'Mijn werk is sowieso niet feelgood. Er zitten doorgaans ook weinig personages in waarvoor je veel sympathie voelt. Je denkt hooguit: die is wel slim of die heeft interessante gedachten, ik ga wel even met hem mee daar- en daarheen, maar je denkt ook: echt leuk zijn ze niet. Wat dat betreft, staan ze misschien ook wel met beide benen in de werkelijkheid.'
Het 'unheimliche' in uw boeken vloeit ook voort uit uw taal, die heel uitgebeend is. U zegt zelf het meest te genieten van zinnen die niet te moeilijk lopen, maar toch net iets bijzonderder zijn dan de droge mededeling. Hoe kom u daartoe?
'Moeilijk te benoemen. Soms schrijf ik een zin die precies weergeeft wat ik bedoel. Maar veel vaker vind ik er geen bal aan. "Hij hield het autoportier voor haar open en zij stapte in": zoiets wil je er natuurlijk niet in, maar het hoeft ook niet te zijn: "Het blikkerend licht van de auto reflecteerde in haar zonnebril." Asjeblieft! Het moet iets anders zijn, maar het recept ken ik ook niet helemaal. Ik merk wel dat het vaker lukt als ik snel doorwerk, een beetje als een schilder die enkele streken zet. Schrijf ik vier lelijke zinnen, maar dan komt er eentje die wel goed zit. En dan is het vaak kwestie van die vier voorgaande gewoon weg te halen.'
'Ik kan dat besef in elk geval niet meer uitvlakken, maar ik wil me zo weinig mogelijk laten remmen. Zodra je gaat denken: "het Boekenbal bestaat alleen in Nederland dus schrijf ik er niet over", tja. Kijk naar Michel Houellebecq: die trekt zich nergens iets van aan en wordt ook overal gelezen.'
De kern in uw werk is sowieso vrij universeel. Toch wordt u niet overal op dezelfde manier gelezen: in sommige landen beschouwen ze uw werk als satire, in andere als zwarte komedie. Zijn er interpretaties waarvan u staat te kijken?
'Dat satirische heb ik nooit zo begrepen. Het zou betekenen dat ik dingen echt uitvergroot, wat ik niet doe. En bijHet diner viel het me op dat ze zich in Rusland niet goed raad wisten met dat gewetensprobleem of je je kind aan de politie moet uitleveren. Dat speelde daar niet, zeiden ze: "Je kind aan de politie uitleveren is hier wel het laatste wat je doet." Of in Marseille, waar ik was uitgenodigd op een, zeg maar, marginale school. Daar waren die leerlingen zo blij met dat boek, omdat er eindelijk eens ouders waren die het opnamen voor hun kinderen die vervolgd zouden kunnen worden door de politie. Ze hadden allemaal wel een broer of een oom in de gevangenis. Dus de moraal werd helemaal omgedraaid: "Zie je, die mensen aan tafel zijn goeie mensen want ze beschermen hun kinderen."'
U schrijft al dertig jaar, de eerste kwarteeuw met minder commercieel succes dan de jongste vijf jaar. Uw tv-werk zal daar niet vreemd aan zijn. Als u opnieuw kon beginnen, zou u het dan anders doen?
'Lastig om te zeggen. Televisie heeft me geholpen om op een bepaalde manier naar de dingen te kijken(samen met Michiel Romeyn en Kees Prins maakte Koch van 1990 tot 2005 het absurdistische, intussen ook mythische programma'Jiskefet', red.), maar ik denk toch dat als die tv er niet was geweest, ik me als schrijver sneller had ontwikkeld. Dan was mijn vijfde boek misschien al iets geworden alsHet diner. Het schrijven is heel lang heel versnipperd verlopen. TussenRed ons, Maria Montanelli(zijn debuutroman uit 1989, red.) enHet diner is alles in stukken en beetjes geschreven. Dus ja, er had misschien wat minder verstrooiing mogen zijn.'
Vier personages vormen de hoekstenen van deze roman. Jan Landzaat, een jonge, getrouwde geschiedenisleraar heeft in de jaren zeventig van de 20e eeuw een kortstondige affaire met Laura, een leerlinge uit de 5e klas, stalkt haar en verdwijnt op een dag op mysterieuze wijze. Een nogal arrogante schrijver, M. (Mulisch?), schrijft een succesvolle roman over deze geruchtmakende zaak, ‘Afrekening’. Zijn benedenbuurman, ene Herman (destijds medeleerlinge en geliefde van Laura), schrijft hem zo’n veertig jaar na Landzaats verdwijning een nogal dreigende brief, waarin hij aankondigt dat hij i.v.m. de wijze waarop M. de kwestie fictionaliseerde, ‘bepaalde plannen’ met hem heeft. Wordt de zaak Landzaat alsnog opgehelderd? De vlot lezende roman toont de gevaren van ‘framing’, heeft elementen van een thriller, is een satire op het literaire wereldje en lijkt nogal autobiografisch, alleen al omdat Koch via Herman (!) en M. een literair zelfonderzoek lijkt uit te voeren. De vertellers Laura en Ana (M.’s vrouw), steken wat bleekjes af tegen de andere drie vertellers, zodat begin en eind van de roman het sterkst zijn. Vrij kleine druk. Hide text