Om een krachtige, eigen, toekomstbestendige gemeentelijke agenda op te stellen, investeert de VNG in onderzoek en kennisontwikkeling rond maatschappelijke trends die belangrijk zijn voor het lokaal bestuur. Hierbij vervullen het VNG Curatorium en de VNG Denktank en een belangrijke rol.
Het curatorium bestaat uit leden die hun achtergrond hebben in de bestuurspraktijk en/of de wetenschap. Doel van het curatorium is om synergie te genereren tussen bestuur en wetenschap door op een hoger abstractieniveau te kijken naar, en te denken over, de vraagstukken die zich lokaal en regionaal voordoen.
Een telkens van samenstelling wisselende commissie, de VNG Denktank, buigt zich periodiek over een actueel thema in het openbaar bestuur. Dit gebeurt in opdracht van het VNG Curatorium (zie hierboven). De Denktank bestaat uit vertegenwoordigers van de gemeentelijke bestuurs-, beleids- en praktijkwereld, en is verantwoordelijk voor het onderzoek en de rapportage op het gekozen onderzoeksthema.
Namens de VNG is aan de Universiteit van Leiden (Faculteit Rechtsgeleerdheid) een bijzondere leerstoel gevestigd: de Thorbecke-leerstoel. De leerstoel is geschonken door het ministerie van BZK. Op dit moment wordt de leerstoel bekleed door Job Cohen.
In september 2016 is de VNG in samenwerking met de Universiteit Utrecht de tweejarige onderzoekslijn ‘Public Value’ gestart. Het uitgangspunt van deze onderzoekslijn is dat succesvol lokaal bestuur zich niet zozeer richt op meetbare targets, interne organisatiestructuren en productielogica, maar op de realisatie van publieke waarden.
Via de (maandelijkse) Atriumlezingen biedt de VNG een podium aan prominente onderzoekers en publieke personen om (wetenschappelijke) inzichten te verbinden met actuele lokale kwesties. Het doel is nieuwe inzichten ‘van buiten’ op te doen en te delen, zodat deze benut kunnen worden in de beleids- en uitvoeringspraktijk van de VNG en gemeenten.