Karlus ze Slaska
Spiewanie w wannie
Szalszpiler
Dieta cud
Crnokosi
Lato z kopruchym -Ri Jo
Jak ci niy być soróniym na wiesieli…
Wiesieli i pochówek to sóm dwie zajty chopskigo (to wiyncyj!) i babskigo (to już mynij!) żywota. I skuli tego musicie zawdy dôwać pozór i gynał miarkować, iże:
– Na weselu baba mô szlajer (coby ji mitesrów na fresie, świdratych ślypiów i puklatego kichola niy bóło widać). Na pogrzybie tyż mô szlajer (coby kôżdy myślôł, iże łóna ślimtô, kiej tak na isto, to sie festelnie chichrô, iże sie tego swojigo chopa-ślimoka pozbóła); inksze sóm ino farby tych szlajerów, chocia to terôzki roztomajcie bywô;
– Na pogrzybie, to sie dowo do beku zarôzki, a na weselu… dziepiyro na bezrok (chocia sóm take boroki, kiere ślimtajóm już na drugi dziyń, kiej ino przijndóm do sia, kiej do imyntu wytrzyźbiyjóm).
Nó ale, miało być nôjprzodzij ło wiesieli, i ło tym jak niy łostać za sorónia, kiery na tym fajerze ślimtô i jamruje a na pogrzybie to by ino tańcowôł. I – co już ci bół dôwno tymu pisôł (i gôdôł) Karlik ze Kocyndra – trza festelnie dôwać pozór, bo ludzie fajrujóm rółz, ino we wiesieli, chocia tak prôwdóm, to przi szajdóngu wiyncyj uciechy mô i baba, i chop a… fajeru niy robióm. Po jakiymu?
Nó, tóż suchejcie i dôwejcie dalszij pozór, bo to, co terôzki rzykna, to jes choby nôciostek do pecynka chlyba i ze bele jakij gymby tego sie niy dowiycie!
Przi wydôwaniu sie, przi żyniaczce nôjważniyjsze jes kimsiś to tyż tam na tym fajerze cowiek jes. Inakszij, kiej sie jes żyniolym, inakszij kiej dróżbóm a jesce blank inakszij, kiej ci ino familijantym, weselniokiym, kamratym łod chopa (niy dej Pónbóczku, iże łod panny modyj!) abo ino takim, co to sie wrył na krziwy pychol na tyn fajer. Juzaś ło tych muzykantach, dmuchoczach, kelnerach i tych, co knipsujóm, ło szoferach i tych niypytanych chacharach ze siyni, niy gôdóm.
Nôjgorzij to mô chop, kiery sie bydzie żyniół, kierymu już łod proga niyftore szydliwie śpiywajóm:
„Bele mómy ziyńcia, bele mómy ziyńcia, co nóm bydzie pranie prôł !”
Badnijcie takigo boroka. Styrcy choby kryka w kiblu, dyrgoce, blady łoszkubek i ze trzitydniowóm szkócinóm na fresie, we blank nowym, możno piyrszym łod kómuniji, czôrnym ancugu, ściśniynty, skrymplowany westóm, ze szlipsym zaknółtlowanym pod karkiym, we nowych lakszułach ździebko za knap (bo take ino dostôł po szwagrze) i kierymu terôzki dziepiyro sie spómniała starzikowô powiarka ło tym, iże jak fto sie kce piwa szluknóńć, to niy przeca musi zarôzki côłkigo browaru sie lajstnóńć.
Nó, tóż styrcy choby leber i ani gracy niy moge do kabzy wrajzić, bo jesce by mu fto pedziôł, iże wiesieli to niy gracka we cymbergaja. Zakurzić sie tyż niy moge, bo już ta jego Yma gawcy, coby sie dziury niy wygorôł we szkecie abo we galotach (możno i ancug mô na borg) abo, coby niy miôł ci smrodlawygo dychu kiej bydzie musiôł (!) kusika dać swojij babeczce, kiej farorz wtyknie mu tyn ring na palcysko. I ani sie piwa szluknóńć tyż niy poradzi, chocia po tym wczorejszym kawalerskim fajerze, kaj ciyngiym dlô niygo tańcowali blank sage, szykowne frele, wyglóndô jak pomamlany kanold, lynzyk miôł choby zola ze cieślikowego tryjtka, a gowa nikiej kastrol na pranie. A naobkoło styrcóm ci te wszyjskie sómsiôdki, wszyjskie stare klafty do kupy ze kamratami-klachocami, kierzy sie prziszli sam pogawcyć na tego ślimoka, kiery sie biere ta krapyka za baba, choby naobkoło we familoku niy bóło inkszyj, gryfniyjszyj. I chocia to niy naskwol, ale kôżdy tak szeredzi, coby wszyjskie gynał słyszeli, co sie ło modym żyniolu i jego freli gôdô. I niy ma sie co dziwać, kiej to niyjedyn poradzi jesce ci łod zôkrystii pitnóńć na łostuda szwigerfatróm, ftorzi sie już radowali, co yntlich ta swoja pokraka już ze chałpy szibli (cheba, iże majóm złocioków côłko kupa, ale to już jes inkszô pôra galot). Tu mi sie spómniôł Adik łod Gerliszki, kiery niy poradziół ściyrpieć tyj côłkij szpicatyj gôdki przi fajerze i na dziyń przodzij, jak wylazowoł na kawalerskie, to pedzioł bół wszyjskim we chałpie:
– Ida terôzki fórt, a kiejbych jutro do kościoła prziszôł za niyskoro, to mogecie napocznóńć wszyjsko bezymie!
