Enka Historisch Museum Ede - "Oh dierbaar plekje grond, waar eens mijn wieg op stond"
"Oh dierbaar plekje grond, waar eens mijn wieg op stond"
Waar zal dit wezen en over wiens dierbaar plekje grond wordt hier gesproken?
Aan het woord is Aart van Riessen, plv. chef bedrijfseconomische afdeling van Akzo locatie Ede.
Op 28 november 1929 geboren op Horalaan 1 (kadastraal kavel C1164, gemeente Bennekom) te Ede, eigendom van HORA (HerstellingsOord voor Rustbehoevende Ambtenaren), groot 52 hectare en gelegen ten zuidoosten van het Akzo terrein.
Waarom deze plaats?
"Mijn vader was de technische man van Hora en we woonden in een bedrijfswoning. Mijn jeugdjaren zijn voorbijgegaan tussen de levende natuur, zoals konijnen, reeën, hazen, uilen, vogels en allerlei planten en bomen, die volop aanwezig waren in de ongerepte natuur om ons heen. Van de Enka-stank had ik geen last, hoewel mijn woon- en speelplaats lag tussen de huidige slibdeponie, Horalaan "Calimero" (dagverblijf) en "De Ederhorst" (voormalig Hora-gebouw).
De "dikke" pijp zorgde voor uitstoot naar elders, ver boven onze hoofden. Mijn wieg heeft gestaan op 30 meter ten noorden van bron 37 en 10 meter ten zuiden van het voormalige Enka-hek. Onze wandelingen gingen vaak langs de "dikke" pijp via het Hoekelumse bos, de Horalaan en het Horabos naar huis. De meidagen van 1940 liggen nog goed in mijn geheugen. Op 10 mei 's middags werden wij aangeraden alle ramen te openen en zelf ons heil te zoeken in het bos, aangezien de "dikke" en de "dunne" pijp door de genie opgeblazen zouden worden. Eveneens werden door het Enka-personeel tientallen gasflessen dicht bij onze woning gedeponeerd, teneinde deze veilig te stellen voor de ontploffing van de genie. Die nacht van 10 op 11 mei werden wij opgeschrikt door granaatvuur vanaf de Grebbeberg richting Ede. Eén van de doelen was het Horabos ten zuiden van de "dikke" pijp. De inmiddels gearriveerde vijand dacht een rustig bos te vinden om te bivakkeren. Dit kam anders uit, waardoor wij enkele uren onder granaatvuur hebben gelegen. De evacuatie van Ede richting Otterlo hebben wij niet meegemaakt. aangezien wij veiliger zaten dan menig geëvacueerde burger.
Gedurende de jaren 1940-1945 hebben wij als buren van de Enka vaak te maken gehad met z.g. controles op de werkzaamheden in het bedrijf door de bezetters. Veel Enkanezen vertrouwden die controles niet en waren bang voor tewerkstelling in Duitsland en vluchtten naar de heide ten oosten van de fabriek. Vaak werd dan onze aandacht getrokken en gaven wij hen de ladders, die altijd gereed lagen om gemakkelijker over het hek te kunnen klimmen.
Op 17 september 1944 om ca. 11.30 uur werden wij opgeschrikt door het zgn. "verstrooiingsbombardement" van onze bevrijders, teneinde de bezetters in paniek te brengen. Het Enka-terrein had ca. 90 voltreffers.
Het Horabos was langs de Zuidelijke Parallelweg (thans Dr.Hartogsweg) voor 98% weggevaagd, zodat ons toegangspad naar de Parallelweg geheel versperd was. Op de Parallelweg waren 6 slachtoffers gevallen. Tot 24 november 1944 zijn wij er blijven wonen.
"s Nachts sliepen wij in de met spoed gegraven schuilkelder. Het Duitse artilleriegeschut, opgesteld in de bossen van Hoekelum en Valkenburgskamp, werd regelmatig vanuit de Betuwe tot zwijgen gebracht. Soms kwamen zelfs Engelse verkenners per fiets, die de opstellingen moesten opzoeken.
Op 24 november 1944 was het definitief ten einde door een verdwaalde voltreffer op de woning van onze buren, waarbij 5 slachtoffers vielen. Wij zijn toen direct verhuisd naar familieleden in Ede. Op 17 april 1945 werd Ede bevrijd.
Spoedig na de bevrijding zin we teruggekeerd, hoewel het spergebied was waardoor wij een speciale pas nodig hadden van B.S. (Binnenlandse Strijdkrachten). Rondom in de bossen waren wij getuige van de vele inspanningen van onze bevrijders om West-Nederland van voedsel te voorzien. Het was al met al een bewogen periode, maar alles bij elkaar was het wonen en werken op het Akzo terrein een fijne tijd.