Samenvatting 2014 Hans Tuynman - Mediforum
MDL-arts en patiënt
'Al die efficiency organiseert de liefde en de warmte uit een organisatie'
De eerste spreker van het middagprogramma was een vertegenwoordiger van de mensen om wie het in de zorg uiteindelijk gaat: de patiënt. En wel een patiënt die beide kanten van het bed kent, want in het dagelijks leven is Hans Tuynman MDL-arts. Hij begon met zijn verbazing uit te spreken over de discussie van de ochtend, want die ging toch wel heel erg om fiscaliteit, organisatiestructuren, regels – maar niet over waar het in de zorg werkelijk om gaat: de patiënt. Die ene, individuele mens die ziek is en aan onze zorg toevertrouwd.
"Ik ben zo'n patiënt geweest en ik verzeker u: dan vallen je de schellen van de ogen. Als je bent afgedaald in de catacomben van het ziek zijn, dan komt er heel veel op je af. Er is ongemak, er is pijn, je kunt niet meer goed denken, er is onvermogen. Je wordt uit je dagelijks leven gerukt, je bent kwetsbaar, afhankelijk, uit het lood geslagen."
Twee keer maakte Tuynman mee dat hij in die catacomben afdaalde, waarbij één keer zelfs binnen zijn eigen specialisme, tussen zijn eigen vakgenoten. Wat hem het meest opviel is dat je niet alleen bang bent, maar dat je je ook zo schaamt. Schaamte voor het feit dat je uit je rol bent gevallen, schaamte voor je lichamelijke ongemakken. De overgang is zo groot. Het ene moment sta je volop in je werk, je maakt reizen, je bent actief – en opeens ligt heel je leven overhoop. Zelfs je gedrag verandert erdoor: je wordt opstandig en veeleisend, of juist depressief. Maar jezelf ben je niet meer. Als patiënt maakte Tuynman mee hoe moeilijk het idee van shared decision making in de praktijk is. "Ofwel je krijgt te weinig informatie, ofwel te veel. En wat moet je kiezen? Het klinkt goed om te zeggen dat de patiënt moet kiezen, maar in de staat waarin je verkeert is dat nog helemaal niet zo simpel."
Acceptatie van je ziekte is een moeizaam proces, zo ervoer Tuynman. Het duurt echt wel even voordat je je er bij neerlegt dat je echt ziek bent. En als het voorbij is, wil je er ook zo snel mogelijk vanaf. "Al die nacontroles, ik snap nu zo goed dat mensen zich daar op enig moment aan onttrekken. Ik heb het zelf ook gedaan..."
Juist voor een arts is het ook een bijzondere ervaring om op zo'n andere manier contact te hebben met je collega's. Wat hem daarbij het meest opviel, is het gebrek aan intimiteit die je als patiënt wordt gegund. "Al die zorgverleners om je heen komen gewoon te dichtbij, ze accepteren je privéruimte niet. Ze tillen ongevraagd je deken op om even de wond te bekijken. Ze staan naast je bed en vertellen wat er gaat gebeuren, maar niet hoe en waarom. Ze laten je eindeloos wachten. Ze zetten je in een wachtkamer waar de patiënt naast je wel héél dichtbij zit. Waarom zijn die wachtkamers zo klein?"
Elke dag weer zou elke arts zich volgens hem moeten afvragen wat de patiënt wil. De patiënt wil begrip, een persoonlijke benadering en de menselijke maat. Want nu is er zo'n disbalans. Een disbalans tussen het grote ziekenhuis en de kleine eenling, tussen de eenling met al zijn onzekerheden en dat ene grote systeem. Natuurlijk snapt hij het heel goed. De dokter heeft het druk. Behalve de zorg heeft hij ook managementtaken en hij moet jonge artsen opleiden en er zijn richtlijnen en protocollen. "Maar al die efficiency organiseert de liefde en de warmte uit een organisatie." Datzelfde geldt voor de steeds verdergaande specialisatie. Er komen steeds meer superspecialisten – en dus steeds meer mensen om je bed. En wie van hen kent de hele patiënt?
En dus was zijn oproep aan de zaal: "Vertaalt u al die indicatoren, toetsingen, protocollen enzovoort nu eens naar die ene patiënt. Mijn conclusie na deze ervaring is: de patiënt staat nog lang niet centraal. Bij lange na niet. De cultuur is nog steeds paternalistisch en als patiënt voel je je gewoon niet gezien. Dat moet echt veranderen. Want uiteindelijk gaat het maar om één ding: wat is de hulpvraag van die ene mens?"