Łostatnio mockach pisôł (gôdôł) ło naszym srogim Chorzowioku, ło Karliku ze Kocyndra, ło Stanisławie Ligoniu. To bół festelnie wercity chop, wicman i kocynder i … dziôłôcz społyczny côłkim pyskiym. Ale niy ino Łón sam sie szykowniście zapisôł we haszyj historyji. Jedyn mój kamrat przeciepnół mi, coch blank przepómniôł ło inkszym ślónskim wicmanie, wigyjcu i szpasowniku (mianowanym drugda Tilym Sowizdrzôłym), ło tyskim grofie – ło Waldemarze Niestroju mianowanym Waldemannym.
Tak dyć żysz drugim takim, ło kierym werci sie sam ździebko połozprawiać jes, a tak po prôwdzie to bół – tyski grof mianowany Til Sowizdrzôł abo inakszij Dyl Ojlynszpigel. Wysznupołech we jednym naszym ślónskim cajtóngu (a tak na isto spomóg mie mój miymiecki kamrat Peter K. Sczepanek) mocka takich gryfnistych gyszichtów ło tym chopie i możno terôzki deczko byda ło Niym gôwyndziół. Bo miarkujecie przecamć, co my Ślónzôki byli zawdy miyndzy kładzidłym a nakowóm. I ino nasz ślónski śmiych, dobrô launa bóła, nasze wice i szpasy byli łodpowiydzióm na procne losy tyj dziydziny, a tyn szpas i humór nigdy niy łopuszczôł tyż tego Dyla Ojlynszpigla.
Mianowôł sie łón Waldemar Niestrój tela, co powszychnie mianowali ci go Waldemannym. Urodziół sie we Leśnicy (Leschnitz) kole Anabergu we takij zabranyj miyszczańskij familiji i jako jedyn ze mało ftorych Ślónzôków, kierzy sie urodziyli na łostaku dziewiytnôstygo wieka, napocznół sztudiyrować prawo, i to niy bele kaj, ino we cysôrsko-królywskim Wiedniu. Nó ja, Wiydyń słynół ze mocki kafyjów, szynków, kaczmów i restaurantów, ftorych bół Łón czynstym byzuchantym. Możno tyż i skuli tego do łostatka sztudiyrowaniô niy dotwôł.
I jô mu sie tam blank niy dziwuja. Bo znôł pewnikiym i taki kafyj „Café Schrangl”, ftory bół we małym budónku (za blank starego piyrwyj rajn tam niy mógli wlazować samotne baby, to możno i Waldemann mało kej tam wlazowôł) na Tiefer Graben blank ci poblisku Dreifaltigkeitssäule, srogij kolónny, kierô ustôwiyli dlô upamiyntniyniô srogij i łoszkliwyj zarazy we Wiydniu. A szło ci tam, we tym ichniyjszym „menu” nôjść moc roztomajtych maszkytów: tortynsztikle Indianerkrapfen, Strudel mit Röster, Keisermelange (czôrny kafyj ze żółtkym i kapeckóm kóniaku), „gebackene Mäuse” (pieczóne myszy – ja, ja tak sie to mianowało), Bischofsbrot (take nasze zozworki), Krampus (figórka dziobołka wypiykanego z ciôsta chlybowygo), Keiserschmarren (szpliterki ze kyjzóm), Doboschnitten (tyż maszkytne szpliterki tela, co polywane karmylym), nó i wina: Grüner Veltliner abo tyż jesce Blauer Zweigelt. Nó i musiôł być ku tymu kafyj „Kapuziner”, ku ftórymu dowali tyż jesce zawdy glaska abo zbónuszek zimnyj wody. A możno tyż wlazowôł ci Łón do szumnyj „Grand Café” we dziylnicy Alsergrund, kiej móg deptać ło rozwidnioku, letko jesce bamóntny na nôjważniyjszy we Wiydniu smuntôrz Zentralfriedhof, kaj sóm pochowane take ludzie jak: Johannes Brahms i Franz Schubert, szałszpiler Curt Jürgens, Eduard, Josef i jesce łoba (Johann-łojciec i Johann-synek) Straussy. Pewnikym ale móg tyż słyszeć