Tinmɛ E Ðò Vivɔnu lɛ É
1 JEHOVAH
Mawu sín nyikɔ nɔ nyí Jehovah bɔ tinmɛ tɔn nyí “É Nɔ Bló B’ɛ Nɔ Jɛ.” Jehovah wɛ nyí Mawu nǔbǐwukpétɔ́ ɔ, é wɛ dá nǔ lɛ bǐ. É ɖó hlɔnhlɔn bo na bló nǔ ɖebǔ e é ɖɔ ɖɔ emi na bló é.
Ðò Ebléegbe mɛ ɔ, wekwín ɛnɛ wɛ è zán dó wlan Mawu sín nyikɔ. Ðò Fɔngbe mɛ ɔ, wekwín enɛ lɛ wɛ nyí YHWH alǒ JHVH. Nyikɔ Mawu tɔn ɖibla yì 7 000 ɖò akpáxwé Biblu tɔn e è wlan dó Ebléegbe mɛ lɛ é sín wema dòdó ɔ mɛ. Gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ ɔ, gbɛtɔ́ lɛ nɔ ylɔ nyikɔ Jehovah ɔ ɖò alɔkpa vovo mɛ sɔgbe xá lee gbè yetɔn nɔ ylɔ gbɔn é.
2 NǓ E È WLAN DÓ BIBLU MƐ LƐ É Ɔ, “MAWU WƐ SƆ́ BǏ DÓ AYI MƐ NÚ MƐ LƐ”
Mawu wɛ nyí Dowatɔ́ Biblu ɔ tɔn, loɔ, é zán sunnu ɖé lɛ bɔ ye wlan. Enɛ sɔgbe xá nǔ elɔ: Mɛjitɔ́ ɖé sixu zɔ́n vǐ tɔn ɖɔ é ni wlan wema ɖé nú emi. Linlin mɛjitɔ́ ɔ tɔn lɛ wɛ ɖò wema ɔ mɛ. Mawu zán gbigbɔ mímɛ́ tɔn dó xlɛ́ ali Biblu wlantɔ́ lɛ bɔ ye wlan linlin tɔn lɛ. Ali vovo nu wɛ gbigbɔ Mawu tɔn xlɛ́ ali ye ɖè, hweɖelɛnu ɔ, é nɔ bló bɔ ye nɔ mɔ nǔ, alǒ nɔ xò dlɔ̌ ye bɔ enɛ gudo ɔ, ye nɔ wlan nǔ lɛ.
3 NUGBODÒDÓ LƐ
Nùkplɔnmɛ ɖěɖee ɖò Biblu mɛ bo nɔ tín nugbǒ taji ɖé mɛ é wɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, nugbodòdó e ɖɔ “gbɛ̌ nyanya lɛ ɔ, walɔ ɖagbe e è ɖó ɔ wɛ ye nɔ hɛn gblé” é kplɔ́n mǐ ɖɔ mɛ e mǐ nɔ dó gbɛ̌ xá lɛ é nɔ wà nǔ dó mǐ wu ɖò ali ɖagbe alǒ nyanya nu. (1 Kɔlɛntinu lɛ 15:33) Nugbodòdó e ɖɔ “nǔ e è dó ɔ wɛ è nɔ ya” ɔ kplɔ́n mǐ ɖɔ mǐ kún sixu gɔn nǔ e mǐ nɔ wà lɛ é sín sìn sún ó.—Galatinu lɛ 6:7.
4 NǓÐƆÐ’AYǏ
Wɛn e gosin Mawu gɔ́n é ɖé wɛ. É sixu nyí tinmɛ ɖé dó jlǒ Mawu tɔn wu, nùkplɔnmɛ walɔ ɖagbe tɔn ɖé, gbeɖiɖe ɖé alǒ hwɛɖónúmɛ ɖé. É sixu lɛ́ nyí nǔ e ɖò na wá jɛ wɛ ɖò sɔ é sín wɛn ɖé. Nǔɖɔɖ’ayǐ gègě ɖò Biblu mɛ bo ko jɛ.
5 NǓÐƆÐ’AYǏ E KÚNKPLÁ MƐSIYA Ɔ LƐ É
Jezu wɛ nyí mɛ e bló bɔ nǔɖɔɖ’ayǐ Biblu tɔn e kúnkplá Mɛsiya ɔ lɛ é gègě jɛ é. Kpɔ́n gbàví “ Nǔɖɔɖ’ayǐ E Kúnkplá Mɛsiya ɔ É ɖé Lɛ.”
▸ Wemata 2, akpá. 17, tinmɛ e ɖò dò é.
6 LINLIN JEHOVAH TƆN NÚ AYIKÚNGBAN Ɔ
Jehovah dá ayikúngban ɔ bonu é na nyí xwé ɖagbeɖagbe ɖé nú gbɛtɔ́ e yí wǎn n’i lɛ é. Linlin tɔn ko huzu ǎ. Malin-malin mɛ dìn ɔ, Mawu na ɖè nǔnyanyawiwa bǐ síìn bo na na gbɛ̀ mavɔmavɔ togun tɔn.
7 SATÁAN AWOVI Ɔ
Satáan wɛ nyí wɛnsagun nukɔntɔn e fɔ́n gǔ dó Mawu jí é. È nɔ ylɔ ɛ ɖɔ Satáan, tinmɛ tɔn wɛ nyí “Gbeklanxamɛtɔ́,” ɖó é fɔ́n gǔ dó Jehovah jí. È nɔ lɛ́ ylɔ ɛ ɖɔ Awovi, tinmɛ tɔn wɛ nyí “Xókpadomɛnutɔ́.” È sun nyǐ enɛ ɛ ɖó é nɔ ɖ’adingban dó Mawu nu bo nɔ lɛ́ flú gbɛtɔ́ lɛ.
8 WƐNSAGUN LƐ
Jehovah ko dá wɛnsagun lɛ xóxó cobo wá dá ayikúngban ɔ. È dá ye bonu ye na nɔ gbɛ̀ ɖò jixwé. Wɛnsagun nǔ hú livi kanweko wɛ tíìn. (Nǔɖexlɛ́mɛ 5:11) Ye ɖó nyikɔ vovo bo lɛ́ ɖó jijɔ vovo. Wɛnsagun gbejinɔtɔ́ lɛ nɔ sɔ́ yeɖée hwe bo nɔ gbɛ́ ɖɔ gbɛtɔ́ lɛ ni ma sɛ̀n emi ó. Tɛn vovo mɛ wɛ ye ɖè bɔ è lɛ́ sɔ́ azɔ̌ vovo d’así nú ye. Azɔ̌ e ye nɔ wà lɛ é ɖé lɛ wɛ nyí sinsɛnzɔ́wiwa ɖò axɔsuzinkpo Jehovah tɔn nukɔn, wɛn tɔn didó mɛ lɛ, alɔ cyɔncyɔn mɛ e nɔ sɛ̀n ɛ ɖò ayikúngban jí lɛ é jí kpo ali xlɛ́xlɛ́ ye kpo, gɔ́ nú hwɛɖónúmɛ Mawu tɔn sín wɛn didó mɛ lɛ kpo gudo ninɔ nú wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ kpo. (Ðɛhan 34:8; Nǔɖexlɛ́mɛ 14:6; 22:8, 9) Ðò sɔgudo ɔ, ye kpo Jezu kpo na fun ahwan e è nɔ ylɔ ɖɔ Haamagedɔni é.—Nǔɖexlɛ́mɛ 16:14, 16; 19:14, 15.
9 HWƐHUHU
Nǔ ɖebǔ e mǐ nɔ lin alǒ wà b’ɛ sɔ́ ta Jehovah alǒ jlǒ tɔn é wɛ nyí hwɛhuhu. Ðó hwɛhuhu nɔ hɛn kancica e ɖò mǐ kpo Mawu kpo tɛntin é gblé wutu ɔ, é na sɛ́n kpo nugbodòdó kpo ɖěɖee na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na nyì alɔ nú hwɛ e è nɔ tuùn bo nɔ hu lɛ é. Ðò bǐbɛ̌mɛ ɔ, nǔ e Jehovah dá lɛ é bǐ wɛ nyɔ́ bɔ nǔ bǐ vɔ ɖ’ewu, amɔ̌, hwenu e Adamu kpo Ɛvu kpo tlitó nú Jehovah é ɔ, ye hu hwɛ bo sɔ́ nyí mɛ maɖóblɔ̌ ǎ. Ye kpò bo wá kú, bɔ ɖó mǐ ɖu hwɛhuhu gú sín Adamu gɔ́n wutu ɔ, mǐ lɔ nɔ kpò bo nɔ kú.
10 HAAMAGEDƆNI
Ahwan Mawu tɔn e na sú kún dó nú Satáan sín gbɛ̀ kpo nǔnyanyawiwa lɛ bǐ kpo é wɛ.
11 AXƆSUÐUTO MAWU TƆN
Axɔsuɖuto Mawu Tɔn ɔ, acɛkpikpa ɖé wɛ bɔ Jehovah ɖó ayǐ ɖò jixwé. Jezu Klisu wɛ nyí Axɔsu na. Ðò sɔgudo ɔ, Jehovah na zán Axɔsuɖuto ɔ dó sú kún dó nú nǔnyanyawiwa lɛ bǐ. Axɔsuɖuto Mawu Tɔn na kp’acɛ dó gbɛ̀ ɔ bǐ nu.
12 JEZU KLISU
Jehovah dá Jezu jɛ nukɔn nú nǔ lɛ bǐ. É sɛ́ ɛ dó ayikúngban jí b’ɛ wá kú dó gbɛtɔ́ lɛ bǐ tamɛ. Ee è hu Jezu gudo é ɔ, Jehovah fɔ́n ɛ. Jezu ɖò axɔsu ɖu wɛ dìn ɖò jixwé ɖò Axɔsuɖuto Mawu Tɔn nu.
13 NǓÐƆÐ’AYǏ XWÈ 7 DONU 70 Ɔ TƆN
Biblu ɖɔ hwenu e Mɛsiya ɔ na jɛ wě é ɖ’ayǐ. Hwenu e Xwè 7 donu 69 lɛ wá vivɔnu é wɛ nǔ nyí mɔ̌. Xwè 7 donu 69 ɔ bɛ́sín xwè 455 J.H.M. bo wá fó ɖò xwè 29 H.M.
