Gezocht: nieuwe baas van Europa (m/v) | Het Parool
Gezocht: nieuwe baas van Europa (m/v)
Premier Mark Rutte wordt ook genoemd. Beeld ANP
Niet alleen het Europees Parlement, ook Commissievoorzitter Juncker is aan het eind van zijn mandaat. De potentiële opvolgers staan te trappelen, maar zit daar ook de juiste bij? En wat heeft de EU eigenlijk nodig?
Mark van Assen 16 mei 2019, 13:03
De verkiezingen moeten nog komen, maar de discussie over de opvolging van ­Jean-Claude Juncker, de voorzitter van de Europese Commissie, is al in alle hevig­heid losgebarsten. Het gaat dan ook – daar is wél iedereen het over eens – over een van de belang­rijkste functies in de Europese Unie. Misschien wel de belangrijkste. Want wie krijgt na Juncker de leiding over de batterij Eurocommissarissen (uit elk land één) die het beleid uitvoeren en onder meer beslissen over de besteding van ons belastinggeld? Wie kan straks met een paar rake woorden de EU bijsturen? Wie schuift namens ons aan bij de G7, de belangrijkste industrie­landen?
Kortom: wie wordt na de verkiezingen de nieuwe baas van Europa?
De benoeming van de Luxemburger Jean-Claude Juncker leidde vijf jaar geleden ook tot veel reuring. In de jaren daarvoor was de procedure een schimmig gebeuren, waarbij de Europese leiders onderling via allerlei handigheidjes bepaalden wie aan het roer kwam te staan.
Niet echt democratisch, vond het Europees Parlement destijds: waarom niet de burgers laten stemmen? Als elke fractie komt met een lijsttrekker, de 'spitskandidaat', dan wordt de nummer 1 van de grootste fractie de voorzitter van de Europese Commissie. Entree Juncker. De Europese leiders waren er niet zo blij mee, maar ze konden moeilijk bezwaar hebben tegen meer democratie. De EU stond en staat er wat dat betreft toch al niet te best op.
Nu Juncker op het punt staat te vertrekken, barst dezelfde discussie opnieuw los. De fracties in het parlement hebben in het kader van meer democratie opnieuw bijna allemaal hun spitskandidaat naar voren geschoven.
Tegelijkertijd roept de Franse president Emmanuel Macron, niet bepaald de eerste de beste, tegen wie het maar wil horen dat hij zich 'totaal niet gebonden' voelt door het principe van de topkandidaten. Zijn boodschap: ik wil niet iemand opgedrongen krijgen, ik wil gewoon de beste voor die functie.
Daarmee speelt hij een gevaarlijk spel, want uiteindelijk moet het parlement zijn goedkeuring verlenen aan welke kandidaat dan ook. Als hij die van ons niet wil, willen wij misschien die van hem ook niet, klinkt het hier in de parlementaire wandelgangen al een tijdje.
Misschien zou de vraag eigenlijk moeten zijn: wie zou de nieuwe baas van Europa moeten worden? Wat voor type heeft Europa op dit moment nodig? De wereld ziet er tenslotte anders uit dan vijf jaar geleden.
Moeten we weer gaan voor een 'type-Juncker', als dat al bestaat? Zit er tussen de spitskandidaten iemand die perfect past in de realiteit van nu? Of dringt zich iemand anders op? Iemand van buiten (Mark Rutte, Angela Merkel)?
En nu we toch bezig zijn: wordt het niet eens tijd voor een vrouw? Alle twaalf eerdere voorzitters waren man, van Walter Hallstein en Jean Rey (wie kent ze nog?) via Jacques Santer en Jacques Delors tot José Manuel Barroso en Juncker. Of iemand uit Oost-Europa? Ook nog nooit vertoond. Een niet-witte politicus? Idem.
Een rondgang door de politieke arena in Brussel leert dat de meningen verdeeld zijn. 'Natuurlijk mag het een nieuwe Juncker zijn, die man heeft het prima gedaan.' Maar ook: 'We moeten ab-so-luut iemand anders krijgen.'
