Deurbelvrees in stalinistisch Hongarije - NRC
Tragikomedie In het Hongaarse 'Captives' komen steeds meer mensen vast te zitten in het appartement van Ilona. Waarom? De communistische geheime politie beslist zonder opgaaf van reden dat iedereen die haar bezoekt verdacht is.
Eliza Sodró en Ádám Porogi doorkruisen als Sára en haar geliefde Guszti het Boedapest van de jaren vijftig.
Als het niet zo wreed was én gebaseerd op waargebeurde feiten, zou je Captives bijna een comedy of errors kunnen noemen. In deze Hongaarse tragikomedie komen steeds meer mensen vast te zitten in het appartement van hoofdpersoon Ilona: haar halfzus Sára, een buurvrouw, een achterbakse conciërge.
Op een ochtend in mei 1951 beslist de communistische geheime politie dat iedereen die Ilona bezoekt verdacht is en moet worden gegijzeld. Een reden geven ze niet. In Hongarije werd in die periode de term 'deurbelvrees' gebruikt voor de wijdverspreide angst voor de geheime dienst van het Rákosi-regime. Zij lichtten geregeld mensen van hun bed om hen te onderwerpen aan een schijnproces of te deporteren.
Kristóf Deák, die in 2017 een Oscar won met de korte film Sing, kiest ervoor om deze benauwende periode invoelbaar te maken via een in eerste instantie haast sprookjesachtige film. Het acteerwerk, de soundtrack en decors hebben iets theatraal en geforceerd olijks. Als Sára en haar geliefde het Boedapest van de jaren vijftig doorkruisen lijkt het haast een Amélie Poulain-versie van de stad, vol opgewekte kleuren en vlaggetjes.
De combinatie van de vrolijke sfeer met het absurde, maar vrij zware onderwerp is gewaagd, maar zorgt ook dat je gefascineerd blijft kijken. Al snel voelt het immers als een slimme metafoor voor de gespleten wereld die Deák wil oproepen. Eentje waarin de Partij stelde dat de economie bloeit en het volk floreert, maar waar achter de gevels paranoia, achterklap en angst overheersen.
In tegenstelling tot echte sprookjes, is er voor de personages geen magische uitweg uit hun benarde situatie. Buiten schijnt de zon misschien, binnen is dat steeds minder zichtbaar. Daar groeit het wantrouwen. Wie verraadt wie als eerste? En vooral: wat zullen ze verraden?
De kruising van stijlen en genres werkt niet overal even goed. Zo voelen sommige comedy-elementen erg cultureel bepaald en vallen voor niet ingewijde kijkers dood. Het whodunnit-sfeertje dat ook in de film zit, werkt beter en zorgt dat je meegenomen wordt in de paranoia, waardoor het slot even treurig als hoopgevend voelt.