Omgaan met narcisme - Psychologie Magazine
Charmant, welbespraakt en extravert: mensen met narcistische trekjes kunnen heel aantrekkelijk zijn. Tot je ontdekt dat ze wel erg veel ruimte innemen. Hoe ga je daarmee om? Psycholoog Martin Appelo geeft advies.
Narcisme begint vaak met een jeugd vol verwaarlozing, of juist met een verstikkende hoeveelheid aandacht van de ouder, zegt psycholoog Martin Appelo. Uit onderzoek komen twee typen narcisme naar voren. Iemand met 'grandioos narcisme' gaat door het leven met een opgeblazen zelfbeeld, terwijl de 'kwetsbare narcist' zich diep vanbinnen juist minderwaardig voelt ten opzichte van anderen en dat probeert te overschreeuwen. Beide typen hebben weinig besef van de behoeften van anderen.
Hoe kun je een narcistische baas, (ex-)partner of familielid herkennen?
Appelo, die weet dat hij zelf narcistische trekjes heeft, somt de kenmerken op: 'Narcistische persoonlijkheden overdrijven hun eigen prestaties. Ze geloven dat ze uniek zijn en recht hebben op een speciale behandeling. Ook nemen ze veel ruimte in, letterlijk en met woorden, en zijn niet empathisch.' Iemand met narcistische trekjes kan je het gevoel geven dat hij superieur is aan jou. Toch zijn er manieren om met een narcist om te gaan zonder dat het je gevoel van eigenwaarde ondermijnt. Vijf tips voor het omgaan met narcisten van psycholoog Martin Appelo:
Vaak duurt het even voor je doorhebt dat je met een narcist te maken hebt. Je realiseert je bijvoorbeeld dat je je in zijn buurt dom of onzichtbaar voelt. Check of je omgeving dat herkent. Zo ja, prent jezelf dan in: het ligt niet aan mij.
Klap je dicht door het extraverte gedrag van een narcist? Wees er open over, adviseert Appelo. 'Ik ben zelf een kwetsbare narcist: ik blaas mezelf op om mijn onzekerheid te verbloemen. Als mensen daar met aversie op reageren, voel ik me onveilig en kan ik uit mijn slof schieten. Maar als iemand oprecht aangeeft dat ik nogal heftig overkom, dan schaam ik me en bind ik meteen in.'
Ben je eerlijk geweest, verbind daar dan een consequentie aan. Zeg bijvoorbeeld: 'De volgende keer dat je door me heen praat, beëindig ik het gesprek.' Je komt voor jezelf op én helpt de narcist (misschien) inzien dat hij te ver gaat.
4. Geniet van het theater
Narcisten bieden vaak heerlijk entertainment. Ze doen dingen die jij misschien niet durft. Geniet van de show en maak je niet druk over de (negatieve) gevolgen ervan.
5. Tegenspreken kan, maar kijk uit
Een narcist op een speelse manier confronteren met zijn extraverte gedrag kan goed werken, mits hij zich veilig bij je voelt. Bij een kwetsbare narcist kan een goedbedoeld pesterijtje wel zijn gevoel van verlatingsangst aanwakkeren. Dat kan leiden tot nog extremer of zelfs agressief gedrag.
Narcisten kunnen heel charmant zijn, maar hebben vaak geen oog voor de behoeftes van anderen. In de training Bescherm jezelf tegen narcisme leer hoe je jezelf hiertegen wapent.