Het Sas (Goes)
Heer Arentskerke ('s)
Tocht 197 - De ontdekking van Zuid-Beveland (1)
Utrecht � Yerseke met de trein
Tocht: Yeseke � Eindewege
Overnachting Eindewege: Vrienden van de fiets
Tocht	84 km
Totaal	98km
1. Yerseke
Tocht: 197(1)
Bezocht op: 12 augustus 2013
Yerseke moet haar station delen met Kruiningen. De trein rijdt verder door een coupure in een dijk. Rond de kerk van Yerseke zijn restaurants gegroepeerd, die allemaal mosselen op het menu hebben staan. Tegenover het oude stadhuis staat een kubus met oude versjes uit de streek, zo ook over het lopen met de koenckelpot. Daar moet geld in gedaan worden. De huizen aan de Spuitstraat en de Sandeestraat zijn klein, in tegenstelling tot de nieuwe kerk van de gereformeerde gemeente. Op een bescheiden driehoekig pleintje staat een winkel waar mosselkruiden te koop zijn en in de hoek staat een huis met de naam het Jutterskotje. De eigenaar vertelt het verhaal. Rond 1650 werden de gevangenen opgesloten in de kerk, maar dat gaf op zondag te veel herrie bij de dienst. Er kwam een nieuwe gevangenis op de plaats van dit huisje en een man met de bijnaam de Jutter, erd als eerste gevangene hier opgesloten.. Binnen een dag was hij ontsnapt, maar liet zijn naam achter bij dit Jutterskot. Na de gevangenis stalde de gemeenschap hier de brandspuit en later de rouwkoets en na een verbouwing werd het een woonhuis.
In de haven legt net een vissersboot aan. De schipper wordt bijgestaan door zijn zonen. De YE-87 voer al om 6 uur uit naar de eigen mosselpercelen. De lading is gelost en ligt morgenochtend al in de supermarkt. Er was dit jaar weinig mosselzaad, dus weinig mosselen en daarom is de prijs nu goed. De zonen leggen de laatste hand aan de trossen en weten nu al wat ze later willen worden.
2. Wemeldinge
Tocht: 197(2)
De hoge Postbrug loopt over het brede kanaal, dat de Ooster- met de Westerschelde verbindt. Normaal hoor je hier de wind, maar nu de sirenes van alle hulpdiensten uit de verre omgeving. In de lucht cirkelen helikopters en in het kanaal ligt een gastanker stil naast boten van de waterpolitie. Het is duidelijk, dat er een ernstig ongeluk heeft plaatsgevonden. Langzaam komt de informatiestroom op gang. De tanker heeft een plezierjacht overvaren en het jacht ligt vast onder het schip. Takels proberen de boot vrij te maken. Langs het water zoeken brandweermannen naar het lichaam van een vrouw, die overboord geslagen is. Uiteindelijk zal ze gevonden worden. Op weg naar het ziekenhuis overleed ze. In de gezonken boot vindt men het lichaam van haar man en zijn hond, beide zijn verdronken. Wemeldingen loopt uit en de mensen fotograferen de ramp. In het dorp is het stil. Een vrouw onderhoudt haar tuin met stokrozen. Ze is bezig met afscheid nemen, want het huis is verkocht. Het huis was ooit van de molenaar, die door een erfenis een groot huis bij zijn molen kon laten bouwen. De molen zelf is van 1869 en het huis van 1874.. Binnen kort verhuis de vrouw naar een appartement in Middelburg. De tuin werd haar teveel. Haar man leeft gelukkig nog en samen verhuizen is gemakkelijk dan alleen. Verderop staat een tweede molen
3. Vlake
Tocht: 197(3)
De weg naar Vlake is afgesloten voor verkeer. In het kanaal door Zuid-Beveland vond een aanvaring plaats tussen een jachtje en een tanker. Op de dijk kijken mensen naar de helicopters, die zoeken naar drenkelingen. Het lukt om via een omweg Vlake toch te bereiken. Het buurtschap telt een bescheiden aantal huizen. Bij boerderij Veelust rolt een paard door het stof. Een meisjes wil wel zijn naam vertellen. Dimmert heet het paard en hij staat in de schaduw van een grote notenboom. Aan de rand van Vlake is een grote siertuin bij een oude boerderij. Er komen regelmatig bezoekers en die kunnen parkeren bij een groot beeld, dat wel afkomstig lijkt van de Paaseilenden. Het beeld misstaat niet hier in Zeeland.
