Kónc februara su w Budyskim Serbskim domje fotowu wustajeńcu „Heimat / Domizna 1992 – 2017. Katolscy Serbja w Hornjej Łužicy“ wotewrěli. Andreas Varnhorn pokazuje tam wobrazy, kotrež bě we wotstawku štwórć lětstotka ze swojej kameru zapopadnył.
Lěta 1992 bě sej fotožurnalist Andreas Varnhorn z Frankfurta nad Mohanom do Łužicy dojěł, po tym zo bě wo tam bydlacych Serbach zhonił. Zajima a wćipnoty dla je so rozsudźił, jednotliwcow kaž tež skupiny wšědny dźeń runje tak kaž k wosebitym podawkam fotografować a wuslědk we formje tak mjenowaneje fotoweje čary jako swoje diplomowe dźěło zapodać. Hižo w lěće 2012 zrodźi wón mysl, swoje dźěło skulojćić a ludźi, kotrychž bě tehdy wobrazowje zwěčnił, znowa portretować. Hakle loni pak je projekt doskónčnje doplanował a tuž znowa Łužicu wopytał. Nimale wšitcy Serbja, z kotymiž je zwisk nawjazał, běchu zwólniwi, jemu wospjet jako model k rukomaj być.
Mysle ke kriminalce „Módre buny“
Njedawno hakle je so mjeno Lubiny Hajduk-Veljkovićoweje na přełožku „Lěćo za započatkarjow“ błyšćiło; nětko steji w LND čerstwje wudata kriminalka z jeje mjenom na knižnych polcach Budyskeje Smolerjec kniharnje a prěnich jeje čitarjow.
„Módre buny“, nowostka HajdukVeljkovićoweje, měri so na dorostłych kaž tež młodych lubowarjow kriminalkow. Tu sej awtorka do swěta sporta wućeknje a jón z wotkryćom mordarstwa kombinuje. W dohromady 25 kapitlach spyta so njejapka smjerć Manfreda Sölnera, znateho Budyskeho trenarja, wotkryć. Zwonkastejacy powědar podawa dohlad do kriminalnych přepytowanjow Serbowki Janki Žuroweje a němskeho kolegi Aleka. Spěšnje je komisaromaj jasne, zo so woprawdźe wo mordarstwo jedna a nic wo někajki strowotny problem 50lětneho trenarja abo wo kopjenje tragiskich wobstejnosćow.
Ryzy burska Holcerec swójba ma hospodarske ćeže: Ratarstwo w šwicarskej wsy Kleinseelen so wjace njezadani, dźěl polow je hižo předaty. Sněhakowarski lift nětko awtomatisce jězdźi, nan je tuž bjezdźěłny. Staršej, dwě dźěsći a němy dźěd bydla w horach, ale na połojcy wyšiny, hdźež turistiske busy jenož „techniski stop“ zapołožeja. Dyrbjała swójba snano radšo dele do doła ćahnyć? Abo móže wopytowarjow k sebi wabić? W susodstwje bohužel njekiwa Matterhorn ... Na wumóžacu ideju přińdźe junior: za zapłatk wukrajnikam originalne, njeskažene žiwjenje pokazać, potajkim bydlensku stwu jako „strowy“ přikład.
Wóndano je so nimale runočasnje w Serbskich Nowinach a w interneće diskusija nastorčiła, kotraž zaběra so z prašenjom, kajkeho razu měli inscenacije NSLDź w přichodźe być. Tak sej Marcel Brauman na swojim blogu přeje mjenje z němčiny přełoženych hrow a město nich wjace serbskich originalow. A Bosćan Nawka wopisuje we wudaću SN z 23. februara wuslědki naprašowanja, kotrež je dźiwadło mjez swojimi přihladowarjemi přewjedło: „Idealny kruch měł tuž być žortny, ale chutny; eksperimentelny runje tak kaž tradicionalny; něhdźe hodźinu trać a tola přestawku měć; we wuběrnej naročnej a přiwšěm lochce zrozumliwej serbšćinje spisany być kaž tež žanežkuli swinstwo a na kóždy pad pornografiju wobsahować.“ Najprjedy jónu napadnje, zo tajke naroki abo přeća jenož w zwisku z Budyskim jewišćom słyšimy. Njebych na přikład wědźał, zo je so štó na tym postorkował, zo njebu keklija „Kurowa klinika ‚Wjesoła mysl‘“, z kotrejž běchu lajscy dźiwadźelnicy z Delan w zašłych měsacach na wjesnych žurlach po puću, we Łužicy spisana.