taki fal, kiery przitrefiół sie we hotylu „Sacher” na Augustinerstrasse. Bół to nôjbarzij sztramski hotyl we tym dôwniykszym Wiydniu. I rozczasu kuzin cysôrza, arcyksiónża Otto wylôz do hotylowygo antryju („westybulu”) i pokôzôł sie hormiji wiydyńskich mamzeli sagi jak turecki świynty ino ze deczkóm przi pôsku, i ku tymu we madziarskij czôpce ze fyjderpuszym na palicy. Jô tam gynał niy miarkuja ale móg tyn Waldemann nynać (pijyndzy przeaca miôł mocka) we cysôrsko-królywskim hotylu „Imperial” przi Kärtner Ring 16 (jak sie szło łod Schubertringu) a kaj ci na ścianach połno bóło malónków, łobrozów łolyjnych Habsburgów. A możno zahaltowôł we takim maluśkim hotylu (miana już niy bocza) blank kole Franz-Joseph Bahnhof i jak kôżdy cowiek, ftory przikwancko sie do Wiednia, miôł rôd wiydyński Prater ze jejigo srogóm góndlóm. Fijakrym abo droższkóm jechôł se łod Ringu (RingstraBe), łod kierego gróntowała sie, powstôwała szyrokô i na isto moc szumnô hulica ze roztomajtymi stawiynióma, dynkmalami, palastami, parkóma bez gryfnisto AusstellungstraBe i StraBe des 1 Mai i Eduard-Lang-Weg na tyn możno nôjstarszyjszy na świycie rómelplac. Bo i tam jes ci sporze bóło roztomajtych kafyjów, szynków, kaczmów i cego tam jesce. Piyrszô gospoda wystawiyli tam już we 1603 roku. Zatym postawiyli ci tam roztomajte ku tymu szpasowne tyjatry, kabaryty i kaspertyjatry. Łod takigo jednygo markotnygo błôzna Hanswursta wziyno sie miano rómelplacu – „Wustelprater”.
Wiela tyż musiôł ło tym wigyjcu słyszeć, bo sóm przeca bół kocyndrym côłkim pyskiym. Niy móg tyż łobcyrklować, łóminóńć Grinzingu (to jes po dródze na Kahlenberg, ło czym jô już sam berôł). Kiejsik to bóła tako maluśko dziydzina, ftóryj czyść prziniysło blank mode wino (Hauriger). I jô tyż miôł festelnie rôd te knajpecki na Grinzingu, a wielach jô tam tego modego wina wysłepôł, niy byda sie sam asiół. Prôwdziwo „winiarnia”, wajnsztuba to Łón tyż pewnikiym poradziół zmiarkować, bo idzie jóm łozpoznać, poboczyć po tym, iże nad dźwiyrzami zawiyszónô, przidziyrganô jes asta sośnicy i tabulka ze takim ci napisym: „Ausg’steckt” („łozewrzite) i ino tam podôwo sie richticzne wino wiydyńskie włôsnyj roboty. Te słówecko „heurigen” jes tyż ku tymu mianym modego wiyna, nôjnowszyjszygo rocznika słepanego zawdy (już ci tyż za czasów wiydyńskij gyszichty Waldemanna) we srogi fajer 11 listopada. Coby już za tela ło tym niy berać i pypcia, smacyska niy robić, rzykna ino jesce, co niyważne cy to Weißburgunder, Blauer Zweigelt abo Riesling – wiydyńskie wiyno jes zawdy galantne, i – jak to móndroki gôdajóm – nôjlepszij pornóńć, popróbować je tam, skany łóne sie wandluje. Ino we Wiydniu! I musza wóm pedzieć, a ździebko sie na tym znóm, te wina mogóm konkurować z mozelskimi czy reńskimi winami. A już ichni Eiswein, to jes taki sóm dobry jak te wszyjskie kanadijske wina zbiyrane i presowane kiej sóm jesce zamróżóne.
Nó, i rzyknijcie mi ino, jak tyn tyski grôf (ło tym mianie deczko niyskorzij) miôł poradzić do łostatka sztudiyrować we tym Wiedniu? Nó, jak? Przeca niy szło!
