Met welk type cliënten ga jij werken aan zelfredzaamheid? Werken aan zelfredzaamheid kan in principe met alle cliënten, maar bij sommige cliënten gaat het makkelijker dan bij andere. Werken aan zelfredzaamheid is bovendien maatwerk.
Een goede start is om in je eigen wijk of werkgebied na te gaan met wat voor soort cliënten je te maken hebt. Stel jezelf de volgende vragen:
Werken aan zelfredzaamheid vraagt om een brede blik. Kijk niet alleen naar zorgproblemen maar naar die dingen waar iemand in zijn leven tegen aanloopt.
Veel informatie over de mensen uit jouw wijk/werkgebied is beschikbaar en makkelijk te vinden. Kijk bijvoorbeeld eens bij:
Gegevens van de gemeente over de bevolking en de verschillende wijken. Dit staat vaak op de website van de gemeente. Of informeer bij de wijkmanager in je wijk.
Wijkscan van de ROS. In elke regio is een organisatie die de eerste lijn ondersteunt: een ROS. Ze hebben vaak een eigen naam. De meeste ROS’en hebben wijkscans gemaakt over de meest voorkomende gezondheidsproblemen van de wijk.
Onderzoek van de GGD. De GGD monitort de gezondheid van een bepaalde regio en beschikken dan ook over veel relevante informatie.
Zorgmedewerkers hebben vaak een goed idee bij welke mensen het makkelijker en moeilijker is om te werken aan de zelfredzaamheid. Onderstaand figuur kan je houvast bieden in je werk:
Gemotiveerd zijn om kleine of grote dingen in hun leven aan te pakken. Echt niet gemotiveerd zijn om zelfredzamer te worden
Beperkingen hebben op het gebied van: huishouden/ADL, dagbesteding en sociale activiteiten, of lichamelijk functioneren en mobiliteit Beperkingen hebben op het gebied van: psychisch functioneren (met deze cliënten moet je geduld hebben en meer tijd nemen) of cognitief functioneren.
Bij nieuwe cliënten kun je vanaf het begin af aan verwachtingen duidelijk maken en aan zelfredzaamheid werken. Bestaande cliënten zijn soms bang hulp te verliezen en straks geen hulp meer te krijgen. Ze zijn gewend aan de zorg en het is lastiger patronen te doorbreken.
Twee keer in mijn leven nam ik ontslag zonder al een nieuwe baan te hebben. De eerste keer was niet omdat ik het werk niet leuk vond, maar wel omdat ik ziek werd van de manier van leidinggeven.
De tweede keer kwamen we ontslag overeen. Het werk als adviseur leek er totaal niet meer toe te doen toen mijn man een herseninfarct kreeg en drie maanden op de IC aan de beademing lag. Beide keren nam ik financieel risico, want de vraag of de hypotheek kon worden betaald, diende zich al snel aan. Maar ik koos voor mijn eigen gezondheid en geluk.
Deze stappen hebben mijn gevoel van onafhankelijkheid vergroot. Beide keren kwam de ‘financiële redding’ uit totaal onverwachte hoek. De eerste keer besloot ik zzp’er te worden en het werk leek vanzelf naar me toe te komen. In het tweede geval kreeg mijn man na enige tijd een pgb waar hij mij nu uit betaalt.
Beide keren heb ik mijn keuze niet door geld laten bepalen, zo hield ik zelf de regie. Ik wens professionals die regie ook toe. Ik zie er nu veel die geketend zijn als ‘loonslaaf’, klagen over hun werk en scheef aankijken tegen collega’s die wel voor zichzelf kiezen en als zzp’er beginnen bijvoorbeeld, of bij Buurtzorg gaan werken.
Door die ‘slaafsheid’ worden cliënten ook gehouden aan een systeem waarin geen ruimte is voor eigen regie. Wil je mij en andere burgers helpen eigen regie te nemen, dan moet je je ook zelf onafhankelijker opstellen. Zodat je bijvoorbeeld niet alleen verwijst naar je eigen organisatie, maar ook naar elders als dat beter bij de cliënt past.
Cora Postema is een van de sprekende mantelzorgers en zorgt voor haar man die in 2009 een ernstig herseninfarct kreeg.