Anders dan de winnaar van vorig jaar is het meest aansprekende gebouw van 2016 van de buitenkant nauwelijks waarneembaar. Maar het past wel goed in het landschap.
Het Beste Gebouw van het Jaar 2016 zit onder de grond: een vakjury heeft donderdag de parkeergarage in Katwijk aan Zee, die verstopt zit in een nieuw gecreëerd duinlandschap, als winnaar aangewezen. Katwijk wint met hetzelfde bouwontwerp ook de publieksprijs.
De parkeergarage is ontworpen door RoyalHaskoning, een ingenieursbureau. Het is uitzonderlijk dat ingenieurs deze architectuurprijs winnen. De jury onder voorzitterschap van tv-presentator Hanneke Groenteman schrijft dat 'de parkeergarage grensverleggend is omdat het niet alleen een excellent bouwwerk is, maar ook laat zien hoe Nederland in de toekomst moet omgaan met de inrichting van onze kust'.
Voor de elfde editie van de wedstrijd Het Beste Gebouw van het Jaar, georganiseerd door de Branchevereniging van Nederlandse Architectenbureaus (BNA), zijn 125 projecten ingezonden en werden er acht genomineerd. Voor de publieksprijs hebben 5.300 mensen hun stem uitgebracht. Na de parkeergarage in Katwijk eindigde bij het publiek op nummer twee Plus Ultra, een campusgebouw voor de Universiteit Wageningen.
Opvallend bij de acht nominaties voor Het Beste Gebouw van het Jaar is de afwezigheid van het spectaculaire nieuwe treinstation in Arnhem van UNStudio, dat in de architectuurpers juist veel aandacht kreeg.
Anders dan de winnaar van 2015 - het nieuwe station Rotterdam Centraal - is de winnaar van dit jaar nauwelijks zichtbaar als gebouw. De garage ligt verstopt onder een stenen dijk, die is afgedekt met duinzand, een primaire waterkering, die moest worden aangelegd om de kust bij Katwijk te versterken.
In eerste instantie vreesde de badplaats dat hierdoor de directe relatie met zee verloren zou gaan. In de oude situatie lag de branding immers slechts 30 meter van de boulevard. Het kustverzwaringsproject betekende dat 2,5 miljoen kubieke meter zand moest worden opgespoten. Een veel breder strand scheidt het dorp nu van het water.
Bureau OKRA Landschapsarchitecten heeft dit bezwaar weten te ondervangen door het nieuw gevormde duinlandschap tot een verlengstuk van het dorp te maken. De wandelroutes in het duin sluiten aan op de oude dorpsstraten. Bovendien is de dijk op de hoofdopgang naar het strand zo laag mogelijk gehouden, zodat je vanuit het dorp het zicht op zee niet verliest.
De jury van de BNA roemt vooral de samenwerking in dit project tussen de ingenieurs van Rijkswaterstaat, de duingarage en de landschapsarchitect. 'De parkeergarage staat in de nieuwe Nederlandse traditie om te bouwen met natuur, als antwoord op de stijgende zeespiegel', zegt de jury.
Opvallend in de keuze van de redactie van het Jaarboek Architectuur 2015/2016: net als bij het Beste Gebouw van het Jaar is ook hier is de winnaar een verstopt project. Niet een ondergrondse parkeergarage, maar Fort Museum Vechten in Bunnik, verzonken in het landschap, ontworpen door Studio Anne Holtrop.
De redactie van het jaarboek, een gevarieerd gezelschap architectuurkenners, maakt traditioneel een selectie van dertig 'best practices'. Dat leverde dit jaar een mooie, gewogen selectie op met veel kleine projecten van jonge architecten. 'Met stil spektakel diende zich inmiddels ook een generatie aan die niet alleen andere vakmatige overtuigingen heeft, maar deze ook op nieuwe manieren naar voren brengt', schrijft de redactie van het jaarboek.