Stuur uw stukken waarin RvdK, GI en VT "feiten" verzinnen naar de Tweede Kamer
Wij Doen Niet Aan Waarheidsvinding'
Na enkele dagen ontvangen de ouders het per fax ingediende verzoek van Kinderbescherming aan de kinderrechter. Als motivering van het verzoek lezen zij: "onderzoekshypothese: jarenlange kindermishandeling", reden waarom het kind voorlopig onder toezicht moet worden gesteld (VOTS) en onmiddellijk uit huis moet worden geplaatst (spoed-UHP).
Zoals uit het bovenstaande blijkt kan men met recht spreken van een mantra: een bezwering waarmee jeugdbeschermers en kinderrechters elk protest van ouders weten te smoren. We zullen dit noemen het WDNAW-mantra: het Wij‑Doen‑Niet‑Aan‑Waarheidsvinding-mantra.
Wij zouden kunnen volstaan met een krachtig: "Nee, nooit!", maar niet iedereen geeft dit ferme, enig juiste antwoord. Verontwaardigd reageert men met: "Het Jeugdrecht moet wèl aan waarheidsvinding doen!" Goed bedoeld, maar toch is dit nu juist de verkeerde reactie. Maar eerst even dit: Wat 'liegen' is weten we, maar wat is dat andere, wat is 'waarheidsvinding'?
De taak van de rechter die uitspraak moet doen in een zaak duidt men aan met de term 'rechtsvinding'. Dat moet hij doen op basis van de door partijen gestelde feiten. Bestaat over die feiten een geschil dan moet de rechter de waarheid boven tafel zien te krijgen omtrent díe feiten die voor zijn beslissing van belang zijn. Dat wordt aangeduid met 'waarheidsvinding'. De waarheidsvinding moet de objectieve werkelijkheid zo goed mogelijk benaderen. Als er ook nog kinderen bij betrokken zijn, dan moet de rechter verder kijken dan wat de procespartijen hebben gesteld en betwist. Met de aldus "gevonden" waarheid moet de rechter naar de wet kijken om het "recht te vinden", dat wil zeggen uitzoeken welke gevolgen de wet aan de feiten verbindt.
In het strafrecht gaat waarheidsvinding om de vraag: "Heeft de verdachte 'het' gedaan of niet?" .
In het verkeersrecht is de vraag: "Wie had voorrang - A of B" of "Is partij A of B door het rode stoplicht gereden of niet?"
In het civiele recht bijvoorbeeld: "Is de overeenkomst nagekomen of niet"?
Kenmerkend in deze rechtsgebieden is dat er in de wet een nauwkeurig omschreven norm is vastgelegd: diefstal is bij wet verboden, net als door rood licht rijden, verkeer van rechts heeft wettelijk voorrang, overeenkomsten "strekken partijen tot wet" (moeten worden nagekomen). In al die gevallen moet met een proces van waarheidsvinding zo objectief mogelijk worden vastgesteld of de rechtsnorm is overtreden.
In het jeugdrecht gaat het om de wettelijke vraag: "Groeit een minderjarige zodanig op dat hij in zijn ontwikkeling ernstig wordt bedreigd"? Dit is een zogenaamde "vage rechtsnorm" waarvoor niet in de wet te omschrijven valt wanneer daarvan sprake is of niet. Hier betekent 'waarheidsvinding' dat de rechter een inschatting moet maken op basis van het oordeel van daartoe aangewezen functionarissen (Raad voor de Kinderbescherming, Jeugdzorg) die de kinderrechter moeten overtuigen dat hun beoordeling van de zaak juist is. In het Jeugdrecht is waarheidsvinding meer een zoeken naar een zo goed mogelijke inschatting op basis van subjectieve, zo goed mogelijk 'geobjectiveerde' (op feiten gestoelde) oordelen van de functionarissen. Maar hoe dan ook, waarheidsvinding moet een streefdoel zijn al blijft het eindoordeel veel meer discutabel dan in andere rechtsgebieden.
Wat is er allemaal mis met dat mantra "Wij doen niet aan waarheidsvinding"?
Maar het allerergste is dat dit mantra de beschuldiging "U spreekt welbewust onwaarheid" verdoezelt.
In ons geval gaat het om de stropop-drogreden: Stel in een debat neemt u een standpunt in. Maar uw tegenstander (de "drogredenaar") verdraait uw standpunt en legt u een karikatuur ervan in de mond die in die vorm niet verdedigbaar is. In een reflex blijft u echter in de verdediging, en voor u het weet bent u een standpunt aan het verdedigen dat uw standpunt niet is. De stropop-drogreden is een booraardige manier om een spraakverwarring in te leiden.
