Blog 4 Uit vrije wil uit het leven? - Werkendam
HomeBestuurVoorzittersblogBlog 4 Uit vrije wil uit het leven?
BLOG 4 - Uit vrije wil uit het leven?
De regering vroeg dit voorjaar advies aan de commissie-Schnabel over de beladen vraag welke mogelijkheden er zouden moeten zijn om met hulp van anderen (doorgaans artsen) actief het leven te beëindigen. Dat advies kwam er: het pleitte sterk voor terughoudendheid.
Alsof dit advies nooit was gevraagd komt het kabinet alsnog met de aankondiging op dit punt een wetsvoorstel tot verruiming in te dienen. Terecht is dit voor de SGP (en andere christelijke partijen) een zeer aangelegen punt.
Vooropgesteld: we willen niet de indruk wekken geen oog te hebben voor de ontzettend moeilijke omstandigheden waarin een mens aan het eind van zijn of haar leven kan verkeren. Toch: hoe huiveringwekkend wanneer wij mensen onszelf de beschikking toekennen over leven en dood.
Velen delen echter niet het uitgangspunt dat ons aller leven in Gods handen ligt. Zijn er dan toch overwegingen die ook deze mensen ervan zouden moeten weerhouden om actieve levensbeëindiging te steunen? Kunnen zij die keuze zien als een hoogstpersoonlijke keuze waartoe mensen het recht moeten hebben?
Ethische argumenten op dat niveau van het debat zijn er zeker. In deze bijdrage vat ik er een aantal kort samen.
Waarom geen vrije keuze voor levensbeëindiging?
Keuzen zijn in de praktijk niet autonoom. Hoeveel invloed gaat er niet van de omgeving van een patiënt op hem uit? Is die invloed altijd positief?
Is de waarde van ons leven afhankelijk van de kwaliteit van het leven? Nee, de waarde van het menselijk leven hoort bij de mens, die waarde geldt ook als de patiënt het leven als 'waardeloos' ervaart.
Elke menselijke persoon is van een oneindige waarde. De menselijke waardigheid als fundament van ons rechtssysteem laat daarom niet toe dat de mogelijkheid tot actieve levensbeëindiging wordt geboden. Het leven is onlosmakelijk verbonden met de persoon. Die waardigheid is belangrijker dan keuzevrijheid.
Bovendien is het in onze samenleving hoog tijd dat we ons de vraag stellen: kunnen wij mensen alle denkbare beslissingen aan onszelf overlaten? Ook de beslissingen die het bestaan ontstijgen? We kunnen onszelf niet met die onmenselijke beslissingsbevoegdheid belasten. Er zijn grenzen aan het menselijk kunnen, het menselijk inzicht, en de menselijke vrije keuze. Moeten we ons niet hoeden voor hybris: de menselijke valkuil van overmoed? Is er niet het gevaar dat wij mensen onze hand overspelen door te willen treden in vragen die buiten ons menselijke morele besliskader reiken? Gaan we de grenzen van onze beperkte blik en van de menselijke maat niet te buiten wanneer we de beslissing over leven of dood zelf gaan nemen? Ik ben ervan overtuigd dat we als samenleving een onverantwoord overmoedige stap zetten wanneer de beslissing over leven of dood rechtens een eigen, menselijke keuze zou worden. Het is een beslissing die zich uitstrekt over de grenzen van ons bestaan. Laten we die grenzen opmerken en eerbiedigen, en onze handen afhouden van een beslissing die deze grenzen te buiten gaat. We kunnen niet overzien wat overschrijding van die grenzen ons zal brengen.
Het wettelijk 'vrijgeven' van de keuze voor actieve levensbeëindiging strekt verder dan het louter bieden van een extra mogelijkheid aan personen die daaraan behoefte hebben, zonder de situatie voor anderen te veranderen. De wetgeving bevordert altijd een bepaalde moraal. Ik vrees dat meer ruimte voor levensbeëindiging (al dan niet op termijn) ertoe bijdraagt dat van veel mensen op enig moment stilzwijgend een keuze wordt verwacht om te blijven leven of niet. Ook van mensen die deze keuze onmenselijk achten en deze niet willen maken.
Samenvattend: er zijn (ten minste) de volgende redenen die zich verzetten tegen de introductie van de keuzerecht voor actieve levensbeëindiging in het recht:
Het menselijk leven (het bestaan van een menselijk persoon) kent een onmetelijke waarde; elke beëindiging daarvan is een moreel verlies.
Als menselijke samenleving treden we overmoedig buiten onze morele beslissingskaders wanneer het recht de mens de keuze laat om het leven al dan niet te beëindigen.
In hoeverre een dergelijke keuze door een individu geheel vrij, autonoom en zonder (ingebeelde) druk van buitenaf wordt gemaakt zal in veel gevallen niet kunnen worden nagegaan. In elk geval op dit punt zijn de gevolgen onoverzienbaar.
Ook is de vrees reëel dat een dergelijke omslag in het recht ertoe bijdraagt dat een instrumentele visie op de waarde van menselijk leven terrein wint, ten koste van de erkenning van de intrinsieke waarde ervan. Een louter instrumentele visie op de waarde van menselijk leven is ronduit gevaarlijk voor mensen (bijvoorbeeld gehandicapten of dementerenden) wier levenskwaliteit door anderen als laag wordt beoordeeld. Zeker wanneer deze mensen zelf hun wil niet of slechts moeizaam kunnen bepalen of kunnen uiten.