Pulsvissers vrezen voor hun bestaan: 'We eten straks droge crackers' | Trouw
Schipper Cor Vonk van de TX1 controleert in de haven van Den Helder zijn pulsnetten. Beeld Olaf Kraak
Emiel Hakkenes 12 maart 2019, 11:52
Zijn schip is genoemd naar zijn moeder. Al vier generaties, zegt Cor Vonk (35), leeft zijn familie van de visserij. Zelf is hij de schipper van de TX1 Klasina-J, een kotter van 42 meter lang en 9 meter breed. Vanuit thuishaven Oudeschild op Texel vist Vonk in het Britse deel van de Noordzee op tong en schol. Op zondagavond weg, vrijdag weer terug.
Sinds 2011 vist Vonk met de pulskor, een vistuig dat met elektriciteit de platvis uit de bodem opschrikt, zodat die gemakkelijker is op te vissen. De techniek, een Nederlandse uitvinding, is volgens de gebruikers een voorbeeld van duurzame visserij: de pulskor woelt de zeebodem niet om en door zijn lichtere gewicht zorgt het tuig voor minder brandstofverbruik en uitstoot van het schip. Dat betekent een flinke verbetering ten opzichte van de 'boomkor', die met zware kettingen over de zeebodem sleept.
Schipper Cor Vonk van de TX1 lost inde haven van Den Helder zijn vis. Beeld Olaf Kraak
Wetenschappelijk onderzoek geeft de pulsvissers daarin gelijk. Daartegenover staan evenwel actiegroepen – het Franse Bloom voorop – en kleinschalige kustvissers die stellen dat de stroomstoot van de pulskor niet alleen de platvis opschrikt maar ál het zeeleven binnen zijn bereik doodt. De laatsten hebben het pleit gewonnen, want de Europese Unie koerst aan op een verbod op de pulstechniek. Lidstaten kunnen een ontheffing van het verbod krijgen voor wetenschappelijk onderzoek. Dat moet dan duidelijk afgebakend zijn in tijdsduur en vraagstelling, en maximaal
5 procent van de kottervloot mag eraan meedoen. Voor Nederland betekent het dat er van de huidige 84 pulskotters in 2021 nog een handvol de techniek kan gebruiken. Welke schepen dat precies zijn? Niet bekend. Wat er van de andere moet worden? Onduidelijk. En los daarvan: waar moet Vonk voortaan vissen als de Britten na de brexit hun wateren sluiten voor buitenlandse kotters?
De TX1 van schipper Cor Vonk loopt de haven van Den Helder binnen om zijn vis te lossen. Beeld Olaf Kraak
Op een doordeweekse dag vertelt Cor Vonk vanaf zijn kotter hoe hij de toekomst ziet. Telefonisch bereik is er niet midden op de Noordzee, maar wel een internetverbinding om per mail te converseren. "Ik weet niet meer wat ik moet verwachten", zegt Vonk. "We kunnen onze toekomst nu niet uitstippelen. Ik leef bij de dag. Op dit moment is het erg stressvol in de familie. Wat gaat er gebeuren? We kunnen op dit moment een aardige boterham verdienen, maar hoe is dat over een paar maanden? Ik maak mij daar zorgen over. Het is reëel om te denken dat binnen nu en een paar maanden onze inkomsten kunnen worden gehalveerd. Dit heeft desastreuze gevolgen. Ik heb niet alleen zelf een gezin met drie kinderen, maar er varen ook nog zes bemanningsleden bij ons die ook een gezin hebben. Aan de wal werken ook nog twee mannen voor ons, mijn vader zit nog in het bedrijf en mijn moeder doet de administratie. Minstens negen gezinnen leven van ons bedrijf en of dit over een paar maanden nog zo is, is dus maar de vraag."
De uitvinding van de pulskor was een antwoord op jaren van malaise in de Nederlandse kottersector. De behoefte aan kostenbesparingen (vooral op brandstof) was groot. Vonk: "Voordat de puls kwam, zat ons bedrijf in een diep dal. Tot 2005 hadden we twee kotters. Bij de saneringsronde van 2005 (toen minister Veerman met 38 miljoen euro een vijfde van de Nederlandse kotters uitkocht, red.) hebben we afscheid genomen van een van de kotters, maar veel hielp dat niet. We hadden geen vet op de botten."
Desondanks investeerde Vonk vierhonderdduizend euro om – als een van de eersten in Nederland – zijn schip om te bouwen en geschikt te maken voor de pulskor. "In de eerste drie jaar hebben we te maken gehad met heel veel kinderziektes. Het kostte ons veel energie, tijd en geld om de puls naar behoren te laten werken. Elke dag moesten we wel een paar keer stoppen met vissen, omdat er weer kortsluiting of iets dergelijks was. Al met al heeft het ons het eerste jaar zeker een miljoen euro gekost. Die investering hebben we er nu wel uitgevist, maar we staan er nu weer net zo voor als vóór de pulsinvestering: we hebben nog steeds geen vet op onze botten. Als we nog een jaar of vijf zouden mogen doorvissen met de puls zou dat niet alleen goed zijn voor het leven in zee en voor het klimaat, maar ook voor ons bedrijf. Dan zouden we weer investeringsruimte kunnen opbouwen."
