Serbska Delnja Łužica je šokowana wuslědkow ewaluacije wučby serbšćiny w Braniborskej dla. Z ludźi, kiž połoženje znaja, drje njeje nichtó woprawdźe překwapjeny był, chiba, zo je staw hišće hórši, hač by sej čłowjek myslił. Připóznaće słuša prof. Edwardej Wornarjej a ludźom, kotřiž su prócu wědomostneho přepytowanja na so wzali a wuslědki bjez róžojteho barbjenja sformulowali. Njejsmy tola wjace w NDR žiwi. Zo móža serbšćinarjo w 6. lětniku mjenje serbsce hač w pěstowarni, je hižo překwapjace. A štó móže mi rozkłasć, kak dźěći a młodostni dwanaće lět w šuli delnjoserbšćinu wuknu a na kóncu rěč tola njewobknježa? Ja mějach w NDR jeničce štyri lěta B-delnjoserbšćiny na SRWŠ, hewak ničo ...
Krimi za dźěći, na Kochowe wašnje powědany, njeje jeno za dźěći zajimawy, ale runje tak za maćerje a wowki. A hdyž sym ja jón čitał jako dźěd mjeztym zwyšeneho schodźenka, budu mi kolegojo-dźědojo wěrić, zo w tej knize tež něšto za nas starych knotow nutřka steji. Ja so při čitanju dopominach na wuprajenje swětosławnych spisowaćelow, kotřiž měnjachu: Kniha za dźěći je hakle potom dobra, hdyž ju dorosćeni runje tak rady čitaja.
Hańžka Wjeselic
Rozsud je čłowjekam tajny škit
wohniwy wěšćerski poradnik.
Z rozdźělnym storkom wutroby
je jedyn druhemu podobny.
Tak kaž kudźerje po wutřělu spaduja,
so kiprota k přećelstwu wuznawa.
Njewidźomna chuduška
chabłaca njeskedźbnosć so zasmyka.
Směšk samodruhe šibałstwo,
po stopach wjechlojće dundajo.
Šwižny zdónk mjez starymaj,
z měnjacym wjedrom njepřewzaj.
Šerpatku wurěčow přinošuje,
kiž wopiłstwo kepnjenja nadběhuje.
Njewěstosć wě sebi na hubomaj kusać
a předsudnosć pod miłym měsačkom huškać.
Hańžka Wjeselic
Njejsće mje z bliskoh daloka spóznali,
waka krutu wolu krasnje pohosći.
Jenož – njehódajmy, štó za tym tči,
hdyž ruka znaty klin wopušći.
Hdźež so gracilna słódkosć zakaza,
tam so krawna raznosć womaza.
Styki styska suche płomjo wupali,
wša sylnosć wosłabi krupički.
Błudnowěrc wě nawopak,
zo slěbro zlětuje kaž ptak.
Strowy rozum jadriwje kichota,
mjez płachtami šćipa nahota.
Přez připad swójski wosud nadešli -
pedantisku woprawdźitosć wobešli.
Čas z překlepanosće skakota,
tak, kaž kostrjanc překćěwši třepota.
Chwalobne basniske pospyty młodeje Serbowki
Je zwjeselace, zo so w Serbach młodźi ludźo na literarnym polu wupruwuja. Naš mały lud trjeba młodych, do přichoda zhladowacych a do duše rěčacych ludźi. Na tym so wočiwidnje něšto pohibuje. To pokazachu dotalne zběrki „Paternoster“. Tale literarna hałužka počina znowa kćěć, wšako ma w aprylu/meji wosmy „Paternoster“ z prozu a lyriku młodych Serbow wuńć. Mjez młodymi prozaistami a lyrikarjemi „Paternostra“ jewja so woprawdźite talenty. Jedyn tajki wosebity je 23lětna Chróšćanka a w Lipsku sorabistiku studowaca Hańžka Wjeselic, kotraž z wutrobu a dušu basni. Wona je hižo k „Paternostrej“ přinošowała, byrnjež w najnowšim zešiwku zastupjena njebyła. Přiwšěm pilnje dale basni.
