Nanne de Ru: "De Rotterdam is een inconsequent gebouw" - Vers Beton
Nanne de Ru: "De Rotterdam is een inconsequent gebouw"
Oprichter Powerhouse Company over architectuur in Rotterdam
Het Erasmus Paviljoen Beeld door: beeld: Ronald Tilleman
17 juni 2015 leestijd: < 1 minuut 2 reacties
Aanstaande zaterdag openen tal van gebouwen hun deuren voor de Dag van de Architectuur. Eén daarvan is het Erasmus Paviljoen, ontworpen door het Rotterdamse Powerhouse Company. Sereh Mandias sprak daarom met oprichter Nanne de Ru over de staat van architectuur in Rotterdam.
Nanne de Ru Beeld door: beeld: Victor Wollaert
Hoewel ze hier al tien jaar gevestigd zijn, was Powerhouse Company lang onzichtbaar in Rotterdam. Het bureau, dat in 2005 opgericht werd door Nanne de Ru en Charles Bessard en ook vestigingen heeft in Kopenhagen en Beijing, bouwde vooral elders in de wereld. Daar begint echter langzaam verandering in te komen. Twee jaar geleden werd het Erasmus Paviljoen geopend, het nieuwe hart van campus Woudestein. In 2014 volgde de herinrichting van de lobby van de Willemswerf en op dit moment wordt gewerkt aan de transformatie van een kantoorpand uit de jaren '70 aan de Westzeedijk.
Hier houdt Powerhouse Company ook zelf kantoor, op de eerste verdieping. De rest zal getransformeerd worden tot woningen. Voor de gelegenheid ontvangt De Ru op de bovenste verdieping, waar hij de komende twee jaar zal wonen tot zijn eigen woning, die op het dak gebouwd wordt, af is. Er staat een geïmproviseerde picknicktafel en een verdwaalde toiletpot, voor de rest is de ruimte leeg en licht. De Ru: 'Als ik hier niet antikraak had gezeten had ik het pand nooit uitgekozen, want op de eerste blik is het niet zo bijzonder. Maar het zit goed in elkaar en het is mooi ontworpen.'
Afgelopen week stelde De Ru in een interview in Trouw dat binnenstedelijk wonen de toekomst heeft. De tijd van de vinexwijk is voorbij, mensen willen weer in de stad wonen, dichtbij alle voorzieningen. Dit illustreert ook een ander project van Powerhouse Company aan de Mauritsplaats, waar op een piepklein stukje grond tegenover de Pauluskerk een woontorentje voor vijf woningen moet verrijzen. Hoewel het project vertraagd is waren de woningen binnen no-time verkocht.
In Rotterdam is men al langer bezig de binnenstad te verdichten, aangezien er in het centrum erg weinig woningen zijn teruggebouwd na het bombardement. Er zijn veel woontorens gebouwd, maar je ziet ook steeds meer aandacht voor zelfbouw en kleinschaliger projecten als de Mauritsplaats. Wat is de beste strategie?
Ik denk dat je de combinatie moet zoeken. Een ontwikkelaar wil altijd zoveel mogelijk vierkante meters bouwen. Alleen zijn er niet meer zoveel plekken waar dat kan. Daarom zoeken wij nu ook naar locaties waar je nog iets bijzonders kunt doen. In het algemeen geldt namelijk dat bijzondere woningen snel verkopen. Vergelijk bijvoorbeeld eens de Schiecentrale en de Fenixloodsen met elkaar, allebei ontworpen door Mei architecten. Allebei hebben ze loftwoningen, maar de lofts in de Schiecentrale zijn 2 meter 60 hoog, eigenlijk een soort standaardhoogte, waardoor de appartementen niet zo groots aandoen en er nog steeds veel te koop staan. De Fenixloodsen zijn duurder maar die ruimtes zijn wel vier meter hoog, echt een kwaliteit. Dat soort uitzonderlijke ruimtes verkopen in Rotterdam.
Op jullie website stel je dat ideeën in de architectuur overgewaardeerd worden en ontwerp ondergewaardeerd. Kun je dat uitleggen?
Een idee kan heel simpel zijn, want uiteindelijk gaat het erom hoe je een idee uitwerkt. Het is echter de neiging van architecten om heel veel ideeën in één gebouw te stoppen. Terwijl een gebouw maar één of twee goede ideeën nodig heeft. Voor de rest gaat het om een consistente uitwerking.
Zie je die neiging ook in Rotterdam terug?
