De Sint-Walburgakerk is een barokkerk aan het Sint-Maartensplein in Brugge. De voormalige jezuïetenkerk is sinds 1778 de kerk van de Sint-Walburgaparochie.

De eerste Sint-Walburgakerk
Op de hoek van de huidige Riddersstraat en de noordkant van de Sint-Walburgastraat stond een grafelijke kapel. Die kapel werd volgens de legende door de Heilige Walburga gesticht in 745, terwijl ze op weg was, samen met de Heilige Bonifacius, van Wessex naar Thüringen.

In 1239 werd de Sint-Walbugaparochie opgericht en werd de kapel tot parochiekerk verheven. Een kerktoren werd gebouwd. In de vijftiende eeuw werd de kapel aanzienlijk uitgebreid tot een driebeukige kerk. 

In 1781 werd de oude Sint-Walburgakerk afgebroken. Ze was toen al sinds 1778 vervangen als parochiekerk door de voormalige jezuïetenkerk.

De Franciscus-Xaveriuskerk
In de periode 1619-1643 werd de huidige kerk gebouwd naar het ontwerp van de Brugse jezuïetenbroeder Pieter Huyssens (1577-1637). Zijn vader was meester-metselaar en Huyssens werd zelf als meester opgenomen in het metselaarsgild, vooraleer hij in 1596 intrad bij de jezuïeten.

Na aan de bouw van jezuïetenkerken te hebben meegewerkt in Maastricht, Antwerpen (Sint-Carolus Borromeuskerk), Brussel (collegekerk), Mechelen (Begijnhofkerk), kreeg hij in 1618 de opdracht een kerk te bouwen in Brugge, ten behoeve van de jezuïetencommunauteit en het er aan verbonden college. De kerk werd in 1642 ingewijd.

De kerk werd toegewijd aan een van de eerste jezuiëtenheiligen, Franciscus Xaverius, en deed dienst tot aan de afschaffing van de jezuïetenorde in 1773. De kerk ging dicht en werd in 1778 opnieuw geopend, ditmaal als parochiekerk voor de Sint-Walburgaparochie. Ze werd aan de heilige Walburga toegewijd.
Er werden nog verbeteringen aangebracht, maar de toren die voorzien was, naar model van de Carolus Borromeuskerk in Antwerpen, werd nooit afgemaakt, wegens geldgebrek.

Opnieuw Sint-Walburgakerk
De kerk had nauwelijks enkele jaren de tijd om als parochiekerk te fungeren. Ze werd in 1794 gesloten, zoals alle kerkgebouwen door de Franse revolutionairen, die vanaf juni 1794 Brugge bestuurden. De kerk ontsnapte aan het risico om als nationaal goed te worden verkocht en eventueel gesloopt, omdat de machthebbers de kerk bestemden als Temple de la Déesse Raison en als Tempel van de Wet.

Na het afsluiten van het Concordaat in 1802 werd de kerk aan de eredienst teruggeschonken. Ze verving de Sint-Donaaskathedraal die vernield was en was voortaan de 'Sint-Donaaskerk', wat ze bleef totdat het bisdom Brugge opnieuw werd opgericht in 1834 en de Sint-Salvatorskerk de nieuwe kathedraal werd onder de naam van Sint-Salvators en Sint-Donaaskathedraal. De kerk bediende verder de Sint-Walburgaparochie onder de oorspronkelijke naam.

De kerk werd onder meer de zetel van het Werk der Patriotten, dat activiteiten organiseerde (onder meer de Octaaf der Patriotten) ter nagedachtenis van de gesneuvelden tijdens de Brabantse Omwenteling en later van alle oorlogsslachtoffers.

De kerk onderging verschillende restauratiecampagnes. In 1939 werd ze als monument beschermd.

