VOC had al activistische aandeelhouders - Blik op de Wereld
VOC had al activistische aandeelhouders
NRC 30 januari 2009
Rotterdam, 28 jan. Activistische aandeelhouders zijn niet iets van vandaag of gisteren. Ze klagen al 400 jaar over het gedrag van bestuurders. Isaac Le Maire was op 24 januari 1609 de eerste aandeelhouder die het aandurfde de bestuurders van een naamloze vennootschap te bekritiseren.
In een brief aan Johan van Oldenbarnevelt, medeoprichter van de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) en op dat moment politiek leider van de toenmalige Nederlandse republiek, stelde hij dat "vrye lieden haer geldt niet langer (wordt) onthoude [...] als haer lieff is".
Le Maire had geld aan de VOC geleend dat hij na tien jaar terug zou krijgen, zo was bij de oprichting van de compagnie vastgelegd. Maar de VOC weigerde na het verlopen van de termijn uit te keren en wilde bovendien het financieel verslag over de periode niet publiceren. Le Maire pleitte er in zijn brief voor de VOC op te heffen en stelde dat het rendement ondanks het monopolie van de compagnie te laag was.
De Staten-Generaal legden de grieven van Le Maire naast zich neer en gingen akkoord met het voorstel van het VOC-bestuur de publicatie van de over tien jaar lopende jaarrekening uit te stellen en verlengde het monopolie. Het argument van de VOC dat het geld nodig was voor de strijd tegen Spanje woog hierbij zwaar. Bovendien konden de aan de VOC verstrekte leningen voor een goede prijs worden verkocht op de Amsterdamse beurs.
Le Maire, die zijn plan geblokkeerd zag om een concurrerende compagnie op te richten, liet het er niet bij zitten. Hij probeerde op de beurs de waarde van de VOC-leningen – die in de praktijk als aandelen functioneerden – naar beneden te manipuleren met de methode die inmiddels naked short selling is gaan heten. Daarbij verkocht hij leningen zonder deze ook daadwerkelijk te kunnen leveren. De poging tot koersmanipulatie had geen effect omdat een jaar later de beurstactiek van Le Maire werd verboden en de VOC voor het eerst dividend uitkeerde.