FODMAP-dieet: wat houdt het precies in en hoe werkt het? | Margriet
Ilse van Roekel | 22 oktober 2020
Heb je wel eens van het FODMAP-dieet gehoord? Dit is geen nieuwe manier om af te vallen, maar een eliminatiedieet dat gebruikt wordt om het prikkelbare darm syndroom (PDS) te behandelen.
We zochten uit wat FODMAPs precies zijn, wat je wel en juist niet mag eten bij het FODMAP-dieet en hoe effectief het eliminiatiedieet is.
Eigenlijk is de juiste naam voor het FODMAP-dieet het FODMAP-beperkte dieet. Mensen die het FODMAP-dieet volgen, vermijden (tijdelijk) voeding met bepaalde koolhydraten en suikers. Die koolhydraten zijn dus wat we FODMAPs noemen. Deze koolhydraten worden slecht of niet opgenomen in je dunne darm, waardoor ze in de dikke darm terechtkomen en daar gaan fermenteren. Als je darmen gezond functioneren, kunnen die stoffen niet zoveel kwaad en kun je ze dus gewoon eten. Maar bij mensen met het prikkelbare darm syndroom kunnen FODMAPs wél voor klachten zorgen. Het is dus geen dieet om af te vallen, maar een eliminatiedieet om uit te zoeken wat triggers zijn voor de symptomen van PDS.
Maar om welke koolhydraten gaat het dan precies bij het FODMAP-dieet? FODMAP is een afkorting, die staat voor de namen van die verschillende koolhydraten. De afkorting staat voor:
Oligosacchariden (dat zijn fructanen en galactanen, onder andere uit tarweproducten en peulvruchten)
Disachariden (voor lactose, een suiker die voorkomt in melkproducten)
Monosaccharides (fructose, een fruitsuiker)
Polyolen (suikeralcoholen, deze komen voor in zoetstoffen, fruit en groenten)
Vrij logisch als de namen van koolhydraten hierboven je niet heel bekend in de oren klinken. Daarom leggen we je uit waar de stoffen precies in zitten.
Fructanen zitten vooral in tarweproducten zoals brood, ontbijtgranen en pasta. Ook komen ze voor in sommige soorten groenten, zoals ui en knoflook.
Galactanen vind je juist in peulvruchten zoals bruine bonen, linzen en kikkererwten.
Fructose is een vruchtensuiker die voor darmklachten kan zorgen. Hoewel fructose eigenlijk in alle soorten fruit zit, bevatten bepaalde fruitsoorten heel veel van deze stof. Denk daarbij bijvoorbeeld aan gedroogd fruit, mango's, appels of druiven. Ook honing heeft een erg hoog fructosegehalte.
Polyolen komen van nature voor in sommige steenvruchten, maar worden ook veel gebruikt als zoetstoffen. Veel mensen reageren niet goed op deze stof: producten met toegevoegde polyolen krijgen vaak de waarschuwing dat ze een laxerend effect kunnen hebben.
Déze 7 voedingsmiddelen kunnen helpen bij darmklachten
Als je het prikkelbare darm syndroom (PDS) hebt, kan een overgevoeligheid voor (een van de) FODMAPs dus de oorzaak zijn voor je klachten. Onder begeleiding van een gespecialiseerde diëtist, kun je dan het FODMAP-dieet gaan volgen. Om uit te zoeken of die FODMAP-koolhydraten de boosdoeners zijn bij iemand PDS, worden bij het eliminatiedieet eerst zes tot acht weken lang alle producten die hoog zijn in FODMAPs vermeden. Uit alle bovenstaande categorieën worden dus géén producten gegeten, waardoor het dieet in de eerste periode best beperkt is. Als de klachten in die periode afnemen, kan dat betekenen dat deze fermenteerbare koolhydraten de oorzaak zijn voor de PDS-symptomen.
Vervolgens kom je in de tweede fase, waarin je gaat herintroduceren. In deze periode blijf je het dieet strikt volgen, maar introduceer je één voor één de verschillende FODMAPs weer in je dieet. Zo ontdek je dus op welke van de koolhydraten jij reageert. Als je bijvoorbeeld geen klachten hebt wanneer je lactose weer introduceert, is dit dus geen trigger voor jou. Maar als je merkt dat je PDS-klachten weer opspelen na het eten van bijvoorbeeld fructose, verwijder je deze producten weer uit je dieet. Door dit te doen bij alle verschillende soorten FODMAPs, ontdek je welke jij wel of juist niet kunt verdragen. Zo leer je dus bepaalde voedingsmiddelen te vermijden, waardoor klachten afnemen.
In de derde fase personaliseer je samen met de diëtist het FODMAP-dieet, om jouw triggers te leren vermijden. Samen maken jullie een schema waarin staat wat je wel en niet kunt eten, om klachten te voorkomen. Ook kijk je daarbij hoe je ondanks het vermijden van bepaalde stoffen, toch een veelzijdig en volledig dieet kunt hebben.
Negen tips voor een goede stoelgang van 'poepdokter' Nienke Gottenbos
Hoe effectief is het FODMAP-dieet?
Hoe effectief het FODMAP-dieet is om jouw darmklachten op te lossen, hangt af van verschillende factoren. Zo ontstaan de klachten van het prikkelbare darm syndroom niet altijd door de FODMAPs, maar kunnen ook stress en andere externe invloeden de oorzaak zijn. In dat geval zat het dieet bijvoorbeeld maar weinig zin hebben. Ook kan het dieet niet werken wanneer iemand een andere onderliggende aandoening heeft, bijvoorbeeld coeliakie of de ziekte van Crohn, maar de misdiagnose PDS gekregen heeft.
Onderzoek van King's College Hospital in Londen toont aan dat ongeveer 62 procent van de deelnemers na zes tot acht weken baat heeft bij het dieet. Vervolgens zegt 71 procent van hen na een jaar nog steeds hun PDS-symptomen beter onder controle te hebben en daardoor een betere levenskwaliteit te hebben. Voor veel patiënten is het FODMAP-dieet dus zeker een uitkomst.