Tsarevitsj Nicolaas Aleksandrovitsj van Rusland (Russisch: Николай Александрович Романов) (Tsarskoje Selo, 20 september 1843 - Nice (Frankrijk), 24 april 1865) was tsarevitsj en de erfgenaam van de troon van het Keizerrijk Rusland, vanaf 2 maart 1855 tot zijn dood in 1865. Zijn volledige titel luidde: Erfgenaam, Tsarevitsj en Grootvorst van Rusland. Hij werd in zijn familie Nixa genoemd.

Leven 
Nicolaas werd geboren in Tsarskoje Selo, als oudste zoon van de toenmalige tsarevitsj, de oudste zoon van tsaar Nicolaas I van Rusland en Maximiliane Wilhelmina Marie van Hessen-Darmstadt. Een van zijn peetmoeders was zijn oudtante koningin Anna Paulowna die gehuwd was met de Nederlandse Willem II. In 1855 stierf zijn grootvader, tsaar Nicolaas I, en werd Nicolaas' vader tsaar van Rusland als Alexander II. Nicolaas werd op dat moment de nieuwe tsarevitsj van Rusland.

Nicolaas verloofde zich in de zomer van 1864  met prinses Marie Sophie Frederikke Dagmar van Denemarken. Dagmar was de tweede dochter van koning Christiaan IX van Denemarken en koningin Louise van Hessen-Kassel. Ook was ze de schoonzus van Albert Eduard, prins van Wales. 

Van Nicolaas werd gedacht dat hij een goede en stabiele gezondheid had, tot het tegendeel bleek en Nicolaas ziek werd. Er werd verondersteld dat hij bronchitis had, en werd hij naar Zuid-Frankrijk gestuurd. Terwijl hij in Frankrijk was, verslechterde zijn gezondheid en stierf hij op 24 april 1865 in Nice. De doodsoorzaak was hoogstwaarschijnlijk tuberculose. 

Op zijn sterfbed uitte Nicolaas de wens dat zijn verloofde zou trouwen met zijn jongere broer, en opvolger als tsarevitsj, Alexander. Deze trad na de dood van Nicolaas in het huwelijk met prinses Dagmar. Na de dood van Alexander Nikolajevitsj werd hij tsaar Alexander III. Uit het huwelijk van Alexander en Dagmar werd de latere tsaar Nicolaas II geboren.

Romanov-Holstein-Gottorp
Rusland, N