De twee gezichten van religie in het antiracismedebat | Trouw
De twee gezichten van religie in het antiracismedebat
Bas Roetman 22 juni 2020, 13:07
Martin Gugino werd van de ene op de andere dag wereldberoemd. Tijdens een protest tegen politiegeweld en racisme in de Amerikaanse stad Buffalo stond hij in de weg van een groep politieagenten, waarop hij uit de weg werd geduwd. De 75-jarige Gugino struikelde en viel met zijn hoofd op de grond, waarna er bloed uit zijn oor vloeide. President Trump bemoeide zich er persoonlijk mee op Twitter: volgens hem was de val van Gugino in scène gezet door de antifascistische beweging Antifa, waarmee hij zich andermaal de woede van de actievoerders op de hals haalde.
Tegen martelen
Paul Moses zoomt in het katholieke opinieblad Commonweal nog eens in op Gugino, met wie het nu overigens beter gaat. Hij blijkt een vredes- en mensenrechtenactivist te zijn, een 'zilverharige strijder' die zich geïnspireerd weet door zijn geloof. Hij is lid van de Catholic Workers Movement, een katholieke arbeidersbeweging. "Jezus zei: geef kleding aan de naakten, geef een huis aan de daklozen, geef voedsel aan de hongerigen en water aan de dorstigen", schreef hij een paar maanden geleden in de nieuwsbrief van een lokaal buurthuis dat onderdak biedt aan Congolese vluchtelingen. Meermaals pleitte hij middels vreedzaam protest voor de sluiting van de gevangenis in Guantánamo Bay, waar gemarteld werd. Nodig, want was Jezus niet ook het slachtoffer van marteling? Gugino gaf zijn eigen twist aan een quote van Martin Luther King, die ooit zei: "De boog van het morele universum is lang, maar hij buigt in de richting van de gerechtigheid". Dat is waar, zei Gugino, 'maar wij moeten hem buigen'.
Commonweal Magazine Beeld Commonweal
Het voorbeeld van Gugino is hoopgevend, omdat het laat zien dat religie mensen kan inspireren om het goede te doen. Maar het kan ook andersom, schrijven Ruard Ganzevoort, Paul van den Berg en Rick van der Woud op de website Nieuw Wij. Ganzevoort is decaan van faculteit religie en theologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam, Van den Berg en Van der Woud werken allebei voor katholieke hulporganisaties. In hun opiniestuk pleiten ze ervoor om religie vaker onderdeel te maken van de huidige maatschappelijke discussie over racisme: 85 procent van de wereldbevolking is namelijk gelovig, dus 'geloof beïnvloedt voor 85 procent van de wereldbevolking het denken, gedrag en de sociale verbanden'.
De website NieuwWij. Beeld NieuwWij
Als het om racisme gaat, werkt religie twee kanten op, zeggen de auteurs: "Bij racisme is religie evenzeer deel van het probleem of deel van de oplossing. Slavernij en discriminatie zijn vaak religieus gelegitimeerd, maar ook op religieuze gronden bestreden. Soms las men in religieuze bronnen dat alle mensen gelijkwaardig zijn, soms juist dat anderen minderwaardig zijn. Vaak vonden onderdrukte mensen er troost voor hun situatie en soms ook inspiratie om in verzet te komen." Nederland kent een lange traditie van godsdienstvrijheid, tolerantie en dialoog. In die traditie moet het gesprek worden voortgezet, vinden Ganzevoort en consorten. "Nu is het de uitdaging om bij de grote maatschappelijke spanningen hier en wereldwijd oog te hebben voor religie. Opkomen voor de vrijheid van religie en levensovertuiging, samenwerken met religieuze organisaties en tegelijk kritisch blijven op de schaduwkanten. Een blinde vlek voor de religieuze dimensie van mondiale vraagstukken is niet handig."
Kerken zenden hun diensten online uit, dominees, priesters en imams sturen videoboodschappen naar hun gelovigen: het kan even niet 'in het echt', dus moet het digitaal. Is dit het begin van een digitale revolutie in de religieuze wereld?