Jes ci gryfnô powiarka (tela co niy po naszymu):
„Gdy święty Jan łąkękosi, byle baba deszcz uprosi”.
Pewnikiym miarkujecie, co dzisiôj bydzie ło świyntym Jónie.Po niydzieli, we strzoda napocznie sie nô juzaś lato. Jakie łóne bydzie, niyidzie terôzki pedzieć. Nó ale sie napocznie i szlus. A kiej świynty Jón, tosobótki i noc świyntojóńskô we kieryj wszyjsko sie moge przidarzić, wszyjskojes myjglich, i wszyjskie – dôwnij, dôwnij – na to niy poradziyli sie doczkać.
Już we szesnôstym wiyku jedyn istny, kiery sie mianowôłMarcin z Urzędowa szkryflôł bół cosik takigo (jô to po naszymu rzykna): „U nôswe wilijô świyntygo Jóna niywiasty fojery polyli, tańcowli, śpiywali, dziobła wzocy i we rzykaniu mieli”. I polyli srogie fojery bez kiere niyskorzij modziôkiskôkali, bo wszyjskie na isto wierzyli, co po takim skôkaniu bez łogiyń i potańcowaniu nic, ale to nic niyszczysnego aże na bezrok do świyntego Jónaprzidarzić sie niy moge. I jesce jedne. Bez ta fojera nôjlepszij bóło fukać,skôkać pôrami. Tako pôra, kiej już przekopyrtła bez ta sobótka, bez ta blanderamógła sie niyskorzij na côłkô noc stracić we lesie abo we stodole. Miarkujecieło czym jô gôdôm, pra? Nó, i ciepali na rzyka (niy do jakigosik rybnioka)wiónki ze świyntym łogniym, coby tyn łogiyń poszoł aże do morza podle powiarki:we świynty Jónek ciypnym na wodã wiónek.
Ta nôjkrótszô noc, łod starego piyrwyj, łod zawdy, jescepokiel Jón Krzciciej sie niy uplóncnół, bóła na iste dziwoczno, pôłnô uciechy,muzyki, tańcowaniô, chichraniô, szpasu i …zbereźnictwa. Kiej ci już wszandyprzikludziyło sie krześcijaństwo, kapelónki zwekslowali te ludowe świynto zeJónym Krzcicielym, coby jakosik zaszperować te pogańske chacharstwo i – jak tomóndroki gôdajóm – „zeksualnygo rozpasania”. I chocia zwekslowali patróna,wiela tam sie niy zmiyniyło. Modziôki dalszij bajstlowali uciechy i balangi„biesóm nôjmilyjsze, a Pónbóczkowi łobmierzłe, yjklich”. Gryfnie to napisôl takimóndrok-poyta, kiery sie pisôł Kasper Twardowski:
„Wszyscy na rozpustjako wyuzdani
Idą bylicą wpołyprzepasani.
Świerkowe drzewazapalone trzeszczą,
Dudy z bąkami jako cozłego wrzeszczą;
Dziewki muzyce poszelągu dali,
Ażeby skoczniej wbęben przybijali.
Włodarz jako wódzprzed wszystkimi chodzi,
On sam przodkuje, onsam rej zawodzi.
Za nim jak pszczołydrużyna się roi,
A na murawie beczkapiwa stoi.
Co który umie każdypokazuje,
Ten skacze wierzchem,płomienie strychuje,
Ów pożar pali, drudzyhuczą, skaczą,
Aż ich dzień zdybie,to wżdy się obaczą.”
Napoczynali sie tyż roztomajte wróżby. Tela, co jô dzisiôjniy byda tego spóminôł a ino byda rzóndziół ło roztomajtych czarach,czarownicach i heksach sknółtlowanych ze tymi prziwykóma. Tak ci to już łod zawdyboło, iże wszyjsko co cowiek niy poradziół spokopić, co niy poradziół sie gynałwytuplikować, choróbska, umiyranie, gradobicie, ulichy lebo łogiyń łod rzgmotu,kiery ci na isto poradziół i côłkô dziedzina zgorać, ściepowôł to na roztomajteczary i czarownice, heksy. Nó ale, tyż te czary mieli cowieka hilfować łodezłygo, łod wszyjskigo co niyszczysne. A heksy, nikiej heksy. Tyż już łod dôwiyndôwna furgali w lufcie na mietłach, na hercówach, na niyckach na wszyjskiegóry, kiere byli glacate, znacy łyse. I cy to bydzie Monte Calwo, Chaumont,Kahlenberg lebo naszo Łysô Góra, wszandy tam te heksy wyrobiali do kupy zdziobłami breweryje i ludziskomna paskuda, na łostuda, i hilfowali sie słóweckami: „Płot niy płot, wiyś niywiyś, ty nôs diosku niyś”. Fto bół móndrok, opaterny to suchôł tego Marcina zUrzędowa, kiery na sóm łostatek szesnôstego wiyka rzóndziół, co chabiny, astyze sztachloków do kupy ze liścióma powtykane bele kaj we łoknach, we dźwiyrzachczary i jakiesik inksze gusła łodegnajóm.
Nale, mómy chnet, za pôrã dni ta świyntojóńskô noc inapocznie sie te lato. Napocznie sie wtynczôs, kiej ci jes nôjdugszy dziyń inôjkrótszo noc. Bez ta noc za dôwnego piyrwyj wszyske frele, dziołchy i samotneciepały wiónki na woda kaj bóła jako rzyka, a kaj niy – to ciepały bele kaj natrowniol. Terôzki tyż poradzóm stracić te wiónki i to niy ino we ta jedna noc(nó, i niy ino samotne). Niyftore to sie dziepiyro we marcu na bezrokspamiyntajóm po basisku tak wele „Zwiastowanio Pańskigo”. Nó, możno króm tychdziołchów, kiere sie za takigo zawalaca – z kierym wiónek straciyli – wydajóm.A i niyskorzij dyciś możno być i tak nikiej u Zefla łod Gerliszki.
– Wiysz Marijko, we śniku zdało mi sie, iżech kipnół – padoZefel do swojij staryj.
– Niy godej, tocieś cheba zarôzki dostôł sie do piekła, niy?
– A dyć niy Marijko. Bo jak mie ino świynty Pyjter łoboczółto zarôzki wzión mie peramt, pod paża i pedziôł:
– Ty Zefel pójńdziesz do nieba, bo jô znóm twoja starô !!!
Nó ale, fto tam jesce boczy ło tyj świyntojóńskij nocy, łowiónkach i ło skôkaniu bez fojera ?
szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn ces_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn