Geldern (1096-1347)
Huis Gelre (1339-1371)
Het hertogdom Gelre, meer volledig 'hertogdom Gelre en graafschap Zutphen' genoemd (onder meer in 1339[1] en in 1675[2][3]), is een voormalig hertogdom in het oosten van Nederland (provincie Gelderland), alsmede in Nederlands Noord- en Midden-Limburg en het daaraan grenzende noordwesten van de Duitse Nederrijn.
De eerste vermelding van de plaatsnaam Gelre in een oorkonde is uit het jaar rond 900[4]. De schrijfwijze vertoonde diverse varianten: Gelre, Gielra, Gellero, Gelera en dergelijke. De naamsvarianten met een ingevoegde /-d-/ zijn jonger dan die van Gel(le)re. Het wordt soms Gelder genoemd, ten gevolge van de "d"-epenthese (het inlassen van een letter, hier de "d"; vandaar ook de woordafleidingen "Gelders" en "Gelderland").[5]
Het historische hertogdom omvatte in het huidige Nederland Gelderland en een groot gedeelte van Noord- en Midden-Limburg. Het strekte zich ook uit over een klein deel van het noorden van de tegenwoordige bondsstaat Noordrijn-Westfalen, met hierin onder andere de steden Gelder en Viersen aan de rivier Niers.
Opper-Gelre, ook wel "Kwartier van Roermond" of (naar het Duitse Oberquartier) "Overkwartier" genoemd[6][7][8]: de steden Gelder, Roermond en Venlo
Huis Gelre[bewerken | brontekst bewerken]
Huis Gulik[bewerken | brontekst bewerken]
Huis Egmont[bewerken | brontekst bewerken]
Bourgondisch[bewerken | brontekst bewerken]
Weer zelfstandig[bewerken | brontekst bewerken]
Tegen deze 'buitenlandse' overheersing bleef verzet bestaan en in 1493 werd Gelre weer zelfstandig. Onder Karel van Gelre verzette het hertogdom zich succesvol tegen de Habsburgse hegemonie in de Lage Landen.
In 1502 raakte Gelre opnieuw verzeild in een conflict met het hertogdom Bourgondië (dat later Habsburgs werd). Karel van Gelre slaagde er bijna in een rijk te stichten in het oosten van het huidige Nederland, maar de Bourgondische legers verhinderden dit en onderwierpen stukje bij beetje het Gelderse rijk in opbouw.
Weer Guliks[bewerken | brontekst bewerken]
Habsburgs[bewerken | brontekst bewerken]
Stadhouders[bewerken | brontekst bewerken]
1481-1492: Adolf III van Nassau-Wiesbaden, graaf van Nassau-Wiesbaden
Splitsingen[bewerken | brontekst bewerken]
Het Gelderse wapen is in de loop van de geschiedenis enkele malen veranderd.[9]
↑ Niklas Huth: Fake News 812 – Geldern wurde erstmals um 900 erwähnt. In: Historischer Verein für Geldern und Umgegend (Hrsg.): Geldrischer Heimatkalender. Band 2019. Geldern 2018, S. 18–21.