Wij menen dat, als nu in juli 1914, te Berlijn en in alle steden van Duitsland de honderdduizenden, door de partij geroepen, terstond, toen het nog tijd was, waren gekomen. Wij geloven dat, als dit in Petersburg, in Moskou, in Riga en Odessa, in Lodz en Warschau, in Kiev en Charkow was gehoord, dat de honderdduizenden, de miljoenen van Duitse georganiseerde arbeiders waren opgetreden om te voorkomen dat zij en de Russische arbeiders elkaar vermoordden, zij ook daar in honderdduizenden waren gekomen. Wij geloven dat, als dit door Europa had weerklonken, dat de miljoenen Duitsers en de honderdduizenden, ja misschien ook miljoenen Russen elkaar niet slachten wilden, de arbeidersklasse, althans de georganiseerden van Frankrijk, Italië, Oostenrijk, Scandinavië, België en Holland op deze zelfde wijze de Internationale bij honderdduizenden hadden geantwoord. Wij geloven dat ook in Engeland velen gekomen zouden zijn.[55] Wij geloven dat overal zeer vele ongeorganiseerden waren meegesleept.
Het proletariaat, dat algemeen staken kan voor een klein recht, een loonsverbetering, een kiesrecht, kan dat ook tegen de oorlog.
Wij menen dat, als dat verzet dag bij dag sterker en heftiger geworden was in Duitsland, Rusland en Frankrijk, de landen die bij het begin de doorslag moesten geven, ook in allerlei andere landen grote stakingen hadden plaats gehad.
Het kapitaal, de machtige grootbank (die alles leidt, waaraan alles gehoorzaam is uit de hoge en lage bourgeoisie), dit imperialisme met zijn idealisme, en het nationalisme, zijn slaaf, zijn nog te sterk. Waarschijnlijk.
Maar als wij tot het laatst toe hadden volgehouden, als in alle parlementen tot het laatste ogenblik, tot voor de tronen van keizers en koningen, de trotse weigering had weerklonken van het wereldproletariaat, dat eindelijk nu voor het eerst, en bij de eerste gelegenheid die zich bood in opstand kwam en weigerde zich te laten vermoorden voor het uitsluitend kapitaalsbelang, dan hadden wij althans onze plicht gedaan. Want dan was de eenheid, de hogere organisatie in de toekomst, de propaganda voor de toekomst na de oorlog, door ons bewaard, gehandhaafd, ja veel sterker, onwrikbaar en reusachtig geworden. Dan waren wij de leidster, de enige geworden voor al de onderdrukten in de wereld, die ons nu nog niet zien. Dan hadden wij gehandeld in overeenstemming met de ontwikkeling van het kapitalisme die door het imperialisme, het wereldproletariaat en wereldkapitaal tegenover elkaar stelt.
Dan hadden wij ons deze strijd, deze nederlaag misschien tot de basis gemaakt van de revolutie na de oorlog. Dan hadden wij de grondslag voor de overwinning in de toekomst gelegd. Dan was werkelijk de Internationale, de Internationale geweest.
Daarvan is niets gebeurd. Door de onkunde en de kleinheid van de arbeiders, het bedrog van de reformisten, de lafheid en besluiteloosheid van de radicalen, leed de Internationale de nederlaag.
De tweede Internationale ging dus in de praktijk te gronde doordat zij niet internationaal was. Zij was een verzameling van nationale organisaties, geen internationaal organisme. Zij heette, maar dacht noch handelde internationaal. Zij was de verzameling van organisaties, die niet internationaal waren noch handelden. Haar internationaal-zijn ging niet verder dan voor het imperialisme nodig was.
Terwijl het kapitaal door zijn trusts, banken, industriële wereldmaatschappijen meer en meer internationaal werkte, bleef de sociaaldemocratie nationaal. Terwijl het kapitaal, zij het dan ook nog vijandig onderling in zijn delen, de wereldstrijd begon om het bezit der aarde, terwijl het daartoe grote verbonden van naties sloot om de aarde gemeenschappelijk tegenover andere verbonden te verdelen, bleef het proletariaat klein en nationaal, zich bezig houden met de kleine nationale kwesties. Terwijl het kapitaal groot en heerlijk, zich het wereldvraagstuk stelde, hoe de aarde en haar bewoners aan zich te onderwerpen, kapitalistisch te maken door actie, door verovering en strijd, bleef het proletariaat klein en onbeduidend zich bezig houden met zijn beter loon en kortere werktijd en wetgeving van dit of dat, in het raam van zijn natie.
Terwijl de machtigste geesten van de bourgeoisie - bruut en alleen materialistisch, het is waar, en grof en laag, en tot een laag doel, het winstbejag - maar toch de ganse aarde omvattend en dus groot, hun plannen maakten en tot uitvoer brachten van wereldmarkt en wereldmacht, organiseerden de geesten der arbeiders en hun leiders zich slechts tot nationale, niet tot internationale macht.