A ludzie poradzóm być łoszkliwe i tak dopolić jak mało fto. Przecamć wszyjsko co przi takim cyrkusie gôdajóm, to tak choby fto drzizga za pazursko wrajziół.
– Kuknijcie, jake to śniego borajstwo, taki jesce mlycok a już sie musi żynić. Możno co napochoł, chocia tego po modyj niy widać – gôdô jedna klafta.
– A puklaty sie jakisik zrobiół, chocia śniego zawdy bół śmierdzirobótka – pado inkszô, kierô kiej sie ino wydała, i tak sie żôdnyj roboty niy chyciyła, skuli tego, iże chop jes na tela gupi i może beztóż bakać jak yjzel na grubie.
I bydóm tak dalszij gôdać ło cerwiónyj fresie, ło perkatym kicholu, ło tym iże krómfleki modô pani mô krziwe (a możno niy krómfleki ino szłapy?), ło wianie, kiere mody erbnie (abo i niy). Bydóm łozprawiać roztomajte wice, a to, iże kiej fto sie lajstnie cielnô kalymba, to i cieliczek jes jego, a to, iże we jeji antryju ciżba bóła na łodwieczerz karlusów aże do wczorej, i to, iże modô jes za spaśno, to, iże jes za fest szlang, i take tam roztoliczne gupoty jak zawdy, kiej zowistniki sie ślejzóm do kupy.
Terôzki łojce, abo jak to gôdajóm: szwigerfatry lebo świekry. Łojciec łod modygo żyniola, to mô ino dôwać pozór, coby gorzôły stykło aże na trzeci dziyń, bo wteda ino dziepiyro, mody sie bydzie móg do porzóndku szluknóńć, kiej ci sie na isto kapnie, co za gupota zmachlowôł. I terôzki niy mô kukać do izby kaj sie modô przeblykô, coby ujzdrzić eźli mô wszyjsko, co chopowi do dobrygo życiô potrza.
Zasik łojce łod moduszki, łod modyj pani niy mogóm pokazować, iże yntlich już utropa ze dziołchóm majóm zbyte, iże niy bydóm musieli uważować kaj łóna ci sie na łodwieczerz smykô, wiela karlusów gôdô do sia „szwager”, abo coby przed ślubym nic niy napochała, niy nagóniyła, a kiej już to, coby sie tyn gupi łochyntol, kiery sie jóm weźnie – niy kapnół. Łóni tyż tyn côłki fajer muszóm tak do łostatka zmachlować i festelnie dôwać pozór, coby wszyjskie weselniki swoji gyszynki dali a do kabzów tajlów ze ałsztojeru niy tkali. Bo kiej już ze ceróm majóm pokój, to mogóm sie spómnieć kiej same sie żyniyli.
– Wiysz Antóniczku, za miesiónc bydzie dwadziyścia piyńć lôt kiejech sie cia wziyna za chopa – pado takô jedna istno do swojigo chopa przi wiesieli cery. – A możno my by tak jakigosik wieprzka zatrzaśli i wusztu narobiyli, co?
– A dejżysz ty pokój babo – pado na to jeji chop. – A dyć, co tyn kormik jes tymu winowaty, coch jô sie ze cia dwaszieścia piyńć lôt tymu łożyniół?
Nó i tyż łojce ze łobiuch zajtów muszóm zważować, coby za tela niy łozprawiać roztomajtych wiców, bo łod łozprawianiô wiców, łod błoznów jes taki wigyjc, kiery gynał wiy co i jak we dobryj asiście pedzieć.
