Overpelt is een dorp in noordelijk Belgisch-Limburg, met in 1972 ruim 10.000 inwoners. In 1880 was het inwonertal nog geen 1700, maar sindsdien is het snel toegenomen door de vestiging van industrieën in de Kempen. Het boek waarvan de titel hierboven staat, is voortgekomen uit het bekroonde antwoord op een prijsvraag, uitgeschreven door de Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde, vroeger geheten Koninklijke Vlaamse Academie voor Taal- en Letterkunde. Blijkens een mededeling naast het titelblad is tot de bekroning besloten op voorstel van een ‘keurraad’, bestaande uit de Academieleden Draye, Gysseling en Moors. De verslagen van die drie zijn afgedrukt in de Verslagen en Mededelingen van de Academie van 1973, blz. 209-216. Het verslag van de eerstgenoemde, de ‘eerste beoordelaar’, is het uitvoerigst, en het ligt voor de hand te veronderstellen dat Prof. Draye, na wijlen Van de Wijer de leidende figuur in het leuvense toponymische centrum, de totstandkoming van de studie van Dr. Molemans met bijzondere belangstelling heeft begeleid. Het dankwoord dat.de auteur hem wijdt in zijn ‘Woord vooraf’, is stellig meer dan een beleefdheidsformule.
De inzending op de prijsvraag was in de oorspronkelijke vorm uitgebreider dan het nu verschenen boek. Het was een tweedelige dissertatie, met Prof. Dr. O. Leys als promotor, getiteld ‘toponymie van Overpelt (met Neerpelt, Kaulile en Kleine-Brogel’). Het eerste deel van de dissertatie bevatte een alfabetisch glossarium over Overpelt. De twee delen samen waren te omvangrijk om volledig gepubliceerd te worden, en zo is besloten alleen het eerste deel uit te geven ‘met een samenvattend hoofdstuk over de belangrijkste semantische velden’, aldus de auteur in zijn ‘Woord vooraf’.
Dat verklarend glossarium dan van Overpelt vormt de hoofdmoot van het door de Academie uitgegeven boek: blz. 61-380. Het is, zoals gezegd, alfabetisch geordend, en met de grootste nauwkeurigheid en volledigheid bewerkt. Bij ieder lemma zijn oude bewijsplaatsen, met de dateringen, opgegeven, veelal met een stukje tekst dat ze enig syntaktisch reliëf geeft. In kleine letter volgen dan vaak nadere toelichtingen, of verklaringen van het klankbeloop dat geleid heeft tot de tegenwoordige dialectische vorm; die laatste staat in fonetische transcriptie achter het titelwoord.
Als inleiding gaat aan het glossarium vooraf een ‘geografische en historische schets’, waarin de samenstelling en het gebruik van de bodem, de kerkelijke, wereldlijke en sociaal-economische geschiedenis van het Peltgebied zaakkundig worden beschreven. De niet-landbouwkundige lezer zal, vooral in dat eerste gedeelte, wel eens termen tegenkomen die nieuw voor hem zijn. Meestal worden die verklaard, vooral als ze fungeren als bestanddeel van toponiemen, maar een studeerkamermens zal niet zomaar weten wat podzolgrond is, of een houtkant. Voor het eerste kan hij bij Van Dale terecht; het tweede moet hij onder de ‘opnoemers’ van het WNT zoeken. Ook watertafel staat in Van Dale, maar het verband waarin het bij Molemans voorkomt (blz. 12), wijst eerder op de betekenis ‘grondwaterpeil’ dan dat de nogal ingewikkelde omschrijving bij Van Dale voor het juiste begrip nodig zou zijn. De graansoort evie is verklaard als ‘zwarte haver’, en als de etymologisch geïnteresseerde lezer wel graag zou willen weten hoe dat evie zich formeel verhoudt tot evene, dat