Haagse Bezuidenhout weet door zelfgemaakt programma exact hoe leefbaar de wijk is – en waar het dreigt mis te gaan
ReportageBezuidenhout
Nee, ze zijn in Bezuidenhout op zich niet tegen drieduizend extra woningen. Maar de Haagse wijk houdt wel 45 knelpunten scherp in het oog met een zelfgemaakte 'leefbaarheidseffectrapportage' (LER).
Bart Dirks 19 september 2018, 21:00
Jacob Snijders (links) van wijkberaad Bezuidenhout. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Bezuidenhout is een rustige woonwijk in Den Haag, op steenworp afstand van het Centraal Station en het Haagse Bos. Veel jarendertigwoningen, mooie pleintjes, leuke winkels, gezellige horeca. Maar blijft de wijk zo aantrekkelijk als er de komende jaren drieduizend woningen worden bijgebouwd? Of dreigt dan een tekort aan parkeerplaatsen, tandartsen, scholen en openbaar groen? En hoe zit het met de luchtkwaliteit en geluidshinder?
Lastige vragen, maar in Bezuidenhout weten ze de antwoorden tot achter de komma. Met dank aan een digitaal hulpmiddel, ontwikkeld door vrijwilligers van het wijkberaad: de leefbaarheidseffectrapportage, kortweg de LER. De openbaar toegankelijke monitor wordt geprezen door gemeenteraad en lokale ambtenaren – maar ook gevreesd door projectontwikkelaars en wethouders. Want met één druk op de knop blijkt welke gevolgen nieuwbouw heeft voor de omgeving.
In het wijkcentrum aan de Johannes Camphuijsstraat klapt Jacob Snijders zijn laptop open voor een demonstratie. 'In de LER staan gegevens van onze wijk gekoppeld aan harde afspraken en doelstellingen van de stad, het Rijk en Europa', legt de voorzitter van het wijkberaad uit. 'De cijfers zijn afkomstig van openbare bronnen zoals het CBS, het RIVM en de gemeente. We kunnen van 45 indicatoren zien of ze op 'groen' of op 'rood' staan en wat er verandert als er wordt gebouwd.'
Den Haag krijgt er tot 2040 maar liefst 100 duizend inwoners bij, Bezuidenhout rekent op 30 procent meer buren. Door de LER blijkt dat er in de toekomst te weinig tandartsen, speeltuintjes en openbaar groen zijn, en dat de geluidshinder en de luchtvervuiling toenemen. 'Dat bedenken we niet zelf, dat blijkt uit de officiële normen en richtlijnen', zegt Snijders.
Op het stadhuis is waardering voor het digitale hulpmiddel uit Bezuidenhout. In het coalitieakkoord van het nieuwe college staat dat er met bewoners en ondernemers zal worden geëxperimenteerd met het gebruik van de monitor. Ook landelijk wordt de LER opgepikt; het wijkberaad heeft al presentaties gehouden bij de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL).
3D-impressie van Bezuidenhout. Te zien is welke straten de meeste geluidsoverlast hebben. Het gele blok is aanstaande nieuwbouw. Beeld StrateGis
'De LER kan uitgroeien tot een fantastisch hulpmiddel voor duurzame woningbouw in de bestaande stad', oordeelt Bart Rijken, onderzoeker duurzame verstedelijking bij het PBL. 'Het maakt informatie op een visueel aantrekkelijke manier inzichtelijk voor mensen die geen tijd of zin hebben om zelf de benodigde gegevens te verzamelen en te combineren. Je ziet in één oogopslag waar het volgens de bestaande normen zou gaan knellen, en waar niet.'
Wel is de LER volgens Rijken nogal eenzijdig op de wijk gericht. 'Een stad is groter, meer dan de optelsom van losse wijken. Natuurlijk kan het bij extra woningbouw gaan knellen, bijvoorbeeld bij de afgesproken groenvoorzieningen, maar Bezuidenhout grenst wel aan het Malieveld en het Haagse Bos. Bovendien blijft met woningbouw binnen de stad het bestaande groen buiten de stad gespaard. Dat is ook wat waard. In dergelijke gevallen moeten misschien de huidige normen op de schop, in plaats van de bouwplannen.'
Rijken waarschuwt de gebruikers voor een valkuil: 'Als de gemeente alleen maar wordt aangesproken op strikte handhaving van bestaande normen, dan kom je niet verder dan het bekende Nimby-gedrag – not in my backyard.' Al bij al vindt hij dat Bezuidenhout op een 'voortvarende en innovatieve manier' aandacht vraagt voor potentiële knelpunten.
Dat is precies wat ze in de wijk beogen. 'We hebben geen mening over leefbaarheid en we zijn niet tegen nieuwbouw', benadrukt Jonneke Thijssen, die de LER-werkgroep van het wijkberaad aanvoert. 'De LER is een communicatiemiddel, niets meer en niets minder. De tool is voor iedereen toegankelijk via onze website. Ambtenaren, politici, projectontwikkelaars en buurtbewoners hebben dus toegang tot dezelfde informatie. We laten slechts feitelijke informatie zien en maken duidelijk hoe de gemeente ervoor staat wat betreft de afspraken die met ons als burgers zijn gemaakt. We willen problemen bespreken vóór er woontorens en appartementen worden gebouwd, niet pas achteraf.'
3D-impressie van Bezuidenhout. Te zien is hoeveel bomen er voor en na nieuwbouw (gele blokken) zijn per inwoner. Beeld StrateGis
Beschikbaar voor andere wijken
Met de LER loopt Bezuidenhout vooruit op de Omgevingswet. Die nieuwe wet bundelt vanaf 2021 tientallen bestaande wetten en honderden regels rond infrastructuur, gebouwen, cultureel erfgoed, water, lucht, bodem en natuur. 'Er bestaat wel al een milieueffectrapportage, de MER, maar nog geen leefbaarheidseffectrapportage', zegt Thijssen. 'Daarom zijn we zelf aan de slag gegaan.'
Wat het wijkberaad betreft, komt de LER ook beschikbaar voor andere Haagse wijken en in andere gemeenten. De onderliggende software is in opdracht van Bezuidenhout gebouwd door de StrateGis Groep, een softwarebedrijf in Amersfoort dat digitale hulpmiddelen maakt voor het 'managen' van informatie van ruimtelijke projecten zoals vastgoed- en gebiedsontwikkeling.
'Onze monitor kan dus door andere wijken en gemeenten worden overgenomen', zegt Jacob Snijders. 'Graag zelfs. Een van de experts aan wie we de LER hebben laten zien, gaf een mooi compliment: jullie democratiseren de informatie. Dat is precies waar het om gaat.'
3D-impressie van Bezuidenhout. Het rood laat zien waar de parkeerdruk het hoogst is. Geel is geplande nieuwbouw. Beeld StrateGis