Rotterdamse Mysteries: 'Zo oud als de weg naar Kralingen'
In de rubriek Mysteries behandelen we iedere week een apart of raar gegeven uit de stad. Waarom de trap van de Koopgoot toch zo irritant is bijvoorbeeld. Of waarom Rotterdam eigenlijk netnummer 010 heeft. Deze week: Wat is 'de weg naar Kralingen' die volgens het gezegde zo oud zou zijn?
"Joh, heb je dat nog nooit gezien? Dat is al zo oud als de weg naar Kralingen." Heerlijk, zo'n typisch Rotterdams gezegde dat niet alleen hier, maar zelfs in de rest van Nederland bekend is. Ene Dr. Nicolaas Zas schreef het al in 1658: "Cralingen is altijd van wegen sijne oudheid berugt geweest, waervan het gemeene spreekwoord overgebleven is, soo oud als de weg van Cralingen." Maar waar komt het vandaan? Wij zijn op onderzoek uitgegaan.
De Oudedijk in 1929
Zo oud als de weg naar Rome?
In het boek Spreekwoorden en Zegswijzen uit 1908 staat: "In Kralingen vindt men een zeer ouden weg, die waarschijnlijk dagteekent uit den tijd der Romeinen." Dat is allemaal leuk en aardig, maar er zijn nog nooit sporen van een Romeinse weg in of rond Rotterdam gevonden, laat staan in Kralingen. Maar er is wél een Rotterdamseweg in Zwijndrecht… en die zou best wel eens op 'de weg naar Kralingen' kunnen slaan.
Er zijn mensen die beweren dat 'de weg naar Kralingen' slaat op de weg die vanuit het zuiden naar het Kralingse veer liep. Het Kralingse veer was een pontje dat heen en weer ging van IJsselmonde naar het (zalm)vissersplaatsje Kralingseveer. Vast staat dat het veer al in een oorkonde uit 1333 genoemd wordt. Maar het veer is waarschijnlijk veel ouder, het vermoeden bestaat zelfs dat het een schakel vormde in een verharde langeafstandsweg in de tijd van de Romeinen. Bij Zwijndrecht was het water van de Merwede minder diep en kon men oversteken van en naar Dordrecht. De plek waar de huidige Rotterdamseweg in Zwijdrecht nu begint zou dan ongeveer moeten zijn waar de oude 'weg naar Kralingen' begon. Die weg liep dus helemaal door naar IJsselmonde, vanwaar men overstak naar Kralingen, ten oosten van waar nu de Van Brienenoordbrug ligt. Plausibel, wat ons betreft!
Toegegeven, best leuk geprobeerd hoor Zwijndrecht. Maar de bekendste kandidaat om het predikaat 'oudste weg naar Kralingen' te krijgen is wat ons betreft de 's-Gravenweg. Die weg bestaat sowieso al sinds de 11e eeuw. Alleen niet als weg, maar als dijk. Die dijk liep toen helemaal van Vlaardingen naar Gouda. Na de aanleg van Schielands Hoge Zeedijk (nu de Oostzeedijk en Honingerdijk) in de 13e eeuw kwam deze weg binnendijks te liggen.
In een oorkonde uit 1379 is al sprake van land strekkende tot Cralingewech, de plek waar nu de 's-Gravenweg ligt. Eeuwenlang was dit de 'snelweg' tussen Rotterdam en Gouda, die dus dwars door Kralingen liep. In 1679 spraken Gouda en Rotterdam af om de weg tussen Gouda en Rotterdam te bestraten. Gouda nam het stuk tot Nieuwerkerk voor zijn rekening en Rotterdam bestraatte de rest. Tot 1741 was verbinding Gouda-Rotterdam de langste straatweg van Nederland.
De Oudedijk, gezien in de richting van de 's-Gravenweg in 1905.
Veel mensen houden het erop dat 'de weg naar Kralingen' dus lag op de plek waar nu de 's-Gravenweg ligt. Die weg is nu nog zo'n 10 kilometer lang en loopt van Nieuwerkerk aan den IJssel via Capelle aan den IJssel naar Kralingen, waar hij over gaat in de Oudedijk.
De Oudedijk in de jaren '70
Ja, oké. Maar de Oudedijk dan? De naam zegt het al, die dijk is oud. En de weg dus ook! Maar zo oud als de weg naar Kralingen? Ja, eigenlijk ook. Want de Oudedijk is dus net zo oud als de 's-Gravenweg, beiden waren onderdeel van die zeedijk die in de 11e eeuw werd aangelegd en lopen gewoon in elkaar over. Heel vroeger liep de Oudedijk zelfs helemaal door naar de Bergweg. Óók een kandidaat dus, maar algemeen wordt toch aangenomen dat de 's-Gravenweg de weg is waarover in het gezegde wordt gesproken, waarschijnlijk omdat hij veel langer was en verschillende plaatsen aandeed. Maar ook omdat Kralingen vroeger veel meer naar het oosten lag, bij de eerdergenoemde begraafplaats Oud-Kralingen. De Oudedijk was dus niet echt 'de weg naar Kralingen' maar gewoon één van de wegen richting Kralingen.
Cralinghen
Tot slot nog een klein geschiedenislesje. Kralingen is oud, heel oud, maar het oude Kralingen is helaas helemaal verdwenen. Van het oorspronkelijke dorp Kralingen is alleen de begraafplaats Oud-Kralingen nog over. De eerste heren van Cralingen woonden in Slot Honingen (op het plaatje hierboven), dat ergens in de eerste helft van de 13e eeuw is gebouwd in opdracht van Hugo van Cralinghen. Vandaar dat we nog steeds de Honingerdijk en Slotlaan kennen, daar waar het slot ooit stond. Het plasje bij de Vijverlaan en -weg herinneren aan de slotgracht die er lag. Maar goed, dat is voor een ander mysterie!