Modelspoor bochten en minimale boogstraal | Modeltreinen blog
door Koen Kuypers | 12 nov, 2015 | Praktische tips | 17 reacties
Het maken van bogen / bochten op de modelspoorbaan lijkt op het eerste oog vrij simpel…
Maar om een baanplan goed uit te laten komen en een foutloze operatie te garanderen is het belangrijk om bochten zorgvuldig te plannen.
Immers zal een te krappe bocht leiden tot ontsporingen en daar zit niemand op te wachten…
De makkelijkste manier om een bocht te maken is van stukken gebogen rails, laten we om het praktisch te maken er een voorbeeld bij pakken:
Bij de Märklin K-rails 2232 vind je op conrad de volgende informatie
De 2 specificaties die interessant zijn, zijn de hoek en de radius (boogstraal) van de rails.
De hoek geeft eigenlijk aan hoeveel deze sectie rails gebogen is en komt neer op hoe groot deel van een volledige cirkel het is. Dit voorbeeld heeft een hoek van 22.5 graden, met 16 van deze rail secties zou je dus een volledige cirkel kunnen vormen.
De radius wordt ook wel de boogstraal genoemd en slaat op de afstand van het middelpunt van een cirkel tot een punt op de cirkel.
Minimale boogstraal en diameter
In onderstaande tekening zie je de boogstraal ten opzichte van een bocht van 180 graden. Deze bocht is opgebouwd uit 6 rail secties van 30 graden en heeft een boogstraal van 360 mm en een diameter van 720 mm.
Nu zullen sommige modelspoor puristen al direct gaan roepen dat een dergelijke boogstraal te krap is…
Maar dat is wellicht wat kort door de bocht (onbedoelde woordspelling), laten we eerst eens gaan kijken naar hoe een minimale boogstraal vastgesteld wordt.
In het grootbedrijf worden zeer grote boogstralen gebruikt, zo groot zelfs dat het onmogelijk is deze op schaal over te nemen op de modelspoorbaan.
Een modelspoorbouwer die een zo realistische mogelijke baan wilt bouwen, zal dan ook een zo groot mogelijk boogstraal willen toepassen om zo dicht mogelijk het grootbedrijf na te bootsen.
Echter zijn er ook praktische redenen om een grote boogstraal toe te passen.
Denk hierbij bijvoorbeeld aan de langere locomotieven en rijtuigen, deze zullen in een te krappe bocht ontsporen. Natuurlijk zijn er ook banen die krappe bochten hebben, denk bijvoorbeeld aan sommige bergbanen waar vaak maar enkel kleinere locs door de bochten kunnen.
Minimale boogstraal bepalen
Omdat de minimale boogstraal nog wel eens voor wat verwarring zorgt, krijg ik regelmatig de vraag wat de stelregel is voor schaal N of schaal H0
Een voorbeeld van een stelregel is de NEM-norm 111 waarbij je afhankelijk van het voertuigtype en type spoor je bijvoorbeeld 35 x de spoorwijdte (wat in H0 bijvoorbeeld uitkomt op 577mm).
Het probleem van dergelijke stelregels is echter dat je misschien geen ruimte hebt voor een dergelijke grote boogstraal of juist een nog grotere boog nodig hebt omdat je met lange rijtuigen rijdt.
Er gaat dan ook niet boven het testen van welke boogstraal voor jouw situatie werkt, test een bepaalde boogstraal eens met de verschillende treinen waarmee je wilt gaan rijden en maak de boogstraal kleiner tot je merkt dat de treinen het moeilijk krijgen of ontsporen. Zo weet je zelf wat voor jouw situatie de minimale boogstraal is!
Waar we het nog niet over gehad hebben is het toepassen van een overgangsboog. In het grootbedrijf wordt dit gedaan voor de veiligheid, als een trein op snelheid direct van een rechtstuk in een bocht zou komen zou dit namelijk problemen opleveren.
Door de bocht geleidelijk aan scherper te maken voorkom je dit, dit word gedaan door voorafgaand aan de daadwerkelijke boog een boog met een grotere boogstraal te plaatsen en deze over te laten lopen in de daadwerkelijk boog.
