Toru Takemitsu (Japans: 武満徹, Takemitsu Tōru) (Tokio, 8 oktober 1930 – aldaar, 20 februari 1996) was een Japans componist.

Levensloop 
Takemitsu kreeg interesse in westerse muziek tijdens de Tweede Wereldoorlog terwijl hij langdurig van een ziekte herstelde. Hij hoorde in het ziekbed klassieke muziek van een Amerikaanse militaire omroep. Hij luisterde ook naar jazz uit de platencollectie van zijn vader.

Na de Tweede Wereldoorlog besloot hij componist te worden en in 1948 studeerde hij bij Yasuji Kiyose. Hij zich ontwikkelde zich als componist als autodidact verder. Hij was erg onder de indruk van de muziek van Claude Debussy en Olivier Messiaen en dat had ook invloed op zijn manier van componeren. In 1950 ging zijn werk Lento in Due Movimento voor piano in première.

Al vroeg was hij in vele niet-muzikale kunsten geïnteresseerd, zoals moderne schilderkunst, literatuur (vooral gedichten), theater en film. In 1951 stichtte hij, samen met andere componisten en kunstenaars vanuit verschillende kunstrichtingen, de groep Experimentele werkplaats, een soort mixed-media groep, die al spoedig door hun avant-gardistische multimediale activiteiten bekend werd.

De eerste grote openbare bekendheid als componist kreeg Takemitsu aan het eind van de jaren 1950 met zijn Requiem voor strijkers (1957). Zijn interesse in verschillende artistieke uitdrukkingsvormen en zijn autodidactische ontwikkeling waren inspiratie voor zijn avant-gardistische stijl. Hij benutte al in 1950 een geluidsband om uit reële klanken muziekcollages (musique concrète) te creëren, bijvoorbeeld Water Music (1960) en Kwaidan (1964).

Na 1960 vonden twee nieuwe elementen ingang in Takemitsu's muziek: de traditionele Japanse muziek en de natuur. Aanvankelijk had hij maar weinig interesse in traditionele Japanse muziek, maar vanaf het midden van de jaren 60 vinden zijn er instrumenten zoals shakuhachi en biwa in de orkestrering van werken, bijvoorbeeld November Steps (1967), voor shakuhachi en biwa solo en orkest, Eclipse (1966), voor shakuhachi en biwa en Voyage (1973), voor drie biwa's. In an Autumn Garden (1973-79) is gecomponeerd voor een orkest, dat gagaku (traditionele muziek aan het Keizerlijk hof) speelt. ARC I (1963) voor orkest en A Flock Descends into the Pentagonal Garden (1977) voor orkest bevatten werken met een sterke betrekking op de natuur.

Voor de World Expo '70 te Suita, Osaka was hij muzikale leider van een theaterproject, Space Theater of Street Pavilion.

In zijn vroege werken is de invloed van Arnold Schönberg en Alban Berg te horen, maar de Franse compositiestijl, in het bijzonder die van Claude Debussy, is de basis voor de meeste van zijn werken. Takemitsu had ook veel interesse voor jazz, chanson en popmuziek (12 Songs for Guitar) en hij schreef als een uitgesproken filmfan ook 93 filmmuziekwerken.

Hij was docent compositie aan de Yale-universiteit in New Haven en werd door vele universiteiten in de Verenigde Staten, Canada en Australië als docent of Composer-in-Residence uitgenodigd. Takemitsu ontving talrijke prijzen en onderscheidingen, zoals de UNESCO-IMC Music Prize in 1991 en de Grawemeyer Award for Music Composition in 1994 door de Universiteit van Louisville.

