k startowej stronje | archiw | impresum | kontakt
wutora, 23.10.2018 | k dolnoserbskej wersiji
Pětš Janaš, Chóśebuz 08.06.2006
Z poradnika fachowego poraźowarja
To graśe z balom - zawěsće jadna móžnosć, serbsku rěc nawuknuś. Ale pśi tom dejało se pón teke serbski powědaś ...
Gano su swěśili w pedagogiskich krejzach jubileum, až jo lětosa 40. raz centralna olympiada serbšćiny. Južo tśi lěta pśed tym su w Dolnej Łužycy take něco wopytali, což jo se derje raźiło: 1964 jo z takim była prědna olympiada dolnoserbskeje rěcy. Gaž su ju pśigótowali, su teke we wšych šulach z dolnoserbskeju rěcu hospitěrowali. Pó jadnej takej hospitaciji jo Pětš Janaš tencas slědujucu rozpšawu napisał:
Njepśizjawjony hyś do šule hospitowat jo grěch. Ale młogi raz wotworiju śi grěchy wocy. Ja ga běch tamkor na tom něga dostojnem kněžkojskem dworje, źož ta šula běšo (a pozdźej se stela z podobiznu Miny Witkojc staji), dajeto pobył a wiźeł w tśeśem lětniku goźinu serbšćiny. Pod wužywanim wšěch swojich pedagogiskich kumštow běšo šulaŕ zawjadł 3 (tśi!) nowe słowa (wokable), dwě serbskej a słowko „lineal“.
Dla tog podach se pětk zasej tam, aby poglědnuł, lěc jo ten kolega postup cynił, co buźo won praktikantkoma pokazaś, co mogał ja wiźeś a co mogałej wonej nawuknuś. Mějach pšawy nos. Wucabnik mě wujasni, až podajo zawjeźeńsku goźinu k temje „Pioněry graju“. Praktikantka ma se pon ponjeźele zaběraś z temu „Pioněry graju w lěśu“. Pśi tom chwata se mě wopšašat, lěc jo dolnoserbski pšawje „w lěśe“ abo „w lěśu“. Myslach, až dejał to mentor wěźeś, wšak ma se pśigotowaś. Gronjach jomu, až jo něto južo telik lět tudy ceptaŕ, a gaž južo žednu gramatiku nawuknuł njejo, jo doch měł casa dosć słuchaś na to, kak to serbske luźe teje jsy gronje. Dokulaž mějašo se ten kněz kolega za swědobniwego, mudrego a nazgonitego ceptarja a mentora, chopi mě rozjasnjowaś a wopodstatnjowaś didaktisko-metodiski koncept swojeje goźiny. Won pojźo ze źiśimi na dwor, rozkłaźo jim, rozmějo se nimski, co ma źins z nimi prědk.
We zbywajucem casu (ako se pon pokaza, běchu to 35 minutow teje goźiny serbšćiny!) co jim nawucyś, kak se to graśe z balom „Völkerball“ graś dej. Njejsom to ze swojeju donětejšeju wědu wo elementach noweje metodiki mogał rozměś, což jomu gronjach. Pšašach se dla tog za pedagogiskim wotmysłom tak koncipěrowaneje štundy. A po jogo mudrem a lutosćiwem smjejkotanju zgonich: Wukniki deje se we tej goźinje poznaś z atmosferu graśa, aby mogła praktikantka w pśiducej goźinje zawjasć słowa. Tudy běch z mojim rozměśim na końcu! Gronjach to jomu a teke, až wotglědanu hospitaciju pśewjasć njebudu. – Ako ranjony jeleń śěgnušo won do bitwy.
Po krotkem rozgronje z direktorku spokojich swoju narskosć pon z wokna ceptarskeje śpy, pśiglědajcy wuznamnym pedagogiskim statkam. Goźina serbšćiny wotmějo se napšawdu po wonem mudrje pśemyslonem a dokradnje pśigotowanem koncepśe. Źiśi procowachu se ze zagorjetosću a wšyknymi mocami zežraś regule toś togo nowego śěžkego graśa a zmejstrowaś wonu „balo“ pomjenjonu źiwnu kulu. A jich to podpěrajuca kšasna a cysta błotojska nimšćina rozlěgašo se po dworje a po wucabnikojskej śpě. Teke tyma praktikantkoma běšo pśiglědowanje njezwucone napinanje. Snaź běšo to zawina togo, až se ta jadna srjejź goźiny zgubi a wěcej wiźona njebu.
Musach skoro slědk do swojeje šule a stupich ku końcoju goźiny na dwor, rowno ako se te slědne tśi „völkerbalisty“ wo dobyśe bijachu. Což su te druge, južo wotstśělone wšo zwonoźeli a źo hyn se rozběgali běchu, njamgu casa a městna dla howko wulicowaś. Pśedstajich ceptarjeju po dłujkej chwalbje jogo wuměłstwa hyšći raz ponižnje moje pokorne wobmyslenja nad racionalnosću a produktiwnosću takeje goźiny (serbšćiny?), což won z wjelikomyslneju gestu a sadu wotby, až jo to wšo šera teorija a až možo jano něchten tak powědaś, kenž z pedagogiskeju praksu žednogo zwiska njama.
Kśěch jogo hyšći na to pokazaś, až južo radnych lět dlej ceptarim a w drugich šulach druge wiźim. Ale pjerwjej padnjo mě praktikantka do słowa źejuca, ažo jo se jim na instituśe nawucyło teke tak cyniś. A pśed takeju wusokeju wědomnosću a telik praktiskimi nazgonjenjami tych mudrochow kapitulěrowach. Podach se domoj k mojim wuknicam a wuknikam na wucbnu štundu serbšćiny, rozmjej nic taku fundamentowanu ako běch wiźeł, ale nanejmjenjej serbsku a w serbskej rěcy.
Toś ten staršy tekst jo se gano wózjawił w Nowem Casniku ze 10. junija 2006. Na žycenje awtora jo se tekst tam pśewzeł w originalnej wersiji mimo pismika „ó“. Toś tu wašnju how teke pśewzejomy.
Chceće swoje měnjenje k tutemu přinoškej wozjewić?
Wobdźělće so na našej diskusiji!
pol_Latn szl_Latn eus_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn ces_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn ces_Latn szl_Latn ces_Latn slk_Latn