Terôzki familijô, byzuchanty, napytane i te co pierón wiy jak sie sam znôdli na tym wiesieli. Wiesieli to jes fajer, za kiery modzi muszóm bulić, a niy tref w szynku na Polnyj lebo u Pyjtra, kaj idzie deczko poszkacić. Tu szkacyniô na zicher niy bydzie!
Do kościoła trza sie przikwanckać, bo terôzki kôżdy mô jakoś widyjokamera, kieróm wszyjsko knipsuje, a nôjbarzij tyn fal, kiej wszyjskie we kościele dôwajóm gyszynki. Bo terôzki jes takô mółda, co i gyszynki musi farorz popyrskać. A na tym widyjo blank gynał idzie ujzdrzić fto i co dowo cheba, iże to jes zalakowany kuwert. Jak już sam miano pokazuje, to jes wiesieli, i na tyn ci fajer majóm przilazować ino take, kierym jes szpaśnie, szpasobliwie, i ftore jesce poradzóm sie chichrać, choby jim ze zôwiści leberka mieli puknóńć choby krupnioki. Zôwiść to jes nôjgorszô choroba. A trza Wóm wiedzieć, iże przi takim fajerze jak wiesieli, to niy ma co zôwiścić. Bo tyn, co sie żyni, niy bydzie sie miôł yntlich lepszij niźli my, jimu starô tyż do wyćwika i to możno zarôzki już na drugi dzień. Jak niy modô pani, to na isto świekra już do pozór, coby mody pón niy miôł nic do śmiychu. A podwiyl co, wszyjskie bydóm udôwać, iże jim sie wszyjsko podobô, torta jes świyżô, a masôrz niy wywarzół we szince swojich fuslapów abo niy wleciôł starce gybis do nudelzupy.
Nó, tóż farorz modych pokropiół, ringi na palcyska wrajziół, łofiara „co łaska” na gibko przerachowôł. Te, co gyszynki mieli dać, to dali i na łostatku już przed kościołym sujóm na tych modych. Kiejsik byli to miedzioki, lebo złocioki ale terôzki, to by wiyncyj chopa gawcóło, coby je zbiyrać niźli by bóło tych, coby klepoki ciepali. I beztóż ciepióm terôzki „konfetti” lebo ryżym, bo po to ci sie pewnikiym żôdyn niy bydzie schylôł.
Mode idóm do autoka i kiej fto srogszy angyjber, to lepszejszy autok biere na borg. U nôs na Pniokach to latoś przikarycyli telo limuzina, kieróm blank niy poradziyli do zegródków na Krojcce wjechać. Rest napytanych depce piechty abo fto tam cym mô sie dokulać. Trza sie ino uwijać, coby tam do tego szynku, gospody, kaj jes te weselisko, niy prziklechtać sie na łostatku, bo możno niy styknóńć dló nôs placu. A przeca kiej my sie już festelnie wykosztowali i na gyszynk, i borgli nowy ancug ze hymdóm i bindrym, to przeca niy pójńdymy do dóm ło suchym pysku.
Kôżdy weselnik musi mieć we gorści jakosik dobrô mietła, znaczy blumy, choby je wzión ze wiyńca, kiery leżôł na grobie przociela, kierego dziepiyro wczorej przed połedniym pochowôł – jak to pisôł kiejsik Karlik z Kocyndra. Takô mietła trza wartko dać modyj pani, coby być piyrszy, bo tych łostatnich zółwizół żôdyn niy boczy i niy miarkuje, co tyż to przismyczyli ze sia. Mô sie rozumieć, iże taki istny, napytany weselnik tyż musi być wysztiglowany, coby go za sorónia, grubeloka abo orgola ludzie niy wziyni.
Nôjważniyjsze ale, coby chycić dobry plac przi stole. Czym bliżyj modych żynioli, tym lepszyjszy plac, bo te, co tam bedinujóm ze kôżdym jôdłym nôjprzodzij targajóm dó nich. Jôdło jes jesce gorkie i na tablecie niy ma jesce ściepków, kiere kuchôrzowi ślecieli na dyliny. I zasik niy lza wrzesceć:
– Dejcie pozór, jô jes sam, jô jesce móm prózny talyrz !
Doczkej czowieku, bo kiejś sie zicnół kole modych, to do cia tak by tak przijńdóm, i ino nôjwyżyj tyn na samym zadku stoła może mieć knap ze roladami abo klóskami. Niy bier tyż chopie piyrszy do gracy lampusa i niy ryc: – Zdrówie modyj pôry! – bo to zawdy na napoczniyńcie gôdô jedyn ze drużbów abo łojciec łod pana modego. Nó, i cobyś sie niy łopowożół brać swoji kwiôtki nazôd, bo ci jôdło niy smakowało, aboś za mało wysłepôł gorzôły.
