De relatie tussen leraar en leerling | Advaita Centrum
Home Publicaties & media van Douwe Teksten van Douwe De relatie tussen leraar en leerling
Inzicht 11 nr. 2 (mei 2009), p. 24-26
Interview met Douwe Tiemersma – door Pia de Blok
Op ik-niveau wordt er meestal afgestemd op de ander. De authentieke leraar is Openheid. Als mensen die leraar niet begrijpen, of zich zelfs aangevallen voelen, zeggen ze soms: "Die leraar stemt zich niet op mij af."
Vanuit de openheid is er geen leraar, geen persoon die zich afstemt op iemand anders. Vanuit echte openheid is er een universele afstemming, als je dat woord wil gebruiken. Dus 'de leraar' is openheid en doet niets. De leerling voelt zich ergens geraakt; 'de leraar' doet niets. Een andere leerling voelt zich ook geraakt, op een heel ander punt; 'de leraar' doet niets. Dat komt door het open-zijn met een universele afstemming. Daardoor leert men van de leraar wat men nodig heeft. Bij iedereen is dat iets anders.
Mensen kunnen zeggen: " Dat is geen goede leraar want die begrijpt me niet,"
Dat kan. Dan is er een situatie waarin de leerling de relatie niet meer bevredigend vindt. Laten we er van uitgaan dat een leraar authentiek is, dat hij totaal open is. Wanneer dan de leerling zegt: "Die leraar is niet geschikt voor mij", zul je de oorzaak bij die leerling moeten zoeken. Blijkbaar opent hij zich niet voor die grote ruimte waarin die dingen gebeuren die voor hem nodig zijn. Dat was heel sterk bij Nisargadatta Maharaj. Allerlei mensen kwamen bij hem en zeiden: "O, dit is geen echte leraar; die begrijpt me niet" en gingen weg. Maar als ze zich meer open hadden opgesteld, hadden ze gemerkt dat ze hun eigen verdediging moesten opheffen en dat dan de realisatie zou doorgaan.
Soms denken mensen: " Ik weet het nu wel" en gaan ze niet meer naar een leraar,terwijl ze niet echt het laatste gerealiseerd hebben.
Moet je niet oppassen met 'de traditie'?
De traditie moet je niet belangrijk maken. Het is alleen in het perspectief van de tijd dat er een traditie is. Het mooie van de advaitabenadering is die uitstijgt boven elke traditie en elke cultuur. De culturele gescheidenheid van mannen en vrouwen en van de kasten bijvoorbeeld wordt in India bij de echte advaitaleraren niet aangehouden. Er is daarom ook geen instituut van een advaita-'kerk', van een priester- of monnikenklasse en van een 'lineage' die moet worden voortgezet. Alleen zijn er de vier Shankarâchârya's met hun monniken, die destijds onder invloed van het boeddhisme zijn ingesteld. Die hebben in de advaitatraditie slechts een beperkte betekenis. Ergens in de tijd en in de ruimte komen zomaar advaitaleraren op, zonder een duidelijke oorzaak. Ze geven een tijdlang onderricht, omdat er mensen komen die dat vragen. Na hun dood is er niets meer van hen op die plaats te vinden, maar dan is er wel weer op een andere plaats een leraar naar voren gekomen. Zo gaan de bevrijdende realisaties door.
De beperktheden in mensen zijn zo duidelijk, ook in mensen die zich te goed voordoen. Dan is er iets kunstmatigs. Meestal gebeurt er weinig van de kant van de leraar, omdat het nu eenmaal de situatie is, behalve als het op dat moment zinnig is om het door te prikken. Vaak is het nuttiger om het positieve dat ook in de ervaring van de ander aanwezig is, te versterken. Kijk, er zit daar dan iemand met verschillende aspecten. Er kan een aanval zijn op het minder mooie, zodat de ander misschien gaat zien wat hij niet is. Het ligt vaak meer voor de hand om het positieve te versterken, het inzicht in wat hij wel is. Van daaruit kan de ander bewust terugkijken naar de minder mooie aspecten. Dan hoor je ze zelf zeggen: "Dat was inderdaad belachelijk."
Ook los van verliefdheid ontstaat wel afhankelijkheid, als de leerling blijft denken:"Ik weet het niet en hij wel". Die afhankelijkheid kan lang duren. Een vader en moeder laten op een gegeven moment een kind los; zo wordt je onafhankelijk. Dat zag ik in onze tuin toen de koolmezen geen eten meer gaven aan hun jongen. Toen moesten ze wel het nest uitvliegen.
Het gaat zoals het gaat. Een 'leraar' is niet afhankelijk van 'leerlingen'. Van de kant van de leraar zal op het geschikte moment iets komen waardoor de afhankelijkheid wordt doorbroken. Het gaat om de zelfstandigheid van de leerling. Hoe sneller die zelfstandigheid ontstaat, des te beter. Een periode waarin iemand denkt iemand anders nodig te hebben, kan zijn nut hebben, maar zal zo kort mogelijk moeten zijn.
Een internet-satsang? Die onzin van advaita-chatten? Natuurlijk kunnen beelden en teksten wel een werking hebben. Ze kunnen in de gevoelsmatige verbeeldingswereld doorwerken. Hoe ver dat gaat? Ja, dat is alleen maar af te wachten. Als je de werking van het beeld van Jezus ziet bij christelijke mystici, zie je dat 'geloof' veel tot stand kan brengen. Voorlopig lijkt het erop dat het directe contact met een levende leraar de grootste mogelijkheden heeft. Veel is er niet over te zeggen. Vragen over een mogelijke toekomst zijn weinig zinvol. Het gaat om de eigen situatie nu.