W tutej kolumnje powědaja štyrjo redakciji SN znaći mjezynarodni awtorojo, wotměnjacy so pod pseudonymom „prof. Wink“, jónu wob měsac wo swojich nazhonjenjach a dožiwjenjach we wobłuku zetkanja kulturow, identitow, rěčow a narodnych mjeńšin.
Jako bě prof. Wink młoda, zalubowa so do muža z hinašeho kraja. Tak so rozsudźi swój kraj wopušćić a z nim žiwa być. W lětach po tym wona wšitko činješe, zo by so do noweje wokoliny integrowała. W intensiwnych kursach nawukny rěč swojeho noweho kraja a po někotrych lětach ju nimale běžnje rěčeše, zo so ju ludźo lědma hišće prašachu, zwotkel akcent poprawom pochadźa.
Nabožina, migracija, razantna towaršnostna změna, identita, přisłušnosć a wotmjezowanje – tele hesła njejsu jeno dźensa brizantne, ale zbudźachu tež hižo w prjedawšich časach wótre diskusije a sylne rozestajenja mjez domoródnymi a přisydlencami. Naspomnjenym hesłam a temam wěnuje so stawiznar Benjamin Gallin w swojej Lipšćanskej disertaciji „Katholische Arbeiter im Mutterland der Reformation. Konfession und Arbeitsmigration in Sachsen 1871–1914“, kotraž je loni w Paderbornje wušła. Statysacy katolikow, hłownje z dźensnišeje Pólskeje a Čěskeje, ale tež z Italskeje běchu w Sakskej kónc 19. a spočatk 20. lětstotka dźěło pytali. Někotři z nich so trajnje w Sakskej zasydlichu, druzy jenož (wospjet) na wobmjezowany čas w Sakskej skutkowachu. Runočasnje móžemy w katolskej cyrkwi, kotraž bě w dotal přewažnje ewangelskej Sakskej na Drježdźanski dwór a łužiske wosady wobmjezowana, njesměrny rozmach nastupajo natwar cyrkwinskich strukturow wobkedźbować.
W tutej kolumnje powědaja štyrjo redakciji SN znaći mjezynarodni awtorojo, wotměnjacy so pod pseudonymom „prof. Wink“, jónu wob měsac wo swojich nazhonjenjach a dožiwjenjach we wobłuku zetkanja kulturow, identitow, rěčow a narodnych mjeńšin.
Koronapandemija a z njeje slědowacy lockdown je čas měnjacych so wašnjow a prawidłow. Za mnohich je to zdobom čas stracha. Za prof. Winka, kiž rady pućuje a so z přećelemi zetkawa, kiž runje tak rady za ludźimi slědźi – štož sej wuski kontakt z nimi žada –, kaž studentam přednošuje, je čas korony jara ćežki. Stajnje dyrbi online być, štož jeho womučnja, a zwjetša internetne zoom-diskusije z kolegami a studentami jeho njespokojeja. Za njeho je direktna interakcija njenarunajomna.
Kaž kóždy fenomen ma tež pandemija po zdaću wjace hač jenož jednu dimensiju. Prof. Wink dyrbi připóznać, zo bě jeho karbonowy slěd jara sylny. Wón jara paruje pućować, přiwšěm so wjeseli, zo zemja mjenje ćerpi.
Zajimawe, što wšo zamóže tajki koronawirus nastorčić a wotkryć. Štó drje w Serbach je wědźał, zo ma serbski rozhłosownik Milan Grojlich hišće druhu karjeru jako hudźbnik? Karjera snano njeje cyle prawe słowo, přiwšěm je rodźeny Bukečan hižo něšto lět – abo lěpje prajene hižo wot časa młodźinskich lět, potajkim połojcu swojeho žiwjenja – hudźbnje po puću. Skutkuje jako gitarist skupiny, komponować a spěwać tohorunja zamóže.
Swój prěni zjawny wustup we Łužicy jako spěwytwórc Rokotak měješe Grojlich před pjeć lětami w Chróšćanskej putniskej hospodźe. Na tymle koncerće pak je jeno swoje němskorěčne spěwy předstajił. Jeho takrjec serbski „comingout“ jako Rokotak sta so we wobłuku pandemije. Hnydom tři serbske „Spěwy přećiwo krizy“ bě w měrcu internetnje wozjewił, a jury Serbskeho poskitka tydźenja w syći je jeho 7. meje za nje z mytom wuznamjeniła. Wosebje „Prózdne dróhi“ – na krizu přebasnjena warianta pěsnje „Hory módre, ja was znaju“ – su zajimcow přeswědčili.
Ptačk, kotrehož njewidźiš
Ludowe nakładnistwo Domowina je w kooperaciji z Bianku Wjeńcynej a Katju Senner wudało nowy wobrazowy słownik za dźěći wot dweju lět. Janina Mikławškowa je jón lektorizowała. Kniha z twjerdeho papjerca wopřijima 30 pisanych wudebjenych stron. Twjerdy stabilny material je cilowej starobje přiměrjeny, wšako měri so nowostka na małe dźěći. Přiwšěm móhła wjazba tróšku krućiša być.
