Philippe Herreweghe, de grote specialist op het gebied van de historiserende uitvoeringspraktijk, treedt met zijn Beethoven-cyclus in de voetsporen van een andere gigant op dat gebied: Nikolaus Harnoncourt, die net als Herreweghe zijn kennis heeft getoetst (zo niet opgelegd...) aan het 'gewone' symfonieorkest. Harnoncourt deed een soortgelijk project met het Chamber Orchestra of Europe (op het Teldec-label), Herreweghe koos voor de Koninklijke Filharmonie van Vlaanderen, voor de gelegenheid omgedoopt in Royal Flemish Philharmonic.
Wie echter meent dat we een Beethoven krijgen voorgeschoteld die voortdurend in vuur en vlam staat heeft het mis. Wat dat betreft is Herreweghe de tegenpool van bijvoorbeeld Roger Norrington met zijn London Classical Players (EMI) en - gelukkig minder extreem - John Eliot Gardiner met zijn Orchestre Revolutionnaire et Romantique (klik hier voor de recensie). Harnoncourt en Gardiner bieden in mijn oren nog steeds een van de succesvolste verdoekingen van Beethovens negental, al kan er over details - zoals altijd - worden getwist. Daar kwam dan onlangs Osmo Vänskä met het Minnesota Symphony Orchestra bij (klik hier voor de recensie). De box met de negen symfonieën verscheen in september 2009.
Eigenlijk wijkt Herreweghe niet of nauwelijks van de door de grote dirigenten gebaande paden af, of het zou - zoals Otto Klemperer zo vaak toepaste - de antifone opstelling moeten zijn, met de eerste violen keurig links en de tweede violen al even keurig rechts. Zeker, vaak verdubbelen de tweede violen slechts de partij van de eerste violen, zij het dan een octaaf lager, maar meestal krijgen de tweede violen ook belangrijke figuraties of specifieke begeleidingsmelodieën toebedeeld. Wat mij betreft had Herreweghe dan gelijk consequent voor de Duitse opstelling mogen kiezen, met de contrabassen linksachter.
Misschien is de Eroica wel het schoolvoorbeeld van Herreweghes Beethovenstijl: het revolutionaire, zo niet militante karakter ervan wordt beduidend afgezwakt, de contouren zijn aanmerkelijk ronder en de accenten minder geprononceerd. Zelfs in de uitgesproken dramatische doorwerking van het openingsdeel blijft Herreweghe onderkoeld, eerder objectiverend dan op zoek naar een ware krachtmeting. Wie die stijl vergelijkt met die van Harnoncourt en Gardiner zal de schok van het contrast zeker niet ontlopen. Waar bijvoorbeeld Gardiner je hier bijna letterlijk naar de strot grijpt laat Herreweghe de teugels vieren. Zelfs de formidabele inzet van de natuurtrompetten en barokpauken kan hieraan niets veranderen. Het is duidelijk: Herreweghe is de dirigent die de architectuur benadrukt en die dan koppelt aan een scherp geprofileerde articulatie, ritmiek en beperkt vibrato.
In de Vijfde gaat het er feitelijk op een vergelijkbare manier toe. Het openingsdeel staat als een huis (met een bijzonder fraaie hobosolo), de energie wordt subliem opgebouwd en verdeeld, maar het is me te netjes, te keurig in de maat, zonder het oproer waarin Harnoncourt en Gardiner, maar ook Carlos Kleiber met de Wiener Philharmoniker op DG excelleerden. Het Andante con moto is schitterend gerealiseerd, evenals het spookachtige scherzo, met die mysterieuze overgang naar de finale. Maar die kookt, jubelt en zindert niet. Het is gewoon een stevige finale in symfonische vorm en niets meer dan dat.