De Universiteit van Amsterdam kan de sterke groei van het aantal internationale studenten niet meer aan. Zowel de kwaliteit van het onderwijs als de medewerkers staan onder druk. 'Als het ministerie niet ingrijpt, moeten we nadenken over onconventionele maatregelen.'
Raounak Khaddari 4 november 2021, 07:00
Beeld Amber Beckers/Hollandse Hoogte
De Universiteit van Amsterdam 'piept en kraakt aan alle kanten', zegt UvA-bestuursvoorzitter Geert ten Dam. Ze wijst op de instroomcijfers van het bachelorjaar, die al zeker tien jaar alleen maar stijgen. Het totale aantal studenten aan de UvA neemt dit jaar met 6 procent toe, van 39.051 naar 41.206. Van de nieuwe bachelorstudenten komen er 4886 uit Nederland en 3240 uit het buitenland. Vorig jaar waren dat er respectievelijk 5113 en 2427. Het aantal nieuwe internationale bachelorstudenten neemt dus met 33 procent toe.
"We kunnen die groei niet meer aan," zegt Ten Dam. "Er is een woningtekort, er is niet genoeg ruimte meer op de campussen, de werkdruk van medewerkers is onacceptabel hoog en daarmee staat ook de kwaliteit van ons onderwijs onder druk. De groepen worden groter, docenten moeten meer scripties begeleiden; het loopt volstrekt over. Dat zien we terug in de oververmoeidheid van medewerkers en bij medewerkers die het werk niet meer rondkrijgen zonder substantieel overwerk."
Ten Dam wil dat het wettelijk mogelijk wordt om de instroom van internationale studenten te sturen. Nu mogen universiteiten internationale studenten niet weigeren. "Binnen Europa is er vrij verkeer van mensen en studenten met de juiste papieren mogen niet geweigerd worden. Net zoals Nederlandse studenten niet geweigerd kunnen worden bij andere universiteiten binnen Europa," legt een woordvoerder van het ministerie van OCW uit.
Er is wel een wetsvoorstel in de maak waarbij studenten buiten de Europese Economische Ruimte (EER) gereguleerd kunnen worden, maar die wet is controversieel verklaard en moet nog behandeld worden in de Kamer.
Zo lang kan de UvA niet wachten. "Als het ministerie niet ingrijpt, moeten we nadenken over onconventionele maatregelen," zegt Ten Dam, die benadrukt dat ze niet tegen de internationalisering van het onderwijs is. Integendeel: "Tien jaar geleden wilden we internationale studenten juist aantrekken. Opgeleid worden in een internationale context hoort vandaag de dag bij een universiteit. We hadden echter niet zien aankomen dat het aantal zo snel zo veel zou groeien."
Een gevolg is dat Nederlandse studenten moeten concurreren met studenten uit de hele wereld. Ten Dam: "Ook bij studies met een decentrale selectie mogen we geen onderscheid maken, terwijl ik vind dat het onderwijs ook toegankelijk moet blijven voor Nederlandse studenten. We hebben de minister al een paar jaar geleden dringend gevraagd te mogen selecteren op de Engelstalige variant van opleidingen en de Nederlandse variant open te laten."
De taaleisen voor studenten die de UvA twee jaar geleden invoerde en het ontmoedigingsbeleid voor studenten die nog geen kamer hebben gevonden, zijn maatregelen die niet hebben geholpen. De UvA blijft in trek. "Dat kun je als compliment opvatten, maar het nekt ons."
Rijksbijdrage per student daalt
Ook andere universiteiten komen in de knel door het toenemende aantal internationale studenten. Dit collegejaar staan er 340.700 bachelor- en masterstudenten ingeschreven bij een universiteit in Nederland. Internationale studenten vormen 23 procent van de totale studentenpopulatie (zie kader).
Het toenemend aantal studenten heeft grote financiële gevolgen voor universiteiten, omdat de rijksbijdrage per student niet gelijk opgaat met de groei – integendeel, ze krimpt zelfs. Sinds 2000 is het aantal studenten verdubbeld, maar de rijksbijdrage per student is met 25 procent gedaald en blijft ook met deze groei dalen, becijferde de Vereniging van Universiteiten (VSNU).
Ook de voorzitter van de VSNU, Pieter Duisenberg, pleit voor wettelijke instrumenten om de internationale toestroom te sturen. "Internationalisering draagt bij aan de kwaliteit van onderwijs. Maar er zit een limiet aan de mogelijkheden. Zowel de universiteiten als de kennissteden worden nu tot het uiterste opgerekt, dat moet anders."
Mirjam van Praag, voorzitter van het College van Bestuur van de Vrije Universiteit, onderschrijft de zorgen van Duisenberg. Op de VU steeg het aantal internationale studenten met 37 procent. "Het is prachtig dat de VU zo gewaardeerd wordt. Toch voel ik voornamelijk ongemak. Onze mensen werken al te hard en deze groei zonder de daarbij passende bekostiging kunnen we gewoon niet aan."
23 procent internationaal
In 2015 telde Nederland in totaal nog 36.124 buitenlandse studenten; in 2016 waren dat er al 41.734. In de jaren daarop bleef het aantal stijgen van 47.940 in 2017 naar 55.471 in 2018, 62.029 in 2019 en 70.248 in 2020. Dit blijkt uit cijfers van de VSNU.