Beschermd kasteel wordt cohousingproject | architectura.be
Beschermd kasteel wordt cohousingproject
15 januari 2020 | FILIP VAN DER ELST
Illustratie | © Polygoon Architectuur
Het Kasteel Boekenberg is beschermd als monument en is gelegen in een beschermd cultuurhistorisch landschap. Het rococogebouw werd in het midden van de 18de eeuw ontworpen door architect Jan Pieter van Baurscheit als hof van plaisantie. Het kasteel zal, naar een ontwerp van de TV Polygoon – Rooilijn – Steenmeijer, omgevormd worden tot een cohousingproject voor senioren vanaf ca. 50 jaar.
Er worden 9 compacte wooneenheden voorzien, variërend in grootte en ruimtelijkheid, aangevuld met een groot aandeel gemeenschappelijke ruimtes zoals o.m. een eetkeuken, een ontmoetings- en leefruimte, gasten- en zorgkamers, wasruimte, fietsen- en afvalberging en een terras.
Het project zal daarenboven ook een maatschappelijke buurtfunctie vervullen door het publiek op een natuurlijke manier in het project te betrekken en door het organiseren van verschillende activiteiten die afgestemd zijn op de locatie, het gebouw en de toekomstige bewoners. Het kan bijvoorbeeld gaan om leesclubs of boekencafés in de geest van de oorspronkelijke literaire salons.
Op die manier wil het project een positieve impact realiseren binnen de omgeving en de oorspronkelijke betekeniswaarde als plek van rust en plezier herstellen. Dit ook voor een breder publiek zodat de openstelling van het erfgoed niet in het gedrang komt.
Hoewel het kasteel en zijn interieur doorheen de tijd vrij ingrijpend zijn aangepast, maken nog een aantal elementen en kenmerken de principes van de 18de-eeuwse architectuur en wooncultuur afleesbaar: samenhang, harmonie, hiërarchie en verhouding zijn daarin belangrijke begrippen.
Het project voorziet in de zachte omvorming van het bestaand beschermd monument, waarbij de historische principes en logica zoveel mogelijk hersteld worden door het wegnemen van storende toevoegingen (invulwanden en verlaagde plafonds) en de oorspronkelijke basisstructuur en ornamenten terug bloot te leggen. Werken vanuit de bestaande structuur houdt de verbouwingswerken bovendien betaalbaar.
De nieuwe ruimte-indeling wordt uitgedacht vanuit de erfgoedwaarde: de belangrijkste semipublieke en meest collectieve ruimtes worden voorzien op het gelijkvloers, rondom de centrale as, net zoals in het oorspronkelijke plan.
Ook de wooneenheden krijgen een divers karakter in de geest van de beschikbare ruimtes waarin ze ingevuld worden. Alle nieuwe toevoegingen zijn een eigentijdse herinterpretatie van authentieke elementen, materialen of opvattingen.
Het herdenken van huisvesting voor de tweede levenshelft is een boeiende uitdaging: een plek waar je over voldoende autonomie en keuzevrijheid blijft beschikken, waar je zelfstandig kan blijven wonen, maar waar er tegelijkertijd antwoord is op de zorgbehoevendheid en de behoefte aan sociaal contact. Zoals in elk cohousingproject is het zoeken naar een balans tussen ontmoeting en geborgenheid in het gebouw zelf.
Een extra toegang via het bijgebouw, bovenop de échte voordeur van het kasteel, geeft de bewoners als een soort artiesteningang de mogelijkheid om ongemerkt binnen te komen, zonder de collectieve ruimtes te doorkruisen. Tussen het publieksgerichte deel op het gelijkvloers en de collectieve circulatie naar de individuele woningen komt een duidelijke begrenzing. De circulatieruimtes op de verdiepingen zijn ruim en licht opgevat zodat het plekken kunnen worden voor spontane ontmoetingen of gezamenlijke rustmomenten. Doorzichten vanuit de woningen naar deze collectieve ruimtes stimuleren de interactie tussen de bewoners.