Marciano Moreira
Studus di fonetika di nos lingua mostra ma, bazikamenti, tudu son artikuladu ilimentar (son) ki ten na nos lingua, ten tanbe na lingua purtuges padron, exseptu: a) Son [dʒ] ki ta riprizentadu pa 2 letra djuntadu (digrafu) – DJ/dj. Izenplu: Djobe-m so ku rabu di odju. b) Son [ŋ] (= son aprosimadu) ki ta riprizentadu pa Ñ/ñ. Izenplu: El xatia ku mi, el ñuli-m, el ba se kaminhu. d) Son [tʃ] ki ta riprizentadu pa digrafu TX/tx. Izenplu: Txuba txobe bedju!
Otu diferensa baziku entri alfabetu kabuverdianu i alfabetu purtuges, e ki nos alfabetu ta sigi prinsipiu ki Asosiason Fonetiku Internasional (un organizason ki ta djunta sientistas di lingua di mundu interu) ta sigi na se alfabetu. Sigundu es prinsipiu, un mesmu son ta skrebedu di mesmu manera na kualker palavra ki es son ta surji. Es prinsipiu ta liberta kriansas di nesesidadi di purgunta modi ta skrebedu palavras. Es prinsipiu ta liberta nos desendentis di kansera di dikora ortografias di milharis di palavras pa sisi, di pasa mal dibaldi trokadu erus ortografiku. Trokadu es prinsipiu, nu ten:
Son [ʒ] ki, na purtuges, ta riprizentadu na alguns palavra ku G, na otus ku J, na nos lingua, es son [ʒ] ta riprizentadu apenas ku J na kualker palavra ki es son ta surji. Izenplu: na purtuges: gelo / jeito / imagem; na kabuverdianu: jelu / jeitu / imajen. Asin, na nos lingua, letra G ta riprizenta apenas son [g] mesmu antis di E o I. Izenplu: galu / purtuges / gindasti.
Son [k] ki, na purtuges, ta riprizentadu na alguns palavra ku C, na otus ku Q, na otus ku QU, na otus ku K, na nos lingua, es son [k] ta riprizentadu apenas ku K na kualker palavra ki es son ta surji. Izenplu: na purtuges: cama / quarto / quente / karaté; na kabuverdianu: kama / kuartu / kenti / karate.
Son [s] ki, na purtuges, ta riprizentadu na alguns palavra ku C, na otus ku Ç, na otus ku S, na otus ku SS, na otus ku X, na nos lingua, es son [s] ta riprizentadu apenas ku S na kualker palavra ki es son ta surji. Izenplu: na purtuges: associação / próximo / cinema / sineta; na kabuverdianu: asosiason / prosimu / sinema / sineta. Trokadu es regra, na nves di paz, vez, giz, voz, luz, nu debe skrebe pas, ves, jis, vos, lus.
Son [u] ki, na purtuges, ta riprizentadu na alguns palavra ku U, na otus ku O, na nos lingua, es son [u] ta riprizentadu apenas ku U na kualker palavra ki es son ta surji. Izenplu: na purtuges: uva / santo; na kabuverdianu: uva / santu.
Son [ʃ] ki, na purtuges, ta riprizentadu na alguns palavra ku CH, na otus ku X, na nos lingua, es son [ʃ] ta riprizentadu apenas ku X na kualker palavra ki es son ta surji. Izenplu: na purtuges: chapéu / xarope; na kabuverdianu: xapeu / xaropi.
Son [z] ki, na purtuges, ta riprizentadu na alguns palavra ku Z, na otus ku S, na otus ku X, na nos lingua, es son [z] ta riprizentadu apenas ku Z na kualker palavra ki es son ta surji. Izenplu: na purtuges: zero / casa / exame; na kabuverdianu: zeru / kaza / ezami.
Na nos lingua, ta utilizadu H so na digrafus LH i NH ku na sinbulus ku na interjeisons. Izenplu: pilha / banhu / Avion atraza 3 h / Oh! / Ah! / Ah! Ah! Ah!
Pronomi pesual sujeitu primeru pesoa di singular ta riprizentadu senpri pa N maiuskulu i separadu di otus palavra. Izenplu: Dja N djobe kel kaneta, mas N ka atxa-l.
Ta uzadu trasu-di-union (ifen) pa separa verbu di pronomi pesual konplementu. Izenplu: da–m / da–bu / da–l / da–nu / da–nhos / da–s.
Na varianti di Santiagu: a) Nazalizason di vogais e senpri ku N. Izenplu: na purtuges: amanhã / tanto / tempo / fim / tomba / um; na varianti di Santiagu: manhan / tantu / tenpu / fin / tonba / un. b) Ka ta uzadu nenhun letra mudu. Izenplu: na purtuges: acção / baptizado / hoje; na varianti di Santiagu: ason / batizadu / oji.
*Marsianu nha Ida padri Nikulau Ferera
vec_Latn kea_Latn kea_Latn kea_Latn kea_Latn kea_Latn kea_Latn kea_Latn kea_Latn kea_Latn kea_Latn kea_Latn kea_Latn kea_Latn