Johann Jakob Bachofen (Bazel, 22 december 1815 - aldaar, 25 november 1887) was een Zwitsers rechtshistoricus, antropoloog en antiquair. Zijn bekendste werk is het boek Das Mutterrecht (1861) dat een grote invloed had op de beschouwing van en het onderzoek naar matriarchale samenlevingsvormen. Zijn kijk op vroege matriarchaten werd vooral onderbouwd met analyses van mythen en is in de laatste decennia bekritiseerd vanwege deze beperkte onderbouwing.

Moederrecht 
Bachofen verdeelde de menselijke sociale geschiedenis in drie hoofdperiodes:
Het hetarisme. Een nomadische fase van promiscue omgang waarin mannen een vrij dominante rol speelden. 
Het moederrecht. De fase waarin landbouw voorop stond. Er heerste moederrecht waarin op basis van matrilineaire afstammingsprincipes moeders, vrouwen steeds meer macht kregen.
De fase van patriarchaat waarin mannen de macht geleidelijk aan weer overnamen en het begin van de moderne samenleving.
Bachofen koppelde deze fases aan godsdienstige principes en goden.

De theorieën van Bachofen waren van sterke invloed op later ontwikkelde theorieën van Friedrich Engels en Lewis Henry Morgan. Ook mensen als Joseph Campbell, Julius Evola en Erich Fromm werden door hem geïnspireerd.

Bibliografie 
 De legis actionibus de formulis et de condictione. Dissertation Basel. Dieterich, Göttingen 1840.
 Das Naturrecht und das geschichtliche Recht in ihren Gegensätzen. Basel 1841. reprint: Off. Librorum, Lauterbach 1995, ISBN 3-928406-19-1
 Römisches Pfandrecht. Schweighauser, Basel 1847. reprint: Keip, Goldbach 1997, ISBN 3-8051-0688-2
 Ausgewählte Lehren des römischen Civilrechts. Leipzig 1848. reprint: Keip, Goldbach 1997, ISBN 3-8051-0689-0
 Versuch über die Gräbersymbolik der Alten. Baasel 1859
 Oknos der Seilflechter : ein Grabbild : Erlösungsgedanken antiker Gräbersymbolik. Basel 1859. reprint: Beck, München 1923
 Das Mutterrecht: eine Untersuchung über die Gynaikokratie der alten Welt nach ihrer religiösen und rechtlichen Natur. Stuttgart: Verlag von Krais und Hoffmann, 1861 (google books link)
 Antiquarische Briefe vornemlich zur Kenntniss der ältesten Verwandtschaftsbegriffe. 2 vols. Trübner, Strassburg 1880 & 1886.
 Römische Grablampen nebst einigen andern Grabdenkmälern vorzugsweise eigener Sammlung. Basel 1890
Gesammelte Werke (collected works) ed.  Karl Meuli. Basel: B. Schwabe, 1943–1967, in 8 volumes (I-IV, VI-VIII and X)
I. Antrittsrede; politische Betrachtungen
II. Das Mutterrecht, erste Hälfte
III. Das Mutterrecht, zweite Hälfte
IV. Die Sage von Tanaquil
VII. Die Unsterblichkeitslehre der orphanischen Theologie: Römische Grablampen
VIII. Antiquarische Briefe
X. Briefe

Zie ook 
 Louise Bachofen-Burckhardt

Zwitsers antropoloog