Jaden list
Luba M.,
to jo była wjelgin dostojna ceremonija pla rowa a rědne serbske zejźenje k 100. narodnemu dnju Twójogo nana Herberta Nowaka. Swětosnosć jo wažna za Nowakojc familiju było, ale teke za našo Spěchowańske towaristwo za serbsku rěc w cerkwi jo to cesćenje jadnogo wót našych wósćow rowno tak wažne.
Som spokojom, až serbske nakładnistwo LND zaplanujo lětosa wudaśe nowych knigłow z wuběrkom tekstow Herberta Nowaka. Knigły H. Nowaka su słušali k prědnym dlejšym tekstam, kótarež som cytał w serbskej rěcy. Rownož mója serbšćina jo hyšći bejnje zmólkata, wjele, wjele som južo pśinawuknuł. Knigły „Powědamy dolnoserbski“ z 70tych lět móžom hyšći źinsa dopórucyś kuždemu, kótaryž se pilnujo nawuknuś serbsku rěc. Ale teke awtobiografija „Pócynki a njepócynki“ jo móju wědu wó situaciju Serbow a móje dolnoserbske słownistwo wobogaśiła. Som cora zasej łopjena knigłow pśeběrał kuždy bok zawupytnucy z pódšmarnjonymi słowami a rěcnymi wobrotami, kótarež njeznach abo kótarež lěbda źinsa wusłyšyjomy.
Gaž to wšykno lazujom a słyšym, woblutuju jadnu wěc: Až njejsom se jěsnjej za to serbske zajmował. Rowno ako za Nowaka njejstej zapust a kokot we srjejźišću mójogo zajma. Pśedłujko som ako ta ceła nimska zjawnosć zreducěrował serbsku kulturu na serbske drastwy a jatšowne jaja. Ako měsćanaŕ to pjerwjej njejo nic za mnjo běšo. Ten drugi part – kak rědna naša serbska rěc jo – njejsom zawupytnuł ze swójeju pśenimcowaneju familiju. Něnto wěm, kaž „atraktiwna ta zachadajuca serbšćina“ [H. N.] hyšći jo. Za mnjo płaśi, což som namakał w Nowaka prjatkowanjach: „Za mnjo su byli źurja do serbskich dušow wjele lět zawrěte.“
Myslim, až H. Nowak mějašo naźeju, až to někak dalej źo – a z teju naźeju jo mě teke rozpalił. „Wy sćo powołany, až dejśo našo źěło dalej wjasć a to pod wjele godnjejšymi wobstojnosćami wot wenka, dokulaž žedna wušyna njesmějo Wam serbske źěło zakazaś – ale weto pod hyšći ryńšymi wobstojnosćami wot nutśi, dokulaž mały zbytk našogo Serbstwa jo pśez nuzu, žałosć a tšadanje tak zdušony, až se lažko njepozwignjo“. Tak pišo H. Nowak, pitśitśku w NDRskem duktusu.
Nje, lažko to njejo. Ale wobstojnosći su se napšawdu změnili. Promštowka U. Menzelowa chóśebuskego cerkwinego wokrejsa jo mě na pódpołdnjowem kjarchobje groniła, kak wažne jo za nju, až pśiźo k rowoju fararja Nowaka. Pśijaśelny a rozměśa połny wobchad ze Serbami za cas Herberta Nowaka njejo było samorozmějucy za cerkwine wjednistwo. W lěśe jubijeja reformacije biskup a chóśebuska promštowka změjotej namšu w ZDF-telewiziju. Som pśeznanjony, až teke serbske elementy tam zapśimjejotej.
Cora smy wóswěśili rědny narodninski swěźeń ako znamje serbskeje naźeje. Górnoserby, kenž su pódla byli, mógu doma wulicowaś, až teke wu nas w Dolnej Łužycy su zarědowanja cysto w serbskej rěcy hyšći móžne.
Wóstań z Bogom. Lubje śi strowi
H.
Citaty Herberta Nowaka pó: Moje pocynki a njepocynki. Budyšyn: LND (1991), Prjatkowanja. Podstupim: Universitätsverlag (2008).
Bildka (hsl): Napismo na kamjeń na row H. Nowaka.
hat_Latn est_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn hrv_Latn szl_Latn deu_Latn pol_Latn szl_Latn