Menselijke migratie is de verplaatsing van groepen of stammen mensen van de ene plaats naar de andere. De mensheid is ontstaan in een beperkt gebied of hooguit in enkele gebieden. De mensen zijn door de millennia heen gemigreerd en zo is de mensheid over de gehele aarde verspreid geraakt. Er hebben zich tussen de 4e en de 7e eeuw in Europa grote volksverhuizingen voorgedaan: bijvoorbeeld de Grote Volksverhuizing toen verschillende stammen het Romeinse Rijk binnendrongen en daarna in de tijd van de Franken de volksverhuizing in de Lage Landen.

Menselijke migratie is een breder begrip dan volksverhuizing. De volksverplaatsingen die nog steeds plaats vinden, denk daarbij aan de Europese vluchtelingencrisis en het werk dat het Hoge commissariaat voor de Vluchtelingen moet doen, vallen er ook onder. Een verschijnsel dat daarbij optreedt is de migratiestop: het beperken of zelfs geheel verbieden van immigratie van personen die uit het buitenland komen of op bepaalde bevolkingsgroepen of beroepsgroepen. Migratie wordt veelal gezien als permanent, maar ook nomadisme en seizoensgebonden migratie zoals transhumance vallen hieronder. Zelfs forensisme, het pendelen tussen werk en huis, kan ook als een vorm van migratie worden gezien.

Geschiedenis 

 Prehistorie
De kaart in de afbeelding illustreert de enkele-oorspronghypothese, de lijnen volgens welke de mensheid zich vanaf zijn begin in het oosten van Afrika over de wereld heeft verspreid. Het vakgebied dat deze gang van de prehistorische mens bestudeert is de populatiegenetica en baseert zich op verschillende vondsten van Mitochondriaal DNA.

De getallen en kleuren geven aan hoeveel millennia geleden een gebied bevolkt raakte. De letters op de pijlen geven groepen mensachtigen aan die tot dezelfde mitochondriale haplogroep behoren. Haplogroepen zijn een genetische indeling waarbij mensen worden ingedeeld naar de variatie in hun mitochondriaal DNA.

 Romeinse tijd
 Grote Volksverhuizing: het binnendringen van verschillende stammen in het Romeinse Rijk tussen de 4e en de 6e eeuw
 Frankische verovering van de Nederlanden: De Franken staken in de 3e eeuw de Rijn over en drongen het Romeinse Rijk binnen. Zij hadden zich tegen de 7e eeuw tot in het zuiden verspreid en definitief hun Frankische Rijk gevestigd.
 
 Middeleeuwen
 Invasies in Europa 793-1000: de grootste migraties sinds de Grote Volksverhuizing, in de eeuwen voor de Frankische periode, in de 9e en de 10e eeuw. De Hongaren of Magyaren belegerden de oostgrenzen van Europa, de Saracenen de Middellandse Zeekusten en de Noormannen of Vikingen belaagden een groot deel van Europa, tot aan de Middellandse Zee toe. De kolonies van de Vikingen zouden bovendien uitgroeien tot sterke, onafhankelijke staten in het Europa van de vroege middeleeuwen.
 
 16e-18e eeuw
 De trans-Atlantische slavenhandel waarin slaven van Afrika naar Amerika gebracht werden. Deze bereikte zijn hoogtepunt in de 18e en 19e eeuw en geldt als de grootste gedwongen migratie uit de geschiedenis
 Migratiestroom in de Nederlanden: de vluchtelingenstroom in de 16e eeuw die vanuit de Zuidelijke Nederlanden naar voornamelijk de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden, maar ook naar Duitsland, Frankrijk en Engeland verliep
 
 19e eeuw
 De Trail of Tears, de gedwongen westwaartse herplaatsing in 1838 van de Cherokee, in hun eigen taal Ahniyvwiya. Het wordt in uitbreide zin ook voor de deportatie van andere inheemse volken binnen de Verenigde Staten gebruikt.
 Hongersnood in Ierland dreef in het midden van de 19e eeuw ongeveer een miljoen Ieren tot emigratie
 Deutsches Auswandererhaus: een museum in Bremerhaven in Noord-West-Duitsland met als hoofdonderwerp de emigratie van Duitsers en mensen uit Oost-Europa van Bremerhaven naar de Verenigde Staten in de 19e eeuw
 
