WE STARSZYCH KLASACH
We piyrszy klasie pisali my blajsztiftami, ale we drugi kozali nom pisac ronczkom i stalowkom. Stolik miol w pojszczodku dziura, kaj bol tintenfas z tintom. Potym dowiedzialach sie, ze to sie tak smiysznie nazywo „kalamarz” i „atrament”. Toz musieli my we tyj tincie tonkac stalowka, a potym pisac we hefcie. Trza bolo dowac pozor i niy przicisc za fest stalowki, bo sie wykrziwiola i niy szlo pisac. Abo sie tyz i zlomala. Ale jo dycki mialach stalowki na forant , toz sie niy musialach o to troszczyc.
Tak, jak przelaziolach do coroz to starszy klasy, to przibywalo fachow, kere nazywano „przedmioty”. Niy mialach wiynkszych problymow z naukom, ale bolo trocha sztresu z polskim . Bo mie bolo ganba pysk otworzyc coby bajtle zas mie niy wysmioly, toz zech go czimala zawarty. Noty potym boly slabe. Ale za to jak prziszla klasowka abo dyktando, toch sie poradziola wyzyc i dycki dostowalach wysoke noty. Na cynzurze potym bola szczworka z polskego.
Utropa mialach z rachunkami. Niy to, zech niy poradziola rachowac – to prawie robiolo mi szpas. Ale nojgorsze boly zadania tekstowe, bo jo czynsto niy kapowala, o co w tym tekscie idzie. Szpas mialach z geometriom, ale algebra – to bola zoraza!
Potym, jak we pionty klasie doszla fizyka – to bol dziepiyro baccilus!
Z inkszymi fachami niy mialach problymow, po polsku nauczolach sie godac, a pisalach bez fyjlerow i lepij, niz wiela inkszych bajtlow, kere od urodzynio godaly yno po polsku.
I tak, dycki na cynzurze mialach z matematyki i fizyki ledwie troje, a z inkszych szczworki i piontki. No to niy bolo tak zle.
Bardzo rada mialach geografia, chemia, przyroda i biologia – na te lekcje toch sie dycki radowala. Wiela uciechy tyz robioly mi lekcje esperanto, kere boly dwa razy w tydniu poza lekcjami i kosztowaly 20 zl na miesionc.
Roz w tydniu boly prace reczne. Na tych lekcjach uczyli my sie sztrykowac (do dzisiej niy umia), sztikowac, heklowac np. taszyntuchy dookola (umialach, ale juz zapomnialach), sztopowac dziury w fuzeklach itp. Pamiyntom, jak kozdy z nos musiol prziniysc jakos zoka z dziurom, grzibek i jegla z niciami do sztopowanio.Moja Mama szukala dziurawyj fuzekli, ale niy znodla, to my wyrzly nozyczkami w tatowyj zoce dziura jak Berlin! Potym pani nom pokozywala, jak sie sztopuje i bolo zajyncie na colko lekcja.
Gorzij bolo jak my musieli robic take rzeczy, kere synkom robiom szpas. Ale wtynczos pani pozwolola nom, dziolchom, coby w doma ktosik pomog. Roz musieli my robic bez dwa tydnie dzwig, taki jak na budowie. Ludzieee! Co to bola za utropa! Papa pomogol, chopcy pomogali i…dostalach trzi minus!
Piontki i szczworki dostowalach za malowanie i rysunki techniczne. To tyz bol moj swiat!
Bolach tyz zapisano do szkolnego choru, ale niy mom talyntu do spiywania. Jak my sie wszyscy do kupy darli, to to niy podpadlo, ale jak mi rechtor roz kozol spiywac solo, to sie za glowa chyciol:-)
Na wiosna i przi koncu roku szkolnego nasza pani kludziola nos na wycieczki, kajs na pola, do lasu, dycki kajs, kaj szlo obserwowac prziroda. Osprawiala nom o roslinach i zwierzontkach, co zyjom na wolnosci, jak chronic prziroda itd. Wtedy niy mieli my lekcji i to nom sie wszystkim fest podobalo:-)
Dycki pod koniec roku szkolnego grono nauczycielskie i komitet rodzicielski(na kery my musieli co miesionc placic 10 zl) organizowali wycieczki, czasym na dwa dni, czasym na trzi, ale nojczynscij na jedyn. Tak tyz pojechali my na koniec szczworty klasy do Krakowa na jedyn dziyn. Fajnie bolo, ale musialo tyz jechac pora matek coby na nos wachowac. Wtedy tyz moja Mama bola z nami. Tako fajno pamiontka mi zostala z tyj wycieczki…obrozek z wszystkimi kamratami, z naszom paniom i z mojom Mamom…
Na drugim obrozku jest nasza klasa z esperanto.
Barbara Matusiewicz
WE STARSZYCH KLASACH…
WE STARSZYCH KLASACH
JAK JO CHODZIOLA DO SZKOLY
JAK JO CHODZIOLA DO SZKOLY…
Mialach pecha. W moji klasie niy bolo wiyncy Slonzokow, yno jo.
Dziecka mie wysmiywaly, jak pedzialach cos po slonsku, a pani sie obrocala zadkym do klasy i tyz sie smiola.
Pamiyntom, jak pokozala olowek i sie spytala, co to jest, a jo pedziala, ze blajsztift. Colko klasa miala uciecha!
Abo jak jedyn synek, kerego ojciec bol wysokim wojskowym mie sztuchnol i jo glowom walnola o sciana, gwiozdki mi sie w loczach pokozaly i wyskoczola pieronowo bojla. Placzki mi lecialy, bo to przeca bolalo. Pani sie spytala:”dlaczego placzesz”? A jo gupio niy chcialach pedziec, kto mie sztuchnol, bo Mama dycki mie uczola, ze niy wolno klachac na drugich, to yno pedzialach, zech sie sama pizla w glowa. Pani, zamiast mie pozalowac, to sie glosno osmiola i poszla do klasy. Terozki sie sama smieja, jak to pisza:-)))
W naszy szkole dylowki boly z parketu, a na siyni boly kachle. Kozdy bajtel musiol miec miech z papuciami i w siyni zmiyniac szczewiki na papucie. W klasach boly „kaloryfery” (Musialach sie dugo uczyc, coby dobrze to pedziec:-).
Dziolchy musialy miec obleczone granatowe fortuchy z biolymi kraglami, a chopcy take same bluzy i granatowe galoty.
Dziynnie trza bolo miec czysty kragel, toz Mama kupiola mi siedym takich samych, dziynnie przipinala swiyzy, a we sobota prala, szterkowala i biglowala wszystke kragle i fortuchy, coby styklo zas na colki tydziyn. Fortuchy mialach dwa na na zmiana. Wszystke bajtle musialy miec prziszyte do lewego rynkowa tarcze szkolne.
Na przodku pani siedziala gymbom do nos, coby my niy wyrobiali na lekcjach, a za paniom wisiala tablica. Na scianie za paniom wisialy w romkach obrozki od Gomulki i Zawadzkiego a pojszczodku miyndzy niymi Bioly Orzol – Godlo Polski. Po prawy stronie za paniom stol szrank, kaj boly skowane „pomoce naukowe”, kreda na ibrich, gombki do wyciyranio tablic i inksze bele jake klamory. Zarozki wele tego szranku bol waszbek, na kery niy wiedzialach czamu godali „umywalka”, na nim lezalo mydlo, a z kokotka leciala zimno woda. Ryncznik kozdy musiol miec swoj. Do hazla, kery sie nazywol „ubikacja”, wolno bolo isc yno w czasie pauzy. Ale jak kogos richtig przicislo, to mog podniysc dwa palce do wiyrchu i sie spytac: „Czy moge wyjsc do ubikacji?” i pani go puszczala. Jo dycki czimala az do pauzy. A hazle boly na koncu siyni po lewy stronie. Ja, a na blank normalno siyn godali „korytarz”.
We klasie ze zadku boly hoki do powieszynio mantlow, jaklow i miechow na papucie. Tak roz na dwa tydnie przilaziola higienistka, i wtedy wszystke bajtle musialy pokozac, eli majom czyste taszyntuchy, rynce, pazury, zaglondala eli uszy som czyste i kark, abo eli keres niy mo wszow. Czasym kozala tyz seblyc chopcom zoki, eli majom czyste nogi. Do mie sie nigdy niy prziczepiola, ale niykere bajtle musialy zbiyrac manele i sie stracic, a na drugi dziyn przisc z mamom abo ojcym.
We piyrszy klasie mieli my „Elementarz” i ksionzka do rachowanio, 16 kartkowe zeszyty w linijki i w kratka. Pisali my blajsztiftym (abo olowkiem). Procz polskiego i rachunkow mieli my jeszcze gimnastyka (WF), prace reczne, rysunek i spiew. Mieli my tyz dodatkowe lekcje kaligrafii. Jo sie fest prziklodala do tego, bo chcialach fajnie pisac, ale niykere bajtle do konca szkoly pisaly jak kura pazurym.
We heftach od polskego i rachunkow musieli my dziynnie na koniec lekcji malowac kredkami wzorki. Jo se dycki dowala proca, coby to fajnie, rowno namalowac, ale boly bajtle, kere malowaly bele szczasnonc.
Cynzurka z piyrszy klasy mialach niyhersko. Przeca jo sie dziepiyro uczola „mowic i pisac”. Ale na szczynscie przepusciyli mie do drugi klasy. A potym to juz szlo…
Barbara Matusiewicz
MOJ PIYRSZY DZIYN WE SZKOLE
MOJE PIYRSZE KROKI WE SZKOLE
Jak mi bolo niycale siedym lot, to prziszol czas, co musialach isc do szkoly.
Pamiyntom tyn dziyn, jak Mama mie fajnie oblykla w biolo bluza i modry, plisowany rok, a we wlosach mialach tako wielgo, biolo szlajfa. Na ta okazjo kupiola mi tyz Mama nowe szczewiki. Jak tak terozki mysla, to musialach byc dosc gryfno, tako wypucowano i fajnie obleczono…
Dostalach od Mamy tako pieronowo tyta z maszketami, a bola tako ciynzko, ze jak jom dzwiglach, to mie przecieplo do zadku i bolabych sie obalola, yno Mama zdonzola mie lapnonc. Bo jo bolach dycki drobno i nojmynszo ze wszystkich bajtlow w klasie. Niy pamiyntom, co tam wszystko dryny bolo w tyj tycie, ale se przipominom szekulada, tytka orzeszkow w cukrze (kamyczki) i banan z cukru.
Ale nojwiynkszo uciecha mialach, jak mi Mama kupiola pukeltasza, na kero potym musialach godac „tornister”.
Zarozki se wraziolach do nij moj Elementarz i hefty, fyjderbiksa z blajsztiftym, radiyrguminym i kredkami. Musialach sie nauczyc, ze hefty to som zeszyty, fyjderbiksa – piornik, blajsztift to olowek, a radiyrgumin – gumka do gumowania.
No toz wybraly my sie do tyj szkoly. Przodzi wlazly my do takij duuuugij siyni, kaj po prawy stronie bolo polno dzwiyrzow, jedne wele drugich. To boly klasy jak sie potym dowiedzialach. Na kozdych dzwiyrzach bol jakis numer.
Po lewy stronie bolo zas polono oknow.
