„Při wšej fascinaciji za prawobydlerjow swěta zabywamy, zo mamy direktnje před nosom indigeny lud.“ A lědma štó w Němskej wo tym prawje wě. Tak započnje rozhłosownik dr. Geseko von Lüpke swoje hodźinske wusyłanje wo Serbach w Bayerskim rozhłosu, kotrež móžemy 22. měrca słyšeć. Zajimawe wšak je, z kotreje perspektiwy wón na Serbow zhladuje. Von Lüpke je wjele serbskich politikarjow, institucijow a komunow wopytał. Sam wón praji, kak njeznate jemu to wšo je, ale jeho fascinuje, kajku skedźbnosć Serbja naraz wubudźeja.
Jako wuńdźe před dźesać lětami prěni zwjazk, fotografam w serbskej Łužicy wěnowany, njeby sej čłowjek myslił, zo nam Ludowe nakładnistwo Domowina mjeztym hižo šesty a sedmy tajki poskića. LND je šansu za tónle swojorazny ediciski rjad spóznało. Dźakować ma so čitarstwo tež Jürgenej Maćijej, kiž bě sej namakanje, wupytanje, rjadowanje a přihot fotow nabrěmjenił. Wón ma za debjenki tohole žanra wótre wóčko, wušiknu ruku a nimo toho wutrajnosć, w zawostajenstwje fotografow a archiwach wone negatiwy wuhrjebać, kotrež knihu na kóncu debja. Ćim bóle płaći to za najnowšej zwjazkaj „Wotmolowane – Mit Licht gemalt“. Štóž njeje sej hač do spočatka měrca w Budyskim Serbskim muzeju pokazanu wustajeńcu před wjace hač sto lětami „wotmolowanych“ – kaž Serbja tomu rjeknychu – serbsko-łužiskich fotow wobhladał, je něšto zakomdźił; a ćim bóle tón, kiž sej listowanje, wobhladanje fotow a čitanje tekstow w nowostkomaj njepopřeje.
Jutrowne spěwanje je rjany nałožk w ewangelskich kónčinach Łužicy. Tak zetkachu so minjene tydźenje hižo někotre žony k probam tež w Slepjanskim farskim domje. Dźěl z nich su čłonki towarstwa Kólesko. „Nam pak so hišće dalše žony a holcy přidruža“, zdźěla čłonka towarstwa Elvira Rathner. Nazwučować chcedźa kěrluše wo zrowastanjenju. Juliana Kaulfürstowa bě je zašłe lěta z hornjoserbšćiny do slepjanšćiny přenjesła.
Po lěće přestawki přewjedu jutrowne spěwanje lětsa po nowym wašnju. Tak zetkaja so žony jutrowničku rano napoł šesćich na wosebitych ławkach před Slepjanskej cyrkwju, hdźež chcedźa hač do schadźenja słónca něhdźe hodźinu kěrluše zanošować.
Kaž kóžde lěto přizamknje so nutrnosć zrowastanjenja w kapałce na Rownjanskim kěrchowje. Tam zaklinča potom tež spěwy towarstwa Kólesko a holcow ze Slepoho a wokoliny.
Bianka Šeferowa
Často so praji: Najrjeńše su jutry w Serbach. Njezadźiwa tuž, zo přijědu mnozy Serbja, kotřiž zwonka Łužicy bydla, rady domoj, zo bychu so ze swójbnymi kaž tež z dalšimi znatymi na najwažnišim swjedźenju cyrkwinskeho lěta zetkali. Wjetšinje Serbow, ewangelskim abo katolskim, su jutry wjace hač wodychnjenje. Je to swjaty tydźeń spominanja, hdźež stej smjerć a žiwjenje wosebje wusko zwjazanej. Tuž tónle wjeršk lěta na swoje wašnje swjeća a haja jón z mnohimi sta lět starymi nałožkami. Hladajo na to je jasne, zo su mnohe přihoty za dostojny swjedźeń zrowastanjenja trěbne.
Jutrowne spěwarki na ewangelskich wsach posrědkuja wobydlerjam w jutrownej nocy poselstwo. Wone tuž pilnje za to zwučuja. W Delnjej a srjedźnej Łužicy budu zaso jutrowne wohenje po krajinje sapać, za čož ludźo hižo nětko drjewo hromadźa.
Štóž ma hród, ma něšto wosebite. Druhdy pak su – nastupajo politiske wichory časa a za zdźerženje trěbne pjenjezy – z tajkim knježacych reprezentowacym twarjenjom tež wosebite problemy zwjazane. Tak su w socializmje Běłowodźanski hońtwjerski hród wjercha Pücklera blisko Miłoraza 1972 spotorhali. W NDRskim času runje tak wottorhany Berlinski hród pak, na kotrehož městnje nasta 1973 Palast republiki, tam nětko znowa natwarjeja. Tajke hrozne časy Drježdźanski hród dožiwił njeje.
Znowanatwar – sakska naležnosć wutroby
Wětřik kitl zymski z hole drěje,
wšitko zelene so z role směje,
słónco honi strachoty a stony,
rěka radosć pušći, z lodom spjatu,
z juskom přez kraj jutrowne du zwony
– Serbja, přimajće so gratu!
Jandźel kwětki rozsywa na dorny,
dupjeć fifolak sej pyta čorny,
baćon wróćił so na swoju chěžku,
hola črjódku wita šćebjetatu,
łastojčka sej sćele w lońšim hněžku
– Serbja, přimajće so gratu!
Štomy z družčej pychu wšě so třasu,
zemi dźije so wo wulkim kwasu.
Wšitko radosćow sej statok staja,
pěseń spěwa sebi juskotatu.
Zbožo njebjesa na zemju saja
– Serbja, přimajće so gratu!
Serbja, nalěćo je přićahnyło,
je nam sylzu zrudnych časow zmyło.
Bóh, kiž z mócnej ruku wšitkich škita,
wumóžił nam zemju, w putach spjatu;
rjeńše ranjo Łužicomaj swita
– Serbja, přimajće so gratu!
Serbja, čińće wšitcy Božu wolu!
Kiž wy dźěłaće nam z płuhom rolu,
dźěłaće nam z płatom, z drjewom,
z kožu,
wužiće nam młodosć njewin’watu,
wułožujeće nam kaznju Božu:
Serbja, přimajće so gratu!
Hajće mjeno serbowskeho rodu,
zemju škitajće před wšitkej škodu!
Z nalěća njech Serb móc młodu bjerje!
Wojerecy hrajachu w stawiznach serbskeho ludu a Domowiny wospjet wažnu rólu, wo čimž swědča w měsće nad Čornym Halštrowom tež mnohe twarjenja, pomniki a městnosće. 25. měrca schadźuja so tam delegaća třěšneho zwjazka druhi króć k hłownej zhromadźiznje Domowiny, a to na žurli lutowarnje na Hrodowej hasy.
Napřećo schadźowanišću wuhladamy lěta 2015 rjenje dowobnowjene dwuposchodowe twarjenje, kotrež je w našich stawiznach wuznamnu rólu hrało. Na přeprošenje zapósłanca Sakskeho krajneho sejma Arnošta Barta-Brězynčanskeho zeńdźe so 13. oktobra 1912 w tehdyšim towarstwowym domje 60 delegatow z 31 serbskich towarstwow Hornjeje a Delnjeje Łužicy, kotřiž zastupowachu 2 890 sobustawow, a wobzamknychu Zwjazk serbskich towarstwow załožić. Na namjet Wochožanskeho fararja Bogumiła Šwjele dachu jemu mjeno Domowina. 9. februara 1913 zetkachu so tam znowa zastupnicy serbskich towarstwow, zo bychu Domowinu dozałožili.
Na łužiskich jutrownych wikach zetkawaš zwjetša ludowych wuměłcow, kotřiž jejka wuměłsce pyša. Tu a tam na wsach pak mamy tež ludźi, kiž dopokazuja swoju wušiknosć při debjenju jejkow. Jedna z nich je Adelheid Pjacyna z Konjec. W dojutrownym času syda wona přewšo rady w swojej komorce w pincy domskeho, zo by jejka wóskowała. Tam přińdźe k měrej a móže wodychnyć. Často přichadźeja tež zajimcy, zo bychu z njej zhromadnje pisane debjenki zhotowili. „Chcu jim techniku spřistupnić a dale dać“, mać třoch dźěći rozkładuje. Tež lóštna zhromadnosć so jej lubi. „Cyłe lěto so na tónle wosebity čas wjeselu“, wona wuzběhnje. Tak přebywachu pola Pjacec w Konjecach hižo Američenjo runje tak kaž přećeljo z bliskeje wokoliny. Tež wnučki z Berlina abo Drježdźan su so na wóskowanju wuspytali a při tym swoje wjeselo měli.
Pohladnicy powědaja wo dawnych časach, rěča wo podawkach a swědča wo ludźoch. Alfons Handrik wotkrywa nam swět, na kotryž smy w minjenych lětach husto pozabyli.
Čim starša je pohladnica, ćim wjace wona wo zašłosći přeradźa. Horliwy zběraćel němych swědkow stawiznow, Šunowčan Gerat Šmeling, ma w swojej wobšěrnej zběrce tajku z lěta 1909, kotraž powěda wo žiwjenju w Bušence – małym sydlišću wosrjedź lěsa sewjernje Smjerdźaceje. Prěnjotnje naspomnjene bu tele sydlišćo 1782 w cyrkwinskich knihach Ralbičanskeje wosady jako Nowa Smjerdźaca, štož pokazuje na pochad prěnich sydlerjow. Tehdy wjedźechu wottam puće přez Róžant do směra na Njeswačidło, přez Pěskecy do Halštrowa, dale do Kamjenca kaž tež do Wóslinka a Kulowa. Njezadźiwa tuž, zo bě tam trěbna hospoda, kotraž njeskićeše klóšterskim wóznikam a wikowarjam jenož pohosćenje, ale tež zastaranje konjow.
Kóžde poł lěta přewjeduja modowu přehladku Fashion Week. Što pak wona je a hdźe so wotměwa? Wězo, w Berlinje. Přiwšěm tam dožiwiš, zo so žony po puću druhich prašeja, dokal drje dźe na sławnu Fashion Week.
Z tym so wšitko započina. Fashion Week je zapřijeće za mnohe wiki a eventy, kotrež so runočasnje na wjacore dny trajacym zarjadowanju wotměwaja. Wone su zasadnje jeno za fachowych wopytowarjow a za wosoby, kotrež wuprudźeja sylnu prezencu a wulke připóznaće w socialnych syćach. To su tak mjenowani influencerojo. Zjawnosć dožiwja modowu přehladku jako glamuroznu, ze swojimi wosebitymi designerowymi robami a wokomikami na čerwjenym přestrjencu. Woprawdźitosć, kotruž fachowy wopytowar dožiwja, je skerje trochu wostrózbjaca a ze stresom zwjazana. Na kóncu pak wšěm wjeselo wobradźa.
szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn ces_Latn dyu_Latn szl_Latn szl_Latn hrv_Latn slk_Latn ces_Latn slv_Latn szl_Latn ces_Latn szl_Latn sag_Latn szl_Latn ron_Latn pol_Latn eus_Latn hrv_Latn sag_Latn slv_Latn twi_Latn hrv_Latn ces_Latn ces_Latn sag_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn epo_Latn sag_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn pol_Latn swh_Latn hrv_Latn sag_Latn slk_Latn ces_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn ces_Latn szl_Latn