Waardig oud worden | Wetenschappelijk Bureau GroenLinks
Waardig oud worden
Alleen aan de hoogte van haar stem kan ik horen dat ze in paniek is. Ze trekt haar rode jas strakker om zich heen en weigert hem uit te trekken, al zijn we binnen. Het kost me steeds meer moeite contact te maken. De vertrouwdheid, die toch altijd vrij snel terugkwam, ontglipt ons steeds vaker.
Er is geen reden voor paniek, althans niet voor mij. Maar na ruim dertien jaar Alzheimer heeft mijn moeder de greep op de werkelijkheid geheel verloren. Ze is voor haar natje en droogje, en voor haar waardigheid, geheel aan anderen overgeleverd.
Waardig oud worden en waardig sterven: het zijn idealen die in onze samenleving hoog gehouden worden. Elke keer wanneer misstanden over mishandelde ouderen of vastgebonden verpleeghuispatiënten bekend worden, zijn we oprecht geschokt. In het debat over euthanasie is de waardigheid zelfs het belangrijkste argument: er moet ruimte zijn voor mensen die genoeg hebben van het leven, om zelf te bepalen wanneer ze er uit willen stappen. We willen niemand dwingen tot mensonterende vormen van zelfmoord.
Toch is er iets vreemds aan de hand. Waardigheid wordt steeds vaker verbonden met een andere term: 'eigen regie'. Liberale en emancipatie-partijen zijn het erover eens: hoe meer een mens zelf kan kiezen, hoe beter het gesteld is met zijn waardigheid. Bij bezuinigingen in de zorg staat die 'eigen regie' dan ook centraal.
Mij stelt het niet gerust, integendeel. Ik maak me steeds meer zorgen over de waardigheid van mijn moeder. Zij is de regie allang kwijt. Ooit, in een gesprek aan het begin van haar ziekte, zei ze uitdrukkelijk dat ze geen euthanasieverklaring wilde, ze vertrouwde zich aan ons toe, haar man en haar kinderen. Die houding lijkt niet meer van deze tijd. Ze is zeldzaam geworden en bovendien uitermate riskant. Wie vertrouwt er nog op een ander in een samenleving waarin alles draait om het vergroten van de eigen, individuele keuze? Overgave wordt een slechte keuze, of een domheid. Want de klappen van de bezuinigingen vallen vooral bij mensen die hun leven niet in eigen hand kunnen nemen: ouderen die hun verzorgingsflat uit moeten omdat het tehuis sluit, mensen aan wie de thuiszorger maar zoveel minuten mag besteden, enzovoort. Ons geduld met de regie-lozen is stilaan opgeraakt.
Een zelfbewuste oudere die om een euthanasiepil vraagt past beter bij de tijdgeest dan een Alzheimerpatient die uit alle macht probeert nog wat plezier in het leven te vinden. En zo dreigen we de waardigheid, die we met de ene maatregel willen bevorderen, met de andere te ondermijnen. Wie heeft in het verpleeghuis straks nog de tijd en het geduld om mijn moeder uit haar jas te praten?