Erwin Schulhoff " + "
Dit artikel is 28-03-2009 voor het laatst bewerkt.
Tsjechisch pianist en componist geboren 8 juni 1894 te Praag, gestorven 18 augustus 1942 in het concentratiekamp Wülzburg te Beieren.
Erwin Schulhoff wordt op voorspraak van Antonin Dvorák al op zijn tiende jaar aangenomen als pianostudent aan het conservatorium van Praag. In 1906 zet hij zijn studie bij Willi Thern voort in Wenen en vervolgens studeert Schulhoff vanaf 1908 in Leipzig, piano bij Robert Teichmüller en compositie bij Stephan Krehl en Max Reger. Vanaf 1913 studeert hij in Keulen bij Lazzaro Uzielli, Carl Friedberg, Franz Bölsche, Ewald Strasser en Fritz Steinbach. Hij behaalt zijn examens met onderscheiding (Wüllner-Prijs) en hij wint eveneens twee keer de Felix Mendelssohn Prijs, als pianist in 1913 en als componist in 1918.
In het begin van zijn carrière zijn Schulhoff's favoriete componisten Richard Strauss en Debussy. Zijn veelbelovende carrière als pianist en componist wordt echter onderbroken door het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog, een periode die Schulhoff doorbrengt als soldaat, vooral aan het Oostfront. Zijn oorlogservaringen veranderen zijn visie op de wereld en op kunst totaal.
expressionisme, dada en jazz
Tijdens zijn verblijf in het naoorlogse Duitsland van 1919-23 sluit hij zich aan bij de linkse avant-garde, wat meehelpt zijn opvattingen als componist te vormen.
In het begin van 1919 gaat hij naar Dresden, waar hij bij zijn zuster Viola woont die schilderen studeert. De Schulhoff kinderen bewegen in een levendige kring van kunstenaars, musici en dansers, waaronder de schilder Otto Dix en Erwin Schulhoff raakt meer en meer geïnteresseerd in de beeldende kunst en de linkse politiek. Muzikaal richt hij zich op de vrije atonale muziek van de Tweede Weense School. Schulhoff heeft in 1913 de Praagse première van Schönberg's Pierrot lunaire bijgewoond, maar raakt na de oorlog meer betrokken bij Schönberg's kring. Hij gaat corresponderen met Alban Berg, voert diens Piano Sonata uit in Dresden en in Praag en schrijft eveneens naar Schoenberg en Anton Webern.
In 1919 begint Schulhoff met een serie concerten, bedoeld om de "muziek van de toekomst" te promoten, waarbij hij werken van hemzelf, Arnold Schönberg, Alban Berg en Anton Webern presenteert evenals van andere modernisten, waaronder Alexander Skrjabin en Josef Hauer.
In diezelfde tijd heeft Schulhoff, door Otto Dix, George Grosz leren kennen en voelt zich aangetrokken tot de Berlijnse Dada beweging. Schulhoff helpt de eerste Dada happenings in Dresden te organiseren.
In augustus 1921 trouwt Schulhoff met Alice Libochowitz en verhuist daarna in het begin van 1922 naar Berlijn, waar hij probeert muzikale tegenhangers te creëren tegenover de schandalige provocaties van Grosz (inmiddels een buurman) en de Berlijnse dadaïsten.
Schulhoff voelt zich vooral aangetrokken tot het Berlijnse dadaïsme van de schilders Grosz en Dix en beantwoordt deze kunst door het gebruik van jazz als instrument om die prikkelende afstand te vergroten, die de avant garde aan de ene kant en de macht van de elite en zijn cultuur aan de andere kant verdeeld. Schulhoff's eerste jazz-cyclus is Fünf Pittoresken uit 1919, opgedragen aan Grosz, welke tenslotte gevolgd wordt door een aantal andere composities voor verschillende instrumenten, waaronder zijn bekendste werk Hot Sonata, voor alt saxofoon en piano (1928) en het jazz oratorium HMS Royal Oaks (1930)
Als talentvol pianist, specialiseert Schulhoff zich in jazz en het kwarttoon repertoire van Alois Hába en zijn leerlingen. In 1923 keert hij terug naar Praag en is zeer succesvol als componist zowel als een internationaal gewaardeerd pianist in Engeland, Frankrijk, Rusland en in het bijzonder in Duitsland, vooral als vertolker van moderne muziek, waaronder Schönberg.
Desondanks kan Schulhoff na 1933 zijn carrière in Duitsland niet voortzetten. De Berlijnse wereldpremière van zijn opera Flammen wordt afgelast vanwege de politieke veranderingen die volgen op het begin van het nazi-regime.
In de jaren dertig laat hij een groot aantal dingen los die hij eerder waardeerde zoals in het bijzonder op het gebied van de symfonische jazz en richt zich op het componeren van symfonieën in de stijl van het socialistische realisme. Dit contrasteert scherp met zijn werk voor de Praagse radio in Ostrava, waar hij onder pseudoniem als jazz-pianist blijft werken (dit beroep is hem sinds 1939 verboden).
Nadat Schulhoff in 1941 de Sovjet nationaliteit heeft verkregen, vraagt hij in april een visum voor de Sovjet Unie aan. Hoewel het visum op 13 juni wordt toegekend is het te laat. Omdat Duitsland de Sovjet Unie de oorlog verklaard heeft is Schulhoff nu een staatsvijand en hij wordt op 23 juni 1941 in Praag geïnterneerd en gedeporteerd naar het concentratiekamp Wülzburg vlakbij Weißenburg, Beieren, waar hij op 18 augustus 1942 sterft aan tuberculose.
Schulhoff componeerde een opera, balletten, zes symfonieën, talrijke kamermuziekwerken, solowerken, concerten, liederen en koorwerken.