Waardig digitaal overheidsbestuur | Beleidslab
Over een integere omgang met sensor- technologie, big data, algoritmen en het Internet of Things
'Waardig digitaal overheidsbestuur' belicht vier samenhangende technologische ontwikkelingen, te weten big data, sensortechnologie, algoritmen en het Internet of Things. Het is aantrekkelijk voor overheden om deze nieuwe technologieën te gebruiken, want ze maken het mogelijk om overheidstaken efficiënter en effectiever uit te voeren, wat een van de beginselen is van 'goed openbaar bestuur'. Er kunnen echter ook publieke waarden in het gedrang komen.
Om welke publieke waarden gaat het dan? Ten eerste gaat het om privacy en transparantie. Er worden 'in het algemeen belang' in de openbare ruimte data over burgers verzameld zonder dat zij weten dat dit gebeurt en met welk doel. Ook wordt er vaak geen toestemming gevraagd. Deels komt dit omdat overheden zich onvoldoende houden aan de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). Maar ook als overheden zich wél aan de AVG zouden houden, zijn niet alle problemen opgelost. Mede door de stapeling van initiatieven is het voor burgers ondoenlijk om steeds te achterhalen en te doorzien waarvoor ze eigenlijk toestemming geven. Het wordt bovendien steeds moeilijker voor burgers om zich aan datavergaring in de openbare ruimte te onttrekken. Als de verzamelde informatie vervolgens gebruikt wordt om het gedrag van burgers te sturen, kan men zich bovendien gemanipuleerd voelen. Er is overigens wel een ethische standaard ontwikkeld waaraan gedragssturing zou moeten voldoen, maar het is de vraag of overheden deze toepassen. Bij het Internet of Things geldt dat de genoemde vraagstukken zich naar de privésfeer kunnen verplaatsen, als het gaat om interactie van overheidsapparatuur met apparaten die burgers gebruiken.
Het ontwikkelen van 'technologisch burgerschap'. Dit zou burgers weerbaar maken tegen de invloeden van digitalisering. Hier mogen we echter niet te veel van verwachten. Veel burgers ontberen het denk- en doenvermogen dat hiervoor nodig is.
Het is dus vooral aan overheden zelf om meer sturing en richting te geven aan een integere omgang met nieuwe technologieën en verantwoording af te leggen over gemaakte keuzes daarbij. Dit betekent dat juist politici, bestuurders en ambtenaren zich moeten ontwikkelen tot 'technologisch burger'. Het begint dan bij besef van de problematiek, dat gestimuleerd kan worden door debat. Basiskennis bij ambtenaren zou gestimuleerd moeten worden door interne opleidingen. Daarnaast zou bij iedere overheidsorganisatie voldoende specialistische kennis over ethiek in relatie tot digitalisering in de organisatie aanwezig moeten zijn. Het is niet logisch om dit op projectbasis in te huren, omdat de problematiek zich in toenemende mate in alle beleidsvelden voordoet, zowel in beleidsontwikkeling als in -uitvoering.