Nostalgische reis naar het Heilige Rusland
In deze cursus, in de vorm van een reis door de eeuwen heen, behandelen wij de belangrijkste en de meest fascinerende elementen van de kerkelijke kunst van de Russen: iconen, architectuur en muziek. En natuurlijk de geschiedenis.
In 988 nam de Grootvorst van het Rijk van Kiev, Vladimir I, het Byzantijnse model van het christendom als staatsreligie aan. Samen met het geloof namen de Russen de Byzantijnse kerkelijke kunst over. Het eenstemmig Byzantijnse gezang kreeg onder invloed van de Russische zangcultuur - volksgezang - al snel een ander karakter. De Russen waren altijd meesters in de houtbouw. Daardoor konden zij de complexe traditie van de Byzantijnse bouwkunst over nemen en verder ontwikkelen. In een houten kerk evenwel waren fresco's niet mogelijk; daarvoor zijn immers stenen muren nodig. In plaats daarvan ontstond een uitzonderlijke bloei van de iconenkunst. In deze cursus proberen wij de symboliek van iconen begrijpelijk te maken voor de mens van nu.
De Russische kerken en kloosters maken het landschap bijzonder. Kerken waren altijd geliefde objecten. Ze werden ook met veel liefde gebouwd en rijkelijk versierd. De geheimen van het vakmanschap van de oude Russische meesters werden doorgegeven en verbeterd van generatie op generatie. En ook dat zullen we in deze cursus proberen zichtbaar te maken.
Vanaf de tweede helft van de 19de eeuw nam onder de intellectuelen de interesse toe in het Russisch eigene. Als bijvoorbeeld hiervan kijken wij naar de werken van de schilder Michail Nesterov (1862-1942) met zijn thema van het Heilige Rusland en zijn "ziel". Ook luisteren we naar fragmenten uit de beroemde opera van Modest Moesorgskij "Boris Godoenov".
Onze reis door het heilige Rusland beëindigen wij met de vraag: blijft de weg naar God het lot van de moderne Russische natie bepalen?
Cursus 'Peter de Grote, een bevlogen tsaar' (3 lezingen)
Het jaar 2013 staat in het teken van de bijzondere relatie tussen Rusland en Nederland. Dit jubileumjaar is onder andere in de Hermitage Amsterdam van start gegaan met een Grote tentoonstelling over Peter de Grote.
Over het leven van Peter de Grote is erg veel geschreven - wetenschappelijke werken en romans, tevens zijn er diverse films gemaakt. Het gaat hierin meestal over zijn grandioze staatshervormingen, over zijn strijd Om van Rusland een zeemacht Te maken en natuurlijk over de stichting van een nieuwe hoofdstad - Sint Petersburg.
Peter was een gecompliceerd mens. Zij verrasten zijn tijdgenoten zelfs in die wrede tijden. August Strindberg, de bekende Zweedse auteur uit de 19 eeuw, heeft over Peter I geschreven: "Hij was de barbaar, die zijn Rusland geciviliseerd heeft; iemand, die steden bouwde en er niet in Wilde leven; die zijn vrouw met de zweep bestrafte en de vrouwen tegelijkertijd Grote vrijheid verleende. Zijn leven was grandioos en nuttig op maatschappelijk gebied. Zijn privé leven was zoals het hem overkwam."
Tijdens de lezing proberen wij dit mysterieus fenomeen - het fenomeen van tsaar Peter de Grote, de vernieuwer van Rusland - in een historisch context Te bekijken met behulp van documenten, beelden en filmfragmenten.
Cursus 'De Russische wereld.
Wat is Rusland, wie zijn die Russen?' (10 lezingen)
Het verre Rusland wordt door de rest van de wereld vaak alleen waargenomen in vaste stereotypen.
Maar zijn die juist? Wat weten wij eigenlijk over het volk dat genieën op het gebied van literatuur, muziek, theater voortgebracht heeft?
Deze cursus wil u kennis laten nemen met niet alleen de cultuur, de geografie en de kunst van Rusland, maar het gaat ook over mensen. Over dat deel van het mensdom, dat onder de noemer "Russen" wordt verenigd.
Op deze cursus speelt het leven van die mensen de belangrijkste rol. We behandelen hun gewoonten, tradities en manier van denken. Misschien wel zoals Nikolay Gogol, de grote Russisch schrijver van de 19e eeuw, bedoelde, toen hij uitriep: "Ik zweer het, de mens is de moeite waard om te worden bezien, te worden bezien met grote nieuwsgierigheid, veel meer dan welke mooie fabriek of welke prachtige ruïne dan ook".
Deze cursus is ook een poging om de eigenaardigheid van het nationale karakter van de Russen, hun opvattingen en inzichten over het leven te bepalen. U wordt een aantal thema's aangeboden:
Regio's van Rusland: eenheid in verscheidenheid
Russische sprookjes en Russisch karakter
Rusland en het Westen. Paradoxen van de communicatie tussen culturen
De tradities van het gezinsleven
Het vrouwelijke ideaal in de Russische literatuur
Orthodoxie en Russische orthodoxen
Enige omstandigheden van het Russische leven van vandaag en algemene problemen
Omdat de Russen erg gevoelig zijn voor alle vormen van schoonheid - de natuur, liefde, kunst, muziek – kunnen in de lezingen deze aspecten niet ontbreken. Daarom worden de lezingen ondersteund met veel muziek, mooie beelden en filmfragmenten.
Cursus 'Feesten op zijn Russisch, in kleur en emotie' (4 lezingen)
Feesten op zijn Russisch – die pakt men groots aan: zijn uit het hart gegrepen, oprecht en zeer vrijgevig.
In het Russische Rijk waren er vele feestdagen; elk jaar bijna honderd verschillende. De Russen hielden van hun feestdagen, waarbij ieder feest, massaal bezocht, zijn eigen esthetiek en dramaturgie had. Wie ooit een processie rond de kerk tijdens het paasfeest heeft meegemaakt, vergeet nooit het ononderbroken luiden van al die 1600 kerkklokken, die er in het prerevolutionaire Moskou waren!
Door de eeuwen heen werden in de feesten de tradities van het christendom en het heidendom, boeren- en stedelijke cultuur, de geestelijke en het wereldse, het oorspronkelijkRussische en het buitenlandse, gecombineerd.
In deze jaarlijkse spektakels onthulde zich die polariteit van de Russische ziel, over welke de filosofen heel graag schreven: verlangen naar weidsheid, verkwisting, naar gulle vrolijkheid, soms overgaand in ongeremd drinkgelag, maar in het volgende moment klaar te veranderen in een overweldigend verlangen naar het hemelse...
Russische feesten zijn misschien wel een van de meest dankbare thema's voor kunstenaars: Paasdiensten, religieuze processies, familie rituelen, bals, kleurrijke bruisende boterfeesten. Maar, nog belangrijker, de emoties… en niet te vergeten veel enthousiasme om tot de ochtend plezier te maken.
De tijden en politieke regimes wisselden en daarmee de Russische feestkalender: sommige feestdagen werden verboden, andere werden op kunstmatige wijze toegevoegd. Ook de Russische familiefeesten veranderden.
De oude Griekse filosoof Democritus beweerde: "Het leven zonder feestdagen is als een lange weg zonder een koetshuis". Inderdaad, feesten zijn een integraal onderdeel van de mentaliteit van een volk. In deze cursus zullen we praten over de historie van de Russische feesttraditie, over deze schatkamer van de Russische nationale cultuur.