Halssieraden blog deel 5 - Archief - Bibliotheek - Museum - Apeldoorn
CODA ApeldoornArchiefVerhalen uit het ArchiefArcheologie in Apeldoorn Halssieraden blog deel 5
Vindplaatsen van Wendelringen met Uddel in rood (niet compleet voor Nederland) naar Heynowski, 2000
In Nederland zijn niet veel vergelijkbare halsringen gevonden als die uit het Uddelerveen. Stukken van een Wendelring, zoals de brede halsring uit Uddel, zijn wel gevonden in crematiegraven in Bennekom, Ede, Wapse en Haps. Uit het urnenveld op de Groevenbeekse heide te Ermelo zijn zelfs tien stukken van drie of vier Wendelringen gevonden en ook uit Hengelo (Ov) kennen we stukken van twee exemplaren. Van al deze ringen zijn alleen fragmenten bewaard gebleven, mogelijk omdat de Wendelringen opzettelijk in stukken gebroken werden of zijn verbrand tijdens de crematie.
In de tijd van de halsringen, de vroege ijzertijd werden crematieresten van overledenen vaak in een urn begraven onder een grafheuveltje. In de loop van de tijd ontstonden grafvelden met vele van die heuveltjes bij elkaar, een zogenaamd urnenveld. Recent is nog een stukje van zo'n urnenveld opgegraven in Loenen.
Ook een halsringenpaar bij Nijmegen
Bij een onderzoek in de buurt van Nijmegen is onlangs ook een halsringenpaar van een Wendelring samen met een getordeerde halsring gevonden, net als in Uddel. Er zijn ook buiten Nederland vaker halsringen in paren gevonden, mogelijk heeft dat te maken met het gebruik van de halsringen. Hierover leest u meer in een volgend blog.
Een opvallend verschil met Uddel is dat die bij Nijmegen niet uit het veen kwamen maar in een crematiegraf lagen. Met uitzondering van de Wendelring uit Uddel zijn alle bekende Wendelringen in Nederland, zo'n twaalf a dertien stuks, afkomstig uit crematiegraven
Halsring met barnsteen uit het veen bij Onstwedder Barlage (Gr.) Butler, 1984-85
Verspreidingsgebied Wendelringen
In Europa zijn circa 1800 Wendelringen gevonden, verspreid over Centraal- en Noord-Europa, maar vooral in Zuid-Scandinavië en Noord- en Midden-Duitsland. De vondsten in Nederland liggen dus aan de westelijke rand van het verspreidingsgebied. Opvallend is dat er ongeveer een gelijk aantal depotvondsten (zoals in Uddel) als grafvondsten zijn binnen het totale aantal vondsten. Maar er zijn wel regionale verschillen. In Scandinavië zien we vooral depotvondsten en in Noord-Duitsland en dus in Nederland zijn er vooral crematiegrafvondsten.
Halsring met barnsteen
Halsringen met barnstenen kralen zoals de andere halsring die te zien is in CODA Museum, zijn zeldzaam in Nederland. Een vergelijkbare vondst is gedaan in een veen bij Onstwedder Barlage, Oost Groningen. Op deze halsring, met grote barnstenen kraal, is met groefjes het patroon van een Wendelring nagebootst (zie onderstaande afbeelding). Vergelijkbare vondsten zijn bekend in het aangrenzende Noord-Duitsland, maar ook in Groot -Brittannië.
Datering en herkomst van de halsringen
Uit al deze vondsten blijkt dat Wendelringen uitsluitend zijn gemaakt in de late bronstijd en vroege ijzertijd tussen circa 850 en 400 v Chr. In die tijd komen ook de enkel gedraaide halsringen en barnstenen kralen voor. Hoewel heel lastig precies te dateren, lijken de halsringen uit Uddel, gelet op de ontwikkeling in vorm en de andere vondsten in Europa te stammen uit de 6e eeuw voor Chr. Aangezien de halsringen in Nederland schaars zijn, is het mogelijk dat ze niet hier gemaakt zijn, maar uit een van de gebieden waar ze meer voorkomen hierheen gehaald zijn. Waar dat was is nu niet te zeggen, misschien dat toekomstig onderzoek daar meer inzicht in geeft.
Materiaal van de halsringen
Zoals in een eerdere blog al toegelicht is moet de Wendelring gemaakt zijn door een zeer kundig vakman. Het vraagt veel kennis van het materiaal en veel ervaring om zo'n halsring te maken. Voor brons werd koper met tin samengesmolten. Mogelijk werden de metalen op de productieplaats uit de ertsen betrokken, maar het is goed mogelijk dat koper- en tinbaren werden verhandeld of dat oud brons hergebruikt werd. Het barnsteen, fossiele hars, is waarschijnlijk afkomstig van de Noordzee- of Oostzeekust waar het toen en nu nog te vinden is op het strand.