Nɛ̌ mǐ ka wà gbɔn bo tuùn ɖɔ é fó ɖò 29 H.M.? Xwè 7 donu 69 ɔ bɛ́ ɖò xwè 455 J.H.M. hwenu e Nɛɛmíi wá Jeluzalɛmu bo jɛ toxo ɔ vɔ́ gbá jí é. (Daniyɛli 9:25; Nɛɛmíi 2:1, 5-8) Enyi è ka lɛ́n xwè 7 donu 69 (7 x 69) ɔ, é na bló xwè 483. Nú mǐ lɛ́n xwè 483 lɛ sín 455 J.H.M. ɔ, é na wá fó ɖó xwè 29 H.M. Hwe enɛ nu pɛ́pɛ́pɛ́ wɛ Jezu bló baptɛm bo huzu Mɛsiya ɔ!—Luki 3:1, 2, 21, 22.
Nǔɖɔɖ’ayǐ ɖokpo ɔ lɛ́ ɖɔ xwè 7 ɖevo xó. Ðò avla enɛ mɛ ɖò xwè 33 H.M. ɔ, è na hu Mɛsiya ɔ, bɔ ɖò xwè 36 H.M. sín bǐbɛ̌mɛ ɔ, è na jla Axɔsuɖuto Mawu Tɔn sín wɛnɖagbe akɔta lɛ bǐ, é na nyí nú Jwifu lɛ kɛɖɛ ǎ.—Daniyɛli 9:24-27.
14 ADINGBAN-NÚKPLƆNMƐ ATƆNÐOBǓ TƆN
Biblu kplɔ́n mɛ ɖɔ Jehovah Mawu wɛ nyí Gbɛɖotɔ́ ɔ, lé é dá Jezu jɛ nukɔn nú nǔ ɖevo lɛ bǐ. (Kolosinu lɛ 1:15, 16) Jezu nyí Mawu Nǔbǐwukpétɔ́ ǎ. É ɖɔ gbeɖé ɖɔ emi kpo Mawu kpo ɖò zɛ̌nzɛ̌n ǎ. É tlɛ ɖɔ: “Tɔ́ ɔ hugǎn mì.” (Jaan 14:28; 1 Kɔlɛntinu lɛ 15:28) Amɔ̌, sinsɛn ɖé lɛ nɔ kplɔ́n mɛ ɖɔ Mawu nyí mɛ atɔn bo ɖò mɛ ɖokpo mɛ: Tɔ́ ɔ, Vǐ ɔ kpo gbigbɔ mímɛ́ ɔ kpo. Xókwin “Atɔnɖobǔ” ɔ ɖò Biblu mɛ ǎ. Adingban-núkplɔnmɛ wɛ enɛ nyí.
Gbigbɔ mímɛ́ ɔ, hlɔnhlɔn e Mawu nɔ zán dó w’azɔ̌ na ɔ wɛ. Hlɔnhlɔn tɔn e nukún ma nɔ mɔ ǎ b’ɛ nɔ zán dó wà jlǒ tɔn é wɛ. É nyí gbɛtɔ́ ǎ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, “[gbigbɔ mímɛ́] gɔ́ ayi mɛ” nú Klisanwun nukɔntɔn lɛ, bɔ Jehovah ɖɔ: “Un na gbà [gbigbɔ] ce kɔn nyì mɛ bǐ jí.”—Mɛsɛ́dó 2:1-4, 17.
15 AKLUZU
Klisanwun nugbǒ lɛ nɔ zán akluzu dó sɛ̀n Mawu na ǎ. Etɛwu?
Sinsɛn nùvú mɛ wɛ è ko nɔ zán akluzu ɖè sín hwenu línlín lɛ ɖíe. Ðò hwexónu ɔ, è nɔ zán ɖò hwe sinsɛn kpo yɛsu xóɖóxámɛ tɔn pagáwùn tɔn kpo mɛ. Ðò xwè 300 nukɔntɔn e bɔ dó kú Jezu tɔn wu é mɛ ɔ, Klisanwun lɛ zán akluzu ɖò sinsɛn-biblo yetɔn mɛ ǎ. Xwè gègě gudo wɛ Axɔsu Hlɔma tɔn Constantin ɖɔ ɖɔ akluzu na nyí wuntun sinsɛn Klisanwun tɔn tɔn. È zán wuntun ɔ bo na dó bló bɔ mɛ gègě na byɔ sinsɛn Klisanwun tɔn mɛ. Amɔ̌, akluzu ɖó kancica ɖebǔ xá Jezu Klisu ǎ. Wema New Catholic Encyclopedia tinmɛ ɖɔ: “Aca akluzu zinzan tɔn ko tíìn jɛ nukɔn nú Klisanwun lɛ bo ka lɛ́ nyí aca Klisanwun lɛ tɔn ǎ.”
