bellen metonze pensioenspecialist
Terwijl De Nederlandsche Bank waarschuwt voor een recessie, verhogen de vier grote fondsen voor ambtenaren, zorg en welzijn en de twee pensioenfondsen voor metaalbedrijven de pensioenen van miljoenen Nederlanders. We bellen met politiek verslaggever Gijs Herderscheê.
Pepijn de Lange 22 juni 2022, 21:08
'Het is de eerste verhoging sinds 2008, de eerste in veertien jaar.' Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Dag Gijs, is het voor de pensioenfondsen – met mogelijk een economische recessie in het verschiet – geen gek moment om de pensioenen te verhogen?
'Je moet dit even los zien. De enorme invloed van de stijgende rente doet nu z'n werk. Als de rente stijgt, dan dalen de pensioenverplichtingen, oftewel het geld dat het fonds op papier moet hebben om nu en in de toekomst pensioenen uit te kunnen keren. Het vermogen van de fondsen is door de dalende beurskoersen weliswaar gedaald, maar de verplichtingen dalen harder.
'Sinds de huidige pensioenwet in 2006 werd aangenomen, moeten fondsen bij het berekenen van hun verplichtingen de marktrente gebruiken. Die marktrente was toen meer dan 4 procent. Niemand had toen bedacht dat die rente nog wel eens kon gaan dalen, maar dat hebben we de afgelopen jaren wel gemerkt. Ze is zelfs onder nul geraakt. Daar viel voor de pensioenfondsen eigenlijk niet tegenop te beleggen.
'Begin dit jaar zag je dat beeld kantelen, helemaal door de oorlog in Oekraïne. De rente stijgt en daardoor dalen de verplichtingen.'
Dus we hoeven niet bang te zijn dat fondsen hun pensioenen over een aantal maanden weer verlagen?
'Zoals het er nu uitziet – en dat is een forse disclaimer – zeg ik: nee. Ook niet als de vermogens van de fondsen door dalende beurskoersen nog verder afnemen. Het is allemaal hogere rekenkunde. Maar als de rente blijft stijgen, wordt dat ruimschoots gecompenseerd. De Europese en Amerikaanse centrale banken hebben al gezegd dat de rente de komende maanden nog verder omhooggaat. Dat is een fijn vooruitzicht voor de pensioenfondsen.
'Op de achtergrond speelt wel het nieuwe pensioensysteem waarover de Tweede Kamer dit najaar debatteert. Daarin verdwijnt het effect van de rente vrijwel en worden de beleggingen in bijvoorbeeld aandelen, vastgoed en obligaties doorslaggevend voor het verhogen of het verlagen van de pensioenen. De pensioenen gaan dan meer meebewegen met de waarde van de beleggingen.
'Een jaar geleden was de situatie waarin we nu zitten ondenkbaar. Het nieuwe pensioensysteem leek toen een mooie oplossing, omdat de rente als allesbepalende factor daarin vrijwel verdwijnt. Maar door de oplopende rente en de dalende waarde van beleggingen is dat veranderd: fondsen staan er nu in één klap veel beter voor. Als je in het nieuwe systeem een recessie krijgt, met langdurig hoge rente en matige beleggingsrendementen, dan heb je een probleem.'
Is de huidige verhoging wel zo opvallend? Ze blijft ver achter bij de inflatie.
'Het is vooral de symboliek van de trendbreuk. Het is de eerste verhoging sinds 2008, de eerste in veertien jaar. De verhoging die het pensioenfonds voor de metaalindustrie PME doorvoert, klinkt met 1,29 procent als bijna niets. Maar dat komt door de systematiek van dat fonds. In principe verhoogt dat fonds de pensioenen elke december met het inflatiepercentage tussen juli en juli het jaar ervoor. Nu voert PME de verhoging van afgelopen december door, omdat dat dat toen niet kon. Maar tussen juli 2020 en juli 2021 was de inflatie nog heel laag.
'In oktober beslist PME over een verhoging op 1 januari aanstaande, met het inflatiecijfer van 1 juli van dit jaar. Dat zou een forse stap kunnen worden. Daarbij wordt doorslaggevend of de rente de komende tijd nog wat verder stijgt, want dan hebben fondsen de ruimte om pensioenen te verhogen.'
Gaan andere pensioenfondsen hun pensioenen ook verhogen?
'Het verschilt een beetje per fonds. Alle fondsen hebben hun eigen normen om pensioenen te verhogen. Het ene volgt de cao-loonstijging in de sector van de bedrijven waarvoor ze werkten, het andere volgt weer een ander inflatiecijfer.
'Deze vier grote pensioenfondsen hebben de afgelopen jaren het beeld bepaald, maar er zijn ook fondsen die de afgelopen jaren wel gewoon hebben geïndexeerd. Het vijfde grote fonds, het Sociaal Fonds voor de Bouwnijverheid, had bijvoorbeeld het risico van de lage rente voor een groot deel afgedekt. Die stonden er de afgelopen jaren veel beter voor dan deze vier en hebben de pensioenen al iets kunnen verhogen. Er zijn ook bedrijfsfondsen die het altijd wel goed hebben gedaan.'
Merken jongeren hier nog iets van?
'Niet direct. Maar als de pensioenen jaar in, jaar uit bevroren blijven, daalt de waarde van het potje met hun pensioengeld ook. De opbouw van werkenden is veel lager dan die had kunnen zijn. Dat halen ze nooit meer in.'