FICTIE OF REALITEIT - NRC
Geeft een documentaire de werkelijkheid weer? Of is er altijd sprake van een dramatisering daarvan? Het is onderwerp van een seminar.
Frans Bromet heeft er uitgesproken opvattingen over. "Dat ik sinds enkele jaren alleen nog maar reportages maak, ervaar ik elke dag opnieuw als een grote bevrijding.' Bromet, de vragende cameraman, maker van tv-programma's als Buren en Veldpost, zette ter gelegenheid van zijn bijdrage aan het Omroep Friesland-project Het Friesland van...zijn afkeer van de documentaire op papier.
"De personages voor de camera krijgen uitdrukkelijk instructies van de maker wat te doen en wat te zeggen, want alleen datgene is interessant dat precies past in het concept van de maker. (...) Dat noemt men dan een documentaire, maar het is in feite een autoritaire kitschconstructie.'
Documentairemakers weten dat de werkelijkheid niet bestaat. Niemand registreert zonder in te grijpen, de aanwezigheid van de camera is nooit zonder invloed. En dat zijn nog maar de opnamen. In de montagefase zorgt de selectie en ordening van het materiaal voor onvermijdelijke kleuring.
Wie eenmaal erkent dat ongekleurde werkelijkheid niet bestaat, laat staan gefilmd kan worden, opent de deur naar fictie.
Documentairemakers weten vaak vooraf wat ze willen filmen en schromen niet de werkelijkheid enigszins naar hun hand te zetten. Gelukkig maar, want wat zouden ze anders saaie films maken. Pionier Albert Maysles vindt de suggestie van natuurlijkheid belachelijk. "The thing is, its not an act. Its life, thats what you're after.'