Paul Dessau (Hamburg, 19 december 1894 – Königswusterhausen (bij Berlijn), 28 juni 1979) was een Duits componist en dirigent. Tijdens zijn verblijf als vluchteling in Frankrijk gebruikte Paul Dessau ook de pseudoniemen Henry Herblay en Peter Daniel.

Levensloop 
Dessau kreeg al op vroege leeftijd muzikaal onderricht van zijn grootvader, die voorzanger in de synagoge was. Toen hij amper 11 jaar oud was, gaf hij al optredens als violist.
Van 1910-1912 studeerde hij aan het Klindworth-Scharwenka-conservatorium in Berlijn en wijdde zich vanaf 1912 aan een loopbaan als kapelmeester.
In 1918 werd hij benoemd tot dirigent en componist van de Kammerspiele in Hamburg.
Van 1925-1933 werkte Dessau als eerste kapelmeester aan de Städtische Oper Berlin, daarna emigreerde hij naar Parijs, waar hij bevriend raakte met René Leibowitch, die hem inwijdde in de geheimen van het twaalftoonssysteem.
In 1939 emigreerde hij naar de Verenigde Staten en vestigde zich in New York. Hier leerde hij Bertolt Brecht kennen, met wie hij vanaf 1942 samenwerkte.
In 1948 keerde Dessau terug naar Duitsland waar hij zich in Zeuthen (bij Berlijn) vestigde.
Aan de Akademie der Künste in Berlijn, kreeg hij in 1952 zijn aanstelling als docent en in 1959 als professor.
Hij was een van de belangrijkste componisten van de voormalige DDR en was het voorbeeld voor talrijke jonge kunstenaars.
Op zijn avantgardistische muziek kwam dikwijls kritiek van de leiding van de DDR. Van zijn kant behield Dessau een kritische distantie van het regime, waaraan hij door alles heen loyaal bleef. Hiervan getuigt ook het thema Es-E-D, oftewel SED.

Composities

Werken voor orkest 
 1926 bew.1929 1e Symfonie, voor orkest
 1934 Trois mouvements symphoniques (in 1962 werd Hommage à Bartók toegevoegd en zo ontstond de 2e Symfonie, voor orkest)
 1947 Musik für 10 Bläser, 2 Piccolo-Flöten, Ziehharmonika, 4 Pauken und Klavier
 1952-1953 Symfonische mars, voor groot orkest (in 1963 bewerkt als Sozialistische Festouvertüre)
 1955 Orchestermusik
 1956-1957 In memoriam Bertolt Brecht, voor groot orkest
 1963 Bach-Variationen, voor groot orkest
 1963 Hommage à Verdi, voor groot orkest
 1964 Divertimento, voor groot orkest
 1967 Orchestermusik Nr. 2 „Meer der Stürme“
 1969 Orchestermusik Nr. 3 „Lenin“ met het slotkoor "Grabschrift für Lenin"
 1970 3e Symfonie (fragment)
 1972-1973 Orchestermusik Nr. 4

Werken voor harmonieorkest 
 1953 Trauermarsch
 1960 Trauermusik, voor groot harmonieorkest

Muziektheater

Opera's

Toneelmuziek 
voor stukken van Bertold Brecht:
 1938 99%- eine deutsche Heerschau (later: Furcht und Elend des Dritten Reiches)
 1946-1949 Mutter Courage und ihre Kinder: Chronik aus dem Dreißigjährigen Krieg
 1947-1948 Der gute Mensch von Sezuan
 1948 Die Ausnahme und die Regel
 1949 Herr Puntila und sein Knecht Matti
 1949 Wie dem deutschen Michel geholfen wird
 1951-1956 Mann ist Mann
 1951-1956 Der kaukasische Kreidekreis

Werken voor de radio 
 1930-1931 Orpheus, hoorspel - tekst: Robert Seitz (bewerkt als korte opera: Orpheus und der Bürgermeister in 1976-1977
 1953 Drachen über den Zelten, hoorspel - tekst: Günther Rücker
 1955 Die Witwe Capet, hoorspel - tekst: Günther Rücker naar Lion Feuchtwanger, alleen een fragment

