Gózdźowa kśica
Kóńc lěta 2015 jo pśišeł wuznamny gósć do chóśebuskego Centruma cłowjeskich pšawow. Som nadawk pśewzeł pśestajowaś z engelskeje rěcy za njogo. Wón jo faraŕ z Pódpołdnjoweje Afriki, wó kótaremž su šepotali do togo, až buźo nam naprjatkowaś wó późiwnych wěcach ako jadnej „kólasowej teologiji“. Něchten jo mě pśišepnuł, až wón zastupujo militantnu frakciju ANC, teje organizacije wójowanja pśeśiwo apartheitoju.
Ten faraŕ Michael Lapsley jo mě pak dłymoko gnuł. Ako som jogo wiźeł we wustajeńcy Centruma, som był pśełapjony, až jaden běły muž jo pśišeł. Pśeto jo wójował pógromaźe z Nelsonom Mandelu. Druge pśełapjenje jo było, ako som wiźeł, kaž wón źaržy swój handy k fotografěrowanju. K zawupytnjenju su byli jano źiwnučke klamry abo kokule, dokulaž žednej ruce wěcej njejo měł. Pózdźej jo wulicował, až jo zgubił swójej ruce wót jadneje listoweje bomby. To późiwabnjejše togo wjacora wšak jo było, kaki luštny cłowjek ten Michael pśeto jo a z cym se pópšawem zaběra: Wón zastupujo „Institut za wugójenje dopomnjeśow“. Wón jo powědał wó tom, kak jo wujadnanje móžno.
Wugójenje a wujadnanje – kak pśemóžo jaden bogi wopor statneje namócy tak powědaś? „Wjele wužytkowarjow systema pódtłocowanja ako apartheit wócakajo, až pódtłocowane mógu pó pśewrośe jadnorje wólažcone dalej žywe byś. Młoge kśesćijańske prjatkarje powědaju wó wódaśu, ako by malsnje, tunjo a jadnorje k dispoziciji było. Za młogich luźi jo wódawanje pak bólosćiwe, komplikowane abo z wjelikimi tšuśami zwězane. Nichten njamóžo kólaso wukšadnuś a pótom jano »wódajśo« groniś bźeze togo, až to wrośił.“
Gaž wujadnanje se dej raźiś, pótom se musy wšykne wobźělone za jadno blido zesedaś, aby dodiskutěrowali, což jo pšawo abo njepšawo, samopóstajenje abo póstajenje wótwenka, móc abo njamóc, nic jano w diktaturje. Cesto trajo proces dłujcko a ma jano wužytk, gaž nowa generacija se wobźělujo a pšaša. Wótergi z togo wuskócyjo, až rozeznawanje mjazy statkarjam a woporam njejo lažke.
Za Nimsku płaśi, až njedosega glědaś na stawizny njepšawa w nacionalsocialistiskej diktaturje. My musymy tejerownosći zapśěgnuś realsocialistisku diktaturu ze wšymi fasetami. Nowa generacija se njedej jano dopšašowaś, kak su serbsku rěc we fašizmu zakazali, ale teke, co jo wóznamjenił socialistiski cas za Serbow a kake slědy „kšute doźaržanje principow leninskeje narodnostneje politiki w NDR“ hyšći źinsa ma. Wjele něntejšnych internych problemow Serbow maju swój kórjeń w tej drugej nimskej diktaturje 20. stolěśa, kenž žedna „diktatura proletariata“ njejo była. Jo nejwušy cas zachopiś wó tom powědaś, a nic jano wó tom, kaž rědnje jo něga było, ako starka jo hyšći burska chójźiła a jano serbski powědała. Knigły wó njestatkach stasi a dokumentowe zběrki k tomu njedosegaju.
Pó znicenju katedrale w Coventry pśez nimske bombowe nalěty w nowemberje 1940 jo promšt Richard Howard dał wudłypaś napis do sćěny kory: „Wóśce wódaj“. Te słowa póstajaju módlitwu z Coventry, kenž wopišo rozměru wujadnanja. Tak se bjatujo kuždy pětk w korje zniconeje katedrale w Coventry a we wšakich centrumach gózdźoweje kśice na swěśe. Ta kśica z twarcojskich gózdźow, kenž póchadaju wót kšywowych bałkow katedrale, jo symbol dorozměśa w małem a wjelikem. W Chóśebuzu mamy dwa takej centruma, kenž nas dopominatej, až wujadnanje jo pśecej móžne.
Komentar w Nowem Casniku.
Bildka: Logo Nagelkreuzgemeinschaft
szl_Latn pol_Latn ces_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn ltz_Latn