Nó, tóż napoczła nóm sie wczorej ta côłkô Olympiada we Lóndynie (i to już trzeci rółz we tym miyście). I juzaś – jak miesiónc tymu nazôd – chopy bydóm dziyrżić sztram w gorzciach „piloty” do telewizorów. Napocznółech moja gôdka dzisiyjszô łod Olympiady, i to niy skuli tego, cobych tyn nasz szport miôł we srogij zocy (jô cheba jes jedyn Ślónzôk, kiery łostatni rółz bół na szpilu, kiej jesce chorzowski Ruch grôł we „derbach” ze naszym piyrszym chorzowskim fusbalklubym AKS-ym), ino skuli tego, co mi sie spómniała Olympiada we Atynach, i mój skorzyjszy ausflug tam do greckij Olimpii ze mojóm Elzóm. Ale możno niy bóło by ci sam ło czym gôdać, kiejby niy starucny artikel jednego móndroka, Haralda Martensteina, ftory napisôł bół ci kiejsik tak:
„Mit olimpijski to bujda wszech czasów. Starożytne igrzyska były nie mniej skorumpowane i upolitycznione niż dzisiejsza olimpiada.”
Dló mie ale juzaś Grecjô, to nôjprzodzi sóm Ateny. Wiycie, iże my sam we Polsce mómy stopieróńsko radzi wszyjskie parady. Greki tyż, chocia możno niy tela co my, nó i niy terôzki przi jejich „kryzysie”. I tam tyż we tych Atenach uwidziôłech piyrszy rółz jak wojôki rychtujóm srogô parada kole jejich „grobu nieznanego żołnierza”. Te wojôki bez côłki rok zmiyniajóm sie przi tym grobie co godzina, a jes to wszyjsko tak gryfnie narychtowane, iże wszyjskie turysty (a nôjbarzij to te Japóńczyki) knipsujóm jich wiela sie ino dô. Bo te wojôki sóm richtik maszkytnie prziłobleczóne. Na gowie majóm cerwióno czopica, biôłe spodnioki skrymplowane sznórkami a na szłapach drzewnianne trepy, take ci holcoki ze cerwiónymi bómblami. I to by jesce niy bóło take wicne, bo majóm na tych spodniokach łoblecóne babskie szaty, takô modro kiecka, kierô mô tela faltów wiela łóni byli lôt pod niywolóm Turków. A ku tymu jesce modry, chnet côrny, szaket ze goldowymi kneflami. Mianujóm sie te wojôki „Evzones” i fest flyjgujóm ta tradycjô, te mundury łod lôt dwadziestych dziewiytnôstego wiyka, bo tak byli na isto łobleczóne te jejich powstańce we 1821 roku. Ta jejich kiecka mianuje sie „fustanela” i coby tego żôdyn niy metlôł ze fuzeklóm. Jesce mieli przi szaketach gryfne modre sztulpy a pod klinym gryfne, szwance, pimple. Wlazowali ci do takigo kadubka, do takij wachsztuby ale… zawdy zadkiym, a niyskorzij markiyrowali, iże sie łobôlajóm, i kiej kamrat takigo gizda sztreknół, dziepiyro stôli sztram bez godzina. Tela, co jô niy ło tym kciôł sam fandzolić. Byli my ze mojóm Elzóm – jakech sam już gôdôł – we tyj Grecji, jesce we 78 roku. Byli my tyż we Mykenach, Patrasie, nó i we tyj Olimpii. Terôzki to blank inakszij wyglóndô niżli te gupie dwa tysiónce piyńćset lôt tymu nazôd. Nó ale, cowiek poradzi sie wszyjsko gynał wystawić kiej ku tymu jes jesce mody jak jô wtynczôs. Tam we tyj starożytnij Olimpii sómech (do kupy ze wywczasowym kamratym Warszawiôkiym) gzuł na zdelce jednego dôwniyjszego „stadionu”, znacy na dugości sto dziewiyńćdzisiyńciuch i dwiuch myjtrów.
Tego wywołanygo na côłki świat dynkmalu Zeusa (kierego wyrzezôł we marmurze Fidiasz) szło już wtynczôs ino na łobrôzkach łobejzdrzić, ale do dzisiôj jes tam ci jesce na isto szykowny maluśki szportplac. Na tym szportplacu tyrali tameszne karlusy na przedbiyżki tela, co łóne niy lôtali po ringu, naobkoło, ino łod sztachyty do sztachyty, łod takij dugij falyty do drugij.
Nó, i kiej już cowiek sie tam przikwanckoł (gôdóm ło sia i mojim kamracie), to trza tyż sie bóło wetnóńć ze kimś i kacnóńć sie na przedbiyżki. Zebrali my sie we dwiuch ze tym mojim kamratym Jorgym i sztartnyli my na zignal mojij Haźbiytki. A, iże tyn mój kamrat bół już po jednyj flaszecce ichnij „Metaxy” (a miôł łón festelnie słaby filip), toch tyż jô wygrôł. I tak to we mojij familiji jô jes jedyn, jedziny „olimpijcyk” tela, co mi sie za to pynzyjô „olympijskô” blank niy przinoleżi.
I sam bych musiôł cosik wyeklerować. My gôdómy, iże co śtyry lata bóła i jes ta côłkô olympiada. A tak na isto ichnie grecke słówecko „olimpiada” znacy tela, co pauza miyndzy tymi igrzyskóma. Niy olympiada bóła co śtyry lata, ino te ci ichnie „igrzyska” mieli miyndzy sia pauza, znacy śtyroletniô „olimpiada”.
