Verpleeghuis Hogewey: leren denken vanuit 'het gewone leven van bewoners' | Duurzaam Nieuw Organiseren
U bent hier: Home > Verpleeghuis Hogewey: leren denken vanuit 'het gewone leven van bewoners'
"Dementie is eigenlijk helemaal niet te behandelen. Richt je dus niet te zeer op het medische stuk," aldus Jannette Spiering, directeur van verpleeghuis Hogewey in Weesp (onderdeel van de Vivium zorggroep). "Het gaat er veel meer om dat je dementerende ouderen een zo normaal mogelijk leven laat leiden. Om ervoor te zorgen dat de bewoners voldoende beweging krijgen, maken we liever een wandeling met hen dan dat we ze daarvoor in een rolstoel naar de fysiotherapeut vervoeren."
Dementiedorp
Wat in juni 1993 begon met een pilot in het oude gebouw van verpleeghuis Hogewey heeft in 2009 geleid tot het eerste dementiedorp in de wereld. Een samenleving in het klein, waarin dementerende ouderen vrij kunnen bewegen door de straten, langs de parkjes en over de boulevard. Bewoners van de Hogeweyk – met een 'k', zoals het dorp heet – gaan er veilig en zelfstandig naar de supermarkt, naar het restaurant, de pub of de populaire kapsalon. Toch zit het succes van verpleeghuis Hogewey volgens Spiering niet in de muren, maar in het leren denken vanuit 'het gewone leven van de bewoners'.
In de Hogeweyk kiezen de bewoners zelf wanneer ze opstaan, wanneer ze wat eten en wanneer ze naar bed gaan. Met professionele ondersteuning voeren de bewoners hun eigen huishouding voor zover ze dat nog kunnen: ze koken er zelf en doen er hun eigen was. Ze worden lid van verenigingen die er in de Hogeweyk zijn, beginnen eindelijk aan de schilderlessen waar het nooit van gekomen was, of gaan voor een kleine eigen bijdrage mee op de duo-fiets door de omgeving. De klanttevredenheid in verpleeghuis Hogewey is een 8,9. Het medicijngebruik en het gebruik van incontinentiemateriaal zijn opvallend laag en de bewoners betalen niets meer dan in een ander verpleeghuis.
"Bewoners hebben geen probleemgedrag,
maar wij hebben problemen-met-hun-gedrag."
Anders denken leidt tot andere inzichten en andere keuzes
De Hogeweyk beslaat zo'n 15.000 m2. Op dit terrein zijn inmiddels 23 kleine woonunits te vinden. De wijk, zoals deze nu bestaat, is het gevolg van een visie die in één dag is ontwikkeld. De kern daarvan is om niet langer te denken in termen van 'zorg', maar in termen van 'een zo gewoon mogelijk leven'. Deze visie had direct consequenties voor de indeling van groepen. Anders denken leidt tot andere inzichten en dus tot andere keuzes. Zolang je door de bril van zorg kijkt, worden bewoners ingedeeld op basis van medische gronden. Dit is ook lange tijd de manier van werken geweest in verpleeghuis Hogewey. Maar in plaats daarvan gaat de organisatie sinds een aantal jaar uit van een zo natuurlijk mogelijke indeling, zoals dat in de samenleving ook gebeurt: via leefstijlen.
"Verpleeghuis Hogewey hanteert vanuit hun visie zeven leefstijlen:
Goois, stads, ambachtelijk, Indisch, huiselijk, cultureel en christelijk."
Een vrouw die haar leven lang in het rijke Gooi heeft gewoond, heeft andere gebruiken en voorkeuren ontwikkeld, is met andere waarden en normen opgevoed en heeft andere wensen ten aanzien van de inrichting van de woning en bejegening dan iemand die altijd in het hartje van de Jordaan heeft gewoond. Het is – juist voor dementerende ouderen – erg belangrijk dat ze zich thuis voelen en dat de dingen gaan, zoals ze hun leven lang gewend waren.
