"Ik ben te lang een buitenstaander geweest" | De Morgen
"Ik ben te lang een buitenstaander geweest"
Bieke Depoorter leerde de Poolse Agata in 2017 kennen in een stripclub in Parijs. Sindsdien legt ze haar metamorfoses vast. Beeld © Bieke Depoorter | Magnum Photos
'In het duister is alles veel eerlijker en rauwer', vindt Bieke Depoorter. Nachttinten domineren opnieuw haar solo-expo in het Antwerpse FOMU. Maar steeds nadrukkelijker gaat de Magnum-fotografe de verhalende toer op.
✦Exclusief voor abonnees door Dirk Leyman 28 oktober 2018, 21:50
"Het meisje dat de wereld rondtrekt en in de intimiteit van de slaapkamer foto's maakt van gewone mensen." Met dat etiket zit fotografe Bieke Depoorter (°1986) sinds enige tijd opgescheept. Het kan erger, natuurlijk. Maar na O Menya (2009) en I am About to Call it A Day (2012) werd Depoorter om de haverklap gevraagd om hetzelfde kunstje over te doen. "Ik was het een tikje beu. Want ik ben intussen flink geëvolueerd", zegt Depoorter, sinds 2012 verbonden aan het fotoagentschap Magnum. "Ik stel me steeds meer vragen over hoe je je als fotograaf tegenover je onderwerp moet verhouden. En ook met onze Westerse blik worstel ik."
Beeld © Bieke Depoorter | Magnum Photos
Ze bevindt zich op een kantelpunt, denkt ze. En dat momentum wou ze dolgraag tonen in haar eerste solotentoonstelling in het Antwerpse FOMU, met als eenvoudige titel: '2015-2018'. Depoorter praat springerig en met duizend gedachten tegelijk in haar hoofd over deze vijf beklijvende projecten uit de laatste drie jaar. Ze zijn ondergebracht in bijna intimistisch geconcipieerde 'kamers' waarmee ze ons vernuftig in haar steeds meer empatisch wordende universum lokt.
In de eerste ruimte over Egypte toont Depoorter die evolutie naar meer interactie waarbij ze ook uitdrukkelijker het tekstuele invlecht. "Ik ben te lang een buitenstaander gebleven. Toen ik in 2011 in volle Arabische Lente naar Egypte trok en later vaak terugkeerde, besefte ik dat de Egyptenaren in mijn beelden zonder stem bleven. Dus ging ik in 2017 terug met een dummy van mijn boek en vroeg hen om rechtstreeks commentaar neer te schrijven op mijn foto's. Want was ik nu te zeer de westerling die "de ander" komt fotograferen? Ben ik zelf medeplichtig aan een eenzijdig beeld?" In As It May Be (2017) ontstaat zo ook een intense dialoog tussen Egyptenaren onderling. Soms spuien ze zelfs giftige commentaar op Depoorters werk.
Ook in het multimediale project over het Zuid-Franse kuststadje Sète zie je Depoorters gedreven zoektocht naar een dwingender verhaallijn. "Ik was er uitgenodigd om in vijf maanden een boek te maken", vertelt ze. "Ik voelde druk. Maar op voorhand weet ik zelden hoe ik tewerk zal gaan. Ik piekerde me suf over hoe ik de bewoners kon gebruiken voor mijn project. Het voelde niet eerlijk. Toen besloot ik de mensen in Sète als acteurs te zien. Voor het eerst begon ik te ensceneren. En ik aanvaardde dat ik mijn verhaal op hen projecteerde." Ook in het zonnige, wufte stadje, zocht ze de duisternis en de nachtzijde op, in krachtige beelden met een flinke dosis tristesse. "Ja, mijn aantrekkingskracht tot het donker is onverminderd", geeft Depoorter toe.
"In de schemering en het duister voelt alles veel eerlijker en rauwer". Kijk ook maar naar de met Mattias Decraene gemaakte kortfim Dvalemodus, waarvoor ze het Noorse eiland Sonja in de diepste wintermaanden bezocht. Nog intenser spookt de nacht in de pièce de résistance van deze tentoonstelling: de schitterende reeks over de Poolse, in Parijs aangespoelde 'Agata', die Depoorter in 2017 pardoes in een stripclub te Pigalle ontmoette. Intiem en esthetisch is dit work in progress, maar ook gruizig en vol rafelranden, met veel gelige tinten.
De onverschrokken Agata is een partner in crime, samen trekken ze naar Athene en Beiroet. "We gebruiken elkaar", zegt Depoorter. "Ik gebruik haar omdat ik in Agata iets van mezelf herken en zij gebruikt mij omdat ze haar leven als een film ziet." De ongrijpbare Agata schrijft in een van de omlijstende teksten: "Jij liet een licht flitsen over mijn verborgen identiteiten."
Depoorter: "Normaal hou ik van de kortstondige ontmoeting. Ik maak foto's van iemand en daarna zie ik de persoon nooit weer. Toen ik Agata voor het eerst sprak, klikte het meteen. Vanaf dat moment wou ik haar metamorfoses blijven fotograferen. Dat is nieuw voor mij. Zat ze vast in haar rol? Kon ik écht de vinger op haar leggen? Geleidelijk aan nam Agata afstand van haar seksuele underground performances en kreeg ze door deze beelden meer zelfrespect voor haar lichaam. Agata denkt dat we met dit project ons hele leven bezig blijven." In de woorden van Agata, die met viltstift de beelden van Depoorter van commentaar voorziet: "Jouw camera is een spiegel waarin we beiden naar onszelf kijken."
Ook in de laatste zaal toont Depoorter nog eens haar koerswijziging. Een tikje à la Sophie Calle onderneemt ze een maandenlange zoektocht naar het leven van een bipolaire man uit Portland, Oregon. Bij een eenmalig treffen schonk deze 66-jarige Michael haar drie koffers vol collages en schrijfsels. Om daarna in een wak van de tijd te verdwijnen. Depoorter sleept de kijker mee in deze ontsporende detective. "Ik heb me in zijn leven vastgebeten. En God weet waar dit eindigt. Stel dat hij toch opduikt en eis dat ik al deze beelden vernietig?"