Manuskript mojeho přednoška na hłownej zhromadźiznje Domowiny
(Po tym zo je so tuchwilu hišće pola naju we Łuze bydlacy Nihad, pobožny muslimski kurd syriskeho pochada, na křižowym puću a jutrownej nocy wobdźělił, běše mi to takrjec jutrowny nastork, tónle tekst hišće raz přehladać a wozjewić)
Lubi delegaća, waženi hosćo,
Jan Nuk je mje prosył, zo bych něšto k temje Serbja a ćěkancy prajił, wšako naju tuta naležnosć, runje tak kaž mnohich druhich, hižo dołho praktisce zaběra. Sym pak předsydźe připowědźił, zo chcu so tomu pod hesłom „swětej wotewrjene Serbstwo” wěnować, wšako je pomoc ćěkancam dźěl serbskeje hospodliwosće a integraciskeje mocy serbskeho ludu.
Najprjedy chcu so wšěm ludźom we Łužicy podźakować, kotřiž su ćěkancam minjenej lěće poboku byli, a tohorunja wšěm, kotřiž su k čłowjeskej atmosferje w našej towaršnosći přinošowali – a njech je w rozmołwje ze susodami. Ja so wosebje wjeselu, zo je Domowina – hłowna zhromadźizna, zwjazkowe předsydstwo a předsyda – na přikładne wašnje a stajnje spušćomnje křesćansko-humanistiske stejišćo k tutomu prašenju zastupowała.
Wosebity dźak słuša tež serbskim medijam – rozhłosej, telewiziji a nowinje – za wěcowne rozprawnistwo. Integracija ćěkancow abo powšitkownje připućowarjow móže so jeničce w dialogu z domoródnej ludnosću radźić. Wšako chcemy nowych sobuwobydlerjow prjedy abo pozdźišo do tuteje ludnosće integrować. Moje wosobinske nazhonjenja na wsy su při tym bjez wuwzaća pozitiwneho razu byli. Naši susodźa su wšědny dźeń dobri partnerojo při praktiskej integraciji byli.
Kóždy wě, zo sport kaž kultura wažnu rólu při tworjenju zhromadnosće hraje. Tohodla dowolće mi, tule – zastupujo wšěch druhich – jedyn přikład mjenować: Tadeja Cyža a SJ Chrósćicy. Woni su młodymaj syrisko-kurdiskimaj mužomaj, kotrajž staj hač do njedawneho pola naju bydliłoj, dobre lěto sobuhraće w serbskim koparskim mustwje zmóžnili. Tak njejstaj Salman a Iwan jenož zakładne serbske wobroty w kopańcy nawukłoj, ale tež piwo pić. Štož je bytostna socialna kompetenca we nawječornym kraju.
Kaž pola druhich pachołow je so jeju koparska faza ze wšelakich přičin raz skónčiła. Iwan dźěła mjeztym w třoch změnach pola TDDK w Nadróžnej Hrabowce, hdźež klimatiske připrawy za naše awta sobu produkuje. Poprawom chcyše wón k swójbnym do Porurskeje. Jeho wuj w Gelsenkirchenje pak jemu praješe: Tule je drje třoch jobcenterow, ale žanoho porjadneho dźeła. Wostań we Łužicy, tamle maš wjac šansow. A to tež trjechi.
A hdyž maće potrjebu, sej awto lakěrować dać, potom to Salman jako přistajeny awtolakěrarnje we Wojerecach rady přewozmje. Iwan bydli wot najnowšeho w drustwowym bydlenčku w Kamjencu, Salman ma swoje bydło – tule we Wojerecach na Łužiskim naměsće.
