De zee stijgt, de zee neemt: wat Arko Datto fotografeert, is nu misschien al verdwenen | De Morgen
De zee stijgt, de zee neemt: wat Arko Datto fotografeert, is nu misschien al verdwenen
Sagar, India. Plotse periodes van hoog water door de steeds heviger wordende moessonregens laten een spoor van vernieling achter, zo ziet ook dit jongetje met fiets. Beeld Arko Datto / NOOR
Terwijl de wereldleiders in Polen praten over de aanpak van de klimaatverandering, kampen kwetsbare gebieden nu al met hevige schade. Zeespiegelstijging en cyclonen teisteren de Ganges-delta in het grensgebied tussen Bangladesh en India. Fotograaf Arko Datto: 'Je ziét het gewoon gebeuren.'
✦Exclusief voor abonnees door Frank Straver 8 december 2018, 17:00
Zijn recente foto's kunnen nu alweer achterhaald zijn. De dorpen, huizen en straten die Arko Datto (1986) vastlegt, verdwijnen. Binnen jaren, maanden. Of nog sneller. "Het landschap van vandaag kan morgen weg zijn", zegt hij. Opgeslokt door het kolkende water, of omvergeblazen door steeds krachtiger cyclonen. "Dit is helemaal weg nu", zegt Datto over de foto meteen onder deze tekst. Het huis met de boomgroep, op de foto al ingesloten door water, verloor van de oprukkende zee. Verdwenen.
Sinds een jaar of vier werkt de Indiase fotograaf aan dit project over de Sundarbans, de uitgestrekte mangrovebossen in de rivierdelta op de grens van India en Bangladesh. Zes eilanden hebben de bijzondere aandacht van de ­fotograaf. Datto ziet de fotoserie als een ode aan de mensen en de natuur in de enorme, ernstig bedreigde delta. Het is een collectie van fragiele momenten, op de grens van wat is en was.
Shunyo Raja, heet de fotoserie, 'koningen van een beroofd land'. Zij zijn de mensen die hij vastlegt in een gebied dat onleefbaar wordt. Met bewondering ziet Datto hoe bewoners er in barre omstandigheden het beste van maken. "Neem spelende kinderen in het aangetaste landschap. Het raakt mij." In de delta, een van de grootste ter wereld, wonen 300 miljoen mensen.
Datto hamert erop hoe onrechtvaardig het is dat juist zij te lijden hebben onder kusterosie, verzilting van de grond, natuurverlies en extremer weer door de klimaatverandering. "De mensen die hier in de frontlinie staan en vechten tegen ­klimaatverandering, staan bekend om hun duurzame levenswijze." Hun CO2-voetafdruk is minimaal, verwaarloosbaar in vergelijking met rijke, westerse consumenten.
Die ongelijkheid is een bekend twistpunt in de aanpak van klimaatverandering. Rijke landen hebben in het Parijs-akkoord beloofd om de meest kwetsbare (eiland)staten en kustregio's te helpen, via een miljardenfonds. Sinds afgelopen maandag praat de wereld over het naleven van die klimaatafspraken, op de VN-klimaatconferentie in Polen.
"Ik maak me ernstige zorgen over de regio, waar ook mijn eigen roots liggen", zegt Datto. Er zijn al eilandjes verdronken. Datzelfde lot dreigt voor meer kwetsbare stukken land. "Ik reis veel voor mijn werk. Ik kom terug op dezelfde eilanden, om te zien hoe het bewoners vergaat. Er gaat snel veel verloren."
Datto wil de serie klimaatfoto's blijven uitbreiden. Behalve op de smeltende polen is het effect van ­klimaatverandering haast nergens zo tastbaar als in de Sundarbans, waar de rivieren Ganges, Meghna en Brahmaputra en de rijzende zee elkaar vinden.
De economische schade is groot, omdat de verzilting landbouw onmogelijk maakt. Boeren die welvaart genoten, zoeken hun heil in de visserij. Binnendringend zeewater tast ook bomen aan en de enorme mangrovemoerassen, die juist wat kustbescherming bieden. Op termijn zou twee derde van het land in de delta risico lopen. Nu al verkassen families naar het vasteland, en zoeken mannen werk in de bouw. "Deze migrantengroepen, zowel in Bangladesh als India, zijn de eerste echte klimaatvluchtelingen."
