In België worden de loononderhandelingen in hoge mate gestuurd door de wet op het concurrentievermogen uit 1996. Dat maakt dat er heel weinig onderhandelingsruimte is en dat we bijna vergeten zijn dat het om een strijd voor beter loon gaat. Die strijd hebben onze Duitse buren begin 2018 gevoerd. We spraken met Michael Erhardt, de voorzitter van IG Metall in Frankfurt.
De metaalsector wist een loonsverhoging van 6% uit de brand te slepen en het recht om tijdens je carrière gedurende twee jaar over te schakelen op een werkweek van 28 uur. Hoe hebben jullie dat klaargespeeld?
Michael Erhardt. We hebben drie jaar uitgetrokken om al onze leden te raadplegen en te vragen wat zij precies wilden. We vroegen hen welke loonsverhoging ze wilden, maar ook welke eisen we op het vlak van arbeidsduurverkorting en opleiding moesten stellen. Want het draait niet alleen om geld, het draait ook om macht. Welke macht hebben wij om met onze tijd te doen wat we willen? We hebben de tijd genomen om de werknemers te raadplegen en hen bij de strijd te betrekken, daardoor hebben we deze hele campagne kunnen uitrollen.
Ons motto was: de leden moeten erbij betrokken worden. In plaats van de beslissingen over te laten aan de top van de organisatie en de orders naar de basis door te spelen, zijn we omgekeerd tewerk gegaan. We zijn begonnen met workshops waar we samen het eisenpakket hebben opgesteld. We hebben ook twee grote bevragingen bij onze leden gedaan. Alleen al in Frankfurt, waar 15.000 metaalarbeiders zijn, hebben er 7.500 werknemers deelgenomen. Dat is veel. Het waren ook niet enkel leden van onze vakbond. Op nationaal vlak hebben we schriftelijke feedback gekregen van 680.000 werknemers. Het was een van de hoogtepunten van onze campagne.
We hebben de vragenlijsten niet enkel verspreid en naderhand verzameld. We hebben zwaar ingezet op persoonlijke contacten: mensen die met mensen spreken. Daar is tijd voor nodig en organisatie. Ongeveer op hetzelfde moment contact opnemen met 2,3 miljoen leden, verspreid over het hele land, dat is geen kattenpis en eerlijk gezegd waren we er ook niet zeker van dat het ons zou lukken. Maar uiteindelijk is alles vlot verlopen.
Tot slot moesten we ook een beroep doen op de creativiteit van de strijdlustige werknemers. Wanneer werknemers de acties die ze willen voeren, zelf kunnen uitwerken en afstemmen op de situatie in hun bedrijf, dan zijn ze veel gemotiveerder om zich in de strijd te werpen en hem te winnen. In de metaal- en elektromechanische sector kampen we uiteraard met problemen zoals onzekere jobs, tijdelijke contracten, interim-contracten en werkgelegenheid in het algemeen, maar we hebben nog altijd heel wat slagkracht. Wanneer in de grote bedrijven in Duitsland de werknemers hun werkplaats verlaten, dan geldt dat voor alle werknemers, ook voor de interims. We hebben ervoor gezorgd dat interim-arbeiders niet benadeeld worden ten opzichte van de “eigen” werknemers. Dat heeft ons een aantal jaren gekost, maar uiteindelijk zijn we er erin geslaagd. Voortaan kunnen ook interims deelnemen aan vakbondsacties.
Uiteindelijk, wat we ervan onthouden, is niet de aanvankelijke eis maar wat we hebben bereikt.
+ 4,3 % Een succesvolle strijd
Een uitvoerige bevraging bij 680.000 werknemers. Een eisenpakket gebaseerd op de nominale verhoging van de productie, de productiviteit en de winsten van de bedrijven. Meer dan een maand lang waarschuwingsacties en beurtstakingen waaraan 1,5 miljoen werknemers deelnamen. Dat lag aan de basis van de succesvolle strijd van de Duitse metaalarbeiders: de vakbond IG Metall (bijna 4 miljoen leden) verkreeg in februari 2018 een loonsverhoging – vanaf 1 april – van 4,3%, aanzienlijke extra bonussen vanaf januari 2019, de mogelijkheid die bonussen deels om te zetten in extra vakantiedagen en het recht om tijdens je carrière gedurende twee jaar over te schakelen op een 28-urige werkweek.
Michael Erhardt (IG Metall, links op de foto) had het op ManiFiesta over de gewonnen strijd van de Duitse metaalarbeiders. (Foto Solidair, Sophie Lerouge)
Kan het loonverschil t-ussen goede jobs en onzekere mini-jobs tot problemen in de samenleving leiden?
Michael Erhardt. Er is momenteel inderdaad een grote spanning tussen de lonen. Maar wie sociale bijstand ontvangt (de befaamde Hartz IV-uitkering, zie kader, n.v.d.r.) en gedwongen wordt een mini-job te aanvaarden om die bijstand te kunnen behouden, heeft er geen enkel voordeel bij dat de lonen dalen. Het is dezelfde discussie als met de vluchtelingenproblematiek. Het is niet door de opvangtoelage van de vluchtelingen te verminderen dat er plots meer sociale woningen beschikbaar zullen zijn. Wie geen geld heeft, zal zich niet beter gaan gedragen als de inkomsten van de anderen verminderen. Het tegendeel is waar. Als de lonen stijgen, is er meer koopkracht en is de kans groter dat de binnenlandse vraag verhoogt, waardoor jobs gecreëerd worden en werklozen in dienst worden genomen. Dan kunnen we onderhandelingen voeren over collectieve arbeidsovereenkomsten en loonsverhogingen voor iedereen.
Op welke manier kun je een kortere werkweek in de bedrijven realiseren?
Michael Erhardt. Dat is op dit moment onze grote uitdaging. Het is helemaal niet zo eenvoudig als je denkt. Nemen we bijvoorbeeld de werknemers die in ploegen werken. Hoe pak je dat aan? Verminder je het aantal uren per ploegdienst? Of kies je ervoor het aantal vakantiedagen te vermeerderen? En hoe ga je die verrekenen? Er zijn mensen die meer vrije tijd willen in functie van de schooluren van hun kinderen, anderen hebben ouders die meer zorg nodig hebben. Die dingen gelden voor honderdduizenden werknemers. We moeten inventief zijn en bedrijf per bedrijf onderhandelen. Onze collega’s van de spoorwegen hebben een formule uitgewerkt waarbij iedereen zes extra vakantiedagen krijgt. Elke werknemer kan kiezen wanneer hij die wil nemen of hij kan die dagen ook laten uitbetalen. 65% van de mensen heeft gekozen voor vakantiedagen, wat aantoont hoe belangrijk het thema arbeidsduur wel is.
De loonstrijd van IG Metall in Duitsland heeft de werkgevers hier doen zeggen: de uitkomst van de strijd in Duitsland zal bepalend zijn voor wat er in de rest van Europa gebeurt. De bazen hier hebben dus goed begrepen hoe belangrijk onderlinge solidariteit tussen de werknemers is. Zijn de werknemers in Duitsland zich daar ook van bewust?
Michael Erhardt. We beseffen natuurlijk wel dat de economische situatie in Duitsland een invloed heeft op de rest van Europa. Bij elke loononderhandeling krijgen we wel te horen: “We moeten concurrentieel blijven ten opzichte van de buurlanden”. Maar persoonlijk wist ik niet dat in België het concurrentievermogen ronduit in de wet is ingeschreven. Ik ben van mening dat we de internationale samenwerking nog moeten opvoeren. Bij conflicten om de werkgelegenheid in stand te houden, bij multinationals bijvoorbeeld, merken we maar al te vaak dat het management de werknemers uit de verschillende landen tegen mekaar probeert op te zetten. We moeten dus blijven inzetten op de bewustmaking van de werknemers, over de landsgrenzen heen. We moeten ons organiseren, zoals we dat vandaag bij Ryanair zien gebeuren.
Hoe verklaar je dat populistische partijen zoals het AfD zoveel succes hebben bij werknemers? Hoe reageert IG Metall daarop?
