ebook (6,52 MB)
Het kartelrandje doet herkomst uit een Belgisch familiealbum vermoeden, de locatie van de afbeelding is naar alle waarschijnlijkheid Congo, of liever de Congo, zoals het in Vlaanderen gallicistisch heette, en de tijden zijn koloniaal, het tafereel speelt zich vóór 1960 af. Wat opvalt op de zwart-witfoto is het contrast - niet zozeer tussen de zwarte man en de witte auto; dát contrast stemt overeen met wat bekend is over de sociale verhoudingen in Congo voorafgaand aan de onafhankelijkheid; hier wordt rijkdom uitgestald, of althans vereeuwigd, zowel de rijkdom vertegenwoordigd door het toenmalige bezit van zo'n auto in Leopoldville en omstreken als de rijkdom belichaamd door een privé-chauffeur. Nee, wat vooral opvalt is het contrast in proportie tussen man en wagen. De wagen is te groot uitgevallen, of de man te klein, dat laatste eerder, de pet oogt te ruim voor het hoofd, de gestalte van de chauffeur reikt nauwelijks boven het dak van de cabine uit en ik stel me voor dat hij, achter het stuur van die reuzenslee gezeten, wegzinkt in de kussens - moest hij op een verhoginkje zitten om het wegdek te zien? Dat hier een man is gefotografeerd in uniform, in zijn hoedanigheid van ondergeschikte, van 'boy', om de term te gebruiken die destijds in Congo gangbaar was, tot daaraan toe, maar dat het dan ook nog zo'n verneuteld kereltje moet zijn! Of heeft zijn geringe lengte met zijn leeftijd te maken? Dan is hij geen man maar een jongen - de term boy klinkt al minder neerbuigend - en dan is hij ook geen chauffeur, zijn op de deurkruk rustende rechterhand wijst eerder op een andere hoedanigheid, die van portier - portier van het portier.
De auto, waarvan het merk zich niet goed laat onderscheiden, is ooit uit Europa naar Afrika verscheept. De foto heeft jaren later, nadat Congo onafhankelijk was geworden, de omgekeerde weg afgelegd en waarschijnlijk een halve eeuw lang begraven gelegen in een familiealbum, ergens in een witgepleisterd herenhuis in Etterbeek of Tervuren. De bezitter ervan was misschien een regelmatig bezoeker van
de jaarlijkse Journée des Anciens Coloniaux in Brussel, waar oud-kolonisten verhalen konden ophalen over hun traumatische terugkeer naar België, elkaars wonden likken of zich overgeven aan nostalgie. Vervolgens zijn de eigenaars van de foto overleden. Er waren geen erfgenamen, en als ze er wel waren, dan waren ze niet geïnteresseerd in koloniale rommel, of althans niet in het kiekje van een naamloze zwarte bediende, dat vervolgens belandde op de rommelmarkt van het Brusselse Vossenplein, waar ik het heb opgevist uit een doos.