k startowej stronje | archiw | impresum | kontakt
wutora, 23.10.2018 | k dolnoserbskej wersiji
Marcel Braumann, Łuh 14.10.2005
K wotnamakanjam w SLA
Zjawna diskusija wo wotnamakanjach w Serbskim ludowym ansamblu, zahajena hižo před měsacami wot Serbskich Nowin a mjeztym wospjet pokročowana wosebje pod hesłom „wadźeńca w Serbach“ na stronach Sakskich nowin je znowa Załožbu za serbski lud scomter jeje direktorom Markom Suchim do srjedźišća kritiki stajiła. Kaž hižo w zańdźenosći dźe přeco zaso wo pozdatne brojenje dawkowych srědkow. Při tym so kritikarjo rady poćahuja na (njezjawne) posedźenje etatowo-financneho wuběrka Sakskeho krajneho sejma.
Štóž so w sakskim parlamenće pola fachowych politikarjow wobhoni, móže zhonić, zo je na wonym zeńdźenju dnja 8. smažnika 2005 statny sekretar w ministerstwje za wědomosć a wuměstwo dr. Frank Schmidt jasnje wobkrućił, zo definitiwnje njeńdźe wo brojenje srědkow w Serbach, ale wo zarjadniske njedostatki. Wyše toho njeběchu so zapósłancy tehdy hišće z prašenjom wotnamakanjow pola SLA zaběrać móhli, wšako je to hakle w nětko předležanym aktualnym rozprawnistwje zličbowanskeho zarjada tema. Na dnjowym porjedźe financneho wuběrka parlamenta w Drježdźanach stejachu konkluzije z poslednjeho rozprawnistwa njewotwisnych pruwowarjow, ke kotremuž słuša tema „Přiražki Domowinje – Zwjazkej Łužiskich Serbow“.
Wěcowne rozestajenja mjez zličbowanskim zarjadom a zjawnymi institucijemi, hač z ministerstwami, podrjadowanymi zarjadami abo frakcijemi krajneho sejma su něšto cyle normalne. Hustodosć pruwowarjo znapřećiwjenja na kritiku wobkedźbuja. Druhdy wostawa pruwowanska instanca stoprocentnje při swojim stejišću, druhdy nic. Druhdy sćěhuje politika daloko sahace doporučenja zastojnikow zličbowanskeho zarjada, druhdy wostanje tež politika při swojej poziciji. Druhdy su načate problemy mjeztym wotbyte, druhdy maja samo sudnistwa rozsudźić.
Nimo toho je přeco derje, hdyž čłowjek relacije wobkedźbuje. W swojim aktualnym rozprawnistwje wumjetuje zličbowanski zarjad na přikład mjez druhim statnemu ministerstwu za wobswět a ratarstwo 89 njetrjebawšich dźěłowych městnow. To woznamjenja brojenje dawkowych srědkow we wysokosći 772.000 eurow kóžde lěto. Nutřkowne ministerstwo ma po měnjenju pruwowarjow zdźěla njerentabelne awtodźěłarnje, wozy policije njejsu wućežene dosć, sta awtow bychu so bjez narunanja wotstronić móhli. Kultusowe ministerstwo spěchuje kóžde lěto Krajny sportowy zwjazk z.t. za sport we wólnym času z 13 milionami eurow, bjez toho, zo eksistuje koncept, ani so njekontroluje wuspěch naprawow. Po słowje rěka w aktualnym rozprawnistwje pruwowarjow, kapitl 14, dypk 2.12., zo njewotpowěduje hospodarskemu a zlutniwemu wobchadej ze zjawnymi srědkami, jeli dóstanje kóžde towarstwo, kiž je spěchowanje šěrokeho a wólnočasneho sporta w swojich wustawkach zakótwiło, bjez dalšeho pruwowanja přiražki z projekta „Verbandsentwicklung“. Sakska stolica Drježdźany njeje z pomocnymi srědkami za wotstronjenje škodow po wulkej wodźe přeco porjadnje wobchadźała; je sej za jedyn móst dźesać milionow eurow přewjele žadała – tomu bu hakle na iniciatiwu zličbowanskeho zarjada zadźěwane. Z prawom su medije w Sakskej tutym temam wosebitu kedźbnosć wěnowali – wjele wjetšu, hač wotnamakanjam w SLA.
Wězo słuša k powšitkownym prawidłam politiskeje taktiki, zo spytaš nastork k rozrisanju zakładnych strukturelnych konfliktow z instrumentarijom punktualneho skandalizowanja wubudźić. Tohodla njeje dźiwa, zo tež w aktualnej nutřkoserbskej zwadźe w prěnim rjedźe njeńdźe wo konkretne prašenje, hač běchu před něšto lětami płaćene wotnamaknaja zdźěla přewysoke a štó ma kelko wróćo płaćić. Za to njetrjebaš dočasa rezultaty přepruwowanja w nowinach wozjewić, kotrež pruwowanski hamt pozdźišo tak a tak sam w oficialnym rozprawnistwje krajnej nowinskej konferency a zjawnosći spřistupni. Ně, poprawna tema je wočiwidnje konstrukcija załožby, kotrejež zaprajenje so po měnjenju kritikarjow w tym padźe jónu zaso markantnje pokazuje. Załožba so stawa z hrěšnym boranom za tezu, zo so w Serbach pozdatnje dawkowe srědki bjez zmysła přetrjebaja.
So wě, zo njesměš bagatelizować, hdyž institucija, kotraž dóstawa lětnje wot serbskeje załožby a kulturneho ruma Hornja Łužica - Delnja Šleska něhdźe pjeć milionow eurow, škodu we wysokosći sto tysac eurow zawinuje přez někotre wotnamakanja, kiž su po měritkach tarifa přewysoke. Zdobom spóznaješ w rozprawnistwje zličbowanskeho zarjada, zo su so zmylki pod ćežkimi wuměnjenjemi přikazaneho krótkodobneho wottwara personala zworali. Sprawdu prajene je cyle grotestne, zo so dźensa wosebje w serbskej zjawnosći mjenje skandalizuja wot „horjeka“ nanuzowane wupowědźenja hač – zdźěla njeporadźene – pospyty, socialne sćěhi wupowědźenjow zmjechčić.
To najwažniše pak je, zo nima tón stary problem ničo z rozrisanjom bytostneje dilemy ansambla činić, kotruž zličbowanski zarjad tak wopisuje: Problem, swójski nadawk spjelnić, mjenujcy prawidłownje w dwurěčnych kónčinach wustupić, a zdobom tak hospodarsce kaž móžno dźěłać, „njemóže so wot njeho samoho rozrisać“. Tohodla maja so płaćerjo přiražkow, to rěka tež Załožba, wo podpěrowanje ansambla prócować. Potajkim, zo móže wón předewšěm w němsko-serbskej Łužicy wustupić, kaž sej to žada towaršnostny zaměr za SLA. Chiba ma so zaměr změnić, štož rěka faktisce, so rozžohnować z dźěławosću ansamblowcow w dwurěčnej Łužicy.
Z tym smy při zamołwitosći załožby, kotruž kritikarjo zaso namołwjeja, so wo porjad starać. Na polu załožby serbskeho ludu skutkuje załožbowa rada, ale jenož mjeńšina jeje čłonow je wot Serbow demokratisce wuzwolena. Financy załožby a z tym tež wobłukowe wuměnjenja za SLA postajeja zdźěla swojowólne rozsudy krajneje a zwjazkoweje – němskeje – politiki. W zjawnej diskusiji wumjetuja załožbje na jednym boku centralizowanje a přemało sensiblnosće za bazowe iniciatiwy. Na druhim boku wot njeje wočakuja, zo ze zarjadniskotechnisce a juristisce perfektnje skutkowacym aparatom wšitkim paragrafam němskeje běrokratije wotpowěduje. To drje bjez přiběraceho aparata njepóńdźe.
Wodajće, ale tež w Serbach mamy so rozsudźić: Chcemy wustupować jako podlěšena ruka zwjazkoweho zarjadniskeho zarjada, krajneho zličbowanskeho zarjada a někotrych zapósłancow na zwjazkowej a krajnej runinje abo jako lobby „kreatiwnych potencialow“ w Serbach? Tuchwilna šmjatańca wokoło załožby je poprawom w prěnim rjedźe wuraz slědow falowaceje awtonomije serbskeho ludu w kulturnych a kubłanskich naležnosćach. Město diskusijow wo strukturach, kotrež bychu serbskosći bóle tyli hač nětčiša syć putacych wukazow a měritkow, haji so bohužel zdźěla tež ze serbskeje strony zawistne wotličenje, hač je jónu něchtó, kiž je dobrowólnje swojemu wupowědźenju přizwolił, přewulke pjenježne narunanje dóstał. Na kóncu so wadźimy měsacy dołho wo jónkrótnu sumu, kiž wotpowěduje – jedyn raz! – dwěmaj euromaj na Serba.
Kaž prajene, kritika je w jednotliwych padach woprawnjena. Ale njechamy na to zabyć, zo płaća Serbja wjace dawkow hač na lěto wot stata jako spěchowanje małeho ludu, kotryž ma prawo na dalše traće, dóstawaja. Njeńdźe wo wužiwanje někajkeje dobroty, ale wo trěbne a legitimne zakładne kulturne zastaranje. Hdyž da sej na přikład „Florida Rolf“ (prjedy wulka tema w „Bild“) socialnu pomoc do USA přepokazać, je to zdobom argument přećiwo statnej podpěrje bjezdźěłnym? Chcemy woprawdźe dale na tutym „Bild“-niwowje diskutować, štó je jónu wotnamakanje dóstał, swojej žonje honorar sposrědkował, nadawk kwalifikowanemu čłowjekej dał, kiž je z nim připadnje přiwuzny, a tak dale? To by snano, što ja wěm, tež magacinej runjewonline wjele maćizny za wotkryće zmóžniło. Ale komu to pomha?
Nawjazujo na diskuju wo kubłanskej awtonomiji je najwjetši čas, tohorunja kulturnej awtonomiji Serbow puć rubać. W tym zwisku da so snano tež strategiska róla załožby znowa definować. Ale štóž z nadutymi pseudo-skandalemi załožbu zjawnje demontuje, nikomu njepomha - chiba jednotliwym politikarjam přidźěła, kotřiž bychu rady na „serbskim budgeće“ lutowali. Ja sym wulki přiwisnik transparency a wotewrjeneho zjawneho diskursa. Tola zawjedźenje zwjeršneho skandalizowanja w Serbach, kotrež jenož wotwjedźe wot jadra bytostnych prašenjow za kreatiwnym tworjenjom přichoda serbskosće, nimam zańć.
Kónčnje přispomnjenje: Hdyž sym so kolegi w sejmje, kiž je čłon financneho wuběrka, za wotrězkom wo wotnamakanjach w ansamblu w rozprawnistwje zličbowanskeho zarjada prašał, je wón jenož wotkiwnył: Ach dźi mi z tym! To tola jowle njeje wulka tema, wo tajke maličkosće so njestaramy.
Chceće swoje měnjenje k tutemu přinoškej wozjewić?
Wobdźělće so na našej diskusiji!
pol_Latn szl_Latn szl_Latn kab_Latn szl_Latn szl_Latn bos_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn ces_Latn slk_Latn