De Provinciewet is een wet uit 1992 die het bestuur van de provincies van Nederland regelt. Het betreft een organieke wet. Deze verving de oude door een onder leiding van D.IJ.W. de Graaff-Nauta tot stand gekomen herziening, waarbij het aantal Statenleden afhankelijk gesteld werd van het inwonertal van de provincie.

Bij de Dualiseringswet uit 2002 werd het monistisch karakter van de Provinciewet verder aangepast tot een meer dualistisch karakter. Dit houdt in dat, naar analogie van ministerraad en parlement in het landsbestuur, college van GS en provinciale staten meer onafhankelijk van elkaar functioneren, waarbij de staten het college van GS controleert.

Geschiedenis 
De eerste Provinciewet is een wet uit 1850. De wet werd gemaakt door Thorbecke en legde de samenstelling, de verkiezing en bevoegdheden van Provinciale Staten vast. De wet was een voortvloeisel van de Nederlandse Grondwet van 1848. De standenvertegenwoordiging werd afgeschaft en de provincie mocht voortaan een eigen begroting opstellen, kon eigen belastingen heffen en verordeningen uitvaardigen. Het dagelijks bestuur werd in handen gelegd van het college van Gedeputeerde Staten (GS).

Uitvoering door de provincie
Om als provincie de opgedragen taken te kunnen uitvoeren en eigen beleid te kunnen maken moet er een provinciebestuur zijn dat besluiten kan nemen. Door de provinciewet toe te passen krijgen de Statenleden en leden van het college van GS de mogelijkheid dat in hun eigen rol op democratische wijze te doen. Statenleden kunnen door de wet gebruikmaken van onafhankelijke gegevens van de rekenkamer, de ombudsman/commissie en de accountant.
Naast de in de wet geregelde ondersteuning door de provinciesecretaris en statengriffier kunnen er door het college van GS meer ambtenaren worden aangesteld om besluiten voor te bereiden en uit te voeren.

In 2007 waren er in totaal 564 Statenleden. Er zijn 12 provincies dus 12 commissarissen van de koning (CDK), 12 provinciesecretarissen en 12 Statengriffiers. Op grond van de wet bestaat het provinciaal bestuur dus uit circa 590 bestuurders en 24 ambtenaren. Er zijn in totaal circa 14.000 provincieambtenaren voor alle taken van de provincie waaronder ook de directe ondersteuning van de staten en het college van GS. Er zijn 5 rekenkamers omdat provincies op dit punt samenwerken.
 zie ook het artikel Provincies voor een uitgebreide beschrijving van het gemeentelijk bestel.
De provinciewet levert verder de basis voor :
 enkele specifieke bevoegdheden van de Staten, college van GS en de CdK
 de begroting, financiële administratie en jaarrekening
 het heffen van provinciale belastingen ( de zogenaamde opcenten)
 de samenwerking met andere overheden
 het toezicht door de Rijksoverheid

Activiteiten

 provinciale staten
 (meestal) maandelijks een Statenvergadering waar besluiten worden genomen
 (meestal) maandelijks vaste Statencommissies waar besluiten worden voorbereid.
 jaarlijks een begroting en jaarrekening vaststellen
 dagelijkse ondersteuning van de staten door de Statengriffier

 college van GS
 dagelijks bestuur door de commissaris van de koning en gedeputeerden
 (meestal) wekelijks een vergadering van het college van GS waar besluiten worden genomen
 (meestal) maandelijks informeren van de staten
 dagelijkse ondersteuning van het college van GS door de provinciesecretaris
 maandelijks uitvoeren rechtspositieregeling voor leden van het college van GS, Statenleden, rekenkamerleden

 commissaris van de koning
 dagelijks bewaken eenheid van provinciaal beleid
 wekelijks voorzitter van het college van GS en maandelijks voorzitter van de staten

 rekenkamer
 enkele malen per jaar onderzoek doen naar uitvoering provinciaal beleid
 enkele malen per jaar publiceren onderzoeksrapporten
 jaarlijks verslag rekenkamer
 maandelijks uitvoeren rechtspositieregeling rekenkamerleden

 ombudman/commissie de wet biedt de mogelijkheid)
 regelmatig afhandelen van verzoekschriften door de ombudsman/commissie
 jaarlijks verslag ombudsfunctie
 maandelijks uitvoeren rechtspositieregeling ombudsman/leden ombudscommissie

 toezicht/ goedkeuring/ schorsing/ vernietiging
 jaarlijks rijkstoezicht op de begroting en de jaarrekening
 jaarlijks financieel toezicht door een accountant
 incidentele bestuurlijke goedkeuring door het Rijk
 incidentele schorsing/vernietiging door de Kroon

 overige activiteiten
 jaarlijks bepalen tarieven provinciale belastingen
 wekelijks publiceren besluiten bestuursorganen

Financiën

kosten

 maandelijkse kosten rechtspositie van Statenleden, CdK, gedeputeerden, rekenkamerleden, ombudsman/commissieleden, provinciesecretaris, griffier en overige ambtenaren bestuursondersteuning.
 kosten werkplekken en vergaderlocaties.
 kosten accountant
 kosten begroting en jaarrekening

middelen

Per inwoner in Nederland werden in 2005 de volgende netto( lasten-baten) middelen ingezet
 2,5 euro voor salarissen e.d. staten en ambtelijke ondersteuning
 3,1 euro voor salarissen e.d. college van GS en ambtelijke ondersteuning
 9,6 euro voor kabinetszaken, bestuurlijke organisatie, financieel toezicht op gemeenten en overige wettelijke regelingen.

(bron CBS)

Externe link
 Provinciewet 1992
 Tekst op wetten.overheid.nl
 financiële positie provincies 2009

Nederlandse formele wet
Nederlandse wet op het gebied van het staatsrecht