Waarom tekenaars wel en fotografen geen procesbeelden mogen maken | De Morgen
✦ Salah Abdeslam
Waarom tekenaars wel en fotografen geen procesbeelden mogen maken
Geen foto of videobeeld kregen we van Salah Abdeslam te zien. Op diens vraag had de rechter dat verboden. Toch kunnen we ons dankzij gerechtstekenaars een erg accuraat beeld schetsen van hoe Abdeslam eruitziet. Waarom mag een tekening wel, maar een foto of videoshot niet?
✦ Exclusief voor abonnees door Ann Van den Broek 7 februari 2018, 7:00
Halflang zwart haar in een middenscheiding strak achter de oren getrokken en opkrullend in de nek. Een onverzorgd ogende korte baard, onder zijn uitgesproken neus een fijn snorretje. Een wit hemd, lichte blazer en ogen die dof onder laag hangende oogleden uit staren.
Salah Abdeslam wilde, net zoals zijn medeverdachte Sofien Ayaari, niet in beeld komen op de eerste dag van het proces over de schietpartij in Vorst op 15 maart 2016, drie dagen voordat Abdeslam zou worden gevat. Toch vertelt bovenstaande beschrijving niets nieuws: dankzij de vijf aanwezige gerechtstekenaars weet iedereen vandaag perfect hoe hij er maandag bijzat in de Brusselse rechtbank. Sommige afbeeldingen zijn zelfs zo realistisch dat ze bijna foto's lijken.
Hoe komt het dat tekenaars wel worden toegelaten in de rechtszaal? De 'Gedragsnormen voor de relatie tussen gerecht en pers', een omgangsrichtlijn die dateert uit 2005, geeft weinig uitsluitsel. Daar luidt het enkel dat "het maken van beeld- en geluidsopnamen binnen de rechtszaal in beginsel niet is toegestaan". De voorzitter van een rechtbank kan wel altijd beslissen om daarvan af te wijken. Iets wat ook regelmatig gebeurt. Sommige rechters laten fototoestellen en camera's zelfs d'office toe tijdens hun zittingen, tenzij de beklaagde anders eist.
Over tekeningen staat er in die hele richtlijn uit 2005 geen woord. Dat zal ook niet het geval zijn in de update die het College van de Hoven en Rechtbanken in maart wil goedkeuren, zegt Joris Plessers, directeur van de steundienst van het College. Maar het is niet omdat ze niet worden vermeld, dat ze niet toegestaan zijn. Integendeel. "Tekeningen zijn voor het recht op afbeelding toch nog iets anders dan foto's", zegt hij. "Doorgaans roepen zij niet dezelfde herkenning op. Dat is historisch zo gegroeid. We maken al tekeningen in de rechtbank van voor het technisch mogelijk was om foto's te maken. Tekenaars hebben ook altijd een zekere artistieke vrijheid daarin."
Nochtans: wie de werken van de vijf gerechtstekenaars die Abdeslam portretteerden bekijkt, krijgt een behoorlijk duidelijk beeld van 's mans voorkomen. Klopt, zegt Plessers. En daarom kan een beklaagde ook vragen om niet door een tekenaar in beeld te worden gebracht. "De voorzitter van de rechtbank kan dat dan verbieden, gesteld dat de weergave te expliciet herkenbaar zou zijn." Iets wat tot op vandaag nog nooit is voorgevallen, meent Plessers.
Dat bevestigt ook Luc Hennart, voorzitter van de Brusselse rechtbank van eerste aanleg. Ook Abdeslam en Ayaari hebben dat niet gedaan. "Zij hebben allebei gevraagd om niet herkenbaar in beeld te komen en dan wordt daar gevolg aan gegeven. Maar we hebben hen ook meegedeeld dat er tekenaars aanwezig zullen zijn. Daar hebben zij geen protest tegen aangetekend."
► Meerdere schetsen tonen een herkenbare Abdeslam op de eerste dag van zijn proces in het Brusselse justitiepaleis, afgelopen maandag. Beeld REUTERS
Igor Preys, gerechtstekenaar voor Belga, vindt dat ook niet zo gek. "Een foto is iets mechanisch, een tekening blijft een interpretatie van een persoon. Hoe goed we een figuur ook proberen weergeven, van fotografische kwaliteit zal zo'n beeld nooit zijn."
Klachten over 'te realistisch werk' kreeg Preys nog nooit. "Ik vind het een mooi compliment dat onze tekeningen zo echt lijken. En eerlijk, ik vind ook dat de kwaliteit hoog ligt. Maar ik heb niet de indruk dat onze interpretaties hyperrealistisch zijn. Daarvoor zitten we veel te veraf, zo'n tien à vijftien meter. Bovendien vangen we door de vele veiligheidsmensen maar af en toe een glimp op van de beklaagden. Dus je kunt onze werken bezwaarlijk gedetailleerde studies noemen. Als Abdeslam een puist had, dan kon ik ze niet zien."
Zijn gerenommeerde Nederlandse collega Petra Urban, ook aanwezig op het proces van Abdeslam, maakte het wel al mee. Een half jaar geleden verweet een advocaat haar dat ze zijn cliënt tijdens een proces in Nederland zo realistisch had weergegeven dat ze zijn privacy schond. Een klacht waar geen gehoor aan werd gegeven: Urban mocht blijven tekenen.