Het was moeilijk om mensen tot medewerking te bewegen, mede door de gespannen verhoudingen na Zwagermans vechtscheiding in 2011 van Ariëlle Veerkamp, met wie hij drie kinderen had, en zijn nieuwe relatie met Maaike Pereboom, die zwanger van hem was.
“Ik wist niet, dat er kampen waren. Over en weer was het allemaal heel moeizaam en aanvankelijk mailde Maaike mensen, dat ze niet moesten meedoen aan mijn film. Toen ben ik een kopje thee met haar gaan drinken om uit te leggen, waar ik mee bezig was. Ik snap wel, dat Maaike denkt: laat het met rust. Zelf wilde ze niet meedoen. Over Joost praten op televisie ging voor haar een brug te ver.”
Ariëlle Veerman treedt wel voor het eerst in de openbaarheid en schetst een man van grote emoties. Verbraak: “Ik vind, dat ze dat koninklijk doet, zonder met modder te gooien, maar wel met voelbaar verdriet. Het is moeilijk om iemand te beschrijven met wie je het ook zwaar hebt gehad.”
Zij is het, die aan het eind van de film de bezwerende woorden uitspreekt, dat niemand schuld heeft aan Zwagermans dood: “Zelfs Joost niet,” zegt ze, “Hij is geregeerd door processen in zijn hoofd, die hij niet in de hand had. Er is geen schuldvraag.”
Opvallend is ook de bijdrage van kunstenares Sandra Derks – ‘Sammie’ uit Gimmick, de grote liefde van protagonist Raam. Zij vertelt hoe Zwagermans jarenlange obsessieve, en niet wederkerige, verliefdheid op haar zich in de laatste jaren van zijn leven opnieuw manifesteerde.
Achteraf zijn veel gedichten van Zwagermans laatste bundel Wakend over god te lezen als ‘doodspoëzie’, zoals Peter Buwalda het noemt. Maar ook de laatste woorden van Voor alles bang geweest – het gedicht uit de bundel Voor alles uit 2014, waarvan Wende Snijders als eerbetoon aan Zwagerman een lied maakte – blijken een profetie.
Verbraak: “Voor alles bang geweest…, maar niet voor jou. Ik heb dat altijd als een liefdesliedje beluisterd. Als je dan beelden ­terugvindt, waarop Joost zelf zegt: ‘Maar niet voor jou… Wie is die jou dan? Misschien wel de dood’, dan wordt het even koud om je hart.”
De documentaire Joost Zwagerman – Voor alles bang geweest van Coen Verbraak is zondagavond om 20.15 uur te zien bij BNNVara op NPO 2. Zondag wordt ook de eerste Joost Zwagerman Essayprijs uitgereikt. Bij De Arbeiderspers verscheen Grote groet uit Zwagerland, met stukken van Zwagerman over Noord-Holland, samengesteld en ingeleid door Maria Vlaar.

Mooie serie Ronald. Frits Philips (?), de Jumbokarertjes en die silhouetten met de blauwe achtergrond zijn mijn favorieten.
Dank je! leuk om te horen. Klopt, Frits Philips. Ja, het licht was zo mooi die dag (zeggen fotografen).

Kotteren is een verspaningstechniek. Het is een vorm van draaien, waarbij het product stilstaat en het gereedschap draait.
Het kottergereedschap is excentrisch bevestigd op de draaiende as, waardoor het een cirkelbeweging beschrijft met de beitel naar buiten.