W tym wydaniu gazety SZ przypomnimy czytelnikom jak to kiedyś było a jak teraz , jak na przestrzeni lat zmieniały się nasze obyczaje i poglądy.
Jak by starziki stanyły s grobu
Co by było jak by te nasze starziki stanyły s gobow. Czy poznali by ta ziymia kaj sie urodzili i tych swojich wnukow .Myśla ,że niy. Przeca tak wiela sie zmiyniło i zmiynio niy yno we łobyczajach. Ludzie tyż som jacyś tacy insi niż piyrwej. Myślyni tyż je insze.
Wiynkszoś chce mieć a niy dować. Ni żebych była przeciwnikiym zmian ale niy wszystko co niesie za sobom nowe je dobre. Weźmy taki przikład robota. Tu na Ślonsku wszyjscy mieli jom we zocy. Jak siyngom pamiynciom za małego bajtla mój starzik jak i wiela inszych chłopow robili na grubie no bo kożdymu inszymu człowiekowi keryn niy pochodzioł s tych stron Ślonsk kojarzoł sie s grubami ,kominami, i rozmańtymi inszymi fabrykami .Toż we prawie kożdej familiji boło pora chłopow co robili na grubie .Robili tak ,że bez całe te 35 lot abo i 40 bo zaczynali robota łod 14 niy zrobili ani jednej bomelki. Tak tyż było i u nas. Jak i starzik tak i łojciec a potym i syn robili na grubie .Była to wielko gańba jak by synek niy poszoł we ślady łojca . A robota była w zocy. Kożdy se jom cynioł i boł rod ,że jom mo. Moja mama kiedyś rozprowiała,że ji łojciec robili na grubie w Murckach . Co prowda miyszkali kwatyrom a do chałupy przijyżdżali yno roz za jakiś czas .Ale jak przijechali to była we doma gościna .Poprziwozili dycko jakiś gieszynki s kierych nojwiynkszo uciecha miały bajtle. Były to czasy jak były tzw turnusy .Polegało to na tym ,że chłopy robili weźmy tak bez 3 abo i 4 miesionce potym mieli wolne tzn turnus potym zaś robili. Toż jak wtoś mioł robota to czuł sie panym. Stykło i na jedzyni i na maszkiety dlo bajtli i na jakoś kiecka dlo baby .Co zapobiegliwszo baba szporowała i łodkłodała jakiś grosz na tyn czas kiedy chłop boł bezrobotny. Co prowda kupowała yno rzeczy kere były nojbardzi potrzebne ale tyż czasami trza było kupić coś inszego ,żeby somsiady niy pedzieli ,że som biydokami. Toż nikiedy kupiło sie cukier czy też bonkawa i stawiało wysoko na romce ,żeby było do gości jak przidom we łodwiedziny. Jak kierymuś bajtlowi udało sie dostać do tego cukru i wyjeś chocioż trocha to dostowoł taki szmary ,że popamiyntoł do końca życio.
