Hoe Barbara van der Steen ruimte maakt door mogelijkheden op te rekken | by Marcel Kampman | Happyplaces Stories | Medium
'Door mijn hele werk heen, dus School of Life, maar ook mijn werk met groepen of wat voor initiatief dan ook, is dat we nu in een tijd leven… Eigenlijk is het een hele interessante tijd nu, omdat er heel veel mensen met de vraag worstelen 'we hebben het zo georganiseerd zoals we het georganiseerd hebben, en heel veel voldoet niet meer'. Dat geldt ook voor loopbanen, maar dat geldt ook voor hoe organisaties georganiseerd zijn. We hadden het net bijvoorbeeld over vacatures, vacatures zijn hokjes waar mensen op af kunnen gaan, maar wat natuurlijk nooit over de mens gaat die iets wil. Wat ik leuk vind aan de vraag die bij School of Life heel vaak gesteld wordt: 'Waarom is het nu een vraag?' Dus mijn class 'How to realise your potential?', waarom is dat nù een vraag, terwijl bijvoorbeeld mijn opa en oma daar over een heel andere manier mee bezig waren. Waren misschien ook niet zo expliciet daar mee bezig.
Ik vertelde al, als je nu ontslagen wordt bij een verzekeraar kan je niet zo makkelijk bij een andere verzekeraar weer solliciteren, want die banen zijn niet zo beschikbaar meer. Dus dat betekent dat je jezelf echt opnieuw uit te vinden hebt. En dat klinkt altijd een beetje decadent, helemaal in de oren van de mensen die al werken, de oudere generaties, maar het heeft gewoon twee kanten. Een kant is: het is onzeker. Mensen worden gedwongen om creatief te zijn, nieuwe dingen te bedenken die nog niet eerder hier waren. En aan de andere kan is het ook hele leuk, want eigenlijk daagt deze tijd je ook heel erg uit om na te denken over wie jij bent, wat je doet en hoe je daar de ruimte voor creëert. Anold Cornelis is één van de filosofen die mij geïnspireerd heeft, die zegt: we komen uit een computertijdperk waarin waarin de maakbaarheid heel erg versterkt is, en de eenentwintigste eeuw is misschien wel de eeuw waar we wat meer moeten leren voor onszelf ruimte te creëren. Heel veel is al georganiseerd om ons heen, computers helpen ons daarbij, de iPhone, de iPad, maar het geeft eigenlijk een soort extra opgave om te kijken wat je er mee wilt. Met die materialen. Hoe je dus je dagelijks leven wilt vormgeven, hoe je je brood wilt verdienen. Je zou kunnen zeggen, heel veel structuren veranderen, vooral voor de jongere generatie is dat denk ik heel voelbaar. Dat ze dus eigenlijk heel vroeg al in hun loopbaan gedwongen worden om na te denken over 'wie ben ik', 'waar ben ik goed in', 'waar voeg ik iets toe'. Ook wel een beetje met de ontmoedigende ervaring dat alles er al is. Dat elk boek al is geschreven, dat elk idee dat je oppert al op YouTube staat… Dat dwingt nog meer om iets unieks toe te voegen, iets te maken wat er nog niet is.
Ik denk wel eens, ik ben blijkbaar mijn hele leven, of mijn loopbaan bezig met mijn ruimte groter te maken. Dat kan ik doen, ook wel vanuit een bepaalde luxepositie dat ik een goede opleiding heb gehad, dat ik goede werkervaring heb kunnen opdoen, dat ik goede mensen heb ontmoet. En ondertussen denk ik, nee, het is geen luxe. Het is veel meer wat nu voor heel veel mensen geldt. Dat je dat dus eigenlijk te ontdekken hebt. En dat je dat dus niet ziet al een soort luxe die je niet màg permitteren, ik zou het bijna omdraaien, je mòet het wel doen. Om eigenlijk een plek te vinden of een plek te creëren die voor jou goed is. Of waar jij iets toevoegt, waardoor je goede feedback krijgt, weer leuke mensen ontmoet, en op die manier eigenlijk weer iets toevoegt. Aan jezelf, maar ook aan de mensen om je heen.