Dołholětna rozhłosownica zajimawu knihu spisała
Přečitawši sej – woprawdźe nonstop – nowu delnjoserbsku knihu „Ducy pó domowni“, kotruž je Jutta Kaiserowa napisała, sym připódla něšto činił, štož hewak z knihami nječinju. Sym sej statistiku pisał! Wšako je na 150 stronach knihi rěč wo wjele ludźoch, znatych a hišće nic tak znatych. A nimo wosobow je tež wjele wsow w knize mjenowanych.
Statistika takle wupada: We 28 přinoškach knihi jewja so mjena něhdźe sto wosobow a třiceći wsow, nic jenož w Delnjej Łužicy, ale tež w Slepjanskej wokolinje a w Hornjej Łužicy. To je woprawdźe wjele! Dźiw to poprawom njeje. Jutta Kaiserowa dźě je wot 1962 do 2000 dźěłała jako reporterka, redaktorka a moderatorka delnjoserbskeho rozhłosa – w času do 1990 w serbskej redakciji Radija DDR a potom hišće krótki čas pola braniborskeho serbskeho rozhłosa ORB. W tych 38 lětach je wjele dožiwiła, zhoniła a słyšała, jako bě z mikrofonom ducy po serbskej Łužicy. Kóždy dźeń je něšto noweho zapopadnyła za aktualne rozhłosowe wusyłanja a programy w delnjoserbskej rěči abo tež w slepjanšćinje.
Jeho dźěłowa stwa w Serbskim ludowym ansamblu w Budyšinje je wulka, přijomna a swětła. Z wulkim woknom hladaš na Móst měra. Tule 33lětny Budyšan Stefan Cuška mjeztym pjate lěto dźěła; bu jako zamołwity za zjawnostne dźěło w serbskej kulturnej instituciji přistajeny. Dźěłowu stwu dźěli sej z dalšim kolegu, Tobiasom Ruchu. Swój konkretny dźěłowy wobłuk pak ma samlutki zmištrować.
Dołhe pisanske blido, na nim kompjuter, wšelaki material a knihi rěča wo wobšěrnym dźěle Budyšana. Tež zady jeho sydła na wysokim kamorje připrawjene łopjena z pokazkami serbskeje gramatiki, synonymow a wšelakich přikładow za adjektiwy wo tym swědča, zo so wón při dźěle wo nałožowanje dobreje spisowneje serbšćiny prócuje. „Na to jara dźiwam, zo bych so dale wuwiwał, wšako mam mjez druhim přeprošenja za programy a wabjenske teksty w němskej, ale tež w serbskej rěči wozjewjeć a tak ludźi za wopyty zdobyć. To słuša mjez druhim do mojeho dźěłoweho wobłuka jako zamołwity za zjawnostne dźěło.“
W galeriji Holgera Johna w sakskej stolicy
Galerija grafikarja Holgera Johna na Rähnitzgasse 17 w Drježdźanach słuša do najznaćišich „salonow“ wuměłstwa sakskeje stolicy. Šef galerije, kiž drje jenož w nocy swój kłobuk z hłowy sćehnje, je sam znaty moler, grafikar a wysokošulski wučer, zdobom hibićiwy wuhotowar a organizator kulturnych wjerškow w baroknej štwórći města. Tu je so w minjenych lětach tójšto dalšich galerijow, ateljejow, šwalčernjow, dźěłarnjow a předawarnjow noweho wuměłstwa, wuměłskeho rjemjesła a elegantneje mody zahnězdźiło. Mjez nimi ma tež Serbowka a modowa designerka Dorothea Michałkowa swój wobchod, w kotrymž móžeš so wšědnje za drohotnymi žónskimi šatami rozhladować, sej je skazać a šić dać.
