Uitgeverij Europese Bibliotheek | Zaandam in oude ansichten deel 1 | boeken | alfabetisch-overzicht
Boeken > Alfabetisch overzicht > Zaandam in oude ansichten deel 1
Zaandam in oude ansichten deel 1
: mr. J. Korf en J.W. van Sante
: 978-90-288-4513-8
Fragmenten uit het boek 'Zaandam in oude ansichten deel 1'
Allereerst een woord van verontschuldiging voor het feit, dat dit boekje veel later verschijnt dan in de bedoeling van de uitgever lag. Gebrek aan tijd bij de samenstellers is er de oorzaak van. Uiteindelijk hebben wij ieder amper vijf dagen aan de samenstelling kunnen werken en wij hopen dat hetgeen wij bieden daaronder niet geleden heeft.
Er was overigens weI enige moed voor nodig om met de samenstelling van een boekje over Zaandam in oude ansichten te beginnen. Van weinig streken zullen vroeger zoveel prentbriefkaarten gemaakt zijn als van de Zaanstreek. Wij hebben een paar duizend kaarten van Zaandam door onze handen Iaten gaan en de keuze was niet eenvoudig. Wij wilden een doors nee geven van wat er aan ansichten verschenen is, hebben daarom enerzijds wat al te geijkte beelden niet opgenomen (ook om plaats voor andere vrij te maken) en anderzijds niet per se de oudste of aIleen de zeldzaamste kaarten uitgekozen. Menige Zaandammer die oude kaarten verzamelt (en dat zijn er velen), zal nogal wat bekende tegenkomen. Maar voor de meeste lezers en kijkers zal het boekje toch weI een openbaring zijn, want niet veel plaatsen zijn in enkele tientallen jaren
zozeer veranderd - helaas duidelijk lelijker geworden als Zaandam.
Ook in ander opzicht behoefden wij moed. De Zaanstreek (dus ook Zaandam) is niet alleen rijk aan oude prentbriefkaarten, maar ook aan boeken en boekjes over de geschiedenis. In vele van die geschriften zijn heel wat prenten en foto's afgedrukt. Ook wie slechts een gedeelte van deze publikaties kent, heeft een schat aan oude foto's onder ogen gehad, en het is dan eens te moeilijker een boekje te verzorgen, dat naast alles, wat - deels nog zeer recent - verschenen is, een verantwoorde plaats kan innemen. Wij hopen niettemin daarin geslaagd te zijn.
Dit boekje is, met opzet, geen molenboekje. Van de Zaanse (waaronder de Zaandamse) molens bestaan duizenden foto's, voor een deel ook als prentbriefkaart uitgegeven. Al konden en mochten wij de molens niet geheel vermijden, met name niet de molens aan of voorbij het Kalf, de nadruk hebben wij gelegd op de straten, de paden, de huizen en het water. 1) En hier en daar op de mensen, die in die huizen woonden. Om de teksten leesbaar te houden hebben wij ons in de toeliehting sterke beperkingen opgeIegd. Dat was weI eens
moeilijk; er was bij elke afbeelding veel meer te vertellen geweest. In zoverre werkte ook de beperkte tijd, die wij onszelf konden toestaan, een handje mee, terwijl tevens de plaatsruimte veelal geen langere tekst gedoogde.
Het samenstellen van een boekje als dit is een prettig werk. Talloze herinneringen komen op en overgeleverde verhalen komen in de gedachten. Slechts weinig daarvan vindt U terug in de beschrijvingen, die niet meer (mogen) beogen dan aan de afbeeldingen enig kader te geven, enig houvast vooral voor hem of haar, die het Zaandam van vroeger niet heeft gekend.
De afbeeldingen moesten in een verantwoorde volgorde worden opgenomen. Ruw gesteld hebben wij gemeend na een aanloop over de Voorzaan eerst Westzaandam te moeten nemen, dan de Achterzaan en tenslotte Oostzaandam, aile van zuid naar noord. Vandaar dat wij met de Kalverpolder eindigen, waarbij dan in het raam van dit werkje ons alIer Zaanse Schans, hoe oud de daarheen overgebrachte huizen ook zijn, weI moest ontbreken.
