Neoromantiek is een synoniem van postromanticisme of laat romanticisme. Het is een langdurige beweging die begint aan het einde van de negentiende eeuw en het is een herleving van de romantiek in de kunst en de literatuur.

Het is een reactie gebleken op het naturalisme. De naturalist in de kunst gaat uit van externe observatie, de neoromanticist voegt gevoelens en interne observatie aan zijn werk toe. Deze kunstenaars putten hun inspiratie uit werken van kunstenaars uit de tijd van de romantiek. Net zoals in de romantiek putten zij inspiratie uit de plaats waar zij zich bevinden in historische weidse landschappen. Met het uiten van dit gevoel reageren zij in het algemeen op de 'lelijke' moderne wereld van machines, nieuwe steden en welvaart. Karakteristieke thema's zijn een hang naar de perfecte liefde, utopische landschappen, door de natuur veroorzaakte ruïnes, romantische dood.

Neoromantiek moest iets zijn wat voorbij het romantische idee van 'de held' en romantisch nationalisme ging. Dit was vooral het geval na de beide wereldoorlogen.

Neoromantiek in de muziek (1850-1950)
In de muziek werd de term neoromantiek al sinds halverwege de 19e eeuw gebruikt voor bepaalde trends in de Europese muziek. Meestal wordt deze muzikale stijlperiode echter aangeduid als 'hoge' romantiek (of hoogromantiek), waaruit tegen de eeuwwisseling de late romantiek (ook wel postromantiek genoemd) voortvloeide. Duitsland bleef in de tweede helft van de 19e-eeuw een toonaangevend land in de muziek, met componisten als Richard Wagner.

Componisten in deze periode onderstreepten de sterke verbanden tussen muziek en literatuur. Er kwamen ook diverse nationale stijlen op. Verschillende componisten vermengden het klassiek-romantische idioom met motieven uit de volksmuziek van hun land. Een voorbeeld hiervan is de Tsjech Antonín Dvořák. Bekendste componisten van de laatromantiek zijn verder onder andere Franz Liszt, Anton Bruckner, Richard Strauss, Gustav Mahler en Hugo Wolf.

In het begin van de 20e eeuw veranderde het neoromanticisme langzaam in expressionisme. De ideeën werden nog steeds gebruikt door latere componisten, waaronder Virgil Thomson, die schrijft: "Neo-Romanticism involves rounded melodic material (the neo-Classicists affected angular themes) and the frank expression of personal sentiments. The neo-Romantics position is an esthetic one purely, because technically we are eclectic. Our contribution to contemporary esthetics has been to pose the problems of sincerity in a new way. We are not out to impress, and we dislike inflated emotions. The feelings we really have are the only ones we think worthy of expression....Sentiment is our subject and sometimes landscape, but preferably a landscape with figures." (Hoover and Cage, 1959)

Neoromantiek in de literatuur
De neoromantische literatuur kenmerkt zich vooral door sterk escapisme, ofwel de neiging de alledaagse werkelijkheid te ontvluchten, wat vooral tot uiting komt in de beschrijving van het bovennatuurlijke en geheimzinnige en van bijvoorbeeld exotische streken. De verbeeldingskracht kwam opnieuw centraal te staan, in plaats van de realistische waarneming. Vandaar dat de gothic novels (griezelromans) van Robert Louis Stevenson en Bram Stoker tijdens het fin de siècle zo veel succes kenden. Andere thema's die in de neoromantische literatuur centraal staan zijn zwerflust, het zich afzetten tegen de maatschappij, het hebben van onvervulde verlangens en het reizen naar het verleden; de historische roman maakte een heropleving door. 

Belangrijke verschillen tussen de historische romans uit de romantiek en die uit de neoromantiek zijn echter dat:
 bij deze laatste groep tijd en plaats vaak minder scherp zijn afgebakend;
 niet zozeer de historische enscenering (in de vorm van zeer gedetailleerde beschrijvingen) centraal staat, maar meer de historische sfeer als zodanig. 

