5 Voorwoord In de reeks uitgaven voor de NEN 3140 en NEN 1010 is dit de 5e druk van het boek Werken met de NEN 1010 Pluspakket' Voor personen die werken in de elektrotechniek is de NEN 1010, Veiligheidsbepalingen voor laagspanningsinstallaties, een belangrijke norm. Van ontwerp tot en met de realisatiefase van een laagspanningsinstallatie is deze norm de basis en leidraad. Binnen de elektrotechnische beroepsopleiding, richting energietechniek, is deze norm dan ook een onlosmakelijk deel van de opleiding. Dit informatieboek Werken met de NEN 1010 Pluspakket is speciaal voor niveau 4 als aanvulling op het boek Werken met de NEN 1010 geschreven. Beide boeken geven daar waar de NEN 1010 toelichting en/of verduidelijking nodig heeft, de benodigde informatie en zijn geschreven voor de elektrotechnische beroepsopleidingen. De boeken zijn gebaseerd op de laatste versie van de NEN 1010, de NEN 1010:2015. Samen vormen deze boeken een compleet naslagwerk. Tevens zijn verkrijgbaar NEN 1010 opdrachtenboek 1, 2 en 3 en eveneens 3 delen ontwerpen volgens de NEN 1010, voor woning, utiliteit en industrie. Voor opmerkingen ter verbetering van de lesstof houden wij ons van harte aanbevolen. De uitgever.
7 Inhoudsopgave 1 Bescherming tegen elektrische schok Inleiding Definities Aardfoutstromen in TT-stelsels TN-stelsel Foutspanning en aanrakingsspanning Gevolgen voor het ontwerp 18 2 Maximale lengte van leidingen die door smeltveiligheden zijn beveiligd tegen kortsluiting Algemeen Maximale lengte van leidingen Fase- en nulader van verschillende doorsnede Geen nul aanwezig 34 3 Maximale lengte van leidingen die door automaten zijn beveiligd tegen kortsluiting Inleiding Algemeen Rekenvoorbeelden Ongelijke doorsneden Antwoorden van de opdrachten 45 4 Selectiviteit van beveiligingstoestellen Inleiding Grootheden Selectiviteit Cascadeschakelingen Voorbeeldsituaties Afschakelvermogen van automaten Selectiviteit van aardlekschakelaars Automaten en TL-armaturen met hoogfrequent voorschakelapparaat 64 5 Leiding berekenen van verdeelinrichtingen, minder dan 3 x 80 A Inleiding Plaatsbepaling van beveiligingstoestellen Het berekenen van de voedingsleiding voor een verdeelinrichting 68 6 Leiding berekenen van verdeelinrichtingen, meer dan 3 x 80 A Inleiding Voorbeeldberekeningen krachtverdeelinrichting Voorbeeldberekening licht- en krachtverdeelinrichting Parallelschakelen van leidingen Invloed van de harmonischen op de nulleiding Inleiding Voorbeelden, grondbeginselen en arbeidsfactor 107 Kenteq 5
8 7.3 Classificatie en effecten van harmonischen Invloed van hogere harmonischen op de hoogst toelaatbare stroom Berekenen van kortsluitstromen in laagspanningsinstallaties Algemeen Kortsluitstromen Kortsluitvastheid en karakteristieke gegevens van beveiligingsmiddelen Vochtige en nauwe geleidende ruimten Vochtige ruimten (rubriek 754) Nauwe geleidende ruimten (rubriek 706) Badruimten, zwembaden en sauna s Inleiding Ruimten met een bad of douche (rubriek 701) Zwembaden en fonteinen (rubriek 702) Ruimten met saunakachels (rubriek 703) Elektrische installaties in medisch gebruikte ruimten Algemene toelichting bij rubriek 710 medisch gebruikte ruimten Voedingssystemen Beschermingsmaatregelen Beveiliging tegen overstroom Keuze en installatie van elektrisch materieel Gedetailleerde eisen voor elektrische installaties voor veiligheidsvoorzieningen Inspectie van elektrische installaties in medisch gebruikte ruimten Inhoudsopgave
9 1 Bescherming tegen elektrische schok 1.1 Inleiding De karakteristieke eigenschappen van de beveiligingstoestellen moeten volgens de NEN 1010 zijn aangepast aan de wijze van aarding van het stroomstelsel. Het beveiligingstoestel moet de voeding van het beveiligde deel van de installatie bij het optreden van een fout automatisch uitschakelen. Daarom worden er eisen gesteld aan de kerndoorsnede van beschermingsleidingen en aan de beveiligingstoestellen. Bovendien worden er eisen gesteld aan de impedantie van de stroomketen die tijdens het defect tot stand komt. Grootheden en aanduidingen E U A U F U 0 I F R A R B R circuit R F R L R leid R M R PE R s R V Z L Z leid Z T toestel 1.2 Definities aanrakingsspanning foutspanning de spanningsval over het totale aardfoutcircuit foutstroom weerstand tussen toestel en aarde bedrijfsaarding weerstand van het aardfoutcircuit weerstand bij isolatiefout lichaamsweerstand weerstand van de voedingsleiding weerstand van een vreemd geleidend metalen deel weerstand van de PE-leiding weerstand van de vloer (inclusief schoeisel) verspreidingsweerstand van de aardelektrode impedantie van de voedingsleiding vanaf het sterpunt van de transformator tot aan toestel E impedantie van de voedingsleiding(en) impedantie van de transformator Foutspanning: de spanning in geval van een isolatiefout tussen het punt waar de fout optreedt en de referentieaarde (bep ). Effectieve aanrakingsspanning: de spanning in geval van een isolatiedefect tussen geleidende delen die gelijktijdig in aanraking zijn met een mens of dier (bep ). Foutstroom: een stroom die als gevolg van een isolatiefout loopt langs het punt waar de fout optreedt (bep ). Aardfoutstroom: een stroom naar aarde ten gevolge van een isolatiedefect of het overbruggen van een isolatie. Kenteq 7
10 1.3 Aardfoutstromen in TT-stelsels eps Afb.1 Aardfoutstroom in TT-stelsel eps Afb.2 Vervangingsschema aardfoutstroom in TT-stelsel In afbeelding 1 en afbeelding 2 is het circuit aangegeven waarin een aardfoutstroom I F vloeit bij een isolatiefout in toestel E. Er wordt geen rekening gehouden met de inductieve weerstand van de leidingen. Z L is de impedantie van de transformator Z T plus de weerstand van de voedingsleiding R leid. De weerstand bij de isolatiefout in het toestel R F = 0 W. De weerstand tussen het toestel en de aarde is R A. De aardfoutstroom is: IF = U 0 Z + R + R L A B 8 Bescherming tegen elektrische schok
lu Nederlands Normalisatie-instituut ELEKTROTECHNIEK Dit document mag slechts op een stand-alone PC worden geinstalleerd. Gebruik op een netwerk is alleen. toestaan als een aanvullende licentieovereenkomst