Volksvijand nr 1 is terug in Amsterdam - NRC
'Het leek wel of er tien jaar lang twintig Poolse bouwvakkers hadden gewoond", vertelde een vriend onlangs over de woning die zijn 19-jarige zoon met twee vrienden wilde huren. Ieder 500 euro per maand moesten de drie jongens betalen voor een kamer in een woning met een gedeelde woonkeuken in de grachtengordel. Tja, niet echt goedkoop, dacht mijn vriend eerst, maar ook niet heel duur: een studentenkamer kost in Amsterdam tenslotte al gauw 600 euro.
Maar toen hij ging kijken in de woning van 1.500 euro per maand, schrok hij. In de kamer die zijn zoon op het oog had, konden nauwelijks een eenpersoonsbed en een bureautje staan. Ook de woonkeuken had minimale afmetingen, met een douchecabine in een hoek gefrommeld die zo krap was dat de langste van de drie toekomstige bewoners op een krukje moest zitten om te douchen. Bovendien was de woning volledig uitgewoond. Natuurlijk mogen jullie het opknappen, had de huisbaas nog gezegd, maar dan wel op eigen kosten. Uiteindelijk wist hij zijn zoon uit het hoofd te praten om op kamers te gaan.
Blackstone heeft de woningen in West niet gekocht uit liefde voor het rijtjeshuis, maar om maximaal rendement te halen
De huisjesmelkers, met prins Bernhard jr en het gewezen VVD-Kamerlid Wybren van Haga als bekendste vertegenwoordigers, zijn terug in Amsterdam. Een steeds belangrijker onderdeel van hun 'verdienvermogen' is het verhuren van kleine appartementen aan drie of vier studenten of 'andere starters op de woningmarkt', zoals het in makelaarsjargon heeft. Daar komt nog bij dat grote buitenlandse vastgoedinvesteerders in hun wereldwijde zoektocht naar renderende beleggingen de afgelopen jaren Amsterdam hebben ontdekt als stad waar nog veel winst valt te halen. Zo stak de Blackstone Group enkele maanden geleden 200 miljoen euro in woningen in Rotterdam en Amsterdam.
In Amsterdam kocht het Amerikaanse vastgoedbedrijf niet alleen panden in de binnenstad, maar ook een blokje van negen voormalige sociale-huurhuizen in Amsterdam-West. Over de bedoelingen van Blackstone, waarvan de oprichter Stephen Schwarzman zichzelf een jaarsalaris van zo'n driekwart miljard dollar toekent, hoeven we ons geen illusie te maken. Schwarzman heeft de negen woningen in West niet gekocht uit liefde voor het prachtige Nederlandse rijtjeshuis, maar om er een maximaal rendement uit te peuren. Het is dan ook te verwachten dat de rijtjeshuizen, die waarschijnlijk zijn gebouwd met staatssubsidies, binnen afzienbare tijd worden verhuurd voor zo'n 1.500 euro of met winst worden doorverkocht aan een speculant.
De uitverkoop van het Mekka van de volkshuisvesting, zoals Amsterdam eens werd genoemd, is het gevolg van het neoliberale woonbeleid. Dat begon een kwart eeuw geleden met de verzelfstandiging van de woningbouwverenigingen. De woningnood, in de jaren vijftig en zestig nog 'volksvijand nummer 1', was voorbij, zo was de heersende gedachte toen, overheidsbemoeienis met de woningmarkt en -bouw was niet meer nodig. Volkshuisvesting werd afgeschaft, voortaan zou de onzichtbare hand ook op de woningmarkt zijn heilzame werk verrichten.
Maar net als in de tweede helft van de 19de eeuw, toen het merendeel van de Amsterdammers in overbevolkte krotten woonde, levert de onzichtbare hand nu opnieuw beroerd werk af. Volksvijand nummer 1 is terug in Amsterdam. Niet alleen zijn studenten al gauw tweederde van hun maximale maandelijkse lening van 854,53 euro kwijt voor een kamertje, maar ook voor de middenklasse is de stad onbetaalbaar geworden. En voor het nog altijd wassende leger veelal jonge flexwerkers, de dagloners van de 21ste eeuw, is helemaal geen plaats meer in Amsterdam.