Ze łobiycków psinco… – audio
Ze łobiycków psinco…
Niy kciôłech popsować Wóm piyrszego miesiónca po Nowym Roku, tyż blank nie kciôłech wlazować we charbołach we Wasze noworóczne łobiycki, i beztóż dziepiyro dzisiôj kciôłbych połozprawiać ło takim kôżdyrócznym cufalu, ło kôżdyrócznych łobiyckach chnet wszyjskich ludzi. Medikujesz, zastanôwiôsz sie chopie (babo), coby sam łosmolić, na co by sie wypnóńć we tym nowym roku? Niy byda kurzić! Niy byda słepać gorzôły! Niy byda zdrôdzać baby (chopa)! Byda ściepować ze basiska, kiej ino przetrôwia Gody! Znôcie to? Na zicher znôcie! I niy rółz’eście sie tak zarzykali!
Jô razinku nicego sie latoś niy łodrzykna, niy wrajża do fuzekli, ale na isto rôd, chyntliwie pozbôwia ludzkóść pôruch aufryjgujóncych prziwyków. Noworóczne postanówiynia fóngujóm tak: myślymy ło czymsik, co sprôwiô nóm uciycha, i uzdómy, co ustanymy to robić. Na tyn przikłôd: kurzynie, słepanie gorzôły abo ćkanie, wciepowanie do zgłódniôłyj gymby kôżdy dziyń dółzy łosolónego masła. Bez te łodmôwianie se sztyjc poruch mało ftorych jesce łostałych przijymnóści i uciychów, môsz chopie nôdziyja przedugszić życie, coby poradzić przetrôwić nadbytnie dykady we mankuliji i utropie, i bydziesz chopie żałować, iże miasto po lekuśku wiónzgnóńć we naciepnióntym sie hereszcie strzymiyńźliwóści – niy słepołeś (słepałaś), niy kurzółeś (kurzółaś) i niy łobżyrôłeś sie (łobżyrałaś sie) tym słónym masłym.
Ustóń być chopie lyniym i niyszporkiym, gôdosz se. A kiej ze yntuzjazmym, srogim kurcgalopym cowieka skôzanygo po wsze czasy na szmektne ćkanie łozmokrzónego papyndekla, sznurujesz chopie szczewiki do lôtaniô, szpiksy, wiysz, iże tak by tak niy wydoliśz i bydziesz czuł do sia abszmak za swoja lichota. Miasto dyć żysz wyznôczać se lecy jake noworóczne (świóntyczne, gyburstakowe) postanówiynia, czamu na szlag niy łobrać se gróntu, dlô ftorego bydziesz chopie (babo) sóm sia niynôwidzieć bez nastympne 365 dnioszków? Uszporujesz chopie czasu, a i dziyrżić sie tego bydzie lekszij!
Abo idzie tyż postómpić jak latoś jô: wyznaczyć noworóczne postanówiynia wszyjskim na świycie, króm siebie. Kciôłbych, coby côłkô ludzkóść zarozinku, na doczkaniu ustała robić to abo tamto, bo czyni to już moc dugo. Ludzie blank niy posuchajóm, ale to psinco, bo kiej już uzdalichmy – postanówiynia tak by tak kóńczóm sie tym, iże sóm przesrane. Nó, i jużcić wybrôłech richtik sroge zagróżynia, niy jakiesik pinkle i duperszwance gatónku niysprawiydliwości społecznyj lebo niytolerancyji rasowyj. Same tego niy zwekslujymy, podwiyl niy przifurgnóm jake Marsijany i niy kôżóm nóm zrobić z tym ordnóng. Tóż tyż terôzki moje noworóczne postanówiynia dlô… tych inkszych:
Ustóńcie markiyrować, iże Doda – Elektroda abo Edyta Górniacka do kupy ze prziklapniyntóm papyndeklowymi pakytami Hankóm Mostowiackóm sóm take ci niyskóńczónie fasciniyrujónce! To niy ma tak, iże jô na zicher niy poradza blank kapnóńć jejich w rzecy możno łogrómnucnyj głymbi. Woża se, iże wszyjske trzi sóm piyrszorzyńdniymi kunstlerkóma estrady ze gryfnymi, dugimi szłapami i festelnie chytliwymi śpiywkami, ale łokróm tego rzyknijcie mi – cóż Wy tak po prôwdzie w nich widzicie? Nó, klar, to miyłe, co we jawności fest szajbniyntô Doda przepiyrô swojich wiylbiciyli, coby niy dali sie przimuszać i take tam belakwastry, ale wrółz tyż zachyncô jich: „pokôżcie pazurska!”, co tak prôwdóm równowôży te piyrsze. Przecamć Doda, Górniacka i Mostowiacka (nó, Kożuchowskô) to żôdne tam bóginki. A eźli jejich gróntnym przesłaniym jes wiara we sia i hyrność ze tego, iże sóm inksze, tóż przecamć niy musicie jich wiylbić ani kopjyrówać. Dejcie jim zwólô, coby dalszij śpiywali i niych tak już łostanie na wiyki, wiyków… amynt. Zachowejcie ruła i róbcie swoji, jeśli to môcie rade.