Guido Gezelle
Guido Gezelle woonde van 1865 tot 1872 in de Korte Riddersstraat en langs de Verversdijk. Hij was in die jaren onderpastoor van de Sint-Walburgaparochie. Tijdens die periode stichtte hij t Jaar 30 en Rond den Heerd. Hij schreef ook talrijke kiespamfletten ten gunste van kandidaten voor de katholieke partij.

Meubilair
Het grootste deel van de inwendige aankleding en meubilair dateert uit de zeventiende en de achttiende eeuw. Ze verleent aan de kerk een uitgesproken baroksfeer, in overeenstemming met de architectuur van het gebouw.

 Het marmeren hoogaltaar, daterende uit 1643, werd gemaakt door Pieter Verbruggen en Jacob Cockx.
 Het schilderij boven het hoofdaltaar, de Verrijzenis van Christus, is in 1783 geschilderd door Joseph Suvée. 
 De nevenaltaren, gewijd aan Onze-Lieve-Vrouw en aan Sint-Rochus werden in marmer gebeeldhouwd door Pieter Verbruggen.
 De witmarmeren communiebank dateert uit 1695 en werd gemaakt door de Antwerpse beeldhouwer Hendrik Frans Verbruggen. Deze communiebank werd door Valentin Vermeersch geroemd als de mooiste in het kerkelijk patrimonium van Brugge. Hij beslaat de hele breedte van de kerk (24 m) en telt tien medaillons die symbolen van de eucharistie en heiligen van de jezuïetenorde vertonen.
 De eikenhouten preekstoel uit 1667-1670 is het werk van Artus Quellinus de Jonge. Hij wordt algemeen als de mooiste onder de Brugse preekstoelen beoordeeld.
 De biechtstoelen dateren uit 1802. Het doksaal en het ingangsportaal dateren uit 1834, uitgevoerd naar een ouder model.
 Het orgel in 1735 gebouwd, was een schenking van de Bruggeling Paul de Cock en was het laatste werk van Cornelius Cacheux. Hij kon het werk niet afmaken en de afwerking werd gerealiseerd door de Rijselse orgelmakers Frémat en Carlier. Het orgel was bestemd voor de vroegere Sint-Walburgakerk en werd in 1778 naar de nieuwe parochiekerk overgebracht. Het houten doksaal dateert uit 1763.
 Een epitaaf in witte marmer herinnert aan Michele de Ceva Grimaldi, gesneuveld tijdens de Slag bij Wijnendale in 1708.
 De kerk hangt vol met schilderijen uit verschillende eeuwen, waaronder enkele belangrijke panelen en doeken:
 Pieter Claeissins de Jonge, Onze-Lieve-Vrouw van den Drogen Boom (zeventiende eeuw).
 Jan Garemijn, Aanbidding van het Heilig Sacrament (achttiende eeuw).
 Joseph Odevaere, Lodewijk XVIII bezoekt de Sint-Walburgakerk (1812).
 De doopvont in marmer dateert uit de zestiende eeuw.
 De vier klokken (Laurentius, Martinus, Michaël, Paulus) dateren uit 1576.

Recente evolutie
Vanaf de jaren 1960 werd de kerk ook gebruikt als concertzaal, onder meer voor het Festival van Vlaanderen van oude muziek. Vanaf 2012 werden er geen wekelijkse erediensten meer in gehouden, maar als kerk voor uitvaarten en voor huwelijken bleef ze zeer in trek. Ook  academische openings- en slotplechtigheden voor het Europacollege gingen in de kerk door.

In 1967 werd een eerste maal overwogen de Sint-Walburgakerk als parochiekerk te sluiten, ze over te dragen aan de jezuïeten als vervanging voor hun kerk in de Vlamingstraat en meteen ook culturele activiteiten te organiseren. Dit ging uiteindelijk niet door, hoewel gedurende een paar decennia paters jezuïeten als parochiepriesters voor de kerk fungeerden. 

