Bijwoordelijke constituenten
[ 14·5·3·5 ]
1 Een aantal bijwoordelijke constituenten kan als nabepaling optreden in een naamwoordelijke constituent. Het zijn vooral bijwoordelijke constituenten die een plaats (bijv. (1) t/m (3)) of tijd (bijv. (4) en (5)) aanduiden (vergelijk ). Enkele voorbeelden zijn:
(1) die herrie hier
(2) dat vat wijn daar
(3) de kamer boven
(4) die optocht gisteren
(5) de bijeenkomst straks
Ze komen voor in naamwoordelijke constituenten met een substantivische kern (zoals in de voorbeelden hierboven), en in naamwoordelijke constituenten met een persoonlijk voornaamwoord, een aanwijzend voornaamwoord en in iets mindere mate een vragend en onbepaald voornaamwoord als kern. Voorbeelden hiervan zijn:
(6) jij daar
(7) dit hier
(8) die links
(9) die boven
(10) diegenen daar
(11) wie hier
(12) niemand hier
(13) iedereen hier
Verder komen als equivalenten van bijwoordelijke constituenten ook voornaamwoordelijke bijwoorden als nabepaling voor, bijv.:
(14) de weg daarlangs
(15) Joachims kennis hiervan
(16) die daarnaast
(17) niets daarvan
2 Nabepalingen in de vorm van bijwoordelijke constituenten zijn niet erg plaatsvast. Ze komen gewoonlijk na een complement en eventuele andere nabepalingen, maar soms ook wel daarvoor, vergelijk bijv.:
(18a) De aanval op Rusland toen (kwam als een verrassing.)
(18b) De aanval toen op Rusland (kwam als een verrassing.)
Wel staan dergelijke bijwoordelijke constituenten gewoonlijk voor een bijzin als nabepaling of complement (zie en ), bijv.:
(19a) Het probleem tegenwoordig hoe je aan een huis komt, (is niet te onderschatten.)
(20a) De berichten gisteren die Jan voorlas, (waren oud nieuws.)
Vooral in geschreven taal zal men in gevallen als de laatste, met een tijdsbepaling, de voorkeur geven aan een voorzetselconstituent in plaats van aan een bijwoordelijke constituent, vergelijk bijv. met (19a) en (20a):