Ze słepaniym tyż ci jes terôzki roztomajcie. Sóm take angyjbery, kiere ino jakiesik „zekty” abo „drinki” dôwajóm. Niy jamruj, niy wajej, ino trzim sie sztram drużby, bo taki herski drużba, zawdy mô dlô lepszejszych byzuchantów skukanô normalnô gorzôła, coby jim te dioseckie ojropyjskie abo hamerikóńske wynôlôzki lelitów niy szpryngli. Musisz dôwać tyż pozór, cobyś za gibko niy śleciôł pod stół, bo te weselisko może zetrwać i ze dwa dni, i żôl by ci niyskorzij bóło, iżeś niy dotrzimôł do czasu, kiej nawalóny szwigerfater przikludziół ze lauby tyn nôlepszy napitek, bimber, kiery trzimô ino dlô sia na medikamynt. Nó i jesce moge ci przi tym ftoś na palcyska nastómpić.
Nó tó mómy po łobiedzie. Niy hepej, niy żgej widołkóm we zymbolach, niy łobrzinej pitwokiem pazursków, niy ściepuj jesce szaketa, bo przeca bydzie kupa roztomajtych błoznów i uciechy. Możesz deczko rozknótlować binder, ale niy za wiela. I musisz boczyć, iże to jes wiesieli i niy szukej szeslónga, coby sie legnóńć, niy sebuwej szczewików, boś niy w dóma i jesce twoja szwaja ftosik powóniô abo ujzdrzi dziury we fuzeklach i bydziesz miôł gańba i przedrzistane.
Terôzki przijńdzie raja na roztomajte „toasty”. Tu musisz na isto festelnie dôwać pozór, cobyś sie sóm niy zgańbiół i inkszych niy zesrómôł. Po tych wszyjskich ryjdach łod szwigerfatrów, łod ślimtajóncych mamulków i po podziynce łod modych (nó, i po tych poruch szlukach) mogesz coś dlô szpasu i ty pedzieć. Nó ale, niy na tyn przikłôd tak:
– Kaj my terôzki bydymy łajzić, kaj, kiej nasza chopcula sie wydała?
Abo juzaś do tego modego żyniola:
– Nó, tóż witómy łósmego „szwagra” we naszyj ferajnie, bydymy sie mógli szkata na dwa stoły pograć.
A już blank niy idzie pedzieć do tyj co sie wydowo:
– Spómnisz sie jesce Erna, kiej my zawdy tyrali we krzôki na balzamgórce, abo jakech cie brôł na bance we Parku Kultury na piyrszego môja?
Niech cie Pónbóczek bróni! Bo to bóło dôwno a weselnica sómsiôdkóm niy kce wyzdradzić jako jes starô. A i jak mody żyniol bydzie fest nôgły, to cie jesce bez pysk prasknie i zymbska wytrzaśnie. Niy lza tego gôdać, choby wszyjscy, choby to i bóła prôwda. Tyż niy spóminej, coście ze modym pónym na dziyń przed żyniackóm machlowali we „agyncji towarzyskij” abo u modyj Pióntkowyj ze drugigo sztoka.
Mogesz za to pedzieć tak:
– Nó, tóż coby ci sie kamracie dobrze dziôło, a … że dziôło to harmata, to coby ci sie dobrze harmaciyło.
Wszyjskie pewnikiym zmiarkujóm, iże to skuli nocy poślubnyj gôdôsz. Bydóm cie mieli za wigyjca, cheba iże bydziesz gôdôł, cobyś ty poradziół modego żyniola we prykolu zastómpić, kiej tyn już niy bydzie poradziół. Tego sie tyż niy gôdô, chocia wszyjskie gynał miarkujóm, iże we ta noc tyn borok wól niy wól niy bydzie wiedziôł na co mu Pónbóczek tyn wichajster we galotach dôł.
Dej tyż pokój wszyjskim starym ciotkóm, wszyjskim zowitkóm, jóngferóm i jesce inkszym krapykóm i niy gôdej:
– Nó, terôzki żeście sie na isto nażarli i jesce ze śtyry rolady wciepliście do neca pod stołym.
A skuli tego, iże terôzki zawdy fajery bajstlujóm we roztomajtych szynkach, gospodach, tyż niy musisz ryceć na côłki karpyntel:
– Ymil, dej pozór i niy wtykej tych widołek do kabzy, bo łóne niy sóm strzybne ino aluminianne.
