Richtich ślōnski Jurapark
Fto mŏ bajtla abo bajlti tyn wiy, co placōw kaj idzie z niymi pojechać co by mieli kupa szpasu, je w pierōny. Roztōmajte parki rozrywki, rōmle z karasolami i inksze. Ale ô małowiela we kŏżdym idzie sie trefić z wielgszōm abo myńszōm grupōm dinozaurōw. Toć, że to skuli sukcesu hollywoodzkigo filmu sprzed 20 lŏt – Park Jurajski. Niy mōm sōm nic przeciwko dinozaurōm, a nawet pedziōłbych co fest mie zŏwdy interesowały. Ale jak patrza na te gupoty, kere właściciele tych przybytkōw fōndujōm naszym dzieckōm to aż mie telepie. Wszyndy jyno t-rexy (niykerym nawet sie niy chce, abo niy poradzōm, przetuplikować, a dyć u nŏs na tyn gatōnek sie zŏwdy gŏdało tyrranozaur), diplodoki z dugimi karkami i inksze mynij abo bardzij udane kopie amerykańskich gŏdōw przedpotopowych. Niby wszyjsko je doporzōndku, ale w zdecydowanyj wiynkszości walory edukacyjne tych parkōw sōm lichuśke. Kole siebie stojōm zorty dinozaurōw, kere nigdy sie niy trefiyły bo żyły dziesiōntki miliōnōw lŏt ôd siebie. Kŏżdy taki park nazywŏ sie Juraparkym (skuli filmu, ô kerym żech już spōmniōł), ale jejich nŏjwiynkszŏ „gwiŏzda” czyli tyrranozaur nigdy w geologicznym ôkresie, kery je nazywany jurōm, niy żyła. Styknie pedzieć, że bliżyj t-rexōm je do nŏs – ludzi. Dyć żyły pod kōniyc kredy – 65 mln lŏt do zadku. A take – tyż już spōmniane – diplodoki, kere czynsto sōm pokŏzane kole tyrranozaurōw, niykedy jak tyrranozaury na nich napadajōm, żyły 150 mln lŏt tymu. Czyli 85 mln lŏt przōdzij niźli tyrranozaury. I żŏdnego właściciela takego Dinoparku to niy szteruje.
Na tym tle Jurapark w Krasiejowie je wyjōntkowy. Postawiyli go na placu po staryj grubie ôdkrywkowyj, kaj fedrowali za surowcym do produkowaniŏ cymyntu w Cymyntowni Strzelce Ôpolske, kerŏ potym połōnczyli ze Cymyntowniōm Gōrażdże. W czasie roboty na tym terynie, „ôdkrywkowe bergmōny” trefiyli na skamiyniałości jakijś przedpotopowyj gadziny. Przyjechali tam paleōntologi. W latach 90-tych XX storŏcza znŏdli tam kupa kości roztōmajtyj – wtynczŏs jeszcze niy poznanyj – gadziny. Dopiyro niyskorzij prof. Dzik z Insztytutu Paleobiologiji Polskij Akadymii Nauk, ôpisōł to co znŏdli. I jak to yntlich pokŏzały naukowe cajtōngi, to bōła richtich wielgŏ synsacyjŏ. Dyć tam bōł ôpisany blank nowy gatōnek – silesaurus opolensis czyli ślōnskozaur ôpolski. Potym bōły znŏleziōne w Krasiejowie jeszcze inksze zorty nowyj gadziny – w tym tyż cyklotozaur (ziymno-wodny płaz), metopozaur (płaz słodkowodny), fitozaur (wodny gŏd drapieżny) czy polonozuch ślōnski (piyrszy na naszym terynie naczelny gŏd drapieżny). We Krasiejowie cōłkŏ ta gadzina idzie ôbejrzeć. Toć, że tyż inksze, „ôbce” gatōnki jak tyrranozaur. Ale blank inakszyj niźli w inkszych dinoparkach. Tam widać jak fest daleko tyrranozaurowi je do naszych, ślōnskich dinozaurōw, kere żyły na kōńcu triasu, wiyncyj jak 150 mln lŏt przed nim. Ale zanim to sie ôbejrzy trza sie karnōńć „wehikułym czasu” czyli wozidłym, kere wyglōndŏ jak cosik a’la cug, kery jedzie bez tunel czasu ôd poczōntku wszechświŏta aże po czasy jak gŏdy zawładnyły naszōm Ziymiōm. Potym trza wylyż ze cuga i dalij sie idzie piechty. Wszyjsko je poukłŏdane chrōnologicznie i nŏjprzōd sie ôglōndŏ gadzina ze triasu (przede wszyjskim nasze, ślōnske gatōnki), potym ze jury, a na kōńcu ze kredy. I – trza to prziznać – czuje sie we nogach jak daleko je ôd naszego ślōnskozaura do słynnego t-rexa. Niy jyno bajtle spamiyntajōm ta lekcyjŏ. Po drodze idzie tyż ôbejrzeć to czego sie niy trefi w żŏdnym inkszym Juraparku – prawdziwe skamiyniałości silesaurusa. Ôkrōm tego we Krasiejowie sōm dwa wielge place zabaw, park rozrywki ze plażōm i małym jeziorym, kaj idzie popływać jakby kōmuś bōło za gorko, kino 5D, prehistoryczne ôceanarium i – niydŏwno ôtwarty – Park Nauki i Ewolucyji Czowieka. Ta ôstatnio tajla je blank multimedialnŏ i interaktywnŏ i doprŏwdy robi wielge wrażynie. Żeby niy bōło tak piyknie trze pedzieć, że gastrōnōmijŏ mogłaby być lepszŏ. Ale i tak Krasiejōw to niyzwykłe miejsce i aż żŏl, iże ôdległe ô 30 km Lisowice kole Lublińca, kaj ôstōł znŏleziōny inkszy sławny ślōnski dinozaur (smok z Lisowic) niy mogōm sie pochwŏlić nawet kupa myńszym dinoparkym.
szl_Latn szl_Latn szl_Latn