Idzie to tyż posuchać na www.ojgyn.blog.onet.pl
Bydymy mieli nôjkrótszô noc i nôjdugszyjszy dziyń, znacy fajrować bydymy świyntego Jóna, bydymy mieli świyntojóńskô nocka na kierô, kiejsik za starego piyrwyj, modzioki niy poradziyli sie doczkać. I tukej mi gynał klapuje jedna gryfnô powiarka (tela co niy po naszymu):
„Gdy święty Jan łąkę kosi, byle baba deszcz uprosi”.
Łóńskigo roku tyż tak kole świyntego Jóna berôłech sam ło tych wszyjskich na isto szykownistych zwykach skuplowanych ze napoczniyńciym lata i łostatkiym wiesny. Ja, ja za śtyry dni bydymy mieli juzaś lato, a dziepiyro ci niy tak dôwno tropiyli my sie, kiej bydzie wiesna. Nó, jakie łóne, jake te lato bydzie, niy idzie terôzki pedzieć, ale sie napocznie i szlus. A kiej świynty Jón to i sobótki i noc świyntojóńsko we kieryj wszyjsko sie moge przidarzić, wszyjsko jes myjglich, i wszyjskie – dôwnij, dôwnij – na to niy poradziyli sie doczkać.
Już we szesnôstym wiyku jedyn istny, kiery sie mianowôł Marcin z Urzędowa pisôł bół cosik takigo (jô to po naszymu rzykna):
„U nôs we wilijô świyntygo Jóna niywiasty fojery polyli, tańcowli, śpiywali, dziobła w zocy i we rzykaniu mieli”.
I polyli srogie fojery bez kiere niyskorzij modzioki skôkali, bo wszyjskie na isto wierzyli, co po takim skôkaniu bez łogiyń i po tańcowaniu nic, ale to richtik nic niyszczysnego aże na bezrok do świyntego Jóna przidarzić sie niy moge. I jesce jedne. Bez ta fojera nôjlepszij bóło skôkać pôrami. Takô gryfnô pôra, kiej już przekopyrtła bez ta sobótka, bez ta blandera mógła sie niyskorzij na côłko noc stracić we lesie abo we stodole. Miarkujecie ło czym jô sam gôdóm, prôwda? Nó, i jesce ku tymu ciepali na rzyka (ino niy do jakigosik rybnioka!) wiónki ze świyntym łogniym, coby tyn łogiyń poszoł aże do morza podle powiarki:
„We świynty Jónek ciypnym se na wode wiónek.”
Ta nôjkrótszô noc, łod starego piyrwyj, łod zawdy, jesce pokiel Jón Krzciciej sie niy uplóncnół, bóła na iste dziwôcznô, pôłnô uciechy, muzyki, tańcowaniô, i tyż ci chichraniô, szpasu i ...zbereźnictwa. A kiej ci już wszandy przikludziyło sie krześcijaństwo, kapelónki w te pyndy zwekslowali te ludowe świynto ze Jónym Krzcicielym, coby jakosik zakôzać, zaszperować te pogańske chacharstwo i – jak to móndroki gôdajóm – „zeksualne łozposanie”. I chocia zwekslowali tego patróna, wiela tam sie niy zmiyniyło. Modzioki dalszij bajstlowali uciechy i take balangi: „biesóm nôjmilyjsze, a Pónbóczkowi łobmierzłe, yjklich”. Gryfniście ci to napisôl taki móndrok-poyta, kiery sie pisôł Kasper Twardowski:
„Wszyscy na rozpust jako wyuzdani
Idą bylicą wpoły przepasani.
Świerkowe drzewa zapalone trzeszczą,
Dudy z bąkami jako co złego wrzeszczą;
Dziewki muzyce po szelągu dali,
Ażeby skoczniej w bęben przybijali.
Włodarz jako wódz przed wszystkimi chodzi,
On sam przodkuje, on sam rej zawodzi.
Za nim jak pszczoły drużyna się roi,
A na murawie beczka piwa stoi.
Co który umie każdy pokazuje,
Ten skacze wierzchem, płomienie strychuje,
Ów pożar pali, drudzy huczą, skaczą,
Aż ich dzień zdybie, to wżdy się obaczą.”
