Bij roodvonk (scarlatina) bestaat een gegeneraliseerd exantheem dat optreedt door een kruisreactie tussen exotoxines die de streptokok uitscheidt en antitoxines die door het lichaam bij een eerdere infectie met een streptokok zijn gevormd. Na een leeftijd van 10 jaar treedt dit beeld bijna niet meer op omdat de hoeveelheid antitoxine te groot is geworden door verschillende besmettingen met de streptokok. Kenmerkend zijn een ‘frambozentong’ (rode, dikke en hobbelige tong) die na 3 dagen ontstaat en een rode niet-jeukende uitslag die op de tweede dag ontstaat op de borst (ruw aanvoelende rode puntjes op een rode achtergrond) en zich daarna over het hele lichaam verspreidt, behalve rondom de mond. De koorts verdwijnt na 3 tot 5 dagen en enkele dagen later de uitslag. Na 2 tot 3 weken kan de huid vervellen, vooral aan de handen en voeten. De incidentie van roodvonk bedraagt 1,3 per 1000 per jaar, de prevalentie 1,7 per 1000 per jaar. 13 Roodvonk is een kinderziekte, kan recidiveren en komt voornamelijk voor op een leeftijd tussen de 3 en 8 jaar. Ook bij adolescenten komt de ziekte voor, zij het zelden. Roodvonk heeft tegenwoordig in westerse landen doorgaans een mild beloop. De kans op niet-purulente complicaties, zoals acuut reuma en post-streptokokkenglomerulonefritis, is in Nederland kleiner dan 1:100.000 per jaar; ze treden op enkele weken na het begin van een streptokokkeninfectie, zoals roodvonk. 113 De Landelijke Coördinatiestructuur Infectieziektenbestrijding (LCI) heeft haar protocol over groep-A-streptokokkeninfecties in 2015 herzien. 22 Met deze informatie kunnen ten aanzien van roodvonk de volgende adviezen geformuleerd worden:
de individuele patiënt met roodvonk wordt alleen behandeld als ‘het ziektebeeld daartoe aanleiding geeft’, dat wil zeggen als er sprake is van ernstig algemeen ziekzijn en bij een verhoogd risico op complicatie;
kinderen met roodvonk mogen in principe naar school of kinderdagverblijf als zij zich niet ziek voelen;
voor patiënt en gezinsleden wordt geen controlebeleid gegeven, ook niet om eventuele complicaties van de streptokokkeninfectie op te sporen;
als in een semi-gesloten gemeenschap roodvonk ‘epidemisch’ voorkomt (> 3 microbiologisch bevestigde gevallen in een maand) stelt de GGD een contactonderzoek in om kweken af te nemen. Typering kan de relatie tussen de gevallen bevestigen (één type) of ontkennen (verschillende typen). Bovendien kan de typering aantonen of er sprake is van een stam die vaker complicaties geeft (‘nefritogene stam’). Om een eind te maken aan doorgaande transmissie kan het in bijzondere gevallen zinvol zijn om deze patiënten te behandelen. Behandeling wordt in elk geval overwogen bij een cluster van roodvonk met een geval van glomerulonefritis of acuut reuma en bij een cluster van roodvonk met meer dan eenderde van de kinderen in een klas.
voor roodvonk geldt geen meldingsplicht, tenzij zich in een instelling verschillende gevallen voordoen. Huisartsen die betrokken zijn bij de zorg in een woon- of zorginstelling hebben op basis van artikel 26 van de Wet publieke gezondheid een rol bij het melden van verschillende gevallen van keelpijn en roodvonk. Op een school is het hoofd verantwoordelijk voor melding aan de GGD. De huisarts is op een school niet betrokken bij de zorg, maar kan wel op eigen initiatief contact met de GGD opnemen.