Marcel Levi 29 april 2021, 07:00
Op de fiets zie ik op het Frederiksplein de stevige verbouwing van De Nederlandsche Bank. Godzijdank wordt die spuuglelijke ronde toren afgebroken en komt daar een openbare beeldentuin. De bank heeft minder ruimte nodig, want het kleine beetje overgebleven goud is verhuisd, maar vooral zijn veel functies overgenomen door de Europese Centrale Bank.
De bank is een positieve uitzondering, want in bijna alle gevallen leidt de vorming van een centrale Europese organisatie allerminst tot inkrimping van het Nederlandse instituut. Zo hebben we nu een European Medicine Agency dat de toelating van geneesmiddelen regelt vanuit een massief kantoor in Amsterdam. Maar die overname van taken heeft geen millimeter inkrimping betekend van het Nederlandse College ter Beoordeling van Geneesmiddelen. En denk ook niet dat opening van het European Environment Agency in Kopenhagen of het European Centre for Disease Prevention and Control in Stockholm (waar inmiddels vele honderden mensen werken) leidde tot zelfs maar een minimale afslanking van het RIVM. In het openbaar bestuur komen er steevast alleen laagjes bij en gaat er nooit een laagje af.
Ook binnen Nederland groeit het aantal toezichthouders, inspecties en autoriteiten sneller dan onkruid. Net als piepschuim neemt die taaie regulerende en inspecterende laag veel plaats in, voegt niets toe aan de inhoud en heeft alleen maar de neiging verder uit te dijen. Dus als het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR) er jarenlang een zootje van maakt is de oplossing niet de boel eens op te ruimen. Nee, we zetten er een nieuwe toezichthoudende rijbewijsautoriteit naast. Nooit komt iets nieuws in plaats van het bestaande, steevast bouwt de aan verzamelwoede verslaafde overheid nieuwe lagen van toezicht en controle.
De Jeugdzorg heeft inmiddels naast een raad van toezicht en de Inspectie voor Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) te maken met de Jeugdautoriteit, die bemiddelt bij inkoop van jeugdhulp, het Keurmerkinstituut dat toezicht houdt op naleving van normenkaders, de Stichting Kwaliteitsregister Jeugd (SKJ) die de zorgverleners controleert, de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ), vooral niet te verwarren met het regionaal serviceteam jeugd (eveneens RSJ) en dan nog een kudde ombudsmannen, die zich gevraagd en ongevraagd overal mee bemoeit. Geen wonder dat jeugdzorgers nauwelijks toekomen aan hulp en ondersteuning van jonge mensen.
De controledrang van de overheid is nog altijd gebaseerd op de leer van de zeventiende-eeuwse Engelse filosoof Thomas Hobbes, die vond dat mensen in principe slecht zijn en strakke regulering behoeven om te voorkomen dat ze verkeerde dingen doen. Waarschijnlijk is het verstandiger te kijken naar zijn collega John Locke, die suggereerde dat het geven van vertrouwen en ruimte leidt tot betere prestaties en dat zelfregulering vele malen effectiever is dan overdreven en misplaatst toezicht.