Duch časa wjedźe tuchwilu syły ludźi wšěch předrentnarskich starobow do tak mjenowanych tattoo-studijow, hdźež jim mjenje abo bóle wěcywustojny čłowjek wšelakobarbne juški pod kožu syka, zo krej jenož tak běži. Hdyž so koža nošerja podkóžneje wuměłskeje twórby poněčim změruje a rany zažija, wostanje wobrazk tam w najlěpšim padźe hač do kónca žiwjenja – jelizo jón njezlikwiduješ. To so čini wězo zaso z techniskej namocu.
Reporter rozblada je w Choćebuzu na Grodkowskej dróze zetkał tetowěrowaneho muža, kiž je so dał wot mustrow na serbskich jutrownych jejkach inspirěrować.
Prašenje: Z tutymi mustrami pisanja Serbja jutry swoje jejka. Čehodla sće sej Wy wjelče zuby dał na pažu tetowěrować? Muž: Tak móža je wšitcy wobdźiwować, a nic jenož moja žona …
Naše nałožki so potajkim njezhubja, ale stajnje dale wuwiwaja. Zajimawe zetkanje dožiwi reporter rozblada tež wóndano w Błótach při čołmikowanju, hdźež pyšeše wobraz Delnjoserbowki jakne bristwo młodeje žony.
Wot lěta 2020 maja nowu stajnu wustajeńcu. Za čas korony njeje přistupna była, ale wotwonka a nutřka na dworje kaž tež horjeka na »nasypje« hrodźišća smědźachmy so njedźelu, na dnju maćerje wuchodźować. W darmotnje nam do kašćika tyknjenej němskej nowinje běchu na prěnjej stronje wšěm maćerjam na čestny dźeń slubili kusk burskeho tykanca a šalku kofeja: darmo. Předawarce pječwow, piwa, kofeja a limonady pak njeběštej tak zahe připołdnju nowinu hišće čitałoj.
Wujasnjenske stawizniske tafle we wonkownym dźělu muzeja su so dwurěčnje zešlachćiłe: mjenujcy němsce a jendźelsce. Serbšćinu dale wšudźe podarmo pytaš. Jeničce na pisanej chorhoji nad zachodom čitach samlutke słowo »WITAJ«. Ani minimum wočakowanjow, zo bychu so znajmjeńša mjena tudyšich městow a wsow dwurěčnje podali, njeje so spjelnił. Za nowe wuhotowanje, to dyrbi so připrajić, su so zjawne srědki wužiwali. Tež z dawkow serbskich dźěławych.
Kaž z ničeho tu naraz bě:
Po wšěch krajach bije zlě,
so njewidźomny wupěra
smjertny wirus čłowjestwa.
Lěto žno swět wohroža
hórje wón dźeń wote dnja,
traši ludźi surowje,
wjedźe samo do smjerće.
Ta pandemija najhórša,
kiž porjad swěta powala,
ze Chiny pječa wuchadźa
a přežada wšě knježerstwa.
»Korona« hrózbu mjenuja.
A strašniša mutacija
je žadławeho wirusa!
Štó jón sputa, znješkódnja?
W mnohich krajach pytaja
kmany lěk pře mordarja.
Wšelako jón měšeja
wjeselo so dobytka.
Z njehaćenej spěšnosću
ludźo ćěrja k šćěpjenju
z wulkej wšitcy nadźiju,
wućeknyć tak před smjerću.
Europa naša, bohata,
wšelako so wobara.
Ji poslednja je nadźija:
ta rjana chinska nahubka!
BOMIKOWA
Ja wjac njemóžu. Mi dosaha. Kónc. To tla žane žiwjenje wjac njeje. Cyły dźeń jenož nutřka. W kuchni. Na konopeju. Na hajzlu. Zaso w kuchni, byrnjež šće docyła hłódny njejsy. Ale někajki rytmus abo dnjowy plan wšak dyrbiš měć. Zaso na konopej. Popołdnju kusk po měsće teptać. Snano spěšnje něšto nakupić. A ani to so mi nochce, wšako dyrbimy sej při tym nětko tež hišće poł mjezwoča zakryć. Pola někotrych to snano nješkodźi, ale ja mam šikwane mjezwočo. Je naša njeboh mać znajmjeńša přeco prajiła. Potom zaso do bydlenja a samsne znowa: kuchnja, konopej ... Mi to tak na čuwy dźe.
