Geschiedenis kerkelijke architectuur - Vensters op katholieke geloven
Tijdens de vervolgingen in het Romeinse Rijk, in de eerste eeuwen, verstopten christenen zich achter gesloten deuren: van buitenaf was nergens aan te zien dat het huis werd gebruikt als vergadergebouw. Dit noem je huiskerken. Ook gingen ze ondergronds: in onderaardse gangen, catacomben, vierden zij hun geloof.
Toen de katholieke kerk in 313 de vrijheid kreeg en met name vanaf 380 toen ze zelfs staatskerk werd van het Romeinse Rijk, werden er speciale kerken gebouwd. Dit werd gedaan naar het model van de Romeinse basilica: openbare gebouwen waar recht werd gesproken of werd gehandeld. Het grondplan van de basilica is nog steeds de basis van veel kerkgebouwen.
In dezelfde periode (rond 326) werd in Jeruzalem de Heilig Grafkerk gebouwd. Deze kerk had een centraal grondplan, om het heilig Graf (de plek waar Jezus begraven is geweest) heen. Het grondplan van deze kerk is ook voorbeeld geworden voor veel kerkgebouwen, met name in het Oost-Romeinse Rijk.
De Dom van Aken, de kerk van Karel de Grote uit 804, naar het voorbeeld van de heilig Grafkerk in Jeruzalem
Het grondplan van de basilica is in de loop der eeuwen ontwikkeld tot een grondplan, rijk aan betekenissen. In de romaanse periode (600 – 1000) waren de gebouwen massief en donker. In de gotische periode (1100 – 1500) werden kerken hoger en lichter. Gebrandschilderde ramen kregen meer ruimte doordat architecten steeds handiger werden met boogconstructies die de gewelven konden dragen.
Steunberenconstructie van de Notre Dame in Parijs, 1182
In de periode dat in Nederland veel nieuwe kerken werden gebouwd, na herstel van de bisschoppelijke hiërarchie in 1853, werd teruggrepen op de gotische bouwstijl. Men noemt dat neogotiek. Pierre Cuypers is een belangrijke architect uit die tijd.