'Veel gezinstherapieën werken niet' | Trouw
'Veel gezinstherapieën werken niet'
Vertrekkende opvoedingsprofessor pleit voor komst van 'duizendpoten' in de jeugdzorg
INTERVIEW | ELINE VAN SUCHTELEN 9 juni 2012, 00:00
Van de ruim driehonderd programma's om gezinnen uit de problemen te helpen, is van maar veertien bewezen dat ze effect hebben. Dat zegt Jan Janssens, hoogleraar opvoedings- en gezinsondersteuning aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Bij Janssens' vertrek - gisteren nam hij afscheid als hoogleraar - pleit hij voor meer onderzoek naar de hulp die families krijgen.
Van welke programma's is niet bewezen of ze werken?
"Er zijn bijvoorbeeld methodieken die hulpverleners gebruiken om gezinnen te ondersteunen die te maken hebben gehad met seksueel misbruik. In zo'n programma staat beschreven hoe je het gesprek met ouders aangaat, met de kinderen, met broertjes en zusjes. Het probleem is dat er niet wordt ingegaan op de specifieke situatie in het gezin. Stel dat de vader het seksueel misbruik heeft gepleegd, dan kun je die niet op dezelfde manier aanspreken als de moeder. Hulpverleners vullen dit nu naar eigen inzicht in. Dat is knap lastig, en het biedt weinig houvast. Bovendien hebben we dus geen idee of die programma's helpen. Hetzelfde geldt voor therapieën om depressies aan te pakken. Voelt degene zich na de therapie goed vanwege de therapie, of zijn er andere factoren die hebben meegeholpen? Dat moet veel vaker onderzocht worden."
Hoe is die wildgroei aan behandelplannen ontstaan?
"Vroeger werden kinderen die thuis te druk waren, heel snel uit huis geplaatst. De inrichtingen waren toen veel groter en er was bijna geen ambulante hulpverlening. In de jaren zeventig kwam een ommekeer. Men zag in dat behandelen ver weg van huis geen zin had. Jongeren gingen er vooral op achteruit. Vanaf dat moment werd steeds meer ingezet op therapieën dicht bij huis, maar behandelplannen bestonden nog bijna niet. Iedere instelling begon met een eigen aanpak, zonder onderzoek te doen naar de effecten ervan. Positief punt was dat de gezinssituatie veel meer behouden werd, omdat het allemaal dichter bij huis plaatsvond. Dat zorgde voor minder trauma's. Nadeel: het gezin kreeg ineens te maken met veel hulpverleners tegelijk. Eén voor het drank- of drugsprobleem, één voor de burenruzie, en weer een ander voor psychische problemen. Het is nu tijd om dat aantal terug te dringen en een gedragsdeskundige op zo'n gezin te zetten die op alle gebieden kan helpen."
Hoe ziet u dat precies voor zich?
"Binnen de Centra voor Jeugd en Gezin die in de wijk zitten, zouden pedagogen moeten komen die de regie overnemen in de hulpverlening aan gezinnen. Het moeten een soort duizendpoten zijn die zowel voorlichting kunnen geven als zelf problemen oplossen. Ze moeten zichtbaar zijn in de wijk, en ouderavonden organiseren zodat ze de bewoners leren kennen. Hierdoor voorkom je dat gezinnen meteen worden doorverwezen naar zwaardere hulpverlening terwijl ze gewoon een simpele opvoedvraag hebben. Het doorverwijzen naar die zware hulpverlening gebeurt nu nog veel te vaak. Verlegen kinderen hebben meteen een angststoornis en drukke kinderen ADHD. We moeten ophouden met snel etiketten plakken en bekijken hoe we ze op een andere manier kunnen helpen."
Waar moeten deze duizendpoothulpverleners vandaan komen?
"Het mooiste zou zijn om een masteropleiding jeugdzorg op te zetten waar studenten les krijgen op het gebied van orthopedagogiek, ontwikkelingspsychologie en klinische psychologie. Zo stoom je echte generalisten klaar die bij verschillende problemen kunnen inspringen. Onderzoek naar effectieve behandelmethodes zou ook via de opleiding kunnen lopen. Helaas zie ik dat de huidige studies nog geen nadruk leggen op het opleiden van deze duizendpoten. Dat komt omdat gemeenten pas in 2015 geld krijgen om de zorg voor jeugd en gezinnen zelf in te vullen. De veranderingen die zijn ingezet om de jeugdzorg terug in de wijk te krijgen zijn heel goed, maar goede hulpverleners kunnen daarbij niet ontbreken."