Van de middeleeuwse borgen, steenhuizen en boerderijen in de provincie Groningen is een deel bewaard gebleven. Vaker zijn de kerken in stand gebleven. Met name in de twaalfde en dertiende eeuw werden in Groningen veel kerken gebouwd, waarbij een eigen stijl werd ontwikkeld: de romanogotiek. Deze stijl geeft de Groninger kerken een geheel eigen karakter binnen Nederland. Dezelfde stijl werd ook toegepast direct over de Duitse grens in het Oost-Friese deel van Nedersaksen, en in beperkte mate in de Nederlandse provincie Friesland.

De verwantschap met Oost-Friesland heeft ook een kerkhistorische achtergrond. Het grootste deel van de provincie maakte in de Middeleeuwen deel uit van het bisdom Münster. Samen met het westen van Oost-Friesland vormden de Ommelanden het aartsdiakonaat Frisia, dat onder leiding stond van een officiaal. Dit aartsdiakonaat was onderverdeeld in decanaten of proosdijen, waarvan er zes in de Ommelanden lagen. Dit betrof de proosdijen Oldehove of Humsterland (waartoe ook de Achtkarspelen behoorde), Leens of De Marne, Usquert, Loppersum en Farmsum, alsmede en het personaat van Baflo, dat ook Middag met het grondgebied van het klooster Aduard omvatte. Deze indeling weerspiegelt de oudste kerkstichtingen. Ieder decanaat was weer verdeeld in enkele seendstoelen of kerkelijke rechtbanken. De dorpen binnen het indultum van Loppersum vormden een afzonderlijk rechtsgebied, waarover de officiaal weinig te zeggen had. 

Westerwolde en een deel van het Reiderland hoorden bij het bisdom Osnabrück. Onder het decanaat of aartsdiaconaat van Friesland (dat ook een aantal dorpen in het zuiden van Oost-Friesland en het aangrenzende Emsland omvatte) vielen de seendstoelen van Winschoten (oorspronkelijk Ulsda) en Onstwedde.

De stad Groningen en het Gorecht behoorden tot het bisdom Utrecht en vielen onder het decanaat Drenthe. De landdeken van Drenthe had hier echter weinig te zeggen: de parochies in het Gorecht stonden feitelijk onder het gezag van de persona of hoofdpastoor van de Martinikerk, die werd benoemd door het stadsbestuur en de stadsgeestelijken. De persona mocht zich op zijn beurt niet bemoeien met de geestelijken van de Aakerk.

Deze middeleeuwse indeling bleef intact tot de instelling van het bisdom Groningen in 1559, waarvan de feitelijke reorganisatie pas in 1568 ter hand werd genomen.

Niet alle kerken hebben de tijd ongeschonden doorstaan. Uitbreidingen, bouwkundige schade en ongelukkige restauraties maken het vaak lastig om de historische vormen te herkennen. De schade kan zijn ontstaan door ondoordachte beslissingen, maar ook door de gevolgen van overstromingen, grondverzakkingen of branden. Ook geldgebrek bij kerkbesturen en de veranderde eisen die men aan het kerkgebouw stelde, hebben hun sporen nagelaten. Toch bepalen de meeste kerken nog steeds het dorpsgezicht. Een groot aantal daarvan heeft de status van rijksmonument. Niet alle kerken zijn meer als godshuis in gebruik; een flink aantal is overgegaan in eigendom van de Stichting Oude Groninger Kerken

Geschiedenis
Groningen kwam - in het voetspoor van de Frankische veroveringen -  vanaf het einde van de achtste eeuw onder invloed van het christendom te staan. De eerste kerken in de Ommelanden zijn waarschijnlijk de stichtingen van Liudger. Westerwolde werd gekerstend vanuit het Duitse Emsland. De eerste kerken waren eenvoudige houten bouwwerken. Restanten van dergelijke kerken zijn op verschillende plaatsen opgegraven.

Onbekend is wie in de stad Groningen als eerste het christendom heeft gepreekt. De eerste kerk heeft zeer waarschijnlijk op de plaats van de huidige Martinikerk gestaan en wordt gedateerd in de achtste eeuw. De eerste stenen kerk verrees waarschijnlijk op dezelfde plaats. Deze kerk uit geïmporteerde tufsteen werd in de vroege tiende eeuw gebouwd. De fundamenten daarvan zijn door Albert Egges van Giffen teruggevonden.

Naast de eerste Maartenskerk verrezen ook andere stenen kerken in de provincie. Daarvan zijn echter weinig sporen bewaard gebleven. Enkele kerkgebouwen bevatten nog elementen uit de elfde of twaalfde eeuw.

De twaalfde en met name de dertiende eeuw vormen de bloeiperiode in de Groninger kerkenbouw. Waar eerst nog tufsteen het belangrijkste bouwmateriaal is wordt de baksteen meer en meer het basismateriaal. De mogelijkheden van het bouwen met baksteen blijken bijna onbegrensd. De Groningers ontwikkelen een geheel eigen stijl die bekend wordt als Romanogotiek. Dezelfde periode kenmerkt zich ook door het grote aantal kloosterstichtingen in de provincie.

In de veertiende en vijftiende eeuw worden er beduidend minder nieuwe kerken gebouwd. Pas na de reductie van Groningen wordt er eind zestiende, begin zeventiende eeuw weer een aanzienlijk aantal nieuwe, nu protestantse kerken gebouwd, met name in opdracht van het  Groninger stadsbestuur dat de ontwikkeling van de Veenkoloniën controleert. Soms zijn het rijke families die geld ter beschikking stellen voor de bouw van een kerk. 

