Nicolas-Marie Dalayrac, (eigenlijk d'Alayrac) (maar ook: Dallairac, Daleyrac, Dallerac) (Muret, Haute-Garonne, 8 juni 1753 – Parijs, 26 november 1809) was een Frans componist en advocaat.

Levensloop 
Hij was de zoon van Jean d'Alayrac en Marie Cluzel. Van 1761 tot 1767 ging hij in Toulouse op school. Toen hij terugkwam naar Muret, leerde hij zang en viool spelen en werd lid van een klein plaatselijk orkest, waar hij tweede viool ging spelen. Hij studeerde rechten en in 1774 was hij afgestudeerd en werd advocaat. Maar hij kon zijn voorliefde voor de muziek niet onderdrukken.

Later werd hij onderluitenant in de Garde du comte d'Artois in Versailles. In Parijs verkeerde hij kringen rond Baron de Bésenval, die hem opdracht gaven tot het schrijven van een opera. Hij kreeg compositieles van Honoré Langlé. Naar een essay voor een muziek van André Ernest Modeste Grétry noemt hij zich nu en schrijft zijn naam als Dalayrac.

Zijn eerste composities waren duo's, trio's en kwartetten voor violen, die hij nog onder een Italiaans pseudoniem publiceerde. Nadat de kwartetten veel succes bij het publiek kregen, maakte hij zijn identiteit bekend. Dalayrac behoorde tot de loge van de vrijmetselarij (neuf sœurs) en schreef muziek voor de inwijding van Voltaire en voor een erefeest voor Benjamin Franklin gehouden bij Madame Helvétius.

In 1781 componeerde hij voor een privéconcert van Baron de Bésenval zijn eerste opera's Le petit souper en Le chevalier à la mode. Zijn eerste publiekelijk uitgevoerde opera was L'Eclipse totale.

Dalayrac huwde de actrice Gilberte Pétronille Sallard. Tijdens de Franse Revolutie componeerde hij een aantal werken voor koor en harmonieorkest, meestal hymnes en patriottische liederen voor openbare uitvoeringen, zoals die in deze tijd veel gevraagd waren.

In 1798 werd hij lid van de Koninklijke Zweedse Akademie en in 1804 wordt hem de orde van de Légion d'honneur toegekend. Voor de jaarviering van de kroning van Napoleon op 4 december 1809 componeerde hij Le poète et le musicien.

Composities

Werken voor harmonieorkest 
 1790 Hymne à Jean Jacques Rousseau, voor zang en harmonieorkest
 1792 Hymne à la Liberté "Vaillons au salut de l'Empire", voor zang en harmonieorkest - tekst: Gyrei-Dupré
 1794 Les Canons ou la Réponse au salpêtre, voor bariton, koor en harmonieorkest - tekst: Coupigny

Muziektheater

Opera's

Vocale muziek 
 Adieu d'un vieillard à son fils, voor zang en basso continuo
 Chanson patoise no. 2, vijf couplets voor zang en orkest
 Le Premier amour, romance voor zang en piano
 Recit Air de Lucrece, voor zang en piano
 Quand la bien-aime reviendra, voor sopraan en strijkers

Kamermuziek 
 Six Quatuors d'airs connus mis en variation et en dialogue, voor twee violen, altviool en cello, opus 10
 Six Trios, voor twee violen en bas, opus 2
 Six Quatuors concertants, voor twee violen, altviool en bas, opus 11

