Een schijngestalte, fase, stand, tijd of leeftijd is de verlichte gedaante van de planeten Mercurius, Venus en Mars en van de Maan. Doordat de hoek waaronder deze door de zon beschenen worden verandert ten opzichte van de hoek waarmee ze vanaf de aarde bekeken worden, zijn ze vanaf de aarde gezien soms deels verlicht en deels donker, soms helemaal verlicht en soms, met uitzondering van Mars, helemaal donker. De schijngestalte wordt begrensd door een halve cirkel en een halve ellips (of een rechte lijn).

De echte gestalte van een hemellichaam is onveranderlijk maar de schijngestalte verandert gedurende de omloop om de zon (Mercurius, Venus en Mars) of om de Aarde (Maan). Afhankelijk van de hoek waaronder het lichaam door de zon wordt beschenen, verplaatst de terminator, de scheiding van licht en donker, zich over het oppervlak van de maan of planeet, waardoor deze afwisselend te zien is als een sikkelvormig of rond lichaam.

Bij de binnenplaneten en de Maan springt dit het meest in het oog. Bij Mars is het effect al een stuk kleiner en is vanaf de Aarde gezien altijd minimaal ongeveer driekwart verlicht. Bij de buitenplaneten is het verschijnsel vanaf de Aarde nauwelijks te zien.

Maanstanden 
Enkele schijngestalten van de Maan hebben een naam, de maanstanden, -fases, -tijd of -leeftijd. Op het noordelijk halfrond zijn dit:

Op het zuidelijk halfrond is dit anders, omdat de maan daar andersom wordt waargenomen, dus met de noordpool aan de onderkant. De kant van de maan die verlicht is, is natuurlijk wel dezelfde kant:

In tropische gebieden neemt de maan een eerder horizontale (bootje of parapluutje) schijngestalte aan.

Wassende en afnemende maan 
 De periode tussen nieuwe maan en volle maan is wassende maan.
 Die tussen volle maan en nieuwe maan is afnemende of krimpende maan.

Zie ook 
 Mercurius
 Venus
 Fasehoek
 Supermaan

Externe link 
 De schijngestalten van de maan tussen 2000 BCE en 4000 CE (NASA) - astropixels.com

Fasen van de Maan