DOKUMENTACIJA
Iniciatiwa Serbski sejmik
Wotmołwy na prašenja Zwjazkoweho předsydstwa Domowiny
Štóž chce w zasadnje přeměnjenej towaršnostnej realiće a w dźensnišej kompleksnej politiskej realiće wobstać, dyrbi swoje politiske struktury a jednanje fundamentalnje znowa organizować. Rozrisanje politiskich problemow Serbow je tak nuzne a chwatne, zo njeměli so zhromadne napinanja a mocy hižo w małkich wójnach brojić. Prašenje hižo njeje, hač su změny trěbne, ale hłowne prašenje dźensa je, kak je zmištrujemy. Zhromadne serbske naležnosće hodźa so jenož zhromadnje a demokratisce zwoprawdźeć. Iniciatiwa Serbski sejmik prócuje so tohodla wo serbske ludowe zastupnistwo, kotrež wšitcy Serbja w swobodnych wólbach wola. Definitiwne wotmołwy nastupajo strukturu a nadawki smě jenož demokratisce woleny sejmik sam postajeć. Iniciatiwa móže jenož trěbny dialog nastorčić, do kotrehož maja so wšitcy Serbja zapřijeć.
Spytamy tuž na prašenja Zwjazkoweho předsydstwa Domowiny wotmołwić. To pak móže jenož spočatk dialoga być, dokelž dźe wo prašenja, nastupace wšěch Serbow a na kotrež iniciatiwna skupina definitiwnje sama wotmołwić njemóže. Dźe wšak wo procesy, w kotrychž so stajnje znowa dalše prašenja wukristalizuja. Zo njejsu definitiwne wotmołwy scyła móžne, čitar sam spóznaje.
1.) Štó je Serb?
Nihdźe na swěće njeje definitiwneho přiznamjenja etniskosće. We wědomostnych kaž politiskich debatach mjenuja so wjacore kriterije kaž pochad, kultura, historiske wědomje, tradicije, teritorij, socialne nazhonjenja, wědomje, wuznaće a wězo nic naposledk rěč. Za iniciatiwu je rěč najwažniši kriterij identity jako Serb. By pak problematiske było Serbow chcyć jenož po rěči postajeć, štož je přeco z wěcownymi – hlej horjeka – kaž tež z politiskimi ćežemi zwjazane.
Němski stat je stajnje spytał ličbu „Serbow“ po znajomosći respektiwnje njeznajomosći serbšćiny postajeć, to rěka Serbow na rěč redukować po dewizy: Čim mjenje, ćim lěpje. Hdyž pak dóńt Serbow, jich stawizny, socialne nazhonjenja, tradicije, wuznaće abo jich dalša kultura hižo žanu rólu njehraja, wuwjazuje so němski stat awtomatisce ze zamołwitosće, kotruž Serbam napřećo ma. Tak so wón bohužel tež ze zamołwitosće hladajo na namócne germanizowanje a potłóčowanje Serbow wuzamkuje. By-li rěč posledni abo jenički charakteristikum Serbow była, bychu wšitcy ći wuzamknjeni byli, kiž so jako Serbja čuja, ale kotrymž bu z kajkeježkuli přičiny tež přeco maćerna rěč rubjena.
Tež hdyž njebudźe ženje někajkeho idealneho rozrisanja, skići kriterij „wuznaće“ najmjeńši zhromadny mjenowak w identifikowanju ze serbskim ludom. Najpraktikabelnišo a politisce najserioznišo potajkim je, hdyž so postuluje, zo je Serb tón, kiž so jako Serb čuje a wuznawa, kaž je to we wustawomaj Kraja Braniborskeje a Swobodneho stata Sakskeje zakonsce zapisane. A wuznaće njesmě so po wustawje přepruwować.
