Ignatiaans bidden - Gebedstips week 2
Gebedstip 1: Ruimte maken voor gebed
Een vluchtige blik naar binnen werpen is niet genoeg om te weten wat er leeft op de bodem van mijn hart. Ik mag tijd nemen om me te focussen op wat echt en wezenlijk is.
Zoals je tijd inruimt om je lichaam te trainen, zo ook geef je aandacht aan je geest.
En als je gebed ingebed is in de dag dan gaat het met je mee en verrijkt het je hele dag.
Zoek vooraf een plek om te bidden waar je niet gestoord wordt. Een vaste plek maakt het makkelijker om in te stappen. Je kunt de plek aankleden met een kaars, een icoon, een meditatiebankje, een schriftje om iets in te schrijven, een bijbel, wat je maar fijn vindt om erbij te hebben. En spreek met jezelf een tijdsduur af voor je gebed. Je zult merken dat het helpt als je je er aan houdt. Voor de een is twintig minuten al heel veel tijd, voor een ander is er meer nodig om stil te worden en tot gebed te komen. Kijk wat je past. Weet dat je niet de enige bent die deze retraite meebidt. Op heel veel plekken bidden mensen dezelfde teksten mee en zijn er wekelijks uitwisselingsgroepjes.
Gebedstip 2: Bidden met een bijbeltekst (1)
Wat je gaat oefenen in je stille tijd heeft oude papieren. Wellicht ben je gewend, wanneer je een bijbeltekst leest, om na te denken over wat er staat en wat de tekst precies betekent. Ga je bidden met een bijbeltekst, dan volg je een andere weg. Ignatius heeft het over gewaarworden. Gewaarworden wat er met je gebeurt als je je inleeft in de bijbeltekst. Waar sla ik op aan? Wat raakt mij, welk woord, welke zin of gebeurtenis? Waar word ik blij van of juist boos? Gewaarworden wat er gebeurt in jezelf, in je lichaam, je gevoel, je verbeelding. Stilstaan bij wat in jou geraakt wordt. Zonder oordeel.
De vragen bij de bijbeltekst kunnen daarbij helpen maar zijn niet meer dan een handreiking.
Gebedstip 3: En als het niet stil wordt?
Het wil maar niet stil worden in je hoofd, je gedachten buitelen als het ware over elkaar heen. Dat is niet raar, dat overkomt iedereen op zijn tijd. Daar is wel iets aan te doen. Je kunt met je lichaamshouding, je ademhaling, je geest in een meer ontvankelijke 'mood' komen. Ga zo zitten dat je lichaam 'wakker' kan zijn, recht je rug, je hoofd ontspannen op je schouders, benen naast elkaar, voeten aan de grond, je handen open in je schoot. Bedenk dat er een draadje loopt van je kruin omhoog en naar beneden de grond in. Je wordt als het ware tussen hemel en aarde overeind gehouden. Adem rustig in en uit. Een ontspanningsoefening kan helpen om meer open te zijn: Loop je lichaam langs van je kruin tot aan je tenen en voel waar er spanning in je lijf zit. Geef aandacht aan de spanning die er is, en laat deze op je uitademing door je benen naar beneden stromen, de grond in. Als je aandacht geeft aan je adem helpt dat om tegelijk wachtend en open te zijn.
Gebedstip 4: Bidden met een bijbeltekst (2)
De bijbeltekst begint te spreken als je nagaat wat je raakt. Wat raakt mij in deze tekst? Waar blijft mijn aandacht bij hangen? Waar zou dat mee te maken kunnen hebben? Is het iets uit mijn eigen leven, een gebeurtenis van vroeger? Wat resoneert er mee? Of heeft het maken met wie God of Jezus voor mij zijn? Is er misschien iets waartegen ik in verzet kom? Of wat me juist uitdaagt? Wat een verlangen bij me wakker roept? Wat me troost?
Nagaan wat je raakt, je bewust worden hoe dit alles speelt in je eigen leven is als proeven en smaken met je zintuigen. Het ene is prettig om op te kauwen, het andere is eerder bitter van smaak. Van het een word je warm, van het andere eerder koud. Misschien proefde je niet zoveel, maar is de nasmaak van een tekst of een woord aangenaam. Blijf bij wat is en wat zich toont. Als je van daaruit opnieuw naar de bijbeltekst kijkt, zie je dan iets in het verhaal dat daarop een nieuwe kijk kan geven? Dat kun je in je gebed teruggeven aan God of aan Jezus.
Gebedstip 5: Afstemmen op God
Wie bidt stemt zich af op God. Wie bidt neemt zichzelf in ogenschouw in relatie tot God en tot zijn of haar omgeving. Dat brengt ons bij de vraag: wie is God voor mij? Hoe ziet mijn relatie met de Eeuwige er uit? Als God mijn adres is, naar wie ga ik dan toe?
Er zijn vele namen en beelden voor God. Soms ben je vertrouwd met één naam of één beeld. Maar die naam of dat beeld is maar één van de vele mogelijke namen. Wie God voor mij is, is een aanwijzing waar en hoe ik God kan naderen.
Is God de koning voor jou, herder, vader, rechter, de almachtige, de barmhartige, de aanwezige, bron van leven, licht of ….? Spreek met God zoals God jou vertrouwd is en stel je voor hoe jij in zijn aanwezigheid kunt zijn.
Sluit het niet aan bij je, ga dan zitten met een zachte glimlach. Merk op wat het met je doet. Bezie jezelf met die glimlach en zoek zo het contact met God. Stel je voor dat God ook met een glimlach naar jou kijkt.
Gebedstip 6: Volg je adem
Ignatius spreekt over gewaarworden, je meer bewust worden van wat er in en om je gebeurt. Gewaarworden houdt in dat je een positie kiest die even buiten je ligt. Je kijkt met een andere blik, vanuit een ander perspectief. Zo kun je ook naar je ademhaling kijken. Je volgt je adem, als van een afstandje. Je bent niet uit op het veranderen van je ademhaling, je geeft eerder de controle over je adem uit handen. Je laat de beweging van inademen en uitademen aan je en in je gebeuren. Je merkt op hoe je adem als vanzelf komt en gaat. In plaats van dat ik adem haal of neem, laat ik de adem in me toe. In het uitademen laat ik los en wacht tot de beweging opnieuw begint. Toelaten, loslaten en wachten. Als ik durf wachten en kan laten gebeuren wat komt, kan ik meer aanwezig zijn in het moment. Meer wakker en open zijn. Juist het wachten maakt dat ik de tijd anders beleef. Zo kan het volgen van je adem helpen om je meer bewust te worden van het thema van deze retraite: wachten op de morgen die komt en hoe dat in je werkt.
Gebedstip 7: Plaats-voorstelling
Bij een plaats-voorstelling gaat het erom je een voorstelling te maken van wat er in het verhaal gebeurt. Alsof je in je hoofd een film maakt van het verhaal.
Stel je voor – het landschap waar het verhaal zich afspeelt, jij bent daar. Welk tijdstip van de dag is het? Wat zie je voor je ogen, wat hoor je, ruik je? Wie is er aanwezig en hoe zien ze eruit? Maak een voorstelling van wat er gebeurt. Waar ben ik, ben ik dichtbij of meer op afstand? Kan ik dichterbij komen of wil ik dat niet, durf ik een gesprek aan te gaan? Op het moment dat je een verhaal instapt gaat het ineens ook over jouw leven. Het verhaal gaat een gesprek aan met jou en jouw leven.
Het kan zijn dat de bijbeltekst voor vandaag geen aanleiding geeft om je het gebeuren voor te stellen. Concentreer je dan als uitgangspunt op de relatie tussen degene die spreekt en die aangesproken wordt in de tekst. Wat valt op? Leef je in op de plaats van de aangesprokene. Of stel de vraag die je altijd al had willen stellen.
Gebedstip 8: Terugblik: wat heb ik ontvangen?
Aan het eind van het gebed word je gevraagd om te verzamelen wat het je gebracht heeft aan vragen, gevoelens, inzichten etc. en daar iets over op te schrijven of er een tekening van te maken. Dat is niet alleen omdat wij mensen kort van memorie zijn. Terugblikken is een belangrijk onderdeel in de methode van Ignatius. Zijn ervaring met bidden is als met (belangrijke) gebeurtenissen in je leven. Vaak zie je pas achteraf wat er aan je gebeurd is, wat voor betekenis dat voor je had, en hoe dat heeft doorgewerkt. Soms zie je dat pas na jaren. Zoals dat met levensevents gaat, zo is het ook met bidden en wat het gebed teweeg brengt. Het is dus zaak om wat je ervaart te memomeren en het opnieuw levend voor je te maken. Zodat het van betekenis kan worden in je leven.
Een enkele aantekening per dag is al voldoende. Als je het geregeld terugleest kun je soms ineens een lijn ontdekken of een woord dat terugkeert of richting geeft. Het helpt je niet alleen om vol te houden en je motivatie te verdiepen maar ook om je levensweg te verhelderen, als je overweegt wat het je heeft gedaan en gebracht.
Gebedstip 9: Leegte.. wat moet ik ermee?
