Paf staan - NRC
U.S. dollar notes are seen in this picture illustration taken at the Bank of Taiwan in Taipei November 11, 2010. U.S. lawmakers were working furiously on July 31, 2011 to hammer out details of a deal to raise the U.S. borrowing limit and put in place a deficit-reduction plan to help avert a potentially catastrophic debt default. REUTERS/Nicky Loh/Files (TAIWAN - Tags: BUSINESS) REUTERS
Wat is de omvang van de grootste som geld die u zich kunt voorstellen? Dat zal aan uw ervaring liggen, en ook aan uw verbeeldingskracht. Een armoedzaaier zal misschien al dromen van een vrachtwagen vol biljetten van honderd euro, of zich proberen wijs te maken dat hij de Postcode Loterij heeft gewonnen. Een miljonair heeft een ander bewustzijn. Dagelijks loopt hij in zijn ongelofelijk mooie huis tevreden langs zijn verzameling oude en moderne meesters en één maal per maand kijkt hij naar het saldo van zijn bankrekening. In orde. En dan gaat hij weer aan de lucratieve arbeid. Hoe meer geld je hebt, hoe waarschijnlijker het is dat er meer bijkomt.
Nu is een groot deel van de wereld in de volgende economische crisis terechtgekomen. Dat krijg je als je oorlogen begint waarvan na jaren blijkt dat je ze niet kunt winnen. Of als je denkt dat je creditcard zelf het geld verdient. Of als het een volksgewoonte is geworden de belasting te ontduiken terwijl je op je zestigste met pensioen kunt gaan. Zulk soort dingen. Gelukkig heb ik geen verstand van economie. Was het wel zo, dan zou ik geen nacht meer slapen.
Nu, zag ik op het televisienieuws, heeft Amerika het grootste begrotingstekort uit zijn geschiedenis. Omdat het land failliet dreigt te gaan, moet het schuldenplafond worden verhoogd. Een failliet land, wat moeten we ons daarbij voorstellen? De ambtenaren worden niet meer betaald, geen openbaar vervoer, geen elektriciteit, vuilnis wordt niet meer opgehaald, het geboefte heeft vrij spel, enz. Maak er om te beginnen eens een fictief televisieprogramma over, zodat het publiek zich beter kan voorstellen wat er zou kunnen gebeuren.
Ik weet het ongeveer. In de Hongerwinter (oktober 1944 - april 1945) was de Randstad failliet. Scholen dicht, geen elektriciteit, voedsel steeds schaarser, zwarte handel, alles wat gebrek met zich meebrengt en altijd oppassen voor de Duitsers. Tussen toen en nu is één groot verschil. Zelfs in die winter waren we nog een verzuild, au fond gedisciplineerd volk. Nu meer een verzameling van eigengereide consumenten die bij voorbaat al van plan zijn niets te pikken. Alleen al daardoor zou het veel moeilijker worden zo'n futuristische documentaire te maken. Toch, als ik bijvoorbeeld John de Mol was, zou ik eens een poging wagen.
Terug naar het televisienieuws van begin deze week. Op het scherm verscheen eerst een getal met ik weet niet hoeveel nullen. Het schuldenplafond dat Amerika zichzelf oorspronkelijk had opgelegd. Kort gezegd 14.300 miljard dollar. In Washington was een compromis bereikt: het plafond werd verhoogd. Hoe moeten we ons dit bedrag voorstellen, vroeg de presentator retorisch. Op het scherm verscheen een getekend voetbalveld, dat razendsnel met bankbiljetten werd gevuld. Van honderd dollar? Duizend? Dat werd er niet bij gezegd. In ieder geval was dit 1 miljard dollar. Nog meer voetbalvelden, steeds hoger opgestapeld. Ten slotte was het hele scherm gevuld met voetbalvelden vol torenhoge stapels. Dit is het nieuwe schuldenplafond, zei de nieuwslezer.
Mijn monetaire kennis bleef tekortschieten. Maar wel zag ik hier bevestigd wat ik allang had vermoed: het voetbalveld is onze nieuwe oppervlaktemaat. Ik ben van een generatie die in vierkante meters, hectaren en vierkante kilometers heeft leren rekenen. Langzamerhand paste je voorstellingsvermogen zich aan deze rekeneenheden aan, binnen zekere grenzen. Het aardoppervlak is 510 miljoen vierkante kilometer. Dat gaat mijn verbeeldingskracht te boven.
Het voetbalveld heeft geen standaardoppervlak. Het mag 100 tot 120 meter lang zijn en 64 tot 75 meter breed. Ik heb het opgezocht. Een dollarbiljet is 15,5 bij 6,5 centimeter. Ik heb het nagemeten. Hoeveel stapels van hoeveel dollars gaan er op een voetbalveld waarvan je niet weet hoe groot het is? Stomme vraag. Een voetbalveld is een voetbalveld, dat snapt iedereen.
Nog iets in het nieuws waarover ik langer moet nadenken. De Hoorn van Afrika wordt getroffen door een natuurramp. Verschrikkelijke beelden van stervende kinderen en dan giro 555. Ik spot er niet mee, stort uw bijdrage. Om meer mensen daartoe te bewegen is er een spotje in de radio. Iemand zegt: de Hoorn van Afrika wordt getroffen door de ergste droogte in zestig jaar. Wat wordt daarmee bedoeld? Is het in 1951 erger geweest, of even erg, en zou iemand zich dat nu nog herinneren? Of wordt erop gerekend dat je meteen zal denken: goeie God, in zestig jaar! Dan moet het wel heel erg zijn!
Ik ben zo vrij dit zinnetje te beschouwen als een voorbeeld van reclameflauwekul waarmee het publiek wordt onderschat (hoop ik). Ik besef wel dat het allemaal kleinigheden zijn, maar voetbalvelden met de hoogste stapels dollars en refereren aan een natuurramp die niemand zich herinnert – het is allemaal heel erg. Maar ik wil niet zomaar paf staan; ik zou er meer van willen weten.