De andere kant van het verhaal | De Tijd
07 juni 201812:28
©Crystal Eye
De Finse videokunstenares Eija-Liisa Ahtila toont in M Leuven hoe je met film een ander perspectief op de werkelijkheid krijgt.
Je moet wat aan Sandra Bullock denken die in 'Gravity' hulpeloos door het heelal zweeft. De Finse videokunstenares Eija Liisa Ahtila gebruikt in de eerste video van de tentoonstelling een gelijkaardig beeld. Een rondtollende vrouw in de ruimte komt je op het scherm tegemoet. Alsof ze contact zoekt. Het is een overweldigend beeld. De kunstenares wil er meerdere dingen mee zeggen. De vrouw in video symboliseert de oereenheid met de moeder. Tegelijk is er afstand, er is geen echt contact mogelijk. Daardoor is er wel weer kans op empathie. Door de afstand kan je je inleven in een ander.
Die empathie hoeft niet beperkt te blijven tot de mens. Aan de overkant van de oervrouw is een video met een aap te zien. Kan de mens enkel liefde en empathie opbrengen voor zijn eigen soort, of kan dat ook voor dieren?, vraagt Ahtila zich af. Die vraag test ze op verschillende manieren, als in een spelletje. Aan een tafel moet je je arm in een bepaalde positie leggen. Dan kijk je in een spiegel en blijkt je arm aan een aap te hangen. Hoe voelen we ons dan? Half mens? Half aap?
De kunstenares onderzoekt de manier waarop je verhalen kan vertellen. Die zijn bij haar nooit lineair.
De videokunstenares toont in M Museum in Leuven zeven monumentale filmische installaties in evenveel museumzalen. De werken overspannen de periode 2001-2018. Ahtila vertelt in haar video's verhalen. In haar vroegere werk ligt de klemtoon op tienerseksualiteit, familieproblemen, mentale onrust en de dood. In haar later werk gaat het over de relatie tussen de mens en de natuur. Tegelijk onderzoekt ze ook hoe je in video verhalen vertelt. Die zijn bij haar nooit lineair. Ze geeft aan de toeschouwer verschillende perspectieven om naar een werk te kijken. Soms zit je er middenin en vraag je je af naar welk scherm je precies moet kijken.
Op de bovenverdieping is 'The Wind' uit 2002 daar een perfect voorbeeld van. Het hoofdpersonage is een tienermeisje dat niet meer kan schreeuwen. In plaats daarvan bijt ze tot bloedens toe op haar handen. Via een open raam in haar appartement waait een hevige wind binnen. Dat spoort haar aan haar woonplek te herorganiseren. Ze verandert de structuur van haar kamer en geeft het een nieuw doel: samenvallen met haar manier van redeneren.
Het werk is gebaseerd op interviews met een vrouw die aan een depressie leed en psychoses meemaakte. Ahtila wil de evolutie van een psychose in beeld brengen, en hoe die de communicatie met de buitenwereld verandert. Het videomateriaal is in drie schermen opgesplitst en vertelt simultaan hetzelfde verhaal vanuit andere standpunten. De narratieve tijd wordt verstoord door herhaling. Die structuur geeft de troebele geest van de vrouw weer.
Het is een erg mooie video en toont de kunstzinnigheid van het oeuvre van Ahtila. Het is niet toevallig dat haar werk zowel op de biënnale van Venetië, Documenta in Kassel als het Sundance Festival in de VS te zien was. Je moet tijd nemen om haar video's helemaal uit te kijken. In Leuven ben je 2,5 uur zoet als je elke minuut gezien wil hebben.
Soms blinkt het werk van Ahtila uit in narratieve eenvoud. Een van de sterkste video's is 'Horizontal', een portret van een 30 meter hoge spar. De spar wordt horizontaal weergegeven over zes afzonderlijke projecties om het in een binnenruimte te kunnen tonen. Ahtila wilde de boom autonoom weergeven, afzonderlijk van het landschap. Daardoor is elk van de zes schermen een andere opname van een deel van de spar. Uit die zes opnames bouwt ze de boom.
In het eerste scherm staat een persoon naast de stam, om de omvang weer te geven. De takken bewegen langzaam door de wind, we horen vogels fluiten en naalden ritselen. De installatie is zowel een gigantisch als intiem portret van de boom als levend organisme.