‘Het land behoort Mij toe en jullie zijn slechts vreemdelingen die bij Mij te gast zijn’ (Leviticus 25:23).
Op de vlucht voor geweld en onrecht laten mensen uit Syrië, Iran, Afghanistan, Eritrea, Somalië huis en familie achter zich. Zij hopen ergens terecht te komen waar een mensenleven telt, waar geluk en godsdienstvrijheid niet hoeven te worden bevochten, waar anderen hen gastvrij ontvangen. In onze tijd neemt de vluchtelingenstroom de omvang van een volksverhuizing aan, en staat de gastvrijheid steeds meer onder druk. Kerken, vanouds plaatsen waar gastvrijheid gepreekt wordt, komen ook onder die druk te staan.
In de prediking over gastvrijheid van de christelijke Kerken staan vanouds twee inzichten centraal. In de eerste plaats de opdracht van het evangelie tot ontferming over mensen die hongerig, dorstig, naakt, of gevangene zonder huis zijn. Om aan die oproep kracht bij te zetten wordt de gelovige christen het besef bijgebracht dat we allemaal een vreemdeling op aarde zijn, zoals in de Torah te lezen staat. Dit is het tweede inzicht: het zelf vreemdeling zijn. In de joodse religie is dit besef diep verankerd: uittocht blijft een hoofdthema in de joodse godsdienstige beleving. De geschiedenis van het Joodse volk heeft daar de eeuwen door steeds opnieuw alle reden toe gegeven.
Christenen in de westerse wereld, veelal levend in een land van melk en honing, zijn ondertussen nog altijd geneigd ons – onzichtbare en daarom weggestopte – vreemdelingschap te vergeten en zelfs te ontkennen. Maar misschien zouden juist deze jaren, waarin de komst van vreemdelingen naar ons rijke Westen een probleem aan het worden is, wel eens het moment kunnen zijn waarop we dat oergegeven in onze godsdienst – we zijn allemaal vreemdelingen op aarde – ons weer meer bewust zouden moeten worden. Zo’n bewustwording zou ons helpen antwoorden te vinden op de vraag hoe wij de mensen die ons nu om gastvrijheid vragen tegemoet kunnen treden. Pas zo, in dat besef, gaan wij deze vreemdelingen herkennen als naasten die niet alleen anders zijn dan wij maar in wezen ook hetzelfde.
Pas dan ook zullen wij de angst die het andere in de vreemdeling bijna onvermijdelijk ook inboezemt de baas kunnen worden, en nieuwsgierigheid en aandacht in gastvrijheid doen verkeren. Pas dan zullen we, door alle vragen en problemen waar de huidige vluchtelingenstroom ons voor stelt, de strekking bevatten van dat andere woord van de Torah dat bij Jezus Messias voorop stond: ‘Je zult je naaste beminnen als jezelf’.