Leonardo da Vinci
Leonardo da Vinci po prowdźe Leonardo di ser Piero da Vinci (ur. 15 kwjetńa 1452 r. w Vinci we Italiji, um. 2 maja 1519 r. w Clos Lucé we Francyji) – italski, rynesansowy malyř, baumajster, filozof, muzyk, poeta, uodkrywca, matymatyk, mechańik, anatům, geolůg.
Uorodźiu śe a wychowou kole mjasta Vinci, bydůnc ńyślůbnym synym notarjuša ser Pjera da Vinci i chopki, Cateriny. W rozůmjyńu wspůučesnym ńy mjou nazwiska, čuůn "da Vinci" uoznačo bowjym "z mjasta Vińći". Jygo peune nazwisko, nadane mu při narodźinach, to "Leonardo di ser Piero da Vinci", čyli "Leonardo, syn sera Piera s mjasta Vińći"[1].
Leonardo čynsto bůu uopisywany kej archetyp "čuowjeka rynesansu", kerygo wydawouoby śe ńyspožytej ćekawośći dorůwnywoua ino śiua jygo kreatywnośći. Šyroko uwaža śe go za jydnygo s nojwjynkšych malyřy wšych časůw i prawdopodobńy uobdařůnům nojbařij wšychstrůnnům grafjkům uosobům w historyji[2].
To waśńy grajfka do malowańo přispořiůa Leůnardowi nojwjynkšej popularnośći. Dwje s jygo prac, Můna Lisa i Uostatńo Wječeřa, zajmujům čouowe mjejsca na listach nojsuawńijšych, nojčyńśći imitowanych i wspůminanych portretůw i dźeu malarstwa. Růwńy wjelge znočyńy w historii štuki mo škic Leůnarda Čuowjek witruwjański. W Polsce znůne je tyž dźeuo Dama s grůnostajym, skiž tygo, iže je jydynům pracům artysty kero znojduje śe w polskych zbjorach. Do časůw dźiśijšych přetrwouo nojprawdopodobńij 15 jygo uobrazůw[3].
Kej inžyńyr, Leůnardo twořůu projekty wypředzajůnce jygo čas, uopracowujůnc kůncepcyjo helikoptera, čougu, wykořistańo podstaw tektůńiki puyt, podwůjnygo kaduba uodźi i wjela inkšych inkšowacyji. Wzglyndńy moua ličba jygo půmysuůw zostoua wćelůna w žyće za jygo časůw[4].
Da Vinci pracowou na nojwjynkšych dworach Ojropy, m.in. do rodu Sforzůw i Medyceušy. Doprowadźiu do znočnygo wzrostu poźůmu wjydzy uo anatůmii, budowńictwje lůndowym i hydrodynamice. Zaznačůu swoja uobecność tyž w dźedźińy architektury, řeźby, filozofii i pisarstwa, nale te zajyńća uodgrywouy mńijša rola w jygo žyću. Do dźiś přetrwouo 7000 zajtůw jygo notatńikůw s rysůnkůma, škicůma naukowymi i notatkůma.
[Sprowjej] Připisy
- ↑ We Italiji nadowano wuůnwčas nazwisko podug pochodzyńo, placu porodzyńo abo profesyje
- ↑ Sům to uopińy uosůb takych jak: Gjorgo Vasari, Gjovanni Antonio Boltraffio, Baldassare Castiglione, "Anůńimo" Gaddjano, Berynsyn, Hipolit Taine, Henry Fuseli, Rio, Bortolon
- ↑ Istńije 15 znočůncych uobrazůw, kerych autorstwo připisywane je bez historykůw Leůnardowi. Guůwńy sům to uobrazy na desce, leč tyž fresk, dužy rysůnek na papjůře i dwa dźeua, kere znejdźůno we wčesnych stadjach prac. Dodatkowo istńije pewno ličba inkšych prac w růžny sposůb připisywanych Leůnardowi
- ↑ Guůwńy wyńikouo to s uůgrańičyń techńičnych epoki. Leůnardo prezyntowou nowočesne podejśće naukowe do metalurgji i inžyńyrii, kere w časach rynesansu bůuy dźedźinůma modymi. Ńykere s jygo půmńijšych půmysuůw, take jak autůmatyčno nawijarka do špul, eli mašyna do sprawdzańo wytřimouośći drutu na rozćůngańy, wešuy do śwjata techńiki bez wjynkšygo rozgosu
fur_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn