-
Musza Pana Czaplickiego niystety poprawic’, w tym roku niy je 390 pielgrzymka. Obrona boua we roku 1626 a piyrszo pilgrzymka boua we roku 1627. Gdyby Pan powiedziou ze to je 390 rocznica s’lubowania to bych sie zgodzic’ poradziou, ale to co Pan powiedziou niystety je buyndnom wypowiedziom. Mys’la ze Pan to wiy i poprostu sie ino pomylou. Komunisci niystety zmiynili herb oficjalnie we roku 1950. Zresztom jakos’ tam wzory ich brane bou ze piyrwotnego herbu sprzed obrony Glywic przed Mansfeldym, ale niy zachowujonc zasad heraldyki, czyli np fauszujonc i zmiyniajonc farby(kolory). Proponuja tysz niy przesadzac’ z tom polskos’ciom Glywic bo jest tysz delikatnie godajonc przesadom, wiara wiynkszos’ci miyszkan’cow Gornego S’lonska i Glywic zawdziynczomy o wiele wiyncyj przinaleznos’ci do monarchi austryjackyj niz do Polski. Prosza wybaczyc’ ze Pana poprawiom i niy brac’ mi tego i mojego sposobu szkryflania(pisania) skerowanego do Pana jako polskego miyszkan’ca Glywic. Oczywis’cie oprocz S’lonzokow i Niymcow tysz mozno i pora inkszych myn’szos’ci bouo i troszka mozno i Polokow we downych Glywicach, ale prawie we czasach tzw „Obrony Glywic” niy mieli oni wielkego znaczynia w naszyj geszichcie(historii). Oczywis’cie som Glywice dzisiej w granicach pan’stwowos’ci polskyj, ale to najkrotszy okres w naszyj geszichcie. Co do samyj obrony i groz’by wymordowania, to bouo to niybezpieczne przedewszyskim w przipadku klynski obrony. Keby Glywice otwaruy bramy miasta odrazu przed tzw „Mansfeldczykami” to bardzo by to finansowo ich kosztowauo i bezto (dlatego) zdecydowali radcy miasta sie na niypoddawanie miasta. Zeby „pedziec’ prowda a niy ocyganic” to niykere miysza to czyniouy i niykere pomimo wszysko pomimo oddawania trybutu i otwarcia bram jednak i bouy plondrowane, niszczone a nawet dochodziouo do gwautow i mordu. Oczywis’cie wiara odgrywaua wielko rola i to dziynki niyj bouo myjglich(mozliwe) przeciwstawiynie sie Mansfeldczykom. Miasto bouo oblegane ino przez czyns’c’ wojsk Mansfelda a reszta juz dwa dni potym stoua pod Zorami.
Z wyrazami szacunku i z potrzeby serca napisou Glywiczok od pokolyn’.
Irek Czaja
ps
Mury o kerych Pan spomino niystety bouy poczyns’ci wyburzone w czasach polskich przez polske czougi juz dziesintki lot po ostatniyj wojnie.
-
miouo byc’
„Zeby „pedziec’ prowda a niy ocyganic” to niykere miasta to czyniouy i niykere pomimo wszysko pomimo oddawania trybutu i otwarcia bram jednak i bouy plondrowane, niszczone a nawet dochodziouo do gwautow i mordu.”
-
-
O pilgrzymce na „Jasno Gora” ciong dalszy.
Co pozostaje Glywicom w tym synsie dzisiej to policzynie ile razy pielgrzymka do Czynstochowy z tych czi inkszych wzglyndow sie niy odboua, bo po ponci Glywiczoki szli np na Anaberg. Jak to wszysko zostanie wyjas’nione to nalezauoby wzions’c’s i skorygowac’ te wszyske niysolidnos’ci i przeuonaczynia historyczne. Oczywis’cie niy ujmuje to nic naszyj pielgrzymce i pielgrzymom, ale mys’la ze warto potraktowac’ fakty takimi jake ajnfach bouy. Pozostajom jeszcze teorie o istniyniu glywickyj pielgrzymki juz wczes’niyj, to znaczy przed rokym 1627. Jak by na te legyndy (dobrze opisou to S. Rosenbaum i B. Tracz) niy spojrzec’ to nawet pomimo nich je mauo prawdopodobne, zeby niy pedziec’ niymozliwe, coby ta tegoroczno pilgrzymka boua 390om. I w tym synsie historykow czeko jeszcze mozolno robota, czyli policzynie prawdziwyj liczby glywickich pielgrzymek do Czynstochowy. Fascynatom niy ino glywickyj geszichty ale i historii „Jasnyj Gory” polecom zawarte na marginesie „historii Glywic” autorstwa B. Nietsche zawarte informacje o tym jak sie znoduy blizny na twarzy ikony czynstochowskyj Maryji. Pisza to wszysko bo mys’la ze nalezy w dzsiejszych czasach wyzbywac’ sie historycznych przeuonaczyn’ czyli przekryntow. Niych legyndy pozostanom legyndami a prowda niych bydzie prowdom. W tym synsie warto dodac’ ize obywatele Glywic s’lubowali pilgrzimki i te s’luby zwionzane bouy ze finansowaniym tego pielgrzymowania (po s’lonsku ponci – to od wyrazu pontnik). To i z tym zwionzane perypetie zapisane som tysz w downych dokumyntach miasta Glywice. to tysz je dowod i czyns’c’ naszyj geszichty.
