Bilal Karaman: van speelgoedgitaar naar wereldjazz | MixedWorldMusic.com foto door Hans Speekenbrink Bilal Karaman: van speelgoedgitaar naar wereldjazz 'Om iets te bereiken moet je beginnen met ��n stap' 'Ik probeer gelukkig te zijn als musicus', zegt de Turkse jazzgitarist Bilal Karaman met een ontwapenende glimlach. 'Als alles perfect loopt, voel ik me een god. Maar dat zijn heel zeldzame momenten.' Geboren en getogen in een arme Roma-familie in de oostelijke stad Kars richtte hij zich aanvankelijk op rock en flamenco. Nu treedt hij met een fusionband op in het jazzweekend van Turkey Now. 'Ik ben niet bezig met de verschillen tussen Oost en West. Ik wil omhoog.'
Bilal Karaman is klein van stuk, maar hij laat zich niet opzijzetten. Dat blijkt ook uit zijn cd Bahane: hoewel alles aan de muziek jazz ademt, drukt Karaman er met zijn aparte gitaarspel een heel eigen stempel op. Hij speelt soepel, de melodieën lijken als vanzelf uit zijn vingers te groeien. Soms in grote stappen, soms in wrijvingsloos opschuivende akkoorden, soms in uiterst bewust neergezette tonen. Zie maar wat je ermee doet, lijkt hij te willen zeggen.
'Ik heb geluk gehad', grijnst hij. 'Het leven heeft me de gitaar gebracht. Ik kom uit een arme familie die in het verre oosten van het land woont. Je móet iets doen, anders is er niemand die je opmerkt. Mijn tante gaf me als kind een speelgoedgitaar. Daar heb ik vier jaar op gespeeld, tot ik de Turkse flamencogitarist Dogan Canku ontmoette. Ik besloot het erop te wagen. Als je iets wilt bereiken, moet je beginnen met één stap te zetten. Elke stap brengt je weer verder. Van flamenco via jazz naar fusion.'
Op en neer, als het leven
Hij volgde lessen bij de vooraanstaande jazzpianist Aydin Esen, die aan de gerenommeerde Juilliard School gestudeerd heeft. Die bracht hem in contact met de muziek van twintigste eeuwse componisten als Arnold Schönberg. 'Ik heb me erin verdiept', zegt Karaman, 'maar het was me uiteindelijk te intellectueel. Ik houd me altijd voor hoe Django Reinhardt, die twee vingers miste, zijn muziek gemaakt heeft. Je hebt vier vingers die over zes snaren gaan. Leer eerst maar eens jezelf uit te drukken op één snaar. De wereld is zo groot, het kan geen kwaad je te beperken. Steeds een A-mineur- en een E7-akkoord herhalen. Het gaat op en neer, net als het leven. Dat is wat Aydin Esen me wél geleerd heeft: muziek is een gereedschap; waar het om draait is weten waarvoor en hoe je het gebruikt.'
Karaman mag dan fusion spelen, hij hoeft niet zo nodig Oost en West te vermengen. Hij beweegt op de stromen die hij om zich heen voelt. 'Muziek verandert met het leven. Als ik er elektronica in wil gebruiken, dan doe ik dat. Maar ik houd me niet bezig met de verschillen tussen Oost en West. Ik wil niet naar de een of naar de ander. Ik wil omhoog. Mijn muziek komt direct uit mijn binnenste. Ik besteed geen uren aan het oefenen van loopjes en toonladders. Dat is me veel te mechanisch. Ik ontwikkel me tijdens het spelen. De muziek moet eerlijk zijn, niet bol staan van de noten, niet overdreven intellectueel zijn. Ik denk dat ik daarom een breed publiek heb. Iedereen met een open geest kan van mijn muziek houden.'
Met een heel weekend gewijd aan crossovers tussen Nederlandse en Turkse jazz zou je denken dat Turkije een levendige scene heeft. 'Was het maar zo eenvoudig', mijmert Karaman. 'Istanbul is een rijke stad. In de wijk Beyoglu alleen al heb je zo'n tweeduizend clubs en bars. Er moet dus heel wat aan de hand zijn, maar wij weten niet wat er allemaal gaande is. Er zijn het afgelopen jaar vijftig jazzalbums uitgekomen, dus zitten we blijkbaar in de bloeiperiode. Daar staat wel tegenover dat de verschillende circuits van pop, jazz en wereldmuziek niet mengen. Het is lastig om een breder publiek te bereiken.'
Ongelukkig is hij niet, stelt hij vast. Hij zou graag eens in New York spelen. Tot nu toe stuit dat op problemen met visa en geld. 'Ik kom daar wel een keer. Natuurlijk kun je proberen je geluk na te jagen buiten Turkije, maar uiteindelijk zit het toch in jezelf. Ik ben gelukkig met de muzikanten in mijn band. Als we spelen gebeurt er ook echt iets.' Met een scheef lachje voegt hij eraan toe: 'En het is beter dan seks.'