Ja, er zijn best veel gebouwen in Rotterdam waar veel ideeën in zitten maar die in de uitwerking niet goed zijn doorgevoerd. De Rotterdam van Rem Koolhaas heeft daar in zekere zin last van. Het idee dat je grote blokken programma stapelt vereist een heel goede plint met een genereuze openbare ruimte eromheen. Nu is het een redelijk standaard plint geworden, terwijl er wel uitzonderlijke bouwblokken op staan. Dat is inconsistent.
Tijdens de Dag van de Architectuur zijn de Markthal, Rotterdam Centraal en De Rotterdam de grote blikvangers. Aan de andere kant is er de opening van de Luchtsingel, een project dat veel meer low-budget, bottom-up stedenbouw is. Hoe kijk jij naar het contrast tussen die twee vormen van stedelijke ontwikkeling?
Een tijdlang, zeker tot de crisis, was Rotterdam een stad die alleen maar grote ontwikkelingen kende. Inmiddels wordt er ook gekeken naar de kleinere schaal. Dat contrast maakt Rotterdam op dit moment aantrekkelijk. De Markthal is als publiekstrekker goed voor het imago van de stad, terwijl veel kleine projecten dat imago in werkelijkheid ondersteunen.
Een probleem met tijdelijke ontwikkelingen zoals de Luchtsingel is echter vaak dat het niet mooi ontworpen is. Ik vind dat je ook bij tijdelijke constructies perfectie moet nastreven, dat gebeurt nog te weinig. Bij de Luchtsingel hadden ze bijvoorbeeld Japanse houtconstructies kunnen gebruiken. Ik denk dat hem dat beter en succesvoller had kunnen maken.
De Luchtsingel is een stiksel, een kronkelende, creatieve zoom
Schoonheid is altijd belangrijk?
Ja. Dat is ook een ondergewaardeerde kant van Rotterdam. Het duurt een paar jaar voordat je de schoonheid van Rotterdam ziet. Dat zouden we meer moeten koesteren.
Hoe is het om in Rotterdam te opereren als architect?
Het voordeel van Rotterdam is dat het vrij pretentieloos is. Dat is als architect wel prettig. Zo'n gebouw als de Markthal is vrij bizar, met een typische vormgeving. Als het in Amsterdam had gestaan was het al snel historiserend geworden. Maar in Rotterdam staat het nota bene op de Binnenrotte, de ontstaansgrond van Rotterdam. Daar staat dan zo'n verzameling solitaire gebouwen die zich weinig van elkaar aantrekken. Dat is enerzijds triest maar ook heel bevrijdend.
Powerhouse Company heeft een breed scala aan projecten in zijn portfolio, van een luxejacht tot de renovatie van sociale woningbouw. Wat bindt deze projecten?
De aandacht voor de integrale kwaliteit van een gebouw. Wij houden van de samenhang van een gebouw met allerlei aspecten die eraan verbonden zijn. Van hoe het in de stad staat, in zijn context, hoe het zich verhoudt tot de economische realiteit, tot aan hoe je omgaat met meubels, stof en licht. We geloven in het tot in detail ontwerpen van een gebouw.
Hoe zie je dat terug in het Erasmus Paviljoen?
Bij het Erasmus Paviljoen hebben we met alle gebruikers, maar ook met de leveranciers van bouwmaterialen, om de tafel gezeten. Uiteindelijk hebben we het interieur ook helemaal gedaan, tot de menukaart aan toe. Niet per se omdat ik zo'n bemoeial ben, al ben ik dat wel, maar als je dan toch aan tafel zit met al die mensen…
Wat was de ambitie met het gebouw?
Een bruisend hart maken voor campus Woudestein. Het is een heel interessante campus, gebouwd in de jaren '60 en '70, in een brutalistische stijl. Dat zijn gebouwen die niet heel makkelijk gewaardeerd worden. En het is best wel een hardcore campus. Het idee was dat er een gebouw zou komen te staan dat tegenovergesteld zou zijn aan de gebouwen die er nu staan. Een heel open en bruisend gebouw, dat veel plek biedt aan sociaal leven. Daarom hebben we alle diensten in het midden gelegd met daaromheen het publieke programma. Ik ben heel blij met de ruimtelijkheid die daarin ontstaan is. Zoals je vanuit de foyer de trap afloopt het café in; ruimtelijk is dat heel mooi.
Rotterdam is vrij pretentieloos
Je hebt het veel over het proces van de totstandkoming van architectuur, over de economische logica achter projecten, maar hebben jullie ook een eigen stijl? Of komt dat telkens voort uit de specifieke opdracht?
