Zeewier zit nog vol mysteries / Rosanne Kropman / Journalist
donderdag 12 september 2013 /
De proefstations van de bedrijven Hortimare en Ecofys hadden de eerste succesvolle zeewierakkers op open zee moeten zijn. Beide stations, ook wel zeeboerderijen genoemd, zijn in 2012 geplaatst op een door Rijkswaterstaat aangewezen stuk zee, tien kilometer uit de kust van Texel. Deze zomer was de eerste oogst gepland.
Maar dat liep anders. In de onderzoekshaven van het Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) op Texel liggen de resten van de twee proefstations nu op de kade. Het proefstation van Hortimare bleek bij plaatsing al lek te zijn door een constructiefout en zonk half. Vier maanden na de tewaterlating werd de zeewierboerderij alweer geborgen zonder dat er wier op was geteeld.
Zowel Hortimare als Ecofys hebben goede hoop dat ze hun experiment kunnen hervatten als er weer geld vanuit de overheid of de markt beschikbaar is. Want de mogelijkheden van zeewier blijven aantrekkelijk. Zo heeft zeebouw een aantal voordelen ten opzichte van landbouw: het neemt geen zoet water op en heeft geen bestrijdingsmiddelen of kostbare landbouwgrond nodig om te groeien. En zeewier kan wel eens het eten van de toekomst zijn. De wereldbevolking groeit, rond 2050 moeten negen miljard mensen gevoed. Zeewier is eiwitrijk, wat het een goede bron van voedingsstoffen maakt voor mens en dier. Zeewier zou zelfs kunnen dienen als biobrandstof, maar daarvoor ontbreekt de techniek.
Afgelopen zomer is er bij het NIOZ op Texel gewerkt aan het nieuwe Zeewier Centrum, speciaal om onderzoek te kunnen doen naar Nederlands zeewier. Tot nu toe ontbreekt daarover fundamentele kennis, vindt onderzoeker Klaas Timmermans van het NIOZ. Hij doet al twee jaar onderzoek naar zeewier, maar kan het nog steeds maar moeilijk doorgronden. "Je zou denken dat we wel weten wat het bijvoorbeeld opneemt aan voedingsstoffen en wat het produceert. Maar dat is nog steeds een mysterie."
In de blauwe bak voor hem cirkelt lichtbruin Japans bessenwier door zout water. In de andere bakken die al in bedrijf zijn, spoelen zeesla en vingerwier rond. Elk van de 25 tanks bevat 2000 liter zeewater. "We experimenteren hier vooral met licht, voedingsstoffen en temperatuur. Zo kunnen we bijvoorbeeld te weten komen op welke diepte welk soort wier het beste groeit", zegt Timmermans.
'Duurzaamheid is heel belangrijk in de experimenten. Roofbouwis er in de wereld al genoeg.'
Het meeste zeewier dat nu voor consumptie gebruikt wordt, komt uit het Verre Oosten. In landen als China, de Filippijnen en Japan oogsten ze jaarlijks tonnen zeewier uit ondiep water. De huidige teelt trekt echter een zware wissel op de kustgebieden. Om het wier te laten groeien, worden grote hoeveelheden mest in het water gestort.Daarnaast worden de wierakkers soms aangelegd in kwetsbare ecosystemen, bijvoorbeeld middenin een koraalrif.
Het Nioz wil dergelijke milieuschade aan de Noordzee voorkomen. Willen de experimenten leiden tot grootschalige productie van zeewier, dan is nog veel onderzoek nodig, benadrukt Timmermans. Het Zeewier Centrum kijkt bijvoorbeeld ook of zeewierteelt invloed heeft op andere organismen.
Het zou kunnen dat een grote hoeveelheid zeewier te veel voedingsstoffen opneemt en zo concurreert met mosselen of andere schelpdieren. Dergelijke gevaren voor het ecosysteem onder water zijn tot nu alleen nog met computermodellen onderzocht. "Duurzaamheid is heel belangrijk in de experimenten", stelt Timmermans. "Roofbouw is er in de wereld al genoeg."
De nieuwe onderneming wil geld gaan verdienen met de verkoop van zeewier aan avontuurlijk ingestelde consumenten en restaurants. De Amsterdamse Rebecca Wiering en Jennifer Breaton worden met kennis bijgestaan door de Wageningen Universiteit. Aan touwconstructies die vlak voor de kust drijven, telen de vrouwen sinds deze zomer zeesla. In de winter moeten er twee soorten kelp gaan groeien, een bruinwier.
Een ambachtelijk product hoeft zeewier van Zeewaar niet te zijn. Liever werken Wiering en Breaton met de nieuwste technieken om de zeewieren te laten groeien en te oogsten. Voorwaarde is, net als op Texel, dat de teelt duurzaam gebeurt. Dat houdt in dat ze geen extra middelen gebruiken om het wier sneller te laten groeien of om natuurlijke vijanden te bestrijden. Ze oogsten niet uit wildgroei, maar kweken zelf hun wier aan speciaal daarvoor ontworpen netten. Het bedrijf wordt nu nog gesteund met 80.000 euro subsidie van de provincie Zeeland en eigen vermogen, maar over drie jaar moet Zeewaar quitte draaien.
De eerste omzet hebben Breaton en Wiering al binnen. Eind augustus verkochten ze op de markt van Sail de Ruyter de eerste pakjes zelf geteelde zeesla uit Nederlands water.