Klimt-expo in Brussel: veel meer dan Klimt alleen | De Morgen
Gustav Klimt, 'Johanna Staude' (1917-1918). Beeld © Belvedere, Vienna
BOZAR richt met Beyond Klimt de pijlen op Centraal-Europa. Klinkende namen als Klimt, Schiele, Kupka en Kokoschka zijn er te zien in een zinderende expo. Na een eerste passage in Wenen strijkt de tentoonstelling nu neer in Brussel.
✦Exclusief voor abonnees doorSofie Van Hyfte 20 september 2018, 19:18
Curator Alexander Klee vond een wel erg bijzondere manier om de honderdste sterfdag van de Oostenrijker Gustav Klimt (1862–1918) te vieren. In de tentoonstelling Beyond Klimt komt de kunstenaar zelf amper aan bod. In de plaats daarvan toont de expo op straffe wijze de vibrerende kunstscene die opkomt aan het einde van Klimts leven en die zich voor, tijdens en tussen de twee oorlogen manifesteert.
"Het sterfjaar van Klimt, 1918, wordt vaak gezien als het einde van een creatief tijdperk", begint Klee zijn betoog, terwijl de opbouw van de tentoonstelling achter hem voortwoedt. "Maar dat klopt niet helemaal. Het zijn de oorlogsjaren die eraan voorafgaan die een sluitstuk vormen. Zelfs grote namen als Egon Schiele en Bohumil Kubista werden toen verplicht tot legerdienst. 1918 staat weliswaar voor veel overlijdens, Schiele en Kubista incluis, maar het staat ook voor vooruitgang, zowel op politiek als cultureel vlak."
'Voice of the Swamp', John Heartfield. Beeld Arbeiter Illustrierte-Zeitung
De tentoonstelling opent beloftevol met een kleurrijk portret dat Klimt schilderde van Johanna Staude in de periode 1917-1918. Het schilderij werd nooit afgewerkt. Een spelletje dat Klimt speelde met haar, zodat ze zeker nog eens zou terugkeren naar zijn atelier. Alleen kwam toen die fatale hartaanval, en bleef het doek onafgewerkt achter.
Wat volgt zijn een hele reeks sterke kunstwerken die je bekend voorkomen, maar die je toch nooit eerder hebt gezien. Zo denk je dat je naar een duistere Dali kijkt, maar staat er onderaan het werk de Tsjechische naam Toyen geschreven. Of je denkt aan Picasso, maar dan blijkt het een werk te zijn van de Oostenrijkse Max Oppenheimer. Het toont aan dat kunstenaars van over heel Europa elkaar blijvend beïnvloedden, hoeveel geografische grenzen er ook tussen kwamen.
Internet van weleer
De focus van de tentoonstelling ligt dus niet op Klimt zelf. Klee koos voor een ruimere context waarin Klimt als een soort vaderfiguur fungeert. De door de oorlog veroorzaakte omwentelingen, zoals de opsplitsing van het Oostenrijks-Hongaarse rijk in 1918, zorgde voor nieuwe naties, nieuwe grenzen en identiteiten. De kunstwereld kende een heropleving. Alleen zijn sommigen van die kunstenaars later weer in de vergetelheid geraakt. "Dat, terwijl net zij uitblonken in internationale samenwerkingen", zegt Klee.
"Zo legden ze contacten met kunstscenes van over de hele wereld. Ze stampten netwerken uit de grond, communiceerden over nieuwe politieke grenzen heen via tijdschriften en ontmoetten elkaar in kunstcentra en verenigingen."
Als voorbeeld toont hij enkele pas uitgepakte magazines. "Je kan ze bekijken als het internet van weleer. Ze fungeerden als internationale netwerken en dienden tot een grote uitwisseling van kunstzinnig gedachtegoed. Ze werden geproduceerd door links georiënteerde intellectuelen en documenteerden de geest van de revolutie die domineerde in verschillende kunstzinnige cirkels in de jaren 20. Natuurlijk, naarmate de Tweede Wereldoorlog naderde werden ook die tijdschriften grimmiger en kritischer."
Beyond Klimt komt niet toevallig in Brussel terecht. "Oostenrijk is voorzitter van de EU. Waar past deze tentoonstelling beter dan in het hoofdkwartier van de EU?", zegt Klee. "Vandaag is het meer dan ooit passend om ook onze vinger te leggen op de ​​gevoeligheid voor sociaal-politieke stemmingen."
De tentoonstelling bevat 160 werken in totaal. Heel wat verhalen en stromingen lopen, hoewel ze chronologisch getoond worden, kriskras door elkaar. Die veelheid aan informatie zorgt ervoor dat je even je tijd moet nemen, en dat komt de expo alleen ten goede.
Tussen de vele straffe onbekende werken herkennen we ook de hand van Egon Schiele, Frantisek Kupka, Oskar Koksochka en Alfred Kubin. Klee plaatst oorlogspropaganda naast gruweltaferelen en zorgt voor wie oplet steeds voor het nodige contrast.
Een decompresserende afsluiter is de virtual-reality-installatie Klimt's Magic Garden, ontworpen door VR-kunstenaar Frederick Baker. De installatie is gebaseerd op het fries van Gustav Klimt in Palais Stocklet in Brussel. Het fries bestaat uit drie mozaïeken die een tuin uitbeelden en waarvan de ornamenten nu gebruikt zijn in Bakers 3D-wereld. Het doel van de opzet: op zoek gaan naar de ultieme vervulling.
Beyond Klimt, tot 20/01 in BOZAR
Russische oligarch moet alimentatie betalen en verkoopt Leonardo da Vinci voor vermoedelijk 100 miljoen euro ✦