Centrale Bank van Suriname beperkt geldhoeveelheid – Hans Moison
3 juni 2021, leestijd 5 minuten
De hoeveelheid geld in omloop neemt toe door geldschepping en neemt af door geldvernietiging. Denk daarbij niet alleen aan nieuw gedrukte bankbiljetten of oude bankbiljetten die worden versnipperd. Het gaat vooral om giraal geld via een bankrekening. Wanneer een bank een krediet versterkt aan een bedrijf, kan het bedrijf over 'nieuw' geld beschikken. De hoeveelheid geld in omloopt neemt toe. Dat is geldschepping. Wanneer het bedrijf het krediet niet meer nodig heeft, wordt het krediet afgelost. De hoeveelheid geld in omloopt neemt af. Dat is geldvernietiging. Hoe meer geld er in omloop is, hoe meer personen en bedrijven geneigd zijn om geld uit te geven, bijvoorbeeld om vreemde valuta te kopen. Het aanbod van geld is groot en de waarde ervan neemt af, net als bij de groente. De koers van vreemde valuta neemt toe.
De vorige regering heeft veel geld in omloop gebracht door monetair te financieren. Dat is niets anders dan dat de Centrale Bank van Suriname grote bedragen leende aan de overheid, en vrijwel onbeperkt krediet verstrekte, wat een centrale bank helemaal niet mag doen. Daardoor kwam er zoveel geld in omloop onder de vorige regering dat de waarde van de Surinaamse dollar sterk daalde. Het beleid van de vorige regering heeft ertoe geleid dat de waarde van de Surinaamse dollar sinds 2010 bijna 90% is gedaald.
Welke instrumenten heeft een centrale bank om de waarde van de nationale munteenheid bij te sturen? Een centrale bank kan de hoeveelheid geld in omloop laten toenemen of laten afnemen. Dat betekent vooral dat de centrale bank de kredietverlening door banken kan laten toenemen of laten afnemen. De kredietverlening kan worden afgeremd door regels te stellen, bijvoorbeeld zeer beperkte of geen groei van de kredietportefeuille. De kredietverlening kan ook worden afgeremd door te vereisen dat banken een groter deel van het spaargeld en de deposito's renteloos als kasreserve bij de centrale bank plaatsen. Daar kan dan geen krediet mee worden verstrekt. Helaas hebben de Surinaamse banken hier slechte ervaring mee, want de kasreserves zijn door de vorige regering geroofd.
Een centrale bank kan ook de vraag naar geld beïnvloeden met de rentepercentages die zij hanteert voor voorschotten aan banken. Een centrale bank kan voorts zelf aan- of verkooptransacties in vreemde valuta doen om daarmee vraag en aanbod in de diverse valuta te beïnvloeden. De ruimte voor banken om krediet te verstrekken wordt ook beperkt doordat banken een bepaalde mate van liquiditeit moeten aanhouden, zodat zij altijd aan hun betalingsverplichtingen op korte termijn kunnen voldoen. Voorts moet een bank voldoende eigen vermogen hebben om kredietverliezen op te vangen, waardoor een bank niet onbeperkt krediet kan verstrekken.
Welke mogelijkheden heeft de Centrale Bank van Suriname om de geldhoeveelheid te reduceren zodat het aanbod van Surinaamse dollars afneemt? De belangrijkste zijn het afbouwen van de kredietverlening aan de overheid en het beperken van de kredietverlening door banken. Dat betekent in de praktijk dat de overheid en bedrijven in mindere mate in staat zullen zijn om geld uit te geven dat zij nog niet hebben geïncasseerd of verdiend. De overheid zal langzamerhand haar enorme staatsschuld moeten afbouwen en bestedingen meer en meer moeten financieren met inkomsten uit belastingen, accijnzen en heffingen. Ondernemingen zullen hun schulden aan banken moeten reduceren en investeringen moeten financieren met baten uit hun onderneming. Oververhitting van de economie wordt hiermee voorkomen en de koers van de Surinaamse dollar stabiliseert. Zover is het nog lang niet, maar met het herstelplan van de regering en de initiatieven van de Centrale Bank van Suriname worden de eerste belangrijke stappen hiertoe gezet. Zo wordt op termijn de groente weer betaalbaar.