Chrósćicy
Chrósćicy (němsce Crostwitz) su wjes a gmejna w Hornjej Łužicy, kotraž leži w serbskich Horjanach něhdźe dwanaće kilometrow wuchodnje města Kamjenc w katolskim jadrje serbskeho sydlenskeho ruma. Gmejna słuša k zarjadniskemu zwjazkej „Při Klóšterskej wodźe” a ma něhdźe tysac wobydlerjow, z kotrychž wjace hač połojca we wsy samej bydli.
Wjace hač 90 % ludnosće wobknježi serbšćinu a němčinu a wjele wobydlerjow ma serbšćinu jako maćeršćinu. Žiwe nabožne žiwjenje słuša k serbsko-katolskej tradiciji. W ludowym erće so husto praji, zo su Chrósćicy srjedźišćo serbskeje Hornjeje Łužicy.
StawiznyWobdźěłać
Wjes so k prěnjemu razej w lěće 1225 jako Crostiz naspomni, bě pak hižo do toho wobsydlena, kaž dopokazuja štyri narowne kamjenje z 11. abo 12. lětstotka, kotrež słušeja k najstaršim wobchowanym swědkam křesćanskeje wěry w Hornjej Łužicy.
W aprylu 1945, w druhich kónčinach běše Druha swětowa wójna hižo dokónčena, wotměwachu so w Chrósćicach wojowanja mjez wojerstwom juh, někotrymi SS-jednotkami a Čerwjenym wójskom. Pomnik na Fulkec hórce w Chrósćicach wopomina woporow, kotřiž běchu předewšěm pólscy wojacy. Dnja 10. meje 1945 (jenož pjeć dnjow po skónčenju poslednich wójnskich aktiwitow) so najwažniše serbske towarstwo Domowina znowazałoži.
Wjesne dźěleWobdźěłać
Ke gmejnje słušeja wjeski Hórki (Horka), Chrósćicy, Kopšin (Kopschin), Kozarcy (Caseritz), Nuknica (Nucknitz) a Prawoćicy (Prautitz).
KubłanjeWobdźěłać
Kubłanje w Chrósćicach a wokolinje započina so hižo w pěstowarni: w serbskej pěstowarni „Chróšćan kołć". Tuta pěstowarnja w nošerstwje Serbskeho šulskeho towarstwa wobdźěluje so na WITAJ-projekće k zdźerženju serbskeje rěče. Witane su tu wšitke serbske a němske dźěći w starobje wot 6 do 10 lět.
Serbska zakładna šula „Jurij Chěžka” je tohorunja do WITAJ-projekta zapřijata. Srjedźna šula „Jurij Chěžka” so w lěće 2003 po wjele demonstracijach dla małeje ličby šulerjow zawrě.
W lěće 2002 zakónči so twar starownje swj. Ludmile. Wot tutoho časa sem wita starownja wšěch pomocy potrěbnych starych ludźi.
Kultura a wobhladanja hódneWobdźěłać
Chrósćicy leža w juhozapadźe sydlišćoweje kónčiny Serbow w Hornjej Łužicy. Při kromach pućow pokazaja křiže, modlerske stołpy a serbske napisma (na přikład wjesne tafle abo mjena pućow) žiwosć serbskeje rěče a kultury, kotraž nosy husto katolski raz. Serbske tradicije so wosebje w Chrósćicach a w kónčinje dokoławokoło jara hladaja, tak zo so tu kóžde lěto chodojty pala, meje mjetaja, ptački kwasuja a swjateho Měrćina swjeći. Tež wjacezaměrowa hala „Jednota” so husto za kulturelne poskitki wužije: wotchadnička maturantow, kóžde druhe lěto mjezynarodny folklorny festiwal Łužica, nazymske koncerty, Schadźowanka, kopańcowy turněr TCM, předstajenje ptačokwasneho programa Serbskeho ludoweho ansambla za dźěći a dorosćenych so w tutej hali prawidłownje wotměwaja.
1772 natwarjena farska cyrkej je kóžde lěto centralny dypk wšěch Chróšćanskich křižerjow. Po zhromadnej mši wšitkich jěcharjow jěchaja tute do susodneje gmejny Pančicy-Kukow.
Na Chróšćanskim kěrchowje bu sławny serbski spisowaćel Jurij Brězan pohrjebany.
