Bijna alle waterkrachtcentrales produceren elektrische energie, of het nu om grote of kleine installaties gaat. Het lijkt vanzelfsprekend, maar dat is niet zo. Bijna tweeduizend jaar lang werd waterkracht ingezet voor het produceren van mechanische energie, waarmee machines rechtstreeks werden aangedreven. Die ouderwetse aanpak is efficiënter en zou vandaag veel voordelen kunnen opleveren, vooral voor kleinschalige systemen.
De efficiëntie van ‘watermotoren’ is in de loop van de eeuwen flink toegenomen. Houten waterwielen konden slechts een kleine hoeveelheid energie uit stromend water omzetten in mechanische energie: het rendement bedroeg 5 tot 15 procent voor een horizontaal waterwiel, 20 tot 30 procent voor een verticaal onderslagrad, en 50 tot 60 procent voor een verticaal bovenslagsrad. IJzeren waterwielen, die ingang vonden in de late achttiende eeuw, haalden een efficiëntie van 65 tot 85 procent. Waterturbines, die werden ontwikkeld in de negentiende eeuw en ook vandaag worden gebruikt voor het opwekken van elektriciteit, hebben een rendement van tenminste 85 procent.