We tyj siyni laziolo polno cudzych babow, kere czimaly w rynkach take wielge zeszyty i czytaly miana od dzieckow, potym nos ustowialy w pory, musieli my sie chycic za rynce i tak nos zakludziyli do klasow. Potym sie okozalo, ze te cudze baby to boly rechtorki, na kere musieli my godac „Pani”, a te wielge zeszyty to boly dzienniki, w kerych stoly miana wszystkich dziecek. Dziynnie rano „pani” czytala nasze miana, eli tyz wszystke bajtle przilazly na nauka. Ale nojgorsze bolo to, ze tam tyz wpisowala noty, kere dycki boly „niysprawiedliwe”!
Jako ze jo bolach nojmynszo, to musialach isc w porze z jeszcze jednom takom malutkom dziolchom na samym koncu. Yno jo bolach drobno, chudo i blado, a ta drugo bola rubo i czerwono na gymbie, a moja drobno ronczka sie straciola w jeji tusty, wielgi folcie. We klasie boly take male stoliki, a przi kozdym stoly dwa malutke stoleczki. Musialach z mojom nowom kamratkom, kery bolo na miano Malgosia, siedziec na samym przodku, jako ze my boly nojmynsze skrzoty miyndzy wszystkimi bajtlami.
Wszystke mamy tyz wlazly do klasy i stoly dookola pod scianom.
Do tego momyntu jakos szlo. Niyszczynscie sie zaczlo, jak „Pani” zaczla cos godac, cos sie pytala, a jo nic niy poradziola spokopic. Przeca jo niy poradziola „mowic”, yno godac!
„Pani” cos eklerowala, cosik pytala i nogle prawie wszystke bajtle dzwigly rynce do wiyrchu. A ze Mama jeszcze przed wleziyniym do klasy po cichu do ucha mi pedziala, ze mom robic to, co te inksze dzieci, to tyz dzwiglach rynka do gory.
Dobrze, ze Mama sie kapla i mi ta rynka opusciola na dol. Okozalo sie, ze „pani” pedziala, zeby te dzieci, kere chodzioly do przedszkola dzwigly rynce do gory. Jo przeca niy laziola do szkolki, bo Mama mie chowala w doma. A ze my godali, a niy „mowili”, bez toz niy kapowalach, o co tyj „pani” idzie.
I tak skonczolo sie moje zycie bez utropy, a zaczly sie powinnosci.
O tym, jak dalij lecialo moje zycie we szkole, napisza na drugi roz:-)
Barbara Matusiewicz
PRZEKLUDZKA
PRZEKLUDZKA
Jak juz kedys wspominalach, urodziolach sie w miyszkaniu na 3 piyntrze. Jak mi bolo 8 lot, gynal we feryje, przekludziyli my sie do wiynkszego miyszkania jedna chalpa dali. Wlasciwie te dwa domy boly do kupy, mialy jedyn plac, a bramy boly jedna przi drugi. Te domy nolezaly do kopalnie, kaj moj Papa zaczon robic zarozki po wojnie jak prziszol z lagru.
Mialach duzo szpasu przi przekludzce, pomogalach przenosic take leksze klamory, bo meble i ciynzsze rzeczy przenosiyli chopcy z kolegami. Te nowe miyszkanie bolo na piyrszym sztoku i bolo ogromne!
Jak sie wlaziolo przodkym od ulice, to bol taki maly antryjek, z kerego jedne dzwiyrze boly do izby na droga, a druge do izby, z kery wielge okno bolo na plac. Z jedny izby do drugij tyz boly dzwiyrze, tak, ze szlo tyrac dookola bez antryjek. Obie izby boly wielge ok. 30m². Potym, ze ty srodkowy izby ciongnol sie taki duuuugi antryj, na koncu kerego bola wielgo kuchnia. A z kuchnie szlo bez dzwiyrze ze zadku wylyzc na wendetrepy, to boly take kryncone schody, kerymi sie wylaziolo na plac.
We tym drugim antryju boly z prawy strony trzi dzwiyrze: piyrsze do hazla, druge do maly izby i trzecie do bydycimra, kaj bola wieeelgo badywana.
We tym miyszkaniu wszystko bolo jak do wielkoludow: ogromne okna, a te nojwiynksze w tyj izbie w pojszczodku, dzwiyrze boly ponad dwa metry wysoke i jak sie je otwiyralo, to jak wrota na dwie strony, a klamki boly mosiynzne i tak piyknie rzezbione, a dookola gipsdeki bola sztukateria. Nasze meble, kere mieli my na trzecim sztoku nogle sie stracioly w tym ponad 100m² miyszkaniu i trza bolo sie rozejrzec i dokupic nowych. Mie sie ogromnie podobalo te miyszkanie, bo moglach tyrac od okna w ostatnij izbie do kuchnie i nazod.
Miyszkanie bolo wysoke na 3,75 metra. Toz se mozecie przedstawic, jak prziszly swiynta Bozego Narodzynia i my kupowali krizbaum. To bola uciecha! Krizbaum kupowali my do kupy z Pyjtrym, i musiol miec 4 metry, bo jak sie urzlo konsek szpicy i konsek pnia na dole i jak sie go obstrojolo, to bol gynau od zoli do gipsdeki. We piyrsze swiynta musieli my dokupic kulek i graczkow na choinka, bo jak my miyszkali na 3 sztoku, to krizbaumy mieli my male i stowialo sie je na stole i niy trza bolo miec duzo kulek. Kulki trza bolo dokupowac kozdego roku, bo przi strojyniu i potym podczas rozbiyranio krizbauma wiela sie poczaskalo.
We tym miyszkaniu przezywali my bele jake przigody, wyrobiali my tyz wiela sie dalo. My, to znaczy Hanzlik, Pyjter i jo.
Hanzlik kupiol se luk i strzaly. Na boku szranku we srodkowy izbie powiesiol cilszajba na desce, a potym z kuchnie my szczylali z luku. Strzaly lecialy bez colki dugi antryj az do tyj cilszajby. Jak trefioly, to bolo dobrze, ale czasym strzala poleciala jakosik krziwo i trefiola w szrank. No i bola dziura. A zdarzalo sie to przede wszystkim mie. Ale Mama sie wcale niy gorszola, a Papa sie yno smiol.
Potym chopcy kupiyli luftbiksa i tyz szczylali my do takij cilszajby na szranku. Mozecie se przedstawiac, jak tyn szrank wyglondol? Jak nom sie zmierzlo szczylanie, to chopcy zaszpachlowali dziury, pomalowali na biolo colki szrank i nic niy bolo widac.
Jaaa…jo mialach piynciu bracikow, toz robiolach wszystko tak jak chopcy. Nawet ksionzki czytalach do chopcow take, jak: „Winnetou”, „Jezdziec bez glowy”, „Trzej Muszkieterowie”, „Kapitan Blood”, i duzo, duzo inkszych. Pyjter kupowol te wszystke ksionzki, a potym spatrzol taki wielki szrank – biblioteczka i tam je ustawiol. Niy interesowaly mie ksionzki dlo dziolchow take, jak „Ania z zielonego wzgorza”:-)
Wiela z tych ksionzek mom do dzisiej. Czasym keros przeglondom, i w tym momyncie czuja sie, jakby mi bolo 10 – 12 lot.
Piykne wspomniynia!
Na jednym obrozku widzicie mojich kochanych Ojcow (kole 1965 roku), a na drugim som moje braciki i jo (bolo mi dziewiync lot).
Barbara Matusiewicz
DALIJ O MALPCE KASI
DALIJ O MALPCE KASI
Ludzieeee!!! Niy dosc, ze bola msciwo i dycki se znodla pretekst, coby moc kogo uzrac, to bola okropnym zlodziejym! Kradla wszystko co ujrzala!
Papa z bracikami czynsto grali we zogrodzie w szkata. Kozdy miol wele siebie kupka kotlokow. Skonczyli grac i prziszlo do placynio, a tukej zodyn niy mo piniyndzy. Co sie stalo? Jorg sie rozesmiol, lapnol malpica, otwar ji pysk i wyciongnol wszystke drobne. No ale terozki zodyn niy wiedziol, wiela miol. No ja, wszyscy sie smioli, bo przeca karty to tyz bol yno szpas.
Jak kradla swoim, to bolo pol biydy, ale jak brat szol z niom na szpacyr, a tyn baccilus krod babom na drodze z taszow bele co, a chopom do kapsow siyngol i tyz krod, co yno szlo, to Jorgus niyroz musiol przeproszac i sie tlumaczyc, a i tyz zaplacic niyjedna szkoda. Roz baba wylazla od masarza, szla dwa metry przed Jorgym i Kaskom, ta pierona po cichu podleciala i chyciola za koncowka wusztu, potym stanola a baba szla dali. Mozecie sie przedstawic taki obrozek? Szesc abo osiym powionzanych ze sobom wusztow, piyrszy jeszcze w taszy a ostatni w palcach malpy? Jorgus zawolol ta kobiyta, dol ji piniondze na nowe wuszty, a te se musiol zabrac do dom.
Roz byli sie opalac na Dolach. Bolo cieplo i sloneczko swiyciolo, toz takich chyntnych na Doly bolo wiyncy. Kaska skokala po galynziach na dugi lince. Naroz siadla se przi braciku i sie czyms bawi. Tyn sie zdziwiol, ze ona tako grzeczno, bo z tyj strony jom niy znol i pomyslol, eli niy jest choro, i patrzy, a ta juz w akcji. Porwala jakis babie zloto keta i prawie se jom rozrywo. Niy wiadomo, jak ona to ukradla, bo przeca to niy ma tak leko odepnonc keta, kero wisi na czyims karku? I komu jom porwala? Jorg czekol, az sie zrobi larmo i jakos dama bydzie szukac kety. No i jak sie zaczlo, to oddol babie jeji zguba, przeprosiol no i jakos sie sie ta afera lagodnie skonczola.
Kasia rosla, na wodze przibiyrala, bo Oma jom dobrze futrowali, a brat tyz ji dziynnie nosiol maszkety, ale bola coroz bardzij niybezpieczno. Oprocz Jorga wszyscy przed niom mieli strach. Duzyj niy szlo jom czimac i bracik chciol jom oddac do ZOO w Chorzowie. Ale przed tym przijechol do Gliwic cyrkus „ARENA”. Jorg poszol pogodac z derektorym tego cyrkusu, eli by niy chciol malpy za darmo. Tyn tak sceptycznie pojrzol na Jorga, bo kto to za darmo dowo malpa, kero jest wert duzo piniyndzy, ale w koncu jom wzion.
Tak my sie pozbyli „malutkij malpeczki, kero niy urosnie i jest grzeczno”:-)
Na drugi rok do Gliwic zas przijechol cyrkus „ARENA” i Jorg poszol odwiedzic i obejrzec, jako idzie malpce.
Derektor zakludziol go ku wielgij klocie, kaj siedziala Kasia. Bola jeszcze wiynkszo niz przed rokym, a musiala siedziec w pierdlu, bo wszystkich gryzla, niczego sie niy chciala nauczyc, bola frech a ostatnio tak pogryzla derektorowo, ze dostala szmary.
Derektor pedziol, ize ona od malego bola zbestwiono, robiola to, co chciala, bez toz terozki chce byc szefym, przed zodnym niy mo respektu, a jak ktos ji sie sprzeciwi, to gryzie bez litosci.