Met name in het Verenigd Koninkrijk speelde de neoromantiek een zeer belangrijke rol in de literatuur. Genres als de gothic novel, het sprookje, de detectiveroman en de sciencefictionroman bloeiden onder invloed van de neoromantische stroming volop.

Verenigd Koninkrijk

1880 - 1910
 Robert Louis Stevenson
 Arthur Conan Doyle
 Rudyard Kipling
 Herbert George Wells
 Bram Stoker
 Gerard Manley Hopkins
 Lewis Carroll
 John Ruskin
 Edward Elgar
 Vaughan Williams
 Esthetische beweging
 Arts & Crafts-beweging
 William Morris News from Nowhere
 Symbolisme
 W.B. Yeats
 Rudyard Kipling Puck of Pook's Hill Rewards and Fairies
 A.E. Housman A Shropshire Lad
 Neogotiek
 Pictorialisme

Europa
 Symbolisme (pan-Europees)
 Odysseus Elytis (Griekenland)
 Bernard Faucon (Frankrijk)
 Balthus (Frankrijk/Zwitserland)
 Sigurdur Nordal (IJsland)
 Vicente Aleixandre (Spanje)
 Anton Bruckner (Oostenrijk)
 Iris van Dongen, Augusta de Wit, Arthur van Schendel, Aart van der Leeuw (Nederland)
 Wandervogel (Duitsland)
 Arthur Schopenhauer
 Hermann Hesse
 Jotie T'Hooft (België)
 Uko Post (België,Nederland)

Polen
 Young Poland
 Stanisław Przybyszewski

Rusland
 Eugene Berman
 Pavel Tchelitchew

Verenigde Staten
 Walt Whitman
 Imagists
 Maxfield Parrish
 Allen Ginsberg
 The beat poets
 Minor White
 Joseph Cornell
 John Crowley
 Guy Davenport
 Justine Kurland
 Jeffrey Blondes
 Hakim Bey Temporary Autonomous Zone, Summer Land

Bibliografie 
  Ackroyd, Peter (2002): The Origins of the English Imagination
  Albright, Daniel (2004): Modernism and Music: An Anthology of Sources
  Arnold, Graham  (2003): The Ruralists - A Celebration
 Boven, E. van, en M. Kemperink (2006): Literatuur van de moderne tijd: Nederlandse en Vlaamse letterku
  Bracewell, Michael (1997): England Is Mine  Cannon-Brookes, P. (1983) The British Neo-Romantics  Corbett, Holt & Russell (red.) (2002): The Geographies of Englishness: Landscape and the National Past, 1880-1940 Dautzenberg, J.A. (1989): Nederlandse literatuur, geschiedenis, bloemlezing en theorie tot 1916  Hoover, Kathleen & John Cage (1959): Virgil Thompson: His Life and Music Lodewick, H.J.M.F. (1955): Literaire kunst. Den Bosch, Malmberg
  Martin, Christopher  (1992): The Ruralists (An Art & Design Profile, No. 23)nde in de 19e en 20e eeuw. Uitgeverij Coutinho
  Mellor, David (1987): Paradise Lost: the neo-Romantic imagination in Britain, 1935 - 1955
  Picot, Edward (1997): Outcasts from Eden - ideas of landscape in British poetry since 1945
  Sillars, S. (1991): British Romantic Art and The Second World War
  Trentmann, F. (1994): Civilisation and its Discontents: English Neo-Romanticism and the Transformation of Anti-Modernism in Twentieth-Century Western Culture. Birkbeck College
  Woodcock, Peter (2000): This Enchanted Isle - The Neo-Romantic Vision from William Blake to the New Visionaries
  Yorke, Malcolm (1989) The Spirit of Place - Nine Neo-Romantic Artists and Their Times

Zie ook  
 New romantic

Stijlperiode
Literaire stroming