Krōlestwo (biologijŏ)
Krōlestwo (łać. regnum) – pasowanŏ w systymatyce ôrganizmōw kategoryjŏ systymatycznŏ ôbyjmujōncŏ spokrewniōne zorty (phylum) w zoologiji, abo hōrmy (divisio) w botanice. Tradycyjnie, ôd czasōw Carla von Linné krōlestwo było uwŏżane za kategoryjõ systymatycznego nojwyższego gradusa. Pod kōniec XX stoleciŏ systematycy wkludziyli wyższõ ôd krōlestwa kategoryjõ nazywanõ dōmynōm, nadkrōlestwem abo cysŏrstwym. W nomenklaturze botanicznyj i zoologicznyj sztalowanych bez Miyndzynŏrodowe Kodeksy Nomenklatury Botanicznyj i Zoologicznyj krōlestwo durch je uznŏwane za kategoryjõ nojwyższego gradusa[1][2]. Podkategoryjōm krōlestwa je podkrōlestwo (subregnum). Za to pasowany czasym termin nadkrōlestwo (superregnum), choć formalnie nŏleżny, używany je w gradusie nojwyższyj kategoryje systymatycznyj dōmyny abo cysŏrstwa.
Trzi krōlestwaEdytuj
Szwedzki biolog Carl von Linné tajlowoł świat ôżywiōny na dwa krōlestwa, kere nazwoł Regnum Animale (zwjyrzynta) i Regnum Vegetabile (rośliny). Świat nieożywiony zaliczōł do trzecigo krōlestwa – Regnum Lapideum (minerały). W 1866 Ernst Haeckel wkludziōł krōlestwo Protista. Straciōł ôrganizmōw na trzi krōlestwa bōł pasowany do drugij chyty XX stoleciŏ.
Piyńć krōlestw WhittakeraEdytuj
W 1969 roku Robert Whittaker zapropōnowoł nowõ kōncepcyjõ klasyfikacyje ôrganizmōw[3], w keryj wymiyniōł piyńć krōlestw:
- Monera – ôbyjmujōnce wszyjske prokarionty
- Protista – protisty
- Animalia – zwjyrzynta
- Plantae – rośliny
- Fungi – grziby
Szejś krōlestw Cavalier-SmithaEdytuj
Thomas Cavalier-Smith je autorym kōncepcyje dzielynia ôrganizmōw na szejś (przōdzi ôziym) krōlestw[4][5], zgrupowanych w dwōch cysŏrstwach (ang. empire). Cavalier-Smith przidoł – do piyńciu dotynczŏs akceptowanych (bakteryje, protisty, grziby, rośliny jak tyż zwjyrzynta) – krōlestwo Chromista.
Pozycyjŏ taksōnōmicznŏEdytuj
Położynie krōlestwa i podkrōlestwa w hierarchiji taksōnōmicznyj wyglōndŏ dalij pokŏzano:
Wejzdrzij tyżEdytuj
Przipisy
- ↑ International Code of Botanical Nomenclature (ang.). International Association for Plant Taxonomy, 2007. [dostymp 2021-01-12].
- ↑ International Code of Zoological Nomenclature (ang.). International Commission on Zoological Nomenclature, 1999. [dostymp 2021-01-12].
- ↑ Robert H. Whittaker. New Concepts of Kingdoms of Organisms. „Science”. 163 (3863), s. 150–160, 10 stycznia 1969. DOI: 10.1126/science.163.3863.150 (ang.).
- ↑ Thomas Cavalier-Smith. A revised six-kingdom system of life. „Biological Reviews of the Cambridge Philosophical Society”. 73(3), s. 203–266, siyrpiyń 1998. DOI: 10.1017/S0006323198005167 (ang.).
- ↑ Thomas Cavalier-Smith. Only six kingdoms of life. „Proc. R. Soc. Lond. B”. 271, s. 1251–1262, 17 mŏja 2004. DOI: 10.1098/rspb.2004.2705 (ang.).
szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn bug_Latn eus_Latn szl_Latn knc_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn eng_Latn knc_Latn knc_Latn eng_Latn eng_Latn