Gruttoverzamelplaats_polder_Stein_Noord_2014
12 Maart 2014 Aantalsontwikkelingen op een paar gruttoverzamelplaatsen
rond Gouda-Reeuwijk in het voorjaar 2014
Er komen steeds meer geschikte gebieden in het Groene Hart rond Gouda-Reeuwijk die dienen als gruttoverzamelplaats. Meestal gaat het om reservaatgebieden, maar soms wordt ook agrarisch grasland tijdelijk plasdras gezet voor grutto's en andere vogelsoorten. Al die plasdrasplaatsen is er oorzaak van dat er steeds meer spreiding lijkt te komen in de aantallen grutto's die op de verschillende verzamelplaatsen verblijven (en slapen).
De belangrijkste gruttoverzamelplaats nabij Gouda was tot nu over een lange reeks van jaren het Weegje bij Waddinxveen. Dit voorjaar bleven de aantallen grutto's op het Weegje tot half maart veel lager dan in voorgaande jaren. Op 9 maart 33 exemplaren tijdens een avondtelling om 19.10 uur: waarnemer D. Benders. Vanaf de 2e helft van maart begon het er meer op te lijken. Op 18 maart 2014 om 7.57 uur 284 exx.:waarnemer D. Huitzing). en op dezelfde dag om 17.40 uur waren 700 grutto's aanwezig(waarnemer P.P.Schets). De lagere aantallen kan de volgende oorzaak hebben; op de verzamelplaats zijn in de zomer van 2013 alleen de droge delen van het plasdrasperceel gemaaid waardoor nu op geschikte plasdrasdelen een hoge vegetatie staat.
Ook andere gebieden worden door grutto's als verzamelplaats bezocht zoals de Voorofsche polder bij Waddinxveen, Zaans rietveld bij Alphen a/d Rijn, de Hooge Boezem bij Haastrecht, de Benschopper Boezem oostelijk van Haastrecht, gruttoverzamelplaats in poldertje Hoonaard in de polder Boven Haastrecht, Willescop bij Oudewater en de uiterwaard van de polder Stein Zuid nabij Hekendorp.
Reservaat polder Stein Noord.
De vele meeuwen bewijzen dat er veel voedsel te vinden moet zijn.
Datum Tijdstip Stein Noord (west) Stein Noord (oost) Waarnemer(s): Bijzonderheden
7-mrt-14 18.50 0 22 (slaapplaats) FM zie ook onderstaande tabel
9-mrt-14 19.05 1 355 (slaapplaats) FM zie ook onderstaande tabel
10-mrt-14 11.25 37 160. FM
13-mrt-14 14.00 10 540 FM zie ook onderstaande tabel
16-mrt-14 15.20 0 140 FM zie ook onderstaande tabel
24-mrt-14 19.15 0 463 (slaapplaats) FM zie ook onderstaande tabel
9-apr-14 20.55 ? 47 (slaapplaats) HvG
Geel =avondtelling Tellers: FM=Freek Mayenburg, HvG=Hans van Gasteren,
De eerste grutto(s) in de polder Stein Noord werd(en) gezien rond 20 februari 2014. Zij werden gemeld op www.waarneming.nl De bekende gruttoverzamelplaats aan de oostkant van de polder Stein is tot begin maart nog amper bezocht. Wel toonden grutto's grote interesse voor een plasdrasperceel aan de westkant van de polder Stein. Een aantal graslanden heeft begin februari 2014 een hogere waterstand gekregen via de aanleg van verschillende nieuwe kleidammen. Daardoor is een perceel plasdras komen te staan en hier verblijven al een paar dagen (onregelmatig) grutto's. Tot zelfs 170 exemplaren op 5 maart 2014. Druk foeragerend op de natte graslanden waar nog flink wat voedsel aanwezig moet zijn. Het grasland werd tot voor kort nog agrarisch gebruikt en dat verklaart waarom er nog flink wat voedsel in de bodem zit. De grutto's slapen overigens (tot op heden) niet in dit plasdrascomplex.
5 maart 2014. Een avondtelling in de polder Stein Noord uitgevoerd. Op de plasdras aan de westkant zaten om 18.55 uur 160 grutto's als groep bijeen. Ik ging er vanuit dat ze hier zouden gaan slapen. Maar toen ik om 19.10 uur terugkwam van de telling aan de oostkant van de polder Stein waren ze verdwenen. Aan de oostkant zat een groep van 46 grutto's tezamen met ca.175 kieviten. Of de 160 grutto's van de westkant zich hebben aangesloten bij die groep of dat ze naar het Weegje zijn gevlogen is mij niet bekend.
