'Ben je nou Nederlander of Marokkaan?' vragen ze aan een jongen met een Nederlandse moeder en Marokkaanse vader op het schoolplein. 'Waarvandaan heb jij je kinderen geadopteerd?' vraagt de kassière aan een witte Nederlandse vrouw die twee kinderen heeft met haar Nigeriaanse man.
Nog steeds wordt het debat over diversiteit in onze samenleving gevoerd in termen van 'autochtoon/allochtoon', 'Nederlanders/buitenlanders' en 'wij/zij'. Eenduidige definities blijken een illusie, temeer omdat meer dan een half miljoen mensen in Nederland is geboren uit een gemengde relatie. Mikado sprak met Annemiek Beck over interculturele relaties, de dynamiek en de betekenis hiervan in de zorg- en hulpverlening.
Annemiek Beck traint en coacht gemengde stellen en hun kinderen, én verzorgt lezingen en trainingen voor professionals die worstelen met hulpverlening aan gemengde stellen en gezinnen. Dat doet ze in haar bureau Wereldpartners.
In haar werk deelt ze haar ervaring en expertise in de dynamiek van gemengde relaties, interculturele communicatie, interculturele psychologie, migratie, maar ook in internationale kinderontvoering en huiselijk geweld. Ze werkte eerder bij Stichting Lawine, een zelfhulporganisatie voor Nederlandse vrouwen met een niet-Nederlandse partner.
Grote groep, weinig aandacht
Beck: 'Gemengde partners zijn een groeiende groep. En dus ook de kinderen die uit zo'n relatie worden geboren. Volgens CBS cijfers is inmiddels één op de zes huwelijken gemengd. Dat wil zeggen dat de partners van verschillende etnische, culturele of nationale herkomst zijn.' Tegelijkertijd is er weinig aandacht voor deze groep. Ook niet in beroepsopleidingen. Terwijl gemengde stellen en hun gezinnen een eigen dynamiek kennen, die met specifieke problemen gepaard kan gaan.
'Gemengde relaties blijken extra kwetsbaar te zijn. Veel huwelijken lopen stuk. Een scheiding kan extra complex zijn in emotionele, financiële en internationale zin. Wil de ene partner terug naar het herkomstland? Wat gebeurt er dan met de kinderen?'
Beck ziet regelmatig dat professionals de plank misslaan bij gemengde stellen. Ze hebben – bewust of onbewust – bepaalde beelden en verwachtingen over interculturele relaties en gaan vandaaruit met cliënten aan de slag. Daarnaast constateert ze dat er een gebrek aan vertrouwen is in de hulpverlening bij stellen zelf. Beck: 'In verhouding maken gemengde stellen weinig gebruik van hulpverlening. De drempel is kennelijk voor velen te hoog, terwijl ze gemiddeld toch meer problemen ervaren dan andere stellen.'
Ze ziet veel huiver en wantrouwen. Bijvoorbeeld vanuit de verwachting 'ze begrijpen me toch niet'. Beck: 'Gemengde relaties worden in veel landen en culturen met argusogen bekeken. Problemen en dilemma's worden slecht door de omgeving begrepen. Dat brengt stellen vaak in een isolement en die hebben dan ook weinig vertrouwen dat de zorg of hulpverlening hen wél begrijpt.' Een andere reden dat mensen niet of pas heel laat bij hulpverlening aan de bel trekken is dat ze niet willen falen als stel. Ze hebben vaak veel offers gebracht voor hun verhouding, financieel, emotioneel, sociaal. 'Het verlangen om bij elkaar te zijn, maakt dat mensen die offers willen brengen, maar het kan ook een valkuil worden. Alles omwille van de relatie, die niet mag falen. Reële problemen worden te laat onderkend onder het mom van 'het moet lukken',' aldus Beck. De relatie mag niet mislukken, zeker niet voor de buitenwereld die hen misschien – of waarschijnlijk – heeft gewaarschuwd voor een gemengde relatie.
Valkuilen van hulpverleners
Beck ziet niet alleen gebrek aan vertrouwen bij stellen, maar ook gebrek aan kennis en vaardigheden bij hulpverleners. Ze nemen de relatie bijvoorbeeld onvoldoende serieus of hebben onbewust een negatief beeld van de relatie. 'Zo las ik ooit een verwijsrapportage van een arts waarin stond "mevrouw heeft een naïeve partnerkeuze gedaan". In zo'n zinnetje zitten nogal wat negatieve waardeoordelen. Hoezo naïef? Waarop baseert de arts dat? En wat betekent dat voor het beeld van de patiënt?'
Een andere valkuil is het partij kiezen voor één van beide partners. Voor de Nederlandse partner om die zogenaamd te beschermen tegen de buitenlandse partner. Of men kiest juist partij voor de buitenlandse partner, uit een soort misplaatste solidariteit en vermeende zieligheid van die partner. 'Ik zie beide varianten voorkomen, het is blijkbaar moeilijk om onpartijdig, of nog beter, meervoudig partijdig te zijn en blijven', zegt Beck. 'Zodra je deze neiging tot partijdigheid bij jezelf bemerkt, is het zaak je eigen motivatie zorgvuldig te onderzoeken. Anders kun je niet meer professioneel handelen.'
Een veel voorkomende valkuil onder professionals is culturalisatie. Beck: 'Alle problemen van een gemengd stel worden dan vanuit (vermeende) cultuurverschillen benoemd. Ongeacht of ze een rol spelen. Maar bij een gemengd stel kunnen exact dezelfde relatie- en communicatieproblemen spelen als bij een 'gewoon' stel. Het hoeft echt niet allemaal over cultuur en cultuurverschillen te gaan.'
Deze valkuil kent overigens een parallel onder stellen zelf. Ook zij kunnen culturaliseren. Beck noemt dit de cultuurval, een situatie waarbij stellen hun conflicten zelf culturaliseren. Gedrag of keuzes worden dan verklaard met het argument 'dat dit nu eenmaal mijn cultuur is'. Beck schreef onlangs een kort artikel over de cultuurval en het belang voor professionals om dit goed te erkennen. Dit kan onder aan deze webpagina worden gedownload.
Annemiek Beck is getrouwd met een man van Marokkaanse herkomst, ze hebben twee zoons en ze heeft daarmee veel van de dynamiek aan den lijve ondervonden. Op haar website of via nieuwsbrieven geeft ze via alledaagse gebeurtenissen een persoonlijk inkijkje in wat dat kan betekenen. Soms met een knipoog naar eigen vooroordelen.
Na jarenlange ervaring in de begeleiding van gemengde stellen, zegt ze: 'ik vind dat mensen in een gemengd huwelijk moedig zijn, ze willen elkaar ontmoeten en vinden over de verschillen heen. Gemengde stellen ontroeren me en ik wil ze steun bieden, échte steun, omdat ze dat verdienen en die steun in hun omgeving meestal niet voor het oprapen ligt.'
Annemiek Beck stelt een gratis e-boekje beschikbaar 'Wat je moet weten voor je gaat werken met interculturele stellen en gezinnen'. Het geeft professionals bruikbare informatie en tips. Vraag het aan op Wereldpartners.nl
Bron: Annemiek Beck; E-boek 'Wat je moet weten voor je gaat werken met interculturele stellen en gezinnen'. Publicatiedatum: 12 april 2012 18:39 uur
Mikadonet artikel: collectief transcultureel therapeuten, systeemtherapie en Nel Jessurun
Website Wereldpartners
Wereldpartners / artikel Annemiek Beck: 'De cultuurval. Cultuur als argument bij relatieconflicten'. [pdf]