Aanslag zet campagne VS op scherp | De Morgen
Aanslag zet campagne VS op scherp
De schietpartij in de Amerikaanse homoclub is koren op de molen van Donald Trump, de luidspreker van de onderbuikgevoelens.
✦Exclusief voor abonnees door Michael Persson (VK) 13 juni 2016, 6:54
De aanslag op een nachtclub in Orlando, waarbij zondagochtend zeker vijftig doden zijn gevallen, zal in Amerika drie discussies verhevigen die feitelijk weinig met elkaar maken hebben maar nu dwars door elkaar heen lopen: die over wapens, over moslims, en over de positie van homo's. Die zullen vaak verlopen via de gebruikelijke politieke lijnen, maar sommige progressieve en conservatieve Amerikanen zullen zich ineens naast elkaar terugvinden, in plaats van tegenover elkaar.
Het is de grootste schietpartij op burgers in de geschiedenis van de Verenigde Staten, en de grootste terroristische aanslag sinds 11/9. Bovendien komt de aanslag midden in het roerigste verkiezingsjaar van de afgelopen decennia, waarin xenofobie en racisme belangrijke factoren zijn geworden. Dat de dader een in New York geboren Amerikaans staatsburger doet daar voor veel mensen weinig aan af: zijn islamitische geloof en Afghaanse achtergrond zullen, in combinatie met juichende reacties uit extremistische hoek, koren op de molen zijn van Republikeins presidentskandidaat Donald Trump, de luidspreker van de onderbuikgevoelens.
De eerste reacties verliepen volgens gebruikelijke patronen. President Obama noemde de aanslag in een sobere toespraak zondag zonder omwegen 'een terreurdaad' en 'daad van haat', maar liep nog niet vooruit op de motieven van de dader. Wel stipte hij meteen het 'gemak' aan waarmee in het land vuurwapens te krijgen zijn om een school, bioscoop of nachtclub te beschieten. 'We moeten beslissen wat voor land we willen zijn', zei hij.
Andere Democraten legden ook daarop de nadruk. Presidentskandidaat Bernie Sanders, wel een beschuldigd van een te soepel wapenstandpunt, zei dat Amerika geen automatische wapens zou moeten verkopen. Ook na de aanslag in San Bernardino, in Californië vorig jaar, waarbij twee geradicaliseerde moslims twaalf mensen doodschoten, riepen Democraten op tot het invoeren van strengere wapen wetten. Zij zien schietpartijen, van welke dader dan ook, in eerste instantie als dat: schietpartijen. Zonder alomtegenwoordige vuurwapens worden die lastiger.
Standpunt Koen Vidal: Trump zal deze aanslag gebruiken om angst te zaaien onder de Amerikanen
Republikeinen zien dat anders. Zij kijken bij schietpartijen vooral naar de daders, zeker als die islamitisch zijn. En zien een aanslag vooral als een teken van zwakte, en dus een bewijs van hun gelijk. 'Ik waardeer de felicitaties omdat ik gelijk had over radicaal islamitisch terrorisme', zei Donald Trump via Twitter. 'Maar ik wil geen felicitaties, ik wil kracht en waakzaamheid.'
Die behoefte groeit na elke aanslag. Na San Bernardino merkten opiniepeilers al dat 'nationale veiligheid' een belangrijker onderwerp werd onder de Amerikaanse kiezers. Daar speelden Republikeinse presidentskandidaten op in, met hun dreigende taal over hun aanpak van het Midden-Oosten, voor hen de bron van het kwaad: Ted Cruz had het over tapijtbombardementen, Trump wilde Islamitische Staat 'kapot maken'. Trump voegde daar zijn meest geruchtmakende beleidsplan aan toe: hij wilde moslims de toegang tot het land ontzeggen, 'tot we weten wat er in vredesnaam aan de hand is'.
De verzoenende taal van Democraten ging er bij Trump niet in. Toen Obama zei dat veel Amerikanen moslim zijn, en bijvoorbeeld grote sporthelden zijn, reageerde Trump: 'Welke sporthelden?' Dat hij daarmee zijn zelfbenoemde vriend Muhammad Ali beledigde, was typisch Trump: het opportunisme en de haat van de korte baan gaat boven elke langetermijnrelatie die hij zou kunnen hebben.
Die houding is koren op de molen van Islamitische Staat, de terreurgroep die, net als in San Bernardino, waarschijnlijk nu ook weer de inspiratiebron was van de aanslagpleger. De beweging ziet Trump als ideale president: de haat die hij zaait zou een extra motief kunnen zijn voor Amerikaanse en niet-Amerikaanse moslims om zich te keren tegen de Verenigde Staten.
Een extra dimensie aan de aanslag zondag is dat die gericht was op een nachtclub voor homo's, in een maand waarin 'gay pride' werd gevierd. Dat maakt het geweld 'speciaal hartverscheurend' voor lesbiennes, homo's en transgenders, zei Obama zondag. Hij zag de Pulse als 'een plek voor solidariteit en emancipatie', een ontwikkeling die door extremisme wordt bestreden.
De vader van de dader suggereerde dat de seksuele geaardheid van de slachtoffers een belangrijk motief is geweest. Omar Mateen had vorige week in Miami zoenende homo's gezien, voor de ogen van zijn zoon. 'Dat had hem kwaad gemaakt', vertelde hij tegen journalisten van MSNBC. In Los Angeles werd zondag ook iemand opgepakt die zwaarbewapend op weg was naar een optocht van homo's.
Daarmee is weer een exponent van de westerse cultuur tot symbolisch doelwit gemaakt. Na de burelen van Charlie Hebdo, de cafés en concerthal en het voetbalstadion in Parijs, is nu opnieuw een uiting van de moderne manier van leven onder vuur genomen. Daarmee bewijzen Islamitische Staat en zijn aanhangers zich eens te meer als anti-westerse beweging.
Paradoxaal genoeg sluit homohaat naadloos aan bij de ideologie van christelijk-conservatieve stromingen in de Verenigde Staten. Een kandidaat als Ted Cruz wilde zo snel mogelijk het homohuwelijk ongedaan maken, zodra hij aan de macht zou komen. Donald Trump heeft zich, in zijn ongrijpbare flexibiliteit, altijd veel minder conservatief opgesteld, en zei zelfs trots te zijn op zijn 'New Yorkse waarden'. Nu die waarden worden aangevallen is hij, net als Pim Fortuyn en Geert Wilders in Nederland, nog beter gepositioneerd om zich als verdediger op te werpen.