Werken voor koren 
 1943-1944 Deutsches Miserere, voor gemengd koor - tekst: Bertolt Brecht
 1944-1945 Internationale Kriegsfibel, voor gemengd koor - tekst: Bertolt Brecht
 1948-1951 3 Grabschriften, voor gemengd koor - naar Bertolt Brecht
 Grabschrift für Rosa Luxemburg
 Grabschrift für Karl Liebknecht
 Grabschrift für Vladimir Lenin -(in 1969 bewerkt voor Orchestermusik Nr. 3)
 1951 Herrnburger Bericht, voor gemengd koor - tekst: Bertolt Brecht
 1955 Krieg und Friede, voor gemengd koor - tekst: Matthias Claudius
 1960-1961 Appell der Arbeiterklasse, voor gemengd koor - tekst: Brecht, Becher, Ehrenburg, Kunert, Maurer, samenstelling: Wera Küchenmeister
 1961-1963 Requiem für Patrice Emery Lumumba, voor gemengd koor - tekst: Karl Mickel

Vocale werken
 Spaniens Himmel

Werken voor orgel 
 1968 Paraphrase über „Mariana“ von J. Gilbert

Filmmuziek 
 1928 Schmutziges Geld
 1928 Doktor Doolittle und seine Tiere (samen met Kurt Weill en Paul Hindemith)
 1928 Der verzauberte Wald
 1928 Die Wunderuhr
 1928-1929 Alice in Cartoonland
 1929 Tonfilm-Experiment Episode
 1929-1930 Stürme über dem Montblanc
 1930 Das Land des Lächelns (Operettefilm met Richard Tauber)
 1931 Der weiße Rausch
 1931 Salto Mortale
 1932 Melodie der Liebe (Operettefilm met Richard Tauber)
 1932-1933 Nordpol - ahoi!
 1933 SOS Eisberg
 1935 Awodah
 1937 Yoshiwara
 1937 Cargaison Blanche (Duits: Weiße Fracht für Rio)
 1938 Accord final
 1938 Carrefour
 1938 Werther
 1944 Mr. Skeffington
 1945 The strange affair of uncle Harry (Duits: Onkel Harrys seltsame Affäre)
 1947 Adamah
 1947 Nora Prentiss
 1947 The Paradine Case (Duits: Der Fall Paradin)
 1947 The Pretender
 1948 The vicious circle
 1956 Du und mancher Kamerad
 1957 Urlaub auf Sylt
 1958 Unternehmen Teutonenschwert
 1961-1963 Das russische Wunder

Publicaties 
 Notizen zu Noten. Hrsg. v. Fritz Hennenberg. Reclam, Leipzig 1974.
 Aus Gesprächen. VEB Deutscher Verlag für Musik, Leipzig 1974.

Bibliografie 
 Ekkehard Ochs: Exemplarisches zeitgenössisches Musiktheater : Paul Dessaus Einstein am Theater Vorpommern Greifswald/Stralsund, in: Das Orchester, 44:26 N2 1996
 Fritz Hennenberg: Musik üben : Musik verstehen : Wie Paul Dessau mit Kindern/Schulern arbeitete, in: Musik in der Schule N3:152-4 May-Jun 1996
 Fritz Hennenberg: Paul Dessau für sie porträtiert. VEB Deutscher Verlag für Musik, Leipzig 1974.
 Fritz Hennenberg: Paul Dessau. Eine Biographie. VEB Deutscher Verlag für Musik, Leipzig 1965.
 Fritz Hennenberg: Dessau - Brecht. Musikalische Arbeiten. Henschel, Berlin 1963.
 Verfemte Musik : Komponisten in den Dikaturen unseres Jahrhunderts, Frankfurt am Main: Peter Lang, 1995, 460 p., ISBN 978-3-631-31371-8
 M.L. Bolte: Exponent einer Filmmusik-Zukunft : Paul Dessau als Kinokapellmeister, in: Neue Zeitschrift für Musik N4:22-5 Jul-Aug 1995

20e-eeuws componist
Duits componist
Duits dirigent
Duits muziekpedagoog