Gebiedsaanwijzing - RIONED
De Verordening afvoer hemel- en grondwater heeft pas juridische werking als B&W een gebiedsaanwijzingsbesluit hebben genomen. B&W stellen in het aanwijzingsbesluit vast in welk deel van de gemeente het lozingsverbod op welke datum gaat gelden. Als in een individueel geval het beëindigen van de hemelwaterlozing in de vuilwaterriolering niet redelijk is, kan de gemeente daarvoor ontheffing verlenen (zie Ontheffing lozingsverbod).
Renovatie of wateroverlast
In de regel is een renovatie reden voor een gebiedsaanwijzing, zoals verbetering of vervanging van het rioolstelsel. Maar ook als een bepaalde wijk regelmatig te kampen heeft met wateroverlast door een beperkte rioolcapaciteit, is een lozingsverbod bij particuliere perceeleigenaren zeer goed voorstelbaar.
Rechtsgelijkheid en handhaving
Diverse gemeenten wijzen in bestaande verordeningen het gehele gemeentelijke gebied aan voor het verbod om hemelwater in de openbare vuilwaterriolering te lozen. Als uw gemeente hiervoor kiest, betekent dit dat het lozingsverbod overal geldt. Dat houdt ook in dat zij moet controleren of alle huishoudens en eventueel bedrijven het verbod daadwerkelijk naleven. Gelet op de rechtszekerheid en rechtsgelijkheid mag de gemeente niet alleen toezicht houden in wijken waar zij de riolering aanpakt of waar wateroverlast is. Want een perceeleigenaar zou gemakkelijk kunnen vragen: waarom komt u wel in deze wijk en niet in de wijk hiernaast? Daar geldt het verbod volgens de gebiedsaanwijzing toch ook?
Lozingsverbod voor bouwwerk, open erf én terrein
Het lozingsverbod geldt (binnen het aangewezen gebied) voor alle eigenaren van bouwwerken, open erven én terreinen, voor zover deze binnen de gebiedsaanwijzing liggen en het desbetreffende besluit geen uitzondering bevat. Dus voor zowel bestaande bouw als nieuwbouw en voor zowel het afvloeiende hemelwater van een bouwwerk dat via een dakgoot, regenpijp of afvoerbuis in het openbare vuilwaterriool terechtkomt als het afvloeiende hemelwater van een open erf of terrein dat via goot, put of afvoerbuis het openbare vuilwaterriool bereikt. Een open erf of terrein met goten en putten is onder meer een terras, een oprit, een parkeerterrein en een laad- en losperron. Ook terreinverharding die onder afschot naar de openbare weg ligt, valt onder het verbod, als het hiervan afstromende hemelwater via de straatkolken van de openbare weg in de openbare vuilwaterriolering terechtkomt.
Onderscheid bestaande en nieuwe lozingen
De VNG-modelverordening gaat ervan uit dat de gemeente een gebied aanwijst waar voor alle perceeleigenaren dezelfde eisen gelden. Binnen het aangewezen gebied zijn hemel- en grondwaterlozingen in de openbare vuilwaterriolering verboden, ook bij nieuwbouw. Maar de gemeente kan wel onderscheid maken tussen bestaande en nieuwe lozingen. Zo kan zij in de verordening bijvoorbeeld binnen een aangewezen gebied alleen nieuwe hemel- en grondwaterlozingen in de openbare vuilwaterriolering verbieden en bestaande lozingen toestaan. Hierbij is de uitdaging om in de verordening of gebiedsaanwijzing een goede definitie op te nemen van 'nieuwe lozing'. Valt daar bijvoorbeeld ook sloop en herbouw van een pand onder? Of gedeeltelijke uitbreiding van een pand? Of elke bouwactiviteit waarbij een verandering wordt aangebracht aan de gebouwriolering of buitenriolering?
Als de gemeente een onderscheid wil aanbrengen tussen bestaande bouw en nieuwbouw, dan zal artikel 2 lid 1 van de verordening bijvoorbeeld als volgt moeten luiden: "Het is verboden om in door het college aangewezen gebieden afvloeiend hemelwater en grondwater te lozen in het openbare vuilwaterriool. Het college kan daarbij bepalen dat het verbod alleen geldt voor nieuwe lozingen." Door de toevoeging van deze laatste zin moeten B&W in de gebiedsaanwijzing aangeven of het verbod voor alle lozingen geldt of alleen voor nieuwe lozingen. Dit maakt het bijvoorbeeld ook mogelijk om in een gebied eerst een verbod in te stellen voor nieuwe lozingen en na enkele jaren (als de gemeente de openbare riolering vervangt) de gebiedsaanwijzing aan te passen en het verbod voor alle lozingen te laten gelden (nieuwe en bestaande).
Voorbereiding gebiedsaanwijzing
Voor de voorbereiding van de gebiedsaanwijzing is de uniforme openbare voorbereidingsprocedure (afdeling 3.4 Awb) aan te raden. De modelverordening gaat hier ook vanuit. Hiermee kunnen belanghebbenden hun zienswijzen op het ontwerpbesluit inbrengen. Zo waarborgt de gemeente een zorgvuldige voorbereiding en vaststelling, en biedt zij alle perceeleigenaren van het betreffende gebied de gelegenheid hun mening kenbaar te maken. Een gebiedsaanwijzing is een "concretiserend besluit van algemene strekking". Op grond van artikel 3:42 lid 2 Awb moet de gemeente zo'n besluit bekendmaken in een huis-aan-huisblad. Aanvullend mag zij alle inwoners afzonderlijk een brief sturen, maar dat hoeft niet. Als de gemeente het besluit niet in een huis-aan-huisblad aankondigt, treedt de gebiedsaanwijzing niet in werking.
Tegen een gebiedsaanwijzing kunnen belanghebbenden beroep instellen. De perceeleigenaren binnen het gebied zijn in elk geval belanghebbenden. Voorwaarde voor het instellen van beroep is wel dat de perceeleigenaar tijdens de terinzagelegging van het ontwerpbesluit een zienswijze heeft ingebracht. Als hij dat niet heeft gedaan, is het beroep niet ontvankelijk.
Hoeveel tijd krijgen bewoners om af te koppelen?
Uiteraard is het lozingsverbod voor hemel- en grondwater niet van de ene op de andere dag af te kondigen. Hiervoor moet de gemeente een redelijke termijn hanteren. Wat een redelijke termijn is, is op voorhand lastig te bepalen. De gemeente Hoogeveen heeft in haar verordening bijvoorbeeld gekozen voor een termijn van twaalf maanden. Dit betekent dat de gebiedsaanwijzing twaalf maanden na de dag waarop de gemeente die heeft bekendgemaakt in werking treedt. Na publicatie van het aanwijzingsbesluit hebben de gebouw- en perceeleigenaren dus een jaar de tijd om daadwerkelijk af te koppelen. De gemeente Vught hanteert een termijn van zes maanden.