De afbeeldingen (naast prentbriefkaarten zijn enkele foto's opgenomen) zijn afkomstig Of uit de welwillend
te onzer beschikking gestelde coilectie, beheerd door de Zaanlandsche Oudheidkundige Vereeniging - onze dank gaat speciaal uit naar de heer W. Zwart te Koog aan de Zaan -, Of uit de priveverzameling van ondergetekende, die met een persoonlijk woord wil eindigen. Mijn vriend Jaap van Sante dank ik voor zijn bereidheid om samen met mij aan dit boekje te werken. Ik weet met hoeveel moeite hij zich van andere beslommeringen heeft losgescheurd om althans enige tijd aan de samenstelling te kunnen geven. Hij en ik zijn ons de aanvechtbaarheid van onze keuze bewust. Hij en ik weten, dat zich in andere coilecties (ik denk onder andere aan die van de gemeente Zaandam) materiaal bevindt, dat ons door tijdgebrek niet onder ogen kon komen. Aan de heer Keser van de Europese Bibliotheek tenslotte dank voor het verbergen van zijn gerechtvaardigd ongeduld.
Mr. Jan Korf
1) Een zestal Zaandamse molenkaarten is afgedrukt in "Nederlandse molens in oude ansichten" door L. van Lambalgen.
Gee, itz de Voor saan
130 Ultg. N. S. Boon, A ???? e,
Een kaart uit ± 1900 van de voormalige kalkovens aan de Voorzaan. Kalkovens worden zeldzaam. De weinige, die er in ons land nog zijn, verdienen als monument te worden aangewezen. Links ziet men de bomen en iets rechts van het midden de personeelswoningen van de toen nog nieuwe gemeentelijke begraafplaats. Toen de begraafplaats bijna klaar was, zei een Zaandammer: ,,'t Zal mij benieuwen wie de eerste zal zijn, die daar begraven wordt", Hij was het zelf ...
Op de Oude Zaandammerboot ZAA~DAM.
Een boottochtje van Amsterdam naar Zaandam met een bezoek aan het Czaar Peterhuisje behoorde tot de uitstapjes, die vrijwel iedere Amsterdammer zich wei eens veroorloofde. Het was ook te betalen, zeker in de tijd waarin twee firma's elkaar in snelheid en prijs beconcurreerden. Oude Zaandammers herinneren zich wellicht de figuur van kapitein Willem Boot. Uit zijn tijd stamt dit plaatje. Jammer dat de boten niet meer varen.
UitlaVl W. 6mh. Zaa.jam. No: ESt7
Z . .AxnA:f. met Sa ionbo t. Zaan c m H.
De boten hadden verschiIlende aanlegplaatsen. Hier een der eerste "salonboten" (met een luxe kajuit voor de eerste-klasse-passagiers) aan de aanlegplaats aan de Prins Hendrikkade. Rechts, tussen de bomen door, het gemeentehuis. De reistijd naar Amsterdam bekortten de Zaankanters, vooral de beursgangers, vaak met een spelletje kaart of domino.
. lOG:',
';aand:zm, cJ{anlegplaafs cJ{lkmo.,:zr-J'acket en 8ezicht op de Stad,
Lj:.htdr. J. M. Schal ,,:II'liP, BuikJ!oct.
De oudste aanlegplaats van de boten bevond zich bij de Hogendijk, niet ver van de Lage Horn. Rechts ziet men de torens van de Oostzijderkerk en van de katholieke kerk aan de Oostzijde. De Hogendijk moet natuurlijk eigenlijk Hoge Dijk heten, maar met de spelling van straatnamen heeft men het in Zaandam nooit nauw genomen. Wie weet bijv. nog, dat de Herengracht genoemd is naar iemand, die Heere heette?
Badhuisweg. Zaandam.
Een enkele molen (zie de inleiding) mag in dit boekje toch niet ontbreken. Hier de balkenzager De Rode Leeuw, die aan de noordkant van het eiland in de Voorzaan stond. Hij werd in 1916 gesloopt.
ns Oitg-. N. J. 80009 A.m .? e.
Balkenbergmg in de oude haven, voor de Eerste Wereldoorlog. Er was toen nog een grote aanvoer van ongezaagd hout. Ook nu nog spreken ouderen van "de balkenhaven".
Zsendem: Weg naar de Hauthaven
De Houthavenkade omstreeks 1913; bij ve1en, althans vroeger, beter bekend als Ret Zwarte Pad, Ret was de (zondagse) wandelweg in de riehting van de Rembrug. Links staat
nog een houtloods van de firma William Pont. 11
Wesi::;a:mscnedi;i(.
De spoorwegovergang naar de Westzanerdijk. De fotograaf keek in westelijke richting. Links nog de huizen, die plaats moesten maken voor de Gerrit Haremakersluis van de polder Westzaan.