Home / Inspiratieblog filosoferen met kinderen / Nadenken over onderwijs / Burgerschapsvorming basisschool krijgt stevige basis door filosofielessen
Gelukkig zijn scholen verplicht aan burgerschapsvorming te doen. Gelukkig omdat je hiermee een ontzettend goede reden hebt om regelmatig met kinderen te gaan filosoferen. Die verplichting was er trouwens al sinds 2006, maar sinds augustus 2021 is deze concreter opgesteld. In een wetsvoorstel wordt verduidelijkt wat er onder burgerschap wordt verstaan. Ook is het planmatig vormgeven van burgerschapsvorming nu verplicht.
Wat is burgerschapsvorming nou eigenlijk precies?
Heel simpel gezegd is burgerschapsvorming de verzameling van alle vaardigheden en kennis die je nodig hebt om een goed burger te zijn. Dat roept ideeën op rondom respect, dialoog, samenwerking, empathie, identiteit, de groep, solidariteit, waarden, normen, samenleven, diversiteit en tolerantie.
Dat zijn een heleboel thema's en het lijkt misschien zelfs ondoenlijk om dat allemaal in de klas aan bod te laten komen. Maar er is een werkvorm waarbij al de vaardigheden en veel begrippen op een natuurlijke manier vanzelf voorbij komen, namelijk: filosoferen in de klas.
In een filosofisch gesprek laat je kinderen samen over verschillende onderwerpen nadenken en praten. Door te praten gaan kinderen hun eigen mening vormen. Ze ontdekken wat goed of slecht is door vrij te mogen redeneren. Ook ontdekken ze welke waarden en normen belangrijk zijn. Door het consequente doorvragen van de begeleider leren de kinderen ook nog eens kritisch denken.
Bovendien leren kinderen al pratende van elkaar hoe dingen in elkaar steken of kunnen steken. Iedereen weet wel iets. Van je peergroup leer je het meest. Kijk maar eens naar enkele fragmenten uit een gesprek over regels en straffen in een bovenbouwgroep van een school uit Haren. In het hele gesprek zijn de kinderen zonder dat ze het weten met burgerschapsvorming bezig. Na dit gespreksvoorbeeld volgen trouwens nog tien tips voor hoe je zelf zulke gesprekken kunt begeleiden in het kader van de burgerschapsvorming.
'Nou, dat gaat toch vaak wel expres. Kijk, als je een auto-ongeluk hebt en iemand in je auto gaat dood, dat doe je niet expres. Maar als ik nu mijn mitrailleur pak en jou neerknal en dan zeg "o, sorry dat ging per ongeluk", dat slaat natuurlijk nergens op.'
Zoals je ziet denken de kinderen na over straffen en de rechtstaat. Een belangrijk onderdeel van burgerschapsvorming. Hieruit ontspint zich ook een gesprek over hoe je het beste samen kunt leven in de micro samenleving die een school is.
Met het Filosovaardig Schoolbreed Filosofiepakket heb je voor alle leeftijden materialen in huis om te gaan filosoferen op een laagdrempelige manier.
Al pratende realiseren de kinderen zich hoe democratisch de regels in een klas tot stand zijn gekomen. Een van de kinderen bedenkt ook nog dat dit eigenlijk lijkt op het kiezen van een regering en hoe de regering dan de regels bepaalt. Ook weer een mooi inzicht in het licht van burgerschapsvorming.
Op deze manier kun je in het primair én het voortgezet onderwijs filosoferen. Maar hoe stel je nu goede vragen in zo'n filosofieles die je in het kader van burgerschapsvorming geeft?
Tien tips voor filosofische gesprekken in het kader van burgerschapsvorming
Ontwikkelingen rond burgerschapsvorming
Meer lezen? Binnen Curriculum.nu is een voorstel uitgewerkt voor het leergebied Burgerschap, waarvan de opbrengsten de basis kunnen gaan vormen van nieuwe kerndoelen. De PO-Raad biedt bovendien extra ondersteuning aan scholen. Dit doet zij samen met Stichting School & Veiligheid.
Meer tips voor burgerschapsvorming
Gesprekskaarten, lespakketten en materialen
Met de uitgaven van Filosovaardig heb je alles in huis om met kinderen van groep 1 t/m 8 te gaan filosoferen. Meer informatie over onze uitgaven vind je hier.