Het alziend oog is een symbool dat bestaat uit een oog, meestal geplaatst in een driehoek, omgeven door stralen. Oorspronkelijk komt het symbool uit het Oude Egypte als Oog van Horus, maar dan zonder driehoek.

De toegevoegde driehoek is voor het eerst te vinden in de late renaissance en verwijst naar de heilige drie-eenheid. Daarmee werd het oorspronkelijk als heidens beschouwde symbool ‘gekerstend’ en dus aanvaardbaar binnen de kerk. Het is te vinden in veel katholieke kerken en kathedralen.

Het alziend oog binnen de vrijmetselarij 
Bij de vrijmetselarij denkt men aan het oog van God, die daar de Opperbouwmeester van het Heelal wordt genoemd. Er is niets wat aan zijn blik ontsnapt. Het alziend oog wordt in de regel afgebeeld op of binnen een driehoek. Tijdens een ritueel wordt het verlicht. Het alziend oog hangt, althans op het vaste land van Europa, tijdens de leerling-inwijdingen (open loges) in de meeste werkplaatsen (rituele ruimtes) van vrijmetselaarsloges aan de wand tegenover de ingang, in wat symbolisch als het oosten wordt aangeduid, boven de stoel van de voorzittend meester. Het wordt gedurende het gehele ritueel verlicht.

In de andere continentaal-Europese inwijdingsrituelen, zoals die voor gezellen en meester-inwijding, ontbreekt het alziend oog. Tijdens rituelen waarin geen inwijding plaatsvindt, zoals de rouwloge en het zomer- en winter Sint Jan, is het wel in de meeste loges aanwezig.

In de Angelsaksische vrijmetselarij hangt het alziend oog centraal in de rituele ruimte aan het plafond, of is daarop afgebeeld. Het blijft aanwezig tijdens alle rituelen.

Het gebruik van het alziend oog wordt vanuit een stroming binnen de vrijmetselarij afgedaan als niet authentiek; het alziend oog zou slechts ter decoratie dienen. Er wordt in de rituelen namelijk niet in woord of handeling naar verwezen. In het leerling-ritueel is het bij sommige loges daarom vervangen door de spreuk “des wetens end”. Voorbeelden daarvan zijn te vinden in het Amsterdamse logegebouw en het vrijmetselaarsmuseum in Den Haag.

Het alziend oog binnen de Illuminati 
Dit symbool werd nooit gebruikt door de oprichter van de Orde der Illuminati Adam Weishaupt, in tegenstelling tot latere beweringen. In 1785 werden de Illuminati door de regering van Beieren verboden.

Connotatie
Het alziend oog wordt door complotdenkers wel gezien als symbool voor geheime genootschappen die zich bezig zouden houden met infiltratie in regeringen en de financiële wereldtop, met als doel het stichten van een wereldregering, de zogenaamde Nieuwe Wereldorde.

Maçonnieke lichtsymboliek
Symbool
Iconografie