We wobłuku portretoweho koncerta a składnostnje předstajenja w Rojec ediciji wušłeje noweje CD „Komorna hudźba“ dožiwi 17. oktobra na žurli Budyskeho Serbskeho muzeja něhdźe 80 připosłucharjow zajimawy a reprezentatiwny zarys tworjenja Jura Mětška.
Pokazka na zajimawostki němskorěčneho romana
Štóž chce wědźeć, kak šokoloda nastawa, kak so conchěruje, a štóž chce nimo toho wědźeć kak so róže plahuja, tomu poručam čitać knihu Teresy Simon „Die Frauen der Rosenvilla“.
Hłowna wosoba romana, młoda Anna Kepler, je po politiskim přewróće 1989 wilu w Drježdźanach-Błoženecach (Blasewitz) zdźědźiła. Wobnowjejo zahrodku z wubranymi róžemi namaka wona z přećelom-zahrodnikom Janom metalowu šatulu. W njej su mjez druhim stare listy a jednotliwe strony dźenika w třoch wšelakich pismach, přeradźace intimne začuća pisarki wo njezbožownych mandźelstwach. Zhonimy wo žedźbach a strachach žonow, kotrež su na někajke wašnje přiwuzne młodeje Anny. Wobsah listow a dalše tajne namakanki – kaž rjećazk, zubički, foto, šawl a druhe – rozwiwaja swójbne stawizny dynastije přez wjacore doby producentow šokolody w Drježdźanach.
Štóž chcyše ze srjedźneje Europy do Italskeje, tomu staješe so přeco hižo njesnadny geografiski zadźěwk do puća: wysoke hórstwo Alpow. Mjeztym je tónle wot přirody stajeny zadźěwk z magistralemi, kaž su to Brennerautobahn abo Gotthard-Straßentunnel, wo tójšto złahodnjeny. Wozmješ-li pak tola raz nahły a w njeličomnych serpentinach so wijacy puć přez Gotthardpass abo Via San Gottardo, nazhoniš přemóžacy wobraz. Hdźež so mjez šwicarskimaj gmejnomaj Göschenen a Andermatt dźiwje wody rěki Reuss přez wusku hłuboku wudolinu předrěwaja, sahaja zdźěla runje horje 300 metrow wysoke kamjentne sćěny. Čłowjek móhł sej dźensa lědy předstajić, kak je tu w lětach 1820 do 1830 nastał masiwny kamjentny móst – njeby-li swój čas łužiski wuměłc w znatej wolijowej mólbje „Bau der Teufelsbrücke“ podawk zapopadnył. 1798 w Choćebuzu rodźeny Carl Blechen, nimo Caspara Davida Friedricha jedyn z najwuznamnišich molerjow němskeje romantiki, běše po maćernej stronje serbskeho pochada.
Proces europskeho zjednoćenja traje hižo 70 lět. Ideja bě genialna: po Druhej swětowej wójnje zadźěwać dalšim wójnam w Europje přez hospodarske splećenje a politiske připodobnjenje europskich statow. Koncept je logiski, jón zwoprawdźić pak njeje lochko. 1957 załoži so Europske hospodarske zjednoćenstwo (EWG), 1993 Europske zjednoćenstwo (EG), w lěće 2009 Europska unija (EU). Zjednoćić najprjedy šěsć statow, mjeztym 28, je wulke wužadanje. Kóždy lud ma swoje stawizny a nahlady, tež rany a předsudki z prjedawšich wójnow a rozkorow. Tola hłowny zaměr je docpěty: W minjenych 70 lětach njebě hižo wójnow mjez statami-čłonami. Zjednoćenje pak ma dalši zaměr, wusko zwjazany z mjenowanym: wutworić europsku demokratiju jako zakład trajacych měrliwych, runoprawnych a konstruktiwnych poćahow mjez statami-čłonami kaž tež mjez wšěmi ludami Europy.
Basnje a eseje Berlinjana Petera Huckaufa
To je zbožowny wokomik, widźiš-li wjesołe dźěći z błyšćatymaj wočomaj, spěwace, reagowace na wšitko, štož w rjanych słowach słyša a w jednanjach na klankodźiwadłowym jewišću widźa. 79lětny Budyšan Měrćin Krawc je runje tak zbožowny. Wón je hromadźe z dźěćimi často tajke wokomiki dožiwił a hdys a hdys hišće dožiwja. Serbski klankodźiwadźelnik z ćěłom a dušu radostne dožiwjenja pjeracham a z nimi hromadźe tež staršim wobradźa, hdyž z klankami hraje a młody publikum samo do jednanja zapřijima.
Takle bě to zaso 4. julija na wjesnym swjedźenju w Sernjanach, jako předstaji Měrćin Krawc swój program klankodźiwadźelniskeje dźěłarnički z mjeztym po cyłej Łužicy a zwonka njeje znatej figuru Witkom. „To bě za mnje znowa wulkotnje dožiwić, kak rady pěstowarske a šulske dźěći delnjeho schodźenka pěseń „Witka“ sobu spěwaja a so z nim nutřkownje zwjazane čuja. Spěw je Jandytar Hajnk w nadawku Rěčneho centruma WITAJ spisał a skomponował“, powěda mi wuměłc w swojim Budyskim bydlenju.