Katholieke kerken worden pas weer in de negentiende eeuw gebouwd. Naast die in de stad worden deze met name gebouwd in de Veenkoloniën en in enclaves als Kloosterburen, Uithuizen en Wehe-Den Hoorn. Na de afscheiding die begint in Ulrum worden er in de 19e en 20e eeuw ook een groot aantal gereformeerde kerken gebouwd.

Patroonheiligen
Bij de stichting van een middeleeuwse parochie, in Groningen meestal als kerspel aangeduid, werd de dorpskerk gewijd aan de patroonheilige. De namen van veel patroonheiligen zijn na de Reductie van 1594 in de vergetelheid geraakt. De gereformeerde kerk wenste de herinnering aan het katholicisme uit te bannen. Soms bleef hun afbeelding op kerkzegels of klokken bewaard, soms werd hun naam verbonden met kerkelijke goederen, maar soms trok men daaruit ook verkeerde conclusies. In enkele gevallen heeft men de heilige op het zegel niet kunnen identificeren, bijvoorbeeld in Eexta (ridder met zwaard en hart), Meeden (een bisschop zonder attributen) en Noordbroek (een krijgsman met lans en wapenschild waarop soms een kerk, meestal het wapen van de pastoor of predikant staat afgebeeld). Ook het boek van M.D. Ozinga, Voorloopige lijst der Nederlandsche monumenten uit 1933 heeft de nodige verwarring gesticht. Zo werden de dorpskerken van Uithuizen, Zuidbroek en vermoedelijk ook Onstwedde recent naar andere heiligen dan de oorspronkelijke patroonheiligen vernoemd.

Van een aantal verdwenen kerken is de patroonheilige bekend. Dit betreft Beijum (Petrus), Fletum (wellicht Maria en Odulfus), Lagemeeden (Maria), Houwingaham (Jacobus de Meerdere), Klein-Termunten (...ianus, wellicht Fabianus of Kilianus), Oost-Finsterwolde (Nicolaas), Ranum (Catharina), Scharmer (Petrus), Selwerd (Maria), Toornwerd (Catharina), Ulsda (Lambertus), Watum (Nicolaas), Weiwerd (Pancratius), Wierum (Johannes de Doper of Nicolaas, met seendgerecht) en Winschoten-Sint-Vitusholt (Vitus) en Wolfsbarge (mogelijk Johannes de Doper).

Dat geldt ook voor de kapellen van Bedum (Radfridus), Dallingeweer (wellicht Catharina), Enumatil (Anna), Helpman (Heilig Sacrament), Kropswolde (Maria) en Solwerd (Heilig Sacrament). Enkele van deze kerken of kapellen vormden het centrum van een bedevaart (Bedum, Helpman, Kropswolde, Solwerd en Wolfsbarge). In Lagemeeden werd een arm van de heilige Margaretha aanbeden; in de voormalige Augustijnenkerk van Appingedam het Heilig Kruis. Daarnaast is een flink aantal heiligen bekend waarvan de naam verbonden was met een vicarie of een prebende en een speciaal altaar in de dorpskerk.

Sommige patroonheiligen fungeerden tevens als patroonheilige voor het hele landschap. zoals in Aduard, Appingedam, Baflo, Leens, Middelstum, Termunten en mogelijk Vlagtwedde. Onbekend is welke patroonheiligen corresponderen met het zegel van Vredewold (mogelijk Joris) en het contrazegel van Fivelingo (mogelijk Liudger). Het Westerdeel van Fivelingo had als patroonheilige (Maria).

Lijst van kerken
In de lijst wordt alfabetisch per plaats de kerk genoemd met vermelding van bouwperiode en indien bekend, de oorspronkelijke patroonheilige. Tevens worden bijzonderheden van de betreffende kerk vermeld. In de lijst zijn ook de verdwenen kerken opgenomen voor zover deze een lemma hebben.

{| class="sortable wikitable" width="100%"
! Plaats
! width=150px|Naam
! class=unsortable | Patroon
! stichtingsjaar
! class+unsortable | Bijzonderheden
! class=unsortable | Afbeelding

|- valign=top
| Adorp
| Hervormde kerk
| Dionysius
| 
| 
| 

|- valign=top
| Aduard
| Kloosterkerk
| Bernardus (betreft het klooster, tevens patroon van Middag)
| 
| restant van het grootste klooster in Noord Nederland
| 

|- valign=top
| Aduard
| kerkje van Harkema
| 
| 
| kerk gebouwd als hobby door  boer Harkema
| 

|- valign=top
| Appingedam
| Nicolaïkerk
| Maria (tevens patroonheilige van Fivelingo), later met Nicolaas, ten slotte alleen Nicolaas
| 
| De huidige kerk heeft een voorganger gehad. Binnen Groningen zijn enkel de Martinikerk en Aa-kerk in stad groter; tot 1594 seendstoel, tevens centrale vergaderplaats voor Fivelingo
| 

|- valign=top
| Appingedam
| Sint-Nicolaaskerk
| Nicolaas
| 
| Kerk nu in gebruik als Lunchroom 't kerkje, voormalige pastorie rijksmonument
| 

|- valign=top
| Appingedam
| Synagoge
| 
| 
| Van 1945 tot 2013 in gebruik bij Gereformeerde kerk vrijgemaakt. In 2015 gerestaureerd. 
| 

|- valign=top
| Appingedam
| Gereformeerde kerk
| 
| 
| Amsterdamse school (1928)
| 

|- valign=top
| Appingedam
| Molukse kerk Eben-Haëzer
| 
| 
| Eerste Molukse kerk van Nederland
| 

|- valign=top
| Bad Nieuweschans
| Garnizoenskerk
| 
| 
| Deed dienst als kerk voor de in Bad Nieuweschans gelegerde militairen 
| 

|- valign=top
| Baflo
| Sint Laurentiuskerk
| Laurentius (tevens patroonheilige van Halfambt)
| 
| een van de oudste kerken in de provincie, tufsteen secundair gebruikt; zetel van de persona van Baflo, wiens decanaat zich uitstrekte over Halfambt, Ubbega en Middag; tot 1594 seendstoel; vanaf de 15e eeuw tot 1594 tevens zetel van een kalende broederschap voor het Halfambt
| 

|- valign=top
| Baflo
| Immanuëlkerk
|
| 
| Voormalige gereformeerde kerk, thans PKN
| 

|- valign=top
| Bedum
| Walfriduskerk
| Maria, Paulus en Walfridus, later alleen Walfridus
| 
| scheve toren; de kerk was in middeleeuwen een bedevaartsoord in verband met de relieken van Walfridus; tot 1594 vermoedelijk steenstoel; in de 15e eeuw zetel van een kapittel met vijf kanunniken
| 

|- valign=top
| Bedum
| Goede Herderkerk
| 
| 
| combinatie van Amsterdamse school en Delftse school
| 

|- valign=top
| Bedum
| Maria ten Hemelopneming
| Maria
| 
| 
| 

|- valign=top
| Beerta
| Hervormde kerk
| Bartholomeus, op kerspelzegel na 1609 Laurentius
| 
| 
| 

|- valign=top
| Bellingwolde
| Magnuskerk
| Magnus
| | 
| volgens overlevering gebouwd in 1509 ter vervanging van eerdere kerk, gewijd aan Jacobus de Meerdere; dit betreft echter Houwingaham
| 

|- valign=top
| Bellingwolde
| Rehoboth
|
| | 
| Voormalige Gereformeerde kerk, nu kerkelijk centrum PKN
| 

|- valign=top
| Bierum
| Sebastiaankerk
| Sebastianus en Fabianus (niet zeker)
| 
| steunbeer, gereduceerd westwerk, schilderingen; tot 1594 seendstoel
| 

|- valign=top
| Bierum
| Gereformeerde kerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Blijham
| Hervormde kerk
| 
| 
| kerk verving 16e-eeuwse kerk die bouwvallig werd als gevolg van een anti-verlichtingsgezind oproer in 1781
| 

|- valign=top
| Boerakker
| Gereformeerde kerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Borgsweer
| Hervormde kerk
| Nicolaas
| 
| vervanging van kerk uit begin 17e eeuw
|  

|- valign=top
| Bourtange
| Hervormde kerk
| 
| 
| vervanging van kerk uit begin 17e eeuw, was oudste hervormde kerk in Groningen
|  

|- valign=top
| Breede
| Hervormde kerk
| Andreas
| 
| onder de pleisterlaag een romanogotische zaalkerk
| 

|- valign=top
| Delfzijl
| Hervormde kerk
| 
| 
| Waterstaatkerk als opvolger van de Garnizoenskerk
| 

|- valign=top
| Delfzijl
| Gereformeerde kerk
| 
| 
| Groninger variant van de Amsterdamse School
|
|- valign=top
| Delfzijl
| Sint-Jozefkerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Den Andel
| Hervormde kerk
| Nicolaas
| 
| 
| 

|- valign=top
| Den Ham
| Hervormde kerk
| 
| 
| kerk herbouwd met materiaal van oudere kerk
| 

|- valign=top
| Den Horn
| Hervormde kerk
| 
| 
| gebouwd na afbraak kerk in Lagemeeden
| 

|- valign=top
| De Wilp
| Plantsoenkerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Doezum
| Gereformeerde kerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Doezum
| Hervormde kerk
| Vitus
| 
| gedeeltelijk gereduceerd westwerk, toren romaans, tufsteen
| 

|- valign=top
| Dorkwerd
| Hervormde kerk
| 
| 
| waarschijnlijk oudere voorganger uit 13e eeuw; tot 1594 hield hier een seendgerecht zitting
| 

|- valign=top
| Eenrum
| Hervormde kerk
| Fabianus en Sebastianus
| 
| oudste deel tufsteen, toren 17e eeuw
| 

|- valign=top
| Eenum
| Hervormde kerk
| Andreas
| 
| geldt als een van de oudste baksteenkerken van Groningen
| 

|- valign=top
| Eexta
| Hervormde kerk
| mogelijk Menardus
| 
| gesloopt in 2010, eerdere kerk uit 13e eeuw gesloopt in 1870
| 

|- valign=top
| Engelbert
| Hervormde kerk
| Fabianus
| 
| 
| 

|- valign=top
| Enumatil
| Gereformeerde kerk Vrijgemaakt
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Enumatil
| Gereformeerde kerk
| 
| 
| 
| 
|- valign=top
| Eppenhuizen
| kerk van Eppenhuizen
| Nicolaas
| 
| Middeleeuwse kerk afgebroken, preekstoel uit 1755
| 

|- valign=top
| Ezinge
| Hervormde kerk
| Petrus
| 
| kerk met losstaande toren op wierde die onderzocht is door van Giffen
| 

|- valign=top
| Farmsum
| Hervormde kerk
| mogelijk Gangulphus
| 
| Waterstaatskerk ter vervanging van gesloopte voorganger; hoofdplaats van de proosdij Farmsum, die oostelijk Fivelingo en het Oldambt omvatte; tot 1594 seendstoel
| 

