Een kast als een Zentuin - NRC
Een kast als een Zentuin
In de avonduren rijdt hij op een heftruck, overdag maakt Patrick Schols poëtische meubels.
Patrick Schols (1959) is een kunstenaar met twee carrières. Halverwege de jaren negentig stopte hij als schilder. Niet vanwege gebrek aan succes. Hij had elk anderhalf jaar een expositie, en er waren genoeg verzamelaars die zijn kunst waardeerden. Maar op doek steeds opnieuw zijn zieleleven prijsgeven, het begon "te open en bloot" te voelen, zegt Schols.
Hij borg zijn penselen op en nam een sabbatical. In die periode maakte hij een houten kast voor zijn dochtertje. In de werkplaats van een vriend zaagde hij de onderdelen, die hij thuis assembleerde. Daarna volgde een al even eigenzinnig houten dressoir voor zijn vrouw. Verrassend fijn werk, constateerde Schols. En niemand die geïnteresseerd is in de zieleroerselen van een vormgever.
Die twee kasten voor zijn familie markeerden zijn tweede leven als kunstenaar. Patrick Schols bouwt sindsdien houten objecten. Zijn bouwsels 'meubels' noemen, daarmee doe je hem tekort. Wat functionaliteit betreft lijken zijn objecten zeker op kasten: ze hebben altijd deuren, laden en planken. Maar vaak ogen ze meer als sculpturen en is de doelmatigheid met verborgen scharnieren aan het zicht onttrokken.
De objecten van Schols hebben kenmerken van kunstwerken. Elke kast heeft een unieke vorm. Schols maakte nog nooit twee dezelfde meubels. Ook met de 'huid' van zijn objecten permitteert Schols zich vrijheden die zijn achtergrond als kunstenaar verraden. Een kastdeur kan ogen als een reliëf van Zero-kunstenaar Jan Schoonhoven, als een Japanse Zentuin, of als de buik van een gouden Boeddhabeeld. Deuren en panelen kan hij bekleden met epoxyhars dat tot een maanlandschap is gekneed, of met op elkaar geplakte hydrokorrels uit het tuincentrum. En is de buitenkant van zijn kasten meestal wit, het interieur kan azuurblauw, fluorescerend oranje of een andere verrassende kleur hebben. Schols: "Ik ben altijd bezig met het uitvoeren van een droom."
Een nieuw ontwerp ontstaat al droedelend. Tot een nauwkeurige bouwtekening leidt dat schetsproces niet; de definitieve afmetingen ontstaan in het productieproces. Zijn favoriete materiaal is OSB, Oriented Strand Board. Dat zijn van houtschilfers gemaakte platen die vaak als ondervloeren worden gebruikt. Pretentieloos materiaal met een levendige structuur, zegt Schols.
Die grote OSB-platen verzaagt hij tot kleine elementen, waar hij met een verstekmachine vlakken uithaalt. Door die elementen met ronde houten pennen met elkaar te verbinden, ontstaat een veranderlijk oppervlak met steeds wisselende schaduwen. Kasten maken van honderden bewerkelijke stukjes hout, dat is monnikenwerk, beaamt Schols. Zou een computergestuurde freesmachine geen uitkomst bieden? Nee, zegt hij, daarmee kan hij niet de gewenste scherpe hoeken maken. Bovendien staat het idee voorop en maakt hij alleen unica. "Als ik mijzelf zou herhalen, wordt het opeens werk."
In zijn zelf gebouwde werkplaats achter zijn huis in het Limburgse Beek is Schols gemiddeld twee maanden bezig aan één kast. Belangstellenden die zijn kasten te duur vinden, spoort hij altijd aan om foto's van zijn ontwerp te maken en die aan een meubelmaker te geven. "Als die het voor minder kan fabriceren, heb ik daar geen problemen mee." Meestal komen die timmerlieden met offertes die ver boven de prijzen van zijn meubels liggen, zegt hij lachend.
Om vaste inkomsten te hebben, rijdt Schols in de avonduren bij een logistiek bedrijf op een vorkheftruck. "Die baan geeft me de vrijheid om hier in het atelier te doen waar ik zin in heb", zegt hij. Een productie van zes complexe kasten per jaar, voor een solide bedrijfsopzet blijft het een mager uitgangspunt. Zou hij niet in opdracht meubels kunnen ontwerpen, die door anderen worden vervaardigd? "Ik ben geen designer die vanuit beperkingen tot ontwerpen komt", zegt Schols.
Dan vertelt hij over Marcel Wanders, de art director van Moooi. Het Nederlandse meubelmerk toonde belangstelling voor Hot lips, een dressoir van honderden stukje OSB-plaat die Schols op ingenieuze wijze bewerkte. Op de Filippijnen zou dat ontwerp met machines kunnen worden gekopieerd, voorspelde Wanders. "Niet dus", zegt de kunstenaar. "Door de bewerkelijkheid van OSB was het zelfs niet mogelijk binnen het budget een versimpelde versie van mijn ontwerp te produceren."
De laatste tijd is de belangstelling voor zijn meubels groot. Gezaghebbende internationale tijdschriften als de Duitse Vogue, The World of Interiors en Wallpaper hebben aandacht aan zijn werk besteed. The Frozen Fountain in Amsterdam verkocht net in korte tijd drie van zijn kasten (vanaf 8.900 euro). En hij is nu druk met meubels voor een expositie bij Sebastian + Barquet, een vooraanstaande New Yorkse kunsthandel in vintage design en hedendaagse kunst. Schols kijkt er niet van op dat zijn kasten in beide werelden aftrek vinden.
Een huis moet ingericht worden als een piratenhol, zegt hij. Als ze met een esthetisch oog zijn gekozen, matcht een eclectische mix van spullen volgens hem al snel. "In een superstrak interieur kan een kast van mij voor een vleugje poëzie zorgen. In een klassiek interieur juist voor een beetje frisheid."