Turandot terug naar huis in Perzische hertaling
Aftab Darvishi, Miranda Lakerveld, Nilper Orchestra
De opera Turan Dokht ('Dochter van Turan') zet een historisch misverstand recht. Met hun 'interculturele herschrijving' van Puccini's geliefde opera Turandot (1924) brengen componist Aftab Darvishi en regisseur Miranda Lakerveld het titelpersonage terug naar haar Perzische geboortegrond. Bij Puccini is ze een wrede Chinese prinses die al haar huwelijkskandidaten laat onthoofden. Bij de mystieke, Perzische dichter Nizami Ganjavi (1141-1209) kunnen we lezen dat ze eigenlijk een koningin van Turan was. Met deze epische vertelling én de muziek van Puccini in het achterhoofd schreef de jonge Iraanse Aftab Darvishi nieuwe muziek, vermengd met authentieke Iraanse elementen. Nilper Orchestra, het enige kamerorkest voor nieuw gecomponeerde muziek in Iran, en mezzosopraan Ekaterina Leventhal in de titelrol tonen de dochter van Turan zoals u haar nog nooit hoorde of zag.
De opera Turan Dokht van de Iraanse componist Aftab Darvishi en regisseur/librettist Miranda Lakerveld speelt zich af in het Perzië uit de vijfde eeuw. Een prins zoekt een geschikte vrouw uit zeven
prinsessen. Elk heeft een paviljoen in een andere kleur. De rode prinses vertelt het verhaal van Turan Dokht, en legt de prins daarin raadsels voor om zijn zelfkennis en de morele juistheid van zijn daden te testen. Dit verhaal is onderdeel van het epische gedicht Haft Peykar, geschreven door de twaalfde-eeuwse Perzische mysticus en onderzoeker Nizami Ganjavi. Het is een mystieke raamvertelling, waarin de symboliek van het getal zeven een belangrijke rol speelt.
De hoofdpersoon in de geliefde opera Turandot van Giacomo Puccini is ontleend aan deze prinses, maar in navolging van Carlo Gozzi verplaatsten librettoschrijvers Giuseppe Adami en Renato Simoni de handeling naar China, en maakten van Turandot een wreedaardige prinses die huwelijkskandidaten om het leven brengt. In Turan Dokht brengen Darvishi en Lakerveld, die het libretto geschreven heeft, Turandot terug naar haar oorsprong. Waar Turandot een vrouwelijke Blauwbaard is, draait Turan Dokht om een innerlijke zoektocht naar zelfkennis en nederigheid. Puccini combineerde in zijn opera al oosterse en westerse elementen. Daarin gaat Darvishi, die in Iran geboren is en in Nederland haar muziekopleiding voltooide, een stap verder. Haar muziek voor het Nilper Orchestra, dat aangevuld wordt met Iraanse percussie en een kamantsje (een strijkinstrument), is gebaseerd op westerse tonaliteit, maar ze laat hen aan Iraanse muziek ontleende versieringen spelen. Verder geeft Darvishi in het gebruik van herhalingen uitdrukking aan de mystieke aspecten van Nazimi's tekst. Onderdeel van de voorstelling zijn projecties, door Siavash Naghshbandi gemaakt op basis van miniaturen waarmee Haft Peykar verlucht werd.
Aftab Darvishi (Teheran, 1987) volgde vanaf haar vijfde vioolles. Later volgden lessen op de kamantsje (een Iraans strijkinstrument) en piano. Ze studeerde aan het conservatorium van de Universiteit van
Teheran. Aan het Koninklijk Conservatorium Den Haag studeerde ze compositie bij Martijn Padding en Yannis Kyriakides. Aan het CVA studeerde ze Karnatische muziek (klassieke muziek uit Zuid-India) bij Rafael Reina en filmcompositie. Darvishi heeft met haar muziek deelgenomen aan festivals in Europa en Azië. Daarbij heeft ze gewerkt met ensembles als het Kronos Quartet en het Hermes Ensemble. Met gezelschappen als World Opera Lab heeft ze talrijke producties gemaakt. Met het KHZ kollektiv voor elektronische muziek dat geleid wordt door Yannis Kyriakides heeft ze in diverse festivals opgetreden, waaronder het Holland Festival. Sinds 2015 wordt ze regelmatig uitgenodigd om gastcolleges te verzorgen aan de Universiteit van Teheran. In 2017 gaf het Kronos Quartet haar de opdracht een stuk te schrijven voor Fifty for the Future: The Kronos Learning Repertoire. Ze heeft haar samenwerking met het kwartet voortgezet in een nieuw stuk voor Music for Change - The Banned Countries. Ze woont in Den Haag en Teheran, waar ze muzikaal leider is van de multiculturele organisatie RooBeRoo Mansion.
