Nederland: economische groei maskeert onderliggende zwakte - RaboResearch
Export blijft voornaamste groeimotor
03 september 2014 , door Rogier Aalders
Volgens de eerste schatting van het CBS groeide het Nederlandse BBP-volume in het tweede kwartaal van 2014 met 0,5% ten opzichte van het kwartaal ervoor. In de afgelopen drie kwartalen zorgden de hoge autoverkopen (vierde kwartaal van 2013) en de zeer lage gasproductie (in het warme eerste kwartaal van 2014) voor forse schommelingen in het BBP-volume. Als we hier doorheen kijken, zien we in de afgelopen vier kwartalen een beperkte economische groei van gemiddeld 0,2% per kwartaal en kunnen we vooralsnog spreken van een zeer gematigd herstel. De onderliggende economische ontwikkelingen zijn dus nog tamelijk zwak. Voor de rest van het jaar verwachten wij een gematigde, vooral door de export en investeringen gedreven groei van het BBP-volume. Voor heel 2014 komen we uit op een groei van ½%. De onzekere geopolitieke ontwikkelingen vormen daarbij een toenemend neerwaarts risico.
Figuur 1: BBP herstelt van krimp
Als gevolg van de aantrekkende woningmarkt en de milde toename van het reëel beschikbare inkomen verwachten wij voor de rest van het jaar een beperkte stijging van de particuliere consumptie. Deze ontwikkelingen zetten volgend jaar waarschijnlijk door, waardoor de groei van de consumptie aantrekt en, volgens onze verwachting, uitkomt op 1% in 2015. Hieraan draagt ook de lastenverlichting van 1 miljard euro bij, die op Prinsjesdag zal worden aangekondigd en waarschijnlijk leidt tot een koopkrachtverbetering van ¼%.
Sinds het begin van 2013 is het consumentenvertrouwen in een niet eerder voorgekomen tempo gestegen. Het einde van de recessie, het herstel op de woningmarkt, de dalende werkloosheid sinds begin dit jaar en de relatieve beleidsrust droegen hieraan bij. Het grotere vertrouwen vertaalt zich echter nog niet in een toenemende particuliere consumptie. In de afgelopen twaalf maanden is de consumptie per saldo gelijk gebleven (figuur 2). Het is hoopgevend dat de consumptie van duurzame goederen in die periode wel is gestegen.
In het licht van de 'terughoudende consument' en de beperkte groei van de consumptie is de daling van de werkloosheid bemoedigend. Zeker omdat die daling vooral het gevolg is van een toename van de werkgelegenheid (figuur 3). Sinds maart 2014 groeide de werkgelegenheid met 50 duizend personen. Ook de toename van het aantal vacatures en uitzenduren in de afgelopen vier kwartalen wijst op een herstel op de arbeidsmarkt. Hoewel de groei van het arbeidsaanbod de daling van de werkloosheid zal remmen, betekent een stijging van de werkgelegenheid wel dat meer mensen aan het werk zijn en dus dat het reëel beschikbare inkomen toeneemt. Veel huishoudens gebruiken (een deel van) die toename nog voor de aflossing van hun (hypotheek-) schuld en/of de opbouw van hun spaargeld, maar het heeft ook een positief effect op de particuliere consumptie.
Figuur 2: Consument blijft terughoudend
Figuur 3: Werkloosheid blijft dalen
Het economische herstel sinds halverwege 2013 is voor het grootste deel toe te schrijven aan de uitvoer, mede gedreven door de terugkeer van groei in de eurozone. In dat opzicht is de afzwakking van de groei in de voor Nederland belangrijke handelspartners in Europa zorgelijk. Hoewel sentimentsindicatoren in de afgelopen maanden zijn verzwakt, verwachten wij dat de groei in de eurozone in de rest van het jaar doorzet. Dat leidt, samen met een hogere groei in andere belangrijke exportbestemmingen, zoals de VS en het VK, en een verdergaande daling van de euro ten opzichte van de Amerikaanse dollar waarschijnlijk tot een verdere toename van het exportvolume.
De aanhoudende politieke spanningen tussen Rusland en het Westen en de daaruit voortvloeiende economische sancties vormen een neerwaarts risico voor de export en het prille economische herstel. De recente daling van het vertrouwen in de economische situatie in de komende periode van zowel consumenten als producenten illustreert dit (figuur 4). De Russische importboycot heeft een beperkte impact op het Nederlandse BBP, maar wel grote gevolgen voor delen van de agrarische sector, hun toeleveranciers en de voedselverwerkende industrie. Als het politieke conflict escaleert en leidt tot aanvullende sancties, zal de negatieve impact op de Nederlandse economie bovendien toenemen en een bedreiging vormen voor de toch al voorzichtige economische groei.