Ja, ik ben voorstander van een verplicht vak burgerschapsvorming (LEF) op school en neen, ik ben niet neutraal. Sommige voorstanders van de bestaande levensbeschouwelijke vakken op school - niet gebonden aan de klassieke eindtermen en volledig uitbesteed aan erkende religies - betogen dat geen enkele leerling, leraar of gezin 'neutraal' is. Dat klopt, en gelukkig maar. Niemand is 'kleurloos, geurloos en smaakloos': geen mens, geen school en al helemaal geen samenleving. Maar dat belet niet dat vele leraars hun leerlingen kunnen onderwijzen over de principes van burgerschap, democratie en filosofie. We hebben daarom net nood aan mensen met een sterker en organisch gegroeid waardenkader. Dat geeft vaste grond onder de voeten. Van daaruit kan men in contact komen met anderen.
Sommige pleitbezorgers van het vak LEF betogen dan weer dat het niet de taak is van de school om religieus onderricht te geven. Zij vinden religieus onderricht iets voor thuis of voor in de moskee, de tempel of de kerk. Ik ben het daar niet mee eens. Voor sommige jongeren en hun ouders is levensbeschouwelijke zingeving als eten en drinken. Maar niet voor iedereen. Laten we die religies dan ook zichtbaar maken op school, voor zij die dat wensen. In ons Vlaams hoger onderwijs opgeleide godsdienstleerkrachten christen- en jodendom, moraal en islam zijn daarbij een must.
Vlaanderen is vandaag de facto al heel wat pluralistische dialoogscholen rijk. Ik zeg 'de facto': waar men het doet, doet men het uiteraard met de beste bedoelingen, maar ook vrijblijvend. Net daardoor zijn er helaas ook scholen die minder hedendaags of complexloos omgaan met onze maatschappelijke superdiversiteit en de daaraan verbonden uitdagingen. Zo aarzelden vorige week vele scholen om in aanwezigheid van een journalist van De Morgen de leerlingen te laten dialogeren over Charlie Hebdo. Te delicaat. Van die dichtgeknepen billenmentaliteit moeten we dringend af.
Pleiten voor een onderwijslandschap op maat van die superdiversiteit houdt uiteraard geen extremistische moordraids tegen. Maar het is wel een middel om onverschilligheid, gevoelens van frustratie en onbegrip en het wij-zijdenken te doorbreken. Dit debat mag niet in de kiem gesmoord worden onder het mom van 'een afschaffing van de onderwijsnetten' of een 'nieuwe schoolstrijd'.
Dit debat gaat niet over de 'macht' van deze of gene zuil. Dit debat gaat over ons vermogen om anno 2015 eindelijk de weg in te slaan naar een oprecht pluralistisch Vlaanderen, met respect voor iedereen die hier woont en leeft. Dit debat gaat over onze toekomst.
Oppervlakkigheid en populisme blijft daarbij best achterwege. Zo geeft het anno 2015 in Vlaanderen geen pas om racisme en discriminatie te ontkennen. Het schoolse falen of de achterstelling op de arbeidsmarkt van vele nieuwe Belgen zijn daarvoor te pijnlijk. Daartegenover staat dat geweld goed praten als 'gerechtvaardigde wraak' voor die jarenlange discriminatie even waanzinnig is.
De aanslagen op het Joodse museum in Brussel, Charlie Hebdo in Parijs, politieagenten en moskeeën overal in Europa zetten de klok op exact 12 uur. Vandaag is het dan ook de hoogste tijd om de radicalisering van morgen te voorkomen.