De steen in het water | Literair Nederland
Een paar weken geleden hoorde ik bij de Volksuniversiteit Amsterdam een mooie lezing van architectuurhistorica Suzanne Roelofs over de in maart van dit jaar overleden Brits-Iraanse architecte Zaha Hadid.
In vogelvlucht behandelde Roelofs Hadids visionaire ontwerpen, met de nadruk op haar iconische werken en minder op de gebouwen waarin ze zichzelf volgens Roelofs een beetje begon te herhalen.
In Nederland kennen we Hadids werk van haar, samen met Rem Koolhaas gerealiseerde uitbreiding van de Tweede Kamer in Den Haag en het paviljoen dat tijdens het Holland Festival 2010 was geplaatst in de Gashouder in Amsterdam. Een hedendaagse vorm van een salon waarin Jean-Guihen Queyras toen cellosuites van Bach speelde. Een paviljoen dat de tand des tijds niet heeft doorstaan, want inmiddels kan het niet meer worden opgebouwd.
Eén van die grootste gebouwen van Hadid is het Guangzhou Opera House in China. De haast onmogelijke opdracht was om hier een operahuis neer te zetten waarin zowel Chinese als Westerse opera's tot hun recht zouden kunnen komen. Het gebouw ligt aan de Pearl River en je zou de twee stenen die Hadid tot uitgangspunt voor de vormgeving nam, denk ik kunnen zien als symbolen voor het Oosten en het Westen. Het is een beetje zoals Edzard Mik in zijn In memoriam schreef (De Groene Amsterdammer, 14-04-'16): 'Geologische verschijnselen (…) probeerde ze aan de aarde los te weken en aan de lucht prijs te geven, als een fata morgana van oneindige mogelijkheden. Dat aardse en dat stromende, zwevende, schiepen een spanning die zich niet liet oplossen.'
Net als Roelofs in haar lezing eindigde ook Mik in zijn artikel met een lofzang op Hadids werk: 'Wat een moed om zich door een visioen te laten leiden en het aan te durven dat visioen tot architectuur te maken. Daarbij past geen gezeur over uitbarstingen [woede uitbarstingen, EvS] of mislukkingen [niet gerealiseerde projecten, EvS]. Daar past alleen ontzag, diep ontzag.'
Ik heb geloof ik nog nooit een lezing meegemaakt waarin dat ontzag voelbaar werd en soms ook hardop werd geuit met 'Ohs' en 'Ahs.' Ikzelf kon gaandeweg de beelden alleen maar denken aan de betekenis die Bram Vermeulen in zijn lied over De steen aan een steen hechtte:
Omdat, door het verleggen van die steen
Die steen is Hadid zelf. Na haar zal de architectuur nooit meer dezelfde weg kunnen gaan. Met twee stenen tegen elkaar aan slaand is, zoals in het Guangzhou Opera House en in de poppenvoorstelling Brave Hendrik van Jouke Lamers, het vuur van de sterren ontstoken. Dat die sterren, diva of niet, nog maar lang licht mogen geven! En dat wij, bezoekers van opera's en concerten, maar vaak in het licht daarvan mogen vertoeven en genieten van zoiets onvergankelijks als de cellosuites van Bach!