Bezuinigen met licht | RADAR+ Online
Tekst: Alina Sedee | Fotografie: Getty Images, iStock
Gedachteloos een 25-, 40- of 60-wattje uit het schap plukken is er niet meer bij. Gloeilampen zijn verboden en de toekomst van licht heet led. Alternatieven: spaarlampen en halogeen. Wat kies je? Is duur altijd beter? En hoe reken je watt om naar lumen?
Welke lamp geeft sfeer?
In de woonkamer is sfeer natuurlijk het belangrijkst. De kleurtemperatuur bepaalt hoe warm of kil licht is en wordt uitgedrukt in Kelvin (K op de verpakking).
Ter vergelijking: de gloeilamp had ongeveer 2500 K. Een lamp van 4000 K of meer geeft helwit licht, 3100 K of minder is gezellig. Voor buiten naast de deurbel of in de tuin zijn led en halogeen geschikt. Spaarlampen niet, die kunnen niet zo goed tegen kou. Wil je echt werk maken van een lichtplan in en om je huis, schakel dan een lichtarchitect in.
Ja, de wereld is beter af zonder de gloeilamp, maar toch had het wel wat, zoals dat grillig flakkerende wolfraamdraadje in een glazen bolletje zijn warme gloed verspreidde. Helaas, sinds 1 september 2012 is het over en uit. China blijft ze produceren, maar dat heeft geen effect op de Nederlandse markt, want het gloeilampverbod is Europees. Onze winkels mogen nog wel hun voorraden verkopen tot het totaalverkoopverbod in 2016 ingaat. De gloeilamp (voor de liefhebber van quizvragen die leuk zijn op een feestje: hij kwam voort uit een prototype van Heinrich Göbel, die in 1854 een bamboevezeltje in een parfumfles liet oplichten) belast het milieu te veel, vandaar deze maatregel. Belinda van Baalen, lichtexpert bij BAVA Light Concepts in Den Haag, licht toe: 'De gloeilamp verbruikt veel energie. Negentig procent daarvan wordt omgezet in warmte in plaats van licht. De warmte die een gloeilamp geeft, is natuurlijk nooit genoeg om je huis mee warm te houden. Ik heb zelf led in huis en hoef de verwarming niet een graad hoger te zetten om dezelfde temperatuur te krijgen. Wel moesten winkels met veel gloeilampen 's zomers vaak met airco koelen om de warmte van de lampen te compenseren. Het verdwijnen van de gloeilamp heeft zeker een gunstig effect op het milieu.'
40 Watt of 500 Lumen?
Vervang gloeilampen tot en met 40 watt door 500 lumen of minder en die van 60 watt door 500 of meer. Van Baalen: 'Alle lampen, ook ledlampen, verschillen. Het aantal lumen per watt kan 60 zijn, maar ook 100. Een lamp van 4 watt met 60 lumen geeft 240 lumen. Een lamp van 4 watt met 100 lumen geeft 400 lumen, dus veel meer licht.'
Watt? Lumen!
Niet alleen gloeilampen, ook halogeenlampen met energielabel C of minder verdwijnen. Energiezuinige halogeenlampen bestaan ook, al scheelt het maar een fractie met gloeilampen. Wel gaan ze langer mee. Het topalternatief voor gloei is led: licht emitterende (= uitstralende) diodes. Het product is nog in ontwikkeling, maar maakt zijn reputatie nu al waar. Belinda van Baalen: 'Elke soort lamp heeft zijn eigen eigenschappen en kwaliteiten, maar led steekt er met kop en schouders bovenuit. Led gaat lang mee, verbruikt zeer weinig stroom, heeft een mooie lichtkleur en is dimbaar.' Ledlampen zijn niet allemaal even zuinig. Kies daarom voor een A- of een A++-exemplaar. Ontbreekt het energielabel op de verpakking, kies dan de lamp met de meeste lumen per watt. En daar begint het iets lastiger te worden. Wie geen gloeilamp meer op de kop kon tikken, of de exemplaren in huis heeft vervangen door energiezuiniger varianten, weet dat gedachteloos een 25-, 40- of 60-wattje uit het schap plukken er niet meer bij is. Soms staan er watt-aanduidingen op spaar-, leden halogeenlampen, maar de aanduiding waarmee we vanaf nu moeten werken, is lumen. Lumen geeft aan hoeveel licht een lamp uitstraalt. Watt zegt iets over het energieverbruik. Hoe meer lumen per watt, hoe zuiniger de lamp. Lumen dus. Da's even wennen. De gloeilamp gaf ons 10 lumen per watt, halogeen is vergelijkbaar. Met 50 lumen per watt volgt de spaarlamp en een goeie ledlamp doet al snel meer dan 100 lumen.
