De nieuwe situatie was instabiel. Dat gaf de Chinezen alle kansen. De komst van twee Europeanen was echter een onverwacht obstakel dat uit de weg geruimd moest worden. De missionarissen legden hun ervaringen vast.
Een Chinees trad binnen, meldde dat Qishan ons spreken wilde, en leidde ons in een op de Chineesche manier gemeubelde zaal, waar Qishan op een drie voet hoog, met rood laken bekleed rustbed zat. Aan elke zijde had hij twee schrijvers. In de zaal zaten vele Chinezen en Tibetanen in galakleeding. Qishan was om de zestig jaren oud, maar nog zeer krachtig en kloek. Van alle Chinezen, die wij gezien hadden, had hij het edelste en innemendste gelaat, dat buitendien eene zeer verstandige uitdrukking had.
Hij wenschte te weten of wij naar Tibet gekomen waren om onze leer te verkondigen. Wij zeiden hem rondborstig de waarheid.
Hij sloeg met de gebalde vuist op tafel, terwijl wij vervolgden: “Gij zult weten, dat de Christenen geen vrees kennen. Waarom zoekt gij ons dan schrik aan te jagen?”
Er ontstond om onzentwillen een geschil tusschen de Tibetaansche regering en den Chineeschen gezant. Qishan gaf aan de zaak eene listige wending, daar hij zich tot verdediger van de belangen van den dalai lama opwierp:
“Ik ben door den keizer naar Lhasa gezonden, om den levenden Buddha [dalai lama] te beschermen. Het is alzoo mijne pligt alles te verwijderen, wat hem tot schade en nadeel kan zijn.
Verkondigers van de leer van den hemelheer [christendom], menschen die voor het overige misschien de beste bedoelingen hebben, verbreiden eene leer die in den grond de strekking heeft om het aanzien van den dalai lama te ondermijnen en zijne magt te doen vallen. Hun verklaard doel is geen ander dan hunne religie in plaats van het buddhismus in te voeren en alle bewoners van Tibet, zonder eenige uitzondering, voor hunne leer te winnen.
Wat moet er van den dalai lama worden, als hij geen vereerders meer heeft? De invoering van het christendom in dit land heeft de strekking om de Tibetaansche regeering te vernietigen. Ik ben hierheen gezonden, om den dalai lama te verdedigen. Mag ik menschen in Lhasa dulden, die zulke verderfelijke leeringen verkondigen? Wie wordt verantwoordelijk gesteld, als die eenmaal zulke diepe wortels geschoten hebben, dat men ze niet meer utroeijen kan? Wat zou ik aan den grooten keizer antwoorden, als hij mij van verzuim beschuldigde?
Gij Tibetanen – zoo sprak hij, zich regtstreeks tot den regent rigtende – begrijpt niet, van wat ernstigen aard deze aangelegenheid is.
Wijl deze beide mannen deugdzaam en braaf zijn, houdt gij hen ook voor niet gevaarlijk. Gij verkeert in dwaling. Want als zij nog langer in Lhasa blijven, zullen zij u spoedig verstrikt hebben. Gij zoudt hun geloof aannemen, en dan ware de dalai lama verloren”.
Qishan liet ons bij zich roepen. Na eene lange inleiding kwam hij tot de eigenlijke zaak door ons te zeggen, dat Thibet voor ons te koud en te arm was; wij moesten zeker wel verlangen, weer naar Frankrijk terug te keeren. Hij zeide dat op eene manier, alsof het iets was, dat vanzelf sprak en waartegen niets viel in te brengen.
“Nu, dan danken wij u voor de deelneming, die gij ons betoont, door ons te zeggen, dat Tibet koud en arm is; maar gij moet ook weten, dat mannen als wij rijkdom noch gemak zoeken, want dan waren wij in ons vaderland gebleven, waarmede geen ander land op aarde gelijk staat. Wij antwoorden u: de overheid heeft ons verblijf in Tibet toegestaan, en wij kennen u noch iemand anders het regt toe, om ons hier te verontrusten”.
