Staan de vrije dagen rond Hemelvaart en Pinksteren de laatste jaren vooral bekend als de HePi-vakantie, in kerkelijke termen heten de drie dagen vóór Hemelvaart de 'Kruisdagen'. Een bijna vergeten traditie, die alleen in een enkele dorpsgemeenschappen nog levend werd gehouden, is door de Nederlandse bisschoppen vorig jaar weer in ere hersteld. Zij hebben de zogeheten kruis- en quatertemperdagen vanaf 2005 weer opnieuw officieel ingevoerd.
De kruisdagen zijn dagen waarin van oudsher gevast en gebeden wordt om Gods zegen over de velden af te smeken. De protestantse kerken kennen daarvoor de 'Biddag voor gewas en arbeid' in het vroege voorjaar. Katholieken doen dit al sinds de eerste eeuwen op de 'Kruisdagen'. Deze zijn bedoeld om God te danken voor de schepping en de vruchten van de aarde. Ook zijn ze bedoeld om te bidden voor bijzondere noden van de Kerk. In het jaar 469 riep bisschop Mamertus van Vienne op tot een boeteprocessie, omdat zijn stad leed onder aardbevingen en mislukte oogsten. In 511 nam de synode van Orléons dit gebruik over en paus Leo III sloot zich daar enkele tientallen jaren later bij aan. Sindsdien trokken de gelovigen in de drie dagen voor Hemelvaart in processie door de velden en langs de akkers, met het kruis voorop. Vandaar ook de naam 'Kruisdagen'. Er werd gebeden voor een goede oogst.
Al vroeg in de geschiedenis van het christendom groeide het gebruik om niet alleen in de lente, maar in ieder jaargetijde ('quatertemper') bijzondere bid- en dankdagen te houden. In Nederland is iets van die kruis- en quatertemperdagen bewaard gebleven binnen de protestantse geloofsgemeenschappen, in de bid- en dankdagen voor gewas en arbeid.
Sinds de liturgiehervorming van de jaren '60 van de vorige eeuw geldt tijdens de kruisdagen een algemene intentie om te bidden voor de noden van de mensen en vooral voor de vruchtbaarheid van de aarde en van de menselijke arbeid. Afgezien van plaatselijke gebruiken - voor zover bekend trekt in Limburg alleen op enkele plaatsen in het Heuvelland met deze dagen nog een processie - zijn de 'Kruisdagen' na het Tweede Vaticaans Concilie van de universele rooms-katholieke liturgische kalender verdwenen. Het concilie liet de regeling van de traditie over aan de afzonderlijke bisschoppenconferenties.
Met de officiële herinvoering van de kruis- en quatertemperdagen dit jaar, willen de bisschoppen aansluiten bij de protestantse bid- en dankdagen. Het gaat hier echter wel om een facultatieve toevoeging aan de liturgische kalender.