VRIJESCHOOL– De beeldentaal van de sprookjes (3-3/10) | VRIJESCHOOL
← VRIJESCHOOL – Rudolf Steiner – Algemene menskunde (9-1-2-1/2)
VRIJESCHOOL– De beeldentaal van de sprookjes (3-3/11) →
Geplaatst op 15 oktober 2020| Een reactie plaatsen
Wanneer het over vogels gaat, is het heel goed mogelijk je zodanig met hen bezig te houden, dat ze zich 'uitspreken' wat hun wezen betreft.
Vanuit dit bezig-zijn gaan ze een eigen taal spreken; brengen je op gedachten, op vragen. Dat boort een andere laag in je aan, dan puur het 'weetje': een adelaar betekent dit, een zwaan betekent dat.
Luchtvogels
Hun element is het rijk van de lucht. Grieks voor lucht is 'pneuma' en dat betekent ook 'geest'. Deze dubbele betekenis van het woord verwijst naar het beeld: zoals de vogel naar de lucht opstijgt, zo stijgt de gedachte op naar het rijk van de geest. We spreken over een 'geestelijk hoge vlucht', van een 'hoge' gedachtegang'.
In het Duits kan je zeggen voor iemand met te hoogdravende gedachten: 'Jemand hat ein Vogel' – iemand heeft een vogel'. Nederlands wellicht: 'heeft het hoog in zijn bol'. Of 'ziet ze vliegen'.
Een beeld van een zeer hoge geestelijke vlucht. Wordt graag genomen als hoofdmotief in een wapen (vgl. de Horus-valk boven het hoofd van de farao; de veren hoofdtooi bij de Indianen.
Voor de ornithologen is ze een soort samenraapsel van de hele vogelwereld; ze verenigt in zich de hoender- of loopvogels, de vliegvogels en door haar buitengewone mogelijkheid van stemvariatie, de zangvogel. In haar verenkleed zijn symbolische getalsverhoudingen verwerkt: 10 slagpennen, 10 armpennen, 12 staartpennen. Hun buitengewone hoge vlucht, de pracht van de dalende vleugels – let eens op de vormen van een vlucht duiven – maken de duif tot het symbool van iets hoog geestelijks dat naar ons toekomt.
Ekster zie kraai
Beeld voor ons lagere Ik.
Deze is beeld voor de 'aanstormende' gedachten, i.t.t. de meer opstijgende gedachten in het beeld van adelaar en valk.
De kraai duidt op heimelijke, achterbakse gedachten, op het armer worden van de geest. Ook de ekster geldt in een bepaalde samenhang als een slecht beeld, vooral in Russische sprookjes. Maar de ekster wordt met het oog op de zwart-witte kleur, beeld voor de verbinding van twee werelden, de bovenzintuiglijk witte en de zintuiglijk donkere. De ekster verschijnt als een belangrijke 'zielen'vogel.
Wolfram von Eschenbach plaats hem aan het begin van zijn Parzival.
Zoals deze vogel opstijgt en onvermoeibaar zijn gezang laat horen, staat hij in het sprookje voor de omhoog strevende innerlijkheid en vroomheid. Het oude Duitse woord 'Löweneckerchen', in het Nederlands 'leuwer' wijst erop dat de moed van het hart – leeuw – en omhoogstrevende vroomheid één moeten zijn.
Gedurende de nacht, de tijd van de dromen, zingt ze haar gevoelvolle mooie lied. Dit beeld duidt op onbewust dromend beleven, dat wonderlijk kan zijn, maar bij een omfloerste waarneming ook gevaarlijk.
Met zijn vele 'ogen' op zijn uitgespreide veren is de pauw het symbool van het hoger waarnemen, de imaginatie. (Vgl. de pauw op oude mozaïeken, ook de betekenis 'pauwentroon'. Dat de pauw ook ijdelheid betekent, is een bedachte allegorie.
Ernstig en waardig schrijdt de glanzend-zwarte vogel voorbij en ziet eruit als een bezonnen geleerde.
Hugin en Munin – verstand en geheugen – heetten de raven bij Odin, zij waren zijn boodschappers: beeld van instinctief geestelijke krachten die de volksgeest met het volk verbonden. Met het toenemend zelfstandiger worden van het volk, de scheiding van de goddelijke wereld, moest Odin vrezen dat de raven niet meer naar hem terug zouden keren, omdat de verhouding tussen de zichtbare wereld en de geestwereld verduisterd werd. Deze verduistering kan ook plaats vinden in het innerlijk van de mens; de raaf werd tot symbool van een wijsheid die verduisterd werd.
Valk zie adelaar
Watervogels zijn in staat om te zwemmen, te duiken, te grondelen of zich in de lucht te verheffen, waarbij ze dikwijls grote afstanden afleggen. Duidt het luchtelement enerzijds op iets geestelijks, het water is het beeld voor de veranderende, op en neer golvende, onbestendige wereld van de ziel.
Op het water zijn haar bewegingen harmonieus, maar op het land maakt ze een onbeholpen indruk. Zo werd ze tot symbool voor het vermogen zich in de veranderlijke wereld van de gevoelens met zekerheid en harmonieus te bewegen, dus de zielenwereld te beheersen. Nu nog vaak een symbool in het Oosten en het Verre Oosten.
Ganzen zijn niet zo gemakkelijk te hoeden, zij lopen voortdurend in alle richtingen.
Ook onze zintuigen zijn moeilijk te 'hoeden'. Onberekenbaar op de buitenwereld gericht, is het nodig ze vanuit het innerlijk 'bij elkaar te houden'. Een leidend motief van ridders en troubadours luidt: 'Hoed je zintuigen'; het Duitse sprookje zegt: 'Hoed je ganzen'.
Een instinctieve, reine, zeer verborgen kracht die zich vooral in de ziel beweegt, maar ook in staat is tot een hoge vlucht, dus in staat zich te verheffen tot het geestelijke.