Als er weinig gebeurt in een film kun je er zeker van zijn dat er in werkelijkheid iets heel ergs aan de hand is.
Dat pakt vaak goed uit, want van toepassing is de literaire wijsheid ‘tonen in plaats van vertellen’. Maar soms gaat het mis, zoals in het geval van The Here After, debuutfilm van de Zweedse regisseur Magnus von Horn.
Het verhaal begint wanneer John, een jongen van een jaar of zestien gespeeld door de Zweedse popster Ulrik Munther, vrijkomt nadat hij twee jaar lang had vastgezeten wegens een niet nader gespecificeerde misdaad. Thuis op een boerderij ergens op het platteland pakt John zijn leven met zijn vader en jongere broertje weer op. Hij doet zijn taken plichtsgetrouw en gaat naar school. Het eerste teken dat John schuldig is aan iets vreselijks komt wanneer hij met zijn vader boodschappen doet en een jonge vrouw hem in een gangpad aanvalt en probeert te wurgen.
Het is moeilijk er vat op te krijgen waarom het maar niet lukt dit gegeven echt dwingend en spannend te maken in The Here After. Het camerawerk van Lukasz Zal, bekend van zijn briljante fotografie in Pawel Pawlikowski’s recente Ida, creëert een kille sfeer, en de acteurs slagen erin de personages op een geloofwaardige wijze tot leven te wekken. Toch is er uiteindelijk te veel afstand tussen ons en deze film. De regisseur toont het saaie alledaagse, maar hij vertelt te weinig. Het is bijna alsof hij speelt met de strenge, instinctmatige verwachting van de kijker dat er iets dramatisch moet worden onthuld, zodat de vertelling op gang kan komen. Een conflict of een ramp of een gruwelijke daad. Maar telkens weer stelt hij dat vertellen uit. Gevolg: een behoorlijk frustrerende kijkervaring.
Aan de andere kant kun je je voorstellen dat dit is hoe het in echt moet gaan wanneer een jongen als John met zijn gezin in zo’n situatie terechtkomt. Het leven gaat door, je gaat naar school, rijdt rond op je motor, je verlangt ernaar een meisje te kussen, je stoeit met je broertje, je kijkt naar voetbal op televisie. En toch is er het verleden – een donker gat waarover niemand wil praten, maar dat er altijd zal zijn.
Hoe John en zijn vader en broertje ook proberen voort te gaan met hun leven, de gemeenschap kan en wil niet vergeven en vergeten. Zo erg was datgene wat John heeft gedaan dat zijn medeleerlingen niet meer met hem op school willen zitten. Op dit punt schemeren er raakpunten door met Thomas Vinterbergs briljante Jagten (2012) waarin een man verdacht van seksueel misbruik van een kind het slachtoffer van de wraak van dorpelingen wordt. Ook Vinterberg vertelt weinig, maar anders dan in The Here After staat de kijker pal naast dader. In Jagten zijn de gevoelens van angst en woede van de dader iedere seconde voelbaar. In Von Horns film komen we nooit in het hoofd van John. De jongen blijft een gesloten boek, ook wanneer er uiteindelijk wel iets breekt bij hem en duidelijk wordt hoe erg het is wat hij heeft gedaan.
Ka is een verbannen dichter en Orhan is de schrijver die hem tot leven schrijft. Ka is in ballingschap vermoord en de schrijver reist zijn figuur na. Ze arriveren in de Turkse stad Kars. Ooit een plek op een kruispunt van geschiedenissen, culturen en nationaliteiten.
In het nu een met maatschappelijk lawaai overladen smeltkroes van meningen en politieke en religieuze tegenstellingen. Het sneeuwt in Kars. Sneeuw dempt ieder geluid tot fluistersterkte. Sneeuw door NTGent is een gedempte voorstelling. Van regisseur Luk Perceval, bewerker Steven Heene en de ploeg toneelspelers. En natuurlijk van Orhan Pamuk, wiens gelijknamige roman uit 2002 uitgangspunt was.
Ergens midden in de twee uur durende, pauzeloze avond keert Orhan, die steeds meer samenvalt met zijn schepping Ka (de vertellende protagonist wordt gespeeld door Pierre Bokma), terug van een gesprek met een ‘furieuze islamist’. Orhan/Ka: ‘Ik loop terug langs het spoor. De sneeuw valt zo traag dat het lijkt alsof de vlokken in de lucht blijven hangen. Dan zie ik hoe een zwarte hond voor mij uit over het perron rent en, in het vale licht van de neonlampen, vrolijk heen en weer springt in de sneeuw. Wat doe ik op deze wereld? Wat zien die sneeuwvlokken er deerniswekkend uit. En wat is mijn leven ook deerniswekkend. Een mens leeft, kwijnt en verdwijnt. En ineens moet ik denken aan de aftershave van mijn vader, mijn koude jongensvoeten in de pantoffels van mijn moeder, haar haarborstel naast het hoestdrankje van mijn vader. Al die dingen die samen het leven vormen. De eenheid van… alles.’ Zo komt de verteller tot een gedicht en noemt het Sneeuw, over sneeuwkristal als beeld voor de verborgen symmetrie van het leven.
Deze toneelvertelling sluipt als een mozaïek van impressies je hersens binnen. Zoals in de roman van Pamuk ook gebeurde. De stad Kars is in de ban van lokale verkiezingen. Er is een staatsgreep op til waarbij een toneelmaker is betrokken. Veel politieke stemmen vormen een kakofonie van religieuze dogma’s, seculier nationalisme, geloof in de kracht van kunst. En persoonlijk geluk boven alles, een labyrint van eigenliefde. Katrin Brack heeft een zwerm van kleurige banieren ontworpen, een ruimte waarin alle coulissen naar de speelvloer lijken doorgeschoven. Zodat een opkomst meteen weer een weggaan lijkt, een verdwijnen achter een doek. Samen met de gedempte toon van het spreken oogt (en klinkt) deze enscenering als een abstract schilderij met ingebouwd hoorspel.
Mijn gezelschap vond het monotone spreken onverdraaglijk en haakte halverwege af. Ik was het niet met hem eens. Begrijpelijk is het wel. Sneeuw is ook ongemakkelijk, lastig, alleen met veel geduld te temmen stemmentoneel. Prachtig bijgekleurd met de zang van Melike Tarhan. Het geheel is als een hallucinerend bladeren door losjes gerangschikt materiaal. Ik werd er heel rustig van. Er overviel me een ijl soort sterke concentratie op de flarden, de stof, de sneeuw van het leven. Als ervaring was het ook wel raar. Prettig raar. Ik hou ervan. Maar, u bent gewaarschuwd.
Groenlid Bernard Marchau nam het initiatief om in de zomervakantie een bouwspeelplaats in te richten voor de Kuurnse jeugd.
Proficiat Bernard en hopelijk zet je zo nog mensen aan om creatieve initiatieven te nemen voor en door Kuurnenaars.