Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af - PDF
Download "Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af"
1 Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Inleiding Door de opkomst van moderne informatie- en communicatietechnologieën is het voor huishoudens eenvoudiger en goedkoper geworden om de vrije besparingen, die buiten de pensioenfondsen en levensverzekeraars om worden gevormd, aan te wenden voor het zelfstandig beleggen in effecten. Hierdoor is het huishoudboekje van het Nederlandse huishouden ook gevoeliger geworden voor ontwikkelingen op de financiële markten. Beleggingen in effecten kunnen extra rendement opleveren ten opzichte van het aanhouden van spaarrekeningen, maar houden ook risico s in voor de financiële positie van huishoudens. Met de start van de schuldencrisis (voorjaar 1) ontstond een nieuwe periode van onzekerheid op de financiële markten. 1 Tussen januari 1 en juni 13 zijn de eigen directe beleggingen van huishoudens met ongeveer EUR 7 miljard afgenomen. Deze afname werd veroorzaakt doordat huishoudens effecten verkochten. Daarentegen zorgden stijgende koersen voor een toename van de waarde van de effectenportefeuille. In dit artikel staan de beleggingen van Nederlandse huishoudens vanaf januari 1, enkele maanden voor het uitbreken van de schuldencrisis, centraal. Het artikel beschrijft allereerst de ontwikkelingen in de beleggingsportefeuille in vogelvlucht. Vervolgens zullen de verschillende instrumenten in de portefeuille afzonderlijk worden behandeld. In een box wordt specifiek ingegaan op de beleggingen door huishoudens in aandelen die zijn opgenomen in de AEX-index. De beleggingsportefeuille in vogelvlucht De beleggingsportefeuille van de Nederlandse huishoudens bestaat uit participaties in beleggingsfondsen, aandelen, kapitaalmarktpapier en geldmarktpapier. De beleggingen in geldmarktpapier zijn verwaarloosbaar, enkele tientallen miljoenen op een portefeuille van bijna EUR 9 miljard. In het artikel wordt het geldmarktpapier omwille van de eenvoud samengenomen met het kapitaalmarktpapier (onder de noemer schuldpapier ). Beleggingen in derivaten worden buiten beschouwing gelaten. De portefeuille van beleggende huishoudens is tussen januari 1 en juni 13 afgenomen. De verkoop van effecten zorgde per saldo voor een afname van ruim EUR 1 miljard, terwijl stijgende koersen juist voor een aanwas van vermogen zorgden van bijna EUR 7 miljard. Huishoudens verkochten in de periode januari 1 t/m juni 13 per saldo schuldpapier en aandelen, terwijl beleggingsfondsen juist werden aangeschaft. Zij deden vooral schuldpapier uitgegeven door financiële ondernemingen en overheden van de hand, posities in deze sectoren halveerden in omvang. Tussen medio 11 en medio 1 was een lichte versnelling zichtbaar in de netto verkoop van effecten door huishoudens. Naast de verkoop van schuldpapier werden meer aandelen van de hand gedaan en verkochten huishoudens ook een deel van hun beleggingsfondsen. Een logische verklaring 1 Voor een artikel over de financiële crisis van 7 en 8, zie 11/dnb537.jsp 1
2 hiervoor is het slechte beursklimaat in deze periode. De AEX daalde tussen medio 11 en medio 1 met twaalf procent en noteerde in september 11 een gemiddelde stand van 77 punten, bijna 1 punten lager dan in februari van dat jaar. Huishoudens hebben in deze periode meer geld op een veiliger geachte spaarrekening gezet. Zij spaarden in deze periode per saldo gemiddeld EUR 1, miljard per maand, het dubbele van de gemiddelde maandelijkse besparingen in de anderhalf jaar daarvoor. Vanaf de tweede helft van 1 verbeterde het beursklimaat weer en hebben huishoudens de omvang van hun portefeuille nauwelijks aangepast. De aankopen en verkopen houden elkaar redelijk in evenwicht, zoals de cumulatieve transacties in de onderstaande figuur 1a laten zien. 5 Figuur 1a: Netto transacties (cumulatieven vanaf januari 1, miljarden euro's) Aandelen Beleggingsfondsen Schuldpapier Totaal effecten Noot: - Netto transacties wil zeggen aankopen minus verkopen - Cumulatieven wil zeggen een optelling van de transacties van alle voorliggende maanden In de periode januari 1 t/m juni 13 hebben gestegen koersen de effectenportefeuille met zo n EUR 7 miljard laten toenemen. Deze (papieren) koerswinsten zijn grotendeels behaald vanaf juni 1. In de periode daarvoor zorgde het slechte beursklimaat voor een verdamping van alle (papieren) koerswinsten die tussen januari 1 en april 11 waren behaald. Gecumuleerd over de gehele periode zijn de sterkste koerswinsten behaald op beleggingsfondsen (grafiek 1b).
3 1 1 8 Figuur 1b: Prijsmutaties (cumulatieven vanaf januari 1, miljarden euro's) Aandelen Beleggingsfondsen Schuldpapier Totaal effecten Noot: - Cumulatieven wil zeggen een optelling van de transacties van alle voorliggende Door het afstoten van schuldpapier en de aanschaf van beleggingsfondsen bestaat de effectenportefeuille van huishoudens per juni 13 voor ongeveer de helft uit beleggingsfondsen. Ook de positieve koersontwikkelingen in beleggingsfondsen hebben hieraan bijgedragen. Een derde deel van de portefeuille bestaat uit aandelen en het overige deel (dertien procent) uit schuldpapier. Met name het aandeel van schuldpapier is sterk gedaald: in januari 1 bestond een kwart van de portefeuille nog uit schuldpapier (grafiek 1c). 1 Figuur 1c: De beleggingsportefeuille van Nederlandse huishoudens Standen (miljarden euro's) Aandelen Beleggingsfondsen Schuldpapier
4 Beleggingsfondsen De portefeuille van Nederlandse huishoudens bestond in juni 13 voor ruim de helft uit participaties in beleggingsfondsen, bij elkaar circa EUR 7 miljard. De aandelenfondsen genieten de meeste belangstelling (EUR 5 miljard), gevolgd door obligatiefondsen (EUR 1 miljard). De overige EUR 1 miljard is verdeeld over onder andere gemengde fondsen, vastgoedfondsen en geldmarktfondsen. 1% Figuur : Verdeling van de beleggingen in beleggingsfondsen naar soorten fonds (juni 13) 9% 8% 7% 6% 5% % 3% % 1% Geldmarkt Hedge Vastgoed Gemengde Obligaties Aandelen % Over de periode januari 1 t/m juni 13 hebben huishoudens voor EUR,5 miljard aan beleggingsfondsen aangeschaft. Gedurende deze drieënhalf jaar waren duidelijke verschillen zichtbaar in het gedrag van huishoudens. In 1 werden voornamelijk beleggingsfondsen aangeschaft. In 11 werd de positie in beleggingsfondsen juist sterk afgebouwd, onder invloed van het slechtere beursklimaat in deze periode. In de eerste drie kwartalen van 1 hebben huishoudens per saldo niet veel verandering aangebracht in hun portefeuille met beleggingsfondsen, de aankopen en verkopen waren redelijk in evenwicht. In het laatste kwartaal van 1 zijn gezinnen wederom gestart met het uitbreiden van hun positie (figuur 3).
5 7 Figuur 3: Beleggingen van Nederlandse huishoudens in beleggingsfondsen (miljarden euro's, cumulatieven vanaf januari 1) 6 5 Netto transacties Prijsmutaties Positieve koersontwikkelingen hebben over de hele periode per saldo EUR,5 miljard aan de portefeuille met beleggingsfondsen toegevoegd. Deze (papieren) winsten zijn opgebouwd vanaf het derde kwartaal van 11. Alle daarvoor behaalde koerswinsten zijn namelijk in een periode van enkele maanden verloren gegaan (figuur 3). In juni 13 zijn de koersen wederom gedaald, waardoor in een maand EUR 1,8 miljard aan waarde is verdwenen uit de portefeuille. Aandelen De waarde van de beleggingen in aandelen in de portefeuille van Nederlandse huishoudens bedraagt ongeveer EUR 3 miljard, waarvan ruim EUR miljard bestaat uit aandelen uitgegeven door Nederlandse partijen. Meer dan zestig procent van de Nederlandse aandelen bestaat uit aandelen uitgegeven door niet-financiële ondernemingen, een kwart bestaat uit aandelen van banken. Onder de buitenlandse aandelen zijn voornamelijk Amerikaanse (EUR,5 miljard), Duitse en Franse aandelen (beiden ongeveer EUR 1 miljard) populair. Hiervan is een ruime meerderheid (ongeveer 9%) gestoken in aandelen uitgegeven door bedrijven uit de niet-financiële sector. Over het afgelopen jaar hebben huishoudens per saldo geen omvangrijke veranderingen aangebracht in hun positie in aandelen (zie figuur ). In 1 hielden de aankopen en verkopen elkaar redelijk in evenwicht. In 11 en 1 deden huishoudens aandelen van de hand. Aan het einde van 1 hadden huishoudens per saldo voor ongeveer EUR 3 miljard aan aandelen verkocht. Huishoudens veranderden vervolgens hun positie in aandelen niet veel meer. Over de hele periode januari 1 t/m juni 13 is door koersmutaties de portefeuille met aandelen per saldo niet veel veranderd. Ook hier verdwenen de gemaakte (papieren) koerswinsten van de eerste vijf kwartalen door het slechtere beursklimaat in 11 en 1. Over de gehele periode van drieënhalf jaar gemeten, bedragen de papieren koerswinsten uiteindelijk ruim EUR 6 miljoen. 5
