4 juni 2018 | Wie dacht dat de bestuurders van universiteiten en hogescholen zouden voorstellen de intussen zwaar bekritiseerde instroom van buitenlandse studenten terug te dringen, komt bedrogen uit. Integendeel, volgens hun recente Internationaliseringsagenda mikken ze doodleuk op het “doortrekken (van de) huidige trends”. Minister Van Engelshoven wil dit van harte ondersteunen, zo blijkt uit haar vandaag verschenen Kamerbrief. Vrijwel onbesproken blijft het huidige bekostigingssysteem, dat volgens Hein Vrolijk juist aan de wortel ligt van de recente en toekomstige tsunami van – vooral rijke – buitenlandse studenten. Hij komt met twee simpele oplossingen: een degressief systeem voor de Rijksbijdrage plus een beurzenfonds voor buitenlandse studenten die minder rijke ouders hebben.
‘Hoe meer, hoe beter’, dat is al jaren de vuistregel voor het hoger onderwijs. Nogal logisch want hun bekostigingssysteem bestaat voor een relatief groot deel uit variabele inkomsten. Naast het collegegeld, momenteel 2006 euro per jaar, gaat het om de Rijksbijdrage van gemiddeld 6800 euro, volgens de Internationaliseringsagenda die op 14 mei jl. verscheen.
Omdat de groei van de instroom van Nederlandse studenten al enkele jaren stagneert, kunnen universiteiten en hogescholen alleen groeien – dus profiteren van die variabele inkomsten – door buitenlandse studenten aan te trekken. Een van de gevolgen is de verengelsing van het hoger onderwijs.
Tot zover niets nieuws. Minder bekend is dat de onderwijsinstellingen niet alleen worden afgerekend op het aantal studenten dat is ingeschreven voor de officiële studieduur: meestal 3 jaar voor de bachelors en 1 jaar voor de masters. Ze worden nog eens extra beloond naar “het aantal voltooide bachelors en masters, waarvoor een diploma is verleend”. Misschien om te vermijden dat luie of domme studenten anders zonder diploma de universiteit verlaten – en Nederland achterop raakt in internationale rankings waar het percentage gediplomeerden in een land als een van de maatstaven geldt. Er is dus een dubbele prikkel om zoveel mogelijk studenten aan te trekken en vervolgens zo snel mogelijk naar de eindstreep te brengen, eventueel met een ‘genade-zesje’ voor de scriptie. Waarbij onderwijsinstellingen een extra voorkeur hebben voor buitenlandse studenten want die zijn in het algemeen wat sneller en beter dan de Nederlandse.
Die voorkeur geldt niet voor de zogeheten uitwisselingsstudenten die normaliter drie tot vijf maanden in ons land zijn, meestal via het Erasmus+ programma. Deze studenten, ongeveer 32 duizend in 2017/18, betalen hier geen collegegeld en krijgen hun studiebeurs uit Brussel, zodat ik ze hier buiten beschouwing laat.
De overige buitenlandse studenten heten diplomastudenten omdat ze hun studie hier afronden met een Nederlands diploma. Deze groep is volgens Nuffic vanaf het eind van de vorige eeuw flink gestegen, van 25 naar 90 duizend in de periode 2000-2017. Hun aandeel was in 2016/17 voor de hogescholen 6,2% (1 op 16) en voor de universiteiten 12% (met 25% voor de masteropleidingen). Volgens de Internationaliseringsagenda mikken universiteiten en hogescholen op het “doortrekken (van de) huidige trends naar 1 op 14 internationale studenten in het hbo en 1 op 5 in het wo in 2025”, gemiddeld wel te verstaan. Minister Van Engelshoven wil dit streven graag ondersteunen, zo kunnen we lezen in haar vandaag verschenen Kamerbrief.
De buitenlandse diplomastudenten zijn in twee groepen te verdelen. De grootste groep komt uit de Europese Economische Ruimte (EER): de EU-landen plus Noorwegen, IJsland, Liechtenstein alsmede Zwitserland. Evenals Nederlandse studenten betalen zij het wettelijk vastgestelde collegegeld. De studenten uit de rest van de wereld – meestal aangeduid als niet-EER – betalen een veel hoger bedrag: het zogeheten instellingscollegegeld, wat Nederlanders ook moeten ophoesten als ze een tweede master gaan volgen.
In de Nuffic-grafiek hieronder toont de linkse lijn de toename van het aantal EER-studenten voor de periode 2006-2017, van ruim 10 naar ruim 23 duizend, met de overgrote meerderheid uit Duitsland. Nog hoger is het stijgingspercentage voor de studenten van buiten de EER, die een veel kleinere groep vormen. In de grafiek is deze opgesplitst naar landen waar een Netherlands Education Support Office (Neso) is gevestigd (rechts in de grafiek) en de overige niet-EER-studenten (midden).