Klopt het aantal lumen dat op de verpakking staat altijd met het werkelijke aantal? Van Baalen: 'Nee, niet altijd. We meten dit regelmatig na, vandaar dat we dat weten. Bij de gerenommeerde merken komt het altijd overeen, maar vooral de minder bekende en goedkopere merken jokken weleens. Laat je daarom goed adviseren wanneer je ledverlichting wilt aanschaffen.'
Spaarlamp? Liever niet op de wc
Heb je een nieuwe lamp of lichtbron nodig, bedenk van tevoren wat de functie van het licht moet zijn. Niet elke lamp is geschikt voor elke ruimte. Zo is een spaarlamp in de wc niet handig. Wanneer de lamp op sterkte is, heb jij al lang doorgetrokken. Halogeen of led is prima. Voor de kelder is led ook een goede lamp. Die kun je vaak aan- en uitschakelen en geeft meteen licht. Voor de woonkamer kun je een mix van led en halogeen gebruiken. Wil je een schilderij of kunstvoorwerp uitlichten of een lekkere leesplek creeëren, zet er dan een halogeenspot op. Die zijn vaak ook dimbaar. In garages of knutselplekken waar je daglicht wilt imiteren, is tl (ook een soort spaarlamp) geschikt.
Welk gloeilampalternatief is het zuinigst? Spaarlampen hebben hun naam mee, maar zijn vaak iets minder voordelig dan led- lampen. Vooral wanneer je ze vaak aan- en uitknipt. Daar kunnen ze niet goed tegen. De voordelen: lange levensduur, lage aanschafprijs. Nadeel: vaak zijn ze niet te dimmen. Halogeen gaat minder lang mee dan de rest en is in gebruik niet veel zuiniger dan de gloeilamp. Wil je een lamp die lang meegaat, kies dan voor led of een spaarlamp. Spaarlampen zouden slecht zijn voor de gezondheid. Valt er een kapot, dan zouden giftige dampen vrijkomen. Het kwik dat erin zit, kun je inderdaad beter niet inademen, maar meteen naar de Eerste Hulp is niet nodig. Ook met de uitstoot van schadelijke stoffen valt het mee. Voor alle ruimtes, zeker als er apparatuur staat, geldt: zorg voor verse luchttoevoer. Spaarlampen lever je trouwens in als klein chemisch afval of bij de winkel waar je ze kocht. Datzelfde geldt voor tl-lichtbuizen. Halogeen- en gloeilampen mogen in de vuilnisbak.
Hoge prijs is relatief
Led kan flink aan de prijs zijn. Dat komt vooral door de hoge ontwikkelingskosten. De prijs daalt wel snel door de stijgende concurrentie en doordat er steeds meer soorten en merken op de markt komen. Een kwalitatief goede ledlamp waarvoor je een jaar of twee geleden nog € 60 betaalde, doet nu twee tientjes. Spaarlampen heb je van een paar euro tot een paar tientjes per stuk. In lampenland geldt: goedkoop is niet altijd duurkoop en duur is niet altijd beter. Lastig. Consumentenbond.nl en olino.org testen lampen en houden de prijzen bij. Wil je een goede lamp voor een goede prijs, dan kun je het beste op een van die sites kijken. De hoge prijs van energiezuinige lampen is relatief. Je bent eenmalig meer geld kwijt, maar op lange termijn bespaar je flink. Led- en spaarlampen gaan langer mee dan de gloeivoorloper en zijn zuiniger in gebruik. Dat merk je aan je energierekening. Wel geven energiezuinige lampen na hun economische levensduur steeds minder licht. Spaarlampen gaan volgens het boekje 8.000 uur mee, maar branden soms 15.000 uur. Meet je de lichtopbrengst echter, dan zie je dat hij die laatste duizenden uren nog maar de helft van zijn licht geeft. Led gaat na zijn economische levensduur naar een niveau van 75%. Maar ja, de gloeilamp ging vaak al kapot voor hij minder licht kon gaan geven. Op lampen zit zes maanden garantie. Gaan ze voor die tijd stuk, dan moet de winkelier je een nieuwe geven omdat het product dan ondeugdelijk is. Niet iedere winkel houdt zich aan die wettelijke regel. Bewaar je aankoopbon, dan heb je iets om op terug te vallen.