Saiah’s vader is zelf heftruckchauffeur. ‘Voor hem was het enorm denigrerend als ik zei: “Maar dat zou ik ook wel willen doen, dat lijkt me wel leuk, in een autootje rijden.” Voor hem moest ik echt met dat pak naar kantoor. Dat is dus iets wat ik altijd heb meegenomen toen ik naar het mbo ging. Ik ging naar de website van het roc, googelde op “kantoorbaan” en kwam zo bij administratie uit. Mijn medeklasgenoten deden iets soortgelijks. Er was een enkeling die ICT ging doen, maar voor de rest? Iedereen wilde datgene doen waarvan je honderd procent zeker wist dat je er voor de gemeenschap en je ouders succesvol mee zou zijn. Ik wilde mijn vader trots maken.’
Het gevoel van ontgoocheling was dan ook groot toen Saiah zich realiseerde dat een kantoorbaan niet het einde was. ‘Ik kwam er op een gegeven moment achter dat de beeldvorming rond die kantoorbaan helemaal niet klopt. Het is helemaal niet de definitie van succes en het was ook niet wat ik zelf wilde of leuk vond. Nou, daar schrik je wel van en dan raak je heel erg gedemotiveerd. Je hele levensvisie die altijd voor je is uitgestippeld stort opeens helemaal in.’
Saiah was destijds negentien, twintig. Anders dan veel medestudenten werd hij niet de volgende vroegtijdige schoolverlater. ‘Maar het was moeilijk’, biecht hij met een wat sombere blik op. Veel van zijn studiegenoten waren minder sterke doorzetters. Zo waren er volgens de landelijke rapporten van ‘onderwijs in cijfers’ in het studiejaar 2016-2017 exact 23.793 vroegtijdige schoolverlaters (vsv). Dit zijn jongeren van twaalf tot 23 jaar die zonder startkwalificatie (havo, vwo of minimaal een mbo-2-diploma) met hun opleiding stoppen. In een stad als Utrecht komt het aantal vroegtijdige schoolverlaters neer op twee procent van het totaal aantal leerlingen en studenten. Wie echter specifiek naar schoolverlating bij het mbo kijkt ziet heel andere percentages. Zo komen relatief de meeste vsv’ers uit de Beroeps Opleidende Leerweg (25,9 procent) en de Beroeps Begeleidende Leerweg (BOL) (30,3 procent) van het mbo-1.
‘Het was een complete chaos in mijn hoofd. Hoe ga ik dit oplossen? En daar kwam bij kijken dat mijn oom, aan wie ik heel veel had en die echt een soort vaderfiguur was, plotseling overleed. Hij was de enige persoon in mijn leven die een vrije rol had. Mijn oom was niet getrouwd, had wel twee kinderen, was een man die soms wat dronk, wat leuks ging doen, hij was de vrije geest in mijn bestaan die mij vertelde dat ik ook eens aan mezelf mocht denken en dat ik gelukkig mocht zijn, je leeft maar één keer dus doe eens gek, zei hij. Dat kende ik niet. Toen ik realiseerde dat mijn wereldbeeld veranderde, overleed hij, dus ik verloor mijn gids. Dat was zo’n klap. Ik was vervolgens een paar weken echt verdwaald’, zegt hij zonder met zijn ogen te knipperen.
Uiteindelijk bleek de oom van Saiah ook na zijn overlijden een grote inspirator. ‘Waardoor ik door ben gegaan is het besef dat hij er niet meer is, maar dat wat hij was en is wel de persoon is die ik ook wil zijn. De visie die hij heeft uitgestippeld voor zichzelf ambieer ik ook.’
‘Nee, ik ambieer zijn wezen als individu. Zijn authenticiteit. En het feit dat hij dacht aan de mensen om hem heen en veel verder dan zijn eigen cultuur reikte om andere mensen te begrijpen, hen te helpen en dingen voor hen te organiseren. Hij werkte overdag gewoon als elektricien in een aquatorium, maar organiseerde daarnaast heel veel voor zijn eigen buurt. Hij organiseerde feestjes in de straat, onderhield contact met ouderen.’
De ouders van Saiah waren zelf wat conservatiever. ‘Maar daar heb ik nooit moeite mee gehad. Want dat is wie je bent en dat is dan ook weer normaal, daar sta je als kind niet bij stil. Op een gegeven moment ga je je wel afvragen: hoe zit dat dan bij ons thuis, qua ideologische standpunten tegenover die van de rest van Nederland? Hoezo verschillen die? Ik ben zelf een heel nieuwsgierig mens, of ben dat in ieder geval wel geworden, waardoor ik uiteindelijk wel vraagtekens bij mijn opvattingen ging plaatsen.’
‘Ja, zeker omdat je daar in deze samenleving zo nadrukkelijk op wordt aangesproken. Het komt best wel hard binnen als je je realiseert dat dit land voor het merendeel uit niet-gelovigen bestaat. Wat is dat dan, dat moslim-zijn? vroeg ik me af. Wie heeft dit allemaal bedacht? Natuurlijk heb ik als kind wel het een en ander gehoord en geleerd. Het lezen van de koran past wel bij me, daar haal ik ook wel wat energie uit, maar toch ging ik me afvragen waar het dan allemaal op was gebaseerd. Zo van: hoezo hebben wij een andere religie en hoezo zijn er binnen mijn religie nog honderden andere stromingen?’
‘Ja, voor mij is dat best wel simpel. Ik geloof in Allah. Het is goed om te weten dat als er iets mis gaat ik altijd ergens op terug kan vallen. En dat die hoop – dat is het belangrijkste voor mij dan – er is. Dat er licht is aan het eind van de tunnel. Ik hoop dat mijn oom in de hemel is.’