Pijlers Den Dolder — Historische Vereniging Den Dolder
De belangrijkste "poten" waarop Den Dolder steunt als het gaat om zijn geschiedenis zijn de Zeepfabriek De Duif (opgericht door de fabrikant Pleines) ontstaan in het begin van de 20ste eeuw en de Willem Arntsz-Hoeve, de tweede vestiging van de Stichting Willem Arntsz uit Utrecht, Eveneens gevestigd in dit gebied in het begin van de 20ste eeuw. Maar ook de spoorlijn neemt een belangrijke plaats in.
De spoorlijn Utrecht-Amersfoort-Zwolle werd officieel geopend op 4 juli 1863. In verband met het drukker wordende treinverkeer werd er in 1892 een dubbel spoor aangelegd en in 1895 werd de stopplaats "Dolderscheweg" voorzien van een perron, zijnde een aarden wal. Het betrof een "stopplaats op verzoek". Passagiers die bij Doldersche weg wilden uitstappen moesten dit van te voren aan de conducteur melden. Bij de stopplaats kwam een laad- en losplaats in verband met de aanleg van de lijn naar Baarn, die in juni 1898 in gebruik werd genomen. Vanaf 1905 heette de stopplaats "halte" en vanaf 1912 "station". In 1914 kwam er een echt stationsgebouw op het middenperron. (Foto's)
De zeepfabriek "De Duif"
De heer Christoph Pleines was directeur van een zeepfabriek in Amersfoort. Daar ontstond in januari 1902 brand, waarna geen vergunning meer werd verleend voor herbouw van de fabriek in Amersfoort. Er werd gezocht naar een andere vestigingsplaats, goed bereikbaar per spoor voor het personeel uit Amersfoort en goed bereikbaar voor het aanvoeren van de grondstoffen vet, olie en loog en voor het afvoeren van de producten zeeppoeder en harde- en zachte zeep. Dat bleek een stuk grond te zijn naast de spoorlijn tussen Amersfoort en Utrecht. De personeelsleden konden reizen naar de halte "Dolderscheweg" en het aanleggen van een speciale aftakking van de spoorlijn naar de nieuwe zeepfabriek was voor de Nederlandse Centraal Spoorwegmaatschappij geen probleem. Nog in het jaar 1902 startte de fabriek met de productie. De foto's geven een beeld van de fabriek en de zeepproductie en zijn gemaakt in 1914 toen de zeepfabriek een jubileum vierde. (Foto's)
De Willem Arntsz Hoeve
De `Fundatiebrief' van de Willem Arntsz Stichting dateert al van 1461. Het gasthuis dat toen ontstond bestond uit zes `dolhuis kameren`. De voorwaarden waaraan een patiënt moest voldoen om opgenomen te kunnen worden waren: volslagen dolheid, armlastig en ingezetene van Utrecht of al drie jaar in de stad wonend. Lang was er alleen de vestiging in Utrecht (Agnietenstraat), maar in 1905 werd grond gekocht ten behoeve van de toekomstige "Willem Arntsz Hoeve" uit de overtuiging dat "een meer doeltreffende genezing van de lijders van krankzinnigheid gevonden kon worden door een verpleging te midden van de schoonheid en de rust der vrije natuur". In 1906 werd begonnen met de bouw van de boerderij aan de Dolderseweg. Momenteel heet dat informeel Boerderijlaan (naar die boerderij). Voor de totaliteit van de te bouwen paviljoens werd architect Poggenbeek uit Amsterdam aangesteld. Reeds in 1911 was er een hoofdgebouw, een Gehoorzaal en een Bedrijfsgebouw en een tiental paviljoens. De kaart uit 1915 laat de ligging daarvan zien. (Foto's)
Op de website van "Geheugen van Zeist" vindt u veel bouwtekeningen van bestaande en gesloopte gebouwen.