Holt, Sophia (1658-1734)
© DVN, een project van Huygens ING en OGC (UU). Bronvermelding: Saskia Zwiers, Holt, Sophia, in: Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland. URL: http://resources.huygens.knaw.nl/vrouwenlexicon/lemmata/data/holts [13/01/2014]
HOLT, Sophia (ged. Zwolle 24-6-1658 – begr. Zwolle 17-9-1734), amateurschilderes. Dochter van Johan Holt (1609-1682), stadssecretaris van Zwolle, en Vreda Crans (gest. 1691). Sophia Holt trouwde op 22-12-1689 te Zwolle met Mattheüs Noppen (1648-1733), predikant. Uit dit huwelijk werden 2 dochters en 1 zoon geboren.
Sophia Holt werd geboren als tiende van de elf kinderen van de Zwolse stadssecretaris Johan Holt. Met haar (achter)nichten Aleida Greve, Anna Cornelia Holt en Cornelia van Marle ontving Sophia vier jaar lang schilderles van de Dordtse schilder Wilhelmus Beurs (geb. 1656). Beurs schreef een instructieboek voor schilders en kunstliefhebbers onder de titel De groote waereld in 't kleen geschildert… (Amsterdam 1692), dat hij aan hen opdroeg. 'Met aanwas van lust en ongemene voortgang voortgezet': zo beschrijft Beurs de houding van de vier aan elkaar verwante jonge vrouwen die in Zwolle zijn leerlingengroepje vormden. Hij noemt de vier jongedames zijn 'zeer geachte en geliefde leerlingen, mijn vermaak en kroone'.
In 1686 schilderden de dilettantes alle vier een werk van ongeveer 115 bij 100 centimeter, een voor amateurs opmerkelijk groot formaat. Hun schilderwijze doet vermoeden dat zij mogelijk al eerder les hebben gehad, bijvoorbeeld van de Zwolse schilder Roelof Koets II (ca. 1655-1725).
Het enige bewaard gebleven werk van de in 1686 al 28-jarige Sophia Holt is een portret van een zeer kuise Cleopatra die zich heeft laten bijten door een adder in een poging aan haar Romeinse gevangenschap te ontsnappen. Met veel fantasie heeft Holt de kleding en de antieke gebouwen verzonnen waarin de zelfmoord wordt gepleegd. Aan de stofuitdrukking van de kleding heeft zij erg veel aandacht besteed. Dat een vrouw zich waagde aan een historiestuk kwam in deze tijd maar zelden voor.
Sophia Holt trouwde op haar 31ste met de Zwolse predikant Mattheüs Noppen. Zij kregen twee dochters en een zoon. Zij stierf een jaar na haar man en werd, 76 jaar oud, in de Grote Kerk begraven.
Elck zijn waerom; Vrouwen en kunst in de republiek; Zwols Biografisch Woordenboek.
Historisch Centrum Overijssel, Zwolle: N.H. Doopboek Zwolle RBSO nr. 699, blz. 259; N.H. Trouwboek Zwolle RBSO nr. 726, blz. 197; N.H. Begraafboek Zwolle RBSO nr. 740, blz. 429.
De zelfmoord van Cleopatra, 1686 (Vrouwenhuis, Zwolle).
Wilhelmus Beurs, De groote waereld in 't kleen geschildert, of schilderagtig tafereel van 's weerelds schilderyen, kortelijk vervat in ses boeken. Verklarende de hooftverwen, haare verscheide mengelingen in oly, en der zelver gebruik[…] (Amsterdam 1692).
S.J. Gudlaugsson, Gerard ter Borch II (Den Haag 1960) 293.
J. Verbeek, 'De beeldende kunst in Overijssel', in: B.H. Slicher van Bath e.a. red., Geschiedenis van Overijssel (Deventer 1970) 338.
Jan ten Hove, Het Vrouwenhuis te Zwolle (Zwolle 1994).
Lamberthe de Jong, '"Mijn vermaak en kroone". Schilderessen in het Vrouwenhuis in Zwolle', in: E. Kloek, C. Peters Sengers en E. Thobé red., Vrouwen en kunst in de republiek (Hilversum 1998) 55-65.
E.A. Honig, 'The Gentle Art of Being "Artistic." Dutch Women's Creative Practices in the 17th Century,' Women's Art Journal 2 (2001/2002) 31-39.