(Door Herman Michiel, Ander Europa, aanvulling globalinfo)
Maar het was ook de eerste test in real time voor de kers op de EU-taart: de euro. Een instrument van solidariteit en bescherming tegen de financiële markten? Forget it! De eurozone brak in stukken, volgens de stippellijnen die de minder neoliberaal geïndoctrineerde economen al lang hadden voorspeld. Een kern en een periferie, en daarbinnen nog meer breuklijnen. Eén munt, maar een heel spectrum aan rentetarieven voor staatsleningen, haast gratis voor Duitsland, heel duur voor Spanje of Italië, onbetaalbare woekerrenten voor Griekenland, Ierland of Portugal(*1). Een misrekening van de monetaire architecten? Dat is zeer de vraag, want de Europese leiders wisten vrijwel onmiddellijk gebruik te maken van de crisistoestand. Ze grepen hun kans om in ijltempo de hervormingen door te voeren waarvan ze al lang droomden. Sixpack, twopack, Begrotingsverdrag, Troika, geheime chantage door de Europese Centrale Bank, even zoveel machtsgrepen om wat resteert aan democratie uit te roeien en het Kapitaal over Europa te laten regeren. De manier waarop men ook nog TTIP en CETA probeerde door te drukken moest de laatste illusies dienaangaande wegspoelen.
Het is met die bekommernis dat er sinds enkele jaren 'denkoefeningen' ondernomen worden door de Europese tenoren om hun Unie te 'hervormen'. Het begon eind 2012 met het Rapport Van Rompuy, de toenmalig Europese 'president' (die "altijd moet lachen als men het over het democratisch deficit van de EU heeft") In 2015 volgde een herwerkte versie, gekend (in bepaalde cenakels toch) als het 'vijfvoorzittersrapport'(*2) Ook deze nieuwe poging was blijkbaar niet overtuigend genoeg voor Berlijn, het eigenlijke centrum van de Europese denkoefeningen, en zo kwam commissievoorzitter Juncker begin deze maand op de proppen met een Witboek over de toekomst van Europa, ondertitel: Beschouwingen en scenario's voor de EU27 tegen 2025. Het witboek wordt op 25 maart tijdens de top in Rome officieel aan de staats- en regeringsleiders overhandigd, en moet tot een debat leiden dat tot de Europese verkiezingen van 2019 duurt.
Maar met de EU-19 kan in ieder geval veel gemakkelijker gemanoeuvreerd worden dan met de EU-27. Het beleid in de eurozone wordt bepaald door twee instellingen, de Europese Centrale Bank (ECB) en de 'Eurogroep'(*3). De ECB wordt niet verkozen en hoeft geen verantwoording af te leggen. De Eurogroep bestaat officieel niet als Europese instelling, kan bijgevolg ook niet ter verantwoording geroepen worden, zoals maar al te duidelijk bleek tijdens het conflict met Griekenland. En doorheen dat conflict is ook gebleken dat van het monetaire wapen (de geldkraan van de ECB) een veel grotere disciplinaire werking uitgaat dan van alle verordeningen en richtlijnen samen wanneer een lidstaat het rechte pad verlaat. Als post-democratische entiteit ziet die EU-19 er dus veelbelovend uit.
(*1)Zie de grafiek op pag. 3 van Een punt achter de eenheidsmunt?
(*2)Voor een overzicht en commentaar bij deze teksten, zie Ander Europa, 27 januari 2017, Het vijfvoorzittersrapport of het coalitieverdrag van de Europese elites
(*3)Dit zijn de ministers van financiën van de EU-19, voorlopig nog met de Nederlandse PvdA-minister Dijsselbloem als voorzitter.
Tegenstanders van een neoliberaal Europa demonstreren op 25 maart tegen zowel de festiviteiten als tegen een demonstratie van extreemrechtse groepen. Zie hier hun verklaring in het Engels.