Energietransitie vergt durf en zorgvuldige aanpak - GNMF
In 2018 en 2019 wordt in heel Nederland gewerkt aan Regionale Energiestrategieën. In Gelderland is al voorzichtig gestart in de zes regio's. Welke kansen biedt dit voor de nieuwe gemeentebesturen? Aan het woord is Alex de Meijer, adviseur 'draagvlak, participatie en realisatie Wind en Zon op land' bij de Gelderse Natuur en Milieufederatie.
Alex de Meijer: 'Het ontwikkelen van een Regionale Energiestrategie is een flinke uitdaging. Goede samenwerking, leren van elkaar, elkaar wat gunnen, durf en leiderschap zijn nodig. Het is voor gemeentebesturen een kans om echt actief mee te doen. Helder is nu al dat er forse uitdagingen liggen, bijvoorbeeld voor energiebesparing en om woningen van het gas af te krijgen. Vooral in het buitengebied, langs infrastructuur en op bedrijventerreinen ligt er een opgave voor windenergie en zonne-energie, op daken en in het veld.' Bij de energietransitie moeten de ambities van bovenaf helder en krachtig geformuleerd worden, en kan van onderaf goed geïnventariseerd worden wat de mogelijkheden zijn. Voor gemeentebesturen heeft Alex 5 tips geformuleerd:
Betrek burgers, bedrijven, belangenorganisaties zo breed mogelijk
De opgave is enorm, toon hierin leiderschap
Formuleer behapbare tussendoelen
Vertrek bij windenergie en zonnevelden níet vanuit grondposities
De verhouding tussen bebouwd gebied en buitengebied, het inwonertal, de aanwezigheid van kennis en bedrijvigheid is per gemeente heel verschillend. Ook daarom is het verstandig om samen te werken. Alex: 'Voor windenergie is het bijvoorbeeld veel logischer om tot een goede locatieverdeling op regionale schaal te komen. Als het wordt gecombineerd met zonnevelden en -daken, is dat optimaal voor aansluiting op het net. Met de inrichting van meerdere energielandschappen kan worden voorkomen dat wind en zon als een confetti door het hele landschap worden uitgestrooid. De vraag is dan wel: wat krijgt een gebied er voor terug? En hoe neem je de bevolking mee in zo'n keuze?'
Bevolking betrekken bij energietransitie
Voor de energietransitie zijn veel hobbels te nemen. Eén daarvan, niet de minste, kan weerstand onder de bevolking zijn. Alex heeft veel ervaring met gebiedsprocessen en ziet bij het vertalen van het RES naar het gemeentelijk niveau kansen om de bevolking te betrekken. 'Door het proces vanaf het begin heel zorgvuldig te doorlopen kan weerstand voor een deel worden vermeden. Maak de vertaling van het RES naar gemeentelijk niveau daarom niet met alleen ambtenaren en raadsleden. Betrek er burgers en bedrijven bij die al met duurzaamheid aan de slag zijn, maar neem voorál ook andere bewoners, MKB, het onderwijs, verenigingen en belangenorganisaties goed mee. Denk serieus na over manieren om hen aan tafel te krijgen en investeer daar in. Een inspirerende presentatie alleen voor 'mensen die reeds bekeerd zijn' is een beetje zonde, juist ook 'die andere mensen' moeten het verhaal horen.'
'Betrek burgers en bedrijven die al met duurzaamheid aan de slag zijn, maar neem voorál ook andere bewoners, MKB, het onderwijs, verenigingen en belangenorganisaties goed mee.'
Haalbare tussendoelen
'Doorloop met dit brede gezelschap het proces van probleem tot oplossingsrichtingen voor energiebesparing en duurzame energie-opwekking. Er zijn hier inmiddels veel 'tools' voor ontwikkeld, zodat mensen zelf kunnen ontdekken en begrijpen wat de energietransitie betekent. Daaruit zal onder andere blijken dat het (nu) niet lukt zónder windenergie en zonnevelden. Stel in dit proces heldere opgaven vast, inclusief tussendoelstellingen: wat wil je in 2023, wat in 2030, wat daarna gerealiseerd hebben? Het voordeel daarvan is dat de eerste stappen behapbaar blijven en dat er ruimte blijft voor nieuwe vormen van duurzame energie verderop in het transitiepad.'
Gebiedsproces voor wind en zon
Een ander advies dat Alex geeft om bewoners op een goede manier te betrekken is om niet te starten op basis van grondposities. Alex: 'Een beschikbare grondpositie is doorgaans niet het beste vertrekpunt. Omwonenden denken dan snel: waarom hier en niet ergens anders? En dat is begrijpelijk, want windmolens betekenen nogal wat voor hun leefomgeving. Nu het ruimtebeslag van zonnevelden snel gaat toenemen, zien we daar hetzelfde fenomeen ontstaan. Vertrek daarom voor windenergie én zonnevelden bij voorkeur vanuit een breed gebiedsproces en neem de mensen daarin mee. Werk vervolgens, binnen de vastgestelde doelstelling, samen met bewoners en belangenorganisaties (bijvoorbeeld voor natuur en landschap) toe naar een zorgvuldige locatiekeuze en bij zonnevelden ook suggesties over schaalgrootte en inrichting, die per gebied anders kan zijn. Ontwikkel ook een goed plan voor het terugvloeien van de opbrengst naar de omgeving en voor coöperatief mede-eigendom. De gemeente kan op dit gebied veel afdwingen via eigen beleid, zo wordt inmiddels op steeds meer plekken aangetoond.'
Procesbegeleiding door de GNMF
De GNMF heeft ervaring in het begeleiden van gemeenten, en ook windontwikkelaars en energiecoöperaties. Wij weten bewoners te betrekken bij het proces en de goede mensen aan tafel te krijgen. Zo helpen wij gemeente Beuningen om haar ambitie te realiseren om in 2040 geheel energieneutraal te zijn. Heeft u vragen of advies nodig over windenergie of zonnevelden? Neem dan contact op met Alex de Meijer via 06 48820433 of a.de.meijer@gnmf.nl.