»Zaběraj so tola někak«, su mi wšitcy mudrje při telefonje radźili. Abo přez tónle internet. »Ty tla sy jako mały hólc přeco rady puzzlował, njeby to něšto było?« To běše před 50 lětami! Potom sym tola puzzle wuhrjebał a započał. Po pjeć mjeńšinach bě wobraz ze znatym čěskim knoćikom zestajany. Što móžu ja za to, zo ma mój puzzle jenož 12 dźělow! Potajkim něšto druhe.
»Ja sym wšitke moje knihi po barbje sortěrowała, to bě zdobom kaž meditacija.« Hdyž sym posledni a zdobom prěni raz meditěrował, sym po mjeńšinomaj pječa tak wótře smorčał, zo su mje z meditaciskeje rumnosće won njesć dyrbjeli. Potajkim knihi po barbje sortěrować. Pohladam na polcu, zo bych započał, a widźu, zo sym hižo hotowy. Wobsedźu jenož 23 knihow. Rjad Karla Maya. Wšitke ze zelenej wobalku. Wo čerta. To móžeš wobłudnić w tajkim małym bydlenju. Čehodla sym ja wopica w januarje hižo cyłu budu barbił. To by nětko idealna zaběra ... Staru pěc, ale mje wšak do Obija njepušća. Hdy nož by susod Korla jenož doma był. To bychmoj po zwučenym wašnju – a z wotpowědnym předpisanym wotstawkom – zaso w schodźišću wo najnowšich bladach w domje filozofować móhłoj. Tón steji pak nětko wodnjo a w nocy na dźěle. Wažny muž, mjeztym samo za cyły naš system. Systemrelewantny takrjec.
My Serbja smy zawěrno bohaći na dobrych a smjerć dobrych tradicijach. Jedna ze smjerć dobrych tradicijow je basnjenje. Kelko serbskich basnikow je z klina našeje rjaneje Łužicy wušło! Šěsćdźesat zešiwkow wopřijima rjad »Serbska poezija«, Olymp serbskeho basnistwa. A zwjeselace je, zo je tale smjerć dobra tradicija tež w našej młodej generaciji žiwa. To je mjez druhim lońše Literarne wubědźowanje LND a Załožby za serbski lud zaso pokazało. Syła młodych pisacych – najmłódši wosom lět! – je basnje zapodało. Sam sym był čłon jury a mje je runjewon wozbožiło, zo bě mjez nimi telko wušiknje rymowanych. Je dźě čisće rymowana baseń nonplusultra wšeje poezije. Haj, naša młodźina wě wo wuznamje rymowanja za traće našeho ludu, byrnjež tola »serbski basnić«, z čistymi žónskimi a muskimi rymami, »kus dźěła ćežki jara ... je, a – dźaka w Serbach mało«. Ně, »słónco serbskeje poezije« bohudźakowano »hasło« njeje, kóžde ranje nam znowa schadźa, njedźiwajcy toho, zo wjetšina ludźi dźensniši dźeń jeho schadźenje hižo zańč nima. Lědma wotućiwši z poł wočinjenymi wočimi chcyćiwa na smartfon pohlada, ležacy wšu nóc pod hłowakom, zo njeby božedla bóh wě što skomdźiła, a wostanje na wobrazowce wisajo, čehoždla tale wjetšina ludźi dźensniši dźeń wozbožace schadźenje słónca prosće skomdźi. Haj, wono nadal schadźa. Wutoru po jutrach na přikład, słónco bě runje schadźało, da je mi młody basnik, kotrehož mjeno do toho njeběch znał, z mejlku baseń pósłał – wěsće běše jutry doma kaž my wšitcy a měješe wjele chwile za basnjenje –, na kotrejž sym so, dohladawši so jeje připadnje w dźankmejlkowym kašćiku, hdźež bě so zabłudźiła, wulce radował. A dokelž dyrbimy w tychle ćežkich časach předewšěm na to dźiwać, zo nam wone humor njerubja, sym so młodeho basnika nablaku prašał, hač směm jeho baseń wozjewić. Najprjedy njeje to chcył, je wotmołwił, zo baseń tola ćišćahódna njeje, zo by so naposled jenož hańbował, ale po třećim abo štwórtym borkanju je do toho zwolił – z wuměnjenjom, zo anonymny wostanje. A tak smě Rozblad dźensa baseń anonymusa prawozjewić:
Lubi bratřa a sotry, w zwisku z trajacej strukturnej změnu a jeje wužadanjemi pytaja Serbja za móžnosćemi wliw wukonjeć a sej něšto za serbstwo wužebrić. Jedyn móžny, jara legalnje wupadacy puć je ćišć na politiku. Politikarjam maja so serbske problemy direktnje předstajić. Waha a wuznam tutych problemow njetrjebatej so dale wopodstatnić, dokelž wěmy: Trajne informacisko-propagandowe wotwěsćenje našeje dźěławosće zmóžnja na wyšim stopnju tworjenje systema kadroweho kubłanja wotpowědnje potrjebam. Zo by tute prócowanja podpěrała, organizuje a płaći Załožba za serbski błud wotnětka dalekubłanja na serbskeho politikarja. Klučowy element politiki su narěče, a štó je hač k wothłosowanju přetraje. Njezabudźmy pak, zo dyrbi so jara dokładnje dozěrować. Za to zwučuje nětko česćelakoma młoda garda serbskich politikarjow z uniwersalnym kodom po pólskim wašnju:
Uniwersalny kod za narěče
Zwjazuj někajke wuprajenje ze stołpika I z dalšimi z tamnych stołpikow (po šemje I-II-III-IV) a dóstanješ uniwersalny tekst. Móžnych kombinacijow je 10.000, štož dosaha za 40 hodźin narěčow.
