GALA WRĘCZENIA ZŁOTYCH PASZPORTŌW GŌRNOŚLŌNSKICH W STAROCHORZOWSKIM DOMU KULTURY
13 października w Starochorzowskim Domu Kultury odbył się II Tref Ślōnski, którego organizatorem był Europoseł Marek PLURA. Podczas uroczystego spotkania polityk wręczył kilkanaście Złotych Paszportów Górnośląskich i jeden Oberschlesische Pass wszystkim tym, którzy promują ślōnskŏ gŏdka. W tym gronie znaleźli się literaci, muzycy, a także działacze śląskich organizacji regionalistycznych. Prof. Jolanta TAMBOR, Rafał ADAMUS, prof. Zbigniew KADŁUBEK, Helena LEŚNIOWSKA, Marcin MELON, Józef PORWOŁ, Marcel RÓŻANKA, Bronisław WĄTROBA, Andrzej ZENKER, a także nasz kolega ze Ślōnskij Ferajny –Peter LANGER to tegoroczni laureaci.
Europoseł Marek PLURA wręczył wyróżnienia, ale i sam znalazł się w gronie nagrodzonych. Od Bronisława WĄTROBY – wiceprezesa rudzkiego Koła Związku Górnośląskiego –otrzymał odznakę „Przociel ślōnskij gŏdki.”
W części artystycznej wystąpił zespół „Oberschlesien”. Kapela Marcela RÓŻANKI dała prawdziwe show. Power był taki, że ściany Starochorzowskiego Centrum Kultury drżały. Chyba takiej mocy jeszcze nie widziały i nie słyszały J Na koncert przyjechała Anna WARCHOŁ z Warszawy. Nie byłoby w tym nic dziwnego, gdyby nie fakt, że Pani Anna – fanka zespołu „Oberschlesien” skończyła parę dni wcześniej … 90 lat !
Piątkowe spotkanie rozpoczął Europoseł Marek PLURA „ - 10 lŏt tymu zostŏłech wybrany posłem na Sejm RP. Je to taki mōj jubileusz. Starŏm się jak poradza służyć ślōnskij gŏdce a identyfikacyji, Ślōnskowi a nŏm – Ślōnzŏkom.”
Grzegorz FRANKI – prezes Związku Górnośląskiego, asystent Europosła Marka PLURY od początku jego działalności politycznej przypomniał: „ - Jak pamiyntŏm to bydzie 21 października 2007 roku. Wtedy to Marek Plura zostŏł po rŏz piyrszy posłym. Potym bōła reelekcja w 2011 roku. W roku 2014 zostŏł wybrany do Europarlamentu. Pamiyntŏm, że na ulotce ze tych piyrszych, zwycięskich wyborów napisŏłeś ȏ sobie „Jestem Ślōnzŏkiem.” Poseł musi se wybrać komisjo. Marek se wybrŏł dwie – Komisję Polityki Społecznej, bo jeszcze jako ȏsoba prywatnŏ działŏł na rzecz osób niepełnosprawnych, a drugo to była Komisja Mniejszości Narodowych i Etnicznych. Ślōnskŏ gŏdka jako jynzyk regionalny, to się nie udało, nale my sōm tak krok po kroku corŏz bliżyj, a trzeba przypomnieć, że gŏdka jest na Ślōnsku corŏz bardzij dowartościowanŏ. Takie działania bōły już podejmowane w XIX wieku. Tu niedaleko je ulica Antoniego Stabika – farorz z pobliskich Michałkowic, a ȏn w połowie XIX wieku starŏł sie stworzyć ślōnski alfabet. Jemu to się niy udało, bo w pewnym momencie życia stracił wzrok, nale idzie pedzieć, że to był prekursor naszego jynzyka w tym znaczyniu, że starŏł sie stworzyć jego zapis. Potym byli nastympni – Ondra Łysohorski. Nale taki renesans miŏł miejsce na początku XXI wieku. Tu miyndzy innymi w Chorzowie powstało Towarzystwa Kultywowania i Promowania Śląskiej Mowy Pro Loquela Silesiana, kerego założycielem był Rafał ADAMUS. Piyrszy prezes tego stowarzyszenia, na Ślōnsku Ôpolskim powstało stowarzyszenie założone przez Mirka SYNIAWĘ. Tyn tref je poświyncony ślōnskij gŏdce, bo to je coś co nŏs łōnczy Do mie bōł taki przełomowy moment, dużo ludzi go bydzie pamiyntało – 30 czyrwca 2008 roku w Sali Sejmu Ślōnskigo bōła piyrszŏ, wielkŏ konferencjŏ „Ślōnskŏ gŏdka – jeszcze gwara czy już jynzyk” . Patronowała temu przedsięwzięciu nasza przyjaciółka – Krystyna Bochenek, wówczas wicemarszałek senatu, bōła prof. Jolanta TAMBOR. Myśla, że to bōł taki moment przełomowy - ta gŏdka ślōnskŏ dostała dobrego luftu.”