Zoals veel keuzes die rechtstreeks uit een visie voortkomen, klinkt deze indeling naar leefstijlen logisch en voor de hand liggend. Maar de consequenties van deze visie zijn ingrijpend voor de dagelijkse praktijk. Zo hanteert verpleeghuis Hogewey vanuit hun visie tegenwoordig zeven leefstijlen: Goois, stads, ambachtelijk, Indisch, huiselijk, cultureel en christelijk. In de woningen voor demente ouderen met een Gooise leefstijl klinkt dagelijks klassieke muziek, staat etiquette voorop, wordt er graag een glaasje wijn gedronken en stellen de medewerkers zich richting de bewoners op als personeel in de huishouding. Bij de stadse groep staat André Hazes aan en eten ze een lekkere, ouderwetse stamppot.
Medisch én menselijk perspectief
Hoewel het medische perspectief niet meer voorop staat, benadrukt Spiering dat goede medische zorg heel erg belangrijk blijft. Zorg krijgt zo een evenredige plaats naast wonen en welzijn. De medische kant van de ziekte dementie – en de problemen met het ouder worden zelf – overschaduwen veelal het perspectief van wonen en welzijn. Hierdoor verdwijnt voor veel ouderen hun gewone leven, waar zij aan gewend waren én waar zij veelal aan gehecht waren. Om de medische kant en de menselijke kant in balans te houden, is een uitstekende vakkennis over ouderen bij de specialisten ouderengeneeskunde, verpleegkundigen en verzorgenden nodig. Maar daarbovenop vraagt het van zorgverleners om werkelijk te kunnen denken vanuit de cliënten. Spiering: "Zo hebben bewoners geen probleemgedrag, maar wij hebben problemen-met-hun-gedrag. En dat komt omdat we niet genoeg kijken en niet voldoende luisteren."
"Wij accepteren dat mensen een vergrote kans op vallen hebben als ze daardoor veel vrijer kunnen leven en gemakkelijker de buren ontmoeten of op een bankje buiten kunnen gaan zitten."
Wie niet langer eenzijdig vanuit het medische model naar demente ouderen kijkt, gaat anders kijken. Ineens gaat het om mensen van vlees en bloed met hun eigen, unieke achtergrond. In plaats van het behandelen gaat het volgens Spiering om het creëren van een goede leefomgeving. Daarbij is het zaak om iedere bewoner in zijn of haar uniekheid te leren begrijpen. Dat vraagt veel van alle betrokkenen die veelal in het medische model gevangen zitten.
Spiering vertelt hoe hun aanpak om mensen een zo gewoon mogelijk leven te laten leiden, doorwerkt op het gedrag van artsen. Artsen zijn zo sterk gewend om door de medische bril te kijken, dat het voor hen soms lastig is dat beeld ondergeschikt te maken aan dat van een zo gewoon mogelijk leven. Daarnaast is het vanuit medisch oogpunt soms ook gewoon onveilig om alles vanuit de bewoners te kijken. De arts is immers wel aansprakelijk als het mis gaat. Maar het bieden van een zo gewoon mogelijk leven kan nu eenmaal niet zonder de risico's die daarbij horen te accepteren. Bewoners bij verpleeghuis Hogewey bewegen bijvoorbeeld veel meer dan in een gemiddeld verpleeghuis. Hierdoor zijn ze vrijer, gezonder en gelukkiger, maar tegelijkertijd is de kans op valincidenten ook wat groter. Het zijn juist die incidenten waarop de organisatie en dus ook de arts wordt afgerekend als het echt mis gaat. Dat tegenover deze incidenten een hogere kwaliteit van leven staat, wordt niet meegewogen. Deze nieuwe afwegingen moet je als arts wel willen en durven maken.
