Uit: Het Koningrijk der Nederlanden, voorgesteld in eene reeks beschrijvingen door J. L. Terwen, 1858 pagina 595 pagina 599
varende dorp Hengelo, 3 uren Z. O. van Zutphen, bevat 600 inw. en eene antieke, in 1839 vernieuwde Herv. Kerk, met orgel en eenen fraaijen, sierlijken toren, van ruim 300 voeten hoogte. De R. kath. hebben eene Kerk te Keyenburg, en in het dorp zelf eene bijkerk; er is mede eene kleine Synagoge. De geheele gem. bevat met onderhooiigheden 3.000 inw. — Nog meer W., i\ uur N O. van Doesborgh, ligt het dorp Steenderen (300 inw.), bij den IJssel, zeer aangenaam door geboomte en uitmuntende wei- en korenlanden omringd. De Herv. Kerk is waarschijnlijk uit de 7de eeuw afkomstig, maar het koor werd in 1440 gebouwd, en de in 1782 afgebrande toren werd in het volgende jaar door eenen nieuwen vervangen. Na de herstelling der kerk in 1744 is zij eene der schoonste plattelandskerken in ons vaderland, te meer daar zij ook met een fraai orgel prijkt. De gem Steenderen telt 3.310 inw., en bevat behalve ettelijke buurschappen ook het geringe plattelandstadje Bronckhorst (309 inw.), aan den IJssel, met 2 bloeijende steenbakkerijen en een adellijk Slot, dat in de middeleeuwen zeer beroemd en reeds in 1034 bekend was. Het was voorheen veel grooter dan thans, door grachten omringd, en bezat tot in 1828 eenen toren, van welks plat men de verrukkelijkste vergezigten over de geheele landstreek had; deze is echter in genoemd jaar afgebroken. De heeren van Bronckhorst zijn vooral door de geldersche twisten tusschen de Heeckerens en Bronckhorsten vermaard. — Ook in de buurschap Baak staat eene R. K. Kerk, en het aanzienlijke fluts te Baak, dat in 1732—1740 op de grondslagen van het oude kasteel geheel nieuw is opgerigt. — De gem. Vorden, met 4 buurschappen en een aantal aanzienlijke landgoederen en kasteelen, heeft ongeveer 3.000 inw.; het dorp Vorden, met 650 inw., ligt aan de Vordensche beek en aan den straatweg van Zutphen naar Groenlo en Winterswijk, en 2 uren Z. O. van Zutphen; het bezit eene fraaije, oude, in 1832 vergroote Herv. Kerk, met een kostbaar orgel en eenen hoogen spitsen toren, alsmede eene R. K. Kerk in de buurschap Mossel, waarbij ook het zeer oude adellijke Huis-te-V orden staat, dat met onderhoorige gronden 590 bunders oppervlakte heeft. Het Kasteel Wildeiiborch, 1| uur N. O. van het dorp, was zoo oud, dat de eerste stichting geheel onbekend is. Het bestond reeds in de 12de eeuw, werd in 1490 door die van Deventer, hoewel vruchteloos, belegerd, en was steeds den Overijsselschen, door de woelzucht der heeren, zeer tot last. In 1512 onderwierp de bezitter Johan van Wiscb zich aan hertog Ka75'
weiden, bosschen, landgoederen en kasteelen gelegen, terwijl zich ten Z. der plaats de Lochemsche Berg verheft, bestaande in eene heuvelrij, waarin kwartskristallen gevonden worden, die men wegens hunne schoonheid en glans wel eens Lochemsche diamanten noemt. Het stadje, dat in 1233 stedelijke voorregten gekregen had, werd in 1330 het eerst ommuurd, in 1505 door Karel van Gelder ingenomen, en brandde in 1515 tot op 4 huizen na af. In 1582 poogden zich de Spanjaarden door eene krachtige belegering, en 8 jaren daarna door list van de plaats meester te maken, maar beide aanslagen mislukten, ofschoon zij toch in 1606 voor eenen zeer korten tijd in hunne handen viel. Toen de bisschop van Munster haar in 1666 zonder slag of stoot had ingenomen, konden de Staten haar eerst na een volslagen beleg weder overmeesteren; maar nu werden ook alle vestingwerken geslecht, zoo dat de Munsterschen haar van 1672 tot 1674 gemakkelijk konden bezetten. In het begin dezer eeuw zijn ook de muren en wallen afgebroken, en op de plaats, waar zij stonden, 3 rijen eikenboomen geplant, die eene aangename wandeling opleveren. Overigens is de stad nog geheel omringd door eene gracht, die door het water der Berkel steeds versch gehouden wordt; over deze gracht liggen sedert 1842 drie vaste bruggen. De geheele omtrek vertoont een schoon tafereel van vruchtbare weiden, heuvelachtig oprijzende korenvelden, afgewisseld door hoog geboomte en kreupelhout, en wordt bovendien verfraaid door schoone landgoederen, waarvan Ampsen, Verwolde, Heest, Nettelhorst, Cloese, Wildenborch (z. bl. 595), 't Ros en Velhorst vooral om hunne smaakvolle en uitgebreide aanplantingen bezienswaardig zijn. In de nabijheid ligt het adellijk huis Dedingsweerde. Lochem heeft thans eene bevolking van ruim 2.100 zielen (met de gehuchten Klein-Dochteren en Armhoede), die bijna allen herv. zijn, en grootendeels hun bestaan in den landbouw en de industrie, vooral door weverijen en looijerijen vinden; er is tevens 1 lijmkokerij, 1 pannenbakkerij, run-, koren- en oliemolens, gedeeltelijk door het water der Berkel gedreven. Het binnenste der plaats getuigt van toenemende welvaart, die door de goede grindwegen, waardoor zij met Zutphen, Deventer en verdere omliggende plaatsen verbonden is, nog zeer bevorderd wordt. Hare voornaamste straten zijn: de Smeestraat, de Achterstraat, de Boerstraat en de Molenstraat, en de voornaamste pleinen: de ruime vierkante Markt en het voormalige Kerkhof, op welk laatste het sierlijke Stadhuis staat, zijnde een vier-