CD-ROM | TROUW
SYBE I. RISPENS– 17 december 1997
Hoe zag de sterrenhemel boven Bethlehem er eigenlijk precies uit op het moment dat Jezus werd geboren? Met de sterrenkaart van de astronomie-CD 'Redshift2' valt in een handomdraai het hemelse gewelf op te roepen zoals dat tweeduizend jaar geleden boven de herders bij nachte hing. Dat lost weliswaar niet helemaal de vraag op welke heldere ster de Wijzen uit het Oosten nu precies volgden, maar het levert wel een schat aan sterrenkundige informatie op.
Werd de ster van Bethlehem gevormd door dicht bijelkaar staande planeten? Ging het misschien om een komeet? Of was het een helder oplichtende supernova? Met de opties van Redshift is de eerste mogelijkheid, de vraag of er bepaalde planeten vanaf de aarde gezien bijna recht achter elkaar hebben gestaan, eenvoudig na te trekken.
Een aardige kandidaat voor de ster van Bethlehem zou op de zeventiende juni van het jaar 2 voor Christus kunnen liggen. Op die dag vallen Venus en Jupiter even voor acht uur 's avonds samen, en dan ook nog precies in het sterrenbeeld Regulus, 'kleine koning' (sterrenbeeld Leeuw). Kan het nog mooier? Probleem is alleen dat deze koningsster een beetje als mosterd na de maaltijd komt, want Jezus werd - afgaande op geschreven bronnen - minimaal twee jaar eerder geboren, in elk geval vóór de dood van koning Herodus in 4 v. Chr.
Een andere optie voor de ster van Bethlehem is de komeet Halley. Of die ook enkele jaren voor onze jaartelling aan de hemel blonk, is met Redshift een stuk lastiger uit te vinden; het programma weet wel de banen te berekenen van een paar honderd kometen, maar kan niet opzoeken wanneer ze vanaf de aarde het beste zichtbaar zijn. Via omwegen is dat wel uit te vogelen, maar dan moet je je eerst door de halve Pinguin astronomische encyclopedie die ook op de CD staat, klikken. Vervolgens moet je met de gevonden gegevens het planetarium instellen.
Hoewel de zoektocht de indrukwekkende mogelijkheden laat zien van het programma, neemt dit niet weg dat een kometencatalogus niet had mogen ontbreken. Wat ook een grote misser is, is dat de artikelen van de Pinguin encyclopedie alleen op trefwoorden en niet op een willekeurige tekst zijn uit te pluizen. Wie bijvoorbeeld wil weten hoeveel manen van Saturnus door Christiaan Huygens zijn ontdekt, moet ze allemaal doornemen.
Op de vraag of de Bethlehemster dan misschien een helder oplichtende supernova kan zijn geweest, moet Redshift het antwoord schuldig blijven. Een lijst met schriftelijke overleveringen van fel oplichtende 'nieuwe sterren' aan het firmament ontbreekt. Omdat dit soort explosies van sterren niet aan regelmaat is gebonden, valt er dus met alleen de sterrenkaart op het scherm niets zinnigs over de mogelijke supernova rond Christus' geboorte te zeggen.
De CD geeft wel weer goede algemene informatie over wat novae eigenlijk zijn. Over het algemeen is het educatief gedeelte met uitleg en videoanimaties over de geboorte en sterfte van sterren, over de oerknal, het heelal en ons zonnestelsel erg goed. Zegt één afbeelding vaak meer dan duizend woorden, in de astronomie zegt één animatie soms meer dan duizend afbeeldingen. Redshift benut de mogelijkheden van het medium volop. De animaties beperken zich niet alleen tot korte videobeelden, maar het is ook mogelijk om in ons zonnestelsel vrijelijk rond te vliegen. Het is geen enkel probleem om vanaf de maan de aarde te zien opkomen of om op de rug van de Voyager 2 te klimmen en te zien hoe die in juli 1979 langs Jupiter scheerde. De planeten zien er daarbij verbluffend echt uit.
Voor wie het nog gedetailleerder wil hebben, kan in een groot gegevensbestand met foto's graven. Het mooie van het fotoarchief is dat de afbeeldingen via de sterrenkaart toegankelijk zijn: klik op een ster of planeet, en je krijgt alle astronomische informatie op je scherm. Redshift2 is al met al een koningskind onder de CD-ROMs.