De lange schaduw van de bezetting | De Volkskrant
PAUL SCHEFFER 29 oktober 2011, 00:00
Hoe het ook zij, Dat nooit meer is een indrukwekkend en meeslepend boek geworden. Met veel gevoel voor persoonlijke verhalen wordt niets minder dan een omvattende geschiedenis gegeven van de manier waarop de oorlog na de oorlog in de publieke beeldvorming is neergeslagen. Gewetensvol gaat Van der Heijden alle hoofdrolspelers na - waarbij Loe de Jong, de rijksgeschiedschrijver van de oorlog, natuurlijk de sleutelfiguur is. Hij beschrijft affaire na affaire - en dat zijn er veel, heel veel - en slaagt er in om de omslagpunten in de beeldvorming te beschrijven.
Het is juist deze generatie die het beeld van de oorlogsjaren vanaf het midden van de jaren zestig sterk zal beïnvloeden. Volgens hen had de oorlog het failliet van een wereld en een wereldbeeld aangetoond. Van der Heijden: 'Zij zagen de oorlog als een breuk en waren verontwaardigd dat hij slechts een onderbreking was gebleken.' Hun opstandigheid zal er toe bijdragen dat de uitgestelde belofte van een doorbraak in de verzuilde politiek en pers alsnog - zij het soepel en met mate - zal worden gerealiseerd. Het is een verdienste dat de auteur het 'zwart-witte' gezichtspunt van deze generatie, waartegen hij zich later heeft afgezet, toch invoelbaar weet te maken.
Kohl en Mitterand, maar ook Lubbers en Kok, kozen ervoor om na de val van de Muur de Duitse eenheid 'onomkeerbaar' te verankeren in Europa door middel van een monetaire unie. Die stap werd gerechtvaardigd door de overtuiging dat ze behoorden tot de laatste generatie die nog herinneringen had aan de oorlog. Die verplichting droegen ze met zich mee en zo is de euro de monetaire uitdrukking geworden van dat 'nooit meer'.