Napoczynali sie tyż roztomajte wróżby. Tela, co jô dzisiôj niy byda tego sam spóminôł a ino byda rzóndziół ło roztomajtych czarach, czarownicach i heksach. Tak ci to już łod starego zawdy bóło, iże wszyjsko, co cowiek niy poradziół spokopić, co niy poradziół sie gynał i do łostatka wytuplikować, te ci choróbska, umiyranie, gradobicie, ulichy lebo łogiyń łod pieróna, łod kierego mógła sie i côłkô dziedzina zgorać, ściepowôł to na te roztomajte czary i czarownice, heksy. Ale tyż te czary mieli cowieka hilfować łode złygo, łod wszyjskigo co festelnie niyszczysne. A heksy, nikiej heksy. Tyż już łod dôwiyn dôwna furgali w lufcie na mietłach, na hercówach, na niyckach na wszyjskie góry, kiere byli glacate, znacy łyse. I cy to bydzie Monte Calwo, Chaumont, Kahlenberg lebo naszô Łysô Góra, wszandy tam te heksy wyrôbiali do kupy z dziobłami breweryje i ludziskóm na paskuda, na łostuda, ale i hilfowali sie słóweckami:
„Płot niy płot, wiyś niy wiyś, ty nôs diosku niyś i niyś”.
Fto bół móndrok, opaterny to suchôł tego Marcina z Urzędowa, kiery na sóm łostatek szesnôstego wiyka rzóndziół, co chabiny, asty ze sztachloków do kupy ze liścióma powtykane bele kaj we łoknach, we dźwiyrzach czary i jake inksze gusła łodegnajóm.
Nó ale, mómy chnet, za pôrã dni ta świyntojóńsko noc i napocznie sie te lato. Napocznie sie wtynczôs, kiej ci jes nôjdugszy dziyń i nôjkrótszô noc. Bez ta noc za dôwnego piyrwyj wszyske frele, dziołchy i samotne ciepały wiónki na woda kaj bóła jako rzyka, a kaj niy – to ciepały bele kaj na trowniol. Terôzki tyż ci poradzóm stracić te wiónki, i to niy ino we ta jedna noc (nó, i niy ino samotne). Niyftore to sie dziepiyro we marcu na bezrok spamiyntajóm po basisku tak wele „Zwiastowanio Pańskigo”, co napochali we świyntego Jóna. Nó, możno króm tych dziołchów, ftore sie za takigo zawalaca – z kierym wiónek straciyły – wydajóm. A i niyskorzij dyciś możno być i tak nikiej u Zefla łod Gerliszki.
– Wiysz Marijko, we śniku zdało mi sie, iżech kipnół – pado Zefel do swojij staryj.
– Niy godej, tocieś cheba zarôzki dostôł sie do piekła, niy?
– A dyć niy Marijko. Bo jak mie ino świynty Pyjter łoboczół, to zarôzki wzión mie peramt, pod paża i pedziôł:
– Ty to Zefel pójńdziesz do nieba, bo jô znóm twoja starô !!!
Nale, fto tam jesce boczy ło tyj świyntojóńskij nocy, ło wiónkach i ło skôkaniu bez fojera? Dzisiôj modzioki to ino nacióngajóm kściuki przi pisaniu tych ci roztomajtych esemesów abo jakisik ymilków bez internec. Ale, cy to za starego piyrwyj, abo i terôzki, zawdy sie tak to wszyjsko napoczynô miyndzy frelami i fyrniokóma i to już łod samego Jadama i Yjwy. Mogecie sie to forsztelować, wystawić: raj, na modrusiyńkim niybie klara ciyngiym blynduje i grzeje choby halbecka starzikowego bimbru, niy ma ani radijoka, ani telewizyji, ino ptôszki ćwiyrkolóm, naobkoło roztomajte farbiste kwiôtki, Jadam i Yjwa blank sage, ani tego fajgowygo liściô na sia niy majóm i ... blank nic niy poradziyli zbajstlować, napochać ... Dziepiyro kiej jich łobuch Pónbóczek ze tego paradizu wyrzynół, jyni sie robiyniô dziecek. A to tyż ino skuli tego, co ta Yjwa blank zbamóńciół tyn dzioboł, kiery sie we szlanga przemiyniół. I tyn dzioboł, to ci tak na isto bół telim piyrwowzórym świekry, szwigermutry! Ale to już ci jes terôzki blank inkszô pôrã galot.
I możno, coby zrobić fajrant ze tym świyntym Jónym rzykna sam jesce, co już za pierónym starego piyrwyj pedziôł bół poyta Bolesław Leśmian:
„Gdzież me piersi, Czerwcami gorące?
Czemuż nie ma ust moich na łące?
Rwać mi kwiaty rękami obiema!
Czemuż rąk mych tam na kwiatach nie ma?”
szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn