Sprak toen tot hem de vorst der dichters, eveneens uit het Rijnland gekomen, die temidden van een bewogen wereld zijn idylle van vrede en vrijheid schiep?
Hoe dit zij, het is geen toeval dat een belangrijk koorwerk van Mengelberg2 getoonzet is op Vondels vers.
Uiteraard zou het verleidelijk zijn de verschillende facetten van een zo veelzijdige persoonlijkheid - met name zijn creative arbeid - aan een nadere beschouwing te onderwerpen, maar dit valt buiten het bestek van het levensbericht.
Eén facet echter mag niet onbesproken blijven, omdat dit inhaerent is aan het wezen van Rudolf Mengelberg: ik doel op zijn houding in de oorlogstijd. Na hetgeen zoeven in verband met zijn cultuurhistorische geschriften werd opgemerkt, is het niet verwonderlijk dat deze Rijnlander met zijn ingeboren verzet tegen het opdringende pangermanisme eerder en duidelijker dan velen van ons de gevaren van het Nazidom onderkende en signaleerde. Tijdig en bij voortduring heeft hij hiertegen gewaarschuwd en toen de barbarij ook over Nederland losbrak, heeft hij, op zijn eigen wijze, de strijd voortgezet en gedaan wat hij als zijn plicht tegenover zijn tweede vaderland beschouwde. Hij deed dit in de functie van directeur van het Concertgebouw, welke functie hij gedurende de oorlog is blijven vervullen.