https://hu.scrollytelling.io/marie-van-der-donk
Onafhankelijkheid in de sportjournalistiek
''Journalistiek is de waakhond van de democratie'' een van de eerste zinnen die in het basisboek voor de journalistiek staat geschreven. Om deze reden zou het vanzelfsprekend zijn dat de sportjournalist onafhankelijk te werk kan gaan.
Accreditaties worden moeilijker weggegeven, meer persconferenties worden afgelast en vaker krijgen clubfotograven veel meer privileges. Is de topsportjournalistiek nog wel veilig zonder onafhankelijkheid, of verandert het gewoon mee?
Kranten hebben economische problemen, adverteerders trekken weg van de geschreven journalistiek en focussen zich op de jongere online kijker. Al voordat een wedstrijd is afgelopen kan men al artikelen lezen over de wedstrijd, en dat zorgt voor grote mogelijkheden: een groot aanbod voor de kijker, maar ook een makkelijke weg om te publiceren. Rafael Nadal heeft 15 miljoen volgers op twitter, FC Barcelona 24 miljoen: het is niet raar dat sporters liever iets twitteren dan een heel interview in een overvolle mixed zone te hoeven geven.
Social media heeft ook een grote rijkdom: er is onmogelijk veel data wat samen met veel verhalen met elkaar gedeeld kan worden, op plekken waar de journalist niet altijd optijd bij is, of niet bij kan zijn.
Denk hierbij aan een privé-moment van een sporter wat hij zelf plaatst, of een emotioneel verhaal van een fan. De vraag blijft dan natuurlijk of dit onafankelijke journalistiek is. Social media als Facebook en Twitter worden steeds vaker door gebruikers als primaire nieuwsbron gezien, maar kan een bron die gebaseerd is op algoritmes, wel onafhankelijk te werk gaan?
Sporters, clubs en fans op Twitter zijn geen experts op het gebied van media. Kunnen hoofdrolspelers wel onafhankelijke zenders zijn?
Wijzen op snotneuzenU vraagt, wij draaien?
Er wordt nog wel eens gewezen op het feit dat journalisten 'snotneuzen zijn die alleen maar dezelfde vragen stellen'. Docenten aan de school voor de Journalistiek in Utrecht noemen het ook wel eens 'het gekke broertje van de journalistiek'.
Sporters worden er ook moe van, steeds dezelfde vraag na een wedstrijd krijgen. En de journalist moet bedelen voor een kleine quote voor een artikel dat onder druk van een strenge deadline snel online moet.
Sport is populair, dus het publiek wil informatie over de sport. De journalistiek beantwoord dat met sport, waardoor het publiek nog meer sport wil. De journalist maakt nog meer sport, het publiek wordt gek en wil nog meer sport: een opwaardse of neerwaardse spiraal waar niet meer uit te komen is?
Dr. LAU Wai Mai Michael, MBE docent aan het Chu Hai college of journalism, Hong Kong verteld in zijn eerste college van het nieuwe semester sportjournalistiek hoe ze te werk gaan.
Uit onderzoek van de NRC blijkt dat de onafhankelijke sportjournalist tussen twee gevaren in zit: de professionele clubs en de televisiebedrijven in.
Financiële belangen zijn steeds groter geworden: televisierechten voor wedstrijden worden voor veel geld verkocht. Voor één miljard euro kocht Fox International in 2012 de uitzendrechten van de eredivisie tot 2024. En wie zo veel geld betaald, bepaalt de publiciteit.
Het genootschap van hoofdredacteuren maakt zich al enige tijd zorgen om een patroon, wat zich vooral in de voetbalwereld veel laat zien. Bij maatschappelijk belangrijke onderwerpen of problemen kiezen vakbonden vaker om het met eigen media op te lossen, en journalisten af te wimpelen. De clubs hebben hun eigen fotograven, hun eigen televisiestation. De eredivisie steeks jaarlijks per club zo'n 350.000 euro per jaar. Wie zo veel invloed heeft, zit niet te wachten op slecht nieuws van buiten, dus maakt het maar zelf.
David Neart, vice-voorzitter van de Belgische sportjournalistiekbond maakt zich zorgen. ''Als we zo door gaan kunnen we over tien jaar ons werk niet meer doen, omdat clubs alleen nog maar hun eigen media accepteren.'' Naert wijst op het AIPS Congres in Brussel dit jaar op voorbeelden vanuit Engeland, waar journalisten bij enkele clubs helemaal niet meer welkom zijn. ''Het is makkelijker voor clubs om via hun eigen media te communiceren. Ze weten dan precies wat de wereld in gaat, én vooral welke kritiek niet. Dat is begrijpelijk, veel geld betekend veel belangen, en dan heb je geen zin in slecht nieuws.'' De journalist werd vroeger eerder gezien als een vertegenwoordiger van bestuurders. ''We hebben gevochten om hiervan af te komen en onafhankelijk te worden, maar er lijkt een trend te zijn dat we daar weer terug naar gaan.
David Neart
Voorzitter van de Belgische sportjournalistiekbond
De petitie werd in 2011 geïnitieerd door beperkingen die Franse radiostations kregen opgelegd tijdens een Europa Cup wedstrijd tussen Olympique Marseille en Manchester United. De Britse club had van elk station € 26.000 geëist voor de uitzendrechten. Dit was de druppel die de emmer liet overlopen voor Neart om op te staan.
De Europese Commissie antwoordde in 2014 dat de kwestie op nationaal niveau moet worden opgelost en dat de EU geen wettelijke bevoegdheid heeft.
Neart uit op het AIPS Congres in 2018 zijn zorgen over het wegcijferen van de gewone journalist. Hij spreekt van een stroomversnelling van negatieve ontwikkelingen.
Een voorbeeld van zo'n ontwikkeling is dat vrijwel elke club een eigen, gecontroleerde media-afdeling heeft. Deze houden interviews met sporters, fotograferen zelf voor de eigen website en hebben vaak meer privileges.
In Nederland komt dit voor bij korfbal.nl. Journalisten werden geweigerd, maar kregen te horen dat ze wel gratis materiaal van amateuristische clubfotografen mochten gebruiken. Het klinkt misschien als een klein probleem: wel lekker makkelijk om foto's van een ander te gebruiken. Maar als dit de toon is die gezet wordt voor hoe clubs met journalisten omgaan, worden deze zo straks helemaal weggecijferd. Er is bijna geen mogelijkheid meer om een vraag te stellen zonder er controle op heerst.
David Naert is niet de enige die zich zorgen maakt over de veiligheid van de sportjournalistiek.
De nieuwe reporter schreef eerder ook van zorgelijke ontwikkelingen, omdat een grote vakbond vaak als voorbeeld voor anderen kan gelden. Als vakbonden alleen schrijven wat hun welgevallig is, is de journalist zijn baan kwijt.
De ontwikkelingen zijn niet alleen online te vinden. Voordat er een artikel kan komen, moet er natuurlijk een journalist aan te pas komen. Er wordt veel geklaagd zowel door journalist dan wel sporter over de kleine, drukke mixed zones. Daar is geen ruimte voor alle journalisten. De NSP geeft in Nederland de accreditaties en perskaarten voor professionele journalisten weg.
Zo'n kaart kost ongeveer 300 Euro, niet iets wat aantrekkelijk is voor de beginnende journalist. Ook vertellen zij dat er liever een Chinese website met miljoenen lezers gekozen wordt voor een plekje in de mixed zone dan een Nederlandse krant. De sporter moet eerst langs de rechthouders, dan langs televisie en daarna mag hij door de geschreven pers en social media zone heen, een trip die vaak langer duurt dan de wedstrijd zelf.
De nieuwe generatie journalistiek
Waar zij zich vooral zorgen om maken is hoe de toekomst eruit ziet. Verschillende jonge journalisten vertellen over de ervaringen in hun eigen land.
Deze interviews zijn buiten het stadion bij de HongKong Sevens opgenomen, omdat we niet mochten filmen in het stadion met onze accreditatie, terwijl zij volwaardige journalisten zijn.
zie volgende pagina voor tekst
Onafhankelijkheid in de wissel met transpirantie
Zoals in mijn datavisualisatie te zien is, neemt het belang van de onafhankelijkheid bij meerdere redacties in Nederland stevig toe, en zal dit ook blijven toenemen.
Het belang van de journalistieke onafhankelijkheid neemt toe doordat de bedreigingen hiervoor steeds groter worden. Denk hierbij aan minder redacties met minder journalisten, waardoor er een hogere werkdruk ontstaan. Redacties zijn betrokken bij marketing, wat een degelijke invloed heeft op de onafhankelijkheid. Durft de journalist nog kritisch te zijn op een club die net wereldkampioen is geworden?
Misschien is transpiratie de nieuwe onafhankelijkheid. Zolang een journalist maar laat zien wat hij doet, en hoe hij aan die informatie is gekomen, is dit een vervanging. Het verlangen naar transpiratie komt ook door veel 'fake-news', doordat de journalist laat zien hoe hij aan zijn informatie komt, kan de lezer zelf bepalen wat hij met de informatie doet.
Doordat nieuwsgebruikers in het algemeen kritischer worden en het mediagebruik snel veranderd, is de veronderstelde waarde van de journalistiek minder vanzelfsprekend dan eerst. Hieruit is een schreeuw om transpiratie ontstaan.
Het is bovenal toch de lezer die de meeste invloed heeft, op wat de meeste journalisten dierbaar is. Wensen en voorkeuren van de gebruiker worden steeds belangrijker bij de productie van sportcontent.