Dit is een verslag van de derde bijeenkomst van het workshopprogramma dat door Stichting Podcastnetwerk in samenwerking met het Letterenfonds werd georganiseerd op 22 februari 2020. De workshop werd gegeven door Aletta Becker.
Alette maakt audiodrama en -documentaires, schrijft teksten voor theater en geeft les op de Schrijversvakschool Groningen.
Voorafgaand aan deze workshop hebben de schrijvers huiswerk meegekregen. De opdracht was om een ‘gestileerde monoloog’ te schrijven met een ritmische lay-out, waarbij gelet moest worden op klank, muzikaliteit, ritme en herhaling.
Gedurende de workshop werd stilgestaan bij elk van deze verhalen. De schrijvers kregen feedback van Aletta en van elkaar. Onderstaand verslag bestaat uit de lessen die naar voren kwamen bij het bespreken van het huiswerk, en andere vragen.
Een vraag die opkomt is wanneer een tekst beter wordt in audio. Deze vraag relateert aan een andere, grotere vraag: wanneer is een podcast goed? Er zijn veel overeenkomsten tussen een goed verhaal en een goede podcast: elementen die een verhaal spannend maken, maken een podcast ook beter. Maar wanneer je de vertaalslag van tekst naar audio maakt, is het ook van belang er op te letten dat audio bij een scène meer moet bieden dan wat de tekst al zegt. Denk er over na als een filmscène: waar speelt de scène zich af? In een ziekenhuis, in de cabine van een vrachtwagen, op een onbewoond eiland… Wat betekent die ruimte voor je verhaal, welke spanning, sfeer roept die op, welke geluiden horen erbij. Wie zijn aanwezig? Hoe laat is het? Een dag klinkt anders dan een nacht. Bedenk dat de luisteraar wil worden meegesleept door wat de maker bedacht heeft.
De tekst zelf kun je dan zien als een black box: de tekst vormt zich naar het medium waar het voor geschreven is. En elk specifiek medium heeft zijn ‘wetten’. Welke wetten de podcast heeft, is echter nog fluïde, staat niet vast want er is veel ruimte voor experimenteren. De vraag die open ligt is of er specifieke ‘wetten van het universum’ voor fictieve podcasts zijn.
De podcast is intiem, en het creëren van een gevoel van nabijheid is essentieel. “Radiomakers geven je een hand, podcasters geven je een knuffel”, zo wordt gesteld. Bij het schrijven voor audio kun je die nabijheid actief inzetten. De suspension of disbelief is bij podcasts dan ook van groot belang: de luisteraar moet meegezogen worden in het verhaal. Dat inzetten kan bijvoorbeeld goed door de stream of consciousness van een personage weer te geven. Audio is heel geschikt om gedachten weer te geven. Ook werkt het beter om een scène te horen/beleven dan over de scène te horen. Een monoloog of dialoog brengt een scène tot leven. In audio kun je heel veel doen met zo’n monoloog of dialoog. Eigenschap van spreektaal is dat je al sprekend bedenkt wat je gaat zeggen, daarom is die taal associatief en onbewust. Dat maakt een tekst ook spannend, er kunnen kleine vergissingen optreden (Een personage dat een woord verhaspelt bijvoorbeeld, of een rare gedachtensprong maakt of een zin niet afmaakt). Als auteur kun je die vergissingen bedenken, dat maakt de dialoog levendiger. Maar onthoud dat spreektaal opschrijven altijd een gestileerde weergave van spreektaal is: een soort kunsttaal. Vraag jezelf dus af of jouw ‘spreektaal’ ook echt klinkt zoals de mooiste kunsttaal.
Het is raadzaam je teksten hardop voor te lezen, op te nemen en zelf terug te luisteren. Niet alleen creëer je afstand tot de tekst waardoor je hoort wat wel en niet werkt, maar ook kun je meteen oefenen met het aanbrengen van diversiteit in de tekst. Variatie in de manier waarop je tekst uitspreekt, kan ervoor zorgen dat je veel minder tekst nodig hebt om hetzelfde te vertellen. Probeer daar ook op te schrijven: focus op de suggestie en schrap de subtekst.