Jan Nuk a jeho swójba so swěru wo syrisku swójbu stara. A hdyž sym do hód 2014 prěni raz w tehdyšim domje požadarjow azyla w Holešowje pobył, bě tam wjetšina dobrowólnych pomocnikow serbska. Tohodla smy naše prěnje wuradźowanje tam přewažnje serbsce přewjedli, štož běše přitomnym ćěkancam z arabskich krajow, předewšěm dwurěčnym Kurdam, wosebite dožiwjenje. A potom su tući Serbja jim prěnje němske słowa sposrědkowali.
Nochcemy zamjelčeć, zo běše w Serbach tež hinašich debatow: Što chcedźa muslimscy azylanća w našich kónčinach z telko zjawnymi křesćanskimi wašnjemi? A čehodla bychmy so dyrbjeli wo jich integraciju starać, hdyž woni tak a tak w našim regionje njewostanu. K wotewrjenej towaršnosći słuša, zo njejsu tajke prašenja tubuizowane. Ja mam za to, na nje praktisce wotmołwjeć.
Z mojeje skupiny w Holešowje su třo ze štyrjoch muži w našim regionje wostali. Třeći – pobožny a našemu křesćanskemu swětej wotewrjeny arabski muslim – je mjeztym lěkar w ewangelskej chorowni w Niskej, kotrehož sej wšitcy waža a lubuja – pacienća runje tak kaž mediciniski personal. Našej kurdaj Salman a Iwan staj hižo zalońšim pod fachowym dohladom w Serbskim muzeju w ramiku projekta DAZ-rjadownje Budyskeje powołanskeje šulej krasne serbske jutrowne jejka wóskowałoj. A hdyž chce Salman, po wěrywuznaću sunitiski muslim, zwuraznić, zo je so jemu něšto překwapjaceho-wažneho stało, so jemu wusunje: „Jězusmarja!”
So wě, zo je wjele ćěkancow Łužicu zaso wopušćiło. Mnozy z tych, kotřiž su pola nas wostali, njejsu dotal swoje a naše cile docpěli. A hladajo na našich hólcow – młódši Salmanowy bratr Nihad je so hišće přidružił – sprawnje praju: Wězo njemóžeš wot analfabeta, kotryž ma samo w swojej maćeršćinje jenož poměrnje skromny słowoskład, dokelž swoju rěč w šuli njeje wuknyć móhł, wočakować, zo budźe wón kandidat za přikładne sorabizowanje. Ale hdyž znaje nimo 2.000 němskich na kóncu tež połsta serbskich słowow a začuwa dwurěčnosć jako normalitu a zhromadnosć ze Serbami jako něšto rjane, žiwe a wěrne, potom ma wulki předskok porno mnohim Němcami w našim regionje!
My Serbja so hustodosć hrožaceje asimilacije serbskeje rěče a kultury dla starosćamy. Ja sej myslu, zo mamy sej w přichodźe swoju móc integrowanja bóle wuwědomjeć. Je dosć poradźenych praktiskich přikładow w tutym směrje. Naše Chróšćan přiwuznistwo je na přikład přichodneju synow šwabskeho a Drježdźanskeho pochada rěčnje w tutym zmysle asimilowało, zo wonaj ze swójbu a dźěćimi serbujetaj – a to najebać to, zo zwonka Łužicy bydlitaj. Kak bě to móžno? Dokelž je jim serbska swójba w swojim mjezsobnym wobchadźe praktisce pokazała, zo je jej to wažne. A tutaj Němcaj staj tole jako wobohaćenje za sebje a jako herbstwo swojeho potomnistwa zrozumiłoj.
Serbja maja wjele nazhonjenjow, štož nastupa wobchadźenje z druhimi rěčemi a kulturami. Mamy potajkim wulki potencial we poćahu k přichadźacym ludźom wšelakeho rěčneho abo migraciskeho pochada. Tole wšo móže wjele Łužiskim Němcam serbskeho pochada přikładnje pokazać, što wšitko skomdźa, hdyž zwonka serbskeho žiwjenja stejo wostanu.
Wutrobny dźak!
pol_Latn szl_Latn slk_Latn ces_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn ces_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn