HET VADERLANDSE scheepje dat de bewindslieden Lubbers, Van den Broek en Kok naar Zuid-Afrika moest brengen heet De Goede Hoop. In de brief die de Tweede Kamer over het opnieuw niet doorgaan van de reis mocht ontvangen wordt gesproken van uitstel, en uit het vervolg blijkt dat de auteurs er alles aan willen doen om onder de dwang van het bekende gezegde uit te komen. Het moment is dan wel ongeschikt, maar de intenties blijven even zuiver en, wie weet, eens toch nog vruchtbaar.
Zo heeft de Nederlandse politiek zich via een lange omweg aangepast aan de Zuidafrikaanse werkelijkheid, en die werkelijkheid is bepaald niet statisch gebleken. Een begin van vertrouwen dat begin dit jaar tussen zwart en blank mogelijk leek en waaraan de Nederlandse regering haar steentje had willen bijdragen, is door moord en doodslag verwoest. Het beloftevolle gesprek tussen het ANC en de regering-De Klerk is als gevolg daarvan afgebroken. Geweldplegingen en stakingen zijn aan de orde van de dag. De afwijzing door het ANC van het bezoek uit Den Haag moet onder de gegeven omstandigheden de beslissende factor zijn. Zowel de Zuidafrikaanse als de Nederlandse regering is daarvan doordrongen geraakt.
Het belangrijkste is nu dat in Zuid-Afrika een nieuw begin wordt gemaakt. Misschien is de ontbinding van beruchte onderdelen van leger en politie een eerste aanwijzing dat er toch nog kansen zijn voor een politieke oplossing. Maar vooral zal aan de wens van het ANC tegemoet moeten worden gekomen en zullen er geloofwaardige stappen moeten worden gezet naar opheffing van het blanke machtsmonopolie, om te beginnen op het politieke vlak. Het zal duidelijk zijn dat pas weer over een bezoek op het niveau van de minister-president kan worden gedacht als die fase in de Zuidafrikaanse ontwikkelingen daadwerkelijk zal zijn aangebroken. Achteraf beschouwd zijn de goede bedoelingen van Den Haag ietwat voorbarig geweest.