Oordeel en perspectief | Hartige taal
Oordeel en perspectief
februari 19, 2018 - Yvonne Jeucken
En toch nemen we de schijn voor waarheid aan. Mankement in de evolutie van de hersenen, of niet altijd handige overlevingsstrategie? Ons onbewuste brein registreert zoveel informatie dat ons rationele brein oordeelt om de informatie te filteren. Dat is slim. De vraag is, hoe betrouwbaar die filters zijn. Elk filter is ontstaan vanuit eerdere ervaringen, momenten uit het verleden, boodschappen die verankerd zijn in je brein. Met welk filter kijk je naar bijvoorbeeld het woord 'oordeel'? Zie je een zwart-wit beeld voor je van goed of fout? Of zie je helder denken voor je, een bedachtzaam filteren van alle overtollige informatie tot iets slims? Of denk je, zodra je je bewust wordt van de oordelen in je gedachten: wat stom, ik zou niet zo moeten oordelen? Tijd om de humor in te zien van oordelen.
Wat doe je met je filter?
Het verschil zien tussen waarneming en interpretatie is een kunst op zich. Het is de basis van je beeld van de wereld, van de ander en van jezelf. Ongemerkt volgt op een onbewuste interpretatie een evaluatie. Koppel dit aan een onbewuste meta-overtuiging in je brein en je oordeel lijkt al snel onbetwistbaar. En als een ander op jou projecteert of over je oordeelt, trek je je dit dan persoonlijk aan of kun je zien dat je slechts een projectiescherm bent?
Deze essentiële vraag over je gedachten is een onderdeel van het werk van Byron Katie. Het verheldert wat een projectie is en hoe je die kunt loslaten. Het is zelden mogelijk om op deze vraag ja te zeggen. Toch stappen mensen regelmatig in de valkuilen van gedachten. Ten eerste: geloven dat ze waar zijn. Ten tweede: geloven dat ze iets zeggen over wie je bent. Elk moment dat mensen zich identificeren met een projectie, een gevoel of gedachte, zetten ze zichzelf vast. Elke gedachte die je beschouwt als waar blokkeert verandering. Ook wanneer die gedachte onbewust is.
Het effect op de ander
Een oordeel horen is niet prettig. De kans dat je in de verdediging schiet of in de aanval gaat is groot. Voor dat je het weet heb je een discussie om iets waar het je helemaal niet om gaat. Elk oordeel kan tot verwijdering leiden, ook de 'ingehouden' onuitgesproken oordelen die non-verbaal zichtbaar zijn. Goed beschouwd zeg je met elk oordeel over een ander: het komt door jou. Als een psychologisch immuunsysteem in onszelf wat onprettige emoties voorkomt. Dat klinkt aangenaam. Emoties zijn echter onze drijfveren: wanneer we ze, verpakt als oordeel, neerleggen bij de ander (of bij onszelf) blokkeren we onszelf. Met een tweede nadeel. Wanneer je de verantwoordelijkheid voor wat je voelt en echt wilt bij de ander neerlegt, verkleint dit de kans op verbinding, én het verkleint de kans dat je onvervulde behoefte vervuld wordt. Daarmee kun je elk oordeel beschouwen als subtiel geweld in taal. En ja dat gezegd hebbende, ik weet dat we het allemaal doen. Met een heldere reden.
De wirwar in je hoofd en in de buitenwereld overzichtelijk maken is meestal het motief om te oordelen. Het creëert helderheid en overzicht. Hoe kan ik anders bijvoorbeeld herkennen of de ander iets op mij projecteert? En wat ik zelf projecteer op de ander? Oordelen zorgen voor conflict en verwijdering wanneer ik vergeet dat het een tussenstadium is. Wanneer ik denk in waarheden, gelijk hebben of in goed of fout. Wanneer ik even vergeet dat ik zelf verantwoordelijk ben voor wat ik doe, denk, voel en waarnaar ik verlang.
Geloven in je oordeel zet je vast en zorgt voor verwijdering. Degene die jou 'gebruikt' blijft dat doen zolang je zo denkt. Ik blijf afhankelijk van de ander zolang ik vindt dat die ander iets zou moeten doen. Geweldloze communicatie gaat over de keuzevrijheid die je krijgt wanneer je voorbij goed en fout kijkt. We moeten allebei niks. Jij bent ok én ik ben ok. Onze oordelen zijn slechts uitingen van onvervulde behoeften. Noem ik jou in mijn gedachten kortzichtig? Dan voel ik me misschien geïrriteerd omdat respect, waardering of medemenselijkheid belangrijk voor me zijn. Of ik voel me onrustig of ongemakkelijk, omdat ik bijvoorbeeld behoefte heb aan openheid of begrip. Nu ik dat weet hoef ik alleen nog maar mijn verantwoordelijkheid te pakken om opeens allerlei nieuwe routes te zien.
Lang leve de oordelen
Oordelen brengen me op het spoor waar ik wil zijn- mits ik die oordelen vertaal in wat ik nodig heb. Het zijn mijn waarschuwingslampjes. Door met een andere blik te kijken naar mijn oordelen, zonder zelfoordeel, kan ik ontdekken waar ik naar verlang, wat me blij maakt. Vanuit dat perspectief kan ik de drijfveer van de ander ook zien, dwars door zijn oordelen en buitenkant. Je toe-eigenen wat van jezelf is, is een manier om vanuit respect bij de ander te kunnen laten wat van de ander is. Dat schept ruimte voor empathie en echt contact. Waar gáat het hem precies om, welke onvervulde behoefte speelt er bij háar, wat is het waar híj naar verlangt? In deze vrijheid kan verbinding ontstaan.
Moe van gesprekken vol oordelen, uitwegen en excuses? Wil je leren hoe je oordelen kunt vertalen in iets wat bijdraagt aan respect en verbinding? In april geef ik weer een tweedaagse introductietraining. Mail gerust voor meer info naar info@hartigetaal.nl