Zasadne wužadanje mjenowaneho zakonskeho postajenja wšak je, zo měło so wuznaće wot hołych słowow abo łžě rozeznawać. Tomule wužadanju maja wšitcy Serbja, institucije a towarstwa wotpowědować, nic jenož Serbski sejmik. Přisłušnosć k serbskemu ludej je něšto wosebite a wěsta hódnotnosć. Identifikaciske přiznamjo etniskosće po „wuznaću“ wotpowěduje połnje wulkomyslnosći a swobodniwosći w europskim zmysle.
2.) Čehodla móža Serbja jeničce přez ludowe zastupnistwo „z jednym hłosom rěčeć“?
Prašenje zda so iniciatiwje wopak stajene: Tež hdyž wuńdźe Serbski sejmik ze swobodnych wólbow, njebudu Serbja z jednym hłosom rěčeć, ale nadźijomnje wjacehłósnje, diskursiwnje a w mnohich perspektiwach. Sejmik pak budźe prěni demokratiski gremij w Serbach, kotryž njewotwisnje wot wšěch organizacijow abo institucijow w mjenje wšěch Serbow swój koordinowany hłós w zjawnosći pozběhnje.
Nimo toho njerěča w žanych demokratijach abo parlamentach wšitcy z jednym hłosom. Płaći, štož wjetšina wobzamknje, a to by w Serbach Serbski sejmik był – hłós, z kotrymž Serbja k swětej rěča. Słowo Serbskeho sejmika by – kaž we wšitkich parlamentach z wašnjom – „poslednje słowo“ a zdobom zakład dalšeho politiskeho jednanja było.
Serbja su we wustawomaj Sakskeje a Braniborskeje jako „lud“ připóznaći, z čehož slěduje, zo smědźa po němskim a europskim prawje jako zhromadnosć wustupować. Bohužel pak nimaja po wustawje hišće žane demokratisce legitimowane ludowe zastupnistwo, kaž sej to Zakładny zakoń (Grundgesetz) w artiklu 20(2) abo w artikulu 28(1) žada. Po nim dyrbja so „w Zwjazku, w krajach, we wokrjesach a komunach powšitkownje, swobodnje, direktnje a tajnje ludowe zastupnistwa wolić“. Tajke demokratisce a direktnje wolene zastupnistwo, kotrež jich „znutřka“ kaž „zwonka“ zastupuje, Serbja nimaja. Eksistuja drje Domowina, Załožba za serbski lud, dwě Radźe za serbske naležnosće, mnohe serbske institucije, wšelake towarstwa a přirady, gmejnske rady a komuny, ale wone wšě wojuja skerje za sebje, někotre samo přećiwo sebi po principje: Dźěl a knjež!
Iniciatiwa wažnu rólu Domowiny a Załožby za serbski lud absolutnje njewotprěwa. Widźi pak hranicy, kiž su Domowinje přez němske towarstwowe prawo stajene a kotrež jej prawo połneho ludoweho zastupnistwa a narodneje reprezentancy njeskići (hlej kónčna rozprawa dźěłoweho wuběrka Załožby za serbski lud: Korporacija zjawneho prawa). To je přičina, čehodla zajim za serbsku rěč a kulturu a nic naposledk angažement za serbsku politiku wšudźe dramatisce woteběra. Zo by so dalšemu woteběranju a marginalizowanju serbskeje rěče, drjebjenju serbskeho sydlenskeho ruma a aktualnje smjerć wohroženemu politiskemu a kulturnemu žiwjenju Serbow zadźěwało, je nuznje trjeba politiske zastupnistwo Serbow skrućić. Jenož tak hodźa so dalše rozčastkowanje, pačenje a zwada w Serbach přewinyć. Dyrbimy skónčnje wo tym rozmyslować, što politisce dźe a nic, što wšitko njeńdźe. Njeměli tež stajnje němske zakonje na tajke wašnje wukładować, zo so přećiwo serbskim zajimam a woprawnjenym žadanjam měrja. Njeje wěrno, zo su Serbja na swěće jenički lud, kotryž demokratisce a direktnje wolene ludowe zastupnistwo přewjesć njesmě. Prekerna situacija Serbow k tomu nuzuje, zo wo tym skónčnje zhromadnje, zjawnje a transparentnje rěča a telko ludźi kaž móžno sobu zapřijimaja. Jenož tak hodźi so wola wšěch zwěsćić. Wšo druhe je njedemokratiske a njebudźe tež ženje fungować.