Ludzie! Politykery! Kapelónki! Niy kôżcie nóm, a łosobliwie mie, być sztyjc i do łostatka szczysnym!. Terôzki mómy przikôzany nóm łobowiónzek ku sia, coby być szczysnymi. Króm tego łoczekuje sie łod nôs, co bydymy to ciyngiym łoznôjmiać wszyjskim naobkolo. Rzyknijcie mi terôzki (łosobliwie modzioki), fto miôłby dzisiej łopowoga prziznać, iże rółz za kiej, poniykedy czuje sie fest lichucnie i niyhersko, i tym samym wyściyrzić sie na jawne potympiynie? Ta wiara we nasz kónszt do wygódzyniô, uszczyńsliwiyniô samych siebie, kryje sie aji za spółczysnym fantym na pónkcie zdrowiô. Bo przecamć we dzisiyjszych czasach dyć żysz łoczekuje sie łod nôs, iże bydymy ze côłkij siyły szprajcować sie naszyj śmiyrtylnóści. Miarkujymy już przecamć, iże i jôdło niy tajluje sie na szmektne i niyszmakówne, ale na zdrowe i niyzdrowe. Włôściwô dijyta mô tyż piyrszyństwo przed szmektnóm warzóm, a gynał i akuratnie napasowane porcyje, sóm moc lepsze niźli niyrygularne posiyłki. Nasz kuchynianny tisz stôwô sie japtycznóm tôflóm, na kieryj mierzi sie wiela fetu, i wiela kaloryji mô nasze jôdło, przi ftoryj sumiynnie społykómy jôdło, kiere tak prôwdóm, jes już ci ino medikamyntym. W tym reżimie wino szlukómy nie skuli jego szmeku, ale coby zmócnić nasz „układ krążenia”; chlyb pôłnoziôrnisty ćkómy ino skuli tego, coby ulekszić trôwiynie, a knóbloch zjôdómy dlô zdrówiô. Poduk tych wszyjskich móndroków dzisiôj kôżdego potrza przed czymśik retować – przed nadciśniyniym, przed utropóm ze bachorami, ze trôwiyniym, laksyróm abo tym sztopszajsym, przed rubniyńciym, przibiyraniym na basisku. Przecamć sztyjc nóm tuplikujóm, co cowiek nigdy niy ma na tela szlang, łónako wizgyrny, dości sztramski. Same zdrówie mô już tyż ci, poduk tych wszysjkich wizynszaftlerów, swojich ciyrpiyntników, pijóniyrów, bohatyrzów i … świyntych.
I Wiycie? Sam mi sie spómniało – jak żech to kiejsik już tuplikowôł – jak idzie rozeznować łod sia Polôka, Miymca lebo Amerikóna? Anó, dejcie pozór!
Kiej ftosik na dródze napasztnie Amerikóna i rzyknie do niygo:
– How do you do? To tyn zarôzki luftuje zymbiska, lachnie sie i gôdô:
– Good! Fine! All right! I’m feeling well!
Kiej ftosik juzaś sztopnie Miymca i sie go tyż spytô:
– Wie geht es Ihnen? To taki Miymiec zarôzki tyż gybis pokazuje i ze śmiychym rzóndzi:
– Fein! Gut! GroBartig! Wohl! Gesund und monter!!!!
A kiej tak nagabnóńć, zaszterować Polôka:
– Co tam u ciebie, co słychać? – tóż tyż zarôzki napocznie łozprawiać, iże go zymbiska targajóm, mô platfus, kramfadry i plynckiyrze, starô go ciyngiym nerwuje i świekra poradzi mu tak dopolić, coby móg jóm na suchyj aście hangnóć. Ku tymu jesce jejigo dziecka niy sóm usuchliwe, a we robocie majster dowo mu nôjgorszô robota i pies łod tego łoszkliwca sómsiôda, ciyngiym mu srô na jejigo sztrółdekel.
I wiycie co jô wypokopiół sie kiejsik dôwnij? Ano, skuli tego coch mocka po świycie wandrowôł – moga rzyknóńć ło sia, iżech jest jakisik tam Ojropyjczyk. A juzaś beztóż, coch jes Polôk, musza być i wajała, szkamrała. I kiej tyż mie ftosik na dródze napasztnie:
– Ojgyn, i co tam u cia? Jak ci leci? Wartko mu poradza łodpedzieć:
– Dziynki! Corôzki gorzij!!!
I tak nikiej Miymiec abo Hamerikón krótko, znacy kurc ónd bindich, i jak echt Polôk – ździebko żech pojamrowôł, pra?
Nó, i na łostatku! Ustóńcie do sto pierónów fórt kryńcić, i sztyjc pokazôwać we telewizyji te wszyjskie łoszkliwe ryklamy.
Ludzie! I niy aufryjgujcie mie bamóncyniym” „Zachowej ruła i rób swoji!” I niy ma to nic do kupy ze PónaOwsiakowym „Róbta swoje!”
Nó, i na sóm łostatek. Ustóńcie kryńcić filmy ze tymi „zuperbohatyrzóma”! „Iron Man” – to bóło do porzóndku. „Śtyruch pancyrnych” abo Hansa Klossa szło jesce szczimać, wszyjske tajle, wszyjske zorty Jamesa Bonda (Agynta 007) we ftorych grali take szauszpilery jak: Sean Connery, Roger Moore, Timothy Dalton abo Pierce Brosnan – tyż jesce łod biydy szło strôwić, ale terôzki blank już nóm niy potrza filmów ło tych zuperbohatyrzach. A łosobliwie tych festelnie egzaltjyrówanych filmów. Latoś juzaś wlazuje na lajnwandy, na ykrany nowy „Mróczny Riter”. Nó, możno nôjskorzij we Hamerice, ale tyż chnetki i u nôs. Mianowanie Batmana mrócznym riterym , to deczko tak, kiejby mianować Papy Smerfa „modrym patrijarchóm”; żôdnego na to nabierecie, niy wysznajdujecie. Ta dzieckowô gyszichta ło milijónyrze, kiery przeblyko sie za flyjdermausa, mantopiyrza, coby wyszczylać po pycholu przestympców. Żôdyn ajnfachowy majoryntny cowiek niy poradzi sie śniym równać, co czyni côłkô ta gyszichta blank ajnfach nudnô i doskwiyrnô, cheba iże jes sie bajtlym. We tym razinku cufalu mogóm festelnie radować te fragmynty, kiej tyn Batman jejździ na tym swojim zupermotorcyklu, a jejigo hewerynda, jejigo srogô kapa flotruje za niym jak … majza na wiesna, a zatym juzaś wygłôszô „pseudofilozoficzne” ryjdy jakosik mało słósznô, podanô na kaspra i hanswuszta… zuperbezkurcyjô.
Abo fasziing, abo balanga – audio
Abo faszing, abo balanga
Suchejcie ino! Faszing, to faszing i tela. Napocznół nóm sie zarôzki po Godach i terôzki niy łostało nic ino brać sie za hałdamasze i inksze bómse. A jô tyż ci sam dzisiôj poberóm ździebko ło tych czasach kiejech rôd, w te pyndy deptôł na te wszyjskie roztomajte muzyki, na roztomajte tańcowaczki i… to niy zawdy ino ze mojóm Elzóm. Ale jadymy terôzki podle raje:
Tak ze kielanôście lôt tymu nazôd trefiółech na dródze jednego kamrata, starego fyrnioka, znacy sie samotnygo.
