1 juli 2014: Museum De Lakenhal verwerft een 17de-eeuws zelfportret van Jan van Mieris - Vereniging Rembrandt
Waarom gesteund door de Vereniging Rembrandt: Omdat Jan van Mieris (1660-1690) al op jonge leeftijd overleed zijn er van zijn oeuvre slechts een kleine 25 werken bekend. Zijn broer Willem geniet meer bekendheid maar Jan van Mieris was duidelijk de betere schilder van de twee broers. Als het gaat om het verbeelden van stofuitdrukkingen, haarval en de handen is in dit portret de wijze waarop Jan van Mieris schilderde van een zeer hoog niveau. Dat de mogelijkheid zich voor Museum de Lakenhal in Leiden voordeed om één van de schaarse zelfportretten van de kunstenaar te verwerven wordt door het bestuur van de Vereniging Rembrandt als een kans gezien om de verzameling van Leidse Meesters voor het museum en de Collectie Nederland uit te breiden. Als Leidse fijnschilder past Jan van Mieris perfect in de collectie van Museum de Lakenhal dat een belangrijke verzameling zelfportretten van Leidse Meesters bezit.
De aankoop is mede mogelijk gemaakt met steun van de Vereniging Rembrandt, mede dankzij haar BankGiro Loterij Aankoopfonds, haar Themafonds 17de-eeuwse Schilderkunst en het Mondriaan Fonds.
Samenstelling: Christiaan Vogelaar, conservator oude schilderkunst en kunstnijverheid, Museum de Lakenhal
Jan van Mieris (Leiden 1660-Rome 1690)
Olieverf op doek, 80 x 64 cm
Collectie Museum De Lakenhal, aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 2014, mede dankzij haar BankGiro Loterij Aankoopfonds en het Themafonds 17de-eeuwse Schilderkunst
In dit zelfportret gaf Jan van Mieris zijn gezicht niet geïdealiseerd weer, maar juist ongenaakbaar realistisch, waarbij hij zelfs niet schuwde een klein littekentje bij zijn mond weer te geven. Zijn kostuum, compleet met een zijden foulard en een fluwelen mantel, oogt daarentegen elegant. In de natuurgetrouwe weergave van de diverse stoffen zoals fluweel en zijde manifesteert Jan van Mieris zich als fijnschilder par excellence. Hij portretteert zichzelf terwijl hij opkijkt tijdens het tekenen. In de linkerhand houdt hij zijn palet met kwasten ter aanduiding van zijn kunstenaarschap.
Frans van Mieris de Oude (Leiden 1635-1685)
Collectie Florence, Museo degli Uffizi, Galleria Vasariana
Jan van Mieris baseerde zijn zelfportret onmiskenbaar op een zelfportret van zijn vader, de toen al beroemde fijnschilder Frans van Mieris de Oude. Dat portret uit 1669 was een opdracht van niemand minder dan Cosimo III de'Medici, de kunstlievende groothertog van Toscane. Deze had het tijdens zijn bezoek aan de schilder in 1669 voor een vermogen besteld voor zijn verzameling zelfportretten van beroemde meesters. Het hangt tot op de dag van vandaag in de zogenoemde Galleria Vasariana in Florence, de voormalige vluchtgang van de Medici over de Ponte Vecchio, tussen de zelfportretten van grootmeesters als Rafael, Rembrandt, Carravaggio, Rubens en Dou.
Frans van Mieris de Jonge (Leiden 1689-1763)
Portret van Jan van Mieris
Olieverf op paneel, 14.5 x 11.5 cm
In 1744 schilderde Frans van Mieris de Jonge een ovale replica op klein formaat van het zelfportret dat zijn oom Jan meer dan een halve eeuw ervoor had gemaakt. Afwijkend van het origineel schilderde hij in de achtergrond een schildersezel met daarop een schildersdoek met een belangwekkend opschrift: "Joh. van Mieris Pictor, Nat. Leydae Ao 1660. Obiit Romae Ao 1690 " (De schilder Johannes van Mieris, geboren te Leiden in het jaar 1660 en overleden te Rome in het jaar 1690). Door die mededeling weten we met zekerheid dat het origineel dat nu voor Museum De Lakenhal werd aangekocht, inderdaad het zelfportret is van Jan van Mieris.
Olieverf op doek, 91.5 x 70 cm
Collectie Museum De Lakenhal, aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 1990
Toen Jan van Mieris in 1690 overleed, werd zijn broer Willem als vanzelfsprekend de toonaangevende fijnschilder in Leiden. Deze beschikte niet over het grote talent van zijn vader Frans van Mieris de Oude, maar wist het familiebedrijf wel met succes voort te zetten. Zijn genrestukken mochten in geen verzameling van belang ontbreken. In dit zelfportret verwijst Willem, net als zijn broer jan twintig jaar eerder, impliciet naar het beroemde zelfportret dat zijn beroemde vader in 1669 had geschilderd voor Cosimo III. Door de pruik wint het schilderij aan zwier, maar mist het de robuuste kracht van het zelfportret van zijn broer.
Minerva verheft de wetenschap
Olieverf op doek, 80.2 x 64.2 cm
Collectie Museum De Lakenhal, aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt in 1997
Het oeuvre de résistance van Jan van Mieris is het doek met de Griekse godin Minerva die de hand reikt aan de Wetenschap. Deze wordt voorgesteld door de zittende vrouw met als attributen een boek en een zonnewijzer; een geldbuidel herinnert eraan dat wetenschap slechts dan kan gedijen als geldelijke middelen voorhanden zijn. Het klassieke onderwerp is typerend voor Jan van Mieris die na zijn leertijd bij zijn vader, Frans van Mieris de Oude, naar Amsterdam was getrokken om verder te leren bij de klassieke schilder Gerard de Lairesse. In de weergave van de satijnen stoffen manifesteert Jan van Mieris zich als fijnschilder van het eerste uur.
Olieverf op paneel, 32 x 43 cm
Vol verve geeft Jan van Mieris de Homerische held Odysseus weer die op het punt staat Circe te doden, de tovenares die zijn gezellen in varkens heeft veranderd. Verbluffend knap schildert Jan van Mieris materialen als satijn of koper waarop het licht flonkerend weerkaatst. Het paneeltje was in 1707 in bezit van Petronella de la Court, telg uit een vermogend en kunstminnend geslacht uit Leiden die het schitterende poppenhuis liet maken dat in het Centraal Museum wordt bewaard. Zijn had maar liefst acht kabinetstukjes van Jan van Mieris in bezit terwijl haar broer Allard kon bogen op vier werken.