Purperen gordijnzwam (Cortinarius purpurascens)
De purperen gordijnzwam groeit volgens de meeste paddenstoelenboeken en ook volgens sommige artikelen (3,6,12,13) onder naaldbomen. Maar in Nederland, en ook in Engeland, is het een mycorrhiza-partner van beuken en eiken in lanen en parken op kalk- en voedselrijke klei (5). In Japan groeit hij ook bij eiken (8) en volgens een Fins artikel kan hij bovendien mycorrhiza vormen met wilgen (7). De hoed heeft een diameter van 5 tot 15 cm, en is aanvankelijk bol om zich later uit te spreiden. De hoedrand is vooral bij jonge exemplaren naar binnen gerold, voelt kleverig aan en is bedekt met parallel lopende draadvormige vezels. De bovenzijde van de hoed is roestbruin tot grijsblauw. De steel is stevig, heeft paarse tinten, en is voorzien van een flinke knol aan het eind. Hij kleurt intensiever violet bij aanraking of beschadiging. De plaatjes zijn aanvankelijk violet, maar worden uiteindelijk roestkleurig (4). De paddenstoel kan worden verward met de veel algemenere paarse schijnridderzwam (Lepista nuda). Dat hadden wij aanvankelijk ook gedaan, totdat we door ervaren mycologen op onze fout werden gewezen. We zijn niet de enigen die deze fout maken, gezien een artikeltje in een Italiaans tijdschrift (2).
De genusnaam Cortinarius is een verwijzing naar het spinnewebachtige gordijn (in het Latijn cortina) dat bij jonge exemplaren de plaatjes bedekt.De soortsnaam purpurascens betekent "paars wordend". De paddenstoel heeft de neiging om karakteristieke paarse vlekken te ontwikkelen (5). Vanwege deze eigenschap en vanwege de knol aan de steel wordt hij in Duitsland "Purpurfleckender Klumpfuss" genoemd (9,10). Agaricus purpurascens en Phlegmacium purpurascens zijn synoniemen van Cortinarius purpurascens (5).
De purperen gordijnzwam is eetbaar. Hij bevat pigmenten die vrije radicalen kunnen wegvangen en daarom als antioxidanten werken (1). In een deel van China waar hij veel voorkomt (Ningxia), wordt hij voor consumptie verzameld (4). Men heeft in China ook pogingen ondernomen om de paddenstoel te kweken (11). Maar de smaak en voedingswaarde van de vruchtlichamen is niet bijzonder en de soort is in Nederland zeldzaam, dus behoort men hem te laten staan. Bovendien kan de purperen gordijnzwam worden verwisseld met andere gordijnzwam-soorten die buitengewoon giftig zijn (3,5).
Purperen gordijnzwammen hebben we aangetroffen in de zuidberm van de Hanckemalaan, tussen het Akkerend en de Gast, in de grasstrook tussen het fietspad en de weg. De paddenstoel verscheen ook een aantal malen in de noordberm van de Hanckemalaan en de zuidberm van de Patrijzenlaan, steeds bij zomereiken.
1. Bai MS, Wang C, Zong SC, Lei M, Gao JM (2013) Antioxidant polyketide phenolic metabolites from the edible mushroom Cortinarius purpurascens. Food Chemistry 141:3424-3427.
2. Cardinali M (2013) Lepista nuda & Cortinarius purpurascens. Il Sottobosco, 18:14.
3. Cortinaire purpurescent. Webdocument op http://mycorance.free.fr/valchamp.
4. Cortinarius purpurascens. Webdocument op en.wikipedia.org.
5. Cortinarius purpurascens (Fr.) Fr. – Bruising webcap. Webdocument op www.first-nature.com.
6. Humphrey JW, Newton AC, Peace AJ, Holden E (2000) The importance of conifer plantations in northern Britain as a habitat for native fungi. Biological Conservation 96:241-252.
7. Loree MAJ, Lumme I, Niemi M, Tormala T (1989) Inoculation of willows (Salix spp.) with ectomycorrhizal fungi on mined boreal peatland. Plant and Soil 116:229-238.
8. Miyauchi S (2000) Cortinarius purpurascens var. largusoides and Cortinarius herpeticus var. fageticola new to Japan. Mycoscience 41:407-410.
9. Purpurfleckender Klumpfuss. Webdocument op www.natur-in-nrw.de.
10. Purpurfleckender Klumpfuss. Webdocument op www.pilze.ch.
11. Tu B (1999) Study on the cultivation and isolation of Cortinarius purpurascens. Edible Fungi of China 5.
12. Ying Z, De-Qun Z, Zhou TS, Ou XK (2012) New records and distribution of macrofungi in Laojun Mountain, Northwest Yunnan, China. Mycosystema 31:196-212.
13. Zhao Q, Li RC, Xu ZZ, Yuan LC (2007) Investigation on the distribution and eco-environment of Cortinarius purpurascens Fr. in LaojunMountain, Yunnan. Journal of Yunnan Agricultural University 22: 412-416