– Ojgyn, dobrze co cie widza! A jeżeś to już żyniaty?
– Ja – padóm mu na to – już łod gryfnych kielanôstuch lôt!
– A jeżeś zowistny, zazdrosny fest?
– A dyć, jak sto pierónów ale… zowiszcza tym, kierzy jesce babów niy majóm!
Bo ze mojóm babóm zawdy bóły kómedyje. Kiej ino łobsztalowołech bilety na jakosik zabawa, to sie napoczynało: A to niy móm co łoblyc, a to szczewiki niy sóm we mółdzie, a to juzaś bubikopf trza łod nowa u golaca bajstlować, a to tam jesce inksze take mecyje. A kiej już prziszło co do cego, to juzaś trza bóło fest dôwać pozór na kamratów, na to coby gorzôły za tela niy słepać, a już kiej na zabawie napoczynôłech rzóńdzić:
– No, tóż szluknymy za nasze babeczki i „kochanki”… coby sie nigdy do kupy niy trefiyły! – to już starô poradziyła mi côłki tyjater zbajstlować.
A przeca żôdnô balanga niy łobyjńdzie sie bez sznapsa. Przeca same znôcie take ałsdruki:
„Klara świyci, ptoszek kwili, możno by my co szluknyli.”
lebo:
„Zeks to niy wszyjsko, łostowo nóm jesce piwsko!
Nó, tego toch niy miôł sam terôzki gôdać. Styknie, rychtujymy sie….
– A wiysz, iże ta twoja kamratka Frida sie na mie łod łóńskigo roku gorszy? –napocznółech takô gôdka skorzij jesce łoblykaniô sie.
– Po jakiymy, po jakiymu? – pytô ci sie mie moja Elza.
– Ano, skuli tego, coch sie jóm cosik spytôł.
– Ja, a co żeś sie jóm spytôł? – pytô sie juzaś moja starô.
– Po pieróna sie ciyngiym tym lipynsztiftym sztrajchuje?
– Nó, i…?
– Pedziała mi, iże to beztóż, coby lepszij wyglóndać… toch sie jóm spytôł: a po jakiymu na isto lepszij n i y w y g l ó n d ô?
– Wiysz Ojgyn, a Erna to juzaś na ta zabawa przijńdzie ze nowym szacym! – napoczynô gôdka moja Elza. – Łod kiej ci łogdowiała to, co trzi tydnie mô nowygo karlusa;… cóż tyż łóni we tyj wyliniałyj staryj kalymbie widzóm? – opaternie rzóńdzi dalszij Elza.
– Niy poradza tyż tego spokopić, ale łóna jes łod cia cheba ze dwadziyścia pôrã lôt modszô… – łodrzyknółech, bo mi sie zdało, co byda miôł pokój.
– Ojgyn! A ty wiysz, iże snami do kupy bydzie Jorg ze swojóm staróm?
– Wiym, wiym i to bydzie dló mie nôjwiynkszô utropa. Bo kiej łón napocznie łozprawiać ło tych jejigo choróbskach to, jô tyż zarôzki musza jakiesik „relanium” łyknóńć, cobych zarôzki niy glingôł po waleska.
– Ojgyn, ale tyn twój kamrat Zefel to latoś cheba niy idzie snami, pra?
– A czamu miołby niy pójńść? Zawôdzô ci to, cy co? – pytóm sie jóm.
– A zawôdzô! Bo łón blank niy poradzi tańcować i łóńskigo roku tak mie podeptôł, iżech trzi razy musiała hółzynsztrymfy zwekslować, bo mi ciyngiym lałfki, maszki leciały. A ku tymu łón sie Bóg wiy co ajnbilduje, taki je zawdy we sia zadufany, a do dzisiôj ci jesce niy pochytôł tego kónsztiku, jak gynał wetkać hymda do galot, coby spod westy ta jejigo wampa niy wylywała sie na te galoty, kiere zawdy mô deczko za sztram, za knap, choby po modszym braciku.
– Niy jamruj, niy wajej, bo kiej jô już musza deptać tańcować ze tóm twojóm kamratkóm Hildóm, to niyskorzij móm côłki ancug poflekowany, kiej ji tyn côłki puc ze gymby, dychanio i plecysków ślatuje.
– To jóm tak giździe przi tym tańcowaniy niy ściskej, niy łobłopiej, chobyś ze jakómsik Grace Kelly lebo tóm cornóm Naomi Cambell tańciyrowôł!
– Niy, byda przeca Elza ze Ernóm ciyngiym walcowôł – łodrzyknółech – a ło kieryj godali kiejsik taki szpas, iże poszła ło weta ze jeji starym, co wylejzie na plac przi familoku blank sago, tak jak jóm Pónbóczek stworzół.
– Jezderkusie, Gmyrcyno! Eźli by to bóła naszo Erna ze drugigo sztoka – padô jedna deczko ślepawô sómsiôdka do drugij.
– A toć, iże to łóna – pado drugô.
– Jerónie, ale tyn klajd, kiery miała na sia, to mógła by sie chocia ździebko wybiglować, pra?
– ….
– Elza, a briftryger ze pynzyjóm łod Świekry bół już dzisiôj?
– Niy, niy bół!
– Nó, to wyszaltruj telewizyjor i idymy nynać… to możno na jakosik gryfnô balanga chocia we śniku pójńdziesz ???
Tak jesce blank na łostatek taki wic, niy wic a możno prôwda? Jedyn łożyrok zahaltowoł taksa na ceście. Taksiôrz kuko tak na niygo filuje i gôdô:
– A kaj tyż to?
– A na postój giździe, bo tam mocka ludzi na wôs niy poradzi sie doczkać.
Możnoście to już kajsik suchali skorzij abo czytali, ja? Eźli ja, to niy godejcie żôdnymu, niy wyfaflejcie tego; możno sie inksze niy kapnóm. Bo ta gyszichta mi sam dzisiôj gynał klapowała po tych wszyjskich latowych, wywczasowych i takich tam inkszych jakisik balangach, kiere bajstlujóm bez tyn faszing. Terôzki jô już możno mynij fyrtóm bele kaj, boch już tyż ździebko zwiekowôł ale szkrabka na dobrô muzyka to jô móm zawdy i wszandy.