Spiering: "Wij accepteren dat mensen een vergrote kans op vallen hebben als ze daardoor veel vrijer kunnen leven en gemakkelijker de buren ontmoeten of op een bankje buiten kunnen gaan zitten. We zijn er dan wel weer extra op gericht om te zien hoe je bijvoorbeeld met profiel onder het schoeisel zo veel mogelijk kunt voorkomen dat mensen vallen. HKZ (Harmonisatie Kwaliteitsbeoordeling in de Zorgsector) vinden wij prima, zolang wij zelf maar mogen bepalen waar de beoordelaars naar kijken. Ze voegen dan een objectieve blik toe. Er is in de beoordeling meer dialoog nodig. Daarin kunnen wij prima uitleggen waarom we bijvoorbeeld uitsluitend procedures ontwikkelen voor situaties die minder dan één keer per maand voorkomen."
"Betrek de buitenwereld bij je plannen"
Ook verpleegkundigen en verzorgenden kijken niet automatisch opeens naar de bewoners vanuit het idee om hen 'een zo gewoon mogelijk leven' te laten leiden. Bij verpleeghuis Hogewey wordt die consistentie van denken bijvoorbeeld vergroot via het 'welkom op de eerste dag'. Iedereen – inclusief de schoonmaker en de receptionist – wordt op hun eerste werkdag bij verpleeghuis Hogewey iets bijgebracht over dementie en over de manier van denken in de instelling. Het denken wordt verder versterkt via opleidingen, via audits en door de inzet van sociaal-agogen. Deze laatste groep kijkt specifiek naar de consistentie waarin de leefstijlen worden doorgevoerd.
Dan zijn er natuurlijk ook nog partijen die vanuit de buitenwereld op de instelling inwerken. Spiering: "Mijn tip: betrek zo snel mogelijk de buitenwereld bij je plannen. Dat is erg belangrijk. Het vraagt soms heel wat creatief denken om aan de eisen van de buitenwereld te voldoen zonder dat je het concept afbreekt. Zo hadden de brandweer en de inspectie de eis dat er tussen de woonunits deuren moesten zijn, terwijl het juist onze visie is dat we alleen via de voordeur naar binnen komen. Het gebruiken van de voordeur valt namelijk het meeste samen met 'het gewone leven'. We hebben die tussendeuren dus wel laten maken, maar vervolgens hebben we deze zo onzichtbaar mogelijk gemaakt, zodat ze niet voor dagelijks gebruik uitnodigen."
Jannette Spiering sluit af: "Uiteindelijk gaat het erom dat je de regels niet als uitgangspunt neemt maar een 'zo gewoon mogelijk leven' van de bewoners. Vaak betekent het dat je creatief zoekt naar wat er wél kan." ■
Interview door Wouter Hart. Dit interview is eerder verschenen in het boekje 'Spiegelbeelden', zoals dat te bestellen is via www.nvtz.nl of via dit platform.
[Aagje wrote:] Het is meer mensen opgevallen dat dit iets erg moois is: de koningin van zweden gaat met koningin Maxima volgende week daar op bezoek (zie nu.nl)
[Wouter wrote/ Aagje wrote:] Zie ook deze link. http://www.nu.nl/algemeen/3738401/zweedse-koningin-bezoekt-dementerenden-in-weesp.html
Loes Koelewijn Korlaar
geachte mijnheer/mevrouw.
ik ben Mevr. Koelewijn Korlaar.
voorzitter van de CR in Bunschoten-Spakenburg.
vanwege het feit dat er hier ter plaatse een nieuwbouw/verbouw plaats zal gaan vinden.
en er ook nu al spraken is van KSW en dat in de toekomst zeker een woonvorm gaat worden zijn wij als CR geinteresseerd naar de situatie in uw woonvorm.
we willen als raad graag een bezoek brengen bij u om een en ander in ogenschouw te nemen.
mijn vraag is? is het mogelijk dat wij in 2015 hier een afspraak voor maken.
mijn telf.nr is 0332985193 of 0644385414
Loes Koelewijn.
Dag Loes, Dank voor je reactie. Ik heb al even bij je ingesproken op je mobiel hoe je het beste met het verpleeghuis zelf contact kunt opnemen. Hartelijks, Guido van de Wiel
Ik vind het prachtig en zou wel willen dat dit ook in Belgie bestond maar mag ik eens weten waarom de namen boven de winkels in het Engels zijn en niet in Nederlands? vriendelijke groeten