Berlinale en het jaar van het varken | Filmmagie
Een dag vroeger dan gedacht en gehoopt, zet een Chinese film een punt achter de hoofdcompetitie van de 69ste Berlinale. Niet Zhang Yimou's ONE SECOND, maar SO LONG, MY SON van Wang Xiaoshuai doet het gordijn voor de laatste keer sluiten in een strijd om de Gouden Beer zonder absolute hoogtepunten.
Met de terugtrekking van ONE SECOND (zie hier) heeft de jury onder leiding van Juliette Binoche geen zeventien maar zestien films te overwegen. Yimou's landgenoot Xiaoshuai keek ernaar uit om hun films naast elkaar in de hoofdcompetitie van de Berlinale voor te stellen. Uiteraard kreeg Xiaoshuai vragen voorgeschoteld over de censuur in hun thuisland. "Ik spreek niet graag over de omstandigheden waarin mijn films tot stand komen", vertelde hij ons. "Elke filmmaker moet hard werken en ik ben een grote voorstander van doorzetten ondanks tegenslag."
Bij monde van afscheidnemend festivaldirecteur Dieter Kosslick houdt ook de Berlinale zich officieel op de oppervlakte: "Ik had er bewust voor gekozen om deze film laat in het festivalprogramma te plannen", zei hij vanonder zijn welbekende hoed aan het Duitse televisiemagazine Kulturzeit. "Yimou heeft een heel sterke film gemaakt en ik vind het jammer dat zijn ode aan de cinema mijn achttiende en laatste festival niet kan afsluiten."
Maar censuur is censuur, toch? Cultuurverschillen zijn er zeker tussen West-Europa en het Verre Oosten. Zijn de verwachtingen van westerse kijkers anders dan de intenties van Chinese makers? Op een festival dat zich graag als heimat voor politieke cinema presenteert, gaan de thema's vlot over de tong: gendergelijkheid, vluchtelingencrisis, #MeToo ...
Het festivalmotto dit jaar – "Het persoonlijke is politiek" – lijkt op het lijf geschreven van SO LONG, MY SON, een kroniek van drie decennia sociale veranderingen in China verteld via drie koppels. Het belangrijkste onder hen ziet zich geconfronteerd met de gevolgen, persoonlijk en maatschappelijk, van de eenkindpolitiek. Die werd ingevoerd in 1979 en in 2015 vervangen door een tweekindpolitiek. Zo mochten Xiaoshuai's ouders wel meerdere kinderen hebben, maar hijzelf (°1966) niet.
Eigen ervaringen en die van generatiegenoten hebben hem stof genoeg opgeleverd voor een verrassend door de tijd laverend drama. Als collega-fabrieksarbeiders hechten de drie koppels zich aan elkaar, maar de impact van economische veranderingen en persoonlijke drama's drijft een wig tussen hen. De verwerking van verlies over de decennia heen legt tot de allerlaatste scène een spanningsboog door SO LONG, MY SON.
Ondertussen hoopt Xiaoshuai dat de Chinezen in hun voortdurend voortrazende maatschappij ook kunnen blijven stilstaan bij veranderingen. "Nu ik na zo'n tien jaar weer in Berlijn kom (na In Love We Trust in 2008, nvdr.), zie ik dat alles hier nog hetzelfde is. In China is alles altijd nieuw", vertelt hij ons. "In de jaren van de Culturele Revolutie was er een bekend gezegde in China: 'Kijk vooruit, niet achterom.' We moeten echter lessen leren uit het verleden."
Die lessen liggen wat Xiaoshuai betreft ook bij de Chinese burgers, die – zo zegt (of impliceert) hij – jarenlang geconditioneerd zijn tot een passief burgerschap dat zich schikt in het lot. SO LONG, MY SON is geen openlijke aanklacht tegen staatsstructuren, maar wil tonen hoe mensen ondanks tegenslagen in staat blijven tot liefde en verzoening. En aangezien het persoonlijke politiek is …
Dit alles plaatst Xiaoshuai met stip op één als Gouden Beerkandidaat, in het jaar van het varken. Maar of hij ook werkelijk de hoofdprijs haalt, op een festival waarvan het palmares vaak verrast (zie Touch Me Not vorig jaar), weten we pas zaterdagavond. Schaduwfavoriet in een lauw ontvangen hoofdcompetitie is GOD EXISTS, HER NAME IS PETRUNIYA (zie hier). Al gaat volgens de sterrenslag in festivalkrant Screen de strijd tussen het Turkse plattelandsdrama A TALE OF THREE SISTERS en de Frans-Israëlische grootstadfilm SYNONYMS.