Leonardus Antonius Christoffel Jacobus (Leo) Lucassen (Meijel, 25 juli 1959) is een Nederlandse historicus.

Lucassen promoveerde in 1990 op het proefschrift En men noemde hen zigeuners. De geschiedenis van Kaldarasch, Ursari, Lowara en Sinti in Nederland, 1750-1944. Hij heeft zich sindsdien in de geschiedenis van migratie en integratie gespecialiseerd.

Sinds 1 november 2005 is hij hoogleraar sociale geschiedenis aan de Universiteit Leiden. In september 2014 werd hij Directeur Onderzoek van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG) en in april 2020 volgde hij Henk Wals op als directeur. Bij dit instituut werkte ook zijn oudere broer Jan Lucassen, emeritus hoogleraar in internationale en vergelijkende sociale geschiedenis.

In 2019 werd Leo Lucassen lid van de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen.

Lucassens uitgesproken meningen, onder meer over migratie, veroorzaken regelmatig enige ophef op sociale media.

Werken (selectie) 
En men noemde hen zigeuners. De geschiedenis van Kaldarasch, Ursari, Lowara en Sinti in Nederland, 1750-1944, Amsterdam, SDU/Stichting Beheer IISG, 1990. 
 The Immigrant Threat. The integration of old and new migrants in Western Europe since 1850. Urbana, University of Illinois Press, 2005. 
 Enzyklopädie Migration in Europa. Vom 17. Jahrhundert bis zur Gegenwart. Hrsg. von Klaus J. Bade, Pieter C. Emmer, Leo Lucassen und Jochen Oltmer. Paderborn & München, Ferdinand Schöningh & Wilhelm Fink, 2007, 
 Leo Lucassen en Jan Lucassen: Winnaars en verliezers. Een nuchtere balans van vijfhonderd jaar immigratie. 4e herziene druk. Amsterdam, Prometheus – Bert Bakker, 2015.  (1e druk: 2011). Duitse vertaling: Gewinner und Verlierer. Fünf Jahrhunderte Immigration. Eine nüchterne Bilanz. Münster, 2014
 Henk van Houtum & Leo Lucassen: Voorbij Fort Europa. Een nieuwe visie op migratie. Amsterdam, Atlas Contact, 2016. 
 Leo Lucassen & Jan Lucassen: Vijf eeuwen migratie. Een verhaal van winnaars en verliezers. Amsterdam, Atlas Contact 2018.  (Herziene editie van Winnaars en verliezers (2011)). 
 Jan Lucassen & Leo Lucassen: Migratie als DNA van Amsterdam 1550 - 2021. Amsterdam, Atlas Contact, 2021.

Externe links 
Lucassen bij de Universiteit Leiden
Profiel bij IISG (2020)
Vijf online colleges van Leo Lucassen (Universiteit van Nederland, 2015)

Nederlands historicus
Sociaalhistoricus
Hoogleraar aan de Universiteit Leiden
Lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen
20e-eeuws historicus