Sacramenten | Parochie Thomas a Kempis
Home→Sacramenten
De Katholieke kerk kent zeven verschillende sacramenten. Dit zijn zeven heilige handelingen die een katholiek tijdens zijn leven zou moeten uitvoeren. De sacramenten zijn door Christus zelf ingesteld en als deze worden uitgevoerd zal God de gelovige genadig zijn.
Eerste sacrament: het Heilig Doopsel
Het Heilig Doopsel is het eerste sacrament binnen de katholieke kerk. Tevens is het één van de belangrijkste sacramenten, omdat de dopeling na de doopplechtigheid officieel tot de geloofsgemeenschap behoort.
Tweede sacrament: de Heilige Eucharistie
De Heilige Eucharistie is naast het Heilig Doopsel het belangrijkste sacrament binnen de katholieke kerk. De Eucharistie staat gelijk aan een normale kerkdienst en kan worden vergeleken met het Heilig Avondmaal, welke wordt gevierd in de protestantse kerk.
Derde sacrament: het Heilig Vormsel
Het derde sacrament dat het katholieke geloof kent, is het Vormsel. Hierbij ontvangt een gelovige de Heilige Geest Gods in een plechtige dienst. Dit feest is te vergelijken met de Belijdenis in de protestantse kerk.
Vierde sacrament: de Huwelijksviering
Het vierde sacrament binnen de katholieke kerk is het huwelijk. Een gelovige gaat samen met een ander persoon een verbintenis aan en sluit daarbij ook een verbond met God. Het bruidspaar belooft trouw aan elkaar en voor eeuwig samen te leven onder het toeziend oog van God!
Vijfde sacrament: de Ziekenzalving
De Ziekenzalving wordt ook wel gezien als het 'laatste' sacrament binnen de katholieke kerk. Een zieke gelovige die op sterven ligt wordt door een priester bediend op zijn sterfbed en gezegend met olie en gebed. Niet alleen de katholieke kerk maakt tegenwoordig nog gebruik van de zalving, ook andere geloofsgemeenschappen gaan dit ritueel steeds vaker bezigen.
Zesde sacrament: de Biecht
De Biecht staat ook wel bekend als het sacrament van de vergeving. Tijdens de Biecht vraagt een gelovige namelijk om vergeving bij God door middel van een bevoegd ambtenaar van de kerk. Een belangrijk sacrament voor de meeste gelovigen dus!
Zevende sacrament: de Priesterwijding
Het zevende en tevens laatste sacrament binnen de katholieke kerk is de Priesterwijding. Bij dit sacrament maakt een geestelijke de bewuste keuze om ongehuwd door het leven te gaan, om zichzelf geheel in dienst te kunnen stellen van God en de kerk.
Binnen de reformatorische traditie zijn er twee sacramenten, het doopsel en het avondmaal. Deze twee zijn het meest expliciet gewaarmerkt door Jezus Christus en als ritueel beschreven in het nieuwe testament. De rooms-katholieke traditie kent zeven sacramenten die overigens ook bijbels te gronden zijn maar minder uitdrukkelijk. In de loop van de eeuwen kende de katholieke traditie meer sacramenten, in de loop van de tijd is het onderscheid gemaakt tussen sacramenten en sacramentaliën; bij deze laatste horen allerlei zegeningen (pelgrimszegen, zegen van de rozenkrans etc.)
Het doopsel, sacrament van geloof
'Wie wordt er hier gedoopt?', vroeg een vader bij de doopvoorbereiding van zijn kind. Hij reageerde op een diepgaand gesprek dat de doopouders hadden over hun eigen geloof en het kwam hem blijkbaar iets te dicht op de huid. Toch is het geloof van ouders van wezenlijk belang bij de doop van hun kind. Natuurlijk, het kind wordt gedoopt en ontvangt het geloof, zomaar, een genadegave. Maar mensen uit de omgeving van de dopeling en op de eerste plaats de ouders, zullen dat geloof moeten wekken en verzorgen. Het doopsel van kinderen beklemtoont het genadekarakter, in het doopsel van volwassenen zie je de weg van het geloof geschilderd.
Hoe ziet die weg eruit? Vanouds werd de vraag naar het doopsel gesteld in een ritueel op de drempel van de kerk, in het voorportaal. De priester vraagt: Hoe heet ge? en na het horen van de naam vraagt hij: Wat verlangt ge? En de doop kandidaat antwoordt: Wat ik nodig heb voor het eeuwig leven! De priester blaast over de dopeling om het kwaad te verdrijven en Gods Geest over deze mens te laten komen. Het is een eerste stap. Daarna wordt het lichaam van de dopeling, met name de zintuigen en enkele andere ledematen, getekend met het kruis. Tenslotte ontvangt hij of zij wat zout, om het bederf af te weren. Na deze rite begint het catechumenaat, de tijd van voorbereiding, onderricht en vorming. Tot aan de opname in de kerk door het doopsel tijdens de paasnacht zijn er regelmatig vieringen, waarbij het Onzevader of de geloofsbelijdenis of de tien geboden centraal staan. Zij die gevraagd hebben om de doop ontvangen deze samenvattingen van geloof als geschenk op weg naar het doopsel. De dopeling wordt door een peter en meter (volwassen katholieken) ingewijd in de kerkelijke praktijk, de leer, de bijbel en de liturgie.
In onze tijd kan de dopeling deelnemen aan de vieringen, maar hij/zij gaat niet ter communie.
In de voorbereiding op het doopsel worden mensen meer en meer deel van de geloofsgemeenschap, want ook de samenkomende gelovigen horen in de veertigdagentijd voor het hoogfeest van Pasen opnieuw over het doopsel. Na deze laatste voorbereidingen vieren we in de paasnacht het sacrament van de doop. De gedoopten ontvangen het sacrament van het vormsel en nemen voor het eerst deel aan de eucharistie. De voltooiing van een lange voorbereidingsweg is tevens het begin van de weg met een zending over heel de wereld.
In de paasnacht vindt de zegening van het doopwater plaats; met dit water worden de dopelingen in de paastijd gedoopt. Buiten de paastijd wordt het water in iedere doopviering gezegend. De dopelingen zijn verzameld met hun peter/meter (en hun ouders) rond de doopvont. Na de zegening van het water vraagt de priester elke dopeling het kwaad af te zweren en het geloof te belijden, twee kanten van één medaille. Bij de kinderdoop antwoorden ouders en peetouders namens de dopeling. Meteen hierna vindt de onderdompeling in het water of de begieting met het doopwater plaats met de woorden:
N, ik doop je in de naam van de Vader (eerste onderdompeling/begieting)
en de Zoon (tweede onderdompeling/begieting),
en de heilige Geest (derde onderdompeling/begieting).
De peter en meter leggen hun rechterhand op de schouder van de gedoopte.
De gedoopte ontvangt het chrisma, tenzij meteen na de doop het vormsel volgt. Chrisma is een welriekende zalf en wanneer je daarmee door de priester getekend wordt, is dat een teken van de waardigheid die je hebt als schepsel Gods, gemaakt naar zijn beeld en gelijkenis. De gedoopte ontvangt het witte doopkleed, teken van het nieuwe leven, teken ook dat je bekleed wordt met Christus. Tenslotte ontvangt de gedoopte het licht; de doopkaars wordt aangestoken aan het licht van Pasen. Het licht heeft de duisternis overwonnen!
Misschien zijn bovenstaande woorden een maat te groot, (te) moeilijk te begrijpen. Misschien is dat precies de reden dat in de sacramenten onze zintuigen worden aangesproken: we worden aangeraakt, de neus wordt met de goede geur gestreeld. Het mysterie van Gods mensenliefde is blijkbaar groter dan ons verstand en gaat vaak ons begrip te boven. Bovendien is het goed te weten dat je als gedoopte en gevormde gelovige deel bent van een gemeenschap. In die gemeenschap heeft een ieder eigen gaven en mogelijkheden.
Wanneer je de evangelies leest, valt op dat Jezus vaak maaltijd houdt met allerlei slag mensen en in heel diverse situaties. Hij eet met tollenaars en zondaars, met Zacheüs (Lucas 19,1-10) hij voedt de zevenduizend…(Mattheüs 14,14-21) Hij viert ook het joodse Pasen met zijn leerlingen. (Marcus 14, 12-31) Tijdens die viering, die later het laatste avondmaal is gaan heten, neemt Jezus brood en wijn en geeft dat aan zijn leerlingen om te eten en te drinken. In woord en gebaar maakt Hij brood en wijn tot teken dat hij zich aan zijn leerlingen wil meedelen. Hij doet dat met het oog op zijn naderende dood die hij duidt als zijn liefdegave voor zijn leerlingen en velen en vraagt de leerlingen dat te blijven doen om Hem te gedenken. De ervaring van de opstanding van Jezus verdiept dit teken van overgave nog verder.
In de eucharistie roept de verrezen Heer de geloofsgemeenschap samen om gevoed te worden door de Schrift en de heilige maaltijd en de verbondenheid met God en elkaar te versterken. Daarna worden de gelovigen eropuit gestuurd om in woord en daad de Blijde Boodschap te verkondigen.
Door catechese kun je kennisnemen van de structuur en de inhoud van de eucharistie, zodat je in ieder geval wat betreft de uiterlijke kant weet hebt van de eucharistie.
Dan weet je, dat er een opening van de dienst is, waarbij je stilstaat bij je tekorten en vergeving vraagt, dat er een lofzang is, het gloria dat de engelen zongen toen ze de geboorte van Jezus aan de herders meldden en dat we samen bidden.
Deze bidden dan in stilte en worden met de zegen (op) weg gezonden.
Wil je het sacrament van de eucharistie in zijn diepte peilen, dan moet je het aan den lijve ervaren en het daarna overwegen, alleen en met anderen. Mystagogie heet dat, de weg van de inwijding begeleid door een wijze vrouw of man.
