Josef Strauss (Wenen, 20 augustus 1827 - aldaar, 22 juli 1870) was een Oostenrijks componist en dirigent.

Levensloop 
Hij was de tweede zoon van Johann Strauss sr. Aanvankelijk studeerde hij techniek en werd ingenieur en architect. Toen zijn broer Johann Strauss jr. in 1853 ernstig ziek werd van een in Engeland opgelopen influenza, moest hij hem vervangen en kwam aldus voor de eerste maal voor een orkest te staan. 

Hij nam vioollessen bij Amon en studeerde theorie bij professor Doleschal. Toen Johann genezen was, wisselden de broers elkaar af. In 1870 maakte Josef tijdens een concert in Rusland een val die hem een hersenschudding bezorgde. 

In allerijl werd hij naar Wenen gebracht, waar hij kort na aankomst overleed. Hij liet 222 en volgens sommigen meer dan 300 werken na. Zijn walsen hebben een meer landelijk karakter dan die van de beide Johanns, zijn vader en zijn broer.

Onder Josef Strauss' werken bevinden zich de wals Dorfschwalben aus Österreich Op. 164 en de wals Dynamiden, waaraan Richard Strauss (die tot een andere familie behoort) materiaal ontleende voor zijn meesterwerk Der Rosenkavalier.

Het Museum der Johann Strauss Dynastie in Wenen besteedt aandacht aan onder meer zijn werk en leven.

Composities (Uittreksel)

Werken voor orkest 
 1854 Wiener Garnison-Marsch, WoO 
 1856 Avantgarde-Marsch, op. 14
 1856 Lust-Lager-Polka, op. 19
 1856 K.K. Österreichischer Armee-Marsch, op. 24 - opgedragen aan Aartshertog Willem van Oostenrijk, toen commandeur van het Hoch- und Deutschmeister Regiment nr. 4
 1857 Ball-Silhouetten, wals, op. 30
 1857 Herzbleamerl, polka mazur, op. 31
 1857 Dioscuren Quadrille, op. 32
 1857 Liechtenstein-Marsch, op. 36 
 1857 Wallonen Marsch, op. 41 - première tijdens een tuinfeest ter ere van het huwelijk van de Oostenrijkse Aartshertog Ferdinand Maximiliaan met prinses Charlotte van België
 1858 Matrosen-Polka, op. 52
 1858 Defilier-Marsch, op. 53
 1858 Bon-Bon, polka française, op. 55
 1858 Liebesgrüße, op. 56
 1858 Moulinet Polka, op. 57
 1858 Österreichischer Kronprinzen-Marsch, op. 59
 1860 Erzherzog Carl Monument Marsch, op. 86
 1860-1861 Maskengeheimnisse, wals, op. 102
 1860 Phoenix-Marsch, op. 105 
 1862 Brennende Liebe, Polka mazur op. 129
 1863 Erzherzog Victor-Marsch, op. 138
 1863 Fest-Marsch, op. 142
 1863 Die Schwätzerin, polka mazur, op. 144
 1863 Deutscher Union Marsch, op. 146
 1864 Gablenz-Marsch, op. 159
 1864 Dorfschwalben aus Österreich, wals, op. 164
 1864 Frauenherz, op. 166
 1864 Les Géorgiennes, quadrille, op. 168
 1864 Sport-Polka, op. 170 
 1864 Einzugsmarsch, op. 171
 1865 Dynamiden, wals, op. 173 
 1865 Gedenkblätter ("Memento"), wals, op. 178
 1865 Prinz Eugen Marsch, op. 186
 1866 Benedek Marsch, op. 199 - opgedragen aan Ludwig August Ritter von Benedek
 1866 Schwalbenpost, polka schnell, op. 203
 1866 Die Libelle, polka Mazurka, op. 204
 1866 Friedenspalmen, wals, op. 207
 1866 Schwarzenberg Monument-Marsch, op. 210 - gecomponeerd voor de onthulling van het monument voor de Oostenrijkse veldmaarschalk Karl Philipp zu Schwarzenberg
 1867 Ungarischer Krönungs Marsch, op. 225 - gecomponeerd ter gelegenheid van de kroning van keizer Frans Jozef I van Oostenrijk tot Koning van Hongarije op 8 juni 1867
 1867 Victoria, polka francaise, op. 228
 1868 Hochzeits-Klänge, wals, op. 242 - opgedragen aan koning George V van Hannover ter gelegenheid van zijn zilveren huwelijk met Marie van Saksen-Altenburg
 1869 Andrássy Marsch, op. 268 - opgedragen aan Gyula Graaf Andrássy van Csík-Szent-Király en Kraszna-Horka
 1869 Feuerfest, Polka française, op. 269
 1869 Aus der Ferne, op. 270
 1869 Künstler-Gruß, polka francaise, op. 274
 1870 Frauenwürde, op. 277
 1870 Jockey Polka, Polka schnell, op. 278
 1870 Die Emancipierte, polka mazur, op. 282
 Aquarellen, op. 258
 Auf Ferienreisen, op. 133
 Delirien, wals, op. 212
 Die Gazelle, op. 155
 Die Libelle, op. 204
 Die Soubrette, Polka schnell op. 109
 Die Spinnerin, Polka française op. 192
 Eingesendet, op. 240
 Eislauf, op. 261
 Extempore, op. 241
 Flattergeister, op. 62
 Frohsinn, op. 264
 Galoppin, Polka schnell op. 237
 Heiterer Muth, op. 281
 Hesperusbahnen, wals op. 279
 Künstler-Caprice, op. 135
 Laxenburg-Polka, op. 60
 Marienklänge, op. 214
 Mein Lebenslauf ist Lieb und Lust, wals, op. 263
 Pêle-Mêle, op. 161
 Pizzicato Polka, op. 25 (samen met: Johann Strauss jr.)
 Plappermäulchen, op. 245
 Prinz-Eugen-Marsch, op. 186
 Sphärenklänge, wals, op. 235
 Springinsfeld, op. 181
 Theater-Quadrille, op. 213
 Transactionen, op. 184
 Vaterländischer Marsch (samen met: Johann Strauss jr.)

Bibliografie 
 Francis Pieters: The Marches of the Viennese Strauß Dynasty, in: WASBE World - Official Magazine of the World Association for Symphonic Bands and Ensembles, March 2013, pp. 14-27, ISSN 2192-5127
 Wolfgang Suppan, Armin Suppan: Das Neue Lexikon des Blasmusikwesens, 4. Auflage, Freiburg-Tiengen, Blasmusikverlag Schulz GmbH, 1994, ISBN 3-923058-07-1
 Helmut Kretschmer: Wiener Musikergedenkstätten, J. & V. Edition Wien, 1992. ISBN 978-3-224-18821-1
 Paul E. Bierley, William H. Rehrig: The heritage encyclopedia of band music - composers and their music, Westerville, Ohio: Integrity Press, 1991, ISBN 0-918048-08-7
 Franz Mailer: Genie wider Willen: Joseph Strauss, Wien, München: Jugend & Volk 1977. 142 S.; ook in de Engelse vertaling: Josef Strauss: Genius against his will, Oxford, New York: Pergamon Press 1985. VII, 127 p.
 Leopold Lerchenfeld: Genie wider Willen. Zum 100. Todestag des Kapellmeisters und Kompositeurs Joseph Strauss, in: Neue Zeitschrift fur Musik. 131 (1970), S. 382-289. en in: Das Orchester. 18 (1970), S. 398-404.

Oostenrijks componist
Oostenrijks dirigent
Oostenrijks violist
19e-eeuws componist