Dat is een moeilijke vraag. Een vriend zei eens dat alle projecten die we doen gewoon heel vet zijn, maar daar is moeilijk een stijl aan te koppelen. Wat we wel proberen is dingen een stap verder te brengen, om altijd een paar features in onze gebouwen op te nemen die 'next level' zijn.
In het Erasmus Paviljoen zijn dat bijvoorbeeld de lamellen. Die zijn helemaal op maat ontworpen. Een normale lamellengevel draait om zijn as. Wij hebben een asymmetrische lamel ontworpen die als hij dicht is heel plat tegen de gevel aan zit en als hij open is veel meer licht doorlaat. Daar hebben we een speciale mal voor ontwikkeld waardoor we hem heel dun hebben kunnen maken.
Tot slot, naast partner van Powerhouse Company ben je ook directeur van het Berlage, het postdoctorale opleidingsinstituut op de faculteit Bouwkunde van de TU Delft. Hier is het huidige onderzoeksthema 'the Good Life', dat gaat over de kwaliteiten die je wilt aanbrengen in de stad. Wat zijn in dat licht uitdagingen voor Rotterdam?
Rotterdam heeft veel voordelen waardoor de stad snel zou kunnen klimmen op de 'quality of life'-rankings. Maar er moeten nog wel een aantal kwaliteitsslagen gemaakt worden. In het Nieuwe Westen gaan bijvoorbeeld de woningen van rond 1900 die in de stadsvernieuwingsperiode opgeknapt zijn een enorme opgave worden. Dat is een grote woningvoorraad die niet meer up to date is. Wil je wijken beter maken dan zal je die woningen aan moeten pakken. Daarnaast heeft Rotterdam nog steeds heel veel last van het slechte infrastructurele plan dat na de oorlog aangelegd is. Heel veel lijnen lopen niet goed door. Als je vanuit west naar de Markthal wil fietsen is dat best complex. Het beter maken van de wandelroutes en de fietsroutes is een grote uitdaging.
Dat soort dingen gebeuren al wel, maar er is nog veel te doen. Gelukkig is Rotterdam een relatief jonge stad, dat is een voordeel. De uitdaging is vooral: hoe bouw je verder?
Het Erasmus Paviljoen en vele andere gebouwen zijn aanstaande zaterdag geopend tijdens de jaarlijkse Dag van de Architectuur. Kijk hier voor het volledige programma.
de Rotterdam luchtsingel Nanne de Ru Paviljoen Powerhouse Company
Daan 18 juni 2015 7:50
De vraag aan een architect is natuurlijk: Waarom zou je ieder gebouw opnieuw ontwerpen, oftewel het wiel telkens opnieuw uitvinden?
Een iPad, windmolen of trein wordt ook maar een keer in de zoveel jaar herontwikkeld. En van zo'n ontwikkeling worden er dan een paar honderden a duizenden van gemaakt. Je gaat niet elke trein opnieuw ontwerpen en ontwikkelen.
Waarom doen ze dat wel bij gebouwen?
Gebouwen, met name kantoorgebouwen, worden steeds meer wegwerpproducten. Na een gebruik van 10 a 15 jaar komen ze leeg te staan. Dat verschilt in wezen niet veel van een auto of een brommer.
Dus ik zou iets ontwerpen wat je in veelvoud in de stad kan neerplempen en wat je na 15 jaar weer gemakkelijk verwijdert. Hoef je al die leegstaande gebouwen niet tot in lengte van dagen te onderhouden, vallen er geen gevelstenen op hoofden van voorbijgangers wegens slecht onderhoud en leg je de verantwoordelijkheid om 'lege troep' netjes op te ruimen bij de gebouweigenaar neer, zodat er geen overheidsgeld naar transformaties hoeft (zie plan voor een sloopfonds in Amsterdam).
Het gebouw als wegwerpproduct, ontworpen als massaproduct. Gebouwd aan de lopende band. Why not?
Werner 17 juni 2015 18:59
Ik heb een opmerking over de op 1 na laatste alinea. Ik ben eigenlijk, zeker sinds ik sinds kort in Den Haag woon, best enthousiast over de Rotterdamse fietsinfrastructuur. Over het algemeen kun je behoorlijk doorfietsen op belangrijke doorgaande routes, over goede fietspaden. En heel ingewikkeld hoeft het echt niet te worden. Als je van Marconiplein naar de Markthal wil fietsen moet je welgeteld 1 keer, net over de brug van de Schiedamseweg naar de Rochussenstraat rechtsaf slaan, en verder hoef je alleen maar rechtdoor te rijden!