Leenstelsel ontleed – Anna van Rijn Kanaal
Het is alweer vier jaar geleden, de omzetting van de basisbeurs naar het leenstelsel. Het belangrijkste argument voor het afschaffen van de basisbeurs was dat er zo kon worden geïnvesteerd in het onderwijs. We zijn inmiddels vier jaar verder en het onderwijs is er zeker niet op vooruitgegaan. Wel is er een verslechtering in het toekomstperspectief van onze studenten.
De afschaffing van de basisbeurs zou ervoor moeten zorgen dat er geld vrij zou komen. Het persbericht van de overheid luidde in 2015 toen dan ook: 'Studievoorschot maakt investering tot 1 miljard mogelijk.' We zijn nu alweer vier jaar verder en studenten merken amper verbetering in het onderwijs. Wat is er gebeurd met dat beloofde miljard?
Allereerst zal ik duidelijk maken dat die beloofde miljard er (nog) niet is. De inkomsten van het ministerie van onderwijs zouden moeten oplopen tot een miljard euro in 2026, stelde voormalig minister Bussemaker. Als we kijken op de site van de ministerie van OCW dan zien we dat er in 2015 en 2016, na de afschaffing van de basisbeurs, vrijwel geen geld is vrijgekomen. Dat is omdat het beloofde geld pas zal binnenstromen zodra studenten zonder basisbeurs hun diploma binnen hebben en beginnen met aflossen. Pas op dat moment zal de overheid meer geld kunnen vrijmaken voor investeringen. Het feit dat studenten zeggen dat ze weinig merken van verbetering klopt dan ook, want er is nog niet veel geld beschikbaar gekomen voor significante veranderingen.
Als het leenstelsel niet zo snel zorgt voor beter onderwijs, dan is er wel nog het voordeel dat het een stuk eerlijker is dan de basisbeurs. Nu hoeven mensen althans niet meer te betalen voor andermans kind. Dit is echter een zwak punt. Volgens het Centraal Planbureau is de gemiddelde studieschuld na de afschaffing van de basisbeurs gestegen van 13.000 tot gemiddeld 21.000 per student. Dit zijn studenten die gemiddeld nu langer thuis moeten blijven wonen, gemiddeld later en heel moeilijk een goede hypotheek krijgen vanwege hun schuld en daar boven op lijden onder hun torenhoge studieschuld. Deze toekomstige belastingbetalers hebben hun focus niet liggen op het vergroten van hun persoonlijk kapitaal, maar op het afbetalen van hun studieschuld. Een beetje solidariteit is niet veel gevraagd, vooral niet als het gaat om de toekomstige welvaartafname van ons land.
Als middelbare scholier en toekomstige student heeft een te verwachten studieschuld zeker invloed op de manier waarop ik een studie kies. Het gaat niet meer om wat je leuk vindt en wat je graag zou willen doen. Ik doe onderzoek naar de gemiddelde salarissen, baankansen en de vraag van een bepaalde opleiding voordat ik mezelf er van kan overtuigen om het te overwegen. De opleiding leuk vinden is een bonus, maar zeker niet meer het belangrijkste. Het leenstelsel heeft de zoektocht naar de juiste opleiding sterk veranderd en niet op een positieve manier.
De politiek beseft het nu ook; het leenstelsel deugt niet. Ook GroenLinks sluit zich nu aan bij de partijen die voor de basisbeurs zijn. Er is in principe nu een meerderheid in het parlement voor de terugkeer van de basisbeurs. De kans dat de basisbeurs terugkomt, is nu dan ook veel reëler.
Het leenstelsel samengevat is ongeveer: vier jaar ellende en schuld. Beloftes die voor goede koppen zorgen, maar in de realiteit niks voorstellen. Laat ons maar gewoon onze doodsaaie studie volgen, geen huis kunnen kopen, ellendig zijn en laat de welvaart maar stagneren. Want hey, we besparen toch lekker veel met het leenstelsel?