3.) “Domowina, Załožba za serbski lud a Serbski sejmik přewozmu zhromadnu politisku zamołwitosć.” Kak so tuta politiska zamołwitosć rozklučuje (po polach abo su to paralelne kompetency)?
Domowina a Załožba za serbski lud matej kóžda swój specifiski mandat a z toho wurosćace nadawki:
Domowina ma swój mandat přez serbske towarstwa, kotrež su w njej zastupjene. Sobustawske towarstwa wola jeje wjednistwo. Domowina je klasiske spěchowanske towarstwo. Po swojich móžnosćach zastupuje wona tež zajimy Serbow, wona pak njemóže je hladajo na swoju powšitkownowužitnosć po němskim towarstwowym zakonju – kaž žane druhe towarstwo tež nic – zwoprawdźić a ma tež hewak swoje specifiske hranicy.
Załožba za serbski lud je zarjad zjawneho prawa z mandatom němskeho stata. Jeje serbskich zastupjerjow woli Zwjazkowe předsydstwo Domowiny. Hłowny nadawk załožby je spěchować serbsku rěč, kulturu a identitu. W swojich zaměrach pak je na statne zrěčenje wjazana. Tež tu přeje sej iniciatiwa sylniše prawo samopostajowanja, štož měło so hižo w pomjenowanju „Załožba serbskeho ludu” wotbłyšćować.
Serbski sejmik měli wšitcy Serbja direktnje wolić, njewotwisnje wot organizacijow, institucijow abo komunow. Swój mandat dóstanje sejmik potajkim wot cyłeho serbskeho ludu a je tak połnje legitimowane politiske zastupnistwo. Jako tajki zamóže zasadnje wšitke zajimy Serbow napřećo statej a wšěm jeho podrjadowanym zjawnym korporacijam a institucijam kaž tež napřećo wšěm ludam a jich zastupnistwam zwoprawdźeć. W idealnym padźe měł sejmik jako korporacija zjawneho prawa w dalokej měrje swójske prawa a kompetency měć. Jeho nadawk by był politiske žiwjenje Serbow, kaž wone kóždemu swobodnemu ludej w Europje přisteji, wuwiwać a rjadować.
Zhromadny zaměr Serbow měł tuž być, nakrjesleny trojozynk mjez Domowinu, Załožbu za serbski lud a iniciatiwu „Serbski sejmik” na harmoniske wašnje zjednoćić a politiske zastupjerstwo Serbow na kwalitatiwny schodźenk pozběhnyć, kaž sej to swobodne ludy w demokratijach zasłužeja.
4.) Korporacija zjawneho prawa znaje rozdźělne formy, kaž na přikład teritorialnu abo personalnu korporaciju zjawneho prawa. Kotru iniciatiwna skupina faworizuje?
W kotrej formje korporacije měł sejmik na kóncu woprawdźe skutkować, dyrbi tuchwilu wotewrjene wostać, dokelž móže to jenož dźěl dojednanjow w horjeka mjenowanym zmysle być. Kaž hižo naspomnjene, w idealnym padźe měł sejmik jako teritorialna korporacija dóstać wyšnostnu rozsudźacu móc. W mjenje awtonomnej warianće dyrbjał wón znajmjeńša jako korporacija zjawneho prawa dalokosahajcy prawo na samopostajowanje a prawa na soburěčenje měć.
5.) W padźe teritorialneje korporacije zjawneho prawa: Kak zadźěwa so tomu, zo wjetšina Njeserbow serbski rozsud njedelegitimuje?
