“Het antwoord op de vorige vraag is ondubbelzinnig ja. Separatisme is een toegelaten politieke mening. Niet ik zeg dat, maar wel het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM). De arresten worden aangehaald in het boek Sleutels tot ontgrendeling van de V-Kamerleden Hendrik Vuye en Veerle Wouters (p. 169 ev.). Het hof oordeelt (in het Arrest Refah Partisi) dat staatskundige verandering nastreven als politiek project toegelaten is. Er zijn twee voorwaarden: ten eerste moet men democratische middelen gebruiken, dus geen geweld, ten tweede moet het maatschappijmodel dat men nastreeft democratisch zijn. Beide voorwaarden zijn in Catalonië vervuld.
Vuye en Wouters halen nog interessante arresten aan. Het EHRM sprak zich verschillende keren uit over een afscheidingsbeweging in Bulgarije, de Partij United Macedonian Organisation Ilinden-Pirin. In die arresten zegt het hof onomwonden: het streven naar autonomie of onafhankelijkheid is op zich niet in strijd met de democratische beginselen. Het EHRM gaat zelfs nog verder: ’als een groep autonomie of onafhankelijkheid vraagt of zelfs de afscheiding van een deel van het grondgebied- en daardoor veranderingen in de grondwet en het grondgebied eist- kan dat geen rechtvaardiging zijn om hun samenkomsten te verbieden. Veranderingen eisen van het grondgebied in uitspraken en manifestaties, wil niet automatisch zeggen dat er een bedreiging is voor de integriteit van het grondgebied en de nationale veiligheid van het land.’ In een democratische samenleving kunnen politieke ideeën die de bestaande orde omver willen werpen, niet zomaar verboden worden. Dat is exact wat er vandaag in Spanje gebeurt. En het is een schande”