Elk jaar op 11 november gedenkt de Katholieke Kerk de heilige Martinus van Tours. Deze bisschop leefde in de vierde eeuw. Hij is de eerste heilige die niet als martelaar gestorven is maar heilig werd verklaard vanwege zijn heldhaftige leven. Bovendien is hij één van de meest bekende heiligen ter wereld. Vooral het verhaal dat hij zijn mantel deelde met een arme bedelaar, een daad van naastenliefde, is beroemd. Aan het feest zijn talrijke gebruiken gekoppeld, waaronder de Sint Maartenvieringen in veel Limburgse parochies.
Het leven van de heilige Martinus
Martinus werd geboren rond 316 in Hongarije, uit heidense ouders, als zoon van een Romeins magistraat. Vrij jong werd hij militair in het Romeinse leger. Beroemd is hij vooral door een verhaal dat hij als soldaat, nog voor zijn bekering, bij de stadspoort van Amiens eens een bedelaar tegen kwam, aan wie hij de helft van zijn mantel gaf. In de daarop volgende nacht zag hij Christus met zijn mantel als een bevestiging van de woorden: 'Wat gij de minsten der mijnen hebt gedaan, dat hebt ge aan Mij gedaan'. Dat Martinus overigens een halve en niet een hele mantel afgaf had te maken met het feit dat een Romeinse soldaat slechts voor de helft eigenaar was van zijn mantel. De andere helft behoorde aan de staat. Martinus gaf dus alles wat hij kon en mocht geven. Zijn daad van naastenliefde werd hiermee ook een daad van rechtvaardigheid.
Op 18-jarige leeftijd liet Martinus zich dopen. Hij nam ontslag uit het leger en werd leerling van de bisschop van Poitiers. Hij werd aanvankelijk kluizenaar, later priester en missionaris. Toen hij in 371 werd benoemd tot bisschop van Tours verstopte hij zich in een ganzenstal om aan de benoeming te kunnen ontkomen. De ganzen maakten echter zoveel lawaai dat hij alsnog gevonden werd en naar Tours geroepen werd. Vandaar dat hij behalve als soldaat te paard met weggevende mantel ook wel wordt afgebeeld met een gans. Op 8 november 397 stierf de bisschop van Tours in het nabijgelegen Candes.
Verering van Martinus
Sint Martinus ligt begraven in Tours; niet in de kathedraal, maar in een speciaal aan hem toegewijde basiliek. Hij is één van de patroonheiligen van Frankrijk. In dit land zijn 485 plaatsen en 3.600 parochiekerken naar hem vernoemd. De oudste kerken in Nederland zijn eveneens aan hem toegewijd. Limburg kent 21 parochiekerken en een aantal plaatsen met Martinus als patroonheilige. Het is opmerkelijk dat veel parochies langs de Maas, van Eijsden tot Gennep, naar deze heilige soldaat zijn genoemd: Eijsden, Gronsveld, Wyck, Borgharen, Itteren, Geulle, Stein, Urmond, Born, Holtum, Beegden, Horn, Neer, Tegelen en Venlo. Als een van de oudste verkeerswegen ontstonden langs de Maas al heel vroeg dorpen en steden. Daar werd het geloof in Christus dus ook al vroeg gebracht. Martinus was daarbij een van de eerste en meest bekende voorbeelden.
Met het patroonsfeest van St. Martinus zijn talrijke gebruiken verbonden. Op of rond de avond van de 11de november trekken op tal van plaatsen in Limburg kinderen met (soms zelfgemaakte) lampionnen naar een plek waar het zogeheten St. Martinusvuur ontstoken wordt. Hoewel dit gebruik op of rond St. Martinus plaatsvindt, heeft het niets met Martinus te maken. De St. Maartensvuren zijn waarschijnlijk terug te voeren tot een oud-Germaans ritueel, het zogenaamde noodvuur. Dit vuur zou de vruchtbaarheid van veld en vee bevorderen. De tocht met vuur en vlammen diende ter ondersteuning van de zon die in kracht afnam en om boze geesten te verjagen. Aan de tocht met vlammen is later een begeleiding door ruiters met Romeinse helm en mantels en vaak ook door een 'Martinus en de bedelaar' toegevoegd. Hiermee wordt het verhaal van de soldaat Martinus en zijn daad van naastenliefde herdacht.
Een ander gebruik is dat kinderen met lampionnen langs de deuren gaan. Na het aanbellen zingen ze liedjes ter ere van Sint Maarten en ontvangen dan van degene die de deur opende een traktatie in de vorm van snoep of fruit en soms ook geld. Daarnaast is het met name in Duitsland gebruikelijk om de St. Martinusgans te slachten. Dit herinnert aan de legende van Martinus en de gans.