Moderne detective huilt zo nu en dan MARCIA MULLER'S NIEUWE SPEURDERS | De Volkskrant
Moderne detective huilt zo nu en dan MARCIA MULLER'S NIEUWE SPEURDERS
'Vrouwelijke detectives verkopen niet', kreeg Marcia Muller een kleine twintig jaar geleden te horen. In dat standpunt is veel veranderd....
ELLEN DE VISSER 13 mei 1995, 0:00
DETECTIVESCHRIJFSTER Marcia Muller (50) formuleert zorgvuldig. Ze praat zacht, geeft beleefd antwoord op de vragen, stopt ogenblikkelijk als ze geïnterrumpeerd wordt. Maar bij de vraag of ze kan vertellen hoe Sharon er uitziet, veert ze enthousiast op om bijna struikelend over haar woorden een beschrijving te geven.
'Ze is 1 meter 70 lang, slank, met hoge jukbeenderen en zwart haar dat ze net op schouderlengte heeft laten afknippen. Ze is niet echt mooi, meer een opvallende verschijning, iemand die je zou nakijken op straat.'
Privé-detective Sharon McCone is voor Marcia Muller meer dan alleen de hoofdpersoon in haar boeken. 'She is very real to me', zegt ze. 'Ze is mijn beste vriendin, mijn denkbeeldige speelkameraad, zoals kinderen die hebben. Ik praat tegen haar en over haar.'
Veertien boeken schreef Muller de afgelopen achttien jaar over McCone en in die jaren is de privé-detective sterk veranderd. Van een jonge, idealistische, onervaren vrouw werd ze een van de succesvolste detectives van San Francisco die door alles wat ze heeft meegemaakt, het vertrouwen in het goede van de mens is kwijtgeraakt. In Het Tribunaal, de McCone-detective die deze maand als derde uit de serie in het Nederlands verschijnt, leidt die desillusie tot een definitieve omslag in haar karakter. In Het Tribunaal wordt McCone gevraagd een 36 jaar oude moordzaak opnieuw te onderzoeken en de onschuld van de toen veroordeelde Lis Benedict te bewijzen. McCone's speurtocht, die naar een hoog adviesorgaan van de regering en de communistenjacht van de jaren vijftig leidt, houdt de lezer tot op het laatste moment in spanning en voert naar een prachtig, onverwacht slot.
McCone aarzelt lang of ze de zaak op zich zal nemen, totdat ze zelf doelwit van een aanslag wordt. Door die gebeurtenis ontdekt ze opnieuw de agressie in zichzelf en realiseert ze zich dat ze nooit meer zo onbevangen kan zijn als vroeger. Het jaar ervoor heeft ze twee keer uit noodweer iemand neergeschoten en sindsdien heeft ze een voortdurende strijd moeten voeren om haar gewelddadige impulsen te onderdrukken. 'Ik weet niet meer wat ik ben', zegt ze in Het Tribunaal. 'Niet na de dingen die ik had gezien en gedwongen was geweest te doen. En zeker niet na de dingen waarvan ik mezelf soms had weerhouden ze te doen.'
Die gewelddadige gevoelens fascineren Muller. 'Waarom gaat de een tot geweld over en de ander niet? Hoe kan iemand die heel normaal lijkt, op een dag die grens overschrijden en zijn vrouw en dochter doodschieten, zoals mijn tandarts deed? Dat interesseert mij meer dan de psyche van een massamoordenaar of de achtergronden van de georganiseerde misdaad.'
Die fascinatie voor 'misdaad op het persoonlijke vlak' was de directe aanleiding voor Muller om detectives te gaan schrijven. 'In de jaren zeventig heb ik in mijn kennissenkring een serie gewelddadige gebeurtenissen meegemaakt. Als iemand van wie je veel houdt, vermoord wordt, maak je een langdurig rouwproces mee. Maar als het om een oppervlakkige kennis gaat, kijk je daar anders tegenaan. Ik heb altijd het gevoel gehad dat ik het waarom van die gebeurtenissen moest zien uit te werken. In mijn boeken probeer ik dan ook de sentimenten om een misdaad bloot te leggen.'
