Het bijna einde van de eeuwenoude vrijheidseik
Op de 2e juni 2009 worden vele Oisterwijkers met schrik wakkergeschud: de eeuwenoude Vrijheidseik voor het raadhuis van Oisterwijk laat een tak vallen. De kersverse burgemeeste Hans Janssen beslist op advies van een boomdeskundig dat de boom om moet en wel diezelfde week. Een kunstevenement dat die week gestart zou worden zou geen hinder mogen ondervinden. Leden van het B-team (biodiversiteit) maar ook een aantal inwoners, historici en anderen waren fel tegen. Kosten wat kost zou de boom behouden moeten blijven.
Gelukkig heeft een tweede boomexpert de boom ontdaan van haar te zware takken, advies gegeven over de grond en zijn er om toekomstige belasting en schade aan het wortelstel te voorkomen planten en hekken rond de boom geplaatst. Met name in de grondbelasting zou al jaren een probleem hebben gezeten.
Foto boven: De boom staat er in de zomer iets groener bij maar op deze winterse foto is goed de vorm van de boom te zien net na de snoei. (foto Joris van der Pijll)
Foto rechts: Op 12 september 2010 kan Koning Napoleon een bezoek brengen aan de Vrijheidseik. De Koning bezoekt Oisterwijk vanwege het 200 jarig bestaan van de Protestantse kerk in Oisterwijk. (foto Joris van der Pijll)
Rondom dit voorval heeft historicus Ad van den Oord een artikel geschreven over de historie van de boom en de eerdere bijna sloopplannen door de jaren heen:
In de afgelopen ruim tweehonderd zijn door het gemeentebestuur – inmiddels monumentale -bomen op De Lind geplaatst. Maar in al die jaren zijn ze herhaaldelijk bedreigd geweest, niet in de laatste plaats door het handelen van het gemeentebestuur zelf.
Op 19 oktober 1794 dient de Oisterwijkse huisschilder Francis van Roessel een rekening bij het gemeentebestuur in, die hij als volgt specificeert: "den vrijboom geverft met een plank daar bij met letters; voor verf en arbijt same: 1. 3. 0." (één gulden, 3 stuivers, 0 penningen). Deze vondst in het archief van het Oisterwijkse Dorpsbestuur, in 1996 door Paul Arts gedaan, toont aan dat kort na het binnentrekken van de Franse troepen in Oisterwijk (september 1794) al een vrijheidsboom geplant is. De boom stond symbool voor 'vrijheid, gelijkheid en broederschap' en voor een democratisch bestuur. De vrijheidsboom werd versierd met blauwe, witte en rode linten (de kleuren van de Franse Revolutie) en alle standen dansten er omheen. Vaak werd een rode jacobijnenmuts in de top gehangen. Bij de Franse revolutionairen was de eik als vrijheidsboom veruit favoriet. De eik is een stoere en indrukwekkende boom, die traag groeit en lang leeft. De groei van de eik moest de vooruitgang van de democratie symboliseren. De door Van Roessel geschilderde plank bij de vrijheidsboom zal een toelichting over de boom hebben bevat en een waarschuwing aan degenen die de boom zouden willen schenden. Misschien wel de door de Franse geestelijke en revolutionair Gregoire bedachte tekst 'Geliefde Vryheidsboom! (…) Dat de byl u nooit nadere, dan om hem te treffen, die aan u schenddaadige handen zou willen slaan!'. Overigens moet Van Roessel wel twee jaar wachten voordat het gemeentebestuur zijn rekening betaalt. Het in april 1795 aangetreden nieuwe bestuur van patriotten vereffent de rekening uiteindelijk.
In de jaren twintig ziet ook de vrijheidseik er niet goed uit. De boom kwijnt weg omdat de bodem boven de wortels steeds meer vastgelopen wordt. De wortels worden losgewerkt. Echter in 1951 lijkt het lot van de eik definitief bezegeld. Heemkundige Jan van Sprang spreekt in het Kerkklokje van 10 november 1951 zijn zorgen uit. De eik is volgens hem bijna geheel ontbladerd en heeft een verschrompelde kroon. 'De levenskracht lijkt eruit te zijn. Er zit geen lier meer in de boom'. Van Sprang wijst erop dat Engelse bevrijders in 1944 bij de boom hun keukenwagens plaatsten en het 'scherpe afvalwater' in de grond lieten lopen. De landbouwhogeschool Wageningen wordt door het gemeentebestuur te hulp geroepen. Deskundigen constateren een bladvlekkenziekte en een schimmel, die in de wortelhals dodelijk werk verricht. De wortelhals wordt met een koperoplossing bewerkt en blootgelegd. En ziedaar, de boom overleeft wederom en staat er nog altijd, ondanks het feit dat de ophoging met zand en stenen in de periode tot en met nu is doorgegaan. De vrijheidseik is opnieuw ziek (juni 2009 red.), maar de historie leert dat de boom ook een ongekende veerkracht heeft.