A bratowka juz nigdy niy zezwolola Jorgusiowi przismyczyc do dom zodnego zwierzoka, nawet chamstra:-)
Na tym obrozku z Jorgusiym Kasia bola jeszcze blank malo.
Barbara Matusiewicz
MALPKA KASIA
MALPKA KASIA
Bolo mi 13 lot jak moj bracik Jorgus ze swojom slubnom pojechali na wczasy nad morze. Minoly dwa tydnie i Jorgus z bratowkom przijechali opolone nazod…we troje!
Jako ze jeszcze niy mieli bajtli, a Jorgusiowi odkond prziszol na swiat to boly yno gupoty w glowie, to se spatrzeli…malpica!
Jakis marynarz w Kolobrzegu sprzedol im malutko malpeczka i pedziol, ze ona nigdy niy urosnie, bo to tako rasa, i ze jest grzeczno!
Jaaa…grzeczno… piyrsze co zrobiola jak jom wypusciyli w doma, to zdemolowala colke miyszkanie: wysula proszek do pranio, cuker i monka do tego dodala, potym odkrynciola kokotek i nalola wody na ta colko kupa, powiesiola sie na gardinie i tyz jom sciepla…styknie pedziec, ze narobiola wiela szkody. Moja bratowka, kero dycki bola pedantka, o malo niy dostala zawalu!
Co bolo robic, Jorgus poszol do naszyj omeczki po ratunek. Oma dycki mieli dobre pomysly, toz kozali Jorgusiowi we starym chlywiku (kaj piyrwy miyszkaly koza Cila, gynsi i reszta gowiedzi), przerobic chlywiki po krolikach na tako wielgo klotka. Tam zamiyszkala Kaska. Dycki rano oma zanosiyli ji we flaszce z nuplym mlyko na sniodanie, a Jorgus przed szychtom i po na mopliku jezdziol jom nafutrowac. Dziynnie tyz kludziol jom na szpacyr na taki dugi lince, coby zwierzontko mialo trocha szpasu. Ale nojwiynkszy szpas mieli ludziska na ulicy, wszyscy sie za Jorgusiym i Kaskom oglondali i sie smioli. Drapko sie roznioslo, ze po Gliwicach lazi chop z malpom:-)
Po zogrodzie i po placu Kaska mogla tyrac bez linki, bo jak jom Jorgus zawolol, to zarozki prziszla.
Nooo….to, ze malpka niy urosnie bolo cyganstwo. A to, ze jest grzeczno, to bolo dziepiyro oszustwo! Tyn marynarz chciol sie pozbyc tego gizda no i zarobic. Kaska rosla jak na drozdzach, a frech bola, ze 10 nojgorszych bajtli by ji niy dorownalo! Na dodatek kradla wszystko, co widziala, no i jak ji sie ktos niy spodobol, to gryzla do krwi! A sprobowolby ji ktos niy dac czegos, co chciala, to zaroz miol odcisniynty jeji gybis na swoim ciele.
Poza Jorgusiym wszyscy my mieli kontakt z jeji zymbiskami. A jak bajsla, to fest bolalo! Na pogotowiu potym juz nos znali, dochtory i siostry juz z daleka sie smioli jak keregos z nos widzieli, ze cisnie po pomoc:-)
Piyrszom ofiarom Kaski padla nasza Mama: czimala na klinie swoja malutko wnuczka, kero miala nupel w gymbiczce. Kaska podleciala, wyciongla dziecku nuplik i zaczla uciekac.Jak Mama chciala ji go nazod zabrac, to ta sie zymsciola i bajsla Jom w wada. Krew sie lola i moj drugi bracik zawioz Mama na pogotowie. Tam niy chcieli uwierzyc, w ta gyszichta z malpom, bo skond w Gliwicach malpa by sie wziona???
Mama dostala szprica, odkaziyli rana, opatrzyli i …do nastympnego razu.
Mojego Papy uzarla w brzuch, bo niy popusciol, jak chciala mu wyrwac fajfka z gymby.
Mie o malo niy zezarla srodkowego palca z lewy rynki, bo chcialach jom chycic, coby niy smiotla na droga. Do dzisiej mom „pamiontka” na tym palcu. Dobrze, ze mi go blank niy uzarla. Oma sie niy zblizali do nij, yno bez krata jak siedziala w klotce we chlywiku, toz tyz sie jakos uchowali przed jeji zymstom. Yno potym, jak tak drapko rosla, to wszyscy mieli strach przed niom. Ta pierona bola okropnie msciwo!
Na tym obrozku jest Jorgus z Kaskom.
Na drugi roz byda dali osprawiac o tym, co Kasia jeszcze nazglobiola, wiela ganby misiol sie Jorgus nazrac, i jak my sie jom pozbyli:-)
Barbara Matusiewicz
MOJ KUZYN PYJTER
MOJ KUZYN PYJTER
Moj kuzyn Pyjter to bol pieronski gizd. Ale my sie zgodzali, bo jo mu dycki ustympowala, coby yno niy poklachol ciotce Angeli, ze jo bardzi przaja ciotce Lyjnie. Bezmas jego ojciec, moj potek ujek Izydor tyz za bajtla bol taki dziobol. Toz po kim Pyjter miol byc lepszy?
Opa osprawiali mi gyszichta, jak ujek Izydor poszol do szkoly i cosik nazglobiol. Rechtor zebrol wszystke bajtle do jedny izby i sie spytol, kto to bol, bo winnego trza ukorac. Wszystke bajtle od moich starzikow ( a bolo ich jedynoscie) dycki godaly prowda, to tyz maly Izydorek sie zarozki zameldowol, ze to on nabrojol. Rechtor sie spytol:
- Jako ci na miano?
