Roland Holst en de geest van het postorderhuis | De Volkskrant
Roland Holst en de geest van het postorderhuis
Toen de gemeente Bergen lang geleden haar beroemdste inwoner wilde eren door een plein naar hem te vernoemen, moet de grote dichter met een bits bon mot voor het plan hebben bedankt: 'Meneer, ik laat niet over mij lopen.'..
Erik van den Berg 17 september 2004, 0:00
Zo komt het dat het pelgrimspad van Adriaan Roland Holst (1888-1976) niet leidt naar een kaal plantsoen of troosteloze rotonde, maar naar een welkom bankje naast het beeld van Mari Andriessen, dat in 1979 door koningin Beatrix in het hart van Bergen werd onthuld. Holsts trekken zijn overtuigend in het brons geboetseerd:
'je kantige kop/die scheef maar toch niet misplaatst stond/en [. . .] daar dan weer scheef in/je mond', zoals Han G. Hoekstra dichtte.
Bergen heeft nen herinnering aan de schrijver, die bij leven onze 'Prins der Dichters' heette: zijn voormalige woning aan de Nesdijk nummer 7, een idyllische stulp onder een rieten dak aan de rand van het dorp, met zicht op uitgestrekte weilanden en een verre, majestueuze duinenrij, waarachter de dichter zijn onbereikbare 'Elysium' situeerde.
Het van 1921 daterende pand is twee jaar geleden grondig opgeknapt. Sindsdien biedt het onderdak aan schrijvers en vertalers, die er voor een symbolisch bedrag een poos ongestoord kunnen werken in de wetenschap dat hier, met hetzelfde weergaloze uitzicht en onder hetzelfde rieten dak, de dichter zes winters lang werkte aan zijn grote cyclus Een winter aan zee.
Maar helaas, zoals Roland Holsts reputatie met de jaren taande en zijn verzen steeds minder lezers vonden, zo laat de tijd ook zijn schrijvershuis niet onberoerd: pal ernaast is onlangs een prefab boerderette verrezen, een instantlandhuis, dat het Roland Holst Huis zijn legendarische zicht op de duinen beneemt.
'Een monsterlijke kast', bromt de dichter Gerrit Kouwenaar, voor wie de Nesdijk 7 al een halve eeuw een vertrouwd adres is. Het afgelopen voorjaar, toen hij er voor enkele weken bivakkeerde, was hij er getuige van hoe twee opleggers met 'tot in de hemel reikende hijskranen' kwamen voorrijden. Muren, deuren, spanten en dakdelen werden uitgeladen en 'nog de zelfde avond stond er een huis'.
Dat het 'vriendelijke villaatje' van de buren werd gesloopt en moest wijken voor een postorderproduct, vindt Kouwenaar nog tot daaraan toe: het verkeerde nu eenmaal ook in slechte staat. Maar de nieuwbouw acht hij typerend voor de teloorgang van de fleur van heel het kunstenaarsdorp. 'Via bouwvoorschriften heeft Bergen altijd een zekere chique in de publieke ruimte gewaarborgd. Nu zie je hoe overal op de commercie wordt gegokt en hoeveel daardoor wordt verpest.'
Namens het Bert Schierbeekfonds, dat het beheer van de dichterswoning op zich heeft genomen, is Menno Hartman een kijkje op het bouwterrein wezen nemen. Veel meer kon hij ook niet doen. 'Je kijkt nu vanuit de werkkamer tegen het nieuwe huis aan. Vervelend, ja.' Wel verwacht Hartman dat Marja Pruis, Hester Knibbe, Gerrit-Jan Zwier en Renuigen, die de komende maanden aan de Nesdijk inspiratie hopen op te doen, toch eerder in de woonkamer zullen werken. 'Daar zit ook de computeraansluiting. Die werkruimte is nogal klein.'
Nen zure troost: het Roland Holst Huis is volgend jaar in de oude glorie te zien in Mijn tweede huid, een documentaire in wording van Frodo Terpstra over Helga Ruebsamen en vijf andere schrijvers/dichters die voor korte tijd aan de Nesdijk onderdak vonden. Terpstra begon de opnamen vde nieuwbouw verrees. In de eerste beelden zien we 'het vrije uitzicht', waarna Holsts elysium gaandeweg achter prefab-metselwerk verdwijnt.
Van die laatste uitkomst had de dichter zelf vast niet opgekeken, gezien de onweerlegbare conclusie op zijn steen op de plaatselijke begraafplaats: 'Wat was is geweest.'