|- valign=top
| Feerwerd
| Jacobuskerk
| Jacobus de Meerdere
| 
| 
| 

|- valign=top
| Finsterwolde
| Hervormde kerk
| Stefanus
| 
| toren uit 1822
| 

|- valign=top
| Foxham
| Sint-Martinuskerk
| Martinus
| 
| in 1991 buiten gebruik
| 

|- valign=top
| Foxhol
| Petruskerk
| Petrus
| 
| Moluks-evangelische gemeente
| 
|- valign=top
| Fransum
| Hervormde kerk
| 
| 
| kerkje op wierde midden in het land, schip romaans
| 

|- valign=top
| Garmerwolde
| Hervormde kerk
| Dionysius
| 
| gedeeltelijk bewaard gebleven romanogotische kruiskerk
| 

|- valign=top
| Garnwerd
| Sint-Ludgerkerk
| Liudger
| 
| koor romanogotisch
| 

|- valign=top
| Garrelsweer
| Hervormde kerk
| Nicolaas
| 
| 
| 

|- valign=top
| Garsthuizen
| Hervormde kerk
| Pancratius
| 
| oudere kerk, wellicht 13e-eeuws, gesloopt. Plannen de kerk te restaureren niet uitgevoerd en inmiddels gesloopt.
| 

|- valign=top
| Godlinze
| Gereformeerde kerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Godlinze
| Pancratiuskerk
| Pancratius
| 
| toren oudste deel van kerk, tufsteen, orgel van Arp Schnitger
| 

|- valign=top
| Grijpskerk
| Doopsgezinde vermaning
| 
| 
| Het best verstopte kerkje in de provincie Groningen
| 

|- valign=top
| Grijpskerk
| Hervormde kerk
| Antonius
| 
| eerste kerk in 1582 verwoest tijdens 80-jarige oorlog, in 1605 weer opgebouwd
| 

|- valign=top
| Groningen
| Der Aa-kerk
| Maria en Nicolaas
| 
| tweede parochiekerk van de stad, orgel van Arp Schnitger
| 

|- valign=top
| Groningen
| Broerkerk
| 
| 
| kerk van het Franciscanerklooster, later Academiekerk. Gesloopt in 1895 om plaats te maken voor de Martinuskerk
| 

|- valign=top
| Groningen
| Doopsgezinde kerk
| 
| 
| ter plaatse eerder houten schuilkerk 
| 

|- valign=top
| Groningen
| Helperkerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Groningen
| Sint-Franciscuskerk
| Franciscus van Assisi
| 
| gemeentelijk monument
| 

|- valign=top
| Groningen
| Heilig Hartkerk
| Allerheiligst Hart van Jezus
| 
| behalve de toren, gesloopt in 1994
|
|- valign=top
| Groningen
| Immanuelkerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Groningen
| Sint-Jozefkerk
| Martinus en Jozef
| 
| gebouwd als parochiekerk, sinds sloop Martinuskerk kathedraal van Groningen
| 

|- valign=top
| Groningen
| Luthersekerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Groningen
| Martinikerk
| Martinus en wellicht Otger
| 
| meerdere voorgangers, oudste kerk in stad; zetel van de persona van Groningen, Go en Wold; van 1318 tot 1594 tevens zetel van een kalende broederschap; de kerk stond tevens centraal in de bedevaarten naar de arm van Johannes de Doper, die hier sinds de 13e eeuw werd bewaard; in de 16e eeuw werd tevens  Onze Lieve Vrouw ter Nood vereerd.
| 

|- valign=top
| Groningen
| Martinuskerk
| Martinus
| 
| kathedraal van bisdom Groningen, gesloopt in 1982 voor de bouw van de UB
| 

|- valign=top
| Groningen
| Molukse kerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Groningen
| Nieuwe Kerk
| 
| 
| oudste als hervormde kerk gebouwde kerk in stad
| 

|- valign=top
| Groningen
| Oosterkerk
| 
| 
| als Gereformeerde kerk gebouwd rijksmonument, in gebruik bij Gereformeerde kerk vrijgemaakt. 
| 

|- valign=top
| Groningen
| Opstandingskerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Groningen
| Paterskerk
| Onbevlekte Ontvangenis van Maria
| 
| Jezuïetenkerk, gesloopt in 1962
| 

|- valign=top
| Groningen
| Pelstergasthuiskerk
| Heilige Geest
| 
| oudste deel van het Pelstergasthuis
| 

|- valign=top
| Groningen
| Pepergasthuiskerk
| Gertrudis van Nijvel
| 
| kapel van het Pepergasthuis
| 

|- valign=top
| Groningen
| Refajahkerk
|
| 
| 
| 

|- valign=top
| Groningen
| Remonstrantse kerk
| 
| 
| Nu kantoor van Stichting Oude Groninger Kerken
| 

|- valign=top
| Groningen
| San Salvatorkerk
| San Salvator
| 
| gemeentelijk monument
| 

|- valign=top
| Groningen
| Sint-Walburgkerk
| Walburga
| 
| gesloopt in de 17e eeuw, in 20e eeuw opgraving door van Giffen, locatie op Martinikerkhof aangegeven
| 

|- valign=top
| Groningen
| Stadsparkkerk
| 
| 
| gemeentelijk monument
| 

|- valign=top
| Groningen
| Synagoge
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Groningen
| Westerkerk
| 
| 
| gesloopt in 1995
| 

|- valign=top
| Groningen
| Zuiderkerk
| 
| 
| gebouwd als Gereformeerde kerk,na sluiting in 1983 verbouwd tot appartementencomplex
| 

|- valign=top
| Grootegast
| Hervormde kerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Haren
| Nicolaaskerk
| Nicolaas
| 
| deels romaans.In de toren een overwelfde verdieping, waarschijnlijk oude kapel.
| 

|- valign=top
| Haren
| H. Nicolaaskerk
| Nicolaas
| 
| 
| 

|- valign=top
| Harkstede
| Hervormde kerk
| 
| 
| opvolger van kerk uit 13e eeuw
| 

|- valign=top
| Hellum
| Walfriduskerk
| Walfridus
| 
| speklagen van tufsteen en baksteen
| 

|- valign=top
| Heveskes
| Hervormde kerk
| Andreas
| 
| laatste restant van het dorp op industrieterrein
| 

|- valign=top
| Holwierde
| Hervormde kerk
| Stefanus
| 
| Kerk uitgebreid in 13e/14e eeuw; tot 1594 seendstoel
| 

|- valign=top
| Hoogezand
| Damkerk
| 
| 
| gebouwd in opdracht van de stad
| 

|- valign=top
| Hoogkerk
| Hervormde kerk
| Maria en wellicht Ulrich 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Hoogkerk
| Theresiakapel
| Theresia van Lisieux 
| 
| gemeentelijk monument, ontwerp van A.Th. van Elmpt
| 

|- valign=top
| Hornhuizen
| Hervormde kerk
| Maria en/of Nicolaas
| 
| Kerk 1850, toren deels ingestort in 1815, klok uit de voormalige kerk van Ranum
| 

|- valign=top
| Huizinge
| Janskerk
| Johannes de Doper
| 
| Romanogotische kerk met rond koor (apsis), gewelfschilderingen.
| 

|- valign=top
| Jukwerd
| Hervormde kerk
| Barbara
| 
| 
|

|- valign=top
| Kantens
| Antoniuskerk
| Vitus, de vicarie was gewijd aan Antonius
| 
| steunbeer tegen de toren; hier legden de redgers van het Oosterambt de eed af
| 

|- valign=top
| Kantens
| Gereformeerde kerk
| 
| 
| thans Christelijk-Gereformeerde kerk, rijksmonument ontworpen door B. Jager
| 

|- valign=top
| Kiel-Windeweer
| Hervormde kerk
| 
| 
| gebouwd in opdracht van de stad; thans restaurant
| 

|- valign=top
| Klein-Wetsinge
| Hervormde kerk
| 
| 
| gebouwd ter vervanging van tufstenen kerk in Sauwerd en de kerk in Groot Wetsinge
| 

|- valign=top
| Kloosterburen
| Nicolaaskerk
| Nicolaas
| 
| 
| 

|- valign=top
| Kloosterburen
| Sint-Willibrorduskerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Kolham
| Hervormde kerk
| Juliana
| 
| 
| 

|- valign=top
| Kopstukken
| Onze Lieve Vrouwe van Lourdeskerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Krewerd
| Mariakerk
| Maria
| 
| in de kerk orgel uit 1531, het oudste nog bespeelbare orgel in Nederland.
| 

|- valign=top
| Kropswolde
| Hervormde kerk
| Jacobus de Meerdere
| 
| de pastoor werd in de 15e eeuw plebaan genoemd
| 

|- valign=top
| Leegkerk
| Hervormde kerk
| 
| 
| deels romanogotisch. Na oorlogsgeweld in begin 16e eeuw hersteld in gotische stijl.
| 

|- valign=top
| Leek
| Hervormde kerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Leens
| Petruskerk
| Petrus (tevens patroonheilige van De Marne) en Paulus
| 
| tufsteen, orgel van A.A. Hinsz; hoofdplaats van de proosdij De Marne ; tot 1594 hield hier een seendgerecht zitting; gevens legden de redgers hier hun eed af; vanaf de 15e tot 1594 eeuw tevens zetel van een kalendebroederschap
| 

|- valign=top
| Leens
| Gereformeerde kerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Leermens
| Donatuskerk
| Donatus, Sebastianus en Fabianus
| 
| tufsteen wijst op hoge ouderdom, romanogotisch koor; hier legden de rechters van oostelijk Fivelingo de eed af
| 

|- valign=top
| Lellens
| Hervormde kerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Lettelbert
| Hervormde kerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Loppersum
| Petrus en Pauluskerk
| Petrus en Paulus
| 
| eerdere kerk aangetoond uit 11e eeuw; hoofdplaats van de proosdij Loppersum, die westelijk Fivelingo omvatte; hier legden de redgers van westelijk Fivelingo de eed af; tot 1594 seendstoel en hoofdplaats van het indultum van Loppersum; vanaf de 15e eeuw tot 1594 tevens zetel van een kalende broederschap
| 

|- valign=top
| Losdorp
| Hervormde kerk
| Johannes (de evangelist)
| 
| 
| 

|- valign=top
| Lutjegast
| Christelijk-Gereformeerde kerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Lutjegast
| Hervormde kerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Lutjegast
| Gereformeerde kerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Marsum
| Mauritiuskerk
| Mauritius
| 
| een van de oudste kerken, romaans icoon.
| 

|- valign=top
| Marum
| Hervormde kerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Meeden
| Hervormde kerk
| misschien Nicolaas<ref>Roemeling, ; ; Heiligen en heren, p. 61.</ref>
| 
| 
| 

|- valign=top
| Meedhuizen
| Hervormde kerk
| Laurentius
| 
| toren uit 1803
| 

|- valign=top
| Mensingeweer
| Hervormde kerk
| mogelijk Johannes de Doper
| 
| 
| 

