Docenten op zoek naar inspirerende gespreksvormen
Theatermaker Lotte van den Berg
Beeldend kunstenaar Daan 't Sas
[http://www.musework.nl/en/page/360/muzische-professionalisering
Onderzoeksprogramma Muzische Professionalisering (een samenwerking van HKU en de Baak)]
stimuleringsfonds.nl / onderwijs / docenten op zoek naar inspirerende gespreksvormen
In Building Conversation onderzoeken docenten verschillende gespreksvormen met het oog op innovatie in de eigen lespraktijk. Het gesprek staat centraal. Maar ook wat het betekent om deel te nemen aan een groep. Het doel is tot een of twee op school bruikbare gespreksvormen te komen.
Theatermaker Lotte van den Berg en beeldend kunstenaar Daan 't Sas reisden met het programma Building Conversation langs theaters waar zij het publiek niet als toeschouwer, maar als deelnemer aanspraken. Deze zelfde aanpak volgen zij nu voor docenten van het ROC Midden-Nederland in Utrecht. Building Conversation is een deelproject van het grotere project Playgrounds & Building Conversation dat de professionele ontwikkeling van docenten wil vergroten. Beide projecten doen dit door ervaringen uit de wereld van kunst en creatieve industrie in te zetten en een relatie aan te gaan met de fysieke omgeving van de school.
Het project Building Conversation is in november 2015 van start gegaan met een gesprek volgens de bij veel docenten bekende socratische gespreksmethode. De groep, die bestond uit acht deelnemers waaronder jongere en oudere docenten en stagiaires, kwam bij dit eerste inventariserende gesprek moeilijk los van de dagelijkse realiteit. Volgens Lotte van de Berg lag dat aan het late tijdstip en de locatie – een klaslokaal. 'Terwijl dat precies is wat kunst kan doen. Je losmaken van een plek, om te kunnen reflecteren op je dagelijkse bezigheden.'
Het idee is om de volgende gesprekken buiten de dagelijkse realiteit van de school te laten plaatsvinden. 'In de school blijf je geprikkeld, je komt er niet los van de veeleisende omgeving,' constateerde Lotte. Buiten de school wordt nu gekeken naar plekken met rust en concentratie. Lotte heeft een oude leegstaande fabriek op het oog. 'Een plek die nog niet volledig is ingevuld, leent zich hier heel goed voor.' In de gesprekken moet duidelijk worden wat docenten en stagiaires voor elkaar betekenen, hoe ze zich tot elkaar verhouden. Daarbij zullen docenten en stagiaires meer inzicht in het groepsproces krijgen en ondervinden dat kennis in gezamenlijkheid gecreëerd wordt. Stagiaires moeten daarin hun eigen verantwoordelijkheid gaan nemen en dat vraagt om een andere manier van aansturen door de docent, volgens Lotte. Van de zes gesprekssessies met docenten, zullen er daarom ook een aantal met stagiaires erbij plaatsvinden. Het doel is om tot een of twee gespreksvormen te komen die docenten in hun dagelijkse lespraktijk kunnen toepassen.
Het onmogelijke gesprek, het gesprek zonder woorden en 'samen denken' zijn enkele gespreksvormen waarmee de docenten gaan experimenteren. Het onmogelijke gesprek komt uit de Jezuïtische praktijk en is geschikt voor abstracte onderwerpen als religie, macht of geld waarbij je snel in clichés vervalt. 'Vaak zijn we ons niet bewust van onze persoonlijke relatie tot een onderwerp,' weet Lotte uit ervaring. Reacties worden eerst opgeschreven en daarna pas voorgelezen. Tijdens het gesprek zonder woorden communiceer je enkel via je ogen, via de manier waarop je naar elkaar kijkt. Het is geïnspireerd op de jaarlijkse ontmoeting van Inuït stamhoofden in Groenland. 'Zo ondervindt je wat er gebeurt als er geen woorden gebruikt worden. We weten immers dat zestig tot tachtig procent van onze communicatie non-verbaal verloopt.' 'Samen denken' van kwantumfysicus David Bohm gaat ervanuit dat een gedachte altijd verbonden is met de gedachte van een ander. Zowel het inrichten van de ruimte als het verloop van het gesprek wordt bijna volledig aan de deelnemers overgelaten. Onderwerp en gespreksleider worden niet van tevoren bepaald. Iedereen kan iets inbrengen. De enige voorwaarde is dat je voordat je wat zegt, reflecteert op opkomende gevoelens en gedachten. Heel geschikt om in de klas te gebruiken, volgens Lotte. 'In iedere groep heb je vaste rollen en patronen. Met deze gespreksvorm kun je die observeren, word je je bewust, en dat geeft ruimte voor verandering.' 'Samen denken' is ook interessant omdat hierin de rol van de leider bevraagd wordt.
De gesprekken van Building Conversation lopen nog door tot de zomer 2016. Het Lectoraat Kunst en Professionalisering van de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht ontwikkelt een digitaal platform waarbij de kennis en ervaring die is opgedaan bij Building Conversation en Playgrounds wordt ontsloten.