In 1998 stelde cultureel informateur Bart Caron in zijn rapport ter voorbereiding van de activiteiten in 2002 van Brugge als Europese culturele hoofdstad, voor om de Onze-Lieve-Vrouwkerk en de Sint-Walburgakerk onder bepaalde voorwaarden te herbestemmen tot museum of concertzaal. Hierop liet het stadsbestuur weten geen geld te hebben om een herbestemming te realiseren.

In 2014 werd de parochie Sint-Walburga in principe afgeschaft en gevoegd bij de Sint-Gillisparochie. Nochtans werd op het bisschoppelijk decreet van 10 augustus 2015 tot oprichting van de pastorale eenheid Sint-Donatianus, de Sint-Walburgaparochie als een van de samenstellende onderdelen van deze federatie vernoemd. De zondagsmis of weekmissen in deze kerk werden afgeschaft. Er werden ook geen huwelijksvieringen meer aanvaard. Wel werden nog uitvaarten gehouden voor parochianen of voormalige parochianen. Ook werden nog speciale kerkdiensten toegestaan, zoals voor het 'Werk der Patriotten'. De kerkraad van haar kant verleende toelating voor het organiseren van concerten of van tentoonstellingen. De kerk bleef ook tijdens het zomerseizoen dagelijks open voor bezoekers, zowel overdag als 's avonds. 

De onttrekking aan de eredienst en het terug in eigendom overdragen aan de stad Brugge, met onvermijdelijke ontmanteling van de kerk, bleef een heet hangijzer. In 2014 was namelijk een begin van "kerkenplan" afgesproken tussen de stad Brugge en het bisdom Brugge, waarbij vier kerken, waaronder de Sint-Walburgakerk zouden worden onttrokken aan de eredienst om opnieuw volle eigendom te worden van de stad Brugge. 

De kerkraad en een groep burgers van de stad keerden zich tegen deze eventualiteit. Ze gingen ervan uit dat de kerk tegelijk als parochie voor kerkelijke plechtigheden en als plek voor profane activiteiten kon blijven fungeren, terwijl de gedeeltelijke inrichting als museum van religieuze kunst en het organiseren van activiteiten van culturele aard, voor regelmatige inkomsten kon zorgen. 

Nadat een petitie met de oproep de kerk niet te onttrekken aan de eredienst, een duizendtal handtekeningen had bijeengebracht, werd in augustus 2015 door zesentwintig van de ondertekenaars een vzw opgericht die zich inzette om de onttrekking van deze kerk aan de eredienst te verhinderen. De bisschop was dit genegen en beloofde de kerk niet aan de eredienst te onttrekken. Dit bracht hem in de problemen met het stadsbestuur, aan wie  voordien beloften van sluiting waren gedaan. De procedure voor de onttrekking werd dan ook, weliswaar langzaam, verdergezet. De benoeming van de Brugse bisschop Jozef De Kesel tot aartsbisschop van Mechelen-Brussel schortte deze procedure op, in afwachting van een nieuwe bisschop.

De nieuwbenoemde bisschop Lode Aerts wachtte vijftien maanden alvorens op het verzoek tot gesprek vanwege de vzw Sint-Walburgakerk in te gaan. In april 2018 had een eerste gesprek plaats tussen hem en de voorzitter van deze vzw. De conclusie was dat een bespreking ten gronde zou plaatsvinden na de gemeenteraadsverkiezingen van oktober 2018 en dat ondertussen wederzijds niets zou worden ondernomen.

Ondertussen bestelde het stadsbestuur bij TV Studio Thys Vermeulen - Studio Roma (Brussel) een haalbaarheidsonderzoek. Deze was klaar einde augustus 2018 en werd in december 2018 voor kennisneming aanvaard door het afscheidnemende schepencollege. De studie concludeerde tot het afwijzen van verschillende gebruiksmogelijkheden, onder meer die als urnenkerk. De in de studie aanvaarde bijkomende gebruiksmogelijkheden waren alvast niet tegenstrijdig met het behoud van de eredienst. Dit kon beaamd worden door het nieuw stadsbestuur en meer bepaald door burgemeester Dirk De fauw.