Jes ci tyż gryfny zwyk, iże tyn, co ta ryjda trzimie, szluknie deczko ze lampusa i rzóńdzi: gorzko, gorzko! A to skuli tego, coby sie modzi kusika dali, niby dlô łosłódy tego côłkigo żywota. Nó ale, tu tyż trza dôwać pozór. Kiej sie już rycy: gorzko, gorzko, to niy bier sie do kusikowania modyj sómsiôdki (staryj tyż niy, bo sie jesce Bóg wiy co sie ubzdô).
Wrôcô sie tyż szykowny zwyk „oczepiny”. Tu chopy musicie uważować coby sie tam niy ryć, bo jedziny chop, to mody pón, kierego wszyjskie dziołchy, co sie go niy doczkały prziwlyc do ółtôrza, pieróm po gracach aże wiónek łozknółtluje ze gowy modyj pani. Jes przi tymu ździebko uciechy, bo idzie grajfnóńć kierô modo dziołcha (tam kaj wy wiycie, a jô rozumia). Ino te już żyniate muszóm to robić tak, coby jejich starô to niy ujzdrzała, bo moge być już na wiesieli chaja.
Spóminóm „kómuna” i hamerikónów….
Bół to paździyrnik 1984 roku. Rychtowali my we Poznaniu szykowny sztand na takich miyndzynarodowych targach, ftore sie tak ze ynglicka „Interrail” mianowali. Bóło już po tym, kiej świtnół we kalyndôrz Jurij Andropow (to bóło we môju) a Rusami reskiyrowôł Konstantin Czernienko. Plac, kaj my sztalowali tyn sztand, bół ci blank kole srogachnego ruskigo sztandu. A Ruske, jak zawdy, rychtowali wszyjsko wiynkszyjsze, srogsze niźli inksi. Tak tyż bóło wtynczôs. Ino, co łóni nazgłobiyli na tyn sztand niy tela glajzów, maszinów, werkcojgów – jak inksze wystôwce – ale wyrychtowali ci taki srogi szrank, takô biblijotyka, kaj fest wyglancowane, wypucowane, rzóndkiym, rajóm ustawióne byli roztomajte ksiónżki. A bół snami jedyn szykowny karlus ze Huty Zobrze, Józek Pluta, kiery poradziół gôdać we poruch lynzykach, a kierego sie sztyjc ino błozny trzimali, ciyngiym kómuś coś na łostuda poradziół zbajstlować, kogoś wciś za bolek. Tak jakiesik dwa dni deptôł kole tego ruskigo sztandu (côłkie targi zetwali jakiesik piyńć-szejść dni) i łorôz przilazuje ku mie i rzóńdzi:
– Panie Ojgyn, panie Ojgyn, te Rusy majóm tam we tyj jejich biblijótyce gryfne ksiónżki, ale nôjważniyjsze, nôjszykowniyjsze, nôjbarzi wyflyjgowane, to sóm take, kiere napisôł Bryżniew, Andropow i… Czernienko. – tuplikowôł mi Józek Pluta. – I jô, panie Ojgyn, kciôłbych sie je łod nich na jedyn chocia dziyń do hotylu borgnóńć, wypożyczyć.
– Dobra – gôdóm mu na to – pódź symnóm, to możno cosik sie udo!
Idymy, a tam sztramski dyrechtór (wiycie, łóni już wteda na bele jakim sztandzie, na bele czym mieli dyrechtora, jak my terôzki). Dyrechtór nôs gryfnie przijón, nalôł po glasce ichniygo gruzińskigo koniaku, dziołcha prziniysła bonkafyju i napoczynómy gôdka.
– A my by kcieli borgnóńć łod wôs na jedyn dziyń pôra ksiónżek – napoczynô tyn mój kamrat Józek, kiery gynał po rusku poradziół tyż gôdać.
– A pażałsta, tawariszczi, pażałsta – gôdô tyn dyrechtór. – A kakije, kakije knigi wy chatieli?
I, ludzie! Mało mie pierón niy szczelół! Tyn Jółzel kciôł borgnóńć ino te ichnie „knigi” kiere naszkryflôł Andropow i Czernienko. Niy byda gôdôł, co sie tam dziôło, tela, co dziepiyro po jakisik dwióch godzinach tyn dyrechtór dôł zwól i nasz dolmczer móg sie do hotylu zebrać dwie ksiónżki. Suchejcie! I sam ci sie dziepiyro napoczło. Na drugi dziyń rano, dziesiónta, Jółzel przilazuje na nasz sztand, dwie ksiónżki mô po parzóm.
– Ojgyn, pódź, idymy do tego ruskigo dyrechtóra.
