Hoog tijd voor een slimmer EU-migratiebeleid | De Volkskrant
Hoog tijd voor een slimmer EU-migratiebeleid
De EU maakt zich chantabel voor autocratische regimes, over de rug van migranten. Het kan slimmer.
Henk Van Houtum en Leo Lucassen 14 oktober 2016, 02:00
De EU bestrijdt nu de averechtse - en deels dodelijke - gevolgen van haar eigen migratiebeleid. Beeld epa
Onlangs kwam naar buiten dat Afghanistan tot 2020 elk jaar 1,3 miljard euro krijgt van de EU in de hoop dat dat land in ruil daarvoor irreguliere migranten tegenhoudt dan wel terugneemt. Een soort EU-Turkije-deal, maar dan op een andere plek dus. Verder is de EU voornemens de komende tijd meer van dit soort kostbare afspraken te maken. En bovendien met onveilige landen als Libië, Egypte, Soedan, Niger en Eritrea.
In ons boek laten wij zien dat met deze outsourcing de EU, en dus ook Nederland, op een hellend vlak terecht is gekomen. De EU maakt zich chantabel voor autocratische regimes over de rug van migranten. Het Vluchtelingenverdrag wordt er feitelijk door buiten werking gesteld. En dat terwijl het merendeel van de irreguliere migranten een vluchteling is.
Afgelopen jaar bereikten ongeveer een miljoen asielzoekers uit andere werelddelen de EU, wat neerkomt op 0,2 procent van haar bevolking. Het merendeel daarvan komt uit erkende brandhaarden: Syrië voorop (35 procent), gevolgd door Afghanistan (17 procent), Irak (12 procent) en uit het repressieve Eritrea (5 procent). De irreguliere migratie uit Sub-Sahara en Noord-Afrika betrof ongeveer honderdduizend mensen (0,009 procent van alle Afrikanen).
Dit leidt tot de paradox dat de EU een asielsysteem heeft opgezet voor mensen in nood, maar dat zij tegelijkertijd de toegang tot die opvang steeds moeilijker maakt, waardoor hun situatie alleen maar verergert. Het andere averechtse effect is dat de smokkelhandel en de irregulariteit die de EU wil bestrijden door dit beleid juist verder toenemen. En ook het aantal grensdoden neemt nog steeds toe.
Er mogen dit jaar dan wel veel minder mensen in de Egeïsche Zee zijn verdronken, maar het aantal doden in de Middellandse Zee (3.600) is nu al bijna net zo hoog als in 2015. En dat terwijl het aantal migranten in 2016 met tweederde is afgenomen. Bovendien zitten er ruim vijftigduizend asielzoekers onder erbarmelijke omstandigheden opgesloten in een van de armste lidstaten, Griekenland, en verblijven in Turkije en de buurlanden van Syrië miljoenen vluchtelingen zonder enig perspectief.
Door het paniekvoetbal van de EU en een gebrek aan onderlinge solidariteit tussen de lidstaten wordt het migratiebeleid steeds meer bepaald door dictators en smokkelaars. Het is nodig het heft weer in eigen handen te nemen. In ons boek schetsen wij daartoe een nieuwe denkrichting, waarin de volgende twee punten belangrijk zijn.
Ten eerste, het uitvoeren van het Vluchtelingenverdrag, door asielzoekers die aan de criteria voldoen snel burgerschapsrechten te geven, te laten participeren en zo henzelf en onze rechtsstaat te beschermen.
Ten tweede, het realiseren van een slimmer arbeidsmarktbeleid dat migranten die primair komen om geld te verdienen, toestaat in de EU werk te zoeken, maar hen niet onmiddellijk toegang geeft tot het sociale verzekeringsstelsel, zoals dat voor migranten in de EU allang geldt. De grens dus niet om het territorium, maar om de sociale zekerheid.
Degenen die het lukt om regulier werk te vinden, verwerven in dit getrapte burgerschapssysteem mettertijd meer rechten. Door de hoge kosten van levensonderhoud zullen anderen voor het overgrote merendeel weer teruggaan of afhankelijk van de vraag naar arbeid een circulair patroon ontwikkelen, zoals dat ook vóór het huidige visumregime in Zuid-Europa bestond. In een internationale samenleving is migratie een weliswaar bescheiden (3 procent van de wereldpopulatie), maar normaal verschijnsel. De EU bestrijdt nu in belangrijke mate de averechtse - en deels dodelijke - gevolgen van haar eigen beleid. De dure Afghanistan-deal voedt dat falen alleen maar. Het is hoog tijd voor een menselijker en slimmer beleid, voorbij Fort Europa.
Henk van Houtum is verbonden aan Radboud University. Leo Lucassen is verbonden aan IISG en de Universiteit Leiden.