Bestorming Capitool is een schandvlek én een waarschuwing - NRC
Bestorming Capitool is een schandvlek én een waarschuwing
De cirkel is rond, zei een Amerikaanse commentator. Donald Trump begon vier jaar geleden zijn presidentschap op de trappen van het Capitool met een zwartgallige toespraak over de stand van het land. Op diezelfde trappen eindigde woensdagavond zijn presidentschap – met een zwart hoofdstuk in de Amerikaanse politieke geschiedenis. Wat begon in duisternis, eindigt in duisternis.
Voor het eerst sinds 1814 werd de zetel van de Amerikaanse volksvertegenwoordiging bestormd. De vergadering van het Congres die de verkiezing van een nieuwe president moest bezegelen, werd onderbroken. Vier actievoerders kwamen om het leven, veertien agenten raakten gewond. De actievoerders trokken naar het Capitool omdat ze daartoe waren aangemoedigd door een president die de verkiezingen heeft verloren en de uitslag niet erkent.
Donald Trump heeft vier jaar haat gezaaid. Vier jaar lang heeft hij de aversie tegen de Democraten, tegen de Amerikaanse elite en tegen de Amerikaanse instellingen aangewakkerd. Het buitenland had Amerikaanse banen geroofd en een progressieve elite had Amerikaanse waarden verkwanseld, daarin aangemoedigd door een leugenachtige pers. Hij zou het land teruggeven aan de hardwerkende burger, beloofde hij.
Trump zocht daarbij vaak het randje op van wat in een democratie toelaatbaar is. Hij toonde nauwelijks compassie met de zwarte slachtoffers van wit politiegeweld. Hij koos de kant van nationalisten die de herinnering aan de racistische Confederatie hoog willen houden. Hij distantieerde zich niet van knokploegen – vroeg ze zelfs alert te blijven.
En al in de aanloop naar de presidentsverkiezingen liet hij doorschemeren dat hij bij verlies de uitslag niet zou accepteren. Toen dat verlies zich aandiende, vertelde hij zijn aanhang dat na hun banen en hun waarden nu ook hun verkiezingswinst was gestolen. Wekenlang gaven hij en zijn coterie zuurstof aan die leugen. Zelfs toen de bestorming in volle gang was en Trump zijn aanhang per videoboodschap opriep naar huis te gaan, zei hij dat de verkiezingen frauduleus zijn verlopen.
De president van de vaak geroemde Amerikaanse democratie ontpopte zich als een autoritaire leider. Dat hij zover kon komen, is ijzingwekkend. Hij verloor weliswaar de verkiezingen, maar kreeg toch 74 miljoen stemmen. En vier jaar lang wist hij zich gesteund door de Republikeinse partij. Tientallen Republikeinen vonden het deze week nog opportuun om de verkiezingsuitslag aan te vechten – een poging die faalde nadat het Congres zijn vergadering had hervat. Republikeinen die Trump pas lieten vallen toen het traangas al opsteeg naar de koepel van het Capitool, hebben de waarden van de VS evengoed verkwanseld.
De oproerkraaiers – die afwisselend de gedaante aannamen van Capitooltoerist, carnavaleske relschopper en gewelddadige revolutionair – hebben het imago van de VS door de modder gehaald en autoritaire leiders elders een overwinning bezorgd. De Amerikaanse soft power om met diplomatie democratische waarden uit te dragen, is beschadigd.
De oproerkraaiers hebben ook laten zien hoe kwetsbaar democratie is, ook al kwam het niet tot een meltdown. Trump zei donderdag dat de machtsoverdracht vanaf nu ordelijk zal verlopen. De opluchting daarover mag niet doen vergeten dat je niets hebt aan een grondwet als je je er niet naar gedraagt. En het is nog maar de vraag of het trumpiaanse sentiment zal uitdoven als hij uit Washington vertrekt.