Zapis twórbow Budyskeho komponista Detlefa Kobjele
Poprawom maja Serbja jako mały lud na polu hudźby wulkotne twórby. Komponisća zašłosće kaž Korla Awgust Kocor, Jurij Pilk, Bjarnat Krawc a dalši zawostajichu wuznamne kruchi, kotrež interpreća hišće dźensa rady hraja. Tež hudźbutwórcy nowšeho časa – mjez nimi hižo zemrěći Jurij Winar, Jan Pawoł Nagel, Jan Bulank, Alfons Janca, Beno Njekela a Helmut Fryča – njejsu ze swojimi kompozicijemi jeno zjawnosć w serbskej Łužicy wobohaćili, ale tež za jeje mjezami. Tole płaći wězo tež za našočasnych žiwych komponistow, tak za Detlefa Kobjelu, Ulricha Pogodu, Jura Mětška, Jana Cyža a dalšich. Problem pak je stajnje zaso tón, zo nimaš w knižce wozjewjene zapiski jich twórbow. Tak by sej hnydom móhł přehlad stworić wo jich kompozicijach, zo hodźeli za najwšelakoriše programy orchestrow, hudźbnych skupin a chórow wužiwać.
Manfred Laduš je znaty serbski žurnalist a publicist, wobohaćacy ze swojim publikowanjom serbske pismowstwo na polu kultury a stawiznow. Kuratorij za Myto Ćišinskeho je so tuž rozsudźił, jemu lětuše wysoke wuznamjenjenje spožčić. Jutře jemu myto w Pančicach-Kukowje přepodadźa. Alfons Wićaz je so z lawreatom do toho rozmołwjał.
Kak sće powěsć, zo spožča Wam Myto Ćišinskeho 2015, přijał?
M. Laduš: Njejsym to wočakował, a njezhonich tež ničo, zo maja to předwidźane. Předsyda rady Załožby za serbski lud Jan Budar je mje po posedźenju kuratorija zazwonił a mi rozsud gremija zdźělił. Zdobom so wopraša, hač myto přiwozmu. Sym so wězo jara zwjeselił. Dwaj dnjej po tym dyrbjach bohužel do chorownje. A tam mi samo někotři lěkarjo a chorobne sotry gratulowachu, dokelž běchu wo tym w nowinach čitali.
Što Wam tele myto scyła woznamjenja?
Wo nowej dwurěčnej zběrce basnjow Kita Lorenca
„Der zweiseitige Beitrag – Wěsty dwustronski přinošk“ je titul nowostki Kita Lorenca. Podtitul přeradźa, zo jedna so wo prozu: „Prosastücke – Pěše rěče“. Žro tworja dźěła, kotrež běchu w zašłymaj lětdźesatkomaj pak basniskim zběrkam přidate, pak rozbrojene ćišćane abo dotal njewozjewjene. Přeco, hdyž nam najwuznamniši serbski basnik našich dnjow nowu knihu wobradźa, je to dwu- a wjacestronska wěc zhladowanja: basnik jako basnik, basnik jako awtor prozy, kotraž je žiwa z basniskeho pjera, a basnik jako filozofowacy, dodnjacy prašenja našeho powšitkowneho a swojorazneho serbskeho byća ... a wjele wjace. Na něhdźe 270 stronach zezběrane su přinoški Kita Lorenca w němskej a serbskej rěči: něhdźe połsta serbskich, něhdźe dwójce telko němskich. Spisał bě je přewažnje w minjenymaj lětdźesatkomaj, wozjewi je tu a tam, ženje nic w zjatej ediciji.
K Alfonsa Frenclowej nowostce „Mój serbski słownik“
Přemyslujo, kotry serbski słownik je tučasnje najbóle wužiwany, tukam na online-wariantu boehmak.de. Ćišćane wudaće słownika z polcy sćahnyć, hdyž za prawym wurazom pytaš, to drje lědma hišće něchtó čini.
Nowostka Alfonsa Frencla „Mój serbski słownik“ nawjazuje na seriju wěcnych knihow woblubowaneho awtora w Ludowym nakładnistwje Domowina. Tež hdyž je Alfons Frencl w Serbach znaty, by krótkobiografija do wobalkoweho teksta słušała. 1996 rodźeny Róžeńčan a nětko wučer na wuměnku bě wjele lět redaktor Serbskeje protyki (wot 1979) a je nošer Myta Ćišinskeho (1999).
Wšudźebył a wšitkoznawc Frencl je hižo w swojimaj knihomaj „Serbske puće do swěta“ (LND 1996) a „Za hunami mjeza“ (LND 2012) dopokazał, zo z wotewrjenymaj wočomaj po domiznje a swěće pućuje, zajimawostki zběra a sej zapisuje. Nětko wěnuje so wosebje rěči, pyta za pochadom słowow a pleće zajimawe fakty kołowokoło nich do informatiwneho teksta. Tak stwori swój serbski słownik.
bos_Latn szl_Latn slk_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn lus_Latn szl_Latn szl_Latn slk_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn hrv_Latn bam_Latn ces_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn