Digitaal pesten - NRC
Een knappe, ogenschijnlijk zelfverzekerde vrouw op het podium, een indringende rede voor een muisstil luisterend publiek: ziedaar Monica Lewinsky (41) , 's werelds beroemdste ex-stagiare. Ze sprak onlangs op een zogeheten TED-conferentie in Vancouver, waarbij de sprekers maximaal 18 minuten mogen praten over een zelfgekozen onderwerp. 'De prijs van de schaamte' heette haar bijdrage.
Op de website van The New York Times bekeek ik geboeid een integrale opname van die toespraak. Hier was iemand aan het woord die de wereld een spiegel voorhield, die zonder overdreven rancune overtuigend onze hang naar roddel en leedvermaak aan de kaak stelde. Ze liet zien hoe verwoestend de gevolgen kunnen zijn.
Ze noemde haar geschiedenis het eerste grote nieuwsverhaal op internet. De sociale media, zoals we die nu kennen, bestonden nog niet in 1998, toen haar affaire met president Clinton in het Witte Huis in een reusachtig schandaal eindigde. Er waren wel internet en e-mail, die met grote snelheid en gedetailleerdheid allerlei bijzonderheden van haar privéleven konden verspreiden.
Zo werden haar intieme telefoongesprekken met haar toenmalige vriendin Linda Tripp naar de media gelekt door onderzoeker Kenneth Starr. (Tripp had de opnamen eerder aan Starr gegeven.) Het onderzoeksteam dwong haar ook die gesprekken af te luisteren om de authenticiteit ervan vast te stellen. Een traumatische ervaring. "Ik luister met diepe, diepe schaamte naar de ergste versie van mezelf", vertelde ze, "een zelf dat ik niet eens herken."
Ze werd publiekelijk tot op het bot vernederd. Talkshowhosts maakten keiharde grappen over haar, feministen als Betty Friedan veegden de vloer met haar aan, columniste Maureen Dowd in NYT noemde haar een maf roofdier. Ach, er waren zoveel scheldwoorden, ze noemt ze allemaal op: tramp, tart, slut, whore, bimbo. Sommigen hebben daar spijt van, zoals David Letterman die nu - na zelf zoiets ondergaan te hebben - beseft dat het "een droevige, menselijke situatie" was.
In haar toespraak suggereert Lewinsky dat ze op de rand van zelfmoord heeft gestaan. "Ik verloor mijn reputatie en waardigheid, ik verloor bijna alles, ook bijna mijn leven." Nadat het schandaal was uitgebroken, zat haar moeder elke nacht naast haar bed. Monica mocht alleen onder de douche als ze de deur van de badkamer open liet staan. "Mijn ouders waren bang dat ik zou worden vernederd tot de dood erop volgde."
Nog altijd kan ze geen films verdragen waarin politiemensen hun badge laten zien; het doet haar te veel denken aan de federale agenten die haar overvielen in een winkelcentrum van het Pentagon.
Dringt Lewinsky zichzelf te gretig in een slachtofferrol? Het kan erop lijken als je zo'n toespraak in een paar regels moet samenvatten. De kracht van haar redevoering zit in een moreel appel dat haar individuele lotgevallen overstijgt. Zij wil in de eerste plaats de aandacht vestigen op de vele slachtoffers van het digitale pesten (cyberbullying) die haar ongewild zijn gevolgd.
Schaamte en vernedering zijn in onze cultuur een soort handelswaar geworden, constateert zij. Sommige websites leven ervan. "Hoe meer schaamte, hoe meer kliks en hoe meer kliks hoe meer geld er met advertenties kan worden verdiend."