Een ark van ijs | Trouw
Een ark van ijs
De Nederlandse fotograaf Erik Hijweege legde bedreigde diersoorten vast, schijnbaar ingevroren in een blok ijs. Zijn foto's zijn te zien in Rotterdam.
TEKST HANS MARIJNISSEN 10 december 2014, 1:35
Een tijger? Een ijsbeer en een karetschildpad, een tapir, diepgevroren in ijs? Is dit een nieuwe methode om uitstervende soorten te behouden voor de generaties die na ons komen? En worden ze dan weer ontdooid en tot leven gewekt? Vormen de blokken ijs een Ark van Noach, maar dan min honderd graden Celsius?
Het project 'Endangered' van de Nederlandse fotograaf Erik Hijweege (1963) roept vooral vragen op. Geïnspireerd door de natuur van Borneo en gealarmeerd door de Rode Lijst met daarop 12.000 bedreigde soorten, legde Hijweege de iconen uit de natuur vast. Ze zijn vanaf zaterdag te zien in het Natuurhistorisch Museum in Rotterdam.
Voor alle duidelijkheid: hij gebruikte speelgoeddieren, vroor ze in, maar fotografeerde ze met een techniek die juist zeer gedetailleerd authenticiteit lijkt weer te geven. Hijweege zette het zogenaamde Natte Collodion Procedé in, beter bekend als de 'natte plaat fotografie', een vinding uit 1851 van de Engelse beeldhouwer Frederick Scott Archer.
Collodium is een stroperige vloeistof die werd gemaakt door het oplossen van genitreerde katoen (schietkatoen) in een mengsel van alcohol en ether. Het heeft de eigenschap goed te hechten. Archer gebruikte collodium om een betere hechting te verkrijgen van lichtgevoelige zouten aan zijn glazen platen. Hij goot de kleverige vloeistof over het glas, dompelde de plaat in een bad met zilvernitraat waarna hij nog vochtig werd blootgesteld aan het licht in de camera. De foto's van toen hadden volgens kenners een 'verschrikkelijk mooi' detail en een prachtige toonschaal.
Juist die realistische eigenschappen heeft Hijweege gekoppeld aan zijn kunstmatige opstellingen, waardoor de ontdooiende dieren vervreemdend werken. Maar met die techniek zet hij zich ook af tegen de digitale fotografie van nu, die 'perfect' is en waarin foutjes worden weggewerkt.
Hijweege - hij beschikt over een camera en koperen lenzen uit de negentiende eeuw - heeft gemiddeld drie kwartier nodig om één foto te maken. Hij gebruikt geen diafragma of sluitertijd, maar belicht de plaat door gewoon drie seconden de dop van de lens te halen.
Door de 'natte plaat fotografie' sluipen er foutjes in de foto's, die Hijweege goedgemutst 'verrassingen' noemt. Op de foto van de tijger bijvoorbeeld zijn bovenin sporen zichtbaar van alcohol, maar die sluiten juist goed aan bij de gevlamde vacht van het dier waardoor ze samen één geheel vormen. We mogen van Hijweege zien wat we willen zien, benadrukt hij, als we daarna maar ietsje beter voor de wereld zorgen.
De tentoonstelling 'Endangered' is t/m 29 maart 2015 te zien in het Natuurhistorisch Museum Rotterdam. Openingstijden en entree: www.hetnatuurhistorisch.nl. Het gelijknamige fotoboek met teksten van Redmond O'Hanlon en Kees Moeliker is te koop voor 38 euro.