13 - De uitdrukking
De Nederlandse taal kent veel uitdrukkingen die we te pas en te onpas gebruiken, maar wat zeggen we eigenlijk? Waar komt een uitdrukking eigenlijk vandaan? En waarom zeggen we dat op die manier? In de rubriek 'De herkomst van de uitdrukking' duiken we in onze prachtige taal.
Op ons jubileumfeest op 21 maart gaven Colleen Geske, Bas Haring en Piek Vossen ieder een minicollege. Nadat onze directeur Rob Doeve iedereen welkom had geheten, mocht Colleen van Stuff Dutch People Like het spits afbijten. Waar komt deze uitdrukking vandaan? Over welke spits hebben we het hier? En waarom spreken we niet van de spits, maar het spits?
Niet letterlijk het spits afbijten
In de riddertijd beten de ridders niet letterlijk het spits af van de lansen, maar ze moesten wel de eerste klappen opvangen. Daarom zeggen we vandaag de dag dat je het spits afbijt als je ergens als eerste aan moet beginnen. Overigens komt het spits in onze huidige taal niet meer voor, buiten een paar uitdrukkingen om. Voor spits wordt tegenwoordig het lidwoord 'de' geplakt.
Het spits afbijten betekent 'ergens als eerste aan beginnen'. Daarbij wordt ervan uitgegaan dat degenen die later komen, het gemakkelijker hebben dan de eerste persoon. Overigens, sinds 1961 staat in Van Dale ook de variant de spits afbijten. De spits en het spits afbijten komen dus beide voor.
Voor de herkomst van de uitdrukking het spits afbijten moeten we terug naar de riddertijd. In die tijd was de lans een van de belangrijkste strijdwapens. De punt van een lans werd 'het spits' genoemd. Moest je als strijder vooroplopen in de groep, dan wist je vrijwel zeker dat je de eerste klappen ging opvangen. Deze strijders zorgden er daarnaast voor dat de wapens van de vooroplopende tegenstanders beschadigd raakten. Het gevolg? Voor de tweede rij strijders werd het gemakkelijker om de vijand aan te vallen.
Er nog veel meer uitdrukkingen met spits zijn in de Nederlandse taal? Door de spitsroeden lopen, een zaak op de spits drijven, hij spitst de oren en iemand het spits bieden. Ken jij de betekenissen van deze uitdrukkingen?