List po ślónsku przeczytany na mszy w Kościele Mariackim w Mysłowicach 22. siyrpnia 2009 r.
Kiej spóminómy dzisioj rocznicã krztu Ślónska, to trza spómnieć tyż świyntych Kosztanta i Metodego (podug słownika ze Św. Anny, miano Cyryl, abo Konstantin, po ślónsku wymôwiô sie Kosztant). Ci to świynci majóm wielkõ zasugã dlô wszyskich nôrodów słowiańskich, bo piyrsi przetumaczyli Pismo Św. na słowiańskõ môwã. Bez tóż nasze òjce poradzili Słowo Boże zrozumieć, a jak poradziyli jy zrozumieć, to mógli tyż uwierzić i jy przijóńć. Tak sie chrześcijańskô wiara mógła rozprzestrzynić miyndzy Słowianami.
Coby szło przetumaczyć i zapisać Pismo Św., świynci Kosztant i Metody musieli wymyśleć słowiańskiy pismo, òd poczóntku słożyć òrtografijõ i nojważniejsze reguły gramatyki. Z wiaróm chrześcijańskóm i pismym prziszły na słowiańskiy ziymie prawo, ksiyngi i kultura. Idzie pedzieć, że òd pisma zaczła sie na słowiańskij ziymi cywilizacyjô i że prziszła óna na na Ślónsk razym ze krztym.
Zdô mi sie, iże dzisioj rozumiyniy tego, że trzeba nóm zapisować naszã ślónskõ môwã, rozprzestrzyniyło sie miyndzy Ślónzkôkami i bezmała żôdyn już tymu niy jes przeciwny.
Muszymy se to ale rozwôżyć, jakô ta ślónskô môwa mô być. Jes moc ludzi, co myślóm, iże coby gôdać po ślónsku, styknie ino leda jak beblać po polsku. Niyjednymu sie zdô, iże to jes blank po ślónsku, jak se tã swojã gôdkã ómaści pôrma ślónskimi kóńcówkami, pôróma „ausdrukami dlô szpasu”. Jes tyż moc ludzi, co ślónskõ môwã miyszajóm z przeklyństwym, bo padajóm, że to dycki była môwa prostôków i lómpów i skirz tego prawô ślónszczyzna musi być takô soróńskô. Ci to ludzie czynióm naszyj môwie nojwiynkszõ krziwdã.
Tak dôwnij niy było! Nasze starziki poradziyli niy ino òzprawiać po ślónsku wice, ale tyż sie w tyj môwie radować, gniywać, rzykać do Pana Boga i pozdrôwiać ludzi z uszanowaniym.
Kôżdy czowiek, tak jak jôdła, spaniô i czystego luftu do dychaniô, potrzebuje tyż snôżności i piykności. Słowa idzie przirownać do cegłów, co ś nich kôżdy buduje wszyskiy swojy myśli, nawet te, co ich nigdy niy wymówi głośno. Jak czyjaś môwa jes niydbałô, niypoukłôdanô, leda jakô, tak tyż côłki czowiek bydzie niypoukłôdany i leda jaki. Tóż idzie pedzieć: „Dej mi posuchać, jakô jes twoja môwa, a powiym ci, jaki jes twój rozum!”
„Skónd móm wiedzieć, jak mie żôdyn niy nauczy!” – niy jedyn sie tak òdezwie. Coby świadómie, z rozumym piastować prawõ ślónskõ môwã, potrzebujymy słowników, poradników z gramatykóm i tymu podobnych uczydłów. Potrzebujymy tyż autorów, co nóm na nowo pokôżóm, jak nasza môwa może być szumnô, szykownô i eleganckô. Potrzebujymy wierszów, poezyje, piyknyj literatury, żeby sie ś nich uczyć i w rzóndzyniu po ślónsku sie wydoskónalać.
Jak stawiómy se nowõ chałpã, òbsztalujymy se dobrego majstra, co sie na mularstwie wyznôwô. W dobrym dómu wszysko musi być po porzóndku zaplanowane i musi jedno do drugigo pasować. Budónek musi mieć mocne fóndamynta w ziymi, a na wiyrchu dobry dach. Tak samo, jak chcymy, coby nasza môwa niy była jakimś powichłanym dziwolóngiym, ale żeby w nij wszysko było słożóne jak sie nôleży, muszymy dzieło ukłôdaniô słowników i òporzóndzaniô gramatyki powierzić fachmanóm lingwistóm, co sie na ludzkich môwach znajóm.
Twardym gróntym, co na nim ślónski jynzyk mô być postawióny, powinna być môwa naszych starzików. W teraźnim czasie niy mogiymy sie już spuścić ino na naszã dziurawõ pamiyńć.
Móndrzi ludzie padajóm „Fto dbô, tyn mô!” Podwiela słowników i uczydłów napisanych òd fachmanów jeszcze niy mómy, sami muszymy sie starać, coby rzóndzić po ślónsku prawie i snôżnie. Przipóminejmy se, jak sie dôwnij Ślónzôki poradziyli piyknie pozdrôwiać. Nauczmy sie, jak sie w ślónskij môwie pokazowało drugim ludzióm uszanowaniy. Do kogo sie nôleży, gôdejmy za dwoje i a do kogo trza to i za troje. Jak trefiymy jaki piykny ślónski wiersz, abo śpiywkã, nauczmy sie go na spamiyńć! Spróbujmy słożyć piyknie po ślónsku powiynszowania na geburstag, na wesely, abo na Gody. Jak bydymy poradziyli wrócić naszyj môwie snôżność i piykność, to óna sie bydzie brónić sama.
Niy jes to wszysko lekie i proste, ale przecã ftóż lepij jak Ślónzóki rozumiy, że bezmała niy ma na tym świecie rzeczy dobrych, coby nôs niy kosztowały.
Trza nóm sie ò naszã ślónskõ rzecz starać, trza nóm ò niã dbać. Muszymy sie w tyj môwie sami bildować, coby jóm corôz to lepij umieć, coby rzóndzić corôz to piyknij. I, jeszcze rôz to powiym: niy po to, coby z kimś wojować, abo kogoś ze Ślónska wyganiać, ino po to, żeby my sami byli lepszymi, pełniejszymi i piykniejszymi ludźmi. Po to, coby kultura i cywilizacyjô, co jy naszym òjcóm przinióśli świynci Kosztant i Metody, niy zginyły, ale żyły i wyrôbiały sie ku lepszymu i coby bezto nasz Ślónsk był corôz to lepszy i piykniejszy.
Porzykiejmy do Kosztanta i Metodego, coby pómógli nóm uprosić u Pónbóczka łaskã snôżnyj i piyknyj ślónskij môwy.
Dr. Józef Kulisz, prezes Tôwarzistwa Piastowaniô Ślónskij Môwy DANGA
szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn