Maćeršćina
Jako maćeršćinu woznamjenja w zažnym dźěćatstwje bjez formalneje wučby wuknjenu rěč, prěnju rěč. Tuta zašćěpi w jeje zwukowej podobje a gramatiskej strukturje tak hłuboko, zo rěčnicy jich maćeršćina do dalokeje měry zawtomatizowanje wobknježa. W cyłku njemóže něhdźe wot puberty žana druha rěč tute městno wjace wobsadźić. Kóždy nic na wosebje rěčnu słabosć chorowacy čłowjek nawuknje w tutym času w jeho wokolinje přewažowacu rěč w samsnej perfektnosći kaž předchadna generacija.
Psycholog Steven Pinker a linguist Noam Chomsky měnitaj, zo młody čłowjek nad přinarodźenymi strukturami disponuje (Uniwersalna gramatika), kotrež rěčne přiswojenje aktiwnje podpěraja (přirunaj Generatiwna gramatika). Tutu nasadu rozšěri Jerome Bruner wo staršiski podpěranski system za rěčne přiswojenje, kotryž k tomu wjedźe, zo interakcija z mjeńšimi dźěćimi jich wuknjenje wosebje pohnuwa. Nowše přepytowanja pokazaja, zo rěčne přiswojenje tež bjez připušćenja přinarodźenymi rěčospecifiskich mozowych strukturow je wujasnjomne (konnektionizm, kulturne teorije); neokorteks pokaza wysoke plasticitu w zažnych lětach a dźěćo je regularnje jara pohnuwace wuknjenske wokoliny přez dlěši čas wustajene. Wažne je při tym, zo druzy ludźo nad přirunajomnymi duchownymi strukturami (wotpohlady, zaměry) disponuja, kotrež dźěćo z nimi přez rěču dźělić móže („Theory of Mind“, kulturna teorija wot Tomasello). Zhromadne činjenje we wjetšich skupinach so zda tež z ewolucionarneho hladanišća nastork k wutworjenju rěče był być (Dunbar).
W Zjednoćenych statow Ameriki, ale tež w druhich dźělach swěta, so hodźi tendenca wobkedźbować, kóždu wosobu, kotraž ma chětro wužitne znajomosće w cuzej rěči, jako „bilingualna“ abo „multilingualna“ woznamjenić. Rěčopolitisce to so móže jako pospyt wobhladać, woprawdźitu wjacerěčnosć wulkich skupin wobydlerstwa, kotrež nimo rěče majority druhu maćeršćinu rěča, w poměrje k jako idealizowanje zapřijomnej a jenož myslenej jednorěčnosći powyšić. W Němskej to mjez druhim na migrantowych skupin powójnoweje doby přitrjechi.
Bilingualnosć w eksaktnym woznamje rěka, zo so druha rěč z runje tajkej wysokej kompetencu kaž maćeršćina rěči.
Po spóznaćach neurowědomostneho instituta w La Jolla pječa hudźba komponista rěčnu melodiju jeho maćeršćiny wotražuje. Maćeršćina da jeje charakteristiski raz po tutym slědźenskim wuslědku tuž tež hudźbje kraja. Jeli so rozeznawa na přikład wysokosć tona jedyn na druhi sćěhowaceju złóžkow we potrjechenej rěči sylnje, da pokaza tež hudźba wurazne skoki tonow.
bos_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn slk_Latn bos_Latn