Deze angstaanjagende vis krijgt elke dag 20 nieuwe tanden - national geographic | National Geographic
De ophiodon elongatus, een vis die dagelijks talloze verschillende prooien verorbert, wisselt veel sneller dan gedacht van tanden - en is daarin mogelijk niet de enige.
Gepubliceerd 3 nov. 2021 15:21 CET
Een pacific lingcod in het East Bay Regional Park District in Alameda in Californië. Deze vissen kunnen gemiddeld maar liefst twintig nieuwe tanden per dag krijgen.
De ophiodon elongatus, die in het Engels ook Pacific lingcod wordt genoemd, is een humeurige, omnivore vis met een bek als een rommelige bestekla: de ruim 500 tanden van het dier staan willekeurig verspreid over zijn twee paar zeer beweeglijke kaken. Uit recent onderzoek, waarover onlangs een artikel verscheen in het wetenschappelijke tijdschrift Proceedings of the Royal Society B blijkt dat de vis elke dag gemiddeld 20 tanden wisselt.
Als mensen datzelfde tempo zouden aanhouden wat betreft hun gebit, zouden ze dagelijks een tand of kies wisselen. "Dan heeft een beugel ineens weinig zin," aldus Adam Summers,, hoogleraar biologie aan de University of Washington en coauteur van het artikel. "En tanden poetsen ook."
Wetenschappers waren verrast door het tempo waarin de lingcod zijn tanden vervangt, vertelt een andere coauteur, Karly Cohen, die als promovendus aan de University of Washington onderzoek doet naar de biomechanica achter eetgewoonten van dieren.
"De wetenschappelijke kennis die we hebben over het wisselen van tanden is vooral afkomstig van uitzonderingen," aldus Cohen. Bijvoorbeeld van vinarmigen die tanden op hun voorhoofd hebben, of piranha's waarbij soms een kwart van hun tanden tegelijk uitvalt. "Maar de tanden van de meeste vissen lijken op die van de lingcod. Dus het zou zo maar eens kunnen dat de meeste vissen dagelijks veel tanden verliezen en vervangen door nieuwe, zoals deze soort," voegt ze daar aan toe.
Een verdekt opgesteld roofdier met een overvloed aan tanden
De lingcod is een boosaardig uitziende vis die ruim een meter lang kan worden, een roofdier dat zich graag verschuilt en zich regelmatig schuldig maakt aan kannibalisme. De soort is te vinden voor de Noord-Amerikaanse westkust, van Alaska tot aan Baja California in Mexico. De vis is economisch interessant voor de visserij omdat hij "geweldig smaakt in een taco," aldus Cohen.
Lees ook: Hoe dieper deze paarse octopus leeft, hoe meer wratten
Het is geen sympathiek dier. "Ik zeg altijd als grapje dat lingcods en ik het niet zo goed met elkaar kunnen vinden," vertelt hoofdonderzoeker Emily Carr, die bezig is af te studeren aan de University of South Florida. "We moesten tape op de hoeken van de bassins plakken omdat ze probeerden eruit te springen als er iemand langsliep... Ik ben nooit gebeten, maar ik weet zeker dat ze het hadden geprobeerd als ze de kans hadden gekregen."
De vis is een fanatieke jager en eet "alles dat in zijn bek past", aldus Cohen. En dat is niet weinig.
Een pacific lingcod onder een fluorescentielamp in een laboratorium, waardoor een deel van zijn tanden zichtbaar is.
Foto door Kimberly Schoenberger
"De lingcod heeft net als wij een boven- en een onderkaak, maar zijn kaken zijn veel flexibeler. Ze kunnen naar voren schuiven en heel wijd opengesperd worden," legt ze uit. "Als je in zijn bek kijkt, zie je dat zijn gehemelte ook bedekt is met tanden." Vervolgens bevinden zich achter in de keel van het dier, vlak voor zijn slokdarm, nog de zogenaamde faryngale kaken. Dit zijn botplaten vol tanden die zich ontwikkelden uit kieuwbogen.
Bij een aanval schiet de eerste set kaken naar voren om de prooi de mond in te trekken. Vervolgens wordt deze vermalen en verscheurd door de faryngale kaken. Voor het succes van deze strategie is de lingcod afhankelijk van zijn vlijmscherpe tanden, die makkelijk breken. Hoe kan het dier voorkomen dat zijn beet te slap wordt? Zijn antwoord lijkt te zijn: steeds weer nieuwe tanden maken. En wel heel veel.
Het lot van een tand
De onderzoekers gebruikten verschillende kleuren verf om inzicht te krijgen in de ontwikkeling van de tanden in de loop van de tijd.
