Rhino Season | De Volkskrant
De metaforen zijn vaak zo vet, dat de film verandert in edelkitsch
Kevin Toma 21 maart 2013, 00:00
'Een land waar alleen plaats is voor de doden en de levend vermisten.' De dichtregel, ergens halverwege Rhino Season uitgesproken, lijkt de eigenlijke locatie van de film te beschrijven. Het verhaal mag zich dan wel in Iran en Turkije afspelen, voor de ronddolende Sahel hebben zulke geografische aanduidingen nauwelijks nog betekenis. Sahel heeft dertig jaar in een Iraanse gevangenis gezeten vanwege zijn verondersteld staatsvijandige poëzie; zijn naar Turkije gevluchte vrouw Mina (Monica Bellucci, het merendeel van de film ernstig zwijgend) verkeert in de veronderstelling dat hij al lang dood is.
Eenmaal vrij speurt Sahel (Behrouz Vossoughi) Mina op, maar contact legt hij niet; vanuit zijn auto observeert hij haar huis, de mensen die ze ontmoet, de inmiddels volwassen kinderen die ze heeft. Als een spook dwaalt Sahel door het bestaan dat hij met Mina had kunnen hebben.
De Koerdisch-Iraanse regisseur Bahman Ghobadi baseerde het hoofpersonage van Rhino Season op de dichter Sadegh Kamangar. Ook Kamengar belandde in de gevangenis na de Iraanse Revolutie van 1979 en werd door de autoriteiten vervolgens officieel dood verklaard. Ghobadi (A Time for Drunken Horses, Turtles Can Fly) brouwde uit de gruwelijke feiten een lyrische, zinnelijke film, de grenzen vervagend tussen heden en verleden, fantasie en werkelijkheid.
Ghobadi, eerder vooral een realist, gaat hier helemaal los. Sahels gevangenis wordt door het camerawerk en geluidsontwerp een peilloze, diepe hel; aan alle kanten gapend zwart en overal om je heen klinkt druppelend water en geschreeuw. De gevangenisscènes vormen het fundament voor een labyrint aan symbolische beelden (een schildpaddenregen, neushoorns in de woestijn), shots door verregende ruiten en morsig-bruine droomlandschappen.
Soms werkt die alles vertroebelende aanpak; op die momenten dringt Rhino Season moeiteloos door tot Sahels ontwortelde bewustzijn. Helaas bedient Ghobadi zich te vaak van moddervette metaforen waar het drama beter sober gepresenteerd had kunnen worden. Dat maakt van Rhino Season een zwaarmoedig, soms hallucinant stemmingsstuk, dat regelmatig verandert in edelkitsch.