Het blijkt een hardnekkig cliché, opera’s zijn er namelijk in allerlei vormen en maten, geschreven voor orkesten van afwisselend tussen de acht en 110 musici, met een grappig of droevig verhaal en met zangers met een grote, luide stem of juist een lichtere stem. Het cliché verwijst echter wel naar een specifieke opera: Der Ring des Nibelungen van Richard Wagner.
Der Ring des Nibelungen is een zeer bijzondere opera. Hij wordt in het midden van de negentiende eeuw geschreven en hij is in veel opzichten een revolutionair werk. Ten eerste is het een opera die ongeveer vijftien uur duurt (verspreid over vier dagen) en er is een orkest van ongeveer 110 musici (exclusief zangers) voor nodig. Alsof dit nog niet maximaal genoeg is, is er ook nog eens een speciaal theater gebouwd voor deze opera, in het Duitse plaatsje Bayreuth.
Een ander opmerkelijk feit is dat de opera teruggrijpt op oude Germaanse legenden en sagen. Het verhaal speelt zich af in een wereld vol met reuzen, dwergen en draken, en dat al voordat Lord of the Rings bedacht werd. Een van de hoofdpersonages is Brünnhilde, de dochter van oppergod Wotan en een van de Valkyren.
De rol van Brünnhilde is zeer zwaar: ze staat namelijk bij deze opera enkele uren op het toneel en moet zich (zonder microfoon) verstaanbaar maken boven het enorm grote orkest uit. Aan het slot zingt ze ook nog eens een aria van twintig minuten voordat ze zichzelf in de Rijn stort en de opera eindigt. Dat alles vergt een enorme lichamelijke inspanning en een krachtige stem. Wanneer je dan de outfit van een Valkyre combineert met een enigszins fysiek stevige vrouw, is het stereotype geboren.
Dit beeld is de laatste decennia echter wel wat veranderd. Er zit een scène in de opera waarin het personage Siegfried spontaan verliefd wordt op Brünnhilde. Voor de geloofwaardigheid van deze scène werkt het toch niet zo goed als de sopraan te ernstig aan overgewicht lijdt. Daarom staan er steeds vaker wat slankere zangeressen op het podium.
Een andere misvatting: opera is een genre uit de geschiedenis en alle componisten zijn overleden. Tot vandaag de dag worden grote historische verhalen bewerkt tot een operavoorstelling. Onlangs schreef Philip Glass bijvoorbeeld nog een opera over het leven van tekenaar Walt Disney: The perfect American.
Opera heeft de mogelijkheid om van normale gebeurtenissen zeer heldhaftige of meeslepende verhalen te maken. Muziek speelt sterk met gevoelens en deze gevoelens bepalen hoe we een beeld (of toneelspel in dit geval) waarnemen. Neem bijvoorbeeld de opera Nixon in China van John Adams. Dit gaat over het staatsbezoek van de Amerikaanse president Richard Nixon aan de Chinese leider Mao-Zedong in 1972. Deze historische gebeurtenis stelt Adams voor als een eerste ontmoeting tussen Oost en West in de Koude Oorlog. In de openingsscène komt er een groot vliegtuig het toneel op gereden. Wat dit beeld nog krachtiger maakt, is de fanfare-achtige muziek die bij de opkomst gespeeld wordt, waardoor de opkomst van Nixon nog een extra sterke lading krijgt. Opera is dé manier om dit over te brengen.
Ook hier geldt echter dat niet het gehele operagenre over een kam geschoren kan worden. In de twintigste eeuw is opera namelijk ook bezig geweest zichzelf opnieuw uit te vinden. In de begintijd zijn het Griekse tragedies die uitgevoerd worden. Later verandert dit naar meer algemene thema’s, maar altijd met een verhaallijn. In de twintigste eeuw ligt ook deze constante niet meer vast. In de opera Wozzeck van Alban Berg (1885-1935) is er bijvoorbeeld wel een verhaal, maar dat wordt niet continu verteld. Het gaat over een soldaat die compleet gek wordt. Dit effect wordt extra duidelijk doordat er steeds fragmenten van het verhaal door elkaar verteld worden. Op deze manier word je als kijker extra meegenomen in het verhaal en de waanzin waar deze man last van heeft.
Nog verder gaat Philip Glass in zijn opera Einstein on the Beach. Hier laat hij het principe van een verhaal helemaal los. De basis van het libretto (dat is de tekst van de opera) is het leven van Einstein, maar het is niet een volledige weergave van zijn biografie. Het is slechts een weergave van de populaire beeldvorming van Albert Einstein: de beroemde, vioolspelende, briljante natuurkundige.
Het is een opera die vierenhalf uur duurt. Het stuk bevat geen pauze en het publiek is vrij om binnen te komen of te gaan. Tijdens de première hebben alle toeschouwers de volledige opera roerloos uitgezeten. Een opvoering van Einstein on the Beach is bijna een meditatieve ervaring. Het is een van de boegbeelden van de minimal music-stroming, die gezien wordt als een soort voorloper van de house- en dancemuziek. De structuur van de muziek baseert zich voornamelijk op herhaling en muzikale ontwikkeling over lange tijdspanne.
Opera is een genre dat altijd in beweging is geweest en dat over werkelijk van alles (of niets) kan gaan. Vanuit de praktijk van het bezingen van Griekse tragedies wordt het een exportproduct, waardoor in allerlei landen operacultuur ontstaat. In de negentiende eeuw gaat dit met immense orkesten en oversized zangeressen, wat ondertussen niet helemaal meer wordt geaccepteerd. Tot slot is het gehele concept ‘opera’ herzien in de meest recente tijd: zelfs het verhaal is losgelaten.

We vroegen op Tamtam: Hoe kom jij naar je werk? Acht collega’s over hun vervoermiddel en de obstakels die zij onderweg tegenkomen.
Bob: “Ik kom het liefst met de motor naar het werk. Als het hard regent of als ik na het werk naar mijn vriendin in Den Bosch ga, pak ik de auto. Als alles meezit, doe ik er een uur over met de motor en anderhalf uur met de auto. Is er een rijstrook afgesloten, dan kan de reistijd oplopen tot een paar uur. Ik parkeer mijn auto altijd aan de Johan van Hasseltweg en neem dan de bus naar de Jodenbreestraat. Als ik de auto in het centrum in de parkeergarage zou zetten, kost me dat 35 euro per dag. Zodra de Noord/Zuidlijn gaat rijden, wordt de Johan van Hasseltweg een blauwe zone. Bij de P+R die bij het begin van de Noord/Zuidlijn komt, betaal je 8 euro per dag als je je auto voor 10.00 uur ‘s ochtends parkeert. Misschien zet ik ‘m dan wel in Purmerend neer.”
Bastiaan: “Ik neem bijna altijd dezelfde route: door park De Meer, over de Radioweg en de Ringweg en langs de Amstel. Ik heb de route zo uitgekozen dat ik zo min mogelijk stoplichten heb, alleen een bij de Wibautstraat. Als het mooi weer is, fiets ik soms terug langs de Weespertrekvaart. Ik passeer een paar vervelende kruispunten, bijvoorbeeld bij de Berlagebrug en de Sarphatistraat. Als ik daar moet stoppen, moet ik oppassen dat achterliggers niet tegen me aan knallen. Het grootste deel van mijn route kan ik lekker genieten van het uitzicht: de grachtenpandjes, de zon die in het water schijnt, de bootjes en de bomen langs de gracht. Als de Noord/Zuidlijn gaat rijden, ben ik lijn 9 kwijt, mijn directe tram naar het stadhuis. Lijn 19 komt daarvoor in de plaats. Die gaat langs het Leidseplein, dat is weer handig als ik naar De Melkweg ga of naar Paradiso.”