Geschiedenis van God los? | Vrede is beweging
Grijpt God in…
…in de geschiedenis in het groot dan wel op het leven in jouw postzegelformaat? Of is er iets anders dat de boel 'regelt' ? Het lot? Toeval?
Daar valt in feite niks van te bewijzen. Niet Ja; geen Neen. Want heel strikt genomen is God een onbekende factor. Eerbiedig gezegd. Net als lot en toeval.
Nadat er iets in je leven is gebeurd geef je het een naam; betekenis; je duidt het. Want leven is niet domweg het aflopen van een reeks handelingen, maar er is een verhaal. Je daden slaan ergens op; getuigen ergens van. Je deed ze vanuit een bepaalde bedoeling. Om iets te bereiken. In een bepaald kader of raamwerk. Vanuit een zekere filosofie, of in een of andere stijl of mode.
Je daden staan niet op zichzelf, maar ze reageren meestal ergens op. Op iets dat een ander deed; op iets wat door de natuur gevraagd werd: om je honger te stillen, bescherming te zoeken, gevaar te ontlopen of te voorkomen.
Zo te zien blijft er weinig over voor toeval. En het lijkt wel of we iets toeval noemen wanneer we niet precies kunnen aangeven welke bedoeling er achter zat; wat het motief precies was. Of als er sprake is van veel motieven tegelijk.
Daarmee ben je niet van de vraag af. Wat zit er dan achter deze vraag wie of wat er achter gebeurtenissen of daden zit? Van mensen of groepen.
Heel algemeen: het is een mensenvraag; het antwoord hoort bij het leven van mensen op deze aarde. Er is geen ander levend wezen dat zich deze vraag stelt of kan stellen. (Als je daar uitgebreider over wilt lezen, dan kan dat in een artikel dat ik over Günther Anders schreef.)
Het is gewoon een levens-middel; zonder beeldspraak. Van mensen. Mensen zijn ongeneeslijk behept met de vraag: 'Wat doe ik hier op aarde'. Of: 'Hoe kom ik er door'. Daar zijn ze op alle mogelijke manieren mee bezig.
'Ongeneeslijk' is dichterlijk gezegd. Mensen zijn verdrietig genoeg soms ook helemaal klaar met zoeken naar zin in hun leven: als ze die lange tijd niet hebben gevonden. Maar dan zijn ze in feite hun leven zelf helemaal zat en niet slechts het zoeken naar zin in hun leven.
God en toeval
We hebben vaak de indruk dat God of het toeval tegengestelden zijn. Óf God regelt voor- of tegenspoed; óf je hebt het aan het toeval te danken. Dat is verwarrend. Toeval en God hebben beide een 'achteraf-regel-functie'. Iets waar jij niet over gaat; niet over kunt gaan. Het gaat vooraf aan wat gebeurt. Maar jij hebt er ten diepste geen invloed op. De gelovige noemt het God; de ongelovige toeval. Ik denk dat het ontstaan van een mutatie in de evolutie-theorie 'bij toeval' ook zo'n verklaring achteraf is, omdat men het niet op naam van God wil schrijven. Waarschijnlijk terecht; dat valt met rationele middelen niet vast te stellen. En daarom is dat ook geen wetenschap. We realiseren ons niet dat dat functioneert als een 'geloof'. Kijk ook naar het Big Bang concept. Dat gaat helemaal volgens harde rationele begrippen, tot het waarom hij op gang is gekomen. Dat moet op een moment geweest zijn dat de natuurwetten nog niet eens bestonden. Dus kan er geen rationele verklaring voor zijn.
Het is wonderlijk om dat zo zwart op wit te zien staan.
Niet-verantwoordelijk is niet meer wat het geweest is
De vraag of God ingrijpt (of het toeval, of wat dan ook) gaat in feite over of wij WEL of NIET eind- of mede-verantwoordelijk zijn voor wat we van ons leven maken. En daar hangt weer mee samen of we daarvoor gestraft kunnen worden; of zouden moeten worden. Of dat we overal mee weg komen.
En dat is weer medebepalend voor de toestand in onze wereld in het groot en in het klein: of je kunt spreken van een Goed Leven of van een vijandige, chaotische wereld etc.
Ja, zo was het tot nu toe…
Er verandert iets radicaal. Namelijk als we het toeval laten voor wat het is, en God idem dito en zelf de mutaties van het leven aanbrengen; en dat dus niet overlaten aan toeval of God. Dan schrijven we dat op naam van de mensen…. Wij zijn het regelinstrument; niet God, niet een noodlot of toeval.
Het kon wel eens zijn of wij erover gaan….
Er blijft iets over..
We zitten met onze moderne wetenschap en techniek dicht aan tegen de conclusie: als God niet ingrijpt, en er ook geen toeval alles bepaalt, dan zijn er alleen maar menselijke beslissingen. Die bepalen de loop van de geschiedenis. Nu heb ik ooit wel eens geschreven dat 'de geschiedenis' maar een concept is; een model om te denken. Nav een bestseller van Harari. Ik stelde: Ook geschiedenis is geen macht, geen handelende persoon, geen kracht die iets doet. De geschiedenis doet niks maar schrijft slechts op wat mensen (en andere natuurkrachten) doen. Zie hier. Zeg zelf maar of dat iets te maken heeft met het thema van 'ingrijpen in de geschiedenis'. De moderne wetenschap (en techniek) bewijst ondertussen wel, dat de mens de functie van beslissende natuurkracht overgenomen heeft van grootheden als de seizoenen, de economie, geboorte en dood, tot en met de evolutie zelf. Wij zijn doorslaggevend; 'dodelijk doorslaggevend' volgens velen. Anderen geloven beslist dat 'we het wel redden'.
Toch zijn we niet de gelukkige familie geworden waarvoor we de zaadjes in onze dromen bij ons droegen. Als wij 'erover gaan' dan moeten we wel meteen beseffen dat we het leven niet met zekerheid GOED aan kunnen.
En als wij zelf dan een opvolger gaan regelen voor homo sapiens, en niet God, of het toeval, of de geschiedenis dan komt het er wel heel erg op aan hoe we die opvolger in elkaar steken, want die is nog veel sterker dan wij nu al zijn. Zijn machtige daden zullen heel sterk bepalen wat er straks aan geschiedenis opgetekend kan worden.
In 'De Bijbel voor ongelovigen' wijdt Guus Kuijer een deel aan wat de Bijbel zelf veelal heeft opgetekend als de boeken Samuël. Heel vaak is hij daarin bezig met de vraag of een gebeurtenis 'van God' was, een opdracht van God, een ingreep van God. Of waren het 'toevalligheden'? Of ook heel veel zeggend: waren het de priesters en hun corrupte handelwijze die de dood van boeren in Beth Semes op hun geweten hadden dan wel God? (Kuijer omnibus p 437) Vergiste God zich in de aanstelling van een koning als Saul of was het die mensonvriendelijke profeet Samuël?
Leven met een onbekende grootheid
Het is, intellectueel gezien, bijzonder link om een onbekende grootheid toe te staan in redenaties, beoordelingen, waarheidsvragen. Dat kan dus een god zijn, maar net zo zeer het lot of toeval. De Darwinisten geven zich daar zo te horen wel eens erg weinig rekenschap van. Hun theorie drijft voor een groot deel op een element van 'toeval'.