We werken weer meer, harder en flexibeler - PW.
Wereldwijd werkten nooit eerder zoveel mensen in loondienst. Deze trend is al minstens een eeuw gaande, ondanks de publieke opinie die denkt dat we allemaal zzp-ers zijn of moeten worden.
De geschiedenis van arbeid en arbeidsverhoudingen laat zien dat markteconomieen niet eenmaal maar meerdere keren en op meerdere plekken in de wereld ontstonden. Dit zegt prof.dr. Jan Lucassen van de Vrije Universiteit Amsterdam in zijn afscheidsrede.
Sinds de jaren zeventig van de vorige eeuw zijn drie trendbreuken zichtbaar in de geschiedenis van de arbeidsverhoudingen, vooral in Europa:
1. Sinds de negentiende eeuw worden arbeidscontracten wettelijk steeds beter geregeld en is de arbeidsbemiddeling steeds meer een staatsmonopolie. Tegenwoordig echter is een vaste baan steeds minder vanzelfsprekend;
2. De abominabel lange arbeidstijden werden wettelijk aangepakt, (betaalde) vakantie en de vrije zaterdag in veel landen werden ingevoerd. Maar nu werken mannen en vrouwen samen weer meer uren dan voorheen, dit ondanks voorspellingen dat automatisering werk grotendeels overbodig zou maken;
3. Vakbonden groeiden tot de jaren vijftig maar hun ledental is vanaf de jaren tachtig sterk teruggelopen. In Nederland is nu nog maar twintig procent lid van een traditionele vakbond, de helft ten opzichte van dertig jaar geleden. Wereldwijd is nog slechts tussen de vijf en tien procent van alle loonarbeiders lid.
Niemand verwachtte veertig jaar geleden dat we weer meer, harder en flexibeler zouden gaan werken, noch dat loonarbeid in het voormalige Oostblok, China of India snel zou uitbreiden. Wetenschappers blijken slecht in het voorspellen van ontwikkelingen op het gebied van de arbeid en de arbeidsverhoudingen. Dit komt doordat ze te lang vasthouden aan theorieen van grote sociale wetenschappers als Adam Smith, Karl Marx en Max Weber en deze niet verder ontwikkelen.
Gelukkig wordt dit nu mogelijk. Historici zijn zich met de opkomst van de `wereldgeschiedenis' breder gaan orienteren en bestuderen nu ook serieus arbeid en arbeidsverhoudingen buiten Europa en het Atlantisch gebied vanaf de Industriele Revolutie. Nu blijkt dat meerdere keren en op meerdere plekken in de wereld een markteconomie ontstond. Dit geeft mogelijkheden om via nieuwe historische vergelijkingen de werkende mens van nu beter te begrijpen en nieuwe lijnen uit te zetten naar de toekomst: door het niet-lineaire Eurocentrische schema te verlaten, door wereldwijd en over millennia arbeidsrelaties en arbeidsbeloning te gaan vergelijken en zo voorwaarden te ontdekken voor situaties waarin werk meer of minder goed wordt beloond.