Nederlands Architectuurinstituut - Item - Tekeningen van L.H. Eberson
TEKENINGEN VAN L.H. EBERSON
Architect voor de welgestelden
L.H. Eberson, ontwerp voor de verbouwing van het koetshuis bij Kasteel Biljoen, 1853, voorgevel.
Voor de kamerheer van koningin Sophie restaureerde hij een kasteel, voor koning Willem III ontwierp hij een kunstzaal in Het Loo en hij deed mee aan de prestigieuze prijsvraag voor het nieuwe Rijksmuseum. Toch is L.H. Eberson (1822-1889) bij veel mensen onbekend. Zijn tekeningencollectie in het NAi laat zien dat hij meer bekendheid verdient. De inventaris van de collectie Eberson is onlangs gereedgekomen.
127 tekeningen van verschillende projecten laten het tekentalent van deze architect zien en zijn vermogen om de prachtigste landhuizen in historische stijl te restaureren en ze toch aan te passen aan de eisen van zijn tijd. Want restaureren was waar Eberson goed in was. Anders dan P.J.H. Cuypers bezat hij het talent om historische monumenten van negentiende-eeuwse luxe te voorzien, en ze tegelijkertijd in hun historische waarde te laten. Terwijl Cuypers het niet kon laten van elk te restaureren gebouw zijn eigen neo-gotische schepping te maken, was Eberson een eclecticist die in zijn architectuur elementen gebruikte van verschillende historische stijlen.
> Links: ontwerp voor de verbouwing van het koetshuis bij Kasteel Biljoen, 1853, zijgevel. Rechts: ontwerp voor een schoorsteenmantel in de eetzaal van Kasteel Biljoen, 1857.
Hij gebruikte in zijn architectuur elementen van verschillende historische stijlen. Hij had zeven jaar lang in Parijs gestudeerd (van 1844 tot 1851) op het moment dat daar avantgarde-architecten als Henri Labrouste met het eclecticisme een alternatief voor het heersende classicisme lieten zien. Juist omdat Eberson de verschillende historische stijlen kon en wilde toepassen, waren zijn restauraties zeer geslaagd.
Den hoogen adel
In 1851 had hij zich als zelfstandig architect in zijn geboorteplaats Arnhem gevestigd. Vanaf dat moment ontving hij met name opdrachten 'van den hoogen adel van ons land, bestaande in de restauratie hunner kasteelen en buitenverblijven, met bijbouw van bruggen, stallen, plantenkassen enz., i.v.m. den aanleg der parken'. Zo kwamen verschillende villa's en kleine landhuizen in Arnhem en omgeving van zijn tekentafel. Voor Baron J.F.W.K. van Hardenbroek, de kamerheer van koningin Sophie, restaureerde hij het kasteel Biljoen te Velp. De baron woonde in Parijs en gebruikte Biljoen als buitenverblijf.
Museum met kippenhok
Baron van Hardenbroek verzamelde oudheden, en van de vorige eigenaar van het kasteel, J.F.W. van Spaen, bezat hij ook bijzondere boeken en voorwerpen. Daarom stelde hij het kasteel open als museum, waar tienduizend bezoekers zijn collectie elk jaar bezochten. Eberson maakte plannen voor het exterieur en interieur van het kasteel en voor het koetshuis. Daarnaast ontwierp hij voor het uitgestrekte landgoed van Biljoen een nieuwe manege, een kippenhok, een 'tent' (uitspanning) en verschillende 'rustieke' bruggen. De tekeningen geven een goed beeld van de landschappelijke parkaanleg van het midden van de negentiende eeuw, waarbij diverse architectonische elementen zoals bruggen het landschap verfraaiden. Deze aquarellen, die hij aan de baron voorlegde om hem te overtuigen van zijn plannen, worden nu bewaard in het NAi.
> Links: ontwerp voor een manege bij Kasteel Biljoen, 1854. Rechts: ontwerp voor een brug op het landgoed van Kasteel Biljoen, 1856.
Acquisitie en restauratie
In 1979 heeft de voorloper van het NAi, de Stichting Architectuur Museum (SAM) van de familie Meeder in Den Haag deze collectie tekeningen van L.H. Eberson aangekocht. De tekeningen waren van L.H. Eberson naar zijn zoon W.G. Eberson overgegaan, en vervolgens naar diens vriend de heer Voormans. Toen deze overleed, erfde zijn dochter, mevrouw Meeder-Voormans, de tekeningen. In 1998 zijn de tekeningen gerestaureerd. De kwetsbare en gescheurde tekeningen kregen een melinex (kunststof) hoes, die voor een volledige bescherming van de tekening zorgt.
Het NAi heeft behalve deze collectie nog andere tekeningen van Eberson in bezit: de prijsvraagontwerpen voor het Rijksmuseum. Eberson maakte in 1863, 1864, 1866 en 1875 prachtige ontwerpen voor deze omstreden prijsvraag. De tekeningen uit 1866 en 1875 zijn aangetroffen in het Rijksmuseum-dossier van het archief van P.J.H. Cuypers. Uit de periode dat Eberson 'architect des konings' was (1874-1889) en voor Willem III ontwiep, worden zijn tekeningen bewaard in het Koninklijk Huisarchief te Den Haag.
L.H. Eberson, ontwerp voor een nieuw Rijksmuseum, 1875.
Download Catalogus L.H. Eberson
Th. van Harderwijk
Dankzij creatief speurwerk kwam bij het inventariseren van het archief van Th. van Harderwijk verrassend veel informatie aan het licht.