De jeugd- en gezinsprofessional - Samenwerken in de wijk | NJi
De transformatie van de jeugdhulp en het werken in wijkteams vraagt om andere kennis en competenties van professionals. Er is sinds de decentralisatie van de jeugdzorg al meer inzicht in de kennis en kunde die de jeugd- en gezinsprofessional nodig heeft voor het werken in wijkteams. De thema's ruimte voor de professional, deskundigheidsbevordering om expertise te behouden, reflectie, beroepsregistratie en professionele standaarden vragen in de praktijk extra aandacht.
De volgende taken zijn belangrijk voor wijkteamprofessionals in het werken met jeugd en gezinnen:
ondersteunen van pedagogische basisvoorzieningen
aansluiten bij de vraag en werken op maat
helpen een (gezins)plan op te stellen
versterken van de opvoeding en ontwikkeling
optreden bij onveiligheid en crisissituaties
inzetten specialistische hulp
versterken van functioneren op andere domeinen
afstemmen van de hulp
Als jeugd- en gezinsprofessional kun je niet alle taken uitvoeren en over alle competenties beschikken die horen bij generalistisch werken met jeugd en gezin in de wijk. Uitgangspunt is dat het team over een totaal van competenties en gedragingen beschikt. Niet elk wijkteam voert dezelfde taken uit. Dit ligt aan de manier van organisatie en inrichting in de gemeente.
Benieuwd naar de bijbehorende competenties en gedragingen bij deze taken? Lees meer in Generalistisch werken met jeugd en gezin in de wijk: Tien taken in de praktijk of doe de competentiescan om na te gaan welke competenties bij jezelf of in je team aanwezig zijn en welke competenties jij en jouw team kunnen door ontwikkelen.
Gemeenten geven aan dat de T-shaped professional de meest voorkomende professional is in de wijkteams (Sociale Wijkteams in beeld, 2016). Een 'T-shaped' professional is zowel een generalist die integraal kijkt en handelt (de liggende balk van de T), als een deskundige op een specifiek terrein (de verticale balk van de T).
Het is belangrijk dat wijkteammedewerkers in staat zijn om verschillende aspecten te zien van de risico's en problemen waar ze in casussen mee te maken krijgen. En dat ze daar naar handelen. Maar het is ook belangrijk dat er in het team voldoende deskundigheid is op specifieke onderdelen. Zodat ook in brede sociale teams of 0-100-teams de medewerkers deskundig zijn op het gebied van jeugd en gezin.
Op dit moment wordt er gewerkt aan een landelijk competentieprofiel voor professionals in lokale teams. De notitie Generalistisch werken rondom jeugd en gezin en de publicatie Competenties maatschappelijke ondersteuning van Movisie gaan in op de gewenste eigenschappen en competenties van een generalist.
stimuleert verantwoordelijk gedrag
verbindt gezamenlijke en individuele aanpak
beweegt zich in uiteenlopende systemen
doorziet verhoudingen en anticipeert op veranderingen
benut professionele ruimte
is een lerende en ondernemende professional
De jeugd- en gezinsgeneralist moet kennis hebben over:
de normale ontwikkeling en opvoeding van kinderen en verstoringen daarin
veel voorkomende opvoedingsvragen, -risico's en -problemen
factoren die van invloed zijn op de normale ontwikkeling en opvoeding
het inschatten en vergroten van de veiligheid van de jeugdige
de mogelijkheden en beperkingen van de eigen kracht van gezinnen
het inschatten van mogelijkheden en de noodzaak van de inzet van specialistische hulp
werkzame factoren en effectieve interventies
Verder moet de jeugd- en gezinsgeneralist goed bekend zijn met andere sectoren waar ouders en jeugdigen mee te maken kunnen krijgen, zoals:
geestelijke gezondheidszorg voor jeugdigen (jeugd-ggz)
problematiek van (licht) verstandelijk beperkten
Om generalistisch te werken, is het nodig om de specialistische kennis te onderhouden. Uit de praktijk blijkt dat dit een lastige opgave is, voor brede sociale teams (0-100-teams) maar ook voor jeugd- en gezinsteams.
Ruimte voor de professional is één van de vijf transformatiedoelen in de Jeugdwet. Ruimte om regeldruk te verminderen, maar vooral ook om passende zorg te kunnen bieden. Oftewel: doen wat nodig is voor jeugd en gezin. Professionals hebben ruimte nodig om invulling te kunnen geven aan hun professionele handelen. In de praktijk lijkt deze ruimte er voor wijkteamprofessionals niet voldoende te zijn. Aan de andere kant moeten professionals hun competenties nog verder ontwikkelen als het gaat om het kunnen én durven nemen van de ruimte om zo maatwerk te kunnen bieden aan een gezin.
Lees meer in Zo creëren professionals ruimte in jeugd- en wijkteams
Er is in wijkteams nog veel winst te behalen als het gaat om reflectie en van elkaar leren. In de praktijk lijkt reflecteren nog niet altijd in de cultuur van het wijkteam te zijn opgenomen. Professionals geven wel aan dat ze dit wel belangrijk vinden. Juist in deze periode van grote veranderingen in de werkwijze is reflecteren essentieel, want het vraagt om andere competenties en gedragingen van de professional. Door te reflecteren kunnen professionals zich blijven ontwikkelen. Reflectie en feedback is een krachtige manier om competenties te versterken en te leren van de praktijk.
Dossier Professionalisering in de jeugdhulp en jeugdbescherming: Reflectie
Blog Reflecteren als een scheidsrechter
Kijk voor handige tools en instrumenten voor wijkteamprofessionals op www.wijkteamswerkenmetjeugd.nl.
Beroepsregistratie en professionele standaarden
Per 1 januari 2018 is beroepsregistratie voor professionals die zich bezighouden met de toeleiding naar jeugdhulp verplicht. Hiermee laten professionals zien dat zij aan bepaalde eisen voldoen en dat zij hun vak bijhouden. Ook verbinden professionals zich zo aan beroepscodes en vakinhoudelijke richtlijnen. Lees meer over de Richtlijnen Jeugdhulp en Jeugdbescherming.
Vragen over verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid lijken toe te nemen met de komst van de beroepsregistratie. Vooral in wijkteams die bestaan uit een mix van geregistreerde professionals (gericht op jeugd en gezin) en niet-geregistreerde professionals (gericht op een bredere doelgroep). In deze teams werken geregistreerde en niet-geregistreerde professionals in sommige casussen samen. Dit kan in de praktijk zorgen voor vragen, aangezien de geregistreerde professional in principe verantwoordelijk is. Voor deze kwestie is meer aandacht nodig in de organisatie van wijkteams en de manier waarop wijkteamprofessionals hiermee om kunnen gaan. Lees meer over beroepsregistratie en de norm van verantwoorde werktoedeling.