Merkury
Merkury – to je pjyrszo podug uodlyguośći uod Słůńca planeta we Ůkuadźe Słůnecznym. Tak jak Wynus, Źymja a Mars je to planeta skalisto, nojmyńszo podle masy a wjelgośći s planet Ůkuadu Słůnecznygo. Merkury je jydnům s pjyńću planet, kere idźe uobezdrzeć gouymi ślypjůma. Je trudno do uobserwacyje bo jako planeta wewnyntrzno lo źymskigo uobserwatora je dycki kole słůńca. Merkury je widoczny jyno przed wschodym abo po zachodźe Słůńco.
Powjyrzchńa Merkurygo je fest podano na powjyrzchńa Mjeśůnczka: je tam kupa kraterůw, ńy mo atmosfery a kśynżyca. Temperatura powjyrzchńe waho śe uod −183 °C do 427 °C. Merkury mo sroge żylazowe jůndro kere gyneruje pole magnetyczne słabsze uod pola Źymje.[3]. Wjelgość jůndra powoduje, aže Merkury ma jydnům s najwjynkšych gynstośći s planet Ůkuodu Suonečnygo[4] (kapka wjynkšům mo Źymja).
Pjyrsze udokůmyntowane uobserwacyje Merkurygo sům s pjyrszygo tyśůnclećo p.Chr. Do IV stolećo p.Chr. grecke gwjoźdźorze uważały, co sům dwa ćoła ńybjeske: pjyrsze widźalne jyno przed wschodym Słůńco (mjanowali je Apollo), druge widźalne jyno po zachodźe Słůńco (mjanowali je Hermes)[5]. Bez gibki ruch planety Řymjańe mjanowali jům merkury Astrůnůmiczny symbol planety to stylizowana wersyjo kaducyjusza Hermesa[6].
We porůwnańu s inkszymi planetůma Ůkładu Słůnecznygo, uo Merkurym wjymy jyno kapka. Bez problymy natury techńicznyj, zbadały go jyno dwje sůndy. Pjyrszo - Mariner 10 - zmajstrowoła we lotach 1974-75 karty 45% powjyřchńe. Nostympńy, sůnda Messenger 14 styczńa 2008 zmajstrowoła kolejne 30% powjyrzchńe planety. Messenger bydźe kole Merkurego zaś we 2009, a we 2011 bydźe na uorbiće a zmajstruje couko karta planety.
Przipisy
szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn