Pieter Catharinus Arie Geijl, (Dordrecht, 15 december 1887 - Utrecht, 31 december 1966) was een Nederlands hoogleraar geschiedenis, eerst aan de Universiteit van Londen, later aan de Universiteit van Utrecht. Voor publicaties in Angelsaksische landen gebruikte Geijl de spellingvariant Geyl, omdat de ij onbekend is in het Engels.

Biografie
Pieter Geijl was de zoon van een huisarts. Hij volgde middelbaar onderwijs aan het stedelijk gymnasium te Den Haag en begon in 1906 zijn studie Nederlandse letteren en geschiedenis aan de universiteit van Leiden. Na kritiek op zijn literaire vaardigheden van zijn vrienden P.N. van Eyck en A. Verwey richtte hij zich uitsluitend op zijn studie geschiedenis. Hij studeerde in 1911 cum laude af.

Op voorspraak van de hoogleraar vaderlandse geschiedenis P.J. Blok ontving Geijl na zijn studie een beurs van het Fruinfonds en hij vertrok voor zes maanden naar Italië, waar hij in Venetië materiaal verzamelde voor zijn dissertatie, een studie over Christofforo Suriano. Resident van de serenissime republiek van Venetië in Den Haag, 1616-1623. In december 1913 promoveerde hij, opnieuw met lof.

Hierna werd hij correspondent in Londen voor het Algemeen Handelsblad. In 1919 kreeg Geijl een leerstoel Dutch Studies aan het University College London (UCL). Deze leerstoel werd met steun van de Nederlandse ambassade gefinancierd door het bedrijfsleven. Geijl was de eerste hoogleraar die hem bekleedde. In 1920 werd hij bijgestaan door P.N.U. Harting, docent Nederlandse taal- en letterkunde. In 1936 werd Geijl hoogleraar nieuwe geschiedenis aan de universiteit van Utrecht en in 1938 daarnaast buitengewoon hoogleraar aan de Nederlandse Handels-Hogeschool te Rotterdam. In beide posities volgde hij G.W. Kernkamp op. In 1941 is hij benoemd tot lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen. Geijl ging in 1958 met emeritaat. Hem werd in 1957 de P.C. Hooft-prijs verleend voor zijn wetenschappelijk en essayistisch werk.

Geijl was voorstander van een Groot-Nederland, dat zou moeten bestaan uit Nederland, Vlaanderen en Zuid-Afrika, en pleitte daarom voor samenwerking op het gebied van de taal en cultuur. Zijn sympathie voor de Vlaamse Beweging hangt hiermee samen, en was ook consequent in het licht van zijn werk Geschiedenis van de Nederlandse stam, waaruit eveneens een grootnederlandse opvatting blijkt.

Persoonlijk leven 
Geijl was gehuwd en had een zoon en een dochter. Na het overlijden van zijn eerste vrouw is Geijl hertrouwd. Dit huwelijk bleef kinderloos. Over de nalatenschap van Geijl voerden de kinderen een juridische strijd tegen de weduwe, die tot bij de Hoge Raad werd uitgevochten (arrest 'Prof. Geijl', Hoge Raad 10 januari 1969, NJ 1970, 176).

Vanwege zijn kritiek op het nazibewind tijdens de bezetting werd Geijl vastgezet in concentratiekamp Buchenwald, maar hij werd later overgeplaatst naar verschillende kampen in Nederland, waaronder kamp Sint-Michielsgestel. Daar was hij een van de Heeren Zeventien-gijzelaars. Toen hij in 1944 om gezondheidsredenen werd vrijgelaten, zocht hij direct contact met het verzet.

In de jaren veertig schreef Geijl sonnetten die in 1945 werden gepubliceerd onder de titel O Vrijheid.

Uitspraak
 De geschiedenis is een discussie zonder einde.

Bibliografie
Diverse werken van Geijl zijn later herzien of aangevuld.

 1909 - François Villon
 1913 - Christofforo Suriano, resident van de serenissime republiek van Venetië in Den Haag, 1616 - 1623 (dissertatie)
 1920 - Holland and Belgium. Their common history and their relations. Three lectures given at the University College, London, on February 10th, 17th and 24th, 1920
 1922 - De Agent Wolters over de woelingen van 1747 en 1748, medegedeeld van Dr.P. Geyl (en Richard Wolters) (overdruk uit de Bijdragen en mededeelingen van het Historisch Genootschap)
 1924 - Willem IV en Engeland tot 1748 (vrede van Aken (online bij DBNL)
 1924 - Een Engelsch republikein over Willem II's staatsgreep in 1650 (herdruk van uittreksels van no. 50, 54 and 57 van "A Briefe Relation of some Affaires and Transactions civill and military, both forraigne and domestique" - bezorgd door P. Geyl) (overdruk uit de Bijdragen en Mededeelingen van het Historisch Genootschap)
 1924 - Nota van Sir Francis Nethersole over de partijstrijd in de Republiek en Engelands houding daartegenover, 1625. Medegedeeld door P. Geyl (overdruk uit de Bijdragen en mededeelingen van het Historisch Genootschap)
 1924 - A beautiful play of Lancelot of Denmark. How he fell in love with a lady who waited upon his mother. Vertaald uit het Middelnederlands door P. Geyl
 1925-1930 - De Groot-Nederlandsche gedachte. Historische en politieke beschouwingen (Eerste bundel)
 1925 - Jahangir's India. The Remonstrantie. vertaald door W.H. Moreland ... en P. Geyl
 1926 - England in the nineteenth century, Volume I (1815-1860) en Volume II (1860-1901). Pieter Geyl en Etsko Kruisinga
 1927 - The tale of Beatrice. Vertaald uit het Middelnederlands door P. Geyl (op rijm)
 1928 - After thirty years (over William Ewart Gladstone). Herbert John Gladstone en Pieter Geyl
 1929 - Nederland's staatkunde in de Spaansche successie-oorlog
 1929 - Memorable description of the East-Indian voyage, 1618-25. Willem Ysbrandtsz. Bontekoe; vertaald door C.B. Budde-Hodgkinson en Pieter Geyl; inleiding en noten: Pieter Geyl
 1929 - The Dutch in India (artikel in British India, 1497-1858. Henry H. Dodwell)
 1930-1962 - De Geschiedenis van de Nederlandsche stam (zes delen, tot 1798) (Deel III (van 1688-1751))
 1930 - The Dutch barrier 1705 - 1719 Roderick Geikie en Isabel A. Montgomery met bijdragen van Pieter Geyl en George Macaulay Trevelyan
 1930 - Voor-1830-na: een bundel opstellen en gedichten Pieter Geyl, René Desiderius de Clercq en Pieter Willem de Koning
 1932 - The revolt of the Netherlands (1555 - 1609) 1933 - Een historische legende. Het Zuid-Nederlandsch tarief van 21 december 1680 1933 - Wilhelmus van Nassouwe. Uitgegeven ter gelegenheid van het IVde eeuwfeest der geboorte van Prins Willem van Oranje onder leiding van Prof. Dr. P. Geyl, Bernard Loder, et al. 1934 - Briefwisseling en aanteekeningen van Willem Bentinck, Heer van Rhoon, tot aan de dood van Willem, 22 oktober 1751 (online bij DBNL)
 1936 - Vaderlandse gemeenschap in historisch perspectief
 1936 - Revolutiedagen in Amsterdam (Augustus-september 1748). Prins Willem IV en de Doelistenbeweging
 1936 - [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMUBVU02:000009102:pdf Groen van Prinsterer en de scheuring van 1830]
 1936 - The Netherlands divided (1609-1648) 1937 - Kernproblemen van onze geschiedenis. Opstellen en voordrachten 1925-1936 1938 - Het nationalisme als factor in de moderne Europese geschiedenis (inaugurele rede Rotterdam 10 februari 1938)
 1939 - Oranje en Stuart, 1641-1672 (herzien in 1963)
 1939 - De oorlog in woord en beeld. Pieter Geyl, Coenraad Brandt en Evert Straat
 1939 - Nederland en de oorlog. Beschouwingen naar aanleiding van prof. Telders' "Nederlands onzijdigheid"
 1940 - Verzameling overdrukken uit de jaren 1920 en 1930 1944 - Het wachtwoord. Sonnetten. A. v.d. Merwe (pseudoniem)
 1945 - O Vrijheid! (sonnetten)
 1946 - Eenheid en tweeheid in de Nederlanden 1946 - Patriotten en N.S.B.ers: een historische parallel 1946 - Gedenkboek gijzelaarskamp Beekvliet, St. Michielsgestel (1940-1945) 1946 - Napoleon. Voor en tegen in de Franse geschiedschrijving 1946 - Nederlands-Belgische betrekkingen. Tekst van een lezing gehouden ... in Nov. 1945 1946 - Moord op de plas 1947 - Het stadhouderschap in de partij-literatuur onder De Witt