4. Schorebrug
Tocht: 197(4)
Er loopt een grote brug over het kanaal door Zuid-Beveland. Ook de geelblauwe intercity rijdt hoog boven het kanaal. De snelweg duikt een tunnel door, om verderop weer boven te komen.
Bij een wit huis staat een groepje witte koeien in de wei. Die horen bij het vleeskoeienbedrijf Poleij verderop en zijn van het bijzonder ras Blonde d� Acquitaire. Ze zijn er zichtbaar trots op.
5. Kruiningen
Tocht: 197(5)
Bij de kerk van Kruiningen staat een beeld van een vrouw die wanhopig een kind in haar armen klemt. Op de sokkel staan de vele namen van bewoners, die bij de watersnoodramp van 1953 zijn omgekomen. De namen staan op alfabetische volgorde en bovenaan staat de naam Balkeneinde. Een vrouw zegt, dat het geen familie is van de vorige minister-president. Die tak komt uit Kapelle. De kerk van Kruiningen ligt wat hoger dan de omgeving, maar blijkbaar niet hoog genoeg, toen verderop de dijk brak. Op het marktplein staan de voorzieningen met namen uit de tijd van het boerenleven: restaurant De Korenbeurs en caf� De Paardenruif. Het stadhuis heet nu Bouwraadhuis, maar dat komt omdat er nu bouwadviseurs werken. Het veer van Kruiningen naar perkpolder vaart al niet meer, sinds er jarengeleden een tunnel onder de Westerschelde is gegraven.
6. Hansweert
Tocht: 197(6)
De sluizen bij Hansweerd in het kanaal door Zuid-Beveland indrukweekend. De boten die erdoor varen lijken hierdoor klein. Fietsers mogen over de sluis rijden. Aan een steiger is de opstapplaats voor de veerdienst naar Zeeuws Vlaanderen. Die vaart alleen maar in juli en augustus en dan ook nog niet elke dag. Bij het dorp ligt de oude sluis of was het misschien de haven. De sluisdeuren liggen verloren tussen velden met onkruid. Aan de weg naar de kerk zijn mooie nieuwe huizen gebouwd. Naast de kerk staat een metalen beeld waar een Christelijk en Joods symbool ein elkaar geweven zijn. De kerk is van rode baksteen en de eerste steen is in 1891 gelegd door Adolphe de Ribaucourt. Dat klinkt adellijk. Aan de rand van het dorp, richting Schore, staan opvallende houten huizen. Die zijn door Noorwegen geschonken na de watersnoodramp van 1953. Aanvankelijk hadden allemaal dezelfde kleur en die mocht van de gemeente niet worden veranderd. Belinda Biskop raakt echter verliefd op het mooie rood van Zweedse huizen, die ze op vakantie tegenkwam. Een mooi rood geschilderd plankje kon de ambtenaren echter niet overtuigen, maar ze gaf niet op. Een jaar later nam ze foto�s mee. De gemeente zag hoe mooi hun houten huizen zouden kunnen worden en ging uiteindelijk overstag. De kleuren werden vrij gegeven en nu staan rode, blauwe, bruine en zwarte huizen naast elkaar. Een mooi geheel, maar zwart is hier in Zeeland eigenlijk de kleur van de houten schuren.
7. Schore
Tocht: 197(7)
Aan de rand van Schore is net een eigentijds landgoed gereed gekomen. De weg loopt wat omhoog. Dorpen liggen hier immers bijna altijd op oude zandruggen. In een bescheiden parkje is op 30 april 2013 een boom gepland ter ere van het koningschap van Willem-Alexander. Bij een volgende troonwisseling zal het een echte boom zijn. Ooit vormde het dorp een eenheid met het verderop gelegen Vlake, maar de komst van het kanaal door Zuid-Beveland zorgde voor een scheiding. De kerk werd in 1914 herbouwd en de middeleeuwse toren bleef toen behouden. Die toren werd in het begin van de 2e wereldoorlog door Franse oorlogsschepen aan flarden geschoten, Nu staat er een bescheiden nieuwe kerk gebouwd volgens de Delftse school. Op de hoek staan een smederij, waar de smid nog kachelplaten fabriceert. Merkwaardigerwijs staat in de etalage een oude typemachine. Aan de weg richting Kapelle passeert men de Maria Hoeve. Een man op een ladder schildert de daklijst van een enorme houten schuur. Die is natuurlijk zwart, net als de schuur waarin ooit de koets stond en de landbouwwagens. De laatsten stonden achter witte open �rennedeuren� om goed te kunnen drogen. De koets stond achter een gesloten deur, opdat het fluweel van de kussen mooi kon blijven. Dat was belangrijk voor de kerkgang naar Hansweert. De boerderij was niet het bezit van de boeren, maar een beleggingsobject van de rijke familie Witkamp uit Goes. De man op de ladder koestert zijn schuren, maar aan het onderhoud komt geen einde.
