Maar het kan wel voorkomen dat de kerk vaststelt dat mensen ongeldig getrouwd zijn. Dat wil zeggen dat ze eigenlijk nooit getrouwd geweest zijn, althans niet zoals de kerk dit verstaat.
Dat neemt niet weg dat de kerkgemeenschap zorg moet dragen voor mensen die hun belofte niet gestand konden doen.
Gelovigen die huwen, gaan een verbond aan dat vruchtbaar wil zijn. Zij staan open voor de kinderen als God die aan hun liefde toevertrouwt. Zij willen hun kinderen in hun liefde laten opgroeien, ze inleiden in het leven van de kerk en voor hen de eerste getuigen zijn van Gods scheppende liefde.
Zij willen ook vruchtbaar zijn in een ruimer verband: naar andere gehuwden toe, naar alleenstaande kinderen en volwassenen, naar slachtoffers van ontrouw. Je merkt soms een heel grote vruchtbaarheid bij mensen die op latere leeftijd getrouwd zijn of bij gehuwden die geen kinderen kunnen krijgen.
De priester zegent tenslotte de ringen; en man en vrouw steken die aan elkaars vinger, om zo te tonen dat ze ingaan in een verbond met elkaar, voor altijd. Daarbij zeggen de gehuwden tot elkaar:
Dan gaat de huwelijksliturgie verder met de voorbeden: de jonggehuwden kunnen hier ook zelf een gebed bidden voor elkaar. Daarna besluit de priester met het Onze Vader of, als het huwelijk gevierd wordt tijdens een eucharistie, wordt de Mis voortgezet.
Als de huwelijkssluiting onder de eucharistie gebeurt, plaatst men ze na het evangelie. Waarom? Zo is het huwelijk een antwoord van de huwenden op wat God hun heeft toegesproken tijdens de woorddienst; daarna volgt de dienst van de tafel, waar het Nieuwe Verbond tussen God en de mensen, tussen Christus en zijn kerk aanwezig komt. De gehuwden die zichzelf aan elkaar hebben gegeven horen dan hoe Christus zich aan hen wegschenkt:
Het verbond tussen man en vrouw in het huwelijk vindt daar zijn oorsprong en put daaruit zijn kracht. Als huwenden zo’n levensgemeenschap willen vormen, zullen ze de banden met Christus – het beeld waarnaar ze leven – steeds nauwer moeten aanhalen in gebed en eucharistie.
Na de huwelijkssluiting gaan man en vrouw het leven weer in als gehuwden. Dit zal – dag na dag – een leven zijn van voortdurende ontdekking, soms heel blij, soms droef, soms heel gewoon. Want de liefde tussen mensen heeft haar vreugde en haar pijn, haar conflicten en haar verzoeningen, ja, ze kan soms falen en mislukken. Maar er blijft steeds hoop omdat het huwelijk gedragen blijft door Gods eigen liefde. Christus bemint voorgoed. Elke dag geven man en vrouw elkaar de liefde van Christus zelf, die borg staat voor hun samenzijn. Daarbij kunnen ze rekenen op de steun van heel de gelovige gemeenschap, die Christus daarin wil navolgen en leven zoals Hij geleefd heeft. Christenen hebben de vreugdevolle hoop dat liefde sterker is dan zelfzucht.
De menselijke seksualiteit streeft naar de seksuele eenwording. Zoals een taal bestaat uit klank en stilte, zo wordt seksualiteit beleefd in een afwisseling van omhelzen en zich onthouden. Telkens gaat het om dezelfde liefde, respectvol voor de andere. Het lichamelijk éénworden, waardoor het huwelijk voltrokken wordt, maakt hun huwelijksverbond definitief: “Een huwelijk, gesloten en voltrokken, kan door geen enkele menselijke instantie of oorzaak nog ontbonden worden, tenzij door de dood” (Wetboek van Canoniek Recht, can. 1141).
Man en vrouw houden zich voor elkaar – en voor elkaar alleen – beschikbaar; de zelfgave is exclusief, zoals ook de gave van Christus aan zijn kerk uniek is. Daarom is de huwelijksband van gedoopten uniek en onveranderbaar: noch echtscheiding, noch overspel kunnen die verbreken (Mc. 10,6-9).
