3. Het gevangeniscomplex: het cellencomplex met twee dienstwoningen: grotendeels gebouwd in 1851-’56 naar ontwerp van architect I. Warnsinck, onder directie van Rijkswaterstaat ir. J. Fijnje en naderhand uitgebreid door J.F. Metzelaar en W.C. Metzelaar. Kruisvormige plattegrond, met drie armen waarin de cellen gehuisvest zijn, een verbindingsruimte, en een vierde vleugel voor administratieve doeleinden, verbonden met de driedelige voorbouw. Het midden voorgebouw was tot 1986 woningen voor directieleden en een portiersloge en daarna administratiegebouw. Ter weerszijden en daarmee verbonden tot twee dienstwoningen, in de jaren 1880 uitgebreid en na 1986 omgebouwd.
Elke vleugel met souterrain en drie verdiepingen onder met leien gedekt zadeldak, waarvan de noordwest- en zuidoostvleugel evenlang zijn, de noordoostvleugel is in 1874- ’76 verlengd. Veelal ongelede vleugels met diepliggende getoogde meerruits ramen met bovenlicht en kunststenen onderdorpels. De voorbouw, het administratiegebouw, bestaat uit een negen traveeën breed middendeel onder een met leien belegd schilddak, door muren verbonden met twee zijvleugels (dienstwoningen) onder met leien gedekt schilddak, van ieder vier traveeën breed. Het middendeel is uitgevoerd met hoekrisalieten, twee bouwlagen, schuifvensters met glas-in-lood en geprofileerde daklijst met dakkapellen.
Zijvleugels eveneens met twee bouwlagen, geprofileerde daklijsten en dakkapellen. De cellen zijn gerangschikt aan beide zijden van een lange gang, welke tot en met de derde verdieping open is, waarbij de cellen via gietijzeren geornamenteerde galerijen toegankelijk zijn. Vanuit een centrale ruimte, waar de drie cellenvleugels bijeen komen, vindt de aansluiting op de vierde vleugel plaats.
Op de kop van elke cellenvleugel een groot rondboogvenster, en de in 1930 in de kap aangebrachte daklichten. Aan de kop van de noordwestvleugel zijn wigvormige luchtkooien, toegankelijk vanuit een rondlopende gang, welke weer aansluit op de hoofdgang van de cellenvleugel. De individuele luchtkooien zijn in 1885 aan de bovenzijde met hekwerk afgesloten.