Psychologie | Psychische gezondheid in de luchtvaart: regelgeving of cultuur? | mijn-bsl
14-12-2018 | Psychologie | Nieuws
Psychische gezondheid in de luchtvaart: regelgeving of cultuur?
Zo moeten verkeersvliegers voortaan psychologisch worden gescreend en worden piloten onaangekondigd gecontroleerd op alcohol en drugsgebruik. Ook dienen luchtvaartmaatschappijen te zorgen voor zogeheten peer support-programma´s, opdat piloten met psychische problemen steun kunnen krijgen van speciaal daarvoor getrainde collega´s.
Geschikt instrument?
De vraag is in hoeverre regelgeving het meest geschikte instrument is om het risico op psychische problemen te verminderen. Psychologische testen kunnen zinvol zijn om te voorspellen of iemand de intellectuele capaciteiten heeft om een vliegtuig te besturen en of iemand professioneel met collega's kan samenwerken; de kans dat een piloot met zijn vliegtuig vol passagiers zelfmoord pleegt, is echter dermate klein dat dit niet betrouwbaar valt te voorspellen met een psychologische test. Psychologische testen zijn daar eenvoudigweg niet gevoelig genoeg voor. De kans dat daarmee onterecht piloten aan de kant worden gezet, is aanzienlijk, evenals de kans dat piloten waarbij wel sprake is van een risico, worden gemist.
Controleren op alcohol- en drugsgebruik roept ook verwarring op. Uiteraard kan een piloot onder invloed van alcohol of drugs niet veilig vliegen. Alcohol- en drugscontroles lossen echter geen psychische problemen op, en het is de vraag of deze controles de vliegveiligheid daadwerkelijk verbeteren.
De kans bestaat dat er door dit soort controlerende (EU-)maatregelen een angstcultuur ontstaat, waarbij psychische klachten worden gezien als een probleem dat moet worden opgespoord en geëlimineerd.
Misschien is werken aan een cultuuromslag zinvoller. Idealiter ontstaat er in de luchtvaart een cultuur waarin psychische klachten bespreekbaar en geaccepteerd zijn, uiteraard met de kanttekening dat deze niet tot risico's voor anderen mogen leiden. Gelukkig wordt door de EU nu ook de zogenaamde peer support verplicht. Hierbij ondersteunen piloten elkaar in geval van psychische klachten. Dergelijke regelgeving, die uitgaat van helpen in plaats van controleren, lijkt ons zinvoller, met name omdat dit kan bijdragen aan vermindering van het stigma van psychische klachten.
Voor ggz-professionals is het belangrijk om op de hoogte te zijn van deze nieuwe ontwikkelingen. In de eerste plaats om hen die door de controlerende maatregelen worden getroffen, zo goed mogelijk te kunnen helpen. Maar ook om de peer support-programma's met onze kennis en kunde te ondersteunen wanneer dat nodig is.
Deze bijdrage uit GZ-Psychologie 5/2018, rubriek Rechten en plichten, is gebaseerd op een eerder verschenen opiniestuk in Trouw (23-08-2018): 'Geef piloten de ruimte om open te zijn over psychische problemen' van Diederik de Rooy en Sanne Mulder (student geneeskunde, Leids Universitair Medisch Centrum).
Diederik de Rooy is arts en jurist en is verbonden aan het Leids Universitair Medisch Centrum als psychiater in opleiding