Aix-en-Provence of Aix is een stad in Zuid-Frankrijk. Aix ligt in het departement Bouches-du-Rhône en is daarvan een onderprefectuur.  Op  had Aix  inwoners, die Aixois worden genoemd. De stad heeft een universiteit met ongeveer 30.000 studenten.

Ligging 
Aix ligt ten westen van de Montagne Sainte-Victoire en ten noorden van Marseille. Met deze laatste stad vormt Aix een agglomeratie: Métropole Aix-Marseille Provence.

De oppervlakte van Aix-en-Provence bedroeg op  ; de bevolkingsdichtheid was toen  inwoners per km².

De onderstaande kaart toont de ligging van Aix-en-Provence met de belangrijkste infrastructuur en aangrenzende gemeenten.

Demografie 
Onderstaande figuur toont het verloop van het inwonertal (bron: INSEE-tellingen).

Geschiedenis 
Op de plaats van het huidige Aix lag ooit het Keltisch-Ligurische oppidum Entremont. Nadat dit in 123 v.Chr. verwoest werd, werd Aix gesticht in 123 of 122 v.Chr. door consul Sextius Calvinus, vanwege de verschillende bronnen van warm en koud water. Aix wordt in de Geographia van Claudius Ptolemaeus genoemd als Aquae Sextiae Colonia.

In 102 v.Chr. vond de Slag bij Aquae Sextiae plaats, een gevecht tussen de rondtrekkende Germaanse Teutonen en de Ambronen enerzijds en de Romeinen anderzijds. De laatsten wilden voorkomen dat deze stammen Italië zouden binnenvallen. De Germanen werden afgeslacht in een van de bloedigste veldslagen uit de geschiedenis.

Onder Diocletianus werd Aix-en-Provence aan het einde van de 3e eeuw het belangrijkste politieke centrum van de provincie Narbonensis Secunda. In 477 werd Aix bezet door de Visigoten. In de eeuw daarna werd Aix verscheidene keren geplunderd door de Franken en de Lombarden, totdat het werd bezet door de Saracenen in 731.

Vanaf 1189 was Aix de hoofdstad van het graafschap Provence. Vanaf de 13e eeuw, onder de huizen Aragon en Anjou, werd het een belangrijk artistiek en intellectueel centrum. In 1409 werd de universiteit gesticht door Lodewijk II van Anjou.

Samen met de rest van Provence werd Aix toegevoegd aan het koninkrijk Frankrijk in 1481. De stad weigerde echter twee eeuwen lang het gecentraliseerde gezag van de monarchie te erkennen. In 1501 vestigde Lodewijk XII er het parlement van Provence, dat zou bestaan tot 1789. De stad werd in 1524 en opnieuw in 1536 bezet door de troepen van keizer Karel V. Tijdens de Hugenotenoorlogen koos het Parlement van Provence de zijde van de Heilige Liga en de stad werd in 1592 belegerd door de troepen van Jean Louis de Nogaret de La Valette.

In de 17e eeuw kreeg de huidige stad vorm. Op de plaats van de stadsmuren kwam de Cours Mirabeau, aartsbisschop Michel Mazarin liet de nieuwe Mazarin-wijk bouwen en er verrezen rijke burgerpaleizen.

Omdat Marseille zich steeds meer als regionaal centrum ontwikkelde, verloor Aix zijn politieke invloed. Marseille werd na de Franse Revolutie gekozen als prefectuur van het departement ten koste van Aix. De Industriële Revolutie ging voor een groot stuk voorbij aan de stad en voor het traject van de spoorlijn Avignon-Toulon werd voorbij gegaan aan Aix.

In de tweede helft van de 20e eeuw werd de stad wel ontsloten dankzij de autosnelweg en later de TGV. Er kwamen industrieterreinen en dankzij zijn universiteit is Aix-en-Provence uitgegroeid tot een centrum voor technologie. Sinds 1970 is het toerisme belangrijk voor de stad.

Bezienswaardigheden 

De beroemdste straat van Aix is de Cours Mirabeau, een laan met platanen, oude herenhuizen en twee fonteinen. Ten noorden van de Cours Mirabeau ligt het oude centrum met onder andere de kathedraal Saint-Sauveur (12e - 16e eeuw) met een romaanse kloostergang en Le Buisson ardent, een Franse primitief van de hand van Nicolas Froment, het stadhuis (met zijn smeedijzeren hek) en vele pleintjes zoals de place Albertas. Ten zuiden van de Cours Mirabeau bevindt zich de Mazarin-wijk met het museum Granet, de Saint-Jean-de-Maltekerk, de fontein van de Vier Dolfijnen en vele woningen van aristocraten, magistraten en andere notabelen uit de 17e eeuw.

Musea 
 Musée Granet
 Fondation Vasarely

Verkeer en vervoer 
In de stad ligt spoorwegstation Aix-en-Provence. Ook is er een TGV-station (Aix-en-Provence TGV), 20 km verderop, bereikbaar met de Navette.

De autosnelwegen A8 en A51 lopen door de gemeente.

Sport 
In Aix-en-Provence lag zes keer de eindstreep van een etappe van de Tour de France. Zeven keer vertrok er een etappe; voor het laatst in 2013. Daarvoor had Aix meer dan vijftig jaar moeten wachten op een doorkomst van de Tour. De Belg Emile Daems was toen - in 1962 - de laatste ritwinnaar in Aix-en-Provence.

Stedenband 
  Tübingen (Duitsland), sinds 1960
  Perugia (Italië), sinds 1970
  Bath (Verenigd Koninkrijk), sinds 1977
  Granada (Spanje), sinds 1979
  Coimbra (Portugal), sinds 1985
  Karthago (Tunesië), sinds 1992
  Ashkelon (Israël), sinds 1995

Bekende inwoners van Aix-en-Provence

Geboren 

 Eleonora van Provence (ca. 1223-1291), koningin van Engeland
 Joseph Pitton de Tournefort (1656-1708), botanicus
 André Campra (1660-1744), componist
 Jean-Baptiste van Loo (1684-1745), ontwerper en portretschilder
 Louis-François Renaud de Villeneuve-Forcalqueiret (1686-1766), bisschop van Viviers en bisschop van Montpellier
 Pierre de Reboul de Lambert (1704-1791), graaf-bisschop van Saint-Paul-Trois-Châteaux
 Etienne-Martin Maurel de Mons (1752-1830), aartsbisschop van Avignon en empirebaron
 François Marius Granet (1775-1849), kunstschilder
 Paul Cézanne (1839-1906), kunstschilder
 Henri Guisol (1904-1994), acteur
 Léo Joannon (1904-1969), filmregisseur
 Paul Veyne (1930-2022), historicus
 Emanuel Ungaro (1933-2019), modeontwerper
 Andréa Ferréol (1947), actrice
 Paul Veyne (1930-2022), historicus
 Henri Michel (1947-2018), voetballer en voetbalcoach
 Hélène Grimaud (1969), pianiste
 Dagur Kári (1973), IJslands filmregisseur
 Rémi Pauriol (1982), wielrenner
 Valentin Eysseric (1992), voetballer
 Julien Serrano (1998), voetballer
 Clara Copponi (2000), wielrenster
 Enzo Paleni (2002), wielrenner

Woonachtig (geweest) 
 Émile Zola (1840-1902), schrijver
 Maurice Blondel (1861-1949), filosoof
 Victor Vasarely (1908-1997), schilder – op-art

Externe link 
  Website van de gemeente Aix-en-Provence

 
Gallische stad