35 jaar geleden: twee klassiekers – dagelijks iets degelijks
35 jaar geleden: twee klassiekers
writers' blog	in theater controverse	 12 januari 2019 16 september 2021 632 Words
Wie denkt dat de periode van de grote klassiekers pas in maart een aanvang neemt met Milaan-San Remo, die heeft het toch fameus verkeerd voor. In het Gentse theater Controverse zijn immers reeds twee stukken in première gegaan die gerust tot de klassiekers van onze literatuurgeschiedenis mogen worden gerekend : het middelnederlandse abele spel « Lanseloet van Denemerken » en het aller treurspelen treurspel van Vondel « Adam in ballingschap ».
Het betreft hier uiteraard twee « controversiële » opvoeringen, want de naam van het theater is een programma op zich. In dit geval situeert de controverse zich op het vlak van de interpretatie, van de vormgeving dus, de tekst blijft immers onaangeroerd (zij het dat Vondel, terecht, werd besnoeid). Controverse is evenwel niet van plan het enkel in die richting te zoeken, aldus « directeur » Lucas De Bruycker, het volgende stuk, « De Fetisjist » een monoloog door Jakob Beks, zal vrij traditioneel van vormgeving zijn, maar daar zorgt precies de tekst voor animositeit.
Tekst onaangeroerd, dat betekent ook: moeilijk. En gek genoeg meer in het geval van Vondel dan van Lancelot, al is deze tekst ouder. De gekunsteldheid van Joost zal daar wel voor iets tussen zitten. Dat is zeker gedurende het eerste half uur het geval, waarbij men vooral nog aan de metriek moet wennen. Dat is jammer want verder is dit een zeer interessante voorstelling die precies wegens die valse start toch niet echt voldoening schenkt.
Het uitgangspunt is nochtans zeer boeiend. De zondeval wordt immers op de eerste plaats in een erotische context gesitueerd en daarmee doet men Vondel hoegenaamd geen onrecht aan. De expliciete vormgeving daarentegen zal brave Joost wel het schaamrood op de wangen jagen, maar voor ons, stoute 84-ers, mag dit geen probleem zijn. Integendeel zelfs, het geeft aanleiding tot een paar schitterende beelden. Hiervoor zorgt op de eerste plaats een wulpse Frie Couwberghs, die zowel als de duivel Belial, als slang of als Eva-na-de-zondeval een pakkende vertolking weggeeft. Dat is ook ten dele toe te schrijven aan haar tegenspeler Mark Verstraete, die ook de regie waarneemt, wat logischerwijze tot een meer terughoudende vertolking van hemzelf leidt.
De idee om Adam en Eva voor de zondeval te laten vertolken door hun kinderen, Ruth en Horst, evenals de rol van de wrekende engelen, is schitterend. Dat kinderen natuurlijk kinderen blijven, vooral als het een tekst van Vondel betreft, is een te verwaarlozen euvel. Tegelijk geeft het wel iets wrangs aan deze « familieproductie » (zelfs de goudvis mag meespelen). Waarom ze zelf b.v. zo nodig ook de belichting willen doen, blijft me een raadsel.
Ook het abele spel van Lanseloet van Denemerken wordt overwegend erotisch geduid. Hier wordt de oorspronkelijke tekst o.i. echter wél onrecht aangedaan. Maar dat is niet zo erg, dat rekenen we tot de vrijheid van de regisseur. Fout is echter wel dat Lucas De Bruycker dit element met clichés gaat benadrukken. Lanseloet met een moedercomplex opzadelen omdat hij onder haar invloed zijn geliefde Sandarijn verkracht, is een voor de hand liggend gegeven. Dat de koningin-moeder haar zoon op een bepaald moment masturbeert, is al iets te expliciet, maar dat ze nadien opzichtig haar handen gaat staan wassen, dat gaat te ver, ook al kan hier misschien gedacht zijn aan het « handen wassen in onschuld ».
Ook hier werd een sobere aanpak nagestreefd met twee acteurs (Bart Dauwe en Ille Geldhof) die afwisselend zo'n zes rollen vertolken (soms ook één rol door twee personages). Dit levert af en toe een knap effect op als er naast de « bezuinigingsfactor » ook nog een onderliggende betekenis kan aan worden gehecht. Indien niet (zoals bij de komische rol van de warandehoeder) kan het ook wel eens remmend werken. Alles bij elkaar toch een nieuw theater dat interessant genoeg is om te blijven volgen.