Een nieuw Villa-Park: te Bloemendaal.
Door C.S. de Clercq.
Verscholen achter eikenboschjes, bewaakt door grimmige hekken, lag het buitengoed Duin-en-daal als een Tantalus-kwelling
protestantsche kerk te bloemendaal.
van den natuurlievenden wandelaar. Hij had het Bloemendaalsche bosch doorkruist, in het volgebouwde Park geen bevrediging gevonden en zoekend naar schoonere plekjes was zijn oog gelokt door de zonnige weiden van Duin-en-daal met zijn vijvers en beken en steile heuvels, waarop donkere dennekruinen wuifden.
De omwonenden noemden de plaats Le Paradon, naar den geheimzinnigen wondertuin uit Zola's roman, want wie er steelsgewijze een blik in had geslagen, werd dagenlang verontrust door de lokkende bekoring van dit verboden plekje, van de romantische trapjespaden die zich verloren in tunnels van groen of opwentelden tegen heuveltoppen, van waar de blik mijlen en mijlen ver over den omtrek kon weiden.
Slechts aan enkele bevoorrechten was het vergund ongestoord van dit schoons te genieten. Naar de opvatting van den eigenaar was dit lustoord niet voor menschen maar voor konijnen geschapen. Met angstige zorg werd gewaakt, dat toch niet één langoor ontsnappen mocht, en natuurliefhebbers barsch verdreven omdat zij de konijnen zouden verontrusten. Want wat zouden de donkere laantjes zijn zonder de wippende witte konijnenstaartjes, waarop te schieten 's menschen hoogste bestemming scheen!
Tot groote voldoening van menschen en dieren bleek het kruit van dezen schutter eindelijk verschoten en moest het buitengoed worden verkocht. Energieke mannen legden er de hand op en openden het voor het publiek.
Dát was een blijde verrassing voor den natuurvriend, want schooner nog dan men zich het buiten gedacht had, vertoonde het zich in werkelijkheid.
De nieuwe eigenaars toonden ondernemingsgeest en verbeeldingskracht te bezitten, want zij lieten mooie, breede klinkerwegen aanleggen, wier richting zoodanig werd gekozen, dat het natuurschoon er nog beter door tot zijn recht komt.
De belooning volgde de wijze daad op den voet: het aangeboden bouwterrein vindt gretig liefhebbers. En thans zijn de konijnenholen verlaten en verrijzen er villa's, op wier witte muren de schaduwen der dennen geestige lijnen teekenen en wier roode daken vroolijk gloeien tusschen het donkergroen der dennekruinen.
Wie uitstapjes maakt in de buurt van het bloemrijke Haarlem vergete Duin-en-daal niet. 't Is het Schwarzwald in duodecimo, maar met iets dat zelfs het Schwarzwald mist: de heerlijke, levenwekkende zeewind, die op de zonnige duinen gestoofd en vervuld van het pittig aroma zijner kruiden en dennen, een eenig longengenot biedt, dat den heelen mensch verfrischt en verjongt. Want de zee is zóó dichtbij, dat men haar ziet van de hooge uitzichtspunten als een bleek blauw lint achter de scherpe toplijnen der duinen, met de zeilen en rookpluimen der schepen die IJmuiden in- en uitvaren, en dat het lied harer branding het dennengeruisch begeleidt.
Anders ook dan in het Schwarzwald staan de dennen hier. Ginds schieten ze op als kerkzuilen, rij aan rij, alle even slank, even recht, even hoog. Maar hier in het duin zijn juist de alleenstaande de schoonste, dat zijn de worstelaars met het harde lot, met den rusteloozen zeewind, die hen beukt en buigt en wringt, die hen de appels uit de haren en de armen van het lijf scheurt, maar hen niet breken kan. Ik houd van die verwrongen reuzen, in wier karaktervolle lijnen een leven van lijden en strijd geschreven staat, van die dichters onder de boomen, in wier wijdgetakte kronen de zon blijft nagloeien te midden van de opstijgende schaduw van den nacht.
bloemendaal. - lentesneeuw.
De zon hult de stammen in rooden gloed;
Het windje de kruinen zacht ruischen doet;
Der dennen aroma geurt wonderzoet;
Geel stuifmeel wolkt rond er in overvloed -
O lieflijk gepoos aan der dennen voet!
Hoeveel kwaad is er toch gesproken van onzen zandgrond en hoe weinig verdient hij het! In ons klimaat van vocht en rheumatiek, van parapluies en overschoenen waardeer ik
duin en daal. - de eerste villa.
den zandgrond van hei en duin als de plaats, waarop het makkelijk bouwen en goed wonen is. Hadden onze voorvaderen onze hygiënische kennis bezeten, zij hadden den lagen kant van Kennemerland gelaten aan koeien en kikkers en bij voorkeur den hoogen zandgrond als woonplaats gekozen. En dat er wel wat groeien wil, bewijzen de weelderige tuinen, die dank zij kunstmest en water de nieuwe villa's omringen met rijkbloeiende heesters en fluweelen grasperken. Het is slechts een quaestie van geld, en als
duin en daal. - het oude heerenhuis, thans uitspanning.
de waterleiding er is, zullen die besproeiingskosten niet eens zoo heel groot zijn. Trouwens het tegenwoordig geslacht durft meer geld uit te geven dan het voorafgaande. Toen meende men dat men buiten zooal niet zich behelpen dan toch in eenvoud leven moest, terwijl tegenwoordig de verfijnde weelde van de stad tot zelfs onder de dennen is doorgedrongen. Wat zullen de schatters der personeele belasting, die aan den eenvoud van het buitenleven gewend zijn, verbaasd staan over al dat pluche en kant, dat om ramen en deuren gedrapeerd hangt, over die dikke tapijten op de vloeren, de fraai beschilderde zolderingen en de stijlvolle meubels. En niet minder over de koetshuizen, die de nieuwe villa's flankeeren. Daar is een torentje in het oude Bloemendaalsche park, van waar het oog in de naaste omgeving elf buitenhuizen met stalgebouwen voor luxepaarden ontdekt! Denk eens na: op een plekje van eenige bunders elf personen met eigen rijtuig. Is dat niet het land van belofte van den fiscus? En wordt hier niet een sprookje verwezenlijkt van konijnen die prinsjes werden en hun holen in paleizen herschapen zagen?
Ja, er zijn van die wonderbaarlijke hoekjes in duin en hei, waar het gele, fijne zand eensklaps stofgoud schijnt te bevatten, zóó hoog worden ze gewaardeerd. De kunst is maar ze te ontdekken.
De schatten, die in de naaste omgeving verborgen liggen, aan het daglicht te brengen... de bloemen, die voor het grijpen staan, niet te vertrappen... niet ver-weg te zoeken wat binnen het bereik ligt onzer vingertoppen... hoevelen onzer verzuimen dit in practijk te brengen.
Dat drong zich weer aan mij op toen ik heden in Duin-en-daal een zeldzaam genot smaakte. De Lente had bloemen van ijs en sneeuw gebracht; de glooiende weiden, alpenweiden in miniatuur, die men zich op een eersten lentedag wit van madelieven gewenscht had, waren wit van sneeuw. Van de sparren hing het sneeuwkleed als een hermelijnen mantel, de donkerste paadjes waren licht door de witte loopers, die er over het mos waren gespreid, en de duinen maakten den indruk van een Alpenland in vogelvlucht gezien: besneeuwde rotsen en dalen met gletschers. Daarboven de strakke staalblauwe koepel, waaruit het licht oogverblindend neerstraalde over deze wereld van kristal. Tegen de zuidelijke helling van een duin, door spar en den tegen den scherpen oostenwind beschut, hadden wij ons neergezet. De wind blies hoog boven onze hoofden, zonder ons te deren; de zon stoofde ons; we hadden een heerlijk gevoel van frissche warmte en we bleven zitten, geboeid door het wondere winterpanorama, en haalden de versterkende, reine lucht diep in de longen, zonder door iets anders dan door de sneeuw om ons heen aan koude te worden herinnerd. 'Welk een plekje voor een sanatorium van longlijders!' zeiden we. Den ganschen dag zouden ze hier in de buitenlucht kunnen doorbrengen, evenals zij dat doen te midden van de sneeuwvelden van Davos en St. Moritz.
En welk een plekje voor den stadsmensch om eens even hoofd en ziel te verfrisschen.
Maar in den omtrek was geen ander menschelijk wezen te bespeuren dan de vlijtige grondwerkers, die het duin afspitten voor den nieuwen weg. Voor den stedeling bestaat er alleen 's zomers een 'natuur'. In de hondsdagen, liefst in Augustus, begint bij naar haar te verlangen. Dan spaart hij geld noch vermoeienis om haar te bereiken, dan slikt hij geduldig stof en laat zich als een haring gepakt in snikheete spoorwegwagens verzenden om een bergtop in Zwitserland te beklimmen, van waar hij ook sneeuw kan zien onder blauwe lucht, maar sneeuw, die reiner noch schitterender wezen kan dan de lentesneeuw op Holland's duin!