Een lapidarium (Latijn: lapis = steen) kan twee betekenissen hebben. Het kan een fysieke verzameling van bewerkte stenen zijn, of een boek waarin stenen beschreven staan.

Lapidarium als verzameling van bewerkte stenen 

Dit betreft een verzameling van beeldhouwwerken, architectuurfragmenten, sarcofagen, grafstenen, votiefstenen of mijlpalen. Een lapidarium is soms onderdeel van een museum bij een archeologische opgraving. Bij kerken en kathedralen is het lapidarium soms ingericht in de kloostergang of in een crypte. Hier bevindt zich vaak bouwsculptuur dat bij een restauratie is vervangen, bijvoorbeeld pinakels, waterspuwers of gebeeldhouwde fragmenten van een portaal of doksaal. De originele, vaak beschadigde beelden komen dan in het lapidarium terecht. Ook vindt men er vaak sarcofagen en grafstenen die bij opgravingen of restauraties zijn aangetroffen.

Voorbeelden in België en Nederland 
 Blankenberge, België, Sint-Rochuskerk, verzameling funerair erfgoed
 Gent, België, Sint-Baafsabdij, lapidarium in de refter
 Ieper, België, aan de noordzijde van de Sint-Maartens- en Sint-Niklaaskathedraal
 Sint-Truiden, België, in de crypte van de voormalige abdijkerk
 Maastricht, Nederland, Sint-Servaasbasiliek, lapidarium in de oostcrypte

Voorbeelden elders 
 Trier, Duitsland, Bischöfliches Dom- und Diözesanmuseum (museum ontstaan uit het voormalige lapidarium van de Dom en de Liebfrauenkirche)
 Stuttgart, Duitsland, Städtisches Lapidarium
 Dresden, Duitsland, lapidarium in de Alte Zionskirche
 Florence, Italië, Museo dell'Opera del Duomo (bij de Dom)
 Rome, Italië, lapidarium bij de Sint-Jan van Lateranen
 Praag, Tsjechië, Lapidarium van het Nationaal Museum
 Třebíč, Tsjechië, Lapidarium van de Sint-Procopiusbasiliek
 Čakovec, Kroatië, Lapidarium van het Međimurje Museum
 Poreč, Kroatië

Lapidarium als boekwerk 
Daarnaast wordt de term lapidarium gebruikt voor een boek of geschrift dat een geschreven verzameling van beschrijvingen van edelstenen vormt. Typische zaken die beschreven worden zijn: vorm, kleur en vindplaats. In de Middeleeuwen beschreef men ook de magische eigenschappen die men de verschillende soorten edelstenen toedichtte. Van Jacob van Maerlant is bekend dat hij een lapidarium in het Middelnederlands heeft geschreven, de Lapidarijs. Dit werk is echter verloren gegaan.

Zie ook 
 Glyptotheek (museum gewijd aan stenen sculpturen)

Externe links 
 Beelden uit het lapidarium in het voormalige Dominikanenklooster in Stuttgart
 Lapidarium Blankenberge

Museum
Verzameling
Archeologische terminologie
Geologie