12 oktober – 28ste zondag (Mc 10,17-30)
"Wat is het toch moeilijk het Rijk Gods binnen te gaan.
Een kameel kost het minder moeite door het oog van de naald te gaan
dan het een rijke kost in het Rijk Gods binnen te gaan."
De ontmoeting van Jezus met de zgn. rijke jongeling is een bekend evangelieverhaal. Ook de reacties zijn bekend. 'Wat moeten we er mee aan?' 'Zo'n radicale eis!' 'Het is toch onmogelijk voor ons om zomaar alles te verkopen!' Ja, de vergelijking van de kameel door het oog van de naald is dan wel erg toepasselijk. Een olifant kan ook niet door een knoopsgat! Maar zo onmogelijk en absurd is het niet met die kameel. Het gaat niet om een stopnaald. Waarschijnlijk gaat het om een boogvormige lage doorgang in een nauw straatje van Jeruzalem. Het werd in de volksmond 'het oog van de naald' genoemd. Een beladen kameel kon er niet door. Je moest de pakken eerst afladen. Dan ging het wel. Dus geen onmogelijke toestand. Het vroeg alleen een inspanning. En eigenlijk is het een goed beeld. Zoals je een kameel moest afladen, zo moet je je ontdoen van een teveel aan geld en goed. Want dat téveel kan juist een belemmering zijn om het Rijk Gods binnen te gaan. Blijkbaar was dat zo voor die rijke jongeling.
Dat hij jong was schrijft alleen Matteüs. Marcus spreekt alleen van 'iemand' en Lucas heeft het over 'een aanzienlijk man'. Maar het is wel een idealist. Iemand die het uiterste uit de kan wil. Een enthousiasteling. Meestal zijn die nog jong! Hij had alle geboden goed onderhouden. Hij was dus klaar voor het 'eeuwig leven'. Maar Jezus ging hem blijkbaar ter harte. Hij keek naar hem op als naar een held; hij doet een knieval voor Jezus en noemt hem 'goede meester'. Jezus zelf is daar niet mee opgezet. Hij relativeert dat en zegt dat alleen God goed is. Jezus wijst van zichzelf weg. Het gaat hem om het Rijk Gods. Niet om zijn persoon. Maar Jezus vindt die jongeman wel sympathiek. Het klikt meteen. Hij kijkt hem liefdevol aan. Letterlijk staat er: "Hij keek hem aan en beminde hem". Andere vertalingen schrijven: "Hij omhelsde hem". Jezus voelde zich tot hem aangetrokken. Hij had hem graag in zijn gezelschap opgenomen. Jezus dacht dat hij er alles voor over zou hebben om met hem mee te gaan. Eigenlijk een heel speciale ontmoeting van wederzijdse affectieve aantrekking. Maar ze loopt uit op een ontgoocheling in plaats van op een dikke vriendschap.
Er staat dat de leerlingen verbaasd 'schrikken'. "Wie kan dan nog gered worden?" Ze zijn precies bang dat zij er ook niet bij zijn. Zoals wij zeggen dat die eis om alles te verkopen voor ons onmogelijk is. Petrus vertolkt hun bezorgdheid met te zeggen: "We hebben toch maar alles achtergelaten om jou te volgen." En dan gaat het niet meer om geld maar om hun huis, om hun vader, moeder, kinderen, broers, zussen, en landerijen. Zeg maar hun hele hebben en houden. En Jezus reageert daarop met te zeggen dat ze het allemaal honderdvoudig zullen terugkrijgen 'in deze tijd'. Dus tijdens hun leven. Maar hij voegt er aan toe: 'vervolgingen inbegrepen'. Deze twee uitspraken wijzen op een latere christelijke bewerking. Wie in de eerste eeuwen christen werd liep het gevaar door zijn familie uitgestoten te worden en zo alles te verliezen. Maar tegelijk werd hij opgenomen in een nieuwe familie waardoor hij alles honderdvoudig terugkreeg. Want "ze hadden alles gemeenschappelijk en er was geen noodlijdende onder hen" lezen we in de Handelingen over de eerste christelijke gemeenschappen. En voor die eerste christenen was, vanwege de vervolgingen, het martelaarschap iets wat voortdurend boven hun hoofd hing. Vandaar het appèl om zich niet te hechten aan wie of wat dan ook. Om het Rijk Gods te nemen als dat wat alles te boven gaat. Als de hoofdzaak. Het nieuwe leven dat Jezus hen verkondigde en voorleefde. En dat was moeilijk. Dat vroeg een gezindheid, een geloofshouding van een leven 'uit God' . Dat Rijk Gods ging je niet op eigen kracht binnen. Je moest je, zoals Jezus, laten aangrijpen door God. En als God je leven beheerst, dan sta je anders tegenover geld en goed. Dan ga je daar op een andere wijze mee om.