 20e eeuw
 Belgische vluchtelingen in Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog
 De Armeense Genocide, waarbij de gezonde mannen werden gedood en alle overigen tot in de Syrische Woestijn werden gedeporteerd. Dit kostte een tot anderhalf miljoen mensen het leven.
 Daarmee tot op zekere hoogte te vergelijken de Griekse Genocide, waarbij een half tot een miljoen mensen omkwamen.
 De Grote Afro-Amerikaanse volksverhuizing
 De Lange Mars van Mao Zedong en ongeveer 130.000 Chinese communisten van het Rode Leger in 1934. De mars liep van Jiangxi naar Yan'an in Shaanxi. Tienduizenden overleefden de tocht niet
 Operatie Black Tulip: uitzetting direct na de Tweede Wereldoorlog van de in Nederland wonende Duitsers
 Aliyah Bet: de illegale immigratie van Joden in het mandaatgebied Palestina van 1934 tot 1948
 Gedwongen volksverhuizingen in de Sovjet-Unie:
  deportatie van de bevolking die 'antisovjet' was en vaak als 'vijanden van het proletariaat'werden bestempeld
  deportatie voor dwangarbeid
  georganiseerde migraties in tegengestelde richtingen om etnisch gezuiverde gebieden te herbevolken
 Internationale Organisatie voor Migratie: een intergouvernementele organisatie met een hoofdkantoor in Genève, met het doel om ontheemden in Europa in de naoorlogse jaren terug te begeleiden naar huis
 Verdrijving van Duitsers na de Tweede Wereldoorlog:
 de etnische zuivering van Duitse staatsburgers uit de voormalige officiële vooroorlogse oostelijke provincies van Duitsland, die in 1945 aan het einde van de Tweede Wereldoorlog in Europa door Polen werden geannexeerd
 uit andere delen van Midden- en Oost-Europa, waar tussen 1945 en 1949 een etnische zuivering plaatsvond van Duitstalige minderheden, de Volksduitsers, uit de Sovjet-Unie, Tsjecho-Slowakije, Roemenië, Hongarije en Joegoslavië

 21e eeuw
 Ecuador werd in 2008 het eerste land ter wereld dat migratie als een grondrecht in de grondwet opnam. Het ministerie van Buitenlandse Zaken voert de naam Ministerio de Relaciones Exteriores y Movilidad Humana MREMH, Spaans voor Ministerie voor Buitenlandse Betrekkingen en Menselijke Mobiliteit. Het recht op migratie van personen wordt volgens Artikel 40 erkend en er wordt gegarandeerd dat geen mens vanwege diens migratiestatus als illegaal wordt beschouwd.

Migranten 
Iemand die migreert wordt een migrant genoemd.

Het Nederlands kent de volgende soorten migranten:
 emigrant - iemand die het land verlaat
 immigrant - iemand die van buiten in het land komt
 remigrant - een teruggekeerde emigrant
 transmigrant - iemand die tijdelijk in het land woont

Andere soorten migranten, naar oorzaak of reden van migratie, zijn onder meer:
 onvrijwillig:
 vluchteling uit vrees voor (oorlogs)geweld, uit vrees voor zijn leven
 displaced person, ontheemd, buiten zijn thuisland door krijgshandelingen
 klimaatvluchteling wegens de gevolgen van klimaatverandering
 gedeporteerde: gedwongen verplaatsing van mensen, vaak onder dwang in grote groepen naar straf-, werk- of concentratiekampen, of naar nieuwe woongebieden
 wegens werk:
 economische migratie
 transhumance in de Alpen: seizoensgebonden migratie van personen met hun vee tussen vaste zomer- en wintergebieden in de Alpen
 kennismigrant, immigrant met toestemming om te werken op grond van technische of wetenschappelijke kennis
 pensioenmigrant of rentenier, niet meer economisch actieve migrant
 circulaire migrant, waarbij de migrant af en toe de plek bezoekt waar men vandaan kwam

Zie ook 
 Migratie in Vlaanderen
 Internationale Organisatie voor Migratie
 Instituut voor Migratie en Etnische Studies: een interdisciplinair onderzoeksinstituut aan de Universiteit van Amsterdam dat zich bezighoudt met onderwerpen gerelateerd aan internationale migratie en integratie vanuit een internationaal en vergelijkend perspectief
 Harris-Todaro-model

Externe links 
 Gallup. The Many Faces of Global Migration, 2011.
 International Migration Institute (Universiteit Amsterdam)

Migratie
Sociale geografie