Ook op het bisdom Brugge werden de conclusies vastgesteld en werd midden februari 2019 meegedeeld: "De Walburgakerk blijft een gebouw van de eredienst waarvan het materiële beheer gebeurt door de kerkfabriek ter facilitering van het gebruik binnen de pastorale eenheid onder leiding en toezicht van de pastoraal verantwoordelijken." De bestaande kerkfabriek werd met drie nieuwe leden vervolledigd, onder wie een nieuwe voorzitter. Dit betekende het einde van het dossier "onttrekken aan de eredienst".

Op 27 augustus 2019 vond in de Sint-Walburgakerk de jaarlijkse algemene vergadering plaats van de vzw Sint-Walburgakerk. Naast de leden van de algemene vergadering van de vzw waren aanwezig: burgemeester de Fauw, pastoor-deken van de parochie Sint-Donatianus Lieven Soetaert en leden van de kerkfabriek Pierre Thomas, Peter Lambert en Bruno Daems. Men kon er vaststellen dat het hoofddoel van de vereniging bereikt was en dat verder zou worden gewaakt op het goede vervolg.

In de tijd van de coronapandemie werd de kerk niet alleen gebruikt voor uitvaarten en huwelijken, maar ook korte tijd voor kerkdiensten van de Nederlands Hervormde Kerk in Brugge. Na het einde van de epidemie hernamen de regelmatige activiteiten in de kerk:
 hoofdzakelijk huwelijks- en doopplechtigheden,
 uitvaarten en andere kerkelijke diensten,
 culturele, voornamelijk muzikale activiteiten,
 dagelijkse openstelling als museum, voor gratis bezoek.

Ondertussen zorgde de kerkfabriek, met medewerking van de deken van de Sint-Donaasfederatie, voor de goede onderhoud en voor het uitvoeren van enkele dringende herstellingswerken, terwijl het dossier voor een meer grondige restauratie werd voorbereid. Begin 2023 werd dokter Luc Muyldermans benoemd tot voorzitter van de kerkfabriek Sint-Walburga.

 Discussies 
 Maart 2022 
In maart 2022 publiceerde het Brugsch Handelsblad een interview met de Brugse schepen Mercedes Van Volcem (Open Vld), waarin ze volgens de krant verklaarde: "Er is nog niet tot ontwijding overgegaan terwijl er eensgezindheid was over een studie om er een open kerk met een columbarium in de tuin van te maken. Ze zou ook een mooie museumfunctie kunnen hebben zoals de O.L.V.-Kerk." Volgens haar was die ontwijding niet afgevoerd maar zat alleen maar in de koelkast.

Hierop reageerde de vzw Sint-Walburgakerk met de bemerking dat er nooit eensgezindheid was, wel integendeel. Er was ook, volgens de vzw, nooit sprake van een koelkastoperatie, aangezien uiteindelijk bisschop Lode Aerts het behoud van de Sint-Walburgakerk bevestigde en een nieuw bestuur van de kerkfabriek aanstelde, terwijl de burgemeester van Brugge zijn steun bevestigde tijdens de algemene vergadering van de vzw.

De vzw en de kerkfabriek onderstreepten dat de kerk dagelijks open stond voor gratis bezoek zowel door Bruggelingen als door toeristen en dat hierdoor en door de georganiseerde activiteiten, zowel de betrachtingen van een "open kerk" als van een "museumfunctie" perfect werden ingevuld, zonder de basismissie van de kerk als dienstig voor de eredienst te kort te doen.

De vzw Sint-Walburgakerk wees er ook op dat de bestaande situatie de meest voordelige was voor de stadskas.

