Rituelen bij veranderende kerken | Toekomst religieus erfgoed
Home › Nieuws › Rituelen bij veranderende kerken
maandag 13 mei 2019 - 09:49
Auteur en copyright: Miranda Megens
Veel kerkgemeenschappen gaan komende jaren nadenken over het gebruik van hun kerk. Daarbij komen herbestemming, sluiting of misschien zelfs sloop van het gebouw aan de orde. Zo'n transitie gaat vaak gepaard met emoties en weerstanden. Een kort onderzoek leert dat afscheids-, overgangs- en inbeddingsrituelen betrokkenen kunnen begeleiden bij de transitie van een kerkgebouw. Vijf kerken die rituelen inzetten bij hun transitie vertellen hun verhaal.
De religieuze functie van een kerk wordt beëindigd door eigen kerkelijke rituelen. Transitierituelen kunnen worden ingezet om het afscheid van het gebouw en de overgang naar een nieuwe situatie een plaats te geven. Bekende voorbeelden zijn een processie naar een nieuw gebouw of het creëren en/of behouden van een kapel om kaarsjes te branden. Miranda Megens, masterstudent 'Ritual in Society' aan Tilburg University, voerde voor de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed een kort stageonderzoek uit naar de inzet van rituelen bij vijf herbestemde kerkgebouwen.
Het onderzoek duidt de transformatie en onzekerheid waarmee betrokkenen bij kerken nu te maken hebben. Het verleden van de kerk(historie) vervaagt, terwijl de toekomst ongewis is. Dat kan leiden tot verwarring en onzekerheid. Door het transitieproces bewust vorm te geven door middel van rituelen, krijgen emoties en weerstanden erkenning.
Als een kerk haar religieuze functie verliest, blijven mensen het gevoel houden dat iets heiligs overblijft. Het behoud van religieuze/sacrale elementen kan conflicteren met elementen van moderne herbestemming (bijvoorbeeld een brandslang boven een wijwaterbakje in een kerk-supermarkt), of er kan conflict ontstaan vanwege de wens of eis om religieuze afbeeldingen of voorwerpen te verwijderen. Een van de aanbevelingen luidt om sacraal residue, als dat behouden blijft/kan blijven, afgezonderd te houden van moderne elementen of door afstand tot de herbestemde elementen te creëren.
Een andere aanbeveling luidt om bewust en naar eigen behoefte rituelen samen te stellen voor het afscheid van een kerkgebouw, de overgangsfase en de nieuwe fase. Een rituele strategie maakt duidelijk of behoefte is aan de manifestatie van religieuze rituelen, recreatieve/vrije tijdsrituelen, herdenkingsrituelen of culturele rituelen. Het kerkgebouw kan daarbij centraal blijven staan en blijft mensen met het gebouw verbinden.
In het het artikel en deze vijf voorbeelden is te lezen hoe rituelen kunnen worden ingezet bij kerken die een andere bestemming krijgen. Aanbevelingen en een model geven een handzaam overzicht en bieden handelingsopties.