8. Eversdijk
Tocht: 197(8)
Even buiten het buurtschap worden de peren gedund. De bomen zijn overdekt om beschadiging van regen en hagel te voorkomen. Aan de overkant wachten de kisten op hun inhoud. In Eversdijk staan de boerderijen in een ring rond een voormalig kerkhof. Zoals in zoveel plaatsen heeft men er een bordje bij gezet met de geschiedenis. Het buurtschap bestond al in de 11e eeuw en dankt zijn naam aan ene Everdeis, die er dijken aanlegde. Lang bleef het een eigen gemeente met een eigen kerk, maar die werd in 1812 afgebroken. De toren volgde in 1840. Het kerkhof bleef bestaan en op een graf werd een beuk gepland, die nu uitgegroeid is tot een monumentale boom. Hier en daar staat nog een grafsteen. Voor een oude boerderij hebben huisgenoten zelf een Abraham gezaagd voor een 50-jarige.
9. Dijkwel
Tocht: 197(9)
Voor de spoorlijn liggen aan de toegangsweg naar Kapelle wat huizen langs de weg. Dijkswel heeft geen eigen naambordje meer. Een heel groot fruitbedrijf heeft vrachtwagen met de naam Fruithof. Afbeeldingen van aantrekkelijk fruit en gezonde kinderen sieren de zijkant. Achter een huis ligt een garage waar motoren worden hersteld. Het zijn geen gewone motors, maar Harley Davidsons. De eigenaar is niet erg spraakzaam tegen fietsers, maar toont toch met enige trots zijn eigen exemplaren. Hoewel er in Amerika nog steeds nieuwe Harley�s worden gemaakt tellen voor de kenners alleen de exemplaren van voor 1970. Zelf is hij net bezig een oude helemaal te strippen en opnieuw op te bouwen. Op de hoek van de weg naar Bieselinge staat het Fruitmuseum, waar langs de weg de Zoete Brederode, de Provisiepeer en het Winterlouwtje vrucht dragen.
10. Biezelingen
Tocht: 197(10)
Tussen Biezelinge en Kapelle bouw men een nieuwe woonwijk. Die wijk heet de Zuidwijk, maar is helemaal gewijd aan Annie M.G. Smit en haar vast illustrator Fiep Westendorp. De straten dragen namen afkomstig van Annie�s verhalen, zoals de Tetteflet. Op de gevel staat de afbeeldingen van Jip en Janneke. Aan een zijstraat van Biezelingen staat een kerk, die een andere bestemming kreeg, maar waarvoor Jacoba Slabbekoorn de eerste steen in 1922 heeft gelegd. Op het marktplein staat een stellage waarin paarden nieuwe hoefijzers kregen. Aan de zijkant geeft een groot wit heren huis het plein enige grandeur. Achter het plein loopt de grond stijl af, alsof hier ooit een haven lag.
Tocht: 197(11)
Kapelle is duidelijk het centrum van de streek met de bijpassende voorzieningen. Het bescheiden gemeentehuis staat aan de rand van de ring rond de kerk. Die kerk in groot en de toren wil van verre gezien worden. Rondom de ring staan de historische huizen, een caf� met een bescheiden terras en kapsalon Marijke. Kapelle eert haar beroemde stadsgenoot met een passend borstbeeldje. Annie M.G. Smit zou een te groot exemplaar belachelijk gevonden hebben. Bovendien was ze blij Kapelle te kunnen inruilen voor de grote stad. Daarom kijkt ze door haar te grote bril de voorbijgangers met milde ironie aan. Ze zou wel trots geweest zijn op de nieuwe fietstunnel bij het station, die leidt naar een woonwijk waarvan de straatnamen voortkomen uit haar boeken. Aan de rand van Kapelle staat een grote nieuwe gereformeerde kerk, die laat zien dat het geloof hier stand houdt.
