Wat een bijzondere middag, wat een variatie aan bijdragen, wat een bijzonder mens.....
Ik vind het mooi om op dit moment nog eens stil te staan bij het leven van Titus Brandsma en van een afstandje naar hem te kijken...
Pater Brandsma wordt in 1881 geboren in Friesland. Hij heet dan nog Anno Sjoerd. Hij is de zoon van Titus Brandsma en Tijtje Postma. Kan het nog Frieser? Net als zijn broer en drie van zijn zussen krijgt hij een roeping. Hij wil het klooster in. Op zijn elfde gaat hij helemaal alleen op reis naar de franciscanen in Megen. Moeder Tjitje en zus Gatske zetten hem op de tram. Cornelis Remmen en zijn 'belegen dochters' (d.w.z.: ongehuwd) geven hem een nieuw warm huis. In verschillende boeken zien we het beeld van een klein, mager, wat ziekelijk jochie. Zijn bijnaam wordt 'punt'. Maar het is ook een 'goed studentje'. Hij schrijft brave gedichten. Als hij het gym verlaat is hij de beste in Latijn en Grieks, in Frans en algemene letterkunde en meetkunde. (Hij is bovendien tweede van de school voor Nederlandse letterkunde en derde voor geschiedenis. Wat moet dat worden?)
Oss is ook: 'ondernemingslust'. We hebben een rijk verenigingsleven, een sociaal klimaat. Heel veel Ossenaren zetten zich in voor een vereniging of een goed doel. En dat is nog altijd te zien. Denk aan de Maasdijkmarathon en veel andere sportevenementen. Vorig jaar hadden we een festival Oeverloos, aan de Maas bij Demen en heel veel andere culturele evenementen. Als je in de geschiedenisboeken duikt, zie je dat ook heel veel paters verenigingen in het leven geroepen hebben. Vanuit Oss hebben enkele belangrijke innovaties de wereld veroverd zoals de pil, de rookworst en de margarine. En het ondernemerschap gaat heel vaak verder dan alleen maar geld verdienen. Een mooi voorbeeld is Oss het Magazine. Een uitgever die dwars tegen het economisch tij in een kritische Glossy uitbrengt. Kritisch, Vanuit een enorme betrokkenheid met Oss en omgeving. Het zijn maar een paar bijna willekeurige voorbeelden. Oss is een combinatie van initiatief nemen, echt samenwerken en dan ook koppig doorzetten, knokken desnoods, om iets te realiseren. Omdat je het belangrijk vindt. Dat is typisch Oss.
In 1922 kwamen 56 missionarissen uit de hele wereld naar Oss, ontvangen door vier harmonieën, drie bisschoppen, met drie tentoonstellingen en heel veel pers. Zo kort na de Eerste Wereldoorlog was dat een enorme organisatie. Het geld hadden de Karmelieten bijeengebracht met een loterij. En een voetbalwedstrijd. Hier verrichtte Mgr. J. Aelen de aftrap. Er is een mooie foto van de bisschop die in zijn plechtige gewaad tegen de bal trapt. De toenmalige burgemeester (Van den Elzen) zei toen trots: 'Heel Oss was gemobiliseerd.'
Dit was een zeer zichtbare actie, maar heel vaak werkten de karmelieten op een andere typisch Osse manier: vanuit de coulissen, in stilte.' Ze kwamen zonder vertoon', schreef het Brabants Dagblad begin dit jaar. Maar ze waren 'door hun activiteiten spoedig niet meer weg te denken.'
Een krantendirecteur verraadt hem bij de Sicherheitsdienst. Iemand waarschuwt Brandsma [de vader van de verrader!], maar Brandsma weigert te vluchten. De nazi's voeren hem af naar Scheveningen en daarna naar Duitsland. In Dachau wordt hij ziek, raakt in coma en niet veel later maakt een dodelijke injectie een eind aan zijn leven. Het is het verhaal van hoe een gewoon jongetje zijn karakter ontwikkelt, zijn leven invulling geeft, zijn idealen vindt, zijn opgaven in het leven aanpakt, zijn eigen talenten ontwikkelt, ten dienste van de samenleving.
Dat was niet de vrijheid van meningsuiting waarvoor Titus Brandsma gestreden heeft. Zijn strijd stond voor een groot deel in het teken van de medemens, van het grotere belang. Het algemeen belang. Vrijheid van meningsuiting stond voor hem in het teken van respect. Dat eis je niet op voor jezelf, dat verleen je aan de mensen om je heen. Ook aan de mensen waarmee je het oneens bent - juist aan hen. Dat vergt moed. De moed om je uit te spreken. En de moed om je mond te houden als dat verstandig is. De moed om te luisteren naar de ander en je mening te onderbouwen met argumenten.
Hiermee komen we aan het eind van de middag. Ik wil enorm graag de initiatiefnemers en de mensen, die hier een bijdrage aan geleverd hebben bedanken. De gemeente drukt deze dank uit in een prachtig boek 'Onder de Maas".