Stawizny
K stawiznam sorabistiki w Lipsku
Prědne zachopjeńki
Prědne serbskorěcne kubłanje jo se na Alma Mater Lipsiensis zachopiło w lěśe 1716 ze załoženim serbskego prjatkowarskego seminara „Societas Lusatorum Sorabica“ pśez serbskich studentow ewangelskeje teologije. Pódla rěcnych a prjatkarskich zwucowanjow su nastali śišćane pójadnanja wó górnoserbskej rěcy a rukopisny casnik. Ze źělenim „Sorabicuma“ ako specielnego wótźěla (seminara) we „Łužyskem prjatkarskem towaristwje“ jo se w lěśe 1815 separatny wědomnostny wótźěl z mjenim „Sorabia“ stwórił. Z wudawanim „Sserskeje nowiny“ wót Handrija Zejlera a Hendricha Augusta Krygarja jo móžno było, swójske twórby, ludowe spiwy a zběrki pśisłowow wózjawjaś. Na toś tu wašnju su cłonki „Sorabije“ wažny fundus za sorabistiske slěźenja zawóstajili.
1842 su Serba Jana Pětra Jordana ako lektora a doktora za słowjańske rěcy a literatury na uniwersitu pówołali a 1870 jo se wucarske blido za słowjańske rěcne pśirownowanje z wósebnym źiwanim na serbsku rěc załožyło. Ako jo w lěśe 1876 August Leskien ako rědowy profesor za słowjańsku filologiju zachopił statkowaś, jo sorabistiska rěcywěda jogo zajm zbuźiła a cytanja wó górno- a dolnoserbskej rěcy inspirěrowała. Słowjeńc Matija Murko, naslědnik Leskiena a rědowy profesor za słowjańsku filologiju wót 1917 do 1920, jo se tejerownosći za sorabistiku angažěrował a załoženje lektorata za serbsku rěc w Lipsku naraźił. To njejo se jomu zaprědka raźiło, ale jo mógał w lěśe 1933 na Karlowej uniwersiśe w Praze prědnu profesuru za serbsku rěc a literaturu z Josefom Pátu wobsajźiś.
Max Vasmer jo wót 1921 do 1925 slawistisku katedru Lipšćańskeje uniwersity zastojał a někotare zajmne źěła ze sorabistiskimi temami wózjawił. Karl Heinrich Mayer, indogermanist a klasiski filolog, jo ako priwatny docent za słowjańsku filologiju wót 1921 do 1927 cytanja wó historiskej gramatice serbskeje rěcy, wó serbskich ludowych spiwach a tekstowych interpretacijach pórucył. Teke Reinhold Trautmann, docent za slawistiku, jo ze Serbami wjelgin sympatizěrował a jo w tśiźastych lětach cytanja wó serbskich rěcnych stawiznach źaržał.
Pó lěśe 1945
Lěto 1946 jo wóznamjeniło pśewrośenje za sorabistiku. W Radworje jo se załožył serbski institut za kubłanje ceptarjow a z tym jo se didaktisko-wědomnostne statkowanje zasej zachopiło. Z wobzamknjenim Serbskeje kazni 1948 w Sakskej jo se intensiwnje procowało wó załoženje uniwersitneje sorabistiskeje institucije.
Reinhold Olesch, ordinarius za słowjańsku filologiju a direktor slawistiskego instituta Lipsčańskeje uniwersity, jo 1949 lektorat za (górno)serbsku rěc załožył. Za to jo był Michał Nawka ako docent pśistajony. Tak jo se nejpjerwjej w dwěma kursoma 15 studentow z 8 tyźeńskimi góźinami na wucbje wobźěliło. W samskem lěśe jo serbska studentska organizacija „Sorabija“ nastała, kótaraž jo se programatiski wót „Łužyskego prjatkarskego towaristwa“ a „Sorabia“ zasadnje rozeznawała, ale jo se weto z jeju tradiciju zwězana cuła.
Naša institucija jo se na Lipsčańskej uniwersiśe 6. septembra 1951 z mjenim „Serbski institut“ załožyła. Wóna jo tencas z dweju wótźělowu wobstojała: „Wótźěl za rěc a literaturu“ jo ze Słowjańskim institutom zwězany był a „Wótźěl za serbske stawizny“ jo z Historiskim institutom fachowego směra stawizny gromaźe źěłał. Tak su se zaprědka pśewažnje ceptarje, diplomowe slawisty a historikarje wukubłali. W lěśe 1968 jo se pó drugej wusokošulskej reformje NDR Serbski institut do „Instituta za sorabistiku“ pśemjenił.
W zwisku z prědneju wusokošulskeju reformu jo se Pawoł Nowotny wót 1951 do 1953 ako komisariski wjednik Serbskego instituta zasajźił. 1955 jo se Pawoł Nedo ako direktor wuzwólił a z wustatkowanim swójeje profesury z wucbnym nadawkom za serbsku ludowědu na zachopjeńku studijnego lěta 1960/61 teke oficielnje w swójom amśe ako wjednik wobkšuśił. Z jogo pódpěru jo se 1981 studijna kombinacija kulturne wědomnosći/sorabistika zawjadła. W lěśe 1964 jo Heinz Schuster-Šewc docenturu a amt direktora pśewzeł, pótom nachylnje teke historikaŕ Jan Brankačk.
Pó lěśe 1989
Z politiskim wobrośenim 1989 a strukturelnymi pśeměnjenjami, kótarež su byli z redukciju personala zwězane, jo Institut za sorabistiku swóju źinsajšnu formu a strukturu dostał. Pó Ronaldu Lötzschu a někotarych komisariskich wjednistwach (Wolfgang Sperber, Wolfgang F. Schwarz, Gerhild Zybatow, Tadeusz Lewaszkiewicz) jo Edward Wornar w lěśe 2003 profesuru a wjednistwo instituta pśewzeł.
Wobšyrny nastawk wó stawiznach, wucbje a slěźenju sorabistiki na Lipsčańskej uniwersiśe jo dr. Tomasz Derlatka spisał a pśi góźbje 600. uniwersitnego jubileuma wózjawił (PDF).
szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn yor_Latn slv_Latn szl_Latn szl_Latn ces_Latn yor_Latn szl_Latn szl_Latn