Wie het doorheeft laat het zover niet komen en zal zeggen: "Dat heeft u mij niet horen zeggen!" Maar daarmee bent u al in de verdediging gedwongen en de drogredenaar houdt verder zijn mond - of niet... De drogredenaar gaat niet meer in op uw tegenwerping maar palavert verder over de met zijn valse antwoord ingeslagen dwaalweg.
Stap 1: De ouders protesteerden tegen een onware, verzonnen en onbewezen beschuldiging. Zij eisen: "Stop met die onwaarheden".
Stap 2: De Jeugdzorgwerker zegt niet: "Wij mogen misleiden", maar: "Wij doen niet aan waarheidsvinding; het gaat om ons oordeel, onze mening".
Tot zover de stropopredenering op zichzelf. Maar er is nog meer mis! Zie stap 3: Op cliëntenfora en in de media klagen de ouders over onwaarheden(1) en eisen zij dat Jeugdzorg aan waarheidsvinding gaat doen (2). Daarmee halen de ouders zelf de stropop "waarheidsvinding" als een Trojaans paard binnen hun eigen kring en in het openbare debat. Het gaat niet meer over liegende kinderbeschermers maar over de vage rechtsnorm en de vrome getuigenissen hoe zij allemaal hun best doen om daarmee zo goed mogelijk om te gaan.
Inmiddels wordt er veel geschreven over 'waarheidsvinding' en over de problematiek van de vage rechtsnorm. En alle auteurs beginnen uitdrukkelijk met te zeggen dat het hun gaat om de klachten van ouders over de vele onwaarheden in de rapporten en het niet toetsen van de gestelde feiten door de kinderrechter. Maar zij eindigen ermee dat de jeugdzorgwerkers en kinderrechters nog beter hun best moeten doen voor de waarheidsvinding.
Het WDNAW-mantra is een drogreden met het woord 'waarheidsvinding' als stropop. De stropop heeft zich als een giftig virus genesteld in het publieke debat.
Tenslotte waren het de publicaties in de juridische en bestuurlijke literatuur waarin en passant wel over de klachten van de ouders werd geschreven, "maar ja, waarheidsvinding is nu eenmaal een lastig probleem", zo is de teneur van die vakpublicaties.
Iedereen, kinderrechter, Kinderombudsman, minister, kamerlid, professor, onderzoeker, kinderbeschermer, iedereen die vergeet dat de spindoctors van Jeugdzorg en Kinderbescherming de stropop 'waarheidsvinding' hebben gelanceerd, iedereen die niet door heeft hoe de stropop viraal is gegaan, iedereen die dat niet beseft bedrijft luchtfietserij. Luchtfietserij die van oorsprong bedoeld is om te misleiden en het debat over het bewust misleiden door Jeugdzorg en Kinderbescherming te doen ontsporen.
De stropop 'waarheidsvinding' lijkt niet meer uit te bannen uit het publieke debat. Hoewel publicaties vanuit het kamp Jeugdzorg er alles aan doen om het debat op een dwaalspoor van het vage-normen-probleem te zetten zijn er gelukkig uit het andere kamp auteurs die het debat nadrukkelijk terug voeren naar 'stop de onwaarheden'. Er is, met andere woorden, een strijd ontbrand tussen het 'vage-normen-kamp' en het 'stop-onwaarheden-kamp'.
Een casus werd besproken op de opiniepagina van NRC Handelsblad onder de titel "Of beschuldiging waar is, doet er bij kinderrechter niet toe". In het artikel werd een pleidooi gehouden voor het instellen van een Waarheidskamer voor kinderrechters, vergelijkbaar met een Wrakingskamer. De kinderrechter fungeert immers als de hoge Staatsmacht die de verantwoordelijkheid draagt voor de onafhankelijke jeugdrechtspraak en de goede procesorde waarin voor onwaarheden geen plaats hoort te zijn.
Augustus 2011 - Nationale Ombudsman Brenninkmeijer en Van Zanten in "Tijdschrift voor Familie- en Jeugdrecht (FJR)"
In een artikel "Waarheidsvinding: van groot belang in de jeugdbescherming" vatten de auteurs het Opiniestuk nog eens uitvoerig samen en scharen zij zich expliciet achter de inhoud ervan. "Deze mening van de heer Prinsen lijkt kritisch te zijn ontvangen in de jeugdzorgwereld." "Volgens ons wordt waarheidsvinding in de benadering van onder andere Slot en Quik-Schuijt te zwaar opgevat en wordt daarmee het doen van waarheidsvinding als een te grote, en daarmee onuitvoerbare, opgave gezien, anders dan het volgens ons zou moeten zijn. Wij kunnen ons meer vinden in de zienswijze van Prinsen."