Nôjprzodzij żół we zabranyj familiji we Tychach ale pierónym ci mu sie tam mierzło, a świat wôbiół uciechóma. Bół ci panoczek Niestroj świata liplingym. Ludzie we Tychach, kierzy go jesce boczóm łopisujóm ci go tak: strzydnio srogi, ło galantnyj fersie, deczko siwych, ufrizowanych wosach, sztramski we sia, wyglóndôł niy na miastowego chopa, a barzij na grofskigo synka, tym tuplym, iże sie sóm grofym mianowôł. Zawdy tyż bół galancie i szykownie łobleczóny. Nosiół sie Waldemann richtich po pańsku, gowa bez lato garniyrowôł frópowym chelmiskiym jak hamerikóński szałszpiler Clarc Gable, a bez zima łoblykôł hut prómp ze pariskich zalónów. Ku tymu łobuwôł se żółte sztible. Te szykowniste szczewiki i côłke jejigo prziłodziynie, to bół muster dlô tyski byamtrów, kierzy gawcyli na Waldemanna ze letkim łozbawiyniym ale sie starali brać przikłôd ze jejigo pańskigo byciô. Chnetki tyż stôł sie Waldemann lyjwym zalónowym, i to niy ino ajuści we Tychach, ale i we srogszych, moc szykowniyjszych miastach naobkoło, po łobiuch zajtach przebiygajóncyj za Mikołowym granicy. Gôdôł szykowniście po polskimu jak Żeromski, po miymiecki nikiej Tomasz Mann, a po francusku chnet gynał jak Ymil Zola. Móg ci tyż beztóż wkróncać sie bez problymu we nôjlepszyjszô kómpanijo i balówać za jeji pijóndze. Bo tyż ci jejigo familijô blank niyrada łóżyła na takigo ci „syna marnotrawnego”, utratnego karlusa, ftory poradziół sóm mocka przetyrmanić.
Nocne balandrówania szyndzioła Waldemanna łodgrowali sie zawdy we nôjszykowniyjszych katowskich restaurantach, kaczmach i szynkach. Problym ino bół ze wrôcaniym sie nazôd do dóm do Tychów. Nasz wigyjc bół dyć anó jedzinym monej cowiekiym, ftory miôł sóndowô szperã na jeżdżynie cugami. A wszyjsko to beztóż, co niy miôł ci łón zwyku lajstnóńć sie bileta, a co wtynczôs niy bóło tak ajnfach jak terôzki. Coby wlyjźć na bansztajg, trza bóło musowo mieć bilet. Ale tyn nasz kocynder nigdy takigo niy miôł, miôł atoli zawdy przi sia szykownistygo wilczura festelnie napolónego na szafnerów. Pies brónczôł, Waldemann go próbowôł uholkać, szafner sie dyrgotôł i zawdy ci jakimsik szczysnym cufalym pón i psiôk przeszwarcowali sie bez te wyjńście na tyn bansztajg.
Zatym juzaś rest łodgrowôł sie rajn we cugu, kaj tyn łoklany pasażyr na gapã gniywnym, łozjarganym głósym niy poradzóncym strôwić prociwu przezywôł na szafnera, kiery nagabowôł go ło bilet, iże chnetki bydzie wyciepniynty ze roboty za dociyrność ku dostójnikóm państwówym (za kierego Waldemann miôł rôd sie podôwać). Pôrã razy tyn kósztik mu sie udôł, yntlich jednakowóż tyn ci łobciynżliwy pasażyr trefiôł do gyrichtu, kaj łorzykli dlô niygo festelnô szpera na korzystani ze usugów tamesznego PKP. Niy łoznaczo to dyć żysz, coby łón łodrzyknół sie po tym wszyjskim smyków do Katowic. Wrôcôł beztóż terôzki tamstela do Tychów roztomajtymi autokami. Sprzijaźliwych jich posiôdôczy poznowôł we katowskich kaczmach i herbergach. Rozczasu we nocy zamiyrzôł wrócić do chałpy a tu ci jak na łostuda żôdyn ze przigódnych kómpanów nie miôł automobilu. Waldemann wywóniôł wartko, iże przi sómsiydnim tiszu baluje dyrechtór ślónskigo ZOO. Napocznół tyż ci zarôzki głóśno łozprawiać spółbiysiadnikóm, iże mô we chałpie dwie rzôdke, jedzine we swojij zorcie małupice a skuli tego, co łón niy ma fachman abo ekszpert, rôd tónio je skali. Dyrechtór ZOO moc sie tym zainteresjyrówôł, ale chnetki tyż dowiedziôł sie, iże eźli kce kupić, sprawić se te afy, to musi sie uzdać zarôzki, bo łón, tyn nasz miglanc musi cugym blank ło rozwidnioku wycióngnóńć do Berlina. Dyrechtór uzdôł, wsiôd za lynkiyra swojij DKW (dekawki jak tyn autok mianowali) i tak jak stôli pojechali do kupy do Tychów. Tu ci bóło jednakowóż na isto sroge łoszydzynie dlô tego dyrechtóra, a to skuli tego, co tyn nasz wigyjc przedstawiół mu swoja siostra i mamulka prawiónc, co ło tych afach gôdôł we restaurancie.
