Vandaag was ik op uitnodiging aanwezig bij een lezing van Kees Vuyk bij het innovatienetwerk van de gemeente Rotterdam in het Groot Handelsgebouw. Filosoof en psycholoog Kees Vuyk is de auteur van het boek ‘Oude en nieuwe ongelijkheid‘, winnaar van de Socratesbeker 2018. De jury prijst het boek omdat het een belangrijke vraag op de agenda zet: de moderne samenleving vraagt om een hoog opleidingsniveau, maar aan die eis kan niet iedereen voldoen. Hoe kunnen we dan toch zorgen dat we recht doen aan de vrijheid en gelijkheid van allen?
Eeuwenlang was ongelijkheid in de samenleving vooral een kwestie van afkomst. Waar je wieg stond bepaalde in hoge mate welke maatschappelijke positie je zou bereiken. In de twintigste eeuw komt daartegen verzet. Er werd een politiek van gelijke kansen ingezet. Verschillende emancipatiebewegingen zetten zich in voor de verheffing van het volk. Het onderwijs kreeg daarbij een belangrijke rol toebedeeld. Opleiding werd de meest bepalende factor voor iemands maatschappelijke positie.
Maar er zitten ook schaduwzijden aan deze verschuiving. Achter opleiding zit namelijk de factor intelligentie. In de digitale informatie samenleving worden burgers in feite gerangschikt naar intelligentie. ‘Volk’ en ‘elite’ verschilden vroeger in rijkdom en macht, maar niet in intelligentie. De nieuwe elite is de elite van de intelligentie. Deze elite beschikt over de kennis om algoritmes en kunstmatige intelligentie te ontwikkelen en platforms in te richten waar lager opgeleiden straks niet meer omheen kunnen en zelfs volledig van afhankelijk worden om te kunnen voorzien in hun bestaan.