6 maart 2014. Op de nieuwe plasdras in Stein West zaten om 11.20 uur 120 grutto's. Een groot deel van de vogels druk voedselzoekend. Tussen de grutto's een bonte strandloper. Op de oostelijke plasdras zaten ongeveer op hetzelfde tijdstip 40 grutto's als groep. De grutto's vertoonden hier geen foerageergedrag. Ook op de plasdras aanwezig een groep kieviten bestaande uit 140 exemplaren, en ertussen 20 goudplevieren.
11 maart 2014. Een opmerkelijk hoog aantal grutto's was s'-avonds aanwezig op de plasdras oost n.l. 520 stuks. De avond erop kwamen hier veel minder grutto's slapen n.l. maar 130 stuks. Dat betekent dat een fors aantal grutto's er die avond voor gekozen heeft om op een andere verzamelplaats te gaan overnachten.
16 maart 2014. Wat deze middagtelling opviel was dat er in tal van polders flink wat baltsende grutto's waren te horen en losse paartjes op de percelen. De voorbereidingen voor het komende broedseizoen zijn dus volop aan de gang.
25 maart 2014. Deze dag heb ik meerdere tellingen uitgevoerd. De meeste grutto's waren al in de vroege ochtend vertrokken. Tegen twaalven was een flinke groep bestaande uit 360 grutto's weer aanwezig op de verzamelplaats. Na de middag waren bijna alle grutto's weer vertrokken. Zo'n 500 stuks waren tegen de avond weer aanwezig om te komen slapen. Het grootste deel van de grutto's die kwamen slapen bestond uit 2-tallen, gepaarde vogels dus die al een broedterriorium hadden maar nog niet in de eifase zaten.
1-2 april 2014. De aantallen grutto's overdag aanwezig op de verzamelplaatsen nemen steeds verder af. In verschillende polders zijn flink wat gruttoparen aanwezig die baltsen en naar ik aanneem al begonnen zijn met nestelen. Binnen het werkgebied van de weidevogelgroep Haastrecht werd op 1 april zelfs al een gruttonest gevonden met vier eieren (mededeling W. Raateland). Helaas zijn er steeds meer polders of delen ervan waar amper of nauwelijks meer grutto's broeden. Door het mooie weer is de grasgroei al goed op gang gekomen. Het is niet te hopen dat de 1e maaisnede op agrarisch grasland gaat samenvallen als veel weidevogels nog aan het broeden zijn.
10 april 2014. In de namiddag de verschillende gruttoverzamelplaatsen bezocht. Wat opviel was dat er maar weinig grutto's aanwezig waren. Veel grutto's verblijven nu in het broedbiotoop en diverse paren hebben al eieren. Deze middag zag ik al 2 grutto's op het nest in het weidevogeldeel van de Benschopper Boezem terwijl verschillende andere paren ook duidelijk broedindicaties vertoonden.
Het voorjaar komt er aan. De voorspellingen voor de komende week zijn lente-achtig. Het eerste kievitsei is al weer op 5 maart 2014 gevonden in Gelderland in de buurt van Zaltbommel. Vandaag 6 maart 2014 zag ik ook dat de eerste tureluurs al weer op de oostelijke plasdras in de polder Stein Noord aanwezig waren. Ook waren kemphanen op trek al aanwezig op de oostelijke plasdras. Opmerkelijk veel wintertalingen trouwens op die datum. Maar liefst 60 stuks.
Stein Noord plasdras west en oost (watervogeltellingen)
Soort 6-mrt-14 7-mrt-14 9-mrt-14 13-mrt-14 16-mrt-14 24-mrt-14
Grutto 180 111 471 540 140 463
Goudplevier 20 6 3 3 3 0
Bonte strandloper 2 1 0 1 35 2
Krombekstrandloper 0 0 0 1 0 0
Kleine strandloper 0 0 0 0 0 1
Bontbekplevier 0 0 0 0 2 0
Kemphaan 6 2 11 15 3 31
Tureluur 3 1 2 4 6 7
Kievit 140 35 65 95 25 19
Wulp 0 0 5 0 0 0
Slobeend 4 6 4 6 8 4
Zomertaling 0 0 0 0 1 0
Wintertaling 60 28 19 16 11 15
Bergeend 9 7 11 4 ? 4
Krakeend 4 0 5 7 5 2
Scholekster 2 4 6 4 0 6
Pijlstaart 2 0 0 0 0 1
Grauwe gans 12 7 20 32 13 24
Canadagans 3 2 5 0 0 0
Rietgors 0 1 0 0 0 0
Witte kwikstaart 0 0 0 1 2 2
Het functioneren van een gruttoverzamelplaats
Grutto's concentreren zich in twee aparte perioden in het voorjaar op onder water staande verzamelplaatsen. De eerste keer is dat in het vroege voorjaar als ze net terugkeren uit het winterkwartier. In de periode half Februari tot half April kunnen grote aantallen grutto's op plasdrasplaatsen aanwezig zijn. Ze bereiden zich voor om vanaf begin tot half April te gaan broeden in graslandgebieden. Gruttoverzamelplaatsen nemen een uiterst belangrijke plaats in binnen het sociale leven van grutto's. Ze bieden allereerst de grutto's een goede slaapplaats, maar wel onder de voorwaarde, dat ze rustig gelegen zijn met een goed uitzicht en plasdras staand. Grutto's geven er de voorkeur aan om in ondiep water te staan als ze slapen.
Op zo'n verzamelplaats speelt zich heel veel af, met name in de periode voordat er in het voorjaar gebroed gaat worden. Overdag is het een komen en gaan van grutto's die minimaal 2x (soms 3x) daags heen en weer vliegen naar omringende polders om daar te gaan vreten en het broedgebied inspecteren, maar uiteindelijk toch weer laat in de middag en/of tegen het invallen van de avond terugkeren om op de verzamelplaats te slapen. De paren worden op de verzamelplaatsen gevormd en ook de paring vindt er plaats. Als de eifase nadert blijven steeds meer gruttoparen overnachten in het broedgebied, maar ze bezoeken dan ook nog wel overdag de verzamelplaats vanuit hun sterke sociale binding. Na aanvang van de eileg stopt ook dat. Omstreeks half tot eind april zijn de meeste grutto's van de verzamelplaatsen verdwenen omdat ze dan aan het nestelen zijn. Na de broedtijd keren eerst de volwassen grutto's (zonder broedsucces) terug op de verzamelplaatsen als die tenminste niet droog staan. En weer wat later de vliegvlugge juveniele exemplaren. Die worden dan wel nog steeds begeleid door adulte exemplaren. Een uiterst boeiend proces.
Een belangrijk deel van de aanwezige grutto's op verzamelplaatsen blijkt om eigen broedvogels te gaan. Maar er is ook een deel trekvogels aanwezig die elders broeden n.l. IJslandse grutto's. De laatste jaren worden er steeds grotere aantallen IJslandse grutto's gezien op gruttoverzamelplaatsen. Vooral op de Starrevaart en het Weegje werden een paar jaar geleden aantallen opgegeven die boven de 1000 uitkwamen. Er zijn zelfs momenten geweest dat meer dan de helft van de aanwezige grutto's op verzamelplaatsen IJslanders waren volgens de waarnemers. Over die IJslandse grutto's bestaan nog veel vragen. Hoeveel vogels zijn er in het voorjaar landelijk op verzamelplaatsen aanwezig, nemen de aantallen de laatste jaren toe, hoelang zijn ze aanwezig en hoe zit het met de uitwisseling tussen de verschillende verzamelplaatsen? Ook dit voorjaar zijn er nogal wat meldingen van IJslandse grutto's op verschillende gruttoverzamelplaatsen waarbij herkenning door de geel-rode ringen-vlaggetjes een goed herkenningspunt is. Mijn persoonlijke ervaring is dat IJslandse grutto's met name begin April het beste herkenbaar zijn omdat de meeste dan volledig in zomerkleed zijn.
Gruttotelling verzamelplaats
Datum Tijdstip Benschopper Boezem Waarnemer(s)
Geel =avondtelling
Nog maar een paar jaar geleden functioneerde de Benschopper Boezem als uiterst belangrijke gruttoverzamelplaats. Zowel in het vroege voorjaar als na de broedtijd sliepen zeer grote aantallen grutto's in open delen van het plasdrasgedeelte van het reservaat. Maar omdat op een flink deel van het oorspronkelijke kale plasdrasgebied steeds meer moerasvegetatie ging domineren verloor het reservaat zijn functie als gruttoverzamelplaats. Momenteel ligt een nat deel er opnieuw mooi kaal bij en op 7 maart 2014 overdag verbleef op dit stuk zelfs een flinke groep grutto's.
Datum Tijdstip Benschopper Boezem
(deel polder Hoonaard) Waarnemer(s) Bijzonderheden
Een groepje grutto's overdag op 7 maart 2014 druk voedselzoekend op een drassige plek in grasland
Datum Tijdstip Hooge Boezem Haastrecht Waarnemer(s) Bijzonderheden
Foto 6 maart 2014. De werkzaamheden schieten al op maar zijn nog niet helemaal klaar. Meeuwachtigen hebben
het al naar hun zin en ook een 10-tal kieviten is al neergestreken. Ook de eerste grutto's hebben zich al (aarzelend) laten zien.