Programmatoelichting Muziek voor Catharina de Grote | Rotterdams Philharmonisch Orkest
Muziek voor Catharine de Grote
Russische kamermuziek uit de tijd van Catherina de Grote
Onbekende meesterwerken uit de Russische muziek van de 18e eeuw
M. Kerzelli
Strijkkwartet op. 1 nr. 1
Concertino voor fluiten en strijkers
I. Kerzelli
Trio op. 1 nr. 5
Roxelane variaties uit Symfonie nr. 63 (arr.)
A. Tiez
Strijkkwartet op Russische volksmuziek
Het kamermuziekprogramma van het Altera Pars ensemble Soloists geeft ons de gelegenheid om te luisteren naar de muziek van enkele uitstekende componisten, wiens namen niet meer zo bekend zijn. Maar in de 18e eeuw betekenden deze namen veel voor Russische muziekliefhebbers. Catharine de Grote liet enkele Russische musici naar Europa reizen (o.a. M. Beresovskiy, Bortnyanskiy, Fomine). Tegelijkertijd werd Rusland zeer aantrekkelijk voor in Europa geboren componisten. In dit programma willen we ons concentreren op enkele muzikale families die in Rusland assimileerden.
Johann en Michail Kerzelli werden geboren in Wenen en in 1765 naar Moskou gebracht op de leeftijd van 13 en 11 jaar. Hun vader Franz Kerzelli (Koerzl) was organist en diende als Kapelmeester bij de familie Razoumovskiy. In het midden van de jaren '70 werd Michael teruggestuurd naar Wenen om viool en compositie te studeren. In 1779 publiceerde hij een set van 6 strijkkwartetten. Zijn oudere broer Johann (later Ivan) bleef altijd in Moskou en werd beroemd als operacomponist en als kapelmeester van het Maeddox (Petrovskiy) Theater. Het enige bestaande instrumentale opus van Ivan is een reeks prachtige trio's, uitgegeven in Berlijn in 1779. Al deze stukken werden gecomponeerd en op grote schaal uitgevoerd in Moskou en Sint-Petersburg.
Sebastian George - geboren in Mainz, verscheen rond 1767 in Moskou. Hij was actief in het onderwijzen van het klavier, het waarnemen van kapelmeestertaken en het verkopen van muziek en muziekinstrumenten. In 1775 publiceerde Georges een reeks klaviersonates opgedragen aan Groothertogin Natalja Aleksejevna - de eerste vrouw van Pavel I. Zijn drie kinderen werden klavier- en glasharmonicaspeler. Hij componeerde een opera, tenminste vier cantates en een groot aantal symfonieën, concerto's, klavier- en kamermuziek in een stijl die dicht bij J.C.Bach ligt. De meeste van zijn composities bleven bewaard in manuscripten, die pas korte tijd geleden werden ontdekt in de Razoumovskiy familiecollectie. Op het programma staat een Quintetto (Concertino) in G, gecomponeerd voor een ongebruikelijke combinatie van 2 fluiten, 2 violen en een cello.
Antoine Tiez - was een zoon van een Boheemse trompettist uit het eerste koninklijk orkest in St. Petersburg. Hij werd op kosten van de staat naar Italië en Wenen gestuurd (1775-1781) om te studeren en kwam terug als een volwassen componist. Haydn was een van zijn leraren. Anton was een van de belangrijkste vioolvirtuozen in de tijd van Catharina de Grote en diende als kamermusicus voor de Tsarina. Het strijkkwartet werd een van Tiez' favoriete genres; zijn Kwartet in C is van bijzonder belang, vanwege het gebruik van 19 originele Russische volksmelodieën - nogal uitdagende experimenten voor die periode.
Het is nogal verrassend om de naam van J.Haydn te zien in een lijst van componisten, die in Rusland werkten. In werkelijkheid was Haydn - zelfs toen hij correspondeerde met de St. Petersburg Philarmonic Society en via reizende musici (zoals A.Tiez, J.Fiala of F.X.Kerzelli) op de hoogte was van muziek in Rusland - nog nooit de grens van het Russische Rijk overgegaan. Maar zijn muziek accepteerde geen grenzen. Tussen de handschriften van het Alexandrovskiy Paleis (nu bewaard in Tzarskoe Selo) hebben we een anonieme transcriptie voor 2 fluiten ontdekt van de beroemde 'Roxelana' variaties uit de Symphonie nr. 63. Dat is mogelijk gemaakt voor Groothertog Alexander Pavlowitch (de toekomstige Keizer Alexander I), die vroeger fluit speelde. De auteur ervan zou Tiez zelf kunnen zijn of de eerste fluitist van het hoforkest L.Michel.
