Check uw oude schenkingen - De Standaard
donderdag 28 juni 2018 - Krant
Vanaf 1 september wordt nieuw erfrecht van kracht
Check uw oude schenkingen
Nog twee maanden en het nieuwe erfrecht wordt van kracht. Dat kan een impact hebben op schenkingen die u vroeger al hebt gedaan. U kijkt het best ook uw testament eens na.
Wat verandert er allemaal vanaf 1 september in het erfrecht?
Stel: u hebt drie kinderen, aan wie u op hun 25ste verjaardag elk 25.000 euro schonk als startkapitaal in het leven. In uw ogen hebben uw kinderen daarmee elk evenveel gekregen. Maar onder het nieuwe erfrecht zal dat niet langer het geval zijn. Vanaf 1 september zal de waarde van uw schenkingen namelijk geïndexeerd worden tot uw overlijden. Daardoor zullen oudere schenkingen bij uw overlijden zwaarder doorwegen dan de schenkingen die u later hebt gedaan.
Een voorbeeld: uw jongste kind is een nakomertje en heeft vorig jaar zijn startkapitaal gekregen. Uw twee oudste kinderen hebben hun schenking van 25.000 euro al in 2004 en 2007 gehad. Voor de schenking die u pas vorig jaar deed, is de waardestijging voor­lopig nog beperkt. Die heeft door de indexatie momenteel een waarde van 25.495 euro. Maar voor de twee eerdere schenkingen weegt de waardestijging zwaarder door. Uw schenking uit 2007 is als gevolg van de indexatie nu 30.828 euro waard en die uit 2004 32.715 euro.
De waarde van uw schenkingen zal geïndexeerd worden tot uw overlijden. Daardoor zullen oudere schenkingen zwaarder doorwegen
Laten we aannemen dat dit de geïndexeerde bedragen zijn op het moment van uw overlijden. Onder de nieuwe regels moeten de drie bedragen dan verrekend worden met uw resterende erfenis. Is er bijvoorbeeld nog een som van 150.000 euro te verdelen, dan ontvangt uw jongste kind 54.185 euro, terwijl uw twee oudste kinderen slechts 48.851 en 46.964 euro krijgen.
Nog vervelender wordt het, wanneer er bij uw overlijden niets meer te verdelen valt. Dan moeten de oudste kinderen in dit voorbeeld respectievelijk 3.036 en 1.149 euro van hun schenking opnieuw afstaan ten voordele van hun jongste broer of zus.
Wilt u dat vermijden? Dat kan door een 'verklaring tot behoud' af te leggen bij de notaris. Daarmee behoudt u de oude waarderings­regels voor al uw schenkingen tot 31 augustus 2018. De waarde van uw roerende schenkingen wordt dan vastgeprikt op de dag van de schenking en wordt daarna niet meer geïndexeerd.
'Oorspronkelijk was voorzien dat u tot en met 31 augustus 2018 de tijd zou hebben om een verklaring tot behoud af te leggen, maar die termijn zal vermoedelijk met een jaar verlengd worden', zegt prof. Charlotte Declerck, van UHasselt & Tiberghien Advocaten.
'Legt u een verklaring van behoud af, dan is die automatisch van toepassing op alle schenkingen die u onder het oude erfrecht hebt gedaan. Voor schenkingen vanaf 1 september 2018 gelden sowieso de nieuwe regels.'
Wat met toekomstige schenkingen?
Wilt u ook voor uw toekomstige schenkingen de indexering buiten spel zetten? 'Dat kan met een erfovereenkomst', legt Declerck uit. 'Daarin kunt u met al uw kinderen samen afspraken maken over de waarde van één of meer specifieke schenkingen. Dit is wel een zware procedure, waarvoor onder andere een notariële akte vereist is. Bovendien moeten al uw kinderen daarmee akkoord gaan.'
Impact op familiebedrijf
Ook voor schenkingen van familiebedrijven kan de nieuwe wetgeving ongewilde effecten hebben. 'Vaak worden familie­bedrijven geschonken aan het kind dat actief is in het bedrijf en dit met voorbehoud van het vruchtgebruik voor de ouders. Zo kunnen de ouders bijvoorbeeld jaarlijks een dividend blijven ontvangen als aanvulling op hun pensioen', legt Charlotte Declerck uit.
'Bij zo'n schenking moet de meerwaarde die ontstaat tussen de datum van de schenking en het overlijden van de ouders voortaan gedeeld worden met de andere kinderen. Dit komt omdat de waarde van een schenking met voorbehoud van vruchtgebruik pas wordt vastgelegd bij het uit­doven van het vruchtgebruik. Dat is meestal bij het overlijden van de schenker. Als de groei van het bedrijf volledig te danken is aan de inzet van één kind, is dat niet altijd wenselijk.'
Stel dat u tien jaar geleden uw familiebedrijf met een waarde van 100.000 euro hebt geschonken aan uw zoon, met voorbehoud van het vruchtgebruik voor u zelf. Op hetzelfde moment hebt u een bouwgrond van dezelfde waarde geschonken aan uw dochter. Als de waarde van het familiebedrijf tegen uw overlijden verdubbeld is, tot 200.000 euro, terwijl de schenking aan uw dochter door de indexatie gewaardeerd wordt op 116.000 euro, dan zal uw zoon bij het verdelen van de erfenis 42.000 euro moeten afstaan aan zijn zus. 'Om dat te vermijden, kunt u eveneens de piste van een erfovereenkomst bewandelen', zegt Declerck.
Tot slot kunnen ook testamenten een onverwachte uitwerking krijgen door het nieuwe erfrecht. 'Wie bijvoorbeeld in zijn testament het beschikbare deel van zijn erfenis aan een goede vriend wil nalaten, moet er vanaf 1 september 2018 rekening mee houden dat er dan mogelijk minder overschiet voor zijn eigen kinderen', zegt Declerck.
'Heeft de erf­later bijvoorbeeld drie kinderen, dan was onder het oude erfrecht drie vierde van de erfenis voorbehouden voor zijn kinderen. Vanaf 1 september krijgt de algemene legataris de helft en zal nog slechts de helft voorbehouden zijn voor de eigen kinderen.'
'Is dat niet de bedoeling, dan volstaat het om het testament te herroepen en er een nieuw te ­maken', adviseert de juriste. 'Een verklaring van behoud biedt hier geen soelaas. Legt u een verklaring van behoud af bij de notaris, dan geldt die alleen voor uw eerdere schenkingen, niet voor uw testament.'