Het Waasland – ook het Land van Waas genoemd – is een Vlaamse regio en geografische streek in het noordoosten van de huidige Belgische provincie Oost-Vlaanderen. Ook de gemeente Zwijndrecht en Linkeroever (Antwerpen) behoren tot het Waasland maar zijn sinds 1923 een deel van de provincie Antwerpen, maar maken nog deel uit van het Bisdom Gent. Het Waasland wordt in het noorden begrensd door de Nederlandse staatsgrens, in het oosten door de Schelde en in het zuiden door de Schelde en de Durme. Sint-Niklaas wordt door velen gezien als hoofdstad van het Waasland. Sinds 2023 is het Waasland één van de 15 erkende Vlaamse regio's door de Vlaamse Overheid.

Etymologie 

'Waas' gaat etymologisch misschien terug op het Germaanse 'wasu', dat 'drassige grond' betekent, of op een oud Teutoons woord met de betekenis van 'slijk'. Een andere mogelijkheid is het Middelnederlandse woord 'wastin(n)e', wat 'woeste grond, woestenij' betekent (vgl. Engelse 'wasteland').

De naam 'Wasia' wordt voor het eerste vermeld in 868. De streek is allicht genoemd naar de schorren of aangeslibde kleibanken die vroeger veelvuldig voorkwamen langs de Schelde en de Durme. Het woord 'waze' werd overigens tot in de 16de eeuw gebruikt om zulke schorren aan te duiden. Het neologisme "Waasland" raakte pas in de 20e eeuw ingeburgerd.

Geschiedenis

Vroege geschiedenis 

Historisch gezien was er sprake van een Waasgouw (pagus Wasia), in het noordoosten van het graafschap Vlaanderen. Het was oorspronkelijk een overwegend agrarisch, dunbevolkt gebied waar geen steden tot ontwikkeling kwamen. Een groot bosgebied strekte zich uit van west naar oost, het zogenaamde Koningsforeest.

De oudste bewoningskernen bevonden zich op de Cuesta van het Waasland en de zandleemgronden in het zuiden aan de Schelde. Hier zijn sporen uit de Gallo-Romeinse periode teruggevonden. Waasmunster is de oudste parochie van het Waasland, en het Land van Beveren met bijbehorende kastelen was lang het voornaamste politieke centrum.

Keure van het Land van Waas en bestuur 

Het Waasland werd een afzonderlijk rechtsgebied door de Keure van het Land van Waas, die in 1241 door gravin Johanna van Constantinopel werd verleend. In de 14de eeuw verschoof het machtscentrum naar Sint-Niklaas. Er werd besloten het Hoofdcollege te huisvesten in het Landhuis van Waas, hiertoe werd in de 1558 een groot huis gebouwd aan de Grote Markt, dat thans nog steeds bekend staat als Landhuis. De schepenbank van deze Keure vergaderde meestal in Sint-Niklaas, en zetelde daar haar Feodaal Hof van Waas om recht te spreken. Deze Keure bleef van kracht tot het einde van de achttiende eeuw.

Franse tijd tot heden 
Tijdens de Franse tijd was het Waasland onderdeel van het Scheldedepartement (Département de l'Escaut), dat bij de oprichting van het Koninkrijk der Nederlanden hernoemd werd tot de provincie Oost-Vlaanderen.

Ook Linkeroever, waar voor de moderne urbanisatie onder andere de woonkern Vlaams Hoofd en de Borgerweert (samen de Sint-Annaparochie) lag, maakt historisch deel uit van het Waasland. De Borgerweert en een deel van Melselepolder werden in 1923 bij de stad Antwerpen gevoegd, en derhalve bij de gelijknamige provincie. Ook Burcht en Zwijndrecht werden door de provincie Antwerpen geannexeerd. Een en ander ging gepaard met grenscorrecties van de gemeenten Antwerpen, Zwijndrecht, Burcht, Melsele en Kallo.

Agrarische context 

De zandgronden in het centrum van het Waasland zijn weinig vruchtbaar, in tegenstelling tot de zandleemgronden in het zuiden. Het noordoosten was aanvankelijk veengebied, dat in de late Middeleeuwen intensief afgegraven werd. Bij overstromingen in de zestiende eeuw raakte het volledig onder water. Later is het weer ingepolderd. De streek staat bekend voor zijn typische panorama's van bolle velden (door eeuwenlang rondploegen voor beter drainage) begrensd door knotwilgen. 

Het Waasland is van enig belang geweest bij de start van de agrarische revolutie: met name Charles Townshend, een van de eerste 'wetenschappelijke' agronomen was een voorstander van landbouwtechnieken die hij hier ontdekt had, met name het afschaffen van braak in het traditionele drieslagstelsel met toevoeging van klaver en knolgewassen zodat meer vee gehouden kon worden - de productie daarvan kon afgezet worden in Gent en Antwerpen. Ook andere Britten kwamen daardoor in navolging van hem op studiereis naar de Wase landbouw.

Gemeenten in het Waasland

Gemeenten vanaf 1977

Gemeenten tot 1976

Regio Waasland 
Acht Wase gemeenten - Beveren, Kruibeke, Lokeren, Sint-Gillis-Waas, Sint-Niklaas, Stekene, Temse en Waasmunster - werken sinds 1968 samen in het intergemeentelijk samenwerkingsverband Interwaas (tot 2009 bekend als I.C.W.). In 2014 is ook de gemeente Moerbeke tot Interwaas toegetreden, en in 2016 ook de gemeente Zwijndrecht. Deze intercommunale houdt zich bezig met talrijke domeinen, van projectontwikkeling, over het beheer van de Waaslandhaven (via een nieuw akkoord, gepland voor 2015), tot bibliotheken (als BiblioWaas) en erfgoed (als Erfgoedcel Waasland). Ook bestaat er de Opdrachthoudende Vereniging voor Huisvuilverwerking Midden-Waasland (MIWA), een afvalintercommunale.

Na de hervorming van de Belgische brandweer, vormen sinds 2015, de zeven gemeenten Beveren, Kruibeke, Sint-Gillis-Waas, Sint-Niklaas, Stekene, Temse en Waasmunster samen de 'hulpverleningszone Waasland'. Op 1 januari 2015 fuseerden de politiezones Beveren en Sint-Gillis-Waas/Stekene tot politiezone Waasland-Noord.

Heraldiek 
Sinds de zestiende eeuw gebruikte de Keure van het Land van Waas de raap als symbool. De Wase landbouw stond destijds immers bekend om de rapenteelt binnen het vierslagstelsel, die bijdroeg aan een meer vruchtbare bodem en die 's winters kon dienen als voedsel voor het vee. Tien Wase (deel)gemeenten namen bijgevolg de raap op in hun wapenschild. Het wapenschild van het Land van Waas ("in keel een raap van natuurkleur") staat onder meer afgebeeld op de gevel van de Cipierage in Sint-Niklaas, die sinds 1662 dienstdeed als gevangenis voor de hele Keure. Ook Waasse Club en Wase Club, studentenverenigingen voor Wase studenten in Leuven en Gent respectievelijk, gebruiken de raap en daaruit afgeleide kleuren in hun wapenschild.

Vlaggen
Ook op vlaggen van gemeenten uit het Land van Waas wordt de raap, die het symbool is van het Waasland, teruggevonden.

Vernoemingen 
Naast het achtervoegsel "-Waas" in de verschillende dorpen en gemeenten, zijn er naar het Waasland verscheidene zaken vernoemd:

Galerij

Trivia 
 In het bekende Middelnederlandse dierenepos 'Van den Vos Reynaerde' komen tal van plaatsnamen uit het Waasland voor, bijvoorbeeld Daknam en Belsele.
 Het Waasland heeft een eigen volkslied, het Waaslandlied.

Geschiedenis van Vlaanderen
Streek in Antwerpen (provincie)
Streek in Oost-Vlaanderen
 
Referentieregio in Vlaanderen