Kolkende wielen en dijkdoorbraken in de Midden-Betuwe « Historische Kring Midden-Betuwe
Kolkende wielen en dijkdoorbraken in de Midden-Betuwe.
De aanleg van dijken heeft ooit heel wat voeten in de aarde gehad. Wanneer begonnen werd met bedijking is compleet onduidelijk. Natuurlijk speelde het klimaat altijd een prominente rol. De 11e eeuw bijvoorbeeld wordt vaak genoemd als een zeer droge periode; de toenmaals zeer ondiepe rivieren waren in staat om al het aangeboden water goed af te voeren. Bewoning op de relatief hoge oeverwallen was goed mogelijk; men hield de voeten droog. Bedijking was niet nodig en dus niet aan de orde.
In de twaalfde eeuw echter veranderde het klimaat. Bovendien veroorzaakte grote ontbossingen langs de rivieren in het huidige Duitsland een snelle afvoer van grote hoeveelheden water.
Gravure 18e eeuws. Links de kolk van
"de Zwarte Ruiter".
De oeverwallen overstroomden nu regelmatig. Dat was het sein om de eigen woongebieden met zij(d)vangen en achterkades te beschermen.
In de 12e eeuw was al wel sprake van dergelijke waterwerken. Op deze wijze hielden de bewoners hun eigen nederzettingen droog, zonder zich overigens te bekommeren om de buren. Die kregen het gekeerde water over zich heen en moesten maar zien hoe ze dat oplosten. Pas toen men inzag dat samenwerking geboden was, werden alle inspanningen effectief. En zo was het mogelijk dat de Betuwe omstreeks 1300 een gesloten dijkring had. Het gebied leek gevrijwaard te zijn van wateroverlast. Daar ging men in ieder geval van uit. In veel Betuwse dorpen vinden we nog wel de sporen van de oude zij(d)vangen en kades terug.De aanleg van de Linge zorgde er voor dat veel overtollig water via het natuurlijk verloop naar het westen kon worden afgevoerd.
Dat dijken niet altijd bescherming boden blijkt uit het feit dat talloze dijkdoorbraken in de loop der tijd voor grote rampen hebben gezorgd. Bij een dijkdoorbraak komt het water immers als een vloedgolf het land binnen gestroomd met alle gevolgen van dien.
Over het water en de Betuwse dijken is veel te vertellen. In het landschap zijn nog veel sporen te zien van de vele dijkdoorbraken. In deze lezing zal Kobus van Ingen u bijpraten over dit boeiende onderwerp. Zijn verhaal wordt ondersteund door veel originele plaatjes.