Laburbildu artikulua.  Munduko mumiarik zaharrenak orain dela 7.000 urte lurperatuak Txileko ipar-mendebaldeko basamortu lehorrean klima aldaketaren ondorioz likido beltz bihurtu dira. Zientzialariek frogatu dute hezetasunaren hazkundeak bakterioen hedapena eragin dezakeela Chinchorro mumia baten azalean. Orduan, bakterioak larrua xurgatzen du eta gizakiak sortzen duen limosna beltza bihurtzen da. Txilen iparraldeko Aricako Chinchorro momien kanpoaldean kontserbatutako azala azkar hondatzen hasi da, bakterioek eta aire hezeak lixiba beltz bihurtzen baitute, goiko argazkian ikus daitekeen bezala. Ikerlariek diote Txileko Arican hezetasuna handitzeak arriskuan jartzen dituela Tarapacáko Unibertsitateko museo arkeologikoan dauden 120 Chinchorro momiak. Baina ohartarazten dute ehunka hildako gehiago egongo direla lurperatuta hondarrean eta bailara ertzetan. Atacama basamortuan aurkitutako lehen momietako batzuk oso lehorretako baldintzetan kontserbazio naturalaren ondorio izan zirela dirudien arren, K.a. 5.000 urte inguruan, Chinchorro herria bere hildakoak nahita kontserbatzen hasi zen. Antzinako egiptoarrek hildakoen gorpuak momifikatzen hasi baino 2.000 urte lehenago hasi bazen ere, Txintxorrok erabiltzen zituen teknika ikaragarri sofistikatuak ziren. Gehienbat haur eta haurren gorpuzkiak gordetzen zituzten eta horrek adierazten du ekintza horrek esanahi sakon bat zuela eta biziak eta hildakoak lotzen zituela. Lehenik giza garunak eta organoak erauzi ondoren, gorputza zuntzekin berreraiki. Lastoz edo errautsz betetzen zuten. Gero kanabera bat erabili zuten hariak berriro elkartzeko eta masailezurra eta garezurra lotzeko. Makila bat erabili zuten bizkarrezurra zuzen mantentzeko eta larruazala berriz osatu zuten manganesoz, oker gorriz edo buztinez egindako pastaz estali aurretik. Marcela Sepulveda irakasleak, Tarapacáko Unibertsitateko arkeologoak, honela esan zuen: 'Azken 10 urteetan prozesua bizkortu egin da. Garrantzitsua da gehiago...
Antzinako Chinchorro herriaren ehunka hildako aurkitu dituzte... Txileko ipar-ekialdeko Atacama basamortuaren hondarretan. Azken 10 urteetan mumia beltz bat agertu da koadro batzuetan. Zientzialariek aurkitu dute bakterio batek hildakoen azala suntsitzen duela Eskualdeko hezetasun maila altuak bakterioak bultzatu ditu. Ondoren, larruazalaren egitura eraldatzen dute zauri gorri bakar batean. Zientzialariek ez dituzte suntsituko.