|- valign=top
| Middelbert
| Martinuskerk
| Martinus
| 
| 
| 

|- valign=top
| Middelstum
| Doopsgezinde kerk
| 
| 
|
| 

|- valign=top
| Middelstum
| Sint-Hippolytuskerk
| Maria en Hippolytus (tevens patroonheilige van Oosterambt)
| 
| vanaf circa 1350 tot 1475 hoofdplaats van de proosdij Usquert, mogelijk tevens seendstoel; de pastoor werd ten minste vanaf 1347 plebaan genoemd; mogelijk bestond er tevens een kalende broederschap, het grondbezit daarvan wordt in 1628 genoemd
| 

|- valign=top
| Middelstum
| Gereformeerde kerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Midwolda
| Kruiskerk
| Johannes de Doper
| 
| afgebroken in 18e eeuw; tot 1594 seendstoel; tevens centrale vergaderplaats voor het Wold-Oldambt
| 

|- valign=top
| Midwolda
| Hervormde kerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Midwolde
| kerk van Midwolde
| mogelijk Liudger
| 
| praalgraf
| 

|- valign=top
| Muntendam
| kerk van Muntendam
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Musselkanaal
| Zaalkerk
| 
| 
| Groninger variant van Amsterdamse School
| 

|- valign=top
| Musselkanaal
| Sint-Antoniuskerk
| Antonius van Padua
| 
| 
| 

|- valign=top
| Niebert
| Hervormde kerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Niehove
| Hervormde kerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Niekerk (De Marne)
| Hervormde kerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Niekerk (Grootegast)
| Hervormde kerk
| Petrus
| 
| 
| 

|- valign=top
| Nieuw-Beerta
| Hervormde kerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Nieuwe Pekela
| Lutherse kerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Nieuwe Pekela
| Sint-Bonifatiuskerk
| 
| 
| eerdere Bonifatiuskerk, ontworpen door A. Tepe, in 1988  gesloopt, kerk is de laatste gewijde kerk in Bisdom Groningen
| 

|- valign=top
| Nieuw-Scheemda
| Hervormde kerk
| Nehemia
| 
| 
| 

|- valign=top
| Nieuwolda
| Hervormde kerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Niezijl
| Hervormde kerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Noordbroek
| Hervormde kerk
|
| 
| 
| 

|- valign=top
| Noorddijk
| Hervormde kerk
| Stefanus
| 
| 
| 

|- valign=top
| Noordhorn
| Hervormde kerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Noordhorn
| Doopsgezinde kerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Noordlaren
| Bartholomeüskerk
| Bartholomeüs
| 
| houten voorganger aangetoond
| 

|- valign=top
| Noordwijk
| Hervormde kerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Noordwolde
| Hervormde kerk
| Sebastianus
| 
| 
| 

|- valign=top
| Nuis
| Hervormde kerk
| 
| s seednstoel
| centrale vergaderplaats voor westelijk Vredewold; wellicht tot 1594 tevens seendstoel 
| 

|- valign=top
| Obergum
| Hervormde kerk
| Nicolaas
| 
| 
| 

|- valign=top
| Oldehove
| Ludgeruskerk
| Liudger
| 
| hoofdplaats van de proosdij Humsterland, tot 1594 hield hier een seendgerecht zitting; in de kerk werd in 1529 het landschapszegel van Humsterland bewaard
| 

|- valign=top
| Oldehove
| Gereformeerde kerk
|
| 
|
| 

|- valign=top
| Oldenzijl
| Hervormde kerk
| Nicolaas
| 
| 
| 

|- valign=top
| Ommelanderwijk
| Hervormde kerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Onderdendam
| Gereformeerde kerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Onderdendam
| Hervormde kerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Onnen
| Gereformeerde kerk (vrijgemaakt)
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Onstwedde
| Nicolaaskerk
| vermoedelijk Jacobus de Meerdere, in 1465/76 eenmalig vermeld als Nicolaas
| 
| tot 1594 seendstoel
| 

|- valign=top
| Oosteinde
| Hervormde kerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Oosternieland
| Nicolaaskerk
| Nicolaas van Myra
| 
| 
| 

|- valign=top
| Oosterwijtwerd
| Hervormde kerk
| Vincentius. mogelijk met Maria
| 
| in de kerk bevond zich een Mariabeeld, waarheen tot in de 17e eeuw bedevaarten plaatsvonden; bij de kerk bevond zich tevens een pelgrimshuislagem
| 

|- valign=top
| Oostum
| Kerkje van Oostum
| Jacobus de Meerdere
| 
| 
| 

|- valign=top
| Oostwold (Leek)
| Hervormde kerk
| Margaretha
| 
| preekstoel uit 17e eeuw
| 

|- valign=top
| Oostwold (Oldambt)
| Hervormde kerk
| Simon
| 
| 
| 

|- valign=top
| Opende
| Hervormde kerk
| mogelijk Petrus
| 
| 
| 

|- valign=top
| Opwierde
| Hervormde kerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Oterdum
| Hervormde kerk
| Lambertus
| 
| gesloopt in 1975
| 

|- valign=top
| Oude Pekela
| Hervormde kerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Oude Pekela
| Sint-Willibrorduskerk
| 
| 
|
| 

|- valign=top
| Oudeschans
| Garnizoenskerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Overschild
| Hervormde kerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Pieterburen
| Petruskerk
| Petrus
| 
| 
| 

|- valign=top
| Pieterburen
| Gereformeerde kerk
| 
| 
| gebouwd als Gereformeerde kerk, sinds 1945 Gereformeerd-vrijgemaakt, in 1998 buiten gebruik.
| 