Marek PLURA wyjaśnił skąd wziął się pomysł wręczenia Złotych Paszportōw Gōrnoślōnskich. „To je prŏwda. Tak tyż stało sie zy mnōm. Wiecie jak to je – czasami coś czujesz, wiysz, że to je blisko, przychodzi tyn moment, że wiysz, że musisz to robić. To się stało moim sposobem na życie. Dziś bych chciał napoczōńć podziynkowania tym, kerzy pomogali a dać jym Złote Paszporty Górnoślōnskie. Pokŏzać, że to je dobro droga, że muszymy dbać o nasza ślōnskość, ȏ tyn nasz ślōnski świat. Czamu górnoślōnski paszport? Dziynki inicjatorce – Pani Ani Musioł wydali my już ponad 3 tys. takich górnoślōnskich paszportów. Paszport to je dowōd tożsamości, to je dowōd naszyj górnoślōnskij tożsamości. Kto chce może zgłosić się na Facebooku a na pewno go dostanie. Nale niykerych mŏmy szczególnie we zocy, a nimi się chcymy chwŏlić przed inszymi.”
Pierwszy Złoty Paszport Gōrnoślōnski trafił do prof. Jolanty TAMBOR, która jest Przewodniczącą Zespołu Kodyfikacyjnego Ślōnskij Gŏdki. Powstał on po konferencji w Sali Sejmu Śląskiego w 2008 roku. „ - Nie jestem przyzwyczajona żeby na co dzień mówić po Śląsku – powiedziała prof. Jolanta TAMBOR - Jestem polonistką i zajmuję się przede wszystkim tym żeby w świecie krzewić język polski, ale moją prawdziwą, wielką miłością naukową, bo jestem Ślązaczką od pokoleń, stała się śląszczyzna, język śląski. Bardzo się cieszę, że udaje mi się w tym dziele działać. Mamy coraz większa liczbę studentów, którzy chcą się zajmować się śląskim. Bardzo się z tego cieszę. Bardzo dziękuję za to cudne wyróżnienie. Jest to coś co będzie na środku mojej ściany wisiało na zawsze.”
Grzegorz FRANKI przedstawił kolejnego nagrodzonego „ - Tu niedaleko, na ul. 17-go Sierpnia mŏ swoja siedziba stowarzyszenie Pro Loquela Silesiana, kere promuje naszŏ ślōnskŏ gŏdka, wydaje ksiōnżki, dociyro do bajtli, do młodzieży. Jej piyrszy prezes to Rafał Adamus.” „ - Jeżech zaskoczony a to tak fest – powiedział Rafał ADAMUS - My sōm w Chorzowie, jak się wjyżdzŏ do Chorzowa to sōm takie tabule, na nich pisze „My sōm Wŏs rŏd” jŏ tyż mŏm rŏd, że mŏm tyn Złoty Paszport Gōrnoślōnski, nale jeżech tyż rŏd, że przajecie tyj ślōnskij gŏdce a przyszliście tu skuli tego. Trzy miesiōnce tymu byłech we Warszawie. Jŏ tam niy dostŏł żŏdnyj nagrody, nale żech był jednōm ze dwōch osōb, kero nagroda ȏdbierała – nagroda była przyznano firmie Hochland za werbung, kero my im pomŏgali zrobić po ślōnsku. Jŏ tam tyż wtedy wylŏz, tam było ludzi wiyncyj niż dzisiej, a jŏ jym pedzioł pora rzeczy po ślōnsku, ȏ Ślōnsku. Jak posłuchali co żech jym pedzioł to bōli lekko zdziwione a mŏm nadzieja, że takich werbungów z takim kaleczōncym ślōnskim niy bydzie. Fest Ci dziynkuja za to wyróżnieniynie, bo naprŏwdy chyciło mie to za serce. Życza żebyś tyla do Ślōnska zrobił co do tyj pory.” Europoseł Marek PLURA powiedział „ - Pamiyntŏm Rafała zy biŏłōm kartkōm, kaj je napisane „Niy ma gańba gŏdać po ślōnsku.”
Grzegorz FRANKI przedstawił kolejnego laureata „ - Gŏdŏ po ślōnsku, pisze po ślōnsku, myśli po ślōnsku. Prof. Zbigniew KADŁUBEK. „ - Jŏ żech bōł wczoraj we Warszawie, a tyż żech gŏdŏł, nale chca pedzieć, że to nie je już egzotyka – gŏdŏmy we Warszawie, gŏdŏmy kaś, gŏdŏmy na Ślōnsku. Ludzie we Polsce zaczyli się oswajać, że je takie miejsce w Polsce – Gōrny Ślōnsk – tam gŏdajōm takim swoim jynzykiem, a to że tyn jynzyk jeszcze je instytucjonalnie, prawnie niewidziany to ȏ to bydymy się starać. Ô to tyż sie starŏ Pan Europoseł, Pan prezes, jŏ tyż sie starŏm. To tyż je ważne żeby my nie bōli uwiynziyni we tyj naszyj, fajnyj tradycyji, bo to co robiymy ze ślōnskōm gŏdkōm to je awangarda, to je krok do przodku, a niy do zadku. My się niy cofŏmy we tradycji. Bardzo dziynkuja, jeżech wzruszony. Nisko się kłaniŏm tyj ślōnskij gŏdce, kero je takim tajemniczym czymś co nŏs jednoczy.”
