Het was duidelijk: Haneke had met dit single shot een centraal onbehagen van onze tijd te pakken. Sinds de uitvinding van het registrerende en reproduceerbare bewegende beeld is het denkbeeld dat er zonder dat we het weten een camera op ons gevestigd is – dat we permanent geobserveerd worden – een nachtmerrie.
Het ‘primitieve’, religieuze leerstuk van de Alziende God, die, zelf onzichtbaar, jou kan zien is realiteit geworden, in garages, supermarkten, winkelstraten. In reality-soaps. In programma’s over verkeersovertreders. Er zijn geen werkelijkheden die niet geregistreerd worden, we kunnen op ieder moment op internet een standrechtelijke executie vinden. We kunnen alle uren van de dag naar ejaculerende soortgenoten staren.
We hebben ons in de loop van de twintigste eeuw, zonder ooit voor de keuze gesteld te zijn, unaniem laten ombouwen tot alzienden, het is alsof we zijn aangesloten op de ene blik van een alles in zich opslaande, en bewarende, en nooit vergetende godheid.
Er was maar één shot nodig, van exact drie minuten, waarop we niets, werkelijk niets zien waar we met interesse naar zouden willen kijken om te beseffen dat ons bewustzijn niet bestand is tegen de uitvinding van het filmbeeld. Althans – wat er in Haneke’s film met de bekekenen gebeurt, meesterlijk gespeeld door Daniel Auteuil en Juliette Binoche, maakt duidelijk dat we, op het moment dat we weten dat we bekeken worden willen weten wie er kijkt. En als die zich niet bekendmaakt, dan zullen we mortaal onrustig worden. Waarom wil hij of zij mij zien? En de menselijke geest, die zichzelf niet kan vertrouwen, zit nu eenmaal zó in elkaar dat ze uitgaat van de kwade trouw. Wat moet hij van me? Het is alsof hij loert, op een zwakke plek aast… en voor we het goed en wel beseffen weten we het zeker: hij verdenkt mij ergens van. Hij weet iets van me. Hij is op me uit.
Hier zitten we in het hart van het Haneke-labyrint, dat zich gedraagt als een metafysische whodunnit. Van wie is de beschuldigende blik die op mensen gevestigd is zelfs al zijn zij onbespied? Vanwaar de zekerheid dát de bekekene schuldig is? Hoezo het verlangen de ander in de tang van de beschuldigende blik te krijgen?