Audio buizenversterkers: de eindtrap: lijst van types eindbuizen
Types buizen voor gebruik als eindtrap
Vermogensbuizen
Servers » TechTalk » Historisch perspectief » Audio » Buizenversterkers » Eindtrap » Buistypes
Op deze pagina een lijst van de meest voorkomende buizen die gebruikt werden als audio eindtrap. Een aantal van deze buizen waren oorspronkelijk niet ontworpen als audio eindtrap (zoasl lijneindtrappen).
De curve van een EL34 is allesbehalve lineair.
Deze buis wordt best met een ultralinear schakeling gebruikt (speciale transfo). De schakeling kan je zien bij de betreffende buisbespreking.
De buis EL504 heeft de eigenschappen van de PL504, maar met een gloeispanning van 6.3V. De buis wordt nog verkocht en is te vinden op betrouwbare sites zoals Conrad. Koop liever in zo'n online winkel dan bij een verzendchinees, je bent tenminste zeker dat je de buizen binnen de week hebt ontvangen.
De amerikaanse 6KG6 komt overeen met de europese EL509 (6.3V gloeispanning), terwijl de 40KG6 overeenkomt met de PL509 (40V gloeispanning).
Monobloc versterker met PCL805 en bluetooth ontvanger
Configuratie: symmetrische serie push pull
Detailbeeld van een versterker met 4 EL504 voor een vermogen van 15W
Anodespanning: 280V, schermrooster: 125V, stuurrooster: -27V
Welke eindtrappen kiezen?
Bij het bouwen van een versterker heeft men soms de keuze van de eindtrappen. Dit is met name het geval voor de EL34/KT88/EL509... die dezelde buisvoet en aansluitingen hebben.
Eén opmerking is in dit verband van belang: gebruik geen buizen made in china (via aankoopsites zoals wish of alibaba): deze buizen halen de minimale caracteristieken niet, de vervorming is te hoog, de levensduur beperkt. Quality control is doorgaans onbestaande bij dergelijke producten. De buizen worden zo goedkoop gefabriceerd in fabrieken die na een paar maanden sluiten. het is onmogelijk defekte buizen te vervangen want de fabriek bestaat niet meer.
Men zegt vaak dat iedere buis een verschilllende klankkleur heeft, bijvoorbeeld bij de overgang van EL34 naar EL509. Dit is ook niet verwornderlijk als je weet dat beide buizen totaal verschillende eigenschappen hebben. De EL34 werk het ebst bij een zeer hoge anodespanning en heeft een hoge inwendige weerstand (lage demping). De EL509 daartegenover werkt pas goed bij een voldoende hoge anodestroom. De EL34 is een typische pentode terwijl de EL509 een beam tetrode is. De eigenschappen van beide buizen zijn totaal verschillend.
In plaats van de buizen te vervangen door een andere type omdat men niet gelukkig is met de klankkleur zou men beter controleren of het werkpunt van de buizen wel correct is. Dit betreft niet enkel de ruststroom, maar ook de impedantie van de outputtransfo. Men kan de uitgangsimpedantie van de eindtrappen aanpassen aan de transfo door de ruststroom te wijzigen (zoland de maximale diddipatie niet overschreden wordt bij vol vermogen).
Typische vermogensbuizen voor audio eindtrappen
Een van de eerste buizen in noval-uitvoering in 1950. Zoals toen gewoon was, werd een buis ontworpen om in zoveel mogelijke toepassingen gebruikt te kunnen worden. De buis werd ook ontworpen om zowel in een serie gloeikring (300mA) als in een parallel gloeikring (6.3V gebruikt te kunnen worden. In alle opzichten was het een compromis buis.
Een buis die ontworpen wed om gebruikt te worden in goedkope platenspelers en als audio eindtrap in televisies halverwege de jaren 1950. En terzelfdertijd was de buis ook ontworpen om gebruikt te worden in rastereindtrappen van televisies. Voor beide funkties was de buis eigenlijk te zwak van zodra men grotere beelddiagonalen ging gebruiken.
Met extra uitleg over het vermogen: hoe meten, wat is de invloed van de configuratie (pentode, triode, ultralineair). Voor huiskamergebruik is een versterker met 4 EL84 voldoende.
DE EL84 wordt vooral aangetroffen in een parallele push pull configuratie (met balanstransformator), maar je kan ook een symmetrische serie serie push pull bouwen.
Een van de meest gebruikte buizen als eindtrap in audioversterkers, daarom dat ik maar één schakeling bespreek. Deze buizen hebben een hogere vermogensreserve en kunnen minder gevoelige luidsprekers aansturen.
EL503 EL520
Een opvolger van de EL34, hoger vermogen, hogere steilheid. Deze buizen waren ontworpen om de EL34 te vervangen met zo min mogelijke wijzigingen aan de schakeling. Deze buizen zijn zeer zeldzaam en het is moeilijk om er nog te vinden.
Aanpassingen aan versterkers uitgerust met EL503: een bestaande versterker kan aangepast worden om te werken met andere buizen.
Een audio eindpentode die slechts door één fabrikant gemaakt werd en die nu niet meer te vinden is. De buis kan echter vervangen worden door een EL34 als ook de buisvoet vervangen wordt.
Lijneindtrappen televisies (horizontale afbuiging)
Lijneindtrap buizen uit zwart-wit televisies (PL504) en kleurentelevisies (PL509 en PL519) zijn heel goed geschikt zijn als eindtrap. Omdat de buizen goed presteren op hoge spanning en op lagere spanning geven we meerdere voorbeelden, waarbij we ook aandacht schenken aan de voeding. Deze trend is niet nieuw, reeds in het begin van de televisie gebruikte men lijneindtrappen als audio versterkertrappen.
Rastereindtrappen televisies (verticale afbuiging)
De rastereindtrappen zijn voorzien om lineair te werken (door de lage frekwentie werkt de afbuigspoel niet als smoorspoel zoals bij de horizontale afbuiging). Deze buizen kunnen dus probleemloos in audioversterkers toegepast worden, maar er zijn relatief weinig versterkers gebouwd met rastereindtrappen.
PCL86 en PCL805
Met vier PCL86 kan men een complete stereoversterker bouwen met een vermogen van tweemaal 15W muziekvermogen. De pagina toont een versterker met uitstekende audio-eigenschappen. De pagina bevat ook een versterker in simplexconfiguratie, dat is een stereo balansversterker met de helft aan onderdelen ten opzichte van een normale versterker.
Vergelijkende test PCL86 en PCL805
balanseindtrap aka parallel push pull
SRPP schakeling aka serial push pull
ELL80 en ECLL800
Dit zijn twee buizen die twee volwaardige pentodes bevatten. Met één PLL80 kan men dus een push pull eindtrap bouwen of een stereoversterker in single ended configuratie. De PCLL800 heeft een extra omkeertrap en is voorzien om gebruikt te worden als complete push pull versterker met balanstranformator.
EL509 (eigenschappen) en EL509 (schakeling)
Een buis met eigenschappen tussen een EL34 en PL519. Deze buizen kunnen de EL503 vervangen, mits de schakeling wat aangepast wordt.
EF91 en EF96
Als je genoegen neemt met een laag vermogen, dan is een versterker met EF91 (vergelijkbaar met EF80) of EF96 mogelijk. Er zijn zelfs radio's gemaakt met eensingle ended eindtrap met een dergelijke middenfrekwent pentode: deze buizen werden voor verschillende toepassingen gebruikt, waardoor ze relatief goedkoop waren (in vergelijking met een echte vermogenspentode).
Om de kosten van televisies te beperken moest het aantal verschillende buizen laag blijven. De EF80 paste goed in die strategie, en kom op verschillende plaatsen gebreuikt worden, zelfs als audio eindtrap (in push pull configuratie). Deze buis was goedkoop en werd ook in radiotoestellen gebruikt.
Deze buizen hebben een andere codering. Een aantal specifieke buizen worden uitgelegd. In Amerika worden er vaker triodes als eindtrap gebruikt.
De magnovalvoet was een hoogwaardige alternatief voor vermogensbuizen. De toen gebruikte buisvoet voor eindtrappen was octal, en dit formaat werd niet geschikt gevonden voor lijneindtrappen (hoge temperaturen, hoge spanningen en stromen).