De kinetische gastheorie van James Clerk Maxwell en Ludwig Boltzmann tracht macroscopische eigenschappen van gassen, zoals druk, temperatuur en volume te verklaren vanuit de samenstelling en de beweging van gasmoleculen. De theorie dat druk het resultaat is van een statische afstoting tussen moleculen, zoals Isaac Newton vermoedde, is achterhaald; het gaat om botsingen van rondbewegende moleculen tegen elkaar en tegen de wanden van een vat.

Postulaten (kenmerken) 
De kinetische gastheorie is gegrondvest op de volgende vijf postulaten:
 Een gas bestaat uit een groot aantal deeltjes, of moleculen, die klein zijn in vergelijking met zowel hun onderlinge afstand als de afmetingen van het vat waarin de deeltjes zich bevinden.
 De deeltjes bewegen continu in willekeurige richtingen.
 De wetten van Newtoniaanse mechanica, in het bijzonder de relaties  en  zijn van toepassing op de wisselwerkingen tussen de deeltjes en op de wisselwerking van de deeltjes met de wanden van het vat.
 De deeltjes bewegen zich onafhankelijk van elkaar en hebben alleen wisselwerkingen met elkaar tijdens een botsing. Alle botsingen zijn zuiver elastisch. De deeltjes of moleculen kunnen intern geen energie opnemen of intern opgeslagen energie aan hun omgeving afstaan.
 De kinetische energie die in de translatiebewegingen van een mol gas met temperatuur  is opgeslagen is gelijk aan  waarin  de gasconstante is.

Temperatuur is een natuurkundige grootheid die een maat is voor de gemiddelde kinetische energie voor moleculen van een hoeveelheid materie.

Druk en kinetische energie 
De moleculen van een gas bevinden zich in een geïsoleerd systeem. De moleculen van het gas botsen tegen de wanden van een geïsoleerd vat zonder energie over te dragen. Het vat is een kubus met ribbe  en volume  en de moleculen hebben alle dezelfde massa  De ribben van het vat zijn evenwijdig aan de -, - of -as van het coördinatenstelsel.

Gedrag van een enkel deeltje 
 Vóór de botsing tegen een van de wanden van het vat had een bepaald deeltje een willekeurige snelheid  Na een elastische botsing heeft het, afhankelijk van de wand, een van de snelheden:

 De impulsoverdracht is  of  en de energieoverdracht is 0.
 Over een lange periode herhalen de botsingen van het molecuul met de verschillende wanden zich met de frequenties  en 
 De krachten die de botsingen van het molecuul op de verschillende wanden uitoefenen, zijn:

 De druk die door het molecuul op de wanden met oppervlak 
 wordt uitgeoefend is:

De druk is niet op alle wanden gelijk, omdat een enkel deeltje zich niet als een gas gedraagt.

Veel deeltjes 
Voor een geïsoleerd isotroop systeem met een groot aantal deeltjes, zoals een gas of een vloeistof, geldt dat de gemiddelde snelheid van alle deeltjes in de drie richtingen 0 is:

hetgeen betekent dat het gas in het systeem zich niet verplaatst. Ook zijn de kwadratisch gemiddelden van de snelheden in alle richtingen gelijk.

Homogene druk 
In een isotroop systeem is de druk overal gelijk zodat bijvoorbeeld:

Het kwadratisch gemiddelde van de x-componenten van de snelheden wordt genoteerd als:

Voor het kwadraat van de snelheid geldt:

zodat het gemiddelde van de kwadraten van de snelheden gegeven wordt door:

Daaruit volgt voor de druk:

Kinetische energie 
De gemiddelde kinetische energie per molecuul wordt gegeven door:

zodat voor de druk de relatie geldt:

Kinetische energiepostulaat en de algemene gaswet 
Als er  mol gas in het vat is opgeslagen:

waarin  de constante van Avogadro is, dan levert de voorlaatste uitdrukking over de relatie van de druk met de kinetische energie, samen met het vijfde postulaat van de kinetische gastheorie, de uitdrukking op:

die ook geschreven kan worden als de bekende formule:

van de algemene gaswet.

Zie ook 
 Algemene gaswet
 Boltzmann-verdeling
 Boltzmann-vergelijking
 Maxwell-Boltzmann-verdeling
 Statistische thermodynamica
 Vrije weglengte
 Warmte

Externe links 
  Oude gastheorieën
  Thermodynamics - een hoofdstuk uit een online leerboek
  Java animatie-instructie m.b.t. moleculaire beweging

Thermodynamica
Theoretische natuurkunde
Statistische mechanica