De slang is een symbool in veel mythologieën en riten. Vaak heeft de slang een duaal karakter van goed en kwaad en van leven en dood.

In bepaalde culturen geldt de slang als vruchtbaarheidssymbool, zoals de regenboogslang Julunggul van de Aborigines. Het vermogen tot vervelling waarna de huidskleur feller en contrastrijker is en kleine wondjes zijn geheeld, maakt dat het lijkt alsof de slang zichzelf heeft vernieuwd. Daarom staat de slang ook wel symbool voor transformatie en wedergeboorte zoals bij de Egyptische zonnegod Atoem, die zich in zijn slangengedaante elke ochtend vernieuwt, en de Griekse ouroboros, de slang die in zijn eigen staart bijt en op die manier een eeuwige cirkel vormt. Ook genezing werd daarom toegeschreven aan de slang, zoals bij de esculaap van de Griekse god Asklepios. In de vroegchristelijke Physiologus wordt gerefereerd aan het afwerpen van de huid als symbool voor verjonging en het streven naar het eeuwige leven.

Levend op de grond wordt de slang ook wel gezien als wachter van de onderwereld, zoals de Egyptische Nehebkau die de doeat bewaakt. De giftigheid van de slang maakt hem ook een symbool van het kwaad. In de Bijbel duikt de slang op als een vertegenwoordiger van de duivel in het verhaal van Adam en Eva. In het boeddhisme en het hindoeïsme kunnen nagas zowel goed- als kwaadaardig zijn. Zo was de naga Muchalinda de beschermer van Gautama Boeddha, maar in de Mahabharata worden ze vooral negatief afgeschilderd.

De Midgaardslang of Jǫrmungandr is zo enorm groot dat hij in een cirkel om Midgard, de wereld, ligt. Wereldslangen komen ook bij andere culturen voor, zoals in het hindoeïsme, waar Vishnoe slaapt op Sesha, de koning van de naga's, die hem beschermt.

Voorbeelden 
 Naga, goddelijke Ka of Adi Sesha in Indiase mythologieën
 Naoenet in de Egyptische mythologie, later Apepi
 Nammu in de Sumerische mythologie
 Tiamat in de Mesopotamische religie
 Lahmu en Lahamu in de Akkadisch Babylonische mythologie
 Slangengodin in de Minoïsche mythologie
 Ouroboros in de oude Griekse mythologie
 Illuyankas in de Hettitische mythologie
 Perzische draak Azhi Dahaka (Grote Slang in het oud-Iraans) in de Perzische mythologie
 Leviathan in de Joodse mythologie
 Midgaardslang in de Noordse mythologie
 Ladon in de latere Griekse mythologie
 Nidhogg in de Noordse mythologie
 Kur in de Akkadische mythologie
 Quetzalcoatl in de Azteekse mythologie
 Gucumatz - 'Gevederde Slang' in de Mayamythologie, scheppergod (Popol Vuh)
 Regenboogslang in West-Afrika en bij de Aboriginals
 Aido-Hwedo in de West-Aftrikaanse mythologie
 Chinese draak in de Chinese mythologie en folkore
 Koreaanse draak, divers van vorm, soms als een zeeslag voorgesteld
 Japanse draak is een legendarisch wezen met psychische attributen, vergelijkbaar met de Chinese en Koreaanse draken.

Zie ook 
 Slangen in de cultuur
 Slangencultus

Literatuur 
  (2008): Symbolen van A tot Z: ruim 2000 historisch-culturele symbolen, Spectrum

Mythisch wezen
Mythisch begrip
Fictieve slang