Mama kwijt: Eenkennigheid, verlatingsangst en hechting bij je kindje - Babyblauwdruk.nl
Een beeld van jou in zijn hoofd
Jij bent er nog, ook al ben je fysiek weg. Hij kan je in zijn gedachten vasthouden, wanneer je de kamer uit loopt. Voor dit moment hield je gewoonweg op met bestaan, maar nu kan hij je ook daadwerkelijk gaan missen. En met dit gevoel van missen ontstaat ook langzaam het gevoel van eenkennigheid en de angst dat jij hem kan verlaten. In de eerste (zeg-maar-ongeveer) 3 kwart-jaar van zijn leven is hij continu bezig geweest om zich steviger en steviger aan je te hechten en nu dit op zijn eerste hoogtepunt van stevigheid is, dan komt hij erachter dat je zomaar ineens weg kan gaan! Je baby begint ook te snappen dat hij afhankelijk van je is, hij heeft jou nodig om voor hem te zorgen. En hoe klein hij nu ook is, hij begint te merken dat hij geen controle heeft op de wereld en er kunnen dus dingen gebeuren die hij helemaal niet wil. En dat maakt hem super kwetsbaar en afhankelijk van zijn ouders en belangrijkste verzorgers.
Je mag niet alleen plassen
Met stip op 1 sta jij, zijn moeder. Jij kan hem dus zomaar, zonder dat hij snapt waarom of voor hoelang, alleen laten. Het besef van tijd is nog niet goed ontwikkeld en een plaspauze met de deur dicht (Ah daarom laat je die dus open staan!) lijkt een eeuwigheid te duren. Al ben je maar een paar minuten uit zicht, voor je kleine lijkt het of je helemaal weg bent. Zonder besef van tijd en het niet kunnen begrijpen dat je ook weer terug zal komen leeft je baby altijd volledig in het nu.
Eenkennigheid is een goed teken
De eerste belangrijke fase van de hechting wordt afgesloten rond deze tijd en de eenkennigheid van je kleine is vaak dan ook een signaal dat deze goed is verlopen. (Geen eenkennigheid betekent overigens niet dat er geen goede hechting is) Want een logisch gevolg van de hechte verbinding tussen jou en je kindje is dat het wel heel erg opvalt en anders voelt wanneer je er niet bent.
|'De exclusieve gerichtheid op 1 of een klein handjevol mensen. Dat is eenkennigheid.'|
Jij bent zijn alles. Hij komt bij je voor steun en zoekt de veilige armen van zijn ouders op wanneer er plotseling een nieuw en vreemd iemand de kamer in komt. Voelt hij die veiligheid niet dan kan hij erg overstuur raken. De gedachte alleen al dat hij het zonder je moet redden, de paniek slaat toe. En deze nieuwe kennis- het kunnen beseffen dat hij het misschien wel moet stellen zonder de veilige en bekende omgeving -zonder zijn allerliefsten van de hele wereld- deze kennis is het gevolg van de alsmaar voortrazende ontwikkeling, de groei van nieuwe verbindingen in zijn hersenen.
Hechting is geen hoge snelheidstrein
Het kan beginnen wanneer je kleine 8 maanden is, maar wel aanhouden tot in de hele hechtingsperiode. En dat is in de eerste 4 jaar van zijn leven. De grootste verlatingsangst zie je meestal tot een kindje 2 jaar is. Dit betekent overigens niet dat je baby nooit kan wennen aan een nieuwe situatie, maar wel dat in deze periode, al het nieuwe en onbekende angst kan oproepen.
Jij ook al zo'n uniek kind?
Het ene kind heeft blond haar en het andere kleintje heeft zwarte manen. Er zijn kleintjes die enorm heftige scheidingsangst hebben en de anderen laten helemaal geen eenkennigheid zien.
Het ene dreumesje is het ene moment compleet overstuur en is daarna snel te troosten, maar het kan ook zijn dat het volgende peutertje verdrietig blijft tot zijn moeder weer bij hem is.
Is je kleintje extra gevoelig? Flexibel? Of misschien juist heel makkelijk? Zijn karakter heeft invloed op hoe hij deze hersenontwikkeling beleeft. En zo kan de fase van eenkennigheid mild verlopen in een paar weken of wel een paar jaar aanhouden.
Wie is er vaak bij je baby?
