Noviciaat, Derde jaar, Instructor
Elke religieuze orde of congregatie kent een noviciaat, nieuwelingentijd. Het is de tijd dat de kandidaat-religieus (= kloosterling) wordt ingeleid in het religieuze leven.
Deze inleiding bestaat uit experimenten die de religieuze houding verdiepen: gemeenschappelijk en persoonlijk gebed, Bijbellezing, geestelijke lezing, huishoudelijke werkzaamheden, gemeenschapszin, de stilte onderhouden, vormen van boetedoening, kennismaking met de geschiedenis, spiritualiteit, regel en gebruiken van de religieuze gemeenschap enz. Meestal duurt ze één jaar.
Het noviciaat wordt afgesloten met het afleggen van de drie kloostergeloften van armoede, zuiverheid en gehoorzaamheid. Bij de meeste orden en congregaties zijn het in eerste instantie tijdelijke geloften, bv voor de duur van drie jaar.
Als religieuzen spreken over het 'noviciaat', bedoelen ze niet alleen dat beginjaar van hun vorming, maar vaak ook het gebouw dat daar apart voor was ingericht.
Jezuïeten in het bijzonder
Het noviciaat duurt niet één jaar, maar twee.
Wanneer een jezuïet na afloop van het noviciaat zijn geloften aflegt, is dat van zijn kant voor eeuwig. De orde behoudt zich het recht voor eerst nog een aantal experimenten aan te gaan om zich pas daarna te binden aan de religieus.
Elke jezuïet sluit zijn vorming af met een zogeheten 'derde jaar'.
Daarin wordt hij uitgenodigd alles wat hij in zijn vorming heeft doorgemaakt, inclusief het pastorale werk dat hij al heeft gedaan, te leggen naast het enthousiasme en het idealisme waarmee hij minstens tien jaar geleden is ingetreden. Hij doet dat op een afgezonderde plaats, liefst samen met een aantal medebroeders uit andere landen en werelddelen die in dezelfde fase van hun opleiding zitten.
Het jaar bevat o.a. een dertigdaagse retraite, verdieping in de jezuïetenbronnen en een aantal pastorale experimenten. De stichter van de jezuïeten, Ignatius van Loyola († 1556; feest 31 juli) noemt dit jaar een 'schola affectus' (= scholing van het gevoelsleven).
De begeleider van zo'n derde jaar wordt 'instructor' genoemd.
Aan het einde van het 'derde jaar' bindt de orde zich definitief aan de religieus. Sommige priester-jezuïeten worden uitgenodigd op dat moment uitgenodigd nog een vierde gelofte te doen van bijzondere gehoorzaamheid aan de paus.