ECLI:NL:PHR:2020:558, Parket bij de Hoge Raad, 19/05287
Sindsdien heeft echter de rechtsontwikkeling niet stilgestaan. In HR 18 juni 2013, ECLI:NL:HR:2013:CA3315 leidde de omstandigheid dat het proces-verbaal bij ontstentenis van de rechter die over de zaak had geoordeeld niet meer overeenkomstig artikel 327 Sv door deze kon worden vastgesteld en ondertekend, niet tot nietigheid aangezien het bij verstek gewezen arrest slechts een niet-ontvankelijkverklaring inhield.1 Met het oog op de onderhavige zaak is vooral HR 3 april 2018, ECLI:NL:HR:2018:501, NJ 2018/199 relevant. Ook in die zaak werd terecht geklaagd dat artikel 327 Sv niet was nageleefd omdat het proces-verbaal niet was ondertekend door de raadsheer die de zaak had behandeld maar door de sectorvoorzitter. Dit behoefde echter niet te leiden tot cassatie. De Hoge Raad overwoog daartoe als volgt:
Bij de beoordeling van het middel moet het volgende worden vooropgesteld. Het onderzoek ter terechtzitting dient in het openbaar te geschieden. Dit uitgangspunt is zowel in artikel 6 lid 1 EVRM als in artikel 121 GW verwoord. Artikel 4 lid 1 RO en artikel 269 lid 1 Sv, krachtens artikel 415 Sv ook in hoger beroep toepasselijk, herhalen dit. Deze bepalingen verwijzen alle naar de mogelijkheid van uitzonderingen op het beginsel van de openbaarheid van het onderzoek op de terechtzitting. Volgens de artikelen 121 GW en 4 lid 1 RO dienen die uitzonderingen bij de wet te zijn bepaald. Artikel 4 lid 2 RO voegt daar nog aan toe dat om gewichtige - in het proces-verbaal van de zitting te vermelden - redenen het onderzoek ter terechtzitting geheel of gedeeltelijk kan plaatsvinden met gesloten deuren. Artikel 6 EVRM bepaalt met het oog op welke belangen op het beginsel van de openbaarheid inbreuk mag worden gemaakt. Artikel 269 Sv regelt de in artikel 4 RO aangeduide mogelijkheid van sluiting van de deuren nader en herhaalt met het oog op welke belangen die inbreuk mag worden gemaakt. Dit wettelijk stelsel houdt in dat naast de mogelijkheid van sluiting van de deuren overeenkomstig de regeling van artikel 269 Sv niet langs een andere weg inbreuk mag worden gemaakt op het beginsel van de openbaarheid van het onderzoek op de terechtzitting.2
Voor een dergelijk vermoeden is echter geen andere vorm van bevestiging te vinden dan in de algemene ervaringsregel dat terechtzittingen in het openbaar plegen te geschieden. Ik acht dat een te mager uitgangspunt om te constateren dat sprake is van een kennelijke schrijffout – die moet immers 'kennelijk' zijn. Te meer nu de Hoge Raad strikt de hand houdt aan het vereiste dat de terechtzitting in de voorgeschreven gevallen in het openbaar plaatsvindt,3 meen ik dat de redenering dat het er voor kan worden gehouden dat het onderzoek wel in het openbaar heeft plaatsgevonden niet opgaat. Evenmin kan, gelet op het fundamentele karakter van het openbaarheidsvereiste worden gezegd dat de verdachte onvoldoende belang heeft bij cassatie omdat hij zelf niet ter terechtzitting is verschenen en evenmin zijn raadsman heeft gemachtigd opdat deze bezwaar kon maken tegen een behandeling met gesloten deuren.4
1 Vgl. tevens HR 8 mei 2012, ECLI:NL:HR:2012:BW3692, NJ 2012/324.
2 HR 4 april 2000, ECLI:NL:HR:2000:AA5346, NJ 2000/633 m.nt. 't Hart en HR 19 april 2016, ECLI:NL:HR:2016:689, NJ 2016/230.
3 Vgl. HR 4 april 2000, ECLI:NL:HR:2000:AA5346, NJ 2000/633, r.o. 3.9: "Uit de parlementaire geschiedenis kan niet anders worden afgeleid dan dat de wetgever een strikte handhaving heeft beoogd van wettelijke uitzonderingen op het beginsel dat terechtzittingen met uitzonderingen van de gevallen bij de wet bepaald in het openbaar plaatsvinden. (…) Onder die omstandigheid staat het de Hoge Raad niet vrij cassatie achterwege te laten."
4 Vgl. HR 19 april 2016, ECLI:NL:HR:2016:689, NJ 2016/230 en de daaraan voorafgaande conclusie van mijn voormalige ambtgenoot Vellinga (ECLI:NL:PHR:2016:276), die concludeerde tot toepassing van art. 80a RO, wegens het ontbreken van voldoende belang in cassatie.