Nale, dyrechtóra jesce niy bóło. Prziszôł dziepiyro kole połednia, tak ździebko chycóny, nawalóny, nó… możno ino na srogim kacynjamrze. Idymy do niygo i Wiycie… tegoch sie niy bół spodzioł. Jółzel nic, ino kce ze tym dyrechtorym (abo ze bele jakim na tym sztandzie Ruskim) dyszkutiyrować ło tym, co tam we tych jejich ksiónżkach wyczytôł. Ludzie! Co tam sie dziôło (Jółzel na isto bez noc łobie „knigi” przeczytôł). Przeca żôdyn ze tych Ruskich do kupy ze jejich dyrechtorym żôdnyj ksiónżki tych wywołanych sekretôrzy niy czytôł!!! Poradzicie sie to wystawić. Przeca małowiela a byli by nôs łobuch do heresztu zawarli (a Wiycie, to bół łoziymdziesiónty szczwôrty rok).
Jesce my sie dobrze ze wszyjskimi kamratami niy spamiyntali a sam jak niy prasknie taki gruf (i to ino bez miymieckie radijo), co nasze UB-yjoki zatrzaśli tego ksiyndza Jerzego Popiełuszki. Napoczło sie sznupanie, nuchcynie; jedyn gôdôł to, drugi cosik blank inkszego, a te Ruskie to sie niyskorzij bali i na sznapsa dó nôs niy dali napytać.
Gôdôłech, spóminôłech tego mojigo kamrata, inżiniera (i dolmeczra) Jółzla, kiery poradziół gynał gôdać po miymiecku, anglicku, szpanielsku i po rusku. I jes ci to tak ździebko skuplowane ze inkszóm gyszichtóm, kierô mie ci sie tyż przitrefiyła na targach tela, iże we dôwnyj NRD. Pojechôłech tam ze takimi modziokami na targi do Lipska, kiere sie mianowali „Messe der Meister vom Morgen”. Mieli my tam maluśki sztand, jakiesik tam fizymatynta zbajstlowane bez szkolorzy ze roztomajtych naszych techników i zawodówek. Nó, i prziszli ci kiejsik ku nóm mode dziołchy i karlusy, kiere przikludziyli sie aże ze Hameriki i Kanady. Połoglóndali te nasze „ekszpónaty”, połozprawiali snami ło bele czym i ciyngiym tam do sia cosik gôdali takigo jak: kaskijaskooo. Niy poradziyli my spokopić, ło czym ci łóni tam fandzolóm aże pokôzali nóm na miano naszego werku „Huta Kościuszko”. A, iże to byli tyż modzioki (możno i kiery miôł we familiji Polôka) już blank niy miarkowali fto to bół Kościuszko, ino czytali to po ichniymu, tak jak sie to tam u nich idzie wygôdać. Bo richticznyHamerikón, kiej niy poradzi spokopić fto to bół tyn srogi (nó, możno niy taki srogi, co ważny tyż i dlô Hamerikónów) Tadeusz Kosciuszko bydzie czytôł gynał: kaskijaskoo. I to mi blank klapuje do tych móndroków, kiere mi fest tuplikowali, co jô móm szkryflać po ślónsku, ale tak, coby to Hamerikóny poradziyli czytać. A dyciś Miymce piszóm po ichniymu, Ruske tyż, Szwedy, Greki i inksze nôrody tyż, ino hamerikóńskie Ślónzôki (możno niy wszyjskie, ale pôra angyjberów sie tam spichło), ciyngiym kole naszyj godki bajstlujóm (a i niyftore małupice sam u nôs tyż) i sztyjc sie ciepióm, kiej jô po tym wysztudiyrowanym, fimlowatym fandzolyniu niy kca szkryflać. Nale, styknie tego wynokwianiô, a coby juzaś jakisik łostudy sam niy rozfechtować, wciepna ino jedyn hamerikóński wic.
Wiycie! Jedyn Galicyjok, Krakus wykludziół sie bół, już na blank, do Hameriki. A, iże słepôł jak nôjynty, kôzali mu tam pójńść na „łodwykówka”. Côłkô ta kuracyjô gynał klapła, chyciyła, Krakus już niy tintôł, nó, tóż go ze tego lazarytu wypisali. Łoblyk sie gryfnie i kce wylazować, ale trefiół dochtora, kiery go tam we tyj klinice flyjgowôł i tyn dochtór gôdô:
– Panoczku, panoczku, ale wyście blank przepómnieli, coby sam za ta kuracyjô zabulić!
– Nó, ja, panie dochtorze, nó ja – łodrzykô tyn Galicyjôk. – Ale przecamć jô tela dôwnij słepôł, coby tak na isto, na zicher wszyjsko… zapómnieć!
