Digibron.nl, Woordenleed
Publicatiedatum 27-06-2015
Auteur(s) Carla van Hengel-van Esch
Sectie Klare taal
Rubriek Klare taal
Woordenleed
Soms zit ik op de bank en lees in alle rust de krant. De thee is warm en precies goed van smaak. Ik blader kalm, lees gericht en ruim 'm, verkwikt, keurig op. Maar dat is soms.
Meestal lees ik verstard. Verward. Met lauwe en te sterke thee. Ik verfrommel het exemplaar en gooi hem in de bak. Dat is meestal.
Waarom? WAAROM? Vanwege het leed in de krant natuurlijk! Woordenleed, welteverstaan. Ik strijk de kreukels uit een prop en lees ter illustratie een artikeltje voor.
"Een aantal gijzelaars is vrijgekomen nadat een man hen urenlang op de eerste verdieping van het gebouw van de belastingdienst had vastgehouden. De televisie besteedde uitgebreid aandacht aan de volledige ontruiming van het gebouw en vermeldde dat er geen dodelijke slachtoffers zijn gevallen."
De problemen beginnen al bij "gijzelaars". Wat een woord – geen logica in te bespeuren. Iemand die liegt, is een leugenaar en als je moordt, ben je een moordenaar, maar nee, iemand die gijzelt is geen gijzelaar. Dat is juist degene die gegijzeld wórdt. Bedenk je dat niet, dan sta je te juichen bij een naargeestig bericht. Best gênant.
Maar "gijzelaars" is niet het enige vreemde woord. "Verdieping" is de volgende. Ver-diep-ing? Waar zitten die gegijzelden nu: tellen we vanaf het dak? Of zitten ze ergens onder de grond? Doe mij maar "ver-hoog-ing", veel eenduidiger. En dan de "belasting-dienst": ik kan, na heel lang nadenken, nog steeds niet raden welke dienst die belastinginners leveren. Een treffender benaming is waarschijnlijk al snel niet aardig genoeg.
"Televisie" dan. Ook een aparte als je het goed bekijkt: het eerste deel is Grieks en het tweede Latijn. Een halfbloedje dus. Toegegeven, dat is de ergste niet. Je moet wat tenslotte als het chic moet klinken en het Griekse woord ("telescoop") al is vergeven.
Weer verder. Die "vol-ledige" ontruiming. Wat is het nu: vol of leeg? Leeg of vol? Och, doe dan allebei maar: volledig. (Verbazingwekkend is zo'n woord misschien niet in een taal als de onze; wie zou een woord als "wal-vis" bedenken voor een zoogdier in de zee...?)
En dan heb ik het nog niet eens gehad over die "dodelijke slachtoffers". Ik blijf het een vreemde uitdrukking vinden. Zijn die slachtoffers elektrisch geladen, zodat ze dood en verderf zaaien als je ze aanraakt? Of hebben ze een dodelijk virus bij zich? Maar nee, ook daar gaat het mis: "dodelijke slachtoffers" zijn uiteraard geen slachtoffers waar je aan overlijdt.
Natuurlijk, natuurlijk: voor de meeste woorden zijn best verklaringen te vinden. En héél willekeurig was het artikeltje uiteraard ook niet. Alhoewel, dat hangt af van de betekenis van… Nee, ik stop.
Ik gooi de verfrommelde krant in de kachel en drink de laatste, bittere, inmiddels koude slok thee.
Deze rubriek zal in de maanden juli en augustus niet verschijnen. De eerstvolgende aflevering is op 5 september.