Za pierónym starego piyrwyj byli ci take „igrzyska” we roztomajtych gryckich miastach, ale nôjważniyjsze to byli: delfickie, istmijskie, nemejskie, no i te olimpijskie, zacy sie we tyj Olimpii. Nale, te gynał, olimpijskie byli co śtyry lata. Fajnie sie terôzki łozprawiô, co nôjważniyjsze ci tam jes, coby tak kôżdy ino kciôł sztartować a niy coby ino wygrać. Coby erbnóńć tyn wiónek, kiery we kôżdym miyście bół inkszy. We Delfach bół ci łón ze liści bobkowych, znacy laurowych. We Olimpii ze astów łoliwnych, we Istmii juzaś ze świyrcoka a we Nemei – dejcie pozór – ze zeleru (!). Bezmać kajsik jes napisane, co piyrszy rółz to bóło we 776 roku przed Pónbóczkiym, a tym piyrszym, ftory wygrôł tyn dałerlauf bół ci jakisik ichniyjszy kuchôrz.
Ale wiycie, co bóło tam we piyrwyjszyj Grecji nôjważniyjsze? Anó to, co niy mogli sie na tych gryfnych sagich chopów gawcyć baby (ale ino wydane – bo samotne to mógli). Tak sie tyż beztóż miarkuja, iże to niy bóło gupie. Bo ino kuknijcie, wydanô baba, kieryj sie już chop zmierznół idzie na sztadijón, na tyn szportplac i gawcy, kiery by sie tak sam do tych rzecy jesce nadôwôł. Przeca wszyjsko mô choby na tablecie, wyszmarowane łolejym, łopôlóne i … kaliber tyj pistółli … tyż!
A mie belónce sie po palicy, iże za starego piyrwyj niy potrza bóło przecamć bez dwiesta chopa, coby fasnóńć goldowy myndal; stykło dwadzieścia lebo ino ździebko wiyncyj. I tak jakosik we śniku pokôzali mi sie te dôwniyjsze nasze szportlery, ftore mało snochwiali, ale ci wiela, wiela poradziyli erbnóńć.
Dziesiyńc lôt byli starô moja Mamulka Rółza, kiej we Amsterdamie, we 1928 roku na olympiadzie piyrszy rółz dlô Polski fasła goldowy myndal Halina Konopacka. Wszyjskie wtynczôs dziołchy sam u nôs – jak mi to kiejsik moja Mamulka i Starka łozprawiali – napoczli nosić na gowach take biôłe kapelki, „berety” we jakij ta naszô łolympijka ciepła tym talyrzym po rekord świata.
Jakech gôdôł stykło ino dwacet chopa, kiere we 1932 roku pofyrtali aże do Los Angeles i przismycyli nazôd do dóm siedym medalików a nôjważniyjszy, tyn goldowy erbnół Janusz Kusociński, kiery gzuł na 10 kilomyjtrów. Miôł ci Łón wtynczôs tunki festelnie za knap, iże mu côłkie racie połobdziyrało, ale zymbole zagryz i zółwizół wszyjskich we zadku łostawiół. Bół ci ino trzidziyści trzi lata stary, kiej go Miymce zatrzaśli we Palmirach, we czyrwiyniu 1940r. A fto niy boczy naszych bokserów, już po wojnie. We piyńćdziesióntym drugim to bół Ziga Chychła ze jego goldowym myndalym we Helsinkach, a pôra lôt niyskorzij (we szejśćdziesióntym roku) Zbigniew Pietrzykowski, kiery tak po prôwdzie erbnół ino strzybny mendal, ale boksowôł sie przeca ze samym Cassiusem Clayem, kiery sie niyskorzij przekrzciół na Muhammada Alego. Wszyjskie do dzisiôj boczóm i we srogij zocy majóm Józefa Grudnia, Jerzego Kuleja (ftorymu sie we lipcu zemrziło), Mariana Kasprzyka – co ino łó nich spómna. Nó, i naszô (jedna Polka we Kómitycie Olimpijskim) Irena Szewińska, kierô sie przodzij Kirszenstein mianowała.
Nale styknie tego. Łobejzdrzymy, co tyż to latoś nasze szportlery we Lóndynie wyłónacóm.
I juzaś Olympiada
Nó, tóż napoczła nóm sie wczorej ta côłkô Olympiada we Lóndynie (i to już trzeci rółz we tym miyście). I juzaś – jak miesiónc tymu nazôd – chopy bydóm dziyrżić sztram w gorzciach „piloty” do telewizorów. Napocznółech moja gôdka dzisiyjszô łod Olympiady, i to niy skuli tego, cobych tyn nasz szport miôł we srogij zocy (jô cheba jes jedyn Ślónzôk, kiery łostatni rółz bół na szpilu, kiej jesce chorzowski Ruch grôł we „derbach” ze naszym piyrszym chorzowskim fusbalklubym AKS-ym), ino skuli tego, co mi sie spómniała Olympiada we Atynach, i mój skorzyjszy ausflug tam do greckij Olimpii ze mojóm Elzóm. Ale możno niy bóło by ci sam ło czym gôdać, kiejby niy starucny artikel jednego móndroka, Haralda Martensteina, ftory napisôł bół ci kiejsik tak:
szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn nno_Latn szl_Latn