De gebrandschilderde belijdenis van Jentsje Popma | Doopsgezind.nl
tekst: Jan Henk Hamoen
fotografie: Siem Akkerman
kopfoto links: Jezus aan het meer van Tiberias, 1970, doopsgezinde Kerk, Rottevalle
kopfoto rechts:.Omstanders aan het meer, 1970, doopsgezinde Kerk, Rottevalle
'Dit is mijn geloofsbelijdenis.' De gebrandschilderde ramen in de doopsgezinden kerk in Rottevalle zijn een tastbaar bewijs van het geloof van Friese schilder, glazenier en beeldhouwer Jentsje Popma, die op 21 september 2021 honderd jaar hoopt te worden.
Als monumentaal kunstenaar is Jentsje Popma misschien wel het bekendst en meest zichtbaar door zijn beelden. Zeker in de provincie Friesland. Ik denk hierbij aan het beeld van Anne Vondeling, de bekende sociaaldemocratische politicus, dat een prominente plaats kreeg op de Nieuwestad in Leeuwarden. Enkele jaren later maakte hij een bronzen beeld van de dichter-predikant François Haverschmidt. Dit beeld is te zien aan de Westerplantage in Leeuwarden. En zo zijn er nog tientallen andere voorbeelden te noemen van zijn werk in de openbare ruimte.
Maar Popma hield zich ook al vroeg bezig met de glazenierskunst. Eén van zijn eerste ontwerpen is een gebrandschilderd glas-in-lood raam in het provinciehuis in Leeuwarden, dat hij in 1952 ontwierp. Het werd enkele jaren later gevolgd door een gedenkraam in het toenmalige gemeentehuis in Sellingen (1954) en de bekende 'tulpen' in het voormalige gemeentehuis in Stiens (1964). Toen hij in november 1952 geïnterviewd werd door en journalist van de Friese Koerier, was hij bezig met ramen voor gemeentehuis Crackstate in Heerenveen. Volgens de krant was Popma op dat moment de enige in Friesland die ook echt zelf het schilderen en branden van het glas voor zijn rekening durfde te nemen.
Bijbelse interesse
Popma groeide niet op in een milieu dat kerkelijk betrokken was, maar kwam via een buurjongen in contact met de bijbelse verhalen. Die raakten hem op de een of andere manier. Zijn interesse in bijbelse thema's leidde tot een aantal opdrachten om gekleurde ramen te maken in kerken en kapellen. Te denken valt aan de ramen in de kerk van Oudehaske en al verdwenen ramen van glasappliqué in de kapel van Bloemkamp in Bolsward en de kapel van pastoraal centrum 'Heliatros' in Rottevalle. Bekende ramen van Martha en Maria bevinden zich in de St. Gertrudiskerk in Workum en een klein raam, dat een duif afbeeldt met een vredestak in de bek bevindt zich in de Chr. Geref. Kerk in Leeuwarden - Huizum. In dit artikel wil ik met name wijzen op twee ramen in de Doopsgezinde kerk in Rottevalle.
Glaskunst als geloofsbelijdenis
Op latere leeftijd kwam Jentsje Popma in contact met ds. Else Atie Franken-Duparc, die predikant was in de Doopsgezinde Gemeente van Rottevalle. Popma leed aan chronische hoofdpijn en de artsen konden hem niet helpen. De behandelend arts verwees hem door naar ds. Franken, die in haar pastoraal centrum Heliatros mensen begeleidde op weg naar heling. Het werd een jarenlang en intensief contact. Zo intensief dat hij zich liet dopen. Dat gebeurde op 17 mei 1970, Eerste Pinksterdag, samen met de zoon van ds. Franken.
In de doopsgezinde traditie is het gebruikelijk om dan een persoonlijke geloofsbelijdenis te schrijven. Popma beloofde twee ramen te ontwerpen en te schenken aan de gemeente: 'Dat is mijn geloofsbelijdenis'. Die twee ramen zijn nog steeds prominent aanwezig aan weerszijden van de preekstoel.
De twee ramen links en rechts van de preekstoel vormen een duidelijke eenheid. Het linker raam is gemaakt in een stralend blauw, dat vanaf de onderkant van blauwgroen via het blauwe water overgaat in een hemelsblauw. Op de voorgrond is Jezus te zien, staande aan de oever van het meer. In de verte een scheepje met daarin enkele discipelen. De Jezusfiguur heeft de blik - via de preekstoel? - gericht naar het rechter raam met twee toehoorders.
De blik is nu overigens niet op het water gericht maar op de oever, met op de achtergrond de heuvels en de bomen rondom het meer van Tiberias. Het is een thema dat Popma blijkbaar erg aansprak, want hij gebruikte datzelfde motief kort daarvoor voor Het Anker, een plastiek dat hij in 1965 ontwierp voor de buitenmuur van de toenmalige Katholieke Nijverheidsschool voor meisjes (tegenwoordig het hoofdgebouw van de Bisschop Müller Stichting) aan de Archipelweg in Leeuwarden.
De ramen verbeelden het verhaal uit het Marcus-evangelie, waarin verteld wordt dat er zo'n grote menigte mensen naar Jezus toe kwam, dat hij in een bootje stapte om vandaaruit de mensen toe te spreken. Dat tafereel zette Popma in twee verbeeldingen in glas neer.
Jentsje Popma en de Stifting Nijkleaster
In het najaar van 2012 was de officiële start van de Stifting Nijkleaster. Een enthousiaste groep mensen begon onder leiding van ds. Hinne Wagenaar als pionierspredikant van de Protestantse Kerk met zijn vrouw Sietske Visser aan een lange maar veelbelovende weg naar het bouwen aan een plek in Friesland waar stilte, bezinning en verbinding de centrale noties zouden zijn. Een spirituele ontmoetingsplek in verbondenheid met de Friese traditie van taal, landschap en geloof. Velen vinden inmiddels de weg naar Nijkleaster: gelovigen van allerlei snit, niet-kerkelijken, zinzoekers, maar ook groepen zoals kerkenraden, verenigingen en scholen.
In 2013 verraste Jentsje Popma de Stifting Nijkleaster met het aanbod zijn monumentale werk De Hynsteblom aan Nijkleaster te schenken. Dat werk, dat zich nu nog bevindt aan de buitenmuur van het voormalige atelier van Popma aan de Potmargewal 13-15 in Leeuwarden, zal een prominente plaats krijgen aan de buitenmuur van It Westerhûs, het toekomstige kloostergebouw van Nijkleaster in Hilaard. In 2015 schonk hij dat atelier en alle nog in zijn bezit zijnde werken eveneens aan de Stifting Nijkleaster om de realisatie van het klooster mede mogelijk te maken.
Dr. Jan Henk Hamoen is emeritus predikant van de Protestantse Kerk en bestuurslid van de Stifting Nijkleaster. Hij beheert sinds 2015 de schenking van Jentsje Popma.