schrijn - (kistje)
schrijn zn. 'kistje'
Mnl. schrinen (wrsch. abusievelijk een meervoudsvorm) 'kistje, kastje voor het bewaren van kostbaarheden' [1240; Bern.], scrine, scrijn 'id.' in scrijnmakere 'schrijnwerker, kastenmaker' [1288-1301; VMNW].
Ontleend aan middeleeuws Latijn scrinium 'kist; kastje voor het bewaren van relieken en andere kostbaarheden; doodkist', betekenisuitbreiding van klassiek Latijn scrīnium 'koker voor het bewaren van boekrollen, brievenkistje'. Verdere herkomst onzeker.
Evenzo ontleend zijn: mnd. schrīn; ohd. scrīni (nhd. Schrein); ofri. skrīn; oe. scrīn (ne. shrine); ozw. skrin (nzw. skrin); alle 'schrijn'.
schrijn [kistje] {schrine, schrijn 1201-1250} < latijn scrinium [koker voor het bewaren van boekrollen, brievenkistje, boekenkastje].
schrijn znw. o. m., mnl. scrȋne, scrijn, scrȋnen o. m. ook v. 'kistje, kastje, vooral voor kostbaarheden, doodkist, relikwieënkas', mnd. schrīn o., ohd. scrīni o. < lat. scrīnium 'schrijn, kastje'. De westgerm. woorden gaan terug op een grondvorm *skrīnia-; daarnaast werd in de kringen der geestelijkheid het lat. woord als *skrīna overgenomen, waaruit oe. scrīn o. 'kistje voor kostbaarheden, relikwieënkast, ijzeren kooi' (ne. shrine) en hieruit on. skrīn o. 'schrijn van een heilige'.
Het lat. woord betekende eigenlijk 'ronde koker voor het bewaren van boeken, papieren en zalven', het behoort tot de idg. wt. *(s)kerei afl. van *(s)ker 'draaien, buigen', waarvoor zie: schraag. — In een algemener bet. van '(kunstvol gemaakte) kast' leeft het voort in schrijnwerker, mnl. scrȋnewerker. — Het schijnt dat bij de overname het lat. woord ook als scrĭnium gesproken of gehoord werd; daaruit verklaren zich mnl. screinen, screne, screen, wvla. schrene, westf. schrain, owfri. schrene.
schrijn znw. (alg.-ndl. nog archaïseerend en in schrijnwerker, mnl. scrînewerker m.), mnl. scrîne (scrijn, scrînen) o. m. en gew. v. "kistje, kastje, vooral voor kostbaarheden en geld, doodkist, reliquieënkas". = ohd. scrîni o. (nhd. schrein m.), mnd. schrîn (*schrîne) o. "id.". Uit lat. scrînium "schrijn, kistje". Ags. scrîn o. "kistje voor kostbaarheden, reliquieënkas, ijzeren kooi" (eng. shrine) wijst met zijn afwijkenden stamvorm *skrîna-: continentaalwgerm. *skrînia-) op ontl. langs anderen weg, na de afscheiding van 't Continentaalwgerm. Voor 't Ofri. is *skrîne o. "kastje voor kostbaarheden" waarschijnlijker dan *skrîn; de dat. skrîne is overgeleverd. On. skrîn o. "doodkist van een heilige" uit 't Wgerm., wsch. uit 't Ags. Opvallende bijvormen zijn mnl. screinen (in varianten bij Hildegaersberch), screne (ê, ē?), screen, wvla. schrene, westf. schrain, Osnabrücksch schrên, owfri. schrene; voor de vormen met ē vgl. bij lelie.
schrijn o., Mnl. scrine, gelijk Hgd. schrein, Eng. shrine en Fr. écrin, uit Lat. scrinium.
schreneel, scherneel, sjerneel, zn.: laatje in een kist, vakje in kist voor kleinodiën. Uit een dim. op -el van Ofr. escrin < Lat. scrinium 'schrijn, koffer voor kostbaarheden', waarnaast Ofr. escrinet. Scherneel door metathesis.
sjrien, zn.: kast. Mnl. schrijn, schrine 'kist, kastje', D. Schrein 'schrijn, kastje' < Ohd. scrîni < Lat. scrînium 'kastje'. Samenst. sjrienewerker 'meubelmaker, kastenmaker, schrijnwerker', D. Schreiner.
schrijne (DB, P), zn. v.: schrijn, relikwieënkast (DB), lijkkist (DB, P). Mnl. scrijn, serine 'kist, kast, doodskist, relikwieënkast, voetbank', Vroegnnl. schrine 'escrin, cofre ou cabinet' (Lambrecht), schrijne 'scrinium, area, cista' (Kiliaan). Zoals Ohd. scrîni, Mhd. schrîn 'kistje, kastje, lijkkist', D. Schrein < Lat. scrinium 'kastje'. Vgl. de beroepsnaam schrijnwerker, oorspr. 'meubelmaker'.
skryn II: s.nw., (veral in) skrynwerk(er); Ndl. schrijn (Mnl. scrijn/scrine), Hd. schrein, Eng. shrine, "tot meubel bewerkte kas/kis", uit Lat. scrinium, "kas/kis vir bewaring v. briewe/geskrifte".
schrijn (Latijn scrinium)
schrijn. — Als equivalent van Fr. reliquaire, is schrijn onzijdig, maar in 't Duitsch is Schrein mannelijk, en dat is op de volgende plaats nagevolgd.
|| Onze taal is als een gouden zware reliquienschrijn waarin het herte van onze voorgeslachten … wordt bewaard. Dat onze Vlaamsche oud-hoogstudenten dezen schrijn heffen, hoog in de lucht, op de kracht gezwollen armen van hun gemeenschappelijk pogen enz., Fr. van Cauwelaert in Handelingen v. h. Congres v. h. Davidsfonds te St Nikolaas, 206.
Schrijn, van 't Lat. scrinium = kastje; vgl. schrijnwerker.
schrijn 'kistje' -> Deens skrin 'kistje, doos' (uit Nederlands of Nederduits); Noors skrin 'kistje' (uit Nederlands of Nederduits).