Před 70 lětami, 6. junija 1947, podpisa 14 Serbow załožensku lisćinu noweje serbskeje ćišćernje po rozbiću fašizma. Přede- wzaće z mjenom Domowina – ćišćernja a nakładnistwo, drustwo zwr, započa 1. julija 1947 w rumnosćach něhdyšeje Donnerhakec ćišćernje Před Šulerskimi wrotami 21 w Budyšinje dźěłać. Hižo něšto dnjow pozdźišo, 6. julija 1947, wuńdźe tam Nowa doba spočatnje jako tydźenik. Serbske ćišćerske wudźěłki běchu přewšo požadane, tuž přewzachu lěto pozdźišo rumnosće bywšeje ćišćernje A. Müller na Hornčerskej 41 a 1951 rumnosće bywšeho „Bautzener Tageblatt“ na Drjewowych wikach 21–23. Lěta 1952 přenjesechu woni Serbja swoje firmowe podźěle Domowinje, Zwjazkej Łužiskich Serbow. Ze załoženjom Ludoweho nakładnistwa Domowina 1. julija 1958 buštej ćišćernja a nakładnistwo dźělenej.
11. měrca před sto lětami, po w Ruskej płaćiwym julijanskim kalendrje bě to 26. februar, wudyri w Pětrohrodźe generalny stawk dźěłaćerjow. Z nim docpěchu rozestajenja mjez ludom a knjejstwom carja Mikławša II. swój prěni wjeršk. Hižo wot spočatka lěta 1917 stawkowachu dźěłaćerjo w Pětrohrodźe, Moskwje, Bakuwje, Nižnym Nowgorodźe a druhdźe přećiwo zahubnym sćěham Prěnjeje swětoweje wójny, kotraž bě katastrofalne połoženje hospodarstwa a ludnosće w kraju zawiniła. Ludnosć tradaše hłód, a ju z tworami wšědneje potrjeby zastarać njebě hižo móžno. Po prěnich wuspěchach w 1. awgusta 1914 započatej wójnje přećiwo Němskej a Rakuskej je w lětomaj 1915 a 1916 wójsko Ruskeje ćežke poražki poćerpjeło.
Za čitarjow Serbskich Nowin je so dźensa před 25 lětami bytostna změna stała. Město toho zo mějachu kaž dotal wšědnu nowinu hromadźe z němskej rano w póstowym kašćiku, dóstawaja ju domjacnosće wot 2. měrca 1992 hižo samsny dźeń, kaž bu ćišćana, na pózdnim popołdnju jako wječornik.
Němska jednota je so tež na roznošowanje nowin wuskutkowała. W NDR wobstarowaše to Němski póst. A někotryžkuli dopomina so zawěsće hišće na jeho sobudźěłaćerki, wožace nowiny a listy z wulkimaj ćežkimaj tošomaj na kolesu. Wot spočatka měrca 1992 płaćeše na wuchodźe kaž hižo do toho na zapadźe, zo su medijowe předewzaća same zamołwite za to, nowiny abonentam posrědkować.
Za Ludowe nakładnistwo Domowina, w kotrymž wuchadźa serbski dźenik wot załoženja LND w lěće 1958, rěkaše to dospołnje nowu roznošowansku syć wutworić. Wšako je spočatnje kóždy dźenik sam spytał rentabelny system roznošowanja natwarić, a posłužbniske předewzaća dachu sej to derje zapłaćić.
W oktobru 1946 skónči so w Nürnbergu z wuwjedźenjom smjertnych wusudow prěni proces přećiwo němskim hłownym wójnskim złóstnikam. Knježerstwa USA, Sowjetskeho zwjazka, Wulkeje Britaniskeje a Francoskeje běchu 8. awgusta 1945 rozsudźili, mjezynarodne sudnistwo z wobskóržbnikami a wosom sudnikami štyrjoch dobyćerskich krajow wutworić. Wone je 218 dnjow přećiwo 22 hłownym wójnskim złóstnikam jednało, štož dokumentowaše w 42 zwjazkach.
Hłowny złóstnik čisło 1. wjednik NSDAP a němskeho stata Adolf Hitler, kaž tež reichski šef SS Heinrich Himmler, propagandowy minister a bohot Berlina dr. Joseph Goebbels njeběchu mjez wobskorženymi, dokelž běchu sej žiwjenje wzali. Krótko do zahajenja procesa w awgusće 1945 je so tež reichski organizatoriski nawoda NSDAP a šef nacistiskeho winowatostneho dźěłarnistwa Robert Ley sam morił. Hłowny reprezentant wójnskeje industrije Gustav Krupp von Bohlen und Halbach njebu ćežkeho schorjenja dla wobskorženy.
Před 25 lětami wotmě so kónc septembra w Drježdźanach prěni Sakski swjedźeń ludowych rejow, na kotrymž wobdźěli so 700 rejwarjow ze wšěch zwjazkowych krajow Němskeje. Kóždy dźesaty akter bě Serb. Swjedźeń bě přinošk Sakskeje k prěnjej róčnicy znowazjednoćenja Němskeje 3. oktobra 1990. Patronat přewzała bě mandźelska sakskeho ministerskeho prezidenta Ingrid Biedenkopf, kotraž na zahajenju wuzběhny: „Z našich sakskich kónčin witamy wosebje wutrobnje Serbow, kotřiž pěstuja z wulkej pilnosću a lubosću swoju rjanu kulturu a tradicionalne ludowe reje. Woni Saksku hłownje sobu zastupuja.“
Słowa Ingrid Biedenkopf woprawdźe přitrjechichu, wšako su nimo Serbow jenož hišće rejwanski folklorny ansambl Drježdźanskeje techniskeje uniwersity a dźěćacej rejwanskej skupinje ze stolicy Sakskeje swobodny stat zastupowali. Rejwanske cyłki z Rudnych hór a z južneje Hornjeje Łužicy běchu sobuskutkowanje wotprajili.
Wjace hač 3 000 přihladowarjow dožiwi spočatk septembra 1956 w Komorowje pola Klukša prěni holanski swjedźeń, kotryž bě Budyska župa Domowiny z jeje tehdyšim 1. sekretarom Erichom Maćijom organizowała. Na 25 wozach swjedźenskeho ćaha předstajichu wuwiće ratarstwa po rólnej reformje 1945. Masowa reja zjednoći 200 młodych ludźi z Budyskeje a ze susodnych župow. Holanski swjedźeń wuwi so na kulturny wjeršk, na kotrymž wobdźělichu so nimo Budyskich župnych kulturnych skupin ćělesa z Wojerowskeje, Běłowodźanskeje a Nišćanskeje župy kaž tohorunja němscy wuměłcy.
szl_Latn szl_Latn ces_Latn slk_Latn szl_Latn szl_Latn bos_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn