Na staciji młodych přirodowědnikow a technikarjow w Běłej Wodźe dyrbja aktualneje koronapandemije dla digitalnje dźěłać. Andreas Kirschke je so z nawodu zarjadnišća Berndom Frommeltom rozmołwjał.
Wobmjezuje korona tuchwilu dźěło z dźěćimi a młodźinu na staciji?
B. Frommelt: Haj, a to masiwnje. Loni wot měrca do meje smy to prěni króć hórko začuwali, wot nowembra mjeztym znowa. Tuchwilu ani jedne z našich dźesać dźěłowych zjednoćenstwow njedźěła, štož dźěći, jich staršich kaž tež čestnohamtskich nawodow dźěłowych skupin jara rudźi. Jeničce dźěłowa skupina digitalna technika pod nawodom Randolfa Rotty internetnje dale běži.
Kak tónle čas přemosćeće?
Do stareje šule w małej wsy Drječinje (Dretschen), kotruž běchu 1840 twarić započeli, zaćahny štyri lěta pozdźišo 27lětny tehdy jenički wučer Michał Rostok. Na wšě štyrceći lět wuwučowaše wón tam „bjez wuwzaća serbske dźěći“, doniž so do Huski na wuměnk njepoda, hdźež bydleše w jara skromnych poměrach. Ćim wažniše běchu jemu přirodowědne slědźenja w blišej domiznje wokoło Pichowa. Swoje studije wěnowaše rostlinam a překasancam a dalšim wobłukam přirody. Tak nadeńdźe dotal njeznate rostliny, kotrež je pomjenował a wopisował. Swoje dźěła je serbsce a němsce w nastawkach a knihach publikował a dopisowaše sej z wučenymi w tu- a wukraju. W słownikach wužiwaše nimo łaćonšćiny tež čěšćinu, pólšćinu a rušćinu.
Před 200 lětami so wuznamny přirodowědnik a sławny Maćicar Michał Rostok narodźi. Z 33 lětami nawjedowaše hižo přirodowědnu sekciju Maćicy Serbskeje.
1914 natwarichu při hłownej dróze w Drječinje wjetšu nowu šulu, kotruž pak 1971 zawrěchu, a dźěći chodźachu dale w Husce do šule. Staru kaž tež nowu šulu wužiwaja dźensa jako jako bydlenja.
Pućujo po swěće nańdźeš tu a tam zajimawe a rjane blečki. Runje nětkole, hdyž njemóžemy pandemije dla wulce pućować, žedźa so mnozy za dalinu. Jurij Nuk předstaja nam tule wulětny cil na Čornej horje w pólskich Kyrkonošach
Ewangelska cyrkej Wang je drohoćinka, kotraž steji w pólskim Karpaczu (Krummhübel) na wysokosći 885 metrow při Čornej horje, na poł puća na Sněžku. Drjewjany Boži dom ma jara zajimawe stawizny. Jeho prěnjotne stejnišćo běše prowinca Valders w južnej Norwegskej. Tam běchu jón kónc 12./spočatk 13. lětstotka w małym sydlišću Vang při Vansu natwarili. W 19. lětstotku běše cyrkwička přemała. Dokelž za drohu restawraciju pjenjezy pobrachowachu, chcychu ju předać. W Drježdźanach bydlacy norwegski moler Christian Dahl přeswědči pruskeho krala Friedricha Wylema IV., tule jeničce z drjewa wobstejacu cyrkwičku kupić.
Přez łuku wuhladaš Wulku zymsku horu w Sakskej Šwicy. Maš zaćišć, zo so sydlišćo pod njej horje přitula. Domy, kotrež spóznawaš, pak přisłušeja wjesce Lichtenhainej, znatej za wodopad w dolinje Křinicy (Kirnitzsch). Ze wsy hač na wjeršk hory pak trjebaš pěši hišće něhdźe tři hodźiny. Wusměrješ-li swojej woči bóle naprawo, widźiš masiw Děčínskeho Sněžníka z tamnišej wuhladnej wěžu. Wobkuzłaca to panorama, kajkuž maš z terasy chaty pod wjerškom hory Unger pola sakskeho Neustadta.
Dźěći móža so wucychnować
Sintojo a Romojo su jedna ze štyrjoch w Němskej připóznatych awtochtonych narodnych mjeńšin. Runje tak je znate, zo su woni w mnohich europskich krajach hač do přitomnosće najbóle diskriminowany dźěl tu bydlacych ludźi. Z dźesać do dwanaće milionami přisłušnikow je to najwjetša etniska mjeńšina našeho kontinenta. Namakaš jich sydlišća na přikład na grjekskej kupje Kos zboka turistiskich sydlišćow, w krajach na Balkanje abo tež w Słowakskej. Hornjej Łužicy najbliši Romojo bydla njedaloko mjezy w Šluknovskim wuběžku w susodnej Čěskej. Koronapandemija w mnohich juhowuchodoeuropskich krajach fatalnu situaciju mjeńšiny hišće přiwótřa, kotraž žiwori tam na kromje towaršnosće.
Lěšće w Delnjej Łužicy – tam, hdźež ratarstwo, kultura a turizm zhromadnje skutkuja – kolesowarjow a dalšich turistow rady na přebytk witaja.
Dnja 2. apryla 1991 wožiwichu po wjace hač 40lětnej přestawce w NDRskim času najstarše serbske a wědomostne towarstwo Maćicu Serbsku. Loni wuzwolichu dr. Anju Pohončowu za předsydku. Cordula Ratajczakowa je so z rěčespytnicu Serbskeho instituta (SI), kotraž je we Wětošowje wotrostła a dźensa we Wotrowje bydli, rozmołwjała.
Što je Was pohnuło, zastojnstwo přewzać?
A. Pohončowa: W předsydstwje prošachu mje kandidować. Njejsym sej rozsud lochki činiła, wšako je nowe wužadanje za mnje. Sym pak přez lěta nazhonjenja w předsydstwje zběrała. A je dobre začuće, předsydka Maćicy Serbskeje być. Mam drje nětko wjace dźěła, zdobom pak dobry team wokoło sebje, kotryž mje podpěruje. Prócuju so wo transparencu, wothorjeka dele ničo njepostajam.
Sće 17. wosoba a zdobom prěnja žona na čole najstaršeho serbskeho towarstwa. Sće hižo jako młoda holca wo tym soniła, raz tajki wažny krok w stawiznach serbskeje emancipacije hić?
Před 30 lětami bu Zwjazk serbskich spěwarskich towarstwow (ZSST) znowa załoženy. Wot toho časa je towarstwo předewšěm jako zarjadowar chórowych koncertow skutkowało, wotpowědujo tak we wustawkach zakótwjenemu zaměrej, „spěchować spěwanje jako zhromadny nadawk“. Po wjace hač połlětnym wuradźowanju schadźowaše so 22. měrca 1991 přihotowanski wuběrk w Budyšinje, zo by naćiski směrnicow a wustawkow towarstwa schwalił a je zajimowanym chóram sposrědkował. Wone mějachu na to pjeć tydźenjow chwile, internje wo naćiskach rozmyslować a diskutować.
pol_Latn szl_Latn szl_Latn ces_Latn szl_Latn ces_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn ces_Latn szl_Latn bos_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn