Hoe kwetsbaar is onze drinkwatervoorziening? | Trouw
Hoe kwetsbaar is onze drinkwatervoorziening?
Een luchtfoto van rioolwaterzuivering RWZI in Eindhoven. Beeld ANP
Het ene na het andere alarm klinkt: de kwaliteit van ons kraanwater is in gevaar. Vijf vragen over drinkwaterwinning in Nederland.
Johan van Heerde 12 september 2019, 15:28
De kwaliteit van onze bronnen van drinkwater wordt bedreigd. Uit nieuw onderzoek van KWR, het kennisinstituut van de drinkwatersector, blijkt dat zowel ons grondwater als oppervlaktewater met meer stoffen verontreinigd raakt. Europese afspraken over drinkwaterkwaliteit lijkt Nederland niet te halen.
Vooral zinnen over het grondwater beklijven. De gestage en langdurige verslechtering van diepe grondwaterlagen is waarschijnlijk onomkeerbaar. Want alle meststoffen, bestrijdingsmiddelen, medicijnresten en industriële chemicaliën die heel langzaam in diepe grondwaterlagen sijpelen, krijg je er niet meer weg. En het aantal van die stoffen stijgt.
Woensdag al luidden rivierwaterbedrijven de noodklok in deze krant: door de droogte stroomt er soms zo weinig water door de Maas, dat de concentratie verontreiniging snel te hoog is. Bij een calamiteit volgt een innamestop voor de bedrijven. Maar als de buffers leeg raken, moet een drinkwaterbedrijf vragen om een ontheffing. Dat gebeurde in 2017 veel vaker (22 keer) dan in 2015 of 2016 (één tot drie keer), blijkt uit het rapport van KWR.
Ons drinkwater is toch heel schoon?
"Vandaag, morgen en ook overmorgen komt er prima water uit de kraan. Sterker: Nederlands kraanwater is beroemd in de wereld. We gebruiken geen chloor en controleren het water heel goed, we meten wel een miljoen keer per jaar", zegt hoogleraar Annemarie van Wezel van de Universiteit van Amsterdam. Tot voor kort was ze directeur wetenschap bij KWR. Luuk Rietveld, hoogleraar drinkwater aan de TU Delft, sluit zich bij Van Wezel aan. "Er is in Nederland genoeg goed water vergeleken met andere landen. Maar we moeten beseffen dat het niet meer vanzelfsprekend is dat ons water altijd van perfecte kwaliteit blijft, als we met steeds meer mensen op een kluitje wonen", zegt Rietveld. "De droogte helpt om dit probleem op de agenda te krijgen. En als het straks gaat regenen, moeten we niet denken dat het opgelost is."
Zijn die noodsignalen dan gegrond?
Ja, vinden beide deskundigen. "Wat drinkwaterbedrijven terecht constateren, is dat de kwetsbaarheid van onze waterbronnen groter wordt. Als maatschappij gebruiken we grotere volumes chemicaliën en bijvoorbeeld medicijnen die ook nog eens goed oplossen in water en slecht afbreekbaar zijn", zegt Van Wezel. Rietveld: "Dus moeten we investeren in andere vormen van drinkwaterzuivering. We zien nu dat we niet op de oude voet door kunnen. Grondwater konden we altijd zo gebruiken en nu zie je vervuiling optreden. Dan moeten drinkwaterbedrijven die grondwater gebruiken gecompliceerder gaan zuiveren."
Door droge periodes is er minder water beschikbaar terwijl de vraag van bedrijven, boeren en huishoudens dan stijgt. Daarnaast is er sprake van verzilting door zeespiegelstijging. Zeewater stroomt de rivieren in en besmet het drinkwater. Hetzelfde gebeurt in het IJsselmeer. Daar moesten tankschepen vorig jaar zoet water aanvoeren omdat het water bij Andijk, een innamepunt voor kraanwater in Noord-Holland, te zout was. Kennisinstituut Deltares verwacht dat door verzilting op de lange termijn (200 jaar) veel zoetwatervoorzieningen in het gehele kustgebied niet meer ingezet kunnen worden.
Volgens hoogleraar Van Wezel is er een roep voor vernieuwing van beleid voor verontreinigende stoffen. "Het beste is natuurlijk dat verontreiniging door vieze stofjes, die zich nu opstapelen, weer omlaag gaat, bijvoorbeeld door strengere vergunningverlening", zegt ze. "Daarnaast kunnen we ons water beter bewaren. Er zijn genoeg periodes in een jaar waarin we onze buffers kunnen aanvullen. En ja, ik weet dat buffers ruimte kosten, daarom wordt er al gekeken naar ondergrondse oplossingen voor opslag van water."
Rietveld wil het perspectief benadrukken. "Drinkwatervoorziening kost per persoon per dag ongeveer 18 cent. Voor alles: douchen, drinken, wassen en naar de wc. Een derde van die kostprijs is zuivering. Dus als zuivering iets duurder zou worden, hoeveel stijgt dan de prijs? Met 6 cent? Zet dat eens in verhouding met onze uitgaven voor energie, autorijden of je telefoon. Iets meer betalen voor water, betekent niet dat we over schokkende bedragen praten."
Nederland heeft tien drinkwaterbedrijven die ongeveer 1250 miljoen kuub water per jaar winnen via 221 innamepunten.
Ongeveer 55 procent van het kraanwater wordt gemaakt met grondwater, iets minder dan veertig procent met oppervlaktewater en zes procent met oevergrondwater, direct naast rivieren.
Al dat water wordt via ruim 120.000 kilometer leidingen bij alle klanten bezorgd.
Drinkwaterbedrijven voeren per jaar ongeveer één miljoen waterkwaliteitsmetingen uit.
Rivierwaterbedrijven waarschuwen dat de Maas te kwetsbaar is als bron voor drinkwater. Voor 4 miljoen Nederlanders en drie miljoen Belgen dreigt een tekort.