De schade van ISIS - Sargasso
Jona Lendering 2 november 2021 , 12:00 Cultuur & Media
We hoeven daarbij de religieuze motivatie niet te bagatelliseren. De terroristen, eendimensioneel als ze waren, selecteerden ter vernietiging oudheden uit een wereld vol meerduidigheid en ambiguïteit. Een voorbeeld is Hatra waar de bewoners, net als in Palmyra, voortdurend van identiteit wisselden. In hun omgang met het stadsbestuur waren het Arabieren, thuis spraken ze Aramees, ze aanbeden Griekse en Perzische goden, en sommigen hadden het Romeinse burgerrecht. Zo'n meervoudige identiteit staat haaks op de islamitische droom dat iemand slechts één identiteit heeft, de islamitische. Ondanks de middeleeuwse kretologie is islamisme net zo modernistisch als westers nationalisme.
De Italiaanse archeologen die ons ontvingen, hebben het terrein inmiddels schoongemaakt en hebben allerlei gebouwen opgeknapt. We zagen een standbeeld vol kogelgaten dat in stukken was geslagen, maar dat inmiddels weer in elkaar was gezet.
Heel anders bleek de situatie in Nimrud. Dit is de naam die in Irak al sinds de Middeleeuwen wordt geven aan de ruïnes van de Assyrische hoofdstad Kalhu. De heuvel zelf is er nog altijd, maar daarmee houdt het wel zo'n beetje op. Het paleis van koning Aššurnasirpal (r.883-859) was ooit aantrekkelijk ontsloten voor het publiek, maar er is weinig van over. Met shovels is het hoogste deel van de ziggurat (tempeltoren) de heuvel af geschoven, richting Tigris.
Ook hier koos ISIS, dat wil dat iemand maar één identiteit heeft, voor de vernietiging van wat de aloude ambiguïteit heeft behouden. De heilige Behnam is namelijk alleen maar de plaatselijke naam die de oosterse christenen geven aan de bovennatuurlijke kracht die westerse christenen Sint-Joris noemen, die bij de joden Elia heet en die bij de moslims bekendstaat als Khidr, de "groene man" (meer…).
Heiligdommen als deze gaan terug op de oude cultus voor Ba'al en zijn in het hele Midden-Oosten gedeeld religieus erfgoed. Wat ISIS hier dwars zat is niet dat er christenen waren, maar dat moslims en christenen hier niet helder te scheiden zijn.