De Oog-ballon - Kunsthistorica
Odilon Redon, L'Oeil-ballon, 1878, MoMA New York
Het is zo'n beeld dat je niet meer loslaat. Vreemd maar toch herkenbaar. Griezelig maar niet bedreigend. Komt dat door het soft focus effect? Door de schattige wimpertjes die het ronde oog omringen? Of door het feit dat het oog naar boven is gedraaid en zich richt op iets hogers? Big brother is not watching you, voor de verandering.
De Oog-ballon is waarschijnlijk het bekendste werk van Odilon Redon (1840-1916). Als vertegenwoordiger van het Symbolisme toonde Redon het ongrijpbare, het onderbewuste en het subjectieve, als reactie tegen de dominantie van de ratio en het realisme in de maatschappij en de kunst van zijn tijd.
Het grootste deel van zijn oeuvre bestaat uit tekeningen in houtskool en litho's in zwarte drukinkt. 'Mes noirs' noemde hij deze werken liefkozend. Zwart dat vele gedaantes kent: van diep fluwelig zwart tot bijna transparant grijs. Maar de keuze voor zwart was vooral ook symbolisch. Want zijn voorstellingen zijn duister. Unheimisch. Inspiratie vond Redon in de mythologie, in de griezelverhalen van Edgar Allen Poe, maar bovenal in zijn eigen verbeelding. Uit zijn memoires blijkt dat hij vaak geplaagd werd door nachtmerries en dat hij worstelde met het dagelijks bestaan. Het is dan ook geen toeval dat hij pas kleuren begon te gebruiken toen zijn leven lichter werd.
'Mijn tekeningen inspireren en bevatten geen definities. Zij stellen niks vast. Net als muziek plaatsen zij ons in een meerduidige wereld van het onbestemde'.
Kunst en muziek waren voor Redon onlosmakelijk met elkaar verbonden. Hij noemde zichzelf dan ook een 'peintre symphonique'. Hij was gefascineerd door het concept van synesthesie: een ervaring is intenser wanneer meerdere zintuigen tegelijkertijd worden aangesproken.
Of dat werkt? Ik vind van wel.
Je kunt het proberen door iets van Redon's lievelingscomponisten op te zetten – Wagner, Beethoven, Debussy – maar kijkend naar zijn Oog-ballon hoor ík altijd dit….