Eerst verbleven twintig jonge lingcods twaalf uur lang in bassins waaraan de fluorescerende verfstof alizarinerood was toegevoegd. Aangezien het calcium in tanden alizarinerood aantrekt, leverde dat honderden rood opgloeiende happertjes op. In de tien dagen daarna, werd steeds een deel van de vissen blootgesteld aan een andere, groene verfstof: fluoresceïne. Tanden die er op de eerste dag van het onderzoek al waren, waren dus rood, terwijl tanden die later doorkwamen groen waren.
Carr telde en classificeerde al die tanden in hun kerstkleuren nauwkeurig - en kwam uit op maar liefst 10.580 tanden voor de twintig onderzochte vissen.
Bovendien ontdekte ze dat de tanden van de vissen 'voorbestemd' zijn: ze blijven op de plek waar ze doorkomen. Dat is anders bij enkele andere vissoorten die bekend staan om hun tanden, zoals de witte haai. De tanden van dit dier beginnen klein achter in de kaak en schuiven op naar voren terwijl ze groeien.
Bovendien ontdekten de onderzoekers dat er bepaalde plekken zijn waar meer nieuwe tanden ontstaan. "Het is niet zo dat de echt grote tanden langer blijven of dat kleintjes voortdurend worden vervangen," legt Cohen uit. "Het wisselen gaat sneller op plekken waar naar verwachting meer kracht op komt bij het bijten." (Lees ook: Deze vissen, de 'tankjes van de Amazone', overleven piranha-beten.)
Maar wat zorgt ervoor dat de vissen hun tanden wisselen? In een ander deel van het onderzoek kregen een aantal vissen met regelmaat eten, terwijl andere geen voedsel kregen. De onderzoekers zagen geen significant verschil tussen de groepen wat betreft de snelheid van wisselen. Dat duidt erop dat de groei van de tanden geen reactie is op brekende voorgangers. Waarschijnlijk lijkt het proces op dat van ons eigen melkgebit, dat uitvalt en wordt vervangen op basis van een genetische timer.
Lees ook: De maag van deze diepzeevis kan enorme maaltijden aan
Carr vertelt dat ze verrast was door de snelheid waarmee de lingcods wisselen. "De gedachte is dat het aanmaken en vervangen van tanden een kostbare aangelegenheid is, maar ons onderzoek stelt daar vraagtekens bij," aldus Carr. In het kalkrijke zeewater zien de lingcods het overduidelijk als een goede investering om hun tanden vaak te vervangen om er zo voor te zorgen dat ze scherp blijven.
Uitzonderingen en lingcods
Dit patroon van het krijgen van tanden is ongebruikelijk in de wereld van het vissenonderzoek, maar waarschijnlijk niet in de natuur zelf. De grote tanden van de lingcod lijken veel op die van andere beenvisachtigen, wat betreft aantal, diversiteit en hun kegelvorm. Daardoor is deze soort een goed model voor talloze andere soorten afkomstig van verschillende geslachten, en het achtereenvolgens verven van de tanden "is een prachtige manier om dit te kwantificeren," stelt hoogleraar materiaalkunde en techniek Marc André Meyers, van de University of California in San Diego, die onderzoek doet naar biomaterialen, waaronder ook vissentanden.
Bekijk ook andere bizarre diepzee schepsel:
Willy Bemis is een hoogleraar ecologie en evolutionaire biologie aan de Cornell University in de staat New York, die onderzoek doet naar de anatomie van vissen, inclusief de ontwikkeling van hun tanden. Volgens Bemis, die net als Meyers niet betrokken was bij het onderzoek, helpt het innovatief opgezette experiment bij het beantwoorden van al langer bestaande vragen over het wisselen van tanden bij relatief 'normale' vissen als de lingcod.
Er waren altijd problemen bij het inschatten van de snelheid waarmee vissen hun tanden wisselden. "Voor haaien waren de beste gegevens bijvoorbeeld afkomstig van het verzamelen en tellen van uitgevallen tanden op de bodem van tanks waarin de dieren werden gehouden," vertelt Bemis. Maar aangezien ook werd waargenomen dat haaien af en toe van hun eigen uitgevallen tanden smikkelen (mogelijk om hun calciumpeil op te krikken), waren er altijd al vraagtekens rond die gegevens.
Het onderzoek naar de lingcods is dan ook "belangrijk", omdat hierin een methode wordt gebruikt die ook voor andere soorten kan worden ingezet, legt Bemis uit. Meyers voegt daaraan toe dat hij wel een zelfde soort onderzoek zou willen doen met piranha's.
Uit het onderzoek blijkt dat tanden misschien niet zo onvervangbaar of kostbaar zijn als we dachten. Laat de tandenfee het maar niet horen.