Het internationale Ensemble Altera Pars (in het Engels: Other Side) is gespecialiseerd in het uitvoeren van barokke en klassieke muziek. De musici zijn vooraanstaande solisten van Europese orkesten op historische instrumenten: Pratum Integrum, Orkiestra Historyczna , Concerto Koeln, Akamus. Dit maakt een variatie van de bezetting van 3 tot 9 personen mogelijk en ontsluit een rijk kamermuziekrepertoire van de 18e tot de vroege 19e eeuw.
Het is een plezier voor de musici om werken te herontdekken en uit te voeren waarvan men lang dacht dat ze verloren waren gegaan. Het ensemble werd opgericht door de fluitiste Polina Gorshkova en is een graag geziene gast op gerenommeerde internationale festivals. In de jaren 2017-2020 initieerde Altera een veelgeprezen concertserie in het Oldenburgs Paleis en speelde veel in Noord-Duitsland; in 2020 nam Altera deel aan Tallinn Early Music Fesitival en Telemann Festspiele (Magdeburg). In 2021 kreeg Altera een Stipendium van NRW voor een opname. In 2022 wordt ensemble uitgenodigd voor ZAMUS series (Keulen).
Programma's van Altera Pars bestaan uit barokmuziek (G.Ph.Teleman, L.G.Guillemain, J.F.Rebel. J.S.Bach etc) en klassiek (A.Reicha, F.Danzi, J.Haydn, J.M.Kraus, L. van Beethoven). In 2020 heeft Altera Pars een CD opgenomen en uitgegeven met in Rusland gecomponeerde muziek uit de 18e eeuw, waaronder composities van J.H.Facius, S.George en I.Kerzelli, die zeer warme recensies kreeg in de Duitse en Nederlandse pers en werd uitgezonden door SWR, WDR en andere Duitse radiozenders. In juli 2020 maakte Altera Pars een uitstekende video-opname van transcripties van Symfonieën van J.Haydn, J.Woelfl en L.van Beethoven, gemaakt in het begin van de 19e eeuw door P.Salomon en G.Masi. De tweede CD met muziek van de familie Kerzelli is gepland voor januari 2022.
Polina Gorshkova (dwarsfluit)
Polina Gorshkova, een freelance fluitiste die in Keulen woont, is de oprichtster van het ensemble. Zij werd geboren in St. Petersburg en studeerde fluit aan de muziekacademie van Detmold en de Robert Schumann Universiteit in Düsseldorf. Daarna volgde een master in oude muziek aan de Universität der Künste in Bremen bij Prof. Marten Root.
Zij treedt regelmatig op met verschillende barokorkesten en ensembles, o.a. met de Bazelse kamermuzieksolisten, Barock, Concerto Brandenburg, Barockwerk Hamburg, Elbipolis Barockorchester Hamburg, Concerto Bremen en La festa musicale Hannover, Bell'arte Salzburg en Orchestra Pratum integrum Moscow.
Dorothea Kunst (dwarsfluit)
Dorothea Kunst studeerde dwarsfluit, blokfluit en klassiek-romantische fluit bij Karl Kaiser, Marten Root, Han Tol, Dan Laurin en Kate Clark aan de Akademie für Oude Musik, Universität der Künste Bremen en aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag.
Behalve met diverse ensembles en orkesten - o.a. Bremer Ratsmusik, La festa musicale, Concerto Farinelli, Capella Orlandi, Concerto Brandenburg, Musical Delight, Les Amis de Philippe, Hamburger Barockorchester en Concerto Bremen - is Dorothea Kunst ook als solist te horen in talloze concerten, radio- en CD-producties.
