In de laatste voetsporen van Wilfred Owen | De Vrije Wandelaar
Ors ligt 335 autokm van Amsterdam. Een auto is hier onontbeerlijk. Eenmaal daar kan fietsen ook goed. Algemene informatie over het gebied: www.opstapinnoord-frankrijk.com/
Een audiotour van de wandelroute met achtergrondinfo (Engels, Frans) kan gedownload worden van http://en.tourisme-cambresis.fr/
Hier is ook meer info over het Maison Forestière en de Eerste Wereldoorlog in deze streek te vinden: www.tourisme-cambresis.fr/maison-forestiere-ors.html
http://en.tourisme-cambresis.fr/first-world-war
Klik HIER voor de routebeschrijving van de wandeling van (6 a 7 km).
Voor wie niet alleen in de Eerste Wereldoorlog geïnteresseerd is, maar ook in schilderkunst, kan in het naburige Le Cateau-Cambrésis het Matissemuseum bezoeken. De Franse schilder Henri Matisse is in 1869 in deze plaats geboren. Tot de collectie behoren circa 170 werken van Henri Matisse, 65 van Herbin, Geneviève Claisse, Tériade en 30 foto's van Cartier-Bresson. Naast de vaste collectie zijn er een of twee tijdelijke tentoonstellingen. Zie voor actuele informatie de website: http://museematisse.lenord.fr
Zestien Noord-Franse musea doen mee aan de speciale museumactie van Toerisme Noord-Frankrijk. Op vertoon van een bon in de toeristische gids krijgen twee bezoekers toegang voor de prijs van één: www.opstapinnoord-frankrijk.com
In het artikel Wilfred Owen was hier! in de serie over de Eerste Wereldoorlogdoet De Vrije Wandelaar verslag van het leven en de betekenis van deze Britse War poet in de omgeving van het Franse St-Quentin. Wat noordoostelijker, in het gewest Nord-Pas de Calais bij het dorp Ors, kwam Owen in 1918 voortijdig aan zijn einde aan het kanaal Sambre-Oise dat hij probeerde te veroveren. We lopen in zijn laatste voetsporen.
In het Bois l'Evêque (onderdeel van het omvangrijke natuurpark l'Avesnois) is een fraaie wandeling uitgestippeld die gevolgd kan worden vanuit het dorp Ors of vanuit het Maison Forestière, waar Owen de laatste brief aan zijn moeder schreef. Dit 'boshuis' is in 2011 helemaal opgeknapt, uitgebreid en aan Owen gewijd. Het is een kunstwerk op zich geworden in een stijl die doet denken aan Le Corbusier.
Wij lopen de route vanaf het slaperige plein bij de kerk in Ors. Om de laatste dagen en uren van Owen in de juiste volgorde te ervaren, is het beter bij het boshuis te starten. Aan de rand van het dorp, vlak voor een spoorlijn, komen we aan de rechterkant namelijk eerst de gemeentelijke begraafplaats met zijn laatste rustplaats tegen. Owen en tientallen anderen van twee bataljons van het Manchester Regiment zijn hier begraven. Het gedeelte van de oorlogsslachtoffers op de begraafplaats wordt, ook hier, verzorgd door de Commonwealth War Graves Commission en wijkt nogal af van de rest van de dodenakker. De kenmerkende 'Standard Commission Headstones' beantwoorden aan de drie basisprincipes die al in februari 1918 bepaald zijn: permanent en duurzaam, uniform en zonder onderscheid naar rang of stand. Het is bijzonder dat deze voorwaarden van overheidswege opgelegd werden. De grafsteen van Owen is dus hetzelfde als die van de anderen, alleen staan er meer houten kruisjes met klaprozen bij. De plantjes en het gras om de zerken zien er keurig onderhouden uit.
Gemeentelijke begraafplaats van Ors
Het is een warme dag in juni en we zijn blij als we het beschermende bladerdak van het bos bereiken. Links passeren we een (verlaten?) militaire basis. De weg slingert zich door het bos, langs een kapelletje met uitnodigende banken. Even verderop staan we vrij plots voor het boshuis, helaas even dicht wegens werkzaamheden. Het doet in weinig meer denken aan het eenvoudige huis uit 1918 waar Owen vanuit de kelder zijn moeder schreef. Helemaal wit geverfd is het voorzien van een extra dak in de vorm van een open boek. Als een soort sierlijke glijbaan loopt een gang van het huis naar het grasveld ervoor. In een cirkel staan hier witte banken opgesteld. Op de glijbaanwand buiten staan dichtregels van Owen, door het felle zonlicht zijn ze echter moeilijk te lezen. Binnen zijn gedichten van hem op de wanden geprojecteerd en worden ze voorgelezen, zo zien we later op de website.
Voor degenen met trek of dorst is vlakbij een Estaminet (eetcafé, restaurantje). Wij duiken het bos weer in en komen op een kleine Britse oorlogsbegraafplaats, ontroerend door zijn ligging in de velden, de eenvoud en bloeiende plantjes aan de voet van de witte headstones. Als we aan het kanaal komen schrikken we van het gebrek aan grandeur: veel meer dan een heel brede sloot is het niet. Deze stromende barrière tussen vriendelijke en vijandelijke troepen wilde het tweede bataljon van Owen in de vroege ochtend van 4 november 1918 slechten. Samen met het 16de bataljon en hulp van Royal Engineers die na de inname een ponton zouden aanleggen liep luitenant Owen kansloos in een spervuur van mitrailleurs. 104 Britten kwamen bij deze aanval om het leven. Lichtelijk ontgoocheld kijken we naar het kanaal: hoe kan dit de moeite waard zijn om je leven voor te geven?
Kanaal Sambre-Oise
Terugbenen
Op een oude foto in de folder van de wandelroute zien we Duitse soldaten vrolijk in het zomerse water spartelen. Vandaag proberen plaatselijke vissers wat eetbaars uit het kanaal te halen. Die beelden vormen schrijnende contrasten met wat zich hier op die novemberochtend afspeelde. Boos over de verspilling van zoveel levens hebben we weinig oog voor de zonnige, vredige taferelen en benen we langs het kanaal terug naar het dorp. Bij de brug herinnert een maquette aan de slag in de nadagen van Eerste Wereldoorlog. Op 11 november 1918 luidden in Groot-Brittanië de klokken om het einde van de oorlog aan te kondigen. Diezelfde dag ontving de moeder van Wilfred Owen het gevreesde bericht van zijn dood. Hij was slechts 25 jaar.
Frankrijk | Wandelen, Wilfred Owen, WO I, Ors, Sambre-Oise, Maison Forestière, Nord-Pas de Calais | Permanente link