Wortel en witlof voor de zebra's. 'De dieren merken het ook dat er geen publiek is.' Beeld Dingena Mol
In Artis gaat het leven gewoon door, ook zonder bezoekers. Er wordt reikhalzend uitgekeken naar de geboorte van een olifantje, maar er zijn ook zorgen over de financiële gevolgen van de tijdelijke sluiting.
Patrick Meershoek 6 april 2020, 08:48
Het begint langzaam te wennen, maar onwerkelijk blijft het: Artis zonder bezoekers. "Ik herinner me wel dat we de tuin een keer hebben moeten sluiten vanwege een storm," zegt teamleider dierverzorging Peter Bleesing (43). "Maar dit is ongekend. Artis is zeven dagen per week open, 365 dagen per jaar. Er lopen hier altijd mensen rond. Alleen nu dus niet. Een collega van me drukte het mooi uit: het is alsof het nog geen negen uur is, maar dan de hele dag lang."
Al drie weken hebben ze het rijk alleen, de medewerkers en de dieren. Op maandag 16 maart ging Artis dicht in verband met de afgekondigde landelijke maatregelen tegen corona. Met pijn in het hart, zegt directeur Rembrandt ­Sutorius (39) over de sluiting. "Het laatste weekeinde verliep ­eigenlijk prima. De bezoekers namen zelf de afstand van anderhalve meter in acht. Maar toen de scholen dichtgingen, konden wij niet openblijven. Het risico dat het hier te druk zou worden, was te groot."
Sinds de sluiting volgt Artis de lijn van veel organisaties. Wie zijn werk thuis kan doen, werkt thuis. Van de kleine tweehonderd medewerkers zijn er nog zo'n vijftig in de dierentuin. Sutorius: "De verzorgers natuurlijk, maar ook mensen van de technische dienst en de hoveniers. De ­renovatie van het Groote Museum gaat gewoon door, net als de werkzaamheden aan het nieuwe verblijf voor de goudwanggibbons. Een voordeel van de sluiting is dat het werk geen impact heeft op de bezoekers."
Het is een vreemde gewaarwording om door de dierentuin te wandelen, zegt Sutorius. "Artis ligt er prachtig bij in het voorjaar. Alles staat in bloei en de dieren zijn actief. Het barst van de vogels in de tuin. Het gekke is: het leeft volop, maar het leeft ook niet, zo zonder bezoekers."
Bleesing: "Het is ook ontzettend stil. We zijn gewend aan de geluiden van onze bezoekers. Kinderen die voorbij hollen. Nu horen we alleen de dieren. Het is heel onwerkelijk."
Ook zonder publiek gaat het leven in Artis gewoon door. De twintig verzorgers doen wat ze elke dag doen: de dieren verzorgen en hun verblijven schoonmaken – van de Aziatische olifanten tot de wandelende tak. "We werken wel ­anders dan normaal," vertelt Bleesing. "We drinken geen koffie samen en tussen de middag eten we onze boterham apart van elkaar. Het contact verloopt voornamelijk via de telefoon en de app. En onze dierenartsen zijn nu alleen op afroep beschikbaar."
Ook anders dan anders: alle verzorgers zijn extra waakzaam wat betreft de gezondheid, van elkaar en van de dieren. Een collega die hoest en proest, daar wordt nu anders naar gekeken. Bleesing: "We letten op elkaar. Wie symptomen van besmetting heeft, gaat meteen naar huis. De verzorgers van de mensapen dragen momenteel mondkapjes. Voor de zekerheid: we moeten er rekening mee houden dat alle mensapen gevoelig zijn voor corona."
Een dierentuin kan niet zonder zijn bezoekers, merken de verzorgers in deze tijd. "Een paar stille uurtjes zijn soms best even lekker. En we hoeven nu geen rekening te houden met de mensen. De kruiwagen kan wel even midden op het pad blijven staan. Maar het is ook saai; er is niemand die wat aan je komt vragen. De dieren merken het ook. Zeker de intelligente soorten zijn eraan gewend dat ze elke dag bezoek krijgen. Voor hen is dit ook vreemd."
Een sms na de geboorte
En dan zijn er natuurlijk ook nog de financiële gevolgen van de tijdelijke sluiting. Die zijn enorm, aldus directeur Sutorius. "Dit is een zware klap. In een dierentuin wordt gedurende het laagseizoen veel geld uitgegeven om dat in het hoogseizoen terug te verdienen. Uitgerekend op het moment dat het hoogseizoen begint, moeten we de tuin sluiten. We weten nog niet hoe lang dat gaat duren, maar de schade loopt in de vele miljoenen euro's."
Dankzij een aantal prima jaren op rij, heeft Artis een continuïteitsreserve om een klap op te vangen. Sutorius: "We hebben geld opzij gelegd om in geval van nood de continuïteit te waarborgen. In de scenario's die we met elkaar hebben ontwikkeld, hielden we ook rekening met een zoönose, maar we gingen uit van een tijdelijke sluiting in verband met een uitbraak van bij voorbeeld Q-koorts of MKZ. Dat een coronavirus de hele wereld zou platleggen, dat hadden wij ook niet voorzien."
Bloeiende bollen in de dierentuin, maar deze weken geen publiek dat ervan kan genieten. Beeld Dingena Mol
De sluiting zal ook zeker gevolgen krijgen voor de ambi­tieuze plannen die Artis heeft voor de komende jaren. "We teren in op onze reserves. Dat geld was nodig voor nieuwe investeringen. We waren net bezig om de laatste hand te leggen aan een heel mooi masterplan. Dat gaat nu allemaal even de ijskast in."
Uitgerekend nu de deuren dicht zijn, verwacht Artis een nieuw olifantje, in normale tijden een gebeurtenis die veel bezoekers trekt. "Moeder Thong Thai is hoogdrachtig," vertelt Bleesing. "We houden er rekening mee dat het kalf in de komende weken wordt geboren. Het lijkt erop dat dat zonder publiek gaat gebeuren. Dat zal ook raar zijn. We hebben een actie opgezet om onze vaste bezoekers en ­leden op de hoogte te houden. Zodra het kalf geboren is, sturen we een sms naar de mensen die dat willen."
De dierverzorger verheugt zich op wat zijn vijfde olifantenkalf wordt. De bevalling is elke keer een schouwspel. Bleesing: "Het is letterlijk een zware bevalling. Het kalf moet met een ingewikkelde bocht door het geboortekanaal. Het hele lichaam van de moeder moet hard werken om dat voor elkaar te krijgen. Uiteindelijk valt het olifantje met een plof uit de moeder op de grond. Het is fantastisch om dat te mogen zien."