Inkszym razym – a wszyjsko to sie dziôło we festelnie wtynczôs wywołanym restaurancie „Monopol” kole katowskigo gównygo banhowu – poznôł sie tyn nasz Waldi ze dyrechtóróma nôjważniyjszygo potyntata przemysłówygo, a jako iże powrót do Tychów juzaś stanowiół problym, dôł sóm do wymiarkowaniô skalynie jim pakytu akcjów tyskigo brówaru. Wrażyni sprawiôł take, iże te ci panoczki uwiyrzyli mu na słówo i wypuściyli sie w dróga, coby we gabinycie dyrechtóra ksiónżygo brówaru przisztymplować stanowiynie. Portiyr, kiej ino uwidziôł takô sztramsko limuzina, wpuściół zarôzki byzuchantów na teryn brówaru. Autok podjechôł ku dyrechtórskij wili. Waldemann wkludziół swojich kómpanów do gabinytu, dôł skôzać, co idzie wydać polecynia słóżbie i poszoł … spać do swojij chałpy. Kiej ino zjawiół sie richticzny dyrechtór, dugo ci niy poradziół spokopić, co tyż te chopy robióm we jejigo gabinycie.
Bali i kiej żôdnego niy udało sie wykminić na podwieziynie autokiym, a taki cufal przidarzół sie kajsik we 1937 r, wicman dôwôł se tyż rada. Do kupy ze jednym wywołanym katowskim dochtorym i niy mynij wziyntym alwokatym uzdali, co wypuszczóm sie na ausflug. Skuli tego, co żôdyn śnich niy miôł autoka, wigyjc Waldemann urzóndziół, iże zarôzki sie taki autok lajstnie, nôjlepszij mercydesa. Pokwanckali sie do nôjbliższyjszygo „autosalonu”. Trza przeca skorzij lajstniyńciô sie autoka taki maszina wypróbować. Chopy dugo smowiali sie eźli wykludzić sie do Krakowa abo możno do Tarnowskich Gór. Na łostatek stanóło jednakowóż na tym, iże pojadóm cuzamyn do Biylska. Jakóżby inakszij – bez Tychy. Kiej przejyżdżali gynał kole tyskigo brówaru, Waldemann dôł do wymiakowaniô, coby duldnóńć jake piwo na kacynjamer, co przijynte łostało ze srogim uważowaniym. Wlejźli tedyć do „Parkowyj”, ftorô bóła nałónczôs szykownistóm i sztramskóm biyrsztubóm. Stary ółber niy miôł żôdnych wóntpliwóści, iże za rechnóng zabuli ftosik inkszy, niźli stały bywalec, totyż ze rułóm filowôł kiej tyn Waldemann rzyknół, co musi pójńść do haźlika i jesce barzij, kiej blank ajnfach polekuśku weknół. Anwalter i dochtór niy dosik, co musieli zabulić za łobsztalowane piwo, to jesce ku tymu wrôcali nazôd do Katowic cugym. Szofer ze tego autozalónu niy miôł przeca nôjmyńszego ci zamiaru wiyź nazôd tych dioseckich „szwindlyrzy”.
