Wij geciviliseerden wisten natuurlijk dat we naar een karikatuur zaten te kijken. Vader Archie vertegenwoordigde een mens met verkeerde meningen zoals er helaas in werkelijkheid nog talloze rondliepen, zij het minder opvallend of overdreven. De schrijvers van de serie kozen voor bewust onbehoorlijke humor uit de mond van een vuilspuiter zoals, daarvoor en daarna, zo veel en zo vaak is gebeurd. Als zich hierover iemand beledigd kon voelen, dan eerder degene die inzag dat hem een spiegel werd voorgehouden.
Het effect van de serie zou natuurlijk het beste zijn geweest als zo iemand zich had geschaamd bij het zien van de uitvergroting van zijn eigen persoonlijkheid, waarna hij zijn leven resoluut verbeterde. Dat zal ook best zijn voorgekomen. Maar dat deze patser het erge van Archie niet doorhad en het allemaal prachtig vond, dat gebeurde natuurlijk ook. De onverbeterlijke ellendeling met een ernstig tekort aan humor kan zich – als hij de knipoog niet ziet – altijd bevestigd voelen door de woorden van rollenspelers.
Zoals wij weten hebben er ook in Nederland mensen bestaan die een Tegenpartij op wilden richten nadat van Kooten & De Bie de lijnen hadden geschetst voor zo’n volksbeweging in wat uiteraard een grappig bedoelde typering was van foute jongens, door de personages Jacopse en Van Es.
Dat zulk gepeupel echt bestond kwam niet als een verrassing. Juist omdat de personages zo dicht bij de werkelijkheid lagen, konden wij lachen. Een feest van herkenning voor ons soort mensen en een verkeerd begrepen aansporing voor kanslozen, dommen en/of ongelikte beren. Deze laatsten worden soms naar voren gehaald als reden waarom humor gevaarlijk kan zijn. Je zou mensen niet op ideeën moeten brengen.
Tja, als kijkers gaan sympathiseren met hoofdrolspelers die als karikaturen bedoeld zijn van hypocriete, kortzichtige racisten, zou je kunnen zeggen dat de bedoelingen van de satire mislukt zijn. Maar zulke averechtse effecten zijn er altijd bij mensen die bevestiging zoeken voor hun vooroordelen. Identificatie met negatieve rolmodellen is zelfs het Archie Bunker-effect gaan heten.