Voortekenen wijzen erop dat er een grote uitbraak van de vogelgriep aankomt | De Volkskrant
Voortekenen wijzen erop dat er een grote uitbraak van de vogelgriep aankomt
Misschien komt de ziekte pluimveebedrijven binnen via schoenzolen, maar zeker is dat niet. Wat wel duidelijk is, is dat de vogelgriep onheilspellend snel om zich heen grijpt, en dat dat bovendien opvallend vroeg in de najaarstrek gebeurt.
Jean-Pierre Geelen 16 november 2020, 17:08
Eenden worden geruimd in Terwolde. Beeld Hollandse Hoogte / Rob Voss
Ondanks de ophokplicht voor pluimveebedrijven sinds vorige maand, rukt de vogelgriep verder op in Nederland. Afgelopen vrijdag werd bij een pluimveebedrijf in het Gelderse Terwolde een vierde uitbraak geconstateerd. Onder wilde watervogels zijn al meer dan duizend slachtoffers aangetroffen. Ook in omringende landen worden dode vogels gevonden.
'Een zorgwekkende ontwikkeling', volgens Thijs Kuiken, hoogleraar vergelijkende pathologie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. De voortekenen wijzen volgens hem mogelijk op een grote uitbraak van het H5N8-virus, een zogeheten 'hoogpathogene' variant die ernstig en dodelijk kan zijn voor vogels. Volgens Kuiken is het onheilspellend dat het virus al zo vroeg tijdens de najaarstrek opduikt en nu al tot vrij hoge sterfte leidt onder wilde watervogels. Verspreiding naar pluimveebedrijven ligt op de loer, met alle gevolgen (ruimingen en financiële schade) van dien.
De huidige griepgolf onder wilde vogels lijkt zich te concentreren in het noorden (het Waddengebied) en het westen van het land, al komen enkele meldingen ook uit Zeeland en Noord-Brabant. In het Waddengebied zijn vooral veel dode brandganzen gevonden. Ook knobbelzwanen, wulpen, wintertalingen en smienten werden aangetroffen. Hoewel de vogelgriep vooral watervogels treft, zijn ook roofvogels vatbaar. Zo werden in het Waddengebied onder meer zes dode slechtvalken gemeld. Een eerdere uitbraak van vogelgriep, in 2016, heeft naar schatting zo'n 11 tot 39 procent van de overwinterende slechtvalken het leven gekost, vermoedelijk doordat zij karkassen van besmette watervogels aten.
Hoe het virus in pluimveebedrijven terecht komt, is nog niet met zekerheid vastgesteld. Een van de mogelijkheden is dat mensen het via schoenzolen meenemen, nadat ze elders in vogelpoep van besmette dieren zijn gestapt.
Wilde vogels met vogelgriep zijn vaak te herkennen aan hun gedrag: ze schudden opvallend met kop en hals, vallen om of maken rare rondjes bij het zwemmen, lopen of vliegen. Vooral wanneer meerdere vogels tegelijk dit gedrag vertonen, kan het gaan om vogelgriep.
Passanten die een of meer dode vogels tegenkomen, worden opgeroepen hun vondst door te geven en de dieren niet aan te raken. Volgens patholoog Kuiken zou het publiek er goed aan doen zich niet te vertonen in gebieden waar veel getroffen vogels worden gevonden, om zo de kans op verdere verspreiding (onder meer via uitwerpselen van de dieren) te verkleinen. Melden van dode vogels (vooral wanneer het er meer dan drie zijn) kan op drie punten: op de website van Sovon.nl, bij het DWHC.nl en bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit NVWA.
De Sovon, een organisatie voor vogelonderzoek, wijst erop dat niet alleen de vondst van dode vogels bepalend is voor de omvang van de griepgolf. 'De gevoeligheid voor het virus verschilt per soort en per populatie. Ook kunnen vogels het virus bij zich dragen en dus verspreiden zonder er zelf last van te hebben', aldus onderzoeker Roy Slaterus van Sovon.
De eerste Nederlandse uitbraak van vogelgriep dit jaar werd in oktober vastgesteld op een pluimveebedrijf in Altforst (Gelderland). Het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) besloot tot een ophokplicht voor alle bedrijven (en hobbyisten) waar pluimvee, watervogels of loopvogels gehouden worden. In drie gebieden (onder het Lauwersmeer, tussen Apeldoorn en Deventer en tussen Nijmegen en Tiel) is een jachtverbod op watervogels ingesteld.
Na de vierde uitbraak, afgelopen vrijdag vastgesteld bij een pluimveebedrijf in Terwolde, werden de aanwezige 20 duizend eenden geruimd. Inmiddels is gebleken dat omliggende pluimveebedrijven niet zijn getroffen door het virus.
Het is voor de vierde keer in zeven jaar tijd dat in Nederland vogelgriep voorkomt. Het virus is afkomstig uit de pluimveehouderij in China. Vogelgriep is in principe een zoönose, hoewel mensen nauwelijks besmet worden door deze variant. Daarom gelden op de bedrijven wel extra hygiënische maatregelen, en wordt het publiek afgeraden zieke of dode wilde vogels aan te raken.