De Sundarbans-delta is nu nog een 'bufferzone' voor noordelijker gelegen gebied, waar Calcutta en Dhaka liggen. Die steden kunnen kwetsbaarder worden door het verdwijnen van de voordelta. Volgens voorspellingen zal een aanzienlijk deel van de Sundarbans in 2100 verdwenen zijn, als de temperatuur op aarde verder blijft stijgen. "Het is onze collectieve verantwoordelijkheid om hier iets aan te doen."
Het is Datto niet te doen om een spectaculaire rampfoto. Hij wil de alledaagse, sluipende invloed van de klimaatverandering laten zien. Hij is beslist niet de enige fotograaf die in de delta vastlegt hoe klimaatschade levens ontregelt. De bewoners van kleine eilanden zijn gewend aan de fotografen die komen en gaan. De meesten van hen vliegen in voor een dag of twee, zegt Datto. "Ik reis veel rond en kom bij mensen terug. Het scheelt dat ik zelf uit de regio kom."
Sagar, India. Steeds vaker en op steeds meer plaatsen gebeurt het dat door de hevige moessonregens stukken grond van het vasteland worden afgesneden. Beeld Arko Datto / NOOR
Manpura, Bangladesh. Voor de zee deze boom ­verzwelgt, zet Mohammad Shifon er de bijl in. Dan kan hij het hout nog gebruiken om op te stoken of te verkopen. Fotograaf Arko Datto: 'Het gaat snel. Je gaat slapen en 's ochtends zijn hele stukken land weggeslagen. Je zíét het gebeuren.' Beeld Arko Datto / NOOR
Manpura, Bangladesh. Studenten van de naburige Koranschool en hun leraar zijn vanmiddag naar deze plek gekomen om te proberen wat hilsa-haringen te recupereren die de vissers laten liggen. Beeld Arko Datto / NOOR
G-plot, India. Een transgender vertrekt naar huis na een dag bedelen op een klein eiland. Het is in India erg moeilijk voor transgenders om werk te vinden. Mensen een zegening geven en ze in ruil om wat geld vragen, is vaak de enige mogelijkheid om, al rondzwervend, iets te verdienen. Beeld Arko Datto / NOOR
Ghoramara, India. Vader en dochtertje aan de kustlijn. Door verzilting is teelt niet meer mogelijk op de schaarse grond. 'Vee laten grazen kan soms nog net', zegt Arko Datto. Van de oorspronkelijke 50.000 eilandbewoners zijn er nog 3.000 over. Beeld Arko Datto / NOOR
G-Plot, India. Moessonregens pompen altijd maar meer water in de eilanden. Gevolg: op steeds meer velden duiken slangen op. Deze vrouw probeert er een te doden in een ondiepe poel. Beeld Arko Datto / NOOR
Mousani, India. Deze man draagt op zijn hoofd een beeld van de hindoegod Panchu Thakur, beschermer van de kinderen. ­Hiermee maakt hij een spirituele tocht naar andere eilanden. Het beeld neerzetten mag niet volgens de traditie. 'De man klampt zich vast aan zijn god, in het belang van volgende generaties.' Beeld Arko Datto / NOOR
Mousani, India. Sader Naskar weeft een visnet aan de kust. Hij heeft al zijn landbouwgrond verloren en verdient nu zijn geld door visnetten te verkopen en zelf in zijn kleine boot wat te vissen in de kustwateren. Beeld Arko Datto / NOOR
Mousani, India. Deze man brengt wat er nog rest van zijn bezittingen naar het huis van een familielid. Zijn huis verdween onlangs in de zee na zware moessonregens. Tot overmaat van ramp kan hij zijn chronische bloedziekte niet laten behandelen omdat hij bijna geen geld meer heeft. Beeld Arko Datto / NOOR
Sagar, India. Een vrijwilliger van de hindoe-organisatie ­Bharat Sevashram Sangha op patrouille tijdens de Ganga Sagar-pelgrimstocht. Beeld Arko Datto / NOOR
Sagar, India. Een vrouw wordt door haar kleinzoon naar een nieuw huis gebracht. Het oude is verwoest door het wassende water. Fotograaf Arko Datto: 'De vrouw draagt een splinternieuwe wit gewaad, dat het nieuwe begin prachtig symboliseert. Dit moment ontroert me zeer.' Beeld Arko Datta - Noor Images
Sagar, India. Het dagelijks leven draait rond de getijden. Een rij stapstenen verbindt het huis van deze vrouw nog net met de buitenwereld. Beeld Arko Datto / NOOR
Bhola, Bangladesh. Portret van een jongetje op het wrak van een stoomboot die dateert uit de periode van de Tweede Wereldoorlog. Beeld Arko Datto / NOOR