Wat het kapitalisme met je doet - Filosofie.nl
1. 'Zonder markt geen moraal'
Wie durft het kapitalisme nog te verdedigen? De crisis heeft aangetoond dat dit systeem alleen maar leidt tot calculerende burgers, en tot hebzuchtige bankiers die bonussen belangrijker vinden dan het welzijn van hun klant. Niet waar, zegt de flamboyante econoom en historicus Deirdre McCloskey.
'Kijk om je heen, naar alle spullen. Die hebben we te danken aan mensen die geloven dat ze deugdzaam leven door te innoveren, door de wereld beter te maken. En aan de ondernemers, die uit liefde voor hun klanten trouw blijven aan hun missie van de goede kapitalist en het leveren van kwalitatief goede producten. Die niet stelen, of hun beloften breken, maar zo handelen dat iedereen er beter van wordt. Ondernemen en handelen zijn gebaseerd op deugdzaamheid; een ondeugdelijke kapitalist, die zijn woord breekt, of klanten besteelt door te hoge prijzen te vragen, gaat ten onder.'
Dat mensen slechte dingen doen met geld dat ze in het kapitalistische systeem verdienen is niet te wijten aan het kapitalisme, stelt ze. Lees meer>>>
2. 'Het necro-kapitalisme zet ons aan tot een strijd op leven en dood'
De Italiaanse filosoof Franco 'Bifo' Berardi neemt een heel andere invloed van het kapitalisme op onze waarden en onze geestelijke gezondheid waar:
Volgens Berardi was het kapitalisme altijd al ontwortelend, maar werd het nog begrensd door de beschaving die het ook met zich meebracht. Daar hoorden ook waarden als solidariteit bij. Die laag is verdwenen, waardoor het hedendaagse kapitalisme de mens vernietigt. De wereld is nu – aldus Berardi – 'een slagveld met maar één regel: concurrentie'. Ons hele leven is, zegt hij, ondergeschikt gemaakt aan dit ene gebod, ook onze psyche en onze emoties. 'Al onze collectieve energie wordt ingezet voor uiteindelijk één doel: tegen andere mensen vechten om te overleven. In ons collectief onbewuste kennen we feitelijk alleen verliezers of winnaars.'
Deze opdeling in verliezers en winnaars leidt volgens Berardi tot depressies en zelfmoorden. Hij ziet zelfs een verband met de vele schietpartijen in de Verenigde Staten. Lees meer>>>
3. 'Geld is de barometer van de deugdzaamheid van de samenleving'
De Russisch-Amerikaanse filosoof Ayn Rand (1905-1982) verdedigde een onbeperkte vrije markt, onder andere in haar filosofische roman De kracht van Atlantis. Een groep industriëlen trekt zich terug uit de maatschappij om een kapitalistische utopie te verwerkelijken. Iedereen die meedoet, moet zweren dat hij 'nooit zal leven ter wille van een ander, noch een ander zal vragen te leven ter wille van mij'.
De filosofie van Rand is nog steeds erg invloedrijk in de Verenigde Staten, met name bij de Republikeinen. Lees meer>>>
4. 'Doelmatigheid, beheersing, snelheid en kwantiteit'
Cultuurfilosoof Ton Lemaire heeft de jachtige kapitalistische wereld achter zich gelaten om op het Franse platteland zelfvoorzienend te gaan leven:
'Van onze veelgeprezen ratio, zo geschikt om te filosoferen over waarheid, goedheid en schoonheid, maken we slechts eenzijdig gebruik om de natuur te beheersen. Deze instrumentele ratio heeft geleid tot technische uitvindingen waar we in hoge mate afhankelijk van zijn geworden. Sterker, de instrumentele ratio is zo dominant dat we ons bijna als apparaten gaan gedragen: we komen niet meer los van onze cultus van doelmatigheid, beheersing, snelheid en kwantiteit.'