Miarkuja gynał, co sam u nôs ino gyburstaki sie fajruje, ale sóm take miana, kiere tyż ludzie majóm we srogij zocy; Barbórka, Jółzel, Zilwester abo tyn nasz czyrwcowy Jón. Nale, pokiel co, napoczynómy podle raje. Te sroge móndroki astrónómy wypokopiyli, co latoś już dwadziestego piyrszego czyrwiynia bół nôjdugszy dziyń i nôjkrótszô nocka we tym roku. A mie, tak prôwdóm, niy do pokój ta côłkô świyntojóńsko noc. Kaj cowiek niy kuknie, kaj cowiek niy zajzdrzi, tam łod pôruch lôt, ciyngiym mi jakiesik angyjbery tuplikujóm, co świyntojóńskô nocka jes ze dwadziestego trzecigo na dwadziesty szczwôrty czyrwiynia. Znacy sie dzisiej. Ale po jakiymu, jô sie pytóm ? Przeca świyntego Jóna jes we dwadziestego szczwôrtego (do kupy ze Wilymym i Ymilkóm), a niy dziyń przodzij. Eźli tyż, moje roztomiłe ludkowie, ftosik fajruje Zilwestra już ze trzidziestego grudnia na trzidziestego piyrszego? Niy. Zawdy Zilwestra jes, tak jak we kalyndôrzu, ze trzidziestego piyrszego grudnia na piyrszego stycznia. Nó, tóż po jakiymu świyntojóńskô nocka mô być inakszij ?
„O jakżeś cudna, świętojańska nocy!
Bądź ty cierpiącym duszom na pomocy!
Może szczęśliwy jaki po twym mroku
I kwiat paproci, niewidziany oku,
Co gdzieś po nocy zaklęty tam kwitnie,
Znajdzie nareszcie i w szczęściu oświtnie!”
Świyntojóńskô noc. Tak ło nij pisôł jesce we dziewiytnôstym wiyku Wincynty Pol. Kajniykaj, ale to pierónym dôwno, mianowali jóm sobótkóm. A łod kany sie te miano wziyno? Anó, łod takigo jednygo biskupa poznańskigo, kiery we XIV wiyku zakôzôł nocnygo tańcowaniô we kôżde przedświóntyczne wilije, we soboty i we wilije inkszych latowych fajerów; skorzij świynta Jana Krzciciela lebo Piotra i Pawła. I, jak pisôł Zygmunt Gloger, na isto nôjlepszyjszô musiała pewnikiym być sobótka skorzij Zielonych Świóntek. Przipómna, co Zielóne Świóntki byli latoś we dziewiytnôstego môja. Bół ci to jesce pogóński zwyk ta sobótka, kierô fajrowali zawdy na łodwieczerz w sobota skorzij jednego ze tych latowych świónt. Całbrowanie, planetowanie, pokłôdanie, tajymne cechy – tego wszyjskigo idzie sie spodziywać we ta świyntojóńskô nocka. Jes to przeca zacałbrowanô nocka fajrowanô już łod starego piyrwyj, łod Słówianów, jesce jako świynto wody i łognia. Nôjważniyjsze to bóło faklowanie łognia i tónkanie go we wodzie. Nale bóła tyż ta sobótka świyntym przónio i płódności. Kapelónki niyrółz festelnie sie na ludzi gorszyli skuli tańcowaniô, śpiywaniô zbereźnych śpiywek, zôlycek miyndzy modziokami i inkszych roztomajtych zabobónów i powiarków. Mianowali ci ta sobótka tyż niyftorzy kupalnockóm, a wywiyść ci jóm idzie łod nocy Kupały, znacy łod świyntego Jóna Krzciciela.
Ta kupalnocka lebo świyntojóńskô noc skuplowanô bóła ze napoczniyńciym lata. Dziołchy i chopcy planytowali ze łognia i wody, co tyż łónym ci sie latoś trefi. Te wszyjskie łobrzyndy napoczynali sie łod łozfaklowaniô, łozżyganiô łognia nad rzykóm abo na jakisik górce. Musiała to być jedna srogô blandera abo pôra myńszych fojerek. Skôkało sie bez tyn łogiyń we wiónkach splycónych ze roztomajtygo ziylô: ze bylicy, rosiczki, zelwije, pańskich wszy, dziywanny, ruty i świyntojóńskigo ziyla (diosecke ziyla). A juzaś strzigi, heksy, chabernice, nocnice, płanetniki, utopce zawachowali sie zawdy kajsik kole wody na tych wszyjskich, kierzi kcieli sie łoszpluchtać we rybniku, we stôwie skorzij tego świyntego Jóna. I tyż wszyjske sznupali po lesie, coby znôjść tyn kwiôtek maszedrónu, papróci. Bezmać to ino tyn kwiôtek napoczyno kwiść ło dwanostyj w nocy i to ino we ta jedna noc. Te, kiere tyn kwiôtek już uwidzieli, już drapli (a niy jes jich wiela) gôdajóm, co jes łón maluśki i modrawy. Znôjść tyn kwiôtek niy ma tak blank ajnfach i poradzi to ino cowiek śmiôły i nôrymny. Tyn, fto go znôjdzie bydzie festelnie szczysny; dowo tyn kwiôtek na isto mocka pijyndzy i wszyjskigo nôjlepszyjszego. Mało fto go do terôzka znod, ale kiej sie już cowiek do tego lasa wybiere (nôjlepszij ze jakomsik jesce frelóm), mô tak by tak mocka uciechy a i niyjedna samotnô niy poradzi sie aże do łostatka marca już na bezrok spamiyntać. Nalech, ło tym już sam kiejsik łozprawiôł i niy byda tuplowanie tego eklerowôł. Styknie chocia pôra astków tyj paprótki wstyknóńć do kabzy abo do briftasi i tyż to możno na côłki rok styknie.Ta jedna jedzinô nocka we roku (chocia nôjkrótszô) jes tyż ci na isto nôjgryfniyjszô.
