Digitaal maakt deel uit van het echte leven - Mathias Balcaen | VRT NWS
Digitaal maakt deel uit van het echte leven - Mathias Balcaen
Moeten we met zijn allen digitaal detoxen? Gaat al dat internetgebruik niet ten koste van het echte leven? Verborgen aanname: wat er op het internet gebeurt, maakt geen deel uit van het echte leven. De socioloog Nathan Jurgenson omschrijft dit wereldbeeld mooi met de term "digitaal dualisme": enerzijds is er de minderwaardige virtuele realiteit, anderzijds het echte, authentieke leven.
zo 24 jan 2016 11:40
Mathias Balcaen is filosoof, jeugdwerker en parlementair medewerker voor Groen.
Virtuele realiteit, reële belangen
Het digitale leven wordt vooral als minderwaardig gezien vanwege de aanname dat mensen echt zijn zoals ze zich in fysieke interacties aan ons voordoen, terwijl ze zich op het internet kunnen voordoen als iemand totaal anders. Een aanname die onderzoek lijkt tegen te spreken. Zo blijkt dat we verrassend eerlijk zijn op het internet, soms zelfs eerlijker dan offline. Als buitenstaanders worden gevraagd om het Facebookprofiel van onbekenden te beoordelen, blijkt hun beeld veel dichter aan te leunen bij de echte persoonlijkheid van deze onbekende, dan bij een of ander ideaalbeeld waar die graag aan zou beantwoorden.
Toch blijven we de tweedeling van het digitaal dualisme hanteren, niet het minst omdat reclamemakers hier handig op in spelen. Een nieuwe trui met authentiek Boliviaans motief. Made in Bangladesh, maar wie leest er dan ook de labels? Verre reizen, over the top zomerfestivals, premium koffie: voor alles vindt de marketingafdeling wel een of andere manier om het als authentiek in de markt te plaatsen. Door de online wereld als fake voor te stellen, wordt alles offline plots veel authentieker en dus begerenswaardiger.
Twee delen van één wereld
Erg interessante inzichten levert het digitaal dualisme ons dus niet op. Sterker: door de virtuele realiteit als fake voor te stellen, verhullen we hoe we ook offline niet altijd even authentiek zijn. Het hele leven is één grote performance. Van Erving Goffmans dramaturgische visie op het leven als een toneelopvoering en 'impression management' tot Judith Butlers performativiteit: wie we zijn, is iets wat we zelf maken. Zowel offline als online spelen we verschillende rollen in verschillende contexten. Door onze rollen te kiezen, laten we zien wie we willen zijn. Door onze rollen te herhalen, vereenzelvigen we ons ermee. In plaats van online en offline angstvallig uit elkaar te houden, kunnen we dus beter kijken hoe ze met elkaar verbonden zijn.
Wat we online doen, kan ons immers ook helpen in onze persoonlijke ontwikkeling offline, maar enkel als we afraken van het digitaal dualisme. In 'Life on the screen' vertelt sociologe en psychologe Sherry Turkle het verhaal van Stewart. Offline heeft hij altijd moeilijkheden gehad met sociale interactie en het uiten van zijn emoties, maar in het online computerspel dat hij speelt, slaagt hij hier wel in. Hij heeft vrienden van over de hele wereld en zelfs een online relatie. Of beter: 'Achilles' heeft dat alles, want zo heet zijn online avatar in het computerspel. De kloof van het digitaal dualisme heeft zich zo sterk in Stewarts geest genesteld dat hij er niet in slaagt de realisaties van Achilles als deel van zijn persoonlijkheid en zijn leven te zien. Gevolg: hij vindt het computerspel "verslavende tijdverspilling" en hij voelt zich er alleen maar slechter door.
Dump het digitaal dualisme
Daarom moeten we het digitaal dualisme laten vallen. Alleen als we erkennen dat wat online gebeurt net zo goed reëel is, kunnen we de lessen die we daar leren overdragen naar de wereld daarbuiten. In een wereld waarin we online gewoon zien als een deel van dezelfde realiteit als wat offline gebeurt, waar bits en bytes dezelfde realiteit bevolken als vlees en bloed, zou Stewart Achilles wel als deel van zijn eigen persoonlijkheid kunnen zien. Hij zou trots kunnen zijn op zijn prestaties en daaruit zelfvertrouwen putten om ook offline vrienden te maken en relaties aan te gaan.
Zelf heb ik als puber jaren lang tegen het digitaal dualisme gevochten. Ontelbaar veel keer probeerde ik aan mijn vader en andere volwassenen uit te leggen dat wat ik online deed wel waardevol was. Ik ben blij dat ik me toen niet door hen heb laten overtuigen dat 'al die dingen op het internet toch niet echt zijn'. Dankzij online interacties kreeg ik het zelfvertrouwen om van extreem asociale jongen uit te groeien tot bestuurslid van de studentenkring en leider in de jeugdbeweging, wat mij uiteindelijk heeft geholpen aan de jobs die ik nu met veel plezier doe. Ik ben er mijn (online) vrienden van toen oneindig dankbaar voor.