Tyn nasz Waldi Niestroj – bogać tam – niy straciół swojij frechowności wrółz ze nastaniym we Tychach Trzecij Rzyszy. Rzecy wszyjske wtynczôs poradziyli po miymiecku, ale bół to lynzyk ajnfachowy, prolytarjacki. Łón ci juzaś gôdôł jynzykiym szałszpilerskim. Napocznół łozprawiać, iże ze wiydyńskich czasów znô ci sie akuratnie ze samiuśkim Adolfym – a prôwdóm, sztudiyrowôł we tym ci samym czasie, kiej Adolf tam malowôł swoji łobrôzki – i skróny tego łod piyrszych dnioszków wojny, forszlagowôł familijóm piyrszych zawiyranych we heresztach powstańców ślónskich, iże za szmiyrgelt powycióngô, wysmyko jich ze gestapo. I richtik, prowdóm dziynka łopowodze i frechowności, chocia tak po prôwdzie bez kónszachtów, rôz abo drugi mu sie to udało. I tyn Waldemann yntlich żół niy ino po pańsku, ale i miôł mocka ku tymu pijyndzy.
Ciynżke czasy prziszli na niygo wrółz ze wydaniym zarzóndzyniô, iże wszyjske łobywatele Miymiec muszóm kajsik robić. Waldemann uznôł, co śnim sie to niy kupluje – grofy przecamć robotóm sie niy gańbióm. Tyski birgemajster, miyniół jednakowóż blank inakszij i kôzôł szucmanóm przismycyć miyszkańca, coby łosobiście wrynczyć mu nakaz roboty. Waldemann łodpolół gryfnym szriftym do kancylaryji Führera, we ftorym zapewniôł Adolfa, iże eźli mô wiyncyj takich jak tyski birgemajstrów, wojna na zicher przegrô. Terôzki po czasie gynał idzie ujzdrzić, iże takich birgemajstrów, jak tyn ze Tychów musiało być mocka. Hitlerowskô kancylaryjô przikozała we łodpedzyniu, niy Waldmannowi, ale samtyjszymu łoddziałowi NSDAP, coby sie gynał przijzdrzôł Waldmannowi. Chnetki tyż we Tychach powziyntô rozsóndek, decyzjô coby izolyrówać tego ci naparciucha łod społyczyństwa. To, jak miarkujecie, bół rozsóndek – ino … Auschwitz. I tukej życiowô cesta naszygo kocyndra miała swój fajrant. I to gibcij niźli inkszych heresztantów tego srogigo lagru śmiyrci.
Niy miarkuja eźli Waldi Niestroj trefiół sie we tym lagrze ze mojim Fatrym Jorgym (wiela mi mój Tatulek łozprawioł ło tym Auschwitz, ale ło tym chopie jakosik niy bocza) alech kajsik wysznupôł, co tyn nasz tyski grôf do łostatka niy straciół kurażu, niy zapodziôł swojij grofskij frechowności. Nałónczôs takigo ci lagrowego apylu, ichniego ferlyjzóngu zrobiół festelnô haja, breweryjô samymu Rudolfowi Hössowi. Twiyrdziół, iże to jes srogachne i fółglowate szajsniyńcie sie, i kiej kómandant niy kce, coby go przekludziyli na wschódni frónt, mô go na doczkaniu skuplować ze kancelaryjóm Rzeszy. Takij tyż ci frechowności i soróństwa we tym lagrze żôdyn sie ani niy spodziôł. Szef lagrowego kómanda przerażóny, skamiyniały richtik zaglingôł do Berlina. Żôdyn tak po prôwdzie niy miarkowôł, co łón usłyszôł we suchowce, pewnikiym jednakowóż niy bóło to nic do śmiychu. A Waldemanna, Waldemara Niestroja chnetki zatrzaśli i jes ci terôzki jednóm ze milijónów łofiarów Auschwitzu. Bóło to jakosik bez lato 1943 roka a miôł ci łón wtynczôs szejśćdziesiónt jedyn lôt. Mój Tatulek wylôz łostatnigo siyrpnia 43 roku, ale to już jes blank inkszô bôjka i niy plac i czas na to, coby jóm terôzki spóminać.
Jejigo styl życiô i usmolóno śmiyrć przyjńszli do lokalnyj legyndy. Tameszne, tyske Starki i Mamulki jesce wiela, wiela lôt po tyj łoszkliwyj drugij wojnie łosprawiali ło tym tyskim grôfie, ło tym Tilu Ojlynszpiglu (Dylu Sowizdrzale) i sztrofowali swojich synków i wnuków, kiej ci łóni piyrszy rółz we życiu przikwanckali sie ze jakigosik tam chacharstwa i nocnych smyków:
– Ja, ja żyj tak jak Waldemann, to i fajrant, szlus bydziesz miôł gynał jak tyn tyski grôf.
