Arthur Laisis
Za čas mojich studijow w ródnej Francoskej a we wukraju (započinam doktorske dźěło wo słowjanskej a baltiskej historiskej rěčewědźe pisać) njesłyšach hišće nihdy wo Serbach a serbšćinje. Krótki wopyt w Budyšinje po puću do Litawskeje w nalěću je moju wćipnosć zbudźił: wosebje je wulka narěčna mnohotnosć serbšćiny porno přestrjeni Łužicy a ličbje rěčnikow mój zajim zbudźiła. Do toho njejsym so jara z wohroženymi rěčemi mjeńšinow a małych narodnosćow zaběrał, a to je wězo tež moju motiwaciju skrućiło, so ze serbšćinu zaběrać. Sam pochadźam z wuchodneje Bretanje, kotrejež regionalna identita so hižo zdawna bjez kóždeho poćaha k bretonšćinje twori. Po cyłej Łužicy pak je rěč mjenje bóle hišće žiwa.
W lěću sym so potajkim chcył do Łužicy wróćić, zo bych serbšćinu wuknył. Z jednej koleginu, tež slawistku z Parisa, smój so zapisałoj na dwutydźenski Lětni kurs za serbsku rěč a kulturu Budyskeho Serbskeho instituta (8.–22. julija) pod wjednistwom Fabiana Kaulfürsta, z nóclěhom w internaće Serbskeho gymnazija. Dokelž Serbski institut lětsa njeje móhł kurs za delnjoserbšćinu poskićić, smój hnydom po tym dale do Choćebuza jěłoj, hdźež je naju wočakował Serbski rěcny kompaktny kurs (23.–30. julija) Šule za dolnoserbsku rěc a kulturu w nošerstwje města Choćebuz, pod nawodom knjenje Marije Elikowskeje-Winkleroweje. Hišće do započatka kursow sym přečitał přehlad serbskeje gramatiki Geralda Stonea1, někotre lekcije z knihi Jany Šołćineje a Edwarda Wornarja Hornjoserbšćina za samostudij a tež Małeho princa delnjoserbsce.
W Budyšinje njebě nas lětsa wjele: 17 kursantow w dwěmaj skupinomaj (třećina ze zapadosłowjanskich krajow, třećina z Łužicy abo dalšich kónčinow Němskeje, třećina z dalšeho wukraja – Francoska, Awstriska). Wjetšina smy byli studenća abo hižo slědźerjo. Měli smy pjeć wučerjow – wšěch dosć młodych – a tež husto hosći, kiž su k nam na jednotliwe lekcije přišli. Woni su byli pak z akademiskeje wokoliny (sobudźěłaćerjo Serbskeho instituta), pak z docyła hinašich wobłukow. Zwonka lekcijow su nas nimale stajnje přewodźałe a nam pomhałe młode studentki z katolskich Serbow, něhdyše absolwentki Serbskeho gymnazija . Tohodla smy móhli dosć spěšnje serbsce so rozmołwjeć, tež mjez sobu (a samo bjez žanoho Serba mjez nami!). W tajkej wokolnosći a z tajkimi ludźimi sym hdys a hdys samo zabyć móhł, zo sym w Němskej, hačrunjež rěča moje nowe přećelki tež perfektnje němsce.
Tuž njejsym při wuknjenju na hornjoserbšćinu přejara jako mjeńšinowu rěč hladał: Moje dožiwjenje tutoho kursa bě w cyłku podobne na te, kiž mějach při wuknjenju wjetšich oficialnych rěčow kaž litawšćina abo słowjenšćina. Zda so mi, zo je runje tajki był zaměr organizatorow: Nimo tradicionalnych ekskursijow a zarjadowanjow (wjele jich bě, na woběmaj kursomaj: serbska mša w Chrósćicach, spěwanje a rejowanje, jězba z čołmom po Błótach atd.) su so tež prócowali, nam hornjoserbšćinu jako dale žiwu a modernu rěč pokazać, na přikład wulećachmy sej hižo na druhim dnju kursa do Drježdźan – zwonka Łužicy –, hdźež wopytachmy topmoderny awtomobilowy zawod hromadźe ze serbskim sobudźěłaćerjom.
Tak jednorje z delnjoserbšćinu w Choćebuzu njeje móhło być. Tu njejsu wučerjo wšitcy maćernorěčni byli (ale moja skupina je měła hodźiny konwersacije z maćernorěčnym Erwinom Hanušom); a najebać to, zo je so wobdźěliło dwójce telko ludźi kaž w Budyšinje, pochadźeše wulka wjetšina z Łužicy a studentow je było wjele mjenje. Na seminarje wobdźělichu so we wobłuku dalekubłanja delnjoserbskeho Rěčneho centruma WITAJ tež pěstowarki a wučerki, kotrež zwjetša njejsu maćernorěčne. Je jasnje widźeć, zo njeńdźe tu jenož wo daledaće rěče, ale skerje wo jeje rewitalizaciju. Hdyž sym po tym w awgusće (po puću domoj z dowola w Pólskej) hišće na festiwalu serbskeje kultury w Janšojcach pozastał, sym widźał, kak ćežko je, samo w tajkim ludowym, folkloristiskim konteksće, serbsce rěčeć a serbsku rěč runohódnje wužiwać2.
Potajkim stej nam hižo situaciji wobeju lětnjeju šulow dałoj znajmjeńša krótki dohlad do stawa serbšćiny w Delnjej a Hornjej Łužicy. Wězo, tak jednorje to tež njeje. Za wobšěrniši wid na situaciju serbšćiny je trjeba, so bóle z njej zaběrać. Ja sej myslu, zo budu so w přichodźe dale zajimować za serbsku dialektologiju, problematiku nastaća jedneje abo dweju serbskeju rěčow3 a tež za ewangelske kónčiny Hornjeje a srjedźneje Łužicy. Tuchwilu wšak chcu so jenož wutrobnje dźakować za rjany dowolowy čas, za nowych znatych a přećelow a za zajimawe perspektiwy w dalšim studiju.
kam_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn