Het Stedelijk Museum Alkmaar is het gemeentelijk museum van Alkmaar dat tot doel heeft de (kunst)geschiedenis en het culturele erfgoed van de Noord-Hollandse stad Alkmaar te bewaren en te presenteren. Het museum is geopend in 1875 en is daarmee een van de oudste musea van Nederland. De drijvende kracht achter de oprichting van het museum was Cornelis Bruinvis.

Het museum is gevestigd in het centrum van Alkmaar aan het Canadaplein, dat wel 'het cultuurplein' wordt genoemd, tegenover de Grote of Sint-Laurenskerk. Het museum is in 2012-2014 geheel gemoderniseerd.

Van 1968 tot 2000 was het museum gevestigd in het oude schuttersgildehuis De Nieuwe Doelen aan de Doelenstraat. Daarvoor was het museum gevestigd aan de Breedstraat, waar speciaal voor dat doel in 1873 het eerste Alkmaarse museum werd gebouwd.

Collectie 
Het museum heeft in de collectie historisch materiaal van de regio Alkmaar, een fotocollectie van Alkmaar, een collectie schilderkunst uit de 16e en 17e eeuw en een collectie moderne kunst.

De oude schilderkunst is vertegenwoordigd met schilders als: Caesar van Everdingen, Cornelis Buys II,  Claes Jacobszn van der Heck, Willem van de Velde II, Pieter Jansz. Saenredam, Maarten van Heemskerck, Willem Gillesz Kool(en), Aert Pietersz (of Arent), Jan de Baen, Jan Maurits Quinckhard e.a. In januari 2017 kocht het museum voor 1 miljoen euro het Gezicht op de Grote of Sint-Laurenskerk van Alkmaar vanuit het Noorden, olieverf op paneel (1644) van Salomon van Ruysdael, van een Amerikaanse particulier.

De collectie moderne schilderkunst omvat werken van vertegenwoordigers van de Bergense School, het expressionisme, het luminisme en het kubisme. Er is werk te zien van schilders als: Else Berg, Arnout Colnot, Johannes Graadt van Roggen, Charley Toorop, Dirk Filarski, Frans Huysmans, Gerrit van Blaaderen, Henri Le Fauconnier, Jan Sluijters, Leo Gestel, Matthieu Wiegman, Piet Mondriaan (één schets), Piet Wiegman.

Exposities (selectie)

Tijdelijke tentoonstellingen 
 2019 - Voor jullie voeten: herman de vries
 2019 - Project Caesar - restauratie schuttersstuk op zaal
 2018/2019 - Mysterie Mondriaan
 2018 - Victoriefonds Cultuurprijs 2018
 2018 - De Koe. Het grazen voorbij
 2018 - Thuiskomst van een meesterwerk. Het Laurentiusaltaar van Maarten van Heemskerck
 2018 - Ruysdael en Saenredam in Alkmaar. Meesterwerken van de Grote Kerk
 2017/2018 - Meester van het licht. Emanuel de Witte (1617-1692)
 2017/2018 - Thomas Struth – Places of Worship
 2017 - Sluijters, Gestel en Kelder
 2017 - Dichter bij Maria Tesselschade
 2017 - Van Ruysdael naar Alkmaar
 2016/2017 - Vleiend penseel. Caesar van Everdingen (1616/1617-1678)
 2016 - Picasso in Holland
 2016 - Gerrit Willem van Blaaderen
 2015/2016 - Curieus Kabinet. Een 17de-eeuws pronkkabinetje 
 2015/2016 - Dit is Van der Heck. Schilderswerkplaats in de Gouden Eeuw
 2015 - Portret van Alkmaar (vaste presentatie)
 2015 - Kruseman. Kunstbroeders uit de Romantiek
 2014 - Retteketet! AZ - 60 jaar betaald voetbal in Alkmaar
 2014 - Van Oostsanen - De eerste Hollandse meester
 2013 - De Dames Vlaanderen. Excentriek Fotografenduo uit Alkmaar
 2013 - Piet en Matthieu Wiegman. Schilders van de Bergense School
 2012 - Ringers. De Alkmaarse Chocoladefabriek
 2011 - Prachtig Portret. De familie Van Foreest en het landgoed Nijenburg
 2010 - Sesamstraat. Schuif gezellig aan!
 2010 - In het licht van- De Bergense School geïnspireerd door Cézanne, Van Gogh en Le Fauconnier
 2009 - Macht en Mystiek. Egmond in de Middeleeuwen
 2008 - Noord-Hollandse boerderijen (Noord-Hollandse expressionisten) 
 2007 - Hoogtepunten van het Groninger Expressionisme (De Ploeg)
 2005 - De Onbekende Huffoto 's 1950 -1970 (onbekend werk van Paul Huf)
 2005 - Coen Meulendijks (1954–2005) (beeldhouwer en schilder)
 2004 - De verborgen stad. 750 jaar Alkmaar onder de grond
 2003 - Kunstenaars en de Hollandse Kust
 2002 - Foto 's van Noord-Holland in de jaren vijftig
 2002 - Noord-Hollands Expressionisme en de schilders van de Bergense School
 2001 - Dialoog zonder woorden: de Bouwkunst van Abe Bonnema (1926–2001)
 1975-1976 - Ans Wortel, 25 jaar olieverfschilderijen, Ans Wortel (1929–1996)

Permanente presentaties 
 2017 - Bergense School
 2015 - Portret van Alkmaar
 2012 - De Gouden Eeuw van Alkmaar
 2012 - Victorie! Het Beleg van Alkmaar in 1572

Externe link 
 Website van Stedelijk Museum Alkmaar (met beeldbank)

Alkmaar
Museum in Alkmaar
Kunstmuseum in Nederland
Bergense School
Geschiedenis van Alkmaar
Cultuurhistorisch museum