Pieter Cornelis Martijn van den Hoogenband (Maastricht, 14 maart 1978) is een voormalige Nederlandse zwemmer, drievoudig olympisch kampioen, zestienmaal Europees kampioen en eenmaal wereldkampioen.

Carrière 
Van den Hoogenband werd geboren in Maastricht, maar hij groeide op in Geldrop, waar hij lid werd van de zwemvereniging PSV Zwemmen en waterpolo. Zijn vader, Cees-Rein van den Hoogenband, was chirurg in het St. Anna Ziekenhuis te Geldrop en hoofd medische begeleiding bij voetbalclub PSV. Zijn moeder, Astrid van den Hoogenband-Verver, was in de jaren zestig een succesvol zwemster.

In 1993 behaalde hij zijn eerste successen bij de Jeugd Olympische Dagen in Eindhoven. Drie jaar later brak hij internationaal door. Als achttienjarige verraste hij in Atlanta door zowel op de 100 als op de 200 meter vrije slag als vierde te eindigen bij de Olympische Spelen van 1996.

Na het winnen van zes gouden medailles bij de EK zwemmen van 1999 in Istanboel, was hij een van de favorieten voor de Olympische Spelen van 2000 in Sydney. Hij was niet de enige; op de 200 meter vrije slag ontmoette hij de Australische Ian Thorpe, de favoriet van het gastland Australië. Van den Hoogenband, bijgenaamd The Dutch Dolphin, zette een wereldrecord neer in de halve finales, waarop Thorpe twee honderdste toegaf. Met dezelfde tijd won Van den Hoogenband de gouden medaille. Daarmee werd hij de eerste Nederlandse man die Olympisch goud bij het zwemmen won.

Op de 100 meter vrije slag realiseerde hij eveneens een wereldrecord en won Van den Hoogenband de gouden medaille, waarmee hij de kampioen van 1992 en 1996, Alexander Popov, versloeg. Hij behaalde nog tweemaal brons, op de 50 meter vrij en als slotzwemmer van estafetteploeg op de 4 x 200 meter vrije slag. Vier jaar later, bij de Olympische Spelen van 2004 in Athene, prolongeerde Van den Hoogenband zijn titel op de 100 vrij, na een spannend gevecht met Roland Mark Schoeman uit Zuid-Afrika. Op 'de 200' moest hij voorrang verlenen aan zijn concurrent Thorpe.

In het voorjaar van 2005 bleek Van den Hoogenband dermate geblesseerd aan zijn rug dat hij een hernia-operatie moest ondergaan. Die ingreep slaagde, maar betekende wel dat hij de wereldkampioenschappen in Montreal aan zich voorbij moest laten gaan. Tijdens de US Open in Auburn maakte Van den Hoogenband zijn rentree met een overtuigende 1.46,23 op de 200 meter vrije slag. Hiermee bleef hij de Amerikaan Klete Keller meer dan een seconde voor. In de series eerder die dag was zijn rentree eigenlijk al geslaagd toen zijn 1.47,87 al genoeg bleek om aan de limiet te voldoen voor de Europese zwemkampioenschappen die in 2006 in het Hongaarse Boedapest werden gehouden. Ook op de 100 meter vrije slag wist "VDH" direct te voldoen aan de gestelde limiet. Met zijn tijd van 49,34 werd hij tweede achter de Amerikaan Nicolas Brunelli.

Op 29 maart 2007 werd hij 6e op de 100 meter vrije slag op de WK in Australië.

Op de EK zwemmen 2008 in Eindhoven behaalde Van den Hoogenband een bronzen medaille op de estafetteafstand 4 x 100 meter vrije slag. Van den Hoogenband kon niet deelnemen aan de individuele nummers (alleen aan de series 200 meter vrije slag). Hij had te kampen met koorts en mogelijk griep. Op dit toernooi werd tevens zijn wereldrecord op de 100 meter vrije slag verbeterd.

