Witaj Tadzik,
Wulki zek za post.
Psipokladam tebje ten felowany artikl Irka Czaji wo Serbach.
Wutsobny zek teke za posicie internetnych stron. Wodaj ale slednym casu
wjela zela mam, tak wotom hysci buzomy gronis.
Mej se derje a tak na zasejpisanje!
twoj
Robert
=============
Konsek o Sorbach 06/2001
Irek Czaja
Pyrsk Pierony!
Dzisio szkrynolch Wom konsek o Sorbach, kere wedug mie majom mocka spolnego
z nami Slonzokami. Niystety mom ino niymieckojynzyczne materialy na ich
temat. Beztosz zaroski przepraszom tych kere niy znajom niymieckego ze
uzywom sie sam niymieckich fragmyntow (wyrazow). Na poczontek cos po
sorbsku i niymiecku.
Na serbsku
Luzicu
An die sorbische
Lausitz
Rjana Luzica,
Sprawna precelna
Moich zboznych snow raj,
Swjate su mi twoje hona!
Lausitz, schones Land,
Wahrer Freundschaft Pfand,
Meiner Vater Glucksgefild,
meiner Traume holdes Bild,
Heilig sind mir deine Fluren!
Caso prichodny,
Zakcej radostny!
Ow, zo bychu z twojeho
Klina wusli muzojo,
Hodni wecnoh wopomnjeca!
Bluhst du, Zukunftszeit,
Uns nach langem Leid
Oh, entwuchsen deinen SchoB
Manner doch, an Taten groB,
Wurdig ewigen Gedankenes!
Handrij Zejler
Niymiecke tumaczynie Kito Lorenc.
Miyjwiyncyj 80 km na pol.-wsch. od Berlina, w kerunku wsch.-zach. Kaisik 50
km szyroki i w kerunku pol.-pol. tak jak Szprewa przeplywo (kole 100 km)
dugi, je kraj Luzycki, kaj zyjom Luzyczanie abo inaczyj Sorby. Jeszcze
inaczyj godo sie na Sorbow, Wyndy (z niymieckyj szprachy Sorben, Wenden). Po
polsku nazywo sie ich Serbo-luzyczanie. Same godajom na sia "Serbsky". Sorby
som poprawdzie blank blisko krewne ze Serbami, ale od nich niyoficjalno
stolica nazywo sie Budysin=Bautzen=Budziszyn, a godka nolezy oficjalnie do
grupy zachodnioslowianskich jynzykow (kole Polskego, Slowackego, Czeskego i
Kaszubskego), i dzieli sie na dwa idiomy: dolnosorbski i gornosorbski.
Piyrszy je podobny konsek do polskyj godki i slyszy sie go w regionie
Spreewald, a drugi sucho sie choby czesko godka i je w okolicach Bautzen,
abo mozno wiyncyj choby Slowacki. Downiyj (aze Vi wiek) teryny kaj zyli
Sorby (20 serbskich plymion) boly wiynksze i ciongly sie razym z terynami
inkszych polabskich slowian (np. Obodrzytow=Abodriten=Abotriten) kole colkyj
Laby. Dzisej szacuje sie liczba Sorbow na 50000 do 100000 osob, ale
nojczynsciyj spotykom sie z podowanom liczbom 60000. Zyjom oni we Freistaat
Sachsen (Oberlausitz) i w Brandynburgi (Niederlausitz). W wiynkszosci
godajom po sorbsku i niymiecku, a niykere ino po niymiecku. Wiyncyj z nich
je wyznania protestanckego a 15000 w ece Bautzen-Kamenz-Hoyer swerda to
katoliki. Nosi sie u nich jeszcze tradycyjne sorbske klajdy (dzisio jeszcze
4 rodzaje; okolice Cottbus, Hoyerswerda, Schleife i katolickich Luzyc) i
fajruje sorbske swiynta jak np. Zapust, Vogelhochzeit=ptasie wysele, abo
Hahnrupfen=szkubanie kokota. Za Bismarcka i Wilhelma II byli traktowane jak
Pflock im deutschem Fleisch - krotko godajonc, nawet gorzyj jak my Slonzoki
wtedy a mozno jeszcze i dzisiej u siebie w doma. W DDR byli Sorby dotowane
bez panstwo za cyna wykorzystania do cylow propagandy. Dzisiej zyje 20000
Sorbow w Brandynburgi i 40000 w Saksoni.
Sorby, kole Dunczykow i Fryzow som oficjalno mynszosc i dotowane (Stiftung
fur das Sorbische Volk) w polowie bez Bund a wpolowie bez landy Sachsen
(2/3) i Brandenburgia (1/3). W 1991 roku byla to kwota 41 mil. DM. Dzisiej
je to niystety 10 mil. myniyj a Bund chce swoja pomoc jeszcze o 1 mil.
zmiyjszyc. W 1992 roku mieli Sorby jeszcze 16 swoich instytucji (np. szkoly
godki do doroslych, sorbske muzeum, narodowy zespol piesni i tanca).
Prawa Sorbow umieszczone som w Art. 25 Landesverfassung Brandenburgi i
istnieje Rada do spraw Sorbow, ale jak same Sorby godajom, je to pozytywno
dyskryminacja, bo ino Niymcy rostrzygajom sorbske "rzeczy". Niykere gminy
niychcom juz ponosic kosztow np. dwojynzycznych napisow na szyldach ulic.
