Als ik de mannen en hun auto bereik – een auto die, zo heb ik later uitgevonden via de dealer in wiens opdracht de twee fotografeerden, een jaar oud was, 5288 kilometer op de teller had, en niet minder dan 209.500 duizend euro moest opbrengen – wacht ik een moment voordat ik aanstalten maak te passeren. Terwijl ik wacht, vraag ik me af wat ik van het tafereel wil denken. De twee mannen, de apparatuur en de levensgrote speelgoedauto bieden een geruststellende aanblik. De welvarende zorgeloosheid die ervan uitgaat, de peilloos diepe onbeduidendheid van de manier waarop ze hun geld aan het verdienen zijn, ze zeggen: geniet van de vrede die hier inmiddels al zo lang heerst dat de herinnering aan wat daarvoor kwam ieder voorstellingsvermogen op de proef stelt. Tegelijkertijd is de auto in alles, in zijn bonkige smakeloosheid en zijn protserigheid, een viering van het lelijkste soort materialisme, een schaamteloze belediging van ieder besef dat de mens verantwoordelijkheid draagt voor het welzijn van de wereld. Wanneer de twee me opmerken wuiven ze me voorbij. Ik sla linksaf en loop over hetzelfde pad als een half uur eerder, nu in de richting van de parkeerplaats waar mijn eigen auto staat. Ik denk aan dat wat Bas Heijne een paar maanden eerder in de NRC schreef over het voorstel van de commissie-Schnabel om het schoolvak geschiedenis af te schaffen. Heijne haalde wijlen Tony Judt aan en beschreef een in zijn ogen fatale ontwikkeling: ‘historische feiten die alleen nog maar gebruikt worden om emoties in het heden van achtergrond te voorzien, waardoor geschiedenis een keuzemenu wordt waaruit iedereen pakt wat hij nodig heeft om zijn identiteit en overtuigingen te harnassen.’ Heijne ergerde zich aan de denkfout die aan het voorstel ten grondslag ligt, als zou het persoonlijk maken van de geschiedenis tot een empathisch burgerschap leiden. Ik denk aan hoe in het museum in Vught de verhalen zo klein en persoonlijk mogelijk worden verteld en hoe dit zijn uitwerking niet lijkt te missen. Maar dat is niet waar Heijne op doelde. Iets verderop schreef hij: ‘Wanneer geschiedenis volledig ik-gericht wordt, krijg je helemaal geen burgerschap. Integendeel, je krijgt wat je nu al overal ziet, een emotionele vereenzelviging met bepaalde historische gebeurtenissen, die de breuklijnen in de samenleving nog dieper maken.’