Imagine 2018: verdwalen - Cine - Films & series
Waar de meeste films proberen een helder verhaal te vertellen, daar wil sciencefiction niet zelden de kijker in verwarring brengen. In dit verslag kijk ik naar een aantal films waarin personages verdwalen. In de ruimte, de tijd en hun geest. Films die de toeschouwer uitnodigen mee te verdwalen om uiteindelijk weer de weg naar huis terug te vinden. Of niet.
Het Poolse Tower. A Bright Day. begint met een scène waarin een gezin verdwaalt op weg naar familie ter viering van de communie van de jonge Nina. Het is een voorbode voor de wijze waarop veel van de personages in de loop van de film figuurlijk de weg kwijt raken. De film richt zich voornamelijk op de band tussen de zussen Mula en Kaja. Die laatste blijkt de echte moeder van Nina, maar dat mag Nina niet weten. Waarom precies is niet duidelijk, maar het heeft wellicht te maken met de mentale toestand van Kaja, die constant een tikje afwezig lijkt, alsof een deel van haar bewustzijn zich in een andere dimensie ophoudt.
Vanaf het moment dat de familie samenkomt, gebeuren er vreemde dingen. De dementerende moeder van de zussen wordt plotseling beter, de priester vergeet steeds zijn gebeden. Aanvankelijk werken die vreemde elementen goed, vooral in combinatie met de heel naturalistische dialogen en speelstijl. Maar in het uitbouwen ontstaat het probleem. Dat gebeurt namelijk niet echt. Het blijven losse momenten die te weinig in het verhaal geïntegreerd worden, waardoor het mysterieuze einde alsnog uit de lucht komt vallen. Het vermengen van bovennatuurlijke momenten met een sociaal-realistisch relatiedrama is een interessant uitgangspunt, maar debuterend regisseur Jagoda Szelc weet de verschillende elementen helaas niet effectief samen te brengen, waardoor ze elkaar niet weten te versterken.
Ook Animals is in feite een relatiedrama. Het getrouwde koppel Nick en Anne gaat voor een aantal maanden naar een afgelegen huis in de Zwitserse Alpen en laat een collega van Nick op hun huis passen. Wat een voor hen louterende tijd samen moet worden, wordt op de weg ernaartoe al verstoord door een aanrijding met een schaap en eenmaal in het chalet gaat het van kwaad tot erger. Het (terechte) wantrouwen van Anne over mogelijk ontrouw van haar man mondt uit in steeds grotere paranoia. Intussen spiegelt Pools regisseur Greg Zglinski wat in het chalet gebeurt met gebeurtenissen in hun appartement en wordt zo ook de kijker steeds verder in verwarring gebracht over wat werkelijk is en wat verbeelding. En wiens verbeelding.
Beïnvloed door films als Ingmar Bergmans Persona en Robert Altmans Images verdwalen de personages in hun eigen (maar misschien ook wel in elkaars) hoofd. Het is wellicht geen toeval dat de namen van het stel zo lijken op die van de hoofdpersonen uit Gillian Flynns Gone Girl, want de film is bijna als een verfilming van de openingsalinea van dat boek, waarin Nick Dunne zich voorstelt hoe hij het brein van zijn vrouw Amy opent, 'unspooling her brain and sifting through it, trying to catch and pin down her toughts. What are you thinking, Amy?' Het besef dat je nooit kunt weten wat er in een ander omgaat, zelfs niet de persoon met wie je je leven deelt, staat centraal in Animals. Misschien houdt hij van je, ja. En misschien wil hij je vermoorden.
Embrace Me is een film waarin een bekende omgeving desoriënterend wordt door een vreemde gebeurtenis. Centrum van de film vormt het appartement van Joaco, Wanneer die daar seks heeft met Josefina stapt zij plotseling uit bed en loopt naar de badkamer. Na een moment van verbijstering volgt hij haar, maar treft alleen een spoor van bloed aan. Josefina is verdwenen. De rest van de film zoekt hij haar, waarbij hij gek genoeg de enige lijkt die zich echt zorgen maakt over haar verdwijning.
Die verdwijning en het achterblijven van het bloed blijken dan ook vooral een opdracht aan hem. Om zijn eigen seksuele remmingen te onderkennen en overwinnen. Regisseur Javier Rao weet een aantal effectieve momenten te creëren, maar maakt daarbij wel veelvuldig gebruik van horrorclichés. Zoals dus de nadruk op bloed en dan specifiek vrouwelijk bloed. Het idee dat elke afscheiding van vrouwen wordt gezien als iets abjects en daarmee een gelijkwaardige seksuele relatie tussen man en vrouw in de weg staat, is niet bepaald nieuw te noemen (lees bijvoorbeeld Julia Kristeva's The Powers of Horror) en Rao vertaalt het hier zo letterlijk, dat het eerder ridicuul wordt dan oprecht.
We eindigen bij de eindeloosheid van The Endless, waarin twee broers (gespeeld door het regisseursduo Justin Benson en Aaron Moorland) terugkeren naar de plek waar ze opgroeiden. Een gevaarlijke cult volgens Justin, een liefdevolle commune volgens Aaron. Tien jaar eerder vertrokken ze er en de tussenliggende jaren hebben hun filter opgetrokken tussen hen en hun jeugd. Een filter dat voor beiden de herinnering radicaal anders heeft gekleurd. Wanneer ze terugkeren (iets waar Justin met tegenzin mee akkoord gaat in de hoop dat het Aaron van zijn roze blik geneest) is dat weerzien een mengeling van herkenning en ongemak. Eén dag en één nacht zullen ze er blijven, maar dat worden er uiteraard meer.
Dat er iets aan de hand is in deze commune dan wel cult is meteen duidelijk, maar Benson en Moorland laten ons lang gissen naar antwoorden. Ze maken The Endless precies vreemd genoeg om te intrigeren, maar ook net vrijgevig genoeg met clues om de kijker niet kwijt te raken. De trage opbouw werkt en de consequentie waarmee bepaalde motieven in het landschap en de compositie van shots worden geïntegreerd (cirkels, spiegels) toont het talent van deze twee jonge makers, die eerder ook al indruk maakten met Spring. Verdwalen doen de personages niet alleen in ruimte, maar ook in de tijd en culmineert in een heerlijk vreemde climax waar je nog lang op kunt kauwen.