‘Optocht op het water’, geeft Wikipedia als uitleg bij het begrip gondelvaart. Wie eenmaal een gondelvaart in Weerribben-Wieden bezoekt, weet dat zo’n evenement wel wat meer inhoudt dan de gebruikelijke optocht. Monnikenwerk van tientallen vrijwilligers zorgt jaarlijks voor een adembenemend spektakel in de drie dorpen. Ook de karakteristieke woningen en de sfeervolle verlichting en versiering draagt bij aan het romantische karakter. De drie gondelvaarten verschillen onderling sterk van karakter.
Dwarsgracht trapt traditiegetrouw het gondelvaartseizoen af. Op de laatste zaterdagavond van juli trekt een fraai versierde stoet gondels door de gracht van het dorp middenin De Wieden. Deze gondelvaart is de kleinste van de drie, maar het intieme karakter, de karakteristieke huizen en de overrompelende natuur maken een avondje Dwarsgracht meer dan de moeite waard.
Al meer dan tachtig jaar werken ‘Beltigers’ jaarlijks aan het hoogtepunt van het zomerseizoen. Tijdens de jaarlijkse gondelvaart glijden huizenhoge bouwwerken onder luid applaus door de dorpsgracht richting het meertje bij het dorp. De gondelvaart in Belt-Schutsloot is uniek vanwege het gebruik van bloemen. Ook zijn de gondels groter dan in Dwarsgracht en Giethoorn. Tijdens een afsluitend vuurwerk worden de gondels extra fraai verlicht.
De gondelvaart in Giethoorn is de langste van de drie, maar de gondels zijn minder groot dan die in Belt-Schutsloot. Dat heeft alles te maken met de vele, lage bruggen waar de gondels onderdoor moeten. Desondanks leveren de vaak ludieke gondels veel vermaak op voor de duizenden bezoekers. Giethoorn ligt er bovendien prachtig verlicht bij. Geniet vanaf een van de vele terrassen van het schouwspel op het water.
De oorsprong van in ieder geval de gondelvaart van Giethoorn voert tot terug tot het begin van de 20e eeuw. Op de eerste schooldag na de zomervakantie gingen de kinderen van het dorp verkleed en op verlichte boten naar school. Die happening groeide na het uitbaggeren van de grachten (1929) uit tot een traditie die niet meer valt weg te denken.
Misschien nog wel meer imponerend dan de gondelvaart zelf: de saamhorigheid waarmee de bouwgroepen werken aan hun creaties. In de kleine waterdorpen gaat alles aan de kant om van het jaarlijkse evenement een spektakel voor tienduizenden mensen te maken. Veel bouwgroepen, meestal zijn dat vriendengroepen, steken al tientallen jaren ontelbare uren in de bouw van de gondels. Bovendien gaat de liefde voor de gondelvaart over van generatie op generatie.