Gevangenisstraf vergroot vaak kans op recidive
vrijdag 01 februari 2019 Leestijd: 2 min.
Twee jaar na verlaten van de gevangenis is de helft van de (ex)-gedetineerden alweer veroordeeld / Foto: ANP / Robin van Lonkhuijsen
Een belangrijk doel van straffen is dat we herhaling van wangedrag willen voorkomen. Met het opsluiten van criminelen hopen we (onder meer) dat ze niet nog een keer in de fout gaan. Toch zorgt gevangenisstraf vaak voor het omgekeerde effect. Hoe zit dat?
Bijna de helft van de ex-gedetineerden (47 procent) gaat binnen twee jaar opnieuw in de fout. Ze plegen een delict waar een veroordeling op volgt. Ruim een kwart (27 procent) krijgt binnen twee jaar opnieuw een gevangenisstraf opgelegd. In ons onderzoek Tweede kans voor gedetineerden zoeken we uit hoe dat komt. En wat blijkt? Werk is een belangrijke factor.
We pluizen de cijfers uit van een belangrijk doorlopend onderzoek van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) van het ministerie van Justitie en Veiligheid. In deze Monitor Nazorg worden cijfers bijgehouden over onder meer de relatie tussen het hebben van een baan of volgen van een opleiding, en recidive.
Werkenden minder vaak opnieuw in de fout
Niets lijkt ex-gedetineerden beter te weerhouden om opnieuw in de fout te gaan. Het WODC schrijft: 'De samenhang tussen het hebben van werk of het volgen van een opleiding en recidive is het sterkst.' Van de gedetineerden die voor detentie een baan had of opleiding volgde, wordt binnen een jaar een kwart (24 procent) opnieuw veroordeeld. Zij die geen baan of opleiding hadden, gaan een stuk vaker opnieuw de fout in: 40 procent binnen een jaar.
Helaas is de groep die het minst recidiveert ook meteen de kleinste groep. Slechts één op de vijf van de gedetineerden heeft een baan of volgt een opleiding voor aanvang van hun straf. Bijna de helft geniet op dat moment een uitkering. De rest heeft geen werk, opleiding, of uitkering.
Het loont dus de moeite om mensen tijdens hun straf naar werk of opleiding te begeleiden. Het bespaart uitkeringen, maar het verlaagt ook de kans op recidive aanzienlijk, zo blijkt uit de cijfers van het WODC. Niet voor niets wordt werk - naast identiteitskaart, huisvesting, schulden en zorg - als belangrijke basisvoorwaarde gezien voor de re-integratie van gedetineerden. Aan deze basisvoorwaarden wordt al tijdens detentie gewerkt in het re-integratiecentrum in de gevangenis.
Het maakt vooral een groot verschil wanneer gedetineerden na hun straf een baan krijgen, ook al hadden ze die voor die tijd niet. Het WODC schrijft: 'De kans op recidive van de groepen nazorgkandidaten die na detentie werk verkregen of een opleiding zijn gaan volgen, verschilt niet statistisch significant van de groep die zowel voor als na detentie werk had of een opleiding volgde.'
Toch blijkt dat nog geen 3 procent van de gevangenen die met een uitkering de gevangenis ingaat, tijdens detentie naar werk of opleiding is geleid. Daartegenover staat dat meer dan een derde van de ex-gedetineerden die voor hun straf nog een baan had of opleiding volgde, deze na detentie kwijt was. En mensen die geen baan of opleiding (meer) hebben na detentie, zo schrijft het WODC, 'recidiveren significant meer dan de groep nazorgkandidaten die zowel voor als na detentie werk had of een opleiding volgde.' Zo bezien lijkt detentie de kans op recidive dus vooral te vergroten. Meer mensen raken hun baan of opleiding kwijt dan er juist aan de slag gaan.
'Schade voor de samenleving'
De Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) stelde eerder al dat celstraffen het recidiverisico kunnen vergroten, vooral bij kortgestraften die vaak geen of weinig nazorg krijgen: 'Het verlies van een baan, inkomen, huisvesting en het stigma van verblijf in een justitiële inrichting levert detentieschade op voor de ingeslotene en diens omgeving en brengt schade voor de samenleving met zich mee als gevolg van het grotere recidiverisico.'