Wiycie, kiejsik ci już braciki Jakub i Wilym Grimm napisali takô gryfnô bôjka ło Jasiu i Małgosi, tela, co to przodzij niy bóła ci to na isto bôjka dlô dziecek, ino powiadaczka dlô starych knakrów ło modziokach, kiere wytargali do lasa, coby tam ździebko ze szpasym pobuksować, pozolycić i blank jim niy bóło skoro do sznupaniô za tym jednyn papróciannym kwiôtkiym i za tym, co już tak gryfnie kiejsik dôwno napisôł Jón ze Czarnolasa we tyj jego wywołanyj „Pieśni świętojańskiej o Sobótce” :
„Tę nadzieję mam o tobie,
Że mię też masz za co sobie:
Ani wzgardzisz chucią moją
Ale mi ją oddasz swoją.”
Bo tyż tyn Hanys i ta jego Margot na isto mieli co inkszego we palicy a niy tyn modrawy kwiôtek. Niyskorzij dziepiyro dociepli ta côłko heksa, kiero łónych tam kciała upaść i wećkać w tyj chałupce ze kyjksów na gryfnô wieczerzô. I tak tyż do powiarek wlazły te wiónki, kiere dziołchy ciepali na woda, a jô tam niy za tela wiyrza, co ino szło ło kwiôtkowane wiónki. Ze tóm świyntojóńskóm nockóm skuplowanô jes tyż jedna gyszichta. Nó, możno niy gyszichta a isto prôwda. Miôłech kiejsik kamrata, kiery miôł rôd wszyjskie boske stworzyni a nôjbarzij swojigo psa Azora. Jô to ci sie psów festelnie strachôł i beztóż kiejsik, kiej deptali my do kupy na szpacyr (do kupy ze kamratym i tym jejigo Azorym) pytóm sie go tak opaternie:
– Suchej ino Francek, a po jakiymu ty ciyngiym łamzisz ze tym krojcóngiym, ze tym psiokiym ?
– Anó, Ojgyn, bo to jes mój nôjlepszyjszy przociel, jô sie zawdy moga na niygo spuścić.
– Niy gôdej, a kiej ?
– Zawdy !
Nic żech już niy pedzioł i deptómy dalszij. A iże to bół festin we tym naszym panaziyntkowym Parku Kultury i Wypoczynku we Chorzowie, i to ci trefiyło gynał we ta świyntojóńsko nocka, tóż fajrowalichmy bez côłkô noc, jak ci to ino karlusy poradzóm. Ło szaroku, możno kajsik kole pióntyj (bo już po jasnoku), łocuciółech ci sie na trôwniolu kole dôwniyjszyj „Wyspy” a juzaś blank kole mie legnół ci bół Franc. Pomaluśku, opaternie łotwiyrô ci łón nôjprzodzij jedyn ślyp, za kwilka drugi, mele tak lynzykiym naobkoło, nó, idzie sie kapnóńć, iże mô kacynjamer jak sto diosków. Kiej sie mu ino udało palica letko szpryngnóńć na wiyrch ze tyj trôwy napocznół wołać:
– Azor, chr… Azor… chr, ło sto diosków, Azor … chr… idziesz sam ku mie, ty bezkurcyjo diosecko!
Pôra razy tak na tego swojigo psioka wrzescôł, aże tyn yntlich przikwanckôł sie ku niymu. Francek pomacôł go po karku, możno kciôł łobadać eźli to na isto jes jejigo psiok… i kiej już zmiarkowôł, co to na isto jego kónda, chyciół go za łeb i ze côłkiyj siyły chuchnół mu we ta jego sznupa…
– Azor, szukej, szukej, Azor, sznupej, sznupej….
Świyntojóńskô nocka….
Miarkuja gynał, co sam u nôs ino gyburstaki sie fajruje, ale sóm take miana, kiere tyż ludzie majóm we srogij zocy; Barbórka, Jółzel, Zilwester abo tyn nasz czyrwcowy Jón. Nale, pokiel co, napoczynómy podle raje. Te sroge móndroki astrónómy wypokopiyli, co latoś już dwadziestego piyrszego czyrwiynia bół nôjdugszy dziyń i nôjkrótszô nocka we tym roku. A mie, tak prôwdóm, niy do pokój ta côłkô świyntojóńsko noc. Kaj cowiek niy kuknie, kaj cowiek niy zajzdrzi, tam łod pôruch lôt, ciyngiym mi jakiesik angyjbery tuplikujóm, co świyntojóńskô nocka jes ze dwadziestego trzecigo na dwadziesty szczwôrty czyrwiynia. Znacy sie dzisiej. Ale po jakiymu, jô sie pytóm ? Przeca świyntego Jóna jes we dwadziestego szczwôrtego (do kupy ze Wilymym i Ymilkóm), a niy dziyń przodzij. Eźli tyż, moje roztomiłe ludkowie, ftosik fajruje Zilwestra już ze trzidziestego grudnia na trzidziestego piyrszego? Niy. Zawdy Zilwestra jes, tak jak we kalyndôrzu, ze trzidziestego piyrszego grudnia na piyrszego stycznia. Nó, tóż po jakiymu świyntojóńskô nocka mô być inakszij ?
szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn mri_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn