PRZESONDY
czyli o wróżkach i ludzki ciekawości
Taki tu u nos sie zwyczaj zrobiył, że jak baby idom rano do
kościoła, bo jest mszo za kogoś znajomego akurat, to potym jak
idom nazot, to tyla majom do godki, że muszom se do kieryjś zonść
na kawa. Na szczyńście niy jest to za czynsto. Siadajom se w kuchni
i, jak to tu u nos godajom, tak se dżistajom. Jo to tam z niymi niy
siedza, ale jak se chodza po chałupie, to niyroz coś tam do ucha mi
doleci. Wiycie, na wsi to tymatow nigdy niy brakuje. Obowionzkowo
musi być o farorzu i o gminie. Potym obowionzkowo kożdo musi
pedzieć na co akurat choruje. Kaj jom dźgo, kaj jom szczyko i jakie
dostała od dochtora tablytki. Musza wom tu pedzieć, że momy u nos
bardzo fajnego dochtora. Nazywo sie Wróbel. Prowda, że mo już
swój wiek i mogłby se dychnonć. Ale ani on niy chce, ani ludzie niy
chcom. Tak po prowdzie to połowa tych jego chorych, to przez samo
to, że do niego idom już som zdrowsi.
A potym baby godajom o tym, co akurat sie we wsi dzieje: kto sie
urodziył, kto i na co umarł, kto przyjechoł i kto wyjechoł. No i na
koniec, jak jo to godom, „wolne głosy” – godajom o wszystkiym
innym. Kiero co chce. I powiym wom, że to jest nojlepsze.
Tego razu, o kierym chciołech wom opowiedzieć, baby przyszły
do nos po mszy, kiero była za chłopa jakiś koleżanki w rocznica
śmierci. Po drodze miały sklep, to se kupiyły po kreplu. Przyszły we
trzi: Rusinkowo, Gogołowo i Stolarczykowo. Maryjka widziała, że
depca po chałupie, no to zawołala i na mie:
45
12 Opowieści Starego Bugle z Gorzyc
– Zeflik przydź na kawa, mosz już gotowo i krepla ci kupiyłach.
A co mi tam, se myśla. I tak niy mom nic do roboty. I tak żech se z
niymi siod.
Na poczontku jak zawsze: o farorzu. Niy, niy, teraz to u nos jest
„stary farorz” i „nowy farorz” (tyn stary i tyn młody), to było o dwóch
farorzach. Potym – gmina. Dali szły choroby. Rusinkowo padała, że
mo nadciśniynie i fest jom nogi bolom. Na to Gogołowo pado jej:
– Dziołcho (to tako nazwa każdyj kobiety w naszej wsi, w latach
od koło 20 do 120), to nic, jo to niydość, że mom nadciśnienie, to
bolom mie i nogi, i rynce!
– Mocie wy pojyńcie dziołchy? – to Stolarczykowo. – Jo niydość,
że mom nadciśnienie to jeszcze cukrzyca. –Godo tak i jy tego krepla!
– A ze trzi dni tymu to takie zartucie miałach, że nic niy mogłach jeść
i durch mie goniyło.
No niy, zaros niy wytrzymia, myśla se. Tuż widzi, że pijymy kawa,
jymy te kreple, a ona o tym, jak to jom goniyło. Tak bych nojlepi som
jom teroski pogoniył. Dobra, Maryjka przebij jom, se myśla, powiydz
z piynć chorób. Dawaj! A moja Maryjka co? Nic!
– Jo to ostatnio jakoś lepi sie czuja.
Mo dobrego chłopa, to jak sie mo czuć? Ale i tak przegrała ta
chorobowo licytacjo.
Jako że ostanio jakoś żodyn sie niy urodziył ani niy umarł, to
przeszły do punktu „wolne głosy”. Teraz zaczła Gogołowo:
– Włonczom wom ostatnio telewizor, tak se cykom na tym pilocie,
a tu mi wyskakuje jakiś chłop, miyszo jakimiś kartami i godo, że on
zno przyszłość. Trza ino zadzwonić, a on wszystko ci przepowie.
– Ja, jo tyż to widziała – to Stolarczykowo, ta od ciśnienia – ale jo
by w to niy wierzyła, ale ciekawe skond on to wiy?
– Na pewno cygani!
– Jak cygani, jak niy wiy, kto zadzwoni i co powiy?
Baby sie rozgrzywały, a jo sie cieszył.
