In manga's ligt Japan al jarenlang in de as | De Morgen
In manga's ligt Japan al jarenlang in de as
'Dat is geen verrassing', verklaart de Britse auteur en mangakenner Paul Gravett. 'Die dreiging zit zo ingebakken in de Japanse maatschappij dat vele auteurs het als hoofdonderwerp gebruiken.'
Akira, de waanzinnig populaire manga en film die in de jaren tachtig de Japanse strip ook in het Westen een boost gaf, start met het exploderen van een nieuw type kernbom boven de provincie Kanto. Even later wordt gewag gemaakt van het heropbouwen van de wereld en katapulteert auteur Otomo Katsuhiro zijn lezer naar het jaar 2019. Naar Neo-Tokio, een futuristische stad die ondertussen in talloze populaire mangareeksen voorkomt. Ook daar dreigt een nieuwe nucleaire ramp. Japan staat er, voor de zoveelste keer in een manga, erg slecht voor.
Atoomdreigingen, nucleaire rampen en de apocalyps komen tal van keren voor in manga's, vertelt de Brit Paul Gravett, auteur van het boek Manga: Sixty Years of Japanse Comics (2004). "Vooral in het populaire sciencefictiongenre. Dat mag niet verrassen. Op Japan werden twee atoombommen gedropt, later bleek men het vol te bouwen met kerncentrales en het eiland is gevoelig voor aardbevingen en tsunami's. Die dreiging leeft onder de bevolking. Van kindsbeen af wordt men aangeleerd hoe te reageren op aardbevingen en andere rampen. Dat alles zit zo ingebakken in de Japanse maatschappij, dat het niet mag verwonderen dat zovele auteurs het als hoofdonderwerp gebruiken."
Mangatitels te over als bewijs. Gravett verwijst bijvoorbeeld naar Dragon Head, dat ook in het Westen verscheen en zelfs verfilmd werd. "Auteur Michizuki vertelt daarin het verhaal van enkele studenten die een treinreis ondernemen en, zo wordt gesuggereerd, net op het moment dat ze een tunnel binnenrijden, een aardbeving ervaren. Iedereen probeert zich een weg naar buiten te banen, om pas achteraf te concluderen dat het einde van de wereld aangebroken is." Het epicentrum daarvan ligt in Tokio. Voor de zoveelste keer ligt in een manga de Japanse wereldstad volledig in de as.
Idem in The Drifting Classroom van Kazuo Umezu. Gravett: "Dat is een horrorreeks uit de jaren zeventig (verfilmd in 1987, GDW) waarin leerlingen van een basisschool in Tokio slachtoffer worden van wat op een aardbeving lijkt, maar waarbij plots hun hele school naar niemandsland lijkt te zijn verschoven en alle contact met de buitenwereld onmogelijk lijkt. Later blijkt dat de school in de toekomst terechtkwam en wordt de sfeer van een nucleaire dreiging pijnlijk duidelijk."
Uitgerekend vandaag verschijnt bij Ballon Media dan weer het eerste deel van de tienerreeks Psyren. Ook daarin staat een allesverwoestende natuurramp aan de basis van een totaal verwoest Japan.
Naast sciencefiction is het thema van kernrampen ook overvloedig aanwezig in (semi)autobiografieën als Town of EveningCalm, waarin Fumio Kouno het verhaal brengt van de hibakusha, oftewel de overlevenden van Hiroshima, die zelfs decennia na de atoombom fysiek beginnen te lijden aan de gevolgen van de radioactieve straling. Kouno laat haar hoofdrolspelers wandelen doorheen een stad die in feite nog steeds een ravage is.
Een andere klassieker binnen dit genre is de wereldwijd gerenommeerde graphic novelreeks Barefoot Gen, waarin Keji Nakazawa gedetailleerd vertelt wat hem als kind overkwam nadat de Amerikanen in 1945 een atoombom op zijn thuisstad Hiroshima dropten.
"Het zou interessant zijn om te achterhalen of de manga-industrie de tijd heeft gehad om te anticiperen op het drama van de laatste dagen", vraagt Gravett zich af. "Zo niet, dan is het een kwestie van tijd vooraleer ze dat doet."