Column Kustaw Bessems | Herdenking | BNR Nieuwsradio
Column Kustaw Bessems | Herdenking
donderdag 1 mei 2014, 7:20
Als mijn moeder mij te eten gaf, toen ik nog een klein kind was, maakte ze van elk hapje een dier:
'Dit is een tijger', zei ze dan.
'En dit is een giraffe.'
Weer een hap.
Kijk, ik vind er ook wel iets van, waar dodenherdenkingen op 4 mei officieel wel en niet over zouden moeten gaan. Ik heb me er ook wel mee bemoeid.
Maar ik merk juist nu, in de dagen ervoor, dat ik geen meer zin heb in die discussie.
Ik dacht, ik wilde het liever vast maar gewoon doen.
Het zouden zo veel anderen kunnen zijn. Maar nu, hier, herdenk ik dan Ies. Ies was een joodse kunstcriticus die tijdens de nazibezetting via de ondergrondse bij mijn grootouders terecht was gekomen. Hij was bij ze ondergedoken. Of alles helemaal klopt aan m'n verhaal weet ik niet, maar ik vertel het maar na zoals het aan mij is doorverteld.
Mijn grootouders waren erg dol op Ies. Mijn opa begeleidde hem sommige avonden na donker zelfs naar z'n geliefde. Volgens de overlevering was dat een krokettenbakker die ergens anders in Rotterdam woonde. Dat moet elke keer erg gevaarlijk zijn geweest.
En het lijkt bizar, maar wat dus voorkwam onder die omstandigheden is dat mensen jaloers waren op elkaars onderduiker. Ies ging door voor een chique onderduiker om in huis te hebben. Een intellectueel. Dat soort dingen speelde voor sommigen kennelijk, alsof het over huisdieren ging. Er was een andere vrouw en die wilde Ies per se overnemen.En ze kreeg haar zin. Vlak na die verhuizing - die was misschien in de gaten gelopen - werd Ies opgepakt. Later hoorden mijn grootouders dat hij was gemarteld: zijn ondervragers wilden dat hij zou zeggen bij wie hij eerder verborgen had gezeten. Hij had vervolgens alleen mensen genoemd bij wie hij vóór mijn grootouders was geweest. En ook die mensen werden opgepakt.
Maar mijn grootouders dus niet.
Ies stierf op 24 februari 1945 in concentratiekamp Bergen-Belsen.
Mijn moeder was in de oorlog een kindje. Ze noemde Ies 'oom Ko', bij zijn schuilnaam. In die tijd kreeg ze lammetjespap te eten, een mengsel van melk en meel, dat ze heel vies vond. Ies voerde haar en hij maakte van elk hapje een dier.