Jezu kú dó akluzu jí ǎ. Xókwin Glɛkigbe tɔn e è lilɛ dó “akluzu” é sín tinmɛ tawun ɔ wɛ nyí “atín e xwete é,” “atínkpo” alǒ “atín.” Wema The Companion Bible tinmɛ ɖɔ: “È wlan nǔ ɖebǔ dó [Alɛnuwema Yɔyɔ̌] Glɛkigbe tɔn ɔ mɛ bonu é tlɛ vlɛ́ atínkpo wè ǎ.” Atín e xwete é jí wɛ Jezu kú dó.
Jehovah jló ɖɔ mǐ ni zán ɖiɖe lɛ alǒ wuntun lɛ ɖò sinsɛn-biblo mǐtɔn mɛ ǎ.—Tíntɔ́n 20:4, 5; 1 Kɔlɛntinu lɛ 10:14.
16 FLǏN
Jezu ɖegbe nú ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ ye ni nɔ flín kú emitɔn. Ye nɔ wà mɔ̌ xwewu xwewu ɖò Nisáan sín azǎn 14gɔ́ ɔ gbè, b’ɛ sɔgbe xá azǎn e jí Izlayɛli-ví lɛ nɔ ɖu Dindinwayixwe ɔ é. È nɔ hɛn wɔxúxú kpo vɛɛn kpo gbɔn mɛ lɛ bǐ jí ɖò Flǐn ɔ hwenu. Nǔ enɛ lɛ nɔte nú agbaza Jezu tɔn kpo hun tɔn kpo. Mɛ ɖěɖee na ɖu axɔsu xá Jezu ɖò jixwé lɛ é nɔ ɖu wɔxúxú ɔ bo nɔ lɛ́ nu vɛɛn ɔ. Mɛ ɖěɖee ɖó nukúnɖiɖo bo na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi ɖò ayikúngban jí lɛ é nɔ yì Flǐn ɔ tɛnmɛ kpo sísí kpo, amɔ̌, ye nɔ ɖu wɔxúxú ɔ ǎ, ye ka nɔ nu vɛɛn ɔ ǎ.
17 LINDƆ̌N
Ðò Traduction du monde nouveau mɛ ɔ, xókwin “lindɔ̌n” ɔ nɔ dó nǔ elɔ lɛ gesí: (1) gbɛtɔ́, (2) kanlin, alǒ (3) gbɛ̀ gbɛtɔ́ tɔn alǒ kanlin tɔn. Kpɔ́ndéwú tɔn ɖé lɛ ɖíe:
Gbɛtɔ́. Nɔwée hwenu ɔ, “mɛ kwín wè ɖé wɛ byɔ tɔjihun ɔ mɛ: ye mɛ [alǒ ‘lindɔ̌n,’ NWT] tantɔn wɛ nyí mɛ e byɔ mɛ bo gán ɖò sìn xó ɔ mɛ é.” (1 Piyɛ́ɛ 3:20) Ðò wemafɔ elɔ mɛ ɔ, mɛ lɛ alǒ gbɛtɔ́ lɛ dó gesí wɛ xókwin “lindɔ̌n” ɔ ɖè, ye wɛ nyí Nɔwée, asì tɔn, vǐ yetɔn atɔn lɛ kpo vǐ yetɔn sí lɛ kpo.
Kanlin. “Mawu ɖɔ: ‘Kanlin [“lindɔ̌n” NWT sín tinmɛ e ɖò dò é] tɛnmɛ tɛnmɛ lɛ ni gɔ́ tɔ̀ lɛ mɛ winnini; xɛ lɛ ni tíìn, bo nɔ zɔn gbɔn jɔhɔn mɛ.’ Mawu ɖɔ: ‘Ayikúngban ni na xwékanlin [“lindɔ̌n” NWT sín tinmɛ e ɖò dò é] tɛnmɛ tɛnmɛ lɛ, gběkanlin tɛnmɛ tɛnmɛ lɛ, kpo kanlin tɛnmɛ tɛnmɛ e nɔ sá lɛ kpo.’ Bɔ nǔ nyí mɔ̌ nugbǒ.”—Bǐbɛ̌mɛ 1:20, 24.
Gbɛ̀ gbɛtɔ́ tɔn alǒ kanlin tɔn. Jehovah ɖɔ nú Mɔyizi ɖɔ: “Mɛ e jló na hu we [‘ɖò lindɔ̌n towe ba wɛ’ NWT sín tinmɛ e ɖò dò é] lɛ bǐ ko kú.” (Tíntɔ́n 4:19) Hwenu e Jezu ɖò ayikúngban jí é ɔ, é ɖɔ: “Nyɛ wɛ nyí lɛngbɔnyitɔ́ ɖagbe ɔ, lɛngbɔnyitɔ́ ɖagbe ɔ nɔ sɔ́ gbɛ̀ [‘lindɔ̌n’ NWT sín tinmɛ e ɖò dò é] tɔn dó savɔ̌ dó lɛngbɔ̌ tɔn lɛ tamɛ.”—Jaan 10:11.
Gɔ́ na ɔ, enyi mɛɖé wà nùɖé kpo “lindɔ̌n” tɔn “bǐ kpo” ɔ, é xlɛ́ ɖɔ mɛ ɔ sɔ́ jlǒ dó zán nǔwukpikpé tɔn bǐ dó wà nǔ ɔ.—Matie 22:37; Sɛ́nflínmɛ 6:5.
