Heeft de Europese Unie een natuurlijke grens? Geciteerd worden het Kaukasusgebergte, dat de ultieme oostelijke grens zou zijn, en de Bosporus en de Middellandse Zee als zuidgrens. Ik heb daar mijn bedenkingen bij. De Europese geschiedenis leert ons dat ook grenzen kunnen verschuiven. Een belangrijk stuk van Oekraïne behoorde eeuwenlang tot Polen. Van een deeltje - enkele procenten - van Turkije kan moeilijk ontkend worden dat het geografisch tot Europa hoort, gelegen als het is aan onze zijde van de Bosporus. Zelfs binnen dat deel van het Euraziatisch continent, dat ontegensprekelijk Europees is, zijn grenzen door de eeuwen heen weinig stabiel gebleken. Denk bijvoorbeeld aan de Oder-Neissegrens tussen Duitsland en Polen. Of denken we gewoon aan België, dat in het verleden dikwijls als pasmunt heeft gediend in de machtsstrijd tussen de grote Europese natiestaten. Met natuurlijke grenzen komen we geen stap verder in de discussie over een mogelijk lidmaatschap van Turkije van de Europese Unie.
Nee, Turkije hoort niet thuis in de Europese Unie. De leiders zouden er beter aan doen dit te zeggen. Vijf minuten politieke moed, aub.
De EU heeft wel degelijk grenzen. Een land - of een geïntegreerd blok van landen, zoals de EU - is niet stabiel als het geen grenzen heeft. Het ontbreken van grenzen creëert onzekerheid over de onomkeerbaarheid van de Europese Unie. In een recent essay heeft de Nederlandse politicoloog Paul Scheffer het over 'de grens als huid'. Maar de grenzen van de Europese Unie zijn niet fysiek; ze zijn moreel. De mate waarin de Europese Unie geïntegreerd is, maakt dat je binnen dat blok geen twee verschillende opvattingen kan hebben over wat een staat is. Een autoritaire opvatting, ook wel eens als soevereine democratie omschreven, verstaat zich niet met een open democratie. De autoritaire staatsordening heeft in naam de traditionele democratische instellingen - een parlement, een regering, een rechterlijke macht - maar de macht ligt bij de leider, de president.