Mecyje ze familijóm…
Nó ale… Cosik mi sie zdo, iże to już możno tyż łozprawiôł a możno i niy. Gynał niy bocza, boch już deczko zwiykowany i ta diosecko ci sklerółza tyż mie już na isto zdrapióła.
Miołech ci kiejsik jedzinego takigo kamrata, kiery ci sie tak szpasownie, a możno ino fest dziwocznie mianowôł : Eustachy, Józefat Drzistoń. Ja, ja Eustachy i ku tymu Józefat. Poradzicie sie to wystawić, jak ci sie śniego już łod bajtla chichrali i narzinali? A ku tymu jesce te miano po łojcach – Drzistoń. Skuli tego tyż miôł tak na isto côłkie żywobycie przedrzistane, i co tyż łón zawdy musiôł zdziyrżyć, smóc pokiel śniego niy łostoł srogachny i gryfny karlus. Kiej nóm łobióm pizło ci już kielanôście lôt, kajsik mi sie łón zapodziôł, kajsik mi ze ślypiów sie straciół. Jô już ci blank łó niym zaboczół, kiej łoroz trefiółech ci go, spichli my sie sam u nôs na Krojcce. Łón ci mie poznôł, uradowôł sie, choby mu fto zista na swaczyna łobiecôł a gymba mu sie takô zrobiyła, choby szusblech ze koła, ze mojigo starego gepla.
– Jezderkusie! Józefiocku diosecki (tak my mu tyż za bajtla gôdali) a dyć żyjesz to jesce? – gôdóm ci dó niygo blank wyproszczóny, zadziwany. – Kajś to sie bez te côłkie lata podziywôł, kajś sie tak na fest zapochóniół ?
– E tam, niy ma ło cym gôdać. Jak pewnikiym miarkujesz, miôłech ci côłkie moje życie zadrzistane już łod bajtla, i tak ci to do dzisiôj łostało.
– Niy gôdej ? A co tyż to sie ze cia bez wszyjskie lata dziôło? Co ty sam terôzki we Chorzowie robisz ? – pytóm sie go i niy poradza sie nadziwać, iże my sie tak bez cufal sam u mie na Pniokach szczaśli.
– Anó, przijechôłech sam do gyrichtu skuli erbów, skuli srogigo bezmać „spadku” po starce mojij baby – rzóndzi mi tyn kamrat Eustachy.
– A to tyś sie już łobabiół yntlich, ja?
– Ja, ale to jes dugszô gôdka i muszymy sie kajsik zicnóńć na dugszij, i byda ci to wszyjsko direkt łozprawiôł.
– Mie sie tam nikaj niy uwijô, to mogymy wlyjźć do Pyjtra na jakisik zajdel piwa i mogesz mi to połozprawiać, bo miarkuja, iże cie cosik tropi, pra?
Nó, i wlejźli my to tego szynku, kamrat łobsztalowôł laga, jô gospodzkimu kôzôł jesce po sznapsie i tyn mój kamrat Jozefat napocznół fabulić te côłkie jejigo blank pometlane życie.
– Wiysz, kiej sie ino mojij Mamulce zemrziło łojciec spakowôł wszyjskie nasze lónty i inksze bambetle do dwiuch kofrów i wykludziyli my sie do kupy kajsik na wiyś. Niy byda gôdôł kaj, bo nôs, bo mie tam wszyjskie wiedzóm, mie i mojigo faterka znajóm. – szluknoł piwa i beroł dalszij. – Tam my sie naimali do roboty u jednyj modyj gdowy ze ceróm, a tak richtik, to niy ze ceróm, ino ze pasiyrbicóm. I tak ci jakosik po dwiuch latach łożyniółech sie…
– Tyś sie łobabiół ? A jô myślôł, co ty ze twojim mianym już na zawdy łostaniesz fyrniokym ! A bóła chocia gryfnô ta cera łod tyj pampóńki ?
– … łożyniółech sie Ojgyn, ale niy ze tóm pasiyrbicóm ino ze tóm gdowóm; ja, ta gdowa tyż bóła blank szykownô i szwarnô kobiyta. – szluknół tego sznapsa coch jô jesce łobsztalowôł, popiół biyrym i bysztelowôł jesce po zajdlu piwa i jesce jedna laga gorzołecki.
– Łojciec sie wnerwiół na mie, dopolóło ci go to, co jô mioł rôd, i przołech tyj mamulce-pampóńce, iże sóm sie pôrã tydni niyskorzij ze tóm jeji pasiyrbicóm łożyniół. I terôzki dej sie pozór Ojgyn: bez ta jejigo żyniaczka moja babeczka, moja żóna łostała sie niywiastkóm (synowóm) i do kupy jesce – świgermutróm mojigo łojca. Jeji juzaś pasiyrbica, jes mojóm drugóm mamulkóm, takóm mojóm macochóm, a jô jeżech łojczymym, drugim łojcym mojij macochy i świgerfatrym mojigo tatulka. Mojij drugij mamulce, mojij macosze, kierô bóła już łod terôzki mojóm pasiyrbicóm, uplóncnół sie gryfny synek. Terôzki łón ci jes już mojim przirôdnim bracikiym – jako synek mojigo łojca i mojij macochy. Nale, jako synek pasiyrbicy mojij babeczki, jes tyż jeji wnukiym, a łóna jejigo starkóm. Jô ci juzaś jeżech starzikiym mojigo przirodnigo bracika.
– Jeckusie! I jak ty to wszyjsko poradzisz jesce do kupy poskłôdać ?
– To jesce niy wszyjsko. Dej sie terôzki pozór! – bero dalszij kamrat. – Hnedki i mie sie uplóncnół synecek. Beztóż tyż moja macocha łostała sie łod terôzki przirodnióm szwestróm (siostróm) mojigo synka a jesce ku tymu jes ci łóna jejigo starkóm, bo przeca łón, tyn mój synecek jes synkiym jeji pasiyrba, a mój faterek jes juzaś dziywiyrzym (szwagrym) mojigo maluśkigo synecka. A to skuli tego, iże mój tatulek mô jejigo przirodniô szwestrã za babeczkã, za żonã. Jô juzaś jes terôzki pasiyrbym przirodnij szwestery mojigo synka, nó toć mój synek jes mojim ujkiym, a jô jes jejigo bracikiym, skuli tego, iże łón jes synkiym mojij macôchy. Moja starô juzaś jes tantóm mojigo synka, tyn mój synek jes mojim starzikiym, mój łojciec jes mojim świgerzółnym, mojim ziyńciôszkiym a jô jes – dej terózki pozór Ojgyn – a łón jes mojim razinku WNUKIYM !!!