Regisseur en librettist Miranda Lakerveld maakt ensceneringen voor opera en klassieke muziek waarin het verbinden van culturen, religies en artistieke disciplines het belangrijkste uitgangspunt is. Daarvoor richtte ze World Opera Lab op. Belangrijke projecten in de afgelopen jaren waren: Orfeo in India (naar Monteverdi) in Ahmedabad, met Europese en Indiase musici en zangers, Erda een opera-installatie met muziek van Calliope Tsoupaki bij De Nationale Opera, De thuiskomst van Odysseus in Amsterdam-West met muziek van Monteverdi en traditionele muziek uit Marokko en Turkije, Majnun & Leyla met muziek uit Iran, Marokko, India en Turkije en een serie debat- en operaprogramma's over conflicten in het Midden-Oosten in samenwerking met De Balie. Met documentairemaker Frank Scheffer werkte zij aan Het innerlijke landschap, een project met film en opera over traditionele Sichuan opera. Deze voorstelling was te zien op het Holland Festival in 2015. In 2017 maakte ze met componiste Sinta Wullur Temple of Time, eveneens voor het Holland Festival. Lakerveld doet sinds 2011 onderzoek naar traditioneel, religieus muziekdrama onder andere in Iran, Japan, China, Mexico en de Tibetaanse gemeenschap in India. Met Aftab Darvishi maakte ze drie eerdere producties: Dans met de zeven sluiers, Zeynab/Mein Herz schwimmt im Blut en Het Offer.
Het Nilper Orchestra werd in 2006 opgericht door artistiek leider en dirigent Navid Gohari om eigentijdse gecomponeerde muziek uit te voeren. Als enige ensemble voor moderne muziek in Iran speelt Nilper werken van zowel Iraanse als buitenlandse componisten, en brengt het regelmatig wereldpremières en Iraanse premières van eigentijdse stukken. Daarnaast brengt het orkest getalenteerde musici en kunstenaars bij elkaar die in Iran wonen en werken, om aan zijn projecten deel te nemen. Sinds het orkest opgericht werd, heeft het elk jaar twee grote concertprogramma's geproduceerd, waarin het tegen de zestig eigentijdse werken uitgevoerd heeft. Nilper gaat samenwerkingen aan met gerenommeerde componisten en solisten uit de hele wereld, en nodigt hen uit naar Iran om daar hun werk te presenteren. Het orkest organiseert een jaarlijks festival voor moderne muziek. Met het project 'Music for everybody' reizen de musici door heel Iran om door middel van nieuwe muziek gemeenschappen te verbinden. Vorig jaar hebben Navid Gohari en de zangeressen Sara Akbari, Niloofar Nedaei en Tahere Hazafe, die in Turan Dokht te horen zijn, voor Prometheus/Plague de Music Theatre NOW prijs ontvangen als beste voorstelling van de afgelopen twee jaar. 'Nilper' betekent 'lotus' in het oud-Perzisch. De bloem symboliseert vrede en vriendschap, de houding die Iran van oudsher had ten opzichte van andere landen.
World Opera Lab, opgericht door Miranda Lakerveld, maakt interculturele operavoorstellingen, doet onderzoek en geeft workshops. De voorstellingen overstijgen culturele verschillen en hebben de dialoog tussen disciplines als leidend principe. Maatschappelijke thema's worden op poëtische wijze bevraagd in een kruisbestuiving van muziek en dans uit verschillende culturen. Het werk van World Opera Lab is geïnspireerd op onderzoek naar traditionele muziektheaterpraktijken uit Tibet, Japan, Guatemala, India en Iran. Het WOL maakte verscheidene producties in Nederland (ondermeer voor het Holland Festival) en daarbuiten. In 2016 startte een samenwerking met De Balie om opera's te maken over urgente politieke thema's, zoals de oorlog in Jemen. Met Aftab Darvishi maakt WOL in 2017 de voorstellingen Dans met de zeven sluiers en Het Offer. Dit jaar is de première van Turan Dokht, eerst in Teheran en vervolgens in het Holland Festival.
libretto, regie
Navid Gohari
Nasrin Khorrami
dramaturgie, tekstadviezen
Ashgar Seyed-Gohrab
Ekaterina Levental (Turan Dokht), Arash Roozbehi (De onbekende prins), Sarah Akbari, Niloofar Nedaei, Tahere Hezave
acterende musici
Yasaman Koozehgar, Yalda Ehsani, Mahsa Rahmati, Anahita Vahediardekani
Behzad Hasanzadeh (stem/kamanche), Mehrdad Alizadeh Veshki (percussie), Nilper Orchestra
World Opera Lab, Jasper Berben
Fonds Podiumkunsten, Gieskes-Strijbis Fonds, Amsterdams Fonds voor de Kunst, Nederlandse Ambassade Teheran