Shell zet deuren van lab open | Trouw
Shell zet deuren van lab open
Interview | Technieken moeten snel verbeteren, dus mikt olieconcern op researchpartners
ESTHER BIJLO 2 juli 2014, 00:00
De vraag kreeg Gerald Schotman in 1985 al. Waarom ga je bij zo'n fossiele reus werken, vroeg een vriend hem toen hij bij Shell in dienst kwam. Dertig jaar later werkt Schotman er nog steeds en is hij bij het bedrijf de baas over zo'n 1,3 miljard dollar die de oliemaatschappij per jaar aan onderzoek en ontwikkeling uitgeeft. En ja, Shell blijft proberen zoveel mogelijk gas en olie uit de grond te halen. Omdat de wereld daarom vraagt. Maar wel als deel van een maatschappij die verandert.
"We gaan een keer over naar een andere wereld", constateert Chief Technology Officer (CTO) Schotman tijdens een gesprek in het onderzoekscentrum van Shell in Amsterdam. "Maar dat duurt nog een tijdje. Over 100 jaar zijn we vast een ander bedrijf. Voor nu weten we dat er in 2050 9 miljard mensen op de aarde zullen zijn. De vraag naar energie zal ongeveer verdubbelen. Dat kan vooralsnog niet met minder gas en olie."
Tegelijkertijd zijn de fossiele brandstoffen steeds lastiger uit de bodem te krijgen. Om energie en producten betaalbaar te houden moet de snelheid van innovatie volgens Schotman omhoog. Dat kan Shell niet alleen. In toenemende mate werkt het bedrijf samen met anderen om nieuwe technologieën te ontwikkelen die helpen meer uit bestaande olie- en gasvelden te halen. 'Open innovatie', heet dat. Vandaag organiseert Shell een congres daarover in het 100-jarige lab in Amsterdam. "De snelheid kan alleen omhoog als de deur meer open gaat. We zijn niet de enigen die het zo aanpakken. Maar in de energiewereld zijn we wel voorlopers, dat is toch een beetje een conservatieve sector. Ik ben ervan overtuigd dat we aan de vooravond van een nieuwe innovatiegolf staan."
Het betekent dat Shell bijvoorbeeld samen met producenten van medische apparatuur als Siemens en Philips wil uitdokteren hoe MRI-techniek ingezet kan worden om de bodem nog beter te verkennen. "Voor de patiënt en de diepe ondergrond geldt hetzelfde: we willen steeds preciezer weten wat er aan de hand is, zonder te hoeven boren. Zowel de MRI-scanner als ons seismisch onderzoek proberen daarbij steeds grotere hoeveelheden data in nog duidelijker beelden om te zetten. Wij zijn gebruiker van MRI's in het lab om te zien hoe olie, gas, water en rots op elkaar reageren, maar tegelijkertijd ook co-ontwikkelaar op het gebied van big data."
Bij filmbedrijf Dreamworks gaat Shell te rade voor 3D-afbeeldingen. "We kunnen steeds goedkoper meer data verzamelen. Maar al die informatie moet wel in een vorm gegoten worden waar onze geologen iets mee kunnen. Daar is de video- en game-industrie goed in."
Met glasvezelbedrijven ontwikkelt Shell sensoren die diep in de bodem verhelderen welke lagen meer bijdragen aan de opbrengst. Voor het gebruik van akoestische technieken onder de grond kijkt Shell naar makers van sonarsystemen voor onderzeeboten. De technologie in onbemande drones helpt om platforms te inspecteren op veiligheid.
Hoewel Shell alleen selectief investeert in duurzame energie - het bedrijf richt zich met name op biobrandstoffen - dragen dit soort innovaties wel bij aan een meer verantwoorde energievoorziening, vindt Schotman. Want duurzaam is ook: met minder energie olie en gas winnen.
Shell gebruikt soms ook energie uit zon of wind om fossiele brandstoffen naar boven te krijgen. "In Oman hebben we geïnvesteerd in een project om met behulp van zonne-energie olie te winnen. Zonnespiegels maken in kassen stoom. Die stoom injecteren we in de grond om de zware olie daar, een soort appelstroop, vloeibaarder te maken. Het stroomt nu veel beter. Dat is duurzaam omdat je energie uit de zon gebruikt. Maar ook omdat je veel meer uit het veld kunt halen met de bestaande infrastructuur."
"Tegelijk genereert het werkgelegenheid, want het plan is de zonnespiegels in Oman te gaan maken, een land met weinig maakindustrie en een hoge jeugdwerkloosheid. Ik vind dat alle drie fantastisch."
"Wat betreft schaliegas zijn we zo transparant mogelijk welke chemicaliën we gebruiken en hoe we met de omgeving omgaan. Dat we dat op een lager pitje hebben gezet heeft niets met het milieu te maken. De vraag is meer: wanneer stap je erin? Je kunt er direct instappen met hoge risico's maar ook kans op een hoog rendement. Of anderen voor laten gaan en minder risico nemen. We weten nog niet goed genoeg waar de sweet spots zijn."
"Op drie plaatsen in de wereld werken we aan de ondergrondse opslag van kooldioxide: in Australië, Canada en onder de Britse Noordzee. Of CO2-opslag zich verder ontwikkelt, is een politiek vraagstuk. Technisch is het mogelijk. Maar de opslag is nog duur omdat goedkope kolen als brandstof nog domineren en een goed handelssysteem voor CO2-uitstoot ontbreekt. Bovendien speelt hier het 'nimby'-probleem: men heeft liever geen opslag in de buurt."
"Hernieuwbare bronnen maken nu 2 tot 3 procent uit van de totale energiemix in de wereld. Dat zal naar verwachting naar zo'n 30 procent gaan rond 2050. Shell heeft in 2009 voor biobrandstoffen gekozen in plaats van de maakindustrie voor zon en wind. We participeren nog wel in allerlei projecten, maar de vraag is altijd: waar hebben wij waarde toe te voegen? Anderen zijn denk ik beter in het maken van turbines en zonnecellen."