Waar is het sokkenmonster dat de economische groei en onze loonstijging opeet? | De Volkskrant
Frank Kalshoven 6 januari 2018, 2:00
Zo, dat gaat hard. Mijn oog viel in de krant van vrijdag op de grafiek bij het artikel onder de kop 'Loonstrookje ziet er voor bijna iedereen beter uit'. En ik zag daar in de sector bouw toenamen van 12 en 8 staan. Nu gaat het in de bouw erg goed, maar zo veel loonstijging? Echt? Nee, niet echt. Het bleek niet te gaan om percentages, maar om netto euro's per maand. Een bouwvakker met een modaal loon (2.670 euro netto) krijgt er per maand 8 euro netto bij. Twee keer modaal: 12 euro erbij. Het gaat dus om percentages van respectievelijk 0,3 en 0,2 procent. Tsja. De kop had beter kunnen zijn: Loonstrookjes nagenoeg onveranderd.
Waar blijven al die euro's toch? Welk sokkenmonster eet de economische groei op, die dit en volgend jaar liefst ruim 3 procent bedraagt?
Stijgen de cao-lonen dan misschien hard? Nee, want deze week maakte het Centraal Bureau voor de Statistiek bekend dat de cao-lonen in 2017 gemiddeld met 1,5 procent stegen. Waar is dat sokkenmonster?
Het Centraal Planbureau (CPB) beantwoordt deze vraag in de Macro Economische Verkenning van afgelopen najaar. Het schrijft: 'De indruk die vanuit de koopkrachtcijfers kan bestaan - namelijk dat veel mensen nauwelijks profiteren van de economische groei - is niet terecht.'
Hoe zit het? Bij koopkrachtberekeningen worden bestaande situaties vergeleken. Bijvoorbeeld: de modaal verdienende bouwvakker die vorig jaar ook al bouwvakker was en modaal verdiende, boekt een bescheiden koopkrachtstijging. Dit heet: statische koopkracht. Maar de economie is niet statisch, die is dynamisch. Daarin heeft onze modaal verdienende bouwvakker afgelopen jaar nieuwe collega's gekregen die vorig jaar werkloos thuis zaten. En er zijn ook steeds meer zzp'ers op de bouwplaats.
Dit is de grootste hap van het sokkenmonster: een groot deel van de economische groei gaat naar nieuwe arbeidsinkomens. De uren die we werken worden niet (veel) beter beloond, maar in de Nederlandse economie worden meer uren gewerkt, óók door mensen die dat een jaar ervoor nog niet deden. De groei gaat dan naar de buurman die vorig jaar nog werkloos was, of naar de deeltijdjuf die voltijd is gaan werken.
Het tweede hapje heeft onze bouwvakker allicht zelf genomen. Hij heeft zijn baas om een extra periodieke salarisverhoging gevraagd en die ook gekregen vanwege de schaarste aan bouwvakkers. Zo'n toename van de 'incidentele beloning' (zoals dat heet) zien we niet terug in de algemene loonstijgingen van de cao en ook niet in de statische koopkracht, maar die merkt onze bouwvakker wel degelijk in de portemonnee.
De laatste hap van het sokkenmonster wordt voor onze bouwvakker genomen door het collectief. Stijgende zorgpremies en stijgende werkgeverslasten krijgt de werkende niet uitbetaald in euro's, maar gaan op aan zijn duurdere verzekeringen.
Per saldo, rekent het CPB voor, groeide de economie in 2017 met 3,3 procent en nam de beloning van alle werkenden samen toe met 3,2 procent. In 2018 groeit de beloning van werkenden naar verwachting zelfs sneller dan de economie als geheel.
Dat is allemaal leuk en aardig, maar gaan de cao-lonen ook een keer omhoog? Dat moment nadert met rasse schreden. De werkgeversclub AWVN maakte deze week bekend dat het in recentelijk afgesloten cao's steeds harder gaat met de loonstijgingen. Afgelopen januari: plus 1,5 procent. Afgelopen maand: plus 2 procent. Dat belooft wat.
Nu de buurman ook werk heeft gevonden en de juf al voltijds werkt, leidt nog meer vraag naar arbeid vanzelf tot hogere lonen. Twee sokken erin, twee sokken eruit. Lekker.