Als God al schept, is het vooral onrust, lijkt het wel. Tussen culturen, tussen volken en soms ook nog in ons eigen hart. Zijn we zonder God beter af? Of zijn er toch goede redenen voor God plaats in te blijven ruimen? Een God die nooit is vast te leggen in een woord, maar een open einde heeft. Een God die nooit alleen maar ’is’, maar vooral ‘zal zijn’.
In deze laatste viering vlak voor kerst kijken we met Marta en Maria hoe we in deze drukke tijd van kerstdiners, Open Huis, cadeaus, versiering, boodschappenlijstjes nog steeds kunnen oefenen in het openstaan voor wat op ons toekomt. Hoe houd je ondanks, of dankzij, of misschien juist zonder planning ruimte voor het mysterie van kerstmis, de komst van de Messias?
Als we het ‘ik’ centraal stellen in wat we voelen, waarnemen, denken en doen, kunnen we dan nog ooit geraakt worden door iets nieuws, door een gebeuren dat ons bestaan in een nieuw perspectief stelt? Zacharias ziet eerst samen met zijn vrouw Elisabeth geen toekomst meer: ze zijn oud, hun leven is ‘voltooid’. Als hem de geboorte van een kind wordt aangekondigd, wil hij daar eerst niets van weten. In het verhaal wordt hem dan letterlijk het zwijgen opgelegd. De situatie verandert radicaal als hij samen met Elisabeth onverwacht toch een zoon krijgt en vader wordt. Het zwijgen slaat om in lofzang en dankgebed om het bestaan, in een woordenwaterval waarmee alles wat hij voelt, waarneemt, denkt en doet even radicaal van betekenis verandert.
Tegen de achtergrond van het denken in termen van maakbaarheid, beheersing en meetbaarheid is het onverwachte als snel ongewenst. Iets anders krijgen dan op je verlanglijstje staat is een teleurstelling. Onverwacht bezoek is onhandig. En wat te denken van de niet verwachte zwangerschap in het begin van het Lucas-evangelie waarover we deze eerste zondag van de advent lezen? Tegelijk kan een onverwachte ontmoeting ook een onverwacht geschenk zijn. Een mislukking kan een nieuw perspectief openen, zicht geven op wat je nog niet kon zien. Omgaan met het onverwachte is leven tussen hoop en vrees. Hoe doe jij dat?
Schaamte is een tweesnijdende emotie, enerzijds kan iemand zich letterlijk ‘dood schamen’ – een levensgevaarlijke emotie, die mensen ten gronde kan richten. In die zin is schaamte een volksgericht tegen alles wat afwijkt van het ‘normale’ en ‘collectieve’.
Anderzijds kan schaamte ook een intuïtieve functie vervullen – je kan je als Nederlander schamen voor het slavernijverleden, terwijl je persoonlijk niet schuldig bent. Genesis begint zo ongeveer met schaamte, en wij kunnen dat boek nog lang niet sluiten.
Woede ontstaat uit gefrustreerde verlangens en teleurgestelde liefde. Wanneer woede vooral door eigenbelang en eigenliefde gevoed wordt, kan dit gevoel al gauw ook gevaarlijk zijn. Wanneer daarentegen in iemands woede de liefde voor de ander die de woede wekt toch belangrijk blijft, kan woede in vergeving verkeren en zelfs het begin zijn van nieuw leven, nieuwe liefde. Een extreem voorbeeld hiervan is Gods eigen woede zoals die door de profeet Hosea verhaald wordt.
Jezus zegt tegen de Samaritaanse vrouw: wie dit water drinkt dat ik te drinken geef zal nooit meer dorst krijgen. Vreugde is iets anders dan alle hoogtepunten en successen die we met elkaar op social media delen. Het is ook niet perse hetzelfde als genieten. En het is ook niet het tegenoverstelde van verdriet, geloof ik. Laten we samen wat dieper nadenken over vreugde.
Het woord angst stamt af van angustia dat nauwte betekent. Het spectrum van benauwenissen dat we kennen is groot. Varieert van extreem tot irreëel tot meer ‘gewoon’ als angst voor eenzaamheid, ziekte en verlies. Maar zijn angsten alleen maar benauwend en verstikkend of kunnen ze ook bevrijdend werken? Wie zouden we zijn zonder onze angsten?
De branden in de Amazone, de hitte in eigen land van deze zomer: de wereld voelt in toenemende mate onherbergzaam. Nu biedt de christelijke traditie , op een andere manier, ruimte aan het idee dat deze wereld inderdaad niet ons thuis is: wij gelovigen zijn niet van deze wereld, we blijven vreemdeling, ons thuis is elders. Het is een sympathieke traditie, in de zin dat het kan voorkomen dat we zouden denken dat de aarde van ons is. Aan de andere kant: vraagt deze tijd van klimaatverandering niet ook juist omarming van de aarde als ons thuis? hoe kunnen we thuis zijn op een aarde die ook onherbergzaam is?
We lezen er over vriendschap en heldendom, dood en sterfelijkheid en over een god die de mensheid wil verdelgen met een zondvloed.