De alimentatieverplichting is onderdeel van de onderhoudsplicht die partners met elkaar zijn overeengekomen door in huwelijk te treden of een geregistreerd partnerschap aan te gaan. De scheidende partners hebben de vrijheid om zelf een invulling te geven aan een alimentatieregeling maar als zij hier niet in slagen (wat in de praktijk vaak voorkomt), zullen er een aantal wettelijke regels in werking treden. Hiermee wordt voorkomen dat er mensen in financiële problemen raken als gevolg van een scheiding. Dit zijn situaties die bijvoorbeeld voorkomen als het stel ten tijde van een scheiding samen werkzaam was bij een eigen bedrijf (dat als gevolg van de scheiding op 1 naam wordt gezet) of als een van de partners niet actief was in het arbeidsproces om voor de huishouding of voor de kinderen te zorgen.
Het vaststellen van het alimentatiebedrag wordt ook wel de alimentatieberekening genoemd. Hierbij zijn een aantal factoren van belang. Allereerst is er een duidelijke rolverdeling tussen de partijen. Er is sprake van een de onderhoudsplichtige en een onderhoudsgerechtigde. De onderhoudsplichtige is de persoon die alimentatie moet betalen. De onderhoudsgerechtigde is de persoon die dit bedrag ontvangt. Het alimentatiebedrag is een vast bedrag dat periodiek (in de meeste gevallen maandelijks) door de onderhoudsplichtige naar de onderhoudsgerechtigde moet worden overgemaakt. Dit bedrag wordt gedurende de echtscheidingsprocedure vastgesteld en schriftelijk vastgelegd in het echtscheidingsconvenant of het ouderschapsplan. Bij de alimentatieberekening zijn de draagkracht van de onderhoudsplichtige en behoefte van de onderhoudsgerechtigde van belang. Het betalen van alimentatie is een wettelijke verplichting. Er is hierbij geen sprake van vrijblijvendheid. Het betalen van dit bedrag kan dan ook via de rechter worden afgedwongen.
Zoals aangegeven heeft het scheidende stel mogelijkheid om zelfstandig afspraken te maken over de hoogte van het alimentatiebedrag. Hierbij is ruimte voor brede interpretatie. Het komt regelmatig voor dat zij hier niet in slagen. In dat geval zal dit een bespreekpunt worden gedurende een mediationtraject of zullen de afzonderlijke echtscheidingsadvocaten hierover met elkaar in conclaaf gaan. Als zij hier niet uitkomen, zal de rechter hierover een uitspraak doen. De kans dat dit laatste scenario voor zal komen is niet zo heel groot. Het alimentatiebedrag wordt immers vastgesteld op basis van factoren die algemeen gehanteerd worden. Deze factoren zullen de “kleine onderhandelingsmarges” duidelijk weergeven. Slechts in uitzonderlijke gevallen zal dit een discussiepunt zijn.
Partneralimentatie is een alimentatie vorm waarvoor gekozen kan worden als een van de scheidende partners niet zelf in levensonderhoud kan voorzien als gevolg van de scheiding.
De regels met betrekking tot partneralimentatie hebben in 2020 een wijziging ondergaan. De Wet herziening partneralimentatie schrijft voor dat de maximale termijn voor partneralimentatie de helft van de duur van het huwelijk zal zijn met een maximum van vijf jaar. Op het moment dat een huwelijk korter heeft geduurd, zal de alimentatieverplichting gelijk worden gesteld aan de duur van het huwelijk. Deze verplichting zal vervallen als de onderhoudsgerechtigde besluit om te hertrouwen, een geregistreerd partnerschap aangaat of besluit om te gaan samenwonen.
Het bedrag dat aan partneralimentatie wordt betaald zal wordt vastgesteld op basis van een vrij complexe berekening waarin inkomensbestanddelen en kosten worden opgenomen. De ontvangst van partneralimentatie wordt belastingtechnisch gezien als inkomstenbron. Er zal dan ook belasting worden geheven over het bedrag dat ontvangen wordt als partneralimentatie.
Onder kinderalimentatie wordt het bedrag verstaan dat de niet-verzorgende ouder naar de verzorgende ouder overmaakt als financiële ondersteuning voor de kosten die gemaakt moeten worden om de gezamenlijke minderjarige kinderen te onderhouden. Deze kosten kunnen betrekking hebben op onder andere schoolkosten, kosten voor kinderopvang, eten, drinken, kleding, kosten voor kinderopvang en kosten voor verenigingen.