Kleine schuwe en gedrongen vogel (ca. 17 centimeter en 100 tot 150 gram) met korte staart en relatief grote vleugels. Aardekleurig en bruingestreept met een witte oogstreep. Op de rug vormen langere lengtestrepen twee duidelijke banden. Het mannetje heeft een donkerder kop dan het vrouwtje en is iets groter.
De kwartel zingt niet echt, hij slaat. De mannetjes produceren een karakteristiek en krachtig kwik-me-dit om hun territorium af te bakenen. De vrouwtjes roepen een lager priet, priet.
De kwartel is een echte trekvogel die broedt in het grootste deel van Europa (zonder Scandinavië) en in Azië. Hij verbergt zich bij voorkeur in erwten-, graan-, hooi-, klaver-, lucerne-, en onkruidvelden of weilanden.
Zoals veel grondbroeders is de kwartel in Nederland en België bedreigd sinds de opkomst van de industriële landbouw. De exemplaren die er in het wild worden aangetroffen, zijn meestal uitgezet door particuliere hobbykwekers, die de beste zangers selecteren.
Het aantal broedparen in beide landen samen, bedraagt - afhankelijk van klimatologische omstandigheden - tussen 500 en 5000.
In 2005 waren er aanzienlijk meer kwartels in Nederland, zo zegt het vogelonderzoeksbureau Sovon. Er was toen sprake van een ware invasie, zelfs op de kleinste veldjes, overigens wel met veel kruiden, waren kwartels te vinden.
De kwartel trekt van april tot mei en van eind augustus tot oktober. Tijdens de trek op geringe hoogte wordt tot 100 km aan een stuk gevlogen. Overwinteren gebeurt voornamelijk in Afrika. Druk bezochte gebieden zijn de Nijldelta, de Sinaï-woestijn zuidelijke Sahara.
De vogel voedt zich met al wat op de grond te vinden valt: insecten, groenvoer en zaden. De tweede helft van mei tot juni worden 7 tot 14 eitjes in een grondnest gelegd. De hen broedt 17 dagen alleen. Ze voert de jongen alleen. De jongen kunnen na twee dagen vliegen.
De mestkwartel is een cultuurkwartel en het kleinste vederwild (pluimvee) dat geconsumeerd wordt. Verschillende kwekerijen leveren het kwartelvlees aan, voornamelijk uit Frankrijk en Italië.
Voor de 20e eeuw waren periodieke invasies en de jacht op kwartels heel gewoon. Industriële landbouw en overbejaging rond de Middellandse Zee hebben de soort echter de das omgedaan. De laatste invasies waren in 1947 en 1964 toen de kwartel met honderdduizenden naar Europa kwam.
Kwartels beschermd in de hele Europese Unie, behalve op Malta. Het voorrecht vele soorten vogels, waaronder de kwartel, op hun laatste rustplaats tijdens de oversteek van de Middellandse Zee traditioneel in de pan te hakken, was een van de toetredingsvoorwaarden die het eiland aan de Unie stelde.