– Ło sto pierónów, naleś ty to terôzki nametloł !!!
– A co, Ojgyn ? Niy klapuje ci sam cosik? Nó, tóż gynał to jesce rółz musisz rugować !
Ja, jô ci wiyrzã, na isto nic niy godóm, chocia jes to tak festnie pometlane, iże tego i sto amerikóńskich stolorzy niy poskłodô, prôwdã gôdóm ?
Drzistóń łobsztalowoł jesce jedna raja u Pyjtra we gospodzie, stropiół sie i chnet napocznół by ślimtać. A jô, coby go jakosik skludzić na inksze grónta, na inksze myśli spytołech sie go jesce, co tyż to bóło we tym gyrichcie kaj miôł sprawa ło erb po starce jejigo staryj.
– Chopie! I tu ci sie dziepiyro napoczło – pedziôł tyn Jozefat. – Jakech to wszyjsko kciôł wytuplikować tyj syndzinyj, coby gynał łozstrzigła, co mi sie ze tego erbu, tego „spadku” przinoleżi, to łóna po jakisik półtrzecia godziny kciała bez łokno wyfuknóńć a mie kôzała zarôzki zawrzić we hereszcie abo na takij – we Starym Chorzowie – wytrzyźbiółce. Ida terôzki nazôd, bo kca jak nôjgibcij ze Chorzowa sie wykludzić i… takech sie znod sam u cia na tych twojich Pniokach, Ojgyn.
Łod Zilwestra do Trzech Króli
A mie sie sam terôzki spómniało (dopytowali sie ło to moje niyftore suchôcze) jak ci to tyż kiejsik, dôwno tymu nazôd, bóło symnóm po zilwestrowym masknbalu. Boczycie to jesce, ja? Nó, tóż posuchejcie jesce rółz!
Jezderkusie! Pieróna kandego! Co to sie richtik dzieje?
Pomaluśku, pomaluśku … nôjprzodzij jedyn ślyp, ale niy tak wartko, bo cosik blynduje jak sto diosków. Jerónie, ale sie te klapy ciynżkie zrobiyli… drugi ślyp … niy idzie, prziklapło mi go lebo co? Jes, łotwarły sie te dioseckie gały …
Drrr, drrrr, drrrrrrr….
Ło sto pierónów, co za larmo, stało sie co, chałpa sie pôli, gipsdeka śleciała, ruskie pancry sie wkarycyli? Bin Ladyn króm Amerikónów i dó nôs prziszoł, coby jakosik bómba prasknóć abo fliger chabnóńć?
Drrrrr, drrrrr, drrrrrr…
Ida, ida…. przeca to niy dźwiyrze, ino tyn diosecki mobilniok glingo i tyrkoce, choby sie już miôł łozlecieć abo prasknóńć na deliny…
Drrrrr, drrrrrr, drrrrr….
Ale mie palica rómbie, tómpie mi we łebie, choby sto kóni rajtowało… a śpiywôł Wiesiek Gołas: „tupot biôłych mew…”. Co tam tupot, to ci przeca choby śtyry pancry jechali ze łozlajerowanymi ketami … a to, co zasik praskło? Chałpa sie na isto buli?… Eee tam, gorczek mi na deliny śleciôł i tela, ale co łón sam wele tego mojigo szeslónga robiół?
Drrrr, drrrrr, drrrr…
Kajżysz tyż sie tyn mój mobilniok podziôł? Pierónie, w tyj chałpie na isto nic niy idzie z rańca nojńść.
Drrr, drrrr… móm cie giździe, terôzki bydzie kwilka cichszij …
Halooo… tu jô Ojgyn. Stało sie co? Fojerwera przijechała, niy dej Pónbóczku, chałpa sie gore, pranie z góry pichli, werk do luftu praskli … niy werk, to Prezidynt przekajplowôł już do kupy ze AKS-ym.
– Chopie, Ojgyn co sie ze cia dzieje? Umareś, świtnółś w kalyndôrz, zawarli cie abo co jesce gorszyjszego?
– A dyć niy ryc giździe diosecki, niy poradzisz to cicho gôdać? Musisz to tak ci wrzesceć? A tak po prawdzie… to fto gôdô?
– No, jô Bruno,
– Możno i Bruno, ale rzyknij mi, co mómy za dziyń i wiela jes, bo cosik mi sie zdo, iże mi weker stanół … a tyn buksiok, coch go łod Elzy na gyburstak dostôł, toch już dôwno skalół, bo bół gówno wert…. ….. …..
– Niy, niy, ło tym gównie to niy do ciebie gôdóm. Nó, tóż co mómy za dziyń, gôdej wartko!
– Tak jakech myślôł, tyś jesce niy blank mónter po tym Zilwestrze, tyś…
– Dobra, dobra, po jakim Zilwestrze? Aha, już miarkuja Bruno, byli my przecamć do kupy ze naszymi babami u Ernsta na Zilwestra. Nó, ale przeca tak źle to to tam niy bóło.
– Niy, niy, tak źle niy bóło (coby niy mógło być gorszij). Ino, jakeś wylazôwôł, Ojgyn, to mi sie cosik zdôwało, iżeś już miôł pôłno rzić…
– Jako pôłno rzić ? Co ty ajntlich gôdôsz, Bruno?
– Jakeś bół mónter, to po jakiymu łotwiyrôłeś dźwiyrze palicóm… a ło wyłażyniu tyż niy mógło być gôdki, boś prasknół ze słodów na pychol i ruk cuk bółeś ze blank łostatniygo sztoku przi dźwiyrzach na plac.
– Nó, możno môsz i recht. Nale … niyskorzij toch już przecamć szôł blank sztram do chałpy, pra?
– Blank sztram to możno niy, boś zarôzki na dródze kiołzdnół i furgnółeś Ojgyn jak dugi pod autok.
– Jezderkusie, pod autok. I jô jesce dychóm? A możno to skuli tego mie tak gowa boli i mi sie w palicy ćmi?
