‘In je boek heb je het over: je steunt een project voor een schooltje in Ecuador, en als je ter plekke gaat kijken, blijkt met het geld een arena voor stierenvechten te zijn gebouwd.
(…) “Het is ons idee over goedheid en het is hun idee over goed besteed geld. In onze Bloed aan de Paal-tijd zetten wij hier in Nederland en België heel hoog in, maar onze Argentijnse medestrijders bekeken dat zaakje veel opportunistischer. Dat heeft mij toen ongelooflijk teleurgesteld.”
Freek de Jonge: ‘Zo langzamerhand weet ik dat de kracht van wat ik doe, ligt in het entertainment – amusant en op zijn best heel erg amusant, maar burgerlijk en gevaarloos. Dat is verslavend en tegelijkertijd ongelooflijk hinderlijk. Ik ben de enige die er beter van word en mijn publiek, om het maar zo te noemen, wordt op zijn wenken bediend. En dat pulkt toch al de lekkerste dingen uit de samenleving. Die groep kun je niets meer vertellen. Ze kennen alleen maar luxeproblemen, ja, net als ikzelf. Het is zelfs zover gekomen dat ik de indruk heb dat er geen andere problemen bestaan. Mensen die niet te eten hebben, hebben al die sores van ons althans niet. Die willen alleen maar eten. Dat besef bemoeilijkt mijn stellingname in het theater: waar moet ik het in godsnaam nog over hebben? (…)
Neerlands Hoop was een religie, we hadden een grote, meeslepende invloed op massa’s mensen. Die culmineerde in de Argentinië-actie – dat er geen voetbal gespeeld moest worden in een land dat zijn eigen burgers om zeep helpt, was bovendien van zichzelf al vanzelfsprekend. We hadden dus gelijk. Maar we kregen het niet. Dat is een keerpunt voor me geweest. We bereikten de toppen van ons succes toen ik zesentwintig was. Dat is een schrikbarende ervaring, carrière-technisch heb je geen enkel perspectief meer: wat moet je verder nog? Welnu, na die actie heb ik een antwoord opgedrongen gekregen. Ik was er rijp voor me bij de Baader-Meinhofgroep aan te melden. Ja, zonder meer. Geweld zag ik nog als enige oplossing, maar omdat ik – waarom weet ik niet – aan die conclusie geen consequenties heb verbonden, heb ik impliciet gekozen voor het cynisme. En voor gezeur. Vaststellen dat het oude Cuba niks was, maar dat het nieuwe Cuba ook niks is. Alles dus op zijn beloop laten, met behoud van gewetensnood. Niemand schiet daar wat mee op.’ (Interview met Pieter Kottmann voor NRC-Handelsblad, 10 december 1993)
In een interview voor het AVRO-programma Opium staat Freek de Jonge op 15 oktober 1993 uitvoerig stil bij het schrijfproces. Hij vertelt dat het onderwerp van de roman Opa’s Wijsvinger al lang op zijn weg lag. Maar hij heeft erover gezwegen ‘totdat Bram eindelijk zijn mond hield’. En hij heeft het verhaal lang bij zich gehouden om er met de goede afstand naar te kunnen kijken. Als hij er dan aan gaat werken en de band tussen Bram en hem ontleedt, blijft er van die band niet veel over, zo vertelt hij. Hij heeft dan al besloten het boek vanuit Bram te beschrijven en niet vanuit zichzelf. Want anders zouden nieuwe beschuldigingen van ijdelheid voor het oprapen liggen. En hij is zich er bij het schrijven steeds van bewust dat het vooral cabaretpubliek zal zijn dat zijn boek koopt. Hij tempert daarmee zijn eigen verwachtingen. Met zijn boek Neerlands Bloed heeft hij de literatuur immers niet aan zich weten te binden. Dat vindt hij jammer, zo zegt hij, want tegen romanciers kijkt hij op. Dit omdat zij, in tegenstelling tot theatermakers, geen concessies aan behaagzucht doen. Nou ja, de goede, oprechte schrijvers dan. Die stellen zich niet aan. Zo zitten ze niet in talkshows, want ze weten dat hun persoon niets toevoegt aan wat ze geschreven hebben. Voor hem ligt dat anders: hij zal altijd de cabaretier zijn, of hij nou in het theater staat of een boek schrijft of presenteert.
Van de andere kant, zo vertelt hij in datzelfde radio-interview, voelt hij zich wel de schrijver onder de cabaretiers. Wel wat anders dan Kees van Kooten en Youp van ’t Hek. Hij wil zich met zijn boeken afzetten tegen die twee ‘verstrooiers’ met hun ‘geschenkenreeks’-bundeltjes. Als er van zijn boeken zoveel verkocht zouden worden als van hen, zou hij zenuwachtig worden en denken dat hij niet diep genoeg gegaan is. Hij wil alleen maar op zoek zijn naar goede verstaanders. Zoals Neerlands Hoop dat ook was: dat je met elkaar de illusie had dat je samenzweerde tegen die verschrikkelijke maatschappij. Het gaat dus om de elite en niet om de massa, want die zal je verpletteren en vernietigen.
Freek de Jonge: ‘Ik vind wat daar aan proza uitkomt schandalig voor de pretenties die ze hebben. Met zijn leven en zijn maatschappijkritiek toont Youp veel pretenties. Dat geldt ook voor Kees. Youp heeft een programma gemaakt dat Alles of Nooit heette. En dan brengt hij dit soort boekjes op de markt? Dat is Niets en Nimmer. Als je de mensen aanvalt op hun plooirokken en hun ruiten broeken en je gooit alleen maar plooibroeken en ruiten rokken in de winkel, heb je geen recht van spreken meer. Ik wil hoger reiken.
Kijk, mijn publiek bestaat uit zo’n honderdvijftigduizend mensen. Van Neerlands Bloed zijn achtentwintigduizend exemplaren verkocht. Een groot deel van mijn publiek vindt het dus te zware kost. Daar moet ik blij om zijn. Die boekjes van Kees en Youp zitten in de geschenkenreeks. Het zijn cadeautjes. Zoals je iemand een asbak of een bloemetje geeft, geef je een boekje van Youp. Het wordt ook helemaal niet gelezen. Volgens mij wordt het niet eens uitgepakt; het circuleert in die kringen.’ (Interview in het radioprogramma Opium, 15 oktober 1993)
‘Ik citeer even uit Opa’s Wijsvinger: “We doken direct na de voorstelling, als gebruikelijk in die tijd, met een aantrekkelijke jongedame de stad in.” Er gebeurde blijkbaar wat in die Neerlands Hoop-dagen. Iets wat later heeft bijgedragen tot de breuk met Bram. Ik vermoed dat jij ’m wel eens de les spelde over zijn amoureuze escapades. (…) Je stond daar hypocriet met het vingertje omhoog.
“Absoluut. En dan rest tenslotte niets anders dan: weggaan. (…) Zolang ik net zo wellustig ben als jij of hypocriet of wat dan ook, kunnen we prima met elkaar opschieten. Zodra dat evenwicht verstoord is, klapt de boel in mekaar. Je kunt dat moralistisch noemen, maar het is gewoon een kwestie van: ’t is niet meer te delen”.’ (Interview met Wilfried Hendrickx voor Humo, 11 november 1993)