Racibōrz: prymiera filmu ô Carlu Ulitzce
Wczorej (6.02.2022) we Raciborzu bōła premiera piyrszego filmu dokumentalnego ô Carlu Ulitzce. Film wyreżyserowoł Adrian Szczypiński.
Carl Ulitzka (1873-1953) to fest wŏżnŏ persōna dlŏ Gōrnego Ślōnska, kerŏ je zapomnianŏ. Ulitzka to katolicki ksiōndz, m. in. farŏrz we Raciborzu, ślōnski politykier, twōrca i reskirok Katholische Volkspartei – tajle niymieckiej partyje Centrum, bił sie ô niyprzileżytość Gōrnego Ślōnska. We latach 1922–1933 bōł reskirokiym pruskiygo Wydziału Krŏjowego – de facto reskirokiym niymieckiej Provinz Oberschlesien, w czasie II wojny bōł hereszrantantem nazistowskiygo koncentracyjnego lagra Dachau, po wojnie spōłôrganizowoł niymieckõ partyjõ CDU.
Na zaczōntku przed filmem reżyser pedzioł, że je to film ze ôbowiōnzku, film to jego prywatnŏ inicjatywa. Po filmie Szczypiński pedzioł, że trza postawić Ulitzce dynkmal we Raciborzu. Wchōd na film bōł wolny, a na zali RCK bōło mocka persōnōw. Bōła to piyrszŏ tajla filmu, kerŏ zamianowali “Ulitzka – niekoronowany król Górnego Śląska”. Dokument trwoł 125 min, majstrowany bōł bez 4 lata. Drugŏ tajla bydzie krajem roku. We piyrszej tajli ôsprŏwiano ô żybobyciu Ulitzki ôd narodzin do 1939 – tj. do przegōniyniŏ. Drugŏ tajla bydzie ô dŏlszej tajli jego żywobyciŏ, kere zakōńczyło sie we 1953 r. Majōm tyż ôsprŏwiać czamu Ulitzka je zapōmnianōm persōnōm.
Po tytule filmu spodziewoł żech sie czegoś richtig dobrego, niystety wyszło strzednio, film uretowoł Guido Hitze – niymiecki biograf Carla Ulitzki. Bōło pŏrã dobrych mōmentōw we filmie, ale bōły tyż mōmenty złe. Nojgorzej wylŏz ks. Jan Kopiec – rzimskokatolicki biskup gliwickiyj diecezyje. We filmie ôsprŏwiałŏ mocka wielebnych, bōło tyż pŏru historykōw i persōny, kere sie ze bohaterem filmu trefiōły. Film chwŏli Ulitzki przede wszyjskim jako ksiyndza, za mało je ô polityce, ino na marginesie spōminŏ sie ô biciu sie ôd Ulitzki ô niyprzileżyty Ślōnsk. Do tego biskup Kopiec irracjonalnie wysuwŏ hipotezã, iże Ulitzka niy chcioł, by Ślōnsk dostoł sie do Polski po I wojnie, bezto że Polska bōła czymś nowym, niypewnym. Prof. Górecki – rzimskokatolicki ksiōndz gŏdŏ, że Ulitzce rozchodziło sie ô jedność Gōrnego Ślōnska, a niy ô separatyzm. We filmie spōmniano ô Konferencyji Kandrzinskiyj, ale przi tym pedziano, że idyjŏ niyprzileżytoście Gōrnego Ślōnska bōła idyjōm utopijnōm. Kej ôsprŏwiano ô podziale ludnoście na Ślōnsku, to gŏdano ino ô Polŏkach i Niymcach, niy ô Ślōnzŏkach samych w sobie. Podkreślano zasugi farŏrza dlŏ polskogŏdkowych wiernych. Górecki pedzioł, że Ślōnzŏki gŏdajōm na codziyń po polsku, tak jak Wielgopolanie… Jeden ze chopōw, kery znoł prałata Ulitzki, pedzioł że u ônego we chaupie gŏdanŏ gwarōm ślōnskōm… We filmie usłyszymy, że I i II Powstania Ślōnskie bōły ôdpedziōm na niymieckie akty agresyjōw na Ślōnsku… Jednakoż uretowano temat, kej narrator pedzioł, że III Powstanie Ślōnskie to tak richtig bōła wojna polsko-niymieckŏ, co potwierdził Guido Hitze. Na koniyc biskup Kopiec prziznoł, że tajlunek Ślōnska to bōła tragedyjŏ.
We filmie brakło głosu ślōnskich regijōnalistōw, niy zaproszōno do projektu żŏdnego ślōnskiygo politykiera, ani inkszej persōny ze ślōnskich strzodowisk.
Takie filmy sōm nōm Ślōnzŏkōm potrzebne, ale muszōm być ône dobrze zmajstrowane. Czowiek, kery niy znŏ ślōnskiyj historyje i specyfiki naszego hajmatu sie potraci. Film wŏrt je ôbejzdrzeniŏ, ale ôd świadomej persōny, kerŏ poradzi krytycznie analizować.
scn_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn