Schouwen en schouwreliëfs van Jan Baptist Xavery - Een onderzoek naar het achttiende-eeuwse Hollandse schouwreliëf in relatie tot de decoratieprogramma's van de oorspronkelijke ruimtes en de Hollandse, zeventiende en achttiende-eeuwse beeldtraditie.
Bannenberg, C.J.M.
De scriptie behandelt de schouwen en schouwreliefs binnen het oeuvre van de achttiende-eeuwse Hollandse beeldhouwer Jan Baptist Xavery (1697-1742). De beeldhouwer was een Vlaming die werk en roem verkreeg in de Republiek. Hij vervaardigde zijn belangrijkste werken in opdracht van prins Willem IV vanwege de uitgebreide verbouwing van het paleis ... read more Huis ten Bosch. Het eerste hoofdstuk beschrijft de geschiedenis van het Hollandse interieur en de geschiedenis en positie van de schouw hierbinnen. Het wordt al snel duidelijk dat de Hollandse achttiende-eeuwse schouw veel inspiratie ontleende aan voorafgaande Italiaanse en Franse ontwikkelingen. Bijvoorbeeld de Franse ontwerper en kunstenaar Daniel Marot, afkomstig uit Parijs en goed op de hoogte van de populaire Lodewijk XIV-stijl, heeft veel betekend voor de opkomst van het schouwreliëf. In het tweede hoofdstuk wordt vervolgens onderzocht hoe de beeldhouwer Jan Baptist Xavery zich in het bijzonder verhield tot deze Italiaanse, Franse en zeventiende-eeuwse Hollandse geschiedenis. Een aantal belangrijke voorgaande kunstenaars worden uitgelicht. Uiteindelijk kan zo in het derde hoofdstuk onderzoek gedaan worden naar de prachtige schouwstukken van de kunstenaar en met name hun relatie tot de vertrekken waarvoor wij werden ontworpen. Het ontwerp en de iconografie stonden sterk in verbinding met de decoratie van overige elementen in deze ruimten. Aan de hand van onderzoek naar deze decoratieprogramma's en de schouwen is in sommige gevallen meer duidelijk geworden over de keuzes van de scene's op de schouwen. De belangrijkste conclusies van deze scriptie zijn dat de schouw naast een belangrijke functionele rol ook een qua iconografie een centrale rol in de ruimten speelde. Door de unieke en afwijkende vorm ten opzichte van de overige vlakke wanden, deuren, vloer en plafond, bevond het belangrijkste iconografsiche thema zich vaak op de schouw. Daarnaast is duidelijk geworden dat de vraag naar het nieuwe, dure, marmeren schouwreliëf groots werd op initiatief van prins Willem IV. In navolging van de prins en de meerdere reliëfs die hij bestelde voor zijn paleis, werd het schouwstuk van steen ook geliefd onder adel en gegoede burgerij. Dit maakt dat Xavery een vliegende start gekend heeft als belangrijkste leverancier van schouwreliëfs tijdens deze eerste helft van de achttiende eeuw in Holland. De scriptie roept daarom op tot meer onderzoek naar de prachtige, luxe en uitzonderlijke kunstwerken uit deze periode. show less
Keywords: kunst, achttiende eeuw, Hollands, schouw, schouwrelief, beeldhouwkunst, sculptuur, beeldhouwer, kunstenaar, Jan Baptist Xavery, prins Willem IV, Daniel Marot.