Een ander voorbeeld zou Kafka kunnen zijn. Vanuit zijn joodse achtergrond was hij gevoelig voor de betekenis van het Hebreeuws en het Jiddisch. Maar zijn taalloyaliteit richtte zich uiteindelijk op het Tsjechisch en vooral het Duits.7.
Door de complexiteit van de veeltaligheid waarmee ze geconfronteerd werden, lijken Canetti en Kafka een bijzonder gevoel ontwikkeld te hebben voor de arbitrairiteit van de linguïstische code en voor de toevalligheid van de door historische en persoonlijke lotgevallen bepaalde ‘grenzen aan de taal’. Bij Kafka heeft de complexe taalervaring ertoe bijgedragen dat zijn werk, zoals George Steiner het uitdrukt, gelezen kan worden als een voortdurende parabel van de onmogelijkheid van een authentieke menselijke communicatie.8. En Canetti heeft als voortdurend verhuizer en immigrant zijn vele verplaatsingen op de taalkaart van Europa ervaren als het juiste tegengif tegen te veel Heimat-paranoia.9.
Canetti en Kafka zijn dunkt me extreme voorbeelden van een ontworteling uit de primaire taalgemeenschap die a-typisch is voor de meeste schrijversbiografieën, zoals ik straks uitvoeriger zal toelichten. Maar zij zijn interessante afspiegelingen van de wijze waarop tal van filosofen en taalideologen gereageerd hebben op de last van de Babylonische spraakverwarring die het mensdom sinds de torenbouw teistert.
Onmiskenbaar is de overheersende reactie dat de veeltaligheid nadelig is, en dat deze derhalve besnoeid of gecompenseerd moet worden door talen met een groot vermogen en bereik. Ik kan dat alles slechts in vogelvlucht bezien, en verwijs u voor een nadere kennismaking graag naar het boek Les fous du langage van Marina Yaguello.10. Vergis u niet, dat boek gaat niet over gevaarlijke taalgekken, maar eerder over mensen die gek zijn van taal en in hun oprechte streven naar de ideale taal soms enigszins afdwalen van de taalwerkelijkheid. Het zijn zoekers naar een taalkundig utopia.