– Niy, niy, môsz mazel, boś ciornół pod zahaltowany autok, ino mu żeś wpuczół, fest wgniót lewe dźwiyrze ze zadku. Ze tego moge być jesce jakosik łostuda, bo cie tyn istny ujzdrzôł jakeś wylazowôł spodle tego autoka.
– E tam, a bo to jô piyrszy rółz cosik kómu na zgorszynie zbajstlowôł? Ino, co bóło dalszij? Tela ino bocza, iżech trefiół Bercika łod Majzlinyj, łón ci miôł gryfnô ale napoczniyntô halbecka we mantlu, to tyż żech mu jóm spómóg wyduldać, coby sie sóm z tym niy trôpiół.
– Toch słyszôł… a słyszôłech tyż, iżeś Ojgyn bez côłkô Wolka, Rynek, Katowicko i côłko Trzecigo Môja dyrdołeś pojstrzodku drógi …
– Co ty fandzolisz? Jak bez postrzodek drógi, policajt mie żôdyn niy łapnół, autok niy tyrpnół …
– Bez pojstrzodek drógi, boś paryzol wrajziół do glajzy i gôdôłeś, iże podwiyl sóm te glajzy, to do chałpy na isto jesce trefisz. Autok żôdyn cie niy tyrpnół, bo szofery tyż byli po Zilwestrze naprani, a kôżdy juzaś łożyrok, to mô bezmać aże dwióch Aniołów Stróżów. A ze tymi dwióma policajtami i jednym szucmanym toście śpiywali na côłki karpyntel: „ … przibieżeli do Betlyjym pastyrze i zagrali Dzieciónteczku na lyrze…”
– Nó, i to by bóło na tela, bo jakech sie dokulôł do „Barbórki” to niyskorzij już rółz-dwa z górki i bez kiyrchow, kole łochrónki, bez planty i w dóma. To już blank ajnfach.
– Nó, niy idzie pedzieć, co to jes ganc ajnfach … ale niy dlô cia, ty to wszyjsko poradzisz nametlać Ojgyn. Już na smyntorzu spichnółeś sie ze kopidołym łod barbórkowego Farorza, kiery łod Wilije niy poradziół przijńść do sia, bo durch słepôł, świyciół świycki i gôdôł, iże go we chałpie sztyjc starô stracho i ciyngiym mu biôło gadzina posywo, bo myszińce to i we szolce ze tyjym poradzi znojńść.
– Kopidoł, kopidołym, nôjwyżyj jakosik cyjntla i to wszyjsko. Przeca jô sie tyż musiôł do dóm uwijać, pra?
– Na isto toś musiôł, bo twoja Elza już łod połednia styrcała ze nudelkulóm przi dźwiyrzach.
– Jak to łod połednia, co ty klycisz? Przeca jô nigdy tak dugo niy deptóm do dóm. Przidarziło sie co, ło cym tyż jô jesce niy wiym?
– A przidarziło. Jakeście już ze kopidołym wysłepali niy cyjntla a halbka, to ci sie ci go żôl zrobiyło, seblyk żeś mantel i dôłeś kopidołowi, coby niy przeziómbnół. Łón ci sie aże poślimtoł ze tyj uciechy i… zarôzki – jak to gizd Poznaniôk – poleciôł po szwagra, ze kierym żeście jesce jedna halbka łobalyli, a tyś jak gupi za nia zabulół.
– Ja, ja, spóminóm sie to. I zarôzki niyskorzij w te drabki, wartko pofyrtôłech do dóm, bo przeca ziómb bół, piździawica jak sto dziobłów.
– Wartkoś to możo żeś tyrôł, ino iże przi piyrszyj siyni stôł Antek Pikulik, kiery psa łod sómsiada szôł przeluftować iś go napytôł do Pyjtra na Krojcka na piwo, bo cie bezmać suszóło, choby ci fto we gymbie koksiok łozfaklowôł.
– Nó ale, to już cheba bół szlus. Przeca tela to ani kormik niy szczimie, pra? Przeca łod Pyjtra (niy ze Krojcki ino ze ulice Pawła), to ino trzi chałpy i jużech dóma.
– Możno i ja, ale jô ło tym już nic niy wiym, boch drugigo szoł łod połednia do roboty a twoja Elza mi gôdała, iże niy poradzi sie jesce na cia doczkać.
– Pierónie, ustóń. Chocia … mogesz mieć recht. Cosik jesce musiało być, bo móm ci łoba ślypia (terôzki widza) podzelowane, i kalnioki na szłapach. Co mi sie tam jesce przidarziło, niy wiym.
– Jô tyż niy wiym Ojgyn, bo kamraty łozprawiajóm trzi gyszichty ło tym.
– Jerónie, ustóń mie nerwować ino godej, co wiysz, tak jak we suchatelnicy u józefkowego Farorza.
– Nó, tóż jedni gôdajóm, iżeś przikulwitôł sie do dóm ze twojim sómsiadym Ecikiym i przi samych dźwiyrzach do siyni sóm żeś sia, abo Ecik tobie, bajnsztela podstawiół i bechnółeś pycholym ło tyn wasz zielezny gylynder w siyni… ale te śtyry słody, toś cheba w lufcie przefurgnół. Inksze zasik gôdajóm, coś trefiół na tego łoszkliwca briftryjgra, kieregoś zawdy ałfryjgowôł i żeście sie festelnie ringowali. A iże łón bół mónter (bo przeca za swe niy słepie, ino jak mu fto postawi laga), tóż ci tyż ździebko nadrzistôł. Juzaś ta wrazitko sómsiôdka ze szczwôrtego sztoku gôdała, iżeś ino tela, coś wlôz do chałupy, cosik praskło, tyś ino jónknół i … niyskorzij już bóło blank cicho u wôs. I jô wiyrza tyj sómsiôdce, boch widziôł twoja Elza festelnie napôlónô i znerwowanô.
– Pieróna kandego, muszymy już robić szlus, bo zabulisz za ta kómórka choby za łobiyli.
– Niy trop sie Ojgyn ło ta kómórka, bo łóna je twoja. Przecaś jóm wczorej łostawiół u mie, jakieś prziszôł na szkata. Tela, iżeś już niy poradziół grać, boś bół na takim dioseckim fleku, wczerajszy. Skuli tego my ino łobalyli ta kanka warzónki na miodzie, kierô mi jesce łostała łod Wilije.
