Zomergast Ionica Smeets gemist? Vier momenten om over mee te praten - NRC
Zomergast Ionica Smeets gemist? Vier momenten om over mee te praten
Wiskundemeisje Ionica Smeets zat gisteravond drie uur lang aan tafel bij Zomergasten-presentator Wilfried de Jong. Heb je het gemist, maar wil je toch kunnen meepraten en -twitteren? Wij zetten vier momenten voor je op een rij. Inclusief kant-en-klare tweets.
Er is een onderscheid tussen wiskundigen en de rest
De aflevering met Smeets moest "een ode aan de slimheid, of aan de nerds" worden, zei ze bij voorbaat. Nerds, dat zijn mensen die "net iets verder gaan dan normale mensen zouden doen". Normale mensen, dat zijn mensen zonder wiskundeknobbel. Het grootste deel van de wereldbevolking. Want veel mensen weten heel weinig van getallen, zei Smeets meteen na het eerste fragment (04:08), een sketch van Penn en Teller over de onvoorstelbaarheid van grote getallen. "Ons apenbrein is niet voor abstractie gemaakt", aldus Smeets.
"Heel vaak als ik zeg dat ik iets met wiskunde doe, zeggen mensen onmiddellijk: daar ben ik heel slecht in. Maar mensen denken bij getallen niet zo snel dat ze daar slecht in zijn. Terwijl het daar eigenlijk al helemaal misgaat. (…) Een van de beroemdste voorbeelden is een kop die een keer in de krant stond: een triljoen dollar naar Afrika voor ontwikkelingshulp. Reken je dat terug, kom je erachter dat dat neerkomt op 20 miljoen dollar per persoon per jaar. Dus dan weet je dat dat niet kan."
De Jong, die aan het einde van de avond te kennen gaf dat hij bang was dat hij het allemaal niet zou kunnen volgen, plaatste zich onder de 'normale mensen', getuige zijn vragen naar het wereldbeeld van Smeets.
"Is dit een soort Sudoku voor jou?"
"Zie jij dingen die ik niet zie?"
En Smeets ziet inderdaad dingen die De Jong niet ziet, die de meesten van ons niet zien. Bijvoorbeeld: de Fibonaccireeks die terugkomt in een ananas en in een dennenappel.
Fragment dat Smeets liet zien over de wiskundige onmogelijkheid van het huis van Spongebob Squarepants. (De tekenaars van Spongebob hebben de ananas overigens aangepast na dit filmpje.)
'Wiskunde is meer dan alleen sommen'
Met enthousiasme en een constante glimlach bracht Smeets over waar haar fascinatie voor het getal vandaan komt. Een fragment (42:15) uit de wetenschapserie Horizon van de BBC vatte dat krachtig samen, en legde een - voor wiskundige nitwitten - verfrissende benadering van de wiskunde bloot. Wiskunde draait om bewijzen vinden, en die bewijzen blijven eeuwig geldig. In het fragment wordt de Griekse geleerde Euclides genoemd, die ontdekte dat er oneindig veel priemgetallen zijn. Die ontdekking maakte hem onsterfelijk. "Dat is de schoonheid van de wiskunde", zegt de Britse wiskundige Marcus du Sautoy. "De kracht van zo'n bewijs."
"Dit soort bewijzen gaven de doorslag wiskunde te gaan doen. Ik dacht: dit is zo mooi, zo elegant. Op de middelbare school heb je helemaal niet door dat dat is waar wiskunde over gaat. Je denkt: het zijn sommen. Terwijl voor een wiskundige gaat het om bewijzen, om stellingen. Het idee dat je in een heel klein aantal woorden iets over oneindigheid kan zeggen. Dat is echt te gek."
Het enthousiasme van Smeets leek over te slaan op de kijker. "Wat jammer nou dat ik wiskunde heb laten vallen zodra dat kon", klonk het veelvuldig op Twitter.
'Er is een kloof tussen alfa en bèta'
Via de beroemde rede van de Britse wetenschapper en schrijver C.P. Snow, The Two Cultures (1959), stelde Smeets de kloof tussen alfa's en bèta's aan de kaak (1:29:20). De eerste groep aanduidend als intellectuelen, de tweede als wetenschappers. Dezelfde soort mensen, dezelfde soort sociale achtergrond, maar toch zo verschillend.
"Eigenlijk is het heel raar, ik had er nooit over nagedacht, dat je bij intellectuelen aan alfa's denkt, aan schrijvers, aan filosofen. Terwijl ook zou kunnen zeggen: Gerard 't Hooft, dat is nou eens een goeie intellectueel. Blijkbaar is er ergens een stroming geweest: intellectueel zijn, dat is iets voor geesteswetenschap, en niet voor bèta's."
Hoe zit het nu met die kloof? vraagt De Jong.
"Het is niet zo heel veel beter. De conclusie van Snow was dat niet alleen allebei de groepen er iets door mislopen, maar ook dat de samenleving als geheel er tekort door wordt gedaan. Hij zegt: wat vervelend is, is dat bèta's een soort aansluiting missen bij de intellectuele cultuur. Dat je ze weinig hoort in het maatschappelijke debat. Ik denk dat ze daardoor ook een soort empathie missen. Maar, zegt hij, eigenlijk is de andere kant veel erger. Dat de intellectuelen, de alfa's, dat zij niks snappen van wetenschap. Terwijl eigenlijk onze hele welvaart, en onze levensverwachting en alles wat we hebben, dat hebben we te danken aan de wetenschap. Dus om daar nou vol dedain over te doen, terwijl je er wel continu gebruik van maakt…"
Het ging vooral over getallen
De avond ging vooral over de wiskunde. Maar op het einde, via een fragment uit een documentaire over schrijver en wetenschapper Leo Vroman (een brug tussen alfa en bèta in persona), passeerde er toch nog een levenswijsheid van Smeets de revue. "De liefde is het belangrijkst", zei ze naar aanleiding van Vroman en zijn vrouw Tineke, die tot Vroman in februari op 98-jarige leeftijd overleed, samen waren (2:33:19).
"Vroman is een held. Hij is een goede wetenschapper geweest. En hij was natuurlijk dichter. Maar het mooiste van alles vind ik hoe hij met zijn vrouw was. (…) Als ik van alles mag kiezen wat we vanavond zagen, alle mensen die geniale dingen hebben gedaan, die mooie dingen hebben gemaakt, als ik één ding mocht kiezen, dan zou ik zo samen oud willen worden met mijn vriend. Dat is uiteindelijk toch wat je wil. Als je samen bijna honderd wordt, dan ben je er wel."