Sómsiôd, majster pypka po stojóncku srôł…
Kiejsik to cowiekowi (gôdóm łó mie, kiejech miôł dwadzieścia-trzidziyści i pôra lôt) stykło, kiej spôł jakiesik dwie-trzi godziny. Balanga, dziołchy, do dóm, do prykola i za trzi godziny do roboty! Niyskorzij trza bóło ździebko wiyncyj (ta gorzôła jakosik pomaluśku sie ze tyj palicy luftowała). Terôzki juzaś, abo sie nynô dwanôście godzin na dziyń, abo blank cowiek niy poradzi usnóńć, bo ci mu sie ciyngiym we palicy metlajóm bele jake gupoty. I dejcie terôzki pozór! Kiej cowiek miôł pôranôście lôt i niy poradziół nynać, to gawcół we gipsdeka. A tam… a tam na tyj gipsdece choby na jakisik binie, choby kajsik we tyjatrze, pokazôwali ci mu sie roztomajte cudoki. Stykło, co jakisik autok przejechôł a już na gipsdece pokazôwali sie roztomajte stroszki, roztomajte strzigi lebo inksze maszkary. Ździebko tam niyskorzij, to już szło uwidzieć na tyj gipsdece inksze cufale; lecy kedy jakosik baba sie pokôzała… nó, wszyjsko co cowiekowi sie we palicy belóntało. A terôzki? Terôzki to jô ino sztyjc kukóm na ta naszô „Józefka”, kierô ze daleka blynduje (nikiej chnet wszyjskie terôzki kościoły) i gawca kiej jakiesik auto przejedzie. Jes gryfnie, tela co nôjbarzij to ci mie poradzóm wnerwić, poradzóm dopolić te autokowe alarmy. Przeca wszyjskie wiedzóm, co po dziesióntyj na wieczór niy lza larmować, niy możnô zubrować, wiertać we ścianach, klupać po dylinach i take tam takie inksze. Tela, co do sto pierónów, żôdyn niy zakôzôł szkyrtaniô tych alarmów. Pół dwanostyj, moja sztreka jes krótko, ino piyć siyni a sam môsz: „ping-ping” – przijechôł chop, i coby baba jego już sie kapła, iże łón jes, i sie rychtowała…. nó rychtowała ci mu wieczerzô. Piyńć minut i juzaś „ping-ping”, drugi łochyntol sie nazôd do chałpy przikarycół. Juzaś pôra minut i fóncla na côłkô gipsdeka (to u mie); jakisik naprany taksóm ci sie sam do dóm przikarycół. Niy, coby zarôzki zabulół i drab wylôz śnij, niy! Łón – jak to kôżdy naprany chop – jesce musi sie wygôdać, pogôdać sie, musi jesce połozprawiać ło świekrze, ło tym, co mu cheba starô zarôzki prasknie bez łeb kopyścióm. Abo, kieli to śniygo „gieroj”, kiery we tyj chałpie sóm i do imyntu reskiyruje!
Jesce taksa niy łodjechała a sam juzaś inkszô bezkurcyjo titô choby gupiô, bo mu ta taksa zawôdzô. Łodjechała – mie blynduje po gipsdece – tyn istny stôwiô ci ta swoja karyta kole mojij siyni i… drzist dźwiyrzami; za kwilka „ping-ping”, szaltruje alarm we tym starym gracie. Deczko pokój, a sam inkszy jakisik buc, łoszkliwiec podjyżdżô pod jedna siyń dalszij, i tak ze jakiesik piyńć minut gazuje, gazuje, wyrcy tyn motor i wyrcy. Łorôz … zgas, i po kwilce „ping-ping”. Ludzie! Pół nocy: „ping-ping”, „ping-ping”. Jesce tak kole szczwôrtyj na ranym jakisik „nowobogacki”, „biznesmyn”, taki co to fitulityngyszeft łotwar, karycy sie ze – jak to sie terôzki modernie gôdô – „integracyjnyj” wieczerzy, nó i jużciś tyż jesce gôdka na côłki karpyntel ze szoferokym (przeca wszyjskie muszóm miarkować, iże to dupny „biznesmyn” wrôcô sie do dóm ze roboty). To, iże szofera mô na isto pierón szczelić, iże łón sóm jesce niy jes we chałpie, to takigo gorola gówno łobłajzi. Nó, pojechôł – blyndło na gipsdece. Terôzki ino nynać… i juzaś „ping-ping”, anich niy usłyszôł kiej jesce ftoś przijechôł. I tak bez kôżdô noc, ganc egal: pióntek, świóntek czy niydziela. Nale, to niy wszyjsko. Kôżdy przeca ma jakisik tam sómsiadów, prôwda?
