Overgenomen uit Civis Mundi Digitaal #3
Hiertegenover staat een niet-moralistische opvatting waarin decadentie in de geest van de premoderniteit beleefd wordt als een onvermijdelijk onderdeel van een cyclisch verlopend historisch proces. Het is vooral Nietzsche's idee van de " ewige Wiederkehr des Gleichen" waarin die opvatting voortleeft. In die zin heeft het ten dele ook een stempel gedrukt op het Europese besef van decadentie dat in het fin de siècle rond 1900 deel uitmaakt van de toenmalige tijdgeest en op prikkelende en provocerende wijze vertolkt is door een reeks van bekende schrijvers en dichters zoals Baudelaire en Verlaine in Frankrijk, J.K. Huysmans in België, Oscar Wilde in Engeland, Louis Couperus in Nederland en in Duitsland Rilke en Thomas Mann. In hun ogen had het besef van decadentie niet zozeer de betekenis van iets negatiefs waartegen zij zich zouden moeten afzetten, maar werd het veeleer ervaren en geïnterpreteerd als een onvermijdelijk uitvloeisel van een cyclische tijdsopvatting. Vandaar hun onproblematische fascinatie voor noodlotsdenken (amor fati) en doodsmystiek en al wat zweemt naar verval en verwording zoals zij dat in de geschiedenis waarnamen, bijvoorbeeld in de hellenistische tijd en in het laat-Romeinse en het Byzantijnse rijk. Kunst en schoonheid associeerden zij moeiteloos met het verval en het vergaan van al wat is. Met zijn dichtbundel Les Fleurs du Mal was de Franse dichter Baudelaire in dit opzicht exemplarisch voor deze schrijvers. Dat ging gepaard met een nostalgisch verlangen naar excentriciteit, extravagantie, exquise verfijning, perverse sensualiteit, ja met een bijzondere fascinatie voor de nachtzijde van het leven als bron van artistieke inspiratie. Tegelijk uitte zich in hun besef van decadentie een artistiek protest tegen de platvloersheid en bekrompenheid van het burgerlijke bestaan met zijn cultus van materiële vooruitgang, politieke gelijkheid en middelmatig geluk en zijn kleinburgerlijke deugden van nuttigheid, gematigdheid en ingetogenheid.
Na de Tweede Wereldoorlog herstelde het Avondland zich echter wonderwel. Het overwon zijn eeuwenlange onderlinge twisten door te streven naar Europese eenwording en schiep daardoor tevens de voorwaarden voor nieuwe welvaartsontwikkeling na het verlies van de koloniale welvaartsbronnen van weleer. Onder leiding van Amerika zette het zich schrap tegen de antiwesterse ambities van het wereldcommunisme en kwam het zegevierend uit die strijd met Amerika als dominerende wereldmacht. Na die overwinning presenteerde het het westers-liberale beschavingstype vervolgens als wereldmodel. Het is een ambitie die tot uiting komt in een reeks van activiteiten: in de eerste plaats de verdere ontwikkeling van het economisch stelsel van de vrije markteconomie tot een economisch wereldsysteem met steun van internationale organisaties als het IMF, de Wereldbank en de Wereldhandelsorganisatie; en voorts in de verbreiding van de beginselen van de westerse democratie; de universalisering van de westerse idee van grond- of mensenrechten door het voeren van een actief mensenrechtenbeleid; westerse ontwikkelingshulp als uitvloeisel en tevens onderdeel van het dekolonisatieproces; en wereldwijde uitstraling van de westerse - in het bijzonder Amerikaanse – massacultuur en lifestyle.
Cultuurfilosofen spreken van een nieuwe beschavingscrisis. Europese eenwording, waarvan in de jaren '50 zoveel verwacht werd, stuit nu op wijdverbreide Euroscepsis. Na de babyboom-generatie voltrekt zich in Europa ook toenemende vergrijzing door een dalend geboortecijfer tot 1,4 kind per vrouw. Een tendens die versterkt wordt door het groeiende aantal hoger opgeleide vrouwen die bewust en vrijwillig kiezen voor kinderloosheid. Dit wordt ook aangemoedigd door een recent onderzoek in het tijdschrift J/M. Dat komt er op neer dat het voor het persoonlijke geluk beter is om geen kinderen te krijgen. Dan, zo stelt dat onderzoek, ben je beter af. In de Amerikaanse psychologie wordt dat inzicht aangeduid als parenthood paradox. In deze neoliberaal-georiënteerde tijd is het krijgen van kinderen een economische aangelegenheid geworden. Het kind wordt gereduceerd tot een "commodity", waar je je hele leven aan vast zit. Dus maar ophouden met de voortplanting? Dat we dan uitsterven, moeten we blijkbaar maar op de koop toenemen. Het leven is toch zinloos, wat maakt het dus uit.