Iniciatiwa je sej wšelake politiske zastupnistwa – kajkež sama wotmysli – wobhladała a zwěsćiła, zo njeeksistuja nihdźe grawěrowace ćeže, přez kotrež móhli „cuze” mocy ludowe zastupnistwa delegitimować. Pola Madźarskich Němcow bě cyle na spočatku jónu tajki pospyt „okupěrowanja”. Tón pak spěšnje rozpłuny, dokelž bě akt okupěrowanja přewidny, tak zo tamniše wólby bjez problemow wotběžachu. Nimo toho dyrbi demokratija tež tajke ćeže wudźeržeć a přetrać. Bychu-li demokratiske wólby před tym cofali, by wobstał strach za demokratiju wšudźe na swěće.
6.) Kak definuje iniciatiwna skupina wolerjow za swój model, respektiwnje štó je woler wotpowědneje korporacije po prawniskich normach?
7.) Kak definuje iniciatiwna skupina Serba jako wolerja?
Aktiwne wólbne prawo
Serbski sejmik wola wobydlerjo dwurěčneje Łužicy, kotřiž maja swoje hłowne abo pódlanske bydlenje w sydlenskim rumje Swobodneho stata Sakskeje abo Kraja Braniborskeje. Wólbne wobdźělenje woznamjenja trěbne wuznaće k serbskemu ludej, je zdobom „najsylniši móžny akt wuznaća k serbskemu ludej a wotpowěduje tež wustawoprawniskim žadanjam na kaznju demokratije“. Registrowanje njeje trěbne. Woler woteda jeničce we wólbnym lokalu přez listowu wólbu „serbski wólbny lisćik“ na městnje swojeho hłowneho abo pódlanskeho bydlenja w serbskim sydlenskim rumje.
Pasiwne wólbne prawo
Wuchadźejo z ličby wobydlerjow němskeho staćanstwa a wobydlerjow dalšich statow Europskeje unije wutworja so w Sakskej a Braniborskej wosebite wólbne wokrjesy za wólby sejmika. Tón, kiž je w jednym z 20 móžnych wólbnych wokrjesow najwjace hłosow zdobył, je wuzwoleny. Přidatnje wutwori so něhdźe 10 wurunanskich mandatow. Wone wobsadźa so z tymi kandidatami, kotřiž su w tych wólbnych wokrjesach, hdźež so najwjac hłosow za sejmik woteda, na druhim městnje z wólbow wušli. Kóždy wobydler němskeho a dalšich statow Europskeje unije, kiž ma swoje hłowne abo pódlanske bydlenje w serbskim sydlenskim rumje, smě so tam we wólbnym wobwodźe, hdźež gmejna jeho hłowneho abo pódlanskeho bydlenja leži, za sejmik jako kandidat wot stron a městnych wolerskich zjednoćenstwow abo jako jednotliwc z wěstej ličbu podpěranskich podpismow namjetować dać. Zwólniwosć kandidata, so namjetować dać, je zdobom wuznaće k serbskemu ludej.
Prašenje, kak měło so zwonka serbskeho sydlenskeho ruma wolić, zo móhli so wšitke Serbowki a wšitcy Serbja do esencielnych politiskich procesow zapřijeć, je wotewrjene. Na nje dyrbja wšitcy Serbja, wšitke serbske towarstwa a institucije zhromadnje wotmołwić, kotrež so wo šěroku legitimaciju prócuja. Iniciatiwa wobhladuje namjetowanu diskusiju – tež we wšěch druhich prašenjach – za prěni po němskim płaćiwym prawje woleny Serbski sejmik jako bytostnu.
8.) Kak ma so praktikabelnje a na juristisce potwjerdźene wašnje garantować, zo móža wšitcy Serbja, direktnje abo z listom Serbski sejmik wolić? a) Po kotrym modusu nastaja so wólbne lisćiny w sydlenskim rumje Serbow? b) Kak so tomu zadźěwa, zo wólbokmani wjackróć swoje wólbne prawo wužiwaja? c) Kak so zaruči, zo móže wulka ličba zwonka Łužicy bydlacych Serbow swoje aktiwne a pasiwne wólbne prawo wužiwać?
