Opinie: 'Stop het doden van creativiteit in literatuur' | De Volkskrant
OpinieLiteratuuronderwijs
Opinie: 'Stop het doden van creativiteit in literatuur'
Laat de lust voor literatuur niet lijden onder saaie lessen. Leerlingen moeten met het vak 'creatief schrijven' meer geprikkeld worden om zelf de pen ter hand te nemen.
Daan van den Broek 5 mei 2020, 12:09
In een wereld waarin voor velen Netflix zich langzaamaan tot plaatsvervanger van lezen maakt, is het de plicht van het onderwijs leerlingen te tonen wat literatuur te bieden heeft en hoe actueel de letteren nog zijn. Wanneer ik met leeftijdgenoten de beruchte literatuurlijst bespreek, merk ik nog te vaak dat velen het als een groot obstakel zien door een Wees Onzichtbaar of Grand Hotel Europa te moeten banjeren. De enige manier om de mentaliteit onder leerlingen op de lange termijn te veranderen, is door de manier waarop lessen Nederlands zijn gestructureerd, flink te herzien.
Dit moet inhouden dat, naar Brits voorbeeld, ook het zogenoemde vak 'creatief schrijven' in het lespakket wordt opgenomen. Bij andere kunstvakken als muziek en beeldende kunst is er al sprake van zowel een vaktheoretische als een uitvoerende kant. Waarom zou dit niet zo zijn in het literatuuronderwijs?
Van Claus tot Komrij
Zo blijkt uit onderzoek van Tanja Janssen voor de Universiteit van Amsterdam dat meer dan de helft van de middelbare scholieren positief is over zelf schrijven tijdens het 'literatuur-uur'. En juist een leerling die plezier heeft, zal op de lange termijn meer gaan lezen, niet alleen verplicht, maar ook zelfstandig. Toch is de waarde die docenten Nederlands hechten aan leesplezier in de afgelopen jaren gedaald en is dat van een literair-esthetische vorming juist gestegen. Desondanks realiseren veel docenten zich niet dat voor een dergelijke vorming het leesplezier essentieel is. De twee zijn per slot van rekening sterk verbonden met elkaar.
Tevens toont juist zelf schrijven leerlingen wat voor vakmanschap er verborgen zit in een roman. Laat leerlingen experimenteren: laat ze even zelf de auteur zijn. Dat deze methode uiterst effectief is, blijkt ook uit het feit dat sterke lezers in het algemeen creatiever zijn als ze zelf gaan schrijven. Wie goed leest, schrijft goed en wie goed schrijft, leest goed.
Een mooi voorbeeld van creatief schrijven in het onderwijs komt van een docente die Janssen in haar onderzoek beschreef. Deze docente gaf haar leerlingen de opdracht een verhaal te herschrijven met eigen toevoegingen en aanpassingen, opdat zij zo konden leren wat voor impact dit had op het verhaal, de thema's, de personages, de motieven en het algemene gevoel. Dit in tegenstelling tot het klassieke boekverslag. Als elke docent Nederlands zulke creatieve opdrachten zou geven, lijkt het me hoogstwaarschijnlijk dat een groot aantal leerlingen sneller een Hugo Claus of een Gerrit Komrij zal oppakken.
Literatuur 'stampen'
Daarnaast, als voor slechts twee op de tien docenten literatuurgeschiedenis 'stampen' het belangrijkste doel is en als leesplezier en literaire competentie zo belangrijk zijn, waarom worden lessen Nederlands dan overspoeld met Max Havelaar? Natuurlijk is het belangrijk inzicht te hebben in de literatuurgeschiedenis. Deze heeft de moderne literatuur gemaakt tot wat zij vandaag is. Maar kan het vak literatuurgeschiedenis niet een beetje ruimte maken voor het doceren van creatief schrijven?
Het literatuuronderwijs moet op de schop. Laat literatuurgeschiedenis gedeeltelijk plaatsmaken voor praktijklessen waarin leerlingen met hun creativiteit kunnen experimenteren. Op deze manier sluit het curriculum beter aan op de gewenste leerdoelen van de docent, versterken leerlingen hun literaire inzichten op moderne wijze en keert bovenal het leesplezier terug, met alle bijkomende voordelen. Literatuur is een kunst. Laten we haar dan ook vooral zo behandelen.