Zelfverwijzende zinnen en uitspraken kunnen alleen maar waar zijn. Zulke teksten zijn fascinerend omdat ze de idee aanreiken van een taal waarin je niet kan liegen. Bij een zelfverwijzende zin komt de talige uiting volkomen overeen met de inhoud van die uiting. ‘Vijftien letters’ zijn ook vijftien letters. Het is waar, je kan er geen mening over hebben, je kan er niet over debatteren, er is ook geen andere uiting mogelijk. Hoeveel oorlogen zouden niet voorkomen zijn als we zo’n taal tot onze beschikking hadden? Want als we ons in zo’n taal zouden uitdrukken, zouden we alleen maar waarheden spreken die door iedereen onmiddellijk erkend zouden worden en zonder dwang overtuigen.
Religies vinden dit wel een aantrekkelijk idee. Er zijn heel orhodoxe christenen die alleen maar een specifieke editie van de Statenvertaling lezen, die waarin gesproken wordt over ‘die aen de wandt pist’ voor waar we anders zouden zeggen ‘al wat mannelijk is’. Er zijn ook evangelischen die het erop houden dat de King James de enige geautoriseerde versie van de Bijbel is (want Hebreeuws spreekt bijna niemand en het Nieuw Testamentische Grieks is een ‘dode taal’). Maar misschien moeten we helemaal niet vertalen maar de taal van de boodschap zelf leren. Zo dachten de mohammedanen in ieder geval. Hun ‘boek’, de koran, is goddelijke taal en goddelijke boodschap en dus vallen uiting en inhoud van dit geschrift samen. “Het is een onmogelijke taak om de Koran te vertalen naar een andere taal, omdat de bewoording van de Koran in het Arabisch een wonder is. Een wonder dat niet geëvenaard kan worden in een andere taal.” Zo stelt een mohammedaanse webstek.
Het vertalen van teksten die een volmaakte eenheid van woorden en betekenis vormen, confronteert je met gekmakende problemen. Een ware en letterlijke zelfverwijzende vertaling van ‘vijftien letters’ is met ‘letters’ niet mogelijk in het Engels – ‘fifteen letters’ heeft veertien letters en ‘fourteen letters’ heeft er vijftien. Of neem in navolging van Rudy Kousbroek in De logologische ruimte een eenvoudige zelfverwijzende zin als “Niemand gaat natellen dat deze zin zeven a’s bevat, twee b’s, …” en zo verder tot het hele alfabet opgesomd is. Dat is een hele puzzel en kan een enkele reis richting GGZ zijn, want hoe verder je komt, hoe meer je eerdere getallen moet aanpassen, met alle gevolgen van dien. En als je ‘verkeerd’ begonnen bent, kom je er nooit uit. Ritalin noch diazepam helpen dan, dwangbuizen wel.