"De mensen hebben erg hun mening klaar over Juncker," klinkt het in christendemocratische kring. Dat gaat dan met name over zijn veronderstelde bourgondische levensstijl (Jeroen Dijsselbloem noemde hem ooit een 'verstokte roker en drinker'). "Maar wat hij voor elkaar heeft gekregen, dat hoor je veel minder."
Mee eens, zegt een prominente sociaaldemocraat: "Er wordt vaak lacherig over hem gedaan, maar hij heeft wel vaak dingen in beweging gezet, met zijn uitspraken over het gebrek aan toezicht op arbeid bijvoorbeeld. De kritiek doet hem geen recht."
Dat gezegd hebbende, klinkt het van links tot rechts: er is wel dringend behoefte aan iets nieuws, aan een gezicht van een jongere generatie, een bruggenbouwer, aan iemand die meer toekomstgericht is, en daadkrachtiger, iemand die een nieuw verhaal heeft voor Europa.
"Dan gaat Europa ook meer leven," zegt een ervaren politicus van de Groenen. "Laat maar zien welke richting je kiest, zoek het politieke debat op. Juncker heeft die strijd niet laten zien."
Een christendemocrate zou graag een bruggenbouwer zien, een compromismaker, en als het even kan ook een leider die voldoende oog heeft voor de kleine lidstaten. Een sociaaldemocraat zoekt een herdershond, iemand die de kudde bij elkaar houdt. "Want pas op hè, het kan ook stuk."
Dat is nogal wat. Kunnen we daar wat mee? Als we naar het lijstje spitskandidaten kijken, zien we een paar vertrouwde namen en een paar niet zo vertrouwde. De twee die er het meest toe doen zijn de Duitse Manfred Weber van de christendemocraten en de Nederlandse Frans Timmermans van de sociaaldemocraten.
De Europese Volkspartij van Weber wordt waarschijnlijk weer de grootste, dus als de wens van het parlement gevolgd wordt, wordt hij de nieuwe voorzitter van de Commissie. Maar de wens van het parlement is geen regel: het was in 2014 eigenlijk meer een experiment. Stel dat iemand als de Franse president Macron voet bij stuk houdt, dan zou Weber weleens kunnen sneuvelen. Dan komt Timmermans in beeld.
Maar zijn zij die nieuwe generatie? Jazeker, klinkt het in hun partij. Nou, misschien niet, zeggen anderen. Weber zit al vijftien jaar in Brussel. Timmermans pas sinds 2014, maar als commissaris en vicevoorzitter van de Commissie wel op een zware functie.
"Dit soort Europese mastodonten beweegt moeilijk in een veld waarin kritiek is op Europa," zegt de ervaren Groene politicus. "Als je kritiek hebt, ben je al bijna een fascist. Ze moeten echt een alternatief bieden. Dat zie ik niet."
Er is echter één naam die almaar opduikt tijdens de rondgang. Ze staat niet op het lijstje spitskandidaten, omdat haar fractie daar niet aan doet. De liberale Margrethe Vestager (51) is nu Commissaris voor Mededinging in Brussel en door de Alde-fractie (Alliantie van Liberalen en Democraten voor Europa) met onder anderen de Belgische Guy Verhofstadt naar voren geschoven als een soort lijsttrekker.
Daadkrachtige Deense
De Deense is 'daadkrachtig', 'durft buiten de lijntjes te kleuren', is 'energiek', 'fris', 'welbespraakt', heeft grote bedrijven als Amazon, Starbucks en McDonald's aangepakt en geldt als de 'helderste ster' in Commissie-Juncker. En, erg belangrijk: doordat ze geen spitskandidaat is, is ze wellicht ook acceptabel voor Macron. Laat die nou net zeer serieus bezig zijn met de liberalen een nieuwe Europese fractie te vormen.
Na de verkiezingen gaan de onderhandelingen over de opvolging van Juncker beginnen. Nog even geduld dus.