Geen inspraak? Dan doen we het zelf! | Trouw
Geen inspraak? Dan doen we het zelf!
De traditionele ouderraad verliest zijn functie. Scholen moeten opnieuw leren communiceren met ouders en leerlingen. Doet de school dit niet? Dan krijgen ouder en kind wel inspraak op een andere manier.
Ricus Dullaert 20 februari 2009, 00:00
Op de school van de 16-jarige Jawek Kamstra, de OSG Westfriesland in Hoorn, hingen plotseling camera's in de gangen. Ook werden de stoelen vervangen – en de nieuwe zaten een stuk minder lekker. "De leerlingen wisten van niks", vertelt Jawek, die in de vierde klas van het vwo zit. "Terwijl wij wel de hele dag gefilmd worden en op die stoelen moeten zitten."
Met een paar vrienden had Jawek het wel over de veranderingen, maar ze deden er verder weinig aan. Totdat ze ontdekten dat ze op de website van Trouw konden reageren op de prestaties van hun school. Jawek: "Toen barstte de discussie in alle hevigheid los." Uiteindelijk vulden de leerlingen omgerekend vijfentwintig A4'tjes in met ideeën over hoe het beter kan op hun school.
De geschrokken schoolleiding haalde in eerste instantie de link naar deze discussie van de website van de school. "Maar later waren ze erg constructief", zegt Jawek.
Zijn schoolgenoot Neil Soeteman (15) valt hem bij: "De directeur riep ons bij zich om uit te leggen waarom de camera's er hangen. Blijkbaar werd er weleens wat gestolen." Die uitleg vonden de leerlingen eigenlijk het belangrijkst. Jawek: "Het bestuur hoeft niet alles te doen wat de leerlingen willen. Maar als er van alles veranderd wordt en de school niets vertelt, ontstaat er onrust."
Zoals het verhaal van Jawek en Neil aantoont, is de traditionele medezeggenschap op z'n retour. Uit onderzoek van de Radboud Universiteit Nijmegen uit 2007 bleek al dat minder ouders zitting nemen in medezeggenschapsraden. Als grootste boosdoener werd de carrière van de ouders aangewezen.
Een tweede probleem is dat de raden die er zijn niet altijd goed werken, zegt Lucas Meijs, lid van de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling (RMO) en hoogleraar vrijwilligerswerk aan de Rotterdam School of Management. "Leden van de medezeggenschapsraad worden soms omgekocht met snoepreisjes. Of ze hebben het alleen over technische dingen. Niet over wat er in de klas gebeurt."
Zoals op veel scholen heeft de OSG Westfriesland ook een leerlingenraad. Directeur Ewald Weiss snapt daarom ook niet waarom Jawek en zijn vrienden daar niet naartoe zijn gestapt met hun klachten. "Er is wel een leerlingenraad", zegt Jawek, "maar dat is geen toegankelijke club. De rest van de school heeft geen idee waar ze het over hebben in die vergadering. Dan klop je daar ook niet snel aan."
Volgens Meijs organiseren ouders en leerlingen zich op andere manieren om inspraak te krijgen. Niet alleen in het onderwijs, maar ook in bijvoorbeeld de zorg. Als lid van de RMO werkt hij aan een advies over hoe die alternatieve manieren ingezet kunnen worden. Hij noemt als voorbeelden de leerlingenopstand tegen de 1040-urennorm, maar ook het verzamelen van informatie over schoolprestaties op websites.
Dit is een van de functies van de Onderwijs Consumenten Organisatie (OCO), twee jaar geleden opgericht door de gemeente Amsterdam. De OCO probeert 'klanten' van het onderwijs een sterkere positie te geven door ze informatie te verstrekken over de school. De meeste mensen komen er met een positieve insteek. "Maar er zijn ook ouders die niet meer terecht kunnen bij de medezeggenschapsraad", zegt Menno van de Koppel van de OCO. "Die kiest in een conflict soms de kant van het schoolbestuur."
Van de Koppel hoort vaak van ouders: 'Als ik dat eerder had geweten, dan had ik tenminste iets kunnen dóen'. "Het probleem is dat scholen er te weinig in slagen om voldoende informatie te geven aan de ouders. Tot voor kort beschouwden ze het ook als onnodig."
Dat organisaties als de OCO nodig zijn, spreekt boekdelen, denkt Meijs. Door de gebrekkige communicatie ontstaat veel onzekerheid en onverschilligheid bij ouder en kind. Meijs: "Een school moet het vertrouwen van ouders en leerlingen winnen. Je houdt tenslotte bij wijze van spreken de kinderen gevangen op school. De ouder moet er dan wel op kunnen vertrouwen dat hun kind goed onderwijs krijgt. Een school wint dat vertrouwen door goed naar ouders te luisteren."
Maar scholen hebben niet altijd zin in een groep mondige ouders, zoals Ludolf Zandt uit Enschede merkte. Zijn dochter zit sinds het begin van dit schooljaar op de Scholingsboulevard. In dit gebouw krijgen de vmbo-leerlingen van drie middelbare scholen uit de buurt les. Er zijn echter problemen met huisvesting en veiligheid op school, vindt Zandt. Daarom ging hij in de ouderklankbordgroep.
Maar daarmee is hij er nog niet. "We krijgen nooit antwoord op onze vragen", aldus Zandt. "We wilden alle ouders een e-mail sturen over wat er mis is in de school, maar het bestuur wilde die niet verspreiden."
Zandt besloot met andere strijdbaren een website op te richten. "We willen de overige ouders informeren, want nu hebben die geen idee wat er allemaal gebeurt op de Scholingsboulevard. Op de site kunnen we hun klachten in kaart brengen en doorsturen naar de directie."
De kunst is om als school op een laagdrempelige manier met ouder en kind in contact te treden. En daar schort het volgens Meijs aan in het onderwijs. "Het is toch bizar dat in de Libelle tips staan hoe je als goedbedoelende ouder met een leraar om moet gaan? Het is juist de opdracht van de school om ervoor te zorgen dat ouders hun stem kunnen laten horen."
Neil heeft al nagedacht over hoe dat dan zou moeten. "Waarom maak je geen forum op de site van de school? Dan kan iedereen daar ideeën kwijt over hoe het beter kan. De leerlingenraad kan dat dan weer oppakken."
Een forum is er nog niet, maar de directie van de school van Jawek en Neil lijkt wel het contact met de leerlingen te willen verbeteren. "Binnenkort wordt de school verbouwd", zegt Neil, "en onze directeur heeft al gevraagd of wij bij de bespreking van de plannen willen zitten." Samen met de leden van de leerlingenraad. "Zodat álle leerlingen van de school vertegenwoordigd zijn."