Daan Leest - Donderdag 6 september 2018 - De vrolijke verrijzenis van Arago - Tomas Lieske
Donderdag 6 september 2018 - De vrolijke verrijzenis van Arago - Tomas Lieske
Na al die spannende en ontspannende vakantieboeken wordt weer tijd voor echte literatuur. Een vreemde gedachtenkronkel, die voor de zoveelste keer de vraag opwerpt wat onder het begrip literatuur wordt verstaan. Het gaat mij in de eerste plaats om leesplezier, in de ruimste zin van het woord.
Omdat ik graag iets mag opzoeken, speurde ik op internet en in woordenboeken en encyclopedieën naar uitleg van de term literatuur. Google geeft ongelooflijk veel hints, van puur wetenschappelijk tot subjectieve, persoonlijke leeservaringen. Het blijkt een ongrijpbaar fenomeen voor veel uitleg vatbaar. Een literaire roman "voegt iets toe, is vernieuwend en wordt misschien over tientallen jaren nog gelezen." Tommy Wieringa wel en Lucinda Riley niet? Geen idee.
In Het Woordenboek der Nederlandsche Taal – Van Dale uit 1872 ontbreekt het woord "literatuur" nog. In latere edities is het wel opgenomen. De zevende druk van De Grote Winkler Prins Encyclopedie uit 1974 noteert "literatuur is de wetenschap van de letteren of letterkunde", maar geeft daarnaast ook een inhoudelijke kwalificatie:
"…'eigenzinnig' taalgebruik dat gehoorzaamt aan zijn eigen creatieve code en zijn finaliteit zoekt in zichzelf, wordt 'esthetisch 'of 'literair' genoemd."
Tja. Een begrijpelijker citaat uit een column van Ger Groot in Trouw van 4 september: "Literatuur zegt iets over de wereld en helpt haar te begrijpen."
De vrolijke verrijzenis van Arago mag zeker als literair worden bestempeld. De schrijver Tomas Lieske heeft sinds zijn officiële debuut De ijsgeneraals (1987) een indrukwekkend oeuvre opgebouwd. Romans, poëzie en essays. Franklin werd in 2001 bekroond met de Libris Literatuur Prijs. Tomas Lieske is het pseudoniem van Ton van Drunen (1943). Hij studeerde Nederlandse taal- en letterkunde en was enige jaren docent op een Montessori Lyceum.
Ik ben verrast en overrompeld. Deze roman ontroert, schuurt, irriteert, informeert en roept veel vragen op, zoals de schoolmeesters vraag "wat heeft de schrijver bedoeld?" Lieske trekt ons mee in een tombola van door elkaar buitelende verhalen. Een wonderbaarlijk leesavontuur.
Joys is een opstandig vijftienjarig meisje. Zij rijdt met haar ouders in een antieke Fiat door de Italiaanse Dolomieten. Haar vader is een kleine crimineel, haar moeder een opgedofte diva op hoge hakken. Plotseling zit er midden op de weg een jonge vos. Uitwijken kan niet meer en remmen is tevergeefs. De auto slaat over de kop en de ouders verongelukken. Het meisje raakt in coma, of toch niet. Ze staat op en de jonge vos volgt haar het bos in. Tussen hen groeit een grote vriendschap. Ze zijn een onafscheidelijk duo. Joys noemt de vos Arago.
Hoe kan dit? Want in werkelijkheid is Joys gevonden door twee louche boeren, die haar naar een ziekenhuis hebben gebracht. Ze ligt nog steeds in coma, maar hoort en voelt alles wat er met haar gebeurt. Haar alter ego zwerft met de vos door het bos en vindt onderdak in een afgelegen boerderij. De alleenstaande boerin ontfermt zich over haar. Joys heet nu Lise. Zij gaan naar Leiden waar ze onderdak vinden bij de fysicus Paul Ehrenfest (een wetenschapper die echt heeft bestaan). Een reis door de tijd naar het jaar 1922 maakt dit bezoek mogelijk. Ze ontmoet andere wereldberoemde geleerden zoals de Deense natuurkundige Niels Bohr. Onmogelijk, maar logisch en aanvaardbaar in het universum van Lieske
"Met duizelingwekkende helderheid besefte Lise dat heel die ingewikkelde, in elkaar gedraaide Leidse binnenstad een afspiegeling was van haar eigen innerlijk, van haar eigen hersens. Want was haar eigen hoofd niet even een verknoopte, onduidelijke warboel als de Leidse binnenstad, waar je links af of rechts af kon slaan om verderop op hetzelfde punt uitkomen…"
Een roman over harstocht en intens geluk, waarin heel veel gebeurt. Verwarrend en verrassend, een boek dat onze tijd kan overleven. Literatuur.