Blijven de Zwitsers liever zweten? | De Volkskrant
Blijven de Zwitsers liever zweten?
Het lijkt op de terugkeer naar het aardse paradijs, waarin ledigheid de norm was. De Zwitsers zullen op 5 juni in een referendum mogen stemmen over de invoering van een basisinkomen van 30 duizend Zwitserse frank per jaar. Dat is omgerekend 2.500 frank (2.260 euro) per maand voor iedere volwassene. Kinderen krijgen ieder 625 frank (566 euro) per maand.
Peter de Waard 26 mei 2016, 2:00
In Zwitserland behoren volksraadplegingen tot de politieke folklore. Met 100 duizend handtekeningen is al een referendum af te dwingen. En een actiegroep die vreest dat robotisering tot grote werkloosheid en massale verarming in het land zal leiden, is dit gelukt. Zij vindt dat hiermee in de toekomst iedere ingezetene een 'menswaardig bestaan en deelname aan het openbare leven' moet worden gegarandeerd. Nu al leeft één van de acht Zwitsers onder de armoedegrens.
Het is de eerste keer dat het volk zich kan uitspreken over een basisinkomen. Tot nu toe bleef het vooral een academische discussie waarbij geleerde economen en politici in landen als Canada, Nieuw-Zeeland en ook Nederland de mogelijkheid en onmogelijkheid van dit idee betwistten. Alleen in Finland, dat wordt geregeerd door een ict-miljonair, is een serieus onderzoek gaande.
Voorstanders zijn met name de neoliberalen (hun ideoloog Milton Friedman pleitte ervoor) die hiermee de droom van een totaal vrije arbeidsmarkt willen realiseren, en ook progressieve humanisten die het als een ideaal vangnet zien.
Tegenstanders zijn de middenpartijen die het onbetaalbaar achten en maatschappelijk onwensenlijk. Hun sommetje is bepalend in de discussie. Nu verdient een Zwitsers echtpaar met allebei een parttime baan van 50 procent in het onderwijs ieder 3.500 frank: samen 7.000 frank. Wie na de invoering van een basisinkomen geen dief van de eigen portemonnee wil zijn, kiest ervoor een van de parttimers fulltime te laten werken voor 7.000 frank, waarna de ander thuis nog eens 2.500 binnenhaalt: samen 9.500 frank. Daarnaast is er de zorg dat er geen mensen meer zijn te vinden voor vuil en onaangenaam werk, dat nu vaak laagbetaald is.
Als één land zich een financieel experiment met een basisinkomen kan permitteren, is het Zwitserland. Het is een van de rijkste landen in de wereld met omgerekend een gemiddeld inkomen van 55 duizend euro per jaar. Het basisinkomen komt in de plaats van andere sociale regelingen als pensioen, werkloosheids- en arbeidsongeschiktheidsuitkeringen, bijstand, studiebeurzen en kinderbijslag.
Vooralsnog lijkt 2.260 euro per maand onvoldoende om de armoede te doen verdwijnen, maar dat zou kunnen worden aangepast. Helaas lijkt het erop dat de voorstanders van het basisinkomen te vroeg hebben gepiekt.
Volgens de peilingen wil een meerderheid van de Zwitsers liever in het zweet des aanschijns het brood blijven verdienen.