April 2013 - Erik Gerritsen - "Waarheidsvinding" in "Binnenlands Bestuur"
Erik Gerritsen, tot 2015 bestuursvoorzitter van Bureau Jeugdzorg Agglomeratie Amsterdam en een productieve spindoctor van de jeugdzorgwereld, meent in dit artikel: "Ik constateer dat het debat met betrekking tot het thema waarheidsvinding top op heden weinig productief is." Hij licht dit toe met een aantal argumenten die het WDNAW-mantra zouden moeten ondersteunen. Het voert te ver om hierop nu in te gaan maar gezegd moet worden dat Gerritsen zich in dit artikel (en vele andere) manifesteert als de spindoctor van Jeugdzorg bij uitstek.
Tijdens de behandeling van het toenmalige wetsontwerp Jeugdwet hebben de Tweede Kamerleden Van der Burg en Bergkamp een amendement ingediend, luidende: "De raad voor de kinderbescherming en de gecertificeerde instelling zijn verplicht in rapportages of verzoekschriften de van belang zijnde feiten volledig en naar waarheid aan te voeren." In de toelichting schreven zij: "De verplichting die uit dit amendement volgt houdt in dat de Raad voor de Kinderbescherming en de gecertificeerde instellingen die de maatregelen uitvoeren zich moeten richten op het verzamelen van feiten, gebeurtenissen en omstandigheden die objectiveerbaar zijn. Dit geldt voor rapportages maar ook voor de verzoekschriften (waaraan de rapportages vaak ten grondslag liggen) aan de kinderrechter (bijv. verzoek machtiging tot uithuisplaatsing of verzoek ondertoezichtstelling). Op basis van dit amendement dient de besluitvorming in de rapportage te zijn onderbouwd, waarbij feiten, visies van betrokkenen en de interpretaties van de Raad of gecertificeerde instelling duidelijk zijn gescheiden."
Dit is klare taal. Alhoewel het amendement zich niet uitspreekt over wat er moet gebeuren als er in de casuïstiek in strijd met dit artikel wordt gehandeld blijkt de wettelijke verankering van de waarheidsplicht van groot belang te zijn in de strijd die ontbrand is tussen het 'vage-normen-kamp' (Jeugdzorg) en het 'stop-onwaarheden-kamp' (ouders gesteund door deze politici).
December 2013 - Nationale Kinderombudsman Marc Dullaert - rapport "Is de zorg gegrond".
Dullaert: "Veel klachten die door ouders worden ingediend bij jeugdzorg-klachtinstanties, bij de Kinderombudsman of bij de Nationale ombudsman gaan over de stelling dat BJZ, AMK of de Raad niet aan waarheidsvinding zouden doen".
De voor de hand liggende vraag wat de complexiteit van het werk te maken heeft met het 'stoppen met liegen' wordt niet beantwoord.
"Dit kan echt niet langer duren." […] "De Raad voor de Kinderbescherming moet hierop aangesproken worden. Het kan niet waar zijn dat dit nog steeds niet is geregeld", aldus deze Kamerleden.
Minister Van der Steur "herkende zich niet in het beeld dat de Raad voor de Kinderbescherming en de gecertificeerde instellingen te weinig zouden doen aan waarheidsvinding".
Mevrouw Bergkamp (D66): "Ik […] mis bij de Minister de erkenning van het probleem."
Minister Van der Steur: "Ik herken mij niet in de parafrase van mevrouw Bergkamp over de door mij gevoelde urgentie op dit punt." […] "Ik weet het antwoord niet, maar snijd het onderwerp aan in mijn gesprek met de Raad voor de rechtspraak."
13 april 2016 - Brief van de Minister van Veiligheid en Justitie
"Uit de gevoerde gesprekken [met de GI's, RvdKb, een kinderrechterinspecties cliëntvertegenwoordigers] komt het beeld naar voren dat GI's en de RvdK het onderwerp waarheidsvinding serieus nemen. Het rapport van de Kinderombudsman uit 20131 heeft daaraan bijgedragen, evenals de verankering van de waarheidsvinding in de Jeugdwet (artikel 3.3). […] Is de waarheidsvinding anno 2016 op orde? De instellingen geven aan dat zij voortdurend werken aan de kwaliteit van de rapporten en onderzoeken. Daarmee is nog niet gezegd dat de waarheidsvinding anno 2016 over de hele linie optimaal is."
De messen zijn geslepen. In het parlement maken twee Kamerleden zich sterk voor het 'stop-onwaarheden-kamp', terwijl de minister uit onwetendheid het 'vage-normen-kamp' meent te moeten verdedigen, zich beroepend op protocollen en rapporten uit het kamp dat zich voelt aangevallen. Dit vraagt om actie van de kant van de ouders. Tijd voor een zwartboek?
Kamerstuk 31839 nr. 510
Brief van de Minister van Justitie Gepubliceerd op 14 april 2016 12:45
Een zwartboek krijgen wij niet voor elkaar, maar stuur uw stukken naar mevrouw Bergkamp en mevrouw Van der Burg.