Iniciatiwna skupina je sej toho wědoma, zo dyrbjeli wšitke mjenowane juristiske prašenja wobstatk zhromadneho wujednanja mjez Serbami być, wosebje z Domowinu. Skupina njeje legitimowana, někajki definitiwny wólbny modus a z toho wuchadźace wólbne wokrjesy postajić. W tutych kaž tež w tójšto dalšich prašenjach dyrbja sej najprjedy Serbja zhromadnje jasni być, zo móhli potom z wólbnym wuběrkom wotpowědnych krajow (Landeswahlausschuss) a z wotpowědnymi zastupjerjemi wokrjesow jednać.
9.) Kajka ma być zestawa čłonow Serbskeho sejmika, wuchadźaca z wólbow we wólbnych wokrjesach, kaž ju iniciatiwna skupina namjetuje? a) Kak dochadźa w namjetowanych 20 wólbnych wokrjesach k 27 do 35 mandatam? Při tym drje je samo předwidźane, we wokrjesach z najwjace hłosami dwěmaj kandidatomaj mandat přizwolić. b) Po tymle „rozrjadowanju“ mandatow bychu na přikład Serbja w zarjadniskim zwjazku Při Klóšterskej wodźe, hdźež tworja kulturnje a narodnostnje aktiwni a serbsce rěčacy Serbja wjac hač połojcu wobydlerstwa, z něhdźe šěsć procentami parlamentownikow zastupjeni byli. Abo maće mjeztym hinaše ličby? c) Je z tym slogan wo „nowym my“ hišće legitimny? Tak zestajany „parlament“ nješpiheluje narodnu a předewšěm rěčnu zestawu serbskeje ludnosće.
Štož je pod 8.) prašane, płaći wjele bóle za 9. prašenje. Iniciatiwa je ličbu 27 do 35 mjenowała po nazhonjenjach z druhich podobnych ludowych zastupnistwow (pola Samow abo Němcow w Madźarskej). Při tym tež wulkosć Zwjazkoweho předsydstwa Domowiny rólu hraje.
10.) „Wuchadźejo z ličby wobydlerjow němskeho staćanstwa a wobydlerjow dalšich statow Europskeje unije wutworja so w Sakskej a Braniborskej wosebite wokrjesy za wólby sejmika.” a) Što ma tale sada woznamjenić? b) Kajku rólu hraje tule němske staćanstwo? c) Kajku rólu hraje tule ličba staćanow europskich krajow?
Po namjetowanym wolerskim modusu za Serbski sejmik (hlej dypkaj 6 a 7) woznamjenja wólbne wobdźělenje najsylniši móžny akt wuznaća k serbskemu ludej a wotpowěduje tež wustawoprawniskim žadanjam na kaznju demokratije. Najprjedy smě kóždy wolić, kiž ma hłowne abo pódlanske bydlenje w sydlenskim rumje Swobodneho stata Sakskeje abo Kraja Braniborskeje. Spomóžne by było, móhła-li so tež móžnosć namakać, z listom wolić.
11.) W kotrej rěči powjedźe sejmik mjezsobnu komunikaciju?
a) Njeje namjetowany wólbny modus tak zapołoženy, zo budźe lědma móžno, zo so „serbski“ sejmik serbsce dorozumi? b) Njebychu Serbja, za kotrychž je serbska rěč najwažniše identifikaciske znamjo, jenož hišće pyšace přiznamjo sejmika byli? c) Čehodla rěka „serbski” sejmik, hačrunjež je faktisce łužiski regionalny sejmik ze serbskimi přiznamjenjemi měnjeny?
