De hoofdstelling van de integraalrekening is een stelling uit de wiskunde die het verband geeft tussen de begrippen afgeleide en de integraal. Het is een centraal resultaat van de integraalrekening, of ruimer: de reële analyse, vandaar de naam. De stelling zegt dat differentiëren en integreren elkaars omgekeerde bewerkingen zijn. De concrete formulering en het bewijs hangt af van de gekozen definities en de gebruikte notie van integratie. In dit artikel wordt de meest elementaire notie van integreren gebruikt: de riemannintegraal.

Stelling 
De hoofdstelling van de integraalrekening bestaat uit twee delen. Het eerste deel stelt dat de integraal van een functie een primitieve functie is en het tweede doet de omgekeerde uitspraak: een primitieve functie geeft de integraal van een functie, op een constante na. Primitieve functie, primitieve, stamfunctie en onbepaalde integraal betekenen hetzelfde.

Eerste deel
Zij  een reële continue functie op het interval , dan is voor alle  de functie , gedefinieerd door 

differentieerbaar en een primitieve functie van , dat wil zeggen  voor alle .

Tweede deel
Het tweede deel van de stelling maakt duidelijk dat men de integraal van een functie kan berekenen aan de hand van een primitieve functie:

Zij  een continue functie met primitieve functie , dan geldt:

Intuïtieve verklaring 
.

De bovenstaande uitspraken kunnen ook in een tekening aanschouwelijk gemaakt worden. De oppervlakte onder de grafiek van de functie , boven het interval  is een functie  van . Deze functie is dan de integraal van . Het verschil  is de oppervlakte onder de grafiek boven het interval . Voor kleine  is die oppervlakte ongeveer gelijk aan . Bijgevolg is:

In de limiet voor  staat rechts de afgeleide van . In woorden: de afgeleide van de integraal is dus de oorspronkelijke functie .

Opmerking 
Merk wel op dat de primitieve functie van de afgeleide van een functie op een constante na kan verschillen van de oorspronkelijke functie. De primitieve functie is niet uniek: als  een primitieve functie is van , is  voor elke constante  dat ook. Deze onbepaaldheid levert echter geen probleem op, indien men het verschil neemt van twee waarden van een primitieve functie, zoals de uitdrukking in  hierboven.

Bewijs 
Om het eerste deel te bewijzen, moet men aantonen dat de afgeleide van 
. gegeven door 
,
 
bestaat en gelijk is aan .

Eerste deel
Kies een vaste  en een voldoende kleine , zodat . Dan geldt

Vanwege de middelwaardestelling bestaat er een reëel getal  tussen  en , zodat voor het rechterlid geldt:

In de limiet voor , moet  en dus ook  vanwege de continuïteit van  Bijgevolg is

Dit betekent precies dat de afgeleide van  ter hoogte van  bestaat en gelijk is aan .

Tweede deel
Het bewijs van het tweede deel volgt uit het eerste. Stel dat men een primitieve functie  heeft. Uit het eerste deel volgt dat ook de functie  gedefinieerd als

een primitieve functie is. Bijgevolg zijn beide, als primitieve functies van , op een constante na gelijk:  voor een bepaald getal . Dan is

Wat het tweede deel van de stelling bewijst.

Integreren 
Volgens de hoofdstelling is het berekenen van de oppervlakte onder een functie  herleid tot het zoeken van een primitieve functie  van . Stel dat men de oppervlakte onder de functie  wil kennen, zeg tussen de punten  en . De functie  is een primitieve functie van .

Dankzij het verband met differentiëren kan men een aantal zeer nuttige rekenregels opstellen voor het uitvoeren van integralen. De productregel voor differentiëren kan men met de hoofdstelling vertalen naar de techniek van partiële integratie. Op analoge manier kan men de kettingregel gebruiken om de substitutieregel van integralen aan te tonen. Deze technieken maken het mogelijk van een zeer breed gamma aan functies de integraal te bepalen. Niet van elke functie is een primitieve functie te berekenen, maar van de meeste bekende functies wel.

Externe link 
 Werkblad, oefeningen en uitleg, over de hoofdstelling van de integraalrekening.

Integraalrekening
Integraalrekening