To wšak je wobdźiwajomne, w Serbach wot 1979 kóždolětnje wuhotować Swjedźeń serbskeje poezije. Wot toho časa zetkawaja so tam serbscy basnicy a nawjazuja kontakty do słowjanskich krajow kaž tež k druhim ludam. Tak wuměnjeja sej swoje basniske twórby, přełožuja je – serbscy poeća wot swojich hosći-basnikow a wukrajni lyrikarjo wot swojich hosćićelow z Łužicy – do swojich maćernych rěčow. Takle je předewšěm serbska lyrika puć do swěta nastupiła a Serbja zhonichu wo lyriskim tworjenju z druhich krajow. Swjedźenje su tuž multiplikatorojo w šěrjenju serbskeje poezije. Wo tym swědča mjeztym tež z tychle zetkanjow wuchadźace antologije we wjacorych rěčach – kaž mjez druhim w čěšćinje, słowakšćinje, serbišćinje – a wozjewjenja twórbow serbskich basnikow w najwšelakorišich wukrajnych nowinach a časopisach.
Drježdźanska galerija Himmel ma mjez lubowarjemi našočasneho wuměłstwa dobre mjeno. Štóž tam wustaja, móže so bjezdwěla mjenować profilowany tworjacy wuměłc. Angela Hampel, we Worklecach rodźena, Volker Stelzmann, Uwe Peschel, Siegfried Klotz Wieland Förster abo Klaus Drechsel su tam w nowšim času swoje twórby pokazowali. A nětko čini to znowa Iris Brankačkowa z dwaceći mólbami pod hesłom „Rohodź“. Hižo před pjeć lětami běchu jeje wobrazy w Drježdźanach widźeć. „Špihelowanja“ wona tehdy swoju kolekciju mjenowaše. „Rohodź“ nětko abo „Špihelowanja“ tehdy – tematisce wobkruža Brankačkowa wodu a so zdobom zanurja do hatow Malešanskeje kónčiny. Tehdy jej recensenća wobkrućichu, zo je to „njewšědne molerstwo krajiny“, a to na swoje wašnje tež nětčiša wustajeńca podšmórnje: Njewšědna je Iris Brankačkoweje wuměłska, molerska zaběra z hatnej krajinu, njewšědny je tež jeje předmjet: Malešanske haty.
Pola nas doma w Budyšinje čitaše so hižo přeco Sächsische Zeitung. Spočatk 60tych lět, najskerje běch w 5. lětniku, započach so za nju zajimować. Pytnych, zo njekomentowachu tam jenož „wulku politiku“, ale wozjewjachu tež powěsće z wokoliny, druhdy samo wo mojej polytechniskej šuli. W lětach 1961 do 1967 abonowaštaj mojej staršej přidatnje tydźenik Neue Bautzener Zeitung, dokelž nastupachu wšitke přinoški naš njeposrědni wobswět, naše město. Tónle lokalny, domizniski aspekt drje je mje tak zahorił, zo so dźensa hišće rady dopominam na krótkožijne čorno-čerwjene łopjeno, kotrež dochadźeše stajnje štwórtk.
Basnje za dźěći „Kupjel połna rybičkow“ wušli
Do wulkich prózdnin w Sakskej je wušła w LND zběrka basnjow za dźěći wot něhdźe šěsć lět z pjera basnjerki a prozaistki Dorotheje Šołćineje. Hižo titul knihi „Kupjel połna rybičkow“ wćipny čini. Najprjedy raz pak zawěsće pisane wobrazy Barbary Schumann dźěći do čitanja wabja – tež staršich a kubłarjow, kotřiž chcedźa dźěćom dožiwjenja z knihu wobradźeć. Ilustracija na wobalce je nadměrnje šibała. Njepředstaja jeničce rybički w kupjeli, ale tež dalše zwěrjata, domjacy skót a ptačinu, kotrež čitarja na wulěće w běhu počasow přez cyłe lěto přewodźeja. Dorothea Šołćina pak njewopisuje w swojich 27 basnjach jeničce přirodu abo začuća. Ně, wona powěda stawiznički w rymowanej formje! Basnje-powědki njejsu jenož pryzlojte. Wone na lóštne wašnje wědu posrědkuja.
