Artiesten hoeven voor het maken van muziek tegenwoordig geen enkel ‘echt’ instrument meer te kunnen bespelen. Vanuit een kleine slaapkamer hebben ze via een laptop een geheel orkest en meer tot hun beschikking. Logisch dat nu veel meer muziek gecomponeerd wordt dan ooit het geval was. Om al deze creaties te beschermen en ervoor te voorkomen dat een andere artiest jouw werk kopieert en met de winst opstrijkt zijn er wetten om het illegaal gebruikmaken van andermans werk tegen te gaan. Door de exponentiële groei in de hoeveelheid muziek die gemaakt wordt, wordt steeds vaker een beroep gedaan op deze wetten. Echter, veel muziekmakers geven aan zich eerder bedreigt te voelen door de wetten voor auteursrechten dan beschermt. Is dit terecht?
In juli van vorig jaar bevond een jury popzangeres Katy Perry schuldig aan plagiaat omdat ze haar succesvolle hit “Dark Horse” zou hebben gekopieerd van het nummer ”Joyful Noise”, uitgebracht in 2009 door de rapper Flame.[1] Wat deze zaak controversieel maakte is dat de zaak uitsluitend ging om een ostinato van slechts acht noten. Een ostinato is een motief wat wordt gebruikt ter ondersteuning van de melodie. Voorheen leek het alleen mogelijk om een directe kopie van de melodie als schending van auteursrecht aan te merken. In de zaak van Katy Perry was echter alleen de ondersteuning van de melodie in het geding. Waarom is dit anders? Wanneer een artiest iets origineels creëert heeft hij toch recht op bescherming? Het probleem ligt bij de kwalificatie ‘origineel’.
Muziek onderscheidt zich op een belangrijk punt van vele andere soorten kunst. Een schilder kan zijn visie op oneindig veel manieren tot uiting brengen, een schrijver heeft in de Nederlandse taal alleen al meer dan 400.000 woorden ter beschikking staan om zijn gedachten op papier te zetten. De westerse muziek waar, samen met talloze andere genres, popmuziek in wordt geschreven, bestaat slechts uit twaalf verschillende noten. Hierdoor is het aantal verschillende combinaties van deze noten vrij beperkt in vergelijking met andere vormen van kunst. Daarbij komt dat popmuziek vaak gebruik maakt van dezelfde akkoorden; I, IV, V en VI. Naast dat het massaal gebruik van deze vier akkoorden het favoriete argument is van musici wanneer ze zeggen dat alle popmuziek hetzelfde klinkt, zorgt het ervoor dat popmuzikanten een nog kleinere vijver hebben om uit te vissen. De vraag in het ‘Dark Horse geding’ was dan ook of het ostinato van het originele nummer van rapper Flame, origineel genoeg was om onder de bescherming van auteursrechten te vallen, de jury oordeelde van wel.
Nadat tegen deze beoordeling beroep was gegaan heeft de rechter het oordeel van de jury verworpen. Hierbij werd eerst overwogen dat de individuele elementen die worden gebruikt in de ostinato niet onder de bescherming van auteursrecht vallen. Dit heeft onder meer betrekking op het ritme, de kwaliteit en toon of lengte van de ostinato.[2] Het geluid van een synthesizer (welke in de ostinato gebruikt wordt) kan niet worden beschermd door auteursrecht net zoals het geluid van een piano niet kan worden beschermd. Ook de progressie van de noten kan niet worden beschermd om dezelfde reden dat akkoorden niet kunnen worden beschermd, bepaalde akkoorden hebben namelijk een ‘neiging’ naar bepaalde andere akkoorden. Na het vaststellen dat de individuele elementen niet kunnen worden beschermd door het auteursrecht, werd beoordeeld of de samenstelling van deze elementen ‘origineel’ genoeg was om tóch te kunnen worden beschermd. De rechter oordeelde dat hiervan ook geen sprake was.[3] Het simpele ritme, het vele gebruik van een synthesizer geluid in andere nummers en het feit dat ostinato’s veelal dezelfde lengte hebben zorgde ervoor dat de ostinato’s niet dusdanig origineel waren om onder bescherming van auteursrecht te vallen. Daarnaast worden ostinato’s vaak gebruikt om een melodie te ondersteunen en moeten om de creativiteit niet te beperken geen onderdeel zijn van auteursrechten. De twee ostinato’s gebruikt in “Joyful Noise” en “Dark Horse” zijn niet identiek: hoewel ze met de dezelfde zes noten starten zij de laatste twee noten niet hetzelfde. Juist deze afwijking van belang omdat de progressie naar bepaalde volgende noten neigt en precies deze ‘neiging’ door Dark Horse anders wordt ingevuld. De rechter heeft dus alle mogelijkheden waarop de schending van een auteursrecht mogelijk was negatief beantwoord.[4]
Hoe kan het dat een jury een half jaar eerder het tegenovergestelde oordeelde? Flame eiste een trial by jury, en met goede reden. Ter ondersteuning van hun zaak werden zij bijgestaan door de musicoloog Todd Decker. Hij bepleitte dat de ostinato in “Joyful Noise” wel origineel was. De jury, die geen grote hoeveelheid kennis bezat wat betreft muziektheorie, bleek gevoelig voor het jargon dat werd aangedragen door Decker. Dit is precies de reden dat een trial by jury werd geëist. In een andere zaak tegen Robin Thicke en zijn nummer “Blured Lines”, werd dezelfde strategie gebruikt. Ook in die zaak oordeelde de jury dat er sprake was van een schending van auteursrechten. Deze zaak bracht eveneens veel weerstand met zich mee.[5] De reden dat de rechter hier niet in voordeel van Thicke besloot kwam door een procedurefout aan de kant van Thicke zelf, anders zou de rechter hoogstwaarschijnlijk tot hetzelfde oordeel zijn gekomen als in de zaak tegen Katy Perry.