4. Cijfers en getallen
Pas in de loop van de zestiende eeuw wint het gebruik van Arabische cijfers aan populariteit in de Nederlanden. Daarvoor werd bijna uitsluitend met Romeinse cijfers gewerkt. De opmars van het Arabische getalsysteem verliep niettemin langzaam. Ook in zeventiende-eeuwse stukken worden dus nog veel getallen met Romeinse cijfers weergegeven.
I V X L C D of IƆ M of CIƆ
In zestiende- en zeventiende-eeuwse handschriften werden Romeinse cijfers I, V en X vaak in onderkast geschreven. Dat had ook te maken met het feit dat er veelvuldig van superscriptie gebruik gemaakt werd om vermenigvuldiging aan te geven. Het was bijvoorbeeld ongebruikelijk om bij jaartallen 1500 als MD te schrijven. In plaats daarvan schreef men xvc, dus vijftien maal honderd. Een jaartal als 1574 kan men dus tegenkomen als mdlxxiv, mdlxxiiii, xvclxxiv en xvclxxiiiii. Maar het meest gebruikelijk was dat men die 74 voluit schreef, dus: "xvc vierendetseventich".
Vermenigvuldiging door superscriptie werd ook bij andere grote getallen toegepast, bijvoorbeeld vm voor 5 000, maar ook vc voor 500 (in plaats van D). Voor breuken had men weer een andere oplossing. Een ½ wordt in zestiende- en zeventiende eeuwse manuscripten binnen het Romeinse getallensysteem op twee manieren weergegeven. Of men plaatste een s. (Latijn: semi) achter het getal of men gebruikte een I met een doorgehaalde schacht, bijvoorbeeld:
Een ½ aangegeven met een "s":
2½ morgen
1½ morgen
Het Arabische (eigenlijk: Arabisch-Indische) getallensysteem is het getallensystem dat we tegenwoordig het meest gebruiken. De Arabische cijfers die we in zestiende- en zeventiende-eeuwse manuscripten tegenkomen, lijken sterk op de onze. Over het algemeen zal het lezen van Arabische cijfers in handschriften uit die periode ook geen problemen opleveren. Alleen tussen de 4 en de 9 wil nog wel eens verwarring ontstaan.