Het leven van elke dag met elkaar is een ernstige opgave, maar ze moet ons niet verpletteren. Sint Paulus zegt over de ongehuwden, als ze niet in onthouding kunnen leven “laat ze trouwen. Het is beter te trouwen dan van begeerte te branden” (1 Kor. 7,8). Aan de andere kant zijn de leerlingen ontsteld als ze horen dat Jezus spreekt over de onontbindbaarheid van het huwelijk: “Als de verhouding tussen man en vrouw zo is, zeggen ze, kan men beter niet trouwen” (Mt. 19,10). En inderdaad, noch het celibaat, noch het christelijk huwelijk zijn verstaanbaar buiten het geloof om. Christelijke maagdelijkheid is er omwille van het Koninkrijk der hemelen: ze is exclusieve liefde voor Christus; het christelijk huwelijk put zijn kracht uit de liefde van Christus voor zijn kerk.
Een huwelijk zonder liefde is een hel: het ongehuwd zijn zonder liefde is een woestijn. Noch het een, noch het ander is christelijk.
Omdat het huwelijk zo’n grote taak heeft in de kerk, is de huwelijksvoorbereiding meer dan ooit belangrijk: de verloofdenwerking, de gezamenlijke vorming in een spiritualiteitsgroep, het pastoraal gesprek in voorbereiding op het huwelijk, met de pastoor en/of de andere verantwoordelijken voor de begeleiding van huwenden. Vaticaan II vraagt daarom ook dat jongeren goed op hun huwelijk worden voorbereid: “Op aangepaste wijze en tijdig moeten de jongeren worden voorgelicht, vooral in de schoot van het gezin zelf, over de waardigheid, de opdrachten en de expressies van de huwelijksliefde, opdat zij, gevormd tot een kuis leven, na een eerbare verloving te gepasten tijde kunnen trouwen” (Gaudium et Spes, 49).
De huwenden beloven elkaar liefde en trouw: “al de dagen van hun leven”. Er komt een dag dat een van beiden terugkeert naar de Heer. Wie alleen achterblijft mag opnieuw huwen. Het kan zelfs verkieslijker zijn voor hem of haar of voor de kinderen. Maar daarnaast houdt de kerk ook het ongehuwd zijn omwille van het Koninkrijk in ere; de kerk heeft van oudsher eerbied en waardering gehad voor wie verder als weduwnaar of weduwe heeft voortgeleefd. De kerk waardeert die levensstaat.
Christenen hebben een diepe eerbied voor het huwelijk van niet-gedoopten. Overal waar man en vrouw trouw zijn aan elkaar hun leven lang, zien de christenen iets van Gods trouw in het Verbond tussen Christus en zijn kerk.
De Belgische wet schrijft voor dat het burgerlijk huwelijk aan de kerkelijke huwelijkssluiting voorafgaat. De kerk erkent in de burgerlijke huwelijkssluiting van twee christenen geen echt huwelijk, tenzij om uitzonderlijke redenen de bisschop ontslaat van de eis dat een priester de huwelijksbelofte afneemt. Het is dus eerst door het sacramenteel huwelijk dat gedoopten man en vrouw worden voor de christelijke gemeenschap, al zijn zij dat reeds van tevoren voor de burgerlijke maatschappij.
Katholieken die willen huwen, richten zich tot hun pastoor. Bij voorkeur enkele maanden voor de geplande huwelijksdag. Dit geldt ook als de andere partij niet katholiek is. Gelovigen die in de gemeenschap van de kerk thuis zijn, nemen ook graag de beschikkingen aan die daar gelden. Voor gemengde huwelijken – dit wil zeggen tussen een katholieke en een niet-katholieke partner – gelden regels die men bij zijn pastoor kan navragen.
Een huwelijk tussen christenen is onontbindbaar, maar het kan voorkomen dat mensen een huwelijk gesloten hebben dat feitelijk ongeldig is. Wie meent in die situatie te verkeren, gaat best bij zijn pastoor of een andere priester.
Wat nu de mensen betreft die gescheiden zijn en hertrouwd volgens het burgerlijk recht: de kerk verstaat de perplexiteit en ontreddering waarin ze soms verkeren. Zij wil ze niet alleen laten, niettegenstaande het feit dat zij hun tweede huwelijk niet kan erkennen en ze niet ten volle kunnen deelnemen aan de eucharistie door de communie.