Verwerking, reflectie, bekentenissen, informatie, de waarheid en literatuur
Over ervaringsliteratuur
6 - Over ervaringsliteratuur
Reactie: (Coleta Platenkamp)
26-3-2020, 11:05
Dank voor dit stuk met diverse observaties over ervaringsverhalen die wat mij betreft nader onderzoek vragen en ter discussie staan. Ik wil er graag op reageren. Laat ik mezelf even introduceren, dan wordt duidelijk waarom. Ik ben Coleta Platenkamp en heb de afgelopen 15 jaar zo'n 4500 ervaringsverhalen in boekvorm verzameld en toegankelijk gemaakt op de website www.patientervaringsverhalen.nl. Daarnaast heb ik er zelf zo'n 3000 van gelezen. De collectie en website zijn nu onder de hoede van de Erasmus universiteit te Rotterdam (ESHPM), waar we gezamenlijk proberen Patiëntwetenschappen te ontwikkelen. De boeken zijn daarbij een essentieel onderdeel als bron van kennis. (Dit naar achteren?) Ik wil een punt extra naar voren halen uit het stuk, en wel dat het bij ervaringsverhalen in boekvorm gaat om 'de waarheid liegen': "Ooit las ik dat een schrijver zijn werk een vorm van "de waarheid liegen" noemde. Een rake typering die voor ervaringsliteratuur bij uitstek lijkt te gelden, neem ik aan." Ik vind dat nogal stellig geformuleerd. Allereerst hangt dat af van de persoon. In de zin van dat iemand die moeite met de waarheid heeft, dat zeker ook heeft bij het schrijven, en wellicht een en ander mooier zal inkleuren. Dat zegt u ook, als u schrijft: Emoties zijn rauw of juist verhuld, net wat je als schrijver aandurft met jezelf. Maar mensen die ziek zijn gaan vaak al tot op het bot. Dan zijn ze 'de schaamte voorbij'. Dus lijkt me 'waarheid liegen' veel genuanceerder te liggen. U noemt ook het volgende argument: "Overigens wordt sommige ervaringsliteratuur als roman gepresenteerd. Waarschijnlijk om duidelijk te maken dat hier de waarheid wordt gelogen." Dit maakt al duidelijk dat er een onderscheid is tussen dit type verhalen en ervaringsverhalen. Misschien juist om duidelijk te maken dàt in het boek van 'de waarheid' afgeweken wordt, deze verhalen als faction worden gepresenteerd, en niet als ervaringsverhaal. En waar hebben we het eigenlijk over, als we spreken over 'de waarheid' en wat maakt deze interessant voor de lezer? U schrijft: "Vorm is heel belangrijk om de lezer te bereiken en daarvoor maak je als schrijver keuzes…. Ook al is de lezer niet het doel, je kunt wel schrijven naar een lezer toe… Pas als de pen vaardig blijkt, wordt de tekst ook interessant voor de lezer." Er worden ook ervaringsverhalen in boekvorm gebracht die bestaan uit gebundelde emailcorrespondentie. Dat is vaak geschreven voor een heel ander publiek dan een gegeneraliseerde lezer. En wie die lezer wordt, wat hij/zij zoekt, waarom hij/zij een ervaringsverhaal leest maakt ook dat vorm en schrijverskwaliteiten anders worden beoordeeld. Is het een patiënt, familielid of betrokkene, onderzoeker, zorg professional, beleidsmaker, docent, student? Dan kan de tekst om andere redenen interessant zijn, bijvoorbeeld als bron van kennis samen met andere ervaringsverhalen in boekvorm. De opkomst van inzet van ervaringsdeskundigheid van patiënten die daarvoor vaak getraind worden, is ook een teken van de tijd. Die inzet van ervaringsdeskundigen wordt veelal gewaardeerd. Patiëntenkennis wordt dan meer ingezet. Die kennis bevatten vele ervaringsverhalen in boekvorm ook. Als bron van kennis zouden ze dan ook veel meer ingezet moeten worden. Dan gaat het wellicht ook om andere kwaliteiten van teksten waarin ervaringen worden benoemd. En N=1 is niet meer van toepassing, het zijn er velen.