"Bezinning: meewaaien met de wind"
Bezinning: meewaaien met de wind
Bert Schierbeek (1918-1996), uit: Vlucht van de vogel, De Bezige Bij, Amsterdam, 1996
Waarom dit gedicht over de wind? Omdat dit beeld misschien wel het beste uitdrukt wie of wat de heilige Geest is. En als het over die Geest gaat, dan gaat het over iets wat op het eerste gezicht tamelijk abstract is. Je hebt dan een beeld nodig om er iets van te kunnen begrijpen. En om iets te kunnen snappen van wat de heilige Geest is en wat die doet, hebben we iets aan het beeld van de wind.
In de Bijbel wordt op meerdere plaatsen de Geest van God vergeleken met de wind. Bijvoorbeeld in het evangelie van Johannes, waar Jezus zegt: 'De Geest is als de wind: hij waait waar hij wil; je hoort hem waaien, maar je weet niet waar hij vandaan komt en waar hij heen gaat. Zo is het ook met ieder die geboren is uit de Geest.' (Joh. 3, 5-8) En in de Handelingen van de Apostelen lezen we: 'Toen de dag van Pinksteren aanbrak, waren zij allen [de leerlingen van Jezus] op één plaats bijeen. Plotseling kwam er uit de hemel een geraas alsof er een hevige wind opstak, en het vulde heel het huis waar zij waren. Er verschenen hun vurige tongen, die zich verspreidden en zich op ieder van hen neerzetten. Zij raakten allen vol van heilige Geest en begonnen te spreken in vreemde talen, zoals de Geest hun ingaf.' (Hand. 2, 1-4)
De Geest is dus als de wind. Wat is de wind, waaraan kunnen we die herkennen? Het bovenstaande gedicht van Bert Schierbeek zegt daar iets over. Laten we eens kijken.
Iets na het begin zit er een rare zinsnede in het gedicht, namelijk dat je als je in de verte boomtoppen ziet bewegen, je de wind kunt zien. Dat klopt natuurlijk niet. Een van de eigenschappen van de wind is dat je hem niet kunt zien. Je ziet alleen dieren en dingen die door de wind bewogen worden: vogels, insecten, boomtoppen, blaadjes, stukjes papier, vliegers, zeilboten, surfplanken, zweefvliegtuigen. Of je voelt zelf de wind - tegen of in de rug, bijvoorbeeld als je op de fiets zit. De wind kun je voelen - of horen. Hij suist, hij fluit, hij huilt, hij raast en hij briest – maar zien kunnen we hem niet.
Zo is het ook met de Geest van God. Die kun je niet zien, zegt Jezus. En toch is hij er, net als de wind. De wind is altijd bezig / kent geen rust, zegt de dichter. Soms neemt hij de gedaante aan van een storm, die bomen ontwortelt en daken van huizen rukt. Maar meestal is hij rustig. Dan laat hij molens draaien, bemaalt hij een gebied of strijkt hij als een fris briesje over het water of over ons gezicht, als we last hebben van de zomerse hitte.
Zo is het ook met de Geest van God. Soms ontwortelt hij mensen, zet hij hun bestaan op de kop, zoals Hij deed met de leerlingen van Jezus. In sommige Pinksterkerken draait het om die stormachtige Geest. Je hoort en ziet dan mensen heftig schokken en onverstaanbare klanken uitstoten. Tongentaal noemt men dat wel. Een beetje vreemd is het wel, omdat met Pinksteren de Geest er juist voor zorgt dat mensen elkaar kunnen verstaan.
Maar meestal is de wind rustig, zegt de dichter. Zo is het ook met de Geest van God. Die doet meestal geen spectaculaire dingen, maar heel gewone. De Geest van God is meestal een heel gewone Geest, zo gewoon dat we hem helemaal niet opmerken en niet bij hem stilstaan. Hij gaat verscholen in heel alledaagse dingen. Zoals de wind molens laat draaien, zo zorgt de Geest ervoor dat wij ons leven kunnen leiden zoals God dat wil. Want omdat hij ook een Geest van wijsheid en liefde is, zorgt hij ervoor dat we verstandige dingen doen en goed voor anderen zijn.
