Nieuws van Oog voor werK over loopbaanbegeleiding, re-integratie, outplacement, begeleiding.
Nieuws / berichten 2015
Nieuwsbericht 206: Basisinkomen kan arbeidsmarkt totaal veranderen
Bron: P&O actueel 11 mei 2015
De laatste maanden wordt er druk gepraat over de invoering van het zogenaamde 'basisinkomen'. Volgens dat plan zou iedere Nederlander maandelijks een geldbedrag van de overheid krijgen, zoveel om net van te kunnen leven. Als het er ooit van komt, zou het de arbeidsmarkt drastisch veranderen.
Gratis geld: zo noemde VPRO Tegenlicht het plan om iedereen een basisinkomen te geven. En wie denkt dat het een grapje is: binnen verschillende politieke partijen bestaat er enthousiasme of in elk geval nieuwsgierigheid. Bovendien wordt in verschillende gemeenten (zoals Utrecht, Groningen en Nijmegen) nagedacht over proefprojecten. Het lijkt dus om een serieus idee te gaan, al zegt premier Mark Rutte er vooralsnog niets voor te voelen.
Een basisinkomen is een inkomen dat door de overheid gegeven wordt aan de burgers. Het is hoog genoeg om nét van te kunnen leven. Wil je een luxer leven leiden dan het minimum, dan moet je werken om bij te verdienen. Afhankelijk van hoe je het hele belasting- en toeslagensysteem inricht, moet je dan denken aan ongeveer 800 tot 1300 euro per maand.
Over het basisinkomen is veel te zeggen, maar in dit artikel bekijken we de gevolgen voor de arbeidsmarkt. Dat doen we met Sjir Hoeijmakers, econometrist en initiatiefnemer van de motie Onderzoek naar de effecten van een basisinkomen bij D66.
Wat doe je in je leven?
Wanneer mensen maandelijks zeker zijn van een basisinkomen, dan verandert de afweging wat ze gaan doen in hun leven. 'Mensen kunnen gaan nadenken wat ze eigenlijk willen bijdragen aan de wereld. Soms kan dat precies dezelfde baan zijn, soms een parttime baan en parttime vrijwilligerswerk. Mensen kunnen werk gaan doen wat beter bij ze past, omdat ze niet afhankelijk zijn van een inkomen. Werk wordt hierdoor een breder begrip. De grens tussen betaald werk en vrijwilligerswerk vervaagt, omdat geld niet langer de primaire afweging hoeft te zijn. Mensen krijgen daardoor de volledige zeggenschap over hun eigen carrièrepad weer terug.'
Als gevolg daarvan verandert ook de motivatie van mensen. 'Mensen komen met een andere drive naar hun werk. Intrinsieker en daardoor zijn ze gelukkiger. Voor werkgevers is dit bijzonder interessant, want we weten dat tevreden mensen productiever, effectiever, socialer en creatiever zijn. Aan álle kanten is dus winst te verwachten. Wat we in buitenlandse experimenten zien, is dat mensen een fractie minder gaan werken. Die tijd steken ze dan vaker in bijvoorbeeld het moederschap. Uiteindelijk komt dit ook de werkgever ten goede: uitgebluste en gestreste werknemers zijn doorgaans niet de meest productieve.'
Hoe word je (financieel) gewaardeerd?
Kinderen opvoeden, mantelzorg verlenen en vrijwilligerswerk doen zijn uitermate belangrijke bezigheden: taken waar de maatschappij niet zonder kan. 'En toch worden ze niet gewaardeerd. Dat is gek. Met een basisinkomen doe je dat wel. Je waardeert mensen om wat ze doen, wat ze ook doen.'
Een ander effect kan zijn dat het lastig wordt om voor slecht betaalde baantjes nog mensen te vinden. 'Nu kun je mensen aan de onderkant van de arbeidsmarkt een fooi betalen omdat je weet dat ze dat tóch wel moeten accepteren. Ze kunnen immers niet anders. Een mogelijk effect van een basisinkomen is dat je die mensen meer waardering zal moeten geven, en dat banen dus eerlijker gewaardeerd worden.'
Hele dag op de bank hangen
Hoe groot is het risico dat mensen de hele dag op de bank gaan hangen als ze niks voor hun geld hoeven doen? 'Zoals gezegd bleek uit een experiment in Canada dat mensen ietsje minder gingen werken. Maar de vrijgekomen tijd staken ze in bijvoorbeeld scholing of zorgtaken. Bovendien bleek bij dat experiment dat mensen gezonder werden. Dat zijn bezigheden die nauwelijks geld opleveren, maar wél heel veel waarde opbrengen. Aan mensen die bang zijn voor dit effect, stel ik altijd de vraag: 'Zou je zelf op de bank gaan hangen?' Niemand zegt dat te gaan doen, vaker zeggen ze van baan te willen wisselen of terug naar school te willen om te gaan leren wat ze écht interessant vinden.'