De last onder dwangsom in een notendop - Handhavingsrecht.nl
22 december 202018 mei 2022
De last onder dwangsom komt van alle handhavingsinstrumenten in het bestuursrecht het vaakst voor. Het is een eenvoudig, doeltreffend en efficiënt instrument voor de overheid om overtredingen te laten beëindigen. In deze blog leg ik uit wat een last onder dwangsom precies is en waar je op moet letten – zowel vanuit overheidsperspectief als vanuit het perspectief van de overtreder.
De last onder dwangsom is een besluit van de overheid waarbij aan de overtreder een herstelsanctie wordt opgelegd met daarin:
In normale mensen taal is de last onder dwangsom dus twee dingen:
een waarschuwing dat als je dat niet doet, je een bepaalde geldsom moet betalen aan de overheid.
Alleen aan de overtreder!
Een last onder dwangsom mag alleen aan de overtreder worden opgelegd. Wie dat is, hangt af van de concrete norm die wordt geschonden en de feiten. Wil je daar meer over weten? Lees dan de blog: "Wie is er ook alweer overtreder?".
… Die het in zijn macht heeft om de overtreding te beëindigen
Bijzonder aan de last onder dwangsom is dat de last alleen aan de overtreder kan worden die het in zijn macht heeft om te voldoen aan de last. Als dat niet zo zou zijn, dan zou de last onder dwangsom namelijk gewoon een boete zijn. Zo overweegt de Afdeling (ECLI:NL:RVS:2018:834):
Hoe hoog mag een dwangsom eigenlijk zijn?
Een dwangsom mag niet te hoog zijn. Maar wat is te hoog? Artikel 5:32b, lid 3, Awb geeft de regel waaraan een op te leggen dwangsom moet voldoen:
Het bedrag wordt dus bepaald aan de hand van de aard en ernst van de overtreding en de beoogde prikkel. Dat geeft de overheid veel ruimte om de hoogte te bepalen. Het zal dan ook van geval tot geval verschillen of een dwangsom te hoog is of niet. In mijn blog: "Hoe hoog mag een dwangsom zijn" lees je hier meer over.
Hoe voorkom je de verbeurte van een dwangsom?
Bij een last onder dwangsom krijgt de overtreder eerst een last voordat hij een dwangsom kan verbeuren. Daarin krijgt hij de opdracht om de overtreding te beëindigen. Hij krijgt daarvoor een bepaalde tijd. Dat noemen we de 'begunstigingstermijn'. Als de overtreder binnen die termijn aan de last voldoet, verbeurt hij niet de dwangsom.
De begunstigingstermijn mag niet te kort, maar ook niet te lang zijn. De vaste rechtspraak daarover is (ECLI:NL:RVS:2020:295):
Wanneer daar sprake van is, zal natuurlijk van geval tot geval verschillen. In mijn blog: "Wat is een redelijke begunstigingstermijn" lees je hier meer over.
Wanneer mag de overheid niet voor de last onder dwangsom kiezen?
Een last onder dwangsom is een handhavingsinstrument. De overheid heeft meestal meerdere instrumenten waar zij uit mag kiezen. Denk aan de last onder bestuursdwang en de bestuurlijke boete. In beginsel staat het de overheid vrij om te kiezen welk instrument wordt ingezet om een einde te maken aan een overtreding. De Afdeling zegt daarover het volgende (zie: ECLI:NL:RVS:2010:BM7708):
Bij een last onder dwangsom is er wel één beperking bij die keuze. Dat instrument mag niet worden ingezet "indien het belang dat het betrokken voorschrift beoogt te beschermen, zich daartegen verzet" (artikel 5:32, lid 2, Awb). In de praktijk betekent dit dat bij spoed gekozen moet worden voor bestuursdwang.
Bij het schrijven van een last onder dwangsom moet er goed opgelet worden. Veel staat of valt met wat er precies wordt opgedragen. Er is daarbij een groot verschil tussen de 'last' en de 'herstelmaatregel'. De last is de opdracht, de herstelmaatregel is hoe die opdracht uitgevoerd kan worden. De last mag dwingend zijn, maar de herstelmaatregel niet. Met andere worden: de overtreder moet de vrijheid hebben om een andere oplossing te kiezen, zo lang de overtreding maar wordt opgeheven. Meer weten over de lastgeving? Lees mijn blog: 'Zo schrijft u de perfecte last'.
De invordering van een dwangsom
Als de overtreder niet (tijdig en volledig) gevolg geeft aan de last, dan verbeurt de dwangsom van rechtswege (artikel 5:33 Awb). Het is dus niet nodig dat de overheid de overtreder informeert dat de dwangsom is verbeurd. Als de overheid de dwangsom vervolgens wil invorderen, dan is wel eerst een besluit tot invordering nodig (een zogenaamde invorderingsbeschikking). De hoofdregel is dat een dwangsom moet worden ingevorderd, tenzij er wat bijzonders aan de hand is. Meer weten over wanneer een dwangsom niet mag worden ingevorderd? Lees mijn blog: "De beginselplicht tot invordering: dwangsom invorderen, tenzij!".