Home > Wijnen > Landen / Streken > Frankrijk > Bourgogne
De Bourgogne is een wijngebied met een lange en rijke historie, die vele eeuwen geleden begint bij de Romeinen. Het is een gebied dat zich van noord naar zuid uitstrekt van Dijon tot Lyon, met een noordelijke voorpost in de vorm van het stadje Chablis. Het is een heuvelachtig gebied, met de mooiste wijngaarden in de zogenaamde Côte d'Or (ruwweg tussen de dorpjes Gevrey-Chambertin en Chassagne-Montrachet), waar zich juweeltjes bevinden als Le Montrachet, Le Chambertin, Corton-Charlemagne en Romanée-Conti. Waar in Bordeaux de aandacht ligt bij het Château, wordt in de Bourgogne de individuele wijngaard benadrukt, waarbij de producent zich inspant om het karakter daarvan, het terroir, tot uitdrukking te brengen.
Voor grote Bourgognes zijn er eigenlijk maar twee druivenrassen: Pinot Noir voor rood en Chardonnay voor wit. Voor rood mag ook nog Gamay worden aangeplant, maar die bereikt eigenlijk alleen grote hoogten in de zuidelijk gelegen Beaujolais (dat traditioneel tot de Bourgogne wordt gerekend maar toch een duidelijke, eigen identiteit heeft). Voor wit mag ook nog Aligoté worden aangeplant, en de lekkerste wijnen van die druif komen uit de omgeving van het dorpje Bouzéron.
Als er één wijngebied moet worden aangeduid dat liefhebbers tot op het bot verdeelt, moet het wel de Bourgogne zijn. Over de witte wijnen zijn de meesten het wel eens: die behoren tot de absolute top van de wereld, met hun mysterieuze mineraligheid, complexiteit, mogelijkheid tot ouder worden en de pure rijkdom die de beste exemplaren kunnen bereiken. Goede witte Bourgogne is Chardonnay in topvorm.
De rode wijnen, op basis van Pinot Noir, geven meer problemen. Het is een druivenras dat veeleisend is in alle opzichten: niet te nat, niet te droog, niet te warm, niet te koud, niet te zonnig, niet te bewolkt… de lijst is eindeloos. En dat gaat dan nog alleen maar over het klimaat in de wijngaard. Het werk in de kelder is ook lastig, en de minste fout wordt genadeloos blootgelegd in de uiteindelijke wijn. Menig wijnboer in het gebied heeft al eens verzucht: "Als we toen hadden geweten wat we nu weten, hadden we nooit Pinot Noir in de Bourgogne aangeplant." Maar ja, Pinot Noir staat er nu eenmaal, en als je een goede fles hebt, is het metéén een van de mooiste rode wijnen die je ooit hebt gedronken. Complex, verfijnd, gul, nooit zwaar en zeer veelzijdig aan tafel, kortom, het is niet verbazingwekkend dat de Bourguignons vasthouden aan hun Pinot Noir, en dat het voor wijnmakers in de hele wereld een soort heilige graal is om goede Pinot Noir te maken - dat wil zeggen, minstens op het niveau van Premier Cru Bourgogne.
De ondoorgrondelijkheid van de Bourgogne als wijngebied is ten dele te danken aan de versnippering van de wijngaarden. Dat is het gevolg van de Franse Revolutie, waarbij het bezit van wijngaarden van de kerk werd afgepakt om gelijkmatig te worden verdeeld onder de bevolking. Alle erfgenamen hadden dan weer recht op een eerlijke verdeling, waardoor verdere versnippering in de hand werd gewerkt. Het gebied heeft nu ongeveer 26.500 hectare wijngaard, die worden bewerkt door zo'n 4.800 individuele domeinen – die dus gemiddeld een ruime 5,5 hectare groot zijn, en ook nog eens verdeeld over een veelheid van appellations. Er zijn al vele pogingen in het werk gesteld om aan te duiden, welke wijngaard precies aan welke wijnboeren toebehoort, maar het is eigenlijk onbegonnen werk. Een dagelijks bijgewerkt bestand op internet, waarbij begrafenissen, trouwerijen, echtscheidingen en geboortes worden inbegrepen, zou het mogelijkerwijs kunnen weergeven.
