Bijna alles wat in " Die Zauberflöte " gebeurt, zijn er voorbeelden vinden zoals oude legendes, volksverhalen, mythologische elementen, maar we weten niet welke daarvan Schikaneder gekend heeft. Als belangrijkste bron moet in ieder geval in de gedachtenwereld van de vrijmetselarij gezocht worden die zowel de tekstdichter Emanuel Schikaneder (1751-1812) als de componist Wolfgang Amadeus Mozart (1756-1791) van dicht bij kenden omdat zij lid waren van de loges.
Schikaneder was echter een theatermens, met een onfeilbaar instinct voor effecten. Misschien lagen zijn kwaliteiten meer in het intuïtieve dan in het geestelijke vlak.. in ieder geval beheerste hij niet alleen het populaire repertoire als zanger-acteur, regisseur en theaterdirecteur, maar moet hij ook een indrukwekkende Hamlet geweest zijn. De geschiedenis van het libretto voor " Die Zauberflöte " begint met een ontwerp van de Weense zanger Metzier (artiestennaam) die in werkelijkheid Karl Ludwig Gieseke ( 1775-1833) heette. Emanuel Schikaneder(1751-1812) gebruikte dat ontwerp en bewerkte het met Mozart onder de titel " Kaspar, der Fagottist, oder die Zauberzitter ". Daar echter dit tovergrapje kort te voren met de muziek van Wenzel Miller met veel succes was opgevoerd besloten Schikaneder en Mozart het tekstboek volledig opnieuw te schrijven. Het feit dat ze beiden vrijmetselaars waren, gaf hun de mogelijkheid, een symbolische van humanistische gedachten doortrokken tekst samen te stellen, die toch eenvoudig en begrijpelijk van inhoud bleef. De figuren van Papageno en Papagena werden er nieuw bij verzonnen, oudere gedeelten werden uit gelijksoortige stukken van die tijd overgenomen , zoals dat gebruikelijk was in die tijd. De mening van critici waren toen enigszins verdeeld. Terwijl sommigen slechts verwarring of goedkope effecten meenden te zien, was Goethe zo verrukt van het libretto dat hij er over dacht een vervolg aan te schrijven, wat hij na de dood van Mozart dan ook deed. Van het standpunt van de componist moet het werk van Schikaneder zonder voorbehoud geprezen worden. Hij heeft er de meeste uiteenlopende stemmingen in weten te leggen en steeds ruimte gelaten voor ontplooiing van de muziek. Een singspiel met een zeer diepe betekenis, dat is misschien de juiste beoordeling van de tekst voor " Die Zauberflöte " Met het werk kon zowel de brede ongevormde volksmassa als het kunstzinnige en ethisch veeleisende publiek in gelijke mate worden bereikt.