Composities

Werken voor orkest 
 1957 Requiem, voor strijkorkest
 1958 Solitude Sonore, voor orkest
 1958 Tableau Noir, voor spreker en kamerorkest
 1959 Scene, voor cello en orkest
 1961 Music of Trees, voor orkest
 1962 Corona II, voor orkest
 1963 ARC I, voor orkest
 1963-1966 rev.1976 ARC part I, voor piano en orkest
 Pile
 Solitude
 Your love ande the crossing
 1964-1966 rev.1976 ARC part II, voor piano en twee orkesten
 Textures
 Reflection
 Coda
 1966 The Dorian Horizon, voor kamerorkest
 1967 Asterism, voor piano en orkest
 1967 Green, voor orkest
 1970 Eucalips I, voor dwarsfluit, hobo, harp en kamerorkest
 1971 Cassiopeia, voor een slagwerker en orkest
 1971-1986 Gémeaux, voor hobo solo, trombone solo, twee orkesten en twee dirigenten
 Strophe
 Genesis
 Traces
 Antistrophe
 1971 Winter, voor orkest
 1974 Gitimalya, voor marimba en orkest (Hiervan vond de wereldpremière plaats in Rotterdam met het Rotterdams Philharmonisch Orkest met als solist Mishiko Takahashi.)
 1975 Quatrain, voor klarinet, viool, cello, piano en orkest
 1976 Marginalia, voor orkest
 1977 A Flock Descends into the Pentagonal Garden, voor orkest
 1980 Far Calls. Coming, far!, voor viool en orkest
 1981 A way a lone II, voor strijkorkest
 Presentation Theme
 Variation I: based on Fifths
 Variation II: based on chromatic scales and fourths
 Variation III: based on arpeggios
 Variation IV: based on chromatic scales and fourths
 Variation V: based on triplets rhythm
 Coda
 1981 Dreamtime, voor orkest
 1981 Toward the Sea II, voor altfluit, harp en strijkorkest
 The Night
 Moby Dick
 Cape Cod
 1982 Rain Coming, voor kamerorkest
 1982 Star-Isle, voor orkest
 1983 To the edge of dream, voor gitaar en orkest
 1984 Orion and Pleiades, voor cello en orkest
 Orion
 and
 Pleiades
 1984 riverrun, voor piano en orkest – naar Finnegans Wake van James Joyce
 1984 Vers, l'arc-en-ciel, Palma, voor gitaar, oboe d'amoré en orkest
 1985 Dream/Window, voor orkest
 1987 I hear the Water Dreaming, voor fluit en orkest
 1987 Nostalghia – In Memory of Andrej Tarkovski, voor viool en strijkorkest
 1988 Tree Line, voor kamerorkest
 1988 Twill by Twilight – In Memory of Morton Feldman, voor orkest
 1989 A String Around Autumn, voor altviool en orkest
 1990 From me flows what you call Time, voor vijf slagwerkers en orkest
 Introduction
 Entrance of the Soloists
 A Breath of Air
 Premonition
 Plateau
 Curved Horizon
 The Wind Blows
 Premonition
 Mirage
 Waving Wind Horse
 The Promised Land
 Life's Joys and Sorrows
 A Prayer
 1990 My Way of Life – In Memory of Michael Vyner, voor bariton, gemengd koor en orkest – tekst: Ryuichi Tamura
 1990 Visions, voor orkest
 1991 Fantasma/Cantos, voor klarinet en orkest
 1991 How slow the Wind, voor orkest
 1991 Quotation of Dream – Say sea, take me!, voor twee piano's en orkest
 1992 Family Tree – Musical Verses for Young People, voor spreker en orkest – tekst: gedichten van Shuntaro Tanikawa
 Once Upon a Time
 Grandpa
 Grandma
 Dad
 Mam
 A Distant Place
 1993 Archipelago S., voor kamerorkest (21 spelers)
 1994 Fantasma/Cantos II, voor trombone en orkest
 1994 Spirit Garden, voor orkest
 1994-1995 Three Film Scores, voor strijkorkest
 Music of Training and Rest from "Jose Torrés"
 Funeral Music from "Black Rain"
 Waltz from "Face of Another"
 1995 Spectral Canticle, voor viool, gitaar en orkest
 Alone on the Pacific, suite uit de filmmuziek – in samenwerking met Yasushi Akutagawa
 Death and Resurrection uit de Film "Kuroi Ame (Black Rain)", voor strijkorkest
 Dodes'ka-Den – suite uit de film, voor orkest
 Nami no Bon, voor orkest
 The Legacy for the Future, voor orkest
 Two Cine Pastrali, voor orkest
 Orin from "Orin"
 Banished
 Kaoru from "Izu Dancer"

