Hij weegt zijn woorden nog zorgvuldiger dan gebruikelijk als het over het koolstofbudget gaat. Begrijpelijk, omdat hij meeschrijft aan een IPCC-rapport dat in stappen vanaf deze zomer wordt gepubliceerd.
En die rapporten van het klimaatpanel van de Verenigde Naties zijn gezaghebbend (IPCC staat voor Intergovernmental Panel on Climate Change). Overheid en bedrijfsleven baseren er beleid en strategie op. Zonder dramatisch te worden kun je zelfs stellen dat de leefbaarheid van de aarde hier in het geding is. Geen moment voor een vrijblijvende beschouwing, maar voor nauwkeurige formuleringen.
De afgelopen jaren zijn er meerdere pogingen ondernomen om te bepalen hoeveel broeikasgassen we mogen uitstoten als we de klimaatverandering tot anderhalve graad of tot ruim onder de twee graden Celsius willen beperken. En die schattingen variëren vanwege belangrijke vragen die eraan ten grondslag liggen. Zoals: Hoeveel bijkomende opwarming verwachten we voor elke extra uitgestoten ton koolstof? En hoeveel opwarming verwachten we nog nadat de uitstoot is gestopt? De wetenschap probeert dit soort vragen zo goed mogelijk te beantwoorden.
Hoe groot is binnen deze context de kans dat het koolstofbudget wordt bijgesteld op basis van nieuwe informatie?
"Het IPCC introduceerde het idee voor zo'n budget voor het eerst in 2014. Die cijfers werden nog prominenter in 2018 in het anderhalvegraadrapport. Het koolstofbudget is toen iets naar boven bijgesteld en dat was prettig. Maar een flink deel hiervan is nu alweer opgebruikt. Uit de literatuur rond het koolstofbudget kun je opmaken dat veel klimaatmodellen meer klimaatverandering lieten zien bij dezelfde hoeveelheid CO2-uitstoot dan eerder. Maar dit moet worden gewogen met andere bronnen. Bijvoorbeeld met Inzichten in hoeveel koolstof wordt opgenomen in bossen en ocenanen."
"Al met al is mijn vermoeden, op basis van de literatuur die nu voorhanden is, dat er niet heel veel verandert. Dat geldt vooral voor de emissiereductie paden die bij het koolstofbudget horen. Maar het IPCC rapport moet er dus nog komen en de auteurs zijn nog bezig de literatuur te wegen. Daarom hoe dan ook nog even afwachten."
"Nee, helaas niet. We zien dat het huidige beleid nog echt ruim onvoldoende is. We komen nog lang niet uit op de emissieniveaus die bij het Parijsakkoord horen. In die zin is er nog steeds sprake van een klimaatcrisis. En de vraag is hoe we het beleid kunnen versnellen. Zowel wat betreft emissiereductie, als ook qua aanpassing aan klimaatverandering."
In de wereld van klimaat en duurzaamheid doen de woorden van Detlef van Vuuren (1970) ertoe. Hij is hoogleraar aan de Universiteit Utrecht met de leerstoel Mondiale milieuproblemen en senior onderzoeker bij het Planbureau voor de Leefomgeving. Van Vuuren is een internationaal vooraanstaand onderzoeker op het gebied van mondiale duurzaamheid. Hij ontwikkelde computermodellen met scenario's (mogelijke routes) voor het verkennen van toekomstige veranderingen in klimaat en milieu voor het IPCC, het klimaatpanel van de Verenigde Naties. Bijzonder is dat hij verschillende disciplines bij elkaar brengt. Hij kijkt naar interacties tussen het klimaat, de fysieke omgeving en de economie.
Van Vuuren publiceert voor gerenommeerde internationale tijdschriften en behoort wereldwijd tot een selecte groep onderzoekers die wordt aangemerkt als 'meest geciteerde onderzoeker in verschillende wetenschappelijke disciplines.'