Dat was ook weer een punt voor de eerste christenen die vooral in de grote steden woonden: Antiochië, Korinte, Rome. Daar woonden ook de rijken. Sommigen van hen sloten zich aan bij de kerk. Dan ontstaat het probleem van armoede en rijkdom binnen de christelijke gemeenschap. Dan wordt rijkdom als zodanig niet meer veroordeeld. Wel het onchristelijk gebruik ervan. Rijkdom en Rijk Gods kunnen dan op een bepaalde manier samengaan. En vanuit deze visie kunnen we kijken naar de 'rijkdom' van Jezus en de leerlingen.
Jezus liep er niet bij als een arme bedelaar in lompen. Lucas vermeldt uitdrukkelijk dat vrouwen hem volgden die hem uit eigen middelen bijstonden. Marcus vermeldt tot vier maal toe dat Jezus thuis komt. Vooral Kafarnaüm wordt telkens genoemd als zijn thuishaven. Als hij rondtrekt in Galilea houdt Judas Iscariot de kas bij. Er was blijkbaar genoeg om ook aan de armen te geven, zoals vermeld wordt bij het laatste avondmaal. De apostelen hadden hun boten en hun netten. Ze bleven vissen. We lezen dat toch in de evangelies hoe ze bezig bleven met hun beroep. Ze moesten in hun onderhoud voorzien en in dat van hun gezin. Het was niet moeilijk om Jezus te volgen als hij erop uittrok naar de dorpen. De afstanden waren klein. Men kon op een dag terug thuis zijn. Waarschijnlijk waren er perioden van rondtrekken voor enkele dagen en dan weer van thuis komen om te werken. Het 'alles verlaten om jou te volgen' van Petrus kan dan betekenen 'alles' van vroeger verlaten om nu primordiaal te kiezen voor Rabbi Jezus en zijn levenshouding te volgen. En dit houdt ook een andere houding in tegenover geld en bezittingen.
Als we kiezen voor het Rijk Gods van Jezus, kiezen we om vrij te zijn voor God en de medemens. Dan komen we los van krampachtige bezitterigheid. We gaan dan beseffen dat er zoveel méér is dan wat er te koop is. Dat een leven van té veel rijkdom onrecht doet aan diegenen die niet rond komen. Ook hier bij ons. Met de euro is alles duurder geworden. Veel alleenstaanden die ziek zijn hebben maandelijks te weinig inkomen. Christenen gaan elkaar dan toch niet overbluffen met dure spullen, overbodige luxe, chique gedoe en rijkelijke party's. Dan leven we met een open hart en met open handen. Met gevende liefde.
Dat de rijke jongeling rijk was, werd hem niet kwalijk genomen. Maar wel dat hij niet door het oog van de naald ging. Om de ballast van het téveel af te laden uit zorg voor de armen. Dat verhinderde hem Jezus te volgen. Als ook wij in dat leven van het Rijk Gods willen inkomen en Jezus willen volgen zullen we mèt ons geld en goed 'arm van geest' moeten worden.