Łuty
Łuty (němsce Lauta)[2] su małe łužiske město na samym sewjeru sakskeho wokrjesa Budyšin. Leža južnje Čorneho Halštrowa, na južnej kromje Łužiskeje jězoriny, njedaloko Saksko-braniborskeje hranicy we wysokosći wot 123 metrow nad mórskej hładźinu. Maja něhdźe 8.500 wobydlerjow.
Měšćanske dźěleWobdźěłać
Łuty wobsteja ze šěsć měšćanskich dźělow: Łutow samych, Starych Łutow (Lauta-Dorf), Lubuša (Laubusch), Lipoje (Leippe), Tornowa (Torno) a Janoweho Doła (Johannisthal).
StawiznyWobdźěłać
Prěnje historiske naspomnjenje jako Luthe[3] pochadźa z lěta 1374.
Do industrializacije w zwisku z brunicu běchu Łuty serbska holanska wjeska. We 1880tych lětach mějachu po Mukowej statistice cyłkownje 470 wobydlerjow, z kotrychž jeničce dwaj serbsce njerěčeštaj.[4] Wo poměrach we wsy wón pisa: „Łuta su nahladna a bohata wjes z nowymi massivnymi dworami, dokelž su so w l. 1769 nimo fary a jenoho doma cyłe a w l. 1861 z wulkeho dŹela wotpaliłe. Cyrkej je stara kamjeńtna z katholskich časow z drjewjanej zwónicu pódla, a šula je w l. 1827 z nowa twarjena. Łuta maju w 75 hospodarstwach 450 wobydleri a, dokelž tam žadyn knježi dwór njeje, 34 burskich kubłow, wjele połleństwow a něšto khěžkarjow. We wšěch domach rěči so serbski a to tež z dźěćimi; w šuli pak so z najmjeńša wot l. 1840 ani słowčka serbski wjacy wućiło njeje, tak zo dźěći, jako so je nowy wučer Žylow raz spyta serbski prašeć, so hanibowachu jemu serbski wotmołwić. Jenož dwaj khěžkarjej staj němskaj, rozumitaj a wotmołwjataj pak tež serbski. Prědowało je so serbski hišće wot fararjow Markusa a Kubicy hač do lěta 1876 wšě tak mjenowane połswjate dny, a hewak bu kóždu njedźelu sćenje tež serbski čitane. Před jenym burskim dworom słyšach šulske dźěći serbski so rozmołwjeć, w jenym domje pak so mała holčka hanibowaŚe ze mnu serbski rěčeć. W korčmje rěčachu třo dźěłaćerjo němski.“[5]
Přez razantny rozrost wjeski do industrijneho městačka a přićah němskorěčnych dźěłaćerjow z druhich kónčin so serbšćina w prěnjej połojcy 20. lětstotka spěšnje pozhubješe, tak zo zwěsći Arnošt Černik w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 0,6 %, cyłkownje 49 wot wjace hač 8000 wobydlerjow.[6]
PolitikaWobdźěłać
Město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 54 (Budyšin 3) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).
WosobinyWobdźěłać
- Korla Awgust Kubica (1842–1914) – serbski farar a Maćicar; 1871–76 z fararjom we Łutach
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ Aktualne ličby wobydlerstwa po gmejnach 2019; Statistiski krajny zarjad Sakskeje
- ↑ Jan Meschgang: Die Ortsnamen der Oberlausitz. LND, Budyšin 1973.
- ↑ Łuty w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954. → wšě wjeski
- ↑ Arnošt Muka: Statistika Łužiskich Serbow. Wobličenje a wopisanje hornjo- a delnjo-łužiskeho Serbowstwa w lětach 1880–1885. Budyšin 1884–86, str. 5
- ↑ Ludwig Elle: Sprachenpolitik in der Lausitz. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1995. [8362 wobydlerjow, z nich 24 dorosćenych z aktiwnymi znajomosćemi serbšćiny, 22 z pasiwnymi, 3 serbske dźěći a młodostni, 8313 bjez znajomosćow] → wšě wjeski
WotkazajWobdźěłać
- Łutowske ewangelske serbske spěwarske – 1. dźěl. 17. lětstotk (digitalizat)
Biskopicy | Bóšicy | Budestecy | Budyšin | Bukecy | Dobruša-Huska | Frankenthal | Großharthau | Großnaundorf | Halštrow | Halštrowska Hola | Haselbachtal | Hodźij | Hornja Hórka | Chrósćicy | Kamjenc | Kinspork | Kubšicy | Kulow | Kumwałd | Łaz | Łuty | Łužnica | Malešecy | Neukirch | Njebjelčicy | Njedźichow | Njeswačidło | Ohorn | Ottendorf-Okrilla | Pančicy-Kukow | Połčnica | Porchow | Radeberg | Radwor | Rakecy | Ralbicy-Róžant | Ramnow | Sćenjow | Sepicy | Smělna-Póckowy | Sprjewiny Doł | Swětła | Šěrachow-Korzym | Wachow | Warnoćicy | Wjazońca | Wjelećin | Wojerecy | Wołbramecy | Worklecy | Wóslink | Wóspork | Wulka Dubrawa | Wulke Rědorjecy | Załom | Zemicy-Tumicy
eng_Latn szl_Latn nno_Latn szl_Latn szl_Latn ces_Latn szl_Latn szl_Latn ces_Latn slk_Latn slk_Latn szl_Latn knc_Latn szl_Latn deu_Latn szl_Latn deu_Latn pol_Latn szl_Latn uzn_Latn szl_Latn szl_Latn