Ik zou deze opsomming nog kunnen verderzetten, maar ik had beloofd om ook iets te zeggen over de toevallige, historisch contingente omstandigheden waardoor religie vandaag een hindernis vormt voor de integratie. De reden daarvoor is de toevallige associatie tussen religie en etnische achtergrond, die een speling is van geografische verspreiding en historische ontwikkeling van religies. Religieus fundamentalisme vinden we in elke religie, maar vandaag bezorgt de islam ons het meest kopzorgen. Een aanzienlijk deel van de nieuwkomers in onze samenleving isislamitisch, en de meeste moslims hebben nu eenmaal een donkerder huidskleur. Die toevallige associatie vertroebelt het integratiedebat. Aan de ene kant wordt kritiek op de uitwassen van de islam beschimpt als “racisme” of “xenofobie”, omdat ze onbedoeld een etnische of culturele minderheid viseert. Dat heb ik zelf al meermaals aan de lijve mogen ondervinden. Door een misplaatst “respect” dat de multiculturele ideologie belijdt ten opzichte van religies, in het bijzonder vreemde religies van mensen met een andere huidskleur, worden allerlei wantoestanden vergoelijkt. Fundamentalisten gebruiken onze heilige schrik voor racisme als een schild om hun ideologie straffeloos te propageren.