'We zijn echt niet goed bezig in België' | De Tijd
'We zijn echt niet goed bezig in België'
Het nieuwe Zalando-magazijn in Nederland moet 19 voetbalvelden groot worden. ©Zalando
05 juli 2019 Vandaag om 01:05
De Belgische magazijnensector krijgt opnieuw een klap. De modewebwinkel Zalando opent een distributiecentrum in Nederland en gaat vandaar pakjes naar België sturen. Oorspronkelijk zou het magazijn in de Waalse gemeente Dour komen.
België loopt 1.500 nieuwe jobs mis, nu de Duitse kledingreus Zalando beslist heeft in Nederland een gloednieuw magazijn te bouwen. De Duitsers investeren 200 miljoen euro in het gebouw van 140.000 vierkante meter - 19 voetbalvelden - groot. Van daaruit sturen ze vanaf 2021 kleding naar Nederland, Luxemburg, Frankrijk, Spanje, het Verenigd Koninkrijk en België. Nu wordt ons land nog beleverd vanuit het magazijn in het Duitse Mönchengladbach.
Het had geen haar gescheeld of Zalando had zijn magazijn in België gebouwd. Ruim een jaar geleden waren er concrete plannen om het in het Waalse Dour te bouwen, op het terrein van het muziekfestival Dour. De vergunningen waren klaar en het muziekfestival verhuisde alvast.
België was jarenlang het Europese nummer een van de logistiek, maar die positie zijn we kwijtgespeeld.
Robert Boute, hoogleraar KU Leuven
In maart vorig jaar raakte bekend dat het project niet doorging en dat Nederland wellicht met de bruid aan de haal ging. Bronnen rond het dossier zeiden dat Zalando zijn zinnen op Nederland had gezet omdat de loonkosten er lager liggen en het personeel er flexibeler werkt.
Dat wou Zalando gisteren niet bevestigen. 'We hebben sites bekeken in België, Nederland, Frankrijk en Duitsland en kozen voor Nederland', zegt woordvoerder Monica Franz. 'Dat doen we omdat de ligging centraal is, er voldoende personeel te vinden is en we goed samenwerken met de gemeente (Bleiswijk bij Rotterdam, red.).'
Het nieuws is een nieuwe klap voor de e-commercesector in België. Webwinkels zoals Bol.com, Coolblue en Amazon beleveren België al jaren vanuit magazijnen vlak over de grens (zie kaart). Grote e-commerceprojecten in België zijn dungezaaid. Alibaba opent over enkele jaren een groot magazijn in Luik, maar het is hoogst onduidelijk of dat veel jobs oplevert.
Begin april kwam er opnieuw slecht nieuws toen de sportwinkelketen Decathlon zijn Belgische e-commercedroom opgaf. De Fransen bouwden in Willebroek een gloednieuw magazijn. Dat zou niet alleen de Belgische winkels en de webwinkel verzorgen, maar ook de Nederlandse webshop. Maar de directie slaagde er niet in met de vakbonden een akkoord te sluiten over nachtwerk. Het e-commercegedeelte verhuist naar een nieuw magazijn vlak over de Nederlandse grens.
De weinige succesverhalen die er wel zijn, komen meestal van bedrijven die stevig verankerd zijn in België. 'Neem nu Nike', zegt Robert Boute, een in logistiek gespecialiseerde hoogleraar economie aan de KU Leuven. 'Dat regelt zijn Europese webwinkel vanuit zijn magazijnen in de Kempen. Maar Nike zit er al enkele decennia met zijn klassieke magazijn voor Europa. Als het de webwinkel vanuit Nederland zou willen regelen, moet het zijn magazijnen opsplitsen of alles naar Nederland verhuizen en daar van nul af aan beginnen.'
De Belgische sector kampt met een probleem, vindt de professor. 'Jarenlang was België het nummer een van de logistiek in Europa. Maar we hebben op onze lauweren gerust en we zijn onze toppositie kwijtgespeeld. Met klassieke logistiek zijn we nog steeds sterk, maar we hebben wel de boot gemist toen zeven jaar geleden e-commerce opkwam.'
Hij wijst erop dat e-commerce en klassieke logistiek twee verschillende dingen zijn. 'E-commerce vergt meer snelheid en meer precisie. Klassieke logistiek gaat over palletten met grote ladingen vervoeren. E-commercelogistiek gaat over kleine pakjes die naar mensen thuis gaan. En je hebt retourzendingen.' Dat vergt veel handen.
'Dat de loonkosten in België hoger liggen, speelt ons land parten. Maar een nog groter probleem is het gebrek aan arbeidsflexibiliteit', zegt Boute. Veel webwinkels hebben nachtwerk nodig om snel pakjes te leveren en dat is moeilijk in België. Het kan, maar veel bedrijven slagen er niet in het in te voeren. Bij Decathlon is het mislukt en ook de supermarktgroep Colruyt stelde begin dit jaar een experiment met nachtwerk uit omdat er onenigheid was met de vakbonden.
Bovendien moeten bedrijven kunnen inspelen op verkooppieken rond bijvoorbeeld de feestdagen. 'Flexibel werk en werk buiten de uren kosten in België veel meer dan in het buitenland', zegt Boute.
Vaak klinken ethische bezwaren tegen flexibel werk, vooral bij de vakbonden. Ze wijzen op de slechte arbeidsomstandigheden in de buitenlandse e-commercemagazijnen. Vaak weten mensen pas laat wanneer ze moeten werken. Of krijgen ze de dag zelf te horen dat ze niet moeten komen.
Barry Callebaut sluit zijn zeven kleine magazijnen in de omgeving van Aalst en centraliseert ze in Lokeren. Het magazijn wordt de komende twee jaar gebouwd door de Belgische beursgenoteerde vastgoedexploitant WDP. 'De beslissing is een opsteker voor de Belgische logistieke sector', zegt WDP-CEO Joost Uwents.
Dat het chocolademagazijn met een oppervlakte van 60.000 vierkante meter in ons land komt, is geen toeval. Op een boogscheut van Lokeren - in Wieze - staat de grootste chocoladefabriek van Barry Callebaut. Het bedrijf verkoopt jaarlijks voor meer dan 6 miljard euro chocolade, waarvan de helft in Europa. Ook in Halle hebben de Zwitsers een grote chocoladefabriek.
Het nieuwe magazijn levert ook jobs op. Hoeveel is nog niet duidelijk. De 85 werknemers in de oude magazijnen verhuizen mee. In België stelt Barry Callebaut 1.500 mensen tewerk in fabrieken en in zijn wereldwijde onderzoekscentrum, dat ook in Wieze ligt.
'Dat zijn excessen die we niet mogen veralgemenen', zegt Boute. 'België wordt steeds meer een kenniseconomie, maar niet iedereen kan daarin functioneren. Magazijnen kunnen werk verschaffen aan lager opgeleide mensen. Als we dat soort jobs niet creëren, verliezen we ze aan het buitenland. En er is ook vraag naar. Deelplatformen als Uber en Deliveroo werken ook flexibel en zij hebben geen probleem om personeel te vinden.'
Kan België het tij nog keren? De regering liet enkele jaren geleden nachtwerk toe en nam zich voor verder maatregelen te nemen om e-commerce te ondersteunen. Ze wou ook een lastenverlaging doorvoeren voor e-commercebedrijven, maar de Europese Commissie verbood die maatregel. 'Illegale staatssteun', oordeelde ze.
Het wordt moeilijk onze toppositie te heroveren, zegt Boute. 'In Nederland is een e-commercecluster ontstaan die zich blijft versterken, ten koste van België.'
'Die cluster komt niet meer terug', zegt Joost Uwents, de topman van WDP, het bedrijf dat zowel in België als Nederland magazijnen bouwt. 'Nederland is blijven investeren en staat in weg-, spoor- en waterinfrastructuur ver voor op België. Ons land slaagt er niet in grote infrastructuurprojecten op poten te zetten. Op de Noord-Zuidverbinding in Limburg wachten we al 20 jaar. Het kan misschien nog, maar we zijn echt niet goed bezig.'