18 GBIGBƆ
Xókwin Ebléegbe tɔn kpo Glɛkigbe tɔn kpo ɖěɖee è lilɛ dó “gbigbɔ” ɖò Traduction du monde nouveau mɛ é sixu dó nǔ vovo gesí. É ɖò mɔ̌ có, ye nɔ dó nǔ e nukún ma nɔ mɔ ǎ é ɖé gesí hwebǐnu, ɖi jɔhɔn alǒ funfún gbɛtɔ́ kpo kanlin kpo tɔn. Xókwin enɛ lɛ sixu lɛ́ dó nùɖíɖó gbigbɔ tɔn lɛ kpo gbigbɔ mímɛ́ e nyí hlɔnhlɔn e Mawu nɔ dó w’azɔ̌ na é kpo gesí. Biblu kplɔ́n mɛ ɖɔ nùɖé nɔ ɖò gbɛtɔ́ mɛ bo nɔ kpó ɖò gbɛ̀ nɔ wɛ ɖò kú tɔn gudo ǎ.—Tíntɔ́n 35:21 NWT; Ðɛhan 104:29 NWT; Matie 12:43 NWT; Luki 11:13 NWT.
19 JEYƐNU
Xókwin Glɛkigbe tɔn “Jeyɛnu” ɔ wɛ Biblu Fɔngbe tɔn lilɛ dó “zojimací.” Tɔdo e ɖò Jeluzalɛmu kpá bɔ è nɔ dó zunkɔ́ lɛ zo ɖ’emɛ é wɛ nɔ nyí Jeyɛnu. Ðò Jezu sín hwenu ɔ, nǔ ɖě xlɛ́ ɖɔ è nɔ doya nú kanlin lɛ alǒ gbɛtɔ́ lɛ alǒ dó ye zo gbɛɖe gbɛɖe ɖò tɔdo enɛ mɛ ǎ. Enɛ wu ɔ, Jeyɛnu nɔte nú fí e nukún ma nɔ mɔ ǎ, bɔ è nɔ doya nú mɛkúkú lɛ alǒ dó ye zo ɖè kaka sɔyi é ǎ. Hwenu e Jezu ɖò mɛ bɛ́ kɔn nyì Jeyɛnu mɛ xó ɖɔ wɛ é ɔ, kún súsú dó nú mɛ mlɛ́mlɛ́ xó ɖɔ wɛ é ɖè.—Matie 5:22; 10:28.
20 ÐƐ E JEZU KPLƆ́N MƐ É
Ðɛ e Jezu xò hwenu e é ɖò lee è na xoɖɛ gbɔn é kplɔ́n ahwanvu tɔn lɛ wɛ é wɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, é kplɔ́n mǐ ɖɔ mǐ ni ɖɔ:
“Nyikɔ towe ni nyí nǔ sísí”
Mǐ nɔ xoɖɛ sɛ́dó Jehovah ɖɔ é ni klɔ́ adingban lɛ bǐ sín nyikɔ tɔn wu. Enɛ ɔ, nǔ e ɖò jixwé kpo ayikúngban jí lɛ é bǐ kpo na kpa susu nú nyikɔ Mawu tɔn bo ɖó sísí na.
“Axɔsuɖuɖu towe ni wá”
Mǐ nɔ xoɖɛ ɖɔ acɛkpikpa Mawu tɔn ni sú kún dó nú Satáan sín gbɛ̀ nyanya ɔ, bo kp’acɛ dó ayikúngban ɔ bǐ jí, lobo bló bonu ayikúngban ɔ ni huzu palaɖisi ɖé.
“Jlǒ towe ni nyí wiwa ɖò ayikúngban jí”
Mǐ nɔ xoɖɛ ɖɔ linlin e Mawu ɖó nú Ayikúngban ɔ é ni jɛnu, bonu gbɛtɔ́ tónúsétɔ́ maɖóblɔ̌ lɛ na dó sixu nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi ɖò Palaɖisi mɛ, lee Jehovah jló gbɔn hwenu e é dá gbɛtɔ́ lɛ é.
21 GBƐXIXƆ Ɔ
Jehovah sɔnǔ nú gbɛxixɔ ɔ bo na dó hwlɛn gbɛtɔ́ lɛ sín hwɛhuhu kpo kú kpo sí. Gbɛxixɔ ɔ wɛ nyí axɔ e è ɖó na sú bo dó vɔ́ gbɛ̀ maɖóblɔ̌ e sunnu nukɔntɔn ɔ Adamu hɛn bú é xɔ, bo na lɛ́ dó vɔ́ kancica e ɖò gbɛtɔ́ kpo Jehovah kpo tɛntin bo gblé é blóɖó é. Mawu sɛ́ Jezu dó ayikúngban jí bonu é na dó sixu kú dó hwɛhutɔ́ lɛ bǐ tamɛ. Ðó kú Jezu tɔn wutu ɔ, ali hun nú gbɛtɔ́ lɛ bǐ bɔ ye na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi bo na lɛ́ nyí mɛ maɖóblɔ̌.
