De Egel – Sleutelconcepten in het middenspel – Schaakblog
Boekrecensie/Middenspel
Hoe anders is dat bij Herman Grooten. Zijn serie 'Begrijp wat je doet' is een verademing vergeleken met talloze andere openingsboeken. Hij behandelt er de plannen en ideeën die passen bij het centrale thema in het boek. De schema's en voorbeeldpartijen geven de lezer meteen meer inzicht in zo'n opening. Wellicht zeg je nu:
"Maar Michel dat is allemaal leuk en aardig, maar je behandelt hier toch geen openingsboek? Dit boek gaat toch over het middenspel?"
Dat klopt als een zwerende vinger. Maar het concept is in grote lijnen hetzelfde. De Egel of Hedgehog in het Engels (het boek is zowel in het Nederlands als het Engels verschenen) kan ontstaan uit diverse openingen. Denk daarbij aan het Siciliaans, het Engels, de Réti, maar ook uit het Dame- en het Nimzo-Indisch. In het boek vinden we zelfs een voorbeeld van het Bogo-Indisch dat uitdraait op een Egelstelling.
Overeenkomsten in het middenspel
Deze openingen vertonen, in sommige varianten, uiteraard wel allerlei overeenkomsten. In onderstaand diagram vind je een typisch voorbeeld van de Egel. Wit heeft meer ruimte en kan daardoor vrijer manoeuvreren. De witte stukken zijn ook actiever. Zwart verschanst zich als het ware achter een pionnenlinie op a6, b6, d6 en e6.
Op het eerste gezicht kan men denken: dit moet wel verkeerd aflopen voor zwart. Maar in de praktijk valt het reuze mee. De egelspeler wacht rustig af op wat wit onderneemt. Dat blijkt nog helemaal niet zo eenvoudig voor de witspeler.
Typische egelstelling
Ik heb zelf wel eens zo'n stellingtype met wit op het bord gehad en moet je bekennen dat ik me nauwelijks raad wist met mijn ruimteoverwicht. Een verkeerde zet en zwart straft het genadeloos af. Je weet wel: egeltjes zijn grappige beestjes die zich oprollen als er gevaar dreigt. Wat over blijft, is een stekelig bosje!
Als wit niet oppast en zijn eigen kansen overschat, komt het diertje uit zijn schulp en blijken de stekels uitermate onaangenaam voor overmoedige witspelers. Of types zoals ik die er niks van begrijpen. Dat kan natuurlijk ook. Een mooi voorbeeld is de partij Bjelbrk – Rogers (Australië 2004).
Herman geeft trouwens nog veel meer voorbeeldpartijen. Hij behandelt uitgebreid de plannen voor wit en zwart, die hij dan illustreert met modelpartijen.
Een boek over de Egel is niet compleet zonder in te gaan op de Maróczy Bind. Zie het diagram.
Een verwante structuur is die waarin wit zijn koningsloper fianchetteert.
Voorbeeld 2 met fianchetto koningsloper
Ook deze structuren krijgen ruimschoots aandacht in het boek. Saillant detail: Maróczy speelde het nooit als wit! Uiteraard geeft Herman ook hier weer schema's en ideeën.
Eigen ervaringen van Herman
Herman Grooten speelt de Egel ook zelf en heeft dus veel ervaring opgedaan. Het is boeiend om te zien hoe hem dit is vergaan. Daarbij liep het ook wel eens verkeerd af. Maar dat hoort er bij en het boek is zeker geen eenzijdig 'zwart succesverhaal'. Herman belicht de Egel van beide kanten.
Zijn partij tegen Hausrath is illustratief voor venijn dat de Egel in zich bergt. Ik heb daarbij af en toe gebruik gemaakt van de aantekeningen van Herman zelf en deze aangevuld met enkele eigen opmerkingen. Dat moet ook nog gezegd: de annotaties zijn een prima mix van verbale toelichtingen en de belangrijkste varianten, zonder daarin te overdrijven.
Herman sluit het boek af met opgaven en (uiteraard) oplossingen. Op die manier kan de lezer testen of hij in staat het geleerde zelf toe te passen.
Het is een uitermate instructief boek dat ik iedereen kan aanraden. Zelf begrijp ik de ideeën en bepaalde voor mij aanvankelijk mysterieuze zetten veel beter. Nu rest me nog slechts een ding: de talloze nuttige adviezen zelf in de praktijk toepassen!