Het nut van de catechismus(preek) – Steil.
Geplaatst op 09/03/2017 15/03/2018
Het nut van de catechismus(preek)
De catechismuspreek. In veel reformatorische kerken is het de standaardinvulling van de tweede dienst op zondag. Daar is niet iedereen het mee eens. Want de Heidelbergse Catechismus is al bijna een half millennium oud en mist dus eigenlijk de aansluiting bij deze tijd. Wij jongeren hebben aan die taaie kost niks voor ons eigen leven. Of toch wel?
Nou, toch valt er wel iets voor te zeggen om te preken uit een stokoude catechismus. In 2006 bleek uit een onderzoek van de HGJB dat jongeren eigenlijk helemaal niet weten wat de ze precies geloven. Als ik naar mezelf kijk, klopt die conclusie aardig. Het kost mij moeite om uit te leggen waarom Jezus zowel God als mens moest zijn, of waarom God niet zomaar iedereen zalig laat worden, of waarom God het lijden toelaat. Er is dus een gebrek aan kennis van wat onze geloofsleer precies inhoudt. En laat het nou precies het doel van de catechismus zijn om die vragen te beantwoorden.
Zo'n 450 jaar geleden was er in Duitsland behoefte aan een overzichtelijke samenvatting van de leer van de Bijbel voor kinderen en jongeren. Twee jonge theologen kregen de opdracht om zo'n catechismus op te stellen. Ze spitten de hele Bijbel door en vatten in vraag-en-antwoordvorm samen wat God zegt over Zichzelf en Zijn relatie tot ons mensen.
Die samenvatting is nog steeds nuttig. De catechismus is een heel goed naslagwerk als je je afvraagt hoe het precies zit met een bepaald onderdeel van de geloofsleer. En de catechismuspreek kun je eigenlijk zien als catechisatie voor de hele gemeente. De dominee legt aan de hand van de catechismus uit wat er precies in de Bijbel staat over een thema uit de geloofsleer.
Maar sluit zo'n oude catechismus eigenlijk wel aan bij onze belevingswereld? Dat is op zich een terechte vraag. Natuurlijk zijn er thema's in de Heidelbergse Catechismus die nogal tijdgebonden zijn. Niet iedereen haalt het nu nog in zijn hoofd om de Rooms-Katholieke mis een 'vervloekte afgoderij' te noemen, bijvoorbeeld. Maar op de punten waar het echt om gaat – wie God is en hoe Hij een relatie met de mens wil aangaan – is de catechismus echt niet verouderd.
Daarnaast kun je je afvragen of het wel de taak van een catechismus is om bij ons aan te sluiten. Is de geloofsleer afhankelijk van hoe wij over dingen denken? Als je het mij vraagt niet. Het woord van God en de geloofsleer zijn juist een houvast, het enige wat stabiel blijft, wat er ook gebeurt. Misschien moeten wij juist wel meer moeite doen om onszelf te laten leiden door wat we geloven in plaats van door wat er om ons heen verandert.
Vind je de catechismuspreek taai of lastig te begrijpen? Dat kan. Ik ook. De geloofsleer – en ook de Bijbel zelf, trouwens – is vaak ook niet makkelijk. Maar als je gelooft dat de Bijbel Gods woord is, en dus de waarheid, zou je er dan geen moeite voor moeten doen om erachter te komen wát je eigenlijk precies gelooft?
Het kan helpen om vóór de catechismuspreek alvast de vragen en antwoorden die behandeld gaan worden door te lezen. Dan weet je van tevoren waar de preek over gaat en kun je bij jezelf nagaan wat je al over dat thema weet. Zeker weten dat je dan toch weer nieuwe dingen hoort in de preek, al is de catechismus al bijna 500 jaar oud!