Vooral voor Nederland is het vertrek van de Britten uit de EU een verlies | De Volkskrant
Vooral voor Nederland is het vertrek van de Britten uit de EU een verlies
De Brusselse hoop dat Brexit niet zou doorgaan, bleek ijdel. Het vertrek is een waterscheiding voor de EU.
Bert Lanting 1 januari 2020, 16:48
Boris Johnson tijdens zijn overwinningsspeech. Beeld EPA
Lange tijd leefde er in Brussel nog de hoop dat de Brexit uiteindelijk toch niet zou doorgaan. Misschien zouden de Britten zich bij een tweede referendum bedenken. Maar na de klinkende verkiezingszege van premier Boris Johnson en zijn Conservatieven vorige maand is die illusie vervlogen: op 31 januari stapt het Verenigd Koninkrijk uit de ­Europese Unie.
Na ruim drie jaar gebakkelei over de Brexit kwam de stemming in het Lagerhuis bijna als een opluchting. Eindelijk duidelijkheid, maar voor de EU is het een waterscheiding. Tot nog toe leek de EU een bijna automatisch groeimodel, maar nu stapt één van de lidstaten op, en niet het minste land.
Vooral voor Nederland is het vertrek van de Britten uit de EU een verlies. Op tal van terreinen, zoals handel, veiligheid en de besteding van de Europese begroting, stond het Verenigd Koninkrijk vaak dicht bij Nederland. Voor Nederland vormden de Britten een welkom tegenwicht tegen de Frans-Duitse machine die wel eens al te snel wil gaan. Nu de Britten eruit stappen, zal Nederland andere bondgenoten moeten vinden om tegenwicht te bieden aan het machtige Frans-Duitse motorblok.
Nederland zal ook het hardst worden getroffen als het op een vechtscheiding tussen Londen en de EU uitloopt. Aanvankelijk werd gespeculeerd dat premier Johnson op een zo zacht mogelijke Brexit zou afkoersen, nu hij onder het motto 'Get Brexit Done' de macht stevig in handen heeft gekregen in Westminster en de Conservatieve partij. Anders dan zijn voorgangster Theresa May heeft Johnson de radicale brexiteers, zoals Jacob Rees-Mogg en Mark Francois, niet nodig voor het afhandelen van de Brexit.
Maar Johnson heeft meteen laten zien dat hij geenszins van plan is afstand te nemen van de oer-brexiteers. In de wet met het Brexitakkoord, die hij nog vóór de Kerstdagen door het Lagerhuis wist te jagen, heeft hij laten vastleggen dat het Verenigd Koninkrijk niet om verlenging van de overgangsperiode zal vragen.
Die loopt op 31 december dit jaar af, volgens vrijwel iedereen veel te kort om een vrijhandelsakkoord met de EU uit te onderhandelen en zo te voorkomen dat het alsnog uitloopt op een wanordelijk vertrek. Het klimaat is er niet beter op geworden nu de Conservatieve partij meer en meer in handen lijkt te zijn geraakt van een populistische stroming.
Hoe de onderhandelingen met het Verenigd Koninkrijk ook aflopen, de Europese Unie wacht een lastige periode. Naast het Verenigd Koninkrijk is de EU langzamerhand nog een betrouwbare bondgenoot kwijtgeraakt: onder Trump hebben de VS zich steeds verder verwijderd van de EU. Trump maakt er nauwelijks een geheim van dat hij graag ziet dat de macht van het Europese handelsblok afbrokkelt als gevolg van de Brexit.
Sommigen zien het vertrek van de Britse 'dwarsliggers' als het signaal om eindelijk flinke stappen vooruit te zetten richting politieke eenwording. Alleen door Brussel meer macht te geven kan de EU zich volgens hen staande houden tegenover Trumps Amerika en de toenemende macht van China.
Verkeerde les
Maar dat zou de verkeerde les zijn van het Brexit-drama. Nu al zijn er spanningen voelbaar binnen de EU. Het gevaar bestaat dat al te veel haast tegenkrachten zal losmaken die de EU nog verder uit evenwicht brengen.