Het is er spotgoedkoop, schitterend weer en het is een paradijs voor nudisten en linkse idealisten. Nederlanders verkiezen vanaf de jaren zeventig steeds vaker het communistische Joegoslavië boven de dure dictatuur in Spanje en de overvolle kust van Frankrijk.
Een hedendaags voorbeeld is Cuba. Parelwitte zonnige stranden, blije mensen die de salsa dansen, heerlijke mojito’s en natuurlijk die leuke oude Amerikaanse auto’s. Het eiland is een populaire toeristische bestemming, maar Cubanen rijden in die oude auto’s, omdat het land al jarenlang economisch geïsoleerd is. Sinds de Cubaanse revolutie van 1959 zijn de broers Fidel (overleden in 2016) en Raúl Castro aan de macht en is er een vijandige relatie met de VS. Bovendien hanteren de Castro’s een sterk communistisch regime. Welk beroep je ook hebt, of je nu arts of bakker bent, iedereen krijgt hetzelfde loon. En dat loon ligt erg laag. Je kunt gemakkelijk in Cuba rondreizen zonder daar iets van te merken. De resorts zijn erg luxe en er zijn aparte bussen die je naar de volgende hotspot brengen. Cubanen mogen geen gebruik maken van deze voorzieningen, zelfs niet als ze het kunnen betalen.
Maar ook landen zonder tropische stranden of eeuwenoude cultuur zijn in trek bij toeristen. Soms is juist het feit dat een dictator aan de macht is reden om naar dat land af te reizen. Omdat mensen willen zien hoe dat nu in het echt er aan toe gaat. Een voorbeeld hiervan is Noord-Korea, waar Kim Jong-un aan de macht is. Het is vrijwel onmogelijk om dit land echt te ontdekken. Zelfstandig reizen kan hier namelijk niet, je staat altijd onder begeleiding van gidsen die je goed in de gaten houden.
Als toerist heb je het hierdoor soms bijna niet door dat je in een dictatoriaal land bent. Als je al in gesprek komt met de bevolking, zijn zij vaak terughoudend om te vertellen over de echte situatie in hun land, omdat ze daardoor in de problemen kunnen komen. Hierdoor kun je als toerist de indruk krijgen dat het allemaal wel meevalt.
De laatste jaren groeit Thailand enorm als backpackbestemming onder jonge westerlingen, maar velen van hen weten niet dat ook dit land een dictatuur is. In 2014 pleegt de militaire junta onder leiding van Prayuth Chan-ocha een staatsgreep en sindsdien is de situatie voor de Thai verslechterd.
En wanneer je op je strandbedje in Bodrum of Alanya ligt, denk je waarschijnlijk niet na over de journalisten, academici en militairen die president Erdogan in de gevangenis opsluit. De combinatie van goed weer en lage prijzen zorgen ervoor dat elk jaar zo’n 40 miljoen mensen op vakantie naar Turkije gaan. Dit land is officieel een democratie, maar er is veel aan te merken op het beleid van de huidige regering.
Sinds de mislukte coup in de zomer van 2016 raken duizenden rechters, aanklagers, academici en andere mogelijke tegenstanders van de regeringspartij hun baan kwijt.
Turkije is geen dictatuur, maar heeft er wel kenmerken van. In een dictatuur heeft één persoon of een kleine groep mensen, zoals een partijbestuur, het leger of de koninklijke familie, de macht. Er zijn geen vrije en eerlijke verkiezingen, er is geen vrijheid van meningsuiting en geen persvrijheid en er is geen scheiding van machten. Vaak zijn mensenrechten daardoor beperkt en in sommige gevallen zijn er ernstige misdaden tegen de eigen bevolking. Een dictatuur is het tegenovergestelde van een democratie, waarin de macht bij het volk ligt.
Volgens de democracy index uit 2016 van The Economist, zijn er 91 van de 167 landen niet of gedeeltelijk vrij. Iets meer dan de helft van de wereldbevolking leeft in een land met een autoritair of dictatoriaal bestuur.
Eigenlijk wordt Noord-Korea als de enige totalitaire dictatuur gezien, maar daarnaast zijn er veel landen waar de bevolking in beperkte vrijheid leeft. In veel gevallen zijn er dan wel verkiezingen, waardoor een land claimt een democratie te zijn. Vaak komt de zittende leider dan met een overweldigend percentage van de stemmen als winnaar uit de bus, wat doet vermoeden dat de overheid invloed heeft gehad op de uitslag.
Een voorbeeld hiervan is Rusland, waar Poetin al ruim 18 jaar aan de macht is. Media worden hier streng gecensureerd, demonstranten stuurt hij naar strafkampen en politieke tegenstanders worden opgesloten of zelfs vermoord. Tegelijkertijd is Poetin ook populair onder de bevolking. Hij is de sterke leider die Rusland na de economisch slechte jaren 90 weer laat bloeien en onder zijn bewind speelt Rusland weer een belangrijke rol op het wereldtoneel.
Is Rusland zijn verkiezingen, maar er is weinig ruimte voor politieke tegenstanders van Poetin. Maakt dat Rusland tot een dictatuur?
Wereldwijd zijn er steeds minder totalitaire dictaturen, maar politiek filosoof Evert van der Zweerde ziet dat machtige leiders op andere manieren hun macht verkrijgen en uitoefenen. Hij zegt: “Het is een groeiende gedachte onder leiders van opkomende landen dat economische groei genoeg is om de bevolking tevreden te houden en dat politieke vrijheden daar helemaal niet zo belangrijk voor zijn.” Zo lang het goed gaat heeft de bevolking geen reden om in opstand te komen en kunnen ze deze ‘sterke leiders’ juist waarderen.
Het is democratie en het is dictatuur. Het is een hybride regime dat over een redelijke mate van flexibiliteit bezit. Dat is Rusland en Rusland is daarin niet uniek.
Een voorbeeld hiervan is Singapore. Dankzij de geliberaliseerde economie van Lee Kuan Yew (overleden in 2015) groeit deze stadsstaat in Zuidoost-Azië sinds de jaren 60 uit tot een welvarend en moderne maatschappij. Tegelijkertijd is het slecht gesteld met de persvrijheid en is er weinig ruimte voor de oppositie. Hier komt wel steeds meer verandering in. Een voorbeeld hiervan is dat bij de verkiezingen in 2015 de oppositiepartijen een aantal zetels in het parlement halen. Andere voorbeelden van gematigde dictaturen zijn het Turkije van Atatürk en het Joegoslavië van Tito.
Doordat Singapore zich meer economisch openstelt, ontstaat er steeds meer druk van binnen en van buiten om mensenrechten te verbeteren.