Het besluit-Chaptal van 1 september 1801 (officieel: Arrêté consulaire du 14 fructidor, an IX) was een consulair besluit waarmee Napoleon Bonaparte opdracht gaf om regionale musea op te richten in Frankrijk. Aan de basis ervan lag het rapport dat Jean-Antoine Chaptal daags voordien aan de consuls van de Republiek had overgemaakt.

Geschiedenis 
In de voorbije jaren had de Franse staat de hand gelegd op talloze kunstwerken. Ze waren afkomstig uit kerken en kloosters (wier bezittingen tot nationaal goed waren verklaard), uit het vermogen van voortvluchtigen of simpelweg uit de oorlogsbuit van de revolutionaire legers. Hun volume had dusdanige proporties aangenomen dat ze niet integraal in Parijs konden worden getoond. Daarom zouden een 800 schilderijen naar de provincies verhuizen.

In een brief van 21 thermidor jaar IX aan citoyen Chaptal, minister van Binnenlandse Zaken, vroeg Napoleon om drie maatregelen, waaronder: Een derde besluit om een commissie aan te stellen belast met het kiezen van de standbeelden en schilderijen bestemd voor de galerij van Parijs, en deze die verzonden zouden worden voor de galerijen van Lyon, Marseille, Bordeaux, Genève, Nantes, Rijsel, Brussel, Straatsburg, Nancy, Dijon, Toulouse. Aan deze initiële lijst werden in het uiteindelijke besluit nog Caen, Rouen, Rennes en Mainz toegevoegd. Steden in recent aangehechte gebieden waren dus inbegrepen en werden zo geïntegreerd in de "universele" cultuurpolitiek die lokaal particularisme moest tegengaan. Het besluit voorzag voorts dat de effectieve overdracht pas zou plaatsvinden nadat de lokale overheden een geschikte galerij hadden bekostigd. Een consulair besluit van 3 september 1802 voegde Montpellier en Tours nog toe en bracht de lijst zo op zeventien.

Vele steden kregen aldus voor het eerst een publiek museum. Uit de collectie van het Musée central de l'Art, uitpuilend van de revolutionaire conquêtes artistiques, werden vijftien loten samengesteld die elk een panorama van de Europese schilderkunst moesten bieden ("une suite intéressante de tableaux de tous les maîtres, de tous les genres, de toutes les écoles"), een toepassing op kleine schaal van het principe van universaliteit waarop het Parijse moederhuis gebouwd was. Vervolgens werden de vijftien kavels per lottrekking toegewezen aan de uitverkoren instellingen. De naar de provincie gestuurde werken bleven eigendom van het Louvre en werden ten aanzien van Franse musea pas in 2002 gedecentraliseerd.

Begunstigde musea 
Dit is een overzicht van de vijftien musea die bruiklenen kregen in uitvoering van het besluit-Chaptal en die in veel gevallen zijn opgericht in antwoord op de maatregel:
 Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België
 Musée d'Arts de Nantes
 Musée des Augustins de Toulouse
 Musée des Beaux-Arts de Bordeaux
 Musée des Beaux-Arts de Caen
 Musée des Beaux-Arts de Dijon
 Musée des Beaux-Arts de Lyon
 Musée des Beaux-Arts de Marseille
 Musée des Beaux-Arts de Nancy
 Musée des Beaux-Arts de Rennes
 Musée des Beaux-Arts de Rouen
 Musée des Beaux-Arts de Strasbourg
 Palais des Beaux-Arts de Lille
 Musée Rath, opgevolgd door het Musée d'Art et d'Histoire de Genève
 Landesmuseum Mainz

Decreet van 1811 en balans 
Napoleon vaardigde op 15 februari 1811 een keizerlijk decreet uit dat voorzag in nieuwe zendingen, deze keer beperkt tot zes steden: Lyon, Dijon, Grenoble, Brussel, Caen en Toulouse. Door de toevoeging van Grenoble waren er nu achttien begunstigde musea. In totaal werden onder Napoleon een 900 werken verdeeld over het grondgebied. Ze waren afkomstig uit het Musée Napoléon en het Musée spécial de l'Ecole française (het voormalige Paleis van Versailles).

Literatuur 
Édouard Pommier, "La création des musées de province: les ratures de l'arrêté de l'an IX", in: Revue du Louvre, 1989, nr. 516, p. 328-335
Le Rôle de l'État dans la constitution des collections des musées de France et d'Europe. Colloque du Bicentenaire de l'Arrêté Consulaire dit Arrêté Chaptal (14 fructidor an IX - 1er septembre 1801), 2003. 
Vincent Pomarède, "A l'origine des musées en région: le décret Chaptal (1801) et les concessions de la Restauration", in: Chantai Orgogozo e.a., Les dépôts de l'État au XIXe siècle. Politiques patrimoniales et destins d'œuvres, actes du colloque, Paris, Musée du Louvre, 8 décembre 2007, 2008, p. 57-73

Voetnoten 

Napoleontische tijd
1801
Franse wet
Historische wet in België