Heet onder de voeten | Irene Schoemakers, tekstschrijver
Geothermie: aardwarmte als energiebron
We zitten met elkaar op een grote warme bol van schone energie. Het enige dat we hoeven te doen is de aardwarmte naar boven te halen, zo stellen de voorstanders van geothermie. Desondanks wordt geothermie nog maar mondjesmaat toegepast. Maar daar komt langzaam maar zeker verandering in. De gemeente Den Haag zet aardwarmte in om vierduizend woningen van warmte te voorzien. En in Bleiswijk is inmiddels een kilometerslange put geslagen om tomatenkassen te verwarmen.
A+G van den Bosch uit Bleiswijk mag met recht een pionier worden genoemd. Als eerste bedrijf in Nederland haalt deze vleestomatenkwekerij sinds deze zomer warmte uit de aarde en gebruikt deze voor de verwarming van een zeven hectare grote kas waarin de tomaten groeien. Diepe geothermie, zo wordt deze techniek ook wel genoemd. Een techniek die overigens niet nieuw is. Begin negentienhonderd werd geothermie al in Italië toegepast, en ook landen als Duitsland, IJsland en de Verenigde Staten maken er inmiddels gebruik van. Niet - zoals op dit moment in Nederland - uitsluitend als warmtebron, ook als bron van elektriciteit. Vooral in vulkanische streken liggen hete grondlagen op een dusdanig geringe diepte dat winning economisch gezien al snel loont.
Het principe van geothermie is kinderlijk simpel. De binnenkant van de aarde is warm. Sterker nog, 99 procent van de hele aardbol is gemiddeld warmer dan duizend graden Celsius. Per honderd meter diepte stijgt de warmte met drie graden Celsius, op tweeduizend meter bedraagt de temperatuur zo'n zeventig graden, en op drieduizend meter kookt het water dat zich tussen de klei, gesteente en zandpakketten bevindt. Met die warmte kunnen we verschillende dingen doen. Zo wordt er op dit moment in Nederland al volop gebruik gemaakt van de constante temperatuur in de bodem met warmtepompen en van 'koude-warmte opslag' (KWO). Bij deze laatste techniek wordt overtollige koude of warmte tijdelijk opgeslagen in een zandlaag in de ondergrond en pas gebruikt wanneer er vraag naar is. Zo kan de restwarmte van koeling in de zomer in de ondergrond opgeslagen worden voor verwarming in de winter, en vice versa.
Diepe geothermie gaat weer een stapje verder en haalt de warmte van veel grotere diepten. 'Precies dat hebben wij gedaan', vertelt Rik van den Bosch, een van de directeuren van A+G van den Bosch. 'Het idee voor aardwarmte begon bij ons ongeveer in juli 2005 te spelen. Nu, zo'n twee jaar later is het al gelukt. We hebben de vergunningen inmiddels verkregen, bodemonderzoeken zijn uitgevoerd en een door ons geselecteerd boorbedrijf, heeft inmiddels een put geslagen van 1700 meter diep. Op deze diepte treffen we een temperatuur aan van rond de zestig graden. Voldoende hoog om de kassen te verwarmen.' Het bedrijf verwacht hiermee zo'n 3 miljoen kubieke meter aardgas per jaar te besparen, ofwel zo'n 750 duizend euro per jaar. Van den Bosch: 'Als alles goed gaat, verdienen we hiermee de gedane investering van € 6 miljoen euro na ongeveer tien jaar weer terug.'
Het werken met diepe geothermie is - vergeleken met andere duurzame technieken - niet eens zo ingewikkeld, tijdrovend of kostbaar. 'We struinen met elkaar koortsachtig het oppervlak af op zoek naar brandbare stoffen, maar kunnen ook gewoon een boor in de grond steken en de warmte omhoog halen', aldus Victor van Heekeren van het Platform Geothermie. 'De technieken zijn voorhanden en de kosten zijn niet buitensporig.' Om te beginnen moeten er twee putten worden geslagen. Van Heekeren: 'Eentje om het warme zilte water omhoog te pompen, en een retourleiding om het afgekoelde water weer naar beneden te brengen. Het water is zoals gezegd nogal zout. Dat wil je niet in het oppervlaktewater lozen. Bovendien blijft het systeem op deze manier gesloten en kunnen we er in principe eindeloos gebruik van maken, zonder dat de druk in het res