Liefhebberij de lucht in - NRC
Liefhebberij de lucht in
Beach Club O'Neill op het Scheveningse strand. Nop Velthuizen (45), leraar, vliegerfanaat, doet aan kitesurfen en bouwt vliegers. Hij begon op zijn veertiende met vliegeren: ,,Ik wedde met mijn broer dat ik met papier en houtjes een vlieger kon maken die een uur in de lucht bleef. Ik heb later veel stuntvliegers gemaakt, maar die zijn nu zo goed doorontwikkeld met computermodellen dat je het zelf niet beter kunt. Ik maak nu steeds weer andere modellen.''
Hij is naar het strand gekomen met een zelfgemaakte handkar en spant twee paarszwarte stuntdelta's op, evenals een onlangs gemaakte eenlijner. De witte, licht- en donkergele driehoekjes worden met korte staafjes opgespannen tot een doosvlieger: ,,Deze vliegen altijd. De stof bestaat uit gratis reststukjes, net als de koolstof staafjes. Ik maak ze binnen één avond met een naaimachine in mijn hobbyruimte. Ik werk ook met brugklaskinderen aan zo'n vlieger.''
De deltavliegers bouwde hij voor teamvliegen: met meerdere vliegers synchroon op muziek bewegen: ,,Deze heeft aan de achterkant een dunne reep gaas, zodat hij minder klappert en je de muziek beter hoort. Deze hier heeft vier gazen strips, zodat je bij harde wind minder snel, synchroon met de muziek blijft bewegen. Belangrijk is dat je lijn niet rekt. Bij nylon, met 100 procent rek, moet je veel corrigeren.' De kleuren van zijn winders met korte, lange, dunne en dikke lijnen, duiden op de treksterkte (65 tot 100 kilo).
Het is één kleurfestijn bij `Vlieger Op' in Den Haag. Er hangen vliegers in allerlei vormen, formaten: recht-, zeshoekig of rond, doosvliegers, delta's, met kleurige afbeeldingen. Medewerker Kees Stuifzand: ,,Er zijn een-, twee- en vierlijners; de eerste hangen statisch in de lucht. Meestal adviseren we beginners meteen een tweelijner. Die is bestuurbaar, kan rondjes naar links en rechts maken en kost 20 tot 60 euro. Vanaf 100 euro heb je twee- of vierlijnige trick-kites, waarmee je ook salto's en schroeven kunt maken, over de grond scheren en achteruit vliegeren. Dat goed beheersen kost maanden tot jaren. Daarnaast zijn er matrasvliegers en powerkites. Dat is nog fysieker vliegeren. Je wordt bij harde wind over het strand gesleurd en zelfs van de grond getild.'' (Matras: 50 tot 500 euro, powerkite: 60 tot 1.000 euro.)
Veel hobbyisten kopen vliegers kant-en-klaar. De kleinste vlieger bij `Vlieger Op' (30 30 cm) kost 5,60 euro. Goedkoop alternatief is een wit tyvek vliegertje dat je zelf kunt beschilderen. Stuifzand toont vellen transparant gekleurd vloeipapier (0,70 eurocent per vel): ,,Dat werd vroeger gebruikt. Nu komen er nog Surinaamse mensen voor om vliegers voor feestrituelen te maken.'' Hij wijst naar het plafond: ,,Deze Rokakkugecko's zijn vechtvliegers. De grootste vliegers die we verkopen zijn Octopussen, waarvan de kop vijf bij vijf meter is en de cilindrische staartstukken, de tentakels zestig meter lang kunnen zijn.'' We lopen naar de werkplaats, achter de winkel. Er staan naaimachines en op een grote tafel ligt meters groot, bijna gewichtloos, een stuk ribstopnylon: zwart, blauw, roze, oranje en wit. Stuifzand: ,,Deze stokloze, driedimensionale vlieger krijgt vorm door touwen en profielen. Het is een stripfiguur, die we aan het repareren zijn. We maken ook vliegers op bestelling, maar dat is wel kostbaar.''
Voor de zelfbouwer zijn er stokken, variërend in dikte en lengte. Stuifzand: ,,Vooral eenlijners worden gestokt met hout, ramin of bamboe; de andere typen met het flexibelere, maar zwaardere glasfiber of het lichtere, stijvere koolstof.'' Er hangen brede rollen boven elkaar met Chikara-ribstopnylon in fluorescerend heldere kleuren. Stuifzand: ,,Die ingeweven vierkante ribstructuur voorkomt doorscheuren. Dit weegt 41 gram per vierkante meter. Het lichtere Icarex is minder sterk, maar kleurvast, rekloos, waterafstotend en vooral geschikt voor lichtwindvliegers. ''
Bij displays vol accessoires hangen rechte handgrepen, polsbanden met metalen ringen voor tweelijners, vierlijns handgrepen en rijen glazen potten vol `connectors': ringetjes, spanners, kruis- en T-stukken, splitdopjes en messing buisjes in allerlei maten (0,70 tot 8,95 euro).
We lopen langs winders, het rekloze dyneema kost 13,90 euro (30 meter lang, 75 kilo trekkracht). Daarnaast zwarte dacron linten om stokhoezen te maken en spinakerplakband of transparante supertape om scheurtjes te plakken. Stuifzand toont een `technoflash' van 20 euro: een batterijhouder (zo groot als een aansteker) met een kunststof draadje van 60 centimeter lang; door het gewicht alleen onder grotere vliegers te hangen: ,,Het geeft fluorescerend licht en kan knipperen. Er worden ook fluitjes onder gehangen.''