Tegenlicht - Haal het zonnetje in huis
Noorderlicht Aan Tafel: Rob van Hattum
Uit: VPRO Gids nr. 42 2008
- Stimuleert de Nederlandse overheid de ontwikkeling van zonne-energie voldoende? Rob van Hattum: 'Nee, zeker niet in vergelijking met Duitsland. Daar wordt de ontwikkeling van zonne-energie op industriële schaal aangepakt. Dat is te danken aan één man, de spd-politicus Hermann Scheer, die zich in de jaren tachtig van de potentie van zonne-energie bewust werd. Hij heeft gezorgd dat een aantal wetten is ingevoerd, de "Erneuerbare Energiegesetze", die internationaal bekendstaan als de Feed-In Tariff Laws. Die komen erop neer dat de elektriciteitsmaatschappijen verplicht worden duurzame stroom af te nemen die door particulieren met windmolens of zonnepanelen is opgewekt. De bezwaren van de maatschappijen dat het stroomnet het niet aankan of dat het te moeilijk is, gelden niet meer. Ze moeten die elektriciteit gewoon afnemen, punt uit. Verder stimuleren die wetten niet zozeer de installatie van zonnepanelen, maar de productie van schone elektriciteit. In Nederland krijg je subsidie als je een zonnepaneel op je dak legt, maar in Duitsland krijg je het dubbele van de prijs die de consument voor elektriciteit betaalt als je schone stroom aan het net levert. En dat gegarandeerd tot 2023. Dat geld kan je weer investeren in de installatie van zonnepanelen. Het eerste jaar krijg je zo'n 53 eurocent per kilowattuur en elk jaar een cent minder. Waarom? Omdat die zonnepanelen waarschijnlijk goedkoper worden. En dan is het logisch dat je niet nog meer gaat verdienen aan die subsidie, maar dat je streeft naar steeds verdergaande efficiëntie van de aan te leggen installatie. Dat is een extreem succesvolle formule, want mensen kunnen gewoon geld verdienen met het produceren van schone elektriciteit.'
- Dan hebben we het over zonnepanelen op daken?
'Greenpeace had ooit gezegd dat er vijftigduizend zonnepanelen op daken in Duitsland moesten komen. Toen heeft Scheer gezegd dat er gewoon honderdduizend moesten komen, want als je iets wilt bereiken met zonne-energie moet je het op industriële schaal aanpakken. Hij heeft gezorgd voor een subsidieprogramma voor honderdduizend zonnepanelen op daken. Al die maatregelen hebben ertoe geleid dat Duitsland nu de grootste producent van zonnepanelen is en dat er rond het bouwen van zonnecentrales op daken en in het open landschap een industrie is ontstaan die volgens sommigen inmiddels qua aantal werknemers groter is dan de Duitse auto-industrie. En dat allemaal in een paar jaar. Daaraan zie je dat stimulering door de overheid werkt. Overigens benadrukt Scheer in mijn film dat je consequent moet zijn met het verlenen van subsidie. Je moet mensen de garantie geven dat ze tot een bepaalde tijd geld krijgen, anders weten ze niet waar ze aan toe zijn en dan gaan ze niet investeren. Maar je moet niet bang zijn om stevig te subsidiëren, want in wezen is het een innovatieve investering in je eigen economie.'
- Waarom gebeurt dat in Nederland dan niet?
'Weet ik niet. We hebben de windenergie lange tijd laten versloffen, nu zijn we er weer een beetje mee bezig. Maar in "Schoon en zuinig", de nieuwe energienota van het Ministerie van VROM, wordt zonne-energie maar in drie regels genoemd.'
- Kan dat liggen aan het vaak bewolkte weer in Nederland?
'Nee, want in Duitsland is het net zulk weer als bij ons. Dus waarom wij het op het weer gooien, is mij niet duidelijk. Met de huidige generatie zonnepanelen, zeker dunne-film zonnepanelen, kun je bij bewolkt weer ook energie produceren. Duitsland heeft misschien meer ruimte, maar wij hebben heel veel dakoppervlak. De vraag is echter of we zonne-energie in Nederland moeten opwekken of dat het efficiënter is om in Noord-Afrikaanse landen, waar ze ruimte en zon in overvloed hebben, zonne-energiecentrales neer te zetten en de opgewekte elektriciteit vervolgens te importeren. Dat is de beste vorm van ontwikkelingshulp die je kunt bedenken, als je het zo al kunt noemen. Daar zijn Duitsland en Spanje mee bezig.'.