Met een schuchter lachje zegt hij dat 'gewogen worden per veld ook maar een maat van succes is.' Omdat wetenschappers ook op heel andere manieren succesvol kunnen zijn. Daarbij verwijzend naar medici die elkaar heel vaak citeren. Maar natuurlijk: op drie velden als meest geciteerd worden aangeduid is bijzonder. Van Vuuren staat op de lijstjes van aardwetenschappen, milieuwetenschappen en sociale wetenschappen. "Ik maak scenario's en die zijn ook bedoeld om door anderen gebruikt te worden. En gelukkig is dit werk relevant, vandaar die citaties."
"Op een multidisciplinaire manier naar klimaatscenario's kijken met computermodellen is al een tijdje gaande", zegt Van Vuuren. Maar hij merkt dat iedereen in de praktijk toch weer snel in het eigen groepje terugkeert.
"We kijken met modellen vooral naar wat technologisch en economisch haalbaar is. Wat maatschappelijk haalbaar is, is net zo belangrijk, maar lastiger te kwantificeren. Bijvoorbeeld: technologisch weet je iets over grenzen aan kosten in 2030. De economische haalbaarheid kun je ook meten: welk percentage van je inkomen kost het? Maar is het maatschappelijk haalbaar? Als wetenschapper ben je huiverig om op de stoel van de bestuurder te gaan zitten en technologieën uit te sluiten. Zo zit in veel scenario's CO2-opvang en bio-energie. Maar je moet je maar afvragen of je het ook kunt implementeren. No worden dit soort overwegingen maar beperkt in de scenario's meegenomen. Het is daarom belangrijk dat we sociale wetenschappen meer gaan betrekken bij de scenario's."
Van Vuuren vindt het aantrekkelijk om met een koolstofbudget en een 'netto-nul' doelstelling te werken. "Het fijne is dat het z'n makkelijk te begrijpen doel is. Het is een duidelijk getal. Als je het koolstofbudget overschrijdt stoot je meer uit dan de aarde aan kan en is de taart eerder opgegeten. En met een netto nul emissiedoel, dat je in 2050 wil bereiken, geef je aan wat je emissie pad voor de lange termijn is. Als je 'netto nul in Europa in 2050' zegt, begrijp je al aardig wat je in 2030 moet doen. Gas in plaats van kolen levert dan uiteindelijk weinig op. En netto nul betekent ook dat je weinig kunt uitsluiten om het doel te bereiken. Ook minder populaire maatregelen als CO2-opslag of onttrekking van CO2 uit de lucht."
Over het tempo van de transitie is meer discussie dan over de transitie zelf. Een veelgehoorde kritiek is dat het te snel gaat omdat we in een complexe wereld leven.
"De natuur dicteert het tempo. We weten hoeveel CO2 er nog in de lucht mag wil je aan het twee graden doel voldoen. Als je daar niet aan voldoet nemen risico's op klimaatschade toe. De transitie moet je dus snel maken. Het IPCC waarschuwde twintig jaar geleden al dat het nodig was op korte termijn emissies terug te dringen. Als je toen de uitstoot al was tegengegaan, had je nu aan een trager tempo voldoende gehad. Nu kunnen we niet anders dan in een hoog tempo doorzetten. Om dicht bij huis te blijven: kijk naar de zeespiegelstijging, die weer iets sneller lijkt te gaan. Het belang van reducties kan in het belang van ons aller veiligheid niet duidelijker zijn."
"Jazeker! En er zijn al landen die erin geslaagd zijn de CO2-emissie terug te brengen. Engeland is een goed voorbeeld. Ze hadden al snel een goed werkende klimaatwet, waarin vergezichten en maatregelen zijn opgenomen die over regeringen heen gaan. De doelstellingen blijven geldend, ongeacht de verkiezingsuitslag."
"Of we het klimaatprobleem mondiaal kunnen oplossen hangt direct af van de vraag wat China gaat doen"