Chinese president Xi onder druk om hervormingen door te voeren, mede dankzij Trump | TROUW
Leen Vervaeke– 2:00, 30 november 2018
President Xi van China. © Getty Images
China's economie hapert, de onvrede groeit: president Xi gaat met een achterstand de handelsonderhandelingen met de Amerikaanse president Trump in op de G20-top in Buenos Aires, die vandaag begint.
Op het menu staat Argentijnse steak. Dat is zowat het enige wat we weten over het diner van de Amerikaanse president Trump en de Chinese leider Xi, gepland in de marge van de G20-top, die vandaag in Buenos Aires begint. En dat ze over de handelsoorlog zullen praten, natuurlijk, waarin geen van beiden van plan lijkt toe te geven. Al kan de schijn bedriegen: in China neemt de druk op Xi zienderogen toe.
'Het gaat niet goed met de Chinese economie. Veel privébedrijven staan op omvallen, nieuwe industriezones staan leeg.'
In de aanloop naar het diner, dat grote gevolgen kan hebben voor de wereldeconomie, liet noch Donald Trump noch Xi Jinping zich in de kaarten kijken. Trump toonde zich onvoorspelbaar als altijd, door een akkoord eerst 'heel onwaarschijnlijk' te noemen, en meteen daarna, via zijn adviseur Larry Kudlow, 'goed mogelijk'. Xi toonde zich onpeilbaar als altijd, met veel vage beloften en weinig concrete toezeggingen. Maar achter de schermen, zo zeggen bronnen, staat Xi onder grote druk.
Dat heeft alles te maken met de sputterende Chinese economie: de beurzen staan diep in het rood, de groei vlakt af, de investeringen stagneren. "Het gaat niet goed met de Chinese economie", zegt Hu Xingdou, een onafhankelijke econoom die in Peking is gevestigd. "We zien dat veel privébedrijven op omvallen staan en dat nieuwe industriezones leegstaan. De overheidsstatistieken spreken van een groei van 6,5 procent; er is niemand die dat gelooft."
Die economische tegenvallers worden niet eens rechtstreeks door de handelsoorlog veroorzaakt; tot nog toe ondervindt de export vanuit China nauwelijks gevolgen van de Amerikaanse handelstwist. Maar de handelsoorlog zet de economische problemen wel extra in de kijker. En geeft ook een extra duw aan de al langer sluimerende onvrede in bepaalde Chinese kringen over het economische beleid van opperleider Xi.
Toen Trump in maart zijn handelsoorlog begon, met tarieven op ondertussen 250 miljard dollar aan Chinese export, deed hij dat niet alleen omwille van het Amerikaanse handelstekort, maar vooral vanwege China's oneerlijke handelspraktijken. Hij had genoeg van de schendingen van intellectueel eigendom, van de beperkte markttoegang voor buitenlandse bedrijven, de verplichte joint ventures waarbij technologie moest worden afgestaan, en van de subsidies voor staatsbedrijven.
Heel wat Chinese economen kunnen zich best in die kritiek vinden. Zij hadden gehoopt dat Xi na zijn aantreden in 2012 de markthervormingen, veertig jaar geleden ingezet door toenmalig leider Deng Xiaoping, zou voortzetten en dat hij China verder richting een vrijemarkteconomie zou brengen. Hoewel Xi geregeld lippendienst aan de vrije markt bewijst, stuurt hij in de praktijk eerder aan op een versterking van het staatskapitalisme.
Zo vergrootte de Communistische Partij onder Xi's bewind de greep op privébedrijven, door partijcomités een grotere rol in het management te geven. Staatsbanken, die in hun missie om de schuldenberg te verkleinen geen risico's wilden nemen, kenden vooral leningen toe aan staatsbedrijven. Door de handelsoorlog wordt dat nog versterkt: de Chinese overheid probeert de economie aan te zwengelen met een stimuleringspakket, waarvan vooral de staatssector profiteert.
De handelsoorlog heeft duidelijk gemaakt dat Xi's beleid ernstige gevolgen heeft. Ik denk dat hij gedwongen zal worden om zijn beleid aan te passen.
Nu door de handelsoorlog de druk toeneemt, spreken steeds meer economen hun onvrede hardop uit. Het Chinese Economist 50 Forum, een van de belangrijkste economische denktanks van het land, uitte openlijk kritiek op het overheidsbeleid. Verschillende politieke oudgedienden, zoals de zoon van Deng Xiao-ping en ex-minister He Ning, riepen Xi op om eindelijk werk te maken van een echte vrijemarkteconomie.
"Je ziet dat Xi's macht door de handelsoorlog wordt uitgedaagd", zegt Zhang Lifan, historicus en voormalig medewerker van de prestigieuze Chinese Academy for Social Sciences. "De handelsoorlog heeft duidelijk gemaakt dat Xi's beleid ernstige gevolgen heeft. Ik denk dat hij gedwongen zal worden om zijn beleid aan te passen, al zal hij dat natuurlijk niet makkelijk aanvaarden."
Zo wordt Xi vanuit verschillende hoeken onder druk gezet om de Chinese economie verder te openen, niet alleen om de brokken met de VS te lijmen, maar ook om de Chinese privésector een nieuwe impuls te geven. "In die zin kan de handelsoorlog een positief effect hebben op China", zegt econoom Hu Xingdou. "Het kan China dwingen om broodnodige hervormingen door te voeren."
Of Xi zich laat overtuigen door de kritiek, is niet zeker. Binnen de Communistische Partij strijden belangengroepen om Xi's gunst en een koerswijziging wordt in het autoritaire China vaak als zwaktebod gezien. "Voorzitter Xi moet ook rekening houden met een hele klasse van geprivilegieerden, zoals de eigenaren van staatsbedrijven", aldus Hu. "Die houden hervormingen tegen."
Als Xi en Trump er tijdens hun gezamenlijke diner niet uitkomen, heeft de Amerikaanse president al aangekondigd dat hij China de duimschroeven aandraait. De handels­tarieven, nu nog veelal beperkt tot 10 procent, gaan dan per 1 januari omhoog naar 25 procent. Ook dreigde Trump met heffingen op de resterende 267 miljard dollar aan exportproducten, waaronder smartphones en computers.