halvemaanvormige kleppen) Doordat de hartkamers het bloed met kracht wegpompen. - PDF
Download "halvemaanvormige kleppen) Doordat de hartkamers het bloed met kracht wegpompen."
1 4BASISSTOF De 2 havo vwo bloedvaten thema 3 De bloedsomloop opdracht 18 Vul het schema in. Kies bij 1 uit: van de organen weg naar het hart toe van het hart weg naar de organen toe. Kies bij 2 uit: hoog laag. Kies bij 3 uit: dun en weinig elastisch dik, stevig en elastisch. Kies bij 4 uit: kloppend niet kloppend, regelmatig. Kies bij 5 uit: dieper in het lichaam minder diep in het lichaam. Kies bij 6 uit: aanwezig, vooral in de armen en benen niet aanwezig (behalve de halvemaanvormige kleppen). Slagaders 1 Het bloed stroomt van het hart weg naar de van de organen weg naar het organen toe hart toe 2 De bloeddruk is hoog laag Aders 3 De wand is dik, stevig en elastisch dun en weinig elastisch 4 De bloedstroom is kloppend niet kloppend, regelmatig 5 Ze liggen meestal dieper in het lichaam minder diep in het lichaam 6 Kleppen zijn niet aanwezig (behalve de halvemaanvormige kleppen) aanwezig, vooral in de armen en benen opdracht 19 1 Waardoor wordt de bloeddruk veroorzaakt? Doordat de hartkamers het bloed met kracht wegpompen. 2 De bloeddruk in de aorta is hoger dan de bloeddruk in de longslagader. De linkerkamer pompt het bloed met grotere kracht weg dan de rechterkamer. Leg uit waarmee dit samenhangt. Het bloed dat via de aorta wordt weggepompt, moet over een grotere afstand worden vervoerd dan het bloed dat via de longslagader wordt weggepompt. Daarvoor is een hogere bloeddruk nodig. 3 In afbeelding 15 zijn een doorsnede van een ader en van een slagader schematisch getekend. In welke figuur is een slagader getekend? Leg je antwoord uit. In figuur 1. Een slagader heeft (in vergelijking met een ader) een dikkere wand. 107 Afb Uitgeverij Malmberg
2 4 In afbeelding 16 lees je over een slagaderlijke bloeding. Waardoor is een slagaderlijke bloeding gevaarlijker dan een bloeding uit een ader? Doordat uit een slagader het bloed snel en met grote kracht naar buiten stroomt. Afb. 16 Slagaderlijke bloeding na mishandeling BREDA In de nacht van donderdag op vrijdag kreeg de politie de melding van een vechtpartij. Ter plaatse bleek een man te zijn neergestoken. De man had daarbij een slagaderlijke bloeding opgelopen in de hals. Een getuige verleende eerste hulp en door de wond dicht te duwen, kon de bloeding voorlopig worden gestelpt. Het slachtoffer werd door de ambulance voor behandeling naar het ziekenhuis gebracht. In afbeelding 17 is een stukje weefsel met een bloedvat schematisch getekend. 5 P geeft een bloedvat aan. Welk type bloedvat is P? Leg uit waaraan je dat kunt zien. Een haarvat. De wand van bloedvat P is slechts één cellaag dik. 6 Welke stoffen bevat het vocht bij pijl Q? Leg je antwoord uit. Zuurstof en voedingsstoffen. Dit vocht stroomt van het bloed naar de cellen toe. Afb. 17 Weefsel met een bloedvat (schematisch). 7 Welke stoffen bevat het vocht bij pijl R? Leg je antwoord uit. Koolstofdioxide en andere afvalstoffen. Dit vocht stroomt vanuit de cellen terug naar het bloed. P Q R In afbeelding 18 is een bepaald type bloedvat schematisch getekend. 8 Is dit bloedvat een ader, een haarvat of een slagader? Leg je antwoord uit. Een ader, want er zijn aderkleppen te zien. 9 In welke richting kan het bloed door dit bloedvat stromen: in de richting van pijl S, in de richting van pijl T of in beide richtingen? Leg je antwoord uit. In de richting van pijl S. De aderkleppen laten het bloed in slechts één richting door. Als het bloed terugstroomt, sluiten de aderkleppen. Afb. 18 Bloedvat (schematisch). S T 108 Uitgeverij Malmberg
3 opdracht 20 1 Volg de instructies van afbeelding 19 op. Zijn de getekende bloedvaten aders of slagaders? Leg je antwoord uit. Aders, want de bloedvaten liggen minder diep. 2 Stroomt het bloed in de bloedvaten van links naar rechts of van rechts naar links? Van rechts naar links. 