Een museumhaven is een haven met ligplaatsen voor varend erfgoed. Een museumhaven kan zelf een openluchtmuseum zijn, of deel uitmaken van een scheepvaartmuseum. In zo'n geval zijn alle of de meeste vaartuigen, zoals museumschepen, voor het publiek toegankelijk.

In Nederland zijn de meeste museumhavens 'historische haven', dat wil zeggen dat ze ligplaats bieden aan vaartuigen die privébezit zijn en waarop - naast dat ermee gevaren wordt - ook gewoond wordt. In dat geval draagt de haven bij aan een historisch stadsgezicht en zijn de vaartuigen gewoonlijk alleen van de buitenkant te bezichtigen. In onder meer Naarden en Vlaardingen geldt een verbod op bewoning van de in de historische haven afgemeerde schepen.

Er zijn veel eigenaren die er een eer in stellen hun bezit, vaak varende monumenten, open te stellen voor publiek bij havendagen of bij open monumentendagen. De grotere museumhavens beschikken soms over een werkplaats of zelfs een werf, waar men met zoveel mogelijk authentieke materialen reparaties uitvoert.

Lijst van museumhavens naar land

Australië 
 Sydney, Australian National Maritime Museum

Duitsland 
 Hamburg, Museumshafen Oevelgönne
 Berlijn, Historischer Hafen Berlin
 Bremerhaven, Alter Hafen

Groot-Brittannië 
 Portsmouth, Portsmouth Historic Dockyard

Nederland 
 Amsterdam, Museumhaven Amsterdam
 Amsterdam IJburg, aan de Oostelijke rand van Amsterdam, voor varende woonschepen tot een lengte van 40 meter
 Den Helder, de oude Rijkswerf Willemsoord
 Goes, aan de Houthaven is plaats voor zo'n twaalf schepen
 Gouda, Museumhaven Gouda
 Hoorn, ligplaatsen voor circa tien historische vissers- en vrachtschepen
 Kerkdriel, in Recreatiegebied De Zandmeren is een haven met (hoofdzakelijk) historische schepen
 Leeuwarden, zowel de Museumhaven als in de reguliere havens verspreid over de stad liggen permanent bewoonde historische schepen
 Leiden, Museumhaven Kort Galgewater, ligplaatsen voor authentiek ogende, voormalige bedrijfsvaartuigen van vóór 1940 met een lengte van 18 tot 26 meter, maximale breedte 5 meter
 Leidschendam heeft een buitenexpositie over de historie van Leidschendam. Onderdeel hiervan zijn enkele tijdelijke ligplaatsen voor historische schepen aan de Plaspoelkade. 
 Maassluis, de haven bij het Nationaal Sleepvaart Museum
 Meppel, in de Meppeler grachten zijn drie ligplaatsen voor historische bewoonde schepen
 Rotterdam, Havenmuseum en Veerhaven
 Schagen Winterligplaatsen voor historische bedrijfsvaartuigen
 Spakenburg De Oude Haven, subsidieregeling ligplaatsen klassieke schepen, er liggen ongeveer 30 authentieke Zuiderzee schepen.
 Tilburg,  Winterligplaatsen in de Piushaven voor bewoonde historische bedrijfsvaartuigen
 Utrecht, Veilinghaven met zestien ligplaatsen
 Winschoten, Tramhaven Winschoten met vier tot zes ligplaatsen voor bewoonde historische schepen
 Zierikzee, Museumhaven Zeeland
 Zutphen, Museumhaven Zutphen

Verenigde Staten 
 Mystic (Connecticut), Mystic Seaport

Zie ook 
 Landelijke Vereniging tot Behoud van het Historisch Bedrijfsvaartuig

Haven
Scheepvaartmuseum