I
II
III
IV
Lubi bratřa a sotry!
zwoprawdźenje nakreslenych programowych nadawkow
nuzuje nas k analyzy
eksistowacych administraciskich a financnych wuměnjenjow.
Na druhim boku:
wobłuk a městno kubłanja kadrow
spjelnja bytostnu rólu při wuhotowanju
dalšich wuwićowych směrow.
Podobnje zwěsćamy:
stajny přirost mnóstwa a wobłuk našeje aktiwity
wužada sprecizowanje a wopisowanje
systema powšitkowneho wobdźělenja.
Njezabudźmy pak:
aktualna organizaciska struktura
pomha při přihotowanju a zwoprawdźenju
stejišćow wobdźělnikow napřećo stajenym nadawkam.
Tute wašnje je směrodajne, přetož
nowy model organizaciskeje dźěławosće
zawěsća šěrokej skupinje wobdźělenje při wuhotowanju
nowych namjetow.
Praktika wšědneho dnja pokazuje:
dalše wuwiće wšelakich formow dźěławosće
spjelnja wažne nadawki při wudźěłanju
směrow pokročowaceho wukubłanja.
Waha a wuznam tutych problemow njetrjebatej so dale wopodstatnić, dokelž wěmy:
trajne informacisko propagandowe wotwěsćenje našeje dźěławosće
zmóžnja na wyšim stopnju tworjenje
systema kadroweho kubłanja wotpowědnje potrjebam.
Po wšelakorych bohatych nazhonjenjach, hodźi so rjec:
zmócnjenje a wuwiće strukturow
wuskutkuje připóznaće wahi
wotpowědnych wuměnjenjow za aktiwizowanje.
Prócowanje organizacije, a wosebje
konsultacija ze šěrokim aktiwom
předstaja zajimawy pospyt zwěsćenja
wuwićoweho modela
Naspomnjene idejowe předpokłady, a tohorunja
započatk powšitkowneje akcije za tworjenje zakładow
ćehnje za sobu proces zawjedowanja a modernizowanja
formow skutkowanja.
z pólšćiny adaptował: REINHARDT MJECHKIWON
Gano kazašo se z tym pówabnym gronom na kabaretowy program. Snaź by jasnjej było Jaden tikujo tak – drugi znak. Ale to njeby dosć pókšajźne było, pokazujo ga južo na to, což na kóńcu kuždy wě. A to by Pinkelojc starki rozměł, ale te słowa nadpisma njerozmějašo. Co to ma groniś? Tik dej tikowaś? A wón grypsnjo sebje słowniki a šwyrnjo z palcom pó pismiku »t«. Což namakajo, njespokojni a njepasujo:
tik – ›der Tick‹; tikotaś – ›ticken (rhythmisch, monoton ticken und klicken wie die Ticktack an der Wand)‹; tikowaś – ›killekille machen‹; tikaś – ›kitzeln‹. Taki njerozym, ten tikotajucy zeger ga njamóžo nikogo tikowaś!
