In Hugo Grotius’ Occasional Poetry (1609-1645) heeft Moniek van Oosterhout alle(?) Latijnse gedichten verzameld die Hugo de Groot vanaf 1609 heeft geschreven. Ze heeft daarbij een thematische onderverdeling gemaakt, kijkend naar de gelegenheden waar de gedichten voor geschreven zijn. Van Oosterhouts commentaar bij de gedichten bestaat uit een korte inleiding over het gedicht (wanneer, waarom en voor wie is het geschreven?), een vertaling in het Engels, een korte samenvatting van het gedicht, de benoeming van het metrum, en uitleg bij contextuele verwijzingen.
In haar Introductory essay, neemt Van Oosterhout ons even kort door Grotius’ leven om daarna uitgebreid stil te staan bij zijn gedichten. Onderwerpen die daarbij ter sprake komen, zijn: Grotius als dichter, de literaire conventies van zijn poëzie en de rol van (gelegenheids)poëzie in het leven van een zeventiende-eeuwse humanist. Bij het laatste bespreekt ze ook kort de theorie van self-presentation. Van Oosterhout staat ook kort stil bij de totstandkoming van de Poemata Collecta van Grotius in 1617 en bij de receptie daarvan. Tot slot bespreekt ze de bronnen en principes die ze gebruikt heeft voor de totstandkoming van haar bundel.
In het onderstaande zal ik de onderverdeling van Van Oosterhouts inleidende essay grotendeels volgen. Omdat voor mij haar informatie over Grotius’ poëzie het meest relevant is, zal ik daar bij deze samenvatting de meeste nadruk op leggen. Ook de theorie van self-presentation zal veel aandacht krijgen, evenals de drukgeschiedenis van de Poemata Collecta waaruit 42 gedichten zijn opgenomen.
De gedichten van Hugo Grotius tot 1608 zijn recentelijk (vanaf 1977) gepubliceerd en vertaald in ofwel Nederlands ofwel Engels, in de serie De dichtwerken van Hugo Grotius. Van Oosterhout heeft de taak op zich genomen om de verspreide gedichten vanaf 1609 te verzamelen en te bundelen. Zij begint de beschrijving van het leven van Hugo de Groot dan ook in 1609. Dit is ook het jaar dat het Twaalfjarig Bestand tussen de Republiek en Spanje wordt gesloten. Van Oosterhout deelt Grotius’ leven vanaf dat moment in in twee delen: de Nederlandse jaren (1609- 1621) en de jaren in ballingschap (1621-1645).
Juist deze Nederlandse jaren zijn interessant, omdat Grotius in deze tijd al minder (Latijnse) poëzie ging schrijven, maar wel in 1617 een bundel Poemata Collecta publiceerde. Daarnaast heeft Grotius tijdens zijn gevangenschap in slot Loevestein (1619-1621) veel (devotionele) poëzie in de volkstaal heeft geschreven.
Vanaf 1621 leeft Hugo de Groot in Parijs in ballingschap. In 1621 zelf zou hij weer veel gelegenheidsgedichten of casualia schrijven. De gedichten zijn wel korter dan voorheen en vanaf dit moment kiest De Groot alleen nog maar voor het epigram. Van Oosterhout ziet de productie van casualia als een noodzaak: juist door middel van zijn casualia kon Grotius zichzelf aanbevelen bij anderen en zo een positie verwerven. Dit lijkt vooral vanaf 1621 van belang, maar vanaf dit jaar gaat de Groot steeds minder gelegenheidsgedichten schrijven.
Als dichter lijkt Grotius evenals de meeste Nederlandse humanisten uit de zeventiende eeuw Claudianus, Lucanus, Martialis en Statius als voorbeeld te hebben. Van Oosterhout voegt daaraan toe dat Grotius niet beïnvloed lijkt door eigentijdse dichters of dichters uit de vroege Renaissance. Grotius lijk zich in 1616 te schamen voor de overdaad aan referenties aan de klassieken in zijn poëzie. In later jaren is hij dan ook heel zuinig met klassieke verwijzingen.
De gedichten in de bundel van Van Oosterhout worden geclassificeerd als gelegenheids-gedichten. Dat betekent dat de gedichten zijn geschreven voor een bepaalde gebeurtenis en meestal gericht zijn aan een bepaalde persoon en daarom veel kunnen zeggen over de dichter en zijn omgeving. ‘It is poetry that gives information about what was deemed desirable in society and what should be avoided. This poetry therefore reflects the common opinion and morals.’ Uit het onderstaande blijkt de nadruk die Van Oosterhout in haar werk legt op het sociale aspect van de casualia.