Ik help mensen op heel veel verschillende manieren. Ik heb er nog steeds geen goede naam voor. Trainer, coach, ondersteuner, begeleider. Eén van de dingen die mij vanaf het begin van mijn loopbaan al bezig houdt voor mezelf, maar ook voor de mensen om mij heen, is: hoe maak je keuzes? Of: zie je nog dat je nog keuzes hebt? Waar ik van kan schrikken, of vaak ook wel boos over kan zijn als ik eigenlijk hele jonge mensen, leeftijd maakt eigenlijk niet uit, in de positie zie waarin ze denken dat ze geen keuzes hebben. Dat ze eigenlijk voelen, of eigenlijk niet meer zien waar ze vrijheid kunnen voelen waar ze zich kunnen oriënteren, of ruimte te creëren voor zichzelf. En ik ben er eigenlijk mijn hele loopbaan al mee bezig, om continue ruimte voor mezelf te creëren, continu eigenlijk aan te voelen: 'Hé, ik zit weer in een te nauwe tunnel, ik moet weer even ruimte creëren om weer in mijn kracht te komen'. En wat ik doe in mijn werk als coach, is dat ik mensen help hun keuzes in zicht te krijgen. En alle zorgen en alle bezwaren als: 'Ik wil niet in het weekend werken', dat is een ingrediënt voor je nieuwe ontwerp. Of: 'Ik wil het in balans met mijn gezin.' Dat zijn allemaal dingen waarin je jezelf heel serieus kunt nemen en dat zijn vervolgens ontwerpvragen. Of misschien wel een keuzevraag. Of een ontwikkelstap. Ik help mensen dan te zien dat er misschien bij hun zelf ook wel een gedachte zit, iets wat ze zichzelf of anderen hebben verteld, waardoor die beweging niet kan worden gemaakt. Ik denk dat ik mensen kan helpen dat te herkenen: 'Volgens mij is die gedachte er een die je blokkeert om te bewegen.' Individueel, maar dat kun je natuurlijk ook meer groepsgericht doen.
Dus wat ik doe, samen ook met collega's, is contexten creëren waarin mensen gelijk worden uitgenodigd, uitgedaagd, om gelijk te gaan bewegen. Gelijk te gaan doen. Een voorbeeld is, allemaal mensen die vinden dat in de bouw eigenlijk niet op een goede manier wordt samengewerkt. Die komen in een groep. Die komen niet in een groep om er over te praten, maar die komen in een groep om binnen tien maanden vernieuwing neergezet te hebben. Dat betekent dat je, als je in zo'n groep stapt, dat is een eigen keuze. Dat is ook al zo'n moment, dat we zeggen: het is een keuze dat je naast je vaste baan in een groep stapt waarin gewerkt wordt aan iets wat er nog niet is. Totaal onbekend. Wij creëren een plek waar mensen kunnen experimenteren. Waarin het totaal onvoorspelbaar is en waar het ook helemaal mag mislukken. Doen we in de zorg, doen we in de bouw, doen we op heel veel plekken. En mensen die instappen kiezen daar dus voor. Die zeggen dus ook: 'Het bestaande is voor mij niet bevredigend genoeg. Ik wil iets nieuws, ik wil iets toevoegen.' Belangrijk daarin is, dat je echt als persoon instapt. Het is een persoonlijke stap, je wilt iets ontwikkelen, je wilt iets verder brengen, niet allemaal maar voor jezelf, maar ook voor de sector. Daar committeer je je aan. Het kennismakingsgesprek, de intake is het halve werk. Op dat moment kiezen mensen dat ze willen instappen, ondanks dat het onbekend, ongewis, onvoorspelbaar is. Dat het alleen maar proces is, dat het alleen maar mensen bij elkaar zijn die niet weten waar ze uit komen. Maar het leuke is, vind ik, in deze tijd dat dat op steeds meer plekken aantrekkelijk is voor mensen. Dat mensen instappen. En moet zo'n groep ga je eigenlijk op reis, tien maanden lang, in die context die niet maakt dat mensen gaan praten over alle misstanden, heel even als vertrekpunt, maar vervolgens met elkaar aan de slag gaan. Ze ontdekken hun eigen kracht weer, ze ontdekken hun eigen talent, eigen passie waarom ze ooit in de bouw zijn gaan werken, of in de zorg zijn gaan werken. Je zou kunnen zeggen dat dat nog veel krachtiger is dan loopbaan coaching, omdat je het gelijk gaat doen. Je gaat creëren waarvan jij vindt dat het er nog niet is.