Iniciatiwna skupina nałožowanje hornjo- a delnjoserbšćiny w Serbskim sejmiku jasnje faworizuje. Za tych, kotřiž serbšćinu hišće njewobknježa, dyrbjeli so přechodnje wuměnjenja za přełožowanje stworić, štož měł prěni swobodnje woleny sejmik sam postajić. Historiski přikład skići snano wobdźělenje pólskich zapósłancow w tehdyšim Pruskim krajnym sejmje. Sejmowa rěč bě drje němčina a zapósłancy smědźachu jenož swobodnje rěčeć. Jenož pólscy zapósłancy smědźachu swoje přinoški pisomnje wudźěłane w němčinje předčitać.
Serbsku rěč a kulturu zachować je hłowny zaměr iniciatiwneje skupiny. Zo je serbska rěč we Łužicy tak sylnje woteběrała – tež nětko w demokratiskej towaršnosći –, wšak njehodźi so iniciatiwnej skupinje wumjetować, kotraž hakle dwě lěće wobsteji, nic hižo sto lět.
Wina na tym, zo so serbšćina wšudźe w zjawnosći wudrěwa, stej drje słaby prestiž a pobrachowace připóznaće Serbow w zjawnosći. W žanym towaršnostnym systemje njeje so Serbam poradźiło na tym něšto změnić, štož drje hodźało so jeno z pozběhnjenjom politiskeho sebjewědomja Serbow korigować. Mentalita njepřeměnja so wot dźensnišeho na jutře. Ale z demokratisce legitimowanym zastupnistwom bychu Serbja wjetše připóznaće znutřka kaž zwonka Serbow dóstali, štož tež za wšitke druhe politiske kaž kulturne wobstejnosće płaći. Jenož ze sylnišeho sebjewědomja Serbow we wšěch komunach resp. regionach Hornjeje a Delnjeje Łužicy hodźi so nowe faworizuje „my” wuwić a tak indirektnje tež serbska rěč k lěpšemu připóznaću wjesć (hlej tež prašenje 1 a 11).
Serbski sejmik njeje jako „regionalny” gremij mysleny, ale jako „serbski”, kotryž politiske a kulturne zajimy Serbow rjaduje (hlej prašenje 12). Sejmik potajkim njeměł němske zakonje (krajnych sejmow abo wokrjesnych sejmow) łamać.
12.) Kotre kompetency měł alternatiwny serbski parlament dóstać?
a) Załožbowej radźe wotrjekuje so ze stron iniciatiwneje skupiny de facto prawo rjadowanja financow přez Załožbu za serbski lud. Tola nětko rěči so w „koncepciji“ hižo dale wo załožbje a jeje nadawkach w přichodźe. Kak so to zjednoća? b) Je Domowina dale připóznata rěčnica swojich čłonow, jej přisłušnych towarstwow a dalšich Serbow? Čehodla staja so jeje dobre mjeno w „byrgarskej towaršnosći“ Němskeje a we wukraju, w komunalnych zarjadach, na knježerstwowych runinach a druhdźe na hrački? c) Njeby bjez sylneje (stolětneje) Domowiny k wakuumej w zjawnym zastupnistwje Serbow dóšło?
Iniciatiwna skupina je drje koncept zdźěłała, wona pak nječuje so legitimowana, nadawki a struktury móžneho přichodneho demokratisce legitimowaneho zastupnistwa Serbow diktować. To hodźi so jeno zhromadnje z Domowinu a wšěmi na tym zajimowanymi Serbami zmištrować. Ale w swojej koncepciji je skupina wšelake nadawki sformulowała, kotrež dyrbjeli so wobkedźbować. Iniciatiwa ma drje dalše předstawy a namjety, kotrež pak so njehodźa wšitke w koncepće rozjimać a wopisać.