Een andere factor die het lastig maakt om de Bourgogne te begrijpen, is de naamgeving. Sommige wijngaarden zijn zo beroemd om de wijn die ze produceren, dat het dorp waarin de wijngaard is gelegen, de naam adopteert. Het dorpje Gevrey werd zo Gevrey-Chambertin, naar de wijngaard Chambertin. De naam Gevrey-Chambertin is de appellation op gemeente-niveau, en garandeert dus dat die wijn uit dat dorp komt. Met de legendarische Chambertin heeft hij echter niets te maken. Dat zelfde geldt, in verhoogde mate, voor Le Montrachet, een wijngaard die een droge witte wijn levert, die misschien wel de mooiste ter wereld is. En omdat dat zo is, hebben de beide dorpjes waarin Le Montrachet is gelegen, die naam aan hun eigen naam toegevoegd: Puligny-Montrachet en Chassagne-Montrachet. Die dorpjes produceren ook droge witte wijn op het niveau van de gelijknamige gemeente-appellations, maar het wordt nog lastiger: omdat Le Montrachet die status heeft, hebben de omliggende wijngaarden de naam ook geadopteerd, en zo heb je dus ook Chevalier-Montrachet en Bienvenues-Bâtard-Montrachet in het dorpje Puligny, Criots-Bâtard-Montrachet in het dorpje Chassagne en de wijngaard Bâtard-Montrachet, die door de twee dorpjes worden gedeeld, net als Le Montrachet zelf.
Een zelfde soort verwarring bestaat rondom de heuvel waarnaast het dorpje Aloxe is gelegen. De meest beroemde wijngaard aldaar is de Corton, dus heet het dorpje Aloxe-Corton, en wordt er op het niveau van gemeente-appellation gelijknamige wijn geproduceerd. Maar er is meer: Er is een wijngaard Le Corton, een Le Charlemagne, een Corton-Charlemagne en een Corton, al of niet met één van de volgende toevoegingen: La-Vigne-au-Saint, Les Fiètres, Les Perrières, Les Grèves, Le-Clos-du-Roi, Les Rénardes, Les Pougets, Hautes Mourottes, Les Bressandes, Les Maréchaudes, Les Chaumes of Les Combes. Misschien moet je er wonen om het helemaal te doorgronden. Overigens is het overgrote deel van de wijnen hier rood, met uitzondering van de Corton-Charlemagne, die is wit. Er is een aardige anekdote over het ontstaan van deze wijn: Karel de Grote (Charlemagne) hield van de rode Corton, maar morste er zo mee in zijn baard dat zijn vrouw het hem verbood. Toen liet hij witte druiven aanplanten, zodat hij toch van zijn geliefde Corton kon blijven genieten. Waar of niet waar, Corton-Charlemagne is één van de mooiste witte Bourgognes, en daarmee één van de mooiste witte wijnen ter wereld.
Ook hier verschilt Bourgogne wezenlijk van Bordeaux. In Bordeaux is gekozen voor een klassering per château, tot stand gebracht voor de wereldtentoonstelling van 1855. De tweeënzestig beste Châteaux van Médoc en Graves werden ingedeeld in een klassering van Grands Crus, oplopend van vijfde Grand Cru naar eerste Grand Cru. De klassering werd opgesteld naar aanleiding van de gemiddelde prijs die de châteaux voor hun wijn konden krijgen, uitgaand van de aanname dat de beste wijn ook de hoogste prijs zou krijgen. In Bourgogne is juist de individuele wijngaard geklasseerd. Goede wijngaarden krijgen daarbij het predikaat "Premier Cru" (maar zijn nog wel verplicht de naam van het dorp van herkomst te melden) en uitzonderlijk goede wijngaarden het predikaat "Grand Cru". Zij hoeven geen dorpsnaam meer te vermelden, integendeel, vaak heeft het dorp de naam van deze cru in de eigen naam geadopteerd (zie hierboven). Deze klassering geeft echter slechts de potentie aan van de wijngaard, en is nooit een garantie voor het eindproduct.
Door al die verwarring is er eigenlijk maar één echt houvast en dat is de naam van de producent. Die is belangrijker dan de appellation, want de appellation biedt alleen maar de garantie van herkomst, en niet van kwaliteit.