Bydymy mieli nôjkrótszô noc i nôjdugszyjszy dziyń, znacyfajrować bydymy świyntego Jóna, bydymy mieli świyntojóńskô nocka na kierô,kiejsik za starego piyrwyj, modzioki niy poradziyli sie doczkać. I tukej migynał klapuje jedna gryfnô powiarka (tela co niy po naszymu):
„Gdy święty Jan łąkę kosi, byle baba deszcz uprosi”.
Łóńskigo roku tyż tak kole świyntego Jóna berôłech sam łotych wszyjskich na isto szykownistych zwykach skuplowanych ze napoczniyńciymlata i łostatkiym wiesny. Ja, ja za śtyry dni bydymy mieli juzaś lato, adziepiyro ci niy tak dôwno tropiyli my sie, kiej bydzie wiesna. Nó, jakie łóne,jake te lato bydzie, niy idzie terôzki pedzieć, ale sie napocznie i szlus. Akiej świynty Jón to i sobótki i noc świyntojóńsko we kieryj wszyjsko sie mogeprzidarzić, wszyjsko jes myjglich, i wszyjskie – dôwnij, dôwnij – na to niyporadziyli sie doczkać.
Już we szesnôstym wiyku jedyn istny, kiery sie mianowôłMarcin z Urzędowa pisôł bół cosik takigo (jô to po naszymu rzykna):
„U nôs we wilijô świyntygo Jónaniywiasty fojery polyli, tańcowli, śpiywali, dziobła w zocy i we rzykaniumieli”.
I polyli srogie fojery bez kiere niyskorzij modziokiskôkali, bo wszyjskie na isto wierzyli, co po takim skôkaniu bez łogiyń i potańcowaniu nic, ale to richtik nic niyszczysnego aże na bezrok do świyntegoJóna przidarzić sie niy moge. I jesce jedne. Bez ta fojera nôjlepszij bółoskôkać pôrami. Takô gryfnô pôra, kiej już przekopyrtła bez ta sobótka, bez tablandera mógła sie niyskorzij na côłko noc stracić we lesie abo we stodole.Miarkujecie ło czym jô sam gôdóm, prôwda? Nó, i jesce ku tymu ciepali na rzyka(ino niy do jakigosik rybnioka!) wiónki ze świyntym łogniym, coby tyn łogiyńposzoł aże do morza podle powiarki:
„We świynty Jónek ciypnym se nawode wiónek.”
Ta nôjkrótszô noc, łod starego piyrwyj, łod zawdy, jescepokiel Jón Krzciciej sie niy uplóncnół, bóła na iste dziwôcznô, pôłnô uciechy,muzyki, tańcowaniô, i tyż ci chichraniô, szpasu i …zbereźnictwa. A kiej cijuż wszandy przikludziyło sie krześcijaństwo, kapelónki w te pyndy zwekslowalite ludowe świynto ze Jónym Krzcicielym, coby jakosik zakôzać, zaszperować tepogańske chacharstwo i – jak to móndroki gôdajóm – „zeksualne łozposanie”. Ichocia zwekslowali tego patróna, wielatam sie niy zmiyniyło. Modzioki dalszij bajstlowali uciechy i take balangi:„biesóm nôjmilyjsze, a Pónbóczkowi łobmierzłe, yjklich”. Gryfniście ci to napisôl taki móndrok-poyta, kiery siepisôł Kasper Twardowski:
„Wszyscy na rozpust jako wyuzdani
Idą bylicą wpoły przepasani.
Świerkowe drzewa zapalonetrzeszczą,
Dudy z bąkami jako co złegowrzeszczą;
Dziewki muzyce po szelągu dali,
Ażeby skoczniej w bębenprzybijali.
Włodarz jako wódz przedwszystkimi chodzi,
On sam przodkuje, on sam rejzawodzi.
Za nim jak pszczoły drużyna się roi,
A na murawie beczka piwa stoi.
Co który umie każdy pokazuje,
Ten skacze wierzchem, płomieniestrychuje,
Ów pożar pali, drudzy huczą,skaczą,
Aż ich dzień zdybie, to wżdy sięobaczą.”