Werken voor harmonieorkest en brassband 
 1975 Garden Rain, voor koperensemble
 1987 Day Signal "Signals from Heaven I", voor koperblazers (groep I.: 3 trompetten (in C), 3 trombones; groep II.: 2 hoorns (in F), Piccolo trompet (in D), trompet (in C), trombone en tuba)
 1987 Night Signal "Signals from Heaven II", voor koperblazers (groep I: 2 hoorns (in F), cornet (in Bes), trompet (in C), trombone, tuba; groep II: 2 hoorns (in F), trompet (in C) en 2 trombones)

Werken voor koor 
 1966 Wind Horse, voor gemengd koor (SATB)
 Vocalise 1 (vrouwenkoor)
 Spell of Fingers (vrouwenkoor) – tekst: Kuniharu Akiyama
 Vocalise 2 (mannenkoor)
 Vocalise 3 (gemengd koor)
 Legend of the Dining Table (mannenkoor), Coda (gemengd koor) – tekst: K. Akiyama
 1982 Grass, voor mannenkoor – tekst: Shuntaro Tanikawa
 1982 Songs I, voor gemengd koor
 Chiisana Sora (Small Sky) – tekst: T. Takemitsu
 Utau dake (I Just Sing) – tekst: S. Tanikawa
 Chiisana Heya de (In a Small Room) – tekst: A. Kawaji
 Koi no Kakurembo (The Game of Love) – tekst: S. Tanikawa
 Mienai Kodomo (Unseen Child) – tekst: S. Tanikawa
 Ashita wa Hare kana, Kumori kana (Will Tomorrow, I wonder, be Cloudy or Clear?) – tekst: T. Takemitsu
 1984 Songs II, voor gemengd koor
 Sakura (Cherry Blossoms) (trad.)
 Tsubasa (Wings) – tekst: T. Takemitsu
 Shima e (To the Island) – tekst: M. Izawa
 Maru to Sankaku no Uta (A Song of Circles and Triangles) – tekst: T. Takemitsu
 Sayonara – tekst: Kuniharu Akiyama
 Shinda Otoko no Nokoshita Mono wa (All That the Man Left Behind When He Died) – tekst: Shuntaro Tanikawa
 1987 Handmade Proverbs, vier popsongs voor zes mannenstemmen – tekst: Shuzo Takiguchi

Vocale muziek met orkest of instrumenten 
 1962 Coral Island, voor sopraan en orkest – tekst: Makato Ooka
 1970 Crossing voor gitaar, harp, piano (of celesta), vibrafoon, ensemble van altstemmen (ten minste 20 stemmen) en twee orkesten
 Songs voor zangstem en piano
 Sayonara
 In a small room
 I just sing
 The game of love
 A song of circles and triangles
 Small sky
 La neige
 Take off for the clouds
 Unseen child
 A marvelous kid
 In the month of march
 All that the man left behind when he died
 Waltz
 The encounter
 Glowing autumn
 Wings
 To the Island
 Will tomorrow, I wonder, be cloudy or clear?
 All alone
 Yesterday's spot

