Iedereen doet ontzettend paranoïde over deze serie. En dat is alleen maar omdat de koningin erin zit. Okee, alle kans op een lintje heb ik met Het jaar van de opvolging wel verspeeld, maar ik denk dat hij heel mooi wordt. Aan het einde, wanneer het volk de kroonprins tot koning applaudisseert, wil ik toch dat er een soort emotie ontstaat, iets van: “Blijf met je vuile poten van onze vuile rotprins af.” Dan begrijp je ook beter dat beoogd regeringsleider Gijs van Dorp struikelt over zijn contacten met de republikeinen. Dat is zijn cruciale fout, zoals het de cruciale fout van Brinkman was om… enfin.’
Je staat bekend als de Fellini van de polder: een regisseur die verliefd is op de theatrale kanten van het leven. Die vond je in dit gegeven?
'Ja, dat is het enige waar het om gaat. Hans van Mierlo zei zo'n vijftien jaar geleden eens: “Frans, waarom maak je niet eens wat moois dat zich helemaal in politiek Den Haag afspeelt?” Omdat het me gewoon niet interesseert. Nog steeds niet. Het spel achter de politiek is leuk, en zulk theater vind je eerder in politiek Italië, of desnoods Engeland, dan hier. Maar Blokker laat het in Nederland ook die kant uitgaan. De film heet over politiek te gaan, maar hij gaat natuurlijk gewoon over het menselijk gedrag achter de stropdas.
Iedereen heeft het opeens tegen me over De mannetjesmaker. Ik vond dat een hele mooie film, waarin de treffende gelijkenis van een aantal acteurs met de verbeelde politici een ontzettend pluspunt was. Maar dat was een heel ander soort film, een echte case history uit het verleden, terwijl mijn film make-believe is, een sprookje met een boze stiefvader en een eerlijke prins en een lieve vrouw die het slachtoffer dreigt te worden.
Felix Rottenberg is mijn leidsman geweest bij dit project. Hij heeft de acteurs een ochtend helemaal begeistert met zijn verhalen over politici. Hij heeft voorbeelden van hun gedrag laten zien, ook tics en manieren waarop ze naar de microfoon lopen om nog even te scoren tijdens het vragenuurtje - al die non-verbale dingen. En misschien was het meest essentiële van wat Felix demonstreerde wel hoe een politicus door de media als een ballon kan worden opgeblazen en zichzelf kwijtraakt - zie Heerma, zie Brinkman.
Ik sta op het punt naar Italië te vertrekken, voor de opnamen van Aan den weg der vreugde - de bizarre realiteit is dat ik na tweeëneenhalf jaar wachten opeens twee projecten pal achter elkaar heb. Aan den weg der vreugde is Couperus’ kleine zusje van Langs lijnen van geleidelijkheid, een film die ik nooit van de grond heb gekregen. Ik ga nu voor het eerst een film maken over enkel passie, over wat zich achter het decor kan afspelen aan hartstocht en magnetisme tussen twee mensen.’
'Wie weet, maar dan zou ik er wel een dagelijks terugkerende soap van willen maken. Toen ik Voskuil voor het eerst ontmoette, raakte ik ontzettend op hem gesteld. Zoals hij in die kamer zat, met zijn vrouw en de poezen en alles, het had een kwaliteit waarvan ik dacht: dit wil ik zien in Bij nader inzien. Als ik dit mis, heb ik niks.
We moeten dat karakter van het boek en dus van hem met de grootst mogelijke egards en omzichtigheid behandelen. Dat had ik bij Harry Mulisch’ Hoogste tijd en bij Vestdijks Op afbetaling ook wel, en nu bij Couperus, maar bij Voskuil had ik dat sterker. Omdat er in het boek iets zat… nee, er zat iets in de màn. Er zijn door Blokker en De Winter nieuwe scènes voor Bij nader inzien geschreven die veertig jaar later spelen, aanvankelijk tot grote woede van Voskuil. Daarom wilde ik niet rommelen met dat verleden, zijn studententijd. Geen nieuwe dialogen dus, en verder zei ik tegen de acteurs: léés hoe hij een pijp laat stoppen, een sigaret laat opsteken. Daarnaast heb je Leon de Winter en Jan Blokker, en die mogen de hoofdpersoon best zelfmoord laten plegen, dat is allemaal de afdeling Modern, maar Voskuil is Voskuil.
Mijn angst is dat ik dingen te mooi maak in mijn films. Ik ben bang voor mijn esthetiserende kanten. Ik kan geen slordigheid verdragen in mijn films. Het is er altijd zo proper, zo verantwoord. Zelfs als ik met een kleine amateurcamera een privé-kerstetentje draai, merk ik dat ik toch maar weer eerst naar de kaars ga, en dan door de vlammen heen een gezicht opneem.
Toen ik in Rome op de filmschool zat, kwam ik op weg naar Cinecittà altijd door een achterbuurt. Zo'n buurt waar je het liefst met oogkleppen langs zou willen rijden, met van die lelijke jaren-vijftigbouw. Totdat ik Accattone zag, de eerste film van Pasolini, die daar was opgenomen. Ik was zo ontroerd door hoe mooi die buurt was in die film.