Napoczynali sie tyż roztomajte wróżby. Tela, co jô dzisiôjniy byda tego sam spóminôł a ino bydarzóndziół ło roztomajtych czarach, czarownicach i heksach. Tak ci to już łodstarego zawdy bóło, iże wszyjsko, co cowiek niy poradziół spokopić, co niyporadziół sie gynał i do łostatka wytuplikować, te ci choróbska, umiyranie,gradobicie, ulichy lebo łogiyń łod pieróna, łod kierego mógła sie i côłkôdziedzina zgorać, ściepowôł to na te roztomajte czary i czarownice, heksy. Aletyż te czary mieli cowieka hilfować łode złygo, łod wszyjskigo cofestelnie niyszczysne. A heksy, nikiejheksy. Tyż już łod dôwiyn dôwna furgali w lufcie na mietłach, na hercówach, naniyckach na wszyjskie góry, kiere byli glacate, znacy łyse. I cy to bydzieMonte Calwo, Chaumont, Kahlenberg lebo naszô Łysô Góra, wszandy tam te heksywyrôbiali do kupy z dziobłami breweryje i ludziskóm na paskuda, na łostuda, alei hilfowali sie słóweckami:
„Płot niy płot, wiyś niy wiyś, tynôs diosku niyś i niyś”.
Fto bół móndrok, opaterny to suchôł tego Marcina zUrzędowa, kiery na sóm łostatek szesnôstego wiyka rzóndziół, co chabiny, astyze sztachloków do kupy ze liścióma powtykane bele kaj we łoknach, we dźwiyrzachczary i jake inksze gusła łodegnajóm.
Nó ale, mómy chnet, za pôrã dni ta świyntojóńsko noc inapocznie sie te lato. Napocznie sie wtynczôs, kiej ci jes nôjdugszy dziyń inôjkrótszô noc. Bez ta noc za dôwnego piyrwyj wszyske frele, dziołchy i samotneciepały wiónki na woda kaj bóła jako rzyka, a kaj niy – to ciepały bele kaj natrowniol. Terôzki tyż ci poradzómstracić te wiónki, i to niy ino we ta jedna noc (nó, i niy ino samotne).Niyftore to sie dziepiyro we marcu na bezrok spamiyntajóm po basisku tak wele„Zwiastowanio Pańskigo”, co napochali we świyntego Jóna. Nó, możno króm tychdziołchów, ftore sie za takigo zawalaca – z kierym wiónek straciyły – wydajóm.A i niyskorzij dyciś możno być i tak nikiej u Zefla łod Gerliszki.
– Wiysz Marijko, we śniku zdało mi sie, iżech kipnół – padoZefel do swojij staryj.
– Niy godej, tocieś cheba zarôzki dostôł sie do piekła,niy?
– A dyć niy Marijko. Bo jak mie ino świynty Pyjterłoboczół, to zarôzki wzión mie peramt, pod paża i pedziôł:
– Ty to Zefel pójńdziesz do nieba, bo jô znóm twoja starô!!!
Nale, fto tam jesce boczy ło tyj świyntojóńskij nocy, łowiónkach i ło skôkaniu bez fojera? Dzisiôj modzioki to ino nacióngajóm kściukiprzi pisaniu tych ci roztomajtychesemesów abo jakisik ymilków bez internec. Ale, cy to za starego piyrwyj, abo iterôzki, zawdy sie tak to wszyjsko napoczynô miyndzy frelami i fyrniokóma i tojuż łod samego Jadama i Yjwy. Mogecie sie to forsztelować, wystawić: raj, namodrusiyńkim niybie klara ciyngiym blynduje i grzeje choby halbeckastarzikowego bimbru, niy ma ani radijoka, ani telewizyji, ino ptôszki ćwiyrkolóm, naobkoło roztomajtefarbiste kwiôtki, Jadam i Yjwa blank sage, ani tego fajgowygo liściô na sia niymajóm i … blank nic niy poradziyli zbajstlować, napochać … Dziepiyro kiejjich łobuch Pónbóczek ze tego paradizu wyrzynół, jyni sie robiyniô dziecek. Ato tyż ino skuli tego, co ta Yjwa blank zbamóńciół tyn dzioboł, kiery sie weszlanga przemiyniół. I tyn dzioboł, to ci tak na isto bół telim piyrwowzórymświekry, szwigermutry! Ale to już ci jes terôzki blank inkszô pôrã galot.
I możno, coby zrobić fajrant ze tym świyntym Jónym rzyknasam jesce, co już za pierónym starego piyrwyj pedziôł bół poyta BolesławLeśmian:
„Gdzież me piersi, Czerwcamigorące?
Czemuż nie ma ust moich na łące?
Rwać mi kwiaty rękami obiema!
Czemuż rąk mych tam na kwiatachnie ma?”
szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn