Kick (14): 'Het is net Tinder, die stemwijzer' | Trouw
ReportageDen Helder
Kick (14): 'Het is net Tinder, die stemwijzer'
Les maatschappijleer op de Mavo aan Zee. Beeld Olaf Kraak
Vmbo'ers in Den Helder spijkeren hun kennis over democratie en politiek vooral vanaf het derde jaar bij. 'De school moet ons de kans geven dit te leren.'
Floris Akkerman 7 maart 2021, 11:33
Bij vmbo'er Kick rolt de uitslag van de stemwijzer eruit. "Ik heb VVD en 50Plus. Ik dacht dat ik 14 was." Een klasgenoot krijgt als stemadvies de SP. "De meest linkse partij in de Tweede Kamer", legt docente maatschappijleer Judith Dekker uit. "Wat is BIJ1?", vraagt een ander. In stilte hebben de leerlingen van 3-vmbo op de Helderse scholengemeenschap Scholen aan Zee zojuist de stemwijzer Young Voice ingevuld.
'Het lijkt wel Tinder, man'
Zorgelijk, schreven onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam deze week in een rapport over het grote verschil in kennis en waardering voor democratie tussen leerlingen op het vwo en vmbo. Op het vwo vindt 71 procent van de leerlingen democratie belangrijk, terwijl op het vmbo maar 34 procent dat vindt. Hun veronderstelling is dat die kloof minder wordt als vmbo'ers in de bovenbouw straks maatschappijleer krijgen.
Dekker (35) is daar ook alles aan gelegen. Ze geniet van de stilte tijdens het invullen van de stemwijzer. Zo vaak maakt ze het niet mee dat deze leerlingen van 3 vmbo-tl, vergelijkbaar met het vroegere mavo, hun mond houden. De klas, waarvan een deel de les thuis volgt, staat bekend als druk. Nu verdiepen de leerlingen zich zwijgzaam in onderwerpen als zorg, migratie, geld en veiligheid. Kick vol bravoure: "Je kan ook swipen. Het lijkt wel Tinder, man." Gegrinnik in de klas.
Rekening houden met de minderheid?
Na het invullen van de stemwijzer snijdt Dekker het onderwerp democratie aan. "Wat houdt dat in?", vraagt ze aan Kick. "Een land waarin iedereen mag meestemmen en de meeste stemmen gelden", antwoordt hij. Yaniek (16) vindt persvrijheid belangrijk. "Dat je alles mag schrijven wat je wil. In andere landen is dat anders." Vrijheid van meningsuiting, voegt Anne (14) eraan toe.
"We weten allemaal", gaat Dekker verder, "dat als je 76 zetels in het parlement hebt, je mag beslissen. Betekent dit ook dat je rekening moet houden met de mensen die geen meerderheid hebben?"
Om het begrijpelijk te maken geeft ze een voorbeeld dat dicht bij de leerlingen staat. Wat als sommigen niet mee kunnen met bowlen als klassenuitje, omdat ze dit niet kunnen betalen, vraagt ze. "Gaan jullie bowlen met zijn allen of zeggen jullie: dan gaan die anderen niet mee." De leerlingen komen met een eensgezinde oplossing: iedereen betaalt wat extra voor de klasgenoten die het niet kunnen betalen.
Na de les komen Yaniek, Anne, Kick en Festim (15) terug op deze vraag. Ze knikken alle vier bevestigend dat er naar de minderheid geluisterd moet worden. Yaniek: "Ook zij hebben een stem".
'Vroeg of laat moet je stemmen'
Veel nieuws hebben ze niet opgestoken tijdens de les, menen de vier. Het ging om basiskennis. Hoeveel zetels de Tweede Kamer telt, wat democratie is, welke politieke partijen Nederland kent – alle vier wekken de indruk het allemaal te weten en van belang te vinden. Anne: "De school moet ons de kans geven dit te leren". Want, vult Kick aan: "Vroeg of laat moet je stemmen".
Vooral dit derde vmbo-jaar spijkeren ze hun kennis bij, zeggen de vier. Op het vmbo op Scholen aan Zee krijgen leerlingen in de eerste en tweede klas burgerschap, vertelt Dekker terwijl achter haar een volgende klas de stemwijzer invult. In de eerste twee jaar draait het om identiteit, opvoeding, drugs, pesten, loverboys, cultuur, religie, politiek en democratie. Vanaf het derde jaar komen deze laatste twee onderwerpen in het vak maatschappijleer breder aan bod.
Op de hoogte door TikTok en het televisiejournaal
Het verschil tussen vmbo'ers en vwo'ers zit hem in de details, denkt Anne. "Vwo'ers zetten de puntjes op de i en krijgen les over griffiers en Kamervoorzitters. Op het vmbo krijg je de basiskennis die je nodig hebt om te begrijpen waar het over gaat." De vier gebruiken social media als TikTok en het televisiejournaal om op de hoogte te blijven van het nieuws.
Over de vmbo'ers en hun waardering voor democratie hoeft niemand zich zorgen te maken, vindt Kick: "Het komt wel goed met ons."
Democratie wordt voor jongeren pas interessant als het over henzelf gaat. 'Ze mogen niet het gevoel krijgen dat ze er niet toe doen'
Tieners vinden democratie pas interessant als ze het gevoel hebben dat het over henzelf gaat. Als ouders dat niet leren, wat kan onderwijs dan doen?
Voor veel jongeren is democratie een vaag begrip
De helft van de tweedeklassers staat onverschillig tegenover de democratie. De kenniskloof tussen vwo'ers en vmbo'ers is verontrustend, vinden UvA-onderzoekers.