Kolejnym nagrodzonym został Prezes Demokratycznej Unii Regionalistów Śląskich – Józef PORWOŁ, który powiedział: „ - Dziynkuja za to wyróżnienie. Ôno je dlŏ wszyjskich ze DURŚ. Nasze stowarzyszenie robi wszyjsko żeby ślōnskŏ gŏdka na Ślōnsku bōła we szkołach, a to je nŏjważniyjsze. Starŏmy sie uczyć rechtorōw, nale tyż bajtli. We czwartych klasach w Rybniku, Jankowicach, Jejkowicach, Mysłowicach gŏdajōm po ślōnsku, uczōm po ślōnsku. We tyj chwili chciołbych podziynkować Markowi, bo Ôn traktuje wszyjskich bez uprzedzeń, niezależnie jak fto myśli.”
Kolejnego laureata Grzegorz FRANKI tak zaanonsował: „ - Ze Rudy Ślōnskij przijechŏł do nŏs ftoś, fto codziynnie pisze co najmnij paro roztomajtych fraszek. Przaje ślōnskij gŏdce, pisze po ślōnsku, myśli po ślōnsku, a je tyż inicjatorem takigo wyróżniyniŏ we Związku Górnośląskim „Przociel ślōnskij gŏdki.”
Bronisław WĄTROBA, bo o nim mowa powiedział: „ - Witŏm Wŏs moi roztomili gorko. Dziynkuja, że to co robia je widoczne. Mŏm na swoim koncie trzi tomiki autorskie, nale niy było by nic jakby niy Europoseł.”
„ - Związek Górnośląski działŏ tyż prynżnie w Piekarach Ślōnskich. Tam je m. in. ȏrganizowany oȏd 5 lot konkurs „Gryfnyj Gŏdki”, co roku wiynkszy. Tyż się wydaje ksiōnżki po ślōnsku, sōm spotkania ȏ Ślōnsku a ȏ ślōnskich sprawach. A wszystko to zasługa Pani Prezes Koła Piekary – Heleny LEŚNIOWSKIEJ. „ - Raduja się tym złotym paszportem, bo jak cłowiek je stōnd - z Gōrnygo Ślōnska a jeszcze takie wyróżniynie dostanie, a dostanie za to, co robi, co rŏd robi, żŏdyn mi niy kŏże, a jŏ chca robić, bo jo je stōnd. Zdarzo mi sie kōnsek pisać. Nale niy ino gŏdŏmy, promujemy szeroko ta naszŏ ślōnskŏ kultura. Czyńściōm tyj naszyj kultury je nasze ślōnskie ȏbleczynie. Kaj ino możymy to jadymy a ȏ tym ȏsprowiŏmy co by wszyjscy wiedzieli jak tu się gŏdało, jak sie mŏ gŏdać, jak sie ȏblykać. Bo przecież chcymy żeby sie ta naszŏ kultura górnoślōnskŏ niy traciła. Dziynkuja za to wyróżniynie, niy spodziywałach sie, dziynkuja, że w takim zacnym gronie moga paszport odebrać.”
Złoty Paszport Gōrnoślōnski odebrał także Andrzej ZENKER, który prowadzi trzy śląskie strony internetowe na Facebooku. Pomagał również zrobić Martinowi Grabowskiemu przygotować ten portal społecznościowy po śląsku.
Kolejny laureat Marcin MELON nie dojechał na uroczystą galę. Natomiast najwięcej owacji zebrał Marcel RÓŻANKA – lider zespołu „Oberschlesien.” Wszystko za sprawą kilkudziesięcioosobowej grupy jego fanów. Marcel powiedział: „ - Jeżech fest, fest szczyśsliwy, a rozczulony, że mogą dostać coś takigo, bo powiym Wŏm szczerze, że za bajtla kiedy różne myśli łaziły mi po gowie bolało mie to traktowanie tyj naszyj ślōnskości, naszyj ślōnskij tożsamości, naszyj gŏdki. Myślołech co trzeba tu zrobić by to wyciōngnōńć na dobry plac. Wpŏdłech na zespół a udało mi się, jeżech szczynśliwy, że zaś wracŏm. Mŏm corŏz wiyncyj dowódów, że ludzie chcōm myśleć, gŏdać po ślōnsku. My wszyjscy tukej sōm tego przikładym, że zaś na nowo to się ȏdradzŏ. Niych to bydzie ku chwale naszyj Ślōnskij Ziymi. To je jedna z nŏjfajniyjszych rzeczy, kero mie spotkała we życiu.
Na zakończenie spotkania Europoseł Marek PLURA zapewnił, że to nie ostatnia gala rozdania Złotych Paszportów Gōrnoślōnskich. Kolejna już za rok. Wszystkim laureatom serdecznie gratulujemy.
Mirella DĄBEK
szl_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn cat_Latn