De Zuidkanter - Madame Sylvia en de Schat van Compaen
Geschreven: 20 feb­ru­ari 2016
Madame Sylvia en de Schat van Compaen
Als in 1929 in de 'Berliner Taches Zeitung' een bericht staat waarin Gravin Beck-​Rzikowsky, beter bek­end als de helderziende 'Madame Sylvia', bek­end maakt dat er in Zaan­dam, op de oude begraaf­plaats een schat van Claes Com­paen ver­bor­gen ligt, begint de goud­koorts vor­men aan te nemen die in het Zaanse ongek­end is. Men droomt al van de opbrengst.
Het waren, we spreken over de jaren der­tig, finan­cieel moeil­ijke tij­den en het zou een flinke mee­valler kun­nen zijn voor het gemeen­tebestuur. Het ont­breekt haar niet aan geld­schi­eters. Madame Sylvia kri­jgt ver­gun­ning om in de begraaf­plaats te gaan spit­ten naar de schat. Dat spit­ten wordt gedaan door werk­lozen waar­van er in die tijd genoeg waren.
Foto: De oude begraaf­plaats lag op de plek waar nu het Verzets­plantsoen is, tussen de A. de Savornin Lohmanstraat en de K. Kanstraat. Op de foto is de Jan Ligth­artschool aan de Klaas Kater­straat te herkennen.
Het ter­rein was al onder han­den genomen nadat door een doorsteek vanuit de Zuiddijk-​Wilhelminastraat de A. de Savornin Lohmanstraat was ontstaan. Een nieuwe ontsluit­ing naar de Oost­z­i­jde. De schat die er ver­bor­gen zou liggen zou afkom­stig zijn van Claes Com­paen (1587−1660) die ten tijde van Fred­erik Hen­drik (1584−1647) een berucht zeerover was. Na het beëindi­gen van zijn loop­baan, kreeg hij een vri­jgeleide als hij zou stop­pen, en keerde terug naar Oost­zaan. Iedereen was ervan over­tu­igd dat hij stink­end rijk was en dat hij zijn 'schat' ergens ver­bor­gen zou hebben.
Door de helderziende gaven van Madame Sylvia zou er nu ein­delijk uit­sluit­sel komen over deze nooit ont­dekte schat. Ze had een plaats aange­duid als 'dicht­bij een kerk­toren'. Dat zou de Oost­z­i­jderk­erk kun­nen zijn. Er moest een diepte van 10 meter gehaald wor­den want daar zou, alle­maal vol­gens de helderziende barones, in een halve cirkel een oud fun­da­ment liggen. Men begon in april onder grote belang­stelling van pub­liek en pers te spitten.
Eind april stuitte men op een kluisje van 30 x 30 cm. Dat gaf hoop en bij het ope­nen waren vele nota­be­len en pub­liek aan­wezig. Burge­meester Ter Laan, de poli­tiecom­mis­saris en enkele wethoud­ers waren belangstellend.
Foto: Hier wordt het kistje getoond aan het pub­liek. De man rechts met de pet is de opzichter van de gemeente Ger­rit Emmer.
Het was geen schat die men vond. Slechts een piep­klein stukje goud dat mogelijk afkom­stig was van een slotje van een ket­tinkje. Uit­er­aard was men teleurgesteld en vloeide er voor­lopig geen grote opbrengst in de gemeen­tekas. Er werd al snel gedacht dat hier een grap­pen­maker aan het werk was geweest.
In mei vond men onder een houten vloer een ter­ra­cotta beeldje voorstel­lend een meisje van ongeveer 70 cm hoog dat geheel in stukken lag. Maar men vond het aan­wi­jz­ing genoeg om licht opti­mistisch te zijn. Maar burge­meester Ter Laan had er genoeg van en trok de ver­gun­ning in.
Namens de geld­schi­eters wordt een advo­caat ingeschakeld om protest tegen de intrekking aan te teke­nen, tev­ergeefs. Maar in jan­u­ari 1932 komt er een nieuw ver­zoek bin­nen van de Barones. Er zijn aan­wi­jzin­gen van edele met­alen, gevon­den door de zoon van de barones, Graaf Fritz Beck en de gebroed­ers Wil­helm en Wal­ter Hen­ning. De ver­gun­ning wordt alsnog afgegeven ondanks protesten uit de gemeenteraad.
Foto: Hier arriveert een wagen met cilin­ders die bij het graven gebruikt gaan wor­den.
De schat­gravers doen hun best, zeggen dat er sporen van edele met­alen zijn gevon­den, maar uitein­delijk gaat het uit als een nachtkaars. In juni 1932 stopt Madame Sylvia defin­i­tief en de kuilen kun­nen dicht wor­den gegooid. Louis Davids schri­jft er nog een liedje over en iedereen gaat weer over tot de orde van de dag.