Chinezen in nood overwinnen eindelijk hun trots | De Volkskrant
Chinezen in nood overwinnen eindelijk hun trots
Het verging de Chinezen in Nederland altijd zo goed. En als het niet goed ging, werd dat bedekt met Chinese trots....
DAMARIS BEEMS 23 november 1994, 0:00
OP TWAALFJARIGE leeftijd kwam A. Yeh-Chiu met haar ouders naar Nederland. Ze zat nog twee jaar op de lagere school, maar ging daarna meteen werken in het restaurant van haar ouders in Emmen. Op haar negentiende ging Yeh-Chiu (44) met haar moeder terug naar China en werd ze uitgehuwelijkt.
Het was 1969, midden in de Culturele Revolutie. Na drie maanden gingen het jonge echtpaar en moeder terug naar Nederland. Een paar jaar later, in 1974, openen de Yeh's hun eigen restaurant in Nijmegen - Oosters restaurant Hoowa, wat welvaart betekent.
Tot de jaren tachtig brachten Chinees-Indische restaurants inderdaad de eigenaren veel welvaart. 'Toen wilden de Nederlanders nog gewoon ''veel en snel eten''', zegt Yeh-Chiu. 'Je hoefde niet deskundig te zijn, gewoon de deuren openen, en de klanten stroomden binnen.'
Maar dat is nu wel anders. Sinds vijftien jaar is er de klad gekomen in de Chinese horeca, werkgever voor de helft van de 65 duizend Chinezen in Nederland.
De opkomst van andere gespecialiseerde buitenlandse restaurants, bedrijven die diners aan huis brengen en de vele kant-en-klaar-maaltijden in de supermarkt zijn geduchte concurrenten geworden van de nasi- en bami-speciaal van 'de Chinees'. In vijf jaar tijd is een op de tien Chinese restaurants failliet gegaan.
'In de provincie gaan ze nog uit eten bij een Chinees restaurant, maar in de Randstad gaan de stedelingen vooral halen. En daar wordt niet veel aan verdiend', zegt E. Butter van het Amsterdams Centrum Buitenlanders (ACB). 'Er is geen bevolkingsgroep zo oververtegenwoordigd in een bepaalde sector als de Chinezen in de horeca.'
Het ACB heeft onderzoek verricht naar de sociaal-economische situatie van de Chinezen in Nederland. Dinsdag presenteerde het centrum samen met de Landelijke Federatie van Chinese Organisaties in Nederland (LFCON) het onderzoek Karakters in het Laagland, dat werd overhandigd aan staatssecretaris Terpstra van Welzijn, Volksgezondheid en Sport.
Ongeveer 20 procent van de Chinezen is werkloos. De grote werkloosheid veroorzaakt een toename van de criminaliteit. Werklozen worden ingehuurd door de Chineze drugskartels die in Europa opereren. Deze triades chanteren restauranthouders en persen hen af, en houden eigenaren gegijzeld.
'Toch zijn de initiatieven van de politie in Chinatown in Amsterdam positief', zegt Butter van het ACB. 'Door vaker te surveilleren en met de Chinezen zelf te praten vallen vreemdelingen op. Bovendien durven Chinezen er nu eindelijk over te praten. Vier jaar geleden ontkenden ze nog dat er zoiets als afpersing bestond, nu geven ze het zelf aan. Daaraan merk je dat de nood hoog is, dat de gemeenschap opener is geworden en dat ze meer vertrouwen heeft gekregen in de Nederlandse samenleving.'
Is er enerzijds sprake van een grote werkloosheid onder de Chinese bevolkingsgroep, anderzijds is er een gebrek aan vakmensen. De crisis in de Chinese horeca heeft ertoe geleid dat de oudste zoon niet meer automatisch het bedrijf overneemt. De tweede generatie is niet meer zo geïnteresseerd in de horeca-onderneming van pa en ma.
Daarnaast is de overschakeling op bijvoorbeeld de klassieke Kantonese keuken, waarom de Nederlandse consument vraagt, niet zo eenvoudig. Traditioneel leerden Chinezen al doende goed koken, maar in Nederland zijn er haast geen experts meer te vinden. En het Centraal Bureau Arbeidsvoorziening (CBA) hield het tijdelijk naar Nederland halen van Chinese koks tegen. De koks konden op het Onderwijs Horeca Centrum in zes dagen worden bijgeschoold. In de ogen van Chinezen een lachertje. Nu komen er in samenwerking met het CBA herscholingscursussen voor werkloze Chinese horeca-werknemers.
'Tot de jaren negentig waren de problemen nog niet zo zichtbaar', zegt Butter. 'Chinezen vallen in eerste instantie altijd terug op de familie. Wordt er iemand werkloos, dan zorgt een familielid dat hij opgevangen wordt.
'Chinezen zijn trots en willen niet het beeld oproepen dat ze hun boontjes niet kunnen doppen. Voordat iemand dan naar de sociale dienst gaat voor een uitkering, moet er heel wat gebeuren.'
De behoefte om werkloosheid te camoufleren is groot. Jonge werkloze Chinese academici beginnen liever een patatzaak of keren terug naar het Chinese restaurant waar ze vroeger al bijsprongen, dan toe te geven dat ze geen baan kunnen vinden, zegt Butter.
Deze mentaliteit is volgens de onderzoeker vooral zichtbaar onder de eerste generatie migranten uit China. Zelfhulporganisaties, waarin vooral deze generatie Chinezen was vertegenwoordigd, probeerden de problemen in kaart te brengen en oplossingen te bedenken. Zij weigerden uit een onafhankelijkheidsgevoel hulp van de Nederlandse overheid.
De overheid zag dan ook geen noodzaak Chinezen op te nemen in het minderhedenbeleid en hun toegang te verlenen tot subsidies of projecten. In de ogen van de Nederlandse overheid hadden en hebben Chinezen geen achterstand op autochtone Nederlanders. Toch zijn de Chinezen de oudste groep minderheden en de vijfde groep in grootte, na de Surinamers, Turken, Marokkanen en Antillianen.
'Het grootste probleem voor Chinezen is dat zij zo'n gesloten gemeenschap zijn', zegt Yeh-Chiu. Ondanks de lange tijd die zij al in Nederland verblijven, is de integratie van met name de eerste generatie achtergebleven. De familie en het restaurant zijn eerste prioriteit, slokken alle tijd op. Integreren, met een werkweek van tachtig uur, is niet eenvoudig. Cursussen Nederlands voor Chinezen bestaan vaak niet, en als ze bestaan worden deze op uren gegeven dat Chinezen in hun restaurant staan.
Uit een steekproef onder 330 Chinezen van achttien jaar en ouder in Rotterdam bleek dat slechts 13,9 procent van de respondenten Nederlands spreekt. Voor de categorie vijftig jaar en ouder bleek dat zelfs maar 4,4 procent te zijn.
De zelfhulporganisaties voor Chinezen regelen bij gebrek aan andere mogelijkheden in eigen kring taal- en cultuuronderwijs in het Chinees en in sommige gevallen ook in het Nederlands. Deze organisaties leunen echter op de beurzen van de Chinezen zelf. Aangezien de beurzen de laatste jaren steeds leger zijn geworden, hebben de zelfhulporganisaties steeds minder geld voor cursussen en onderwijs. 'Dit terwijl ze nu eindelijk inzien dat zij meer initiatieven en verantwoordelijkheid moeten gaan nemen', zegt Butter van het ACB.
De jongere generatie vernederlandste Chinezen maakt de ouders duidelijk dat er aan de bel moet worden getrokken, dat ze opener moeten worden, en dat ze dan desnoods misschien maar even hulpeloos moeten overkomen. Het jongere kader rukt ook op in de zelfhulporganisaties en verandert de mentaliteit.
In Karakters in het Laagland wordt gevraagd de subsidie van vijfhonderdduizend gulden voor onderwijs aan Chinezen niet terug te brengen tot 150 duizend gulden. 'Om de integratie te bespoedigen moeten er juist meer projecten en subsidies komen, en de overheidsvoorlichting moet toegankelijker worden gemaakt', zegt Yeh-Chiu, ook adviseur van de LFCON.
De kinderen van Yeh-Chiu zijn helemaal vernederlandst. Ze spreken geen Chinees. 'Mijn man en ik spreken alleen maar Chinees, en de jongens verstaan het wel. Maar antwoorden doen ze niet. Dat vertikken ze. Dat vind ik wel jammer.'
Yeh-Chiu zelf heeft volgens eigen zeggen een mooi compromis gevonden tussen 'het Westen en het Oosten', tussen 'open en direct zijn van de Nederlanders en de familieband in ere houden van de Chinezen'.
Maar haar Chinese afkomst verloochent ze niet. Ze heeft het nog wel een beetje moeilijk met de hulpkreten van haar landgenoten in Nederland: 'Van roepen dat het slecht gaat wordt het echt niet beter.'