Marc Waelkens ontdekte archeologische site Sagalassos: ''Het is mijn bruid', zei hij'
PostuumMarc Waelkens
Professor Marc Waelkens in Sagalassos, Turkije. Beeld BELGA
De Belgische archeoloog Marc Waelkens is zondagavond op 72-jarige leeftijd overleden. Zijn naam zal voor altijd verbonden zijn aan een van de meest monumentale archeologische sites ter wereld: Sagalassos, parel in de Turkse bergen.
Michiel Martin 23 februari 2021, 03:00
Op zijn zesde wist Waelkens al dat hij archeoloog zou worden, zo leert een recent interview met zijn alma mater, de KU Leuven. "In Robbedoes had ik een stripverhaal gelezen over Heinrich Schliemann, de negentiende-eeuwse ontdekker van Troje. Ik was zo onder de indruk dat ik naar mijn eigen vader ging en zei dat ik als ik groot zou zijn ook opgravingen wilde doen, en ook in Turkije." Het opgravingswerk van Waelkens zou zich niet afspelen aan de Turkse kustlijn, maar in het binnenland. Daar, hoog in het Aglasun-gebergte in West-Turkije, ligt de antieke stad Sagalassos langs de flanken van een steile berghelling.
Het is in de nazomer van 1984 dat Waelkens de ruïnes van de stad voor het eerst aanschouwt – geleid door een adelaar die "de incarnatie van Zeus zelf" leek, gaf Waelkens ooit aan. De archeoloog, geboren en getogen in het West-Vlaamse Waregem, was een aantal jaar voordien gepromoveerd tot doctor in de kunstgeschiedenis. In 1986, wanneer hij net is aangesteld als gewoon hoogleraar archeologie aan de KU Leuven, vangen de eerste prospecties aan in Sagalassos. Van 1990 tot 2013, het jaar van zijn emeritaat, zal hij internationale renommee verwerven als leider van het Sagalassos Archeological Research Project.
Waelkens zal tijdens zijn carrière betrokken zijn bij opgravingen van Italië tot in Syrië, maar Sagalassos is zijn levenswerk. "'Het is mijn bruid', zei hij weleens", vertelt Jo Tollebeek, decaan van de faculteit letteren (KU Leuven). Waelkens was volgens zijn collega's niet zomaar de juiste man op de juiste plek, maar een pionier op wetenschappelijk vlak. In de jaren negentig bouwt hij in Turkije aan een interdisciplinair project, waar onder meer archeologen, historici, geografen en antropologen allemaal aan hetzelfde zeel trekken. "Nu ligt dat voor de hand, maar dat was het toen absoluut niet."
"Hij zorgde ervoor dat er rond die site één grote gemeenschap ontstond. Ook door de mensen uit de dorpen, de arbeiders die de opgravingen uitvoerden, nauw bij het project te betrekken", zegt Tollebeek. Door die aanpak zou Waelkens een belangrijke bijdrage hebben geleverd om zijn discipline van het koloniale imago te ontdoen.
Voor een nieuwe generatie archeologen was Waelkens het lichtende voorbeeld, een man die zich ferm afzette van het Indiana Jones-aura dat dankzij Steven Spielberg aan het beroep kleefde. "Veel mensen denken bij archeologie aan schatten opgraven", klinkt het in het interview met de KU Leuven. "Maar daar gaat het niet om. Archeologie probeert een maatschappij te reconstrueren in al haar aspecten." Waelkens reconstueerde die van Sagalassos. Al waren er ook wel schatten. In 2007 haalde het team fragmenten van een kolossaal groot beeld van de Romeinse keizer Hadrianus naar de oppervlakte.
Voor het Sagalassos-project kreeg Waelkens in 2000 de prestigieuze vijfjaarlijkse wetenschapsprijs Ernest-John Solvay voor de Humane Wetenschap toegekend. In 2004 kreeg hij de hoogste onderscheiding voor buitenlands onderzoek, en vijf jaar later ridderde koning Albert II hem voor zijn verdiensten in het archeologisch onderzoek.
Ook na zijn emeritaat zou Sagalassos als een magneet aan hem blijven trekken. Waelkens stierf zondagavond op 72-jarige leeftijd na een lange ziekte. Tollebeek herinnert de archeoloog niet alleen als volbloed wetenschapper, maar ook als integer mens. "Iemand die elke pagina van een doctoraat tot in het detail behandelde, maar tegelijk een familiegevoel creëerde."
Een gevoel dat perfect samengevat wordt in het boekje dat zijn Turkse collega's in zijn laatste maanden samenstelden, een overzicht van werk en publicaties. Opgedragen aan 'Marc Bey', zoals ze Waelkens weleens noemen. Bey is een lokale eretitel voor leiders die zowel respect als familiariteit afdwingen.
Honderden verdronken migranten liggen onder Tunesische aarde. 'Ergens hebben zij familie die om ze rouwt'