De tijd dringt: nog één week om de EU-Commissievoorzitter te kiezen | De Morgen
De tijd dringt: nog één week om de EU-Commissievoorzitter te kiezen
De liberale Deense Margrethe Vestager, de Nederlandse sociaal-democraat Frans Timmermans en de Duitse christen-democraat Manfred Weber. Beeld EPA
De EU-leiders werden het donderdagnacht niet eens over wie de nieuwe voorzitter moet worden van de Europese Commissie. Op 30 juni is de laatste kans om eruit te komen met de Spitzenkandidaten Weber, Timmermans of Vestager.
✦Exclusief voor abonnees door Marc Peeperkorn 21 juni 2019, 14:23
De EU heeft precies één week om de Spitzenkandidat te redden, het nog prille systeem waarbij de burger via de Europese verkiezingen meebeslist wie de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie wordt. Komen regeringsleiders en parlementariërs niet uit hun loopgraven, dan rest een lange formatiezomer over de verdeling van de Europese topbanen.
Geen van de huidige Spitzenkandidaten kan rekenen op de vereiste politieke steun, concludeerde EU-president Donald Tusk vrijdag in de vroege uurtjes na een vier uur durend diner met de leiders. De Duitse christendemocraat Manfred Weber, de Nederlandse sociaaldemocraat Frans Timmermans en de liberale Deense Margrethe Vestager, alle drie stuiten ze op verzet.
De drie kandidaten werden vrijdag nog niet politiek dood verklaard, behalve door de Franse president Emmanuel Macron die überhaupt van de 'Spitzen' af wil. Dat systeem pakt immers gunstig uit de voor christen- en sociaal-democraten: zij bezetten momenteel vier van de vijf huidige EU-topbanen. Het zijn precies deze twee traditionele partijen die Macron in de EU wil elimineren, zoals hij dat eerder met succes in Frankrijk deed.
Macron werd donderdag een stevig handje geholpen door het Europees Parlement. De partijen daar sluiten een maand na de Europese verkiezingen – gewonnen door de christen-democraten – elkaars 'Spitz' nog steeds uit. Opvallend, want het Spitzenkandidaten-model is nu juist hun machtsmiddel om het initiatief bij de benoeming van de belangrijkste baan in Brussel naar zich toe trekken. Niet langer de leiders selecteren de kandidaat, het parlement kiest: in principe de lijsttrekker van de grootste partij.
Geconfronteerd met deze verdeeldheid hoefden de leiders geen poging te wagen hun meningsverschillen te overbruggen. Want ook aan de leiderstafel is de vereiste meerderheid voor een kandidaat afwezig. Weber wordt door een zevental leiders te onervaren bevonden, hij is nooit premier of Commissaris geweest. Timmermans kent weinig vrienden in Oost-Europa, waar hij de premiers van Polen, Hongarije en Roemenië regelmatig de les leest over hun ondermijning van de rechtsstaat. Vestager is nog het minst omstreden, wel heeft ze de Franse toorn gewekt door als Concurrentiecommissaris de door Parijs en Berlijn gewenste treinfusie Alstom-Siemens te verbieden.
Op 30 juni komen de leiders opnieuw bijeen in Brussel voor een diner. Dat geeft het parlement en de leiders een week om een akkoord te bereiken over de verdeling van de topbanen. Naast de nieuwe Commissievoorzitter (opvolger Jean-Claude Juncker) gaat het om een nieuwe EU-president (opvolger Tusk), een nieuwe ECB-voorzitter (opvolger Mario Draghi), een andere EU-buitenlandchef (opvolger Federica Mogherini) en een nieuwe voorzitter van het Europees Parlement (opvolger Antonio Tajani). Gevraagd naar de kans op een akkoord, antwoordde Juncker: 'Ik verwacht het niet, maar het moet gebeuren.'
Vooral de christen-democraten staan voor een dilemma: als grootste partij hebben ze de beste papieren voor het felbegeerde Commissievoorzitterschap. Maar als ze Weber ruilen voor een andere (wel acceptabele) christen-democratische kandidaat, offeren ze het Spitzenmodel waar ze hard voor gestreden hebben. Voor de sociaal-democraten geldt hetzelfde in iets mildere vorm: als tweede partij maakt Timmermans minder kans op het Commissievoorzitterschap dan Weber.
Van belang is de G20-bijeenkomst in Japan volgende week vrijdag en zaterdag, waar bondskanselier Angela Merkel, president Macron, premier Mark Rutte, EU-president Tusk en de Spaanse premier Pedro Sánchez aanwezig zijn. Als een akkoord over alle topbanen haalbaar is, moet daar de basis worden gelegd.
Rutte wil allerminst spreken van een crisissituatie. Hij is gewend aan maandenlange kabinetsformaties. "Dit hoort erbij", zei hij vrijdagnacht laconiek. De eerste helft van de wedstrijd is voorbij, er rest nog een tweede helft en indien nodig (vaak het geval in de EU) verlenging en strafschoppen.
Als de extra EU-top volgende week zondag de impasse niet doorbreekt, is dat het eind van de huidige Spitzenkandidaten. Dan begint een nieuwe ronde in het namenspel en dat kan de hele zomer voortduren. In 2014 hadden leiders en parlement drie maanden en drie EU-toppen nodig voor de verdeling van de banen. En toen was de situatie eenvoudiger omdat het parlement zich één dag na de verkiezingen achter Jean-Claude Juncker schaarde. "Ik constateer met enig plezier dat ik niet zo makkelijk te vervangen ben", concludeerde Juncker na afloop van de EU-top.
Bourgeois: 'Mogelijk zijn er vele tienduizenden stemmen van expats verloren gegaan in Europese verkiezingen'