Geef leerlingen autonomie | Blogcollectief Onderzoek Onderwijs
13/02/2014 — Dick van der Wateren
Dit is een reactie op een stuk van Johannes Visser in 'De Correspondent' Noem leerlingen studenten. Hij schrijft dat de universiteiten steeds meer op een middelbare school gaan lijken, met verplichte lesuren en stoomcursussen, omdat veel studenten niet in staat zijn zelfstandig te werken. Het is de vraag of ze dat wel kunnen als ze uiteindelijk de universiteit verlaten.
Visser pleit "daarom voor een omgekeerde tendens. Laat de universiteit niet schoolser worden, maar het middelbaar onderwijs, of: de bovenbouw van het vwo, meer universitair."
Ook in lagere klassen leer ik leerlingen omgaan met een grotere autonomie dan ze gewend zijn. Ik wil vooral dat ze leren de juiste vragen te stellen en niet klakkeloos de antwoorden uit boek uit hun hoofd leren. Natuurlijk gaat dat wel eens mis. Gelukkig maar, want dan kunnen we erover praten en ervan leren. Natuurlijk denken sommigen dat ze in mijn lessen niets hoeven te doen. Geen probleem. Na een tijdje merken ze vanzelf dat het slimmer is om meer je best te doen. Ik heb nog nooit een leerling gesproken die niet wilde leren. Ze willen allemaal leren om later een leuk beroep uit te oefenen en gelukkig te worden (of rijk).
Voor het project Talent op mijn school hebben mijn collega's en ik de afgelopen vijf jaar gesproken met – voornamelijk geluisterd naar – honderden leerlingen van klas 1 tot en met 5havo en 6vwo. Zonder uitzondering vragen die om meer autonomie en vrijheid om zelf te bepalen welke lessen ze volgen en in welk tempo ze leren. De minst gemotiveerden stellen zelfs voor dat ze bepaalde lessen alleen mogen missen wanneer ze minstens een acht(!) gemiddeld staan voor dat vak. "Dan gaan we wel hard aan het werk!" Het is ook opmerkelijk hoe kritisch ze over zichzelf zijn.
Maar wat deze leerlingen niet willen is gedwongen worden lessen bij te wonen waarvan ze de inhoud allang snappen en die ze ook nog eens eindeloos moeten herhalen. Die willen graag sneller door de stof, of meer uitdagende opdrachten krijgen. Leerlingen voor wie de stof moeilijk is, willen juist meer aandacht van de docent en een wat lager leertempo.
De oplossing is differentiëren en maatwerk leveren. Laat leerlingen in hun eigen tempo door de lesstof werken. Laat ze een toets maken wanneer ze klaar zijn met een hoofdstuk, niet pas als de rest van de klas klaar is. Dat lijkt lastiger dan het is, maar je leerlingen autonomie en verantwoordelijkheid geven maakt je lessen meer ontspannen.
Een wiskundecollega had een jongen in zijn tweedeklas, die niets deed en de helft van de tijd met zijn hoofd op de bank lag. De jongen zei dat hij zich verveelde en mijn collega vroeg of hij misschien eens een pittige som wilde proberen. Hij kreeg een ander boek en ging meteen enthousiast aan de slag. Binnen een uur had hij een hoofdstuk uit dat boek doorgewerkt. Alle opgaven goed. Pas toen vertelde mijn collega dat hij hem net een vijfdeklasboek had gegeven. Die jongen gaat voortaan fluitend naar de wiskundeles.
Raken we hiermee niet onze controle kwijt? Integendeel, is mijn ervaring. En bovendien: is dat erg? Wanneer je uitgaat van vertrouwen, in plaats van wantrouwen, ervaar je dat je leerlingen zelfstandiger worden en bereid om meer te leren.
Dirk van der Wulp, 2011. Meer motivatie door meer autonomie. Bij de Les, oktober 2011, pag. 40-41. http://www.vanderwulp.eu/artikelen/Meer%20motivatie%20door%20meer%20autonomie.pdf