Historie Irnsum - Gerben Sipkes Rijpma
Nijdamstra state, het stamhuis van de familie Nijdam
Het Register van Aanbreng uit 1511 vermeldt het volgende over deze boerderij: Feijcka Gabbaz pacht een sate met 13 grassen en 30 pdm meden te Grouw van Sijts Jans weduwe voor 16 fl. en 22 st., Renick Kamminghen (Renick Kamstra) voor 16 st., de Patroon voor 12 st., de Pastoor voor 9 st. en Eepa Dowama voor 4 fl. (Er waren dus diverse eigenaren. Ten onrechte vermeldde Vleer, de schrijver van het Nijdamstra-boek, dat Idzardus Gravius in 1511 de eigenaar zou zijn. Pas later zou blijken dat oorspronkelijke boerderijnummering afwijkt van die van 1640 en latere jaren.)
In 1583 waren zijn zoon Sythie Idtszn (te Roordahuizum) en dochter Syts Idtsdr (te Bolsward) eigenaar van "Nijdamstra saete toe Grou oft daer omtrent bij Aelsum". (Opm: bedoeld werd klooster Aalsum, nabij Oudeschouw)
Idsert Willems (hun jongste zoon) zou de ouderlijke boerderij voortzetten. Hij is rond 1600 geboren en trouwde omstreeks 1635 met Sibbeltie Claeses. In een akte uit 1644 werd hij genoemd als kerkvoogd te Grouw. Idsert Willems Nijdam heeft in de loop der jaren de resterende erfdelen in Nijdamstra state van zijn familieleden gekocht. Hij overleed in het rampjaar 1672 op Nijdamstra en werd begraven in de kerk van Grouw. De boerderij werd voortgezet door zijn oudste zoon Claes Idserts Nijdam, die ongehuwd overleed v��r 1682.
Bij de luchtfoto:
Na het overlijden van Bote Nijdam werd de inventaris opgemaakt. De levende have op Nijdamstra bestond toen uit: 26 koeien, 5 rieren, 2 stieren, 11 kalveren, 4 paarden, 4 schapen en een "partij enden en eerken" (eenden en woerden). Opmerkelijk is dat bij een deel van het rundvee werd vermeld dat die "syk geweest syn". In de periode 1713-1720 heerste namelijk de veepest�
Idsert Nijdam overleed reeds v��r 1745. Zijn zoon Bote Idserts Nijdam was toen boer op Nijdamstra. Doch dat zou niet lang duren, want in 1745 waren Bote en zijn broer Pier genoodzaakt afstand te doen van het familiebezit.
E�n van de nazaten van de burgemeester, de eerder genoemde Jacob Frederik van Sloterdijck, had Nijdamstra ge�rfd in 1833. Enkele jaren later wilde hij kennelijk wel geld zien, want hij gaf notaris Cornelis Wiersma te Huizum opdracht tot de openbare verkoop van: "Zathe en Landen nummer ��n, staande en gelegen nabij de Straatweg bij Irnsumazijl, onder den behoor der Dorpe Grouw, bij Sjoerd Botes Botinga in gebruik".
Het te veilen object werd destijds als volgt omschreven: "Eene buitengewone voortreffelijke en vruchtbare Zathe en landen, met derzelver ruime en hechte Huizinge, gekwoteerd nummer ��n, schuur, watermolen, varkenshok, hieminge, hovinge, boomen en plantagie cum annexis. Zeer aangenaam staande en gelegen nabij de straatweg bij de Irnsumazijl, onder het behoor van den dorpe Grouw, Nijdamstra genaamd. Vrije aanvaarding in 1840, landerijen op Sint Petri (5 maart) en sate op 12 mei. Gezamenlijke grootte 33 ha 10 are 70 ca, alle greidlanden nagenoeg geheel van de eerste klasse en in ��n kavel rondom de huizinge gelegen. Tot Petri en Mei 1840 verhuurd aan Sjoerd Botes Botinga voor fl. 1.552,- per jaar".
In 1879 werd Nijdamstra sate opnieuw openbaar verkocht
Op dat moment was de grootte 32 ha 95 are en 40 ca, inclusief de molenpolle aan het vaarwater De Grouw met "deels afgedamde opvaart". De overnamesom voor de opstal van de watermolen bedroeg fl. 825,-.
De provisionele veiling en finale toewijzing hadden plaats in maart 1879, ten huize van kastelein Johannes Hollander in Irnsum. Hoewel er flink geboden werd, durfde geen van de aanwezige boeren het hoogste eindbod voor het geheel neer te leggen. Immers, de grote agrarische crisis had zich net aangediend.
Jonkheer P.B.J. Vegelin (1808-1879) werd in 1835 grietman van Haskerland en lid van de Provinciale Staten van Friesland. Hij was tevens lid van de Tweede Kamer der Staten Generaal. In 1843 nam Veglin zijn ontslag als grietman en als statenlid. De Provinciale Friesche Courant noemde hem een gunstige uitzondering te midden van de toenmalige grietmannen, die als �grypmannen� werden aangeduid.
Net als Vegelin was ook zijn nieuwe huurder afkomstig uit Haskerland. In mei 1879 kwamen Eldert Meines Jansma (1835-1925) en Trijntje Sybes Schaap (1848-1922) als boer en boerin op Nijdamstra. Ze waren getrouwd in 1872 en hun eerste kinderen (Maaike in 1873 en Siebe in 1876) kwamen in Haskerhorne ter wereld. Ze kregen nog twee kinderen op Nijdamstra; Antje (geboren op 12 mei 1979, dus kort na de verhuizing) en Akke, die in 1887 ter wereld kwam.
De jongste zoon van de jonkheer, Philip Ernst Vegelin van Claerbergen, grondeigenaar in Den Haag, had o.a. Nijdamstra ge�rfd. In 1904 gaf hij aan de notaris volmacht om "al zijne in Friesland gelegen vastigheden, uit de hand of in het openbaar, te verkopen". Het betrof naast Nijdamstra, boerderijen en landerijen bij Joure, Akkrum, Nijehaske, Ried, Tjalleberd en Hijum.
Op het nevenstaande kaartje ligt Nijdamstra ongeveer bij de u van het woord Irnsumerzijl.
Het uitmuntend en melkrijk beslag vee bestond uit: 35 melke- en 2 vette koeien, 6 hokkelingen, 2 stieren, 3 schapen met lammeren, 1 vet schaap, 8 lammeren en 7 varkens. Verder werd het boerenreeuw (machines en werktuigen) te gelde gemaakt. Een pikant detail uit het boelgoedboekje: "Alle koeien en hokkelingen zijn gedekt door Hitler"� dit was de twenterstier met stamboeknummer 21805.
Op 18 mei 1950 was er op Nijdamstra een grote re�nie van 175 � 200 nazaten van Willem Willems de Oude. Het was de familievereniging die hen tezamen had geroepen. Met auto�s en bussen waren zij van heinde en verre naar Irnsum gekomen, om plechtig de Nijdamstra vlag te hijsen op het erf van de oude familieboerderij en met elkaar kennis te maken.
Het is niet bekend hoe oud de huidige kop-hals-romp boerderij is. Gezien de bouwstijl en huidige staat kunnen we denken aan de periode 1830-1870. Het is in ieder geval duidelijk dat hier in de tijd van de Nijdam�s een ander gebouw heeft gestaan. Boerderijen gingen vroeger zo�n 150 jaar mee, en herbouw vond meestal plaats op dezelfde plek.
De meest voor de hand liggende mogelijkheid is dat Bouwe Broers de Boer, die de sate kocht in 1838, een herbouw heeft uitgevoerd. Dit is gebaseerd op de feiten dat de vorige eigenaar een "belegger op afstand" was en dat De Boer goed in de slappe was zat. Immers, hij had in 1822 de grote houtzaagmolen van Folkert van Loon gekocht. V��r of in 1839 heeft hij die weer verkocht.
Bronnen: Eigen archief, Boelgoedboekje 1935, Nijdamstra Boeken - W. Tsj. Vleer, Krantenknipsels uit 1950, Tresoar - notari�le aktes en genealogische gegevens. "Twee eeuwen Friese adel" door Bearn Bilker e.a.