Heb je een presentatie, sollicitatiegesprek of blind date? Dan merk je wellicht dat je je hartslag, bloeddruk, ademhaling en spierspanning toenemen, je krijgt klamme handen. Tegelijkertijd vertraagt je spijsvertering en je pupillen worden wijder: je lichaam komt in een staat van paraatheid. Deze ‘goede stress’ helpt je om een goede prestatie te leveren, focus te houden of spannende situaties aan te kunnen. Na enige tijd verdwijnt deze spanning weer en keert het lichaam terug in een toestand van rust en herstel.
Als stress niet in het belang van een persoon is en als een nare gebeurtenis wordt ervaren, spreken we van negatieve stress ofwel 'distress'. Vaststaat dat vooral deze negatieve spanningen een gevaar vormen voor de gezondheid,
​
Stress is van oorsprong een overlevingsmechanisme. Een eerste algemene stressreactie is gericht op het directe overleven, zonder erover te hoeven na te denken. Als onze voorouders een leeuw tegenkwamen hadden ze geen tijd om na te denken, ze moesten direct handelen om de aanval te kunnen overleven. Dezelfde reactie heb jij als er een auto op je af komt rijden, je springt meteen aan de kant om een ongeluk te voorkomen.
​
Op zo'n moment maakt je lichaam adrenaline aan zodat je supersnel in staat bent om te kunnen vechten of vluchten.
Deze “vecht of vlucht”-reactie wordt ook wel de stressrespons genoemd. Je hartslag en ademhaling gaan omhoog, je spieren worden extra doorbloed, je pupillen verwijden, je gaat meer zweten om de warmte af te voeren, de lever zorgt voor suikerafgifte voor meer energie. Daarnaast vertraagt de spijsvertering, de werking van geslachtsorganen, het deel van de hersenen waarmee we logisch nadenken. Alles is gericht op "actie".
Het hormoon noradrenaline zorgt dat we tijdelijk meer bloed beschikbaar hebben voor de spieren en hersenen. En na enkele minuten komt het stresshormoon cortisol vrij. Adrenaline werkt maar kort, cortisol regelt daarna onze extra behoefte aan energie om het vol te kunnen houden. Wanneer het gevaar geweken is komt het lichaam weer tot rust en herstel, de spijsvertering hersteld, spieren ontspannen, hartslag en ademhaling gaan terug naar een normaal niveau. We zijn veilig.
Tegenwoordig hebben we veel andere bronnen van stress; werkdruk en school, ziekte, presteren, teveel van onszelf vergen zonder rust. De maatschappij die 24/7 aanstaat. Zorgen om een ziek familie lid, hypotheek, werkeloosheid, trauma's, perfectionisme, relatieproblemen,...
Ook zelf ziek zijn of pijn hebben zorgt voor een chronische stressrespons.
Ongeacht welk soort gevaar of bron van stress, voor het brein maakt het niet uit of het echt gevaar is (de leeuw) of het gevaar van binnenuit komt (piekeren, zorgen, angsten) de reactie blijft hetzelfde. Er is een constante aanvoer van prikkels "gevaar", hierdoor blijft de stressrespons aanstaan en blijft het cortisolgehalte structureel te hoog.
Cortisol is van belang bij het afweersysteem, slaap-waak ritme en de vertering van voedsel. Deze processen verstoren dan ook op het moment dat er chronische stress is.
Stress is een vorm van spanning die in het lichaam van mensen, dieren of planten optreedt als reactie op externe prikkels en die gevolgd wordt door een bepaald patroon van fysiologische reacties -> de stressrespons