Veel mensen met hiv in Afrika hebben door de coronacrisis moeizamer toegang tot hun medicijnen. Beeld Bram Lammers
Door het coronavirus komt de bestrijding van aids in gevaar, waarschuwt het Aidsfonds. 'We zien nu al de babysterfte toenemen.'
Joep Engels 30 november 2020, 09:13
Door de coronapandemie laait ook het aidsvirus weer op. Testprogramma's worden verstoord, terwijl veel hiv-patiënten verstoken blijven van hun dagelijkse medicatie. Aan de vooravond van Wereldaidsdag (op 1 december) waarschuwt het Aidsfonds voor een zware terugval in de bestrijding van die andere pandemie. Het aantal besmettingen met hiv was alweer aan het oplopen en daar kwam corona overheen. Zeker in kwetsbare samenlevingen is 2020 voor mensen met hiv een jaar van dubbele crisis geworden, meldt het fonds.
Deze zomer luidden de Verenigde Naties al de noodklok. Wereldwijd zijn 38 miljoen mensen met het aidsvirus besmet. Van hen houden er 26 miljoen het virus met medicijnen onder controle. Maar ze moeten die middelen dagelijks gebruiken. De VN voorzagen dat vooral in zuidelijk Afrika waar twee derde van de mensen met hiv woont en waar de gezondheidszorg fragiel is, de bestrijding van aids in het gedrang zou komen. Als de hiv-zorg een half jaar lang werd onderbroken, zouden er in 2021 een half miljoen mensen extra aan aids overlijden, ruim een verdubbeling van de verwachte sterfte aan de ziekte.
Dat aantal was gebaseerd op modelberekeningen, zegt Anna Nijsters, woordvoerder van het Aidsfonds. Destijds had het coronavirus Afrika amper bereikt. Besmettingscijfers lopen op, landen zijn in lockdown gegaan, sommige zien al in een tweede golf op zich afkomen. Uit eigen onderzoek van het Aidsfonds blijkt dat het zwartste scenario van de VN nog niet bewaarheid is, maar dat de gevolgen toch desastreus kunnen zijn.
Veel landen hebben hun uiterste best gedaan om de aanvoer en verstrekking van medicijnen op peil te houden, zegt Nijsters. "Ongeveer de helft van de behandelcentra functioneert nog redelijk. De andere helft dus niet." Door de coronacrisis heeft de productie van medicijnen vertraging opgelopen, 10 procent van de wereld kampt met ernstige tekorten. "Maar mensen kunnen hun middelen vaak door lockdowns niet ophalen. Of ze durven het niet, uit angst met corona besmet te worden."
Mensen ontdekken door de coronacrisis pas laat dat ze besmet zijn met hiv
Maar de grootste bedreiging zit nu in het testen. Driekwart van de testlocaties functioneert niet meer. Soms werden ze gesloten, bijvoorbeeld omdat veel artsen door corona waren geveld, maar vaak werden ze omgebouwd tot een testlocatie voor het coronavirus. "Onze partners melden dat ze in een maand tijd honderden tot soms duizend mensen minder hebben kunnen testen. Ze doen nog maar een kwart, vergeleken met een jaar geleden."
Dat heeft op de langere termijn grote gevolgen. Mensen ontdekken nu pas in een laat stadium dat ze besmet zijn, waardoor de kans groot is dat ze aan aids overlijden. Bovendien krijgt het virus veel meer kans zich te verspreiden. Nu al worden dagelijks zeker zesduizend mensen met hiv besmet, drie keer zo veel als het doel dat de VN zich voor 2020 had gesteld.
We hebben nog geen exacte cijfers over hoeveel de coronacrisis daaraan heeft toegevoegd, zegt Nijsters. "Maar onze partners zien de besmettingen oplopen, met name bij baby's. Omdat ook zwangere vrouwen niet meer getest worden, dan wel niet meer beschikken over hun dagelijkse medicijnen, is de kans groot dat ze het virus aan hun kind overdragen. Die baby's worden niet meer getest, wat wel zou moeten. We zien nu de babysterfte toenemen."