Theologen willen af van speciale positie van Israël binnen PKN | Trouw
Beeld montage trouw
Maaike van Houten 14 september 2018, 10:01
Een groep liberale protestantse theologen wil een discussie uitlokken over een van de gevoeligste thema's binnen de Protestantse Kerk in Nederland: Israël. In een manifest trappen ze af met een paar radicale voorstellen. De PKN moet in haar kerkorde en theologisch denken af van de speciale positie van Israël en het jodendom, zeggen ze. Ook kan de PKN de jaarlijkse 'Israël-zondag' schrappen of een ander accent geven.
Bij het ontstaan van de brede fusiekerk in 2004 heeft de PKN bepaald dat zij een 'onopgeefbare verbondenheid heeft met het volk Israël'. "Zo'n aparte plek is theologisch gezien niet alleen onnodig, maar ook dubieus. Het suggereert een onderlinge afhankelijkheid die er niet meer is", schrijft predikant Jan Offringa in het manifest, dat hij op persoonlijke titel heeft geschreven, maar waar het theologische schrijverscollectief Relivant achterstaat. Het staat vanaf vandaag op de Relivant-website.
De theologen vinden dat de passage over de band tussen kerk en Israël 'van misverstanden en vaagheden aan elkaar hangt'. "Mensen lezen het als onvoorwaardelijke solidariteit met de staat Israël en zijn politiek. Slik je dan alles wat Israël doet kritiekloos? Is alles even mooi? En wie hoort tot het volk Israël? De Palestijnen zeker niet, maar wie dan wel?", vraagt Offringa zich af in een interview vandaag in Trouw.
Die verwarring kan volgens de predikant verdwijnen als de synode uit de kerkorde zou schrappen dat ze onopgeefbaar verbonden is met het volk Israël. Beter zou het zijn als de kerk vaststelt dat ze onopgeefbaar verbonden is met de strijd tegen antisemitisme en racisme. Daarnaast zou de kerk kunnen aangeven dat ze zich ook met andere religieuze tradities verbonden weet. Eenzelfde soort probleem ziet hij met de Israëlzondag. Zo'n speciale dienst zou beter gewijd kunnen worden aan de verhouding tussen jodendom en christendom.
Bedoeld voor discussie
Offringa is zich ervan bewust dat hij met zijn voorstellen een steen in de vijver gooit. "We zitten te morrelen aan het idee dat het nu allemaal oké is binnen de PKN. Iedereen geeft zijn eigen inhoud aan de tekst in de kerkorde en we praten er niet over, want anders komt er ruzie." Ruzie kan naar zijn idee voorkomen worden als gelovigen met goede argumenten komen, en niet hun gelijk proberen te halen met 'onderbuikgevoelens.' "We moeten ons blijven profileren, dan wordt het leuk in de kerk", zegt hij.
Offringa heeft het stuk geschreven als aanvulling op het boek 'Liberaal christendom', dat is verdergegaan als website. Het schrijverscollectief is geen kerkpolitieke actiegroep; het manifest is bedoeld voor discussie. Offringa loopt er niet mee naar de synode, om de kerkorde via die weg te veranderen. "Maar mocht er iets in die sfeer loskomen, dan zal ik me daar niet aan onttrekken."
De theologen die het manifest schreven wilden een discussie uitlokken en die hebben ze gekregen. Steunbetuigingen, maar ook zware kritiek.
Een bom onder onze verhouding met de joden, zegt Piet van Midden voorzitter Ojec, het overlegorgaan joden en christenen.
"Ik heb dit stuk met stijgende verbazing gelezen. Het is een dodemansrit, die nergens naar toe gaat. Dit is een bom onder onze goede verhoudingen met de joden. Bij het Ojec zitten we tegenover elkaar en hebben we indrukwekkende gesprekken. Vertrouwen is daarin heel belangrijk en daarvoor is die onopgeefbare betrokkenheid met het volk Israël wel voorwaarde. Nooit meer antisemitisme, daar gaat om. Ik preek elke zondag, ook op Israëlzondag. Dat moet blijven. De naam Israël is verwarrend, helaas associëren mensen dat met de politiek van Netanyahu. Maar je moet deze zondag niet afschaffen, maar de betekenis uitleggen. Aan discussie heb ik geen behoefte, ik denk dat dit thema wel uitgediscussieerd is."
In Israël is God begonnen, wij kwamen er later bij, vindt René de Reuver scriba Protestantse Kerk in Nederland
"Discussie is prima, maar dit manifest vliegt uit de bocht. Ik ben er absoluut niet voor de kerkorde op dit punt te veranderen. Israël is fundamenteel voor de identiteit van de kerk, daar is God begonnen, wij zijn er later bijgekomen. Wij zijn broers. We zijn beiden onze eigen weg gegaan, maar de God van Israël is onze God en daarmee is onze relatie met het jodendom uniek, en anders dan met de islam of met het boeddhisme. Het is ook heel goed dat we Israëlzondag hebben. Op die zondag bezinnen we ons op die unieke relatie met het voIk Israël. We zijn ons dan ook bewust van het diepgewortelde kwaad van het antisemitisme. Dat accent zit er altijd in."
De christelijke visie op Israël is niet mijn probleem, zegt Binyomin Jacobs opperrabbijn van het Interprovinciaal opperrabbinaat
"Voor mij is en blijft Israël het Heilige Land, maar helaas is het nog niet het land van heiligen. Maar ik ga me niet bemoeien met de christelijke visie op Israël en het jodendom, dat is hun probleem en niet het mijne. Ik ben het met het manifest eens dat de kerk moet strijden tegen antisemitisme en racisme. Maar dat doet de PKN nu al net zo hard. Hier en daar staan er politieke dingen, over de staat Israël. Dan zeg ik: Pas op. Ik beschuldig deze liberale theologen niet van antisemitisme, no way, maar het kan wel zijn dat anderen die oppervlakkig lezen, die grens overschrijden. Het verschil tussen antizionisme en antisemitisme is flinterdun."
De strijd tegen antisemitisme is onopgeefbaar, vindt Kees Blok voorzitter van Kairos-Sabeel, een oecumenische organisatie die met name christelijke Palestijnen steunt
"Wij kunnen deze oproep van harte onderschrijven. Elke discussie over het bestaansrecht van Israël is fout, dat moet je niet doen en dat doet de schrijver van het manifest ook niet. Maar we staan er 100 procent achter om het artikel in de kerkorde over de onopgeefbare betrokkenheid met het volk Israël te vervangen door de onopgeefbare strijd tegen antisemitisme. Dan haal je de rare angel eruit dat God iets van doen heeft met de staat Israël en de regering van Netanyahu steunt. Bij Israëlzondag denkt de gemiddelde kerkganger ook aan de staat Israël en niet aan het jodendom. Dat vervuilt de discussie. Dat voorkom je als je zegt dat je verbonden bent met het jodendom."
Een recensie van 'Liberaal christendom. Ervaren, doen, denken', onder redactie van Rick Benjamins, Jan Offringa en Wouter Slob.