Literaire graffiti van Douglas Coupland; Een concilie van oude hippies - NRC
Literaire graffiti van Douglas Coupland; Een concilie van oude hippies
Douglas Coupland: Vriendin in coma. Vertaling Ton Heuvelmans, Meulenhoff, 304 blz. ƒ 39,90. De Engelse editie (Girlfriend in a Coma) is uitgegeven bij Harper Collins, 284 blz. ƒ 49,75 (geb.)
Na met zijn Polaroids het licht verteerbare genre Very New Journalism te hebben beproefd, is Douglas Coupland teruggekeerd naar de romankunst. Er liepen weddenschappen onder lezers. Welke doelgroep zou Douglas nu eens aanspreken?
Toen zijn vorige roman Microserfs verscheen beweerde Coupland in een interview dat hij geenszins de stem van een generatie pretendeerde te zijn. Dat was een begrijpelijke uitspraak, want Coupland had bewezen oog te hebben voor de kliek binnen de kluit. De computerjunks uit Microserfs, de labelfanaten uit Shampoo Planet, de contemplatiefjes uit Life after God. Enkel zijn eersteling, Generation X, leek niet bedoeld voor lezers met identificatiedrang. Dat was een mooie, broze roman waarin enkele ongrijpbare jongeren de kracht van de fantasie probeerden terug te vinden. Maar de pers ging aan de haal met de titel en een nieuwe generatie was geboren.
Coupland legde zich, geld en roem ruikend, prompt toe op het schrijven van commercial fiction, anders gezegd: doelgroepenproza. Ambachtelijk ging het bergafwaarts: de onmacht van de fantasie, die in Couplands debuut werd bestreden, kreeg greep op zijn stijl en de dooddoeners en clichés vlogen ons om de oren. De kretologie - of literaire graffiti zo men wil - die in Generation X nog goed was voor een glimlach, werd een handelsmerk.
'Jullie behoren tot de eerste generatie die is opgegroeid zonder godsdienst. Wat voor beeld hebben jullie van de hemel?', schreeuwde het omslag van Life after God. Lees vervolgens de verhaaltjes en bekijk de plaatjes en je vraagt je af of Douglas Coupland soms een pseudoniem is voor een klasje eerstejaars Creative Writing.
Microserfs stond bol van de overbodige kreten, was onbehoorlijk slecht geschreven en kende een hemeltergend happy end. Diepzinnigheden als deze zetten de toon: 'Een gedachte: soms toets je per ongeluk een extra cijfertje in bij een jaar, bijvoorbeeld 19993, en daarmee voeg je dan achttienduizend jaar aan het nu toe, en dan dringt het tot je door dat het jaar 19993 op een dag werkelijk aanbreekt en dat tijd een ontzettend griezelig iets is.'
Ja ja, de tijd, die weet wat.
Ook in Couplands nieuwe roman Girlfriend in a Coma. De Tijd Is Rijp, jongelui. Stel, een vriend van je overlijdt op jeugdige leeftijd aan leukemie en wordt engel. Een paar jaar later raakt het meisje van je dromen nadat je haar ontmaagd hebt in een coma, hetgeen ze je overigens vlak na die ontmaagding reeds op een duister briefje gaf. Ze is wel zwanger, natuurlijk. Het clubje vrienden waarvan je deel uitmaakt staat model voor 'de dertigers van tegenwoordig'. Het gaat niet goed met jou en je vrienden. De jaren zeventig waren kalm, de jaren tachtig waren hectisch en de jaren negentig zijn zo zo. Het is jouw schuld dat de jaren negentig tegenvallen, en dat zul je weten ook. Je jeugdvriend Engel mag van de Voorzienigheid je liefje uit heur coma wekken. Het wicht wordt wakker en herinnert zich de aankondiging van de apocalyps; de reden waarom ze ooit 'is gaan slapen'. En ja hoor, de wereld vergaat. Maar je vriendenclubje wordt geselecteerd als overlevenden. Waarom? Daarom! De Engel verschijnt en begint je in te wrijven dat aan de moraal van je leven nogal wat mankeert. Er komt zelfs een vieze ouwe aap uit zijn hemelse mouw: De Nieuwe Wereld (Amerika) was de laatste kans voor de mensheid. En zie: wat een knoeiboel. Dealtje maken? Jij en je vriendenclubje mogen de apocalyps tenietdoen als je belooft dat je voortaan beter op je zieleheil zult passen. Wel moet dan je vriendinnetje weer onder zeil.
Er zitten rafels in het perspectief van dit verhaal die niet eigenzinnig zijn, maar ronduit slordig. De beeldspraak is volkomen zot: 'Een gevlekte lucht, als het gekraai van een baby.' De stijl is volkomen onmachtig: 'Eenmaal bezig gingen we al snel door allerlei stadia van intimiteit heen tot we onszelf weer waren.' Er wordt hier geneukt, voor alle duidelijkheid.
De dialogen zijn absurd en de psychologie is om te huilen. De lachwekkend loze kreten op de achterflap van de Amerikaanse editie blijken hoofdstuktitels. En de titel van de roman zelf verwijst naar een song van Morrissey, die in een paar woorden leven, dood en moraal met sardonische humor behandelt, terwijl deze roman lang na de apocalyps van de humor geschreven is. Toppunt is echter de moraal van het verhaal, die wordt aangediend als betreft het een concilie van oude hippies. Het meisje dat zeventien jaar in coma heeft gelegen kan natuurlijk het beste oordelen over de teloorgang van haar vrienden: 'Het lijkt wel of de hele wereld te hard werkt.' 'Wat mij opvalt is een bepaalde hardheid in de moderne mensen.' 'Niemand heeft nog hobby's tegenwoordig.' 'Nu is er alleen maar het systeem.'
Generation X bestaat en krijgt een lesje zondagsschool. Girlfriend in a Coma is een prul, en Douglas Coupland is een pseudoniem van Benetton.