Wat is je kleintje gewend? Is het normaal om bij anderen opgevangen te worden, of is het altijd bij je? Ook dit maakt verschil. Een baby die (bijna) altijd bij je is en waar je (bijna) altijd oog hebt voor zijn behoeften, is hoogstwaarschijnlijk heel veilig aan je gehecht. En dit is cruciaal voor een gezonde ontwikkeling. Je baby hoort zich namelijk heel sterk en exclusief aan een primaire verzorger- en dat is meestal de moeder- te hechten. En bij een gezonde ontwikkeling hoort het steeds verder te groeien besef dat je baby een individu is; en dat jij en hij dus niet 1 zijn. Wat een enge gedachte moet dit zijn!
Het los van jou kunnen bestaan zorgt voor veel nieuwe ontdekkingen en ervaringen.
Verplaats je maar eens een moment in je kleine uk: Jij en jullie vertrouwde omgeving zijn bekend en veilig. Jullie hebben je vaste routines en wanneer er iets spannends gebeurt ben jij altijd meteen in de buurt om hem te helpen kalmeren. De grote wereld daarbuiten is nog zo onbekend.
De verandering in zijn hersenen die ervoor zorgt dat hij jou in zijn gedachten kan houden, een mentaal plaatje van je kan oproepen wanneer hij maar wil en je daardoor ook vreselijk kan missen- die verandering zorgt voor een hele reeks aan nieuwe veranderingen buiten hem.
Hij kan nu relaties met anderen aangaan die buiten zijn vertrouwde cirkeltje van ingewijden vallen.
Hij moet zich gaan aanpassen aan andere omgevingen en routines.
Zijn zintuigen krijgen veel nieuwe prikkels te verwerken, alles ruikt, klinkt en voelt anders. En al deze nieuwe prikkels zorgen voor veel onrust in zijn lijfje.
En hoe gevoeliger je kindje is, hoe heftiger de verandering zal aanvoelen!
De non-verbale communicatie die er tussen jullie is, de hele vertrouwde patronen van interactie van een moeder en haar kind, zal hij nu moeten gaan toepassen in een veel grotere groep mensen. En hij zal zijn hele palet aan emoties, zoals boosheid, angst en verdriet- nu met anderen samen moeten gaan reguleren.
Je baby ervaart de wereld anders dan jij
Dat is nogal wat hè, voor je kleine spruitje. En jij dacht nog wel dat je alleen maar aan de andere kant van de deur stond. De overgang, hoe klein en liefdevol ook, is enorm groot voor je baby. Elk kind is een uniek individu en ervaart zijn emoties op zijn eigen manier. Hoe kinderen de gebeurtenissen in hun leven beleven en kunnen begrijpen heeft invloed op de manier waarop ze erop zullen reageren. In welke fase van hun ontwikkeling ze zich bevinden heeft daar natuurlijk ook grote invloed op. En in deze fase beginnen ze steeds meer hun eigen persoontje te worden. Stevig gehecht met jou, klaar om de eerste 'stapjes' in de grote wereld te zetten.
Een warme, sociale en veilige wereld
Die wereld heeft ook grote invloed op hoe je kleintje deze volgende fase gaat ervaren. Zijn deze eerste ervaringen sociaal, warm en voelt je kleintje zich begrepen? Worden zijn emoties en behoeften gezien? Mag hij rustig wennen -met jou- aan nieuwe situaties en vreemde mensen?
Fases van eenkennigheid
Je baby ontwikkelt zich maar door en door en door. (en door en door) Elke ervaring vormt hem verder en maakt hem weer een stukje unieker dan dat hij hiervoor was. Toch is er wel een onderverdeling te maken in de fases van eenkennigheid.
Tot ongeveer 6 maanden is het minste te zien van eenkennigheid. Je baby weet wel hoe je ruikt, voelt en klinkt, maar als er iemand anders is die net zo gevoelig op zijn noden reageert dan is dat vaak ook oké.
In de tweede helft van zijn eerste jaar heeft hij toch het liefste jou om hem te troosten. En als hij niet bij je is dan kan hij misschien even vergeten dat je er niet bent, maar wanneer je terugkeert herinnert hij het gemis weer en kunnen de verdrietige gevoelens weer terugkeren.