Wo natwarje a nadawkach sejmika móže a dyrbi mjenowany woleny gremij jenož sam rozsudźeć, hdyž je so na demokratiske wašnje skonstituował. Njech su tule w skrótšenej formje někotre prěnje předstawy podate:
Nadawki sejmika móhli być:
politiske zastupnistwo zajimow serbskeho ludu napřećo Zwjazkej, Sakskej a Braniborskej,
wuzwolenje sobustawow Radow za serbske naležnosće w Sakskej a Braniborskej a serbskich zastupjerjow w radźe Załožby za serbski lud,
wuzwolenje serbskich zastupjerjow w přiradach wokrjesow a w rozhłosowych gremijach,
wukonjenje skóržboweho („towarstwoweho“) prawa w zwisku ze zaručenymi prawami serbskeho ludu, kotrež su w zjednoćenskim zrěčenju a we wustawomaj a prawniskich předpisach Sakskeje a Braniborskeje zaručene,
wukonjenje prawow słyšenja a zapołoženja wetow, kotrež so sejmikej ze zakonskimi předpisami, dótkacymi so naležnosćow serbskeho ludu, přizwola,
soburěčenje při planowanju syće serbskich šulow,
soburěčenje při rozrisanju wšěch dalšich naležnosćow nastupajo serbske šulstwo (zajimowe konflikty mjez nošerjemi šulow, kultusom a sejmikom; rozsudy při strukturnych změnach a wo jich financowanju),
soburěčenske prawa za serbske zarjadnišća w powołanskim wobłuku (wosebje při wukubłanju pěstowarkow a w zwisku z nošerstwom powołanskeho wu- a dalekubłanja),
nošerstwo abo sobunošerstwo za serbske kubłanske, socialne a kulturne zarjadnišća,
přizwolenje spěchowanskich srědkow, kotrež su za serbski lud postajene, jednotliwym přijimowarjam,
soburěčenje při planowanju hospodarskich strukturow a wuměnjenjow we Łužicy.
13.) Nastupajo naličene móžne nadawki Serbskeho sejmika:
Kajke prawa/předpisy/postajenja chce iniciatiwna skupina změnić, zo by sejm kompetency za rozsudy dóstał? Kajki je koncept k tomu?
14.) Chceće kubłansku a kulturnu awtonomiju w agendźe měć abo wo „Łužisku awtonomnu prowincu“ wojować? a) Je tajki konstrukt kaž teritorialna awtonomija w Němskej po wustawje docyła móžny? Wšako je rozměr serbskeho sydlenskeho ruma w Braniborskej hižo nětkole chětro dwělomny. b) Je dwělomne, zo nastanu přez sejmik nowe kompetency. Skerje stworja so frakcije respektiwnje strony w serbskim zastupnistwje. Njepowjedźe to k doskónčnej rozpačenosći Serbow? Lěpša zhromadnosć njehodźi so hižo nětko zwěsćić.
c) Serbja zwonka Łužicy su de facto wot wólbow wuzamknjeni. Zwotkel bjerje iniciatiwna skupina legitimaciju tajkeho gremija, hdyž na přikład wulki dźěl młodeje serbskeje generacije w serbskim sydlenskim rumje njebydli? d) Njeby to problematisce a medialnje skandalizujomne było, bychu-li so syły Serbow, bydlacy a dźěłacy zwonka Łužicy, jenož wólbow dla fiktiwne 2. bydlenje něhdźe w serbskej/dwurěčnej wsy, kotruž su před lětami abo samo lětdźesatkami wopušćili, zapisać dyrbjeli? e) Dotal bě konsens w Serbach, zo chcemy kulturnu a kubłansku awtonomiju; kak móže zničenje hižo wobstejaceho politiskeho konsensa přez tajki teriotorialnje zakótwjeny a skutkowacy konstrukt „sejmik“ k wyšemu niwowej narodneje jednoty wjesć?
Wotpowědne „prawa abo předpisy”, w prašenjach 13 a 14 mjenowane, měli sej Serbja hakle wuwojować, štož so jim lěpje poradźi, činja-li to zhromadnje.
Wutworjenje a zwoprawdźenje mjenowaneho gremija a z tym wjetšeho sobupostajowanja serbskeho ludu ma so ze statnym zrěčenjom mjez Zwjazkom, Sakskej a Braniborskej zaručić.
