Werkdruk in het onderwijs - Geke Lexmond
PARTTIME-BETREKKINGEN EN VERLOF
Dit is het derde deel in de serie 'Druk de werkdruk in het onderwijs'.
'Ons schoolbestuur verbiedt ons meer dan acht uur per dag te werken en nu moet ik één keer per drie weken een dag extra werken. En dat terwijl ik al sinds jaar en dag een benoeming heb voor twee dagen per week met een werktijdfactor van 0,4611. Dat kan toch niet de bedoeling van de nieuwe cao zijn?' Deel 1 en 2 van mijn serie Druk de werkdruk in het onderwijs hebben de nodige reacties uitgelokt en vragen opgeleverd. De bovenstaande ontving ik in diverse varianten en vraagt natuurlijk om een reactie. Maar eerst het verhaal over (bapo-)verlof.
Nu is het nog zo dat een medewerker met een volledig dienstverband maximaal 80 lesuren per jaar vrijgeroosterd kan worden van lesgevende taken. Op bijna alle scholen zijn deze 80 lesuren vertaald naar 14 à 15 vrije dagen compensatieverlof. Maakt de medewerker gebruik van de kleine bapo, dan heeft hij recht op 104 lesuren verlof. Omgerekend zijn dit 19 dagen. Samen met de 14 à 15 dagen compensatieverlof heeft de medewerker bijna het hele schooljaar 1 dag per week vrij. Als hij gebruikmaakt van de grote bapo komen er nog eens 19 dagen bij of 28 woensdagen.
Dat de medewerker met kleine bapo in de overige dagen heel veel uren moet maken, staat buiten kijf. Want, de jaartaak wordt verlaagd met de bruto-uren van de kleine bapo (170 uur) van 1.659 naar 1.489 uur en deze uren verdeeld over 40 schoolweken levert een weektaak op van ruim 37 uur, ofwel 4 dagen van ruim 9 uur per dag.
Met de invoering van de 40-urige werkweek komt de regeling compensatieverlof te vervallen, ongeacht het model (basis of overleg) dat de school kiest. De 14 à 15 dagen compensatieverlof per jaar zijn dan verleden tijd. De bapo-regeling is al vervallen en vervangen door de regeling duurzame inzetbaarheid met een overgangsregeling voor degene die gebruik maakte van de bapo. Hij kan nog steeds 170 uur verlof opnemen in dagen of dagdelen, maar de koppeling met de lessentaak is vervallen en het rooster van de school bepaalt hoeveel dagen of dagdelen verlof er zijn. Bij een rooster van 5 x 8 uur zijn dit 21 dagen of een heel jaar lang 1 dagdeel. Als de school een rooster heeft van 4 x 8,5 uur en 1 x 6 uur op de woensdag, dan kunnen er 20 dagen verlof opgenomen worden, of 28 woensdagen.
Om het verlof te bepalen, moet de bapo-factor omgerekend worden naar uren door de factor te vermenigvuldigen met 1.659. Een voorbeeld ter verduidelijking.
Een leerkracht heeft voor de maandag tot en met donderdag een werktijdfactor van 0,8540. Hij maakt gebruik van de kleine bapo en heeft een bapofactor van 0,0875. Zijn werktijdfactor wordt omgerekend naar uren per week: 0,8540 x 40 = 34 uur en (0,16 x 60 =) 10 minuten. Met een rooster van 8 uur per dag, komt dit neer op 4 dagen per week en bijvoorbeeld 1 keer per 4 weken 1 dag extra.
Het aantal uren verlof is 0,0875 x 1659 = 145 uur, 18 dagen van 8 uur.
In overleg worden deze dagen wegstreept op het individuele rooster. Een bapofactor van 0,1711 komt overeen met 0,1711 x 1659 = 284 uur.
De verlofberekeningen ouderschapsverlof gaan op dezelfde wijze als de bapo-berekeningen. Het totale ouderschapsverlof bedraagt bij een volledig dienstverband 995 uur. Hiervan zijn maximaal 415 uur betaald en dat zijn bij een 8-urige werkdag 52 dagen betaald ouderschapsverlof.
Als over een paar maanden de afspraken voor volgend jaar worden gemaakt, is het week- en jaarrooster van de school nodig. Een medewerker die nu nog 14 (compensatieverlof) en 19 (kleine bapo) dagen verlof heeft, 33 dagen in totaal, heeft bij een weekrooster met 9 uur op de maandag straks 'maar' 19 maandag meer vrij. Als hij het verlof wil opnemen op de vrijdag die voor 7 uur in het rooster is opgenomen, kan hij 24 dagen opnemen.
Voor medewerkers met een volledig dienstverband en grote of kleine bapo zal de invoering van de 40-urige werkweek daarom zeker wennen zijn. Gevoelsmatig moeten ze ineens meer gaan werken door het vervallen van de compensatieregeling. Voor de parttimers met bapo verandert er hetzelfde als voor de parttimers die geen gebruikmaken van de verlofregeling.
Parttime-betrekkingen
De verzuchting "dat kan toch niet de bedoeling van de nieuwe cao zijn?" is begrijpelijk en terecht. Mijn ervaring is dat schoolbesturen echt werk willen maken van de verlaging van de werkdruk. Ze zien dat hun personeelsleden keihard werken en lange dagen maken. De totale omvang van het werk zal niet veranderen en ook de omvang van de jaartaak verandert niet met de invoering van de 40-urige werkweek. De jaartaak blijft 1.659 uur. Maar de vakbonden en de PO-raad hopen wel dat door de 40-urige werkweek de werkzaamheden beter verspreid gaan worden over meer werkweken dan nu het geval is en dat inzichtelijk wordt hoeveel uur per week gemiddeld voor huidige werktijdfactor gewerkt moet worden.
Kern van het probleem is de gedachte dat een parttime-betrekking van 0,4611 in gemiddeld 2 dagen per week uitgevoerd kan worden. Omrekenen van 0,4611 naar de 40-urige werkweek levert een weektaak op van 18 uur en 26 minuten gedurende ruim 41 weken. De werkgever uit de inleiding vindt het niet verantwoord dat zijn medewerkers werkdagen van meer dan 9 uur maken en heeft daarom gekozen voor een betere spreiding van de taken over de week. De vraag is of dit de juiste manier is om de werkdruk naar beneden te brengen. De werkgever heeft in elk geval inzichtelijk gemaakt hoeveel uren de medewerker moet maken. Maar hij zou het aan de professionaliteit van de medewerker over kunnen laten hoe en waar en wanneer een deel van deze uren ingevuld gaan worden. Bij de invulling van de weektaak draait het allemaal om het taakbeleid van de school, hoe directeur en team dat gaat invullen. Waak ervoor dat de omzetting van de werktijdfactor in uren per week een minutenwals gaat worden.
Taakbeleid is niets meer en niets minder dan het werk op de school zo goed mogelijk verdelen. Lesgeven en dat wat daarmee direct verband houdt, de lesgebonden taken, vormen de hoofdmoot van het werk. Daarvoor heeft men het vak gekozen. Wat overblijft, dat zijn de overige taken. Mijn advies is om samen te bepalen welke overige taken door het team en welke door de ouderraad of ouders uitgevoerd kunnen worden, maar ook welke taken kunnen vervallen. Niet alles hoeft. Vervolgens verdeelt het team de resterende taken onder elkaar, rekening houdend met de persoonlijke voorkeuren. De schoolleiding mag van zijn teamleden verwachten dat ze professionals zijn en dat die taken dan uitgevoerd gaan worden. Maar wanneer en waar, laat dat alsjeblieft aan de mensen zelf over.