'Donorwet kan tot veel nee-zeggers leiden' | De Grote Vragen
'Donorwet kan tot veel nee-zeggers leiden'
9 februari 2018 / Redactie / Mensbeeld
Home | 'Donorwet kan tot veel nee-zeggers leiden'
Als de Eerste Kamer instemt met de nieuwe donorwet, kan dat vele donoren gaan kosten. Daarvoor waarschuwt medisch-ethicus en hoogleraar Theo Boer. Want hoewel het draagvlak voor de wet is toegenomen, is de wet en de toepassing ervan onduidelijker geworden. Bovendien kan de aard van de wet tot koppigheid leiden, denkt Boer. Met de nieuwe orgaandonatiewet laten tal van niet-geregistreerden zich straks als nee-zeggers registreren.
Dat schrijft hij in een opiniestuk in de NRC. Eerder deze week gaf Boer al zijn reactie in het tv-programma Nieuwsuur.
Onder de huidige donorwet ben je alleen orgaandonor wanneer je dat expliciet hebt aangegeven bij het donorregister. Je hebt daarnaast de keuze om de beslissing over het doneren van organen aan je nabestaanden over te laten. In de nieuwe situatie krijgen alle Nederlanders van 18 jaar en ouder twee brieven met het verzoek een keuze kenbaar te maken bij het donorregister. Wie niet op deze brieven reageert, krijgt automatisch de vermelding 'geen bezwaar' in het donorregister. Dat maakt zo iemand in principe orgaandonor. Wel kan deze vermelding altijd worden gewijzigd.
De Tweede Kamer nam het omstreden wetsvoorstel in september 2016 aan. Daarmee is de nieuwe donorwet nog geen feit. De Eerste Kamer moet er nog mee instemmen. Bovendien oordeelde de Raad van State dat D66, initiatiefnemer van de wet, meer aandacht moet geven aan de rol en belangen van nabestaanden. D66-Kamerlid Pia Dijkstra schreef daarom een brief aan de Eerste Kamer. Daarin staat dat nabestaanden in alle gevallen het laatste woord houden. Zonder hun toestemming mogen geen organen worden uitgenomen, ook niet als de overledene daartegen geen bezwaar had aangetekend. Als nabestaanden niet op tijd kunnen worden opgespoord, mag niet tot donatie worden besloten.
Ondanks de brief, die "een hoop kou uit de lucht" haalt, blijft Theo Boer kritisch. Belangrijk argument is, dat "een brief bepaald niet hetzelfde is als een gewijzigd wetsvoorstel". Boer vindt dat de positie van nabestaanden in de donorwet zelf thuishoort, "als zij echt zo belangrijk is". Maar daarvoor moet D66 terug naar de Tweede Kamer en de medisch-ethicus vermoedt dat de partij dat niet aandurft. Daarbij vraagt hij zich af waarom het 'laatste woord' van de familie niet gewoon een veto mag zijn. Waarom de instemming van nabestaanden niet gewoon 'toestemming' mag heten?
De nieuwe orgaandonatiewet kan leiden tot een flinke groep nee-zeggers. Daarvoor waarschuwt medisch-ethicus Theo Boer.
Een solidair maar ook koppig volk
De hoogleraar meent dat hier sprake is van een wet "die het in de Tweede Kamer alleen door een gelukkig toeval heeft gehaald" en "die niet acceptabel is zonder een toelichtend schrijven". Boer: "Het is alsof je al voor de kassa ontdekt dat je een gekrompen kledingstuk aan het kopen bent, maar omdat de verkoper er zulke goede wasvoorschriften bij geeft, reken je toch maar af". Het cynische is, schrijft hij, dat de donorwet nu meer is gaan lijken op de wet die we nu al hebben. Boer denkt dat dat we er rekening mee moeten houden dat tussen de 2 en 3 miljoen niet-geregistreerden zich straks met 'nee' gaan registreren.
"Nederlanders zijn een solidair, maar ook een autonoom en koppig volk", aldus Boer. Ze laten zich niet graag een beslissing in de maag splitsen. "Met de nieuwe donorwet zijn al die nee-zeggers straks geen potentiële donoren meer, zelfs als hun familie toestemming zou willen geven. Laten we ons dat realiseren voordat we onszelf honderden nieuwe orgaandonaties beloven." Prof. dr. Theo Boer is hoogleraar Ethiek van de Zorg aan de Protestantse Theologische Universiteit (PThU) in Kampen en docent Ethiek aan de PThU in Groningen.