Nó ja, bół to na isto richticzny Ślónzôk, nasz chop ze kwi a kostyrów. A mie sie sam terôzki skuplowała ze tym wszyjski takô moja filozofijô życiowô, kiero idzie rzóńdzić jak to byda robiół podle raje:
Cowiek ze zygôrkym w gracy znô pojyńcie czasu … ale cowiek ze dwiuma zygôrkóma, nigdy niy ma tego pewny!
Niy filuj tam, kaj żeś sie łobalół, kuknij tam, kajś sie kiołzdnół!
Zaziyrej na życie zawdy bez przôdniô szyba, a niy bez zdrzadełko wstyczne !
Ludzie mogóm wóntpić w to, co gôdôsz, ale uwiyrzóm w to, co zrobisz.
Bydź miyły dlô ludzi, kiej kletrujesz sie po żdżeblach twojij karijyry, bo moge być ci jich potrza przi ślazowaniu!
Nigdy cowieku sie niy sprawuj (niy tumacz) … twojim kamratóm blank tego niy potrza, a twoje wrogi tak by tak ci niy uwiyrzóm!
Kiej już na zicher szukôsz pomsty, wyradlij dwa … groby! Jedyn dlô CIA!
Łopowoga, to niy brak strachu, to kónszt zachowania sie we jejigo łóbliczu.
Miyj stôrani ło swój wzróst i to bez zglyndu na to, jak srogi bół twój łojciec!
Eźli idzie sam do tego cosik dociepnóńć? Pewnikiym niy, ale kôżdy zółwizół mô swoji móndre myśli a robi, choby bół blank gupi.
Ja, ja! To wszyjsko, coch skorzij gôwyndziół, terôzki mi sie gynał kupluje ze tymi naplómpanymi luftym szpic paradami, łozkokocónymi fajerami skuli fajrantu Drugij Wojny Światowyj, kaj kôżdy – jak tu już piyrwyj bóło we „Weselu” Stanisłwa Wyspiańskigo – dziôłô poduk słówecek Radczyni:
„Wyście sobie, a my sobie,
Każden sobie rzepkę skrobie.”
Niy wiym eźliście dali pozór, iże jó jesce nic niy pedziôł ło dzisiyjszym dniu, ło tyj rocznicy wyzwolyniô. Bo jô jes blank gupi, i taki możno kipna. Bez côłkie śtyrdziyścipôrã lôt fajrowali my wyzwolynie dziewióntego môja, kiej i nasz wojôk – a móm tyn łobrôzek ciyngiym przed ślypióma – wtykôł ta naszô fana na Reichstagu we Berlinie. Terôzki, kiej my sie już fest łapli nogawicy Srogigo Brata Amerikóna, chyciyli sie go jak krowa trółwy, fajrujymy dziyń skorzij. Tela, co te nasze dôwniyjsze „alijanty” zółwizół naszych niy napytajóm – jak kôżdego roka – na żôdne ichnie fajrowanie, na jejich szumne „obchody zwiyciynstwa na faszyzmym”.
Nó ale, niy ma co wynokwiać, niy ma co jamrować, bo to jes ganc egal, blank jedno cy łósmego, eli dziewióntego ta diosecko wojna miała swój fajrant, bół szlus ze praniym sie modych ludzi we roztomajtych mundórach (wszyjskich armiji). A i żôdyn cowiek sam u nôs niy spodziôłby sie, iże za bez szejśćdzisiónt lôt bydymy we Polsce jargać sie i przekróncać côłko naszô historyjô.
Waldeman, tyski grod….
Łostatnio mockach pisôł (gôdôł) ło naszym srogim Chorzowioku, ło Karliku ze Kocyndra, ło Stanisławie Ligoniu. To bół festelnie wercity chop, wicman i kocynder i … dziôłôcz społyczny côłkim pyskiym. Ale niy ino Łón sam sie szykowniście zapisôł we haszyj historyji. Jedyn mój kamrat przeciepnół mi, coch blank przepómniôł ło inkszym ślónskim wicmanie, wigyjcu i szpasowniku (mianowanym drugda Tilym Sowizdrzôłym), ło tyskim grofie – ło Waldemarze Niestroju mianowanym Waldemannym.
szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn