£02 verhandelino over. de kruisvaarten
Zou het nu redelijk, zou het edelmoedig zijn, indien ire.1 zoodanige, door het blind Bijgeloof, geleid door Maatkunde en Priesterlist, aangeftookte en gevoerde Oorlogen, op rekening wilde (tellen van den Natuurlijken Godsdienst , van den Godsdienst der Rede ? Keurt inen dit af, waarom dan, in de kruisvaarten, de uitwerkfelen van het zelfde Bijgeloof te willen ftellen op rekening van den redelijken Godsdienst der Christenen'? Men weet immers, dat, in die middel - eeuwen, eeuwen van onkunde en barbaarschheid , ijzeren eeuwen , niet de zuivere, de redelijke, de hemelfche Godsdienst van jesus algemeen onder de menfchen heerschte , maar integendeel, dat onder den naam van Christendom het .bijgeloof toenmaals ten troon zat en geëerbiedigd werd; terwijl er, ook toen zelfs, ongeveinsde Christenen gevonden werden, welken overluid deze verderflijke geestdriit afkeurden , en als onchristlijk veroordeelden ; doch, wie hoort, wanneer een algemeene geestdrift de gemoederen heeft ingenomen, naar de ftem der wijzen? Het Christendom zij hier dan zonder blaam! Bijgeloof en Dweepzucht waren de bronnen van deze Heilloze Oorlogen, Bijgeloof en Dweepzucht, altijd zich gelijk in verwoestende gevolgen, het zij den naam van Heidemch, of Christlijk voerende , het zij zich bedekkende met den gewijden Priesterrok , of den achtbaren mantel des Wijsgeers.
Mijne tweede Aanmerking zij deze : Gelijk deze onbezonnen oorlogen, deze fchrikbarende heirvaarten, door het beftuur van den wijzen en goeden Regeerer der volken, zulke weldadige gevolgen hebben gehad, zoo als wij gezien hebben, op de zelfde wijze leert de gefchiedenis der wereld en der volken, dat alle groote omwentelingen, alle beroeringen, die de wereld hebben geichokt, bij flot, hebben geftrekt tot vermeerdering van het geluk van het geheele menschdom. Zoo heilzaam in de Natuur ftormen en onweders zijn, welke verwoestingen zij ook mogen aanrichten, terwijl zij woeden, zoo heilzaam zijn deze bewegingen der volken in de zedelijke wereld. Maar gelijk het eerfte op te merken het lcherpziende oog van den kundigen en vlijtigen naarfpoorer der Natuur verëischt, zoo vordert de opmerking van dit laatfte het veel omvattend verlicht oog van denGodvruchtigen naarfpoorer van Gods wegen en voetIfcappan, Deze zedelijke en Christlijke Wijsgeer ontdekt,
"Nieuwe vaderlandsche bibliotheek, van wetenschap, kunst en smaak. . VIERDEN DEELS TWEEDE STUK". "Vierden deels tweede stuk". Bruyn, Martinus de Amsterdam, 1769-1804,1797. Geraadpleegd op Delpher op 25-10-2021, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dpo:6815:mpeg21:0005