Het jaar 2016, volgens de Chinese kalender het jaar van de Aap, is door een een aantal boekenorganisaties uitgeroepen tot jaar van het Boek. Alleen al daaruit mag men concluderen dat het slecht gaat met het boek – bar slecht.
Er is bijna geen mens meer die nog boeken leest. Vooral uw smartphone en de televisie zijn hier debet aan, maar ook onnozele hobbies zoals hardlopen, seks en het houden van honden, kinderen of andere huisdieren slurpen tijd. Als u al leest, doet u dat op internet: op basis van headlines kiest u uw nieuwsberichten en als het een longread betreft, leest u die diagonaal door.
Het boek kan u niet meer bekoren, en terecht. In de zomer publiceerde The Guardian een lijst van beste 100 engelstalige romans allertijden, waarop het jongste boek uit het jaar 2000 kwam. De afgelopen vijftien jaar is er blijkbaar geen noemenswaardig boek verschenen. Recensenten houden zich daarom liever bezig met de IKEA-gids, en zelfs als we die buiten beschouwing laten zijn de Bijbel en de Koran nog altijd de meest invloedrijke boeken. De roman doet er niet toe.
Soms koop u toch nog een boek, omdat er op televisie over is gesproken en omdat u hebberig bent. Goede boeken liggen een tijdje op uw nachtkastje en daarna sieren ze uw boekenkast. Misschien heeft u tien bladzijden gelezen voordat u erachter kwam dat u eigenlijk geen zin had in een goed boek. Wat u wel leest zijn de boeken die lezen als een torpedo, als een achtbaan, een dildo of als een film. U moet zich met de hoofdpersoon kunnen identificeren, dus krijgt u een lafhartige slapjanus voorgeschoteld of een vaatdoek die met het leven worstelt. U leest zoals u televisie kijkt en u bent dol op soaps. Wil een boek uw interesse wekken, dan moet het aansluiten bij uw kleinburgerlijke belevingswereld. De schrijver voelt dat haarfijn aan en daarom spelen de meeste boeken zich af bij u in de achtertuin.
Geëngageerde schrijvers hoor je zeggen ‘Ik wil mensen aan het denken zetten,’ maar dat lukt ze niet, die geëngageerden, want u heeft de denkknop al lang uitgezet, als u überhaupt over zo’n knop beschikt. De hedendaagse mens is er een die niet denkt maar wéét, en zelfs dat alleen wanneer hij online is. Geëngageerde schrijvers worden gelezen door geëngageerde lezers die op zoek zijn naar het ja-dat-vind-ik-ookgevoel, zoals de langslaper zich gaarne nestelt in zijn eigen stank. De PVV-stemmer is dol op boeken als ‘Mohammed is een pedofiel’, de dierenliefhebber leest ‘Zo knuffel je een nijlpaard (inclusief fotomateriaal)’, de idealistische socialist leest ‘In hetzelfde schuitje’ en halfzotte nietsnutten kopen de derde editie van ‘Koken voor linkshandigen (met gratis linkshandige ovenwant)’.
Er zijn ook schrijvers die oprecht menen aan een kunstwerk bezig te zijn, maar zodra de uitgever eraan ruikt stuurt hij het kant-en-klare kunstwerk naar een editor die als taak heeft het boek te ontdoen van alle elementen die de vaart uit het verhaal halen, die het mooi maken en zodoende de lezer kunnen afleiden of, nog erger, écht aan het denken kunnen zetten. Zo wordt de boekenmarkt gebombardeerd met boeken van dertien in een dozijn, die qua stijl stuk voor stuk voldoen aan de vuistregels van Ernest Hemingway, die, dat weet u even goed als ik, al meer dan een halve eeuw zo dood is als een pier. De hedendaagse Nederlandse literatuur, het spijt me dat ik het moet zeggen, is een stinkend modderpad waarin niets van elkaar te onderscheiden is.
‘Dit kan en moet anders,’ dacht een aantal zelfbevredigers eerder dit jaar, en zodoende werd de achttienhonderdzesenveertigste uitgeverij uit de grond gestampt: Das Mag Azijn. Ze beloofden de schrijvers meer geld en meer begeleiding om de laatste restjes authenticiteit en literair non-conformisme in te ruilen voor commerciële glans. Om hun boeken aan de man te brengen ging Das Mag Azijn over tot crowdfunding. Kortom: aan de marketing wordt gewerkt. De kaft ziet er piekfijn uit maar het boek zelf ligt te stuiptrekken.
Laat me een poging wagen positief af te sluiten, want de kerst is al voorbij en het nieuwe jaar staat voor de deur. Het boek moet ten eerste worden ontdaan van zijn onzijdigheid. Laten we de benaming ‘het boek’ reserveren voor de zoveelste scheet van Arnon Grunberg, en als het boeken betreft die hoger reiken, te spreken van ‘de boek’, zoals ‘de idee’ zich verhoudt tot ‘het idee’. Dé boek biedt u meer dan een fijngeschreven verhaal met een scheutje dit of dat. De boek mag afleiden en irriteren en desnoods mag hij u echt aan het denken zetten. Het boek mag u in 2016 dan ook in de winkel laten liggen, vraag bij de kassa naar dé boek en als ze u vreemd opkijken zeg dan, liefst in het Chinees, dat 2016 het jaar van de aap is, niet van het boek.