-
Szczyns’c’ Boze
Dzisiej chca sam troszka porozprawiac’ jak to bouo i jeszcze kajniykyj je u nos we Laband na Wilijo. Na zicher w kozdym domu bouo to konsek inaczyj , ale tysz kozdy znondzie sam cosik co i u niego w doma tak samo abo podobnie wyglondauo. Przodki cza bouo juz pora dni zawczasu chycic’ sie za sprzontanie w doma i kole doma. Cza bouo tysz geszynki pokupowac’ do kozdego i nakupowac’ wszysko do jedzynia. Kery niy pamiynto tego stonia za karpiym abo mielynia maku (?) Niykere mieli chlywik, to i huwa abo huwika sie biouo. No ja, kokot, ynta(kaczka) abo gyns’ to bouo przeca normalne. Przi inkszych domach chowane bouy kroliki, to i tukej bouo co na s’wiynta do jedzynio. Kupowauo sie tysz szinka, wuszt a niykedy hazoka abo fazana. Te dwa ostatnie to potym wisiauy za oknym . Bajtle szli z fatrym kupic’ choinka (chrisbaum) – ale niy ino kupic’, cza bouo pszeca tysz wybrac’ ta nojfajniejszo. Potym fater jom fajnie nasztynglowou do stojoka a bajtle robiyli fajny szmuk(psziozdobiynie), kery mogli same wiyszac’ na choinka razym z lametom, kulkami (bombkami) i inkszymi fajnymi ozdobami. Downiyj niy bouo lampkow ino sie w takich zielonych, zrobionych z blachy, „rapitouzach“(żabkach) przipinauo s’wiyczki na gauynziach od choinki. Co my jeszcze lubiyli „za bajtla” robic’, to bouo czaskanie orzechow. Bouy one poczebne do moczki i do piernikow. A przi tym „czaskaniu” to my se zawsze konsek pomaszkyciyli. Niyszuo tysz zapomniec’ is’ do spowiedzi, coby kozdy na s’wiynta mog dostac’ komunia. Piyrszy i mozno nojfajniejszy dziyn’ w kery sie fajrowauo to boua przeca juz ta Wilija (Wigilia – lat. vigilia et vigiliae = czuwac’ i czuwanie). Sam se idzie dalyj porozprawiac’ jak to tyn dziyn’ we Wilija(o) wyglondou dalyj. Mama od rana juz warzoua i sprzontaua . Warzouo sie moczka, makowki, kompot ze suszonych flaumow (s’liwkow), zupa z karpia (abo ze przetartego grochu) ze grzankami, kapusta (kiszono) z grochym na mas’le i kartofle na mas’le sztamfowane. Piykuo sie karpia (tysz na mas’le). No, tak bouo u nos w doma, ale bouy i inksze s’lonske warianty do wilijnego jedzynia. Niykere jedli harynka (s’lydzia) z kartoflami i s’mietanom, a niykere tzw biouy s’lonski wuszt. Wszyskego sam niy byda wymiyniou, ale jednyj rzeczy niy poradza zapomniec’ – siemiyniotki (!) Przed jedzyniym wszyske byli juz pokompane i fajnie obleczone . Pod talyrze dowauo sie po grosiku i jedna abo pora uoskow od karpia , kere kozdy potym nosiou w portmanyju couki rok na szczyns’cie . W tyn dziyn’ sie tysz niy wolno nerwowac’ abo wadzic’. Wszyske muszom od samego rana fajnie pomogac’ jedyn drugymu. Przi stole zanim sie wszyske siednom do jedzynio , to razym fajnie rzykajom (na guos) i dzielom sie oublatym(opuatkym) i zyczyniami. Potym siadajom i zodyn niy wstowo, ino conojwyzyj mama, coby cosik prziniys’ ze kuchni, jak bydzie cza – ale i tego sie uniko. Na stole stoi jedyn talyrz wiyncyj, kery je do symbolicznego gos’cia, abo inaczyj do Ponboczka. Jak juz wszyske se pojedzom to juzas’ fajnie sie rzyko i potym bajtle „lecom” na plac obejrzec’, eli „Dzieciontko juz niy idzie”. Kej bajtle przidom nazod (mama ich wouo i godo, co Dzieciontko mozno juz bouo u nich w doma) to szukajom geszynkow pod choinkom i wszyske je otwiyrajom. Kozdy cosik zawdy dostowo co se zyczou a do tego i cosik do pomaszkycynia. Ach ja, cosik mi sie jeszcze spomniauo – na stole je krojc (krziz) i s’wiyczki. Couki dziyn’ sie niy oglondo telewizora i niy larmuje. Zaczyno sie ze jedzyniym jak sie ino pokoze piyrszo gwiozdka na niebie. Potym, jak je pojedzone juz, to gospodorz idzie do chlywika i dowo tysz „gadzinie” i „bydlontkom” resztki ze stoua i tysz im tam cosik zawsze powiy skuli s’wiynta. W doma jeszcze na koniec wszyske razym s’piywajom kolyndy. O dwanostyj w nocy idzie sie na Pasterka. Tysz o dwanostyj w nocy jak kery chciou to mog is’ (ale blank ostroznie) sprobowac’ posuchac’ jak godajom „bydlontka” o tym jako to je gospodorz oporzondzou couki rok i inksze take roztomaite. No i to by bouo chyba na tela o naszyj s’lonskyj Wiliji. Potym to juz bouo (do nos bajtli) z gorki ze s’wiyntami, ze Bozym Narodzyniym. We s’lonskich domach boua i je dalyj jeszcze jedna tradycja. Je przeca naszo s’lonsko betlejka (szopka , zuobek). Kolyndy sie s’piywauo nojczyns’ciyj, jak sie wszyske siedli, kole betlejki.We kos’ciele sie szuo tysz obejzec’ betlejka. Je jeszcze jedno piykno tradycja, kero mi sie nojlepiyj podobo – we Wilija zodnego, o kerym sie wiy, niy zostowio sie samego, egal (obojyntnbie) familia abo somsiod, zaproszo sie go na tyn dziyn’ do dom. Starouech sie sam wszysko spomniec’, jak zech cosik zapomniou to mi wyboczcie i sie niy gniywejcie.
S’lonsko Wilijo
Dziyn’ roz w roku – s’niyg na placu.
Mama w doma warzy, sprzonto.
Tata stowio nom choinka.
Bajtle grzeczne, bombki, lampki
i lameta powiyszajom.
Wonio moczkom, makowkami.
W sklepie stojom za karpiami.
Piyrszo gwiozdka juz na niebie.
Stou i s’wiyczki, z karpia uoski,
a dwa grosze pod talyrzym.
Jedyn talyrz stoi wiyncyj.
Wszystke fajnie porzykali
i oublata pouomali.
Z karpia zupa ze grzankami,
groch z kapustom, karp pieczony,
kompot ze suszonych s’liwkow.
Pod choinkom som geszynki,
” to Dzieciontko ” – tak godajom.
Na pasterka pos’pieszajom.
Tam kolyndy zas’piywajom.
Nazod do dom, s’niyg sie skrzipi.
Chopcy ciepiom sie kulkami.
Rano stanom zas’ rozs’mione.
Dziyn’ roz w roku – Jezus psziszou
pobyc’ trocha z S’lonzokami.
Irek Czaja
-
Świetne opracowanie Panie Marianie, jak zwykle gratulacje. I więcej takich tematów na 2016 życzę Panu i TVImperium!!
-
Coraz lepsze tematy i filmy. Dobrze się Pan prezentuje tak na elegancko, bo do tej pory tylko czapeczka i surowe stroje. Gratuluję tematyki. Udanego nowego roku życzę.
unk szl_Latn szl_Latn ces_Latn szl_Latn pol_Latn jav_Latn bug_Latn szl_Latn luo_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn bam_Latn szl_Latn slk_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn ltg_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn unk pol_Latn unk pol_Latn