17 februari 2015 door Reageer
Satire is tijd- en plaatsgebonden. Wie weet over twintig jaar nog wie Prins Pils was? Waarschijnlijk evenveel specialisten als nu weten wie Koning Gorilla was. Toch is het instructief om oude satirische tijdschriften te bestuderen. Niet zozeer omdat de lezer zich met regelmaat van plezier op de dijen zal slaan, als wel omdat oude satire ons wijst op wat er indertijd speelde: welke schandalen maakten de tongen los, welke discussies heersten er, wat waren de belangrijke meningsverschillen en wie waren de hoge bomen die wind vingen.
Hoe vinnig de strijd tussen orangisten en patriotten was en hoe die zich uitstrekte tot in de kleinste gaten wordt in dit themanummer uit de doeken gedaan door bekende dixhuitièmistes als de al genoemde Rietje van Vliet en Peter Altena, maar ook door Anna de Haas, Karel Bostoen, Ton Jongenelen, Ivo Nieuwenhuis, Edwin van Meerkerk, Peet Theeuwen, Jan de Vet, Simon Vuyk en Pieter van Wissing. Bijzonder is dat deze aflevering nog een bijdrage bevat van de vier jaren geleden overleden André Hanou, grondlegger van de Stichting Jacob Campo Weyerman en inspirator van het onderzoek naar 'de andere 18e eeuw'. In zijn laatste maanden heeft hij indertijd nog kans gezien een studie te voltooien naar Weyermans blad de Doorzigtige Heremyt (1728-1729), een boulevardblad, zoals Hanou schrijft, dat om den brode door Weyerman opgezet en volgeschreven werd, maar dat tezelfdertijd een goed voorbeeld van verlichtingsliteratuur is in de wijze waarop het tegen de kwakzalverij ageerde.
Spectaculair is de vondst van Karel Bostoen, die met veel geduld en precisie de student en latere predikant Henricus Gockinga weet aan te wijzen als auteur van een orangistisch satirisch studentenblaadje Arlequin Alchemist (1742), een verre voorloper van het nog steeds satirische, maar aanzienlijk minder royalistische Amsterdamse studentenblad Propria Cures.
Het Themanummer Satirische Tijdschriften, Mededelingen van de Stichting Jacob Campo Weyerman, jaargang 37, nummer 2 is als los nummer te bestellen via post@weyerman.nl. de kosten bedragen € 15,–. Een abonnement op de Mededelingen kost € 30,– per jaar.