In een rechtsstaat komen dus geen politiek gevangenen voor. Er bestaan geen strafkampen. De overheid kan niet zomaar burgers oppakken en opsluiten. De overheid handelt naar de wet, evenals de rechtbanken. Inwoners mogen kritisch zijn op de overheid, hebben recht op vrije meningsuiting. Maar burgers hebben ook plichten, evenals de overheid. Deze zijn vastgelegd in de wet. De staatsregeling uit 1798 is de eerste vastgelegde grondwet van ons land.
Een cultuur staat voor o.a. welke normen en waarden er aangehangen worden in een samenleving. Met andere woorden, wat is ‘de norm’, het ‘normale’, het gangbare in Nederland? En welke waarden vinden we belangrijk; waar wordt waarde aangehecht? Dit vertaalt zich naar gewenste sociale omgangsvormen, aanvaardbare gedragsregels, voorkeuren voor doeleinden; iets wat een maatschappij onderling bindt. Kenmerken van de Nederlandse cultuur komen hierin tot uiting.
Calvinistische inslag: het Nederlandse volk doet graag zuinig aan. Pocht niet graag. Verfoeit anderen die zich decadent, of onderscheidend opstellen (‘met de kop boven het maaiveld uitsteken’).
Ontwikkelingen staan in hoog vaandel (‘kennismaatschappij’): daar waar verbeteringen mogelijk zijn, hetzij op gebied van innovatieve producten of diensten, of functionaliteit, staan Nederlanders voorop.
Democratie en verzorgingsstaat. Het zegt iets over een land en haar inwoners wanneer democratie er hoog in het vaandel staat. Evenals het iets zegt dat een samenleving traditioneel een relatief goede verzorgingsstaat kent. Het laat zien dat men een sociale houding jegens elkaar heeft; wat zich eveneens uit in het regeringsbeleid.
Tolerante houding jegens nieuwkomers. De huidige multiculturele samenleving laat zien dat Nederland een attractief land is voor andere nationaliteiten. Nieuwkomers krijgen hier bijvoorbeeld de ruimte om eigen tradities in stand te houden, zolang deze niets botsen met de normen en waarden in Nederland.
Nederland kent een scheiding van kerk en staat. Dit betekent dat de staat en de kerk (religieuze organisaties) afzonderlijk van elkaar optreden en dat beiden geen invloed op elkaars besluitvormingen en wetten uitoefenen (mits binnen de wet gebleven wordt). Religieuze organisaties hebben dus geen invloed op de overheid, of wetgeving, en de uitvoering hiervan.