Staatsinrichting | Actuele Documentatiebanken
Staatsinrichting heeft alles te maken met hoe een land zijn regering en het bestuur georganiseerd heeft.
Nederland is een democratie en dat betekent dat de burgers door middel van verkiezingen hun volksvertegenwoordigers kiezen.
Nederland kent daarnaast een duidelijke scheiding van de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht. De wetgevende macht wordt gevormd door het parlement, de uitvoerende macht door de regering. De regering is daarnaast ook (mede)wetgevende macht. De rechterlijke macht bestaat uit de rechters en de leden van het Openbaar Ministerie. Eén van de consequenties van de scheiding der machten is bijvoorbeeld dat leden van het parlement en van de regering niets te zeggen hebben over gerechtelijke uitspraken.
Nationaal, provinciaal en regionaal
In Nederland bestaat de regering uit het staatshoofd (de koning) en de ministers. De ministers dragen alle verantwoordelijkheid, ook voor dingen die de koning doet en zegt. De koning is, zoals het officieel heet, onschendbaar en heeft geen feitelijke macht. De regering wordt gecontroleerd door het parlement, bestaande uit de Eerste en de Tweede Kamer. Naast de controlerende taak heeft het parlement ook de taak om samen met de regering wetten te maken en om de kiezers te vertegenwoordigen.
Naast het landelijk bestuur kent Nederland ook een provinciaal bestuur, de Provinciale Staten en de gemeenten. Aan het hoofd van een provincie staat de Commissaris van de Koning. Het dagelijks bestuur van een provincie heet Gedupeerde Staten. De leden van de Provinciale Staten kiezen de 75 leden van de Eerste Kamer.
De burgemeester is het hoofd van een gemeente en samen met de wethouders vormt hij/zij het College van B&W.
Nederland kent 21 waterschappen, hun kerntaken zijn: veilige dijken, voldoende water en schoon water.
Het parlement heeft ook de mogelijkheid om de Nederlandse inlichtengendiensten (AIVD en MIVD) te controleren. Hiervoor is de commissie voor de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (of de commissie Stiekem) in het leven geroepen. Alle voorzitters van de fracties nemen deel aan de commissie.
Nu blijkt dat één van de commissieleden heeft gelekt. Nu wordt door de Kamer onderzocht wie dat heeft gedaan.
Elke vier jaar zijn de verkiezingen voor de Provinciale Staten, de volksvertegenwoordigers van de provincie. Een bijzondere taak van de Provinciale Staten is dat zij de leden voor de Eerste Kamer kiezen. Dit gebeurt vlak na de verkiezing van de nieuwe Statenleden. Als je stemt tijdens de Provinciale Statenverkiezien stem je dus indirect op de leden van de Eerste Kamer.
De laatste Provinciale Statenverkiezing was 20 maart 2019. Nieuwkomer Forum voor Democratie zette de politieke verhoudingen op zijn kop met de grote winst in zetels.