Vragen en antwoorden over wet op de lijkbezorging
Op grond van artikel 33 van de Wet op de lijkbezorging moet een gemeente ten minste één begraafplaats hebben. Meerdere gemeenten mogen ook gezamenlijk een begraafplaats hebben. Deze wettelijke plicht dient een helder doel. Als iemand overlijdt moet zijn lijk kunnen worden 'bezorgd'. Niet het feitelijke 'bezorgen', maar wel het bieden van de laatste rustplaats ziet de wetgever als een overheidstaak. Logisch, want wat te doen met een lijk als het nergens heen kan? Dat zou de openbare orde kunnen verstoren en leiden tot ziekmakende omstandigheden. Ontheffing van de verplichting tot het hebben van een begraafplaats kan door Gedeputeerde Staten worden verleend. Om voor zo'n ontheffing in aanmerking te komen moet de gemeente wel hard kunnen maken dat er een begraafvoorziening is voor de burgers van die gemeente. Zo komt het in de praktijk nog wel eens voor dat er enkel een bijzondere (bijv. een katholieke) begraafplaats is. Burgers die niet behoren tot de Rooms-katholieke kerk kunnen daarop dan toch begraven worden, soms op een afgescheiden deel. Een gemeente die uit meerdere kernen bestaat is niet verplicht voor iedere kern een begraafplaats in te richten. Eén begraafplaats voor de gehele gemeente volstaat wettelijk gezien. Het is dus aan gemeenten om keuzes ten aanzien van die kernen te maken.
Particuliere graven worden in het algemeen spraakgebruik ook wel 'eigen graven' of 'familiegraven' genoemd. De Wet op de lijkbezorging maakt sinds 1 januari 2010 onderscheid tussen algemene graven, waarbij de houder van de begraafplaats bepaalt wie daarin worden begraven, en particuliere graven, waarbij de 'rechthebbende' bepaalt wie daarin wordt begraven. Dit laatst genoemde, zogenaamde 'uitsluitend' recht kan vergeleken worden met de vergunning die aan een koopman wordt verleend om een standplaats in te nemen op de openbare weg. De koopman mag op een bepaalde plaats staan. Net als bij de standplaatsvergunning steunt het recht om lijken in een bepaald graf te begraven op een persoonlijke beschikking. De eigenaar kan zijn recht dus niet verkopen. Het recht kan op verzoek van de rechthebbende wel worden overgeschreven op een ander. Niet alle nabestaanden stellen prijs op een particulier graf, of zij hebben daar de middelen niet voor. Ook komt het voor dat de betreffende begraafplaats geen particuliere graven kent. Dan wordt begraven in algemene graven, graven zonder grafrechten. Het betreft graven waarover, in tegenstelling tot de particuliere graven, de gemeente zeggenschap houdt.
Er zijn slechts twee artikelen in de Wet op de lijkbezorging die bepalen dat gemeenten iets moeten verordenen. Het gaat dan om het regelen van de tijden waarop begraven en gecremeerd kan worden (art. 35 en 56). Voor het overige is de beheersverordening voor de begraafplaats een zuiver gemeentelijke aangelegenheid. Het is aan de gemeente om regels op te nemen over wie er begraven mag worden op de begraafplaats. Als daaromtrent niets wordt geregeld, kan in principe iedereen op de betreffende begraafplaats begraven worden. Er zijn gemeenten die de kring gegadigden beperken tot hun eigen burgers of mensen met een directe relatie met de gemeente. In de praktijk blijkt het lastig om dit voor alle betrokkenen naar tevredenheid te regelen. In de verordening hoeft niets te staan over het herstel van vernielde graven. Vandalen kunnen via het Wetboek van Strafrecht worden aangepakt en aansprakelijk worden gesteld voor de toegebrachte schade. In het algemeen zullen gemeenten die met vandalisme te maken krijgen zorgen voor herstel van de grafmonumenten. Dat heeft uiteraard te maken met het aanzien van de begraafplaats, maar ook met gevoelens van piëteit naar de nabestaanden.