Vluchtelingen: kost of investering' - Bouwkroniek
Vluchtelingen: kost of investering'
In elk van de volgende jaren zouden er zo'n 10.000 vluchtelingen in ons land kunnen bijkomen. In Duitsland gaat het om veel grotere aantallen, omdat dat land voor veel vluchtelingen een bijzondere aantrekkingskracht uitoefent en bondskanselier Merkel een genereus beleid van opvang voert.
Onnodig om te zeggen dat deze toevloed voor de Europese Unie een grote, nieuwe uitdaging vormt. Wat is de economische impact ervan' Moeilijk om exact te voorspellen, wel mogelijk om enkele krachtlijnen aan te geven.
Men zou de vaardigheden en kwalificaties van de vluchtelingen best heel vroeg in kaart brengen.
De onmiddellijke impact van de vluchtelingenstroom is de kost voor onthaal, huisvesting, gezondheidszorg, kinderopvang, onderwijs en begeleiding. In België is er sprake van een kost van zowat 0,1% van het bbp; in Duitsland ligt die aanzienlijk hoger, allicht meer dan 0,5% bbp. Die kost valt ten laste van de overheidsbegrotingen, en dat heeft sommige politieke leiders er al toe gebracht om te stellen dat men het met het begrotingsevenwicht niet meer zo nauw moet nemen. Alle argumenten zijn natuurlijk goed, maar men vergeet snel dat de Europese budgettaire regels gericht zijn op de structurele gezondmaking van de openbare financiën, en dat eenmalige uitgaven binnen dat kader zeker worden toegestaan. Er zijn ook andere kortetermijnkosten. Het is duidelijk dat het toerisme schade lijdt in de regio's waar de vluchtelingen arriveren - denk aan de Griekse eilanden: Griekenland is het voornaamste transitland met het gros van de vluchtelingen die van over de Middellandse zee komen, in het bijzonder van Syrië. Onzekerheid in die gebieden kan ook buitenlandse investeerders afschrikken.
Legt de vluchtelingencrisis druk op de begrotingen, dan is de andere kant van de medaille dat de extra overheidsuitgaven meer economische groei creëren. Dat kan welkom zijn, nu de economie toch nog altijd moeite heeft om op hoger toerental te komen. Met name in Duitsland, waar het begrotingstekort al is uitgeschakeld en dus grotere marges bestaan, waren extra overheidsinvesteringen in huisvesting bijvoorbeeld volgens veel economisten sowieso al aangewezen, en de vluchtelingentoevloed is daarvoor een extra opportuniteit. Op deze wijze kan Duitsland, dat trouwens een enorm surplus op het buitenland boekt, ook bijdragen aan de groei in andere landen - ook al moet daar niet te veel van verwacht worden, want huisvesting, onderwijs en andere diensten zijn niet direct de bestedingen die veel import uit andere landen genereren.
Ook op langere termijn kan de vluchtelingentoevloed een positieve impact hebben. Die zal echter in aanzienlijke mate afhangen van de mate waarin de vluchtelingen op de arbeidsmarkt worden geïntegreerd - zeker als men weet dat de vluchtelingen gemiddeld een jonge leeftijd hebben. Als dat het geval is, kunnen zij een welkome aanvulling vormen op een arbeidsaanbod dat in de komende decennia hoe dan ook onder druk komt wegens de vergrijzing. Deze vereist in de eerste plaats dat meer ingezetenen aan de slag (kunnen) gaan of blijven, in het bijzonder ook jongeren, ouderen en mensen met een beperkte opleiding - zoals het IMF onlangs terecht aangaf. Maar zelfs als we erin slagen de participatie van die groepen te vergroten, blijft het risico groot dat sommige activiteitssegmenten de nodige arbeidskrachten niet meer vinden. En dan kan een iets grotere migratie helpen.
Maar nogmaals: dat vereist inspanningen. Men zou de vaardigheden en kwalificaties van de vluchtelingen best heel vroeg in kaart brengen, en de opleiding die ze in het thuisland hebben verworven adequaat erkennen. Men zou ze snel moeten kunnen inschakelen in arbeidsmarktprogramma's, met inbegrip van taal- en beroepsopleiding. Men zou hun inschakeling in de hand kunnen werken door on-the-job-training. Men zou bijzondere aandacht moeten hebben voor het schooltraject van de kinderen, om te vermijden dat de arbeidsparticipatie bij de tweede of derde generatie terugvalt - een fenomeen dat men helaas in ons land vaststelt. En ook de sociale integratie is uiteraard belangrijk; denk maar aan de toegang tot kinderopvang die nodig is om aan de arbeidsmarkt te kunnen deelnemen.
Het 'track record' voor dit soort van integratie is niet sterk, niet in Europa en nog minder in België, waar de werkgelegenheidsgraad voor niet-Europese migranten 28% lager ligt dan die voor Belgen. En het vluchtelingenprobleem maakt het niet makkelijker, omdat de meerderheid een lage opleiding heeft terwijl de arbeidskraptes zich veelal aandienen in banen die hogere kwalificaties vereisen zoals ingenieurs, zorgpersoneel, enzovoort. Maar het is toch de aangewezen weg... de weg om een kost, die we om humanitaire redenen wensen te dragen, om te turnen in een investering, die heilzaam is voor iedereen.