22 ETƐWU XWÈ 1914 Ɔ KA NYÍ XWÈ TAJI SƆMƆ̌?
Nǔɖɔɖ’ayǐ e ɖò Daniyɛli wemata 4gɔ́ ɔ mɛ é kplɔ́n mǐ ɖɔ Mawu na ɖó Axɔsuɖuto tɔn ayǐ ɖò 1914.
Nǔɖɔɖ’ayǐ ɔ: Jehovah xò dlɔ̌ nǔɖɔɖ’ayǐ tɔn ɖé Axɔsu Nabukodonɔzɔ́ɔ, b’ɛ kúnkplá atín ɖaxó ɖé bɔ è gbò zindɛ́. Ðò dlɔ̌ ɔ mɛ ɔ, è lɛ́ gan kpo ganvɔ kpo dó atínta ɔ bonu é ni ma sɔ́ zɔ́n ó kaka nú “xwè tɛnwe.” Enɛ gudo ɔ, atín ɔ na lɛ́ zɔ́n.—Daniyɛli 3:31; 4:7-13.
Tinmɛ e nǔɖɔɖ’ayǐ ɔ ɖó é: Atín ɔ nɔte nú acɛkpikpa Mawu tɔn. Nú xwè gègě ɔ, Jehovah zán axɔsu lɛ ɖò Jeluzalɛmu dó kp’acɛ dó akɔta Izlayɛli tɔn nu. (1 Tan 29:23) Amɔ̌, axɔsu enɛ lɛ nɔ gbeji ǎ, bɔ acɛkpikpa yetɔn lɛ wá vivɔnu. È gbà Jeluzalɛmu ɖò xwè 607 J.H.M. Fí e “xwè tɛnwe” lɛ bɛ́sín é nɛ. (2 Axɔsu lɛ 25:1, 8-10; Ezekiyɛli 21:30-32) “Xwè tɛnwe” lɛ xó ɖɔ wɛ Jezu ɖè bo ɖɔ: “Mɛ e ma nɔ sɛ̀n Mawu ǎ lɛ na gbidi Jeluzalɛmu dó afɔ wu, kaka yì jɛ hwenu e ganmɛ yetɔn na vɔ dó é.” (Luki 21:24) Enɛ wu ɔ, “xwè tɛnwe” lɛ ko fó hwenu e Jezu ɖò ayikúngban jí é ǎ. Jehovah d’akpá ɖɔ emi na sɔ́ Axɔsu ɖé ɖó zinkpo jí ɖò vivɔnu “xwè tɛnwe” lɛ tɔn. Jezu, Axɔsu yɔyɔ̌ enɛ sín acɛkpikpa na hɛn nyɔna ɖaxó wá nú togun Mawu tɔn gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ kaka sɔyi.—Luki 1:30-33.
Lee “xwè tɛnwe” lɛ na ɖi ga sɔ é: “Xwè tɛnwe” lɛ ɖi ga nú xwè 2 520. Enyi mǐ lɛ́n xwè 2 520 lɛ sín xwè 607 J.H.M. ɔ, é na wá fó ɖó 1914. Hwenɛnu wɛ Jehovah sɔ́ Jezu Mɛsiya ɔ, Axɔsu Axɔsuɖuto Mawu Tɔn tɔn ɖò jixwé.
Fitɛ mǐ ka ba nǔlɛnkwín 2 520 ɔ sín? Biblu ɖɔ ɖɔ xwè atɔn adaɖé bló azǎn 1 260. (Nǔɖexlɛ́mɛ 12:6, 14) Enɛ wu ɔ, “xwè tɛnwe” lɛ bló azǎn 1 260 donu wè, alǒ azǎn 2 520. Azǎn 2 520 lɛ bló xwè 2 520. Enɛ sɔgbe xá lee è nɔ yawu lɛ́n azǎn gbɔn ɖò nǔɖɔɖ’ayǐ Biblu tɔn lɛ mɛ é, é wɛ nyí “xwè ɖokpo ɖò azǎn ɖokpo tɛnmɛ.”—Kɛnsísɔ́ 14:34; Ezekiyɛli 4:6.
23 WƐNSAGUN ÐAXÓ MICƐLI
Xógbe “wɛnsagun ɖaxó” ɔ sín tinmɛ wɛ nyí “gǎn wɛnsagun lɛ tɔn.” Wɛnsagun ɖaxó ɖokpo géé xó wɛ Biblu ɖɔ, bɔ nyikɔ tɔn nɔ nyí Micɛli.—Daniyɛli 12:1; Judi 9.
Micɛli nyí Gǎn nú ahwangɔnu wɛnsagun Mawu tɔn gbejinɔtɔ́ lɛ tɔn. Nǔɖexlɛ́mɛ 12:7 ɖɔ: “Micɛli kpodo wɛnsagun e ɖò glɔ tɔn lɛ kpo fun ahwan xá Dlagɔ́ɔn ɔ . . . kpodo wɛnsagun tɔn lɛ kpo.” Wema Nǔɖexlɛ́mɛ tɔn ɖɔ ɖɔ ahwangɔnu Mawu tɔn sín Gǎn wɛ nyí Jezu, hǔn Jezu sín nyikɔ ɖevo wɛ nyí Micɛli nɛ.—Nǔɖexlɛ́mɛ 19:14-16.
