De minister zei ook iets over de woningmarkt: “Daarbij moet ook meer ruimte worden geboden voor kleinschalige natuurlijke groei, het voorzien in de eigen woningbehoefte en (collectief ) particulier opdrachtgeverschap.” Dat laatste heeft niet meer zo prominent op de agenda gestaan sinds de nota Mensen, Wensen, Wonen van Remkes in 2000. En dus kijken we nu weer met argusogen naar die gemeenten (Almere, Leiden, Enschede, Amsterdam) waar in het heden en/of verleden ervaring is opgedaan met particulier opdrachtgeverschap (een duur woord voor zelfbouw en cataloguswoningen). Omdat we blijkbaar met z’n allen bang zijn voor ‘Belgische toestanden’. Wat staat voor verrommeling en chaos en - niet te vergeten - smaakverschillen. In dat kader werd Adri Duivesteijn, wethouder in Almere, dit weekend geïnterviewd in de Volkskrant (10 december). Naast het pleidooi voor meer vraaggericht werken maakt hij ook een koppeling tussen zelfbouw en de economische crisis. Een verbinding die ik zelf nog niet had gemaakt. Dat zit zo: het oude businessmodel voor nieuwbouw is vastgelopen (gemeente verkoopt land aan projectontwikkelaars, zij verkopen huizen aan de mensen, winst vloeit deels naar gemeente). Projectontwikkelaars bouwen immers alleen als 70 procent van een project is verkocht. Dat haalt bijna niemand meer. Losse kavels verkopen is (voor wie het kan betalen en er tijd voor heeft) tot nu toe het enige weerwoord.
Er is nog iets anders dat de PvdA-wethouder wil bereiken (dat waarschijnlijk loodrecht tegenover de wens van de VVD-minister staat): een einde aan de macht van aannemers en projectontwikkelaars. “Het zijn tien partijen die de woningmarkt hebben gemonopoliseerd. Ontwikkelaars, aannemers – bij elke vergadering kom je dezelfde bedrijven tegen. Ze bouwen zo goedkoop mogelijk zo veel mogelijk dezelfde huizen. Daar hebben ze jarenlang enorme winsten op gemaakt, betaald door de huizenkopers. Voor hetzelfde geld laat je die mensen zelf veel betere huizen bouwen.” Bij de bouw van de Vinexwijken ging het niet om de mensen die er zouden wonen, zegt hij, het ging om geld. “Aanbodgedreven, projectgedreven, geldgedreven. Het gaat me erom dat mensen zich op deze manier blijvend aan de stad verbinden, in plaats van de hit- and runontwikkelaars voor wie woningbouw een verdienmodel is.”