Een Zwitsers zakmes (Duits: Schweizer Messer) is een multifunctioneel hulpmiddel. Het is een zakmes met eventueel andere hulpmiddelen, zoals een schaar, een getand mes, pincet, blikopener en schroevendraaier. De meeste zitten opgevouwen in het handvat van het mes en kunnen met een draaiende beweging worden geopend, een pincet en een tandenstoker zitten in een uitsparing van het heft. Er zijn verschillende types Zwitserse zakmessen verkrijgbaar, met verschillende hulpmiddelcombinaties voor specifieke taken (speciale gereedschappen zijn onder andere een hoogtemeter, een klok, een lampje, een pen of een aansteker), of specifieke vrijetijdsbestedingen als vissen, kamperen, de jacht, golf of tuinieren. Gezien de populariteit worden veel imitaties van het zakmes verkocht.

De naam "Schweizer Messer" is beschermd, en mocht slechts door de firma's Victorinox en Wenger worden gebruikt. Hetzelfde gold voor het gebruik van het Zwitserse kruis dat op het heft van de messen is aangebracht. De twee firma's hadden zelfs overeenstemming over hun reclame-uitingen: Victorinox mocht haar messen Original Schweizer Messer noemen, en Wenger op haar beurt Echtes Schweizer Messer. Toen Victorinox Wenger overnam werden deze afspraken overbodig.

De term Zwitsers zakmes is spreekwoordelijk geworden voor iets dat handig en veelzijdig is.

Mogelijke hulpmiddelen 
 balpen
 barometer
 beitel
 blikopener
 boor
 draadstripper
 flesopener voor kroonkurken
 hoogtemeter
 houtzaag
 houder met schroevendraaierbits
 hulpstuk voor schroevendraaierbits
 gatentang
 klok/wekker/stopwatch (digitaal)
 kurkentrekker
 ledlamp
 lepel, los bijgeleverd
 liniaal in cm en inches
 mes
 multifunctionele haak
 naald
 nagelvijl/staalvijl
 pin van roestvast staal
 pincet
 schubbenverwijderaar
 schaar
 sleutelring
 tandenstoker
 tang met draadknipper
 thermometer
 schroevendraaier, vlak
 schroevendraaier, kruiskop
 USB-stick
 vergrootglas
 vishaakverwijderaar
 vork, los bijgeleverd
 zaag voor staal

Zakmessen van het Zwitserse leger 

Tegen het einde van de negentiende eeuw besloot het Zwitserse leger een nieuw zakmes voor haar soldaten aan te schaffen. Het mes moest behulpzaam zijn bij het openen van voedselblikken en het demonteren van Schmidt-Rubin model 1889 dienstgeweren.

In januari 1891 kreeg het zakmes de officiële benaming Modell 1890 (model 1890). Het mes had een lemmet, priem, blikopener, schroevendraaier en handgrepen gemaakt van donker eikenhout wat later deels vervangen werd door ebbenhout. Omdat op dat moment geen Zwitserse firma de benodigde productiecapaciteit had werd de eerste order voor 15.000 messen gegund aan de Duitse messenfabrikant Wester & Co. uit Solingen. Deze messen werden geleverd in oktober 1891.

Tegen het eind van 1891 leverde de firma van Karl Elsener, welke later Victorinox werd, de eerste in Zwitserland geproduceerde model 1890 messen. Diverse andere fabrikanten uit Duitsland en Zwitserland produceerden eveneens dit soldatenmes en haar opvolgende modellen. In 1893 ontving de Zwitserse messenfabrikant Paul Boéchat & Cie, welke later Wenger werd, haar eerste opdracht om model 1890 messen te produceren.

Sinds de eerste invoering in 1891 is het Zwitserse soldatenmes diverse keren aangepast. Er bestaan vijf verschillende Modelle (modellen), waarvan het modelnummer voor het jaar van invoering staat. Diverse modellen zijn door de tijd aangepast en bestaan daardoor in verschillende Ausführungen (uitvoeringen).

De volgende modellen zijn door het Zwitserse leger aan militairen als soldatenmes uitgegeven:
Modell 1890
Modell 1890 Ausführung 1901
Modell 1908
Modell 1951
Modell 1951 Ausführung 1954
Modell 1951 Ausführung 1957
Modell 1961
Modell 1961 Ausführung 1965
Modell 1961 Ausführung 1978
Modell 1961 Ausführung 1994
Soldatenmesser 08

Overdrachtelijk gebruik 
Overdrachtelijk wordt de term Zwitsers zakmes veel gebruikt om aan te geven dat iets handig en veelzijdig is, bijvoorbeeld:

 "Datalekken zijn een Zwitsers zakmes voor hackers", zegt Rolf van Wegberg, cybercrime-onderzoeker bij de TU Delft en TNO.
 Het Zwitsers zakmes van de leider - Gids voor leiderschap met blijvende impact – een boek dat aan de hand van onderdelen van een zakmes aspecten van leiderschap belicht.
 Smartphone veelzijdiger dan een Zwitsers zakmes

Steekwapen
Gereedschap
Zwitsers symbool
Mes