Het is gebruikelijk in dit alles een tekortschieten van de politiek te zien. Dat houdt de vooronderstelling in dat in de kunst verborgen potenties aanwezig zijn voor een verbetering - in welke zin dan ook - van de politiek. Op de geloofwaardigheid van deze these valt het
een en ander af te dingen. Later in dit verhaal kom ik hier nog op terug. Hier past de constatering dat die andere mogelijkheid: kunst in opdracht, maar dan ook in dienst van de politiek, in de nu achter ons liggende periode van de totalitaire regimes maar al te goed beproefd is.
Natuurlijk is duidelijk dat het thema van deze discussie, hoe breed ook geformuleerd, in feite is ingegeven door de revolutie die vorig jaar in Midden-Europa en de Sovjet-Unie uitbrak. In de aanloop tot die revolutie heeft de kunst, hebben kunstenaars en intellectuelen immers een centrale rol gespeeld. Ik hoef hier maar te herinneren aan het optreden van Kurt Masur (Kurt Masur zou ook aan de bijeenkomst deelnemen, maar excuseerde zich op het allerlaatste moment - bt), die het Leipziger Gewandhaus openstelde voor een publieke discussie op een moment dat gewelddadig ingrijpen door het regime dreigde.
En nu nog is de rol van kunstenaars en intellectuelen in de ontluikende democratieën groot. Schrijvers zijn president geworden van Tsjecho-Slowakije en Hongarije; een musicoloog voert het onafhankelijkheidsstreven van Litouwen aan. Iedereen weet dat de ontwikkelingen in Polen niet alleen ondenkbaar zouden zijn zonder Lech Walesa, maar ook zonder de intellectuelen verenigd in het kor.