Znata serbska poetka Róža Domašcyna widźi w młodej žonje za přichod wjele lubjacu basnicu. Basnje Hańžki Wjeselic rozestajeja so hłuboko z mjezyčłowjeskimi poměrami a towaršnostnymi problemami. W swojich twórbach zhladuje kritisce na swět; wone su sprawne, zo je wjeselo je čitać. Tule dwě jeje basni z manuskripta jako pokazka. Alfons Wićaz
Wón je zbožowny, zo wot 1. oktobra lěta 2018 jako swobodny sobudźěłaćer w hudźbnym wotrjedźe Serbskeho rozhłosa RBB w Choćebuzu dźěła. Zetkam 28lětneho Gregora Kliema w jeho dźěłarni na štwórtym poschodźe domu RBB w centrumje Choćebuza, hdźež zestaja hudźbny program za přichodne delnjoserbske rozhłosowe wusyłanje. „Nětko mam dźěło, kotrež wotpowěduje mojemu lońšemu studijnemu zakónčenju jako master na polu etnomuzikologije, a při tym hišće pjenjezy zasłužam. Lěpje sej njemóžu měć“, wón w bjezporočnej delnjoserbšćinje z posměwkom praji. Zrazom začuwaš, zo so młody Delnjoserb za swoje dźěło hori, zo so w redakciji delnjoserbskeho rozhłosa woprawdźe derje čuje. Hižo za čas studija je připódla jako awtor za Choćebuski rozhłós dźěłał, tež za Lipšćanski swobodny rozhłós. Tuž je hižo wjacore lěta z tutym dźěłom zwjazany. Nětko pak njeje wjace jenož awtor wěstych přinoškow, ale swobodny sobudźěłaćer z konkretnymi nadawkami we wobłuku hudźbneho wotrjada.
Wosebita wustajeńca w Budyskim Serbskim domje
Skerje připadnje je přehladka „Płachta pełna wulicowańkow“ nastała. We wochěži Budyskeho Serbskeho domu móže sej ju tuchwilu kóždy zajimc wobhladać. Je jich dohromady dźesać taflow, kotrež su wěnowane Slepjanskim ludźom a jich rěči. Natočenje a ludospytne předźěłanje porno tomu njebě připad, ale je so zaměrnje a přez dlěšu dobu wotměwało; wustajeńca pak bě zbožowny připad.
Juliana Kaulfürstowa, lubowarka a znajerka slepjanšćiny, bě fotografa Karstena Nitscha prosyła, zo by foto za cover předwidźaneje cejdejki z natočenjemi slepjanšćiny zhotowił. „Ja pak sym namjetował, zo bychmy tež interviewowanych portretowali, rěčacym wobličo dali. A tak je so potom stało“, praji Karsten Nitsch. „Dokelž sym nimo toho spytał wěste wobsahi z toho, štož su sobuskutkowacy powědali, do wobrazow přetworić, bu material wo wjele wobšěrniši, hač běchmy sej zwoprědka myslili. Stało je so to w lětomaj 2013/2014.“
Tekst a hudźba Měrćin Weclich
Hdyž wěje wětřik napřemo
a wozyba ći mjezwočo,
to zymne je a struchłe wšo.
Njeboj so a stup napřećo!
Praj, štó sym ja!
Praj, štó sy ty!
Praj, štó smy my!
Haj, štó smy my?
To prašenje je čłowjeske
při pytanju identity.
A při sebi, to pytnu ja,
mi wětr dušu wohrěwa,
hdyž wěm, što darić mam,
prjed hač čas zabiwam.