Serbski ludowy ansambl wjedźe tež notowy archiw. W nim móža sej zajimcy za swoje hudźbne skutkowanje notowy material wupožčić. Alfons Wićaz je so ze zamołwitym za archiw Janom Cyžom rozmołwjał.
Hdy bu tutón archiw wutworjeny?
J. Cyž: SLA bu w lěće 1952 załoženy. Poněčim nastawaše tež archiw. Systematisce a jara swědomiće pak je jón natwariła Gerlind Krječmarjowa. Dźakowano swojej krutosći je sej wšón notowy material, kotryž bě wona wupožčiła, zaso wróćo žadała.
Kotry wuznam ma notowy archiw SLA za serbske hudźbno-kulturne žiwjenje?
J. Cyž: Zasadnje ma wón swój wuznam za hudźbno-kulturne stawizny, započace so z natwarom SLA. Dźakowano tomu buchu orchestracije tutych notow tule zhotowjene. Naš archiw je tež w tym nastupanju jara wažny, zo skići w jednej instituciji najkrótši puć mjez orchestrom a archiwom.
Kotre wosebite hudźbne twórby so w nim chowaja?
Lětsa 4. měrca by naš sławny spisowaćel Kito Lorenc 80. narodniny swjećił, njeby-li wuznamny serbski literat a nošer Myta Ćišinskeho, Heiny a Lessinga loni 24. septembra zemrěł. Kito Lorenc zawostaja serbskej, ale tež němskej načasnej literaturje wulki pokład swojich twórbow lyriki a prozy. Wo tym je so w zwisku z jeho smjerću w mnohich medijach w tu- a wukraju wobšěrnje pisało, a jeho tworjenje bu wotpowědnje hódnoćene. Tola wnuk spisowaćela Jakuba Lorenca-Zalěskeho je nimo swójskeho tworjenja tež na serbski literarny dorost myslił, zo njeby wuměłske literarne tworjenje w Serbach w přichodźe wusnyło. Tohodla je we wobłuku Koła serbskich spisowaćelow załožił Kružk młodych awtorow. W nim je młodych talentowanych Serbow w prozy a lyrice wuwučował, jich wjedł k wuspěšnemu spisowaćelenju a basnjenju. Někotři z nich tule na kružkowe zetkanja z Kitom Lorencom z česćownosću a dźakownosću spominaja:
Dźewjaty zwjazk Zhromadźenych spisow Mata Kosyka wušoł
Dwě lěće po tym zo bě před 65 lětami prěnja powójnska knižka dźěłow Mata Kosyka wušła, pisaštaj Józef Frencl a Marja Rječkojc w zawodnych słowach druheje knižki, zo podawataj nam „prěnje pokazki z dźěła do našich dnjow najwjetšeho basnika Delnjeje Łužicy“. Wudawarjej dodaštaj: „Njemóžemy pak so spokojić z tutej 70 stron wopřijacej zběrku.“ Ani ze 111 stronami druheje Kosykoweje knižki.
Lětsa nětkole dźewjaty zwjazk „spisow“ Mata Kosyka wšej serbskej zjawnosći předleži.
Jako serbski wyši šuler dóstach lěta 1955 w nakładnistwje Volk und Wissen wudaty spis „Serbska swajźba w Błotach“ a „Pśerada markgroby Gera“ do ruki, dźensa je to za mnje knižna drohoćinka. Lětsa móžu k wudatym spisam Kosyka 272 stronski 9. zwjazk jeho zhromadźenych spisow přistajić. Same přirunowanje wobeju edicijow wjele wo tym wupraja, na kajke spomóžne wuwiće wudawanja serbskich knihow zhladujemy – dźakowano před 55 lětami załoženemu serbskemu Ludowemu nakładnistwu Domowina.
szl_Latn szl_Latn ind_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn scn_Latn szl_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn azj_Latn ces_Latn hrv_Latn szl_Latn pol_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn szl_Latn