en er is een galg op de Zandheuvel
Vertel: in de middeleeuwen hadden de meeste steden een zogenaamd galgenveld. Dat was een plek vlak buiten de stadsmuur, waar misdadigers werden opgehangen. Reizigers van buiten de stad konden zo meteen zien, wat ze in die stad met boeven deden!
Stadsrechten van Rhenen, met dank aan het Utrechts Archief
De Rhenense stadsrechten zijn vastgelegd in een oorkonde. Een oude kopie daarvan is bewaard.
In het filmpje wordt gezegd: 'Die rechten van de nieuwe stad stonden allemaal in een grote brief.' Zutphen is heel trots dat ze die brief nog hebben. Zo'n brief noemen we een oorkonde. Rhenen heeft die oorkonde niet meer. Daarom weten we ook niet wanneer de stadsrechten precies aan Rhenen zijn gegeven. Ergens tussen 1249 en 1258.
In 1394 heeft bisschop Frederik III van Blankenheim een nieuwe brief gemaakt. Maar die is óók verdwenen: verbrand in 1400, toen bijna de hele stad is afgebrand.
De bisschop schreef op 12 oktober 1403 een nieuwe brief.
Ten eerste zullen de burgers van onze stad Rhenen jaarlijks op Sint Pieters avond (22 februari) maken negen loten en de burgers die die negen loten krijgen zullen door onze rechter in die tijd beëdigd worden/opdracht krijgen dat ze jaarlijks twee burgemeesters kiezen en zes nieuwe schepenen. En die zes Schepenen zullen twee jaar in functie blijven (dit betekent dat er 12 schepenen zijn, hoe dat met die burgemeesters zit is niet helemaal duidelijk, dat waren er nl. altijd maar 2). Elk jaar op Sint Pieters avond zal men twee burgemeesters en zes schepenen kiezen. En onze rechter zal hen in die tijd presenteren in Rhenen om hen te beëdigen zoals vanouds gewoonlijk is en zij zullen daar voor recht spreken naar hun oude gewoonten en manieren.
Er worden dus jaarlijks twee burgemeesters en zes schepenen gekozen door negen burgers, die daartoe door loting zijn aangewezen. De 'richter' oftewel rechter (de Schout) werd aangesteld door de landsheer, dat was in Rhenen de Utrechtse bisschop.
Extra: je kunt de oorkonde groot op het digibord projecteren en kijken of je samen met de leerlingen letters of woorden kunt herkennen in het handschrift. De letterlijke 'vertaling' (transcriptie) staat op het werkblad.
De stad werd verdedigd door de schutters. Zij oefenden op de Doelen, een vaste plek in de stad in de buurt van de stadsmuur.