Populisme populair in filosofieboeken Socratesbeker | Trouw
Populisme populair in filosofieboeken Socratesbeker
"'Achterblijven' van Denker des Vaderlands Marli Huijer gaat wel over migratie, maar populisme en migratie zijn op dit moment thema's die elkaar raken." Beeld Maartje Geels
Wat houdt Nederlandse en Vlaamse filosofen het meest bezig? Afgaand op de longlist van de Socrates Wisselbeker is dat heel duidelijk: populisme.
Leonie Breebaart 30 januari 2017, 20:30
"Wat ons opvalt, is het aantal boeken over populisme én over migratie", zegt Jenny Slatman, hoogleraar in Tilburg en voorzitter van jury die elk jaar de Socrates Wisselbeker uitdeelt aan het prikkelendste Nederlandstalige filosofieboek van het afgelopen kalenderjaar - in dit geval dus 2016. Van de bijna zeventig boeken die de jury opgestuurd kreeg, hebben er twintig de eerste selectie overleefd. Op 21 april, tijdens de Nacht van de Filosofie in Nijmegen, wordt de winnaar bekend gemaakt. Maar de longlist laat al een trend zien: de actualiteit.
Hoe links zijn filosofen?
"De auteurs zijn niet zozeer links of rechts. Ze proberen vooral de politieke verandering te duiden. Een goed voorbeeld is 'De januskop van de democratie'. Daarin laat Sjaak Koenis zien dat populisme geen tekort is van de democratie, maar dat ze eruit voortkomt. Het is ook niks nieuws, populisme duikt altijd weer op en is zeker niet gelijk te stellen met onderbuikgevoelens. Of neem het boek 'Vrijheid'. Daarin alalyseert Paul Teule een begrip waar de PVV zich ook op beroept. Of 'Wat een theater!' van Stefan Rummens; allemaal gaan ze in op de opkomst van het populisme."
"Eigenlijk hoort 'Achterblijven' van Denker des Vaderlands Marli Huijer daar ook bij. Dat boek gaat wel over migratie, maar populisme en migratie zijn op dit moment thema's die elkaar raken. Dat zie je ook in 'De vrijheid van de grens' van Paul Scheffer. Heel actueel allemaal.
Zijn populisme en migratie de enige thema's die de jury vaker tegenkwam?
"Nee, er werd ook veel geschreven over oosterse filosofie en boeddhisme. 'Waar een wil is, is geen weg' is een voorbeeld, maar ook 'De oude Boeddha in een nieuwe wereld' van Paul van der Velde."
Hoe belangrijk vindt de jury eigenlijk het criterium actualiteit?
"Als een boek ingaat op de actualiteit is dat mooi, maar het is vooral belangrijk dat het prikkelt. Én dat het goed geschreven is. Het boek van Rob van Gerwen bijvoorbeeld is echt een inleiding - een inleiding in de kunst. Maar het is zo goed leesbaar dat we het een plaats op de longlist waard vonden. Of het ook de shortlist gaat halen weet ik niet. Daarover vergaderen we pas over drie weken."
De jury, bestaande uit Jenny Slatman (Universiteit Tilburg), Elma Drayer (schrijver en columnist), Sjoerd de Jong (journalist en ombudsman NRC), Anna Luyten (Vlaamse publiciste en journaliste), en Florentijn van Rootselaar (Filosofie Magazine), selecteerde de volgende 20 boeken voor de longlist.