Awaous banana is een straalvinnige vissensoort uit de familie van grondels (Gobiidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1837 door Valenciennes.

Verspreiding 
Leeft alleen in Wilmington, New Hanover County en in Morehead City, Carteret County.

Bedreigd 
Staat bedreigd (Texas; Hubbs et al. 2008). Kwetsbaar (Warren et al. 2000) in het zuiden van de Verenigde Staten. Bedreigd, VS (status American Fisheries Society door Distinct Populations Segments; Musick et al. 2000). In de VS zijn soorten voornamelijk beperkt tot zoetwaterzijrivieren van Indian River Lagoon, Florida; uitgebreide lozing van water uit Lake Okeechobee in St. Lucie River door USACE en de SFWMD heeft het zoutgehalte veranderd, visziekte doen toenemen, giftige dinoflagellaatbloei veroorzaakt, uitgebreide vissterfte veroorzaakt en belangrijke kraamkamers uitgeroeid; ook giftige chemische lozingen in dit gebied (Musick et al. 2000). Gilmore (1992) adviseerde soorten voor de status "bedreigd" in Florida.

Uiterlijke kenmerken 
Lange, kegelvormige snuit; kleine ogen hoog op het hoofd; dikke lippen op grote mond; afgeronde staartvin; 7 tot 8 stekels op de rug. Watson (1996) beschreef de levenskleuren van zowel mannetjes als vrouwtjes: mannetjes zijn olijfgroen van boven, ventraal goudgeel tot oranje; onderrand van bovenlip en onderrand van onderlip geelachtig oranje; borstvin gelig; rug- en staartvinnen geelachtig olijfgroen.

Vrouwtjes zijn olijfkleurig aan de bovenkant, enkele gouden markeringen langs het dorsum, ventraal wit; borstvin met enkele onderste stralen wit; anaalvin doorschijnend op de basale helft, schemerig op de distale helft met roodachtige stralen, wit, anale ruggengraat wit. Zie Watson (1996) voor een beschrijving van kleur bij conservering; seksuele dichromatisme niet duidelijk in bewaring. Edwards et al. (1986) beschreef de twee exemplaren die in de Rio Grande (Texas) waren gevangen: lichtbruine lichamen met 7 tot 8 donkere vlekken boven de middellijn (vlekken die zich uitstrekten tot het dorsum, en de laatste drie vlekken vormden balken op het dorsale oppervlak van bovenaf gezien ); venters wit; staartvinnen met 4 tot 6 donkere banden; rugvinnen met vergelijkbare banden en kleur; anaalvinnen wit.

Lichaamsvorm 
Kort en stevig lichaam; lichaamsdiepte gaat minder dan 7 keer in standaardlengte (Ross en Rhode 2004; Hubbs et al. 2008). Grote mannetjes (meestal meer dan 160 mm SL) met verbrede kop en dorsoventraal(van de rug tot de buik) ingedrukt, bovenkaak en ongepaarde vinnen nemen in lengte toe (Watson 1996). Edwards et al. (1986) beschreef twee exemplaren gevangen in de Rio Grande (Texas): de maximale diepte van het grotere individu (97,7 mm SL) was 17,3% van de standaardlengte en de koplengte was 26,9% van de standaardlengte; maximale diepte van het kleinere individu (85,0 mm SL) was 16,4% van de standaardlengte en de koplengte was 29,3% van de standaardlengte. Grootste exemplaar gevangen en geregistreerd was 300 mm (Debrot 2003).

Externe morfologie 
Lichaam meestal geschubd; bovenste borstvinstralen verbonden met membraan (Ross en Rhode 2004; Hubbs et al. 2008). Schouder (onder kieuwdeksel) met 2-3 duidelijke vlezige lobben; rugvinnen gescheiden; buikvinnen volledig verenigd om een ronde zuigschijf te vormen (Ross en Rhode 2004).

Biologie 
Bewoont heldere beken en rivieren over zand en grind, maar wordt ook aangetroffen in troebel water met modderige bodems. Geeft de voorkeur aan helder stromende, zuurstofrijke stromen. Voedt zich voornamelijk met draadalgen. Meestal gemeld vanuit heldere beken en rivieren over zand en grind; is verzameld uit troebel water met modderige bodems; meestal aangetroffen in zoet water; af en toe genomen in brakke omstandigheden; soort geeft de voorkeur aan helder stromende, zuurstofrijke stromen; soms aanzienlijke afstanden stroomopwaarts gevonden (Watson 1996). Volgens R. E. Watson (pers. comm. in: Gilmore 1992) is de sterke afhankelijkheid van deze soort van stromend water een direct gevolg van de eigenaardige wijziging van de kieuwen, waarbij de buitenoppervlakken zijn bedekt met sensorische papillen, wat blijkbaar resulteert in een daarmee gepaard gaande verlies van ademhalingsfunctie.

Volwassenen zijn intolerant voor zout water; larven komen echter voor in zee- en brak water (R.E. Watson, pers. comm., augustus 2002 in: Nelson et al. 2004); Volwassenen komen voor in zoet water, larven pelagisch (Debrot 2003). In de Indian River lagune (Florida) werden monsters verzameld uit zijrivieren, meestal boven een zandsubstraat bij zoutgehalten van 0,0 - 4,0 ppt en bij temperaturen van 20-28°; de meeste exemplaren werden gevonden onder bruggen, wat kan wijzen op een voorkeur voor schaduwrijke delen van de beek en/of sediment afgezet rond brugpalen (Gilmore en Hastings 1983; Gilmore 1992). Soorten die meestal beperkt zijn tot ondiepe estuariene leefgebieden, zeldzaam in getijdenwater (Ross en Rhode 2004). In de hoofdstroom van de Rio Grande (Texas) werden twee exemplaren verzameld uit een poel met keien aan de zijkanten; watertemperatuur was 14 °C; de waterstroom was matig tot snel; weinig afval, zand of andere fijne substraten waren aanwezig in het vanggebied (Edwards et al. 1986).

Paargedrag 
Paaien vindt plaats in zoet water waarbij de eieren vermoedelijk stroomafwaarts drijven, waar ze ofwel uitkomen in brak of zout water of dit doen voordat ze daar aankomen (Gilmore 1992; pers. comm., R.E. Watson in: Gilmore 1992). De meeste larven komen waarschijnlijk terug in de ouderstroom, maar sommige kunnen worden verspreid via oceaanstromingen voordat ze terugkeren naar zoet water. De tijd waarin dit plaatsvindt en het paaigedrag is onbekend.

Eieren zijn klein en het aantal van 2.400-3.000 bij grote vrouwtjes (Gilmore 1992; pers. comm., R.E. Watson in: Gilmore 1992).

Gobiidae