De apostel Paulus geeft daar prachtige voorbeelden van, als hij spreekt over de vruchten van de Geest: liefde, vreugde, vrede, geduld, vriendelijkheid, goedheid, trouw, zachtheid en ingetogenheid. Heel herkenbare en menselijke eigenschappen - en toch komen ze van de Geest, van God. Zo kunnen we toch iets zeggen over waar de Geest is, ook al kunnen we hem niet zien: hij is waar mensen elkaar goed doen in Gods naam. De Geest is waar mensen vrijmoedig handelen in de geest van Jezus Christus. Daar waar mensen over deze goede eigenschappen beschikken en ze in praktijk brengen, daar is Gods Geest aan het werk. Net zoals het geval is met de wind, die overal en nergens is en die we niet kunnen zien, maar waarvan we weten dat hij er is als we boomtoppen zien bewegen en molens zien draaien. Of als we op de fiets zijn kracht in de rug voelen.
Maar… net als de wind kan de Geest ook als een storm door het leven van mensen jagen. Dat is wat er gebeurt in het Pinksterverhaal. Daar loeit de Geest als een stormwind dwars door het huis waar de leerlingen van Jezus zich uit angst voor het volk hebben opgesloten. Nadat hun Heer aan het kruis is vermoord, zien ze overal vijanden. Maar ineens horen ze woesj!, en daar waait de Geest als een storm dwars door de gesloten ramen en deuren. Dan zijn ze ineens niet bang meer. Ze gooien de ramen en deuren open, gaan naar buiten en vertellen iedereen die het maar horen wil over wat Jezus allemaal voor hen betekent. De Geest zorgt er zelfs voor dat er geen taalgrenzen meer zijn. Zoals het gedicht zegt: de wind waait soms als een frisse wind door een zaak. Met Pinksteren doet de Geest dat zeker!
In ons eigen leven echter is de Geest meestal heel alledaags en onopgemerkt aan het werk. Hij is dichterbij is dan we vaak vermoeden, Hij zit ons dicht op de huid, of zelfs onder de huid. Ooit was ik bij een bijeenkomst waarbij de inleider een ademoefening hield. Ze noemde de menselijke adem 'de heilige Geest van God die in ons stroomt'. Sommige deelnemers begonnen toen tegen te sputteren, in de trant van: 'Wie ben ik om zomaar te zeggen dat de Geest van God in mij is?' Het antwoord van de inleidster was even helder als confronterend: als de Geest van God niet in ons is, waar is hij dan wel? En zouden we zo'n simpele ademoefening niet kunnen zien als een uitnodiging aan Gods Geest om bezit van ons te nemen - ook van ons lichaam, ook van onze adem? Is ons lichaam, zoals Paulus zegt, immers geen tempel van de Heilige Geest? Soms verstopt de wind zich in de mens, zegt het gedicht. Met de Geest van God is het net zo: die zit in mensen verstopt en doet via hen zijn werk.
En toch blijft de Geest grillig en ongrijpbaar, net als de wind. De wind doet wat ie wil, zegt het gedicht. Dat klopt natuurlijk helemaal. We kunnen wind maken met een ventilator of een windmachine, maar de wind buiten, daar hebben we geen vat op. Hooguit kunnen we een weeralarm afkondigen als we vermoeden dat er een vliegende storm aan zit te komen. We kunnen de wind opvangen en omzetten in stroom, maar de wind zelf hebben we niet in de greep: die grijpt ons bij de lurven. We worden erdoor voortbewogen, maar we kunnen hem niet zelf niet zien, en niet bezitten. Zo kunnen wij ook God niet sturen: Hij stuurt ons, door zijn Geest.
Daarom zegt Jezus hetzelfde over de Geest als de dichter over de wind: de Geest waait waar hij wil. Dat wil zeggen: de Geest laat zich niet inperken, zelfs niet in een potje met gewijde olie waarmee jongeren uit onze parochie in oktober het Vormsel zullen ontvangen. Wie vat wil krijgen op Gods Geest, grijpt in het luchtledige. Niet wij bezitten de Geest, de Geest neemt bezit van ons. Het enige dat we kunnen doen is ons voor hem openstellen. Het is de enige wind waarmee we ons rustig kunnen laten meewaaien!