In het grootbedrijf worden deze overgangsbogen heel nauwkeurig berekend zodat de rail geometrie volledig klopt en de trein perfect door de bocht zal kunnen gaan.
Op de modelspoorbaan is het toepassen van de overgangsboog niet nodig vanwege de veiligheid, maar het zorgt wel voor een realistischer zicht.
Niet alleen ziet de rails er meer natuurgetrouw uit, ook de manier waarop de modeltreinen door de bocht zullen gaan zal er natuurlijker uit zien. Het wat grof uitziende stoten van treinen die een bocht inrijden wordt hiermee voorkomen.
De beste manier om een overgangsboog te maken is doormiddel van flextrack, maar het is ook mogelijk dit te doen met rail secties (alhoewel je hiermee niet een perfect geometrische overgangsboog maakt).
In onderstaand voorbeeld zie je een normale boog van 90 graden en een overgangsboog waarbij eerst een rail sectie met een boogstraal van 424.6mm geplaatst is gevolgd door 2 secties met een straal van 360mm en vervolgens weer een stuk met een boogstraal van 424.6mm.
Jan Beverloo	op 12 november 2015 om 16:52
Dit vind ik een goede tip het is heel logies maar je moet er maar op komen.
Toch nog wat geleerd op mijn leeftijd.
Adjebelle	op 12 november 2015 om 16:53
Bijzonder interessant artikel omdat ik juist bezig ben met baanplannen en dit nog niet eerder was tegengekomen.
Die overgangsboog ga ik zeker toepassen; ziet er erg goed uit!
Harrie Marklin	op 12 november 2015 om 17:25
Ik vind dit artikel zeer nuttig
omdat bij mij de lange treinen snel ontsporen en niet mooi de bochten in gaan
Albert de Jong	op 12 november 2015 om 18:40
Deze tip is beslist heel praktisch bij de opbouw en inrichting van een modelbaan.
De Metsler Marc	op 12 november 2015 om 19:27
Nuttige info heb weeral wat bijgeleerd.
Peter Faling	op 12 november 2015 om 21:36
Goede nuttige uitleg.
Karel Vermij	op 12 november 2015 om 22:55
Aardig artikel. Ik was het me niet bewust!
J. van Jeveren	op 12 november 2015 om 23:43
Heel goed artikel Koen. Ik heb idd. problemen gehad, met mijn bochten. Ik heb een paar stoomlocs met 4 grote wielen en die gingen uit de bocht. Nu kan ik het mooi opvangen.
bert	op 13 november 2015 om 00:15
Mmm, dat wist ik al en pas ik ook al lang toe. Ik gebruik zelfs meerdere overgangsbogen, eerst een hele flauwe dan een wat scherpere, dan nog wat scherper om dan weer langzaam terug te keren naar recht. Een bijkomend voordeel is dat de wagoneinden niet gaan uitsteken ineens en daardoor oogt een trein in de bocht veel realistischer. In het echte leven worden de bogen volgens een parabool gelegd, en lichtjes schuin aflopend naar de binnenkant om de middelpuntvliedende kracht van de trein op te vangen. Maar dat is wat te complex om in het klein te doen.
volders Patrick	op 13 november 2015 om 05:51
Hallo, Zeer nuttige informatie vermits ik daar mee bezig ben.
Ik ben namelijk spiralen aan het maken om de hoogtes te overwinnen.
Er is 1 spiraal in het midden voor de goederendienst en er komen nog eens 2 sporen langs voor het normaal en tegen verkeer.
Deze uitleg pas ik bij mij dus een beetje toe bij de spiralen.
Patrick ( patje).
Walther	op 13 november 2015 om 22:01
Zoals altijd. Interessant onderwerp en erg bruikbaar.
Lucas	op 29 maart 2016 om 17:58
Boogstraal is maar net afhankelijk van het rollend materiaal. Zelf gebruik ik enkel 0-4-0 of B (diesel) waarbij een minimum boogstraal van 250 mm prima voldoet (in h0). Keuzes keuzes….