24 AZǍN GUDOGUDO TƆN LƐ
Hwenu e nǔ taji taji lɛ na jɛ ɖò ayikúngban jí cobɔ Axɔsuɖuto Mawu Tɔn na sú kún dó nú gbɛ̀ Satáan tɔn é dó gesí wɛ xógbe enɛ ɖè. È zán xógbe mɔhun ɖevo lɛ ɖò nǔɖɔɖ’ayǐ Biblu tɔn mɛ, ɖi ‘gbɛvivɔ ɔ’ kpo ‘fí ɖiɖe Gbɛtɔ́ví ɔ’ tɔn kpo dó dó hwe enɛ nu ɖokpo ɔ gesí. (Matie 24:3, 27, 37) “Azǎn gudogudo tɔn lɛ” bɛ́ hwenu e Axɔsuɖuto Mawu Tɔn jɛ acɛ kpa jí ɖò jixwé ɖò 1914 é, bo na fó hwenu e è na sú kún dó nú gbɛ̀ Satáan tɔn ɖò Haamagedɔni hwenu é.—2 Timɔtée 3:1; 2 Piyɛ́ɛ 3:3.
25 FÍNFƆ́N SÍN KÚ
Enyi Mawu lɛkɔ nú mɛ e ko kú é ɖé wá gbɛ̀ ɔ, è nɔ ylɔ mɔ̌ biblo ɖɔ fínfɔ́n sín kú. Biblu ɖɔ xó dó fínfɔ́n sín kú tɛnnɛ wu. Elíi, Elizée, Jezu, Piyɛ́ɛ kpo Pɔlu kpo bǐ wɛ fɔ́n mɛ sín kú. Mawu sín hlɔnhlɔn kɛɖɛ wɛ zɔ́n bɔ ye bló nùjiwǔ enɛ lɛ. Jehovah d’akpá ɖɔ emi na fɔ́n “mɛ ɖagbe lɛ, kpodo mɛ nyanya lɛ kpo” sín kú dó ayikúngban jí. (Mɛsɛ́dó 24:15) Biblu lɛ́ ɖɔ xó dó fínfɔ́n sín kú dó jixwé wu. Enɛ nɔ jɛ hwenu e mɛ ɖěɖee Mawu cyan, alǒ sɔ́ gbigbɔ dó ɖè lɛ é nɔ fɔ́n bá nɔ gbɛ̀ xá Jezu ɖò jixwé é.—Jaan 5:28, 29; 11:25; Filipunu lɛ 3:11; Nǔɖexlɛ́mɛ 20:5, 6.
26 AWOVINÚWIWA
Awovinúwiwa ɔ, nùwalɔ nyanya ɖé wɛ bo nɔ byɔ ɖɔ è ni tɛnkpɔn bo ɖɔ xó kpo yɛ nyanya lɛ kpo, é sixu nyí tlɔlɔ alǒ gbɔn mɛɖé jí, ɖi bokɔnɔ ɖé alǒ kɛnnɛsinɔ ɖé. Mɛ e nɔ ɖ’alɔ ɖò awovinúwiwa mɛ lɛ é nɔ wà mɔ̌, ɖó ye ɖi nǔ nú adingban-núkplɔnmɛ e ɖɔ ɖɔ yɛ ɖé nɔ tɔ́n sín gbɛtɔ́ lɛ mɛ ɖò kú yetɔn gudo, bo nɔ kpó ɖò gbɛ̀ nɔ wɛ bo nɔ wá huzu klutɔ́ hlɔnhlɔnnɔ lɛ é. Awovi lɛ lɔ nɔ tɛnkpɔn bo na dó jɔ nú gbɛtɔ́ lɛ bɔ ye na tlitó nú Mawu. Dò biba nú sun sín wuntun lɛ, amɔɛkinkan, majikibiblo, azě, nùɖiɖi agɔ lɛ, kpo nǔ e zɛ hlɔnhlɔn gbɛtɔ́ tɔn wu lɛ é kpo lɔ ɖò awovinúwiwa lɛ mɛ. Wema gègě, xójlawema gègě, du e jí e ɖè é dò biba (horoscope) sín nǔ lɛ, sinimáa, ɖiɖe e è nɔ tɛ́ dó dǒ wu lɛ é kaka jɛ nùxixo gègě jí nɔ xlɛ́ ɖɔ awovi lɛ, majikibiblo, kpo nǔ e zɛ hlɔnhlɔn gbɛtɔ́ tɔn wu lɛ é kpo kún nyla ó, alǒ nɔ sɔ́ akpàkpà mɛ. Aca cyɔɖiɖi tɔn gègě, ɖi yɛsu fifɔ nú mɛkúkú lɛ, cyɔgɔ́ɖuɖu, cyɔfínfɔ́n kpo jɔnudidɔ kpo, asúkúkú alǒ asikúkú xɔmɛ ninɔ kpo yɛsu ɖevo lɛ kpo ɖò xóɖiɖɔ xá awovi lɛ mɛ. Hwɛhwɛ ɔ, mɛ lɛ nɔ zán amasin e ɖó aɖǐ lɛ é hwenu e ye nɔ zán hlɔnhlɔn awovi lɛ tɔn é.—Galatinu lɛ 5:20; Nǔɖexlɛ́mɛ 21:8.
