Meertalig opvoeden en onderwijs: goed voor de Ghanese toekomst? – Stemmen van Afrika
Laura van Tits
"Mama, mag ik een snoepje?" Het kleine meisje kijkt haar moeder vragend aan. "Vraag maar aan papa." Het meisje keert zich om en tikt haar vader op zijn schouder. Met grote bambi-ogen stelt ze dezelfde vraag aan haar vader: "¿Papá, pudeo tener un caramelo por favor?" De bambi-ogen werken. Haar vader graait in een tas en geeft haar een snoepje. Meisje blij, de reis kan vervolgd worden. Niemand in onze coupé lijkt zich ook maar iets aan te trekken van het gesprek dat zich zojuist afspeelde. Niemand behalve ik. Zonder enige moeite switchte het kleine meisje van het Nederlands naar het Spaans, inclusief bijbehorende accenten. Naar mijn idee werkt de tweetaligheid van het meisje in haar voordeel. Tweetalige kinderen hebben niet alleen een goed taalgevoel, schreef Elma Blom op we wetenschapswebsite Kennislink, ze hebben tevens een voorsprong bij andere cognitieve taken, zoals bij rekenen. Blom stelt dat tweetalige kinderen al vroeg weten dat vorm en betekenis willekeurig zijn: een paardje heet in de ene taal 'horse' en in de andere 'paard'. Het zou dus heel goed voor kinderen zijn om naast de moedertaal nog een tweede taal te leren.
Het is wel verstandig het kind in verschillende contexten met de beide talen in contact te brengen, volgens hoogleraar Paula Fikkert. Ook raden verscheidene experts aan om beide talen door moedertaalsprekers te laten spreken. In dit geval spreekt de Nederlandse moeder Nederlands tegen het meisje en de Spaanse vader Spaans tegen het meisje. Op school zal het meisje ook Nederlands te horen krijgen en wellicht krijgt ze van de familie van haar vader weer Spaans te horen. Zo kan het meisje haarzelf in beide talen uitstekend ontwikkelen.
In Ghana zijn weliswaar veel kinderen tweetalig, maar dat levert hen flinke problemen op. Kinderen krijgen de eerste drie jaar van de basisschool les in hun moedertaal (L1) – een Ghanese taal – en daarna in het Engels (Owu-Ewie, 2006). De spreker van het Engels is echter in de meeste gevallen geen moedertaalspreker. Hierdoor krijgen de kinderen dag in dag uit 'onjuist' Engels te horen. Hier loopt het naar mijn idee fout. Op deze manier zullen de kinderen op een verkeerde manier een tweede (of derde) taal verwerven. Ze begrijpen minder en dit zal hun leerprestaties verslechteren en hun ontwikkeling vertragen. In Ghana zijn ruim zeventig talen te vinden en daarom is een dergelijke situatie in Ghana natuurlijk veel lastiger dan in Nederland. Toch denk ik dat de Ghanese kinderen – Ghana's toekomst – zeer gebaat zijn bij een meertalige opvoeding en meertalig onderwijs. Daarom pleit ik – en samen met mij vele anderen, waaronder Owu-Ewie (2006) – voor het grote belang van een juiste manier van aanpak. Het meertalig opvoeden en onderwijzen van een kind moet ook werkelijk de verschillende talen serieus nemen. In Ghana kost het misschien meer moeite, tijd en geld, maar dat zal straks dubbel en dwars terug verdiend worden.
Blom, Elma. 'Het voordeel van tweetaligheid'. Gepubliceerd door kennislink, 3 februari 2010. Geraadpleegd op 5 juni 2012 via http://www.kennislink.nl/publicaties/het-voordeel-van-tweetaligheid
Owu-Ewie, Charles. 'The Language Policy of Education in Ghana: A Critical Look at the English-Only Language Policy of Education'. In: Selected Proceedings of the 35th Annual Conference on African Linguistics: African Languages and Linguistics in Broad Perspectives. John Mugane, John P. Hutchison en Dee A. Worman (ed.). Somerville, MA: Cascadilla Proceeding Project 2006, pp. 76-85. Geraadpleegd op 5 juni 2012 via http://www.lingref.com/cpp/acal/35/paper1298.pdf
'Vloeiend meertalig op je zesde verjaardag', interview met Paula Fikkert en Annemarie Schaerlaekens door Ben Salemans. In: Taalschrift, 15 oktober 2003. Geraadpleegd op 5 juni 2012 via http://taalschrift.org/img/0310kind.pdf