|- valign=top
| Roodeschool
| Gereformeerde kerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Rottum
| Kloosterkerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Saaksum
| Hervormde kerk
| Catharina
| 
| herbouw van oudere kerk, toren bewaard
| 

|- valign=top
| Saaxumhuizen
| Hervormde kerk
| Jacobus de Meerdere
| 
| 
| 

|- valign=top
| Sappemeer
| Doopsgezinde kerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Sappemeer
| Koepelkerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Sappemeer
| Ontmoetingskerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Sappemeer
| Sint-Willibrorduskerk
| Willibrord
| 
| 
| 

|- valign=top
| Sauwerd
| Hervormde kerk
| Laurentius
| 
| 
| 
|- valign=top
| Scheemda
| Hervormde kerk
| Bartholomeus
| 
| 
| 

|- valign=top
| Schildwolde
| Hervormde kerk
| mogelijk Michaël
| 
| 
| 

|- valign=top
| Schouwerzijl
| Stenen kerkje
|
| 
| gebouwd in 1902 als Gereformeerde kerk, in 1945 Vrijgemaakte kerk, buiten gebruik
| 
|- valign=top
| Sebaldeburen
| Hervormde kerk
| misschien Sebaldus
| 
| centrale vergaderplaats voor westelijk Langewold, in de kerk werd in 1529 tevens het landschapszegel van bewaard; mogelijk ook tot 1594 seendstoel
| 

|- valign=top
| Sellingen
| Gereformeerde kerk
| 
| 
|
| 

|- valign=top
| Sellingen
| Hervormde kerk
| Misschien Maria of Christophorus
| 
|
| 

|- valign=top
| Siddeburen
| Hervormde kerk
| Bartholomeus
| 
| 
| 

|- valign=top
| Slochteren
| Hervormde kerk
| 
| 
| huidige kerk is dwarspand van oorspronkelijk gebouw; tot 1594 seendstoel voor zuidelijk Duurswold
| 

|- valign=top
| Solwerd
| Hervormde kerk
| Jacobus de Meerdere
| 
| 
| 

|- valign=top
| Spijk
| Gereformeerde kerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Spijk
| Hervormde kerk
| Andreas
| 
| Kerk vrijwel geheel herbouwd in 17e eeuw na brand
| 

|- valign=top
| Stadskanaal
| Maria ten Hemelopneming
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Stadskanaal
| Oosterkadekerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Stadskanaal
| Poststraatkerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Stadskanaal
| Semsstraatkerk
| 
| 
|
| 

|- valign=top
| Stedum
| Bartolomeuskerk
| Bartolomeus
| 
| Volgens Karstkarel het hoogtepunt van de Romanogotiek, praalgraf en gewelfschilderingen; tot 1594 seendstoel
| 

|- valign=top
| Stitswerd
| Hervormde kerk
| Joris
| 
| 
| 

|- valign=top
| Ten Boer
| Hervormde kerk
| 
| 
| oorspronkelijk kloosterkerk
| 

|- valign=top
| Ten Post
| Hervormde kerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Ter Apel
| Kloosterkerk
| Maria
| 
| enige middeleeuwse klooster dat deels bewaard bleef in Groningen
| 

|- valign=top
| Ter Apel
| Sint-Willibrorduskerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top

| Termunten
| Ursuskerk
| Ursus (tevens patroonheilige van het Klei-Oldambt)
| 
| De huidige kerk is een restant van een grote kruiskerk; tot 1594 seendstoel, tevens centrale vergaderplaats voor het Klei-Oldambt
| 

|- valign=top
| Thesinge
| Gereformeerde kerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Thesinge
| Kloosterkerk
| Felicitas
| 
| restant van klooster Germania
| 

|- valign=top
| Tinallinge
| Hervormde kerk
| Maria
| 
| 
| 

|- valign=top
| Tjamsweer
| Hervormde kerk
| Sebastianus
| 
| de pastoor werd in 1280 plebaan genoemd
| 

|- valign=top
| Tjuchem
| Hervormde kerk
| 
| 
| Groninger variant van de Amsterdamse School
| 

|- valign=top
| Tolbert
| Hervormde kerk
| Petrus
| 
| in de kerk werd tot 1531 het landschapszegel van Vredewold bewaard
| 

|- valign=top
| Uithuizen
| Doopsgezinde kerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Uithuizen
| Hervormde kerk
| Dionysius, ten onrechte toegeschreven aan Jacobus de Meerdere
| 
| mogelijk tot 1594 seendstoel
| 

|- valign=top
| Uithuizen
| Jacobus de Meerderekerk
| Jacobus de Meerdere
| 
| 
| 

|- valign=top
| Uithuizermeeden
| Gereformeerde kerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Uithuizermeeden
| Mariakerk
| Maria
| 
| 
| 

|- valign=top
| Uitwierde
| Hervormde kerk
| Bartholomeus
| 
| 
| 

|- valign=top
| Ulrum
| Hervormde kerk
| Catharina
| 
| In deze kerk begon de Afscheiding
| 

|- valign=top
| Ulrum
| Gereformeerde kerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Usquert
| Hervormde kerk
| Petrus en Paulus
| 
| tot de 14e eeuw hoofdplaats van de proosdij Usquert; van 1477 tot 1594 zetel van een kalende broederschap
| 

|- valign=top
| Veelerveen
| Hervormde evangelisatie
| 
| 
| Gesloten in 2005
| 

|- valign=top
| Veendam
| Grote Kerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Veendam
| Onze Lieve Vrouwe ten Hemelopneming
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Vierhuizen
| Hervormde kerk
| 
| 
| in 2007 gerestaureerd met prijs van BankGiroloterij
| 