27 NǓBǏWUKPÉTƆ́ E JEHOVAH NYÍ É
Jehovah nyí Mawu Nǔbǐwukpétɔ́ ɔ, é wɛ dá nǔ e ɖò wɛkɛ ɔ mɛ lɛ é bǐ. (Nǔɖexlɛ́mɛ 15:3) Nǔ e wu é nyí Nǔlɛbǐnɔ, bo kpé nǔ wu alǒ ɖó acɛ lɛ bǐ bo na kp’acɛ dó nùɖíɖó tɔn lɛ jí é nɛ. (Ðɛhan 24:1; Ezayíi 40:21-23; Nǔɖexlɛ́mɛ 4:11) É na sɛ́n nǔ e é dá lɛ é bǐ. Jehovah lɛ́ ɖ’acɛ bo na sɔ́ mɛ ɖevo lɛ gǎn. Mǐ nɔ nɔ gudo nú nǔbǐwukpétɔ́ e Mawu nyí é hwenu e mǐ yí wǎn n’i bo nɔ setónú n’i é.—1 Tan 29:11.
28 XOÐIÐE
Xoɖiɖe wɛ nyí jlǒ sísɔ́ dó hu vǐ e kpó ɖò xomɛ é. É nyí nǔ ma ɖ’ayi tɔn ɖé alǒ lee agbaza gbɛtɔ́ tɔn ɖesu nɔ wà nǔ gbɔn ɖò jɔwamɔ linu é wɛ nɔ zɔ́n ǎ. Nú kɛ́n jɛ nyɔnu ɖé wu hweɖebǔnu ɔ, é ɖó na lin ɖɔ vǐ e ɖò xò emitɔn mɛ é nyí agbaza emitɔn sín wǔjɔnú ɖevo kpowun ǎ. Gbɛtɔ́ ɖé wɛ bo ɖò vo nú éyɛ.
29 HUNDIDO
Wlɛnwín dotóozɔ́wiwa tɔn ɖé wɛ bɔ è nɔ dó hun mɛ ɖevo tɔn alǒ hun e è ko yí ɖ’ayǐ é blebu alǒ nǔ taji ɛnɛ e ɖ’emɛ lɛ é nú mɛɖé. Nǔ taji ɛnɛ e ɖò hun mɛ lɛ é ɖíe: plasma, globule rouge lɛ, globule blanc lɛ kpo plaquette lɛ kpo.
30 KPLƆ́N
Ðò Biblu mɛ ɔ, xókwin “kplɔ́n” ɔ nyí tódɔnnúmɛ sín xókwin ɖevo kpowun ǎ. Enyi è kplɔ́n mǐ ɔ, è nɔ xlɛ́ ali mǐ, nɔ ɖè mǐ ɖó ali jí. Jehovah nɔ zɛ̀kpá gbeɖé alǒ xò daka mɛ e kplɔ́n wɛ é ɖè lɛ é wu gbeɖé ǎ. (Nùnywɛxó 4:1, 2) Jehovah zé kpɔ́ndéwú ɖagbe ɖé ɖ’ayǐ nú mɛjitɔ́ lɛ. Lee é nɔ kplɔ́n mɛ gbɔn é nɔ w’azɔ̌ kaka bɔ mɛɖé sixu wá yí wǎn nú kplɔ́n. (Nùnywɛxó 12:1) Jehovah yí wǎn nú togun tɔn, bo nɔ kplɔ́n ɛ. É nɔ na alixlɛ́mɛ e na jla linlin masɔgbe mǐtɔn lɛ ɖó bo na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na nɔ lin nǔ bo wà nǔ lee é jló gbɔn é é. Nú mɛjitɔ́ lɛ ɔ, vǐ yetɔn lɛ kplɔnkplɔn byɔ ɖɔ ye ni d’alɔ ye bonu ye ni tuùn hwɛjijɔ e wu ye ɖó na nɔ setónú lɛ é. É lɛ́ byɔ ɖɔ ye ni kplɔ́n ye bonu ye ni yí wǎn nú Jehovah, bo lɛ́ yí wǎn nú Xó tɔn Biblu ɔ, lobo mɔ nukúnnú jɛ nugbodòdó tɔn lɛ mɛ.
31 AWOVI LƐ
Nùɖíɖó gbigbɔ tɔn nyanya e nukún ma nɔ mɔ ǎ bɔ ye ɖó hlɔnhlɔn hú gbɛtɔ́ lɛ é wɛ. Awovi lɛ nyí wɛnsagun nyanya lɛ. Ye huzu mɛ nyanya hwenu e yeɖesunɔ sɔ́ yeɖée dó huzu kɛntɔ́ Mawu tɔn bo tlitó n’i é. (Bǐbɛ̌mɛ 6:2; Judi 6) Ye xò kpóɖó nú Satáan ɖò gǔ e é fɔ́n dó Jehovah jí é mɛ.—Sɛ́nflínmɛ 32:17; Luki 8:30; Mɛsɛ́dó 16:16; Jaki 2:19.