– Podobno w Wodzisławiu tyż jest tako wróżka – to Gogołowo. –
Jo tam niy była i bych niy poszła, ale znajomo godała mi, że jej
koleżanka była i ta wróżka wszystko jej pedziała. Na co choruje, na
kogo musi uważać, nawet kej umrze!
– Za darmo? – to jo musioł sie odezwać.
– No jak za darmo. Za 50 złotych.
– Patrzcie, ino 50? – już mie brało – Idziecie baby z kościoła
i takie pierdoły opowiadocie? A młody (farorz) godoł niydowno na
46
12 Opowieści Starego Bugle z Gorzyc
kozaniu, że to grzych!
– No dyć przeca my ino oglondały. Ale powiydzcie sami, jak ci
ludzie som gupcy, że tak sie dajom nabrać i jeszcze za to płacom…
– Z drugiej strony i tak ciekawe skond on to wszystko wiy – to zaś
Gogołowo.
– Cilka, a pamyntosz, jak za dziecka chodziyłymy to tyj starki,
kiero miyszkała tam, kaj teraz tyn nowy sklep wybudowali? –
przypomniało sie Stolarczykowyj.
– Ja, ja. Jak ona sie nazywała…?
– Maryjka, przypomnij se, przeca chodziyłymy tak razym. To była
starka, od tego Antka z naszyj klasy.
– Niy pamiyntom, jak sie nazywała, bo my zawsze godały do ni
Babko.
– Jeszcze teraz widza ta jej izba. Miała tam takie stare, grube
ksionżki, po niymiecku. Ta to umiała opowiadać. I wiedziała
wszystko. Jak by ci sie cosik śniyło, to ona ci pedziała, co to znaczy.
– Mie sie roz śniyły zymby – przypomniała se Gogołowo. – Jo ji to
pedziała. A ona: „Dziołcho, bydziesz mieć pecha”. No i miałach. Na
drugi dziyń w szkole dostała żech dwója. Potym to żech sie nigdy niy
przyznowała, jak mi sie śniyły zymby.
Siedza se tak i słuchom tych bab. Teraz to Gogołowy może sie
śnić chyba ino gybis. Ciekawe, co by babka padała na taki syn?
– Jo to wiym – godo Stolarczykowo – że jak świyndzi prawo rynka
to jest na witanie, a jak lewo to na piyniondze.
– Wiycie co – to jo sie odezwoł – tu bych wom wierzył.
Pamiyntocie tego Wilusia, co to był w niymieckiym wojsku? Jak
przyszoł z wojny, to niy mioł lewy rynki. On to nigdy niy mioł
piniyndzy. Chodził po wsi i ino: „Pożycz na piwo, bo niy mom, a mie
tak suszy…”. Teroz to jo wiym, czemu tak to mioł. Jak on niy mioł tyj
lewyj rynki, to co go miało świyndzieć?. A jak niy świyndziało, to i
piniyndzy niy mioł. Teroz jasne.
– A jo wom powiym, że coś z tymi znakami musi być – ta
Gogołowo godo jak najynto. – Wczoraj świyndziała mie prawo
dziurka w nosie, a to jest na złość. No i wieczór powadziylimy sie z
Alojzym.
– A wiycie dziołchy, jo widziała taki program w telewizorze
o ślepych i głuchych – godo Rusinkowo. Musza wom pedzieć, że jak
Rusinkowo owdowiała, to durch patrzy na telewizor. Załonczo ta
lajyra jak przyjdzie z kościoła, a gasi jak idzie spać. Cołki dziyń u ni
47
12 Opowieści Starego Bugle z Gorzyc
gro telewizor, kiej by sie tam niy zaszło, to gro.– No i tam godali, że
jak ktoś na tyn przykład niy widzi, to dużo lepi słyszy. A jak zaś ktoś
niy słyszy, to dużo lepi widzi. Tak to jest, że jak jedno coś szwankuje,
to za to coś innego jest lepsze.
Tak se myśla. Ta Rusinkowo mo recht.
– Słuchejcie kobiyty. To co godo Rusinkowo, to prowda. U nos w
robocie był taki Czachor. I tyn Czachor mioł kiedyś taki szpetny
wypadek. Noga mu złomało w dwóch miejcach. Źle mu sie to zrosło
i kuloł, bo ta jedna noga mioł krótszo. No ale, jak to godała
Rusinkowo, za to ta drugo noga, mioł dłuższo!
12 Opowieści Starego Bugle z Gorzyc
wysłuchane i spisane przez Piotra Będzińskiego
CDN …… Tak co 7-10 dni nowy konsek dodomy
pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn unk szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn lin_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn unk szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn min_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn fin_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn unk szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn