Een litteken is een blijvend zichtbare afwijking van de huid, die overblijft na genezing van een wond. De hals en het gebied rond het sleutelbeen is erg gevoelig voor het krijgen van lelijke littekens, ofschoon dit erg huidskleur gebonden is. Wanneer alleen de opperhuid wordt beschadigd, bijvoorbeeld bij oppervlakkige schaafwonden, zullen geen littekens optreden. Wanneer ook de lederhuid bij het letsel betrokken is, zal de huid zich herstellen met achterlating van een litteken. Bij de meeste mensen geneest een wondje zonder problemen. Het litteken wat dan achterblijft is pigmentloos.
Drie vormen van littekens
Een litteken kan zich ook abnormaal ontwikkelen. We kennen drie vormen van abnormale littekens:
Bij deze littekens is er sprake van een heel dun laagje littekenweefsel. Het litteken ligt wat dieper in de huid. Dit soort littekens worden wel gezien als restanten van huidbeschadigingen na infecties (zoals waterpokken) en na röntgenbestralingstherapie. Littekens als gevolg van puistjes kunnen atrofisch van aard zijn, maar zijn dat niet altijd.
Hypertrofische littekens kunnen na elke soort van huidbeschadiging ontstaan. Vaak ontwikkelen deze littekens zich na brandwonden en bij jonge mensen. Het litteken is dik, rood en het kan jeuken of pijnlijk zijn. Deze ontstaan bij overproductie van fibrineweefsel door bindweefselcellen in de huid, waardoor sterk verdikte littekens ontstaan. Het zijn dikke, roze strengen en plaques op de huid die circa 3 weken na de verwonding ontstaan en in een periode van een aantal maanden tot een jaar voortdurend dikker worden. Vooral de huid boven het borstbeen, de schouders, de nek en de oren< is geneigd tot de vorming van deze hypertrofische littekens. Een aanleg tot het vormen van deze littekens is vaak familiair- of rasgebonden.
Keloïd littekens zijn een bijzonder soort hypertrofische littekens. Terwijl gewone hypertrofische littekens zich beperken tot de plaats van de verwonding, groeien keloiden ook over de grenzen van de verwonding heen. Ze kunnen zo vrij grote huidgebieden bedekken. Ook dit litteken is dik en rood of donkergekleurd. Keloid littekens kunnen ontstaan na een beschadiging van de huid, maar in tegenstelling tot gewone hypertrofische littekens kunnen ze ook spontaan ontstaan.
Littekens worden gevormd na diepe beschadiging van de huid, door een ongeval of operatie. Na een operatie wordt het litteken de handtekening van de chirurg genoemd. Hecht hij de wondranden zeer nauwkeurig tegen elkaar zonder dat er een spanning op staat, dan zal een nauwelijks zichtbaar litteken ontstaan, tenzij de wond na de operatie te weinig rust krijgt door beweging van de huid.
Bij deze therapie worden siliconen gebruikt om het littekenweefsel te verzachten, af te vlakken en gladder te maken. Door siliconentherapie kunnen klachten als pijn, jeuk of pigmentatie afnemen. De siliconen kunnen in verschillende vormen aangebracht worden op de littekens. Zo zijn er pleisters met siliconen (wondverbanden), siliconenspray of een siliconengel (vooral geschikt voor kleine hypertrofische littekens en littekens in het gezicht). Het voordeel van een gel of spray is dat het eenvoudig in gebruik is. Je kunt het zelf aanbrengen en het is pijnloos. De behandeling duurt minimaal 2 maanden. De gel of spray dient 2 keer per dag dun aangebracht te worden op de littekens. Deze therapie is alleen geschikt voor hypertrofische littekens en Keloïd-littekens.