Dichten als een tegelzetter. Interview met Mischa Andriessen « Nels'
Dichten als een tegelzetter. Interview met Mischa Andriessen
Jul16 door Nels Fahner
Mischa Andriessen won de C. Buddingh'-prijs voor het beste poëziedebuut van dit jaar met zijn bundel 'Uitzien met D', een verslag van een vriendschap.
(Dit interview verscheen op 16 juli 2009 in Trouw. PDF-versie: Verhaal Mischa Andriessen-Nels Fahner)
Achter het raam schemeren varens en de waterspiegel van een kleine vijver. Binnen hangen afdrukken van houtsneden aan de muur. Een kast vol cd's en een wand met boeken. Dichter Mischa Andriessen (1970) woont op een poëtische plek, midden in het Haagse Bezuidenhout. Jarenlang werkte hij aan de dichtbundel 'Uitzien met D', die eind 2008 bij De Bezige Bij uitkwam en waarmee hij onlangs de C. Buddingh'-prijs voor het beste poëziedebuut van het jaar won.
Het verhaal van Mischa Andriessen is begonnen in Apeldoorn, in een gezin dat tot op de dag van vandaag wordt gestempeld door het drukwerk. Vader Cees werkt als beeldend kunstenaar en heeft een kleine uitgeverij, De Witte Mier. Hij geeft onder andere poëzie uit en verzorgt er zelf de prenten bij. Broer Camiel is ook gegrepen door het drukproces, hij maakt houtsneden. Mischa: "Mijn vader maakt altijd eerst een ontwerp, hij tekent en haalt dan steeds meer weg voor hij daadwerkelijk begint. Camiel werkt anders: die begint gelijk te snijden in het hout."
Die laatste aanpak heeft het meest weg van het dichtwerk van Mischa, dat balanceert tussen proza en poëzie. "Ik schrijf het liefst zoveel mogelijk door." De gedichten in 'Uitzien met D' kennen een sterke onderlinge samenhang. "Tegelzetters gaan met een muntje langs de muur om nergens te blijven hangen. Zo wil ik ook werken. Ik wil het een vloeiend verhaal laten zijn."
Andriessens debuut draait om twee personages, een 'ik' en een zekere 'D'. De twee jongens zitten in een tuin, op een balkon in de zomerzon. De tuin is besloten en 'D' wil eruit, hij verlangt naar een grootser leven. Van de ik-figuur hoeft dat niet zo nodig. 'D' is de doener, hij experimenteert en de ik levert commentaar. In de loop van de bundel ontstaat een pijnlijke verwijdering tussen de twee jongens.
'Uitzien met D' is daarmee op te vatten als het verslag van een vriendschap. Andriessen: "Vriendschap is wel een thema dat me bezighoudt. Bij vrienden weet je vaak niet waar en wanneer je elkaar voor het eerst hebt ontmoet. Bij een relatie weet je dat wel. Dan is er ook vaak een moment dat je echt kiest: ik wil dat dit lukt, of: dit gaan we proberen. Bij vriendschap werkt het anders. Er verdwijnen ook veel vrienden in de loop van de tijd, meestal zonder commotie. Je spreekt nog eens af en dat gaat dan niet door. Het is een ongrijpbaar fenomeen."
In 'Uitzien met D' wordt de verwijdering tussen vrienden als verraad, verloochening gevoeld. Het motto van de bundel, 'Et egressus foras, flevit amare' (hij ging naar buiten en huilde bitter) komt uit het evangelie naar Mattheüs. Het is een beschrijving van Petrus, leerling van Jezus, die hem niet volgen kan op het moment dat Jezus gevangen wordt genomen.
"Dat motto heb ik pas op het laatst toegevoegd, omdat ik wilde dat de gedichten zouden profiteren van een bepaalde samenhang: een lijn, een onderliggend drama. Maar ik ben zeker niet bijbelvast, ik ben ook niet christelijk opgevoed."
Tijdens het lezen van 'Uitzien met D' dringt de vraag zich op: wie is 'D', de jongen die telkens experimenten uitvoert? In de bundel staat een vers getiteld 'Descartes'. René Descartes, grondlegger van de moderne filosofie, wiskundige, natuurkundige, man van de ratio: heeft de 'D' uit de bundel misschien iets van hem weg? Andriessen laat die mogelijkheid open, maar het is niet willekeurig dat Descartes in de bundel voorkomt. "In een soort semi-wetenschappelijke experimenten geeft D vorm aan zijn verlangen de tuin te verlaten. Dat zie je bijvoorbeeld in het gedicht 'De tik', waarin de twee jongens de diepte van de tuin proberen te meten door een lege fles te laten vallen."
Tijdens zijn studie Algemene Letteren in Utrecht koos Mischa voor amerikanistiek. In zijn scriptie vergeleek hij vier Amerikaanse dichters met twee Russen, onder wie Vladimir Majakovski (1893-1930). "Een egomaniak die zichzelf voorop plaatste in zijn gedichten." Iets wat je niet van Andriessen zou zeggen. Toch is Majakovski een belangrijk voorbeeld geweest. "Majakovski maakte poëma's, lange gedichten met een verhaal erin." Andriessens eigen werk kenmerkt zich door een vergelijkbare verhalende inslag.
Er is ook invloed uit een andere hoek: Andriessen vertaalde veel Amerikaanse gedichten, onder meer van John Ashbery, Michael Palmer en Charles Simic. "In Amerika is veel aandacht voor het retorische, het anekdotische. Nederlandse poëzie is vaak heel lyrisch of juist heel uitgebeend."
In totaal werkte de dichter zes jaar aan 'Uitzien met D'. Toen hij in 2002 het gedicht 'D en ik' had gemaakt, wist hij dat hij een mooi uitgangspunt voor de bundel had gevonden. Pas in 2007 was hij ver genoeg om een uitgever te zoeken. Die was snel gevonden en vanaf dat moment kwam het proces in een stroomversnelling terecht.
Waar komt die rustige doelgerichtheid vandaan? "Die heb ik van mijn vader waarschijnlijk. Hij kan heel vasthoudend zijn." Van zijn vader en moeder erfde Mischa ook zijn nieuwsgierigheid. "Daar komt bij mij de drang tot recenseren uit voort. Ik wil begrijpen wat ik zie of hoor." Naast zijn literaire bezigheden schrijft Andriessen onder meer voor Het Financieele Dagblad, over jazz en beeldende kunst.
De uitgave van 'Uitzien met D' zorgde voor een gelukzalig gevoel. En die C. Buddingh'-prijs is natuurlijk ook mooi meegenomen. "Vroeger moest ik altijd uitleggen waar ik voor schreef. Dan noem je het tijdschrift en dan kent niemand de titel. Nu is mijn werk publiek. Hoeven we het daar verder niet meer over te hebben. Dat is hartstikke mooi."