Historisch Nieuwsblad 2/2018
Door: Paul Moeyes
Eind 1917 besefte de Duitse legerleiding dat zij nog één kans zou krijgen om de Grote Oorlog in haar voordeel te beslechten. In februari van dat jaar had keizer Wilhelm II zich door zijn militaire adviseurs laten overhalen de onbeperkte duikbootoorlog af te kondigen. Daarmee werden vanaf 1 februari 1917 álle koopvaardijschepen die van of naar Groot-Brittannië voeren een potentiële prooi voor de Duitse U-boten.
De keizerlijke regering had zich fel tegen deze beslissing verzet, omdat zij vreesde dat de torpedering van neutrale Amerikaanse schepen ertoe zou leiden dat de Verenigde Staten de kant van de geallieerden kozen. Maar de marineleiding had die bezwaren weggewuifd en de keizer verzekerd dat Engeland de strijd zou moeten opgeven lang voordat de Amerikanen gereed waren om aan de oorlog aan het westelijk front deel te nemen. Toch kregen de politici gelijk: in april 1917 verklaarde Amerika Duitsland de oorlog, en de duikboten slaagden er niet in de Britten op de knieën te dwingen. Vanaf dat moment tikte de Amerikaanse oorlogsverklaring als een tijdbom boven de plannenmakers in het Duitse militaire hoofdkwartier. Zodra die miljoenen yankees klaar waren voor de strijd, waren de kansen op een Duitse eindoverwinning voorgoed verkeken.
De resten van een kerk bij Verdun, 1918.
Eind 1917 leken de oorlogskansen in Duits voordeel te keren. Het Britse offensief bij Passendale was gesmoord in de modder. De Russische revolutie had geleid tot een wapenstilstand, zodat vele ervaren en geharde Duitse divisies nu verplaatst konden worden naar het westen. Aan het Italiaanse front hadden Duits-Oostenrijkse troepen in oktober en november de Italianen een verpletterende nederlaag toegebracht bij Caporetto. De Britten en Fransen zagen zich daarom gedwongen enkele divisies van het westelijke naar het Italiaanse front te sturen om hun bondgenoot bij te staan. Aan Duitse zijde gingen de troepenverplaatsingen juist in tegenovergestelde richting.
Ieder van ons moet vechten tot het einde
Eind 1917 lagen aan het westelijke front 192 Duitse tegenover 178 geallieerde divisies: voor het eerst sinds lange tijd hadden de Duitsers een numeriek overwicht. Ondertussen waren de Amerikanen nog altijd druk bezig de dienstplicht in te stellen en militaire trainingskampen op te zetten om de honderdduizenden vrijwilligers en dienstplichtigen de beginselen van de krijgskunst bij te brengen. De Duitse legerleiding verwachtte dat de eerste Amerikaanse divisies pas na de zomer van 1918 inzetbaar zouden zijn.
In november 1917 besloot generaal Erich Ludendorff, het strategisch brein achter de Duitse aanvalsplannen, dat het voorjaarsoffensief zich zou richten op de zuidelijkste en zwakste schakel in de Britse verdediging. Dit was de sector waar in 1916 het Britse Somme-offensief was vastgelopen. Nu werd het front hier bezet door het Britse Vijfde Leger, dat betrekkelijk onervaren en niet op volle sterkte was. Verder naar het zuiden begon de Franse frontlinie, en Ludendorff vertrouwde erop dat de moeizame samenwerking tussen de Fransen en Britten in zijn voordeel zou werken. Als het Britse leger beslissend verslagen was, zou dat het Franse moreel een vernietigende slag toebrengen, en dan lag een Duitse eindoverwinning binnen handbereik.
Generaal Erich Ludendorff in 1910.
Ludendorffs strategie was simpel, maar ambitieus. Hij wilde op de zuidelijkste punt het Britse front doorbreken en dan naar het noorden afbuigen om zo de rest van de Britse linies vanuit de flank op te rollen. Snelheid speelde daarbij een doorslaggevende rol en daarom was een nieuwe aanvalstactiek uitgedacht. Het offensief zou worden ingezet door speciaal getrainde stormtroepen die de doorbraak moesten forceren. Maar in plaats van de veroverde stellingen te consolideren, zouden de stormtroepen dieper het vijandelijk gebied binnendringen om zo paniek onder de verdedigers te zaaien.
Als ze stuitten op hardnekkige verzetshaarden moesten ze daar eenvoudigweg omheen trekken en hun aanval voortzetten. De stormtroepen werden gevolgd door de Duitse hoofdmacht, en deze zou alle resterende verzetshaarden in het veroverde gebied uitschakelen.