Jesús Merino (viool)
Jesús Merino, geboren in Cuenca (Spanje) in 1991, is een van de meest opmerkelijke en veelzijdige jonge Spaanse violisten van zijn generatie. Gefascineerd door de historische uitvoeringspraktijk, is dit het belangrijkste terrein van zijn activiteit geworden. Hij treedt regelmatig op als gast-concertmeester van Concerto Köln, La Chapelle Harmonique en Le Concert Lorrain, groepen met wie hij ook als solist speelt. Hij werkt ook samen met Collegium Vocale Gent, Il Pomo d'Oro, Il Convito, Bach-Akademie, Compagnia di Punto, Cölner Barockorchester, met concerten in heel Europa, de VS en Zuid-Amerika. Als modern violist treedt hij op als lid van de Geneva Camerata, waar hij een van de concertmeesters van het orkest is, en hij was tevens gast-concertmeester in het Kürpfälzisches Kammerorchester. Hij speelt ook regelmatig bij Spira Mirabilis. Nadat hij zijn Bachelor in moderne viool had behaald bij Lina Tur aan het Conservatorio Superior de Música de Aragón, begon hij lessen te volgen bij Ruth Olmedilla. Daarna verhuisde hij naar Berlijn, waar hij zijn Master in Kamermuziek behaalde bij Prof. Eberhard Feltz aan de Hochschule für Musik Hanns Eisler, samen met het Cuarteto Klimt. Daarna behaalde hij een Solo performance Master bij Sebastian Hamann aan de Hochschule für Musik Luzern, evenals een Historical Performance Master bij Petra Müllejans aan de Hochschule für Musik Frankfurt. Sinds september 2020 is hij hoogleraar barokviool en historische uitvoeringspraktijk aan de Escuela Superior de Artes Musicales de Madrid.
Dominika Małecka (Viool)
Dominika Małecka heeft haar muzikale opleiding genoten aan het Karol Szymanowski Conservatorium in Katowice - Polen, waar ze haar masterdiploma muziektheorie (in 2008) en historische viool (in 2011) heeft behaald. Tijdens haar studies muziektheorie begon ze zich te specialiseren in de historische uitvoeringspraktijk en richtte ze zich op het interpretatieve potentieel dat historische instrumenten kunnen bieden. Al snel begon ze haar tweede studie op het gebied van historische viool en maakte ze deel uit van vele jonge muziekprogramma's zoals European Union Baroque Orchestra, Britten-Pears Baroque Orchestra, Generation Baroque, Academie Europenne d'Ambronay). Ook volgde ze masterclasses in de authentieke uitvoeringspraktijk (met Enrico Onofri, Amandine Beyer, Sirrka-Liisa Kakkinen-Pilch, David Plantier, Mira Glodeanu, Rachel Podger en anderen). Parallel begon ze samen te werken met oude muziekensembles en orkesten. Vanaf dat moment is haar artistieke pad beïnvloed door de kunstenaars met wie zij heeft samengewerkt, waaronder Herve Niquet, Martin Gester, Alexis Kossenko, Jaap ter Linden, Vincent Dumestre, Philippe Herreweghe en vele anderen.
Zij werkt, ook als soliste, regelmatig samen met talrijke historische groepen in Europa: Les Ambassadeurs, Köllner Akademie, Le Parlement de Musique, en in Polen het Orkiestra Historyczna in Katowice, Wrocław Baroque Orchestra en vele andere orkesten. Ze heeft ook meegewerkt aan vele opnames voor labels als Alpha, Glossa en Decca.
Stephan Sieben (Altviool)
Na zijn studie altviool aan de muziekuniversiteit van Düsseldorf en Freiburg werd hij altviolist van het Brabants Orkest in Nederland. Terug in Duitsland begon hij historische instrumenten te bespelen bij Concerto Köln, Concerto Vocale, Bach Collegium Japan, Les Boreades Japan, Barockwerk Hamburg en Collegium 1704. Sieben is sinds 1997 als solist en orkestlid verbonden aan de Akademie voor oude muziek Berlijn.
Pavel Serbin (violoncello, viola da gamba)
Pavel Serbin studeerde af aan het Tsjaikovsky Conservatorium in Moskou en het Koninklijk Conservatorium in Den Haag bij Wieland Kuijken en Jaap ter Linden. Hij voltooide zijn Ph.D. in Viola da Gamba aan het Conservatorium van Ettelbruck (Luxemburg) bij Michel Rada-Igisch. In 2000 won hij de eerste prijs in de Premio Bonporti competitie (IT) en het Van Wassenaer Concours (NL). In 1999 was Pavel een prijswinnaar van de oude muziekwedstrijd in Brugge. Pavel treedt regelmatig op in festivals als het Sansouci Festival, Early Music Festival St.-Petersburg, Utrecht Oude Muziek, Styriarte, Herne WDR Days of Early Music. Hij werkt samen met Hofkapelle München, Vienna Academy, Anima Aeterna, Hassler Concort, Orkiestra Historyczna. Sinds 2003 is hij artistiek leider van het orkest op historische instrumenten Pratum Integrum (Moskou). Zijn discografie omvat meer dan 30 cd's. Pavel is een onderzoeker van de muziek van de 18e eeuw in Rusland. Van 2004-2017 was Pavel docent barokcello aan het Staatsconservatorium van Moskou.