Opening voor iets nieuws
Die groepen ondersteunen, dat is een manier waarop ik ruimte creëer. Of plekken creëer. Samen met anderen natuurlijk, waarin die mensen kunnen gedijen. En op het moment dat ik het gevoel heb dat dat niet lukt, dat mensen toch weer vastzitten, of bijvoorbeeld in die groep in het nauw komen, of teveel vanuit een bepaald belang redeneren, dan kan ik ze vaak wel weer helpen die vrije ruimte te zoeken. Weer te experimenteren, iets nieuws aan te gaan, het proces open te laten. En dat vind ik leuk. Dat heb ik verbijzonderd, samen met Aad Goedhart, en het proceskunde genoemd. Om dus ook in organisaties, zie je normale processen tussen mensen waarin je samenwerkt, oog te hebben voor waar de ruimte zit. Niet bijvoorbeeld in een plan van aanpak, of de planning, dat staat vaak vast maar het is ook niet het echte, het echte proces is wat er tussen mensen echt gebeurt vervolgens. En daar zit heel veel creatieve ruimte. Die mensen vaak niet meer zien. Dat plan staat het niet meer toe, dat is geagendeerd of is geaccordeerd door het MT. Op het moment dat mensen aan de slag gaan, denken ze eigenlijk dat het een soort draaiboek is. Waar we mensen in helpen is veel meer procesgericht te kijken, namelijk: 'Welke ideeën ontstaan er onderweg?' Of misschien wordt het stroef onderweg en hoe kun je zorgen dat je dan in je samenwerking het op zo'n manier doet dat er nog energie is vanuit jou, of vanuit anderen. Dat je stagnaties herkent. En dat je het daar over durft te hebben. En dat ze misschien we de opening zijn naar is geheel nieuws, dat je niet had kunnen verzinnen. Dat je ook een beetje het onbekende durft te betreden, dingen die je nog niet overziet in een project of in een proces. Het klinkt misschien wat abstract, maar dat is ook wat wij weer leuk vinden om door te geven aan vakgenoten.
Nieuwe werelden durven creëren
Om juist naar dat domein te kijken waar vele mensen gedoe ervaren, terwijl daar vaak de opening zit voor iets nieuws. Dus als in projecten ineens een grote verstoring optreedt, dan heeft dat vaak een hele goede reden. en daar zitten vaak dan juist de mogelijkheden versleuteld waar je misschien onbewust al naar zocht. Als groep, als afdeling, of als team, of als individu. Daar oog voor hebben, dat vind ik leuk, om mensen daarbij te helpen. En dat is soms coaching, soms in de groep, soms in een organisatie, maar zelfs als sector. Dat je als sector ook kun zeggen: 'We gaan plekken creëren waardoor onze sector ook weer beter wordt. Waardoor er nieuwe dingen kunnen ontstaan.' Het leuke is, vind ik, waar ik dus ben mensen zich ontzettend bevlogen laten zien. Waar ik in het begin van mijn loopbaan nog heel veel mensen zag die vastzaten in of iets wel in de CAO staat, of het wel mag van de OR, wat hun manager er van zou vinden; allemaal ruimtebeperkende vragen, vind ik het wel leuk om te ontdekken dat ik nu veel meer plekken heb ongezocht of mede creëer waar mensen helemaal niet met dat soort beperkende dingen bezig zijn. Maar voor al met zich totaal uitgedaagd voelen om te gaan toevoegen wat er nog niet is. En juist door de regels en de kaders die er zijn, te denken: hoe kunnen we op de grens daarvan, of net over de grens, door samenwerkingen aan te gaan, door nieuwe initiatieven te nemen, door initiatieven die bestaan ontzettend zichtbaar te maken, dat oprekken? De mogelijkheden veel meer oprekken? Zonder die realiteit te ontkennen, dat staande organisaties ook nodig zijn. Dat functies nodig zijn, dat CAO's en misschien OR richtlijnen nodig zijn. Maar dat dat dus niet beperkingen zijn, maar je veel meer een soort nieuwe wereld durft te creëren waarin het andere ook kan.
