Escalerend conflict El Salvador tijdelijk bezworen - NRC
Escalerend conflict El Salvador tijdelijk bezworen
MEXICO-STAD, 10 NOV. De vrede in El Salvador lijkt een stap dichterbij te zijn gekomen, nadat VN-bemiddelaar Alvaro de Soto er dit weekeinde in is geslaagd een nieuw akkoord te bereiken tussen de Salvadoraanse regering en de linkse guerrillabeweging FMLN. De overeenkomst heeft betrekking op het voornaamste struikelblok: de zuivering van de Salvadoraanse strijdkrachten.
"Er zijn nog een paar kleine details die moeten worden uitgewerkt, maar het ziet er goed uit voor de komende weken", zei De Soto zaterdag in San Salvador, voordat hij weer vertrok naar New York om verslag uit te brengen aan VN-secretaris-generaal Boutros Boutros Ghali. De Soto was een week eerder met spoed naar San Salvador gereisd, nadat een aanvankelijke overeenstemming tussen de twee partijen om de uiterste datum voor het in werking treden van de vredesakkoorden met zes weken op te schuiven, werd ondermijnd door de weigering van de regering om de strijdkrachten verder te demobiliseren.
Aanvankelijk zouden op 31 oktober de begin dit jaar in Mexico-Stad overeengekomen Salvadoraanse vredesakkoorden volledig moeten zijn uitgevoerd. Maar naarmate deze datum naderbij kwam, bleek dat geen van beide partijen voldoende manschappen had gedemobiliseerd. Daarop stelde Boutros Ghali voor "uit praktische overwegingen" de deadline op te schuiven naar 15 december. Het FMLN ging vrijwel direct akkoord, de regering onder voorbehoud.
Op de achtergrond speelt het probleem van de zuivering van de Salvadoraanse strijdkrachten. Een commissie van drie "wijze mannen' heeft een lijst opgesteld met 110 namen van militairen die zich de afgelopen tien jaar schuldig zouden hebben gemaakt aan ernstige schendingen van de rechten van de mens. Onder hen zijn minister van defensie generaal René Emilio Ponce en onderminister generaal Juan Orlando Zepeda. Deze laatste wordt beschouwd als het brein achter de moord, eind 1989, op zes jezuïetenpriesters en twee vrouwen tijdens een guerrilla-offensief in San Salvador.
Naar nu pas in stukjes en beetjes naar buiten komt, blijkt dat in de twee maanden voorafgaande aan de oorspronkelijke einddatum van 31 oktober onder de Salvadoraanse strijdkrachten juist door deze lijst grote onrust is ontstaan. Volgens één van de drie wijze mannen, de advocaat Eduardo Molina, hebben geledingen binnen de Salvadoraanse strijdkrachten in die periode tot tweemaal toe een poging tot staatsgreep ondernomen. De couppogingen zouden zijn mislukt door een keiharde opstelling van de Verenigde Staten, die via het Pentagon en het in Panama gelegerde Zuidelijke Commando van het Amerikaanse leger ("SouthCom') de Salvadoraanse officieren zouden hebben laten weten "dat El Salvador geen Haïti" is, en een "de facto-regering' in het land niet te zullen tolereren. De regering van president Alfredo Cristiani ontkent overigens dat er pogingen tot staatsgreep zijn geweest.
In een vraaggesprek dat de inmiddels wegens doodsbedreigingen naar de VS uitgeweken Molina zondag had met het Mexicaanse dagblad La Jornada, zei hij dat zijn commissie bij het inleveren van de lijst president Cristiani het advies had gegeven om Ponce en Zepeda direct te ontslaan en nieuwe ministers in hun plaats te benoemen, zodat het tweetal geen tijd zou krijgen te reageren.
"Het ontbrak Cristiani aan beslissingsvermogen. Dat was een ernstige politieke fout", aldus Molina. Volgens hem werd Cristiani daardoor politiek "gegijzeld" door de militairen. De advocaat is er overigens niet helemaal gerust op dat de dit weekeinde gemaakte afspraken eventuele nieuwe coupplannen binnen de Salvadoraanse strijdkrachten hebben ontkracht.
De guerrillabeweging FMLN is evenwel akkoord gegaan met het voorlopig geheim houden van de lijst met 110 namen, en is bereid de regering-Cristiani de tijd te geven om ook ná 15 december zuiveringen, degradaties en strafrechtelijke vervolging van de betrokken militairen uit te voeren. Maar volgens bronnen binnen het FMLN zal de verwijdering van generaal Zepeda een absoluut breekpunt vormen. Het FMLN heeft, ondanks de aanvankelijke weigering van de regering om onder andere de beruchte anti-guerrillaeenheid "Atlacatl' te ontmantelen, op 31 oktober opnieuw een eenheid gedemobiliseerd. Daardoor zou nu nog zo'n veertig procent van de FMLN-guerrilleros onder de wapenen zijn. De regering beschuldigt het FMLN er evenwel van geheime wapenopslagplaatsen te hebben die buiten het VN-akkoord vallen.