De Belgische vzw Mier pakt het verstandiger aan. Hun inspirerende tuinontwerpen zijn nagenoeg onderhoudsvrij, zuinig met water, bestand tegen plagen en ziektes, bevorderlijk voor de biodiversiteit, goedkoop, mooi en kleurrijk.
Voor veel mensen staat een tuin nog altijd gelijk aan een grote lap gras, waar liefst niet op gelopen wordt. Maar hoewel zo'n gazon er (letterlijk) erg groen uitziet, is het allesbehalve milieuvriendelijk. Hetzelfde geldt voor veel klassieke tuinplanten. Er worden in een doorsnee Vlaamse of Nederlandse tuin flink wat herbiciden en insecticiden gebruikt, er wordt behoorlijk wat kunstmest rondgestrooid, en zeker in de zomer zijn er vaak grote hoeveelheden drinkwater nodig om alles in leven te houden. Een klassieke tuin met gazon vraagt ook heel wat tijd en de meeste onderhoudstaken (vooral gras maaien en snoeien) verbruiken brandstof en produceren stank en lawaai.
Ondertussen raken de fossiele brandstoffen op (en lekken ze in zee), daalt de grondwaterspiegel (Lees: "Fossiel water raakt op"), en gaat de biodiversiteit in de natuur met rasse schreden achteruit (Lees: "Alleen op de wereld"). Biodiversiteit is nochtans van essentieel belang, nog afgezien van de morele waarde. Ecosystemen zitten zo complex in elkaar dat het wegvallen van één component totaal onvoorziene gevolgen kan hebben. Zo vrezen veel wetenschappers dat het snel verdwijnen van bijen - die erg belangrijk zijn voor de kruisbestuiving van planten - rampzalige gevolgen kan hebben voor onze voedselvoorziening.
Interieurarchitecten Steven Plas en Heidelien Bultynck, de oprichters van vzw Mier (er is een website en een blog), konden het niet meer aanhoren en staken de handen uit de mouwen. Ze begonnen te experimenteren met projecten op het vlak van interieur- en tuinarchitectuur. Mier verzet zich naar eigen zeggen tegen de trend om vervuilende bouwfilosofieën in een nieuw groen jasje te steken: "Men wil kost wat kost de klant laten consumeren, terwijl men eigenlijk zou moeten consuminderen. Het gevolg is dat we een Disney-achtige karikatuur krijgen van ‘milieuvriendelijk’ bouwen. Het kan ook anders."
Mier heeft een aantal zeer interessante interieurprojecten (zoals textielisolatie en bioventilatie), maar gezien het seizoen concentreren we ons nu op hun tuinontwerpen. Een overzicht.
De prairietuin (meer realisaties vind je hier & hier) is een zelfregulerende en langlevende plantengemeenschap waar dezelfde natuurwetten worden toegepast als in het wild. Een evenwichtige mix van grassen, vaste planten en bollen zorgt voor een continu wisselend uitzicht. Het onderhoud beperkt zich tot één keer maaien aan het eind van de winter.
De tuin is goed bestand tegen lange periodes van droogte (water geven is niet nodig) en er zijn geen meststoffen of herbiciden nodig. De grassen en vaste planten worden bij aanvang ingebed in een onkruidwerende laag steentjes. De kleurrijke prairietuin gedijt goed op slechte bodems en is al na drie jaar volwassen. Op de foto hieronder een prairietuin van slechts drie maanden oud.
Hieronder dezelfde prairietuin vlak na de aanleg. Op termijn zal slechts de binnenste cirkel van gazon behouden blijven.
De prairietuin is ideaal om in sterk verstedelijkte gebieden natuur en biodiversiteit te herstellen. De tuinen kunnen omwille van hun minimale onderhoudsvereisten ook worden aangelegd op rotondes of middenbermen, langs verbindingswegen, op bedrijventerreinen of rond parkings.
Op deze manier kunnen ze verbindingspunten vormen tussen versnipperde natuurgebieden. De ideale aanplant-periode is vanaf half mei tot eind juni, of in de maand september. Wilde bloemen zijn een belangrijk onderdeel van een prairietuin: die lokken bijen, vlinders en insecten, die op hun beurt vogels, vleermuizen en amfibiën aantrekken.