- Nooo…Izydor…
Rechtor bez kwila bol cicho, potym sie osmiol i pedziol:
- Siednij sie, Izydor, bez te twoje miano jezes juz dosc ukorany!
Pyjter tyz bol taki chachor, ale on niy dycki prowda godol, tak, jak jego tatulek. Jak co przeszkrobol, to rod zwalol na mie. A jo sie czynsto prziznala do niy swoji winy, bo mie szantazowol tom ciotkom Angelom. Ale starziki i ciotki i tak wiedzialy, ze to on, bo jo niy bola tako frech. A cyganic tyz niy poradziolach.
Bardzo fajno zabawa bola bez lato, po dyszczu. Na placu robiola sie ciaplyta, a my tyrali po nij, mazali my se nogi do
kolan, tak jak boty na zima, i niy jedyn roz keres z nos ujechalo i wywalolo sie to tyj ciaplyty…ale fajnie bolo!
Ostropka mo swoje zrodlo w Ostropie, bez toz sie tak nazywo. Piyrwy Ostropa bola osobno wies, a terozki jest w granicach Gliwic.
Jak prziszol gywiter, blice i grzmoty, to my musieli isc do izby i przeczekac ta wija. Ale zarozki jak sie skonczola burza, to lecieli my oglondac, wiela wody jest w rzyce. Choc deska, co opa przeciepli bez Ostropka bola na kecie prziwionzano do takego rubego pala, to czynsto jom woda porwala. Bo woda podciongala az do zogrody, niy bolo widac beszongu. Zrobiola sie richtig niybezpieczno rzyka, zbiyrala wszystko po drodze z beszongu, niykerym ludziom wlazla do zogrody i narobiola szkody, pozwalala slabsze galynzie abo porwala krzoczki. Woda szla fest bystro i jakby kery do nij wleciol, to by go juz niy bolo. Ostropka wplywala w miescie do rzyki Klodnicy. Na drugi dziyn woda opadla, trowa na beszongu bola tako „uczosano”. Opa potym musieli spatrzec nowo decha i zas przeciepnonc bez rzyka.
Jak my juz laziyli do szkoly, to Pyjtrowi niy chcialo sie za fest uczyc, bo to bol pieronski lyn. Przilaziol do nos do dom, cobych mu „pomogla”. A ta pomoc to wyglondala tak: jako ze Pyjter juz mie niy mog straszyc ciotkom Angelom, boch bola juz starszo i mondrzejszo, to brol mie na litosc i wymyslol bele jake wykrynty, np. ze go boli glowa, abo colko noc niy spol, bo go bolol zomb i poszol sie legnonc na zofa. A Berbla niy poradziola pedziec „NIY!” i …robiola mu zadanie.
Niy bolo to take ciynzke, bo Pyjterek w czworty klasie zostol siedziec, a jo juz bola dali, toch gibko mu to napisala. Ale pamiyntom jak roz jedyn rysunek techniczny robiolach mu trzi wieczory, a tyn baccilus sie wykryncol jak yno mog. Moja sluzba skonczola sie dziepiyro wtedy, jak Pyjter pora razy podpod rechtorom. Kozali mu opisac, jak tyn rysunek zrobiol, abo strescic opowiadanie z polskego. A tyn gizd ani niy przeczytol tego, coch mu napisala w hefcie. A jeszcze im podpadlo, ze w tych zadaniach niy bolo fyjlerow, a przeca Pyjter walol byki jedyn przi drugim:-).
No i tak mialach potym pokoj.
Ale my sie dycki rozumieli i pomogali jak keres bolo w opresyji. A jak mie ktos zaczepiol, to Pyjter brol mie zarozki w obrona.
Pyjter sie ozyniol, mo dwie cery, zostol opom…a wspomniynia zostaly.
Jako ze byli my jak cwilingi, bo jo jest mlodszo od Pyjtra yno o pora tydni, to wszystke wydarzynia przezywali my do kupy. Tak tyz w tym samym czasie mieli my I Komunia. Na tym obrozku som my oba z naszom wspolnom potkom ciotkom Lyjnom.
Barbara Matusiewicz
BEZ ZIMA
BEZ ZIMA
Opa suli hasiym na te sciezki, kaj sie laziolo: do hazla, do furtki i przed chalpom, coby sie kto niy obalol i niy zlomol szlapy. Jak ktos rombnol na sniegu w drodze z hazla, to bolo pol biydy, ale gorzij bolo, jak drapko leciol do hazlika i sie wywalol, a potym niy poradziol wstac. To bolo niyszczynscie!
We zima bolo fajnie na Wojtuli. My, wszystke bajtle z chalpy, a jeszcze doszlo pora od somsiadow, rade kiolzali sie na zamarzniyntyj Ostropce. Z beszongu sie zjyzdzalo na sankach do rzyki, a po rzyce kiolzali my sie na lyzwach, abo na szczewikach.
Czasym lod na rzyce bol trocha ciynszy i sie zalomol, a keres z nos wlecialo do wody. Jak prawie mie sie to przidarzolo, toch gibko leciala do Omy sie przeblyc. Bolach bez to poszkodowano, bo potym musialach siedziec w doma wele pieca i sie grzoc. Oma zgrzoli mi KOZIEGO MLYKA i musialach to wypic! A ta reszta mogla sie dali bawic na beszongu i na rzyce.
Moj kuzyn Pyjter mie szantazowol. Kedys sie mie spytol, eli bardzi przaja ciotce Lyjnie abo ciotce Angeli. Jo gupio prziznalach sie, ze ciotce Lyjnie.
