Op zondag 17 september 1944, tijdens een rustige en zonovergoten morgen, horen de burgers van Arnhem - om circa half twaalf - het aanzwellende dreunen van honderden vliegtuigmotoren. Ze zijn niet direct verontrust. Tenslotte wonen ze nauwelijks 30 km van de Nederlands/Duitse grens en hebben in de afgelopen vier bezettingsjaren al heel wat bommenwerpervloten zien overkomen.
Maar vandaag is het anders! Uit het westen, bij Ede, naderen honderden toestellen, die zweefvliegtuigen op sleeptouw hebben en deze boven de Ginkelse Heide loslaten. Ademloos zien de toeschouwers hoe zich onder de vliegtuigen duizenden parachutes ontvouwen. Ook horen ze in de verte het geratel van machinegeweren. Vele burgers juichen en beseffen dat hun bevrijding op handen is. Wat men op dat moment nog niet weet, is dat de Brits/Amerikaanse operatie “Market Garden” van start is gegaan.
De gebeurtenissen en de slachtoffers van toen worden nog elk jaar herdacht. De veteranen zijn grotendeels overleden. Wat ons rest zijn de verhalen en de oorlogsgraven met, onder de ruisende bomen, de lange rijen van circa 1.500 witte grafstenen met daarin gebeiteld de naam van de gevallenen of slechts één zin: “Known unto God”.
Dit arikel wil in beknopte vorm een bijdrage leveren aan allen, die de Slag om Arnhem - nu meer dan 70 jaar geleden - slechts uit de geschiedenisboeken kennen, opdat we niet vergeten, hoe hoog de prijs is die voor het herwinnen van de vrijheid is betaald!
Op 6 juni 1944 vindt onder leiding van opperbevelhebber Generaal Dwight Eisenhower - na grondige voorbereidingen - de langverwachte geallieerde invasie op de kusten van Normandië plaats. Een immense vloot van oorlogs- en transportschepen, voorafgegaan door parachutisten en vliegtuigen, ontscheept de eerste gevechtseenheden. De strijd is verbeten. Na 7 weken breken de troepen van het 1e US-Leger onder leiding van Generaal Omar Bradley door de Duitse linies. De terugtrekkende Duitse divisies zijn nog maar een schim van zichzelf en hopen zich achter de Seine rivier te kunnen hergroeperen. Vergeefs! Zij worden in sneltreinvaart naar België en de Franse Elzas teruggedreven.
Begin september 1944 is het optimisme onder de Geallieerden groot. Nog één of twee goedgeplaatste mokerslagen en dan moet het gehate Nazi-bewind het hoofd in de schoot leggen, mogelijk zelfs vóór Kerst 1944.
De Geallieerden hebben zelf met aanzienlijke moeilijkheden te kampen. De Franse havensteden aan het Kanaal zijn nog steeds in bezit van de Duitsers of door hen onbruikbaar gemaakt. Brandstof, munitie, voedsel en zwaar materieel moeten nog steeds via de provisorische Mulberry pieren aan de invasiestranden worden aangevoerd.
De haven van Antwerpen is op 4 september intact in handen gevallen en had aan alle geallieerde logistieke problemen een einde kunnen maken. Maar Generaal Gustav-Adolf von Zangen van het Duitse 15e leger is erin geslaagd ‘s nachts met zijn manschappen en het belangrijkste materieel over de Westerschelde te ontsnappen. Hij beheerst daardoor de noordelijke oever van de rivier en blokkeert Antwerpen. Daarbij liggen Londen en Antwerpen onderbeschieting van Duitse V1 en V2 raketten, wat drastische maatregelen vereist. Totdat zijn brandstofprobleem is opgelost kan Generaal Eisenhower niet anders doen dan de opmars naar de Duitse grens temporiseren. Dit tot grote ergernis van zijn legerleiders, want de Duitsers krijgen eindelijk de gelegenheid zich te herstellen.
Terwijl het Canadese 1e leger Walcheren en Zuid-Beveland schoonveegt, ontwikkelt veldmaarschalk Bernard Montgomery, de opperbevelhebber van de Britse, Canadese en Poolse eenheden, een plan voor een verrassingsaanval, dat op 10 september aan Eisenhower ter goedkeuring wordt voorgelegd.
Het plan van de Britse opperbevelhebber Montgomery richt zich op de volgende strategische doelstellingen:
Het rechts laten liggen van de Siegfriedlinie. Op de Noord-Duitse laagvlakte wil hij de kracht van zijn tankmacht beter ontplooien.
Het oversteken van de Rijn, de laatste natuurlijke barrière voor de Duitsers aan het Westfront, op een plek waar hij geen serieuze tegenstand meer verwacht.
Het omsingelen van het industriële Roergebied, dat uiterst belangrijk is voor de Duitse oorlogsvoering.
Het afknijpen van Von Zangens 15e leger en andere Duitse troepen in het westen van Nederland en deze tot capitulatie dwingen.
Operatie “Market Garden” is de eerste tactische zet op het schaakbord: het bliksemsnel in handen krijgen van een aantal bruggen en het creëren van een 160 kilometer lange corridor vanaf Neerpelt in Belgisch Limburg, via Eindhoven, tot en met Arnhem:
Operatie “Market” vraagt om de inzet van 35.000 luchtlandingstroepen, per 17 september. De Britse 1e Airborne divisie (5.200 parachutisten) onder bevel van Brigadier Robert Urquhart (zie foto bovenaan deze webpagina) en de 1e Poolse onafhankelijke Parachutistenbrigade (1.500 man) onder bevel van Generaal Stanisław Sosabowski moeten samen de verkeersbrug over de Nederrijn bij Arnhem en de spoorbrug bij Oosterbeek onbeschadigd veroveren en houden totdat de grondtroepen hen aflossen.
De bezetting van de kanaalbruggen bij St. Oedenrode, Best, Son en Veghel valt toe aan de 101e US-Airborne divisie van Generaal Maxwell Taylor. De 82e US-Airborne divisie van Generaal James Gavin moet niet alleen de Maasbrug van Grave in bezit krijgen maar ook de verkeers- en spoorbruggen over de Waal.
Operatie “Garden” geeft de grondtroepen van het 30e Britse Legerkorps, onder Generaal Brian Horrocks, opdracht via de veroverde bruggen binnen 2-3 dagen 160 kilometer af te leggen en de lichtbewapende Amerikaanse, Britse en Poolse Airbornes af te lossen. Vervolgens moet het korps doorstoten via Apeldoorn naar het IJsselmeer om de Duitse eenheden in West-Nederland vast te pinnen.
Een zeer gedurfd plan, goedgekeurd door Generaal Eisenhower, uit te voeren na een voorbereidingstijd van slechts zeven dagen! Wordt dit inderdaad een “walk-over”? De Britse legerleiding negeert bewust de binnengekomen berichten en waarschuwingen: