Voorouder komt zo uit de printer - NRC
Voorouder komt zo uit de printer
Voor een paar tientjes maak je nu een 3D-print van beenderen van vroege mensachtigen. Zo kun je de schedel van je voorouder in je hand voelen.
Print van schedel van Homo habilis wordt gemaakt in de 3D-printer. Beeld op ware grootte. Foto's Pieterjan Luyten
Homo naledi werd twee maanden geleden aan de wereld getoond. Grotverkenners vonden de eerste beenderen van het mensje in de diepe grot Rising Star in Zuid-Afrika. Een team van wetenschappers geleid door de Zuid-Afrikaanse antropoloog Lee Berger van de Universiteit van de Witwatersrand kroop door de nauwe gangen en vond er bij elkaar meer dan duizend botten van minstens 15 individuen. De fossielen zijn nog niet gedateerd, maar het is duidelijk dat het gaat om één van de grootste antropologische vondsten in jaren.
Video Anouk Eijgenraam
Ook bijzonder: de scans van de beenderen stonden meteen na publicatie online. Iedereen met een 3D-printer kan die scans downloaden en gebruiken om de beenderen te printen. Een vingerkootje kost een paar euro bij een gemiddeld printbedrijf, een kaak een tientje. Daarmee zijn de botten van Homo naledi binnen het bereik van studenten, docenten en jonge onderzoekers.
Kristina Killgrove, bottenkenner aan de University of West Florida, is zo'n enthousiaste docent. De dag na de bekendmaking printte ze de botten uit en liet ze aan haar studenten zien. "Een foto of computermodel kan het gevoel van een bot in je handen nooit vervangen", zegt Killgrove. "Een geprint bot kan ik ronddraaien als een echt bot, ik kan elk knobbeltje en groefje inspecteren. Alleen zo leer je anatomie begrijpen."
Het team van Rising Star vond in de Zuid-Afrikaanse grot meer dan 1.550 beentjes, tanden en schedels. Tot nu hebben ze er 86 scans van online gezet. Dat zijn de sleutelstukken. "We hadden geen idee dat de scans zo populair zouden zijn." De kleinere fossielen komen later online, zoals tanden en de botjes uit enkels en handen.
Prints maken evolutie tastbaar. Dat ervaar ik zelf als ik een schedel van Homo habilis (1,9 miljoen jaar oud) op ware grootte laat printen. Ik wéét dat Homo habilis de herseninhoud had van een chimpansee, maar nu kan ik ook zien en voelen wat dat betekent. Het voor- én achterhoofd van habilis klem ik makkelijk tussen mijn duim en wijsvinger.
Het scannen en printen van beenderen is veilig en goedkoop. Voorheen kopieerden antropologen fossielen door afgietsels van gips, siliconen of kunsthars van te maken. Soms gaat dat mis en raken kostbare fossielen beschadigd.
In 2005 ontstond een rel rond de kwetsbare overblijfselen van het minimensje van Flores (Homo floresiensis). De Indonesische paleontoloog Teuku Jakob liet de broze botten naar zijn lab overbrengen, zonder de ontdekkers in te lichten. Na een paar weken gaf hij de botten gebroken weer terug: er kleefden nog rubberresten van een mal aan.
Het voorbeeld van aapmens Ardipethicus ramidus (4,4 miljoen jaar oud) is berucht. De Amerikaanse antropoloog Tim White vond het zwaar beschadigde fossiel van 'Ardi' al in 1992, maar kwam pas in 2009 met een complete beschrijving. Nog altijd krijgen onderzoekers moeilijk toegang tot de fossielen van White.
Het Rising Star-team publiceerde de beschrijving van Homo naledi niet in een prestigieus blad als Nature of Science, zoals normaal gebeurt met grote antropologische vondsten, maar in het jonge tijdschrift eLife. De artikelen daarin zijn gratis te lezen. Daarnaast sloot het team een deal met National Geographic voor snelle populair-wetenschappelijke berichtgeving.
Spoor is bovendien niet enthousiast over de scans. 'Blobbig en van lage kwaliteit', is zijn oordeel. "Wetenschappelijk stelt het niet zo veel voor", concludeert Spoor. "Het is prima dat het team van Berger een voorbeeld wil stellen, maar het probleem is dat het gepaard gaat met zoveel geschreeuw. Wat overblijft is een halfbakken ideologie van openheid."
Ook hier slaat Hawks de plank mis, vindt Spoor. "Nairobi heeft een natuurhistorisch museum met een collectie die die van de grote musea in het Westen evenaart, maar er is absoluut geen geld. Het afgietselprogramma is één van de weinige inkomstenbronnen. Je maakt mensen werkeloos als je dat zomaar af zou schaffen."
Zo moeten musea ineens hetzelfde vraagstuk oplossen als de muziek- en filmindustrie: hoe blijf je verdienen aan iets dat digitaal eindeloos te kopiëren is?
Zelf een fossiel uitprinten? Dat is doodeenvoudig.
Zet het bestand om in een bestandsformaat waar 3D-printers mee kunnen werken ( STL). Dat kan op meshconvert.com