Moja starka była babom mondrom i szporobliwom takom dobrom ślonskom gospodyniom. Myślała jak by dobrze wywianować dziołchy jak starzik jeszcze robioł i było troszka wiyncy grosza. Ugodali ze starzikim ,że kupiom dziołsze tj moji mamie we wianie ….maszyna do szycio bo mama ,żeby łostać szwoczkom musiała mieć swoja maszyna na kierej mogła sie uczyć szyć..I tak to za łostatnio wypłata kupili swoji dziołsze nowiutko Singerka. Boł to nojlepszy geszynk jaki mogli zrobić ,bo ta maszyna zapewniła moji mamie niy yno dobry fach ale i wiela uciechy. Jak my byli małe to mama dorobiała se szycim dlo wszystkich somsiadek a,że była dobrom szwoczkom toż miała wiela roboty. Nas było poznać s daleka po łobleczyniu .Jo s mojom siostrom były my nojlepi łobleczonymi dziołszkami we cołki wsi. Somsiadki zowiściły nom ale i tak nosiły do mamy do szycio czy przeszywanio ze starych łachow. A rynce mamy zrobiły już tak ,że kożdo dziołszka czy synek wyglondoł jak s jakigoś modnego żurnala. Potym jak nas już było sztworo mama już niy szyła dlo somsiadow yno do nas. A ta Singerka to jeszcze stoji u mje na gorze .Jo tyż szyła jeszcze na ni dlo mojich dziołchow yno szkoda ,że mi sie zepsuła i ni ma fachmana keryn by jom mog naprawić . We robocie we latach siedymdziesiontych dostałach talon na nowo maszyna do szycio ale ta to ani sie niy umywo do tej łod mamy. Ale wroca się nazot do tej roboty .Możno kombinuja niy tak ale myśla,że dzisiaj tyż je coroz gordzi s robotom . Jak my byli młodzi a noleża do tego starszego pokolynio co we czasach komuny boł w wieku „produktywnym” jak to godali kożdy mioł ta robota . Kronżyło wtedy taki powiedzyni „czy sie leży czy sie siedzi jednakowo sie noleży” . Było wiela obibokow kerzy zamiast robić kombinowali ale Ci co chcieli robić to robili i teraz nie muszom szukać pyndzyje .A jak sie rozchodzi ło te młode pokolyni to trza prziznać majom trocha gorszy start ale jak wszyndy som rozmańcii ludzie .
Jedni bierom robota jako je i robiom ,żeby utrzimać rodzina a drudzy wynokwiajom i zarozki chcieli by mieć wszystko .Tako robota im niy pasuje bo za mało płacom ta zaś je za ciynżko bo łoni wysoko szkolyni i niy bydom robić „fizycznie.”Po mojimu żodno robota niy hańbi i niy zaroz Krakow zbudowali .Muszymy zrozumieć ,że momy insze czasy i wszystko sie to tak wymiyszało ,że zaczyno brakować tyż tej tradycji pokolyniowej. Wiela dziecek niy pójdzie we ślady Łojca bo nie bydzie tak harowoł i tyroł jak Łon. Som to wyjontki .Tu niy idzie wszystkich ciepnonć do jednego miecha som ludzie kerzi robiom uczciwie chocioż robota im niy podchodzi bo majom inszy fach ale umieli sie przekwalifikować. S drugi strony jak by tak pomyśleć to i młodzi majom troszka racji. Niy żebych była za tymi co wynokwiajom i niy za bardzo im sie chce robić ale za tymi co myślom bardzi po nowoczesnymu. Czamu ni mogom sie mieć lepi i ni majom sprugować czegoś nowego inszego ,przeca kożdy buduje swoji życi som. Je też inszo sprawa a tyczy sie szkoły i fachu Łojcowie dowajom dzieckom piyniondze na szkoła a potym to je tak jak by wciepoł do bagna bo ni ma roboty tej w kierej sie dziecka wyuczyli. /A mogli by my mieć naprowda dobrych fachmanow / Toż ,żeby jakoś użyć bierom robota tako jako je a powiydzcie mi co to za robota jak ji sie niy pszaje , i co to za robotnik jak yno robi ,żeby łodbymbnić swoji. Niejedyn powiy ,że pleta trzi po trzi ale jo yno tak se myśla .No coż takich dożyli my czasow. Kryzys je wszyndy. Możno i my som se sami tymu winni. Jak by nasze starziki stanyły s grobu to co by pedzieli chyba yno to ,że idom nazot skond prziszli bo niy pasujom do naszych czasow. Toż niy yno Ci młodzi ale i my starsi jak jeszcze mogymy muszymy sie przistosować i przestawić ,żeby znoś tu na tym świeci swoj mały kontek kaj niy yno nam ale i inszym s nami bydzie dobrze a robota kiero robiymy bydzie s pożytkiym dlo wszystkich ..
Regina Sobik
pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn vec_Latn