Wón ma něšto gentlemanskeho na sebi. Wustupuje přećelnje, suwerenje a jara zdwórliwje. Tajkeho dožiwjam Tomaša Cyža, 50lětneho hrajerja Budyskeho Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła.
Sym pola njeho doma na wopyće. „Tu je znaty serbski rěčespytnik prof. Arnošt Muka swoje poslednje žiwjenske lěta bydlił“, wot njeho zhonju. Mam zaćišć, zo dźiwadźelnik tónle fakt za sebje jako narok bjerje. Chce tež ze swojim skutkowanjom na jewišćowych deskach serbskej rěči wažnosć a wuznam spožčić, jeje rjanosće zwuraznjenja sposrědkować. Spóznawam to hižo na jeho fonetice, na jasnje rěčanej serbšćinje, kotraž sonorisce, z baritonowym hłosom přijomnje klinči.
XII. mjezynarodny folklorny festiwal hižo kiwa
Folklorny festiwal „Łužica“ je někotre změny dožiwił, etablěrujo so dale jako kruty kulturny wjeršk w Hornjej Łužicy. Prěni tajki 1995 běše pospyt a zdobom dźak rejowanskeju skupin ze Smjerdźaceje a Wudworja. Wobě běštej hižo časćišo na festiwalach přebywałoj a chcyštej skónčnje tež raz kulturne ćělesa do Łužicy přeprosyć. Prěnje přeprošenje sćěhowaše wosom skupin z wukraja, kotrež tule zhromadnje tři festiwalne dny wuhotowachu. Z ideje nasta swjedźeń z nadregionalnym charakterom a je mjeztym w syći mjezynarodnych CIOFF® festiwalow zakótwjeny.
Oratorij „Serbske jutry“ po libreće Chrysty Meškankoweje a hudźbje Jana Cyža zaklinči 6. a 7. meje w Drježdźanach a Budyšinje. Wo přihotach na tónle kulturny podawk a wo twórbje samej je so Alfons Wićaz z komponistom Janom Cyžom rozmołwjał.
Oratorij „Serbske jutry“ měješe hižo lěta 2013 prapremjeru w Chrósćicach. Z kotrymi začućemi sće tehdy předstajenje swojeje hudźbneje twórby přijał?
J. Cyž: Je cyle derje, hdyž ju zaso raz słyšu. Libreto Chrysty Meškankoweje je mje k tomu pohnuł, zo móžach wšelake hudźbne srědki zasadźić. Tak móžach zdźěla tež akustisku kolažu sobu zatwarić, w dźělu, w kotrymž so křižerjo jewja. Na druhich płoninach, kaž na přikład w recitatiwach – to rěka, na listy Alojsa Andrickeho –, móžu zaso elementy načasneje komorneje hudźby nałožować, zo bych tak wěstu barbu docpěł a zo by so dramaturgija podšmórnyła.
„Wěrny nakładnik měł nan a mać być, dójka a kludźer. Wón dyrbjał mozy filozofa, wid radiologi a miłosć chorobneje sotry měć. Něšto pak na žadyn pad njeměł měć: swójske žiwjenje.“ To měni Fritz J. Raddatz, bywši šeflektor a naměstnik nawody nakładnistwa Rowohlt. Čim mjeńše nakładnistwo je, ćim bóle to płaći. W małym nakładnistwje ma nakładnik wot prěnjeho planowanja hač k předani knihow a nastajenju programoweje linije wšo na swojimaj ramjenjomaj. To drje jeho duchownje a kulturnje pozběhuje, ale zdobom jeho – jeli čuwy, dwěle a starosće sobu ličiš – njesměrnje tłóči. Prosće prajene: To je hotowe sebjewuklukowanje. Nakładnik, załožićel a mějićel renoměrowaneho łužiskeho nakładnistwa Lusatia Frank Stübner bě sej wšo to nabrěmjenił. Ale hišće wjace: Wón je wědu wo serbskej domiznje šěrokemu, zajimowanemu němskemu čitarstwu spřistupnił.
„Orchester Serbskeho gymnazija Budyšin, kotryž bu 2001 załoženy, zetkawa so kóždu srjedu pod nawodom Conny Wolf na dwuhodźinsku probu. Ličba sobuskutkowacych so lětnje měnja, dokelž nowačcy k tomu přińdu a maturanća orchester po zakónčenju šule wopušća. Mjeztym druha cejdejka je zběrka kompozicijow orchestroweje nawodnicy, kotrež maja zwjetša motiw serbskich ludowych spěwow. Elementy jazza, bluesa, swinga a dalšich hudźbnych družin zwjazuja so do zajimawych modernych kruchow.“ Tak daloko k wopisowanju w bookleće noweje cejdejki Sorbian New Folk 2.