Nět wěm: To jo ortografiska zmólka, to ma byś tyk – ›Tunke, Stippe‹. Teke njerozym: Co dej ten zegarik do tyka tunkaś? A tykowaś? – Znajom jano ruce stykowaś. A to žeden zegarik njamóžo.
Póglědnjom raz pla syna, ako ma górnoserbski słownik. Te njamaju žeden tyk, jano rucnikarske słowo tykować – ›ausfachen‹; a tykać jo pla nich ›duzen‹ abo ›[hinein]stecken‹. Bźezradnosć. Pón wiźi na pólicy tłuste knigły. Ned ma ten Duden w ruce, a we głowje zaklinkoco a pótikoco (nic rytmiski): Te Francozarje su nam to napórali a te Nimce sfalšowali: Tic – ›wiederkehrende, unwillkürliche Gesichtsmuskelzuckungen‹; Tick – ›lächerlich oder befremdend wirkende Eigenheit, Angewohnheit, sonderbare Einbildung‹; ticken – ›nicht richtig ticken, nicht ganz richtig sein‹.
Serbske napise su zmuśece. To jo znate. Pó sobuzjadnośenju Nimskeje ze zasejźělonyma Łužycoma su njelicobne raze njewinowate kubłane pódwjacorniki tudy bywajuce se zlěknuli, měnjece, až su zamólnje pólsku statnu granicu pśejěli. Kake dłujkodobne škódy z togo změju, nicht njewě.
Strukturna změna po brunicy so tak horco diskutuje, zo su sylzy po zhubjenych wjeskach skoro hižo zaso wuschnyłe. Rěči so pak hłownje wo hospodarskich a socialnych změnach. Wo wuskutkach na wobswět přemało słyšiš a runje tu mamy dosć zajimawe wuwiće. Ze změnami w swěće łužiskich zwěrjatow je so zaběrał jendźelski wědomostnik prof. dr. Korla Darmiwin w swojej knize »On the Origin of Spezis« a redakcija Rozblada měješe wulku česć, so z nim rozmołwjeć.Rozblad: Prof. Darmiwino, kak sće poprawom na titl knihi přišoł?
Prof. Korla Darmiwin: Well, na spočatku chcych jenož mojej žonje wujasnić, z čeho so spezi měša, ale dokelž překwapjacy mały dźěl ludźi to a tež tamne njewě, je ta wěc někak rozrostła.Rozblad: Při slědźenjach wokoło łužiskeje fawny sće na zwěrjata storčił, kotrež su dawno hižo na strukturnu změnu nastajene, a sće je katalogizował a pomjenował. Maće přikłady?
Darmiwin: Yes, tam je so tež tójšto zaměšało. Na přikład su so łužiske wjewjerčki wot stajneho chowanja před haru so bližacych hórniskich mašinow mjeztym na »njewěrčki« wuwiłe, to běše trend z Delnjeje Łužicy. Tute »njewěrčki« zběraja jenož hišće w nocy worješki a nježeru politikarjam wjace z ruki. Ale tež nócne zwěrjata su potrjechene. Lětdźesatki dołho dominowaca lačnosć za profitom je łužiske njetopyrje přeměniła na »brutopyrje« – to rěka, zo wone nětko tež wodnjo našu krej cycaja.
szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn ces_Latn pol_Latn ces_Latn szl_Latn sag_Latn szl_Latn ces_Latn slv_Latn szl_Latn hrv_Latn hau_Latn ces_Latn szl_Latn szl_Latn hau_Latn ces_Latn pol_Latn slv_Latn pol_Latn ces_Latn ltg_Latn slk_Latn ces_Latn slv_Latn szl_Latn ces_Latn hrv_Latn eus_Latn slv_Latn kea_Latn bem_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn hrv_Latn szl_Latn szl_Latn tpi_Latn fin_Latn fin_Latn fin_Latn ces_Latn pol_Latn slk_Latn hrv_Latn ces_Latn slv_Latn ces_Latn ces_Latn ces_Latn pol_Latn szl_Latn slv_Latn ces_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn bos_Latn pol_Latn ces_Latn pol_Latn bos_Latn ces_Latn hrv_Latn ces_Latn slk_Latn hrv_Latn slv_Latn slv_Latn szl_Latn hrv_Latn ces_Latn szl_Latn slv_Latn ltz_Latn ces_Latn kin_Latn ces_Latn bos_Latn bos_Latn szl_Latn ces_Latn szl_Latn deu_Latn szl_Latn szl_Latn hrv_Latn szl_Latn szl_Latn slv_Latn