Los Desastres de la Guerra (De Gruwelen van de Oorlog) is een reeks van 82 diepdrukken gemaakt door de Spaanse kunstenaar Francisco Goya in 1810-15. Hij protesteerde ermee tegen de verschrikkingen van de Spaanse Onafhankelijkheidsoorlog met Bonaparte en de daaropvolgende Bourbonrestauratie.

Totstandkoming 
Goya was in de zestig toen hij aan de reeks begon. Hoewel hij tijdens de vijandigheden hofschilder bleef, raakte de oorlog hem persoonlijk, onder meer door het overlijden van zijn vrouw Josefa Bayeu in 1812. Inspiratie putte hij wellicht uit de kopie die hij denkelijk bezat van de Grandes Misères de la guerre, 18 prenten over de Dertigjarige Oorlog gemaakt door Jacques Callot in 1633. Ofschoon oorlogsgruwel dus geen onbekend thema was in de Europese kunst, krijgt het bij Goya voor het eerst een onverbloemde, persoonlijke behandeling, voorbij alle heroïek en propaganda. In theorie sympathiseerde hij wel met de verlichte Fransen, maar hun wreedheid weerhield hem ervan partij te kiezen.

Voor de uitvoering gebruikte hij verschillende technieken, hoofdzakelijk etsen voor het lijnwerk en aquatint voor de tonale delen. Goya's opschriften, haast nooit langer dan vijf woorden, zijn integraal deel van het kunstwerk en verlenen aan de prenten een extra dimensie.

In 1814 moesten de Fransen zich terugtrekken en kwam een einde aan het bloedvergieten. Ferdinand VII van Spanje besteeg de troon om een absolutistisch bewind te voeren waarin geen ruimte was voor vrijheden of inspraak. In die omstandigheden wijzigde Goya de opzet van zijn reeks. Aan de ongeveer zestig realistische etsen over de fatale gevolgen van de oorlog, voegde hij zo'n vijfentwintig etsen toe die zowel stilistisch als thematisch teruggrepen op het fantasmagorische en satirische karakter van Los Caprichos.

Naar het zich laat aanzien waren de prenten politiek te explosief om te worden gepubliceerd. Pas in 1863, lang na Goya's dood, verscheen een eerste uitgave, met verdere edities in 1892, 1903 en 1906.

Bewaring 
Het Museo del Prado bezit sinds 1886 het geheel van de voorbereidende tekeningen in roodkrijt (Album C), terwijl de platen bewaard worden door de Real Academia de San Fernando. Na Goya's vertrek naar Bordeaux in 1824 was dit alles in Quinta del Sordo gebleven. De collectie werd ongepubliceerd in kisten bewaard door Goya's zoon Javier en na diens dood verkocht door Goya's kleinzoon Mariano aan Valentín Carderera, die ze in 1862 doorverkocht aan de Real Academia de San Fernando. Deze instelling zorgde in 1863 voor de eerste publicatie onder de titel Los desastres de la guerra (80 prenten) en verwierf in 1870 de resterende twee platen.

Hoewel Goya de prenten dus niet heeft uitgegeven bij leven, drukte hij wel een compleet ingebonden exemplaar voor zijn vriend Juan Agustín Ceán Bermúdez. Het wordt tegenwoordig bewaard in het British Museum. Op de eerste bladzijde bracht hij met de hand de titel aan: Fatales consequencias de la sangrienta guerra en España con Buonaparte, Y otros caprichos enfáticos (Fatale gevolgen van de bloedige oorlog in Spanje met Bonaparte, en andere treffende Caprichos).

In totaal zijn van Goya's reeks meer dan duizend afdrukken gemaakt, waarbij de latere van mindere kwaliteit zijn. De meeste prentenkabinetten bezitten op zijn minst een deel van de serie.

Overzicht 
Hieronder volgt een overzicht van de prenten (illustraties Prado, eerste editie 1863).

Zie ook 
 Los Caprichos
 El 3 de mayo en Madrid

Literatuur 
 Robert Hughes, Goya, 2004
 Cyrille Offermans, Niemand ontkomt. Over de etsen van Goya en de grenzen van de satire, in: Raster, 1985, nr. 33, p. 29-55
 Aldous Huxley, Goya's Etchings, 1947

Voetnoten 

Francisco Goya
Ets