Muller's poging de misdaad vanuit een vrouwelijk perspectief te beschrijven werd aanvankelijk sterk tegengewerkt. Vrouwelijke private investigators mogen nu heel gewoon zijn, in de jaren zeventig zat geen enkele uitgever op een vrouw in die rol te wachten. Muller's eerste boek, Edwin of the Iron Shoes, kwam in 1977 toevallig bij een geïnteresseerde uitgever terecht. Toen hij ermee stopte, duurde het vijf jaar voor ze haar tweede boek aan de man wist te brengen. 'Vrouwelijke detectives verkopen niet', kreeg ze steevast te horen. 'De lezers zullen een dame als speurneus nooit serieus nemen.'
De ommekeer kwam begin jaren tachtig toen, zoals Muller zegt, 'de uitgevers er achterkwamen wat zich in de echte wereld afspeelt' en ontdekten dat er wel degelijk vrouwen zijn die zich als politie-agent, officier van justitie of detective met misdaad bezig houden. Het succes van de vrouwelijke misdaadromans groeide. Sharon McCone kreeg gezelschap van V.I. Warshawski, Kinsey Millhone en vele anderen. Muller, die door haar voortrekkersrol wel de 'Godmother van de moderne vrouwelijke privé-detective' genoemd wordt, werd zelfs in populariteit voorbijgestreefd door schrijfsters als Sara Paretsky en Sue Grafton.
De opkomst van detectiveschrijfsters werd ooit door een Amerikaanse criticus beschouwd als 'het beste wat een pathetisch macho-genre kon overkomen'. Mannelijke misdaadschrijvers beschreven bij voorkeur een detective die altijd aan het werk is en bij ieder probleem, hoe klein ook, onmiddellijk naar zijn wapen grijpt. Hun vrouwelijke collega's introduceerden een private eye die ook een privé-leven heeft en emoties toont.
Zo weet de lezer dat Sharon McCone een minnaar heeft die op een kleine schapenranch woont, dat ze ooit een relatie heeft gehad met een politie-inspecteur, dat ze zelf haar huis heeft verbouwd, twee katten heeft en dat haar ouders gescheiden zijn.
Dat die aanpak succes heeft, blijkt uit de navolging ervan door de huidige generatie mannelijke misdaadschrijvers. Muller: 'In de meeste boeken hebben mannelijke detectives nu een vrouw en een moeder en ze huilen zelfs af en toe.' Ook de reacties van vrouwelijke privé-detectives zijn veelbetekend, vindt ze. 'Die vrouwen komen gewoon naar me toe als ik ergens zit te signeren of een lezing houd in een bibliotheek. Dan geven ze me hun visitekaartje en zeggen: als u ooit nog vragen heeft, bel dan. Die reacties zijn voor mij een teken dat mijn boeken waarheidsgetrouw overkomen.'
Dat realisme in haar detectives is van primair belang, vindt ze. 'Als de beschrijvingen al niet realistisch zijn, zullen de lezers de dramatische gebeurtenissen en de soms complexe personages helemaal niet accepteren.' Voor iedere nieuwe detective besteedt de schrijfster dan ook een paar maanden aan onderzoek. Ze trekt met haar camper naar de plek waar het boek zich zal gaan afspelen, praat met bewoners, noteert indrukken en maakt foto's.
Bij dat onderzoek komen de vaardigheden die ze dertig jaar geleden tijdens haar studie journalistiek leerde, nog immer van pas. Het stellen van de goede vragen aan de juiste mensen en het rangschikken van gegevens uit de brij van informatie zijn zowel voor de schrijver als voor de journalist van belang.
Over het schrijven van fictie leerde ze niets tijdens haar studie, maar dat haalde ze later op haar werk weer in. 'Ik was een vreselijk slechte journalist', zegt ze. 'Ik verzon dingen om alles wat spannender te maken. Dan belden geïnterviewden later op en zeiden: goh, wat heb je een interessant iemand van me gemaakt. Mijn baas was er meestal niet zo blij mee als dat uitkwam.'
Haar journalistieke carrière duurde maar een paar jaar. Zelf een interessant personage creëren is nu eenmaal leuker dan een weinig interessante interviewkandidaat dingen in de mond leggen. Ze kent iedereen in de crimewriting community van San Francisco en wisselt maandelijks tijdens een lunch ideeën uit met zeven vrouwelijke collega's.
Ook haar man, misdaadschrijver Bill Pronzini, doet haar vaak suggesties aan de hand. 'Stel je voor: we zitten in een restaurant over onze personages te praten. De bezoekers aan het tafeltje naast ons merken dan aan niets dat we het over fictieve personen hebben. Totdat we aan het moordwapen of aan het verborgen lijk toekomen. Dan krijg je blikken! Dat is genieten.'