De bocht die nu wordt ingezet, stelt dan ook zwaar teleur. Om te beginnen weten we – weerom op basis van wetenschappelijk onderzoek, excuus – dat er in brede lagen van de bevolking een draagvlak bestaat voor het toepassen van alternatieve sancties zoals de werkstraf. De burger beseft echt wel hoe zinloos de gevangenisstraf in vele gevallen is. Het ‘repressieve buikgevoel’ van ‘de’ Vlaming moet sterk genuanceerd worden. Mensen verwachten een duidelijke afkeuring van criminaliteit en daadwerkelijke reacties, maar willen geen zinloze repressie.
Daarnaast is er de politieke recuperatie van de onveiligheidsgevoelens: dit is zonder meer strafpopulisme, waarbij politieke partijen proberen zich te profileren door de problemen simplistisch voor te stellen en zich te beroepen op ‘het gezond verstand’ van de burger. Het zijn deze politici die dan ook blijven beweren dat de gevangenisstraf ‘een functie heeft als signaal naar de dader en de maatschappij’.
De samenleving oogst het strafrechtssysteem dat ze verdient. Welke inspanningen hebben we geleverd om het strafrechtssysteem fundamenteel te herdenken? Opnieuw gaat met deze herziening van het strafwetboek een belangrijke kans verloren. Opnieuw blijft de gevangenisstraf het centrale referentiekader voor een ‘echte’ straf. Opnieuw zijn we niet in staat los te komen van de opzettelijke leedtoevoeging als kern van onze strafopvatting. Het lijkt wel of de politieke context op zich het belangrijkste struikelblok vormt.
Het siert de twee strafrechtsdeskundigen dat zij op basis van hun wetenschappelijke inzichten en een ethische houding ontslag hebben genomen uit de Commissie tot hervorming van het strafwetboek. Als signaal, niet zozeer naar de publieke opinie, maar naar de politieke wereld, kan dat tellen.