Před wjace hač pjatnaće lětami běch sam sobustaw woneho orchestra. Dopominam so hišće na twórby kaž Charleston, kotryž bu za přewod rejwanskeje skupiny Serbskeho gymnazija nazwučowany a mjez druhim na schadźowance wuspěšnje předstajeny.
„Wjesele do rejki“
Třeći nakład wot Załožby za serbski lud wudateje cejdeje „Wjesele do rejki“ je dokładnje to, štož na njej steji: serbska hudźba za rejwanske skupiny. Idealna za proby a mnohich wospjetowanjow dla za ekstensiwne zwučowanja; za naposkanje před domjacym kaminom so zběrka tohodla skerje njehodźi. Cyłkownje zaklinči třinaće zwjetša znatych pěsnjow, rjadowanych do dweju dźělow, wjele z nich we wšelakorych wersijach.
Prěnja połojca wobsahuje standardy kaž „Šewc (Takle wjerćimy)“, „Katyržinka, swěrna moja“ abo „Hanka, ty sy kołowrótna“. Najprjedy jewja so wone ryzy instrumentalnje, jónu za akordeonowe solo, zahrate wot Uty Menesis, na to w interpretaciji folklorneje skupiny Sprjewjan. Potom su spěwčki hišće raz dwójce słyšeć, mjenujcy z tekstom we woběmaj našimaj rěčomaj. Delnjoserbske drastowe towarstwo Pśěza přewza nadawk w swojej maćeršćinje, Sprjewjenjo spěwaja hornjoserbske štučki.
K žiwym idolam literatury, kotrež sym w minjenych lětdźesatkach wosobinsce zetkał, słuša Jewgenij Jewtušenko. 84lětny ruski basnik je 1. apryla w ameriskim měsće Tulsa (zwjazkowy stat Oklahoma) zemrěł.
Njedźelu připołdnju srjedź oktobra 1980 w foyeru hotela „Iveria“ w Suchumiju: Na zahajenskim přijeću we wobłuku swjedźenja poezije w Georgiskej, na kotrymž so z pomocu Koła serbskich spisowaćelow wobdźělich, tłóčachu so syły ludźi, wosebje wokoło tehdy hižo swětoznateho basnika Jewgenija Jewtušenka. Jako so mje dohlada, wón bjez wahanja ke mni „skoči“, pod błyskotom fotoaparatow a kamerow. Šibale so smějkotajo, z chětro hordoznym a krutym wobličom mje Jewtušenko narěča: „Wupadaće kaž mój bratr.“ A wopraša so: „Zwotkel pochadźeće?“ Prajach, zo sym Łužiski Serb z NDR a zo basnju w rěči najmjeńšeho słowjanskeho ludu, ale tež němsce.
Jewtušenko wokomiknje čoło zmoršći a z jěrym přizynkom wuprasny: „Do NDR mje dotal přeprosyli njejsu. Postrowće mojeho přećela Heinricha Bölla.“
Najwažniša lětuša edicija LND drje je nowostka „Pjeć lětstotkow – Serbja a reformacija“. „Předležacy zběrnik předstaja wuskutki Wittenbergskeje reformacije na Serbow“, pisa wudawaćel, serbski superintendent Jan Malink, w předsłowje. K wuznamnej róčnicy wudaty zwjazk ma 19 dwurěčnych přinoškow, kóždy króć najprjedy w němskej a po tym w serbskej rěči, dwójce w delnjoserbšćinje.
Wudawaćel je ze štyrjomi nastawkami zastupjeny. W teksće „Luther, Melanchthon a Serbja“ wěnuje so Malink reformatorej Lutherej, jeho najwušemu sobuwojowarjej Melanchthonej a jeju poćaham k našemu ludej. Čitar zhoni znate fakty, zo njeje Luther ženje w Serbach był, zo njeje so ani za ani přećiwo serbskemu přełožkej biblije wuprajił, kaž běchu to někotre serbske wosobiny w zašłosći twjerdźili. W swojich priwatnych rozmołwach za blidom pak bě, kaž na druhe ludy tež, hrubje na „Wendow“ swarjeł. Derje je, zo Malink rozłoži, što je Luther pod „Wendami“ zrozumił. Melanchthon pak měješe lěpši poměr k Serbam a dalšim Słowjanam, wšako bě jeho přichodny syn Kaspar Peuker Serb z Budyšina.
slk_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn ces_Latn slk_Latn szl_Latn szl_Latn ces_Latn cjk_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn ces_Latn