De problemen in het onderwijs blijven zich opstapelen. Naast het aanhoudend groeiende lerarentekort is er ook een groot tekort aan schoolleiders, blijkt uit nieuwe cijfers. 'Goed onderwijs is gebaat bij goed leiderschap.'
Raounak Khaddari 28 februari 2022, 03:00
De 8e Montessorischool in Zeeburg. Veel basisscholen kampen naast het lerarentekort met langdurig openstaande vacatures in de schoolleiding. Beeld Dingena Mol
Uit de halfjaarlijkse peiling dat bureau CenterData in opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) heeft uitgevoerd blijkt dat het tekort aan schoolleiders in het basis- en speciaal onderwijs is opgelopen tot 12,9 procent. Omgerekend komt dat neer op zo'n 1100 fte's. Anders gezegd: een op de acht scholen heeft geen schoolleider. Een deel van de openstaande vacatures wordt provisorisch opgevuld door leraren, schoolleiders in opleiding of door een schooldirecteur die ook een of meer andere scholen onder zijn of haar hoede heeft.
Het worden oplossingen genoemd, maar het laat vooral zien hoe pijnlijk en schrijnend de situatie in het onderwijs is, vindt Ingrid Doornbos, interim-voorzitter van de Algemene Vereniging voor Schoolleiders (AVS). Ze benadrukt dat schoolleiders een cruciale rol hebben als het gaat om de kwaliteit van onderwijs.
"Met tijdelijke vervangers kun je de school openhouden," zegt Doornbos, "maar de organisatie blijft zoals het was: zonder verbetering en zonder vernieuwing. Dat is in een tijd waarin de kwaliteit van onderwijs al ontzettend onder druk staat, haast niet te doen. Schooldirecteuren bepalen een toekomstvisie en rollen de koers erheen uit. Zij behouden leraren en trekken nieuwe leraren aan in een tijd waarin het lerarentekort blijft groeien. Goed onderwijs is gebaat bij goed leiderschap."
Vooral in de grote gemeentes is het belangrijk om directieleden voor scholen te vinden om het tekort aan leraren aan te pakken. Het lerarentekort binnen Amsterdam, Den Haag, Rotterdam, Utrecht en Almere is met ongeveer 14 procent bijna twee keer zo groot als in andere steden. In Amsterdam bedraagt het tekort 9,5 procent.
Het tekort aan schoolleiders is al langer een onderbelicht punt van zorg, waarvoor de AVS aandacht vraagt. Baukje van der Wissel, directeur van MKC Zeeburgereiland, zei in 2019 al dat de rek er zo langzamerhand uit is. "Wat voor leraren geldt, geldt ook voor schoolleiders: we staan onder druk. Mijn werk wordt er niet leuker op nu het lerarentekort groeit."
Destijds bleef ook salarisverhoging voor schoolleiders uit, terwijl leerkrachten er wél op vooruitgingen. Dat steekt, zegt directeur Cordula Rooijendijk, directeur van de 8e Montessorischool in Zeeburg. "Het is een zware baan, we hebben geen extra personeel om in te zetten bij verzuim en als directeur ben en blijf je verantwoordelijk voor de kwaliteit van het onderwijs, hoeveel leerkrachten er ook uitvallen. Op basisscholen wordt het fundament gelegd voor de verdere toekomst van onze kinderen. Het is een fantastische baan en ik doe het graag, maar als schoolleiders niet serieus worden genomen, vrees ik dat het tekort alleen maar zal groeien."
Het gevoel niet serieus genomen te worden komt volgens Rooijendijk voort uit de cao-onderhandelingen die op dit moment gaande zijn. In het regeerakkoord is vastgelegd dat het salarisverschil tussen het basis- en voortgezet onderwijs overbrugd zal worden. Dit is een middel om het lerarentekort in het basisonderwijs aan te pakken – Amsterdam komt 563 fulltime docenten tekort.
Volgens Thijs Roovers, bestuurder van de Algemene Onderwijsbond, is de loonkloof tussen werknemers in het basisonderwijs en hun collega's in het voortgezet onderwijs velen 'al heel lang een doorn in het oog.'
De cao-onderhandelingen zijn op dit moment in volle gang en één van de vele scenario's die op tafel liggen is dat schoolleiders in het basisonderwijs ingeschaald worden op hetzelfde niveau als afdelingsleiders in het voortgezet onderwijs.
"Dat kan écht niet," zegt Rooijendijk, die hier blijkens een rondgang niet alleen in staat. "Een afdelingsleider op een middelbare school heeft een volstrekt andere functie. Als afdelingsleider heb je nog een conrector en een rector voor je en je hebt medeafdelingsleiders. Als schoolleider ben je eindverantwoordelijk voor een hele school en voor een andere doelgroep. Kom je een leraar tekort? Dan moet je dat oplossen, anders moet een klas een hele dag thuisblijven. Op de middelbare kun je een lesuur laten uitvallen zonder grote gevolgen. We moeten krijgen wat we verdienen en dat is meer dan een salaris van een afdelingsleider. Als dit werkelijk wordt doorgezet, weet ik niet hoeveel schoolleiders, waaronder ik, deze pittige baan nog zullen volhouden."
De AVS, een van de onderhandelaars in het cao-overleg, vindt dat schoolleiders er in de nieuwe cao substantieel op vooruit dienen te gaan.