Odymie z pozdrowiyniami wiersz o obronie Glywic we orginale:
-
O glywickyj ponci do Czynstochowy fragmynt ostatni.
Jak donoszom downe teksty np we roku 1695 glywicke s’lubowanie pielgrzimki musiauo byc’ odnowione bo …
… bo couko raja(rzond/ilos’c’) lot je do wspomniynia we kerych ta ponc’ (pilgrzymka) sie niy odbywaua. Jak widac’ ze tego tekstu i wspomnianyj w nim daty prziczynom niy moguy byc’ zakazy pruske. Co bouo tego wiync prziczynom? Odpowiedz’ je ajnfachowo(prosto) = wojny z Turkami. O fanach o kerych wspominane bouo we filmie tysz cos’ sie dowiadujymy w zwionzku z tym wspomnianym. Ufundowano glywicko fana spoloua sie 2go lipca(1690) na tyj czynstochowskyj gorze przi pozarze kos’cioua (kaplica jednak ze obrazym ocalaua). Downe pielgrzimki z reguy odbywauy sie we czerwcu – ze wzglyndu na zbiory rolne – czyli miyndzy zbiorym siana i zboza. Obecne daty ponci ze Glywic powstauy potym. We piyrszyj trzeciyj czynsci wieku XVIIIgo zmiyniou sie tysz guymboki syns znaczynia tyj naszyj pielgrzymki – na fanie pojawiou sie s’w. Florian zamiast Michaua, no i pros’ba o ocalynie przed ogniym. to wszysko tysz powinno byc’ dopowiadane a niy robiynie tak jak by tego nigdy niy bouo. Bouy tysz lata kedy pielgrzimowanie bouo ze wzglyndu na epidymia i niybezpieczyn’stwo cholery zakazywane i odradzane. Jeszcze roz przipominom, ize szkryflom (pisza) sam ino bezo o tym wszyskim coby se wszyscy us’wiadomili ze niy je to 390 pilgrzimka. Rocznica s’lubow moge jeszcze byc’ w prziblizyniu tak mianowano ale pilgrzymka wedug mie absolutnie niy. to wszysko niy ublizo w zodyn sposob Glywicom – chodzi ino o pokazywanie prawdziwyj geszichty naszego miasta.
i to by bouo na tela …
-
Poproszono mie trocha niyznanego i niyznanego o legyndach zwionzanych ze Obronom Glywic i wojokami Mansfelda jeszcze sam opedziec’ – tosz cos’ chyba takego jeszcze mom. Sproboja to sam pedziec’ …
Bouo to16 lipca roku 1626 jak obywatele grodu/miasta Glywice i coukyj okolicy, kero miaua niydugo byc’ s’wiadkym pieron’stwa i ofiarom napas’ci wojokow Mansfelda, fajrowali piyknie srogi odpust na pamiontka Maryji ze Gory Karmel (Scapulierfest). Gynau w tyn som dziyn’ pod Frankfurtym nad Odrom Mansfeldczyki przekroczyli naszo s’lonsko rzeka , mianowano tysz downymi czasy Wiodra(Wodra) abo Wiodrzyca (Odrzyca) i formowali sie do marszu przez naszo Silesia. Bouo ich podobno 20 000 chopa, a ku tymu conajmiyj dwa razy tela odnich ciurow (ludzi z taboru kery szou ze/za wojokami). Tabor Mansfeldczykow poczebowou 5 dni na przekroczynie Odry, aze wszyske 500 furow ze zdobyczom, kere cionguy brandynburske konie przejechou na drugo strona Odry. Z tego czasu som liczne relacje ludzi kerzy spominajom ize na niebie pokozywauy im sie we biouy dziyn’ ogniste kule i ogniste smoki. Ludzie opowiadali se ze kule sie wojokow od Mansfelda niy imajom, no i tak to srogi strach wyprzedzou ta kolumna „dun’czykow” blank ale to blank gibko. We niykerych s’lonskich miastach zamiast dyszczu podobno krew z nieba leciaua, przi bohymskyj granicy „klara” (suon’ce) pokazywauo sie na niebie we wszyskich kolorach dangi (tynczy). We stolicy S’lonska wszyske ludzie widzieli jak ksiynzyc na niebie pieronym oszczylany bou ze cztyrych srogich armatow. Wszysko to bouo niy ino opowiadane ale i opisywane. Cuda i niysamowite oznaki dziouy sie jedne za drugim. Tak tysz i na Glywice psziszou czas, i sam jedna troszyczka miyj znano „legynda” przipona tym kere jom niyznajom.
