Nederlands Architectuurinstituut - Item - Niegemans montagewoning
Een maquette als instructiemodel
Replica van het montagewoningmodel uit 1933 van Johan Niegeman, gemaakt in 1979.
Niegeman introduceerde in Magnitogorsk voor die tijd geheel nieuwe concepten in de woningbouw, namelijk montagebouw en differentiatie van woningtypen. Hij ontwierp woonblokken (opgezet als portieketagewoningen) in stroken, opgebouwd uit blokken slakkenbeton, met standaardplattegronden van 30 tot 40 vierkante meter. De woonblokken omvatten diverse woningtypen met twee, drie en vier kamers en een keuken. In de woningen waren de ramen en deuren zo geplaatst dat de bewoners hun huis zo praktisch mogelijk konden inrichten.
In Siberië was een groot gebrek aan geschoolde bouwvakkers. De ingezette arbeiders (Baskieren en Kirgiezen) waren van huis uit ongeletterde boeren, die nauwelijks iets wisten van het bouwvak, laat staan van een voor die tijd nieuwe techniek als montagebouw. Dus kregen ze een spoedcursus. In twee weken tijd werden de boeren omgeschoold tot bouwvakarbeiders en in de avonduren leerden ze het alfabet. Omdat ze geen tekeningen op schaal konden lezen, werden veel onderdelen speciaal voor hen op ware grootte getekend. Ook was er geen lichtdrukapparatuur. Daarom werd elke tekening met de hand vermenigvuldigd door een groepje Russen: de zogenaamde 'kopieermachine'.
> Model van een montagewoning gemaakt ter instructie van de Russische arbeiders, 1933.
Bouwdoos op schaal
Niegeman maakte voor de arbeiders een driedimensionaal instructiemodel: een bouwdoos waarvan de betonblokken werden uitgebeeld in houten blokjes zodat de woningen met dit realistische model konden worden 'proefgebouwd'. De hier getoonde maquette is een replica van het instructiemodel dat Niegeman in 1933 voor de bouwvakkers van Magnitogorsk had vervaardigd. De maquette is gemaakt naar aanleiding van een tentoonstelling over Niegeman in 1979 in het Nederlands Documentatiecentrum voor de Bouwkunst, de voorloper van het NAi. Hij werd nagebouwd van een foto uit Niegemans archief. De maquette van hout, triplex en spaanplaat is 30 centimeter hoog, 122 cm breed en 54 cm diep.