digheid, welke aanleiding zal gegeven hebben om haar de scheeprijke rivier (fluvius navalis) en bij verkorting Navalia te noemen, zoo als zij bij TACITUS voorkomt (*).
Hist. Lib. V Cap. 26 — petito colloquio, scinditur nabaliae fluminis pons. Dit Navalia of Nabalia blijft toch nog een duister punt. Aangenomen, dat deze lezing de ware is, zoo kan men, gelijk HOOFT gedaan heeft, vertalen: de brug van de rivier wordt te Navalia gebroken. of: de brug van de rivier Navalia wordt gebroken. Zie Alm. 1838 bl. 30. PTOLOMAEUS heeft eene stad van dien naam, wier ligging met die van Zutphen of Deventer overeenkomt; maar sommigen meenen, dat deze Geograaf TACITUS niet begrepen, van eene rivier eene stad gemaakt heeft, en daardoor in dwaling gekomen is. Anderen veranderen de lezing bij den Romeinschen Geschiedschrijver in navalis, en dan zou de beteekenis zijn: de schipbrug der rivier werd gebroken, men nam er een stuk uit. Het mondgesprek tusschen CERIALIS en CIVILIS kan intusschen niet laag aan den IJssel plaats gehad hebben, maar moet zeer in de nabijheid van het Batavische eiland gehouden zijn, alwaar CERIALIS zich bevond, terwijl CIVILIS zich over den Rijn had begeven, gelijk TACITUS een weinig vroeger verhaalt. (Cap. 23.)
Deze uitbreiding der scheepvaart, vooral door het vervoer van troepen en krijgsbehoeften, moest dan ook ten gevolge hebben, dat langs de oevers der rivier, op eenige punten, wachtposten, militaire stations, sterkten en magazijnen aangelegd werden, om de krijgsverrigtingen te ondersteunen en het veroverde land te bezetten en te beschermen.
Maar laat ons, na de beschouwing van het gegraven kanaal, DRUSUS op zijnen verderen togt naar de Noordzee volgen. Dit zal ons
tevens gelegenheid geven, om de landen, welke hij bezocht heeft, nader te leeren kennen, en eenige plaatsen, waarvan de geschiedenis gewag maakt, op te sporen.
DRUSUS kwam met de Romeinsche vloot uit den Rijn van het oostelijkste punt van het eiland der Batavieren langs de noordelijke grens van het land der Usipeten, door het nieuwe kanaal, in het zuidelijk gedeelte van dat der Chamaven, waar de vereeniging met den IJssel plaats had. De Chamaven woonden ter wederzijde van deze rivier en stonden in vriendschap met de Romeinen; zij hadden DRUSUS bij het graven van zijn kanaal waarschijnlijk ten dienste gestaan, en even waarschijnlijk heeft hij, ter verdediging van dezen verbazenden arbeid, ook in hun land eene sterkte doen bouwen nabij de plaats, waar de vereeniging met den IJssel moest geschieden, welke naar hem Drusiburgum genoemd zal zijn.