Što na was čaka ...
Nowowudaće je jednorěčne – ilustracije su jenož serbsce popisane. Spěchować ma so tak nałožowanje serbskeho słowoskłada bjez wliwa dalšeje rěče. Přełožk principielnje trěbny njeje, wšojedne na kotrym rěčnym niwowje so wužiwar pohibuje. Wšako su wobrazy jasnje ilustrowane. Pěstowarske dźěći trjebaja wězo kompetentneho čitanskeho partnera.
Majestotnje witatej će w barokowym stilu twarjena wěža Rakečanskeje ewangelskeje wosadneje cyrkwje a žołtobarbny farski dom. Na zornowcowym ramiku wonkownych duri čitaš lětoličbje 1603 a 2014 a mjez nimaj „Pfarramt“. Tu bydli wot 2018 cyrkwinska stawiznarka dr. Lubina Malinkowa z mandźelskim, fararjom dr. Robertom Malinkom, a ze štyrjomi dźěćimi.
„Mi so w tutym domje jara lubi. Stawizny w nim dychaja“, praji 37lětna młoda žona. Na tajkej podobnej, ze stawiznami napjelnjenej farje w Hrodźišću pola Wósporka je wona hižo ze staršimaj, bratromaj a sotromaj bydliła a rjane dźěćatstwo dožiwiła. Wědomostnica powěda mi wo času, jako bě nan z Hrodźišćanskim wosadnym fararjom. Tam nimo wjesnjanosty a někotrych staršich ludźi nichtó serbsce njerěčeše. „My doma konsekwentnje serbowachmy. Staršej čitaštaj nam dźěćom serbske powědki, kaž na přikład z knihi ,Brunčki‘ z lěta 1909 a z knihi ,Serbske baje‘. Smy serbske ludowe spěwy a kěrluše spěwali.“ Zhromadnje z wjesnymi dźěćimi twarjachu budki, łažachu po štomach a so po wsy honjachu.
Jeje doba so nachila: Spočatk junija jednaćelka Budyskeho Ludoweho nakładnistwa Domowina Marka Maćijowa na wuměnk dźe. Dlěje hač štyri lětdźesatki je studowana dźiwadłowa wědomostnica w LND skutkowała. Cordula Ratajczakowa je so z njej rozmołwjała.
Rozžohnujeće so w turbulentnej koronakrizy.
M. Maćijowa: Haj, z tajkim wužadanjom njeběch ličiła. W prěnim wokomiku sej prajiš, to nětko woprawdźe trjebać njemóžu. Ale naposledk je kaž ze wšěmi problemami, dyrbiš přemyslować a spytać, wšo tak derje kaž móžno zrjadować. To sym činiła. Hač smy naposledk wšitko zmištrowali, budźemy hakle widźeć, hdyž je kriza nimo.
Wjele lět sće LND sobu wobwliwowała – wot 1978 jako redaktorka Płomjenja, wot 1986 jako lektorka, wot 1994 jako nawjedowaca lektorka a minjene 17 lět jako jednaćelka – přirodne stopnjowanje to takrjec. Sće hižo jako młoda holca wo tym soniła, so ze šefinu stać a směr serbskeho pismowstwa sobu postajeć?
W tutej kolumnje powědaja štyrjo redakciji SN znaći mjezynarodni awtorojo, wotměnjacy so pod pseudonymom „prof. Wink“, jónu wob měsac wo swojich nazhonjenjach a dožiwjenjach we wobłuku zetkanja kulturow, identitow, rěčow a narodnych mjeńšin.
Běše pak něhdy, w lěće 2018, zo přednošowaše prof. Wink we Waršawje wo tym, kak móža ludźo z mjeńšinowych kulturow sej swoju rěč a kulturu wobchować.
Kaž přepytowanja pokazowachu, běchu starši španišćinu rěčacych Američanow njezbožowni, zo jich dźěći swójbnu rěč a kulturu zhubjeja a so do jendźelskorěčneje dominantneje kultury asimiluja (připódla prajene, jendźelšćina NJEJE oficialna hamtska rěč USA). Njeby so ty starosćił(a), byštej-li so twoja rěč a kultura na te wašnje zhubiłoj? W někotrych regionach USA přewjedźechu španisce rěčacy starši měrliwe demonstracije a žadachu sej wjace wuwučowanja španišćiny w šulach, zo bychu swoju kulturu zakitowali. Grafito na wozu podzemskeje železnicy w New Yorku samo namjetowaše: „Mexiscy Američenjo, kotřiž španisce njerěča, njech so na swojich chilijowych bunach zaduša – přeradnicy!“
szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn ces_Latn ces_Latn szl_Latn ces_Latn bos_Latn szl_Latn hrv_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn hau_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn