Verslag 18e Literaire Vertaaldagen - Nieuws
'De vertaler als schrijver,' zo luidde het thema van de achttiende Literaire Vertaaldagen. Er is een school die stelt dat vertalers per definitie schrijvers zijn, omdat ze van 'iets' 'iets anders' maken. Er is een andere school die stelt dat vertalers per definitie ambachtslieden zijn, omdat ze 'iets anders' maken van 'iets bestaands'. Maar bij veel vertalers staat het schrijverschap buiten kijf, omdat ze zelf ook boeken schrijven, omdat ze schrijven over vertalingen van henzelf of die van anderen, of omdat ze uit een taal met een zodanig andere structuur vertalen dat schrijverschap vanzelf een vereiste wordt.
'Uitsmijter' was Anneke Brassinga, die in die hoedanigheid geheel vrij was in de keuze van haar onderwerp, al verenigt ze natuurlijk als geen ander de hoedanigheden van auteur (dichter) en vertaler. Toen haar op een uitgeversborrel werd gevraagd waar haar lezing tijdens de Vertaaldagen over zou gaan, bedacht ze er ter plekke een: 'Taal is zand.' En voor onderzoeksdoeleinden boekte ze meteen maar een reisje naar Schiermonnikoog, waar ze onder meer de volgende observaties deed: 'Het mirakel van de taal is echter dat wij ook dingen kunnen "herkennen" zonder ze ooit gekend te hebben. Een taal is zozeer één substantie, één wolk van structuren, één zee van zand, dat al wat uit dat zand wordt gevormd tot woord of zinsdeel, wel een reminiscentie in zich draagt of een associatie met een reeds gekend begrip of ding. Alle mogelijke configuraties van alle woorden en zinnen zijn daardoor in principe te begrijpen, te herkennen in hun eenmaligheid. Ook de natuur schrijft in het zand. Klimaat, dieren, gewassen, al wat beweegt laat er sporen na, die te lezen zijn als een relaas. Natuur en mens verschillen van elkaar doordat de mens vindt dat hij van de natuur verschilt - wij zijn als soort, met z'n allen, een separatistische beweging. Maar omdat we vooralsnog niet buiten de natuur kunnen bleef onze tweede werkelijkheid, die van de taal, qua schriftbeeld geënt op prehistorisch uitziende stokjes, golvingen als van rietstengels, hiëroglyfische restvormen. Wat opvalt in het handschrift van de natuur is de ritmiek, die aanduidt dat er beweging heeft plaatsgevonden - van dieren, getijden, wind, of andere elementen. Natuur leert ons besef van tijd, en we mogen wel zeggen dat tijdsbesef voorwaarde is voor een grammatica, voor taal.' De lezing van Anneke was verluchtigd met een serie prachtige zandfoto's van eigen hand.