Vluchteling Saied Al-Karim verbleef een jaar in een detentiecentrum op Schiphol. 'Ik leefde continu in angst' | Trouw
InterviewSaied Al-Karim
Vluchteling Saied Al-Karim verbleef een jaar in een detentiecentrum op Schiphol. 'Ik leefde continu in angst'
Uit 'Alle dagen ui'. Beeld B. Carrot
Bart ter Huurne 24 maart 2020, 13:33
Vlak nadat Saied Al-Karim voet had gezet op Nederlandse bodem, werd hij vastgezet op Schiphol. Waarom weet hij nog steeds niet. De Egyptenaar kwam hier om asiel aan te vragen. Het werd een uitzichtloos bestaan, dat ruim een jaar duurde. Zijn verhaal is opgetekend in de graphic novel 'Alle dagen ui'.
Het viel hem zwaar, het leven in het detentiecentrum, vertelt de 37-jarige Al-Karim die inmiddels politiek asiel heeft gekregen. Soms wenste de Egyptenaar dat hij een crimineel was. "Dan wist ik tenminste de lengte van mijn straf. Het drijft mensen tot waanzin als ze zoiets niet weten."
Die waanzin ­bestreed Al-Karim met zijn lach. "Vanbinnen ging ik kapot, maar vanbuiten bleef ik lachen. Ondanks de onmen­selijke behandeling, de pesterijen, de vretende onzekerheid en het gebrek aan contact met de buitenwereld, altijd bleef ik maar lachen. Het maakte ze gek dat ze me kennelijk niet konden breken."
Met 'ze' bedoelt Al-Karim medewerkers van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) en van detentiecentrum Schiphol, één van de drie Nederlandse detentiecentra voor vreemde­lingen. Nu is het complex alleen nog in gebruik voor bewaring tot maximaal 34 dagen. Dan volgt eventueel overplaatsing naar het detentiecentrum in Rotterdam.
Uit 'Alle dagen ui'. Beeld B. Carrot
Over dat Rotterdamse centrum verscheen in februari het rapport 'Grenzen aan vreemdelingenbewaring' van de Nationale Ombudsman. Die constateert dat vreemdelingen slecht werden behandeld, met name door het gebrek aan zinvolle dagbesteding en aan privacy en door het veel­vuldig toepassen van strafmaatregelen, zoals langdurige eenzame opsluiting.
Twee ideeën versmolten tot één
Toen hij drie weken vastzat, besloot Al-Karim een dagboek bij te houden. Hij was gechoqueerd door de situatie waarin hij zich bevond. De Egyptenaar ontvluchtte zijn geboorteland juist om niet de gevangenis in te gaan; als aanhanger van de Moslimbroederschap demonstreerde hij in 2013 tegen het regime van president al-Sisi. En nu was hij opgesloten in Nederland. "Mijn persoonlijke bezittingen werden afgenomen, ik sliep in een cel en ik mocht slechts voor bepaalde tijd naar de binnenplaats voor frisse lucht."
Als Al-Karim in september 2017 vrijkomt, ontmoet hij tekenaar en schrijver Anat Segal (35), die schuilgaat achter het pseudoniem B. Carrot. Al-Karim wil zijn verhaal kwijt in een boek en B. Carrot denkt na over een graphic ­novel over het Nederlandse migratie­beleid. Na hun ontmoeting versmelten de twee ideeën tot één. Al-Karim: "Een stripverhaal roept meer beelden op en raakt de lezer meer".
Die beelden in 'Alle dagen ui' zijn op zijn zachtst gezegd somber. Zo zien we hoe Al-Karim bij zijn asielaanvraag wordt gestript, gefouilleerd en ondervraagd als een crimineel of terrorist. De Egyptenaar wordt afgevoerd naar het detentiecentrum, waar hij niet op een betere behandeling kan rekenen. De lezer ziet hoe Al-Karim via een bewaker de huisregels van het complex weet te bemachtigen. Hij dient een klacht in, elke keer als het personeel de regels schendt. Dat maakt hem niet geliefd.
Later in het verhaal wordt duidelijk dat Al-Karim zijn bemoeienissen met straffen moet bekopen. Zo wordt de Egyptenaar 24 uur in zijn kamer opgesloten en wordt hij een keer buiten het zicht van de camera's door een pislinke bewaker afgetuigd.
Zelfs bij zijn vrijlating kan het personeel het niet laten om hem een 'gepast afscheidscadeau' te geven. Eén uur, misschien wel twee, wordt Al-Karim alleen in een wachtruimte achtergelaten, voor hij mag gaan.
Een dag van honing en een dag van ui
De lezer houdt er een nare smaak aan over — een sensatie die volgens Al-Karim zijn verblijf in het detentiecentrum tekent. Vandaar die titel 'Alle dagen ui'. Het is de helft van het Arabische gezegde 'een dag van honing en een dag van ui' — dagen van voorspoed en dagen van tegenspoed.
Ook het kleurgebruik in de tekeningen weerspiegelt dat gevoel. Met blauwtinten wordt een sfeer van kou, isolatie en kaalheid gecreëerd. Ook is er veel rood te zien. Blauw en rood, niet toevallig zijn het de kleuren van de Nederlandse vlag.
Voordat deze kleuren laag voor laag met aquarel werden aangebracht, schetste B. Carrot een jaar lang. In die periode kreeg ze steeds feedback van Al-Karim én van haar promotor van de Luca School of Arts in Brussel. Dit boek is het eindproduct voor haar masteropleiding beeldverhaal. "Ik vond het een uitdaging om ernaar te kijken als een waar verhaal, maar ook als een creatief schrijfproces. Daarin moest ik een balans zien te vinden."
B. Carrot gunde zichzelf kleine creatieve vrijheden om gebeurtenissen en personen samen te voegen. Neem het personage Daniëlle. Ze helpt Al-Karim en bezoekt hem in het detentiecentrum. Zij staat voor meerdere personen. Die kleine aanpassingen doen volgens de tekenaar niet af aan het waarheidsgehalte. "Het is allemaal gebeurd, maar als ik een exacte weergave van de gebeurtenissen had gegeven, was het een verwarrend en onleesbaar boek geworden."
Met het boek willen Al-Karim en B. Carrot een statement maken tegen het migratiebeleid en de discussie erover aanzwengelen. Ze hopen zo de toestand in detentiecentra te verbeteren, zodat anderen niet hetzelfde als Al-Karim hoeven doorstaan. "Ik wist niet wat er met mij ging gebeuren", zegt Al-Karim. "Ik leefde continu in angst."
B. Carrot, Alle dagen ui, NBC - Soul Food Comics , 136 blz., € 23,50
Saied Al-Karim is een schuilnaam dat hij gebruikt voor zijn eigen veiligheid én voor die van zijn familie, die nog in Egypte woont. Zijn echte naam is bekend bij de hoofdredactie van deze krant.
Een stripverhaal als ode aan de taxichauffeur
Schrijver en arts Miquel Bulnes situeerde zijn politieroman en graphic novel 'Openbaringen' rond Pasen. Dat is een uitnodigende tijd voor gestoorde types, verslaafden en moordenaars.