eigen zichtbare verwerkeHjking afgezien. Maar dit kanniemand. Wodan zelfs toonde d i t inzicht te missen door zijn verbintenis met Fricka: deze kost hem dus zijn Oog!
Eenmaal anderen de Wet gesteld hebbende, moet hij zichI zeiven daaraan mede onderwerpen, mag ook ten gunste van uit eigen zaad gesproten Helden zich daaraan niet onttrekken, moet zijn eigen zoon doen sterven, die zich vergreep aan een Wet, waarvan de Wetgever zelf reeds het ontoereikende voelt — moet zijn eigen dochter Waarheid — Brünhilde — wegsluiten achter de vlammende muren van Loki's Leugen. Siegfried doorbreekt ze — doorziet ze — haalt de Waarheid uit haar schuilhoek. Maar zoo Siegfried ook maar op een enkel ding "Ja" zal willen zeggen, dan zal het hem precies als Wodan gaan. Eeuwige tragedie in alles wat dringt en streeft, dringend en strevend den val van wat hem het liefste is tegemoet, omdat hij zoo moet en niet anders kan, in de eeuwige gebrokenheid van het ook in hem tegen zichzelf gekeerde Leven.
Zoo dit dus met onverbiddelijke zekerheid van de poging tot zichtbare verwerkelijking, tot het stellen van elk vrijheidsbeginsel geldt — hoeveel te jammerlijker moesten dan de Renaissancisten falen, die hun eigen beginsel geen oogenblik werkelijk in vollen omvang begrepen hebben en der Goddelijke Rede instrumenten waren zonder den zin van wat ze deden, recht te verstaan.
Dit leert ons de geschiedenis van Humanisme en Reformatie. Ook de besten niet, ook de meest verlichten niet, konden de zedelijke en geestelijke vrijheid ten volle begrijpen en toestaan — ze waren zelf allerminst nog vrij. Het vagevuur, dat ze bij dag ontkenden, beangstigde ze in hun nachtelijke droomen. Melanchton vermeldt het met droefenk van zijn leerling Stübner — maar hij geloofde zelf in voorteeke-