Volgens de wet mag je niet werken, want je hebt (nog) geen verblijfsvergunning. Om een verblijfsvergunning te krijgen, moet je aantonen dat je voor jezelf en je gezin kunt zorgen. Hoe moet dat dan? In die onmogelijke situatie proberen vluchtelingen, ook dicht bij ons, hun hoofd boven water te houden. Huur betalen, je kinderen kleden en eten geven, je woonst verwarmen en onderhouden, advocatenkosten ophoesten. Een titanenwerk is het, aan de rand van de samenleving.
Jenny Dessers, vrijwilliger bij het buurtwerk van Stebo in Zwartberg, begeleidt drie vluchtelingengezinnen. ‘De mensen zitten altijd in angst. Hun leven draait om overleven. Een beetje inkomsten bij elkaar werken – illegaal want wettelijk kan het niet – en voor voeding en kleding een beroep doen op liefdadigheid. Je weet niet hoe ze het klaarspelen.’
Jenny komt wekelijks bij ‘haar’ gezinnen over de vloer: gezinnen met jonge kinderen, die niet naar hun eigen land kunnen en hier (nog) geen toekomst kunnen uitbouwen. Voor vluchtelingen die nog middenin de procedure van asielaanvraag zitten, is het leven in niemandsland. In niemandsland draait alles om overleven en voert slopende onzekerheid de boventoon.
‘Zolang hun statuut niet wettelijk in orde is, mogen vluchtelingen hier niet werken. Als ze zich strikt aan de wet zouden houden, kunnen ze gewoon niet overleven’, zegt Jenny. Maar kan je vaders en moeders moreel veroordelen omdat ze hun kinderen een dak boven het hoofd en leerkansen willen bieden? Natuurlijk wordt er illegaal gewerkt. Andere opties liggen er niet. ‘Eén van ‘mijn’ moeders poetste – illegaal, ja – in een restaurant. Twee euro per uur hield ze daaraan over. Een vader werkt verdoken in de bouw. Hij verdient dertig euro per dag. Zij kunnen niet anders, ze moeten toch iets verdienen om de huur en verwarming te betalen.’
‘Mensen zouden eigenlijk in geen enkele fase van hun asielaanvraag in een illegale situatie mogen terecht komen,’ vindt Jenny. ‘De asielprocedure moet veel korter. Jarenlange onzekerheid, dat is geen menswaardig leven. Die procedures kunnen eindeloos lopen. De mensen proberen asiel te bekomen langs elke mogelijk weg.’ Ze hebben geen andere optie, maar het is ontzettend slopend, benadrukt Jenny.
Intussen, in de lange wachttijd in niemandsland, moet er wel geleefd worden. Vluchtelingen hebben behoefte aan kleding, voeding, ondersteuning om hun weg in dit land een beetje te vinden. Jenny legt samen met haar gezinnen de brug naar voedselhulp bij Sint-Vincentius, naar de school en het ziekenhuis. ‘We gaan ook op zoek naar kleding, en ik breng ze in contact met hulpverleners. Ik hou de schoolprestaties van de kinderen mee in het oog en stimuleer hen om hun huiswerk te maken. Als er iets aan de hand is wat voor hen te ingewikkeld is, zoeken we samen naar oplossingen.’
‘Mijn hart krimpt in mekaar als ik mensen soms hoor praten over vluchtelingen. Veel mensen zijn hard, ik hoor zoveel oordelen zonder het verhaal van de ander te kennen. Maar je kunt niet zeggen dat vluchtelingen hier zijn omdat het ‘hier goed is’. Vluchtelingen die nog middenin hun asielaanvraag zitten hebben het niet goed. Dat is de realiteit. Wat we nodig hebben is begrip. Dat ontstaat pas als we ons eerlijk afvragen wat het verhaal van de vluchtelingen is, wat ze hebben doorstaan, waarvoor ze bang zijn en hoe ze hier worstelen om er het beste van te maken.’