Dalše atrakcije:
- serbska lajska dźiwadłowa skupina Chrósćicy
- dujerska kapała Horjany
- Serbski folklorny ansambl Wudwor
- stary a nowy pomnik za padłych pólskich wojakow
- Cyrkej swjateju japoštołow Symana a Judy Tadeja
- tykowany dom w Chrósćicach
- swjećatko w Prawoćicach
- postawa swj. Marije w prózdnjeńcy
WobydlerstwoWobdźěłać
Po Arnošta Mukowej statistice mějachu Chrósćicy we 1880tych lětach 538 wobydlerjow, z nich 523 Serbow (97 %) a 15 Němcow.[2] W lěće 1956 zwěsći Arnošt Černik serbskorěčny podźěl ludnosće wot jenož hišće 73,9 %,[3] zdźěla přez přićehnjenje wuhnatych z něhdyšeho němskeho wuchoda po Druhej swětowej wójnje.
W lěće 1925 bě we wsy samej mjez 563 wobydlerjemi 540 katolskich (95,9 %) a 23 ewangelskich. Po ludličenju lěta 2011 bě 93,4 % wobydlerjow Chróšćanskeje gmejny katolskeje a 1,9 % ewangelskeje konfesije. Z tym běchu Chrósćicy gmejna z najwyšim podźělom katolikow w Budyskim wokrjesu.[4]
Gmejnske dźěleWobdźěłać
PolitikaWobdźěłać
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 53 (Budyšin 2) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).
Gmejnska radaWobdźěłać
Chróšćanska gmejnska rada ma tuchwilu dwanaće čłonow. Komunalne wólby poslednich lět mějachu slědowace wuslědki:[6]
Gmejnskej radźe přisłušeja wot 2019 slědowace radźićeljo a radźićelki:
- Swobodni wolerjo gmejny Chrósćicy: Roman Nuk, Marian Korjeńk, Jurij Kokla, Beno Hojer, Michał Šrajer, Michał Wowčer
- CDU: Jan Wjesela, Benedikt Wjenk, Katharina Jurkowa, Uwe Macka, Guido Herman
- Chrósćicy doprědka: Dawid Wróbl[7]
WjesnjanostaWobdźěłać
Čestnohamtski wjesnjanosta Chrósćic je Marko Kliman (CDU). Wón bu dnja 7. junija 2015 z 87,2 % hłosow za naslědnika dołholětneho wjesnjanosty Maćija Brycki wuzwoleny. Wolerske wobdźělenje wučini 46,8 %.[8] Při komunalnych wólbach 2022 bu z 92,3 % w zastojnstwje wobkrućeny (wobdźělenje: 52,9 %).[9]
WobchadWobdźěłać
Přez Chrósćicy wjedźe statna dróha S 101 (Biskopicy–Rakecy), kotraž je sewjernje wsy jako „serbski highway“ znata. Z wuchoda přińdźe S 98 (Njeswačidło–Chrósćicy), kotraž so tule skónči. Wokrjesne dróhi zwjazuja wjes z Pančicami, Njebjelčicami a Haslowom.
Při busowym zastanišću na nawsy zastawaju regionalne busy linijow 186 (do Kamjenca a Ralbic), 195 (do Worklec, Róžanta, Hórkow) a 196 (do Njebjelčic, Róžanta, Sernjan).