6 5 Figuur : Beleggingen van Nederlandse huishoudens in aandelen (miljarden euro's, cumulatieven vanaf januari 3 Netto transacties Prijsmutaties BEGIN BOX Beleggingen in aandelen van de AEX-index De beleggingen van Nederlandse huishoudens in aandelen die zijn opgenomen in de AEXindex bedroegen in juni 13 ongeveer EUR 13 miljard, ongeveer EUR 1,5 miljard minder dan het niveau van januari 1. Over de afgelopen jaren hebben de huishoudens hun portefeuille met AEXaandelen met EUR miljard afgebouwd (figuur 5). Figuur 5: Beleggingen van huishoudens in aandelen in de AEX-index (miljarden euro's, cumulatieven vanaf januari Standen Netto transacties Prijsmutaties Met name de aandelen van Royal Dutch Shell en ING Groep waren minder populair. Huishoudens verkochten over de periode januari 1 t/m juni 13 voor bijna EUR 67 miljoen 6
7 aandelen Royal Dutch Shell en voor EUR 9 miljoen aandelen ING Groep. Deze aandelen zijn voornamelijk van de hand gedaan in tijden van stijgende koersen. Wanneer de koersen daalden schaften huishoudens veelal aandelen aan. De aandelen Arcelor Mittal en Koninklijke KPN waren daarbij populair onder huishoudens. Over de afgelopen drieënhalf jaar hebben huishoudens voor EUR 6 miljoen aandelen Arcelor Mittal aangeschaft en voor EUR 8 miljoen aandelen Koninklijke KPN (figuur 6). Van alle afzonderlijke AEX-aandelen hebben Nederlandse huishoudens het meeste geld zitten in aandelen Royal Dutch Shell (EUR miljard, zo n dertig procent van de waarde van de AEXportefeuille van gezinnen), gevolgd door ING Groep en Unilever. In relatieve termen (in procenten van de marktkapitalisatie van de aandelen) is juist het aandeel van Imtech groot, gevolgd door SBM Offshore en Post NL (figuur 7). Imtech is een technische dienstverlener waarvan het aandeel sinds medio maart 13 is opgenomen in de AEX-index. 7
8 EINDE BOX Obligaties Nederlandse huishoudens hadden in juni 13 ongeveer EUR 11 miljard aan obligaties in handen. Dat is dertien procent van al hun beleggingen en bijna EUR 13 miljard minder dan in januari 1. Gedurende deze periode van drieënhalf jaar is schuldpapier onder huishoudens veel minder populair geworden. Huishoudens deden in totaal bijna EUR 1 miljard aan schuldpapier van de hand. Met name Nederlands schuldpapier werd verkocht (bijna EUR 11 miljard), waardoor nu nog maar een kleine meerderheid van het schuldpapier in bezit van huishoudens van Nederlandse origine is. In januari 1 bedroeg het Nederlandse aandeel in de portefeuille schuldpapier nog ruim zeventig procent. De verkopen concentreerden zich voornamelijk rondom papier van financiële instellingen (-/- EUR 8 miljard) en de overheid (-/- EUR miljard). Het schuldpapier uit overige eurolanden werd eveneens van de hand gedaan, maar in veel mindere mate (EUR,5 miljard). Het schuldpapier uit de rest van de wereld (buiten het eurogebied) werd voor EUR,5 miljard verkocht (waarvan EUR 1 miljard Verenigd Koninkrijk en EUR,5 miljard Verenigde Staten). Over de gehele periode is de positie in schuldpapier gestaag afgebouwd, zonder noemenswaardige perioden waarin de netto transacties een versnelling of een vertraging lieten zien (grafiek 8). Koersveranderingen hebben de portefeuille met schuldpapier juist doen toenemen, met EUR 1,5 miljard. In de periode januari 1 t/m juni 13 is met name het Nederlandse schuldpapier in de portefeuille het sterkst in waarde toegenomen (bijna EUR 1 miljard). Waarschijnlijk veroorzaakt door de toegenomen interesse onder beleggers in het veiliger veronderstelde schuldpapier van de Nederlandse overheid en de private sector. Het schuldpapier uitgegeven door overheden maakt slechts een klein deel uit van de beleggingen van gezinnen. In totaal hebben huishoudens EUR,3 miljard aan staatspapier in handen, waarvan ruim zestig procent is uitgegeven door de Nederlandse Staat. Huishoudens bezitten voor EUR 55 miljoen aan schuldpapier dat is uitgegeven door overheden in andere eurolanden, waarvan EUR 8
9 16 miljoen van overheden uit de periferie (ofwel 7% van de portefeuille met staatspapier). Over de gehele periode van drieënhalf jaar gemeten, hebben huishoudens voor EUR 13 miljoen aan schuldpapier gekocht van overheden van de periferie (GIIPS-landen). Huishoudens hebben ongeveer voor EUR 6 miljard aan schuldpapier in handen uitgegeven door banken, waarvan EUR, miljard van Nederlandse banken. Huishoudens houden vooral papier aan van de drie grootbanken en Bank Nederlandse Gemeenten. Onder het buitenlandse schuldpapier van banken zijn vooral Britse banken belangrijk (met name Royal Bank of Scotland), gevolgd door papier van de Europese Investeringsbank en van Amerikaanse banken als Goldman Sachs en Citigroup. Figuur 8: Beleggingen van huishoudens in schuldpapier (miljarden euro's, cumulatieven vanaf januari 1) Netto transacties Prijsmutaties 9