|- valign=top
| Visvliet
| Hervormde kerk
| Gangulfus
| 
| 
| 

|- valign=top
| Vlagtwedde
| Hervormde kerk
| mogelijk Nicolaas (tevens patroonheilige van Westerwolde)
| 
| in de middeleeuwen vermoedelijk centrale vergaderplaats voor Westerwolde
| 

|- valign=top
| Vledderveen
| Evangelisatiekerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Vriescheloo
| Hervormde kerk
| Nicolaas
| 
| 
| 

|- valign=top
| Wagenborgen
| Hervormde kerk
| Petrus
| 
| twee eerdere kerken, middeleeuwse kerk afgebroken in 1718
| 

|- valign=top
| Warffum
| Gereformeerde kerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Warffum
| Hervormde kerk
| Sebastianus en Fabianus
| 
| 
| 

|- valign=top
| Warfhuizen
| Onze Lieve Vrouwe van de Besloten Tuin
| Maria, oorspronkelijk Liudger
| 
| Kluiskapel, Meest noordelijke bedevaartplaats in Nederland
| 

|- valign=top
| Wedde
| Hervormde kerk
| 
| 
| voorganger in 11e eeuw genoemd 
| 

|- valign=top
| Wehe-den Hoorn
| Hervormde kerk
| Stefanus
| 
| 
| 

|- valign=top
| Wehe-den Hoorn
| Sint-Bonifatiuskerk
| Bonifatius
| 
| 
| 

|- valign=top
| Weiwerd
| Hervormde kerk
| Pancratius
| 
| gesloopt omstreeks 1975
| 

|- valign=top
| Westerbroek
| Hervormde kerk 
| mogelijk Andreas of Nicolaas
| 
| Eerdere kerk afgebrand, preekstoel en banken uit oude kerk bewaard
| 

|- valign=top
| Westeremden
| Andreaskerk
| Andreas
| 
| 
| 

|- valign=top
| Westerlee
| Hervormde kerk
| Sint Joris
| 
| 
| 

|- valign=top
| Westernieland
| Hervormde kerk 
| Maria
| 
| 
| 

|- valign=top
| Westerwijtwerd
| Hervormde kerk
| Maria
| 
| 
| 

|- valign=top
| Wildervank
| Lutherse kerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Wildervank
| Margaretha Hardenbergkerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Wildervank
| Gereformeerde kerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Winschoten
| Marktpleinkerk
| Vitus
| 
| tot 1594 seendstoel en vergaderplaats (oorspronkelijk Ulsda)
| 

|- valign=top
| Winschoten
| Sint-Vituskerk
| Vitus
| 
| 
| 

|- valign=top
| Winsum
| Torenkerk
| 
| 
| vermoedelijk tot 1594 seendstoel
| 

|- valign=top
| Wirdum
| Hervormde kerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Wittewierum
| Hervormde kerk
| 
| 
| kerk op locatie van het klooster Bloemhof
| 

|- valign=top
| Woldendorp
| Petruskerk
| Petrus (volgens overlevering), misschien echter Sebastianus
| 
| 
| 

|- valign=top
| Woltersum
| Hervormde kerk
| Johannes de Doper
| 
| 
| 

|- valign=top
| Zandeweer
| Hervormde kerk
| Nicolaas
| 
| 
| 

|- valign=top
| 
| Mariakerk
| Maria
| 
| romanogotische kerk, gewelfschilderingen
| 

|- valign=top
| Zeerijp
| Jacobuskerk
| Jacobus de Meerdere
| 
| kruiskerk, losse toren uit 15e eeuw
| 

|- valign=top
| Zevenhuizen
| Hervormde kerk
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Zijldijk
| Doopsgezinde vermaning
| 
| 
| 
| 

|- valign=top
| Zuidbroek
| Petruskerk
| Augustinus van Hippo, ten onrechte toegeschreven aan Petrus
| 
| een topstuk in de romanogotiek, losse toren
| 

|- valign=top
| Zuidhorn
| Hervormde kerk
| Sebastianus en Fabianus
| 
| oudste deel tufsteen; centrale vergaderplaats voor oostelijk Langewold; mogelijk tevens seendstoel
| 

|- valign=top
| Zuidhorn
| Sint-Jozefkerk
| 
| 
| katholieke kerk, enige parochie in het Westerkwartier
| 

|- valign=top
| Zuidwolde
| Hervormde kerk
| Nicolaas
| 
| tufsteen gebouw, verlengd in baksteen in 13e eeuw, toren uit 12e eeuw
| 

|- valign=top
| Zuurdijk
| Hervormde kerk
| 
| 
| karakter van de kerk aangetast door restauratie in 1849, bakstenen verdwenen onder pleisterlaag
| 
|}

Literatuur
P. Karstkarel, Alle middeleeuwse kerken van Harlingen tot Wilhelmshaven, Groningen 2007, 
H. Plas & W. Plas, Religieus erfgoed in Groningen, Bedum 2008 
O.D.J. Roemeling, Heiligen en heren. Studies over het parochiewezen in het Noorden van Nederland vóór 1600, Leeuwarden 2013
R. Steensma, Langs de oude Groninger kerken'', Baarn 1970, 4e dr. 1978,  X

Zie ook
Stichting Oude Groninger Kerken
Lijst van historische kerkhoven zonder kerk in Groningen
Lijst van kerken in Drenthe
Lijst van kerken in Friesland / Fryslân
Lijst van historische kerken in Oost-Friesland

Externe links
Oude Groninger kerken in beeld
Stichting Oude Groninger Kerken

 
Groningen
Geografie van Groningen (provincie)
Geschiedenis van Groningen (provincie)