Ladislav Volko
Maći,
kak je ći móžno wšitko chować
w tajkej małej wutrobje
a hłuboko dychać
a tróštować druhich
znjesć brěmjo na swojimaj ramjenjomaj
a rjec, zo bu wšitko
hižo do toho postajene
jěsć neple
a rjec, zo je to mjaso
Wšitko zdokonješ
bjez miknjenja
zdźěłać
přiwzać myslički
změrować žadosće
často směšne
často chutne
a połne ironije,
kiž kaž bumerang
padaja na twoje šědźiwe włosy
na wobličo a woči
sylzowate na kwasach
a pohrjebach
(Ze słowakšćiny Dorothea Šołćina)
Wo 37. mjezynarodnym swjedźenju serbskeje poezije so tule někotři basnicy a wopytowarjo wuprajeja:
Dr. Ladislav Volko, narodźeny 1944 w Kežmaroku, je w Słowakskej a za jeje mjezami znata wosobina: Wón studowaše sociologiju w Krakowje, běše we Waršawje korespondent słowakskich nowin a dalšich wukrajnych medijow, hłownje pak wěnowaše so filmej. Tak je w kooperaciji z Tonijom Brukom nawjerćał dwaj dokumentaj – „Korene poznania“ a „Mosty“ – wo mjezsobnych poćahach Słowakow a Serbow. Nimo wědomostnych a publicistiskich wozjewjenjow wuda dr. Volko 1986 knihu „Slávne osobnosti filmu“. Po lěće 1989 dźěłaše we wonkownym ministerstwje Słowakskeje a wot 1992 jako diplomat w Pólskej. Wot lěta 1999 do 2004 běše wulkopósłanc Słowakskeje republiki w Indiskej. Dźensa dźěła jako pedagoga na fakulće za masowu komunikaciju Uniwersity swjateju Cyrila a Metoda w Trnavje, hdźež nawjeduje katedru za prawo a humanistiske wědomosće.
Finale lětušeho 11. mjezynarodneho folklorneho festiwala w Chrósćicach je sej wot wobdźělenych hišće raz wšitko žadało: wot folklornych skupin z tu- a wukraja, kotrež chcychu na jewišću najlěpše dźěle swojich programow předstajić, a wot wopytowarjow, kotřiž chcychu je najebać sčasami palace słónco widźeć.
Hnydom po zakónčenju swjedźenskeho ćaha so program na wulkim jewišću pod Fulkec hórku ze serbskimi kulturnymi ćělesami zahaji. Tak zawjeselichu přihladowarjow hišće raz Serbski folklorny ansambl Wudwor a Přezpólni, Smjerdźečanska rejwanska skupina, Sprjewjan a rejwanski ansambl Pśijaśelstwo ze swojimi přinoškami. Widźeć a słyšeć běštej tež Slepjanski folklorny ansambl ze spěwami a rejemi kaž tohorunja Choćebuski cyłk Stara lubosć. Serbski ludowy ansambl poskići na to hišće raz wurězki ze swojeje noweje gale „Słowjan sym“.
Spěw a reju su kulturne skupiny Hornjeje a Delnjeje Łužicy w minjenych lětach wuwili na dobry mjezynarodny niwow. Na folklornym festiwalu su swoje programy nětko jako cyłk předstajili.
Łužiska kultura twori na kóždym folklornym festiwalu wosebity wjeršk. Wšako tež wone folkloru na wuměłsce wysokim niwowje zaručeja. Wšitke łužiske ćělesa na jednym dnju na jednym jewišću widźeć je jenož móžno na folklornym festiwalu w Chrósćicach.
Časowy plan je dosć wusko plećeny, skupinam zwostawa mało chwile, so po swjedźenskim ćahu za předstajenje na jewišću přihotować. Dźakowano mjeztym zwučenej profesionaliće pak to bjez paniki zmištruja.
Nowy galaprogram „Słowjan sym“ je Serbski ludowy ansambl we wobłuku XI. mjezynarodneho folklorneho festiwala prěni raz na Chróšćanskim farskim dworje předstajił.
Je so nam wid na to słowjanske zhubił, hdyž je so nam zapadny swět wotewrěł a jako powabniši spřistupnił? Što woznamjenja poprawom často wužiwany wuraz wo słowjanskej duši? Z nowej folklornej galu „Słowjan sym“ Serbski ludowy ansambl tajkim prašenjam wotpowěduje. Na jewišću njesta so ničo přewšo spektakularnje noweho. A tola so jasnje wujewi, zo jedna so tu wo hinaše wašnje tworjenja wobsaha, kotrež rezultuje ze šěršo zapołoženeje fabule.
szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn afr_Latn bos_Latn hrv_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn lus_Latn ces_Latn ces_Latn szl_Latn hrv_Latn hrv_Latn szl_Latn ces_Latn slk_Latn ces_Latn ces_Latn szl_Latn bos_Latn pol_Latn slk_Latn kam_Latn cym_Latn szl_Latn twi_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn slv_Latn