Josef Bayer (Wenen, 6 maart 1852 – aldaar, 12 maart 1913) was een Oostenrijks componist, dirigent en violist. Hij was een zoon van de kleermaker Matthias Bayer en zijn echtgenote Magdalena Dubowsky.

Levensloop 
Bayer studeerde aan het Konservatorium der Gesellschaft der Musikfreunde Wien in Wenen. Aldaar studeerde hij bij Josef Hellmesberger sr. (1828–1893) en Carl Heißler (viool), Wilhelm Schenner en Josef Dachs (piano), Anton Bruckner (harmonie) en Felix Otto Dessoff (contrapunt en compositie). Tegelijkertijd studeerde hij aan de Handelsacademie in Wenen.

Na het behalen van zijn diploma's en na de verrichting van de militaire dienst als trommelaar in de Militaire muziekkapel van het Infanterie Regiment "Hoch- und Deutschmeister" nr. 4 in Wenen werd hij in 1870 violist in het orkest van de K.K. Hofoper in Wenen; in deze functie bleef hij tot 1898. Vanaf 1883 werd hij kapelmeester van de K.K. Hofoper en toen in 1885 hem de leiding van het hofoperaballet opgedragen werd, begon zijn grote muzikale carrière.

Hij componeerde niet alleen 20 balletten, dansscènes, meerdere operettes en andere werken, maar heeft ook grote verdiensten om het ballet en werd al binnen zijn leeftijd de meest uitgevoerde balletcomponist ter wereld. Zijn bekendst ballet was de pantomime Die Puppenfee. Vanaf zijn première op 4 oktober 1888 tot nu werd dit werk in de Weense Staatsopera rond 800 keer gespeeld. Verder ging het in meerdere honderden van uitvoeringen rond om de wereld. Generaties van Weense burgerlijke gezinnen voerden haar kinderen met Die Puppenfee, die het oude dansmotief van de levend geworden poppen behandeld en tot voorbeeld voor talrijke vergelijkbare composities werd, in de wereld van het theater in. Ook het in januari 1885 in première gegane ballet Wiener Walzer, dat de ontwikkeling van de Duitse nationale dans in de vorige eeuw onder gebruik van melodieën van Johann Strauss jr., Joseph Lanner en vele andere walsenkoningen natekende, werd een groot succes.

Ter gelegenheid van zijn 30-jarig dirigentenjubileum werd hij in 1900 met het ridderkruis in de Frans Jozef-orde onderscheiden.

Verder nemen dans- en marscomposities in het oeuvre van Bayer een belangrijke plaats in. Ten een verschenen vele enkele nummers (walsen, polka française en polka mazurka) van zijn balletten en operettes, bijvoorbeeld de Japanische (Sieges-)Marsch uit het ballet Die Braut von Korea (De bruid van Korea). Hij schreef ook werken voor blaasorkesten.

Bayer ligt begraven in de buurt van andere componisten en kunstenaars op de centrale begraafplaats (Zentralfriedhof) in Wenen (groep 0, rij 1, nummer 66).

Composities

Werken voor orkest 
 1882 Thalia, polka mazurka
 1890 Puppen-Walzer nach Themen aus dem Ballett: Die Puppenfee (Im Puppenladen), voor orkest
 1892 Wie ihr wollt! - ein kleines Potpourri in Ton und Bild, voor orkest
 Bade-Galopp
 Christkindl-Polka
 Die Pariser Weltausstellung
 Dorothy-Walzer naar motieven uit de operette "Mister Menelaus"
 Fanfare für das 25. Stiftungsfest der Schlaraffia-Vindobona
 Ganz ein kleiner Schnurrbart naar motieven uit de operette "Fräulein Hexe", polka française
 Japanischer (Sieges-)Marsch uit het ballet "Die Braut von Korea (De bruid van Korea)"
 Kleine Hexen naar motieven uit de operette "Fräulein Hexe", wals
 Paraplui-Marsch Sonnen-Walzer Wiener-Schlittage-Galopp Werken voor harmonieorkest 
 1896 Deutschmeister Regiments-Marsch - gecomponeerd voor het 200-jarig regimentsjubileum van het Infanterieregiment "Hoch- und Deutschmeister"
 Dorothy. Walzer naar motieven uit de operette "Mister Menelaus", voor harmonieorkest
 General-Ritter von Will-Marsch Japanischer (Sieges-)Marsch uit het ballet "Die Braut von Korea (De bruid van Korea)" Liebenberg-Marsch Oberst Roschat-Marsch Puppenfee Polka (Papa Mama Polka) Zinnsoldaten-Marsch Muziektheater 
 Operettes 

 Balletten 

 Bibliografie 
 
 Friedrich Anzenberger: Josef Bayer zum 100. Geburtstag, in: Österreichische Blasmusik, 2013. Ausgabe 03/2013, pp. 22
 Elisabeth Anzenberger-Ramminger, Friedrich Anzenberger: Der Deutschmeister-Regimentsmarsch von Josef Bayer. Zum 150. Geburtstag des Ballettkomponisten, in: Österreichische Blasmusik, Jahrgang. 50, April 2002, p. 12 ff.
 Wolfgang Suppan, Armin Suppan: Das Neue Lexikon des Blasmusikwesens, 4. Auflage, Freiburg-Tiengen, Blasmusikverlag Schulz GmbH, 1994, 
 Paul E. Bierley, William H. Rehrig: The heritage encyclopedia of band music : composers and their music, Westerville, Ohio: Integrity Press, 1991, 
 Siegfried Lang: Lexikon Österreichischer U-Musik-Komponisten im 20. Jahrhundert, Wien: Österreichischer Komponistenbund (OKB)/Arbeitskreis U-Musik, 1987, 248 p.
 Die Wiener Philharmoniker und die Österreichische Militärmusik'', Vienna: Bundesminesterium fur Landesverteidigung, 1967.

Externe links 
  Biografie door R. Wiesinger op de internetpagina van het Institut Österreichisches Biographisches Lexikon und biographische Dokumentation (gearchiveerd)
  Biografie door R. Wiesinger op de internetpagina van het Österreichisches Biographisches Lexikon ab 1815 (2. überarbeitete Auflage)
  Biografie op de internetpagina van Planet Vienna
 

Oostenrijks componist
Oostenrijks dirigent
Oostenrijks violist
19e-eeuws componist
20e-eeuws componist