12. Maalstede
Tocht: 197(12)
Het buurtschap ligt tegenover een oprukkende nieuwbouwwijk van Kapelle. Aan de randweg schuilen wat huizen bij elkaar. Een rijtje witte huizen staat op instorten, maar de Zeeuwse vlag wappert fier in de wind. Bij een boerderij mochten kinderen op de muur van een schuur de woorden�Hier Parkeren� tekenen samen met een paar hartjes en een uitroepteken.
13. Monnikendijk
Tocht: 197(13)
De weg richting Kattendijke draagt de naam Monnikendijk. Het is wel duidelijk wie ooit deze dijk hebben aangelegd. Vlak voor een watergang is een nieuw fietspad naar Goes aangelegd en aan de overkant staat een bankje op een pleintje. Het kreeg een naambord met �Pl----ijntje�.
Het pleintje staat op de grond van een jonge blonde moeder met haar blonde dochtertje en haar buren. Iedereen mag hier even komen uitrusten. Alles was eigenlijk een grapje voor een andere buurman, een architect, die vaak lijnen moest trekken.
14. Kattendijke
Tocht: 197(14)
Bij de toegang tot een zijstraat staat een verkeersbord met een maximumsnelheid van 20 km. Het bord oogt vriendelijk in de vorm van een hart. Twee buurtgenoten weten, dat hier vaak te hard gereden wordt. Tot nu toe viel er slechts ��n slachtoffer was, een kat. Nu is Kattendijke niet naar deze soortgenoot vernoemd, maar naar �catten�. Die catten waren wilgentenen, die gebruikt werden om een dijk op aan te leggen. Een beknopte cursus Zeeuw leert, dat �naar Hoes gaan� betekent naar de stad Goes gaan. Een hoek is echter een oek, want de letter g spreekt men liever niet uit. De kerk van Kattendijke staat op een terp en is in 1404 gesticht. De toren is van 1630. Naast de kerk staat een villa, die als pastorie functioneerde. Voor een wit huis tegenover de kerk heeft de bewoner een voorraad hout neergelegd, genoeg voor drie winters.
15. Het Sas (Goes)
Tocht: 197(15)
Het fietspad onder aan de dijk loopt langs een dorp met vakantiewoningen. Aan de waterrand is goed te zien, dat de Oosterschelde eb en vloed kent. Vogels zoeken er hun voedsel. Bij Het Sas ligt een sluis, de toegang geeft tot de haven van Goes. Het is dringen in de sluis, maar iedereen blijft er vrolijk onder. Vaders knuffelen hun dochter, moeder leggen hun arm om hun zonen. Aleen fietsers kunnen over de sluis via een metalen brug. De jachthaven is goed bezet en er is nog ruimte op het terras bij het caf�. Een windmolen draait om alles van energie te voorzien.
16. Wilhelminadorp
Tocht: 197(16)
Langs het kanaal staat een huis met in het Zeeuws de naam �de Roeken�oek�. Het is een onderdeel van een fraai gerestaureerd rijtje houten huizen. De stal van een grote boerderij wordt verbouwd tot een andere bestemming. Op de hoek bij de ophaal brug is caf� �op de oek�. Langs het water staat een pand met boven de deur het wapen van de Koninklijke Maatschap de Wilhelminapolder. De polder werd in 1812 ingedijkt door 24 kooplieden uit Rotterdam. Het dorp is van een paar jaar later. Het is tot de dag van vandaag ��n van de grootste landbouwbedrijven van ons land. Op het reli�f boven de deur wordt door sterke mannen het koren met de hand binnengehaald. Dat zal tegenwoordig wel machinaal gebeuren.
17. Roodewijk
Tocht: 197(17)
Midden in de polder staat een boerderij met een enorme schuur en een grote ruimte voor landbouwwerktuigen. Het bedrijf hoort bij de Maatschap de Wilhelminapolder, waarvan het hoofdkantoor in Wilhelminadorp is gevestigd. Aan de overkant staan een aantal huizen met rode daken. Ooit waren dit de arbeiderswoningen, maar nu zijn het de huizen van mensen, die graag buiten wonen. In de verte ligt Blauwewijk en daar kregen de huizen blauwe daken.