Kamermuziek 
 1951 rev.1989 Distance de Fée, voor viool en piano
 1955 Masque for two flutes
 1958 Le Son-Calligraphie No. I, voor strijkoctet
 1960 Le Son-Calligraphie No. III, voor strijkoctet
 1960 Landscape I, voor strijkkwartet
 1961 Ring, voor fluit, terzgitaar en luit
 1962 Sacrifice, voor fluit, vibrafoon en luit
 1966 Hika, voor viool en piano
 1969 Stanza I, voor klein ensemble
 1965 Valeria, voor klein ensemble
 1970 Eucalips II, voor fluit, hobo en harp
 1971 Voice for solo flutist
 1975 Les Fils des Etoiles, voor fluit en harp
 1976 Bryce, voor fluit, harp en slagwerk
 1976 Quatrain II, voor klarinet, viool, cello en piano
 1976 Waves, voor klarinet, hoorn, twee trombones, klavecimbel en grote trom
 1978 Waterways, voor klarinet, viool, cello, piano, twee harpen en twee vibrafoons
 1980 A Way a Lone, voor strijkkwartet
 1981 Toward the Sea, voor fluit en gitaar
 1982 Rain Spell, voor fluit, klarinet, piano, harp en vibrafoon
 1983 From far beyond Chrysanthemums and November fog voor viool en piano
 1983 Rocking Mirror Daybreak, voor twee violen
 1984 Orion, voor cello en piano
 1986 Entre-temps, voor hobo en strijkkwartet
 1986 Rain Dreaming, voor klavecimbel
 1989 Itinerant – In Memory of Isamu Noguchi, voor fluit
 1989 Toward the sea III, voor altfluit en harp
 In the night
 Moby Dick
 Cape Cod
 1992 And then I knew 'twas Wind, voor fluit, altviool en harp
 1993 Between Tides, voor viool, cello en piano
 1994 A Bird came down the Walk, voor altviool en piano
 1994 Paths – In Memoriam Witold Lutosławski, voor trompet
 1995 Air, voor fluit solo

Werken voor piano 
 1950 Lento in Due Movimenti
 1950 rev.1989 Litany – In Memory of Michael Vyner
 1950 rev.1959 Pause Uninterrupted
 1952 rev.1959 Pause Ininterrompue
 1952 Uninterrupted Rest I
 1952 rev.1959 Uninterrupted Rests I, II, III
 1961 Piano Distance
 1962 Corona for pianist
 1973 FOR AWAY
 1979 Les Yeus Clos
 1982 Rain tree sketch
 1988 Les yeux clos II, voor piano
 1992 Rain Tree Sketch II – In memoriam Olivier Messiaen
 Piano Pieces for Children and Romance

Werken voor gitaar 
 1961 rev.1993 Music for Guitars, voor twee of drie gitaren
 Bad Boy
 A marvelous kid
 A boy named Hiroshima
 1974 Folios
 1977 12 Songs for Guitar
 Londonderry Air
 Harold Arlen: Over the Rainbow
 George Gershwin: Summertime
 Akira Nakada: A song of early spring
 Joseph Kosma: Amours perdues
 Charles Crozat Converse: What a friend
 Sammy Fain: Secret love
 John Lennon/Paul McCartney: Here, There and Everywhere
 John Lennon/Paul McCartney: Michelle
 John Lennon/Paul McCartney: Hey Jude
 John Lennon/Paul McCartney: Yesterday
 Pierre De Geyter: The International
 1987 All in Twilight, vier stukken voor gitaar
 1993 Equinox
 1995 In the Woods drie stukken naar een schilderij van Cornelia Foss voor gitaar
 Wainscot Pond
 Rosedale
 Muir Woods
 A piece for guitar – for the 60th birthday of Sylvano Bussotti, voor gitaar
 Furyo Shonen – (Bad Boy) voor twee gitaren

Werken voor percussie 
 1967 Munari by Munari, voor slagwerk
 1970 Seasons, voor slagwerkkwartet
 1981 Rain Tree, voor drie slagwerkers
 Cross Hatch, voor marimba en vibrafoon

Elektronische muziek 
 1955 Static Relief, voor geluidsband
 1956 Vocalism A. I, voor geluidsband
 1958 Sky, Horse and Death, voor geluidsband
 1960 Water Music, voor geluidsband
 1964 Kwaidan, voor geluidsband
 1968 Cross Talk, voor bandoneon en geluidsband
 1970-1971 Toward, voor geluidsband en slagwerk
 1971 Stanza II, voor harp en geluidsband
 1986 A Minneapolis Garden, voor geluidsband
 1986 The Sea is Still, voor geluidsband

Filmmuziek 
 1955 Ginrin – (Silver Ring)
 1955 Mejiro Sanpei
 1955 Cine-Calligraphy
 1956 Kurutta Kajitsu – (Crazed Fruit/Juvenile Passions)
 1956 Shu to Midori – (Red and Green/Midnight Visitor)
 1956 Tsuyu no Atosaki (The Rainy Season)
 1957 Doshaburi – (Cloudburst)
 1958 Kaoyaku – (The Country Boss)
 1959 Haru o Matsu Hitobito – (Waiting for Spring)
 1959 Kiken Ryokou – (Dangerous Trip/Vagabond Lovers)
 1959 Itazura – (Joking/Love Letters)
 1959 Asu eno Seisou – (Dress up for Tomorrow)
 1959 Jose Torrés
 1960 Kawaita Mizuumi – (Dry Lake/Youth in Fury)
 1960 Nami no Tou – (Tower of Waves)
 1961 Mozu – (The Shrikes)
 1961 Furyou Shonen – (Bad Boys)
 1961 Hannyo – (Hannyo/Woman in Tokyo)
 1961 Ningen Dobutsuen
 1962 Mitasareta Seikatsu – (A Full Life)
 1962 Karami-Ai – (The Inheritance)
 1962 Otoshiana – (The Pitfall/Cheap, Sweet and a Kid)
 1962 Namida o Shishi no Tategami ni – (Tears in the Lion's Mane)
 1962 Seppuku – (Harakiri)
 1962 Ratai – (The Naked Body)
 1963 Koto – (Twin Sisters in Kyoto)
 1963 Kanojo to Kare – (She and He)
 1963 Taikheiyo Hitoribocchi (Alone on the Pacific)
 1964 Woman in the Dunes
 1966 Tanin no Kao – (Face of Another)
 1967 Izu no Odoriko – (Izu Dancer)
 1970 Dodes'kaden
 1973 Kaseki no Mori (The Forest of Fossils)
 1977 Hanare Goze Orin – (Orin/Banishes)
 1978 Ai no Borei – (Empire Of Passion)
 1984 Antonio Gaudí
 1985 Ran
 1987 Hiroshima to Iu Na no Shonen (A Boy Named Hiroshima)
 1989 Kuroi Ame – (Black Rain / Zwarte regen)
 1989 Rikyu
 1993 Rising Sun
 1995 Sharaku

Werken voor traditionele Japanse instrumenten 
 1966 Eclipse, voor shakuhachi en biwa
 1967 November Steps, voor shakuhachi en biwa solo en orkest
 1972 Distance, voor hobo en sho
 1973 Voyage, voor drie biwas
 1973 Autumn (Aki), voor biwa, skakuhachi en orkest
 1972 rev.1994 In an Autumn Garden voor gagaku orkest
 Strophe
 Echo I
 Melisma
 In an Autumn Garden
 Echo II
 Antistrophe
 1992 Ceremonial – An Autumn Ode, voor orkest met shô

Publicaties 
 Noriko Ohtake: Creative sources for the Music of Toru Takemitsu Hampshire. Ashgate. 1993. ISBN 0-85967-954-3
 Toru Takemitsu: Confronting Silence Fallen Leaf Press. 1995.
 Toru Takemitsu: Oto,Chinmoku to Hakariaeru hodoni (Sound: Confronting the Silence). Tokyo. Shinchosha. 1971.
 Peter Burt: The Music of Toru Takemitsu. Cambridge University Press. 2001. ISBN 0-521-78220-1
 James Siddons: Toru Takemitsu: A Bio-Bibliography (Bio-Bibliographies in Music). Westport. Greenwood Pub Group. 224 p. ISBN 0-313-27237-9
 Hugh de Ferranti en Yoko Narazaki: A Way a Lone: Writings on Toru Takemitsu Tokyo. Academia Music. 2002. ISBN 4-87017-071-X

Externe links 
 Complete lijst van werken door Toru Takemitsu

Japans componist
20e-eeuws componist
Elektronische muziek