Over oordelen gesproken
Stefan Lochner (circa 1400/1410–1451) [Public domain], via Wikimedia Commons
Iedereen is het er wel over eens: we beleven roerige tijden, en het lijkt alsmaar erger te worden. Bijna elke dag is er wel ergens op de wereld een aanslag of plegen mensen op gewelddadige manier verzet. Vol ontzetting spreken we er afschuw over uit; vaak in allerlei superlatieven. Het ene na het andere oordeel volgt, en dit terwijl ons nog zó werd geleerd om niet te oordelen…
Oordeel of mening
Is oordelen iets waar je je schuldig over moet voelen? Is een duidelijke afkeuring van terrorisme en barbaarsheid een oordeel of simpelweg een mening? Is elke stukje kritiek meteen een oordeel? Er is toch nog zoiets als vrije meningsuiting.
Dit artikel tracht wat opheldering te geven.
De meesten onder ons weten wel dat de opmerking om niet te oordelen van Jezus afkomstig is. Daarom gaan we onderzoeken wat er nu precies in de Bijbel over te lezen valt. We beginnen met de bekende uitspraak in Mt.07:01.
"Oordeelt niet, opdat u niet geoordeeld wordt. Want met welk oordeel u oordeelt, zult u geoordeeld worden; en met welke maat u meet, zal u weer gemeten worden. En wat ziet u de splinter, die in het oog van uw broeder is, maar de balk, die in uw oog is, merkt u niet? Of, hoe zult u tot uw broeder zeggen: Laat toe, dat ik de splinter uit uw oog uitdoe; en zie, er is een balk in uw oog? Gij huichelaar! werp eerst de balk uit uw oog, en dan zult u bezien, om de splinter uit het oog van uw broeder uit te doen".
Allereerst wordt helder dat een oordeel op ons eigen hoofd terugkomt. Zoals je oordeelt, zul je geoordeeld worden. Ofwel actie is reactie. Zo te lezen spelen karmische wetten een rol bij wat we denken, zeggen en doen. De opmerking om niet te oordelen is dus op de eerste plaats een waarschuwing voor degene die oordeelt.
Kenmerken van een oordeel
Wat een oordeel in het bijzonder typeert, is een onbesef van de eigen psychische inhoud.
We zien wél het splintertje in de ander, maar zijn blind voor de balk in onszelf. De balk is uiteraard een toespeling op de gebreken in onszelf waar we niets van willen weten. Kijk eerst eens kritisch naar je eigen tekortkomingen, is hier de boodschap.
Een oordeel gaat gepaard met een stroom emoties en/of irritaties die op de ander geprojecteerd worden. Om die reden is een oordeel verre van objectief.
Tot zover is Mt.07: 01 duidelijk. Maar dan…
We lezen dat Jezus iemand voor huichelaar uitschold. Enkele regels verder lezen we zelfs bij Mt.07:06: " Geef het heilige niet aan de honden en werp uw parels niet voor de zwijnen". De lezer mag er van denken wat-ie wil. In ieder geval is het duidelijke taal van Jezus die geen blad voor de mond nam. Maar hebben we hier dan met een oordeel te maken, of niet soms! En zo ja, wat is dan de uitspraak "gij zult niet oordelen" nog waard.
Nader bekeken, komen we in de Bijbel menig signaal tegen dat het juist een plicht was om te oordelen. Zo lezen we ondermeer bij Luc.07:43, Luc.12:57 en Joh.07:24 dat het om een rechtvaardig oordeel ging, en de mens moest oordelen wat recht is.
En de apostel Paulus riep zijn toehoorders op om zijn woorden niet klakkeloos over te nemen maar er op verstandige wijze over te oordelen (1Cor.10:15).
Wat betreft de bijbel, zullen we onze interpretatie van " niet oordelen" dus moeten bijstellen omdat deze in een ruimere context was bedoeld. Niet elk oordeel werd als negatief beschouwd. Met name werd er onderscheid gemaakt tussen een hypocriet oordeel en een rechtschapen oordeel.
Jezus zei: "met welke maat u meet, zult u gemeten worden". Wat is dan de maatstaf voor een rechtschapen oordeel? Simpel gezegd is rechtschapen het tegenovergestelde van hypocriet.
Een eerlijk oordeel wordt niet door boosheid, irritatie of andere emoties ingegeven.
Een eerlijk oordeel bestaat uit feiten, niet uit subjectieve beleving.
Een eerlijk oordeel richt zich meer op de situatie en minder op de persoon.
Tot slot is het belangrijk om rechtschapen normen en waarden te hanteren, die passen bij ons mens-zijn. Wij mensen zouden ons namelijk niet als beesten moeten gedragen die elkaar verscheuren.
Zoals alles in het aardse leven kunnen we enkel een keuze maken in tegenstelling tot.
Ik kies bijvoorbeeld met wie ik vriendschap sluit en met wie ik wil samenwonen. Wat bij mij past staat in tegenstelling tot hetgeen niet bij mij past. Je voelt je tot iets of iemand aangetrokken of het stoot af.
Je zit op dezelfde golflengte of niet. Dit alles is een kwestie van vibratie en ons oordeel is hierop gebaseerd. Daarmee zegt mijn oordeel altijd iets over mijzelf, zowel in negatieve als in positieve zin.
Ik ben niet volmaakt, maar ik kies voor het licht en de zonnige kant van het leven. Mijn keuze valt op eenheid en heelheid; duidelijk niet op terreur, agressie, angst en verderf. Ik kies voor het Leven dat Eén is en Heel en vol Liefde, omdat dit is wat bij mij past en omdat dit is wat ik in diepste wezen ook Ben.
Zo'n keuze heeft tot gevolg dat ik de keerzijde zie en licht kan onderscheiden van duisternis. Zodoende heb ik een duidelijk oordeel over terreur en andere misdaden die indruisen tegen de mensenrechten, én omdat terreur een bedreiging vormt voor onze vrijheid, vrije meningsuiting en vrijheid van godsdienst.