De lastigste fase van de eenkennigheid ligt tussen het eerste en het derde jaar van je uk. Nu realiseert hij zich dat je niet ophoudt met bestaan en kan hij je voor de geest halen ook als je er niet bent. En dit kan heel veel stress geven. Je hoort in deze tijd bijna continu "Mama!" Het kan best eens zijn dat het voelt alsof je overal achtervolgd wordt, je eigen kleine stalker. En wanneer je even niet beschikbaar bent? Dan kan je kleine heel boos, verdrietig of bang reageren. Onbekende mensen kunnen in deze fase heel veel angst oproepen.
Na het derde jaar wordt het weer wat gemakkelijker. De wereld wordt een stuk minder eng wanneer je kleintje zijn gevoelens kan gaan benoemen en ook woorden heeft voor wat hij meemaakt. Als het goed is heeft hij nu al positieve ervaringen opgedaan wanneer hij niet bij jullie was en is hij erop gaan vertrouwen dat je altijd weer terugkomt. Maar dat betekent niet dat grote veranderingen opeens makkelijk zijn, het kan best zijn dat hij wat terug lijkt te vallen in 'oud' gedrag wanneer hij voor het eerst naar school gaat of wanneer er een broertje of zusje wordt geboren.
Eenkennigheid en verlatingsangst in de praktijk
Dat eenkennigheid, angst voor nieuw en onbekend en verlatingsangst normaal zijn en bij de ontwikkeling horen betekent niet dat je er niets mee kan of moet. Ik heb een aantal tips voor je waarmee je je kind kunt helpen bij al het nieuwe, onbekende en angstige.
Speel samen kiekeboe of verstoppertje, dit zijn speelse manieren om te leren dat je weg kan gaan en ook weer terugkomt.
Erken de gevoelens van je kind. Misschien kan hij nog niet met je praten, maar hij heeft oren en deze gebruikt hij ook. Zeg dat je begrijpt dat het spannend is of verdrietig. Vertel dat deze gevoelens normaal zijn en oké en dat het later makkelijker gaat worden.
Wanneer je weggaat vertel dan, passend bij wat je kind kan begrijpen, dat je weggaat en dat je weer terug gaat komen. Vertel ook wanneer dat is. En gebruik geen tijd om dit te doen. Want 5 minuten of 6 uur, je kleintje heeft geen idee. Vertel bijvoorbeeld dat je er weer bent na het middageten.
Ga niet stiekem weg, je kind raakt alle~awwen maar meer van streek als hij denkt dat je in het niets bent opgelost.
Maak de overgang tussen jou en de ander zo voorspelbaar als maar kan. Vertel hoe jij het doet en laat de ander dit zoveel mogelijk overnemen. Laat jullie rituelen intact. Er is al zoveel nieuws!
Veilige hechting heeft tijd nodig
Als iemand anders voor je kleintje gaat zorgen wanneer jij er niet bent dan heeft dat ook tijd nodig. Wanneer de nieuwe verzorger sensitief en responsief reageert op je kindje dan ontstaat er (langzaam) ook een vertrouwde band tussen hen. Zorg dat je zelf heel flexibel bent de eerste tijd. (En in alle komende momenten dat de eenkennigheid hoogtij viert) Blijf er in het begin bij zodat ze rustig aan elkaar kunnen wennen met altijd iemand die helemaal vertrouwd is in de buurt. En ga pas weg wanneer je voelt dat het ok is. Wanneer je kindje weer opnieuw gewend is aan de nieuwe omgeving of de weer even onbekende persoon.
Mijn zoontje kon het op een gegeven moment heel goed zelf aangeven. "Het is nu goed mama, je kunt gaan. Ik ga lekker spelen." En dat was meestal na enkele minuten, soms na tien minuten en een heel enkele keer (volgens mij 2 keer in 2 jaar tijd) dat hij weer mee naar huis ging. Hij begon op mijn schoot en op zijn eigen tempo maakte hij de overgang naar de nieuwe situatie.
Hoe fijner je kind het heeft hoe sneller zijn ontwikkeling verloopt. Zelfstandigheid is niet 'aan te leren', het is iets wat langzaam groeit in liefdevolle armen.
Nog veel meer kennis over je baby opslurpen? In april van 2019 komt mijn boek: "Wat baby's nodig hebben" uit. En niet alleen een boek, maar op allerlei manieren gaan we nieuwe moeders helpen om in hun kracht te gaan staan, te luisteren naar hun eigen gevoel, gewapend met alle kennis die je nodig hebt om je baby de beste start (en toekomst) te geven!