“O ja; wij weten, dat Tibet andere wetten dan China heeft. Wat moet de willekeur beteekenen, waarmee men Franschen uit een voor alle natiën geopend land verjagen wil? Als de vreemdelingen Lhasa verlaten moeten, waarom blijft gij dan? Reeds de titel van gezant wijst immers duidelijk aan, dat gij zelf slechts een buitenlander zijt”.
Qishan sprong van zijn rood kussen op. “Ik een buitenlander, een vreemdeling; ik, die het gezag van den grooten keizer vertegenwoordig?”
Qishan liet ons gaan met te zeggen, dat wij er op rekenen konden, dat hij ons wel uit Tibet verwijderen zou.
De twist werd van dag tot dag heftiger. Wij waren voor de Tibetanen onaangename gasten geworden. Het was geraden dat wij ons hoofd bogen. Het christendom moest worden bevorderd. Ons gedrag moest aan de Tibetanen het bewijs leveren dat wij met vreedzame bedoelingen gekomen waren. Wij namen in overweging dat een zoo tiranniek gezag der Chinezen tot den goeden uitslag der zendingszaak in Tibet bijdragen kon.
Wij gingen dus bij den regent en verklaarden hem, dat wij tot vertrekken besloten waren. Hij was zeer neerslagtig en verlegen. Het was zijn warme wensch geweest ons een rustig verblijf in Tibet te verzekeren, maar hij kon niet op zijn souverein steunen. De Chinezen trokken sedert de minderjarigheid van den dalai lama partij, om zich ongehoorde regten aan te matigen.
Wij begaven ons naar Qishan en zeiden hem, dat wij besloten waren te vertrekken, doch dat wij tevens tegen zulk eene aanranding van onze regten protesteren moesten.
“Ja, ja, gij kunt niets beters doen, dan toegeven; dat zal goed zijn voor u, voor mij, voor de Tibetanen, voor iedereen”.
Op ernstigen toon verklaarden wij dat wij al deze barbaarschheden ter kennisse van de Fransche regering zouden brengen, waarop Qishan antwoordde, dat hij zich weinig bekommerde om wat deze denken of doen zou; hij rigtte zich alleen maar naar den wil van zijn keizer.
“Wanneer mijn heer en gebieder vernam, dat ik aan twee Europeërs veroorloofd had, de leer van den hemelheer ongehinderd in Tibet te verkondigen, zou ik verloren zijn; ditmaal zou ik aan den dood niet ontkomen”.
Na een roerend afscheid steeg alles te paard en reden wij door Lhasa. Buiten de stad wachtten ons velen op, met wie wij in nadere betrekking hadden gestaan. [Een bekeerling] droeg het kruis voor ieder zigtbaar op de borst. Wij stapten af en voegden al deze christelijk gezinde lieden eenige woorden van troost toe; inzonderheid wekten wij hen op, de bijgeloovige dienst van Buddha voor altijd af te zweren, den God der Christenen te vereeren en vertrouwen te stellen op diens oneindige barmhartigheid.
Wij wierpen nog een laatsten blik op Lhasa, en spraken: “Heer, Uw wil geschiede!”. Dat was den 15 Maart 1846. Qishan werd niet lang daarna tot vice-koning van de provincie Sichuan benoemd, doch later op bevel van den nieuwen keizer [Xianfeng], ter dood gebragt, wij weten niet waarom. Hij was een uitstekend staatsman.

HOCHTIEF is een internationale aannemer en behoort als zodanig tot één van de grootste aannemers ter wereld! Wereldwijd voeren we met 64.000 medewerkers de meest uiteenlopende projecten uit. Naast de civiele werken zoals snelwegen, kades en bruggen – zoals we die ook in Nederland uitvoeren – realiseren we in het buitenland feitelijk alles wat de maatschappij in staat stelt om goed te functioneren. Het kan de aanleg van een volledige luchthaven zijn, de bouw van de mooiste concertzaal, het opleveren van een volledig functionerend ziekenhuis dan wel het exploiteren van een open mijn tot een netwerk aan snelwegen. Kortom, bij HOCHTIEF kunnen we alles bouwen.