We vinden het al zo gewoon om op allerlei oude prenten en op plafondschilderingen kleine engelachtige wezentjes te zien zweven, dat we ons al nauwelijks meer afvragen waar die vandaan gekomen zijn. En toch zit er een verhaal aan vast.
Een putto (meervoud putti) staat voor een mollig kinderfiguurtje, bijna altijd mannelijk en meestal naakt. Het is een motief uit de Grieks/Romeinse klassieke oudheid. Het woord betekent kind of kleintje.
Als putti komen ze voor het eerst als liefdesgodjes voor op kindersarcofagen in de 2e eeuw: dansend, strijdend of musicerend. In Griekenland kende men de god Eros (latijns equivalent: Cupido of Amor), die over de macht van de liefde en verleiding beschikte, en die een vergelijkbare gestalte had.
De herleving van deze figuurtjes wordt toegeschreven aan de Florentijnse beeldhouwer Donatello (1386 - 1466). Daarna zijn ze in de tijd van Renaissance, Barok en Rococo bijzonder populair gebleven. Zo populair dat we ze af en toe ook in bovenlichten tegenkomen.
Op bovenstaande foto van een fronton van een Lod. XIV-pand in Dordrecht is een fraai voorbeeld te zien van een putto, die twee familieschilden toont van de vermoedelijke opdrachtgevers van de bouw van het pand in de eerste helft van de 18e eeuw. Aangezien familieschilden in de Franse tijd gladgeschaafd moesten worden, zullen deze na de Franse overheersing wel door latere restaurateurs in oude glorie zijn hersteld. Het ovale schild (van ons uit gezien rechts) is van de echtgenote. Het linker is van de man.
Vlak bij de toren van de Westerkerk aan de Prinsengracht in Amsterdam treffen we een 17e eeuws poortje aan met dit beeldhouwwerk boven de deur. Een groepje cherubijntjes met een doodshoofd. Het doodshoofd verwijst naar de tijdelijkheid en de ongewisheid van dit leven. De cherubijntjes zeggen in feite dat er ook nog zoiets als geluk in het leven is, is het niet in dit ondermaanse, dan tenminste wel in het hiernamaals. Wie weet valt het je ten deel als je deze deur binnengaat.
In de Pieterskerk te Leiden bevindt zich de marmeren sarcofaag van Johannis a Kerchove uit 1663. Het beeldhouwwerk met de treurende putto is van de bekende meester beeldhouwer Rombout Verhulst.
Dat putti geen vleugels en cherubijntjes wel vleugels zouden hebben, is een onhoudbare stelling. Of het ene of het andere is bedoeld moet uit de context worden afgeleid.
En dan hier, zie foto onder, op de muur van het gastenverblijf, zijn tekens te zien. Links een hart, maar rechts een teken dat wel heel zeldzaam is. We kennen er geen tweede van. Het oogt als een banier, die vertikaal omlaag hangt. De lussen, die rond een stok geschoven worden, zien we bovenaan.
Volgens de schrijvers van Maritieme Geschiedenis der Nederlanden (1976) bestond er al een Brabantse vlag aan het eind van de 15e eeuw. Hij is later erg lang in ongebruik geraakt, maar sinds een jaar of 60 terug van weggeweest.
De vlag kreeg zelfs een ereplaats in de Ridderzaal te Den Haag op basis van zijn anciënniteit, meteen naast de troon. Na 2006 werden de vlaggen aldaar vervangen door de heraldieke wapens.
De aantallen blokken kloppen niet. De vlag heeft 6 keer 4 = 24 blokken, het metselteken laat 6 x 7 = 42 blokken zien. Maar waarschijnlijk keek men toentertijd nog niet zo nauw naar het aantal blokken.
Dit teken is UNIEK tot nu toe op het vasteland van Europa. Het enige metselwerk dat er een gelijkenis mee vertoont, vinden we in Engeland, in het oude Hatfield Old Palace van laat 15e eeuw (Herfordshire, een ietsje noordelijk van London).
Het oogt niet echt als een vlag maar misschien is het dit toch wel. Als we ons voorstellen dat er een zware vlag uithangt, dan heeft die de neiging om zich ineen te vouwen. De driekhoeken links en rechts laten zien hoe men destijds een vlag gladgestreken kon tonen. Dit is vervolgens ook in steen uitgebeeld. Voor deze theorie heb ik nog geen bewijzen.
Vertikaal loopt er in de midden een scheidingslijn tussen de blokken, wat toch ook wel erg merkwaardig is.
Deze foto's zijn van internet geplukt. Het ontgaat mij even waarom de middelste foto niet spoort met de bovenste en onderste foto. Kennelijk bevindt het teken zich op meer zijden van het gebouw. Zal toch zelf ter plekke eens moeten gaan kijken.