(nowy spěw serbskeho komponista)
Twórby serbskeho komponista, spěwarja a producenta Měrćina Weclicha su mjez staršimi kaž tež młodymi ludźimi w Serbach woblubowane. Alfons Wićaz je so z hudźbnikom rozmołwjał.
Što je Wam lěto 2018 na hudźbnym polu wobradźiło?
M. Weclich: Mój druhi oratorij „Hrodźišćo“. To rěka, zo smy kónc minjeneho lěta tež sadźby za chór dokónčili. Wot kónca januara nětko partitura cyłeje twórby předleži. To bě wulki čwak dźěła. Teksty za oratorij spisała je Madlena Nasticcyna, dohromady pjatnaće spěwow. Wone wopisuja pućowanje Słowjanow před 1300 lětami.
Zajimawe wobrazy fotografa Helfrieda Straußa
Tróšku dźiwnje drje to běše kołowokoło wustajeńcy, kotruž pokazachu w něhdyšej Dieselowej milinarni w Choćebuzu, kotraž je dźěl Braniborskeho muzeja za moderne wuměłstwo w Frankobrodźe nad Wódru a w Choćebuzu. Tam běchu hač do januara 2019 wustajene fotografije wo křesćanskim nałožku w katolskich Serbach w Hornjej Łužicy – wo křižerjach. Fotograf Helfried Strauß z Lipska chcyše poprawom wšitke wobrazy tam pokazać, hdźež su wone nastali. To pak so jemu bohužel njeje poradźiło. Je ze wšitkimi wo tym rěčał, samo to poskićił, ale njeje ničo konkretneho wuskočiło. Bohužel! Přiwšěm njeje mysličku spušćił, swoje fota tam wustajić, hdźež je zajim za to wěsće jara wulki. Jedna móžnosć by była Budyski Serbski muzej.
Wšojedne, kak publikum wo lětušim wječornym ptačokwasnym programje Serbskeho ludoweho ansambla „To tla wěrno njej’!“ sudźi: Cyle strózbje hladane su wuměłcy dokładnje to zwoprawdźili, štož bě libretistka Jěwa-Marja Čornakec připowědźiła. Mjenujcy časowu jězbu, sebjeironisce a -referencielnje stawizny wopřijacu, w šaće sobotnišeje telewizijneje zabawy. Konsekwentny tuž rewijowy charakter inscenacije, kotraž je jednotliwe, ze sobu na kóždy pad njezwisowace čisła do skerje lochkeho ramikoweho jednanja zapletła. Logika hraje podrjadowanu rólu. Zo so inscenacija hdys a hdys chětro rozwleče – zahajaca filmowa sekwenca na přikład předołho traje –, je někotremužkuli přihladowarjej wjeselo trochu skazyło. Přiwšěm je tež to naposledk konsekwentne. Lubowarjo sporta běchu dźě so tež na to zwučili, zo so „jich“ wusyłanje pozdźišo započnje, dokelž knjez Gottschalk zaso raz dlěje trjeba. Što je publikum putało, dlěje hač tři hodźiny na wobrazowku sutać, je hinaše prašenje.
szl_Latn szl_Latn slv_Latn hrv_Latn bos_Latn pol_Latn szl_Latn slv_Latn pol_Latn gla_Latn pag_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn ces_Latn szl_Latn kon_Latn ces_Latn slv_Latn szl_Latn mri_Latn ces_Latn ces_Latn ast_Latn slv_Latn szl_Latn hrv_Latn fon_Latn slk_Latn slk_Latn kik_Latn szl_Latn pol_Latn slv_Latn ces_Latn nno_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn ces_Latn ces_Latn szl_Latn ces_Latn szl_Latn szl_Latn slk_Latn szl_Latn grn_Latn ces_Latn ces_Latn bos_Latn ces_Latn szl_Latn bos_Latn ces_Latn ces_Latn slk_Latn pol_Latn hrv_Latn szl_Latn nno_Latn szl_Latn hrv_Latn