Niy wszyske wojoki protestancke uciyki potym ze naszyj ziymi, niykere sie sam podobno ostoli i nawet zmiyniyli strony i sam pozyniyli. Przikuadym mo byc’ podobno syn jednego ze znaczniejszych dowodcow Mansfeldczykow, bouo mu Mitzslaff i pochodziou ze znanyj historykom familii ze Pomorza i orzyniou sie ze wdowom po odniego przeciwniku – Proskowski mu bouo. Od tego Mitzlaff’ a synek tysz pozyniou sie sam pozyniou i potym sie wadziou ze Glywicami skuli organisty i dzwonnika we Petersdorf’ie. Tosz jak to sie stauo ize te co kedys’ oblygali Glywice teroski sam sie ostali? Podobno buo to tak. Bou to juz maj 1627 jak ludziom juzs’ zaczua sie pokozywac „klara” (suon’ce) kero sie miynioua we kole sia roztomaitymi farbami – np we Gubczycach widzieli to wszyske ludzie o jedynostyj godzinie 30go maja 1627. Ale to jeszcze nic – jak godajom downe dokumynty, godzina potym maszerowauy 2 armie wojokow na niebie, jedna wiynkszo a drugo myn’szo, od kerych wojoki do wieczora walczouy i ta myn’szo armia wygraua wkon’cu zanim sie s’ciymniouo. Take to legyndy wtedy sie okociouy i pieron wiy wiela w nich bouo prowdy. Niykere spominajom tysz o Polokach kerych pokonali wojoki Wajmarske (to boua ta drugo kolumna kero szua rownolegle razym ze Mansfeldczykami przez S’lonsk) pokonali pod Guogowkym. Inksze legyndy opowiadajom ize Glywice paduy i wojoki Mansfelda do miasta wlez’li – to nawet we niykerych downych knigach stoi(je zapisane). Som tysz teksty downe kere opowiadajom jak to Glywice swoje mury i bramy oblepiauy gnojym zmiyszanym z glinom – to po to coby kula od armatow niy rozwalouy murow i bram. Znane som historykom te metody obrony miast i zamkow, ale eli tak bouo i ze Glywicami …(?)
Dzisiej wiela z tego wszyskego, co sam opisouech, traktujom historyki niyroz jako downy rodzaj propagandy downych czasow, i ino cza sie domys’lac’ wiela we tych legyndach je prowdy a wiela bojania. Jak ale kozdy wiy kozdo legynda jakes’ ziorko prowdy mo dryny …
Abo?
-
ciong dalszy …
I tak to te wszyske cuda narobiouy ize niyjedyn ze wojokow Mansfelda zapaczou sie we naszo ziymia i od nos se wzion lipsta (ukochano). Ale to jeszcze nic …
… nojpiykniejszo i jeszcze konsek za mauo znano je tako geszichta. Jak kozdy wiy we wierszu s’lonskego poety Opitza o obronie Glywic a przedewszyskim o glywickich niywiastach kere naszego miasta broniouy je spomniane miano miasta Weinsberg. Ale zadou se ktos’ pytanie czamu …?
A bouo to tak w skrocie ta i po polsu tak:
W roku 1140 mieszkancy Weinsbergu dostaja sie miedzy fronty wzmagajacej sie walki o wladze i korone krolewska w Niemczech. Po szesciotygodniowym oblezeniu, Konrad III, krol z rodu Stauferow, zwycieza w otwartej bitwie swego przeciwnika i krewnego, ksiecia Welfa VI. Zamek warowny Weinsberg musi sie poddac. Mezczyznom grozi stracenie, kobiety moga bez przeszkod odejsc, ale maja obietnice zwycieskiego krola, ze kazda moze zabrac ze soba, „co na plecach uniesie”.
i tak to tamte kobiyty wyniosuy na plecach swoich chopow i ich uratowauy … 😉
A sam orginau tego we wiersza:
Die Weiber von Weinsberg
Wer sagt mir an, wo Weinsberg liegt?
Soll sein ein wackres Städtchen,
Soll haben, fromm und klug gewiegt,
Viel Weiberchen und Mädchen.
Kömmt mir einmal das Freien ein,
So werd ich eins aus Weinsberg frein.
Einsmals der Kaiser Konrad war
Dem guten Städtlein böse,
Und rückt’ heran mit Kriegesschar
Und Reisigengetöse,
Umlagert’ es, mit Roß und Mann,
Und schoß und rannte drauf und dran.
Und als das Städtlein widerstand,
Trotz allen seinen Nöten,
Da ließ er, hoch von Grimm entbrannt,
Den Herold ‚nein trompeten:
Ihr Schurken, komm ich nein, so, wißt,
Soll hängen, was die Wand bepißt.
Drob, als er den Avis also
Hinein trompeten lassen,
Gab’s lautes Zetermordio,
Zu Haus und auf den Gassen.
Das Brot war teuer in der Stadt;
Doch teurer noch war guter Rat.
»O weh, mir armen Korydon!
O weh mir! die Pastores
Schrien: Kyrie Eleison!
Wir gehn, wir gehn kapores!
O weh, mir armen Korydon!
Es juckt mir an der Kehle schon.«
Doch wann’s Matthä’ am letzten ist,
Trotz Raten, Tun und Beten,
So rettet oft noch Weiberlist
Aus Ängsten und aus Nöten.
Denn Pfaffentrug und Weiberlist
Gehn über alles, wie ihr wißt.
Ein junges Weibchen Lobesan,
Seit gestern erst getrauet,
Gibt einen klugen Einfall an,
Der alles Volk erbauet;
Den ihr, sofern ihr anders wollt,
Belachen und beklatschen sollt.
Zur Zeit der stillen Mitternacht
Die schönste Ambassade
Von Weibern sich ins Lager macht,
Und bettelt dort um Gnade.
Sie bettelt sanft, sie bettelt süß,
Erhält doch aber nichts, als dies:
»Die Weiber sollten Abzug han,
Mit ihren besten Schätzen,
Was übrig bliebe, wollte man
Zerhauen und zerfetzen.«
Mit der Kapitulation
Schleicht die Gesandtschaft trüb davon.
Drauf, als der Morgen bricht hervor,
Gebt Achtung! Was geschiehet?
Es öffnet sich das nächste Tor,
Und jedes Weibchen ziehet,
Mit ihrem Männchen schwer im Sack,
So wahr ich lebe! Huckepack. –
Manch Hofschranz suchte zwar sofort
Das Kniffchen zu vereiteln;
Doch Konrad sprach: »Ein Kaiserwort
Soll man nicht drehn noch deuteln.
Ha bravo!« rief er, »bravo so!
Meint’ unsre Frau es auch nur so!«
Er gab Pardon und ein Bankett,
Den Schönen zu gefallen.
Da ward gegeigt, da ward trompet’t,
Und durchgetanzt mit allen,
Wie mit der Burgemeisterin,
So mit der Besembinderin.
Ei! sagt mir doch, wo Weinsberg liegt?
Ist gar ein wackres Städtchen.
Ha, treu und fromm und klug gewiegt,
Viel Weiberchen und Mädchen.
Ich muß, kömmt mir das Freien ein,
Fürwahr! muß eins aus Weinsberg frein.
A sam to mocie na obrozku:
http://www.goethezeitportal.de/fileadmin/Images/db/wiss/bildende_kunst/illustrationen/sagenmotive/burg_weibertreu/Weibertreu_Volk__500x791_.jpg
i do porownania obrozek ze naszymi niywiastami (pochodzi ze lat 30ych XX wieku):
-
unk szl_Latn pol_Latn pol_Latn sag_Latn szl_Latn unk ces_Latn szl_Latn unk unk bos_Latn szl_Latn szl_Latn unk szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn unk szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn unk szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn ltz_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn vec_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn deu_Latn szl_Latn deu_Latn pol_Latn unk