Die gaan eigenlijk met elkaar communiceren, zou je kunnen zeggen. Dat is eigenlijk, continu ruimte creëren dat er keuzes zijn, dat eigenlijk alles kan. En dat je het gewoon gaat uitproberen. En sommige dingen lukken, en sommige dingen niet. Daar worden mensen gelukkig heel blij van, en het leuke is ook dat ze daarna niet meer anders willen. Mensen die een aanraking hebben met het ongewisse, het onbekende, eigenlijk een vaardigheid ontwikkelen in dat ook aan te gaan. Dat ook te ondergaan, het gedoe ook, of je onzekerheid, 'wat kan ik nou toevoegen', 'wat helpt de kennis die ik heb opgedaan op de universiteit nou eigenlijk nog', 'er worden hele andere dingen van me gevraagd'. Op het moment dat mensen dat een keer ervaren hebben, zijn ze ook minder bang om in een soort nieuwigheid te stappen. Om misschien zelfs, zelf contexten te creëren in hun eigen werk, of hun eigen staande organisatie daar weer dat soort processen op gang te brengen. Dus het is gelukkig wel een beetje besmettelijk. Dat is leuk.
Wat ik zelf een hele leuke ontdekking vond in mijn loopbaan, is dat wat ik altijd beschouwde als mijn zwakte, dat dat misschien wel mijn kracht is. Ik ben mijn hele leven een 'zoekertje' geweest. Ik heb ooit al in hele oude dagboeken geschreven: 'Ik weet niet hoe het zin, maar het lijkt wel of iedereen om mij heen het leven overziet. En goed weet hoe alles moet. En hoe alles hoort.' Dat begin al in ons gezin omdat er altijd gebrek was aan ruimte, omdat we allemaal ruimte wilden. En we was gewoon te weinig, blijkbaar. Ik ook in gezelschap niet altijd eerste ben die gelijk alle ruimte inneemt. Ik moet altijd, als de ruimte eenmaal ingenomen is, weer iets doen om ook weer even toe voelen waar ik zit. In een groep, of in een ruimte letterlijk met mensen. Dus het is eigenlijk overal, kom ik steeds meer achter, alleen dat ik daar soms wat meer mijn best voor moet doen vond ik vroeger heel erg, en slecht. Ik hoorde ook continu in mijn eerste banen dat ik me meer moet profileren. En nu denk ik, nee, dat is zo'n verworvenheid. En wat ik dus heel veel doe bij groep is er gewoon zijn. Soms zeg ik niet zoveel op een dag. De groep is aan het werk met elkaar, de groep heeft zijn eigen proces met elkaar. Ik ben beschikbaar. Ik ben in aandacht. Ik ben alert. Ik ben onderzoekend. Het is gewoon heerlijk dat dat dan iets toevoegt. Dat ik die plek ook voor mijzelf heb weten te creëren. Hoe groot of klein je beperking ook is, op de een of andere manier wordt dat altijd een onderdeel van datgene wat je toevoegt. Dat zie ik bij mezelf, maar dat zie ik ook bij mensen om mij heen. Vaak zit daar een sleutel. Op het moment dat je letterlijk voelt dat je ergens niet goed in bent, dat je dat vaak kunt omdraaien. Daar zit dan waar jij misschien wel extra aandacht op hebt zitten. Wat voor andere mensen vanzelfsprekend is. Dat doe ik zelf, maar het is eervol werk dat bij anderen ook te ondersteunen, te mogen volgen, of coachen.'