FCP: jubileumserie 'Hoe gaat het nu met?'
Door Anne Bonthuis Fotografie: Archeologiedagen
We zijn jarig! Dit jaar viert het Fonds voor Cultuurparticipatie zijn 10-jarig bestaan! Een mooie gelegenheid om instellingen die we in die 10 jaar hebben ondersteund op te zoeken en samen terug te blikken, maar ook vooruit te kijken. Hoe gaat het nu met ze? Wat heeft de subsidie van het Fonds hen gebracht? Hoe zien zij de toekomst? Deze maand het inspirerende verhaal van de Nationale Archeologiedagen, in het leven geroepen om archeologie onder de aandacht te brengen bij het grote publiek. En met succes: in 4 jaar tijd is het aantal bezoekers toegenomen van 21 naar ruim 56 duizend.
"Twee jaar geleden kopten de kranten nog dat de archeologie werd ontstoft tijdens de Archeologiedagen. Dit jaar las ik: 'Archeologie is helemaal niet stoffig meer, de Nederlandse archeologie stijgt enorm in populariteit'. Dat is ook wat wij ervaren", vertelt Janneke Berkelbach, directeur van de Nationale Archeologiedagen. "In oktober, tijdens de vierde editie van de Archeologiedagen, bezocht ik verschillende projecten en overal ontmoette ik enthousiaste bezoekers. Ze genoten enorm van de mooie verhalen over hun eigen dorp of stad. We leven in Nederland natuurlijk letterlijk op bodemschatten die ons veel vertellen over onze geschiedenis. Wat ik ook een groot compliment vond: dit jaar werd er voor het eerst over de Archeologiedagen gesproken alsof het een begrip is dat iedereen kent."
Activiteiten in elke provincie
Toen de Stichting Nationale Archeologiedagen in 2015 werd opgericht, had Janneke niet durven dromen dat het evenement zo succesvol zou worden. "In het buitenland waren archeologiedagen al een bekend fenomeen, maar hoe zouden ze het hier ontvangen? We begonnen met een pilot in de provincies Utrecht, Noord-Holland en Zuid-Holland. De provincies financierden niet alleen het driedaagse programma, dat bestond uit zeventig activiteiten, maar waren ook belangrijke partners in de ontwikkeling van draagvlak. Inmiddels hebben we al zeven partnerprovincies en waren er tijdens de Archeologiedagen in oktober verspreid over heel Nederland driehonderdvijftig activiteiten. In elke provincie was iets te doen, van lezingen en exposities tot fietstochten, workshops, theatervoorstellingen en real time opgravingen waar bezoekers aan konden meewerken."
Professionalisering en kruisbestuiving
Naast financiële steun van de provincies krijgt de stichting vanaf 2016 subsidie van het Fonds voor Cultuurparticipatie. In het eerste jaar via de regeling voor erfgoedmanifestaties en inmiddels via de meerjarenregeling Talent en Festivals. "Met deze subsidie werken we aan professionalisering van de Archeologiedagen en projecten eromheen, zoals de website 'Archeologie Leeft!' Dit is een platform van en voor de archeologische wereld. We proberen elkaar hier te inspireren met out of the box ideeën. Je kunt archeologie bijvoorbeeld heel goed koppelen aan andere disciplines, zoals kunst, technologie, theater en design. Door dat soort mooie kruisbestuivingen maken we de archeologie voor een steeds groter publiek toegankelijk", legt Janneke uit. "Ook werken we, samen met de Vereniging van Vrijwilligers in de Archeologie (AWN), aan het versterken van de inzet van vrijwilligers. In negen stappen, van financiering tot marketing, ondersteunen we hen bij het bereiken en enthousiasmeren van meer publiek. Daarnaast richten we ons steeds meer op het betrekken van jongeren bij archeologie."
Eerste Archeonacht voor jongeren
Om dit te bereiken richtte de stichting in 2018 een platform en denktank van young professionals op, onder de naam Young Underground Professionals. Deze 'yuppen' hebben een frisse blik op archeologie en publieksbereik. Janneke: "Zij bedenken activiteiten die dicht bij de belevingswereld van jongeren staan, bijvoorbeeld met virtual- en augmented reality. Ik merk dat deze generatie een brede interesse heeft en daardoor makkelijker de grenzen opzoekt tussen archeologie en kunst. Als aftrap van de Maand van de Opgegraven Geschiedenis, onderdeel van het Europees Jaar van het Cultureel Erfgoed, programmeerden de yuppen dit jaar voor het eerst de Archeonacht in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden. Met onder andere een mix van taal en archeologie door de Poetry Circle, een workshop archeologische verhalen schrijven, een prachtige lichtshow over de geschiedenis van het museum en eten als een Romeinse soldaat was dit een mooi voorproefje op de Archeologiedagen. Het verrassende programma trok veel jonge bezoekers."
Nieuwe verhalen en samenwerkingen
Het doel voor de komende jaren is met nieuwe projecten, zoals de Archeonacht, een breder publiek in heel Nederland warm krijgen voor archeologie. "We willen ervoor zorgen dat de prachtige verhalen in het hele land zichtbaar én beleefbaar worden. Het mooie aan archeologie is dat er elk jaar nieuwe opgravingen zijn, en dus nieuwe verhalen om te vertellen. Verder zoeken we de samenwerking op met archeologiedagen in het buitenland. We zijn nu in gesprek met onze zuiderburen."
Vertrouwen in alle betrokkenen
Het rondkrijgen van de financiering van de Archeologiedagen blijft een lastig proces, vertelt Janneke, want de stichting ontvangt geen publieksinkomsten. Maar door alle mensen die de dagen een warm hart toedragen, heeft ze toch veel vertrouwen in de toekomst. "Onze bevlogen deelnemers, partners en vrijwilligers zorgen voor een mooi, gevarieerd programma. Denk aan gemeentes, opgravingsbedrijven, heemkundekringen, musea, horecagelegenheden, erfgoedhuizen, scholen, bibliotheken, archeologische depots en andere organisaties. Wij bieden handvatten, inspiratie, begeleiding door coördinatoren en een podium. Maar zij doen, in nauwe samenwerking, het echte werk. Dat werpt zijn vruchten af: het aantal activiteiten neemt elk jaar toe, de programmering wordt steeds beter en er komen nieuwe samenwerkingen met organisaties binnen- en buiten de archeologie bij. Ook het Fonds voor Cultuurparticipatie heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan onze ontwikkeling. In de begintijd, toen er nog niet zoveel gebeurde op het gebied van archeologie en publieksbereik, was het Fonds al erg betrokken."
Viering 5 jaar Archeologiedagen
Ze kijkt uit naar de feestelijke jubileumeditie van volgend jaar. "Archeologie leeft weer! Dat hebben we in vijf jaar bereikt en daar zijn we heel erg trots op. We gaan het groots vieren, maar houden het ook dicht bij onze bezoekers. De grootste aantrekkingskracht van archeologie blijft de lading en identiteit die het geeft aan de plek waar je woont."
In het online magazine van de Nationale Archeologiedagen lees je alles over de laatste editie.
Vorige maand spraken we voor deze serie vijf jeugdpodiumgezelschappen over het mooie project Klasse Theater. In co-creatie met basisscholen ontwikkelden zij nieuwe vormen van cultuureducatie die nog steeds in de klas worden gebruikt.