Schildklierkanker is een zeldzame aandoening. In Nederland krijgen jaarlijks ongeveer 570 mensen te horen dat zij schildklierkanker hebben. Schildklierkanker komt 3 x zo vaak bij vrouwen als bij mannen voor. De ziekte treft vooral mensen tussen de 25 en 50 jaar. Wat is de schildklier?
De schildklier (glandula thyreoïdea of thyreoïd) is een vlindervormig orgaan in de hals en bestaat uit een linker- en rechterkwab. De schildklier ligt vlak boven het kuiltje van de hals tegen de luchtpijp aan. Vlakbij de schildklier liggen de stembandzenuwen. Deze zenuwen zorgen ervoor dat de stembanden klanken kunnen produceren.
Aan de achterkant van de schildklier zitten de bijschildklieren: twee links en twee rechts. De bijschildklieren spelen een rol bij het regelen van het kalkgehalte (calciumgehalte) van het bloed. Het weefsel van de schildklier is opgebouwd uit een soort blaasjes, 'follikels' genoemd. Follikels bestaan uit follikelcellen met daarbinnen een ruimte. Tussen de follikels liggen - tegen de follikelcellen aan - zogenoemde C-cellen.
De schildklier maakt hormonen aan die aan het bloed worden afgegeven. Deze hormonen stimuleren de stofwisseling, zij zetten lichaamscellen aan hun werk te doen. Als de schildklier te veel hormonen aanmaakt, versnelt de stofwisseling (hyperthyreoïdie). Maakt de schildklier te weinig hormonen aan, dan vertraagt de stofwisseling (hypothyreoïdie).
Schildkliercellen werken onder invloed van het schildklierstimulerend hormoon TSH. TSH wordt afgegeven door een klier in de hersenen: de hypofyse. En de hypofyse werkt weer onder invloed van een ander hormoon (TRH) uit een andere klier in de hersenen: de hypothalamus. Het weefsel van de schildkliercellen nemen jodium op uit het bloed en produceren hormonen die ze afgeven aan het bloed.
Follikelcellen maken twee hormonen:
T3 (thri-jodothyronine)
de groei van nieuwe cellen (ook bijvoorbeeld van haren en nagels)
C-cellen maken Calcitonine aan. Dit is een ander hormoon dat de afbraak van botweefsel remt.
Medullaire schildklierkanker en anaplastische schildklierkanker komen zelden voor. Het papillaire en folliculaire type vormen zo'n 80-90% van alle schildkliercarcinomen. De informatie over schildklierkanker op deze website gaat verder alleen over papillaire en folliculaire schildklierkanker.
Papillair of folliculair schildklierkanker ontstaan uit de follikelcellen en ontwikkelen zich langzaam. Een variant van folliculair schildklierkanker is het Hürthle cell carcinoom. Deze variant van het folliculaire schildkliercarcinoom neemt geen of weinig jodium op uit het bloed. Dit heeft consequenties voor de behandeling. (Behandeling met radioactief jodium is namelijk 'standaard' bij het folliculaircarcinoom).
Soort schildklierkanker
Percentage van alle schildklierkanker
Leeftijd waarop schildklierkanker het meeste voorkomt​Gemiddelde 10-jaarsoverlevingskans​Papillair
groeit langzaam kan uitzaaien naar o.a. lymfeklieren en longen​de kankercellen zijn gevoelig voor behandeling met radioactief jodium
60-70 procent
10-60 jaar
kan uitzaaien naar o.a. longen en botten
de kankercellen zijn gevoelig voor behandeling met radioactief jodium
20-30 procent
30-70 jaar
middelmatig aggressief
kan uitzaaien naar o.a. longen, lymfeklieren en lever
kan erfelijk zijn (bij MEN-2 symdroom)
5-10 procent
niet erfelijk medullair schildklierkanker: 40-60 jaar
bij MEN-2 syndroom: vanaf eerste levensjaar
50 tot 70 procent
aggressief, groeit snel en zaait snel uit
schildklierkanker;werking;hormonen;thyroxine;tri-jodothyronine;stofwisseling;bijschildklieren;follikels;anaplastisch;cellen;soorten kanker;hypothyreoidie;calcium;gehalte;T4;schildklier;T3;papillair;folliculair;medullair;