 Februari 2023 
De anonieme lobby die de Sint-Walburgakerk zou willen onttrokken zien aan de eredienst gaf zich niet gewonnen en ondernam begin 2023 een nieuwe poging, ditmaal in een twee bladzijden lange artikel in de Krant van West-Vlaanderen van 10 februari onder de titel wat moet men “in godsnaam" doen met lege kerken. Hoewel de Sint-Walburgakerk niet onder de 'lege kerken' te vermelden is, werd hier toch een paragraaf aan die kerk gewijd. Men vermeldde: "Er gaan steeds meer stemmen op om die 17de-eeuwse barokke kerk – en beschermd monument – een museale functie te geven, naar het voorbeeld van de Onze-Lieve-Vrouwekerk. Maar dat dossier staat volledig on hold."

De vzw reageerde met de vaststelling dat nooit iets van die "steeds meer stemmen" was gehoord en ook nooit over het feit dat het dossier slechts in een 'afwachtende' toestand zou verkeren. De bisschop van Brugge sloot immers definitief dit dossier door het stopzetten van de procedure tot onttrekken aan de eredienst en het benoemen van een vernieuwde kerkfabriek. Er werd dan ook een vraag gericht aan de bisschop om de beslissing nopens de Sint-Walburgakerk te bevestigen. Tevens werd er nogmaals op gewezen dat de bestaande toestand de meest gunstige is voor alle betrokken partijen, met inbegrip van de Brugse stadskas.

