Het gewauwel van een dronkaard | De Volkskrant
Het gewauwel van een dronkaard
De naam Pearl Harbor is de laatste dagen veel genoemd, maar er zijn - zelfs in deze tijd - ook andere associaties met Japan mogelijk....
Het vorige week verschenen boekje De herfstwind dringt door merg en been van de dichter Matsuo Basho (1644-1694) verplaatst de westerse lezer naar een (literaire) cultuur, die hem veelal volkomen vreemd zal zijn, maar die niettemin op enigerlei wijze raakt aan de cultuur van het hedendaagse Japan, waarmee we ter plaatse, door middel van films, tv-documentaires, krantenstukken of boeken regelmatig in contact komen.
Op z'n zachtst gezegd: een uiterst boeiende cultuur, die de westerling in toenemende mate zal intrigeren naarmate hij er meer z'n best voor doet er iets van te begrijpen.
De herfstwind dringt door merg en been is daartoe niet het eerste of het meest geëigende medium.
Deze bundel met proza en poëzie zal voor veel lezers, ook in de toegankelijke vorm die we aan vertaler Jos Vos te danken hebben, meer een beroep doen op begrip, vlijt en ijver, dan op het vermogen tot genieten.
O, zeker, er staan weergaloos prachtige zinnen in dit boek, maar wat er met zulke zinnen en de vele andere, die vaak aangenaam raadselachtig zijn, wordt bedoeld, daar komen we niet uit (zelfs niet met de vele noten van Jos Vos).
Voor het ervaren van de waarde die deze teksten door de eeuwen heen ook buiten Japan hebben gekregen - Basho staat niet voor niets bekend als een van de grootste dichters uit de wereldgeschiedenis - kun je twee dingen doen. Meer ván en óver Basho, zijn tijd en de toenmalige literatuur gaan lezen. Of je overgeven en - met steun van Jos Vos - maar kijken waar het schip strandt (het laatste kan trouwens aanleiding zijn om met het eerste te beginnen).
Je leest (op bladzijde 75): 'In het genre van het reisverhaal hebben Ki no Tsurayaki, Chomei en de non Abutsu alle gemoedstoestanden tot in de details beschreven. Hun opvolgers bezorgden ons maar flauwe afkooksels; zelfs aan de droesem van hun voorgangers konden ze niets verbeteren. Hoeveel onwaarschijnlijker is het dat een auteur met mijn beperkte kennis en gering talent hetzelfde hoge niveau zou bereiken! ''Die dag regende het, 's middags klaarde het op, hier stond een pijnboom, daar liep een rivier met die of die naam'': zulke dingen kan iedereen schrijven, maar wie niet even origineel klinkt als Su Dongpo of Huan Tingjian, zwijgt liever.'
Maar ja, Basho is schrijver, hij moet doen wat die anderen ook hebben gedaan: schrijven, en dan zegt hij: 'In de hoop meer vertrouwd te raken met de natuur heb ik de gedenkwaardigste momenten van mijn reis bijeengebracht maar zonder te letten op de chronologie, zodat mijn relaas lijkt op het gewauwel van een dronkaard of het gebazel van een slaper - besteed er dus niet te veel aandacht aan.'
En daarmee maakt hij zich een beetje van ons, aarzelende, ironische 21ste-eeuwers, en wordt zijn bijzondere reisverslag - wat De herfstwind dringt door merg en been (De Arbeiderspers; fl 43,20) qua genre is - een stuk vertrouwder. Dan kan geleidelijk aan de poëzie zich ook gaan ontvouwen: 'In oost en west, dezelfde ontroering: de herfstwind.'