Een apart hoekje voor moslims op de begraafplaats | TROUW
Marije van Beek– 18:53, 22 augustus 2017
Heilige Plekken. Riz Akram die elke vrijdag het graf van zijn moeder verzorgt. © Patrick Post
De gympen van Rizwan Akram (37) verdwijnen in het zompige gras van de begraafplaats in het oosten van Amsterdam. In zijn rechterhand bungelen twee blauwe plastic tasjes. Een met rozenbladeren, een met schoonmaakspullen - de benodigdheden voor het ritueel dat zich hier elke vrijdagochtend op precies dezelfde wijze voltrekt.
Bij een donkergrijs natuurstenen grafzerk houdt hij stil. 'Abida Kausar Akram', luidt het opschrift. Hier, op het islamitische perceel van begraafplaats De Nieuwe Ooster, ligt zijn moeder, nu alweer drie jaar, sinds ze overleed aan kanker.
Behoedzaam stapt hij om haar graf heen. "Nee, ik heb de afgelopen jaren nog geen vrijdag overgeslagen, behalve als ik in het buitenland was", zegt Akram, die financieel administrateur is en in de Amsterdamse Bijlmer woont. Eerst komt er een kleine draadloze geluidsbox tevoorschijn uit de tas. Hij zet het op de rand van het graf naast dat van zijn moeder, en klikt wat op zijn smartphone. "Koranrecitaties", zegt hij. "Normaal gezien zou ik die zelf moeten voorlezen, maar ik ben ook al bezig het graf te verzorgen. Ik ben geen vrouw, ik kan geen twee dingen tegelijk."
Mijn moeder wilde graag dichtbij haar kinderen begraven liggen. 'Dan komt er tenminste nog eens iemand langs
Dan schalt een blikkerig gezang over de dodenakker. "Bismillah…", heft de stem uit de geluidsbox aan: "In de naam van God…" Arabische frasen in een Pakistaanse tongval. Akram neuriet ze zachtjes mee. Met een hark wiedt hij het onkruid dat zich in de regenachtige periode de afgelopen week rap heeft vermenigvuldigd.
Rizwan Akrams moeder werd geboren in Pakistan, maar wilde, anders dan zijn vader, graag hier begraven worden. En ze is niet de enige moslim voor wie dat geldt. Langzaamaan kiezen meer moslims voor Nederland als hun laatste rustplaats. Met als gevolg dat begraafplaatsen ruimte maakten voor islamitische percelen. Bijna een kwart van de Nederlandse gemeenten heeft er een, ontdekte religiewetenschapper Khadija Kadrouch Outmany van de universiteit van Groningen. Ze promoveerde op islamitische begrafenissen in Nederland en België.
Moslims die voor een graf in Turkije of Marokko kiezen, doen dat vanwege gevoelens van verbondenheid met hun land van afkomst, blijkt uit gesprekken die Outmany voor haar onderzoek voerde. Maar er spelen ook andere redenen mee. Zo is een graf daar een stuk goedkoper.
De zuurstokroze bladeren vallen tussen zijn vingers door in de zwarte aarde op het graf
Akram leegt een gieter over de zerk. Het water sijpelt langs de gebeden die in het Arabisch en Urdu zijn ingekerfd, en met goudverf zijn opgevuld. 'We behoren tot Allah en tot hem keren we terug', vertaalt hij. "Mijn moeder wilde graag dichtbij haar kinderen begraven liggen. 'Dan komt er tenminste nog eens iemand langs', zei ze."
Hij scheurt een stuk van een rol keukenpapier af, en wrijft het vocht van de steen, tot het blinkt. "Haar wens is voor mij een plicht geworden", zegt hij. "Het is een druk voor mij om te gaan, al klinkt dat misschien een beetje negatief. Ik vind hier ook rust voor mezelf. En het geeft me een lekker gevoel als ik iets goeds gedaan heb."
'De hemel ligt onder je moeders voeten', luidt een islamitische spreuk, zegt Akram. "Dat wil zeggen: je moet voor haar zorgen, en je niet irriteren. Als jij goed met je moeder omgaat, en haar met heel veel respect behandelt, dan ga je naar het paradijs."
Los daarvan vindt hij het niet meer dan normaal. "Zij heeft zoveel voor me gedaan. Me op de wereld gebracht, me groot gemaakt. Dit is misschien 0,01 procent van wat ik terug kan doen."