De puintuin is een variant van de prairietuin, waarbij gebruik wordt gemaakt van sloopafval. Steenpuin, plaaster, uitgegraven grond, betondals, grind, tegels, vensterbanken, etcetera: het zijn ideale voedingsbodems voor heel wat droogte- en kalkminnende planten. Het puinmengsel kan zonder enige vorm van grondverbetering gelijkmatig in de tuin uitgespreid worden of er kan een heuvelachtig landschap mee aanlegd worden.
Met de nog volledige grotere stenen kunnen speelse stapelmuurtjes gebouwd worden (foto onder). Nadien wordt het landschap met diverse planten in gezaaid en beplant. De gebruikte planten (zoals gipskruid, beemdkroon, papaver, salie, phacelia en hanepoot) zijn bijen- en vlinderlokkers. Er kunnen ook keukenkruiden aan worden toegevoegd.
Na de aanleg beperkt het onderhoud van een puintuin zich tot eenmaal per jaar alles afmaaien in de maand februari, net voordat alles terug begint te schieten. Bemesting of sproeistoffen zijn uit den boze. Van 'onkruid' heeft een puintuin heel weinig last. De grond is immers zo arm en de concurentie van aangepaste soorten is zo groot, dat deze planten nooit gaan woekeren. Een puintuin heeft uiteraard het bijkomende voordeel dat er een grote hoop materiaal van de afvalberg wegblijft.
Bijzonder toepasselijk in België of Nederland is de regentuin (meer realisaties hier). In plaats van regen te aanzien als een vijand, is hemelwater in een regentuin juist een functioneel en sfeerscheppend element. Regenpijpen worden afgezaagd en omgetoverd tot waterspuwers die in een "wadi" uitmonden - een lager gelegen deel van de tuin waar het regenwater zich verzamelt en vervolgens langzaam in de grond kan trekken. Hieronder een foto van een 3 maanden oude regentuin:
Een regentuin trekt veel dieren aan (kikkers, amfibiën, vogels), vult het grondwaterpeil aan en ontlast de rioleringen en waterzuiveringsstations. Uiteraard kan een deel van het regenwater ook worden opgevangen voor huishoudelijk gebruik.
De beestentoren (meer info hier & hier) is te combineren met alle hierboven besproken tuinen. Het is een trekpleister voor allerlei soort insekten, vogels, zoogdieren en amfibiën die er terecht kunnen om te eten, te nestelen, te schuilen, te slapen en te overwinteren.
Door deze nuttige beestjes naar je tuin te lokken en het hen zo comfortabel mogelijk te maken, kan je op natuurlijke wijze plagen voorkomen. De toren kan allerlei vormen aannemen en kan opgebouwd worden met allerlei materialen: restjes bakstenen, dakpannen, tegels, boomstronken, enzovoort. Nieuw materiaal kopen is niet nodig.
Van onder naar boven bestaat een beestentoren uit een "egelhol" (waar ook padden terechtkunnen), een "hommelhotel", een "bijenhotel", een "vlinderkast" en een "lievenheersbeestjeskast" - elk met hun eigen structuur en aangevuld met een nestkast voor mezen, een voederplank en een dak (dat ook dienst kan doen als vleermuizenkast).
Onderaan de beestentoren kan ook een composthoop worden gemaakt. Het concept werkt niet in combinatie met een klassieke tuin of gazon, omdat er veel wilde bloemen voor nodig zijn.
De levende gevel (meer info hier) is in feite een verlengde van de tuin, maar kan natuurlijk ook worden toegepast door mensen die niet over een tuin beschikken. Dit concept is niet zo origineel, maar net als de andere projecten zit het erg goed in elkaar.
Een verticale tuin trekt opnieuw leven aan en zorgt ook voor een beter thermische isolatie van de woning. Er wordt gebruik gemaakt van wapeningsnetten en bamboematten.
Website en blog van vzw Mier geven voldoende informatie (en inspiratie) om zelf aan de slag te gaan, maar de organisatie geeft ook workshops en komt desgewenst ter plekke advies geven voor de aanleg van een beestentoren, puintuin, regentuin of prairietuin. Wie zelf niet de tijd of de goesting heeft om een duurzame tuin (of ander bouwsel) aan te leggen, kan het volledige werk ook aan het team uitbesteden. Het hoofdkwartier van de vzw Mier, het mierennest (adresgegevens), is een demonstratieproject voor alle hierboven beschreven projecten.