Opinie op Zondag: Laat 2019 het jaar van de leraar worden | De Volkskrant
Opinie op Zondag: Laat 2019 het jaar van de leraar worden
Rosa van Gool 16 december 2018, 11:00
Basisschool Campus Columbus in Heerhugowaard Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
'Jongens, heb je verdriet / sprak toen de leraar Grieks / dan moet je woordjes leren / woordjes leren. Hij knikte energiek / zodat er as viel op zijn vest / maar dat was toch al vies.' Zo begint Jan Eijkelboom zijn melancholische ode aan het leraarschap. Zelf heeft hij het gedicht trouwens nooit zo genoemd, want gelukkig kende Eijkelboom les één over odes – niet expliciet benadrukken dat het een ode is – beter dan Jesse Klaver.
In het vervolg schetst hij de reactie van de klas op deze goede raad: 'Wij lachten halfvertederd, / halfmeewarig, want tragiek / daar wist je alles van en hij, / heel oud, haast vijftig, niets.' De combinatie van vertedering en meewarigheid is inderdaad een veel voorkomende, en behoort tot de gunstigere van de emoties waarmee pubers hun leraar Grieks tegemoet kunnen treden, zeg ik uit ervaring. Leraren Grieks blijven over het algemeen trouwens stoïcijns onder al deze emoties, gesterkt door de diepe overtuiging dat leerlingen toch meer meekrijgen dan ze op het moment zelf denken.
Maar de leraar Grieks is anno 2018, net als de leraar wiskunde of Duits, in toenemende mate een bedreigde diersoort. Als er niets gebeurt is er in 2025 namelijk een tekort van 1.200 docenten in het voorgezet onderwijs. En dat valt nog mee vergeleken met het basisonderwijs, waar 10 duizend onvervulde vacatures verwacht worden. Nu al sturen scholen iedere dag leerlingen naar huis of zetten ze noodgedwongen onbevoegde docenten voor de klas.
Het tekort aan bekwame docenten is dus al een gigantisch probleem dat de komende jaren alleen nog maar groter en voelbaarder zal worden. Het is dan ook onbegrijpelijk dat het ministerie keer op keer aankomt met allerlei non-maatregelen om de kwaliteit van het onderwijs te verbeteren, maar vakkundig om de olifant in de kamer heen blijft dansen. Neem de paradepaardjes van minister Dekker: de inmiddels alweer afgeschafte rekentoets en het compleet mislukte nationale lerarenregister, waarover de overheid zelf afgelopen week een tamelijk vernietigend rapport publiceerde. Vorige maand presenteerde de Onderwijsraad vol trots het nieuwste gouden ei: een vernieuwde lerarenopleiding, waarbij iedereen dezelfde didactische basisopleiding volgt en zich vervolgens in een 'cluster' vakken specialiseert. Ook zou het eenvoudiger moeten worden om aan leerlingen van allerlei leeftijden les te geven.
Voor welk probleem dit precies een oplossing is blijft onduidelijk, maar voor het lerarentekort in elk geval niet. De meeste docenten in het voorgezet onderwijs zullen de mogelijkheid om over te stappen naar het basisonderwijs niet als een verbetering van hun carrièreperspectief ervaren. Sterker nog: ze hadden als achttienjarige waarschijnlijk niet eens gekozen voor deze lerarenopleiding, maar voor het studeren van hun eigen vak. Een deel van de basisschooldocenten ziet een overstap naar het voorgezet onderwijs misschien wel zitten, maar daarmee vererger je het meest nijpende tekort – in het primair onderwijs – dus alleen maar.
Het leraarschap is een zware baan. Niet alleen vanwege administratie, nakijkwerk en grote klassen, maar ook omdat je per definitie optreedt voor een publiek waarvan het merendeel zich pas jaren later zal realiseren dat ze je dankbaar zijn. Op het moment zelf lachen ze, zoals de leerlingen uit het gedicht, meewarig om het idee dat hun leraar Grieks van tragiek iets begrepen zou hebben.
Leraren verdienen veel meer waardering dan zij nu krijgen. Die waardering kun je van leerlingen gezien hun leeftijd nu eenmaal moeilijk verwachten, maar zou daarom des te duidelijker moeten komen van ouders, maatschappij en politiek. De politiek kan haar waardering bijvoorbeeld uitdrukken in een hoger salaris, maar ook in betere arbeidsomstandigheden: meer autonomie, kleinere klassen, minder lesuren, enzovoort. Die maatregelen kosten bijna allemaal geld, maar zouden wel de oplossing voor het lerarentekort betekenen, dat ons – als er niets gebeurt – op termijn veel meer dan alleen geld gaat kosten.
Laat 2019 daarom het jaar van de leraar worden. Het jaar waarin het vak aantrekkelijker wordt, waarin de uitval onder jonge docenten afneemt, en waarin de 'stille reserve' weer zin krijgt om terug te keren voor de klas. Tot die tijd is hier het slot van Eijkelbooms gedicht, als schrale troost voor de leraar Grieks en alle andere docenten: 'En dat het overging als je maar / woordjes leerde, dat was iets / zo absurds, zo dolkomieks / dat het in omloop kwam als een / gevleugeld woord. Het klapwiekt / nu verdrietig om mij heen / omdat ik later woordjes leerde / waarmee je 't monster kunt bezweren / en ik hem niet meer zeggen kan / hoe ik soms naar die stem verlang, / naar dat onhandige advies.'