Voor het kabinet-Rutte IV heeft D66 de Amsterdamse Gunay Uslu (49) uit de hoge hoed getoverd voor het staatssecretariaat van Cultuur en Media. Verbindend en vol humor. 'Ze was vroeger al koppig en ambitieus en kreeg altijd haar zin.'
Marcel Wiegman 6 januari 2022, 14:02
Gunay Uslu. Beeld Dingena Mol
Op haar twaalfde kwam Gunay Uslu vanuit het ouderlijk huis in Haarlem naar Amsterdam. Ze nam haar intrek bij haar tien jaar oudere zus Meral in de Jordaan. Die was net begonnen aan de Filmacademie en was actief in de vrouwen- en kraakbeweging. Gunay had op school het advies gekregen naar de huishoudschool te gaan, zegt haar broer Atilay. Daar had ze tenminste nog wat aan als ze terug zou keren naar haar 'thuisland', het land waar ze niet eens was geboren.
Zus Meral, op weg naar een succesvolle carrière als documentairemaker, pikte het niet en stuurde haar naar het Montessori Lyceum Amsterdam. In Het Parool zei Gunay onlangs dat ze mocht komen, nadat ze de directeur had verteld dat ze de eerste vrouwelijke premier van Nederland wilde worden en dat dat met een lbo-diploma niet ging lukken.
Voortvarendheid is haar familie dan ook niet vreemd. Vader Ata kwam aan het begin van de jaren zestig uit Centraal-Anatolië naar Nederland. Hij haalde honderden dorpsgenoten naar hier en begon pensions en koffiehuizen. Gastarbeiders werden door Nederlandse vrouwen opgepikt als Turks fruit, zei hij tegen dochter Gunay. Het gevolg: een aantal buitenechtelijke kinderen, onbekend in de familie. Zus Meral maakte er in 2010 de bekroonde documentaire De kinderen van mijn vader over.
Zelf heeft Gunay Uslu zich nooit 'allochtoon' gevoeld, zei ze vorig jaar tegen het huisorgaan van wetenschapsorganisatie NWO. Even heeft ze nog gestudeerd in Oost-Turkije, door haar 'een soort Siberië' genoemd. Ze werd er verliefd op haar man, maar haar roots vond ze er niet. "Mijn docent zei: 'Gunay, bomen hebben wortels, mensen niet. Mensen hebben benen waarmee ze lopen en sporen achterlaten'."
"Het raakt me," zei ze in Het Parool, "dat er sinds mijn twaalfde nog altijd geen vrouwelijke premier is geweest. Wat dat betreft zijn we nog niks opgeschoten." Die eerste vrouwelijke premier wordt ze zelf (nog) niet. Wel staatssecretaris van Cultuur en Media in het kabinet-Rutte IV.
"Ik heb de afgelopen jaren al zo'n last gehad van de politiek," zegt broer Atilay Uslu lachend. "En nu pakken ze me ook nog mijn beste kracht af." Maar ja: het jongste kind uit een familie van vier. "Ze was vroeger al koppig en ambitieus en kreeg altijd haar zin."
Atilay is oprichter van touroperator Corendon, een van de grootste reisorganisaties van het land. Gunay is als directeur development verantwoordelijk voor de aankoop, ontwikkeling en het design van de hotels waarvan het bedrijf er zes heeft in Nederland, Ibiza en Curaçao.
Gunay is een verbinder, volgens broer Atilay. Zo sprak ze voor de opfrisbeurt van The College Hotel in Oud-Zuid met een keur aan galerie-eigenaren, kunstenaars, ontwerpers, politici, acteurs, schrijvers, advocaten en muzikanten. Het leidde tot de oprichting van de Creators Society, een groep creatieve Amsterdammers die meedenkt over de vraag hoe het hotel kan worden vormgegeven na corona.
Het zou weleens een doorkijkje kunnen zijn naar haar toekomstige staatssecretariaat: een politicus aan het roer die de brug kan slaan tussen cultuur en ondernemerschap. Die zoekt naar nieuwe doelgroepen en nieuw publiek.
Zelf studeerde ze rechten en cultuurwetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam. Ze was er docent en onderzoeker, gespecialiseerd in geschiedenis van de Europese cultuur, erfgoed, musea en cultuurbeleid. In 2014 promoveerde ze op een proefschrift over het cultuurbeleid in het Ottomaanse Rijk, waarna ze aan de slag ging bij Corendon en verder actief was als bestuurder en toezichthouder bij onder meer Eye, de Vereniging Rembrandt en het Mauritshuis.
"Tussen al haar drukke bezigheden door leerde ze zichzelf het Ottomaans, zodat ze de originele bronnen kon lezen," zegt haar promotor Frank van Vree, die van zijn verbazing nog nauwelijks lijkt bekomen. Hij kent haar nu een jaar of 25, vanaf het tweede jaar dat ze studeerde. "Ze viel me onmiddellijk op," zegt hij. "Ze zat op de eerste rij en stelde de ene na de andere vraag. Ze wilde écht begrijpen hoe het zat."
Hij omschrijft haar als een 'vrije geest', iemand die openstaat voor andere meningen, die nieuwsgierig is en wil leren. Iemand die veel dingen tegelijk kan en beschikt over humor en een groot hart.
Vijanden? Fotograaf Geert Snoeijer kan het zich niet voorstellen. "Het is onmogelijk om niet dol op haar te worden. Ze is vrolijk, heel licht in haar denken en megahelder." Hij kwam haar op het spoor toen hij in 2012 een fotoproject begon over Nederlanders die zich vestigen in Turkije. Ze reisden samen door Turkije en zijn sindsdien bevriend. "Ze was meteen enthousiast," zegt hij. "Dat vindt ze leuk: het perspectief omdraaien. Dat kenmerkt haar: ze bekijkt de wereld zonder vooroordelen."
Als je met haar werkt, zegt hij, "is het net alsof je Messi in je team hebt: je weet van tevoren al dat je gaat winnen."
Wat kunnen we straks van haar verwachten? Iemand die na jaren van kaalslag onder haar voorganger Ingrid van Engelshoven eindelijk eens met de vuist op tafel slaat als ze een keer mag aanschuiven in de ministerraad? "Als je dat daar nog moet doen, heb je de wedstrijd al verloren," zegt Felix Rottenberg, voorzitter van de Amsterdamse Kunstraad. "Je moet juist voorkomen dat je een zeurkous wordt. De hele tijd roepen dat je zielig bent, is het ergste dat er is."
Als er iemand is die sluipwegen weet te vinden, die 'het spel intelligent weet te spelen', is het Gunay Uslu wel, denkt Rottenberg. "Ze is een enorm sterke persoonlijkheid, ze verstaat de kunst van het relativeren, heeft diepe culturele kennis en veel verstand van ondernemerschap en innovatie. Ik ben er opgetogen over."