Verdeeldheid in Spanje over Franco-wet - NRC
Op 17 maart 2005 werd in Madrid het laatste standbeeld van ex-dictator Franco verwijderd (Foto Reuters) Workers remove the last remaining statue in Madrid of former Spanish dictator Francisco Franco before dawn, March 17, 2005. Spain's Development Ministry took down the statue of Franco mounted on a horse, saying it was part of a larger public works programme and that it was 'not appreciated by the majority of the people'. REUTERS/Ho/El Pais(Claudio Alvarez) SPAIN OUT REUTERS ACO REUTERS
Dertigduizend vermisten zijn aangegeven bij onderzoeksrechter Baltasar Garzón van de nationale rechtbank in Madrid. Verdwenen in de periode 1936-1948, tijdens de Spaanse Burgeroorlog en de eerste, brute jaren van de Franco-dictatuur. Ontvoerd, vermoord en vermoedelijk verdwenen in massagraven, die nog altijd ongeopend verspreid door Spanje liggen.
De Vereniging voor het Herstel van de Herinnering, die de afgelopen jaren tientallen slachtoffers uit de massagraven opgroef, hoopt dat hiermee hun families geholpen worden. Onderzoeksrechter Garzón, die eerder naam maakte met de vervolging van de pas overleden Chileense ex-dictator Pinochet, om zo de aanpak van de misdaden tegen de menselijkheid op een hoger plan te tillen, kan nu deze rechtsprincipes in eigen land toe gaan passen, zo is de gedachte.
Zeventig jaar na het uitbreken van de Spaanse Burgeroorlog (1936-1939) is het spook van de twee Spanjes weer terug. Donderdag waarde het rond in het Spaanse parlement, tijdens het debat over de Wet op de Historische Herinnering. Met dit voorstel wil de socialistische regering Zapatero de slachtoffers van het Franco-regime voor het eerst officiële erkenning en steun geven. De conservatieve oppositie wil er niets van weten en spreekt van een Orwelliaanse "inquisitie van de officiële herinnering". Het wetsvoorstel opent onnodig oude wonden, zo vindt de Partido Popular, en staat bovendien haaks op het pact om het verleden te laten rusten zoals dat werd afgesproken bij de herinvoering van de democratie.
De strijders tegen de Franco-dictatuur kwamen er tot dusver bekaaid van af. Na eerst slachtoffer te zijn geweest van de brute vervolging onder de dictatuur van Franco, werden ze in de nieuwe democratie weggedrukt in een hoekje van het collectieve geheugen. Anders dan in Duitsland of Italië werd het langdurige fascistische verleden weggedrukt.
De nieuwe wet beoogt echter een speciale raad die symbolisch eerherstel moet geven aan de slachtoffers van toen. Er wordt gedacht aan pensioenen en schadevergoedingen, en ook aan actievere houding van de overheid bij het ruimen van de massagraven. Verder moeten alle zichtbare symbolen die het Franco-regime prijzen verdwijnen van openbare gebouwen.
,,Deze wet is leugenachtig en hypocriet'', aldus de woordvoerder van de Partido Popular. In werkelijkheid wil de socialistische regering rechts alsnog in het beklaagdenbankje zetten, zo is de achterliggende gedachte. Alsof de andere kant zich niet evenzeer schuldig heeft gemaakt aan terreur tijdens de Burgeroorlog.
Het lijken gelegenheidsargumenten die een dieperliggend probleem proberen te verhullen. Het verleden van burgeroorlog en bijna veertig jaar dictatuur is nog steeds onverwerkt. De talloze ongeopende massagraven van Franco-tegenstanders is maar een voorbeeld. Zo was het uitgerekend Baltasar Garzón die vanuit Spanje Pinochet vervolgde, terwijl in eigen land de handlangers van de Franco-dictatuur onbezorgd van hun pensioen genieten of zelfs nog een actieve rol in de politiek kunnen spelen. Pinochet was – werd bij de dood van de ex-dictator gezegd – voor veel Spanjaarden een substituut voor wat in eigen land niet mogelijk was.
In de verbitterde discussie kreeg regering het verwijt dat de wet lang niet ver genoeg gaat. De eisen: het schrappen van de Franco-vonnissen, een excuus van koning Juan Carlos namens de Spaanse staat en een monument van de vrijheid in de Vallei der Gevallenen, waar de ex-dictator nog steeds begraven ligt in zijn immense bergkathedraal. Zo spookt ook de verdeeldheid bij links, die zeventig jaar geleden meehielp aan de ondergang van de Republiek nog onverminderd door.