Tijdschrift 436 - 2015 | Vrede.be
Oorlog komt als een boemerang terug
Baga (Nigeria), Suruç, Ankara, Sharm al Sheik, Beiroet, Parijs... allemaal plaatsen waar de terreur de jongste maanden heeft toegeslagen. We worden er pijnlijk aan herinnerd dat oorlog en geweld geen grenzen kent. De oorlogen in Afghanistan, Irak, Libië, Syrië, Jemen,... komen als een boemerang op ons af. De bewoners van Bagdad, waar het afgelopen jaar meer aanslagen werden gepleegd dan het aantal dagen in een kalenderjaar, ondergaan al vele jaren de terreur. Ze staan machteloos voor de spiraal van geweld dat hen is opgelegd en dagelijks opnieuw wordt gevoed.
De terreur heeft een oorzaak en een doel. Als er oorlog wordt gevoerd, militair geïntervenieerd en wapens geleverd, kunnen we in deze geglobaliseerde wereld van vandaag, moeilijk verwachten dat we van het geweld gespaard zullen blijven. In Afghanistan, Irak en Libië hebben de militaire interventies de landen gedestabiliseerd en mee de voedingsbodem voor terreurgroepen gecreëerd. De Brits-Amerikaanse bezetting, ontmanteling van de staatsinstellingen, contraterreur en sektarische politiek hebben in Irak dood en verderf gezaaid en zo het ontstaan van de Islamitische Staat in de hand gewerkt. In Jemen kan Saoedi-Arabië voor zijn bloedig optreden rekenen op de onvoorwaardelijke steun van de VS met Amerikaanse en Europese wapens. Er vallen duizenden doden, maar geen haan die er naar kraait, terwijl politieke frustraties zich opeenstapelen. In Syrië krijgen regime en krijgsheren militaire en financiële steun van internationale en regionale machten die er hun eigen koude oorlog warm uitvechten.
Neen, westerse en andere internationale/regionale leiders kunnen niet omkijken en hun handen in onschuld wassen. De oorlogen en de terugkerende boemerang zijn ook hun verantwoordelijkheid.
Even belangrijk is het om te beseffen dat de gruwelijke terreur niet zo blind is als ze lijkt. De aanslagen in Parijs, Beiroet, Ankara en andere steden dienen een doel. Ze moeten angst zaaien om verdeeldheid en haat te oogsten. Kort na de aanslagen in Parijs verschenen er op de sociale media oproepen om de grenzen te sluiten en vluchtelingen te weren. Onschuldige slachtoffers van oorlog worden zo opnieuw gestigmatiseerd en... het speelt in de kaart van IS.
Er is geen goed antwoord op de aanslagen maar er zijn zeker wel slechte antwoorden. Frankrijk dreigt in de IS-val te trappen. De Franse president Hollande en premier Valls verklaarden dat hun land in oorlog verkeert en lieten meteen stellingen van IS in Syrië bombarderen. Europa lijkt zijn eigen 9/11 scenario te schrijven. Parijs kan nu beroep doen op artikel 5 van het NAVO-verdrag dat stelt dat als een land wordt aangevallen, de andere lidstaten solidair bijspringen. Hoewel het VN-Handvest een gewapende actie toestaat om zich te verdedigingen gaat het toch om een rekbare interpretatie ervan. Het gevaar dreigt op nog een uitzichtloos oorlogsmoerras met nieuwe destabiliserende gevolgen in de regio en inperkingen van burgerlijke vrijheden als antwoord op de terreurdreiging, zoals de VS dat voordeed in 2001.
De terreurorganisatie heeft de confrontatie nodig om verder strijders en zelfmoordkandidaten te rekruteren waar behoorlijk wat jongeren om tal van redenen vatbaar voor zijn. Er is misschien geen goed antwoord, maar zeker wel een slecht antwoord: veel militaire interventies maken sterker wat beweerd wordt te bestrijden en vergroten doorgaans de ellende zoals we eerder konden vaststellen.
Het belangrijkste is om eindelijk werk te maken van een politieke oplossing van het Syrische conflict. Internationale en regionale machten hebben de sleutel in handen, gezien zij het conflict politiek, militair en financieel voeden. Ze kunnen hun proxy's in Syrië rond de tafel dwingen en een toekomstplan voor het land uittekenen. Vervolgens kunnen deze het lokale antwoord geven op het probleem IS. Syrië heeft een toekomstplan nodig dat vrede en veiligheid brengt, maar ook een samenlevingsmodel dat respect brengt voor alle etnische en religieuze groepen, voor democratie en mensenrechten.
We mogen niet toegeven aan het wapen van de terreur en de valstrikken die er in verborgen zitten. Als we een veilige samenleving willen, kan dat maar als iedereen zich veilig en aanvaard voelt. Terreur krijg je niet uitgeroeid met repressie of geweld, de uitholling van burgerrechten of het viseren van vluchtelingen. Het zijn de wortels van de terreur die we moeten aanpakken en daar zullen we ons de komende dagen goed over moeten bezinnen.
De Algemene Vergadering van de VN nam in 2001 een resolutie aan die 6 november uitriep tot de 'Internationale Dag voor de Preventie van de Exploitatie van het Milieu ten tijde van Oorlog en Gewapende Conflicten'.