 1947 - 1830 en de Belgische geschiedschrijving
 1947 - De Patriottenbeweging, 1780–1787
 1947 - Toynbee's systeem der beschavingen
 1947 - De Nederlandse cultuur in de wereld van nu
 1948 - Can we know the pattern of the past?: discussion, concerning Toynbee's book "A study of history" ((Uitgezonden door het Third Programme van de B.B.C., Londen, op 4 januari en 7 maart 1948)
 1949 - The pattern of the past. Can we determine it?
 1949 - De Amerikaanse burgeroorlog en het probleem der onvermijdelijkheid
 1950 - Tochten en toernooien (essays). Met een essay getiteld Shakespeare als geschiedschrijver
 1950 - Democratische tendenties in 1672
 1952 - From Ranke to Toynbee. Five lectures on historians and historiographical problems
 1952 - Drie rapporten over de uitgave van bronnen voor de Nederlandse geschiedenis. Pieter Jan van Winter en Pieter Geyl
 1952 - Reacties. Groen van Prinsterer, Fruin, Multatuli, Busken Huet, Ter Braak, Du Perron, Romein (essays)
 1953 - De Witten-oorlog: een pennestrijd in 1757 (on the pamphlets published in connection with Pieter le Clercq's anonymous "Het Karakter van den Raadpensionaris Jan de Wit en zijne factie, beschreven door den Graaf d'Estrades, etc.", in the Dutch translation of the second part of the "Ambassades et negotiations")
 1954 - Historische appreciaties van het zeventiende-eeuwse Hollandse regentenregiem
 1954 - Historicus in de tijd (essays)
 1954 - Perspective of Holland and Belgium. Pieter Geyl en Charles James Rolo
 1954 - In memoriam P.N. van Eyck. Onder redactie van Johan Polak en Wim Simons
 1955 - Use and abuse of history
 1955 - Debates with historians. Collected essays
 1956 - Gebruik en misbruik der geschiedenis. De Terry Lectures, gehouden aan Yale University, Newhaven, Connecticut, USA, in oktober 1954. Vertaling door de schrijver van Use and abuse of history
 1956 - Een eeuw strijd om Bilderdijk (artikel in De Gids)
 1958 - Geschiedenis als medespeler
 1958 - Studies en strijdschriften: bundel, aangeboden aan de schrijver bij zijn afscheid als hoogleraar (essays)
 1958 - De vitaliteit van de westerse beschaving. Rede
 1958 - Het leven wint altoos. Zes-en-veertig sonnetten. (heruitgave van Het wachtwoord (Een keuze uit O vrijheid! (1945) met één aanvullend sonnet) uit 1944, nu onder eigen naam)
 1958 - Diskussion ohne Ende. Auseinandersetzungen mit Historikern
 1960 - Franse figuren
 1960 - Noord en Zuid. Eenheid en tweeheid in de Lage Landen
 1960 - Nederlandse figuren
 1960 - Vier maal Europa
 1960 - Britain and the Netherlands in Europe and Asia. Onder redactie van J.S. Bromley en Ernst Heinrich Kossmann
 1961 - Verzameling van kleine geschriften en van overdrukken op geschiedkundig gebied, 1936-1960
 1961 - Toynbee's answer - on Arnold Toynbee's reply to his critics in the twelfth volume of his "A study of history" 
 1961 - Huizinga als aanklager van zijn tijd
 1961 - Engelse figuren
 1961 - Amerikaanse figuren
 1961 - Duitse en Italiaanse figuren
 1962 - Debates with historians
 1963 - Encounters in history (essays)
 1963 - Van Bilderdijk tot Huizinga. Historische toetsingen
 1963 - Tien politici
 1963 - Oranje en Stuart, 1641-1672 (herziening)
 1964 - Napoleon. Voor en tegen in de Franse geschiedschrijving
 1964 - Figuren en problemen
 1964 - History of the Low Countries: episodes and problems. The Trevelyan lectures 1963 with four additional essays
 1964 - Zeven revoluties. Zdenĕk Radslav Dittrich, Pieter Geyl en Johann Heinrich Adolf Logemann
 1965 - Bruk og misbruk av historien
 1966 - The revolt in the Netherlands, 1555-1609
 1966 - The Netherlands in the seventeenth century
 1966 - Atlas algemene en vaderlandse geschiedenis. B.A. Vermaseren met medewerking van Pieter Geyl
 1971 - La révolution batave, 1783-1798. Vertaling door J. Godard en P. Geyl (deel V (gedeeltelijk) en VI van De geschiedenis van de Nederlandsche stam)
 1976 - Brieven en uitwisselingen van Willem Bentinck, heer van Rhoon, tot aan de dood van Willem IV, 22 oktober 1751; hoofdzakelijk naar de bescheiden in het Brits Museum (online bij DBNL). Uitgegeven door Frederik Carel Gerretson en Pieter Geyl - ISBN 90-247-1833-3

Over Pieter Geijl, en verzameld werk
 1967 - Herdenking van Pieter Geyl (15 december 1887 - 31 december 1966) Ludovicus Jacobus Rogier
 1967 - Pieter Geyl, 15 december 1887 - 31 december 1966 H.W. von der Dunk
 1971 - Pennestrijd over staat en historie. Opstellen over de vaderlandse geschiedenis aangevuld met Geyl's levensverhaal (tot 1945) woord vooraf door J.C. Boogman (redactie Pieter van Hees) (essays) - ISBN 90-01-39013-7
 1972 - Herinneringen aan Pieter Geyl door George Puchinger
 1972 - Bibliografie van Pieter Geyl samengesteld door Pieter van Hees - ISBN 90-01-39014-5
 1972 - Drei niederländische Geschichtsschreiber (i.c. Pieter Geyl, Johan Huizinga, Jan Romein) des 20. Jahrhunderts. Ideen und Wirkungen Hans Rudolf Guggisberg
 1973 - Geyl en Vlaanderen. Uit het archief van Pieter Geyl door Pieter Geyl. Brieven en notities uitgegeven door Pieter van Hees en Arie Wolter Willemsen
 1976 - De eierdans van Pieter Geyl. Zijn grootnederlandse politiek in de jaren twintig Louis Vos
 1978 - Verzamelde opstellen / van Pieter Geyl; bijeengebracht en ingeleid door Pieter van Hees - ISBN 90-274-5410-8
 1979 - Briefwisseling Gerretson-Geyl / verzorgd en toegelicht door Pieter van Hees en George Puchinger
 1999 - Twee historici in hun tijd: Pieter Geyl en Gerhard Ritter / Hermann Walther von der Dunk - ISBN 90-6984-248-3
 2000 - Geyl in Zuid-Afrika: verslag van de lezingentournee langs universiteiten in Zuid-Afrika juli-december 1937 door Pieter Geyl / verzorgd en toegelicht door Pieter van Hees en Arie Wolter Willemsen - ISBN 90-74112-20-X
 2000 - Drei niederländische Geschichtsschreiber (i.c. Pieter Geyl, Johan Huizinga, Jan Romein) des 20. Jahrhunderts: Ideen und Wirkungen / Hans Rudolf Guggisberg (heruitgave door de cultuurafdeling van de Nederlandse ambassade te Bonn)
 2001 - History of the Dutch-speaking peoples, 1555-1648 - ISBN 1842122258
 2002 - Mensen, machten, mogelijkheden / Hermann Walther von der Dunk (over o.a. Pieter Geyl, Louis de Jong, Gerhard Ritter, Menno ter Braak) - ISBN 9035124006
 2004 - Pieter Geyl / door Wim Berkelaar in: Kritisch Denkers Lexicon (34) 2004, p. 1-20
 2005 - Nationalisme en historiografie: rondom Pieter Geyl: afscheidsbundel voor Pieter van Hees / onder redactie van Frans Willem Lantink - ISBN 90-72131-54-1
 2005 - Wil dat niet zeggen dat ik mij poëtisch verwezenlijkt heb?, in: Liter. Christelijk Literair Tijdschrift, jg. 8., nr. 36 (maart 2005), p. 20-34 / door Wim Berkelaar
 2005 - Zooveel aandacht en lof. De vriendschap tussen Pieter Geyl en Loe de Jong, in: Hollands Maandblad, nr. 11 (november 2005) p. 3-12 / door Wim Berkelaar
 2006 - Ik laat de keus daarom liever aan jou. De vriendschap tussen Loe de Jong en Pieter Geyl, in: Martin Ros, Perry Pierik en Jet van Swieten (red.) Negende Bulletin van de Tweede Wereldoorlog (Soesterberg 2006) p. 144-171 / door Wim Berkelaar
 2006 - Als uw vrind verheug ik mij. De ingewikkelde relatie tussen Pieter Geyl en P.J. Blok, in: L.J. Dorsman (red.) Jubileumnummer 120 jaar Tijdschrift voor Geschiedenis 1886-2006, themanummer Leermeesters, 119, nr. 4 (2006) 500-505 / door Wim Berkelaar
 2006 -  Pieter Geyl en de wording van Napoleon. Voor en tegen in de Franse geschiedschrijving, in: Pieter Geyl, Napoleon. Voor en tegen in de Franse geschiedschrijving, Amsterdam University Press 2006, derde druk, p. 5-15 / door Wim Berkelaar
 2007 - Pieter Geyl: de Nederlandse tint bij Arthur M. Schlesinger, in: Nederlands Dagblad 2 maart 2007 / door Wim Berkelaar
 2007 - Boosheid om een benoeming. Het Utrechtse professoraat van Pieter Geyl in 1935, in: De Republikein. Tijdschrift voor de ware democraat, jg. 3, nr. 1 (maart 2007) 54-59 / door Wim Berkelaar
 2009 - Ik die zo weinig in mijn verleden leef: autobiografie 1887-1940 / Pieter Geyl ; bezorgd en toegel. door Wim Berkelaar, Leen Dorsman, Pieter van Hees. - Amsterdam: Wereldbibliotheek, cop. 2009. - 483 p.: ill. ; 22 cm
 2010 - Pieter Van Hees, Een geëngageerd historicus, Pieter Geyl (1887-1966), in: ADVN-Mededelingen, Antwerpen, 2010.

Externe links
 H.W. von der Dunk, 'Levensbericht Pieter Geyl', in: Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde, 1972, p. 123-135.
 Marcel Bas: 'Pieter Geyl in Zuid-Afrika: op bezoek bij de mensen van het Afrikaner cultureel reveil'
 Pieter Geyl: 'Zuid-Afrika in Dietsch Verband'
 H. van der Hoeven, 'Geijl, Pieter Catharinus Arie (1887-1966)', in: Biografisch Woordenboek van Nederland 1 (1979).

Nederlands historicus
Persoon binnen de Vlaamse Beweging
Hoogleraar aan de Universiteit Utrecht
Lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen
20e-eeuws historicus