De Mores: Stel jezelf de harde vragen » Raad voor de Journalistiek
Home > Blogs > De Mores: Stel jezelf de harde vragen
De Mores: Stel jezelf de harde vragen
11 maart 2019 12:33 door	Frits van Exter
In een ideale wereld behoeden sympathieke maar kritische collega's je voor fouten. Zij wijzen zorgzaam op de onvolkomenheden in je verhaal. Zij stellen de vragen die je na publicatie niet wilt horen. Misschien is er zelfs een documentalist, die vol overgave alle feiten en feitjes controleert. Alles voor het gezamenlijke doel: zo waarheidsgetrouw mogelijk zijn.
In de praktijk is dat vangnet er vaak niet. De journalist moet zijn eigen fact-checker zijn. De uitgedunde redactie rekent op je onfeilbaarheid. Hoe minder fouten je maakt, des te zekerder kun je zijn van je baan of een volgende opdracht.
Dat is lastig, want mens en journalist zijn geneigd tot zelfbedrog. Zij hechten onbewust meer waarde aan hetgeen strookt met hun mening of verwachting. Zij denken zeker te zijn van data omdat die nu eenmaal ergens in hun hersens zo zijn opgeslagen.
Om jezelf te controleren moet je min of meer uit jezelf treden. Je moet de grootst mogelijke afstand tot je eigen werk nemen. Tijd is daarbij de kritische factor. Onder druk van de deadline zie je door de bomen nog minder bos. Het is zaak de klok zo naar voren te draaien dat je zoveel mogelijk tijd hebt om weg te lopen van het verhaal om pas terug te keren als je er met frisse ogen naar kunt kijken. Ja, ook dat kan vooral in een ideale wereld.
Wie die tijd niet heeft, moet zichzelf dwingen het hoofd snel leeg te maken. Brooke Borel schrijft in 'The Chicago guide to fact-checking' dat het al helpt om je werk te printen en het op een andere plek na te lezen. Zij raadt ook aan om het van achteren naar voren te lezen, zodat je je beter kunt concentreren op de feiten en minder afgeleid wordt door het verhaal.
Richt je bovenal op de potentieel grote problemen in je werk. Waar kun je echt gedonder mee krijgen? Hoe overtuigend zijn de bronnen? Hoe zorgvuldig ben je te werk gegaan bij het wederhoor? Wat weet je niet? Kun je alle kwalificaties ('sjoemelende penningmeester') voor eigen rekening nemen? De interne fact-checker is alleen wat waard als hij de vragen zo hard stelt dat je er naar moet luisteren.
Schrijf je stuk alsof je de lezer wilt overtuigen van het waarheidsgehalte.
Maak voor jezelf een overzicht van je bronnen. Gebruik geen afgeleide maar primaire bronnen: ooggetuigen, documenten, datasets.
Wikipedia is geen goede bron, maar kan een hulpmiddel zijn om er een te vinden.
Concentreer je eerst op de mogelijk echte problemen in je werk. Hopelijk is er daarna nog tijd voor het lager hangende fruit: spelling, leeftijden, cijfers en andere data.