- Hoe groot is het aandeel van zonne-energie in de Duitse elektriciteitsproductie?
'Op dit moment levert de combinatie wind en zon ongeveer zestien procent van de totale productie, maar het groeit heel snel. Wereldwijd zie je dat het elk jaar meer dan verdubbelt. Bovendien heeft de elektrotechnische industrie zich nu op de productie van zonnepanelen geworpen en binnen anderhalf à twee jaar zal er een grootschalige productie op gang komen. Zonnepanelen hebben dezelfde technologie als plasmaschermen; een glasplaat met een halfgeleider erachter. Een paar jaar geleden kostten plasmaschermen nog tienduizend euro, nu koop je ze voor achthonderd euro. Datzelfde gaat gebeuren met zonnepanelen. De energie die het kost om zonnepanelen te maken verdien je, afhankelijk van het type, in acht maanden twee jaar terug. En daarna blijven ze minimaal vijfentwintig jaar, maar waarschijnlijk wel dertig, veertig, vijftig jaar elektriciteit produceren. Dus het veelgehoorde argument dat zonnepanelen zich in energietermen nooit terugverdienen, is gewoon onzin. In Californië draaien al sinds de jaren tachtig zonne-energiecentrales. Zonnestroom is daar nu bijna goedkoper dan stroom uit fossiele brandstof.'
- Promoot jij in je film zonne-energie? 'Je zou het een commercial voor zonne-energie kunnen noemen, maar ik laat gewoon zien wat er gebeurt: een revolutie die groter is dan de IT-revolutie: de ET-revolutie. Energy Technology.'
- Denk jij dat we het in de toekomst vooral van zonne-energie moeten hebben?
'Ik denk het wel. Je hebt iedere dag zon en dat geldt niet voor wind. Dat zegt het energieonderzoek Centrum Nederland ook.'
- Is de aarde straks overdekt met zonnepanelen?
'Om de totale energiebehoefte van de aarde met zonne-energie te dekken heb je nu maar een gebied zo groot als Frankrijk nodig. In de woestijnen van Noord-Afrika en het Midden-Oosten is daar ruimte genoeg voor. Of op de oceanen.'
- Je hebt twee afleveringen voor 'Energie in overvloed gemaakt. Waar gaat de tweede over?
'In de eerste laat ik dus de technologische ontwikkelingen zien. De tweede, die een week later wordt uitgezonden, gaat over de vraag waarom er in Nederland zo weinig aan zonne-energie wordt gedaan. Er zijn veel particuliere initiatieven, maar als we echte CO2-reductie en geopolitieke onafhankelijkheid willen, waarom doet de overheid dan zo weinig? Waarom kolencentrales bouwen op de Maasvlakte? Waarom de discussie over kernenergie weer openen? Waarom stoppen we niet een paar miljard in zonne-energie? De technologie is er, waarom doen we er niks mee?'
- Nou, waarom niet?
'Ik weet het niet. Nederland heeft een grote oliemaatschappij die vertegenwoordigd is in elke energiecommissie. Ik weet niet of het daaraan ligt.'
- Shell, dus.
'Jij zegt het. Weet je wat Shell doet aan zonne-energie? Niks. Ze investeren wat in olie uit teerzand of olie uit leisteen. Ze zijn een oliemaatschappij, misschien willen hun aandeelhouders niet investeren in zonne-energie. Maar zodra zonne-energie een hoge vlucht neemt kunnen ze die technologie gewoon inkopen. Er is één verschil: olie kun je beheersen, maar de zon is van niemand. Een van de drijfveren van Hermann Scheer was het doorbreken van het monopolisme op energiegebied. De vraag is dan ook waarom we zonne-energie niet grootschalig beschikbaar maken voor de wereld. En wie belang hebben bij de huidige situatie.'