Stawizny
K stawiznam sorabistiki w Lipsku
Prěnje spočatki
Prěnje serbskorěčne zwučowanja na Alma Mater Lipsienis so započachu 1716 ze załoženjom Serbskeho prědarskeho towarstwa „Societas Lusatorum Sorabica“ přez někotrych serbskich studowacych ewangelskeje teologije. Nimo rěčnych a prědarskich zwučowanjow nastachu ćišćane serbske (hornjoserbske) pojednanja a rukopisna nowina. Z dźělenjom „Sorabicuma“ jako wosebiteho wotdźěla (seminara) we „Łužiskim prědarskim towarstwje“ so 1815 wědomostna wotnožka z mjenom „Sorabia“ wutwori. Přez wudawanje „Sserskich nowin“ wot Handrija Zejlerja a Hendricha Augusta Krygarja bě nětko móžno swójske dźěła, ludowe pěsnje a přisłowa wozjewjeć. Na tute wašnje zawostajichu čłonojo „Sorabie“ wažny fundus za sorabistiske slědźenje.
1842 so Serb Jan Pětr Jordan jako lektor a doktor za słowjanske rěče a literatury na Lipšćansku uniwersitu powoła. W lěće 1870 so potom katedra za přirunowace słowjanske rěče z wosebitym wobkedźbowanjom serbskeje rěče załoži. Jako August Leskien 1876 swojo zastojnstwo jako profesor za słowjansku filologiju nastupi, zbudźi sorabistiski rěčespyt jeho zajim a wón poskići čitanja hornjo- a delnjoserbskeje gramatiki. Słowjenc Matija Murko, naslědnik Leskiena a profesor za słowjansku filologiju wot 1917-1920, so jara za sorabistiku zasadźowaše a namjetowaše wutworjenje lektorata za serbšćinu w Lipsku. To so jemu najprjedy njeporadźi, ale 1933 wobsadźi wón na Karlowej uniwersiće w Praze prěnju profesuru za serbsku rěč a literaturu z Josefom Pátu.
Max Vasmer nawjedowaše wot 1920 do 1925 slawistisku katedru a wozjewi někotre zajimawe dźěła k sorabistiskim temam. Karl Heinrich Mayer, indogermanist a klasiski rěčespytnik, poskićeše jako priwatny docent wot lěta 1921 hač do 1927 čitanja k historiskej gramatice serbskeje rěče, serbskim ludowym pěsnjam a tekstowym intepretacijam. Tež Reinhold Trautmann, profesor za slawistiku, měješe wulku sympatiju za Serbow a dźeržeše w 30tych lětach čitanja k stawiznam serbskeje rěče.
Po lěće 1945
Lěto 1946 woznamjenješe za sorabistiku přewrót, dokelž so serbski wučerski wustaw w Radworju wotewri a tak znowa didaktiske-wědomostne dźěło wobnowi. Schwalenje Serbskeho zakonja 1948 w Sakskej pohoni tuž serbske kruhi, uniwersitnu sorabistisku instituciju wutworić. Reinhold Olesch, ordinarius za słowjansku filologiju a direktor Slawistiskeho instituta na Lipšćanskej uniwersiće, natwari 1949 lektorat za (hornjo)serbsku rěč. Za to so Michał Nawka jako docent přistaji. Na spočatku wuwučowaše 15 studentow w dwěmaj kursomaj z 8 hodźinami tydźensce. W samsnym lěće załožichu serbscy studenća swoju organizaciju „Sorabija“, kotraž so programatisce dospołnje wot „Prědarskeho towarstwa“ a „Sorabie“ rozeznawaše, tola na jeju tradicije nawjaza.
Naša institucija nasta 6. septembra 1951 pod mjenom „Serbski institut“ na Lipšćanskej uniwersiće. Tehdy wobsteješe z dweju wotdźělow: „wotrjad za rěč a literaturu“ bě ze slawistiku zwjazany a „wotrjad za serbske stawizny“ dźěłaše z Historiskim institutom fachoweho směra stawizny hromadźe. Na započatku so předewšěm wučerjo, diplomowi slawisća a stawiznarjo kubłachu. W lěće 1968 so institut po druhej wysokošulskej reformje NDR přemjenowa na „Institut za sorabistiku“. W běhu prěnjeje wysokošulskeje reformy bu Pawoł Nowotny wot 1951-1953 komisarsiski nawoda Serbskeho instituta. 1955 so Pawoł Nedo jako direktor wuzwoli a z płaćiwosću swojeje profesury z wuwučowanskim nadawkom za serbsku ludowědu spočatk studijneho lěta 1960/61 tež oficialnje w swojej słužbje jako nawoda wobkrući. Z jeho podpěru so 1981 studijna kombinacija kulturne wědomosće/sorabistika zawjedźe. W lěće 1964 přewza Hinc Schuster-Šewc profesuru za sorabistiku a hamt direktora, po tym nachwilnje tež stawiznar Jan Brankačk.
Po lěće 1989
Z politiskim přewrótom 1989 a přez strukturelne změny, kiž běchu z redukciju personala zwjazane, dósta Institut za sorabistiku swoju dźensnišu organizacisku formu. Po Ronaldu Lötzschu a wjacorych komisariskich wjednistwach (Wolfgang Sperber, Wolfgang F. Schwarz, Gerhild Zybatow, Tadeusz Lewaszkiewicz) přewza w lěće 2003 Edward Wornar profesuru a jednaćelski nawod.
We wobłuku 600. jubileja załoženja Lipšćanskeje uniwersity wozjewi dr. Tomasz Derlatka wobšěrny nastawk wo stawiznach, wukubłanju a slědźenju sorabistiki. Cyły nastawk w němskej rěči namakaće tu (PDF).
szl_Latn szl_Latn slv_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn bos_Latn szl_Latn ces_Latn bos_Latn szl_Latn szl_Latn