In het Gronings komt het voor in de vormen bòi, bui en buie. Het Fries kent boai, boi en boie, verkleind ook boaike en boike, en bovendien met verscherping poai, poaike en poike – die laatste drie niet alleen voor jongens maar ook kleine kinderen in het algemeen en zelfs veulens. Wat is de achtergrond van dit woord? En hoe verhoudt het zich tot Zweeds pojke ‘jongen’? Een lezer legde mij laatst deze vragen voor en ik doe graag een poging om het uit te zoeken.
Over de herkomst van het woord zijn de afgelopen eeuwen vele bladzijden gevuld door menig geleerde. Het zou bijvoorbeeld verwant zijn aan Nederlands boef en Duits Bube. De Russisch-Amerikaanse wortelkundige Anatoly Liberman heeft enige jaren geleden nog een uitgebreid overzicht geschreven van verleden inspanningen, met als voorkeur de gedachte dat het oorspronkelijk een kinderwoord voor ‘broertje’ was. Ik sluit het niet uit, maar het is geen bevredigend besluit. Hoe dan ook verkies ik een andere, bij mijn weten nog niet voorgestelde duiding.
Zoals gezegd komt het woord naast het Engels ook in verscheidene vormen voor in het Gronings en Fries. In de Middeleeuwen kwam het tevens zuidelijker voor: in Holland en Vlaanderen is het opgeschreven in de (gewestelijke) spellingen boye, boeye, boie en boeie. Het was ook als naam in trek, getuigen onder meer Oudengels Boia, Oudsaksisch Boio en Oudhoogduits Boio en Poio.
Door zijn wat eigenaardige klank is het woord niet zo gemakkelijk te doorgronden. Was deze bijvoorbeeld oorspronkelijk lang of kort? We zouden al een stuk verder komen als we de Oudgermaanse vorm van het woord met enige mate van waarschijnlijkheid konden vaststellen. Om dit te doen moeten we op zoek naar woorden die erop lijken en waar we wel de klankontwikkeling van kennen.