Sorby podobnie jak Baski w Hiszpani, abo Bretonczyki we Francyji szafli
swoja prawie co wygaslo godka juzas ozywic. Godo sie ino po sorbsku w
sorbskich przedszkolach i szkolach podstawowych. 2000 bajtli uczy sie
dzisiej sorbskyj godki. W wiyncyj jak 20 szkolach (ostatnio alech slyszalo o
zamykaniu niykerych szkol) stoi jynzyk sorbski na planie nauki. W telewizji
puszczo sie sorbske programy (pol godziny na miesionc-smiysznie malo-w
Brandenburgi) Ani w Sachsyn, ani w Brandenburgi niy je uregulowane wejscie
narodowyj mynszosci do Parlamyntu. Jak widac majom Sorby mocka wiyncyj praw
niz my slonzoki, ale potrza im duzo wiyncyj, coby przetrwac dalyj i sie
rozwijac. Niych by my choc pola z tego co Sorby wywalczyli bez niy ino jedne
sto lat. Na poczontku szkryknolch konsek sorbskego autora, kery sie nazywo
Handrij Zejler. Tekst od niego stol sie niyoficjalnym hymnym Sorbow, kerych
niyoficjalno stolica je Budysyn. Zrzeszone som Sorby w zwionzku sorbow
"Domowina", kery je aktywny w europyjskim ruchu mynszosciowym. Fana sorbsko
je niybiesko-czerwono-biola. Jako ciekawostka podaje jeszcze co po piyrszyj
wojnie swiatowyj bola rozpatrywano mozliwosc utworzenia samodzielnego
panstwa sorbskego, abo przylonczynia Luzyc do Czechoslowacji, a pod koniec
drugyj wojny istnialy projekty odloczynia Luzyc od Niymiec, i abo
prziylonczynia do Czechoslowacji, abo utworzynia ich autonomii w zakresie
Niymiec. W 1947 roku wyszla ze strony Sorbow propozycja politycznego
odlonczynia Luzyc od Niymiec i ogloszynia tego terytoriu, neutralnym pod
nadzorym jadnego abo wiyncyj panstw slowianskich.
Sorby witajom sie: Chwaleny Jezus Chryst, abo Dobry dzen, a zegnajom:
Bozemje, co znaczytyle co w imie Boga, abo z Bogym.
Godka serbsko je bogato w 42000 slow i mo siedym przipadkow w Deklinacji.
Pyrsk 1
===============
LUZYCE - NIEMIECKI TYBET
Redna Luzyca
spsawna psijazna,
mojich serbskich woscow kraj,
mojich glucnych myslow raj,
Cas ty psichodny,
zakwis radostny!
Och, gab muze stanuli,
za swoj narod zelali,
godne nimjer wobspomnjesa!
HYSCI SERBSTWO NJEZGUBJONE!
Nadal toczy sie walka o dusze dzieci luzyckich. Odpowiedzia na
zamykanie luzyckich szkol przez niemieckie wladze jest
"Witaj-projekt" ktory promuje nauke j. luzyckiego w przedszkolach i
szkolach, niestety organizacja ta operuje na bardzo skromnych funduszach!
Organizacje lub osoby prywatne zaiteresowane jaka kolwieg wspolpraca lub
pomoca luzyckim szkola moga sie zwrocic do Towarzystwa Luzyckich Szkol gdzie
mozna nawiazac konkretne kontakty. Adres i numer konta bankowego, dla osob
ktore zechcialyby ewentualnie wesprzec luzyckie szkoly
finansowo jaka kolwieg suma, nawet symboliczna !
Serbske sulske towaristwo
http://www.witaj.de
email: info@sorbischer-schulverein.de
Ludmila Budarjowa
psedsedar (przewodniczaca)
tel. (0 35 91) 57 72 41
Beno Jurk
zastupny psedsedar (zastepca przew.)
tel. (03 57 96) 9 89 19
Serbske sulske towaristwo z.t.
pod gronidlom: "WITAJ-Fonds zweisprachige Erziehung"
- Konto: 72 20 700
- BLZ: 870 700 24
- Banka: Nimska banka 24
Sorbischen Schulverein e.V.
- Kennwort: "WITAJ-Fonds zweisprachige Erziehung"
- Konto-Nr.: 72 20 700
- BLZ: 870 700 24
- Geldinstitut: Deutsche Bank 24
wjednica Maria Elikowska-Winkler
Sula za dolnoserbsku rec a kulturu
Zylojska droga 37
D-03042 Chosebuz
Luzyca
Germany
tel./ fax 0355 - 792829
email: Volkshochschule-Cottbus@t-online.de
sna_Latn hau_Latn lim_Latn pol_Latn szl_Latn slv_Latn eng_Latn zho_Hans unk pol_Latn pol_Latn vec_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pag_Latn kon_Latn deu_Latn lit_Latn min_Latn pol_Latn pol_Latn fur_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn por_Latn ltg_Latn slk_Latn min_Latn slv_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn plt_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn slk_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn dan_Latn unk szl_Latn slv_Latn taq_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn ces_Latn lim_Latn bos_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn eng_Latn glg_Latn fur_Latn jav_Latn pol_Latn vec_Latn kon_Latn pol_Latn vec_Latn szl_Latn deu_Latn nno_Latn nld_Latn bos_Latn lim_Latn deu_Latn est_Latn nld_Latn swe_Latn bos_Latn hrv_Latn bos_Latn fra_Latn szl_Latn nya_Latn zho_Hant lim_Latn