Steeds meer als Mekka, maar dan dichterbij - NRC
Burgemeester Illiza Sa'aduddin Djamal (41) ziet een glorieuze toekomst voor haar Banda Atjeh als middelpunt van het shariatoerisme in Azië. "In plaats van naar Mekka te gaan, kunnen toeristen uit Indonesië en Maleisië beter hier komen. Dit is veel dichterbij dan Mekka", zegt Illiza, speciaal voor de ramadan gekleed in een stemmige zwarte kebaya, met zwarte glitter op haar mouwen.
Deze maand wekte Illiza de woede van de rest van Indonesië met haar jongste maatregel. Vrouwen mogen na 11.00 uur 's avonds niet meer zonder een mannelijk familielid de straat op.
Gewoonlijk laat de de rest van Indonesië Atjeh zijn gang gaan, bang om een gevoelige zenuw te raken die voor binnenlandse spanning zorgt. Bovendien is Indonesië in meerderheid een sociaal conservatief land waar velen het eigenlijk wel best vinden dat amorele mensen als overspelige echtgenoten de klappen van de zweep voelen. Maar bij voorbaat de helft van de bevolking van Banda Atjeh uit het nachtelijke leven verbannen gaat zelfs Indonesische conservatieven te ver.
Op straat in Banda Atjeh, iets na elven 's avonds, snapt Asma (55) de commotie niet goed. "Het past niet in de lokale cultuur dat vrouwen 's avonds alleen uitgaan. Dat is geïmporteerd door mensen uit andere delen van Indonesië", zegt Asma.
Gebakjes en heel veel sigaretten
Voor de Grote Baiturrahman Moskee luisteren groepen jongeren naar de muezzin. Op de trappen van de grote minaret zitten Dewi (17) en Rona (18). De twee tieners zijn ambitieus. Dewi wil biologie studeren. Rona zit op een hogeschool. Ze willen ook goede moslims zijn. Ze snappen dat het allemaal tweeslachtig oogt. Aan de ene kant kan een vrouw in Banda Atjeh burgemeester zijn en in vergaderingen afdwingen dat zeven besnorde ambtenaren ja knikken bij elke opmerking die ze maakt. Anderzijds moeten Dewi en Rona constant op hun hoede zijn voor de patrouilles van de shariapolitie.
In hun pick-uptrucks rijden agenten – mannen en vrouwen – door de straten op zoek naar overtredingen. 'Mbak (mevrouw), uw rok is te strak'. 'Mbak, u mag niet wijdbeens op een motor zitten'. 'Mbak, u draagt geen kousen'. Dewi: "Waar het op neerkomt is dat je als vrouw hier voor alles moet knokken. Wil je studeren? Niemand die je helpt. Je moet het zelf regelen."
In theorie is er gelijkheid, vult haar vriendin Rona aan. "Volgens de sharia mogen jongens ook geen korte broeken dragen", zegt ze. Waar Rona en Dewi constant aan hun lange rokken sjorren om te zorgen dat hun enkels bedekt blijven, hangen jongens iets verderop in korte broeken languit op het gras. "De jongens hoeven zich niet aan de regels te houden", wijst Rona.
De jongens zijn studenten van een islamitische kostschool die uit het zuiden van Atjeh voor het gebed naar de grote moskee zijn komen reizen. Drie dagen waren ze onderweg. "Een beetje rijden, een beetje muziek maken, een beetje eten", zegt Mohammed Faisal, een 21-jarige aspirant-imam. Er zijn veel dingen die Mohammed niet weet. Wie de president en vicepresident van Indonesië zijn, bijvoorbeeld. Maar één ding weet hij wel: de rest van Indonesië zou een voorbeeld moeten nemen aan hoe de sharia in Atjeh wordt nageleefd. "Een vrouw hoort van voet tot handpalm bedekt te zijn", zegt hij. Dat meisjes als Dewi en Rona net als hij ook op avontuur willen, kan hij zich niet voorstellen.
Om mannen in Banda Atjeh te vinden die de sharia haten, moet je naar een stinkende steeg achter de moskee. Een rat schiet het riool in. Ical (21) praat in een kring met zijn vrienden. Ical – kisten, tatoeages, loeistrakke spijkerbroek – krabt aan zijn hoofd. Tot vorige maand had hij lang haar. Nu heeft hij stekeltjes. "De shariapolitie kreeg mij te pakken. Wat ik had misdaan? Ik ben punker. Ik pas niet in hun definitie van normaal", zegt hij. Ical zat vier dagen in de gevangenis. "Om heropgevoed te worden hebben ze mijn hoofd kaalgeschoren."
De punkers snappen niet waarom de sharia zo streng moet worden nageleefd in Banda Atjeh. "Ik ben hier geboren. Waarom word ik dan niet geaccepteerd zoals ik ben? Atjeh is niet alleen van de imams en de shariapolitie. Atjeh is ook van mij."
Tot 2005 vochten strijders van de Beweging Vrij Atjeh (GAM) tegen het Indonesische leger. De GAM eiste autonomie voor Atjeh, een groter deel van de inkomsten van olie- en gasvelden voor de kust en de vrijheid om een conservatievere vorm van de islam in te voeren dan elders in Indonesië. Na de tsunami van 2004, waarbij in Atjeh (4,7 miljoen inwoners) ruim 175.000 doden vielen, kwam er vrede. De provincie geniet autonomie.
De oud-strijders van de GAM hebben zichzelf omgetoverd tot politici namens de heersende Partai Aceh, onder leiding van de 75-jarige gouverneur Zaini Abdullah. Bij zijn verkiezing in 2012 beloofde Zaini "een pure vorm van de sharia" in te voeren.
Sharia op atjeh: niet wijdbeens op de brommer
Vrouwen mogen in de hoofdstad Banda Atjeh na 23.00 uur niet meer op straat, tenzij ze worden vergezeld door een mannelijk familielid.
Vrouwen mogen niet wijdbeens op een brommer zitten in Lhokseumawe, de tweede stad van Atjeh.
Vrouwen moeten altijd een hoofddoek dragen. Broeken mogen niet strak zitten. Lange rokken zijn beter dan broeken.
Homoseksuele handelingen kunnen gestraft worden met honderd stokslagen.
Mannen en vrouwen die niet gehuwd zijn of geen familie zijn, mogen zich niet in dezelfde ruimte begeven.
Tijdens de vastenmaand is het verboden overdag etenswaar te verkopen.
Gokken, het drinken van alcohol en drugsgebruik kan worden bestraft met stokslagen.
De sharia geldt ook voor niet-moslims. Niet-moslims kunnen verplicht worden te verschijnen voor de islamitische rechtbank.
Zelfs als een verdachte door de islamitische rechtbank wordt vrijgesproken kan hij naar een heropvoedingskamp worden gestuurd.
Verdachten van verkrachting kunnen berechting door de islamitische rechtbank ontlopen als zij een speciale eed afleggen.