Santarém is een plaats en gemeente in het Portugese district Santarém.
De gemeente heeft een totale oppervlakte van 562 km² en telde 63.563 inwoners in 2001.

Geschiedenis 
Julius Caesar noemde de plaats Scallabis Praesidium Iulium. Het werd gebruikt als administratief centrum voor de legioenen in de Romeinse provincie Hispania Lusitania.

In de lente van 714 werd de stad door Musa ibn Nusayr veroverd op de Visigoten. De moslims noemden de stad Xantarim of Shantarin (genoemd naar een 7de-eeuwse non Sint Iria uit Tomar). Raymond van Bourgondië, erfgenaam van Galicië, trok in 1093 Santarém en Lissabon binnen. De Almoraviden uit Marokko onder Sir ibn Abi Bakr heroverden de stad in 1110 en bedreigden de nieuwe christelijke vestigingen ten zuiden van de rivier de Mondego.
Van 1144 tot 1145 was de stad de onafhankelijke taifa Santarém.
De stad werd op 15 maart 1147 door koning Alfons I van Portugal met hulp van kruisridders uit Soure ingenomen. Volgens de overlevering vastgelegd in de expugnatione Scalabis, klommen in de nacht enkele mannen over de stadsmuur en openden vanuit de binnenkant de poorten. Vanuit militair oogpunt is de verovering van Santarém en later, in hetzelfde jaar, dat van Lissabon, cruciaal geweest voor de zogenaamde Reconquista van Portugal. In 1171 en 1181 doen de Almohaden uit Marokko een aanval op Santarém; zij omsingelen de stad, maar worden verslagen. In 1184 vallen de Almohaden met kalief Abu Yaqub Yusuf opnieuw Santarém aan, dat verdedigd werd door koning Alfons I van Portugal, die te hulp geschoten werd door Ferdinand II van León. De kalief stierf aan zijn verwondingen in Sevilla.
In 1190 belegerde kalief Abu Yusuf Yaqub al-Mansur de stad op Sancho I van Portugal die met hulp van Engelse kruisridders de stad wist te behouden.

Bezienswaardigheden 
 Torre das Cabagas. Dit is een 22 m hoge manuelino-klokkentoren uit de 16de eeuw, die oorspronkelijk waarschijnlijk een minaret was.
 Park Portas do Sol. Hier liggen de restanten van het moslim kasteel Alcáçova, waar zo heftig om is gevochten.

Plaatsen 
 Abitureiras
 Abrã
 Achete
 Alcanede
 Alcanhões
 Almoster
 Amiais de Baixo
 Arneiro das Milhariças
 Azóia de Baixo
 Azóia de Cima
 Casével
 Gançaria
 Marvila (Santarém)
 Moçarria
 Pernes
 Pombalinho
 Póvoa da Isenta
 Póvoa de Santarém
 Romeira
 Santa Iria da Ribeira de Santarém (Santarém)
 São Nicolau (Santarém)
 São Salvador (Santarém)
 São Vicente do Paul
 Tremês
 Vale de Figueira
 Vale de Santarém
 Vaqueiros
 Várzea

Geboren 

 Ibn Sara (1043-1123), Arabische historicus en dichter
 Ibn Bassam (overleden in 1147), Arabische dichter
 Ferdinand van Portugal (1402-1443), heilige en prins
 Rui Silva (1977), middellangeafstandsloper
 Ana Moura (1979), fadozangeres
 Inês Henriques (1980), snelwandelaarster