De betogingen in Bagdad verenigen de Irakezen over de geloofsgrenzen heen | Trouw
IrakProtesten
Een vrouw zet een tatoeage met de tekst '25 oktober-revolutie' op de rug van een man. Op die datum was er een harde confrontatie tussen demonstranten en de regering. Beeld EPA
Ondanks angst voor repercussies doen soennieten mee.
Judit Neurink 30 december 2019, 11:06
Ieder weekeind gaat hij naar Bagdad, om met de betogers op het Tahrirplein te zitten, vertelt Hudaifa (32). De soenniet uit Bagdad woont in de Koerdische hoofdstad Erbil, vanwege de veiligheid en de school van zijn vijfjarige zoontje. "Maar als de revolutie succes heeft, ga ik terug naar Bagdad, want dan is er ook daar voor hem een toekomst."
Hudaifa, die vanwege zijn wekelijkse aanwezigheid bij de betogers zijn achternaam niet wil noemen, is een van de vele soennitische ontheemden in Koerdistan die de zogenoemde Tuk-tuk-revolutie in Bagdad ondersteunen. "Ik voel dat ik geen thuis heb," zegt hij in een hamburgertent in Erbil, waar zijn zoontje zit te tekenen. Met dat thuis bedoelt hij een staat voor alle Irakezen, waar het de betogers om gaat.
Protesten neerslaan
Sinds begin oktober betogen duizenden, meest jongeren, in Bagdad en het zuiden van Irak tegen het politieke systeem en de overweldigende invloed van buurland Iran. Teheran beval de protesten neer te slaan, met als gevolg zo'n vijfhonderd doden en zeker 15.000 gewonden. Premier Ablaut-Mahdi vertrok, maar dat is niet voldoende voor de betogers. "Tegen hem heb ik niets," zegt Hudaifa. "We willen dat alle politici opstappen en ruimte geven aan nieuwe mensen."
De jongeren eisen een einde aan het politieke systeem van nepotisme en corruptie dat vooral sjiitische politici grote rijkdom brengt maar waardoor zeker een kwart van de Iraakse bevolking onder de armoedegrens leeft. Een nieuwe kieswet moest de politieke partijen, gebaseerd op geloof en etnische afkomst, de wind uit de zeilen nemen. Maar de aanpassingen zijn klein en de betogers zijn niet tevreden.
Om de betogingen te breken proberen sjiitische partijen die te infiltreren, zegt Hudaifa. "Om te vechten en onze beweging te ondermijnen." De jongeren hebben gezworen vreedzaam te demonstreren, en incidenten zijn het gevolg van infiltraties van sjiitische militieleiders, zegt hij. "Veel Irakezen steunen ons. De regering probeert met die incidenten een kloof tussen ons te creëren."
Dat de steun ook in rest van Irak groot is, blijkt uit initiatieven uit Koerdistan en soennitische gebieden. Er wordt geld ingezameld voor voedsel en medicijnen voor de betogers, en voor maskers en helmen tegen de dodelijke traangasgranaten die op hoofd en lichaam worden gericht. Hudaifa benadrukt dat het niet alleen een sjiitische opstand is tegen een sjiitische regering, maar dat het protest de Irakezen over de geloofsgrenzen heen verenigt. Om ook hun steun te tonen, vierden Iraakse christenen dit jaar geen Kerst.
In soennitische gebieden wordt echter niet gedemonstreerd, en dat komt vooral door angst voor repercussies. Soennieten kwamen in 2012 al in opstand, wat leidde tot de komst van IS en de verwoesting van hun steden. "We kunnen dat niet nog eens doen. De autoriteiten zullen beweren dat we IS zijn en ons vernietigen." Soennieten voelen zich gestraft door het gebrek aan geld uit Bagdad voor de wederopbouw. Daarom steunen ze de betogers van afstand, houden rouwbijeenkomsten voor omgekomen betogers en zorgen dat de berichtgeving via sociale media zoveel mogelijk mensen bereikt.
Toch gaan er ook soennieten naar Bagdad. Drie soennitische stammen maken met een tent op het Tahrirplein hun aanwezigheid kenbaar. Soennitische artsen reizen naar Bagdad om enkele dagen hulp te bieden, anderen voegen zich voor kortere of langere tijd bij de betogers. "Als mensen net als ik een gezin hebben, gaan ze af en toe," zegt Hudaifa. Is hij niet bang voor het geweld? "We zien het als onze plicht. We willen een behoorlijke regering die voor haar mensen zorgt."
Nieuwe steun nodig
De weerzin tegen de Iraanse invloed op de politiek, de milities en zelfs de economie leiden ertoe dat Hudaifa zegt geen bezwaar te hebben tegen Amerikaanse steun voor de regering. De agressor en bezetter van 2003 is de nieuwe redder, erkent hij. "We hebben steun nodig van buiten, van de internationale gemeenschap. Zonder dat moeten we het misschien uiteindelijk weer opgeven. Tot het een volgende keer wel lukt om de verandering tot stand te brengen."
De volledige naam van Hudaifa is bij de hoofdredactie bekend.
Lijst van activisten
De Iraakse autoriteiten hebben geprobeerd de protesten met geweld te beëindigen, waarbij met scherp is geschoten en traangasgranaten zijn afgevuurd op de betogers. Toen die daardoor nog vastberadener doorgingen met protesteren, kwamen er nieuwe tactieken. Duizenden betogers zijn opgepakt, bedreigd en gemarteld. Anderen zijn ontvoerd, onder wie een vrouwelijke arts die niet terugkeerde toen ze was vrijgelaten.
De jongste tactiek is het ombrengen van jonge actievoerders die leidende rollen vervullen. Daarvan zijn een milieuactivist, een fotograaf en een journalist de bekendste voorbeelden. Er zijn berichten over een hitlijst met zevenhonderd namen. Volgens de Irakese organisatie Human Ringt Commissionair zouden er de afgelopen maanden al 490 demonstranten zijn gedood. Verschillende activisten zijn daarom (tijdelijk) naar de Koerdische Regio en het buitenland uitgeweken.