Op de Olympische Spelen van 2008 in Peking was Van den Hoogenband oorspronkelijk van plan uit te komen op de 100 en 200 meter vrije slag. Vlak voor de Spelen liet hij echter weten dat hij de 200 meter vrije slag liet schieten om alles te zetten op een gouden medaille op de 100 meter vrije slag. Dat is niet gelukt; hij werd vijfde. Wel was hij de enige zwemmer uit de finale van Athene 2004 die wederom de finale haalde.

Na de Olympische Spelen stopte hij als professioneel zwemmer; hij nam op 7 december 2008 afscheid.

Tijdens de Olympische Zomerspelen 2020 in Tokio was Van den Hoogenband chef de mission van de Nederlandse olympische ploeg.

Eerbetoon 
Voor zijn prestaties in het zwemmen werd Van den Hoogenband op verschillende manieren geëerd:
 is ereburger van de gemeente Geldrop-Mierlo.
 Ook kreeg werd aan Van den Hoogenband op 26 augustus 2008 de titel 'ereburger van Eindhoven' toegekend.
 Bij zijn afscheid werd Nationaal Zwemcentrum de Tongelreep omgedoopt tot het Pieter van den Hoogenband Zwemstadion.
 De Zweedse electroband Gentle Touch schreef een nummer getiteld Pieter van den Hoogenband.

Onderscheidingen 
 Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw - 2000
 's Werelds Zwemmer van het Jaar - 2000
 Europees Sportman van het Jaar - 2000
 Europees Zwemmer van het Jaar - 1999, 2000, 2002, 2004
 Nederlands Sportman van het Jaar - 1999, 2000, 2004
 Fanny Blankers-Koen Carrièreprijs 2010

Privé 
Pieter van den Hoogenband is op 16 september 2016 getrouwd met Marie-José Crooijmans. Hij heeft vier kinderen, van wie twee uit een eerder huwelijk. In 2008 lag een biografie van Van den Hoogenband klaar, geschreven door Hans Vandeweghe, maar vlak voor publicatie trok Van den Hoogenband zijn toestemming in.

Titels 
 Olympisch kampioen 100 meter vrije slag (Lange Baan) - 2000, 2004
 Olympisch kampioen 200 meter vrije slag (Lange Baan) - 2000
 Wereldkampioen 4 x 200 meter vrije slag (Korte Baan) - 1999
 Europees kampioen 50 meter vrije slag (Lange Baan) - 1999
 Europees kampioen 100 meter vrije slag (Korte Baan) - 1999, 2003
 Europees kampioen 100 meter vrije slag (Lange Baan) - 1999, 2002
 Europees kampioen 200 meter vrije slag (Korte Baan) - 1998, 1999, 2001, 2003
 Europees kampioen 200 meter vrije slag (Lange Baan) - 1999, 2002, 2006
 Europees kampioen 50 meter vlinderslag (Lange Baan) - 1999
 Europees kampioen 4 x 50 meter vrije slag (Korte Baan) - 1998, 2003
 Europees kampioen 4 x 100 meter vrije slag (Lange Baan) - 1999
 Nederlands kampioen 50 meter vrije slag (Lange Baan) - 1997, 1999, 2000, 2006, 2007, 2008
 Nederlands kampioen 100 meter vrije slag (Lange Baan) - 1995, 1997, 1998, 1999, 2000, 2001, 2006, 2007, 2008
 Nederlands kampioen 200 meter vrije slag (Lange Baan) - 1994, 1995, 1997, 1998, 1999, 2000, 2002, 2007, 2008
 Nederlands kampioen 400 meter vrije slag (Lange Baan) - 1994, 2001, 2002, 2003
 Nederlands kampioen 1500 meter vrije slag (Lange Baan) - 1994
 Nederlands kampioen 50 meter vlinderslag (Lange Baan) - 1996, 1997, 1998, 1999, 2007
 Nederlands kampioen 100 meter vlinderslag (Lange Baan) - 2001, 2003, 2006, 2007
 Nederlands kampioen 50 meter vrije slag (Korte Baan) - 1995, 1999, 2007
 Nederlands kampioen 100 meter vrije slag (Korte Baan) - 1995, 1997, 1999, 2007
 Nederlands kampioen 200 meter vrije slag (Korte Baan) - 1994, 1995, 1999, 2002, 2007
 Nederlands kampioen 400 meter vrije slag (Korte Baan) - 1997
 Nederlands kampioen 50 meter vlinderslag (Korte Baan) - 1999
 Nederlands kampioen 50 meter vrije slag (Sprint) - 1995
 Nederlands kampioen 50 meter vlinderslag (Sprint) - 1995

