Een belangrijk aspect in EMDR is dat de cliënt bewust in het hier en nu is en tegelijkertijd van een afstand kijkt naar de traumatische ervaring. De cliënt is zich ervan bewust dat het trauma niet opnieuw plaatsvindt en dus niet herbeleefd wordt.
Bij kinderen die een beeld kunnen maken van de traumatische gebeurtenis wordt er oa gewerkt met tekeningen. Bij jongere kinderen of bij kinderen waar het trauma onbewust aanwezig is wordt er gewerkt met storytelling. De ouders moeten wel een 'rustig' brein hebben, zo niet, dan is het van belang dat zij eerst behandeld worden.
In Nederland wordt deze behandelmethode bij volwassenen met succes toegepast sinds eind jaren negentig. Bij kinderen sinds begin tweeduizend. Inmiddels zijn er vele wetenschappelijke onderzoeken geweest die aangetoond hebben dat EMDR voor enkelvoudig tot meervoudig trauma uiterst effectief is.
Eén van de theoriën van de werking bij EMDR is de "REM -slaaphypothese' Normaliter gaat de verwerking van een (nare) ervaring via je hippocampus (het werkgeheugen) naar je neo cortex (je lange termijngeheugen). Het verwerken vindt grotendeels in de nacht plaats tijdens de REM slaap. Het lichaam is tijdens de REM slaap heel ontspannen, je ogen daarentegen bewegen dan heel snel van links naar rechts en van rechts naar links. Het verwerken kan beginnen.