Het arrest Francovich / Italië is een mijlpaalarrest van het Europees Hof van Justitie van 19 november 1991 (gevoegde zaken C-6/90 en C-9/90), inzake:
insolventie van twee werkgevers,
het niet tijdig implementeren van een richtlijn in nationale wetgeving,
de aansprakelijkheid van een lidstaat voor de schade die particulieren daardoor lijden (de zogenaamde Francovichaansprakelijkheid),
de schadevergoeding die hieruit voortvloeit.

Richtlijn 80/987 
Richtlijn 80/987 betreft de bescherming van werknemers, wat betreft achterstallig loon,
bij insolventie van een werkgever, bijvoorbeeld door faillissement.

Casus en procesverloop 
De Italiaanse staat was nalatig om deze richtlijn tijdig te implementeren. Zij wordt in twee rechtszaken aangesproken door een aantal benadeelde werknemers.

In beide zaken werd de Italiaanse staat aangesproken tot voldoening van de in richtlijn 80/987 bedoelde waarborgen en, subsidiair, tot schadevergoeding.

In beide zaken heeft de rechter het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing. Deze verzoeken zijn gevoegd.

Rechtsvraag 
Is een lidstaat aansprakelijk als zij het nalaat om een richtlijn tijdig te implementeren? (Ja.)

Uitspraak Hof 
Het Hof introduceert het principe van staatsaansprakelijkheid,
gekoppeld aan een drietal voorwaarden wat betreft het niet tijdig implementeren van een richtlijn in nationaal recht.

Conclusie: Omdat de richtlijn niet tijdig is geïmplementeerd is de lidstaat aansprakelijk voor de schade van benadeelde werknemers.

Betekenis en vervolg 
Dit is een belangrijk arrest. Het Hof introduceert staatsaansprakelijkheid bij schendingen van gemeenschapsrecht.
Dit is uitgewerkt in drie voorwaarden voor staatsaansprakelijkheid bij het niet tijdig implementeren van een richtlijn in nationaal recht.
In het arrest Brasserie du Pêcheur (1996) geeft het Hof drie voorwaarden voor staatsaansprakelijkheid bij schendingen van gemeenschapsrecht in het algemeen.
Dit is inclusief het vereiste van een voldoende gekwalificeerde schending van gemeenschapsrecht.
Het arrest Dillenkofer (1996) geeft dit vereiste van een voldoende gekwalificeerde schending als aanvulling op de drie voorwaarden van Francovich. Tevens stelt het Hof, dat deze vierde voorwaarde in het Francovich-arrest reeds impliciet aanwezig was.

Het arrest Köbler (2003) behandelt staatsaansprakelijkheid bij een schending van gemeenschapsrecht door een uitspraak van een nationale rechter in laatste instantie.
Deze mogelijkheid kwam reeds aan de orde in Brasserie du Pêcheur.

Zie ook 
 Staatsaansprakelijkheid (Europees recht)

Francovich
Arbeidsrecht
Insolventierecht