Sinds 8 september is het eerste eiland van de Marker Wadden in het Markeermeer geopend voor publiek. Daarmee is Nederland een nieuwe recreatieve bestemming rijker én de eilandengroep draagt bij aan het herstel van de natuur in het Markermeer. In dit zoetwatermeer (één van de grootste van Europa) liep na de afsluiting van het IJsselmeer de natuurkwaliteit terug door het rondzwevend slib, de steile harde oevers en de diepte van het water. Verschillende samenwerkende organisaties hebben daarom op initiatief van Natuurmonumenten de handschoen opgepakt en zijn aan de slag gegaan met de aanleg van de natuureilanden. Op en rond deze vijf eilanden is inmiddels nieuwe natuur aan het ontstaan en het nieuwe natuurgebied trekt al duizenden vogels.
De Marker Wadden eilandengroep is aangelegd om een positieve impuls te geven aan het ecosysteem van het Markermeer. De voedselketen van algen, plankton, kleine waterdieren, vissen en vogels werd bedreigd door een dikke sliblaag op de bodem van het meer. In 2016 is daarom gestart met de opbouw van de eilanden door klei uit het Markermeer op te zuigen, die in verschillende lagen te spuiten binnen zanddammen en vervolgens te laten bezinken. Hierbij is gewerkt met een innovatieve techniek van bouwen met klei, slib en veen. Een timelapse toont het ontstaan van de Marker Wadden in het Markermeer.
Een jaar geleden waren in het nieuwe natuurgebied nog mondjesmaat vogels te vinden, maar dit jaar heeft Ruben Kluit van Natuurmonumenten al enkele broedvogels geteld: "Elke keer als je hier komt, is het weer wat anders. De variatie in vogels, planten en insecten is groot geworden." Onder andere visdieven, kluten, kokmeeuwen en lepelaars laten zich in groten getale zien. De aantallen zijn inmiddels opgelopen tot in de duizenden. "We hebben hier tussen de 2.500 en 2.800 vogels geteld die aan het broeden zijn. Hebben we het over vogels die hier langskomen om uit te rusten, dan hebben we het echt over enorme aantallen."
Het landschap op de Marker Wadden zal de komende jaren nog flink veranderen, waardoor er ook verandering gaat plaatsvinden in de soorten vogels. Kluit: "Het is nu nog een open vlakte, dus dat trekt vogels aan zoals de visdief en de kokmeeuw. Maar het zal hier langzaam een moeras worden, waardoor er weer karekieten en reigers aangetrokken worden."
De Marker Wadden zijn gebaseerd op de Building with Nature filosofie. Dit “bouwen met de natuur” (ook wel eco-engineering genoemd) is een nieuwe manier van ontwerpen waarbij het natuurlijk systeem het uitgangspunt is. Een voorbeeld van Building with Nature in de waterbouw is het plaatsen van oesterriffen om de kust te beschermen, het aanplanten van vegetatie op een dijk om golfkrachten te remmen, het gebruikmaken van de transportcapaciteit van stromend water voor zand, slib en voedingsstoffen of het inpakken van een dam in een laag zand met daarbovenop planten waarbij door een natuurlijk proces van duinvorming de dam stevig en sterker wordt. Door op deze manier de natuur onderdeel te maken van het ontwerp, werk je met de natuur samen in plaats van ertegen en ontstaan flexibiliteit en aanpassingsvermogen aan de veranderende eigenschappen van de omgeving, zoals bijvoorbeeld een zeespiegelstijging of sterk toegenomen golfslag.
Bij de Marker Wadden wordt gebouwd met slib als vorm van Building with Nature: het slib en de klei uit het Markermeer en de dammen van zand worden gebruikt als bouwmateriaal voor de aanleg van de moerassige eilanden. De natuurlijke oevers van deze eilanden zorgen voor helderder water met een goed leefgebied voor planten, vissen en vogels. Hierdoor wordt de oorzaak van de ecologische achteruitgang van het Markermeer gedeeltelijk weggenomen en ontstaat er een bijzonder natuurgebied waar grote aantallen vogels zich thuis voelen. Met de aanleg van de Marker Wadden wordt op deze manier een uniek ecosysteem gecreëerd waarbij biodiversiteit een impuls krijgt, de waterkwaliteit verbetert en er mogelijkheden ontstaan voor recreatie.
De Marker Wadden zijn ontwikkeld in een samenwerkingsverband tussen Natuurmonumenten, Rijkswaterstaat, de Provincie Flevoland en baggeraar Boskalis. Het initiatief van Natuurmonumenten voor de aanleg van de Marker Wadden kon starten dankzij een eerste bijdrage vanuit het Droomfonds van de Nationale Postcodeloterij. De provincie Flevoland, het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, de provincie Noord-Holland en de gemeente Lelystad hebben geld beschikbaar gesteld voor de realisatie van deze unieke eilanden waar bezoekers volop van de natuur kunnen genieten. Ook zijn enkele maatschappelijk organisaties en het bedrijfsleven betrokken.
De eilandengroep Marker Wadden is één van de projecten die bijdragen aan het herstel van het ecosysteem in het Markermeer. Ook vanuit het LIFE IP Deltanatuur programma wordt aan het herstel van de natuur in het Markermeer gewerkt. De provincie Flevoland, Staatsbosbeheer, het Waterschap Zuiderzeeland, Rijkswaterstaat, de gemeenten Almere en Lelystad en Stichting het Flevo-landschap werken samen aan een verkenning van de mogelijkheden om een verbinding te realiseren tussen het open water van het Markermeer en de 3.000 hectare moerasgebied van de Oostvaardersplassen en de Lepelaarplassen. Deze drie ecosystemen worden hierdoor robuuster en kunnen elkaar gaan versterken. Het uiteindelijke doel van deze verbinding is vismigratie, versterking van de dynamiek en een volledige nutriëntencyclus (de weg die een voedingsstof aflegt door een ecosysteem) tussen de wetlands van Oostvaardersplassen en het Markermeer.
LIFE IP Deltanatuur biedt voor de verkenning van de verbinding tussen deze twee wateren ondersteuning bij de samenwerking tussen de verschillende betrokken partijen, bij het realiseren van synergie tussen natuur en recreatie en bij de ontwikkeling van robuuste ecosystemen.
Wil je meer weten over het Marker Wadden project? Kijk dan op de website van Natuurmonumenten. Wil je meer weten over de verbinding tussen het Markermeer en de Oostvaardersplassen? Bekijk dan de LIFE IP Deltanatuur pagina over dit project.