Serbski sydlenski rum
Jako Serbski sydlenski rum woznamjeni so powšitkownje region we wuchodźe Sakskeje a juhu Braniborskeje, hdźež je zapadosłowjanski serbski lud domoródny.
Wobsah
Oficielny sydlenski rum[wobdźěłać]
Oficielnje připóznaty sydlenski rum Serbow, hdźež je serbšćina jako mjeńšinowa rěč škitana je w krajnych zakonjach Sakskeje a Braniborskeje definowany. K sydlenskemu rumej słušeja tuchwilu slědowace gmejny a gmejnske dźěle:
- w Swobodnym staće Sakskej:
- Wokrjes Budyšin (28 wot 59 gmejnow): Bóšicy, Budestecy (nimo Jiłoc), Budyšin, Bukecy (nimo Wujezda), Dobruša-Huska (nimo Kosarnje a Noweje Wsy), Halštrow (jenož Krěpjecy), Halštrowska Hola, Hodźij, Hornja Hórka, Chrósćicy, Kamjenc (Brěznja, Hlinowc, Jěžow, Kamjenc, Němske Pazlicy), Kubšicy, Kulow, Łaz, Malešecy, Njebjelčicy, Njeswačidło, Pančicy-Kukow, Porchow (jenož Nowy Dwór), Radwor, Rakecy, Ralbicy-Róžant, Sprjewiny Doł, Wojerecy, Worklecy, Wóslink (jenož Jitro), Wóspork a Wulka Dubrawa.
- Wokrjes Zhorjelc (14 wot 54 gmejnow): Běła Woda, Dźěwin, Hamor, Chrjebja-Nowa Wjes, Jabłońc, Krušwica, Kwětanecy při jězoru (jenož Hóršow a Hóznica), Mikow, Mužakow, Rěčicy, Slepo, Trjebin, Wuskidź a Wysoka Dubrawa (nimo Drěnowa, Jerchec a Radšowa).[1]
- w Braniborskej
- město Choćebuz
- Wokrjes Sprjewja-Nysa (22 wot 30 gmejnow): Baršć (jenož Rogow), Bórkowy, Brjazyna, Dešno-Strjažow, Drjenow, Drjowk, Feliksowy jazor (jenož Błobošojce), Gatojce, Gołkojce, Góry, Grodk, Hochoza, Janšojce, Łukojce (jenož Matyjojce), Lěšće-Zakrjejc, Móst, Picnjo, Smogorjow-Prjawoz, Turjej, Turnow-Pśiłuk, Wjelcej (jenož Prožym) a Wjerbno.
- Wokrjes Dubja-Błóta (3 wot 37 gmejnow): Běła Góra-Bělin, Nowa Niwa a Tšupc
- Wokrjes Hornje Błóta-Łužica (2 wot 25 gmejnow): Lubnjow a Wětošow[2]
Historiski sydlenski rum w srjedźowěku[wobdźěłać]
Dźensniši sydlenski rum Serbow je jenož mały dźěl historiskeho serbskeho wobwoda. W 9.lětstotku wobmjezowaše so serbski teritorij přez rěku Solawy w zapadźe a rěce Bóbr a Hwizdź we wuchodźe. Kraj, kotryž serbske kmjeny wot 6. do 10. lětstotka wobydlachu a wobknježachu, wopřiješe w cyłku něhdźe 40.000 kwadratnych kilometrow wulku přestrjeń. Słowjansko-serbske kmjeny zasydlichu so w kraju wot lěta 531 po rozpadźe mócnarstwa Durinkow hač do lěta 620, do wutworjenja prěnjeho zapadosłowjanskeho wulkomócnarstwa. W tutym a slědowacym času wuwi so we wot Słowjanow wobsydlenym kraju zhromadnosć serbskich kmjenow, kotraž pak so z dalšim wuwićom chětro diferencowaše a wot spočatka 9. lětstotka na wjacore kmjeny rozpadny.