Ik kan er gewoon niet tegen als mijn moeder niet op een mooie plek ligt
De rozenbladeren zijn vers: hij heeft ze onderweg gehaald bij de bloemenwinkel. Ze plukken er de knoppen van een forse bos rozen voor hem af. "Van die grote, anders ziet het er niet uit." Zijn hand grijpt in het plastic tasje. Aandachtig strooit hij ze uit. De zuurstokroze bladeren vallen tussen zijn vingers door in de zwarte aarde op het graf. Zo zag hij zijn moeder het ooit doen bij het graf van haar ouders in Pakistan.
Niet volledig steen
Anders dan de meeste graven buiten het islamitische perceel zijn de graven hier niet volledig bedekt met steen. Ook dat van Akrams moeder niet. Waarom? "Op de dag des oordeels staan mensen op uit het graf, is voorzegd in de heilige schriften. En als je het dus hard maakt, met een steen of iets anders, dan kan die voorspelling niet uitkomen."
Op sommige van de nog geen honderd islamitische graven op De Nieuwe Ooster ontbreekt wel meer dan een steen. Soms staat er nog geen naam vermeld: het graf is dan een rechthoek van braakliggende aarde, met her en der een distel. Of het is overwoekerd door onkruid.
Een verklaring voor die verwaarloosde graven is misschien te vinden in de wijdverspreide salafistische teksten onder Europese moslims waarover Outmany schrijft in haar proefschrift. In hun anti-mystieke geloofsleer 'verbieden en veroordelen ze het bezoeken van graven, inclusief het bezoeken van de tombe van de Profeet, het gebruik van grafstenen, en de verering van heiligen'.
Naast het graf van Rizwan Akrams moeder bevindt zich ook zo'n graf - het groen komt daar bijna tot op heuphoogte. Hij werpt er een niet-begrijpende blik op. "Ik kan er gewoon niet tegen als mijn moeder niet op een mooie plek ligt. Als je er over gaat nadenken, is het raar. Je weet ook niet hoe het er onder de steen uitziet. Maar dan is het boven in elk geval netjes."
Mijn goede daden hebben invloed op de hoogte van haar positie in de hemel
Akram heeft nog wat rozenbladeren bewaard. "Ik doe ook wat bij de buren van mijn moeder", zegt hij, terwijl hij de plastic tas leegschudt boven de naastgelegen graven.
Hij plaatst ook nog wierookstokjes. "Nee, voor zover ik weet, is dit geen islamitisch gebruik maar soms heb je van die rare ingevingen." En hij bidt. Een minuut of twee beweegt zijn mond, en prevelt hij haast geruisloos. Doel van het gebed is vergeving te vragen voor slechte daden die de overledene heeft gepleegd, legt Akram uit. "Hoe gek het ook klinkt, want je zegt natuurlijk altijd van je moeder dat ze de beste is, maar ook zij doet zondes."
Daar gaat het om, zegt hij. De rest, van de gieter tot de wierook, is bijzaak. "De overledene kan nu niks meer doen. De goede en slechte daden zijn allemaal genoteerd door God. Dus ben je afhankelijk van je kinderen. Mijn goede daden hebben invloed op de hoogte van haar positie in de hemel. Maar mijn slechte daden niet - die komen alleen voor mijn rekening."
Zijn vrijdagse ritueel dient nog een ander doel: het neemt ook zijn eigen zondes weg, zegt Akram. Hij lacht een beetje. "Zelf wil ik ook graag zegeningen natuurlijk." Maar hij bad voor de hele begraafplaats. "Je kunt vragen wat je wilt. Waarom dan niet voor iedereen?"
Aan het einde van zijn bezoek maakt hij steevast een foto. Hij laat er een zien van een paar weken terug, waarbij een twintigtal witte rozen in rijen in de aarde staan. Middenop vormen een aantal rode rozen het woord 'Allah'.
De foto gaat naar de groepsapp van de familie. "Puur voor de bewustwording. Elke seconde kan het leven ophouden. We hoeven geen angst voor de dood te hebben, maar we moeten wel opletten, en ons voorbereiden. Gewoon, door goede daden te doen, en slechte daden te laten. Ik hou het graag simpel."