Serbska Łyžyca
Serbska cerkwja w Luborazu stoj we srjejźišću zajma. Zasromanje jo źinsa pomjenjona Landkirche, dokulaž jo słužyła wokolnym wejsanarjam ako Bóžy dom. Z tym se južo mysli, až z tym serbskim to njama nic cyniś. Chto se hyšći wuwědobnijo, až wejsanarje su byli wše serbske? Abo ako něchten jo gronił, my mamy how jano camprowanje, ale žedne serbske nałogi znate njejsu.
Pó wuspěšnem pśenimcowanju zwěsćujo nimska towarišnosć ze snadnu wětšynu, až how njedajo nic serbskego – dla cogo se dejała dobrowólnje wuznaś k serbskemu sedleńskemu rumoju. A gaž póžedanje pśiźo z drugego boka, pón jo to njeznjasliwy śišć serbskich politikarjow.
Serbska rěc a kultura słušatej k sobje. Serbska cerkwja w Luborazu jo znankstwo, až wěra a Serby su byli w stawiznach wusko zwězane. Pśedewšym cas diktaturowu 20. stolěśa jo měł bytostny wliw na to, až Serby se zdalili wót wěry a z tym teke wót rěcy. To njejo se stało dobrowólnje. Znajomy wjele pśikładow, kak jo rěc była z namócu abo kšajźnje wugónjona. Teke politika cerkwje jo k tomu dowjadła, až naš lud jo swoju maśersku rěc zajśpiwał a zabywał, ako jo se stało w mójej swójźbje. „Gaž wóni pśedawaju jaja na marku, zamógu teke wusłyšaś nimske prjatkowanje“, jo von Lanyi gronił B. Šwjeli. von Lanyi jo był faraŕ Kloštarskeje cerkwje, kótaraž jo pśestała serbska cerkwja byś w prědnej połojcu zachadnego stolěśa.
Take wuwijanje se njedajo malsnje pśewobrośiś. Sromota jo hyšći rozšyrjona a ma wjeleserake formy. Nanejžmjenjej mamy stawnje wěcej pśinoskow wót awtorow, kótarež gjarźe swóje serbske kórjenje pópisuju. W našom jadnučkem serbskem tyźeniku wó tom ale w nimskej rěcy pišu, lěcrownož awtory dosć serbšćiny wobkněže. Cogodla artikele nimski napišu? Maju tšach serbski pisaś? Sromaju se hyšći togo? Abo bóje se, až zmólki cynje? Ja som teke skomuźił we slědnem interviewje ze serbskim rozgłosom nałožyś pšawje dual w jadnej saźe. Sromam se togo, ale weto nadalej wopytajom se serbski wugroniś.
Wótergi dajo pla nas taku atmosferu, kótaraž žedne brachy njeakceptěrujo. Moto jo: lubjej pózdatnje perfektna nimšćina ako zmólkata serbšćina. Jo to napšawdu tak tšašne, až w tom tekśe su zmólki? Wětšyna wót nas južo njejo serbski wuknuła doma ako maminu rěc. To groni, mjenjej abo wěcej smy wšykne wuknjece a trjebamy konstruktiwnu atmosferu na dalejwuknjenje, howac to móžomy wóstajiś. Nejwótšejša diskusija pšawopisa cerkwinego boka w Nowem Casniku pśiźo wót luźi, kótarež lubjej nimski pišu. Wót iniciatiwy Serbskego sejma som jano słyšał, až jeje flyer jo połny zmólkow. Žednu wěcnu diskusiju, nic. Jaden jo mě wulicował, až se jomu njoco nadalej pśiś na serbske zarědowanje, dokulaž to nimske słowo Sorben se jomu njespódoba. Abo druga jo mě groniła, až njamóžo doma z góleśim serbski powědaś, až to njepśiźo z wutšoby. Kaki njerozym to jo?
Rozšyrjenje serbskego sedleńskego ruma bźez serbskeje rěcy njama zmysł. Bźina jo z tym nimcowaś w serbskich medijach wó pśiznaśe Luboraza k serbskemu sedleńskemu rumoju. Jo to pópšawem notne w serbskem casniku? Kótary nimski politikaŕ to zawupytnjo? Mamy dosć łopjenow, źož ta nimska diskusija słuša. Serbske medije dejali byś za wuměnjenje myslow mjazy Serbami w serbskej rěcy. Šym wěcej, śim lěpjej.
Tekst jo wózjawjony teke w Nowem Casniku 12/2016
bildka: By NordNordWest (Own work), CC BY-SA 3.0 de, via Wikimedia Commons
als_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn ces_Latn szl_Latn szl_Latn vec_Latn