– Bruno, smiyłuj sie i rzyknij mi entlich, kierego dzisiôj je i… wiela jes?
– To ty niy chytôsz? Przeca jutro jes Trzech Króli a terôzki klara świyci na fol, bo pizło dziepiyro dwanôście we połednie.
Tegoch sie niy spodziôł. Wejzdrzijcie sie ino, jak to cowiek po Zilwestrze poradzi côłki tydziyń stracić i jesce ku tymu na dekiel mu piere, choby to niy bół „… tupot biôłych mew…” a śtyry kónie łod Ceglarskigo we palicy rajtowali.
Fajfka, gryfno fajfka…
Wiycie, mockach już sam pisôł ło roztomajtych uciychach dlô ludzi, ło gorzôle (i za to mie spierónióła moja Dyrechtorka), ło piwie, ło chlebie, ło kartoflach i wieluch jesce inkszych zachach. I terôzki prziszołech na te idy, coby samtukej połozprawiać deczko ło fajfkach. Ja, ło fajfkach, bo przecamć ludzie tak możno zwiykowane jak jô, boczóm jesce starych Ślónzôków ze fajfkóm we gymbie. Jô sómech miôł starzika, ftory pod srogim, kajzerowskim fusiskiym sztyjc i jednym ciyngiym trzimôł we zymbiskach gryfnistô, srogô, dugô fajfka. A i jô sóm kiejsik, króm kurzyniô „Carmynów”, miołech rôd zakurzić cigara i… razinku ta fajfka. Do dzisiôj, chocia już chet dwadzieścia lôt blank niczego niy kurza, móm gryfnisty zamlóng fajfków ze roztomajtych strón świata.
Fajfka, to werkcojg, takô ci norychta do kurzynia tabaki, na ftorô skłôdô sie: mónsztik, fajfynruła i kopciuch abo kobuch. Juzaś chopa, ftory robi te fajfki mianujóm fajfkôrzym a takigo, a ftory juzaś mô pierónym rôd kurzić fajfka – fajfczôrzym.
Kurzynie fajfki piyrszy rółz bóło łopisane bez łodkrywców Nowygo Świata za czasów ynglickij królowyj Elżbiety I. Idzie sam prziwołać take zawołane miana jak Sir Francis Drake abo Walter Raleigh, kierzi jako blank piyrsze wtynczôs we Ojropie ulygli wpływówi kultóry kurzyniô fajfki hamerikóńskich indijanerów, i przikludziyli to do Anglii kajsik we 1570 roku. Prziwyk ale kurzyniô tabaki już łod starożyntnióści bół na isto ważnym elemyntym kultóry i religiji, ło ftorym ludzie blank przepómnieli bez dwa tysiónce lôt.
Fajfki powszychnie uchódzóm za nôjstarszyjsze norychty, nôjstarszyjsze dinksy do zaciónganiô sie arómatycznim smóndym łozhajcowanyj tabaki. Prziwyk tyn bół już znany we V wiyku przed Pónbóczkiym, eźli idzie wiyrzić starożytnimu historikerowi Herodotowi. Kolyjne nôcyje, kiere łozpowszychniyli kurzynie fajfki to Greki, Rzymianie i ku tymu tyż Galowie i Germany. Jak miynióm znôwcy dôwnych kultórów, antyczne fajfczôrze wprówadzali sie tym tuplym we taki stan łodurzuniô, kiej kurzyli ziyle ło narkoticznych włôściwóściach, znacy kónopie indyjske.
Historyjô fajfki łod czasu legyndarnych wandrów Marco Polo łozkulała sie choby pierón szczelół wtynczôs, kiej przikludziyli do Ojropy nôsiynia tabaki. Piyrsze srogsze plantacyje łozkwitli na terynach Miymiec i Anglii, i dôwało to pampónióm mocka pijyndzy, chocia iże kurzynie tabaki bóło zwykiym ino niższyjszych klasów i wojôków. Mółda na kurzynie pojstrzód ludziami pijynżnymi i niyskorzyjszy postymp techniczny pokôzały sie być za tela powiydzkóm dlô włôściciyli ziymskich, coby łóne inwestjyrówali we kolyjne plantacyje.We XVII wiyku we naszyj Rzeczypospolitej (terôzki sie prawie gôdô Rzeczpospolitô) niyspodziónie, nôgle fajfka łobjôwióła sie barzij powszydniô niźli sznuptabaka. Do siela boć to, sznuptabaka bóła słôwiónô pojstrzód ludzi, ftorzi reprezyntówali wyższyjsze wôrstwy, jużzaś kurzynie tabaki przipisôwano niżyj urodzónym. Przemôwiô za tym pewnikiym popularność tabakdółzów we zacu norychtów kôżdydniówego użytku dlô chopów.
Nó ale, ino pijynżne, móżne mógli łoddôwać sie tymu dziwokimu we dôwnych czasach cudajstwu, ftorego niy uwachowali sie bali i prziwódce religijne. Znanô jes historyjô sir Waltera Releigh’a, kierego mianowali piyrszym fajfczôrzym Anglii, a kierego izbetnô dziołcha we jejigo rezidyncyji nad River Dart w Devon, kiej uwidziała dym, ftory fachtlowôł ze fajfki swojigo gospodrza, drab chlistła go wodóm, bo myślała iże łón cufalowo sie podpolół.
Utworzóne miyndzy Anglijóm a Hamerikóm szlaki handlówe, sprawióły, iże tabakowy gyszeft stôł sie festelnie wercity, co juzaś szło ku tymu, iże corôzki wiyncyj ludzi kurzóło fajfki. Beztóż tyż niy ino pijynżne mógli kurzić fajfki. Skuli tego juzaś, co kopciuchy byli robióne ze porcylanu, fyrmy gôńczôrske uzdali, coby przikuplować wyrôbianie gliniannych fajfków do swojij łofyrty, co juzaś załowocówało łozkwitym tyj zorty rzymiósła. Kajsik miyndzy rokiym 1600 a 1750 fajfki glinianne mocka sie zwekslowali i to we gysztalcie, jak i we srogości. Ale, dziepiyro kajsik po 1800 roku te glinianne kopciuchy napoczli szykowniście garniyrować.
