Alkmaar () is een gemeente in de Nederlandse provincie Noord-Holland. De gemeente telt  inwoners en heeft een totale oppervlakte van , waarvan  land en  water (, bron: CBS).

De gemeente bestond tot eind 2014 uit de stad Alkmaar, (sinds oktober 1972) Oudorp en een deel van Koedijk. Sinds 2015 omvat de gemeente Alkmaar ook het grondgebied van de voormalige gemeenten Schermer en Graft-De Rijp. Sinds de fusie is de gemeente Alkmaar een fractie kleiner dan het aangrenzende Bergen, waarvan het gemeentehuis in de gemeente Alkmaar ligt. Zowel voor als na de fusie is Alkmaar de vijfde gemeente van Noord-Holland naar inwonertal, na Amsterdam, Haarlem, Zaanstad en Haarlemmermeer.

De gemeente ligt deels in Kennemerland en deels in West-Friesland. De stadskern van Alkmaar zelf ligt in Kennemerland, Alkmaar-Noord valt grotendeels onder West-Friesland. Het verstedelijkte gebied om Alkmaar neemt in de regio een belangrijke plaats in. Het vormt het centrum van het stedelijk gebied Alkmaar, met circa 300.000 inwoners. Met de omliggende gemeenten Bergen, Castricum, Dijk en Waard, Heiloo en Uitgeest wordt samengewerkt als Regio Alkmaar. De intentie was dat Heerhugowaard, Alkmaar en Langedijk het middelpunt zouden vormen onder de naam HAL-stad, en dat omringende gemeentes op verscheidene manieren zouden meewerken onder de naam BUCH-gemeentes (Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo). De HAL-stad wordt nu 'Streekstad' genoemd.

Fusies

Fusie op 1 januari 2015
Op 15 maart 2012 werd bekend dat de gemeente Graft-De Rijp met de gemeente Alkmaar wilde fuseren. Zij verkoos Alkmaar boven de gemeente Zaanstad. Deze keuze was opvallend omdat de gemeente niet aan Alkmaar grensde. Op 21 juni 2012 werd bekend dat ook de gemeente Schermer met de gemeente Alkmaar wilde fuseren. Schermer verkoos Alkmaar boven de gemeente Heerhugowaard. Er is korte tijd sprake van geweest dat het dorp Oterleek mogelijk niet met Alkmaar zou gaan fuseren, echter na een onderzoek onder inwoners van Oterleek bleek dat een meerderheid toch met Alkmaar en niet met Heerhugowaard samen wilde gaan. De fusie tussen Alkmaar, Schermer en Graft-De Rijp kreeg in januari 2015 haar beslag.

Overzicht fusies
1812 Broek op Langedijk
 Broek op Langedijk
 Oudorp

1817 Oudorp
 afscheiding van Broek op Langedijk

1-1-1970 Graft-De Rijp

 De Rijp
 Graft

1-1-1970 Schermer

 Oterleek
 Schermerhorn
 Zuid- en Noord-Schermer

1-10-1972 Alkmaar

 Alkmaar
 Koedijk (gedeeltelijk)
 Oudorp

1-1-1979 Schermer

 Schermer
 Ursem, Polder O

1-1-1993 Graft-De Rijp

 Graft-De Rijp
 Markenbinnen (was gemeente Uitgeest)
 Starnmeer (was gemeente Akersloot)

1-1-1993 Schermer

 Schermer
 Zuidschermer (was gemeente Akersloot)

1-1-2015 Gemeente Alkmaar

 Alkmaar
 Graft-De Rijp
 Schermer

Kernen 

Buurtschappen in de gemeente Alkmaar:

Politiek en bestuur

Burgemeester
De partijloze Anja Schouten is burgemeester sinds 23 juni 2021.

Gemeenteraad 
Samenstelling van de gemeenteraad en colleges sinds 1986:

 Grijs: in het college
 Donkergrijs: in het eerste en tweede college binnen de termijn van de gemeenteraad
 Lichtgrijs: in het eerste college binnen de termijn van de gemeenteraad

Topografie

Stedenbanden 
Alkmaar heeft vriendschapsbetrekkingen met de volgende steden:
  Bath (Verenigd Koninkrijk)
  Darmstadt (Duitsland)
  Troyes (Frankrijk)
  Tata (Hongarije)
  Bergama (Turkije)
  Uitenhage (Zuid-Afrika)

Zie ook 
 Lijst van kerken in Alkmaar
 Lijst van rijksmonumenten in Alkmaar
 Lijst van gemeentelijke monumenten in Alkmaar
 Lijst van oorlogsmonumenten in Alkmaar
 Lijst van beelden in Alkmaar
 Lijst van burgemeesters van Alkmaar

Externe link 
 Gemeente Alkmaar