na duch europskich rěčow přiměrił, tak zo, jeli něchtó moju rěč z wučbnicu wuknje a prjedy předsłowo ^(kotrež za wuknjaceho trjeba njeje) njepřečita, - docyła njebudźe měnić, zo struktura tuteje rěče so přez něšto wot struktury jeho maćeršćiny rozeznawa. Tak na přikład pochad słowa "fratino", kotrež poprawom z třoch słowow wobsteji: frat (bratr), in (žónska), o (to, štož eksistuje) (to, štož jako bratr-žónska eksistuje = sotra), wučbnica rozjasnja na slědowace wašnje: frato = frat; ale, dokelž so kóždy substantiw w nominatiwje na "o" kónči - tohodla tuž frat'o; za tworjenje žónskeho splaha wot samsneho korjenja, zasuwa so słowčko "in"; tohodla tuž fratino - frat'in'o; małe smužki so pisaja, dokelž gramatika jich zasunjenje mjez dźělemi słowow požaduje. Na tajke wašnje rozčłonkowanje rěče wuknjaceho njezamyla; docyła na to njemysli, zo to, štož mjenuje kóncowku, prefiks abo sufiks, je cyle samostatne słowow, kotrež přecho samsny woznam wobchowuje, wšojedne, hač budźe so na kóncu abo na spočatko druheho słowa abo samostatnje wužiwać a zo so kóžde słowo z jenakim prawom móže jako słowny korjeń abo jako gramatiski dźěl wužiwać." (L.L. Zamenhof, 1887)
Dźiwaš so nasjkerje, zo su za Zamenhofa tajke rěčne elementy kaž o a in słowa. Po mojim zdaću wužiwaše tute zapřijeća, zo by wuzběhnył, zo rěč wobsteji z njepřeměnitych blokow, kotraž hodźa so mjez sobu zwjazać, bjeztoho zo by so změna formy znutřka tajkeho bloka stała (tajke změny su často w zapadnych rěčach, kaž w jendźelšćinje: "foot > feet"; "come > came"), Mój zaćišć je, zo je něhdźe wopisanje chinskeje rěče z přikładami widźał, snano měješe samo gramatiku chinšćiny w ruce a zwěsći, zo tuta rěčna struktura ma wjele lěpšinow, na jednej stronje dospołneje prawidłownosće dla a na druhej stronje lochkosće dla, z kotrejž je móžno kompleksne zapřijeća přez kombinaciju jednorych słowow zwuraznić. Nó, w dźewjatnatym lětstotku, teksty wo chinšćinje, kotrež na pismje bazowachu, njedźiwajo na rěčana rěč, powšitkownje zapřijeće 'słowo' wužiwachu, hdyž faktisće jednaše wo zakładne njezměnite bloki, z kotrychž rěč wobsteji. Tohodla je najskerje Zamenhof samsnu terminologiju wužił, kotraž, hačrunjež wona móže zamylić, poprawom wopak njeje, jeli na přikład wobkedźbuješ, zo so słowo in wot tajkich słowow wjele njerozeznawa, kajkej stej patr abo frat; tež wón móže so dźě samostatnje wužiwać, z někajkej gramatiskej kóncowku, štož jo wot sufiksow flektowacych a aglutinowacych rěčow rozeznawa.
W předsłowje k Vere aŭ Fantazie sym te dźěle "podsłowa" mjenował, kotrež hromadźe połne słowo tworja. Po tutej terminologiji hodźi so prajić, zo fratino je słowo, kotrež z třoch podsłowow wobsteji: frat, in a o.
pol_Latn epo_Latn slk_Latn ces_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn