Den Haag - De Hofvijver | if then is now
Home » Spot » Den Haag - De Hofvijver
Chris Schram – woensdag 22 mei 2013, 08:50 uur
Over het ontstaan van de Hofvijver is geen eenstemmigheid. Sommige bronnen melden dat op de plaats waar een beek uit het Haagse Bos en een beek uit de duinen samen vloei(d)en lang geleden een duinmeer ontstond. Dit meertje zou de voorloper geweest zijn van de Hofvijver.
Andere bronnen evenwel geven aan dat de Hofvijver kunstmatig is en zou zijn ontstaan na het samenvoegen van twee grachten tijdens het bestuur van Graaf Aalbrecht van Beieren.
Ondiepe waterpoel
Het was wellicht een combinatie van die twee. Het is echt onmogelijk dat de Beek die wij nu Haagse Beek noemen en die 'ontspringt' bij Kijkduin een natuurlijke leverancier is van water voor een meertje bij het Haagse Bos. Het water zou op diverse plaatsen omhoog moeten hebben gestroomd.
Het is wel mogelijk dat vanuit de duinwallen die op de locatie die de Haagse binnenstad in twee delen splitst, water in een smalle 'vallei' bleef staan. Er was dus wellicht een ondiepe waterpoel waar enkele huizen van hout omheen werden gebouwd en waar de Graaf van Holland omstreeks 1097 zijn eerste gebouw van steen liet optrekken (bij de huidige Plaats).
Verdediging van Donjon
Omstreeks 1230 zal deze poel met water samen met water uit een bosbeek zijn gebruikt voor de 'natte' verdedigingswerken rond een Donjon van Graaf Floris IV. Een toren van steen omringd door gebouwen, wallen en ondiepe grachten.
Onder Rooms Koning Willem II en Floris V werden de grachten breder en iets dieper en werden imposante muren en torens opgericht. Bovendien werd de Grote Zaal (de Ridderzaal) gebouwd.
Rond 1345 zag het kasteel van de Graaf er waarschijnlijk net zo uit als het Gravensteen in Gent. Alleen nog veel indrukwekkender, want er waren maar weinig gebouwen van Steen zo groot als de Grote Zaal en de ring van muren rond binnen- en buitenhof was enorm. Omstreeks die tijd werd de loop van de Haagse Beek (de Haragha) omgelegd en werd de Hofvijver gegraven.
Kasteel aan de 'rivier'
Dat werd waarschijnlijk niet eens voor de verdediging gedaan - de dubbele ring van grachten voldeed uitstekend -, maar ook omdat vanaf de Lange Vijverberg het idee werd gewekt dat het kasteel aan een rivier stond, zoals de Theems, de Seine, of de Rijn. Het weerkaatsen van de bouwwerken in het water werd toen al als zeer fraai beschouwd. Ook nu genieten mensen van het uitzicht over het water. Als het een grasveld was geweest zou er bijna niemand op de bankjes van de Lange Vijverberg gaan zitten om te kijken naar het Binnenhof en het Mauritshuis.
Tot circa 1800 stond het kasteel nog echt op een eiland en liep het water via een dubbele slotgracht om het hele Binnenhof-complex heen. Het Binnenhof was alleen te bereiken over bruggen. Je moest vervolgens door een poort, waarvan er enkele nog steeds bestaan: zoals de Stadhouderspoort en de Mauritspoort. Op het Binnenhof is er ook nu nog de Middenpoort (1634). De meeste andere poorten die bij Binnenhof te vinden waren, zoals de prachtige Spuipoort zijn in de 19e eeuw afgebroken.
Poort naar Buitenhof
Ook het zogenaamde Buitenhof was tot het midden van de vorige eeuw alleen goed te bereiken via een poort , de Gevangenpoort. Tussen Gevangenpoort en Hofvijver stonden huizen. Deze (17e eeuwse) huizen lagen dus aan het water. Na de afbraak van enkele huizen, tuinen, een paleis en het opschuiven van de hofvijver is van het besloten Buitenhof niet veel meer over dan een klein plein.
Het eilandje in de Vijver is nog relatief jong. Het bestaat circa 300 jaar. Het is sinds de winter van 2006/2007 één van de plekken waar honderden halsbandparkieten de nacht doorbrengen. Sinds kort zijn de bomen en bosjes gekortwiekt, zodat de meeste halsbandparkieten hun toevlucht hebben gezocht naar geschiktere plekken.