Michael Erhardt. De sociale situatie in Duitsland is niet rooskleurig. Vooral in het oosten van het land stellen de mensen zich vragen en voelen ze zich geviseerd. Het is een fatale mix van angst om in de armoede terecht te komen, vooral bij gepensioneerden, en diepgeworteld racisme dat in Duitsland al jaren leeft. We zijn ons er goed van bewust dat we die bekommernissen en angsten van de werknemers ernstig moeten nemen. Ons antwoord is een solidariteitsmodel, waar extreemrechts een uitsluitingsmodel als uitkomst ziet. Het AfD beweert dat er wel genoeg zou zijn als we het aantal mensen verminderen die van dezelfde taart eten en dat men daarom de migranten en de vluchtelingen moet terugsturen. Wij beweren dat we zonder solidariteit, ook met de niet-Duitsers, er nooit in geslaagd zouden zijn strijd te voeren voor sociale vooruitgang en loonsverhoging. Zonder de buitenlanders zouden we niet kunnen staken. De arbeidersklasse in Duitsland is echt een multinationale klasse. Het zijn trouwens vaak werknemers van buitenlandse origine die de voortrekkers zijn van de stakingen. In Duitsland zelf bestaat dus al internationale solidariteit en die strekt zich ook uit over de grenzen, ze zit als het ware in onze genen gebakken.
Hartz IV
Hartz IV is de vierde versie van een systeem dat werklozen weer aan het werk moet helpen en dat in Duitsland werd ingevoerd door de socialistische kanselier Schröder, naar een idee van de voormalige directeur van Volkswagen Peter Hartz. Al sinds 2005 komen werknemers na één jaar werkloosheid automatisch in dit systeem terecht. Ze krijgen een uitkering van 400 euro per maand plus bijstand van de gemeente voor huisvesting en verwarming. Ze zijn verplicht om alle “activeringsmiddelen” (opleidingen, “coaching”, 1-eurojobs, mini-jobs, …) te aanvaarden die door het werkgelegenheidsbureau worden aangeboden. Wie dat niet doet, wordt gesanctioneerd. Vermoed wordt dat zes miljoen Duitsers (van wie 1,6 miljoen kinderen) van die uitkeringen afhankelijk zijn.
Dit artikel komt uit het magazine Solidair van november-december 2018. Abonnement.
Log in to bookmark
Reageren op dit artikel? Mail naar redactie@solidair.org.
De methode van François Ruffin om de werkende klasse terug te winnen
Sinds 2017 vertegenwoordigt François Ruffin de stem van de gewone werkmens in de Nationale Vergadering, het Franse parleme
Trop is te veel!: “Als we samen onze stem verheffen, dan hebben we heel veel macht”
“Als je hoort dat energiereuzen vorig jaar 17 miljard winst maakten, terwijl de factuur van mijn buurvrouw met 300% is gestegen, dan klopt er toch iets niet?” Zangeres Slongs legt de vinger op de wonde. Ze is woordvoerster van ‘Trop is te veel!’, een breed platform dat iedereen wil samenbrengen om een vuist te maken tegen de hoge energieprijzen. Eerste actie: een betoging op 4 december in Brussel.
"De algemene staking van 9 november is geen eindpunt, we moeten doorgaan"
De staking van woensdag 9 november is een belangrijke stap in de opbouw van de sociale beweging in heel België.
WK voetbal in Qatar: pak de échte verantwoordelijken aan
Om de vier jaar brengt het WK voetbal miljarden mensen in vervoering. Dit jaar wordt het evenement, dat mensen van alle continenten samenbrengt en dus een volksfeest zou kunnen zijn, echter zwaar op de korrel genomen. En terecht. In geen geval kunnen we onze ogen hiervoor sluiten of werkeloos toekijken, integendeel.
Italië 1922: wanneer de machthebbers kiezen voor het fascisme
De periode na de Eerste Wereldoorlog is voor Italiaanse boeren en arbeiders zwaar. Voedsel is onbetaalbaar. De werkende klasse lanceert daarom een gigantische sociale beweging die leidt tot reële loonsverhogingen. Om sociale ambities te onderdrukken, zet de regering in op het fascisme. Het verzet maakt daar vervolgens een einde aan.
“Prijzen verlagen? Perfect mogelijk! Kijk naar Frankrijk”
De energiefacturen in ons land zijn onbetaalbaar. In Frankrijk heeft de regering de prijzen geblokkeerd.
Frankrijk: een dag van mobilisatie voor hogere lonen en de bescherming van het stakingsrecht
De vakbonden CGT, FO, FSU, Solidaires en jongerenorganisaties hebben vandaag 18 oktober meer dan 200 bijeenkomsten, stakin
Hoe Cuba omgaat met de verwoestingen van orkaan Ian
De dag voordat orkaan Ian Cuba trof, werden 50.000 mensen geëvacueerd en naar 55 schuilplaatsen gebracht.