Emanuel Schikaneder, eigenlijk Johann Joseph Schikaneder (1 september 1751 – Wenen, 21 september 1812), was een veelzijdige Duitse artistieke figuur, die vooral bekendheid geniet door zijn libretto van Die Zauberflöte, de opera van Wolfgang Amadeus Mozart.

Schikaneder trok vanaf 1773 met diverse theatergezelschappen langs vele theaters in Zuid-Duitsland en Oostenrijk. Hij was van 1785 tot 1786 werkzaam aan het Wiener Nationaltheater en werd directeur van het Weense Freihaustheater vanaf 1789. Onder zijn leiding vond daar de première van Singspiel Die Zauberflöte plaats. Alhoewel er lange tijd over werd getwijfeld of Schikaneder de enige librettist van deze opera was, wijst recentere literatuur duidelijk uit dat het libretto van zijn hand is, eventueel met de assistentie van zijn directe medewerkers. Er zijn in ieder geval ook aanpassingen gedaan door Mozart. Schikaneder speelde de rol van Papageno in een opvoering onder zijn regie. Hij was net als Mozart vrijmetselaar, maar geen lid van dezelfde loge als Mozart.

Hij richtte in 1799 het bekende Theater an der Wien op. Hij overleed in armoede in Wenen.

Trivia 
De Schikaneder is een bioscoop in Wenen.

Duits musicus
Duits toneelacteur
Duits componist
Librettist
Wolfgang Amadeus Mozart