Het Olympiade-comité had de stakingsleiders (C.N.T.) gevraagd een uitzondering voor de Olympiade te maken; dit verzoek werd evenwel geweigerd, en zo kreeg men het ongewone en ietwat penibele schouwspel te genieten, dat de transporten voor de Olympiade, - bedden voor de deelnemers, levensmiddelen, bagage e.d. - door de vrachtauto's van het leger werden verricht, en door het geschoolde militaire stakingsbrekers- en onderkruiperspersoneel, dat bij zulke gelegenheden op de proppen komt. Het was een niet bepaald geruststellend gezicht. Want overal zag men groepjes arbeiders met dreigende gezichten in de buurt staan. Bij Juanito en de zijnen heette het: ‘De C.N.T. saboteert het Volksfront, zij hebben met opzet deze staking georganiseerd om de Olympiade onmogelijk te maken.’
Toen wij tegen middernacht huiswaarts gingen door de, stad, was er niets opvallends te zien. Ook niet in de haven waar ik even geweest was om wat koelte van de zeebries te zoeken. Ook daar stonden weliswaar groepjes arbeiders zwijgend of fluisterend bijeen, maar dat was in de laatste dagen, - juist ten gevolge van de transportarbeidersstaking, - iets heel gewoons geweest.
Op 17 juli 1936 komt het Spaanse leger in Marokko in opstand tegen de democratisch gekozen regering van de Spaanse Republiek. Meteen beginnen de executies van aan het regime loyale soldaten en linksen. Die nacht staan in Noord-Afrika 225 mensen voor de vuurpelotons. De volgende dag heeft de staatsgreep zich over het hele schiereiland verspreid, met opstanden van de rebellen in Sevilla, Córdoba, en - zonder succes - in Málaga. Op 19 juli rebelleren de militaire garnizoenen in meeste provinciehoofdsteden van Spanje. De Spaanse Burgeroorlog is begonnen.
In Catalonië is het de maanden voor de staatsgreep relatief rustig gebleven. Voor een deel doordat de Lliga Catalana, de grote rechtse Catalaanse partij, geen poging doet om het vuur op te stoken en niet betrokken is bij de staatsgreep. Een andere reden is het proces van reorganisatie waarin de CNT, de anarchistisch vakbond, op dat momento is verwikkeld.
Natuurlijk was deze 'Catalaanse Oase' relatief. In Barcelona was op de dag van de coup zelfs nog een grimmige tramstaking aan de gang. De stad had in 1936 ongeveer ruim een miljoen inwoners en was de enige industriële metropool in Spanje. Haar industriële basis was complex. Textiel was de basis, maar het aandeel van de zware industrie was aanzienlijk. In Barcelona werd bijvoorbeeld de luxe Hispano Suiza auto's gebouwd, en bijna alle Spaanse locomotieven kwamen uit de Maquinista fabriek in Barceloneta. Het was een stad die sterk was doordrongen van de moderne tijd en de populaire 20e-eeuwse cultuur, met een relatief grote liberale middenklasse - maar ook een stad van grote arbeidersbuurten met miserabele leefomstandigheden.
De ochtend van zaterdag 18 juli, met de zomerhitte al voelbaar in de straten, bereikt het nieuws van de gebeurtenissen in Marokko Barcelona, hoewel de censuur de publicatie ervan verbiedt. Solidaridad Obrera, de krant van de CNT, mag het nieuws niet brengen, omdat dit, zo luidt het argument, een ‘belediging’ van de strijdkrachten zou zijn.
Voor de CNT komt de militaire opstand niet onverwachts. Al in oktober 1934 installeerde de vakbond geheime comités in alle Barcelonese wijken. Elk comité bestond uit zes leden, allen met welomschreven taken. Deze groepen vormen de kernen van de groepen arbeiders die in juli 1936 bij het uitbreken van de burgeroorlog worden gemobiliseerd.
In de dagen voor de staatsgreep hebben de anarchisten al hun geheime voorraden handvuurwapens tevoorschijn gehaald. Op 18 juli, de dag van de coup, gaan ze een flinke stap verder. Groepen arbeiders overmeesteren individuele politieagenten en grijpen hun geweren. Ook zijn er inbraken in de wapenwinkels van de stad. In de haven overvallen de anarchisten afgemeerde schepen en maken daarbij zo'n tweehonderd vuurwapens buit. Intussen roepen de CNT en de UGT (de socialistische vakbond) een gezamenlijke algemene staking in heel Spanje uit, als protest tegen de staatsgreep.
In de namiddag van 18 juli gaat een grote groep CNT-leden naar de Generalitat (de Catalaanse regering) op het Plaça de Sant Jaume en eist wapens om de stad te redden. De Generalitat - bang voor de komende staatsgreep, maar zeker ook voor de anarchistische revolutionairen – weigert. Arbeiders die wapens dragen worden die zaterdag zelfs gearresteerd. Wanneer het dramatisch nieuws over de voortgang van de staatsgreep in Sevilla en elders Barcelona bereikt, opent een aantal sympathieke Republikeinse officieren van het leger ’s avonds wel een klein wapenarsenaal voor de CNT.
De Generalitat is bezig met een eigen plan om de staatsgreep neer te slaan. De Catalaanse regering beschikt over ongeveer duizend Guardias de Assalto (de nieuwe Republikeinse ordepolitie), naast tweehonderd Mossos d'Esquadra, de eigen Catalaanse politie. Die zaterdagmiddag gaat president Lluís Companys van het Generalitatspaleis naar het hoofdbureau van politie aan de Via Laietana, om van daaruit de operaties te coördineren.