In de loop van de twintigste eeuw heeft de beeldende kunst haar oude zekerheden definitief verloren. Kunst is, in de woorden van de cultuurfilosoof Adorno, hooguit een ‘onvanzelfsprekende vanzelfsprekendheid’ geworden. Zij moet zich telkens weer opnieuw een plaats zien te verwerven in een beeldcultuur die in vrijwel alle facetten van ons leven een doorslaggevende rol speelt.
Kunst komt nooit zomaar uit de lucht vallen. Elke kunstenaar staat op de schouders van voorgangers, die hij bewondert en van wie hij iets leert. Dat althans is een van de belangrijke theorieën over het voortschrijden van onze beschaving.
Hij is twee jaar oud. Hij zegt ‘fis’ tegen mij en ‘foer’ en dribbelt voor mij uit naar het schuurtje in de tuin. Ik doe de deur voor hem open en hij stapt naar binnen. Met allebei zijn handjes trekt hij aan een deksel van een emmer. De emmer met voer voor de vissen in de vijver. Hij spreekt nog slechts eenlettergrepige woorden, heeft Kant noch Merleau-Ponty gelezen, maar weet feilloos waar het hier om gaat. ‘Hongur’. ‘Fis’ moet ‘foer’. Even later hangen we boven de vijver en speuren naar de vis.
Hieronymus Bosch is een van de eersten die onze aarde schildert, onze wereld. In die wereld ruimt hij een belangrijke plaats in voor de mens, met al zijn sterktes en zwaktes. Dat maakt grote indruk, ook in het zuiden van Europa. Daar hadden ze intussen al een enkel landschap toegevoegd, zoals achter het portret van de Mona Lisa.