Vocal fry: praten met een 'kraakje' | Vrouw@lert
anneliesvethman / 16 oktober 2015
Het krakende register waarin Amerikaanse vrouwelijke sterren als Katy Perry en Kim Kardashian al jaren hun zinnen eindigen, blijkt niet typisch vrouwelijk. Ook de mannen op het continent praten met vocal fry. Verschillende experts geven hun reactie, waaronder Irma Uijterlinde, logopediste en Soroptimiste.
Stemcoach en operazangeres Elizabeth Ebbink herkent het geluid van de vocal fry en hoort het veel in haar praktijk. ,,Het is het geluid dat je vroeger maakte als je een kikker nadeed: 'kwaaaaaa-a-a-ak.' Lager dan dat kan niet." Volgens Ebbink gaat het om een modeverschijnsel en zit er geen bijzondere bedoeling achter. ,,Ik geloof niet dat vrouwen met de vocal fry een bepaald karakter of een gemoedstoestand willen uitstralen." Persoonlijk hekelt Ebbink het geluid van de vocal fry: ,,Die lage stem beperkt de mogelijkheden. Je verliest overtuigingskracht. De laagte wordt geassocieerd met vermoeidheid en depressie. Denk aan minister Plasterk die door zijn stemgebruik een vermoeide, zwakke en oude indruk maakt."
Ebbink verklaart het stemgebruik vanuit een maatschappelijk verschijnsel . ,,In een wereld die gedomineerd wordt door mannen, passen vrouwen zich aan hun omgeving aan. Daarmee verliezen ze hoogte, energie en plezier. Als je de hele dag met vocal fry praat, dan praat je jezelf een depressie in. Wij hebben als vrouwen hoogte nodig. Met vriendinnen onderling praten we niet voor niets hoger."
Het is vooral een Amerikaan en Brits fenomeen, maar volgens feministe Naomi Wolf en Oxfordhoogleraar Elleke Boehmer staat vocal fry voor iets groters. (Jonge) vrouwen wereldwijd durven niet met hun echte stem te praten, maar zetten een kinderlijk toontje op of zeggen niets. Boehmer merkt in haar colleges: de jonge vrouwen hebben zich vaak beter voorbereid dan de mannen, maar als het op publiekelijk spreken aankomt, zijn het de jongens die van alles vinden terwijl de meisjes liever wegduiken achter hun boek. Overigens gebruiken mannen vocal fry ook. "Maar minder", zegt Boehmer. En ook niet onbelangrijk: "Op een of andere manier kunnen die dat mechanisme makkelijker uitzetten."
Robin van Veen, zangcoach bij de The Voice of Holland namens de Babette Labeij Music Acadamy, vertelt dat zangers vocal fry al sinds jaar en dag gebruiken om kleur te geven aan een nummer. ,,Als je eenmaal weet wat het is, hoor je het overal om je heen. Vooral bij het aanzetten van noten hoor je dat zangers het gebruiken. Denk aan Sam Smith, Adele, Chris Martin en Adam Lambert." Het is volgens de zangcoach dan ook bepaald geen nieuwe techniek. ,,Uit onderzoek blijkt dat de Amerikaanse vrouwen het nu gebruiken om desinteresse en koelheid uit te drukken. Maar fry is niet iets wat net ontdekt is."
De trend lijkt al naar Nederland over te zijn gestoken. Brigitte Kaandorp zong het ultieme vocal fry-lied namelijk al jaren voordat het een hype werd: ,,Ik heb een heel zwaaaarrrrrrr levuuhhhhh. Ech heel zwaaaarrrrr." In de spreektaal duikt fry, wanneer je er op gaat letten, ook in Nederland best vaak de kop op. NOS-nieuwslezers als Herman van der Zandt en Annechien Steenhuizen, maken zich er zelfs wel eens schuldig aan.
Irma Uijterlinde, logopediste en Soroptimiste: "Het is niet schadelijk voor je stembanden. Je zet geen ademdruk onder je stembanden, waardoor ze ontspannen kunnen trillen. Dat kan geen kwaad. Sterker nog: het is zelfs een techniek geweest in de stembehandeling van hyperkinetische (gespannen) stemgeving. Maar wat ik hoor is niet altijd ontspannen vocal fry. Volgens mij knijpen sommigen hun stem wel af om dit geluid te krijgen en dat ga je wel merken na een dag op deze manier interessant meepraten voor de camera. Kortom als je het echt goed wilt doen, raad ik je aan even een lesje vocal fry te nemen bij je personal stemcoach."