Charlie Kaufman/Confessions of a dangerous mind/Adaptation - de Filmkrant net-versie van maart 2003, nr 242
Maart 2003, nr 242
Met Adaptation. daalde Kaufman echter weer helemaal opnieuw af in de krochten van zijn schrijverschap. Half geplaagd door een echt 'writer's block', half door zijn talent om alles plezierig ingewikkelder te maken dan het is, boog hij zich over de bijkans onmogelijke opdracht om een speelfilm te maken van de Amerikaanse bestseller 'The orchid thief' van Susan Orlean, een essayistisch non-fictie boek over de betovering van orchideeën. Dit greep hij weer aan voor een verhaal over inderdaad een schrijver die een boek aan het bewerken is. Of zoals dat in het Engels heet, een 'adaptation'. Wat de trouwe Darwin-kenner Kaufman dan meteen weer verder deed fantaseren over de vraag hoe mensen zich überhaupt aanpassen aan hun omgeving. Zelf denkt hij trouwens dat dat instinctief gebeurt.
Productie: Andrew Lazar
Scenario: Charlie Kaufman, naar de gelijknamige autobiografie van Chuck Barris
Camera: Newton Thomas Siegel
Art direction: James D. Bissell
Muziek: Alex Wurman
Met: Sam Rockwel, Drew Barrymore, Julia Roberts, George Clooney, Rutger Hauer
Te zien: vanaf 6 maart
De neuroses van een scenarioschrijver.
Maar dan gebeurt er iets wonderlijks: in plaats van verder vermoeid te raken geef je je met plezier gewonnen. Want al snel blijkt de film meer dan een reeks scherpzinnige hersenspinsels - het is ook een (in een knap verteld verhaal verpakte) verzameling intrigerende ideeën die een grote mate van waarachtigheid herbergen.
En nog een aardige kwestie in de nadagen van het ironietijdperk: waar komt toch dat gedweep vandaan van 'high' met 'low culture', van de 'grachtengordel' met de provincie? In een fraaie scène zitten de New-Yorkse vrienden van Susan Orlean om de dinertafel, geestige grapjes uitwisselend over haar orchideeënzoeker, dat "fascinerende personage". Maar zij zoekt in hem daadwerkelijk iets wat ze mist in haar leven vol intellectuele distantie, een soort echte overtuiging of passie voor iets. Dit is wat Kaufman ook weer in haar boek aantrekt - al zou híj eigenlijk de ambitie moeten hebben om een film louter over de orchideeën te maken. Maar daar heeft hij als 'homo ironicus' totaal het talent niet voor. En daarbij: wat is 'echt'? Is die oprechtheid van orchideeënman (fantastische rol van Chris Cooper) niet gewoon een geïdealiseerd beeld? Kaufman (de echte), regisseur Spike Jonze en de acteurs brengen deze cultuurkritische vragen knap tot leven door de personages steeds weer van een nieuwe karakterlaag te voorzien.
En zo leert u ook nog wat over orchideeën, over die momenten dat je iets wilt maar het niet durft, over de rechten van indianen, et cetera. Het verhaal verspringt van autobiografie via fictie naar faction en alles daartussenin, zonder een moment verwarrend te zijn. Het wekt misschien meer bewondering dan affectie, maar wat geeft het - Adaptation. is uitmuntend verzorgd. Tot in de punt.