'Onder heel wat platvloers racisme ligt een gevoel van sociale onrechtvaardigheid'
Professor sociologie aan de Vrije Universiteit Brussel. 10-08-2015, 07:24
'De lift van de meritocratie is kapot', besluit Pieter-Paul Verhaeghe op basis van veldwerk in één van de armste wijken van Gent. Hij trof er platvloers racisme aan, dat het gevolg is van een gevoel van sociale onrechtvaardigheid. 'De politiek heeft hier nog geen afdoend antwoord op gevonden.'
Naast de frappante armoede en de verpletterende eenzaamheid werd ik tijdens mijn onderzoek geconfronteerd met wat op het eerste zicht als platvloers racisme omschreven kan worden. Afrikaanse kinderen werden uitgescholden in de trappenhal. Inwoners stelden onomwonden dat "die vreemdelingen een probleem zijn" en "ze beter allemaal naar hun land teruggestuurd zouden worden". Wanneer ik verder vroeg, kwam er echter een complexer verhaal naar boven.
Maria is een oude vrouw die jarenlang als bobijnster in de Gentse textiel heeft gewerkt. Julien is invalide en werkt in de sociale economie. Nadine vindt maar deeltijds werk als poetsvrouw voor een groot dienstenchequebedrijf. Ze leven alle drie in een klein appartement met schimmel in de badkamer. De woning is slecht geïsoleerd waardoor het 's zomers snikheet is en 's winters de koude wind vrij spel krijgt. Wanneer ze hun sociale woning vergelijken met deze van hun Afrikaanse of Bulgaarse buren die niet werken, is de redenering snel gemaakt. Om het met hun woorden te zeggen: "Die vreemdelingen krijgen alles en voor ons wordt er niets gedaan." Dit is wat ze in hun leefwereld zien en ze worden hierin allesbehalve tegengesproken door de media of de populaire politici van deze tijd. De Afrikaanse bovenbuur die wel werkt is uiteraard "ne goeie", de spreekwoordelijke uitzondering die de regel bevestigt.
Tot nu toe heeft de politiek nog geen afdoend antwoord gevonden op dit gevoel van sociale onrechtvaardigheid. Lange tijd hebben ze deze mensen gewoonweg genegeerd. Politici staken als struisvogels hun kop in het zand, waaronder ook veel linkse politici die deze 'verworpenen der aarden' hoorden te verdedigen. In de late jaren '80 kwam het toenmalige Vlaams Blok vervolgens met een racistisch antwoord. Als Vlaamse rattenvangers van Hamelen sprokkelden ze de stemmen van de buurtbewoners. Veel heeft dit niet opgeleverd: de inwoners bleven arm en het racisme nam toe. Daarna kwam de politiek met een rechten-en-plichten verhaal. De buurtbewoners met een sociale uitkering werden geactiveerd. Men concentreerde zich echter voornamelijk op de plichten en vergat de rechten. De schimmel aan de badkamermuren bleef welig tieren en diegene die reeds werkten gingen er niet op vooruit.