Portret als handelsmerk | De Morgen
Portret als handelsmerk
Zijn doel was de nieuwe Appeles te worden, de opvolger van de legendarische schilder van de Oudheid, maar Holbein werd uiteindelijk 'master Hans', hofschilder van de Engelse koning Hendrik VIII. Anders dan zijn grote voorloper Albrecht Dürer was Holbein een echte kunstenaar-ondernemer. Hij was pragmatisch ten opzichte van politiek en religie. Die pragmatische opstelling bepaalde zijn levensloop.
Als zoon van de gerenommeerde paneelschilder Hans Holbein de Oude begon hij zijn carrière in het Duitse Augsburg, maar vertrok al snel naar Basel. Daar kwam Holbein in contact met de technieken van de Italiaanse renaissance. Hij groeide er snel uit tot de belangrijkste schilder van religieuze voorstellingen. Af en toe maakte hij portretten. Van Erasmus, die ook in Basel woonde, kreeg hij de opdracht drie portretten te schilderen. Toen hij eind van de jaren twintig naar Engeland vertrok, werden portretten echt zijn handelsmerk. Ze werden geroemd om hun levensechtheid. Als hofschilder flatteerde hij echter wel eens wat. Naar aanleiding van Holbeins portret van de Vlaamse Anna van Kleef wilde Hendrik VIII met haar trouwen. Binnen een half jaar ontbond hij het huwelijk weer. Hij vond haar afstotelijk, een "Vlaamse merrie". Hoewel Holbeins werk zeer sterk op de wensen van de markt was gericht, bevat het ook nu nog een opvallende autonome artistieke kracht. In zijn tekeningen zet hij gezichten neer als monumentale composities. De vroege portretten hebben door attributen een dubbelzinnige, soms zelfs ironische boodschap. Maar vooral de latere, veel soberder portretten imponeren door hun mysterieuze onderhuidse spanning. Holbein stierf in 1543, waarschijnlijk aan de pest. (MS)
Hans Holbein in het Mauritshuis, Korte Vijverberg 8, Den Haag loopt van 16 augustus tot en met 16 november en is dagelijks open van 10 tot 17 uur. Kaarten: 12,50 euro. Info: 0031-70/302.34.56 of www.mauritshuis.nl.