De gevangen tong van de TX1 wordt gesorteerd in de vishal. Beeld Olaf Kraak
De kleinschalige kustvissers, die fel zijn gekant tegen de pulskor van hun collega's met grote kotters, plaatsen vraagtekens bij de economische schade die pulsvissers lijden door een verbod op het vistuig. Namens deze groep stelt Andries Visser, kustvisser uit IJmuiden, dat het sowieso merkwaardig is om te spreken over de winstgevendheid van de pulsvisserij. Immers: Nederland verstrekte vergunningen om wetenschappelijk onderzoek te doen naar pulsvisserij en daarbij zouden commerciële motieven geen rol moeten spelen. En wat de inkomstenderving betreft, schatten de kustvissers dat hun collega's op de pulskotters terug zullen gaan van champagne met kaviaar naar een boterham met kaas. "Dat valt niet mee, maar dramatisch is het zeker niet."
Cor Vonk lacht, maar niet van harte. Eerst over het wetenschappelijk onderzoek. "De eerste groep vissers die een ontheffing kreeg voor de puls had geen verplichting om deel te nemen aan onderzoek. Maar wij delen onze kennis graag en waar mogelijk doen we mee aan onderzoek. Sinds 2012 nemen we elke week een monster van de vangst. Daar leveren we ook gegevens bij over plaats, tijd, wind en dergelijke. Verder doen we aan 'rogregistratie': per trek houden we bij hoeveel rog we hebben gevangen als bijvangst bij het vissen op tong en schol."
"Uitgebreide logboeken vullen we in over bijvangsten en vangst van ondermaatse vis. En sinds dit jaar doen wij mee aan het FDF-project. Dat is Fully Documented Fisheries, met camera's die registeren wat wij vangen. Het voelt als Big Brother is watching you. Ik vraag mij weleens af hoeveel onderzoeken en data er nu echt nodig zijn. Pulsvisserij is de meest onderzochte visserij van Europa, zo niet van de wereld. Nu wil men nog duidelijkheid hebben over de gevolgen op lange termijn. Maar niemand kan de vraag beantwoorden wat 'lange' termijn inhoud."
Den Helder, 1-3-2019, Schipper Cor Vonk van de TX1 lost inde haven van Den Helder zijn vis. Foto Olaf Kraak Beeld Olaf Kraak
En champagne met kaviaar? "Haha. Volgens mij hebben we nu een schnitzel met een colaatje. Champagne en kaviaar zeker niet. We worden er niet rijk van. Er wordt nu negen jaar gepulst, maar in die tijd is er niet één nieuwe pulskotter gebouwd. Financieel is dat voor ons maar ook voor andere bedrijven onmogelijk. Als we bij de huidige brandstofprijzen terug moeten naar de boomkor eten we straks droge crackers. En we vergroten onze ecologische voetafdruk."
Vonk blijft overtuigd van het duurzame karakter van de pulsvisserij, zegt hij. Maar de Europese Unie lijkt gevoeliger voor de argumenten van de actiegroep Bloom, die zelf erkent dat ze haar negatieve kwalificaties van de pulskor niet kan onderbouwen met wetenschappelijk onderzoek. "Mijn vertrouwen in Europa is gedaald tot onder het nulpunt. Blijkbaar kunnen er besluiten worden genomen op emotie en niet, zoals het hoort, op wetenschap en praktijk. Ik vraag mij af: als dit bij ons kan gebeuren, hoe komen dan andere beslissingen tot stand. Worden afspraken omtrent privacy ook op basis van emotie gemaakt? Ik word er in ieder geval een beetje bang van dat er zo in Europa kan worden geregeerd."
Veel meer vis in de Noordzee
2017 was een minder jaar voor de Nederlandse kottervisserij. De totale aanvoer van vis lag zo'n 12 procent (oftewel 9,9 miljoen kilo) lager dan in 2016. De aanvoeren van schol en tong, de doelsoorten van de pulsvissers, daalden met respectievelijk 3,1 miljoen kilo en 0,3 miljoen kilo. Critici van de pulskor voeren als verklaring aan: de pulsvissers zijn bezig de zee leeg te vissen. Volgens visser Cor Vonk is er daarentegen sprake van een natuurverschijnsel. "Een vergelijking met 2016 of 2015 is niet helemaal eerlijk, want dat waren superjaren. Zo goed hadden we het nog nooit meegemaakt. Nu zijn de vangsten weer genormaliseerd. Maar sinds de introductie van de puls in 2010 zijn de visbestanden alleen maar toe genomen, er zwemt nu twee keer zoveel vis in de Noordzee als vijftien jaar geleden."
Doek valt voor de puls
Over enkele weken moet het Europees Parlement stemmen over het compromis dat het afgelopen jaar is uitonderhandeld over 'technische maatregelen' voor visserij in de Europese Unie. Een van de onderdelen is een verbod op pulsvisserij per 2021. Omdat het parlement zelf het initiatief nam voor zo'n verbod, is het nauwelijks voorstelbaar dat het voorliggende voorstel niet aangenomen wordt. Als enige EU-lidstaat is en blijft Nederland tegen een verbod op pulsvisserij.
"Naar onze opvatting heeft de pulstechniek significante voordelen ten opzichte van de traditionele boomkor, voor de natuur, het milieu, het klimaat en de visserij", motiveerde Nederland eerder zijn tegenstem. "Deze voordelen worden bevestigd door recent wetenschappelijk onderzoek. Nederland betreurt het daarom dat de nieuwe maatregelen een verbod op het vissen met elektrische puls bevatten. Wij geloven dat het ontwikkelen van innovatieve technieken zoals de puls cruciaal is om een antwoord te bieden op de opgaven waarvoor de visserij staat op het gebied van klimaat, natuur en economische duurzaamheid. Bovendien heeft een verbod op pulsvisserij grote sociaaleconomische gevolgen voor de betrokken vissers."