Het slappe verweer van Trumps verdedigers is dat hij alleen doelt op vooringenomen berichtgeving en niet op de hele vierde macht. Maar uit zijn eigen woorden en lange historie op dit gebied blijkt keer op keer hoe enorm cynisch en onoprecht dit argument wel is.
Voor de Founding Fathers, stichters van de VS, sprak het vanzelf dat de pers vooringenomen was en toch hebben ze de vrijheid van journalisten en uitgevers expliciet in de Grondwet verankerd. „Onze vrijheid is afhankelijk van de persvrijheid en die kan niet worden beperkt zonder verloren te gaan”, schreef Thomas Jefferson.
Al sinds de stichters klagen Amerikaanse politici van alle partijen over de media en proberen ze stemming te maken door te beweren dat het nieuws vooringenomen is tegen hun club. Maar er was altijd respect voor de pers als instituut. Het is nog niet zo lang geleden dat Ronald Reagan verklaarde: „Onze traditie van een vrije pers als onmisbaar onderdeel van onze democratie is belangrijker dan ooit.”
„De pers moet de bestuurden dienen, niet de bestuurders”, schreef opperrechter Hugo Black in 1971. Was dat nog maar zo. Nu aanvaardt Trumps beweging alleen die media als legitiem die onvoorwaardelijk achter de persoon van haar leider staan.
Sterker nog, de president zaait niet alleen binnenlandse verdeeldheid voor politiek en persoonlijk gewin, maar hij vraagt zijn publiek ook om hem naar Fantasia te volgen. „Hou u maar vast aan ons, geloof niet in die flauwekul die u van die mensen ziet, dat nepnieuws”, zei hij vorige maand tegen een publiek in Kansas. „Bedenk goed: wat u ziet en wat u leest is niet wat er gebeurt.” George Orwell verwoordde het eleganter in zijn roman 1984. „Van de partij moest je de aanwijzingen van je ogen en oren verwerpen. Dat was haar laatste, meest wezenlijke bevel.”
Het is een wezenlijk besluit van Trumps stortvloed van oneerlijkheid dat hij nu de objectieve werkelijkheid betwist en zijn aanhang oproept om dit ook te doen. Volgens een lijst die is opgesteld door The Washington Post, heeft Trump in de eerste 558 dagen van zijn presidentschap 4.229 onware of misleidende beweringen gedaan. Maar onder Trumps aanhangers vindt maar 17 procent dat de regering regelmatig onware beweringen doet. ‘Alternatieve feiten’ zijn een feit geworden. Leugens staan haaks op een geïnformeerde burgerij die verantwoordelijk is voor haar eigen bestuur. De grootheid van Amerika is afhankelijk van de rol van een vrije pers die de machthebbers de waarheid vertelt. Om de pers ‘volksvijand’ te noemen is even on-Amerikaans als gevaarlijk voor het burgerlijk contract dat we nu al meer dan twee eeuwen delen.