Nog in 2008 voorspelde de commissie Bakker, die in opdracht van het kabinet de toekomst van de arbeidsmarkt in kaart moest brengen, dat als gevolg van ontgroening en vergrijzing binnen enkele jaren schaarste aan personeel zou ontstaan. Werkgevers zouden in hun strijd om vacatures vervuld te krijgen tegen elkaar opbieden en werknemers gingen een gouden toekomst tegemoet. Hoe anders is het gelopen. De crisis joeg de werkloosheid hoog op en de vooruitzichten voor werkgelegenheidsherstel waren en zijn nog steeds somber. Terwijl de babyboomers de arbeidsmarkt verlieten, ging de vernietiging van arbeidsplaatsen tijdens de crisis in hoog tempo voort en het einde van die ontwikkeling is nog niet in zicht. Sterker nog, als ‘de robots’ komen, lijkt – zelfs bij voortgaand conjunctureel herstel – de werkgelegenheid nog verder onder druk te raken. Vaak worden daarbij (vak)mensen op mbo-niveau, zoals in de zorg en de commerciële dienstverlening, als risicogroepen aangeduid. Als er al ergens eilandjes van krapte op de arbeidsmarkt ontstaan, is dat in het hogere opleidingssegment. Al snel denken we daarbij aan de sector techniek. Al die hoogwaardige technologische processen moeten immers worden aangestuurd. Waar we gemakkelijk aan voorbijgaan, is dat de samenleving ook in sociaal opzicht steeds ingewikkelder wordt. Politiewerk, zorg, onderwijs, het laten rijden van treinen, maar ook het bouwen van een huis of het uitbaten van een winkel of restaurant zijn zo ingewikkeld geworden dat de bestaande kwalificatieniveaus in veel opzichten niet meer volstaan. Weliswaar dreigt voor de toekomst dus geen tekort aan arbeidskrachten. Wel zal massaal in de kwaliteiten van die arbeidskrachten moeten worden geïnvesteerd om te bewerkstelligen dat ze ook daadwerkelijk op hun rol in de toekomstige economie zijn toegerust. Meer aandacht voor post-initieel onderwijs, een leven lang leren en de overdracht van kennis tussen onderzoeksinstellingen en bedrijven is daarbij van doorslaggevend belang.
Joop Schippers is hoogleraar Arbeidseconomie aan de Universiteit Utrecht en lid van de Wetenschapscommissie van het NIDI