'Of de taliban Afghanistan terug naar de Middeleeuwen willen sturen of niet, moet blijken' | De Morgen
Bellen metCorrespondent Natalie Righton
De afgelopen jaren zijn in Afghanistan gsm's geïntroduceerd en konden meisjes naar school. De vraag is volgens Natalie Righton wat er met hen gaat gebeuren, als de taliban de macht weer overnemen. Beeld REUTERS
De Verenigde Staten en hun partners trekken zich terug uit Afghanistan. Wat betekent dit voor de Afghanen? We vroegen het aan verslaggever Natalie Righton, die drie jaar als correspondent in hoofdstad Kabul woonde.
Niels Waarlo 15 april 2021, 21:26
Twintig jaar geleden vielen de Amerikanen Afghanistan binnen, nu trekken ze zich weer terug. Om even bij het begin te beginnen: wat deden ze daar ook alweer?
"Dat heeft alles te maken met de aanslagen van 11 september 2001, die waren gepland door Al Qaida. De baas van die groep, Osama bin Laden, was een Saudiër, maar hij hield zich schuil in Afghanistan. Toen zeiden de Amerikanen: we willen hem hebben, lever hem uit.
"De taliban, die toen aan de macht waren in Afghanistan, zeiden: hij is onze gast, dat doen we niet. Ze hebben daar een sterke eercultuur waarin je je gasten koste wat het kost beschermt. Daar kwam bij dat er in de grensstreek van Afghanistan Al Qaidastrijders werden opgeleid. Toen hebben de VS de oorlog verklaard en grote druk uitgeoefend op hun partners. Toenmalig president Bush zei: 'You are either with us, or against us.'
"Het bleek een oorlog zonder einde, de Amerikaanse bevolking heeft er geen geduld meer voor. Op 11 september moeten de laatste troepen weg zijn, een symbolische datum, precies twintig jaar na de aanslagen. Het enige dat Amerika nog kan zeggen, is dat Afghanistan op dit moment geen broeinest meer is van terroristen die het Westen willen aanvallen. De taliban zien zichzelf als vrijheidsstrijders, ze lijken geen ambitie te hebben om aanslagen in het buitenland te plegen."
Jij woonde tussen 2010 en 2013 zelf in Afghanistan, in Kabul. Hoe lag het land er toen bij, tien jaar na de inval?
"Ik woonde in een soort middenklassebuurt, tussen de Afghaanse burgers. Overal zag je gewapende Westerse of Afghaanse militairen. Op elk kruispunt was een checkpoint. De bakkers en scholen waren open, het zag er ogenschijnlijk vredig uit, maar onderhuids heerste een soort algemene doodsangst. Mensen zeiden bij een begroeting tegen elkaar: hoe gaat het met je familie, leeft iedereen nog en is iedereen gezond? Elke week waren er een aantal grote aanslagen in het land, in Kabul zelf ook zeker twee keer per maand. Ik heb met zeer grote regelmaat lijken gezien. Nu zocht ik de ellende als journalist zelf op, maar ik durf te stellen dat elke Afghaanse burger weleens de lijken heeft gezien na een aanslag."
"Op het hoogtepunt waren er 200.000 buitenlandse militairen, nu zijn er nog maar iets van 2.500 over. De taliban hebben grote delen van het land overgenomen. Een paar grote steden staan nog onder controle van de Afghaanse overheid, met steun van de Westerse militairen. Als je in Kunduz bent,hoef je nog geen halfuurtje te rijden of je bent in talibangebied. Ook in de provincie Uruzgan is dat zo. De taliban hebben een soort schaduwoverheid opgericht, met burgemeesters en ministers, en de groep staat klaar om de macht in heel Afghanistan over te nemen. Ze zeiden altijd tegen de Amerikanen: 'Jullie hebben de horloges, wij hebben de tijd.'
"De Afghaanse overheid moet het straks zelf doen, en ze staat heel zwak. De militaire kracht ontbreekt om de taliban voortdurend op afstand te houden. Ik verwacht een kortdurende burgeroorlog, en dan moet blijken wie er boven komt drijven als overwinnaar. Ik denk de taliban."
Wat zou dat betekenen voor de Afghanen, als de taliban winnen?
"Als de taliban winnen, kunnen ze zeggen: iedereen die met de huidige overheid of de Westerse militairen heeft samengewerkt gooien we in de gevangenis. Maar dan moeten ze een wel heel groot deel van de samenleving opsluiten of executeren. Als je bakker of taxichauffeur was in Kabul, waar 5 miljoen mensen wonen, heb je waarschijnlijk wel eens brood geleverd aan Westerse militairen of iets voor ze vervoerd. Ik denk dat er op de een of andere manier een verzoeningsproces komt.
"De taliban zijn geen aliens die de bevolking onderdrukken, het zijn de broers en ooms van mensen. Met name in het zuiden van het land zullen er mensen zijn die denken: eindelijk zijn we zelf weer aan de macht. Maar vooral in Kabul en in het noorden van het land, waar mensen van een andere stam dan de taliban wonen, zijn sommige mensen echt wel bang.
"Er wonen daar mensen van in de twintig, in de bloei van hun leven, die nooit iets anders hebben gekend dan de bezetting. De afgelopen jaren zijn er gsm's geïntroduceerd. Door het internet konden ze zien wat er in de wereld te koop is. Meisjes konden naar school. De vrees is dat de terugkeer van de taliban betekent dat vrouwen straks niet meer alleen de straat op mogen en mannen verplicht een baard moeten laten staan.
"De taliban blijven vaag over hun bedoelingen. Vandaag nog had de BBC een stuk over een talibanburgemeester die een rondleiding geeft op een school, waar meisjes gewoon les krijgen. En ook de taliban zelf hebben inmiddels websites in vijf talen, ze zitten op Twitter en gebruiken gsm's. Het moet blijken in hoeverre ze bereid zijn om de nieuwe verworvenheden in stand te houden, of dat ze het land weer terug naar de Middeleeuwen willen sturen. Zelf ben ik bevreesd. Wat gaat er gebeuren met al die moderne, leuke jongens en meiden die ik heb leren kennen toen ik er woonde?"