Van den Hoogenband heeft in totaal 54 Nederlandse titels behaald: 38 langebaan-, 14 kortebaan- en 2 sprinttitels.

Persoonlijke records

Prestatieontwikkeling in 50 meterbad

Internationale erelijst 
De data die gebruikt zijn voor de eerste versie van dit overzicht zijn ontleend aan de website van de Fédération Internationale de Natation (FINA) en de website Zwemkroniek ==

1993
Jeugd Olympische Dagen in Valkenswaard/Eindhoven:
  100 meter vrije slag 52,91
  200 meter vrije slag 1.57,17
  4x100 meter vrije slag 51,91 (slotzwemmer)

1994
Europese Jeugdkampioenschappen in Pardubice:
  100 meter vrije slag 50,85
  200 meter vrije slag 1.52,47
  400 meter vrije slag 3.56,45
 Gediskwalificeerd op de 4x100 meter vrije slag 50,05 (slotzwemmer)
 6e 4x200 meter vrije slag 1.51,83 (slotzwemmer)

1995
Europese kampioenschappen langebaan (50 meter) in Wenen:
 6e 100 meter vrije slag 50,58
 7e 200 meter vrije slag 1.50,57
 5e 4x100 meter vrije slag 49,59 (slotzwemmer)
 7e 4x200 meter vrije slag 1.50,75 (tweede zwemmer)
 8e 4x100 meter wisselslag 50,98 (slotzwemmer)

1996
Olympische Spelen in Atlanta:
 9e in halve finale 50 meter vrije slag 22,67
 4e 100 meter vrije slag 49,13
 4e 200 meter vrije slag 1.48,36
 5e 4x100 meter vrije slag 48,29 (slotzwemmer)
 7e 4x200 meter vrije slag 1.49,25 (slotzwemmer)
 10e in series 4x100 meter wisselslag 48,98 (slotzwemmer)

1997
Europese kampioenschappen langebaan (50 meter) in Sevilla:
 Gediskwalificeerd op de 50 meter vrije slag
 5e 100 meter vrije slag 50,09
 9e 200 meter vrije slag 1.51,26
  4x100 meter vrije slag 49,39 (slotzwemmer)
  4x200 meter vrije slag 1.48,59 (slotzwemmer)

1998
Wereldkampioenschappen langebaan (50 meter) in Perth:
 7e 50 meter vrije slag 22,83
 4e 100 meter vrije slag 49,59
  200 meter vrije slag 1.48,65
 5e 4x100 meter vrije slag 48,38 (slotzwemmer)
  4x200 meter vrije slag 1.48,36 (startzwemmer)
Europese kampioenschappen kortebaan (25 meter) in Sheffield:
  50 meter vrije slag 21,87
  100 meter vrije slag 47,68
  200 meter vrije slag 1.44,00
  4x50 meter vrije slag 21,05 (slotzwemmer)

