Een literair tijdschrift is een tijdschrift dat zich geheel of gedeeltelijk toelegt op berichtgeving over literatuur. Aan de letteren gewijde tijdschriften zijn sinds de 18e eeuw een podium voor nieuw talent onder schrijvers en dichters om een geïnteresseerd en deskundig publiek te bereiken. Niet zelden is de samenstelling en redactie in handen van gevestigde schrijvers. Terugkerende genres zijn het korte verhaal, poëzie, literaire kritieken, essays, polemieken en beschrijvingen van tentoonstellingen, lezingen, prijsuitreikingen en andere culturele actualiteiten. Er kan veel plaats zijn ingeruimd voor briefwisselingen. Ook de eerste wetenschappelijke tijdschriften, waarin 17e- en 18e-eeuwse onderzoekers hun resultaten deelden, zijn voortgekomen uit de brief.

Geschiedenis

Nederland

Vaderlandsche Letteroefeningen was het eerste literaire tijdschrift in de Nederlanden. Dit blad werd in 1761 opgericht door de doopsgezinde predikant Cornelis Loosjes en uitgegeven door A. van der Kroe te Amsterdam. Het bestond langer dan een eeuw en ook nazaten van Loosjes hebben de redactie gevoerd.

Een tegenhanger kwam er pas in 1837: De Gids, opgericht door Potgieter en Robidé van der Aa voor "Nieuwe Vaderlandsche Letteroefeningen" en "Boekbeoordeelingen".
De Nieuwe Gids verscheen als reactie voor het eerst in 1885 en ontwikkelde zich tot de spreekbuis van de Beweging van Tachtig. Vele schrijvers beleefden hun debuut in een literair periodiek, bijvoorbeeld Nescio met De uitvreter in 1911 in De Gids. Sommige uitgaven bestonden slechts enkele jaren, maar droegen aanzienlijk bij aan de verdere ontwikkeling van de literatuur en het lezen in het algemeen. Het tijdschrift Merlyn van Kees Fens heeft bijvoorbeeld maar van 1962 tot 1969 bestaan, maar is wel belangrijk geweest voor de verbreiding van close reading in Nederland. Sommige richten zich op een deelgebied, zoals Tiecelijn, dat is gespecialiseerd in de studie van het middeleeuwse gedicht Van den vos Reynaerde. De verschijningsfrequentie is doorgaans lager dan maandbladen, veelal eens per kwartaal.

Andere landen
Het oudste bestaande Amerikaanse tijdschrift is de North American Review, begonnen in Boston in 1815. Maar omdat het in 1940 werd opgeheven en in 1964 heropgericht, bestaat de Yale Review, gesticht in 1819, toch langer. Een van de grootste Engelstalige literary magazines is de Paris Review, opgericht in Parijs in 1953. Schrijvers als Philip Roth en V.S. Naipaul debuteerden hierin. Het Duitstalige tijdschrift Sinn und Form, opgericht in Oost-Berlijn in 1949, wordt in heel Europa veel gelezen. Sinds de opkomst van het internet zijn er ook online literaire tijdschriften verschenen.

Voorbeelden 
Voorbeelden van Nederlandse en Vlaamse literaire tijdschriften zijn:

Historisch
 Barbarber, 1958–1971
 De Beweging, 1905–1919
 De Brakke Hond, 1983–2012
 Bzzlletin, 1972–2004
 Criterium, 1940–1942, 1945–1948
 De Tweede Ronde, 1980-2009 (opgevolgd door KortVerhaal)
 Den Gulden Winckel, 1902-1942
 Diogenes, 1984-1992
 Elsevier's Geïllustreerd Maandschrift, 1891-1940
 Extaze, 2011-2019
 Forum, 1932–1935
 Freespace Nieuwzuid, 1999–2008
 Gard Sivik, 1955–1964
 Gedicht, 1974–1976
 De Gemeenschap, 1925–1941
 Hjir, Friestalig tijdschrift, 1972–2009
 Iduna, het eerste Friestalige literaire tijdschrift, 1845–1871
 KortVerhaal, 2010-2013
 Kreatief, 1966–2003
 De Litteraire Gids, 1926–1940
 Maatstaf (tijdschrift), 1953–1999
 Merlyn, 1962–1966
 Het Moment, 1986–1988, vanaf 2013 online
 Nederlandsche Dicht- en Kunsthalle, 1878–1897
 De Nederlandsche Spectator, 1856–1908
 De Nieuwe Gids, 1885–1943
 De Nieuwe Stijl, 1965–1966
 Nieuw Vlaams Tijdschrift, 1946–1983
 Nieuw Wereldtijdschrift, 1984–1997
 Noachs kat, 1999–2008
 Parmentier, 1989–2012
 Randstad, 1961–1969
 Raster, 1967–1972, 1977–2008
 Rottend staal, 1995–2003
 Ruimte, 1920–1931
 De Stem, 1921–1941
 Tijd en Mens, 1949–1955
 De Titaan, 2014–2016
 Tortuca, 1996–2017
 Vaderlandsche Letteroefeningen, 1761–1876
 Van Nu en Straks, 1893–1894, 1896–1901
 Vormen, 1936–1940
 De Vrije Bladen, 1924–1949
 Yang, 1964–2008

Bestaand

Algemeen
 Armada, tijdschrift voor wereldliteratuur
 Awater, poëzietijdschrift sinds 2001
 Ballustrada, sinds 1986
 Blue-turns-grey, sinds 2005, online tijdschrift
 Brabant Literair, sinds 1998. Vanaf 2005 ondergebracht bij Brabant Cultureel
 Deus ex machina, sinds 1976
 Dichter. Gedichten voor kinderen van 6 tot 106 jaar, Vlaams poëzietijdschrift
 Dietsche Warande & Belfort, sinds 1900
 De Gids, sinds 1837
 Gierik & Nieuw Vlaams Tijdschrift. Gierik verschijnt sinds 1983
 De God van Nederland, sinds 2011
 Hollands Maandblad, sinds 1959
 Indische Letteren, sinds 1986
 Kluger Hans, sinds 2009
 Krakatau, poëzietijdschrift, weblog sinds 2009
 Lava literair, sinds 2012
 Liter, sinds 1998
 Het liegend konijn, sinds 2003
 Das Magazin, 2011-2018
 nY, sinds 2009
 Ons Erfdeel, sinds 1957
 Ooteoote, online vanaf 2011
 Op Ruwe Planken, sinds 2001
 De Parelduiker, sinds 1996
 Plebs, sinds 2004
 Poëziekrant, sinds 1976
 De Reactor, online sinds 2009
 De Revisor, sinds 1974
 Roet, voornamelijk Drents en Nederlands, sinds 1979
 Samplekanon, sinds 2012
 SKUT, sinds 2015
 Terras, sinds 2011
 Tijdschrift Landauer, sinds 2020, online tijdschrift
 Tirade, sinds 1957
 De zingende zaag, sinds 1989

Gespecialiseerd
 Hermans-magazine, 1994-2011, per kwartaal
 Tiecelijn, sinds 1988, over Van den vos Reynaerde
 Vestdijkkroniek, sinds 1972
 Zacht lawijd, over negentiende- en twintigste-eeuwse literatuur in Vlaanderen en Nederland

Fries
 De Moanne, sinds 2003
 Ensafh, sinds 2009

Externe link 
 Overzicht van Vlaamse en Nederlandse literaire tijdschriften - literairetijdschriften.org (gearchiveerd)