Polemist en socialist | De Volkskrant
Polemist en socialist
De legendarische journalist Laurens ten Cate mooi geportretteerd.
ALEID TRUIJENS 27 oktober 2012, 00:00
Ayolt de Groot: Laurens ten Cate - Portret van een socialistisch journalist
Bert Bakker, 184 pagina's; €19,95.
Hij was een messiaanse verschijning. Een grote man, met een imposante baard en een stem als een bronzen klok. Een erudiet man, maar wel eentje met de gave de ingewikkeldste kwestie in begrijpelijke taal uit te leggen. Laurens ten Cate, journalist en PvdA-voorman. Altijd op de bres voor een betere maatschappij.
Zelf voelde hij zich vooral een autonoom journalist, schrijft Ayolt de Groot in zijn portret van de man. Ten Cate was van 1963 tot 1969 hoofdredacteur van de Friese Koerier, een regionaal krantje dat in Den Haag werd gespeld vanwege de commentaren van de hoofdredacteur. Hij schreef zijn stukken in een half uur. Scherpe, geselende stukken, met bijtende ironie. Generatiegenoot Jan Blokker zei over hem: 'Hij had de hersenpan van een computer, zijn opslaggebied was onvoorstelbaar, de snelheid waarmee hij er feiten uit kon oproepen was weergaloos.' Tegelijk was Ten Cate zeer actief in de PvdA en was hij betrokken bij Nieuw Links, de rebellenclub die de partij wilde vernieuwen.
Zijn meningsverschillen vocht hij, heel modern, via de media uit. In zijn columns in de Haagse Post en voor de VPRO-radio uitte hij onbekommerd zijn politieke standpunten, ook als die over partijgenoten gingen. Joop den Uyl was in zijn ogen een 'biefstuksocialist'. Den Uyl maakte hem razend met zijn opmerking in een interview dat Nieuw Links 'een totalitaire benadering' had en zich niet voelde aangesproken 'door de armoede, maar veeleer door de notie van het cultureel tekort'. Ging het socialisme dan om biefstukken en niet om beter onderwijs en culturele verheffing?
De Groot, geboren in het jaar waarin Ten Cate overleed (1984), schreef eerder een masterscriptie over Ten Cate, die de Villamedia Scriptieprijs 2011 - ik zat in de jury - volkomen verdiende. Nu is er dit goed geschreven en goed gedocumenteerde boek. Het zou een echte biografie zijn geweest als De Groot zijn verhaal op twee punten had uitgediept. Wat betekende het voor Ten Cates loopbaan dat hij in 1943 als student de Loyaliteitsverklaring aan de bezetter had getekend? Was al dat idealisme compensatie? Ook maakt dit boek nieuwsgierig naar Ten Cates dramatisch verlopen privéleven. Op zijn 61ste stierf hij, gedesillusioneerd en verbitterd, op een kaal kamertje, leeggehaald door de deurwaarder. Intussen had hij Den Uyl allang gelijk gegeven: de mensen willen geen verheffing, ze willen 'biefstuk eten en in de zon liggen'.