ander europa » Europa of terug naar de natiestaat? » Afdrukken
Geplaatst door Herman Michiel Op 19 februari 2017 @ 12:30 In opiniestuk | 1 reactie
Door Herman Michiel,
Met nationalisme heeft dit absoluut niets te maken. In een standaardwerk als Naties en nationalisme definieert Ernest Gellner het nationalisme als "essentieel een politiek principe dat ervan uitgaat dat politieke en nationale territoriale eenheden samen moeten vallen" 2. Het nationalisme is een theorie van politieke legitimiteit, die als eis stelt dat etnische en staatkundige grenzen samenvallen. Welnu, dat de strijd tegen het Europees beleid bijna steeds op nationaal vlak georganiseerd wordt heeft niets met politieke legitimiteit, maar alles met de bestaande structuren te maken, met de organisatie van het politieke leven, de werking van vakbonden, het functioneren van de media, enzovoort. Ja, er zijn Europese (en mondiale) vakbondsfederaties, politieke partijen en sociale bewegingen, en we zijn harde voorstander van hun versterking, maar ze zijn tot nog toe niet in staat echte mobilisaties op gang te brengen. Niets wijst erop dat hierin binnen afzienbare tijd verandering komt.
Ook Costas Lapavitsas, professor politieke economie en gewezen parlementslid voor Syriza, ziet het herwinnen van nationale soevereiniteit – ­ niet in de laatste plaats op monetair vlak door een uitstap uit de euro ­ als een veel realistischer plan dan de uitbouw van een 'politieke' Europese Unie met financiële transfers van de kern naar de periferie. Daarvoor ontbreekt een Europese demos, en bovendien zou "een systeem van budgettaire transfers als antwoord op de begrotingsonevenwichten en de tekorten op de lopende rekeningen binnen de Europese Economische en Monetaire Unie tot sterke nationalistische spanningen leiden"5.
Aan al degenen die dit soort overwegingen een jammerlijke stap achteruit vinden in 'nationalistische' richting zou de vraag moeten gesteld worden:
op welke termijn acht u het mogelijk dat, bij een nieuwe confrontatie tussen een lidstaat en de Europese instellingen, zoals in Griekenland in 2015, er een front van linkse regeringen en bewegingen opstaat dat het opneemt voor de belaagde lidstaat? Frédéric-Lordon 6 gebruikt voor deze eventualiteit een sprekend beeld: de antiliberale strijd wordt vriendelijk verzocht om te wachten op de onwaarschijnlijke 'samenstand van planeten' waarbij het verzet in verschillende Europese landen netjes gesynchroniseerd verloopt…
Het debat over deze problematiek is nog vrij beperkt, maar na de gebeurtenissen in Griekenland staat dit nu toch duidelijk op de linkse agenda. In een ruwe eerste benadering zou men kunnen spreken van een europeanistisch en een anti-europeanistisch kamp. Tot de anti-europeanisten kan men rekenen de reeds vernoemde Wolfgang Streeck, Costas Lapavitsas en Frédéric Lordon, en verder auteurs als Stathis Kouvelakis, Cédric Durand en Razmig Keucheyan 8. Het
europeanisme 9 vindt men vertegenwoordigd door een aantal leden van de wetenschappelijke raad van het Franse Attac, bijvoorbeeld in het boek Que faire de l'Europe 10. De standpunten zijn evenwel niet altijd even gemakkelijk als europeanistisch of anti-europeanistisch te bestempelen. In een recente publicatie van DiEM25 bijvoorbeeld 11 merkt men duidelijk dat de problematiek aanwezig is, niettegenstaande de hyper-optimistische ('europeanistische') plannen van DiEM25 om de EU tegen 2025 te democratiseren. Zo stelt het document:
De standpunten van de 'europeanistische' auteurs zijn soms te onduidelijk geformuleerd om er definitieve uitspraken over te kunnen maken. Ze ontkennen het belang niet van het nationaal kader als politieke arena. Ze lijken aan de Europese Unie echter wel een aantal kwaliteiten toe te kennen waarop een progressief project zou kunnen voortbouwen. Dat leidt tot soms merkwaardige uitspraken. Zo suggereren ze dat de Europese Unie aan de lidstaten een zekere bescherming biedt tegen de kapitalistische globalisering 13, een geliefd standpunt van de Europese leiders. Even dubbelzinnig gaat het over internationale onderhandelingen. Zelfs de grootste Europese lidstaat kan geïsoleerd geen gewicht in de schaal werpen, aldus de auteurs, daarbij een ander argument van de EU-proponenten herhalend. Maar in tegenstelling tot het Europa van de macht zouden ze een pool uitbouwen die mondiaal ijvert voor herverdeling en ecologische transitie. Opnieuw moet de vraag gesteld worden aan welk tijdskader de europeanisten hierbij denken. En niettegenstaande het bekende ATTAC-standpunt tijdens de campagne tegen de Europese grondwet, dat namelijk het neoliberaal Europa door de verdragen "in marmer gebeiteld is", verwerpen ze expliciet deze gedachte 14. Het feit dat de Europese leiders hun ogen sloten voor de massale staatssteun aan de banken in crisis, wat volgens de Europese regels in feite strikt verboden is, zou moeten aantonen dat het met die verdragen nog alle kanten uit kan, ook de progressieve kant. Men schijnt niet door te hebben dat de Europese regels alleen overtreden worden om de neoliberale constructie overeind te houden. Bij elk voorstel voor een hervorming in progressieve zin zal de vereiste unanimiteit ingeroepen worden.
Ernest Gellner, Naties en Nationalisme, Wereldbibliotheek, 1994, pag. 9. [/note] een definitie die Eric Hobsbawm in zijn gelijknamige boek overneemt 1 Eric Hobsbawm, Nations et nationalisme depuis 1780, Gallimard, 1992, pag. 26.
Het EVV heeft zich onder andere financieel afhankelijk gemaakt van de tussenkomst van de Europese Commissie, en meent zijn doel te kunnen bereiken door lobbying bij de Europese instellingen.
Zie mijn boekbespreking van dit werk.
Costas Lapavitsas en Heiner Flassbeck, A programme of Social and National Rescue for Greece, Erensep, oktober 2015.
Frédéric-Lordon, La Malfaçon, Babel 2014 (p. 147).
Catherine Samary, Construire l'espace politique européen dans/hors/contre l'Union européenne. En défense des "communs". Contretemps, januari 2016.
Een aantal van deze auteurs komt aan bod in En finir avec l'Europe, La fabrique éditions, 2013.
Voor alle duidelijkheid: europeanisme betekent in deze context geenszins verdediging van de Europese Unie en haar beleid; het etiket europeanisme wordt ook eerder polemisch door de opponenten toegekend.
Que faire de l'Europe – Désobéir pour reconstruire, uitgave (2014) van Attac France en Fondation Copernic, met als auteurs Verveine Angeli, Thomas Coutrot, Guillaume Etiévant, Michel Husson, Pierre Khalfa, Daniel Rallet, Jacques Rigaudiat, Catherine Samary en Aurélie Trouvé.
European New Deal: A summary.
Between Euro-Fetishism and Nationalism – a Third Way for the EU, mei 2016,
Que faire de l'Europe, p. 144: "Une Europe éclatée en de multiples pays divisés laisserait chacun d'eux seul face au capitalisme mondialisé."
Que faire de l'Europe, p. 161.
In 2005 schreef ik zelf een brochure getiteld "De Europese grondwet is een obstakel voor een democratisch en sociaal Europa". Het jaar ervoor had ik Salesse's "Manifeste pour une autre Europe" naar het Nederlands vertaald. Nergens worden daarin ernstige vragen gesteld over krachtsverhoudingen of strategie.
1 reactie Aan "Europa of terug naar de natiestaat?"
#1 Reacties Door Richard van Egdom Op 3 oktober 2017 @ 14:47
Onze would be grootmacht Europese Unie heeft wèl een 'Pentagon': de Duitse kanselarij. Maar blijkbaar durft u dat niet te benoemen. Dit taboe is gebruikelijk. Toch volstaat het om naar het organigram van de Europese volkspartij te kijken http://www.epp.eu/structure/presidency/
om te begrijpen dat en hoe Duitsland de Europese Unie regeert. Grof gesteld: de Europese Unie is de facto de Duitse droom van een Europees 2e Rijk gerealizeerd.
Maar een kat een kat noemen en zich tegen Duitsland verzetten is not done.
Nochthans wordt bij het zien van het EPP orginagram direkt duidelijk dat wat Griekenland en nu Katalonië meemaken, voorspelbaar is.