Stawizna serbskeho předmjena
Jako Serbja nimamy wjele originalnych předmjenow, potajkim tajkich, kotrež su w serbskej Łužicy nastali. Nimale wšitke smy přewzali z němčiny, byrnjež po pochadźe snadź hebrejske, grjekske, łaćonske abo jendźelske byli. Někotre předmjena ze słowjanskeho wobswěta kaž Stanisław, Ludmila abo Dušan su k nam přišli bjez posrědkowanja němčiny.
Jedne z rědkich originalnych serbskich předmjenow je Lubina. Wone je so wutworiło z korjenja lub, kiž je zakład za mnohe serbske słowa. Hižo w staršim času nastachu z njeho tež městnostne mjena kaž hora Lubin, sydlišćo Lubij abo rěka Lubata. Timo Meškank, wudawar knihi »Serbske předmjena«1, mje na to skedźbni, zo wužiwaja so tež w tamnych słowjanskich rěčach předmjena z tutoho korjenja, tak na přikład ruske předmjeno Ljuba abo bołharsko-makedonske muske předmjeno Ljuben. W Porynskej česća swjateho Lubentiusa, kotryž je pječa w lětach wot 300 do 370 w Kobernje žiwy był. Žónske předmjeno Lubina abo Lubinka so pak prěnjotnje jenož w Serbach namaka.Narowny kamjeń Łahodźic swójby před cyrkwju w Chołmje Foto: Trudla Malinkowa
Při pytanju za prěnim wužiwanjom tutoho mjena – w starych cyrkwinskich knihach so wone njejewi – da mi mandźelska pokiw na fararja Jana Łahodu w Chołmje, kotryž bě dźowku Lubinka a syna Lubin mjenował.2 Jan Łahoda narodźi so 25. awgusta 1801 w Tumicach. Jako Lipšćanski student teologije bě předsyda serbskeho wotdźěla tamnišeho prědarskeho towarstwa. 1827 nastupi swoje prěnje farske městno we Wochozach. Wot 1832 hač do swojeje smjerće 16. awgusta 1871 bě farar w Chołmje. Jako student a młody farar spisa někotre serbske basnje. Wón wobdźěleše so na serbskim wozrodźenju w štyrcetych lětach 19. lětstotka a bě wot 1848 čłon Maćicy Serbskeje. Na farje w Chołmje wukubła wjacorych čěskich duchownych w serbšćinje, zo bychu so na skutkowanje we Łužicy přihotowali.3
Tekst a kontekst serbskeho pokěrluša
Z Koćiny
Jěł je Bóh wjeršeń do městačka
na swojim zelenym wozyčku,
... haj, wozyčku.
Do pół je městačka njepřišoł,
wosrjedźa městačka pozastał,
... haj, pozastał.
Nichtón tam k njemu won njepřińdźe,
štož jenož jedyn stary měšnik,
... haj, stary měšnik.
»Čohodla płačeš, ty syno Boži?«
»Kaha ja płakaći njedyrbju,
... haj, njedyrbju?
Wóše tóh’ městačka wulke znamjo,
wulke mi znamjo, haj, krawy mječ,
... haj, krawy mječ.
Na jednym boku je krawy mječ,
na druhim boku je čorny křiž,
... haj, čorny křiž.«
»Na čo tón krawy mječ pokazuje?«
»Pokaže, pokaže wulku wójnu,
haj, wulku wójnu.«
»Na čo tón čorny křiž pokazuje?«
»Pokaže, pokaže wulki mór,
haj, wulki hłód.
Zo budźa maćerje dźěći jěsć,
hišćen je njebudźa we měri jěsć,
... haj, we měri jěsć.
Budźe so zebrać tón mały knajb,
hišćen je budźe jim z rukow wudrěć,
... haj, z rukow wudrěć.«
Nimo tam ćehnjechu wojacy,
z cuzeho kraja mi wojacy,
... haj, wojacy.
Hdyž so pak za městačkom wohladnychu,
ničo tam wjace njesłyšachu,
... haj, njesłyšachu,
štož starych ludźi wulki hołk,
małych tych dźěći wulki křik,
... haj, wulki křik.
Nimo tam jědźichu fórmani,
z cuzeho kraja mi fórmani,
slk_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn hrv_Latn slk_Latn szl_Latn ces_Latn wol_Latn ces_Latn ces_Latn slk_Latn wol_Latn szl_Latn szl_Latn ces_Latn sot_Latn ibo_Latn szl_Latn szl_Latn hrv_Latn szl_Latn ces_Latn ces_Latn hrv_Latn bos_Latn wol_Latn slk_Latn bos_Latn lim_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn ces_Latn ces_Latn ceb_Latn slv_Latn wol_Latn ces_Latn ces_Latn wol_Latn szl_Latn szl_Latn ces_Latn quy_Latn slv_Latn