18. Blauwewijk
Tocht: 197(18)
De lange rechte weg van Roodewijk naar Blauwewijk ruikt bijzonder. Aan de ene kant worden de uien geoogst, aan de andere kant staat een gewas met geurende bloemen. Het blijkt luzerne te zijn, dat dient als veevoer. Rond het buurtschap ligt een natuurgebeid. Een vrouw woont in een huis met een blauw dak, ooit een arbeiderswoning voor werknemers dan de Maatschap de Wilhelminapolder. Aan de overkant staat een opslagschuur. Aan een hoge populier hangt een touw, waaraan kinderen heerlijk kunnen slingeren. De vrouw blijft een dapper meisje en doet graag met hen mee.
19. Wolphaarsdijk
Tocht: 197(19)
Ooit was Wolphaarsdijk een eiland. Het dorp heeft nog een goedlopende buurtsuper met een gedienstige middenstander achter de kassa. In de buurt is veel watersport en daar valt wel wat aan te verdienen. De neonbyzantijnse kerk is wit met geel en heeft een klein charmant torentje. Op het plein staat het oude raadhuis met als wapen een griffioen, die zich boven het water uitworstelt. Aan het Wolfertsplein staan een aantal seniorenwoningen. Veel bewoners vonden het plein donker een onveilig. Met Europees geld en inspraak van de bewoners werd het plein opgeknapt en oogt nu ruim en veilig.. Aan de rand van het dorp staat een stellingmolen, die nog maalt.
20. Oud-Sabbinge
Tocht: 197(20)
Aan de rand van het dorp staat een afgetopte molen. De hoofdstraat is lang er recht met veel kleine huizen. Langs de kant staan grote foto�s van hoe het er ooit was. De huizen waren toen ook klein, maar de straat was leeg zonder auto�s. Ook nieuw is een raam, waarachter de bewoner een plastic vrouwenbeen heeft geplaatst. De straat komt onverwachts uit op een ring met hoge bomen. In het midden liggen de fundamenten van de kerk, die hier ooit heeft gestaan. Midden in de kerk staat nu een tafeltennistafel. Ook hier foto�s van vroeger met oude boeren op fietsen zonder trapondersteuning. Even buiten de ring staat een hoog huis, dat dan ook Het Hooge Huis heet. Bordjes met verboden toegang belemmeren een kijkje van nabij. Aan het eind van de straat staat weer een bord, nu van mensen, die tijdens de waternoodramp het vege lijf proberen te redden.
21. Planketent
Tocht: 197(21)
Hier lopen oude Dijke dwars door het landschap. Het buurtschap telt ��n echte boerderij. Achter de schuur staat een vergeten slagboom omhoog. Op een stukje land heeft de eigenaar het groen hoog op heeft laten groeien. Er staat een keurig geverfde houten schuur en gasten zijn blijkbaar welkom. Op de hoek van de Perponcherpolderweg begint het kiekendiefpad naar de Slengen, een oude zeearm.
22. Heer Arentskerke ('s)
Tocht: 197(22)
Aan de rand van het dorp pronkt een gerestaureerde boerderij onder de hoge bomen. Aan de lange hoofdstraat staan een stadhuisachtig gebouw, een schuur met een rode deur, een travalje om paarden te beslaan en de verswinkel van Huisson. De kerk is hoog en de ring van huizen rondom de kerk zijn zeer Zeeuws. Er is nog een strijd gevoerd om de juiste plaats een stenen paaltje op deze Torenring. Het paaltje diende, naast bokspringen door de jeugd, ter bescherming van de hoekhuizen tegen de grote boerenwagens. Paarden wilden de bocht wel eens te kort nemen. Of het paaltje op zijn oorspronkelijke plek is teruggezet is nog niet duidelijk. Op het grasveld rond de kerk staat een zeer oude boom. Het is verboden om er op te gaan zitten.
23. Eindewege
Tocht: 197(23)
De borden met Eindewege verwijzen vooral naar een industrieterrein. Op de hoek een metalen huis ter illustratie, dat de firma Lokerse mooie metalen huizen kan maken. Naast huizen met fraaie schuren is daar de Spoorstraat, die inderdaad naar de passerende spoorlijn loopt. Hier kan men op nummer 13 prettig overnachten in de tuinkamer van de familie Slikke. Bij het ontbijt is er zelfgebakken brood en zelfgemaakte bramenjam. De bramen groeien overdadig langs het spoor vlak bij de Snuffelschuur met uitzicht op de molen.