Ciotka Lyjna bola spokojno, lagodno, nigdy nos niy przezywala, a ciotka Angela bola tako raptowno, jak ji sie cos niy spodobalo, abo my co nazglobiyli, to zarozki ryczala po nos. Choc nigdy nos niy pizla ani niy zrobiola nic zlego, to jo sie jom trocha bola. Tyn pieron Pyjter kozol mi sie ciongnonc na moich sankach, bo jak niy, to powiy ciotce Angeli, ze jo przaja bardzij ciotce Lyjnie! I tak wycyganiol wiela bombonow , obrozeczkow, graczkow odymie….
Jak nom bolo po 18 lot, to ujek Izydor z colkom familijom wyjechol do Niymiec. Od tego czasu my sie niy widzieli.
Trefiyli my sie z dziesiync lot tymu, wysciskali sie i zaczli wspominac nasze dziecinstwo. Posmioli my sie, ale tyn gizd udowol, ze niy pamiynto, jak mie robiol za blozna:-)
Jaaa…to bolo richtig fajne dziecinstwo. Szkoda, ze to juz niy przidzie nazod…ale aby idzie powspominac.
Terozki we chalpie juz zodyn niy miyszko, dach sie polomol, zogroda jest zarosniynto unkraltym, dachy od laubow sie pozapadaly, niy mo kto sie o to starac. Z rzyczki Ostropki zrobiol sie jedyn wielgi, smierdzoncy sciek. Po drugij stronie beszongu niy ma tyz juz naszyj zogrody – miasto zbudowalo tam droga jednokierunkowo – drugi kierunek leci tam, kaj my z ciotkom Lyjnom liczoly auta przed spaniym.
Ale jedne zostalo na pamiontka po naszy zogrodzie – ogromne krizbaumy, kere moj Papa posadziol jak boly blank malutke. Stojom sztolc wele drogi przi Ostropce.
Niy wiym, eli jeszcze kedys byda mogla tam pojechac, bez toz w 2010 roku, jak bolach na Slonsku, odwiedziolach ta moja ukochano Ziymia – moja Ojcowizna. Tak mi bolo markotno, jak ujrzalach to wszystko take zaniydbane. Ta Ziymia, po kery moje Starziki deptali, moja Mama ze swoim rodzenstwem, ta Ziymia, po kery jo po bosoku tyrala, niyroz kolano szczaskalach abo se bojla na czole nawalolach, teraz jest niczyja.
Jedne, co moglach zrobic, to porobic pora obrozkow na pamiontka i zabrac we krauzie trocha tyj Ziymi, konsek mojego Heimatu. Moji rodzinie przikozalach, ze jak umrza, to ta krauza majom mi dac do truly. Bo to jest nojdrogszo Ziymia na swiecie.
Barbara Matusiewicz
JAK BERBLA DOSTALA KLAPSA OD SOMSIADA
JAK BERBLA DOSTALA KLAPSA OD SOMSIADA
Z chalpy u moich starzikow wylaziolo sie od strony zogrody na plac, potym dziepiyro bez fortka szlo sie na droga. Fortka bola dycki zawarto i na wiyrchu zahaczono, coby kery bajtel abo zwierzynto niy wylazlo na droga. Bo choc autow malo jezdziolo, to jednak wypadki tyz sie trefioly, bo to i pod formanka szlo wleciec.
Jak sie wylazlo na plac, to po lewy stronie boly chlywiki, kaj starziki i ujki czimali wongel i drzewo do pieca. Bo starziki i te dwie ciotki – frele miyszkaly na dole, a naprzeciwko ujek Izydor (moj potek, tyn, co sie tak naprol jak jo sie urodziola) z familijom, a zas na wiyrchu miyszkol ujek Leo z familijom. Na wiyrchu bola tyz cudzo rodzina, co miala sztyry cery. Ta jedna bola Basia, rok starszo odymie, Ula bola tak jak jo staro, Monika i Ewa – obie mlodsze. Z moimi kuzynami i z tymi dziolchami my sie dycki bawiyli na placu. Ojciec od tych dziolchow nazywol sie Karlik i jezdziol takim ciynzkim motoradym. Roz przijechol z roboty wykonczony, bo robiol na grubie, a trzi starsze ciongly mie na wiyrch do siebie, cobych se z niymi grala w doma. Nojmlodszo Ewa chyba spala w izbie. No i my robioly larmo, a Karlik przodzi nos uciszol, a potym poustawiol w rzyndzie od nojwiynkszy do nojmynszy i kozdo z nos dostala klapsa. Policzol: sztyry koperytle, sztyry klapsy. Dziepiyro potym sie kapnol, ze ta jedna to niy jego. To wcale niy bolalo, i nic takego sie niy stalo, ale on zarozki poszol do moji Omy sie tlumaczyc, przeproszol, bo on bol pewny, ze to wszystko jego dziolchy. Wszyscy sie jeszcze dugo smioli z Karlika i z moji przigody.
Moj kuzyn Pyjter (synek od ujka Izydora) bol tak stary jak jo. Ale to bol gizd! Dycki mie robiol za blozna i wykorzystowol, kaj yno szlo.
Ciotka Lyjna w drodze z roboty kupowala dlo nos lizoki. To boly take duge, kolorowe szkloki na patyku. Niy boly jednake wielke i jak ciotka dala nom te lizoki, to Pyjter drapko lapnol tyn wiynkszy. Jo se moj mynszy pomalu lizala, boch se go szanowala, coby na duzy styknol, a Pyjter gibko swoj zezar, a potym mie na sumiynie wlaziol, ze on niy mo lizoka, a jo mom, powinnach sie z nim podzielic, jak jo moga tak sama jesc… No ja, Berbla dycki bola miynko, wziona, przelomala swoj lizok, ale na niyszczynscie jedyn konsek bol mynszy, a drugi wiynkszy. No i co??? Pyjter jak dycki frech lapnol se tyn wiynkszy i zarozki zezar!
Jaaa…gyszichty, co jo przezola z moim kuzynym to byda Wom jeszcze osprawiac.
Na placu, tak trocha z prawy strony stola plompa – tako z prawdziwego zdarzynio. Chodziolo sie z kiblami, kere wiyszalo sie na takim dziubku, a potym plompowalo woda. Woda bola czysto, zrodlano. W latach szescdziesiontych ujek Izydor doprowadziol woda do chalpy, i plompa bola juz niypotrzebno, ale stola dalij, bo fajnie wyglondala.
Za chlywikami po lewyj stronie stoly dwa hazle drzewiane. Jak sie tam siedzialo w lato i otwarlo dzwiyrze, to bol widok na zogroda, fajnie zielono, kwiotki wonialy…. We zima to sie drapko swoj interes w hazliku zalatwialo i smiatalo do chalpy.
Barbara Matusiewicz
OPA UTOPLEC
OPA UTOPLEC
Bolach blank malo jeszcze wtedy, toz niy pamiyntom, ale skuli tego, ze to jest rodzinno gyszichta i przi kozdyj okazji wszyscy jom osprawiajom, to jo tyz moga wom opowiedziec.
Choc wszyske miyszkance Wojtowyj Wsi laziyli do szkoly, poradziyli czytac i pisac, to jednak yno moj Opa byli bardzij uczyni i colko wies przilaziola do nich, jak trza bolo napisac jake pismo do Urzyndu, abo pomoc przeczytac jake bardzij skomplikowane urzyndowe pismo. Oni tyz wszystkim pomogali i colko Wojtula ich szanowala.
Opa byli pomocnikym we Sondzie, wieczorami smykali sie po wsi i zaglondali, eli wszysko jest w porzondku, eli kaj jake chachary sie niy bijom, niy robiom haje, eli sie kaj niy poli…itp, a jak niy bolo komu, to i za kopidola robiyli. Bo mojymu starzikowi nic niy bolo za ciynzko. Dycki piyrsi wiedzieli, kerego gospodorza mo na drugi dziyn odwiedzic komornik. Toz niyskoro we wieczor po cichu zaklupali do dzwiyrzy tego istnego i pedzieli mu, ze jutro przidom, coby se skrol jak mo co wartosciowego, krowa, abo konia…a potym na drugi dziyn tak, jakby nigdy nic, z komornikym szli do tego dluznika, bo byli od onego sekretarzym, ale juz niy bolo co fantowac.
Wszystke we wsi mieli rade mojich starzikow.
Po drugij stronie rzyki Ostropki bol taki stowek, w kerym baby dycki praly pranie. Roz Opa robiyli wieczorny obchod i ujrzeli, ze we tym stowku plywo zdechniynty kot. Toz drapko polezli do dom, pogniytli ze starych gazetow kule (bo Opa dycki wszystke gazety musieli poczytac) i take pogniecione zabrali nad stow. Wziyni tyz taki dugi drong z hokym na koncu. No i zapolyli te pogniecone gazety, wciepali je na woda, coby bolo co widac i tym hokym prziciongli niyboszczyka kota na rand stowka. Potym pod starom wierzbom wykopali dziura i zrobiyli tymu kotowi pogrzyb.
Musiol im sie ktos prziglondac, bo na drugi dziyn colko wies godala yno o tym, ze we stowku bol Utoplec, podpolol woda, utopiol kota, a potym go jeszcze zakopol pod starom wierzbom. No i baby bez dugszy czos niy praly pranio we stowku, bo sie boly Utopca.
Opa byli tako „zloto ronczka”. Poradziyli wszystko zreperowac, wyrzezbic w drzewie figurki, grac na gajdze i organkach, a mie zrobiyli z drzewa wozek dlo lalki. Potym jeszcze kolybka, a lalka zmajstrowala mi ciotka Lyjna: kupiola glowa a brzuch, nogi i rynce uszola sama. Nawciskala do pojszczodka jakes konski starych latkow, potym jeszcze uszola szatki dlo tyj lalki, zoglowek do wozka i Berbelka miala graczki. Ujek Leo (brat od Mamy) wystrugol mi pupensztuba i take wielke auto ciynzarowe, bana z wagonami i lokomotywom, wszystko drzewiane i fajnie pomalowane.
Niyroz spalach u moich starzikow. Chalpa od moich starzikow stola tak, ze przodek bol na droga, a zadek w strona zogrody. Spalach z ciotkom Lyjnom od strony drogi, toz przodzi my porzykaly, a potym z lozka liczoly my auta, kere przejyzdzaly wele chalpy. Czasym przejechaly dwa, i dziesiync formankow, a czasym zodne. To bol poczontek piyncdziesiontych lot, to jeszcze autow bolo malo. A mozno jo juz niy doczekala wiyncy yno uslach? Niy wiym.
Na tym obrozku siedzom moje Starziki ze wszystkiymi dzieckami, nojstarszo cera trzimie swojego synka, wele nij stoji jeji chop. Przi Omie stoji jejich nojmlodszo cera Angela, a z drugi strony Lyjna, ta, z kerom wiela lot niyskorzij dycki spalach . Moja Mama trzimie za rynka cera od swoji siostry.
Te zdjyncie jest zrobione w 1923 roku.
Barbara Matusiewicz
szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn sot_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn sot_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn slk_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn sot_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn sot_Latn umb_Latn umb_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn sot_Latn epo_Latn epo_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn slk_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn sot_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn kbp_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn sot_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn sot_Latn ces_Latn ces_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn sot_Latn grn_Latn grn_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn sot_Latn