Lymberg
Wspůłrzyndne: 49°50'31" N 24°01'55" E
Lymberg (ukr. ЛbBiB, Lwiw, IPA: [ˈʎʋiu̯], mjym. Lemberg, pol. Lwów) – mjasto we Ukrajińe, admińistracyjne cyntrům uod lymberskigo uobwodu, kulturalny i naukowy uostrzodek państwa, wjelge cyntrům industryjalne i transzportowy knotel. Uwożo śe go za stolica Halicyje i cyntrům uod Zachodńij Ukrajiny. Za nůmerům ludnośći je to śůdme mjasto we Ukrajińe, podug danych z 1 styczńa 2017 roku we Lymbergu půmjyszkuje 727 968 ludźi[1], a społym z cołkům Lymberskům aglůmeracyjům – wjyncyj jak milijůn.
Lymberg bůł założůny uod krůla Danyła Halickigo we połowje XIII stolećo. Wele 1272 roku uůne zostało stolicům Krůlestwa Ruśi (Halicko-Wołyńskigo Kśůnżynstwa). We 1356 polski krůl Kazimierz III relokowoł mjasto, przeńůs mnowe cyntrům trocha na połedńe. W epoka Strzedńich Storoczůw to bůł jedyn ze ważńyjszych handlowych uostrzodkůw weschodńij Ojropy. Za habsburskigo panowańo mjasto bůło uostrzodkym ukrajińskigo i polskigo norodowo-wyzwolyńczego ruchu. Po upadku Austro-Madźarůw, bůł stolicům uod Zachodńoukrajińskij Ludowyj Republiki. Do drugij wojny śwjatowyj noleżoł do Polski, na mocy Paktu Ribbentrop-Mołotow znod śe we składźe SSSR. Uod 1991 roku leży we ńypodległyj Ukrajińe.
Historyczne cyntrům Lymberga wpisali we Wykoz Śwjatowyj Erbizny UNESCO. Lymberg je mjastym ze nojwjynkszům pojstrzůd wszyjskich ukrajińskich mjast nůmerům zabytkůw[2]. We 2009 mjastu nadali titel Kulturalnyj Stolice Ukrajiny[3].
Mjano[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
Mjano Lwůw nadoł mjastu uůnego zołożyćel, krůl Danyło Halicki w era swojigo syna, kśůnżyńćo Lwa Danyłowicza i bez cołko swoja historyja mjasto go ńy mjyńało – uůne zawdy uodnośyło śe do Lwa. Uod ukrajińskigo mjana poszły inksze: polske Lwów, ruske ЛbBoB (Lwow) uormjańske Լվով (Lwow), angelske Lviv, krymskotatarske İlbav abo bjołoruske ЛbBoў (Lwou).
Ńykere mowy przełożyły na swoja ausdruk Mjasto uod Lwa i samstůnd wźyno śe grecke Aeovtόπoλις – Leontopolis (dźiśo ale używo śe formy podanyj na ukrajińsko: ABιB – Lwiw) abo łaćińske Leopolis. Uod tyj uostatńij poszły szpańelske Leópolis abo italske Leopoli.
Tako samo etymologijo mo i mjymjecko forma Lemberg. Jarosław Rudnyćkyj we artiklu Zur slavisch-deutschen Ortsnamenkunde. Ukrainisches Lviv — deutsches Lemberg eklarowoł, że pjerwotnym mjymjeckim warjantym, trefjanym we XIV stoleću, bůł Leonburg. Kej polski krůl Władysław Jagiełło lokowoł mjasto na magdeburskim prawje, we dokumyntach stało Lemburg. Po roztůmajtych fůnetycznych a historycznych procesach mjano uod mjasta yntlich sztopło na Lemberg. Po drugij śwjatowyj wojńe Ńymce ale używajům transliteracyje ze ukrajińskij wersyje a piszům Lwiw.
Ta mjymjecko forma bůła zdrzůdłym dlo inkszych mjůn: staroangelskigo Lembeourg, jidiszowego לעמבערג (Lemberg). Uod mjymjeckigo wźyna śe tyż ślůnsko forma Lymberg (tyż Lymberk). Pjyrszy toz trefjo śe we Ćeszyńskij Gwjozdce z 1858 roku[4].
Istńyje moc ausdrukůw, kerych używo śe kej synůńimów dlo mjana uod mjasta. Nojczyńśćij godo śe «Mjasto uod Lwa» (MicTo ЛeBa – Misto Łewa). Roz za czas trefjo śe tyż take porůwnańa, epitety a mjana: «mjasto śpjůncych lwůw» (MicTo cплячиx лeBiB - misto splaczych łewiw, «Krůlewske Mjasto» (KopoлiBcbke MicTo - Koroliwśke misto), «Perła korůny Ojropy» (ПepлиHa kopoHи ЄBpoпи - Perłyna korony Jewropy), «Mjasto-muzyjům» (MicTo-Myзeй - Misto-muzej), «stolica Halicyje» (cToлиця ГaличиHи - stołycja Hałyczyny), «mały Paryż» (MaлeHbkий Пapиж - małeńkyj Paryż), «mały Wjedyń» (MaлeHbkий BiдeHb - małeńkyj Wideń), «ukrajiński Pjymůnt» (ykpaïHcbkий П'єMoHT - ukrajinśkyj P'jemont), «Bandersztadt» (БaHдepшTaдT), «kulturalno stolica Ukrajiny» (kyлbTypHa cToлиця ykpaïHи - kulturna stołycja Ukrajiny) a inksze.
Simbole[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
Uoficyjalnymi simbolami uod mjasta sům: wapyn, wjelgi wapyn, fana uod mjejskij rady a logo. Sztatut uod Lymberga mjanuj simbolami tyż mjana a bildy uod zabytkůw[5].
Za podstawa dlo wspůczesnego wapynu wźynli wapyn ze mjejskij pjeczyńći ze XIV stolećo – kamjynno brama ze trzyma wjeżami, a we ajnfarće kroczy złoty lew. Srogi wapyn to tarcza z wapynym uod mjasta zjyńczůnym strzybnům korůnům. Tarcza dźerżům lew a staroruski wojok. Fana uod Lwowa mo forma modrego kwadrata, na pojstrzodku kerego widać je wapyn, a wokůł mo uobramowańy, kere śe skłodo ze żůłtych (złotych) trůjkůntůw.
Logo uod mjasta to wizerunki uod pjyńću lymberskich wjeżůw: dzwůnńice uod uormjańskij katedry, wjeże Korńakta, rothauzu, wjeże uod łaćińskij katedry i klosztor Bernardynůw a sztichwort «Lwůw uodymkńynty dlo śwjata» («ЛbBiB BiдkpиTий для cBiTy» – Lwiw widkrytyj dla switu) pod ńymi.
De facto dewizům uod mjasta je dźiśo sztichwort «Lwůw uodymkńynto dlo śwjata», podwjela je szrajbńynte na mjejskim logo. Ne wapyńe w rokach 1936-1939 Poloki jako dewiza używali łaćińskigo ausdruku «Semper fidelis» (Zawdy wjyrny), nale po drugij śwjatowyj wojńe uůn wjyncyj ńyma w uzuśe.
Uod XVII stolećo za patrůna uod Lymberga uwożo śe śwjyntego Jana z Dukle. Dźiśo wachtyrzym mjasta je śwjynty Jorg. W dźyń, w kery śe go spůmino, to je pjyrszo ńydźela maja, fajruje śe dźyń mjasta. Inksze ważne dlo mjyszkańcůw śwjynta to Dźyń fany (3 kwjetńa – w pamjyńć 3 kwjetńa 1990, kej to na 16 mjyśyncy przed uogłoszyńym ńypodległośći Ukrajiny na lymberskim rothauźe dźwigli modro-żůłto fana) i Dźyń Listopadowego Czynu (1 listopada, w pamjyńć Listopadowego Czynu we 1918, kej w noc na 1 listopada we Lymbergu proklamowano Zachodńoukrajińsko Ludowo Republika. 27 lipjyńa to dźyń żałoby po uofjarach skynlowskij tragedyje (katastrofy fligra we 2002 roku).
З XVII cToлiTTя пaTpoHoM ЛbBoBa BBaжaBcя cBяTий ЯH з Дykлi. CboroдHi зacTyпHиkoM MicTa є cBяTий Юpiй ЗMiєбopeцb. Дo дHя йoro пaM'яTi, y пepшy Heдiлю TpaBHя, BiдзHaчaєTbcя ДeHb MicTa. Cepeд шaHoBaHиx лbBiB'яHaMи Micbkиx cBяT Takoж ДeHb пpaпopa (3 kBiTHя; Ha зraдky пpo 3 kBiTHя 1990 poky, koли зa 16 MicяцiB дo пporoлoшeHHя HeзaлeжHocTi ykpaïHи Ha лbBiBcbkiй paTyшi бyлo пiдHяTo cиHbo-жoBTий пpaпop) Ta ДeHb ЛиcToпaдoBoro чиHy (1 лиcToпaдa; B пaM'яTb пpo ЛиcToпaдoBий чиH, koли y Hiч Ha 1 лиcToпaдa 1918 poky y ЛbBoBi бyлo BcTaHoBлeHo ЗaxiдHoykpaïHcbky HapoдHy Pecпyблiky). 27 липHя y ЛbBoBi дeHb жaлoби зa жepTBaMи CkHилiBcbkoï Tpareдiï.
Lymberg dostoł Uorder Virturi Militari[6], nojwyższe polske uodznaczyńy, i Uorder Leńina[7], nojwyższe uodznaczyńy Sowjeckigo Sojuszu.
Przipisy[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
- ↑ ЧиceлbHicTb HaяBHoro HaceлeHHя ykpaïHи (PDF(zip))
- ↑ IcTopиko-kyлbTypHий пoTeHцiaл. Ambasada Ukrajiny we Fińskij Republice
- ↑ BBC: ЛbBoBy пpиcBoєHo cTaTyc kyлbTypHoï cToлицi ykpaïHи.BBCUkrainian
- ↑ Gwiazdka Cieszyńska. Pismo dla zabawy, nauki i przemysłu. Red. Paweł Stalmach, Cieszyn 1858. Z. 14.
- ↑ CиMBoлika TepиTopiaлbHoï rpoMaди M. ЛbBoBa. CTaTyT TepиTopiaлbHoï rpoMaди MicTa ЛbBoBa
- ↑ Łukasz Grzegorczyk, „Semper Fidelis”, czyli za co Lwów odznaczono Orderem Virtuti Militari, dost. 5.02.2018
- ↑ ЛbBoB (цeHTp ЛbBoBckoй oбл.). Bolszaja Sowjetskaja Encykłopjedija (BSE)
szl_Latn fon_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn ukr_Cyrl szl_Latn szl_Latn ukr_Cyrl szl_Latn ukr_Cyrl szl_Latn ukr_Cyrl pol_Latn rus_Cyrl