Van ratrace naar relaties: de markt is meer dan hebzucht - VU Magazine
Rianne Lindhout 19 april 2017
Het heeft afgedaan, dat beeld van greed is good, dan profiteert uiteindelijk iedereen het meeste. In plaats van bonussen en maximale winstgroei als hoogste doel, moeten deugden een rol krijgen in de economie. Die hypothese stond centraal op het symposium Van ratrace naar relaties. 'Doe de thuistest: durf je thuis te vertellen wat je op je werk doet?'
Iedereen weet inmiddels dat het niet deugt, dat beloningssysteem. Volgens Winter is onderwijs de enige sleutel: "De huidige generatie komt er niet meer vanaf. Wij moeten mensen opleiden die het anders gaan doen." Samen met de organisator van dit symposium – politiek filosoof Govert Buijs –werkt hij daaraan. Vanaf september 2018 willen zij dat alle VU-studenten jaarlijks één extra studiepunt halen. Buijs legt uit, daags na het symposium: "Met een strippenkaart bezoeken alle studenten zes of zeven activiteiten, lezingen of debatten die te maken hebben met moraliteit. Vervolgens loggen ze in en beantwoorden vragen over wat het was en wat het met ze deed. Dat wordt een persoonlijk logboekje dat ze bij hun bachelor-bul krijgen uitgereikt."
Onderwijs in morele zelfreflectie komt eraan
Twee andere componenten krijgt dat onderwijs in morele zelfreflectie nog: alle studenten krijgen de mogelijkheid om community service in hun vakken te integreren. Dat bestaat al op kleinere schaal in de vorm van bijvoorbeeld Project Vooruit, waarbij studenten vrijwilligerswerk doen in een wijk in ruil voor woonruimte. Buijs: "Verder willen we studenten blijven volgen na hun studie: wat kom je tegen, welke keuzes maak je?"
Buijs, zelf VU-alumnus politicologie, hoopt dat deze plannen geen vrijblijvend karakter krijgen, maar verplicht worden voor alle studenten. "Een duidelijk VU-verhaal, een aanvulling op ons bestaande unique selling point dat alle studenten hier onderwijs krijgen in de wijsgerige vorming over hun vak, om kritischer te leren denken."
Buijs organiseerde het Ratrace-symposium als aftrap voor het grote onderzoeksproject What good markets are good for. Hij kreeg er al in 2015 geld voor toegezegd van de Templeton World Charity Foundation. Nu past het project inmiddels ook perfect in de Goldschmeding-leerstoel die Buijs sinds een jaar bekleedt en die als doel heeft een humane economie en samenleving verder ontwikkelen en vormgeven met multidisciplinair onderzoek.
Buijs wil op zoek naar een nieuwe maatstaf voor economisch succes. "Nederland doet het goed volgens traditionele economische begrippen én de mensen zijn er relatief gelukkig. Maar onze ecologische voetafdruk is te groot. Over tien jaar kan er een klimaatramp toeslaan en dan is ons succes voorbij. Wij zoeken een maatstaf die al die dingen bij elkaar neemt. Het kreeg weinig aandacht, maar de Tweede Kamer hield zich onlangs bezig met een breder welvaartsbegrip dan het BNP. Ook politiek is het actueel."
Aandeelhouders én medewerkers tevreden
Wetenschappers van binnen en buiten de VU onderzoeken met internationale data wat bijvoorbeeld sociale ongelijkheid of de mate van vrije markt effect hebben op geluk en duurzame welvaart. Of ze onderzoeken hoe het Rijnlandse model precies werkt: het bedrijfsmodel waarbij uiteindelijk niet alleen de beurswaarde belangrijk is, maar ook de tevredenheid van klanten en medewerkers. Op de website moralmarkets.org is iedereen uitgenodigd relevant nieuws en evenementen aan te dragen. Het symposium gaf Buijs een aardig beeld van de pan vol sociale onderwerpen waarin hij met zijn project gaat roeren.