Verhaal kunstenaar Marcel van Eeden: 'Het is natuurlijk lichtabsurdistisch' | Het Parool
Verhaal kunstenaar Marcel van Eeden: 'Het is natuurlijk lichtabsurdistisch'
Het lichtabsurdistische verhaal The Rijnbar van beeldend kunstenaar Marcel van Eeden (54) speelt zich af in de kelder van de Rijnbar in de Rivierenbuurt. 'Ik gebruik chocola in een verhaal om een moord aan te kondigen.'
Kees Keijer 23 november 2019, 18:00
Beeld Marcel van Eedenf
Kunstenaar Marcel van Eeden zag op 22 november 1965 het levenslicht, maar dat licht heeft hij nog nooit getekend of geschilderd. Al voordat hij naar de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in zijn geboorteplaats Den Haag ging, had hij besloten om alleen maar foto's, schilderijen en illustraties na te schilderen die al bestonden voordat hij geboren werd. Aanvankelijk stonden Van Eedens zwart-wittekeningen op zichzelf, later ging hij teksten toevoegen waardoor verhalen ontstaan. Deze spelen zich voornamelijk af in de periode 1900-1965.
Met die gedachte werd Van Eeden door een Amsterdamse kunstverzamelaar gevraagd om een boek te maken. Enige voorwaarde was dat het verhaal zich moest afspelen in de Rivierenbuurt, waar deze verzamelaar woont.
Van Eeden: "Eerder heb ik werk gemaakt voor een tentoonstelling in Fürth, in Duitsland. Daar was vroeger de Grundigfabriek gevestigd waar radio's werden gemaakt. Ik heb toen een verhaal verzonnen omtrent de theorie van Arthur Schopenhauer. Schopenhauer dacht dat er een energie was die onder alles ligt, die maakt dat planten groeien maar die ook maakt dat een tafel een tafel is. De machine die centraal stond, kon deze energie uit objecten halen."
Van Eedens boek The Rijnbar draait om deze mysterieuze manier om energie uit dingen te halen. Het verhaal speelt in 1950, als de machine naar Amsterdam wordt gehaald voor een geheim experiment van Dr. MacIntosh in de kelder van de Rijnbar in de Rijnstraat. "Het is natuurlijk lichtabsurdistisch."
Beeld Marcel van Eeden
In eerste instantie wordt de machine in de Rijnbar via kabels aangesloten op cactussen in de Hortus Botanicus. Als dat niet blijkt te werken, komt het idee op dat de wil van Schopenhauer misschien sterker zou zijn in schilderijen van Rembrandt en Ruysdael. Die worden vervolgens gestolen uit het Rijksmuseum. De schilderijen gaan in de machine en worden daarbij vernietigd.
Van Eeden: "Ik kende de Rijnbar aanvankelijk niet, maar ik vond het een fascinerende plek. Nu zitten er voornamelijk mensen op leeftijd. Vroeger had het een slechte naam, maar voor de Tweede Wereldoorlog was het weer een heel chique art-decobar. Achterin zaten intellectuelen, kunstenaars en schrijvers."
De kelder van de Rijnbar was in de oorlog het hoofdkwartier van een verzetsgroep rond Tijmen Hoekstra (1893-1944). In de kelder lagen ook wapens en munitie opgeslagen. "Toen ik de Rijnbar bezocht ging het luik van de kelder ineens open. De eigenaar ging een kratje uit de opslag halen. Ik vroeg of ik een kijkje in de kelder mocht nemen, maar dat vond hij geen goed idee."
Toch was Van Eedens fantasie geprikkeld door deze beladen plek. "Ik wilde ook iets doen met het Rijksmuseum en een schilderijendiefstal. Dat heb ik gecombineerd met die machine die energie onttrekt aan dingen."
"Ik heb lange tijd series losse tekeningen gemaakt aan de hand van ansichtkaarten. Naast elkaar leken ze een verhaaltje te vormen. Eigenlijk wilde ik ook schrijver worden. Dus toen kwam ik op het idee om verhalen te gaan maken."
Het eerste verhaal toonde Van Eeden op de Biënnale van Berlijn in 2006. "Het was een soort biografie van botanicus K.M. Wiegand. Ik heb foto's nagetekend uit roddeltijdschriften en andere bladen. Alle namen waren veranderd in K.M. Wiegand, die daardoor van alles werd: bokskampioen, commandant van de Amerikaanse strijdkrachten en president van Zuid-Afrika. Er ontstond een soort supermens."
De foto's in The Rijnbar zijn afkomstig uit archieven, boeken en tijdschriften van voor 1965. Alle teksten zijn ook gevonden in oude bronnen. "In Google Books kun je bepaalde zinsdelen zoeken. Dus als ik weet hoe het verhaal loopt, zoek ik er zinnen bij. Het hele boek bestaat dus uit historisch materiaal. Maar alles is in een andere context aan elkaar geknipt, waardoor er fictie ontstaat. Dat is eigenlijk heel raar."
Het boek is bijna helemaal zwart-wit, maar sommige pagina's zijn in kleur. Er verschijnt bijvoorbeeld ineens een reep Milky Way voor een straat in de Rivierenbuurt. "Advertenties waren aanvankelijk in zwart-wit en langzaam kwam er een beetje kleur in. Dat was vaak bij eten, want eten ziet er veel lekkerder uit in kleur. Ik gebruik chocola vaak in een verhaal om een moord aan te kondigen. Of in dit geval een diefstal uit het Rijksmuseum."
Van Eedens boek verschijnt samen met een tentoonstelling in december bij Circl, circulair platform op de Zuidas. Nu is al een serie grote tekeningen, tot vier meter breed, te zien bij galerie Martin van Zomeren. Ze komen niet letterlijk in The Rijnbar voor, maar hebben wel met het verhaal te maken. In het boek worden Het Joodse bruidje van Rembrandt en Riviergezicht bij Deventer van Ruysdael gestolen en in de energiemachine in de kelder van de Rijnbar gestopt. Deze diefstal staat centraal in de serie bij Martin van Zomeren.
Is het verhaal ook een verwijzing naar de hedendaagse obsessie met het opwekken van energie? Van Eeden: "Zo was het niet bedacht, maar achteraf is het een soort metafoor voor wat er nu gebeurt. Biomassacentrales stoken halve regenwouden op voor elektrische auto's omdat het milieuvriendelijk zou zijn. In dit verhaal wordt een Rembrandt kapotgemaakt om energie op te wekken. In die zin vind ik het een actueel commentaar op het vinden van alternatieve energiebronnen, ten koste van alles."
Het boek The Rijnbar wordt 6 december gepresenteerd in Circl, Gustav Mahlerplein 1B. Het is daar voor €22,50 te koop of te bestellen via: lmpublishers.nl
Tentoonstelling Marcel van Eeden, tot en met 4 januari bij galerie Martin van Zomeren, Hazenstraat 20.