Vrijwilligers vlechten een heg. Heggenvlechten is een ambacht waarbij vlechters bestaande heggen, meestal doornheggen, ondoordringbaar maken voor vee en wild. Heggenvlechten gebeurt in de winter, als de struiken vrij kaal zijn en gemakkelijk te bewerken.
De heg: natuurlijk prikkeldraad
kenmerkend voor ons cultuurlandschap
Al meer dan 2000 jaar geleden vinden we in West-Europa dichte netwerken van heggen. Julius Caesar laat in het dagboek van zijn Gallische Oorlogen in 57 voor Chr. optekenen dat zijn leger in het centrale deel van het huidige België niet opschiet omdat de lokale bevolking (de Nerviërs) een landschap vol ondoordringbare heggen hebben gemaakt. De heg als verdedigingslinie, we komen het ook later in de geschiedenis veelvuldig tegen. In de loop van de eeuwen echter zijn heggen toch vooral als perceelscheiding, veekering (om vee binnen de percelen te houden) en leverancier van hout gebruikt. In gebieden waar heggen op en rond het boerenerf een belangrijke rol hebben, ontstaan in Nederland en in andere delen van Europa netwerken van heggen met bomen en kruidenrijke zomen.
Julius Caesar laat optekenen dat zijn leger in het centrale deel van het huidige België niet opschiet omdat de lokale bevolking (de Nerviërs) een landschap vol ondoordringbare heggen hebben gemaakt.
In werkelijkheid zijn heggenlandschappen veel mooier en waardevoller dan we hier in een paar regels proberen te schetsen. Tegelijkertijd moeten we helaas constateren dat er veel heggen en heggenlandschappen in Nederland momenteel slecht aan toe zijn. Ze hebben niet meer de natuurlijke rijkdom en dichtheid van weleer. Het schilderachtige, boeiende heggenlandschap is vaak nog slechts met moeite en de nodige fantasie te herkennen.
Een goed onderhouden heg is nog altijd een ondoordringbare barrière voor mensen, vee en honden.
De functie van een heg
De heggenmus zoekt onder struiken en heggen naar voedsel
Heggenmussen verplaatsen zich laag bij de grond onder struiken en heggen, scharrelend naar voedsel.
Landschap Erfgoed Utrecht is in samenwerking met Stichting Heg en Landschap in 2010 een project gestart in de Kromme Rijnstreek om het behoud van heggen te stimuleren. Vrijwilligersgroepen in die regio hebben onder meer een cursus heggenbeheer en heggenvlechten gevolgd. Heggenvlechten is een oude techniek (ambacht) die we weer nieuw leven inblazen. Door kale heggen met gaten te 'vlechten' ontstaat een vitale heg die weer ondoordringbaar is en ecologisch zeer interessant is.
In deze compilatie van het Kampioenschap Heggenvlechten 2018 is te zien hoe het heggenvlechten werkt.
Burm, Paul & Haartsen, Adriaan. (2003) Boerenland als natuur; verhalen over historisch beheer van kleine landschapselementen. Utrecht: Matrijs.
Roeleveld, Lex. (2011) Heggen in het Nationaal Landschap Rivierenland, verslag van de inventarisatie en het herstel van heggen. Onderzoek uitgevoerd in opdracht van Landschap Erfgoed Utrecht door Stichting heg & landschap.
Om de kennis over goed heggenbeheer te vergroten, organiseert Landschap Erfgoed Utrecht (afhankelijk van de behoefte) een cursussen voor vrijwilligers en andere belangstellenden.