Alje Kamphuis: Verdwaald in alle vragen | Boeken met een Boodschap
Home › ALLE BOEKEN OP SCHRIJVER › K. › Kamphuis - Alje › Kamphuis – Alje: Verdwaald in alle vragen (recensie)
By Ria Algra • 24 november 2014
In 2008 maakt Ernst Kamphuis een einde aan zijn leven. Hij had zijn leven geleefd als kunstenaar, bekend van zijn collages van afvalmaterialen. Hij had zijn leven geleefd als musicus, bekend van onder andere de punkband Ivy Green.
Zijn leven bestond uit ups en in toenemende mate uit downs. Opeenvolgende psychoses, verslaving aan drank en drugs, waaraan lichaam en geest langzaam maar zeker ten onder gingen. Na zijn dood blijven zijn naasten zitten met talloze vragen en schuldgevoelens.
Nabestaanden voelen onbegrip
Zij zijn daarin niet de enigen. Recent onderzoek door 'Sinds 1883 – Uitgevers' brengt aan het licht dat nabestaanden kampen met de waaromvraag, met schuldgevoel, met emoties als woede, teleurstelling, het gevoel in de steek gelaten te zijn en met de vraag of ze iets hadden moeten doen om de zelfdoding te voorkomen. Vanuit hun omgeving ervaren ze stilzwijgen, ontwijkend gedrag of het vermijden van contact of worden ze veroordeeld voor de zelfdoding. Vaak voelen ze zich onbegrepen.
In 'Verdwaald in alle vragen, een zoektocht na de zelfdoding van mijn broer' vraagt Alje zich af: "Wat is er in Ernst omgegaan op het moment dat hij een einde aan zijn leven maakte? Waaraan heeft hij gedacht? Aan wie? Kon hij nog denken? De teksten die Ernst heeft achtergelaten verhalen over verwarring, angst, frustratie, schaamte, schuld en spijt. Maar hoe heeft hij zich gevoeld, de laatste uren, minuten, seconden?" Vragen die gevolgd worden door andere vragen in de trant van: "Had ik hem meer moeten helpen? Heb ik signalen gemist? Had ik de zelfmoord kunnen voorkomen?"
De zoektocht van Alje leidt hem door het leven van zijn broer en langs hen die daarin een rol speelden, zowel vrienden als hulpverleners. Van meet af aan is duidelijk dat een rustig en bezadigd leven voor Ernst niet is weggelegd. Hij staat aan de wieg van de punkband Ivy Green, een ruige band waarin hij al zijn energie en agressie kwijt kan. Zijn levensstijl gaat meer en meer in de richting van seks, drugs en rock-'n roll en in Leiden werd Ernst wel eens vergeleken met Herman Brood. De parallellen tussen de twee excentriekelingen intrigeren Kamphuis en zetten hem aan contact te maken met Xandra, de weduwe van Brood.
Op zijn speurtocht naar antwoorden spreekt Kamphuis ook Ad Kerkhof, hoogleraar klinische psychologie, gespecialiseerd in suïcidepreventie. Kerkhof vertelt hem dat wat wij als zelfmoord kennen helemaal geen zelfmoord is. "Zelfmoord is eigenlijk zelfbescherming. Iemand beschermt het psychologische zelf tegen nog verdere aftakeling. De term 'zelfdoding' is eigenlijk ook niet correct. Want iemand doodt zichzelf niet, maar voorkomt nog groter onheil, namelijk doorleven." Wil je het aantal suïcides terugbrengen moet aansluiting worden gevonden bij de geestelijke gezondheidszorg. "Menselijk contact is de basis om zelfdoding te voorkomen."
Kamphuis spreekt Paula, die een zelfmoordpoging overleefd heeft. In het ziekenhuis beseft Paula dat ze door haar suïcidepoging voor de rest van haar leven invalide zal zijn. Haar schaamte en het schuldgevoel nemen bepaald niet af als mensen haar vragen hoe ze haar kinderen dit had kunnen aandoen. Gelukkig begreep haar huisarts wel dat Paula ontzettend veel van haar kinderen hield. Door haar eigen intense ervaringen is Paula in staat anderen te helpen. Ze heeft na een aantal zware jaren nu een eigen, bloeiende praktijk.
Het aantal zelfdodingen in Nederland is in de periode van 2007 – 2012 met 30% gestegen, van 1353 naar 1753. Een griezelige ontwikkeling. Het is nooit echt aan te tonen of het een met het ander te maken heeft, feit is wel dat er zoiets bestaat als imitatiegedrag, 'het Werthereffect', naar de roman 'Die Leiden des jungen Werthers' van Goethe. Bij de verschijning van diens boek in 1774 spiegelen jongeren in heel Europa zich aan de hoofdpersoon Werther, die na een mislukte relatie suïcide pleegt.
Kerkhof: 'Hetzelfde effect zag je enigszins bij de suïcide van de Duitse doelman Enke." De psycholoog heeft meegewerkt aan de ontwikkeling van de handleiding 'Suïcide in de media, een richtlijn'. Helaas houdt niet iedereen zich altijd aan deze richtlijn, zo blijkt bijvoorbeeld uit de berichtgeving over de zelfmoord van acteur Antonie Kamerling in 2010.
Zelfmoord in breder kader
Door zijn gesprekken met vrienden, hulpverleners, lotgenoten en deskundigen zet Alje Kamphuis op prettig verhalende manier het trieste verschijnsel zelfmoord in een breder kader dan dat van zijn eigen vragen en verdriet. Zijn boek geeft een gevoel van een eerlijke kijk op zelfmoord en is een aanrader voor iedereen die openstaat voor de gevolgen ervan voor nabestaanden.