De Kracht van Cultuur - November 2002 - Werelderfgoedverdrag 30 jaar
Natuur en cultuur zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Onze culturele identiteit wordt sterk beïnvloed door de natuurlijke omgeving waarin zij zich ontwikkelt. Daarom moeten cultuur en natuur en vooral ook het evenwicht tussen beide met zorg beschermd worden. Dit is de belangrijkste doelstelling van het Verdrag ter bescherming van cultureel en natuurlijk werelderfgoed dat op 16 november 1972 door de UNESCO werd aangenomen. Inmiddels hebben 175 landen zich aangesloten.
De Verenigde Naties hebben 2002 tot jaar van het cultuurerfgoed verklaard. Tevens viert het Werelderfgoedverdrag dit najaar haar dertigste verjaardag. Ter ere hiervan organiseert de UNESCO met steun van de Italiaanse regering een internationaal congres dat plaats zal hebben in Venetië van 14 tot 16 november. Daar zullen de afgelopen 30 jaar geëvalueerd worden. Maar de UNESCO zal op dit congres vooral het beleid bepalen om meer hulp en financiële steun te vinden voor het beheren van de monumenten bij bijvoorbeeld NGO's en in de privé- en publieke sector.
Tevens vinden er in oktober en november zes internationale conferenties plaats, in Alexandria, Beijing , Dakar, Mexico, Parijs en Straatsburg . Een virtueel congres "World Heritage in the Digital Age" moet deze zes conferenties met elkaar verbinden. Onderzocht wordt hoe nieuwe media en technologie van nut kunnen zijn bij bescherming en behoud van werelderfgoed.
Successen mogen gevierd worden, maar het congres in Venetië zal ook aangegrepen moeten worden om een kritische balans op te maken, laat Minja Yang, adjunct-directeur van het Centrum van Werelderfgoed, in de Franse krant Le Monde weten. Daarom draagt het congres de titel "World Heritage 2002: Shared Legacy, Common Responsibility". Landen die het verdrag ondertekenen, hebben de verantwoording hun erfgoed te behouden, te onderhouden en te beschermen. Volgens Yang komen de betreffende landen de afspraken vaker niet dan wel na. Dit kan een kwestie van onmacht zijn, wanneer landen met armoede, oorlog of natuurrampen te kampen hebben. Er zijn echter veel voorbeelden die bewijzen dat betere omstandigheden geen garantie bieden voor betere conservering van het werelderfgoed. Door te weinig te doen aan vervuiling, massatoerisme en ongecontroleerde stedenbouw, werken veel landen mee aan beschadiging of verlies van monumenten en natuurgebieden.
Van de 730 locaties die nu op de werelderfgoedlijst staan, staan er 33 op een speciale lijst: de "World Heritage List in Danger".
Feitelijk begon de lijst met het redden van de Abu Simbel tempels in Egypte, die in een vallei lagen die na het bouwen van de Aswandam onder water zou komen te staan. De bezorgdheid om de monumenten was wereldwijd en de UNESCO zette een internationale campagne op om de tempels te redden door ze te laten verplaatsen. Dit gaf aanleiding tot het opstellen van het verdrag en was het voorbeeld voor meerdere reddingscampagnes, zoals Venetië, Moenjodaro in Pakistan en de Borobodur in Indonesië.
Het gaat nadrukkelijk niet alleen om de kunstzinnige of heroïsche monumenten. Ook getuigenissen van de zwarte dagen uit de geschiedenis, zoals Auswitz in Polen, het slaven deportatie eiland Gorée in Senegal en het herdenkingsmonument in Hiroshima dienen bewaard te blijven.
Sinds 1997 beschermt de UNESCO naast de monumenten ook de kwetsbaardere dragers van cultuur: op de "Memory of the World" lijst staan manuscripten, documenten, muziek en foto's.
Het werelderfgoedverdrag kan volgens Klaus Hüfner, voorzitter van de Duitse UNESCO commissie, een begin zijn van een wereldomvattende cultuurpolitiek. Monumenten die op de lijst worden opgenomen behoren in feite niet meer het land in kwestie toe, maar zijn gezamenlijk erfgoed geworden. De UNESCO streeft naar een besef van culturele gelijkwaardigheid, voorbij nationale trots. "Werelderfgoed is de positieve kant van globalisering" zegt Francesco Bandarin, directeur van het Centrum van Werelderfgoed.
UNESCO home page
Officiële UNESCO-site over werelderfgoed
UNESCO-site over het jaar van het cultuurerfgoed
Lijst met alle 730 werelderfgoed locaties
Website over het Memory of the World programma van UNESCO, met onder andere uitgebreide rondleidingen door een aantal projecten en een virutele tentoonstelling over conservering