Werken voor piano 
 Les Trois Sultanes, ouverture voor piano

Bibliografie 
 
 Wilhelm Christiaan Maria Kloppenburg: Nicolas Dalayrac (1753-1809), Mens en melodie. 9 (1954), S. 378-383.
 François-Joseph Fétis: Biographie Universelle des Musiciens et bibliographie générale de la musique, Paris: Firmin-Didot et Cie., 1881-89, 8 vols. Supplement et complement. 2 vols. ISBN 2-845-75049-8; heruitgave 2006, Adamat Media Corporation, ISBN 0-543-98534-2 (paperback); ISBN 0-543-98533-4 (hardcover)
 Francis Claudon: Dictionnaire de l'opéra-comique français, Paris: Peter Lang, 1995, 531 p., ISBN 978-3906753423
 Marianne Betz: Musikalienbibliographie, in: Der Csakan und seine Musik : Wiener Musikleben im frühen 19, Jahrhundert, dargestellt am Beispeil einer Spazierstockblockflöte, Tutzing: Verlegt bei Hans Schneider, 1992, 294 p.
 Robert Brecy: Florilege de la chanson revolutionnaire de 1789 au front populaire, Edition revue et corrigee, Conde-sur-noireau, France: Les Editions Ouvrieres, 1990, 305 p.
 Spire Pitou: The Paris opera. - An encyclopedia of operas, ballets, composers, and performers; rococo and romantic, 1715-1815, Westport, Connecticut: Greenwood Press, 1985, 619 p., ISBN 978-0-313-24394-3
 Karin Pendle: Marsollier & Dalayrac : a working friendship, Music and Letters. 64 (1983), S. 44-57.
 Christian Doumet, Claude Pincet: Les musiciens français (Reliure inconnue), Rennes: Editions Ouest-France (1 février 1982), 438 p., ISBN 978-2-858-82420-5
 Franz Stieger: Opernlexikon - Teil II: Komponisten. 1, Band A-F, Tutzing: Hans Schneider, 1975-1983, 371 p., ISBN 3-7952-0203-5
 Franz Stieger: Opernlexikon - Teil II: Komponisten. 2, Band G-M, Tutzing: Hans Schneider, 1975-1983, 373-772 p., ISBN 3-7952-0228-0
 Gösta Morin, Carl-Allan Moberg, Einar Sundström: Sohlmans musiklexikon - 2. rev. och utvidgade uppl., Stockholm: Sohlman Förlag, 1975-1979, 5 v.
 Gösta Morin, Carl-Allan Moberg, Einar Sundström: Sohlmans musiklexikon : nordiskt och allmänt upplagsverk för tonkonst, musikliv och dans, Stockholm: Sohlmans Förlag, (1951-)
 Gustaf Hilleström: Utlandska ledamöter, in: Matrikel 1771-1971 : Kungl. Musikaliska Akademien, Strängnäs: Nordiska Musikförlaget i distribution, 1971, 286 p.
 Marc Honneger: Dictionnaire de la musique, Paris: Bordas, 1970-76
 Zenei lexikon, Budapest: Zenemukiado Vallalat, 1965
 Richard J. Wolfe, Carleton Sprague Smith: Secular music in America 1801-1825, New York: New York Public Library, 1964
 Robert Eitner: Biographisch-bibliographisches Quellen-Lexikon der Musiker und Musikgelehrten Christlicher Zeitrechnung bis Mitte des neunzehnten Jahrhunderts, Graz: Akademische Druck- u. Verlaganstalt, 1959
 Joaquín Pena, Higinio Anglés, Miguel Querol Gavalda: Diccionario de la Música LABOR, Barcelona: Editorial Labor, 1954, 2V, 2318P.
 Jean Godefroy-Demombynes: Histoire de la musique française, 1943, 431 p.
 Theodore Baker: Baker's biographical dictionary of musicians, Fourth edition revised and enlarged, New York: G. Schirmer, 1940
 Theodore Baker, Alfred Remy: Baker's biographical dictionary of musicians, Third edition, New York: G. Schirmer, 1919, 1094 p.
 Theodore Baker: Biographical dictionary of musicians, New York: G. Schirmer, 1900, 653 p.
 Henri Gougelot: La Romance française sous la Révolution et l'Empire; étude historique et critique, Melun: Legrand et Fils, 1938
 Carlo Schmidl: Dizionario universale dei musicisti, Milan: Sonzogno, 1937, 2V p.
 Paul Frank, Wilhelm Altmann: Kurzgefasstes Tonkünstler Lexikon : für Musiker und Freunde der Musik, Regensburg: Gustave Bosse, 1936, 730 p.
 Tobias Norlind: Allmänt musiklexikon, Stockholm: Wahlström & Widstrand, 1927-28, 2V p.
 Alfred Hannedouche: Les Musiciens et compositeurs français, Paris: Lecene, Oudin et Cie, Editeurs, 1890
 James Duff Brown: Biographical dictionary of musicians. - With a bibliography of English writings on music, Paisley, Scotland: A. Gardner, 1886, 637 p.
 La Mara - pseudoniem van: Marie Lipsius: Musikerbriefe aus fünf Jahrhunderten : erster Band, Leizpig: Breitkopf & Härtel, 1886, 354 p.
 David Baptie: A handbook of musical biography, London: W. Morley, 1883, 256 p.
 Felix Clement: Les musiciens celebres depuis le seizieme siecle jusqu'a nos jours, Paris: Librairies Hachette, 1878
 Eusebe Lucas: Les concerts classiques en France, Paris: Sandoz & Eischbacher, 1876, 213 p.
 Alfred Dantes (pseudonym: Charles Victoire Alfred Langue): Dictionnaire biographique et bibliographique ... des hommes les plus remarquables dans les lettres, les sciences et les arts, etc ..., Paris: 1875
 Gustave Chouquet: Histoire de la musique dramatique en France depuis ses origines jusqu'a nos jours, Paris: Librairie Firmin Didot Freres, Fils et Gie, 1873
 Louis Charles Dezobry, Jean Louis Theodore Bachelet: Dictionnaire general de biographie et d'histoire, etc ..., Paris: 1869, 2 vols.
 Wilhelm Bauck: Musik och Theater; samlade kritiska uppsater; dels ur journaler och tidskifter, dels ur konsthistoriska forelasningar, Hallna I. K. musikaliska akademien, Stockholm: P.A. Norstedt & Soner, 1868, 276 p.
 F. Crozat: Revue de la musique dramatique en France, contenant un essai abrege de l'histoire de l'opera; des notices; par ordre alphabetique, de tous les operas ... qui ont ete representes en France ... et enfin des notices ... des compositeurs dont les oeuvres ont ete representes en France, avec la liste de tous leurs ouvrages, Grenoble: Imprimerie de Prudhomme, 1866, 477 p.
 Adolphe-Charles Adam: Souvenirs d'un musicien, Paris: Michel Levy Freres, 1857
 Johann Christian Ferdinand Hoefer:  Nouvelle biographie generale, etc ..., Paris: 1852-66, 46 vols.
 George Hogarth: Memoirs of the opera in Italy, France, Germany and England, Vol. II, New York: 1851, 379 p.
 François Xavier de Feller: Biographie universelle ou dictionnaire des hommes qui se sont fait un nom, etc ..., Lyon: 1851, 8 vols.
 Biographie Toulousaine, ou dictionnaire historique des personnages qui ... se sont rendus celebres dans la ville de Toulouse, etc ...'', Paris: 1823, 2 vols.

Frans advocaat
Frans componist
Klassiek componist
18e-eeuws componist
19e-eeuws componist