15.) Kotre dotal wupruwowane modele zastupnistwa ma iniciatiwna skupina za přikład?
Žadyn model w Europje njebudźe so na Serbski sejmik jedyn k jedyn nałožować hodźeć, kaž so žane druhe ludowe zastupnistwa w Europje njekryja, dokelž ma kóždy lud swoje specifiske stawizny. ILO-konwencija 169 na přikład jasnje zwěsća, zo přisteji kóždemu indigenemu ludej – štož Serbja bjezdwěla su – swójski regionalny parlament. Najkonsekwetnišo su skandinawiske ludy, na přikład Samojo, swoje samozastupnistwa zarjadowali. Samiske parlamenty maja kompetency a prawa, kotrež jich kulturne naležnosće daloko přesahuja. Ale tež Flamojo, Wallonojo, Němcy w Madźarskej abo Belgiskej zhladuja na wuspěšne samozastupnistwa a animěruja druhe ludy (w Fancoskej, Španiskej abo Italskej) so hibanju přizamknyć. Zaměr je Europu regionow aktiwnje sobu wuwiwać.
16.) Kajki je strategiski koncept iniciatiwneje skupiny, kak a w kotrym časowym ramiku chce kajke prawa/předpisy/postajenja změnić?
Strategija a móžne postupowanje w načatych naležnosćach wotwisujetej wot zhromadneho agěrowanja wšěch Serbow. Iniciatiwa móže jenož namjety činić a diskusiju animěrować a pozbudźeć. Koncept budźe so najlěpje přesadźić hodźeć, hdyž wšitcy Serbja, wosebje z podpěru Domowiny, za nim steja a sej jeho zwoprawdźenje žadaja. Iniciatiwa pak njebudźe so wot partikularnych zajimow wobwliwować a wuborzdźić dać. Postajić někajki załožerski termin za Serbski sejmik by tohodla w tymle wokomiku njeseriozne było.
17.) Kak chce tole politice a wolerjam sposrědkować?
Njeje hižo žanych stron, towarstwow abo organizacijow, kotrež w swojej dźěławosći w tej abo tamnej formje wobdźělenje ludnosće na politiskich procesach njeorganizuja. W globalizowanej towaršnosći je žiwjenje dźeń a kompleksniše. Město toho zo kompleksnosć redukujemy, dyrbjeli ju jako šansu wobhladować a cyłoserbske naležnosće z nadregionalnymi, regionalnymi a komunalnymi lěpje wjazać. Při tym njeměło so něšto za zawrjenymi durjemi rozsudźić a postajić, ale strategisce a wosebje transparentnje wuwiwać. Hakle potom dóstanje politiske jednanje zaso swoju legitimaciju. Legitimacija njepřińdźe z někajkich postajenjow a rozsudow, ale přez wotewrjenu a transparentnu komunikaciju. Jenož tak so rozsudy a procesy zrozumja, woni dóstanu podpěru přez zjawnosć a su lěpje legitimowane. Jenož hdźež transparenca knježi, su procesy zrozumliwe, móže dowěra nastać a rosć. To dyrbjał naš zhromadny zaměr być. Prašenje potajkim njeje, hač trjebamy změny, prašenje je, kak je zhromadnje zmištrujemy.
Serbska politika potom zaso legitimaciju za swoje politiske jednanje wróćo dóstanje, jeli politiske procesy wotewrjenje rozjimuje a je na šěrokej bazy wuwiwa.
——————————
Njebjelčicy, 11.01.2014
slv_Latn als_Latn pol_Latn pol_Latn hrv_Latn bos_Latn ces_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn slk_Latn ces_Latn ces_Latn ces_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn slk_Latn slk_Latn slk_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn bos_Latn pol_Latn slk_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn ces_Latn pol_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn slk_Latn ces_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn ces_Latn ces_Latn ces_Latn szl_Latn bos_Latn unk jav_Latn