1999
Wereldkampioenschappen kortebaan (25 meter) in Hongkong:
 5e 100 meter vrije slag 48,18
  200 meter vrije slag 1.44,39
  4x100 meter vrije slag 47,29 (slotzwemmer)
  4x200 meter vrije slag 1.45,06 (startzwemmer)
Europese kampioenschappen langebaan (50 meter) in Istanboel:
  50 meter vrije slag 22,06
  50 meter vlinderslag 23,89
  100 meter vrije slag 48,47
  200 meter vrije slag 1.47,09
  4x100 meter vrije slag 47,31 (slotzwemmer)
  4x100 meter wisselslag 47,20 (slotzwemmer)
 Gediskwalificeerd op de 4x200 meter vrije slag
 Europese kampioenschappen kortebaan (25 meter) in Lissabon:
  50 meter vrije slag 21,79
  100 meter vrije slag 47,20
  200 meter vrije slag 1.44,34
  4x50 meter vrije slag 20,93 (slotzwemmer)

2000
Europese kampioenschappen langebaan in Helsinki:
 5e 50 meter vlinderslag 24,22
  50 meter vrije slag 22,35
  100 meter vrije slag 48,77
  200 meter vrije slag 1.47,62
  4x200 meter vrije slag 1.46,05 (slotzwemmer)
Olympische Spelen in Sydney:
  50 meter vrije slag 22,03
  100 meter vrije slag 48,30
  200 meter vrije slag 1.45,35 (Wereldrecord)
  4x200 meter vrije slag 1.44,88 (slotzwemmer)
 4e 4x100 meter wisselslag 47,24 (slotzwemmer)

2001
Wereldkampioenschappen langebaan (50 meter) in Fukuoka:
  50 meter vrije slag 22,16
  100 meter vrije slag 48,43
  200 meter vrije slag 1.45,81
  4x100 meter vrije slag 47,02 (slotzwemmer)
 Gediskwalificeerd op de 4x200 meter vrije slag
Europese kampioenschappen kortebaan (25 meter) in Antwerpen:
  50 meter vrije slag 21,65
  100 meter vrije slag 47,42
  200 meter vrije slag 1.42,46
  4x50 meter vrije slag 21,32 (slotzwemmer)

2002
Europese kampioenschappen langebaan (50 meter) in Berlijn:
 4e 50 meter vrije slag 22,34
  100 meter vrije slag 47,86
  200 meter vrije slag 1.44,89
 4e 4x100 meter vrije slag 47,12 (slotzwemmer)

2003
Wereldkampioenschappen langebaan (50 meter) in Barcelona:
  50 meter vrije slag 22,29
  100 meter vrije slag 48,68
  200 meter vrije slag 1.46,43
 5e 4x100 meter wisselslag 46,70 (slotzwemmer)
Europese kampioenschappen kortebaan (25 meter) in Dublin:
  100 meter vrije slag 46,81
  200 meter vrije slag 1.41,89

2004
Europese kampioenschappen langebaan (50 meter) in Madrid:
  100 meter vrije slag 49,33
  200 meter vrije slag 1.47,05
Olympische Spelen in Athene:
  100 meter vrije slag 48,17
  200 meter vrije slag 1.45,23
  4x100 meter vrije slag 46,79 (slotzwemmer)
 17e in series 50 meter vrije slag 22,56

2006
Europese kampioenschappen langebaan (50 meter) in Boedapest:
  100 meter vrije slag 48,94
  200 meter vrije slag 1.45,65
 14e halve finale 50 meter vrije slag 22,68
 Gediskwalificeerd op de 4x100 meter vrije slag

2007
Wereldkampioenschappen langebaan (50 meter) in Melbourne:
 6e 100 meter vrije slag 48,63
  200 meter vrije slag 1.46,28

2008
Europese kampioenschappen langebaan (50 meter) in Eindhoven
  4 x 100 meter vrije slag 3.15,88 (slotzwemmer)
 20e in series 200 meter vrije slag 1.49,99
 Olympische Zomerspelen 2008 in Peking:
 5e plaats (en dus een olympisch diploma) in de finale van de 100 meter vrije slag 47,75
 10e in series 4 x 100 meter vrije slag 3.14,90

Internationale toernooien

Hoogenband, Pieter van den
Hoogenband, Pieter van den