Literatuur
 J. GAILLIARD, Ephémérides brugeoises ou relation chronologiques des événements qui se sont passés dans la ville de Bruges, depuis les temps les plus reculés jusqu'à nos jours, Brugge, 1847. 
 [Guido GEZELLE], Historie van de confrérie van Sint-Rochus bestaande in de prochiekerke van Sinte Walburga te Brugge, Brugge, 1867.
 J. DELPLACE, Notice sur l'ancien collège des Jésuites à Bruges (1560-1773), in: Handelingen van het Genootschap voor Geschiedenis van Brugge, 1884.
 A. DUCLOS, Bruges, histoire et souvenirs, Brugge, 1910.
 Albert VAN ZUYLEN VAN NYEVELT, La chaire de l'église Sainte-Walburge à Bruges, in: Handelingen van het genootschap voor geschiedenis te Brugge, Brugge, 1930.
 Michiel ENGLISH, De oude Sinte-Walburgakerk te Brugge, in: Brugghe...'n spieghel!, Brugge, 1939.
 Michiel ENGLISH, Hoe onze Brugsche parochies tot stand kwamen - VIII Sint-Walburga 1239, in: Kerkelijk Leven, mei 1945.
 Frans VROMMAN, Barok- en rococosculptuur in het Brugse, in: West-Vlaanderen, 1957.
 Jean DE VINCENNES, Kerken te Brugge, Brugge, 1958.
 Valentin VERMEERSCH, Brugges kunstbezit, Deel I, Brugge, 1969.
 Luc DEVLIEGHER, 25 jaar monumentenzorg in West-Vlaanderen, Brugge, 1975. 
 A. LAUWERS, De Sint-Walburgakerk te Brugge (in 1200 Sint-Walburgis in Vlaanderen), Antwerpen, 1979.
 Patrick DEVOS, Luc CONSTANDT & Jan ESTHER, Brugge, Herwonnen schoonheid, Tien jaar monumentenzorg te Brugge, 1975.
 Jean Luc MEULEMEESTER, De Sint-Walburgakerk, een barokke parel in het ‘middeleeuwse’ Brugge. Enkele kunsthistorische beschouwingen, in : De Gidsenkring, 1981
 Jong Kristen Onthaal voor Toerisme, Sint-Walburga, een Brugse kerk vol geschiedenis, Brugge, 1982, met:
 Jozef VAN DEN HEUVEL, De heilige Walburgis en haar verering in Brugge.
 W. ROMBAUTS, De vroegere Sint-Walburgakerk en de Sint-Walburgaparochie.
 H. DE SMET, Pieter Huyssens, architect van de Sint-Walburgakerk.
 H. DE SMET, De modulaire ruimtelijke structuur van de Sint-Walburgakerk.
 Luc DUGARDYN, De restauratiecampagne van de Brugse Sint-Walburgakerk na de tweede wereldoorlog.
 Frans VROMMAN, Het beeldhouwwerk in de Sint-Walburgakerk.
 Luc LANNOO, Het Cacheux-orgel van de Sint-Walburgakerk. Jean-Luc MEULEMEESTER, Enkele aspecten van de metaalkunst in de voormalige jezuïetenkerk in Brugge.
 A. COUCKE, Guido Gezelle als onderpastoor op de Sint-Walburgaparochie (1865-1972) en de stichting van zijn tijdschrift 'Rond den Heerd.
 Jean Luc MEULEMEESTER, De huidige biechtstoelen in de Sint-Walburgakerk te Brugge, in: De Gidsenkring, 1983.
 Jean Luc MEULEMEESTER, Enkele kleine verbouwingswerken aan de Brugse Sint-Walburgakerk op het einde van de achttiende eeuw, in: Brugs Ommeland, 1983.
 Jean Luc MEULEMEESTER, Jakob Cocx en zijn oeuvre in Brugge, in: Van middeleeuwen tot heden. Bladeren door Brugse kunst en geschiedenis, Brugge, 1983
 Jean Luc. MEULEMEESTER, Jacob van Oost de Oudere en het zeventiende-eeuwse Brugge, Brugge, 1984.
 Jean Luc MEULEMEESTER, Cornelis van Mildert en het O.-L.-Vrouwe-altaar in de Sint-Walburgakerk te Brugge, in: Jaarboek Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen, Antwerpen, 1984
 L. BROUWERS, De Jezuïeten te Brugge, 1570-1773 & 1840-heden, Mechelen, 1986.
 Frans VROMMAN, Kunstwerken in de Brugse kerken en kapellen, Brugge, 1986.
 Paul VAN ZEIR, Wandelen langs de historische kerken van Brugge, Brugge, 2002. 
 Jean Luc MEULEMEESTER, De Brusselse edelsmid Matthijs De Meyer aan het werk voor de Brugse jezuïetenkerk, in: Biekorf, 2005.
 Brigitte BEERNAERT e. a., Sint-Walburgakerk, in: Import-Export, Open monumentendagen Brugge 2006, Brugge, 2006.
 Brigitte BEERNAERT e.a. de Sint-Walburgakerk, in: Het beste van 25 jaar, Open monumentendagen 2013, Brugge, 2013.
 Stefan VANKERKHOVEN, Er wordt een kerkelijke misdaad beraamd, in: Brugsch Handelsblad, 26 mei 2017.
 Stefan VANKERKHOVEN, Een SOS voor Sint-Walburga, in: Brugsch Handelsblad, 26 mei 2017.
 De Sint-Walburgakerk in gevaar, in: Brugge die Scone, juli 2017.
 TV Studio Thys Vermeulen - Studio Roma, Haalbaarheidsonderzoek herbestemming Sint-Walburgakerk Brugge, augustus 2018.
 Andries VAN DEN ABEELE, De Sint-Walburgakerk. Verhaal van een strijd (2014-2019), Brugge, 2019.
 Marc RYCKAERT, De preekstoel van de Sint-Walburgakerk, in: Brugge die Scone, 2022.
 Stefan VANKERKHOVEN, Wat doe je in godsnaam met lege kerken?, in: Krant van West-Vlaanderen, 10 februari 2023.

Illustraties

Zie ook
 Lijst van kerken in Brugge

Externe links 
 Inventaris van de archieven van de Sint-Walburgakerk (13de-20ste eeuw), bewaard in het Rijksarchief Brugge
 De Sint-Walburgakerk op de Inventaris van het bouwkundig erfgoed

Walburga
Walburga
Walburga
Walburga
Architectuur in België uit de 17e eeuw
Onroerend erfgoed in Brugge
Beschermd monument in Vlaanderen
Guido Gezelle