Nu gaat het geleidelijk moeilijker worden en is het lastiger om van een periodestijl te spreken. Ik heb te weinig aanknopingspunten om deze 2e helft onder te verdelen in kwart eeuwen. Daarom zal ik vooralsnog de snijramen onderbrengen onder de 2e helft van de 19e eeuw, maar ik zal in de toekomst hopelijk in staat zijn om daarin de vroegere typen te onderscheiden van de latere.
Door industrialisatie wordt meer en meer aan massaproduktie gedaan. We zien ook meer van dezelfde typen (gietijzeren) bovenlichten ontstaan. Dat er toch nog zo'n verscheidenheid te bespeuren is, moet worden toegeschreven aan het feit dat er al weer veel van verloren is gegaan.
Wat wel zeker is, is dat vanaf ca 1850 de gietijzeren snijramen, waaronder de populaire levensbomen in de mode komen, maar ook zien we nu de rechthoek meer en meer verschijnen. Naast hout en smeedijzer komt dus nu ook gietijzer als materiaal voor de roeden erbij.
De levensboom, cirkel (krans of zon), de rechte ruit en de odal, vormgegeven door middel van rechte of gebogen, onbewerkte roeden zijn de belangrijkste motieven. Als er al sprake is van wat drukkere versiering, komt dit doorgaans dankzij het gietijzer, want het lijkt erop dat schrijnwerkers (de houtbewerkingskunstenaars) na 1850 nog nauwelijks voor bovenlicht-versiering worden gevraagd.
We komen in een tijd dat in de bouwkunst er opnieuw een voorkeur komt om gotische motieven in de gevel te verwerken. Maar of dit ook in bovenlichten opduikt, is nog maar de vraag. Verderop in de eeuw zien we neo-barok en neo-renaissance-stijlen opduiken.
De bovenlichten gaan meer en meer een eigen leven leiden, los van de bouwstijl. Immers, er is al een halve eeuw voorbijgegaan, waarin nieuwe snijramen volgens een nieuwe mode werden aangebracht in oudere panden, bij gebrek aan (geld voor) nieuwbouw.
Dan eerst maar eens wat voorbeelden bekijken van snijramen, waarvan ik denk dat ze in deze tijd thuishoren.
De houten bovenlichten op de beide bovenstaande foto's lijken erg op elkaar. Het raam van de Prinsengracht heeft nog hoekversieringen, dat van Schoonhoven is al zonder. Maar erg veel tijdverschil hoeft hier niet meer tussen te zitten.
De cartouche krijgt een meer rechthoekige vorm, getuige dit snijraam van de Keizersgracht (zie rechtsboven). Maar deze rechthoekvorm wordt op deurpanelen ook al in het 1e kwart van de 19e eeuw (Empire) aangetroffen.
Voor dames met een stevige overproductie. Of een diepvriesvoorraad die afgekeurd werd door kindlief:
Kook de moedermelk. Voeg de rijstebloem/havermout toe. Kook nog even door. Voeg de banaan/peer toe. Giet over in kommetjes. En smakelijk!
Meng bloem, suiker, melk en eieren. Voeg de geschilde en in kleine stukjes gesneden appelen toe. Vet een taartvorm in en bestrooi met een beetje bloem. Giet het mengsel in de taartvorm. Bakken gedurende 40 minuten in een voorverwarmde oven op 200°C.
Meng bloem, vanillepuddingpoeder en suiker. Voeg één voor één de eieren toe. En giet daarna de moedermelk in scheutjes door het deeg. Als laatste wordt het fruit gesneden en door het deeg gemengd. En bakken maar!
Klop de eieren met de suiker en de moedermelk. Haal de sneetjes brood door het beslag en bak in een pan met wat margarine. Warm opdienen!
Maak vanillepudding met moedermelk, kristalsuiker en vanillepuddingpoeder. Giet de pudding over in kleine potjes waar je rozijntjes en kleine koekjes in gestrooid hebt. Laten afkoelen en lekker smullen!
Maak vanillepudding met moedermelk, kristalsuiker en vanillepuddingpoeder. Giet de pudding over in kleine potjes en voeg stukjes fruit toe. Laten afkoelen en lekker smullen!
Klop margarine en suiker tot een luchtig en romig geheel. Voeg één voor één de geklutste eieren toe. Voeg de bloem, de muesli en de moedermelk toe. Meng het geheel goed. Giet over in een ingevette cakevorm. En bak gedurende 50 minuten in een voorverwarmde oven van 180°C. Opdienen in plakjes. Mmmm!
Was en schil de nectarine. Verwijder de pit. Snij het fruit in kleine stukjes. Kook de moedermelk met de rijstvlokken op een laag vuurtje, tot het dik wordt. Laat nog enkele minuutjes doorkoken. Neem de pan van het vuur. En meng er de nectarinestukjes onder. Smakelijk!