Operatie Market Garden: het verhaal van een fiasco | IsGeschiedenis
Operatie Market Garden (september 1944) behoorde tot de grootste geallieerde mislukkingen van de Tweede Wereldoorlog. Het doel van de operatie, het in handen krijgen van bruggen over de Nederlandse Rijn, werd niet behaald. Wat is het verhaal achter dit fiasco?
Eisenhower geeft toe aan Montgomery
De geschiedenis van operatie Market Garden begint op 4 september 1944. Op die dag gaf de Britse veldmaarschalk Bernard Montgomery opdracht een ambitieus plan uit te werken om de rivierovergangen bij Grave, Nijmegen en Arnhem in handen te krijgen. Montgomery hoopte zo het terugtrekkende Duitse leger een beslissende nederlaag toe te brengen. Hij moest echter lang lobbyen om zijn plan goedgekeurd te krijgen, omdat de benodigde bevoorrading voor Market Garden ten koste zou gaan van de opmars van generaal George Patton in het Duits-Franse grensgebied.
Toen generaal Dwight Eisenhower, de geallieerde opperbevelhebber in Europa, op 10 september eindelijk het groene licht gaf, werd Montgomery's plan opgesplitst in twee suboperaties. De luchtlandingsoperatie (met de codenaam Market) zou drie divisies omvatten, terwijl de grondoperatie (codenaam Garden) drie korpsen ter beschikking kreeg. In totaal zouden zo'n 35.000 luchtlandingstroepen aan de grond worden gezet. Daar stonden bij de start van de operatie zo'n 15.000 man aan Duitse zijde tegenover. Dit numerieke voordeel zou echter niet voldoende zijn voor de geallieerden om de slag te winnen, aangezien de Duitsers over twee andere voordelen beschikten. Zo was het landschap in het Rijngebied in het voordeel van de verdedigers, en waren de Duitse bevoorradingsroutes korter dan de geallieerde routes.
In Montgomery's plan moesten luchtlandingstroepen de vitale bruggen over de grote rivieren veroveren. Tegelijkertijd zou het grondleger over land oprukken, om de posities van de parachutisten veilig te stellen en te consolideren. Op 17 september was het zover. Amerikaanse en Britse vliegtuigen dropten die dag duizenden parachutisten boven Eindhoven, Nijmegen en Arnhem. De Duitse tegenstand bleek echter veel taaier dan verwacht.
Daardoor liepen de grondtroepen vertraging op. De wegen waren te smal voor de geallieerde tanks en bij Son werd de brug voor de voeten van de Amerikaanse soldaten opgeblazen. Hoewel de brug in allereil werd hersteld, was elke vertraging in het nadeel van de parachutisten, die verderop in zware gevechten verwikkeld waren. Ondanks de moeizame strijd, wisten de geallieerde troepen de bruggen bij Eindhoven en Nijmegen te veroveren. Bij Arnhem liep het echter anders. Nauwelijks 800 van de 12.000 parachutisten slaagden erin de Rijnbrug te bereiken. Het bataljon onder leiding van John Frost nam posities in aan de noordkant van de brug, maar na een verbeten strijd van vier dagen moesten ze hun posities opgeven. Arnhem zou tot april 1945 in Duitse handen blijven.
Market Garden werd dus een fiasco. De belangrijkste oorzaak hiervoor was dat de geallieerde planmakers de sterkte van de Duitse troepen bij Arnhem flink hadden onderschat. Daarnaast werden de luchtlandingstroepen ver van de Rijnbrug gedropt, waardoor het verrassingseffect volledig verloren ging. Ten slotte was er in het plan geen rekening mee gehouden dat er iets mis zou kunnen gaan, terwijl het slechte weer en de beroerde communicatie al snel roet in het eten gooiden.
De operatie had de Duitsers een beslissende nederlaag moeten toebrengen. In plaats daarvan had hun verdedigingslinie stand gehouden, terwijl de geallieerden na hun snelle opmars juist aan het einde van hun krachten raakten. De geallieerden stonden er na Market Garden dan ook slechter voor dan voorafgaand eraan.
Wat als de slag wel was gewonnen?
Het historische belang van Market Garden moet echter ook niet worden overschat. Waren Montgomery's plannen wél succesvol geweest, dan had dit waarschijnlijk geen gevolgen gehad voor het verdere verloop van de oorlog. Het zou eenvoudig niet mogelijk zijn geweest geallieerde operaties voorbij Arnhem voort te zetten. De logistieke middelen daarvoor ontbraken en de Duitse tegenstand werd, naarmate de Wehrmacht dichterbij eigen huis vocht, alleen maar sterker. Het is hierom uiterst onwaarschijnlijk dat het laatste oorlogsjaar - en de daarbijhorende Hongerwinter - voorkomen had kunnen worden door een geallieerde overwinning in het Rijngebied.
Desalniettemin was de mislukking van Market Garden een forse tegenslag voor de geallieerden. De operatie, die gepland werd in de euforie na het succesvolle D-Day en de daaropvolgende opmars door Frankrijk en België, maakte een abrupt einde aan de geallieerde overwinningsroes. Van een snelle Duitse overgave zou geen sprake zijn. Pas in mei 1945 zou de Tweede Wereldoorlog in Europa, met de Duitse capitulatie, tot een einde komen.
The National Interest. "This Is the Story of General George S. Patton's Only Military Defeat."
Geallieerde grondtroepen bestoken een doelwit nabij Oosterbeek. Bron: No 5 Army Film & Photographic Unit, Smith (Sgt) [Public domain] via Wikimedia.