FADING | ARS Musica
1 December 2018 om 20:30
FADING – muzikale finissage
Ongehoord event
Locatie : Galeries de l'ERG, Bruxelles
FADING - print
Jean-Luc Fafchamps © Isabelle Françaix
FADING, Jean-Luc Fafchamps & Michel Lorand
EEN INSTALLATIE / PERFORMANCE
Beeldend kunstenaar Michel Lorand onderzoekt in zijn werk hoe verschijningen kunnen ontstaan uit louter toeval. De dingen en de auteur worden 'gewist', om doorheen hun verdwijning een nieuw, onvoorspelbaar object te voorschijn te roepen, dat van elke psychologie verstoken is: 'NIETS – ZAL HEBBEN PLAATSGEVONDEN – DAN DE PLAATS – BEHALVE DAN – MISSCHIEN – EEN CONSTELLATIE' zo lezen we bij Mallarmé.
Voor dit nieuwe project baseerde Lorand zich op Morton Feldmans opera Neither uit 1976-77, een eenakter voor sopraan. "Het 'libretto' van Samuel Beckett is een monoloog van zestien regels die de grenzen van het verhalende aftast: 'to and fro in shadow from inner to outer shadow / from impenetrable self to impenetrable unself
by way of neither' ('heen en weer in schaduw van binnen- naar buitenschaduw / van ondoordringbaar ik naar ondoordringbaar niet-ik
langs geen van beide'. In Neither lijkt de tijd 'verdund', via een proces dat herinnert aan de 'temps aboli' ('opgeheven tijd) waar Beckett graag naar verwees. Feldmans muziek, die de hoogste registers aftast en de grens waar zij overgaan in stilte, is als een uit repetitieve cellen opgebouwd weefsel, een geheel van uiterst langzame orkestbewegingen waar de sopraan nu en dan overheen glijdt, als wilde ze de draden samenhouden van een onzichtbare en onbeheersbare dramaturgie." *
Lorand gaat aan de slag met de 122 bladzijden van de operapartituur, die hij reproduceert om ze vervolgens weer systematisch, een voor een, zorgvuldig uit te wissen. De hele bewerking gebeurt op één enkel blad papier, via een soort palimpsestprocedé. Lorand bedient zich hiervoor van een Toshiba E-studio306LP fotokopieerapparaat, waarmee kopies kunnen worden vervaardigd in blauwe, uitwisbare inkt: een tweede toestel maakt de inkt door verhitting weer transparant. De 122 kopieer- en wisbewerkingen, uitgevoerd op eenzelfde A4 pagina, laten evenwel vegen en sporen achter, die op raadselachtige wijze getuigen van de oorspronkelijke partituur. Naarmate het proces vordert, doemt steeds duidelijker een soort vlechtwerk van lijnen op, dat uiteindelijk een heus grafisch raster vormt, als een karton voor een te vervaardigen tapijt.
Morton Feldman, die een groot liefhebber was van oosterse tapijten en kilims, zei over zijn opera: 'De partituur is een bundel van 122 bladzijden die de gedaante heeft van een soort raster, even strak als de structuur van een weefgetouw.' Tot slot liet Michel Lorand dan ook op basis van zijn 'A4 afdruk' een wandtapijt weven (180cm x 280cm), terwijl hij aan componist Jean-Luc Fafchamps de opdracht gaf een muziekstuk te schrijven voor MIDI keyboards. Het stuk is opgebouwd uit Feldmaniaanse 'lagen', die over elkaar heen worden gelegd én gewist door de geluidssterkte stelselmatig te verminderen. De partituur, in een eerste fase live uitgevoerd door Jean-Luc Fafchamps, eindigt in een lange reeks hernemingen, afgespeeld op een computergestuurde pianola: gestapelde frasen glijden en schuiven subtiel over elkaar heen, tot de lange ontwikkeling op het einde van de performance plots afbreekt. Met de installatie / performance FADING roepen Lorand en Fafchamps, in een verdwijn- en vergeetproces, op paradoxale wijze een nieuwe creatie tot leven.
*Jean-Yves Bosseur, Morton Feldman – Ecrits et paroles, Ed. Les presses du réel, 2008
Daleth - Jean-Luc Fafchamps (1960), Wereldcreatie in opdracht van ARS MUSICA
Last pieces - Morton Feldman (1926 - 1987)
, Jean-Luc Fafchamps (piano)
, Michel Lorand (installation)
Fédération Wallonie Bruxelles, ERG - Ecole Supérieure des Arts & Ars Musica, Gemeente Elsene, Toshiba & Maene