Jedyn sómsiôd durch na palcu myje, toplô, glancuje te swoje auto, chocia ino rółz za miesionc kajsik wyjedzie, i to ino kiej jes gryfnô pogoda. Inkszy sómsiôd mô rôd sie dobrze szluknóńć (co jô gôdóm?) mocka wysłepać. Przijndzie kajś ło drugij na ranym, mało-wiela powyrôbiô, ślegnie do prykola, nynô! Inkszy juzaś ciyngiym sóm przi autoku bajstluje. Mô starucnego grata, ale sztyjc bajstluje, choby to bóło jakiesik „Ferrari”. Nale, nôjgorszy jes sómsiôd „złotô rónczka”. Taki poradzi sómsiadóm życie łoszeredzić do imyntu.
Nôjprzodzij rychtuje dyliny. Côłkô chałpa aże bucy łod szlajfmasziny, zyjgi, piyły. Narychtowôł, sprawiół. Niy śleciôł jesce tydziyń, a tyn istny juzaś niy poradzi szczimać, juzaś mô glizdy w rzici i napoczynô bajstlować. Kuchynia mu sie niy zdô. Trza juzaś cosik bajstlować, markiyrować. A sómsiady łod siódmyj (przeca wolno!) za ścianóm suchajóm: majzle, motki, bormasziny – łón kafelki kładzie i musi wszyjsko wyklupać. Śleciôł tydziyn, abo dwa, bo tyn majster jes akuratny, taki majster pyprok po stojóncku srôł. Ludzie przecamć ło dziesióntyj na wieczór już wycióngajóm wszyjskie farfocle, szpónty i inksze frópy z dakli, kiere sie powtykali, coby tego tydniowego larma niy suchać. Nó, jakiesik możno dwa dni spokój. A tyn istny, taki frechowny „majsterdupa” i sroła-bajstlyrz napoczynô juzaś. Ściany mu sie niy zdajóm, trza je łoklupać i blank łod nowa posztrajchować. I zaś napoczynô sie bajzel. Bajzel u niygo a… larmo u nôs, sómsiadów. I… juzaś sómsiady majóm przedzrzistane. Klupanie po ścianach, tómpanie drabinóm po dylinach, baba ciyngiym kible nalywô i wylywô, drugda prasknie kiblym ło zol (wiycie jakie to larmo, kiej taki ajmer śleci na kachle we haźlu, we sroczu?). Szlus, fajrant? Niy, baba sie zawinszowała nowy gysztel, fach na huty we antryju. I juzaś borowanie, klupanie… a wiycie wiela larma poradzi zrobić ta modernô bormaszina ze „widióm”, kieróm sie we starych familokach (a jesce gorzij we tych betóniannych pomiyszkaniach ze srogij platy) – boruje .
I poradziół bych tak jesce dugo wynokwiać, ale spómna możno ino jedyn wicny fal. Taki – jakech skorzij spómniôł – majster pyprok po stojóncku srôł – miôł ci fucha u jednego byamtra. Zrobiół swoji i na łostatku ze gospodôrzym deczko wysłepali. Tyn istny, nadrzistany jak belówa, uzdôł, iże lajstnie sie jesce kwarytka do chałpy. Bóło już festelnie niyskoro, tóż tyż kciôł wlyjź cichym duchym, po kryjóncku do chałpy, tak, coby niy łobudzić swojij staryj. Przed tym swojim familokym wrajziół ta kwarytka do zadnij kabzy galotów, a iże bół naprany w śtyry dupy, przed samóm swojóm chałpóm potknół sie i drzistnół jak dugi. Przi tymu roztrzaskôł ta flaszecka, ta kwarytka, i pokalyczół festelnie swoja rzić. Wlôz po cichuśku rajn do pomiyszkaniô i direkt na palcyskach poszôł do badycimra, coby se zbajstlować facz, coby se ta rzić zabindować a niy pokwawić łobleczyniô prykola. Seblyk galoty, wypnół te swoji zakwawióne półrzitki we stróna zdrzadła, nó i robi te powijadło, tyn łopatrónek. Klyjmuje jedyn floster, drugi… i jesce pôra…. Zatym pokłôd sie po cichuśku do prykola. Wczas ło rozwidnioku jejigo babeczka wrzeskliwóm mordóm cuci go:
– Ty stopieróński giździe! Ty łożarciuchu zapierónowany! Niy dosik, iżeś przikwanckôł sie jutrznióm, ło szaroku, to jesce côłkô sztepdeka jes we kwi!
A jô już na isto, ty giździe stopieróński, blank niy miarkuja, po jakiego dioska prziklyjmowôłeś te wszyjske flôstry na tym… zdrzadle?
szl_Latn pol_Latn szl_Latn scn_Latn tum_Latn uzn_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn ltg_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn