Evolutie | toekomst voorspellen?
home > opinie > seks & evolutie > de toekomst > toekomst voorspellen?
Kunnen we de toekomst voorspellen? Het antwoord is 'ja, althans voor 99%.'
We leggen beslag op de toekomst. We kopen een vliegticket voor over drie weken, we maken een afspraak met de tandarts voor over 6 maanden, we sluiten een hypotheek af voor 30 jaar. En ineens is die toekomst daar en alweer lang voorbij, zoals velen van ons dat ervaren hebben met het jaar 2000.
Door dit beslag leggen blijkt de toekomst heel erg op het verleden te lijken.
We gaan er ook onbewust vanuit dat alles zich eindeloos herhaalt: de zon komt op en gaat onder, de seizoenen en feestdagen herhalen zich, het meisje wordt een jonge vrouw en dan moeder en grootmoeder. Het (over)leven speelt zich rond die vanzelfsprekendheid af: ziekte en gezondheid, geluk en pech, werk en vrije tijd, conflicten en liefde. Alles komt altijd weer terug, in het leven en op de televisie. Althans zo lijkt het vanuit ons beperkte blikveld.
Onze tijd in verandering
Er bestaat een samenhang tussen geslachtsverschil, seksueel verlangen, voortplanting en gezin. Dit seksuele systeem ligt ten grondslag aan ons leven en samenleven. Het toont zich in taal, cultuur en politiek en verklaart waarom de mens ondanks de vooruitgang op allerlei terreinen ook nog een tamelijk primitief wezen is. Deze benadering betekent een Copernicaanse wending voor de seksuologie die een wetenschap wil zijn. In plaats van een perifeer verschijnsel is het seksuele juist een centraal gegeven werkelijkheid. Deze manier van kijken biedt ook een nieuw kader voor voortgaande seksuele hervorming. Kritiek op gezin en familie en verdergaande menselijke bemoeienis met de voortplanting kunnen samengaan met grotere gelijkheid van de geslachten en bevrijding van de lust als liefde. Uitgegeven door de NVSH.
Dik Brummel, Het Seksuele Systeem, NVSH 2008 isbn 978-90-6050-095-8
Er is in onze moderne tijd wel een verschil met, laten we zeggen, het verleden van voor de 18e eeuw, van voor de ontdekking van de evolutie.
In onze wereld zien we zelfs tijdens ons leven van alles veranderen. De meeste veranderingen zijn het gevolg van het (over)leven zelf. We willen met te veel mensen met te veel wensen een beter leven hebben, en moeten daarom grootschaliger exploiteren, intensiever produceren, verder reizen, sneller communiceren, hoger bouwen en globaler denken.
Al deze veranderingen voor de toekomst zijn echter nog steeds min of meer te voorspellen.
Positief klinkt die voorspelling niet.
De toekomst, zo horen we dagelijks, lijkt onontkoombaar rampzalig. Iedereen is op de hoogte van het broeikaseffect, de stijging van de zeespiegel, de ontbossing en het verlies van biodiversiteit, het groeiende watertekort, de toenemende honger. De dagdroom van jehovage-tuigen en andere doemdenkers komt uit. We krijgen geen genoeg van die onheilsboodschappen, de beelden van instortende ijsbergen, overstromingen, hongerende massa's, bedroefd kijkende gorillababy's.
Al Gore en David Attenborough zijn de populaire predikers van vandaag, die ons met betoverende beelden op onze verantwoordelijkheid voor de natuur wijzen. Het World Wild Fund for Nature zamelt bakken geld in met spotjes over schattige babydiertjes en hun zorgzame moeder. De natuur is zo mooi en goed en zuiver.
De politiek belegt wereldconferenties, maar kan niet veel meer doen dan de belangen van uitbreiding en milieu tegen elkaar afwegen. ´Duurzame ontwikkeling´ is het magische woord. Dat werkt op kleine schaal en korte termijn wel, maar op de langere termijn en op grote schaal is dat niet voldoende.
Kortom, de toekomst is voorspelbaar door het simpele feit dat we er beslag op leggen vanuit de overtuiging dat het dagelijkse leven gewoon doorgaat, en door het feit dat we veranderingen als gevolg van diezelfde overtuiging kunnen zien aankomen.
Maar de voorspelbaarheid geldt niet voor 100%
De toekomst is voor 1% onvoorspelbaar.
Onvoorspelbaarheid is niet hetzelfde als gebrek aan precisie. De gangbare voorspellingen zijn uiteraard niet precies: het zijn modellen op basis van 'als-dan' en de uitkomsten verschillen ook nog per onderzoek. Samen voorspellen ze wel degelijk de grote waarschijnlijkheid van rampspoed, alleen met groter of kleinere marges van onduidelijkheid.
Maar dat is niet het wezen van onvoorspelbaarheid.
Onvoorspelbaarheid is de mogelijkheid dat er iets geheel onverwachts gebeurt, iets wat niemand van te voren kan weten en wat niemand ook in de berekeningen opneemt. De natuurwetenschap, met name de quantumtheorie, heeft aannemelijk gemaakt dat het onverwachte, onvoorspelbare, het toeval, niet het gevolg is van het menselijke gebrek aan kennis, nee, het is een eigenschap van alles wat bestaat. Als die fundamentele openheid naar de toekomst er niet was, zou er nooit iets veranderd zijn. Er zouden geen sterrenstelsels en planeten gevormd zijn, er was geen evolutie geweest en de menselijke cultuur zou niet bestaan.
In de recente geschiedenis van de mens is de seksuele hervorming een voorbeeld van een dergelijke onverwachte gebeurtenis in de menselijke ontwikkeling. Wie had in de 18e eeuw kunnen denken dat er een maatschappelijk proces op gang zou komen dat de vanzelfsprekendheid van het seksuele onderscheid en de biologische voortplanting ter discussie zou stellen en daadwerkelijk daarin zou ingrijpen? En dat daarmee ook het seksuele verlangen als een positief menselijk vermogen naar boven zou komen? En dat (kritiek op) het gezin grote politieke betekenis zou krijgen?
Velen kunnen dit nog steeds nauwelijks vatten. De diepliggende overtuiging bestaat dat het verschil tussen de geslachten, het kinderen krijgen en het gezin altijd zullen blijven bestaan. Vervuld van zorg over het milieu wil men de natuur beschermen. En voor wie? "Voor onze kindskinderen!"
Een van de bijverschijnselen van het natuurbehoud is een toenemend conservatief sociaal klimaat. Behouden is het wachtwoord, zoveel mogelijk behouden. En als dit of dat stukje natuur niet te behouden is omdat we nu eenmaal moeten bouwen en boren en asfalteren omdat we nu eenmaal moeten werken om voor het gezin te zorgen, dan kunnen we in ieder geval normen en waarden behouden. En welke waarden zijn hoger dan de gezinswaarden? Laten we die in ieder geval behouden en koesteren, zegt de meerderheid onder aanvoering van het christelijk volksdeel.
En zo zitten we opgesloten in een denkwijze die ons precies datgene zal opleveren wat we vrezen. Dat is te voorspellen, met 99% zekerheid.
Maar laten we ons nu eens voorstellen dat uit dat ene procent onvoorspelbaarheid een nieuwe impuls van de seksuele hervorming voortkomt. Hoe ondenkbaar de heersende mening dat idee ook mag vinden, het zou een heel ander en positief perspectief bieden op de toekomst. Doemdenken en moralisme (anderen de schuld geven) zouden plaatsmaken voor een geheel andere kijk op de wereld. De waarden van nu zouden omgewaardeerd worden. De mensheid zou zich bevrijden uit de ketenen van haar primitieve seksuele erfenis. Een nieuwe soort mens in een nieuwe samenleving zouden uit die toevallige gebeurtenis voortkomen.