Natuur maken op de Veluwe - NRC
Natuur maken op de Veluwe
Twee ecologen leefden hun nieuwsgierigheid uit op een oude maïsakker.
Voor het bevorderen van soortenrijkdom, zo blijkt, hoef je niet in te zaaien.
Park Hoge Veluwe Foto: Walter Herfst zandverstuiving Herfst, Walter
Midden tussen de bossen en heiden van het Planken Wambuis, een natuurgebied van Natuurmonumenten aan de zuidelijke Veluwezoom, lag nog een flinke maïsakker. Hier werd jarenlang geploegd en gezaaid, bemest en bespoten. Toen de laatste pachter in 1996 vertrokken was, werd deze oude Veluwse akker, 50 hectare groot, teruggegeven aan de natuur. Al snel ontstond een bonte bloemenweide. Natuurmonumenten laat er nu paarden grazen. Een stuk van 5000 vierkante meter werd als proefveld ingericht om allerlei recepten voor natuurontwikkeling te vergelijken.
Binnen een hek zijn kleine proefveldjes afgebakend met paaltjes. Sommige veldjes zijn oorspronkelijk ingezaaid met een mengsel van vijftien wilde grassen en kruiden. Op andere veldjes zijn alleen twee tengere grasjes en twee kruiden ingezaaid, in weer andere plots helemaal niets, of toch weer maïs. "Het lijkt misschien vreemd om een toekomstig natuurgebied in te zaaien", zei Wim van der Putten zeven jaar geleden in NRC Handelsblad. "Maar de ervaring met natuurontwikkeling heeft geleerd dat op een voorheen zwaar bemeste akker vaak zo'n dichte grasmat ontstaat dat andere plantensoorten daar nauwelijks meer tussenkomen." Nu denkt hij daar anders over. Na tien jaar experimenteren is de balans opgemaakt van eindeloos rekenen aan gegevens over soortensamenstelling, biomassaproductie enzovoorts. Welk recept om natuurontwikkeling te versnellen werkt nu het beste? Bezemer: "Anders dan verwacht hebben de niet ingezaaide veldjes de grootste soortenrijkdom én de grootste dynamiek. Plantensoorten komen en gaan, het beeld is elk jaar anders."
De Veluwse proefveldjes zijn de laatste elf jaar niet gewied. Dit in tegenstelling tot de experimenten van de Amerikaanse ecoloog David Tilman. Bij Cedar Creek in Minnesota voert hij al tien jaar een enorm experiment uit. Graslandjes zijn ingezaaid met verschillende soorten planten. Veldjes met de meeste soorten blijken ook de meeste biomassa te produceren. Die biomassa bleek er ook door de jaren heen het meest constant. Tilmans conclusie is dat ecosystemen minder stabiel worden door het soortenverlies. Maar werkt dat echt zo in de natuur?
"Het grote verschil is dat Tilman de hele zomer 50 werkstudenten inzet om zijn soortenrijkdom kunstmatig in stand te houden", zegt Van der Putten. "Alle planten die niet zijn ingezaaid worden met de hand uitgewied. Wij wieden niet, we hebben de natuur na het inzaaien op zijn beloop gelaten. Dan ontstaat een heel ander beeld!" "En dat bleek interessant genoeg voor Nature", vult Bezemer aan. "In ons vak zijn de afgelopen tien jaar verhitte discussies gevoerd over de vraag of soortenrijkdom voorwaarde is voor een stabiel ecosysteem."
Bestrijding van jakobskruiskruid is niet nodig
Jakobskruiskruid (Senecio jacobea) zie je steeds vaker in wegbermen, in natuurgebieden en in de wei. Een fleurige plant, maar wél giftig. Hij zit vol met giftige alkaloïden tegen insektenvraat.
De rups van de sint-jakobsvlinder is daar als enige tegen bestand en maakt er zelfs slim gebruik van. Vogels die eenmaal zo'n bitter smakende rups hebben geproefd zullen de opvallend oranje-zwartgestreepte diertjes voortaan mijden.
Boeren en paardenliefhebbers maken zich zorgen over de opmars van het giftige jakobskruiskruid. Verse planten worden niet gegeten, maar belanden wél in het hooi.
In de Veluwse veldproeven is de opkomst van het jakobskruiskruid nauwgezet gevolgd. Vooral in de niet-ingezaaide veldjes ging de gele bloeier al snel overheersen. Maar na een jaar of vier verdween hij vanzelf.
Hij raakte uitgeput door bodemschimmels, die bij de plant horen, maar zich op den duur massaal tegen hem keren. Daarom is bestrijding van jakobskruiskruid niet nodig, de plant verdwijnt vanzelf.