Esperanto
Esperanto jo planowa rěc. Wózjawił jo ju wócny gójc dr. Ludwik Zamenhof w lěśe 1887. Wón kśěšo z teju rěcu dorozměśe mjazy narodami wólažcowaś. Esperanto jo nejwuspěšnjejšy taki projekt a ma powědarjow w nejwěcej stronach swěta. Europske strony su reprezentěrowali wjelgin pśez měru. Licba tych Esperanto wužywajucych jo w pśirownanju z drugimi mjazynarodnje wužywanymi rěcami, n. pś. engelsku abo špańsku, wjelgin małka.
[wobźěłaś] Wužywanje
Esperanto se we wjele krajach wužywa, mjaz drugim w Nimskej južo wót wěcej ako 100 lět.
Rěcnicy se na drogowanjach a zarědowanjach zmakaju, wužywaju Esperanto w městnych kupkach a w interneśe, maju listowe pśijaśelstwa, cytaju literaturu w Esperanśe, pósłuchaju esperantsku muziku a wužywaju Esperanto we wjele žywjeńskich wobłukach. Wótergi Esperanto funkcioněrujo ako swójźbnu rěc. Teke eksistěruju radijowe wusćełanja w toś tej rěcy. Ale teke podkasty južo eksistěruju.
[wobźěłaś] Alfabet
Esperanto wužywa łatyński alfabet z někotarymi diakritiskimi pismikami: a, b, c, ĉ, d, e, f, g, ĝ, h, ĥ, i, j, ĵ, k, l, m, n, o, p, r, s, ŝ, t, u, ŭ, v, z. Pismiki q, x, y njeeksistěruju w pšawych esperantskich słowach. Alfabet jo fonematiski.
[wobźěłaś] Gramatika
W Esperanśe ma kužda słowna družyna swóje wósebne kóńcowki, pó kótarychž móžoš słownu družynu jasnje spóznaś. Substantiwy a adjektiwy maju dwa pada, nominatiw (-) a akuzatiw (-n), ale teke dwě gramatiskej cysle, singular (-) a plural (-j). Pluralowy akuzatiw kóńcy se na -jn, znamješko plurala toś pśed tym akuzatiwa stoj. Na pśikład Paŭlo havas malsuprasorabajn librojn. "Pawoł ma dolnoserbske knigły."
Lokalne adwerby mógu akuzatiwny n měś, gaž směr zwuraznjaju, na pś. tie "tam, tamle" - tien "tam".
Z werba danci "rejowaś" móžo substantiw nastaś danco "reja", adjektiw danca "rejowański" a adwerb dance "rejowański", ale teke z substantiwa martelo "klapac" móžo nastaś werb marteli "klapaś z klapacom", adjektiw martela "klapacowy" a adwerb martele "z klapacom".
[wobźěłaś] Někotare spisowaśele
Južo w lěśe 1887 su zachopili někotare spisowaśele knigły w rěcy Esperanto spisowaś abo literaturu z drugich rěcow pśełožowaś.
- Claude Piron (*1931-†2008)
- Feliks Zamenhof (bratš załožarja toś teje rěcy) (*1868-†1933)
- Ludwig Lazarus Zamenhof (*1859-†1917)
- Marjorie Boulton (*1924)
- William Auld (*1924-†2006)
- Rikardo Ŝulco (*1906-†1997)
- Trevor Steele (*1940)
[wobźěłaś] Eksterne wótkaze
- Portal wó esperanśe na lernu.net (górnoserbski)
Mjazynarodowe pomocne rěcy
Basic English • Esperanto • Ido • Interlingua • Interlingue-Occidental • Lojban • Novial • Volapük
Logiske a filozofiske rěcy
láadan • loglan • lojban • ro • Toki Pona
Rěcy fiktiwnych swětow a luźi
Rěcy Srjejźozemje • Pódpołnocnosłowjańske rěcy
aurebesh • brithenig • enochianska • klingonšćina • nadsat • nowomowa • simska • Starsza Mowa • wenedyk • wysokoislandšćina
Rěcne gry
damin • louchébem • swinska łatyńska • verlan • socceranto
epo_Latn szl_Latn run_Latn szl_Latn szl_Latn lim_Latn szl_Latn twi_Latn szl_Latn ces_Latn szl_Latn twi_Latn szl_Latn ltz_Latn szl_Latn srd_Latn epo_Latn eng_Latn epo_Latn zho_Hans run_Latn ast_Latn pol_Latn epo_Latn szl_Latn uzn_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn ltz_Latn