WobrazarnjaWobdźěłać
WosobinyWobdźěłać
Tule so narodźiliWobdźěłać
- Donat Józef Ćěsla (1614–90) – duchowny, spisaćel
- Jan Józef Ignac Freišlag ze Šmidentala (1669–1743) – duchowny a nabožinski prócowar
- Jakub Jan Józef Wóski z Baerenstamma (1692–1771) – biskop
- Mikławš Jakub Fulk (1754–1829) – duchowny, katolski rozswětler a nabožinski prócowar
- Jurij Kislink (1788–1869) – pastyr, twarc časnikow a sykawow
- Jakub Pjech (1797–1870) – farar a kulturny prócowar
- Jakub Kral (1828–1911) – wučer, domiznowědnik a ludowy spisowaćel
- Józef Božidar Lajder (1847–1937) – prawiznik a spisowaćel w młodych lětach
- Jakub Skala (1851–1925) – duchowny, katolski kulturny prócowar a předsyda Maćicy Serbskeje
- Jurij Winger (1872–1918) – farar, spisowaćel a přełožowar
- Pawoł Wićaz-Chróšćanski (1901–33) – ratarski dźěłaćer, redaktor a basnik
- Pawoł Völkel (1931–97) – slawist, słownikar, wudawaćel a přełožowar
- Měrćin Völkel (1934–2007) – kulturny wědomostnik, publicist
We wsy skutkowaliWobdźěłać
- Jan Michał Haška (1778–1854) – farar a nabožinski spisowaćel; 1802–24 kapłan a 1824–34 farar w Chrósćicach
- Michał Kokla (1840–1922) – burski kubler a zapósłanc Sakskeho krajneho sejma; bydleše w Chrósćicach a organizowaše tamniše towarstwowe žiwjenje
- Pětr Hila (1860–1932) – wučer a kantor; wot 1880 w Chrósćicach, přez 40 lět dirigent spěwarskeho towarstwa Jednota
- Jan Just (1869–1922) – farar a kulturny prócowar; 1894–1908 kapłan w Chrósćicach
- Marja Kubašec (1890–1976) – spisowaćelka; wot 1911 do 1925 wučerka w Chrósćicach
- Jurij Wuješ (1905–1968) – wučer, redaktor, basnik, dramaturg; wot 1926 do 1929 w Chrósćicach
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ Aktualne ličby wobydlerstwa po gmejnach 2021; Statistiski krajny zarjad Sakskeje
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 96. → wšě wjeski
- ↑ Ludwig Elle: Sprachenpolitik in der Lausitz. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1995, str. 251. [681 wobydlerjow, z nich 391 dorosćenych z aktiwnymi znajomosćemi serbšćiny, 0 z pasiwnymi, 112 serbskich dźěći a młodostnych, 178 bjez znajomosćow] → wšě wjeski
- ↑ Wuslědki censusa 2011 za Chróšćansku gmejnu: Nabožina
- ↑ Statistiski krajny zarjad Sakskeje: gmejna Chrósćicy (němsce)
- ↑ Wuslědki komunalnych wólbow dnja 26. meje 2019 w Chrósćicach na wahlen.sachsen.de
- ↑ Tole su woleni gmejnscy a měšćanscy radźićeljo. W Serbskich Nowinach dnja 29. meje 2019.
- ↑ Wuslědki Chróšćanskich komunalnych wólbow dnja 7. junija 2015 na statistik.sachsen.de
- ↑ Wólbne wuslědki na wahlen.sachsen.de, wotwołany dnja 13. julija 2022 (němsce)
WotkazyWobdźěłać
- Towarstwo Domizna z.t. Chrósćicy
- Chrósćicy w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
Biskopicy | Bóšicy | Budestecy | Budyšin | Bukecy | Dobruša-Huska | Frankenthal | Großharthau | Großnaundorf | Halštrow | Halštrowska Hola | Haselbachtal | Hodźij | Hornja Hórka | Chrósćicy | Kamjenc | Kinspork | Kubšicy | Kulow | Kumwałd | Łaz | Łuty | Łužnica | Malešecy | Neukirch | Njebjelčicy | Njedźichow | Njeswačidło | Ohorn | Ottendorf-Okrilla | Pančicy-Kukow | Połčnica | Porchow | Radeberg | Radwor | Rakecy | Ralbicy-Róžant | Ramnow | Sćenjow | Sepicy | Smělna-Póckowy | Sprjewiny Doł | Swětła | Šěrachow-Korzym | Wachow | Warnoćicy | Wjazońca | Wjelećin | Wojerecy | Wołbramecy | Worklecy | Wóslink | Wóspork | Wulka Dubrawa | Wulke Rědorjecy | Załom | Zemicy-Tumicy
szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn ces_Latn pol_Latn slv_Latn szl_Latn hat_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn bos_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn ces_Latn szl_Latn sot_Latn ron_Latn szl_Latn ltg_Latn pol_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn nno_Latn ces_Latn slv_Latn bos_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn lim_Latn pol_Latn fin_Latn slv_Latn cym_Latn szl_Latn szl_Latn hrv_Latn slk_Latn slv_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn dyu_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn hau_Latn bos_Latn hau_Latn bos_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn knc_Latn szl_Latn deu_Latn szl_Latn bos_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn slv_Latn slv_Latn pol_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn