De handelsroute over de Wolga verbond in de middeleeuwen Noord-Europa en Noordwest-Rusland via de Wolga met de Kaspische Zee. De Varjagen gebruikten deze route voor de handel met islamitische landen aan de zuidelijke oever van de Kaspische Zee, soms zover als Bagdad. De route functioneerde gelijktijdig met de handelsroute over de Dnjepr, beter bekend als de handelsroute van de Varjagen naar de Grieken, en verloor haar belang in de 11e eeuw.

Ontstaan

De handelsroute over de Wolga werd opgericht door de Varjagen, Vikingen die zich in het begin van de 9e eeuw in Noordwest-Rusland vestigden en daar bekend werden als de Roes. Ongeveer zes mijl ten zuiden van de monding van de Volchov in het Ladogameer vestigden zij een nederzetting genaamd Ladoga (Oudnoords: Aldeigjuborg).

Archeologische bewijzen tonen al vanaf het einde van de 8e eeuw handelsactiviteiten van de Roes langs de Wolga. De oudste en rijkste vondsten van Arabische munten in Europa werden op het grondgebied van het huidige Rusland ontdekt, met name langs de Wolga bij Timerjovo in de oblast Jaroslavl. Een muntschat gevonden bij Peterhof in de buurt van Sint-Petersburg bevat twintig munten met graffiti in het Arabisch, Turks schrift (waarschijnlijk Chazaars), Grieks en Oudnoords runenschrift, de laatste nemen meer dan de helft van het totaal in beslag. Deze munten zijn onder Sassanidische, Arabische, en Arabo-Sassanidische dirhams, welke laatste gedateerd zijn tot 804-805.

Beschrijving

Van Aldeigjuborg voeren de Roes over de Volchov naar Novgorod, vervolgens via het Ilmenmeer verder over de Lovat. Via een overtoom bereikten ze de bovenloop van de Wolga. Een andere route voerde via de Svir en het Onegameer naar Beloozero en vandaar naar de bovenloop van de Wolga. De handelaren brachten bont, honing, en slaven door het land van de Finse stammen naar Wolga-Bulgarije. Van daaruit gingen ze verder over de Wolga naar het Rijk der Chazaren, waarvan de hoofdstad Atil een drukke overslagplaats aan de oever van de Kaspische Zee was. Van Atil reisden de Roes overzee naar de zuidkust en het begin van de karavaanroutes naar Bagdad.

Rond 885-886 schreef ibn Khordadbeh over de handelaren der Roes die goederen vanuit Noord-Europa en Noordwest-Rusland naar Bagdad vervoerden:

De Perzische geograaf ibn Rustah beschreef de Roes langs de Wolga:

In 921-922 maakte ibn Fadlan deel uit van een diplomatieke delegatie van Bagdad naar de Wolga-Bulgaren. Hij deed verslag van zijn persoonlijke observaties over de Roes van het Wolgagebied. Zijn verslag bevat een gedetailleerde beschrijving van de gebeden en offers van de Roes voor succes in de handel:

Elders schrijft hij:

Neergang
De handelsroute over de Wolga verloor in de 11e eeuw haar belang door de daling van de zilverproductie in het kalifaat van de Abbasiden. Hierdoor won de handelsroute van de Varjagen naar de Grieken, die over de Dnjepr naar de Zwarte Zee en het Byzantijnse Rijk liep, aan belang.

De IJslandse saga Yngvars saga víðförla beschrijft een expeditie omstreeks 1041 door Zweden onder leiding van Ingvar Vittfarne (Ingvar de ver-reizende) over de Wolga naar de Kaspische Zee en verder naar het land van de Saracenen (Serkland). De expeditie was niet succesvol, en daarna werden geen pogingen meer ondernomen om de route tussen de Oostzee en de Kaspische Zee te heropenen.

De handelsroute over de Wolga speelde nog een belangrijke rol in de interne handel van de Gouden Horde en later tussen het Grootvorstendom Moskou en de Tataarse kanaten. Sommige Russische handelaren reisden nog verder, zoals Afanasi Nikitin die in 1466 uit Tver over de Wolga naar Astrachan voer, de Kaspische Zee overstak, en uiteindelijk Perzië en India bereikte.

Na de verovering van Kazan (1552) en Astrachan (1556), waarbij haar gehele lengte onder Russische controle kwam, nam het belang van de Wolga als internationale handelsroute af.

Geschiedenis van Rusland
Handelsroute
Geschiedenis van de Vikingen