Hij doet de hond en zij verzorgt de vier kinderen | Trouw
Hij doet de hond en zij verzorgt de vier kinderen
(sophie van schouwen)
Waarom ligt het aan de vrouwen zelf dat ze arbeid en zorg niet kunnen combineren? Leg werkende mannen ook eens langs de meetlat.
Lies Wesseling 22 november 2008, 0:00
Nederlandse vrouwen hebben een hardnekkige voorkeur voor werken in deeltijd. Niet zozeer omdat ze thuis willen zijn voor de kinderen. SCP-onderzoekster Wil Portegijs heeft onlangs in het rapport 'Gedeelde Tijd' weer aangetoond hoe vrouwen een hele baaierd aan motieven naar voren schuiven voor hun keus voor deeltijd. Vrouwen hebben zoveel verschillende beweegredenen dat de werkende vrouw 'ongrijpbaar' is, concludeert ook Dorien Pels in Trouw van 9 november. En dat terwijl de vergrijzing vraagt om een toenemende arbeidsparticipatie van vrouwen. Bovendien houdt het anderhalfverdieners model de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen in stand.
Er is iets vreemds aan de hand met het vele onderzoek naar arbeidsmarktvraagstukken en de combinatie arbeid en zorg: het gaat steeds over vrouwen, mannen blijven buiten beeld. Dat wekt onbedoeld de indruk dat er iets mis is met vrouwen. Volgens arbeidsmarktdeskundigen en voorvechters van vrouwenemancipatie werken vrouwen 'te weinig'. Volgens opvoedingsdeskundigen en andere pleitbezorgers van de belangen van kinderen werken ze 'te veel'. De oorzaak van en de oplossing voor gesignaleerde problemen worden telkens weer bij vrouwen gezocht. Dat leidt tot niets.
Het klopt, veel vrouwen hebben een voorkeur om in deeltijd te werken. Die voorkeur wordt vooral bepaald door culturele factoren, door diep verankerde beelden van mannelijkheid en vrouwelijkheid. Een man met een deeltijdbaan naast een echtgenote met een glanzende carrière is een loser. Een vrouw met een bescheiden werkweek, die gehuwd is met een succesvolle carrièreman is een winner. De eerste heeft een lage en de tweede een hoge maatschappelijke status, terwijl hun situatie volstrekt identiek is. Deze culturele vanzelfsprekendheden worden niet alleen door vrouwen in stand gehouden. Integendeel. Daarom is het zinloos om de aandacht alleen op hen te richten.
Ook bij mannen moeten vanzelfsprekendheden doorbroken worden. Ambitieuze mannelijke werknemers kunnen doorgaans een geflatteerde prestatie leveren op het werk. Thuis worden ze immers volledig vrijgesteld van zorgtaken? Vrouwen kennen die luxe in de regel niet en daarom is het een ongelijke strijd wanneer ze met 'zorgloze' werknemers langs één lat gelegd worden. Je kunt vrouwen geen ongelijk geven als ze een dergelijke situatie vermijden door te kiezen voor een deeltijdbaan. Ze zullen pas meer dagen gaan werken als de werktijden van mannelijke werknemers eveneens veranderen.
En wie bevraagt eigenlijk de beweegredenen van mannelijke fulltimers eens kritisch? Hoe onderhouden mannen die al hun tijd steken in hun werk, hun vriendschappen en familiebanden? Hoe vatten werkende vaders die 60 uur per week in hun carrière investeren hun verantwoordelijkheid voor de verzorging van hun kinderen op? Hoe verantwoorden zij voor zichzelf dat hun echtgenotes alle zorgtaken moeten verrichten, terwijl zij tevens bijdragen aan het gezinsinkomen? Zijn mannelijke werknemers die er voor de volle tweehonderd procent tegenaan gaan, echt effectiever en succesvoller dan werknemers die gedwongen zijn om hun werktijden te beperken?
Het wachten is op een Nederlandse vervolg op de prachtige studie 'The Second Shift' van de Amerikaanse onderzoekster Arlie Hochschilds. Dit boek onthult hoe koppels hun (ongelijke) verdeling van arbeid en zorg goedpraten in pijnlijk-komische redenaties. Ze hebben het huishoudelijk werk heel goed verdeeld: hij poetst de kelder en zij de rest van het huis. Ook de verzorging van het gezin is perfect geregeld: hij doet de hond en zij de vier kinderen.
Alleen door ook het gedrag van mannelijke werknemers systematisch te bevragen, zal duidelijk worden dat het anderhalfverdienersmodel zo vanzelfsprekend nog niet is. Zelfs de Taskforce Deeltijdplus richt zich jammer genoeg alleen op vrouwen. Een verlenging van de werkweek van vrouwen naar vier dagen, is alleen haalbaar als mannen worden gestimuleerd hun werkweek te verkorten.
Een vierdaagse werkweek voor mannen en vrouwen, of in ieder geval voor vaders en moeders, is een nastrevenswaardig doel voor de emancipatiestrijd in de komende jaren.
Lies Wesseling, Universitair Hoofddocent cultuur- en maatschappijwetenschappen Universiteit Maastricht