Bijna drie maanden later, in de ochtend van de 5e maart 1942, begon voor mij de oorlog pas echt. De mariniers in opleiding, waartoe ik behoorde, waren ingedeeld bij de twee Compagnieën Mariniers, die werden ingezet tegen de oprukkende Japanse troepen in Oost-Java. Na aan onze kant zware verliezen te hebben geleden tijdens gevechten bij Kertosono en Ngandjoek, werd order gegeven voor de terugtrekking. Een paar dagen later volgde de algehele capitulatie.
Toen ik mijn wapen moest inleveren kon ik mijn tranen van woede en onbegrip niet inhouden. Ik merkte om me heen tot mijn opluchting, dat ik niet de enige was die zo reageerde.
Geen moment had ik mij tijdens de gevechten de mindere gevoeld van de tegenstander en ook niet het gevoel door hem verslagen te zijn, ondanks diens veel betere bewapening en ook nog steun van uit de lucht.
Enige weken later marcheerden wij in het donker van de avond, als ontwapende en weerloos geworden gevangenen, het kamp in Malang binnen. Ik had toen het vage besef, dat de strijd nog zou doorgaan. Hoe dat zou gebeuren, begreep ik pas veel later.
Al vanaf het begin lieten de Japanners blijken, dat zij zich t.a.v. krijgsgevangenen, niets aantrokken van de Geneefse Conventie. Om ons dat duidelijk te maken, werden vijf mannen die ons kamp ontvlucht waren, maar vervolgens weer werden opgepakt, op een open veld achter het kamp gefusilleerd. Met gevoelens van machteloze woede, vernedering en haat hebben wij dat moeten aanzien.
Incidentele persoonlijke mishandelingen, als vernedering bedoeld corvee werk en pesterige maatregelen daargelaten, vond ik het verblijf in het Malang kamp redelijk te doorstaan.
Tegen eind december 1942, werd ik met een transport van 1100 man in een geblindeerde trein naar Batavia vervoerd.
Een week later met ca.1200 krijgsgevangenen als “haringen in een ton” in het ruim gestouwd van een of ander roestige “honki-tonki maru” vrachtschip en verscheept naar Singapore. Een misserabele reis, die 3 dagen en 3 nachten heeft geduurd.
Na een verblijf van ongeveer tien dagen in het Changi-camp, weer op transport gezet. Samen met 650 man per trein, richting Thailand. Met 36 man in een ijzeren goederenwagon gepropt.
Overdag stikten we van de hitte en ’s nachts rilden wij van de kou. Eén of twee keer overdag even stoppen om de locomotief van water en brandstof en de gevangenen van wat schaars voedsel en drinken te voorzien. Ook nu weer net als tijdens de zeereis, kwamen gevallen van buikloop en dysenterie voor, met alle problemen van dien. Slapen was niet mogelijk in die zeer beperkte ruimte waar je slechts met opgetrokken knieën kon zitten.
Kortom, het was een vijf dagen en vijf nachten durende ellendige beproeving. Naar ons later bleek was dit alles nog maar een voorproefje van wat ons kort daarna nog te wachten stond. Soms wel goed dat je niet alles van tevoren weet.
Met vrachtauto’s naar Kanchanaburi vervoerd. Van daar lopend, eigenlijk meer slaapwandelend, naar het door bos omgeven basiskamp Chungkai. Daar zaten al sinds november 1942 Britse POW’s. Wij bleken de eerste groep Nederlanders te zijn die zij daar zagen.