Nederland vindt dat mensen wiens vrijheid (deels) is ontnomen, niet vernederend of mensonterend mogen worden behandeld. Het gaat dan om mensen in politiecellen of gevangenissen. Maar het gaat bijvoorbeeld ook om mensen die door hun ziekte zichzelf of anderen kunnen beschadigen en daarom in hun vrijheid zijn beperkt. Om internationaal te laten zien dat Nederland dit belangrijk vindt, heeft de regering het VN-Verdrag getekend tegen foltering en andere wrede, onmenselijke of vernederende behandeling of bestraffing.
Dit VN-Verdrag heet officieel het Optional Protocol to the Convention Against Torture (OPCAT). Nederland tekende dit in 2010.
NPM is een netwerk
Om te controleren of Nederland gedetineerden, patiënten en bewoners menswaardig behandelt, richtte de overheid geen aparte organisatie op. Er zijn namelijk al inspecties die ook hierop toezicht houden. De Inspectie voor de Gezondheidszorg controleert bijvoorbeeld zorginstellingen, de Inspectie Veiligheid en Justitie de gevangenissen. Wel werken de verschillende inspecties op dit onderwerp samen in het Nederlandse Nationaal Preventief Mechanisme (NPM).
Het NPM is in Nederland een netwerk en bestaat uit:
Inspectie Justitie en Veiligheid (IJenV), coördinator van het netwerk in Nederland;
Inspectie voor de Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ i.o.);
Ook heeft het NPM-netwerk enkele toehoorders:
Klankbordgroep Commissie van Toezicht justitiële inrichtingen (CvT);
Commissies van Toezicht Arrestantenzorg (CTA);
Commissie van Toezicht Detentieplaatsen Koninklijke Marechaussee.
Het Landelijk centrum vertegenwoordigt de CTA's in het NPM-netwerk.
Dit doet het NPM-netwerk
Het NPM:
bezoekt plaatsen waar de mensen zitten wiens vrijheid (deels) is ontnomen;
geeft advies aan instellingen waardoor ze zich houden en blijven houden aan de afspraken in het VN-Verdrag;
maakt voorstellen en geeft opmerkingen en suggesties over bestaande wetten of plannen voor nieuwe wetten.