De goedlachse en vriendelijke museumdirecteur – die wordt gevreesd door zijn eigen personeel
profielRalph Keuning, Museum de Fundatie
Ralph Keuning poseert naast Die Mühle Le Blute-Fin, een werk van Vincent van Gogh uit de collectie van Museum De Fundatie. Beeld EPA
Ralph Keuning wordt door de buitenwacht geprezen omdat hij Museum De Fundatie in Zwolle landelijk op de kaart heeft gezet, maar bezorgt zijn eigen personeel nachtmerries. Ondanks een vernietigend rapport over zijn bestuursstijl mag hij aanblijven. Hij moet wel een medebestuurder naast zich dulden. Wie is deze 'mister Fundatie'?
Rutger Pontzen 13 januari 2022, 21:05
De aantijgingen die de afgelopen week naar buiten kwamen, waren bepaald niet mals. Hij zou een 'narcist' zijn. Medewerkers voelden zich door hem 'murw geslagen' en hadden 'nachtmerries' door zijn 'grillige' en 'autoritaire' karakter. Zeker als hij 'op oorlogspad' was en ze werden 'uitgekafferd' en 'tot op het bot gekraakt'. De klachten vormden de reden waarom de raad van toezicht een onafhankelijk onderzoek liet doen naar de boosdoener, directeur van het Museum De Fundatie in Zwolle, Ralph Keuning.
Weinigen die Keuning (60) hebben ontmoet – tijdens openingen, bij rondleidingen en voordrachten, op tv, de radio – zullen een vermoeden hebben gehad dat deze klachten al geruime tijd onder het personeel leefden. Ralph Keuning, dat is toch die flamboyante man die iedereen op de schouders slaat, die altijd vriendelijk doch uitgebreid het woord neemt, met plezierige dictie de radiospotjes voor zijn tentoonstellingen inspreekt ('ik hou ontzettend van die stem', bekende hij zelf) en als graag gezien boegbeeld van zijn museum wordt beschouwd. Goedlachs. Bevlogen. Verbindend. Niet verwijderend.
Mister Fundatie. Altijd herkenbaar aan zijn stemmige donkere outfit (schoenen, broek, colbert, trui, bril, soms een lange leren jas) en ravenzwart haar met artistieke witte lok. Een rijzige gestalte die boven iedereen uittorent. De man ook die het museum uit de provinciale slop haalde. Beroemde uitspraak: 'Ik wil niet op de winkel passen. Ik wil scoren.'
Na zijn aantreden in 2007 ging hij voortvarend van start. Hij rekende af met het stoffige imago. Wist de collectie van de vorige directeur en van collaboratie beschuldigde verzamelaar Dirk Hannema nieuw leven in te blazen. Ging meer eigentijdse kunst programmeren en slaagde erin het begrip 'sandwichprogrammering' een nieuwe dimensie te geven. Door voor 'iedereen te programmeren' en kunstenaars te kiezen die een 'hoge communicatieve waarde' hadden, zoals Ans Markus, Jeroen Krabbé, Jan Cremer, Nick & Simon. En door tegelijkertijd stug vast te houden aan zijn eigen voorkeur: maatschappelijk geëngageerde kunst, veelal uit Duitsland – het Duitsland van de Weimarrepubliek en de voormalige DDR wel te verstaan. Met exposities van uiteenlopende figuren als Werner Tübke, Neo Rauch en George Grosz, kunstenaars die volgens hem de 'grote ideologische thema's' aankaarten: identiteit, rijkdom en armoede, macht en tegenmacht, de sociale samenleving, Europa.
Op dat Duitsland van Weimar was hij afgestudeerd: met het schrijven van een scriptie over de vermaarde, anti-nazi-collageplakker John Heartfield. Het deed hem na de Utrechtse Universiteit en Berlijnse Freie Universität in de Neue Nationalgalerie in de Duitse hoofdstad belanden. En daarna, via verschillende functies bij het Kröller-Müller Museum en als directeur van het Nieuw Land Erfgoedcentrum in Lelystad, in 2007 in Zwolle. En ja, hij is pas 60, met uitzicht op nog iets mooiers.
Met zijn sandwichformule wist hij voor een middelgroot museum in Overijssel een massaal publiek naar het voormalige Paleis van Justitie aan de Blijmarkt te trekken (en de dependance: Kasteel Het Nijenhuis in Wijhe). Van 20 duizend bezoekers per jaar groeide het aantal uit naar 250 duizend, onder wie veel mensen die nog nooit eerder een museum van binnen hadden gezien. 'Ik ben een zendeling', liet hij in de krant weten. 'Ik geloof dat je het mensen makkelijk moet maken naar een museum te gaan.'
Overigens betreft de sandwichformule ook het directeurschap van Keuning zelf. Even bevlogen als hij over kunst spreekt, praat hij over ondernemen. Met name over het financiële belang van het museum als onlosmakelijk onderdeel van de stad en bevolking van Zwolle. Hij maakt er graag rekensommetjes over. Zoals deze: als alle bezoekers, naast het entreegeld, in de binnenstad 50 euro besteden aan hun lunch en inkopen, levert dat de gemeente jaarlijks 12,5 miljoen euro op.
Museum de Fundatie met de opvallende 'wolk' bovenop het gebouw. Beeld ANP
Het artistieke entrepreneurschap gaf hem bij diezelfde overheid het nodige krediet, zoveel dat zijn wens tot uitbreiding ruimhartig werd gehonoreerd. In 2013 opende prinses Beatrix de eivormige uitbouw van 55 duizend lichtblauwe tegeltjes – de 'wolk' – die architect Hubert-Jan Henket voor op het dak van het neoclassicistische gebouw had ontworpen.
'Sterk directief'
Nu blijkt uit een personeelsbijeenkomst die donderdag werd belegd, over de aantijgingen tegen Keuning, dat het sandwichmodel na vijftien jaar directeurschap ook zijn eigen karakter is gaan bepalen: hij is vriendelijk voor de buitenwacht, maar een hork voor het personeel. Conclusie bij die bijeenkomst, op grond van extern onderzoek, was namelijk dat de 'wijze van communiceren' van de huidige directeur inderdaad 'als sterk directief en vaak ook confronterend wordt ervaren'. De oplossing: hij krijgt een medebestuurder naast zich. Deze wordt speciaal belast met personeel en organisatie.
De oorzaak voor de spanning in de organisatie lag, zo laat de raad weten, in de grote ambities van Keuning en de buitengewone groei van het museum. In het overleg liet de directeur weten dat hij de 'impact (van) zijn manier van leidinggeven en gedrevenheid' betreurt. Hij heeft zijn 'oprechte excuses' aangeboden en belooft beterschap.