Monetair hameren op de coronanagel helpt niet | De Tijd
25 februari 2020 Vandaag om 05:00
Aan de psycholoog Abraham Maslow wordt 'de wet van het instrument' toegeschreven: als je alleen een hamer hebt, ben je geneigd alle problemen te benaderen als een nagel. De reactie van vele economen en beleidsmensen op het coronavirus illustreert dat.
Het coronavirus kan een deel van de industriële aanvoerketen van de wereld ernstig verstoren. De gevolgen daarvan zijn vandaag al zichtbaar en zullen binnen enkele weken en maanden nog duidelijker worden, omdat de voorraden uitgeput raken.
Het enige waaraan velen dan blijken te denken is extra geldschepping. Waarbij meteen het debat oplaait over het gedrag van de centrale banken in China, de eurozone en de Verenigde Staten.
Een soepelere liquiditeitsverstrekking kan doeltreffend zijn om een schok aan de vraagzijde aan te pakken. Maar in dit geval gaat het in de eerste plaats over een potentiële aanbodschok, aangezien wordt gesproken over de impact op de aanvoernetwerken. Velen zijn echter als een pavlovhond getraind om bij elke verstoring te denken: 'Monetaire versoepeling!' Maar in het geval van een aanbodschok kan die misplaatst blijken.
De coronabesmetting kan veel bedrijven doen nadenken over hoe ze hun kwetsbaarheid voor zulke gebeurtenissen kunnen verminderen door hun toelevering te diversifiëren. Maar het gaat dan over een structurele transformatie van de productienetwerken. Ook daarop past monetair beleid als een tang op een varken.
Velen zijn als een pavlovhond getraind om bij elke verstoring te denken: 'Monetaire versoepeling!' Maar in het geval van een aanbodschok kan die misplaatst blijken.
Een van de minst besproken gevolgen is dat op de stabiliteit van het Chinese regime. Ondanks de intense censuur zijn de uitingen van ongenoegen door Chinese burgers via sociale media niet meer te onderdrukken.
Een in China belangrijk historisch verhaal is 'Het mandaat van de hemel'. Een Chinese heerser kreeg de totale macht over zijn onderdanen maar kon zijn hemelse opdracht verliezen, omdat hij onwaardig, onrechtvaardig of incompetent was. Het recht van de bevolking om te rebelleren werd impliciet gegarandeerd, als de 'hemel' ontevredenheid toonde. Natuurrampen, hongersnood, de pest, een invasie en zelfs een gewapende opstand werden beschouwd als tekenen dat het mandaat van de hemel was ingetrokken.
De Chinese president Xi Jinping laat zich sinds kort supreme leader noemen, maar voor vele Chinezen is duidelijk dat hij het virus niet onder controle heeft en slecht beheert. De leugens en absurditeiten van het regime worden voor steeds meer mensen aanstotelijk. Een vroeg doelwit van spot was de hoge gezondheidsfunctionaris die van Peking naar Wuhan werd gestuurd om de massa gerust te stellen: de ziekte was 'te voorkomen en te beheersen'. De functionaris liep zelf het virus op en is een symbool geworden van de incompetentie en leugenachtigheid van de overheid.
De dood van de 33-jarige oogarts Li Wenliang, die vroeg in de crisis waarschuwde maar werd gecensureerd, werkt daarbij explosief. Zijn wedervaren past in het oude archetype van de Confuciaanse geleerde die de waarheid tot de keizer spreekt, maar wordt vervolgd en sterft voor zijn eerlijkheid.
Voor 2020 bevroedde nauwelijks iemand dat de stabiliteit van het Chinese regime op de proef kan worden gesteld.
Dat een virus als het coronavirus op een dag opduikt, kan je niet beschouwen als een onvoorspelbare zwarte zwaan. Al bevroedde voor 2020 nauwelijks iemand dat de stabiliteit van het Chinese regime op de proef kan worden gesteld. Daarvoor kan monetair beleid - alweer - even doeltreffend zijn als een pleister op een houten been.
Na de financiële crisis ontstond de mythe dat centraal bankiers supermensen zijn. Dat ze tegelijk de prijsstabiliteit bewerkstelligen, balansproblemen van private instellingen oplossen, een lage werkloosheid realiseren, staatsschuldproblemen remediëren en nog veel meer. Misschien komt nu wel het inzicht dat diepe problemen veel meer te maken hebben met problemen aan de aanbodzijde van de economie.
Misschien is de coronacrisis ook een les: om fundamentele onevenwichten te corrigeren dringen zich diepgaandere ingrepen op dan wat monetaire zalf smeren.