Je zit klaar om te gaan bidden, maar wat je ook doet, het lijkt alsof niets pakt, alsof er alleen maar leegte is. Geen stem, niets. En de dag daarop weer. Je overweegt, zal ik maar niet stoppen hiermee? Of anders volgende week het weer oppakken? Allereerst: leegte voelen tijdens je gebedstijd is niet vreemd of eng. Waar je je concentreert op wat wezenlijk is – en dat doe je als je bidt – daar kun je ook leegte tegenkomen. Het helpt om te erkennen dat er leegte is. Wat de betekenis daarvan is, is vaak niet meteen duidelijk. Je kunt het voorleggen aan God in je gebed. Maar vaak is het nuttig om de leegte te laten zijn en tegelijk bij je ritme te blijven: terug naar je adem (je adem is je anker), terug naar de tekst, terug naar je verlangen, terug naar de gebedstijd die je afgesproken hebt. Het uithouden hoort ook bij bidden. Een lied of muziek die je aanspreekt kan helpen om erbij te blijven.
Gebedstip 10: Over verlangen
Aan het begin van de stille tijd stelt Ignatius zich de vraag: wat verlangt in mij? Welk verlangen heb ik voor deze gebedstijd? Zo'n vraag kan de nodige verwarring oproepen: heb ik wel een verlangen? Hoezo, wat verlangt in mij? Om te komen bij wat ons ten diepste voortstuwt, wat ten diepste aan mij trekt en mij doet gaan, daar is vaak meer tijd voor nodig. Je oefent jezelf door elke dag opnieuw te vragen: wat verlang ik voor deze gebedstijd. Het antwoord dat komt kan heel groot zijn, het heil van heel de wereld aangaan. Na verloop van tijd zul je merken dat vragen naar het verlangen dat in je leeft dicht bij huis begint: 'dat ik mag horen, dat ik rust vind, dat ik erbij ben, dat ik U mag ontmoeten.' Of er komt een lied of een psalmregel op: 'God die mij ziet zoals ik ben; wek mijn zachtheid weer; neem mij aan zoals ik ben; heer ontferm u.' Het uitspreken van je verlangen baant de weg van je gebed en is als een bedding.
Gebedstip 11: Samenspraak
Bidden is niet het voorleggen van een verlanglijstje aan God. Bidden gaat over een relatie, de relatie tussen mij als bidder en God, de relatie tussen God en mij als bidder.
Nadat je de bijbeltekst gelezen hebt en verzameld hebt wat het heeft geraakt, in je eigen leven en in de relatie tot de Eeuwige, ga je in gesprek met God of Jezus. Je legt voor wat je overwogen hebt, wat op je toe gekomen is. Terwijl je je uitspreekt kan het zijn dat het je iets verheldert, wat dan ook. Het je uitspreken, verwoorden, delen van je overwegingen is als een samenspraak met een vriend of vriendin. Luister of je iets terug hoort – een inzicht uit de overwegingen dat terugkomt, iets anders dat je invalt.
Wees met alles wat in je is bij God of Jezus.
Gebedstip 12: God danken
Zeg aan het eind van je gebedstijd: dank je wel! Dat lijkt een klein gebaar, in woorden is het zo voorbij. Bedenk dat er een energieke leven-schenkende kracht uitgaat van het oefenen van dankbaarheid. Dank je wel voor het inzicht dat ik mocht ontvangen. Dank je wel voor het veranderde levensperspectief. Dank je wel voor de goedheid die ik mag ervaren. Dank je wel voor de adem die doorgaat, voor de mensen om mij heen, voor weer een dag, de natuur die na een winter steeds opnieuw begint. Er is zoveel om voor te danken, zoveel leven dat 'om niet' er is, dat grond geeft aan ons, aan mijn bestaan.
Gebedstip 13: Bidden met je lijf
Bidden is niet iets van het hoofd alleen, je hele lichaam doet mee, je hart, je benen en tenen, je baarmoeder, je buik, je neus, je zintuigen. Je lichaam is als een tempel, een plek voor God om te zijn. In ons gebedsleven gaan we er vaak vanuit dat er maar één gebedshouding is die passend is, maar ons lichaam kent zoveel meer mogelijkheden.
Waar de een het fijn vindt om staande met open handen te bidden, voelt de ander zich meer thuis bij God in de natuur, terwijl een derde haar eerbied uitdrukt in een dans.
Kies je eigen houding en vorm waarmee je eerbied uitdrukt en tot gebed komt.
Het helpt om je meer gewaar te worden wat er meebeweegt in je lichaam, welke beweging opgeroepen wordt, wat vraagt om een hertaling.
Gebedstip 14: Of maak een tekening
Zoals dansen wel bidden met de voeten wordt genoemd, zo kan tekenen bidden met de handen zijn. Tekenen als een naar buiten brengen en vormgeven aan wat in je leeft, aan wat in jou in beweging is gekomen. Daarbij gaat het minder om het natekenen van een verhaal, maar meer om wat het verhaal in jou teweeg heeft gebracht, welke bewegingen je ziet of hoort in bijbeltekst, welke kleuren en vormen daarbij passen.
Je tekening hoeft niet een schoonheid te zijn, het gaat erom wat de tekening laat zien en vertelt. Werk er niet aan, maar laat het opkomen en gebeuren. Geef er als je klaar bent een titel aan.