In de liturgie wordt heel de mens aangesproken, al onze zintuigen worden gestreeld of geprikkeld, met onze oren horen we woorden, met onze lippen en tong zingen, spreken en proeven wij, we worden aangeraakt door een zegenende hand, we zien kaarsen branden, onze neus ruikt de geur van wierook en chrisma, bloemen en brood.
Klopt dat allemaal? De olie die gebruikt wordt bij de zalving ruik je niet, het brood dat we breken en delen is niet of nauwelijks herkenbaar als brood. Het is jammer dat de gaven van de schepping en de arbeid van onze handen zo niet meer tot uitdrukking komen en het is fijn dat de dichter ons er wel aan herinnert:
Hein Stufkens, Waarvoor ik dien
Dabar-Heeswijk 1999/2
In de rooms-katholieke kerk hebben alle gedoopte en gevormde gelovigen een taak en een opdracht: ze delen in het algemeen priesterschap. Ze worden uitgedaagd in woord en daad te getuigen van Gods menslievendheid in Jezus en de herscheppende kracht van de Geest. In die gemeenschap voelen sommigen zich geroepen zich volledig in te zetten voor dat getuigenis. Ze willen daarvoor hun leven geven. Voor vrouwen en mannen zijn er niet dezelfde mogelijkheden: vrouwen kunnen zuster worden, mannen monnik, bisschop, priester of diaken.
Tijdens zijn wijding krijgt de priester de handen opgelegd. De bisschop die dat doet geeft daarmee de kracht van Jezus Christus en de gave van de Geest door die ook hem tot priester gemaakt heeft. In het Nieuwe Testament zegt de brief aan de Hebreeën (Hebreeën 9,11-14) uitdrukkelijk dat Jezus onze hogepriester is: hij heeft zijn hele leven in dienst gesteld van God; hij heeft geen offers gebracht, maar is offer geworden. Een tweede nieuwtestamentische notie is het verhaal van de voetwassing. In het evangelie van Johannes (Johannes 13, 1-17) staat daar waar de andere evangelisten schrijven over het laatste avondmaal, het verhaal van de voetwassing. Jezus wast de voeten van de leerlingen en geeft zo het onderling dienstbetoon als opdracht.
En hoe zit dat met de pastoraal werk(st)er?
Wanneer je vrouw bent, is het niet mogelijk in de rooms-katholieke kerk, priester of diaken te worden. Ook voor gehuwde mannen staat het ambt niet open. (Dat is anders dan in de meeste protestante kerken, in de anglicaanse kerk en bij de Oud-katholieken). Toch zijn er in Nederland nogal wat vrouwen en mannen die theologie hebben gestudeerd en zich geroepen weten tot pastoraal werk. Voor dit werk ontvangen zij een zending van de bisschop, maar zij mogen de sacramenten niet bedienen (met als uitzondering soms het doopsel). Voor sommigen is het pijnlijk niet gewijd te kunnen worden op grond van hun sekse of levensstaat. Nu er een ontwikkeling is van groeiende samenwerking van pastores ten behoeve van diverse parochies, is het duidelijk dat ze delen in het pastorale ambt waarbij een ieder – gewijd of ongewijd – de eigen talenten kan aanwenden.
De biecht, sacrament van boete en verzoening
Zolang ik doof was voor de stem van mijn geweten
werd ik verteerd vanbinnen, vluchtte ik in zelfbeklag.
Uw hand woog zwaar op mij, dagen en nachten lang.
Het is goed je te realiseren dat het sacrament van boete en verzoening niet de enige mogelijkheid is om bij je tekort stil te staan en het weer goed te maken met God en de mensen.
In de eucharistie en andere vieringen zijn altijd momenten waarin we vragen om ontferming/vergeving (kyrie/schuldbelijdenis).
Ziekte, pijn en dood moeten bestreden worden, maar niet vanuit de overtuiging dat ze uit te bannen zijn, maar eerder vanuit de overtuiging dat ze gedeeld kunnen worden en een plek in ons leven en onze maatschappij kunnen krijgen.
Dat is ook het heilzame van Lourdes: het is een ruimte waar zieken en gezonden in geloof samenkomen, waar de zieken de maat aangeven. Het gaat niet op de eerste plaats om lichamelijke genezing, maar om aanvaarding en verbondenheid.
De ziekenzalving heette vroeger het sacrament van de stervenden of (met de biecht) de laatste sacramenten. Nu wordt het vaak gevierd zonder dat er direct stervensgevaar is. De vanzelfsprekende koppeling met de biecht en het viaticum (letterlijk: de spijs voor onderweg, de laatste communie) is verdwenen. Het is goed het sacrament te vieren in een kring van nabijen. Zoals bij alle liturgie klinken er woorden uit de Schrift en wordt er gebeden. Daarna legt de priester de zieke de handen op onder gebed, spreekt de zegen uit over de olie en zalft de zieke met de olie. Allen bidden het Onzevader. Soms raken allen de zieke aan tijdens de handoplegging als teken van verbondenheid en om kracht te geven, soms geeft de zieke, de vader of de moeder de (klein)kinderen de zegen, zoals Jacob dat deed (Genesis 48-49)