3 Op plaats P, Q en R in afbeelding 19.3 bevinden zich kleppen. Welke van deze kleppen zal in deze situatie het bloed tegenhouden? Leg je antwoord uit. Plaats P, want het bloed stroomt tot P weer terug, maar niet verder. Afb. 19 Bloedstroom in je hand Op de volgende manier kun je bij jezelf zien hoe het bloed stroomt. Tekening 1: Bal je linkerhand tot een vuist. Op de rug van je hand zie je bloedvaten. Druk een van die bloedvaten met je rechtermiddelvinger dicht. Tekening 2: Strijk met de wijsvinger van je rechterhand het bloed in het dichtgedrukte bloedvat weg in de richting van je pols. Tekening 3: Als je het bloedvat met je middelvinger dicht blijft drukken, stroomt er geen nieuw bloed in dit bloedvat, omdat de kleppen het bloed verhinderen terug te stromen. Tekening 4: Als je niet meer op het bloedvat drukt, stroomt het bloedvat weer vol. P Q R tekening 1 tekening 2 tekening 3 tekening 4 HB HET BLOEDVATENSTELSEL BLZ. 112 opdracht 21 In afbeelding 20 is het bloedvatenstelsel schematisch getekend. De bloedvaten in armen en benen zijn weggelaten. Noteer de namen van de aangegeven delen. Geef met een pijltje in ieder bloedvat de stroomrichting van het bloed aan. In de aorta is dit voorgedaan. Kleur alle delen die zuurstofrijk bloed bevatten rood. Kleur alle delen die zuurstofarm bloed bevatten blauw. In de haarvaten vindt een overgang plaats van zuurstofrijk bloed naar zuurstofarm bloed. 109 Uitgeverij Malmberg
4 Afb haarvaten 2 halsader 10 halsslagader longslagader longader rechterboezem rechterkamer leverader onderste holle ader nierader longslagader longader linkerboezem linkerkamer leverslagader aorta poortader darmslagader nierslagader LAAT JE DOCENT DE KLEUREN CONTROLEREN. opdracht 22 1 De meeste slagaders bevatten zuurstofrijk bloed. Welke slagaders bevatten zuurstofarm bloed? Leg je antwoord uit. De longslagaders. Deze slagaders vervoeren zuurstofarm bloed naar de longen. 2 De meeste aders bevatten zuurstofarm bloed. Welke aders bevatten zuurstofrijk bloed? Leg je antwoord uit. De longaders. In deze aders stroomt bloed van je longen terug naar je hart. 110 Uitgeverij Malmberg
5 De hoeveelheid bloed die naar verschillende organen toe stroomt, is bij rust anders dan bij inspanning (zie afbeelding 21). Afb. 21 bloedverdeling bij inspanning 5% 5% 1% 5% 6% 78% verteringsorganen hartspier skelet nieren hersenen spieren 30% 5% 5% 25% 15% 20% bloedverdeling in rust 3 Bij welke organen neemt bij inspanning de bloedtoevoer in percentage het meest toe? Geef bij je antwoord een berekening. Bij de spieren. Het percentage stijgt van 20% naar 78%: toename 58%. 4 Bij welke organen neemt bij inspanning de bloedtoevoer in percentage het meest af? Geef bij je antwoord een berekening. Bij de verteringsorganen. Het percentage daalt van 30% naar 5%: afname 25%. (Bij geen van de andere organen daalt het percentage meer dan 25%.) 5 Door welke twee bloedvaten stroomt bloed naar de lever? Door de leverslagader en de poortader. 6 Het bloed in de poortader is in vergelijking met het bloed in de leverslagader zuurstofarm. Leg uit waardoor dit komt. Het bloed in de poortader komt uit het darmkanaal. In het darmkanaal is zuurstof verbruikt voor verbranding. 7 De samenstelling van het bloed in de poortader kan sterk wisselen. Op een bepaald moment kan dit bloed veel meer voedingsstoffen bevatten. Leg uit waarmee dit samenhangt. Dit hangt samen met de opname van voedingsstoffen uit de dunne darm. Een witte bloedcel gaat via de kortste weg van een haarvat in het linkerbeen naar een haarvat in het rechterbeen (zie afbeelding 22). 8 Hoe vaak komt deze witte bloedcel onderweg door het hart? Twee keer. 9 Door welke bloedvaten en hartdelen gaat deze bloedcel achtereenvolgens? Linkerbeenader onderste holle ader rechterboezem rechterkamer longslagader longhaarvaten longader linkerboezem linkerkamer aorta rechterbeenslagader. 111 Afb. 22 Een witte bloedcel. Uitgeverij Malmberg
6 opdracht 23 In afbeelding 23 is de bloedsomloop van een kikker schematisch getekend. 1 Uit welke delen bestaat het hart van een kikker? Uit twee boezems en één kamer. Bij een kikker vindt ademhaling plaats met de longen en de huid. Het bloed dat in deze organen zuurstofrijk is geworden, stroomt terug naar het hart (zie afbeelding 23). 2 In welke hartdelen komt dit zuurstofrijke bloed het eerst terecht? Vanuit de longen komt het zuurstofrijke bloed het eerst terecht in de linkerboezem. Vanuit de huid komt het zuurstofrijke bloed het eerst terecht in de rechterboezem. 3 Bij de mens bevat de rechterboezem zuurstofarm bloed. Bevat het bloed in de rechterboezem van een kikker meer of minder zuurstof dan het bloed in de rechterboezem van een mens? Leg je antwoord uit. Meer zuurstof, want bij een kikker wordt het zuurstofarme bloed dat van de organen afkomstig is, eerst gemengd met zuurstofrijk bloed dat van de huid afkomstig is. Daarna stroomt het gemengde bloed de rechterboezem in. Afb. 23 Bloedsomloop van een kikker (schematisch). huid longen K LB RB rest van het lichaam HB BASISSTOF 5 BLZ Uitgeverij Malmberg