Het doelbewust kapot maken van andermans spullen is over het algemeen niet erg geaccepteerd. Vernieling, vandalisme en graffiti zijn strafbaar, en terecht. Daarom is het niet acceptabel dat 'geplande veroudering' niet alleen volkomen legaal is, maar zelfs gangbare praktijk is bij heel veel producten, van wasmachines tot koffiezetapparaten en van tablets tot inktjetprinters.
Geplande veroudering of 'planned obsolescense' houdt in dat een fabrikant zijn producten op zo'n manier bouwt dat ze op een bepaald moment automatisch kapotgaan. Na zoveel keer gebruiken komt er volautomatisch een signaal dat 'de inkt op is' of dat bepaalde updates, apps of software niet meer geïnstalleerd kunnen worden. De functionaliteit van het apparaat wordt in hoog tempo minder en na een tijdje kun je hem weggooien. En een nieuwe kopen, uiteraard.
Het zou beter zijn als spullen langer meegaan. Het systeem van kopen, weggooien en dan weer opnieuw kopen is fijn voor fabrikanten van smartphones, witgoed en gadgets, want dat garandeert een permanente markt. Het nadeel is dat ook de stroom afgedankte producten permanent is.
Minimum levensduur
Niet alleen voor het milieu, maar ook voor consumenten zou het fijn zijn als spullen langer meegaan, of op zijn minst gemakkelijk gerepareerd zouden kunnen worden. Het Europees Parlement dringt daarom aan op maatregelen zoals een verplichte minimum levensduur, langere garantietermijnen en meer duidelijkheid over wat consumenten mogen verwachten.
Ook moeten spullen beter te repareren zijn, vindt het Europees Parlement. Nu werken fabrikanten de reparatie van hun eigen kapotte producten soms actief tegen, bijvoorbeeld door onderdelen niet te leveren of reparaties door de eigen servicediensten peperduur te maken.
Repair Cafés vormen een goede tegenbeweging. Bij zo'n café kunnen mensen die langer plezier willen hebben van hun koffiezetapparaat of printer gratis terecht. Er zijn inmiddels honderden Repair Cafés wereldwijd, een teken dat veel fabrikanten zelf niet in staat zijn hun eigen producten te onderhouden.
Het Europees Parlement laat in het midden of fabrikanten hun producten doelbewust zo wrakkig in elkaar zetten of niet. Opzet is lastig te bewijzen. Dat opzettelijke, geplande veroudering niet nieuw is, is wel zeker. Al in 1937 kwamen fabrikanten van gloeilampen overeen dat de gewenste levensduur van een peertje ongeveer 1000 uur moest zijn. Van ver vóór die deal stamt de beruchte gloeilamp in de brandweerkazerne van Livermore, California. Die brandt al sinds 1901 onafgebroken. Een product met een levensduur van een eeuw, het kan dus wel.
Het is jammer dat er wetgeving nodig is om geplande veroudering te beëindigen. Het zou beter zijn als bedrijven onomwonden stelling nemen tegen geplande veroudering en zich er hard voor maken om deze vorm van vandalisme uit te bannen. Dat kan door gewoon veel betere producten te maken en bij voorbaat al rekening te houden met reparaties die nodig zijn door normale slijtage.
Een andere oplossing is om spullen niet te verkopen, maar te leasen of te verhuren. Als er dan wat stuk gaat, zit niet de consument maar de fabrikant zelf met de brokken. Als de leverancier van die 100-jarige gloeilamp licht had verhuurd in plaats van een lamp had verkocht, had hij allang kunnen aanbieden het peertje gratis om te ruilen voor een LED-lampje, dat minder stroom verbruikt.
Onder meer Philips en Auping werken al op die manier: ze verkopen lichturen en slaapplekken in plaats van gloeilampen en matrassen. Voor hun levensvatbaarheid hebben deze bedrijven geen geplande veroudering nodig. Bedrijven die hun eigen producten nog wel opzettelijk kapot laten gaan kunnen er een voorbeeld aan nemen.