Eduard Jan Dijksterhuis (Tilburg, 28 oktober 1892 - De Bilt, 18 mei 1965) was een Nederlandse wetenschapshistoricus en wiskundige die vooral bekend is geworden door zijn boek De mechanisering van het wereldbeeld (1950).

Leven
Dijksterhuis was de zoon van Berend Dijksterhuis (1861-1921) en Gezina Eerkes (1865-1936), later kreeg hij ook een zoon (Willem Dijksterhuis). Vader Dijksterhuis was docent Nederlands, geschiedenis en aardrijkskunde aan de Rijks-HBS Willem II in Tilburg. Hij promoveerde in 1899 op Bijdragen tot de geschiedenis der heerlijkheid Tilburg en Goirle en werd in datzelfde jaar ook directeur van voornoemde HBS. Eduard-Jan was hier leerling van 1904-1909. Hij studeerde van 1911 tot 1918 aan de Rijksuniversiteit Groningen, waar hij in 1918 promoveerde op het proefschrift Bijdragen tot de kennis der meetkunde van het platte schroevenvlak.

Dijksterhuis werkte vanaf 1916 tot 1953 als leraar wiskunde, natuurkunde en kosmografie eveneens aan de Rijks-HBS Willem II in Tilburg. In deze functie schreef hij zijn belangrijkste werken. Tijdens de oorlog aanvaardde hij een benoeming tot hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam, zodat hij na de bevrijding gezuiverd werd. In 1953 werd hij benoemd tot buitengewoon hoogleraar in de geschiedenis van de wiskunde en de natuurwetenschappen aan de Universiteit van Utrecht en in 1955 aan de Universiteit Leiden.

In 1952 werd Dijksterhuis benoemd tot lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen Afdeling Letteren en in 1952 ontving hij voor zijn werk de P.C. Hooft-prijs. In 1959 werd hij getroffen door een beroerte waardoor zijn verstand werd aangetast. Hij overleed zes jaar later, op 72-jarige leeftijd.

Werk

De mechanisering van het wereldbeeld 
Dijksterhuis' meesterwerk De mechanisering van het wereldbeeld uit 1950 behandelt de geschiedenis van de exacte wetenschappen vanaf de Oudheid tot aan het ontstaan van de klassieke mechanica van Newton. Het boek is geïnspireerd op Die Mechanisierung des Weltbildes im 17. Jahrhundert (1938) van Anneliese Maier, en werd een internationaal standaardwerk van de wetenschapsgeschiedenis.

Publicaties 
Dijksterhuis schreef een aantal boeken, waarvan er sommige zijn vertaald, en vele artikelen en recensies in tijdschriften als De Gids, Euclides, Faraday en Centaurus.
 1918: Bijdragen tot de kennis der meetkunde van het platte schroevenvlak
 1924: Val en Worp. Een bijdrage tot de geschiedenis der mechanica van Aristoteles tot Newton
 1929-30: De elementen van Euclides, 2 delen
 1934: De Lage Landen bij de Zee
 1938: Archimedes
 1939: Vreemde woorden in de wiskunde
 1943: Simon Stevin
 1950: De mechanisering van het wereldbeeld, Meulenhoff Amsterdam, 1950. Vele vertalingen.
 1951
 Descartes et le Cartésianisme hollandais
 Het wereldbeeld vernieuwd : van Copernicus tot Newton
 Christiaan Huygens, rede
 1952
 De betekenis van de wis- en natuurkunde voor het leven en denken van Blaise Pascal
 Clio's stiefkind, artikel
 1953: Doel en methode van de geschiedenis der exacte wetenschappen
 1953/1954: Nicolaas van Kues, rede
 1954: De wetenschap in het leven van mens en maatschappij, artikel
 1955
 Wiskunde, natuurwetenschap en techniek als cultuurelementen
 De natuurwetenschap in de eeuw der Verlichting, artikel
 Ad quanta intelligenda condita, rede
 1956: Renaissance en natuurwetenschap
 1956-57: Scientia: handboek voor wetenschap, kunst en religie in 3 delen, De Haan
 1960: Het rationalisme: zes belichtingen
 1961: Overwinning door gehoorzaamheid: geschiedenis van natuurwetenschap en techniek
Postuum:
 1990: Clio's stiefkind (essays; samengesteld en van een inleiding en commentaar voorzien door K. van Berkel), Bakker

Literatuur
  (1996): Dijksterhuis, een biografie, Bert Bakker

Externe links
  (1979): 'Dijksterhuis, Eduard Jan (1892-1965)' in Biografisch Woordenboek van Nederland 1, Den Haag
 Recensie van het boek Dijksterhuis, Een biografie van Klaas van Berkel
  (2017): 'Eduard Jan Dijksterhuis' in Brabantse biografieën. Levensbeschrijvingen van bekende en onbekende Noord-Brabanders, Deel 6
 Biografisch Woordenboek van Nederlandse Wiskundigen
 Koninklijke bibliotheek over Eduard Jan Dijksterhuis

Hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam
Hoogleraar aan de Universiteit Utrecht
Hoogleraar aan de Universiteit Leiden
Nederlands wetenschapshistoricus
Lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen
20e-eeuws historicus
Nederlands fascist