Kunst in Opsterland: huisjes Damshûs gevuld met kunst - Friesland - LC.nl
Jahoud Saflo en Alie Popkema. FOTO NIELS DE VRIES
Al is het jaar van de Culturele Hoofdstad officieel afgesloten, Kunst in Opsterland heeft LF2018 aangegrepen om een ander soort kunstmanifestatie neer te zetten. Tot vanmorgen zijn de deelnemers nog druk met inrichten van Te Plak.
De voorbereidingen startten al veel eerder dit jaar. Met scholieren maakten de organisatoren van Kunst in Opsterland koffers en dozen, waarin de kinderen uitbeeldden wat ze nodig hadden om zich 'te plak' te voelen.
In Speelbos Sparjebird leefden ze zich uit met hout, lapjes en ander materiaal om hun kijkdozen te maken. De werkstukken zijn bewaard en hebben nu een plekje gekregen in het filmhuis van It Damshûs. ,,Maar we wilden wel meer met het thema'', vertelt Corina Blom.
Met Nynke Venema, Mathilde Hemmes en Leo Maarleveld schreef ze een landelijke oproep uit om kunstenaars te vragen naar hun ideeën. ,,We kregen zo'n 35 inzendingen uit het hele land.'' Dat was leuk, want de andere evenementen die Kunst in Opsterland organiseert zijn veelal met de kunstenaars uit de regio. ,,Nu laten we ook eens werk van anderen zien.''
Uit de inzendingen kozen ze een gevarieerd programma, dat niet alleen in het thema, maar ook in de tijd van het jaar past. Op 14 oktober kwamen de deelnemers bij elkaar om kennis te maken en met elkaar de locaties in het openluchtmuseum te verdelen.
Lea Andriaans had een installatie die hier goed paste. Ze laat zien hoe mensen hun omgeving inrichten met verzamelingen: geordend of juist niet. ,,Je eigen manier van ordenen geeft het gevoel van rust en controle en misschien ook wel van geluk.''
Haar huisje staat vol met meubeltjes, die ze heeft beschilderd en heeft getooid met potjes vol (getekende) insecten of klosjes garen, dennenappels en gehaakte kleedjes.
Ook Heleen Langkamp nam bestaand werk mee. Een video-installatie over angst en of de plek waar je bent daarmee samenhangt. Op een scherm in de ruimte zien we Langkamp zelf die op een spiegel steeds weer de volgende tekst schrijft: ,,Does it matter / to know where you are/when you are scared/ You actually think it matters / As if your geographic position in the world / would give you an idea / about who you are.'' (Doet het er toe, te weten waar je bent, / als je bang bent. / Je denkt dat het ertoe doet / alsof je geografische positie in de wereld / je een idee zou geven / over wie je bent.)
Angst speelt ook een rol in de installatie van Alie Popkema en Jahoud Saflo. Ze kennen elkaar uit Bakkeveen, waar beiden wonen. Saflo was docent grafische vormgeving en vluchtte uit het Syrische Idlib.
Popkema wist dat, en wilde graag eens met haar samenwerken. ,,Maar ze werkt zoveel. Toen ik van dit project hoorde, wist ik: dit is het moment.'' De twee hebben gepraat over wat 'te plak' voor elk van hen betekent. De woorden die bij hen opkwamen hebben ze op bruin pakpapier geschreven.
In het Nederlands, Fries en Arabisch. Ze hebben er de turfblokjes mee ingepakt, die in het tentoongestelde turfschip liggen. Het schip brengt brandstof, en staat symbool ,,voor vlucht, maar ook voor beweging en opnieuw beginnen''. Erboven hangen twee jurkjes, een van Alie als klein meisje, en een van Jahoud toen ze jong was. Een schilderij van Jahoud dat ertussen hangt, beeldt uit hoe ze zich van haar ketenen probeert te ontdoen.
De expositie in It Damshûs duurt twee dagen. ,,Die tijd zijn we aanwezig om met mensen over dit werk te praten. Ze mogen ook zelf woorden toevoegen'', vertellen de vrouwen. Met Google Translate vertalen ze die in het Arabisch.
De teksten en beelden van Pauline Kick zijn geïnspireerd door De Deelen. Ze is er op zoek gegaan naar voorwerpen die verwijzen naar het verleden, waarin turf zowel broodwinning als brandstof was. Zowel natuur als een symbool van armoede en onderdrukking. Uit hetzelfde gebied put Jelle Schotanus voor zijn schilderijen.
,,Zijn werk ís deze omgeving'', meent Blom. Schotanus exposeert in het hoofdgebouw. Hier is vandaag en morgen ook winterkost te koop: hete bliksem, bruinebonensoep, haverkoeken, broodpudding met pruimen en roggebrood met worst.
De turven in de installatie van Rien Broekhuijsen hebben wel wat weg van grote roggebroden. Ze liggen opgestapeld op glanzende metalen rekken. Wie op een knop drukt, zet een rookmachine in werking en hult het geheel in nevel. ,,Ik werk een paar dagen per week in het ziekenhuis in Hoogeveen'', vertelt Broekhuijsen.
De rekken verwijzen naar deze klinische omgeving, de turf naar het gebied waar hij vandaan komt. De nevel naar de mist, die hij 's ochtends op de route boven de weilanden ziet hangen.
Petra Dijkstra leest verhaaltjes voor en praat met bezoekers van haar huisje over de tegenstelling tussen de kleine huisjes van de veenarbeiders vroeger, en de drang naar tiny houses van tegenwoordig ,,geboren uit welvaart''. Yvette de Koning en Tjitske Langhout spelen Russische roulette met het publiek, door ze te laten zien dat je het leven niet altijd in de hand hebt.
Vanuit het Goeshoes kijkt het publiek uit over de landerijen grenzend aan It Damshûs, waar veel ganzen foerageren in de winter. Michel Pol, Jan en Romke Kleefstra willen de ganzen een veilige plek bieden, ver van de boeren en jagers die het steeds groeiend aantal vogels willen terugdringen. Ze dragen gedichten voor en laten een lokroep horen. Een lokroep die een dubbele lading heeft: van 'in de val lokken', maar ook van een veilige plek.
En wie de kleine ruimtes van de veenhuisjes wil ontvluchten en zijn vleugels wil uitslaan, zal dat gevoel herkennen in de installatie Dr. Guislain van Betty van der Kamp.
Voor Kunst in Opsterland is deze aanpak met installatiekunst nieuw. ,,Misschien blijft het bij deze ene keer'', zegt Blom. ,,Maar we vinden het allemaal wel heel leuk. Het is weer eens iets anders.''