Pastorale zorg in de laatste levensfase - Protestantse Theologische Universiteit
Online + Het Brandpunt te Doorn
D212201
28 september 2021 Via Zoom
23 november 2021 Het Brandpunt
Deze cursus helpt gemeentepredikanten hun pastorale begeleiding in de laatste levensfase te verdiepen. De laatste levensfase is een breed begrip: sommige gemeenteleden leven acht jaar met een levensbedreigende aandoening, terwijl andere binnen enkele weken na een diagnose overleden zijn. Beiden worden onder palliatieve zorg geschaard.
De docent biedt handvatten om pastorale zorg af te stemmen op diverse situaties, inclusief de lichamelijke, psychologische, sociale en geloofs- / spirituele problemen. Daarbij kunnen fysieke problemen zich bijvoorbeeld als geloofsproblemen manifesteren, en hebben familieconflicten hun uitwerking op lichaam, geest en ziel. Andere thema's in de cursus zijn: omgang met rouw en morele vragen.
De reflectie op theodicee vragen, zoals 'Hoe kan God dit laten gebeuren?' komt tijdens de tweede bijeenkomst aan bod. Door alle problemen, verliezen en vragen heen komt tijdens de cursus ook regelmatig een andere kant aan de orde: hoe spreek je als gemeentepredikant de bronnen van kracht bij jezelf en de ander aan? Deze bronnen (kunnen) zijn: relaties, geloof, (pastoraal) gebed, geloofsgemeenschap, sport, hobby's, et cetera.
De cursus is opgezet vanuit praktische theologie en empirische ethiek, waarbij de docent zijn eigen ervaring inzet en gebruik maakt van bijbels-theologische thema's. Activerende onderwijsvormen stimuleren deelnemers om te gaan oefenen met het geleerde in hun eigen gemeente.
Na afloop kan de deelnemer in pastorale begeleiding in de laatste levensfase:
fysieke, psychische en sociale thema's verbinden met geloofsthema's
bijbels-theologische en praktisch-theologische afwegingen formuleren
afstemmen op rouwprocessen van gemeenteleden
afstemmen op ethische vragen van gemeenteleden
het eigen communicatief repertoire verder uitbouwen
krachten en beperkingen van evidence benoemen en deze (afgestemd) toepassen
zichzelf kwetsbaar opstellen tijdens het pastoraal gesprek en gebed
Literatuur lezen (lijst onder 'literatuur').
Voorafgaand aan de tweede bijeenkomst levert u een casusbeschrijving aan. Instructies volgen in de eerste bijeenkomst.
Casusbeschrijving met korte reflectie, uiterlijk 5 werkdagen (dus 7 dagen) voorafgaand aan tweede bijeenkomst opgestuurd naar de docent. Instructies volgen na de eerste bijeenkomst. Nadruk ligt op de hermeneutische, pastorale en personale competenties.
Eindopdracht: casusbeschrijving (zojuist genoemd) wordt verder uitgewerkt tot een paper van maximaal 2.500 woorden (literatuurverwijzingen niet meegerekend), waarin minstens 2/3 van de cursusliteratuur is verwerkt met verwijzingen, en minstens één wetenschappelijke tekst. Nadruk ligt bij deze opdracht op alle competenties (inclusief academische en integratieve). Eindopdrachten beoordeeld met een voldoende, leiden tot registratie van de punten.
David Clark, "Between Hope and Acceptance: The Medicalisation of Dying," British Medical Journal, 324, no. 7342 (2002), 905-7. Link (Open Access)
IKNL, Richtlijn Zingeving en Spiritualiteit in de Palliatieve Fase. Landelijke Richtlijn (Utrecht: IKNL, 2018). Link (Open Access)
Marie-José Gijsberts, Anke Liefbroer, René Otten, and Erik Olsman, "Spiritual Care in Palliative Care: A Systematic Review of the Recent European Literature," Medical Sciences, 7, no. 2 (2019), Epub. Link (Open Access)
Raad voor Volksgezondheid & Samenleving, Zonder Context Geen Bewijs. Over de Illusie van Evidence-Based Practice in de Zorg (Den Haag: RvS, 2017), 13-38. Link (Open Access)
Erik Olsman, Carlo Leget, Wendy Duggleby, and Dick Willems, "A Singing Choir: Understanding the Dynamics of Hope, Hopelessness and Despair in Palliative Care Patients. A Longitudinal Qualitative Study," Palliative and Supportive Care, 13, no. 6 (2015), 1643-50. Link (Open Access)
Erik Olsman, Dick Willems, and Carlo Leget, "Solicitude: Balancing Compassion and Empowerment in a Relational Ethics of Hope. An Empirical-Ethical Study in Palliative Care," Medicine, Health Care and Philosophy, 19, no. 1 (2016), 11-20. Link (Open Access)
Theo Pleizier, "Psychologie en Narrativiteit in het Pastoraat. Overwegingen bij de Terugkeer van de Ziel," Kerk en Theologie, 70, no. 2 (2019), 118-30. Link (Open Access)
GGZ Standaarden, "5.4 Persisterende Complexe Rouwstoornis (PCRS)," Link naar Psychotrauma- en stressorgerelateerde stoornissen (1 pagina)
Elizabeth Boase, "Constructing Meaning in the Face of Suffering: Theodicy in Lamentations," Vetus Testamentum, 58, no. 4 (2008), 449-68. Link (Open Access)
Simon Dein, John Swinton, and Syed Qamar Abbas, "Theodicy and End-of-Life Care," Journal of Social Work in End-of-Life & Palliative Care, 9, no. 2-3 (2013), 191-208. Link (Open Access)
Erik Olsman, Bert Veneberg, Claudia van Alfen, and Dorothea Touwen, "The Value of Metaphorical Reasoning in Bioethics: An Empirical-Ethical Study," Nursing Ethics, 26, no. 1 (2019), 50-60. Link (Open Access)
Christo Thesnaar, "Transferring Frozen Conflict to Future Generations. In Search of a Contextual Pastoral Approach," in Reconciliation, Forgiveness and Violence in Africa, ed. Marius Nel, Dion Forster & Christo Thesnaar (Stellenbosch: African Sun Media, 2020), 111-129. Link naar "Download Chapter"
Reijer de Vries, "Het Pastorale Gebed als Afsluitingsritueel," Theologia Reformata, 58, no. 1 (2015), 6-24. Link (Open Access)
2 EC = 56 uur (33 uur literatuur, 11 uur onderwijs, 2 uur eerste opdracht toetsing, 10 uur eindopdracht toetsing)
Dinsdag 28 september 09:00 – 15:00 uur via Zoom (incl 1,5 u pauze)
Dinsdag 23 november 09:00 – 17:00 uur Het Brandpunt te Doorn (incl 1,5 uur pauze)
Dr. Erik Olsman (1980) is universitair hoofddocent geestelijke verzorging, Protestantse Theologische Universiteit. Tevens is hij voorzitter van de herziening van de nationale palliatieve zorg richtlijn 'Rouw' (IKNL) en ethicus in een Regionale Toetsingscommissie Euthanasie (VWS). Voorheen werkte hij als onderzoeker in medische ethiek (AMC), universitair docent in medische ethiek (LUMC) en als geestelijk verzorger in psychiatrie en palliatieve zorg.