Trza sam tyż jesce dopedzieć, iże we XIX wiyku chnet we côłkij Ojropie fajfki byli zachóm kôżdydniówygo użytku, i to bez zglyndu na stan i pochodzyni chopów. Ale wert portmaneja decydowôł ło lajstniyńciu sie lepszyjszyj tabaki abo barzij wercityj fajfki. I wiycie, wtynczôs niy ino chopy ćmiyli fajfka, ale i baby tyż. To sie mianowało wteda „emancypacjóm”. Na łostatek XIX wiyku fajfki napoczli wekslować na cigary, kiere uwidzieli se i literaty, i artysty, i ku tymu tyż politykery. Gyneralnie, historyjô kurzyniô tabaki przeplôtała sie ze wóntkami bijógraficznymi wywołanych wajzerów, sztudyroków i majstrów pióra. Mocka miyłóśników fajfki niy stôło ło to, iże poradzóm wlyjźć we nałóg ale miyniyli, co kurzynie mô siyła łozdrowiyńczô, na zicher lyczy dusza i zabijô tyż do imyntu samótność.
Nó, coby za tela po darymnicy niy fandzolić rzykna terôzki jak ci to – jesce niy tak blank dôwno – bóło u nôs. Mój starzik Paul festelnie rôd miôł kurzynie fajfki. Miôł ci jich pôra a mie łostała ze dzieckowych lôt we pamiyńci jedna. Kopciuch tyj fajfki bół biôły i – poduk mie, bajtla – łogrómnucny a na niym byli wysztrajchowane roztomajte malónki ze gónu. Fajfynruła bóła côrno i chnet na pół myjtra dugô, i szło jóm wykróncać na roztomajte zajty. Juzaś gryzok tyj fajfki, mónsztik bół ze elefantowyj kóści. Coby sie ta fajfka zakurzić, starzik wyczyniôł côłki tyjater. Nôjprzodzij folowôł rajn do kopciucha moc tabaki. Ta tabaka tyż bóła narychtowanô podle regli. Starzik miôł takô blaszannô biksla do ftoryj na spodek wlywôł pôra kropek kóniaku i dziepiyro niyskorzij wciepowôł rajn markowô tabaka. Do kurzyniô brôł jóm po jakichsik piyńciuch tydniach. Pierónym mróncôł kiej kole niygo zakurzół se fajfka nafolowanô drajcapym (to bóła tabaka gorszyjszyj zorty). Terôzki prziszôł czôs na nafolowanie tyj jejigo fajfki. Polekuśku, pomaluśku wciskôł kściukym po troszycku tyj swojij tabaki. Ubijôł jóm opaternie takim szpecijalnym dinksym, ftory ze jednyj zajty miôł ubijok a ze drugij takô łyżecka do wydropywaniô gluty ze fajfki. Zatym pocióngôł pôra razy bez łognia a zatym wyjimôł ze kabzy paket sztrachecli i takimi dugimi sztracheclami (zwiykowane boczóm jesce take duge sztrachecle) zapôlôł ta swoja fajfka. Siôdôł kole łokna a my bajtle niy poradziyli sie doczkać kiej napocznie łozprawiać nóm ło starych czasach.
Samtukej u nôs kajsik przi napoczniyńciu lôt siedymdziesióntych wypraskła mółda na kurzynie fajfków. Możno to i skuli tego, iże cigarety byli corôzki drogsze a możno ino beztóż, co we wszyjskich „komisach” szło sie lajstnóńć gryfniste fajfki zeza granicy. Nó, i jô tyż napocznół kurzić fajfka (króm kurzyniô Carmynów), napocznółech tyż kupować i zamlować roztomajte zorty fajfków.
Niyskorzij wykludziyli my sie ze mojóm Elzkóm na dugszij do Egitpu (ło czym’ech już niyrółz sam gôdôł). Mieli my take miyndzylandowani we Stambule i tam chnetki bych blank łogup, jakech uwidziôł srogo lada i nafolowane driny fajfki, dziesiótki fajfków, setki fajfków a co jedna, to gryfniyjszô. Moja Haźbiytka musiała mie za szkrawitel wycióngać z tego sklepu, bo bych cheba wszyjske szlojzowane, szmuglowane dulary na te fajfki wydôł. Nó, a zatym wylandowali my we tym Egipcie, i we takij skamracónyj familiji we Hannoville (kole Aleksandriji) nauczół żech sie kurzić nargile, takô zorta fajfki wodnyj, we kieryj smónd przelazuje bez woda a dziepiyro zatym cowiek to wdychô.
Kurzynie nargili to cheba nôjstarszyjszy prziwyk ludzi we Turcyji. Tam te nargile kurzyli i chopy i baby (dziecka niy kurzyli ale dostôwali do cyckaniô tabaka namoczónô we łostrzódce roztomajtych ichnich ółbstów). Procno jes wyszpekulować skany prziszło te kurzynie nargilów do Turcyji i do Egiptu. Gôdô sie ale, co to mógło sie przikludzić ze Indiów. Ze tych Indiów nargile powandrowali do Królestwa Perskigo a zatym do Pakistanu, Afganistanu, czyńści pojstrzodkowyj Azji i jesce niyskorzij do północnyj Afriki. Kómszt kurzyniô tyj fajfki wodnyj powandrowôł dalszij ku Libanowi, Syrii i terôźnich Zjednoczónych Emiratów Arabskich. Zbajstlowani tameszne ludzie take moderne terôzki coffee-shopy a gospodzki bół majstrym we narychtowaniu tyj fajfki. Starszyjsze, zwiykowane tameszne Arabery kurzyli we tych nargilach zaobycz opium abo haszysz ale terôzki idzie sie gryfnie zakurzić szpecijalnyj tabaki pomiyszanyj ze miodym i suszónymi ółbstami.
Wiycie, ło fajfkach szłoby sam jesce mocka łozprawiać ale tak sie miarkuje, iże to pewnikiym niy wszyjskich interesjyruje, i beztóż tyż na tym zrobia terôzki fajrant.
szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn eng_Latn szl_Latn szl_Latn deu_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn bem_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn gle_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn unk szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn als_Latn szl_Latn als_Latn szl_Latn als_Latn szl_Latn als_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn vec_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn epo_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn