Historisch tijdschrift Fryslan met Frans van Aylva - Historische Vereniging Noordoost-Friesland
Voornamen in Noordoost Friesland Friese taal in ontwikkeling voor Google Translate
In de tijd van Van Lennep omarmde de Romantiek de gezonde eigenschappen van de kust, gestimuleerd door artsen die zelfs het drinken van zeewater aanprezen. De basis voor het ontwikkelen van een stevige badcultuur in het kustrijke vaderland was gelegd, zeker ook voor Friesland met zijn -tot de aanleg van de Afsluitdijk– enorme lengten aan 'zoute kusten'. Door slechte bereikbaarheid en karige voorzieningen kwam echter gedurende de 19de eeuw weinig van de grond, ondanks gunstige voorbeelden uit Engeland en Duitsland (kuuroorden). Het eerste Amelander initiatief dateert van 1853.
Friesland kende ooit liefst zestien zeebaden, sommige met karakteristieke paviljoens (Harlingen, Hindeloopen, Makkum) en badhokjes voor mannen en vrouwen. Zie ook deze oude foto van het zeebad aan 't Schoor / 't Skoar met zwemmers en kijkers in Ternaard. Deze ontstonden toen de strandcultuur opnieuw populair werd en meer succes kende, aan het begin van de 20ste eeuw, vooral door betere verbindingen en een hogere welstand. Het was echt 'pootjebaden', want gehuld door een miniem textieltje kopje-onder gaan, dat was er zeker niet bij. Badgasten werden met koetsjes naar de vloedlijn gebracht om daar, omzwachteld bijna in vele lagen kleding, tot hooguit de enkels het zilte nat te voelen.
Ook in deze editie: waarom kreeg de onbeduidende Frans van Aylva zo'n enorme grafzerk? Deze kolossale steen van 8000 kilo werd gemaakt in Leeuwarden en per schip naar Bornwird gebracht. Over rolpalen werd het naar de Mariakerk verplaatst en vermoedelijk door een speciaal gemaakte gleuf in de kerkmuur naar binnen gebracht. ln het midden van de kerk ligt deze kolossale zerk op het graf van Frans van Aylva ( † 1563) en diens tweede vrouw Rixt van Unia. De zerk is vervaardigd door de monogrammist BG, geidentificeerd als de Leeuwarder beeldhouwer Benedictus Gerbrants "aetatis sua 50". De centrale voorstelling is een porticus, waarin de wapenschilden hangen van de wederzijdse ouders van de echtelieden. Op de lange zijden van de zerk stonden de wapens van beider voorouders en hun geslachtsnamen. ln de nissen van de porticus staan Victoriën. Geheel bovenaan dragen twee engelen een zandloper en een schedel. Daar tussenin bevindt zich een symbolische voorstelling van Christus, die een mens verlost (?). Op het basement van de porticus is het Bijbelgedeelte Job 19:25, 26 gebeiteld.