Utrechtse slagerszoon verslaat de Napoleon van het damspel | Trouw
Utrechtse slagerszoon verslaat de Napoleon van het damspel
PAUL VAN DER STEEN 2 december 2016, 1:34
In de familie Hoogland werd al sinds eind achttiende eeuw hartstochtelijk gedamd. Zo'n honderd jaar later had de Utrechtse slager Herman Hoogland senior drie zoons, die allemaal damtalent hadden. Twee mochten doorleren, op gymnasium en hbs. De derde Herman junior blonk vooral uit in gekke gezichten trekken en kwam op zijn veertiende bij zijn vader in de zaak. Toch was hij het die net als de twee toppers van nu, Roel Boomstra (23) en Jan Groenendijk (18) - Nederlanders die vanaf morgen strijden om het wereldkampioenschap - al heel jong damgeschiedenis zou gaan schrijven.
In 1911 haalde het Utrechts Damgenootschap bij zijn eerste lustrum voor driehonderd francs wereldkampioen Isidore Weiss naar de Domstad voor een tweekamp tegen de toen negentienjarige Hoogland.
In een interview met het Utrechts Nieuwsblad liet het talent weten zijn kansen niet hoog in te schatten. Maar hij wilde wel serieus zijn krachten met de kampioen kunnen meten. Als men Weiss op de toppen van zijn kunnen wilde laten spelen, moest volgens Hoogland de wereldtitel ook serieus op het spel staan.
Of het in 1911 ook echt om het wereldkampioenschap ging of dat de tweekamp een vriendschappelijk karakter had, is onduidelijk. Het doet er ook niet toe, want Weiss won. De eindstand, 11-9, gaf wel aan hoever Hoogland al was. Toch was het blad van de Nederlandse Dambond negatief: 'Een kenmerkend verschijnsel in bijna alle partijen was de zorgvuldige, bijna angstvallige verdediging van Hoogland tegen het trachten naar aanval van Weiss').
Die kritiek kan ook zijn voortgekomen uit kinnesinne: niet de bond, maar het Utrechts Damgenootschap had de grote Weiss, in 1899 de eerste wereldkampioen dammen en sinds die tijd in het bezit van de titel, naar Nederland weten te halen.
Hooglands oudere landgenoot Jack de Haas, die ook ervaring had met spelen tegen Weiss, had de Fransman eerder "de allerbeste, de Napoleon van het damspel" genoemd. "In hem vindt men alles verenigd."
In hetzelfde 1911 bleek de meesterstrateeg echter niet ongenaakbaar te zijn. In een tweekamp verloor Weiss van de 23-jarige Alfred Molimard. Het leverde laatstgenoemde niet de wereldtitel op, omdat vooraf was afgesproken dat het slechts om het Franse kampioenschap zou gaan.
De dammers troffen elkaar weer een jaar later tijdens het officiële wereldkampioenschap in Rotterdam. Daar bleek Hoogland, inmiddels twintig, voor iedereen te sterk. Na alle wedstrijden bleef hij De Haas één punt voor. Weiss en Molimard stonden aan het eind van het toernooi twee punten achter op de jonge Nederlander.
Dertien jaar kampioen
Hooglands mondiale titel bezorgde de damsport in Nederland extra populariteit. Hij zou dertien jaar wereldkampioen blijven. Niet alleen de Eerste Wereldoorlog stond een nieuwe titelstrijd in de weg, ook onenigheid tussen de Franse en Nederlandse dambond. Bij het eerste nieuwe wereldkampioenschap in 1925 verloor hij zijn titel aan de Fransman Stanislas Bizot.
Hoogland bleef spelen en de damsport promoten. Omdat hij het spel op de bestaande manier te vaak vond uitdraaien op remises, was hij ook buitengewoon geïnteresseerd in aanpassing van de spelregels en damvarianten met minder stenen en een kleiner bord.
Hoogland overleed in 1955 op 64-jarige leeftijd aan een hartkwaal. Hij was toen al enigszins vergeten en overschaduwd door Max Euwe, van 1935 tot 1937 de eerste wereldkampioen in die andere denksport, schaken.
Euwe kreeg de status van nationale held. Net als Hoogland eerder werd hij daar niet heel veel wijzer van. Titelhouder Aleksandr Aljechin kreeg 10.000 gulden voor de tweekamp. De man die hem versloeg, moest zich tevredenstellen met de eer en stond kort na zijn kampioenschap weer voor de klas als wiskundeleraar.