Dementees (2) – henk 50
Dementees (2)
Nicole Krauss schreef de roman Geschiedenis van de liefde (2005). In haar boek schrijft ze dat taal niet nodig om anderen te begrijpen. Ook zonder de taal kunnen we bij anderen signalen opvangen hoe het met hem of met haar gesteld is. Dat zit ons – als het goed is – in de genen.
Dat vermogen hebben ouders van baby's nodig om hun kind te 'lezen'. Hoe beter dat vermogen ontwikkeld is, des te meer zal het kind zich richten op de ouders. Met andere woorden: het kunnen lezen van de emoties van het kind is één van de basisvoorwaarden voor de hechting.
Maar hoe zit het dan aan het einde van het leven? Hoe gaat het als oude mensen onze taal niet meer begrijpen? Of als wij hun gesproken woorden niet meer kunnen vatten? Kunnen we dan nog een passend antwoord geven zodat iemand zich niet meer zo eenzaam voelt, of zo vervreemd van menselijk contact? Dat vraagt verpleegkundige Ingrid H. van Delft zich af (in: MvG, 2007/2).
Opmerkelijk is een citaat van Theo van Doesburg: "Het zwerven door vreemdsprakige landen deed mij klanken en temperaturen opvangen. Hoe minder men van de taal begrijpt – beter: begrippelijk verstaat – des te meer dringt de innerlijke temperatuur tot ons door."
Ik trek even een vergelijking tussen de gehandicaptenzorg en de ouderenzorg. Het is mijn interpretatie, dus zeker geen wetenschappelijk onderbouwde redenering.
Het tweede onderzoek dat ik deed in de gehandicaptenzorg ging over communicatie met mensen met een ernstige verstandelijke beperking (1977). In het rapport een citaat van Judith Herzberg, het heet Ziekenbezoek, en ik ben dat gedicht nooit meer kwijt geraakt:
Mijn vader had een uur lang zitten zwijgen bij mijn bed/ Toen hij zijn hoed had opgezet/ zei ik, nou dit gesprek/ is makkelijk te reproduceren/ Nee, zei hij, toch niet/ je moet het maar eens proberen.
In het onderzoek – dat ik deed op mijn woningen – bleek dat slechts één op de vier bewoners in staat was tot betekenisvol, gearticuleerd woordgebruik. Twee op de drie bewoners spraken niet of gebruikten slechts enkele woorden.
Ik schrok van die uitkomsten. Want het was me helemaal niet opgevallen. Ik was na een paar jaar werk in de gehandicaptenzorg al zó gewend aan 'tonen' en 'ritmes' van geluiden, dat ik die woorden eigenlijk niet meer zo miste. Er waren heel andere mogelijkheden voor contact.
Later werd het onderzoek nog veel verder uitgebouwd, eerst samen met drie andere Noord-Hollandse onderzoekers en uiteindelijk kwam er zelfs een proefschrift uit voort. Maar niet van mij, ik ben niet wetenschappelijk aangelegd.
In de ouderenzorg zie ik ook bewoners die geen woord (meer) spreken. Maar er zijn er ook opvallend veel, die juist wél spreken. Maar wat zéggen ze dan eigenlijk?
Ingrid van Delft citeert een man: "Is dit de laatste of de vroegste vraag? Want als U maar doorvraagt aan de praat, dan kom ik er wel. Dat is nou net de klats, omdat het altijd zo in mekaar is geweven. Maar weet je wat het is… ik had die als vriend en die als vriend en die als vriend. En die andere vriend, dat was zijn vriend. Dat was ook weer een vriend. Veel vrienden. Hopelijk wel…"
Wat ik leerde in de gehandicaptenzorg moet ik in de ouderenzorg op een andere manier zien te 'vertalen'.
Taal zonder woordenboek
Alle gedrag is communicatie. En communicatie betekent letterlijk: iets samen delen. Mijn indruk is dat als iemand spreekt, dat je dan eerder op de betekenis van de woorden gaat letten. Dat betekent dat je meer cognitief aan de slag gaat.
Maar zou het kunnen zijn dat je dan andere aspecten niet hoort: de klank, het ritme, de muziek áchter de woorden?
Dementees is een taal. Maar die moet je lezen zonder een woordenboek…
Auteur henk50Geplaatst op 15 augustus 2016 28 augustus 2016 Categorieën Ouderen, WerkTags gehandicaptenzorg, ouderenzorg