75. Aan een jongeren tijdgenoot, no. 101.
Soms evenwel bekruipt me een verzoeking. De verzoeking, om waar zóóveel groote meneeren in een luttel paar weken zich heelemaal om-georiënteerd hebben, zóó hevig, dat er geen occidenteeren meer aan zij, nog eens m'n Kierkegaard te liefkoozen. Je weet, die kon van die gekke dingen zeggen. Een mensch krijgt er soms later nog last van. Hij zei in z'n Dagboeken zoo eens langs z'n neus weg, dat er maar weinig woorden zijn, waarmee de menschen, zonder dit nu bepaald te willen, zóó veel zeggen als met het woord: oriëntatie.2. Oriëntatie, daar zit oriënt in. Oriënt beteekent: het oosten. De zon komt uit het oosten, de sterren gaan in het oosten op. Wie z'n geografisch plekje bepalen wil, krijgt dus met het oosten te maken. Dat is geografie. Maar Kierkegaard geeft aan het geografische gegeven een historische wending. Oriëntatie, zegt hij, dat is een wereld-historisch memento: de heele geschiedenis begint in het oosten, de bakermat van het menschelijke geslacht.
Ze willen je tegenwoordig maar laten beslissen vóór dit en tégen dat. Vóór concentratie (want de bij concentratie levende duitschers maken een mooie
militaire kans), en tegen het partijwezen (want de engelsche parlementariërs zijn in het defensief gedrongen). Haringen in de buurt, kap'tein!
Hij is niet gauw te vinden. Dominees zelfs gaan in den spoedcursus van de techniek zoodaniger oriëntatiekunst vóórop. Althans een emeritus-dominee als dr v.d. Vaart Smit.3.
als jij je oriënteeren wilt, dan moet je wat meer aan Kierkegaard denken. Jij moet naar het paradijs terug. Je moet den beginselstrijd leeren voeren. De strijd van Christus tegen Antichrist. Eerst als je van die eeuwenoude worsteling het punt-in-geschil begrepen hebt, en van zijn methode de quintessence te pakken hebt, en met zijn leuzen opstaat en naar bed gaat, en zijn communiqué's hebt gelezen in de Heilige Schrift, zelfs al zou je dominee hebben verklaard, dat hij, die toch ook wel deskundig is, daar alleen maar 'Bible characters' beschreven acht, à la Alexander Whyte,4. en eerst als je den kommentaar van prof. Greijdanus bent doorgekropen, den kommentaar op de Openbaring van Johannes,5. en eerst als je nog heel veel andere zware toeren hebt uitgehaald, - eerst dan, jij, jongere tijdgenoot, zul jij een begin kunnen maken met de nieuwe oriëntatie.
En de lijn, die dáár getrokken is, loopt dwars door de oostersche èn de westersche mogendheden heen.
Noch economisch, noch in ander opzicht oriënteer ik me naar Berlijn - of Londen. Net zoo min als Hiskia zich oriënteerde naar Hamath dan wel Arpath,6. naar Damaskus dan wel Samaria, naar Ninivé dan wel Jeruzalem.7. Ja, heusch, zelfs Jeruzalem was zijn oriënteeringspunt niet. Hij moest het hebben van de poolster der belofte, en van de zon der gerechtigheid, en van de sterren, die in de hand van den Wandelaar tusschen zeven kandelaren zijn.8.
En zoo zij niet spreken naar dit woord, het zal zijn, dat zij geen dageraad zullen hebben.9.
Zij zullen, m.a.w., het niet eens nóódig hebben, zich te oriënteeren. Zij zullen georiënteerd worden, aangegord en gebracht waarheen zij het niet wilden.10.
Laat zulk een dwang voor jou niet noodig wezen. Wie in de probleemstelling God verlaat, heeft smart op smart te vreezen.11.
Aantekening uit 1837 zonder datum. Zie: Sören Kierkegaard, Gesammelte Werke, die Tagebücher, erster Band, bezorgd door Hayo Gerdes, Düsseldorf/Köln, 1962, pag. 101 (II, A 650).
Zie pag. 405-407.
Alexander Whyte (1836-1921), Schots predikant en theoloog. Bekend was zijn boek Bible characters, 2 dln., Edinburgh, 1901-1902.
S. Greijdanus, De openbaring des Heeren aan Johannes, reeks Bottenburg, Amsterdam, 1925.
Hamath en Arpath zijn twee steden ten oosten van Israël, waarvan de namen in de bijbel enkele malen in combinatie met elkaar worden genoemd (bijv. 2 Kon. 18:34, 36:19). Schilder doelde op deze teksten.