Za Łužiskej wuhrodu bydlachu Łužičenjo ze swojim husće wobsydlenym srjedźišćom mjez rěkomaj Brěšća a jeje přitokami w zapadźe a Sprjewju we wuchodźe. Najwjace sydlišćow tutoho kmjena koncentrowaše so w rěčnišćomaj Brěšće a Žraki (Schrake)-Dobry kaž tež w hornich Błótach zapadnje Choćebuza. Wokoło tutoho sydlenskeho žra eksistowachu dalše sydlišća na přikład při Małym Halštrowje, sewjernje a wuchodnje Grabina, při Neuendorfskim jězorje a při Gojacu kaž tež we wokolinje Bezkowa. Tež pola Baršća ležeše mała sydlenska kupka. Po žórłach z 9.lětstotka bydleše tehdy jenož hišće kmjen Łužičanow w kraju pozdźišeje Delnjeje Łužicy mjez rěku Dubju a lěsnym pasmom při Bóbrje.
Južnje Łužičanow, kotřiž běchu geografisce chětro wotzamknjeni, ležeše jara husće wobydleny kraj Milčanow. Milska wupřestrěwaše so w 9. lětstotku w něhdźe dwaceći kilometrow šěrokim pasmje mjez Kamjencom a Biskopicami w zapadźe a Běłym Šepcom na wuchodźe. Něhdźe wot 10. lětstotka rozšěrichu so sydlišća do Łužiskich horow, do sewjerneje hole a do kónčinow zapadnje Kamjenca a Biskopic, k Połčnicy a k srjedźnej Wjazońcy. Tež sydlenska kupka wokoło Mužakowa wosta zwoprědka izolowana.[3]
Dalše wjetše serbske kmjeny běchu Slubjenjo sewjernje Gubina, Žarowjenjo wokoło Žarowa, Bjezunčenjo wokoło Zhorjelca, Niženjo mjez Pěrnom a Mišnjom a Głomačenjo mjez Wulkim Rědorjom a Freiberskej Modłeju. Nimo toho jewjachu so w chronikach Nižičenjo, Sciticojo, Uuolaukojo, Zliuvinojo, Koledičenjo, Susłojo, Chytyčenjo a dalše.
Historiski sydlenski wobwod – 19.lětstotk[wobdźěłać]
Literatura[wobdźěłać]
- Peter Kunze, Andreas Bensch: Die Sorben / Wenden in der Niederlausitz. Ein geschichtlicher Überblick. In: Wobrazki ze Serbow . 2., durchgesehe Auflage. Domowina, Bautzen 2000 (Erstausgabe 1996), ISBN 3-7420-1668-7.
- Gertraud Eva Schrage: Die Oberlausitz bis zum Jahr 1346. In: Joachim Bahlke (Hrsg.): Geschichte der Oberlausitz. 2., durchgesehene Auflage, Leipziger Universitätsverlag, Leipzig 2004 (Erstauflage 2001), ISBN 978-3-935693-46-2 (S. 55–97).
- Arnošt Muka: Statistika łužiskich Serbow [Statistik der Lausitzer Sorben]. Selbstverlag, Budyšin [Bautzen] 1884–1886; 5. Auflage unter dem Titel Serbski zemjepisny słowničk [Sorbisches geographisches Wörterbuch]. Budyšin 1927; Neudruck: Domowina, Bautzen 1979.
- Awtorski kolektiw: Stawizny Serbow Zwjazki 1–4 Ludowe nakładnistwo Domowina Budyšin 1977
Žórła[wobdźěłać]
- ↑ Přir. přiwěšk zakonja w: Sächsisches Gesetz- und Verordnungsblatt, čisło 7/1999
- ↑ Amtsblatt für Brandenburg, 19. lětnik, čisło 19 dnja 14. meje 2008, s. 1234–1236
- ↑ Jan Brankačk, Frido Mětšk: Stawizny Serbow. Zwjazk I: Wot spočatkow hač do lěta 1789. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1977, s. 18–22
tur_Latn szl_Latn slk_Latn swe_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn ces_Latn szl_Latn szl_Latn lmo_Latn sun_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn slk_Latn szl_Latn oci_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn szl_Latn szl_Latn deu_Latn slv_Latn szl_Latn