Problemen mijnbouw Zuid-Afrika komen aan de oppervlakte -
Problemen mijnbouw Zuid-Afrika komen aan de oppervlakte
Er zijn een aantal redenen dat de situatie rondt de mijnen in Zuid-Afrika van steeds groter belang wordt voor beleggers in edelmetaal. Dat bij de Lonmin platinamijn in Marikana inmiddels een akkoord is bereikt neemt de zorgen over mijnproductie en oplopende productiekosten in het geheel niet weg. Gedwongen door de hardnekkigheid van de protesten, politieke druk en wereldwijde aandacht heeft Lonmin de nodige concessies moeten doen aan de mijnwerkers. Lonmin heeft de stakende mijnwerkers een loonsverhoging van tussen de 11 en 22 procent toegezegd (daarin zit een geplande verhoging van 8-9%) met bovendien een eenmalige bonus van 224 dollar (2000 Rand).
Dit succes met een zwart randje -vanwege de dodelijke slachtoffers- heeft mijnwerkers in heel Zuid-Afrika geïnspireerd. Bij de mijnen van Xstrata, Anglo American, Coal of Africa en Gold Fields hebben mijnwerkers inmiddels deels legaal, deels illegaal de activiteiten gestaakt. De onrust beperkt zich dus niet langer tot de platina mijnbouw. Er wordt momenteel bijvoorbeeld door stakers bij de Kopanga goudmijn 1500 Rand per maand geëist, exact hetzelfde als de oorspronkelijk eis bij de Lonmin-stakingen was. Bij goudmijnen zijn de arbeidsovereenkomsten collectief om onsamenhangende en wilde stakingen te voorkomen, maar dat systeem (dat sinds de jaren 80 van de vorige eeuw geldt) lijkt nu te falen. Het productieverlies bij de goudmijnen loopt nu net als bij platina in de duizenden kilo's.
De redelijkheid van de eisen van de mijnwerkers valt moeilijk te beoordelen. Mijnwerkers krijgen voor Zuid-Afrikaanse begrippen redelijk goed betaald, maar daarbij moet bedacht worden dat er grote ongelijkheid bestaat op de Zuid-Afrikaanse arbeidsmarkt. Voor westerse standaarden zijn de arbeidsvoorwaarden van de mijnwerkers in ieder geval voor verbetering vatbaar. Redelijk of niet, de eisen hebben een behoorlijk hoge prijs. De meest urgente vraag is of de mijnbouw bedrijven rendabel kunnen blijven opereren wanneer ze gedwongen worden industrie breed concessies te doen. Met name in de platinasector lijkt dit moeilijk te liggen. De productiekosten van platina bestaan voor 40% uit loon, het betreft zeer arbeidsintensieve winning. Bij de huidige platinakoers draaien veel platinamijnen met verlies, en dat zal door deze situatie niet beter worden.
Zowel Lonmin als Anglo American (grootste platina producent ter wereld) hebben de ontwikkeling van nieuwe mijnschachten opgeschort, momenteel wordt er rond de 20% minder platina geproduceerd dan voor de stakingen. Lonmin zal bovendien zeer waarschijnlijk binnenkort gedwongen zijn te herkapitaliseren op grote schaal, om geleden verliezen te dekken en toekomstige activiteiten te kunnen bekostigen. Verwacht wordt dat ze daartoe nieuwe aandelen zullen uitgeven, een zogeheten 'Rights Offering'. Het al dan niet slagen van deze 'offering' zal een zeer interessante graadmeter voor het vertrouwen in de platinamarkt zijn en daarmee de auto-industrie (grootste afnemers van platina).
Een afname van het platina aanbod zit er in ieder geval aan te komen. De vraag is: wordt het dalend aanbod geëvenaard door een daling in de vraag. Het antwoord daarop moet worden gezocht in de wereldeconomie in het algemeen en de auto-industrie in het bijzonder.