EOORTSfttf.
•^•oorrl, al wat de vaste deelen vcrfiapt, de uitwaasfeining vermindert, den omloop der vogten door de kleine of haairbuisjes veritopt en ftremt, maakt het lighaam voor deeze Koortfen vatbaar.
Toevallen. —— Eene tusfchenpoozende Koorts begint gemeenlyk met pyn in het hoofd en in de lendenen; vermoeidheid in de beenen; koude der uiterfte deelen; uitrekken en geeuwen; fomtyds met misfelyk. heid en braaken; hier op volgt huivering en fterk beeven. Vervolgens wordt de huid vogtig en men begint fterk te zweeten, waar mede gemeenlyk de vlaag of aanval eindigt en de Koorts afgaat. Somtyds wel overvalt zy geheel onverwagts iemant, die zeer welvaarend dacht te zyn; doch meestentyds wordt ze door lustloosheid, verlies van eetlust en door de bovengemelde toevallen voorgegaan.
Men heeft bevonden dat twintig of vyf- en twintig druppels aftrekzei van heulfap (laudanum) in een kop van des Lyders drank gemengd en hem een half uur na het begin van de hitte der Koorts ingegeeven zynde, het zweeten bevorderen, den aanval der Koorts verkorten, de hoofdpyn verminderen enter geneezing zeer behulpzaam zyn.
Leefregel. ■ Geduurende den aanval der Koorts, moet de Lyder zo veel hy maar begeert, garfte water, oranje-wei, of flap aftrekzei van camille op water drin. ken, of als hy zeer neerflachtig is, flappe wynkandeel met citroenfap. Al zyn drank moet warm zyn, wyl zulks hem aan het zweeten brengen en dus den aanval der Koorts verkorten zal.
Tusfchen de koortsvlaagen, moet hy voedzaame doch ligte fpyzen gebruiken, als kalfs-of hoendernat; gekookte gort of ryst met een weinig wyn 'er over; Jigte poddings, enz. De drank moet zyn, garftewater of diergelyke, met het fap van citroenen of van oranje' appelen, fomtyds een weinig flappe punch. Ook dient hy aftrekzeis Uit bittere'kruiden, gelyk camille, alsfem of waterklaver, ook nu en dan een glas ligte wyn, waar in gentiaan wortel, centauria of diergelyken getrokken is, te gebruiken.
Wyl de geneezing deezer Koortfen, boven al de verfterking der vaste deelen, en de bevordering der ukwaasfeming nodig is, moet de Zieke tusfchen de koortsvlaagen, zo veele beweeging, als hy zonder vermoeidheid uitftaan kan, neemen; is by in ftaat te wandelen, te paard of in een rytuig te ryden des te beter: zo niet, die foort van beweeging neemen welke zyne kragten toelaaten. Niets is gefchikter. om deeze ziekte langduurig te maaken, dan eene luije, liggende of ftilzittende leefwyze.
Niet zelden worden tusfchenpoozende Koortfen door eene welgeregelde leevenswyze alleen geneezen; en wanneer zy van geen kwaad foort zyn, zal men in drooge en opene landflreeken haar zelden zien van duur zyn; doch wanneer des Lyders kragten afneemen, of de hevigheid der Koortfen zyn leeven met gevaar dreigen, moeten 'er oogenbliklyk geneesmiddelen aangewend worden; doch nooit voor dat by verfcheidene aanvallen der Koorts gehad heeft.
Geneesmiddelen Het eerfte dat men tot ge
neezing deezer Koortfen moet aanwenden, is het zui veren der eerfte wegen Het gebruik der andere middelen wordt hier door veiliger, en haare uitwerking zekerder gemaakt. In deeze ziekte, is de maag door
KOORTSEN. 433*
gaans met koud, taai flym belaaden, en de Lyders geeven dikwils groote hoeveelheden gal over; het gene klaar de noodzaaklykheid dier ontlastingen aanwyst. Het eerfte dierhalven dat men dient te gee-' ven, is een braakmiddel. Eene gift Ipeeacuanha zaf gemeenlyk zeer wel aan dit oogmerk beantwoorden. Een half drachma of het agtfte deel van een loot, is voor een volwasfenen perfoon genoeg, en voor jongere moet de gifte naar evenredigheid kleiner zyn.' Als dit braakmiddel heeft beginnen te werken, moec de Zieke geftadig flap getrokkene kamille drinken. Dit middel moet hy twee of drie uuren voor het aankomen der Koorts gebruiken, en het mag, als zulks nodig is, drie of vier dagen daar na herhaald worden.' Braakmiddelen zuiveren niet alleen de maag, maar bevorderen teffens de uitwaasfeming en andere affcheidingen; zy zyn dus zo nuttig, dat ze dikwerf, zonder behulp van eenig ander geneesmiddel, tusfchenpoe» zende Koortfen geneezen. Hier van heb ik veele voorbeelden gezien, en herinner my zelve, door het gebruik van twee braakmiddelen van Ipeeacuanha, en het waarneemen van een gefchikten leefregel, van eene anderendaagfche Koorts geneezen te zyn.
Dewyl de Ipeeacuanha meest alleen braaken veroirzaakt, zo kan men dit middel verbeteren; door 'er wat zout yan glauber, een weinig rhabarber of diergelyken onder te mengen, om daar door eenige afgangen te veroirzaaken en dus dit middel beter aan het oogmerk te doen beantwoorden. Met veel vrugt zal men dikwils een fcrupel of het twaalfde deel van een loot Ipeeacuanha, met een lepel vol oxymel fquilliticum laaten gebruiken, iszonderheid wanneer men vermoed , dat 'er flymige galachtige ftoffen in de eerfte wegen fchuilen.
Buikzuiverende middelen zyn insgelyks voor deeze Koortfen zeer nuttig en nodig. Een fterke buikzuiverïng, heeft fomtyds eene hardnekkige tusfchenpoozende Koorts, na het vergeefs gebruiken der kina en andere middelen, in den grond geneezen. Braakmiddelen zyn' egter voor deeze ziekte gepaster, en maaken de buikzuiveringen minder nodig. Doch als de Lyder voor het inneèmen der eerfte bevreest is, kan hy zich van de andere bedienen, en ten dien einde tot zuivering der ingewanden, een gifte of twee zout van glauber, of eene gepaste hoeveelheid jalappe of rhabarber inneèmen.
Bloedlaaten kan fomtyds in het begin van tusfehenpoo»' zende Koortfen van veel nut zyn, naamlyk, als fterke' verhitting, ylhoofdigheid enz. eene ontfteeking doen vermoeden. Doch wyl zelden in dit foort van Koortfen het bloed ontfleeken is, komt dit middel weinig te pas , en wanneer men de Iaating meermaalen herhaald , ftrekt zulks alleen tot verlenging der ziekte.
Na deeze nodige ontlastingen, mag men den Lyder veilig de kina of den koortsbast laaten gebruiken, op die manier, welke hy'liefst verkiest, klaar gemaakt' zynde. Geene bereiding egter fchynt beter aan het oogmerk te beantwoorden dan de eenvoudigfte wyze, naamlyk hem in poeder te neemen.
Van twee oneen beste kina, tot poeder gemaakt, heeft men vier- en twintig giften. Men kan elke deezer, indien men zulks liever verkiest, tot eenen brok maaken , door haar , als men 'er gebruik van maaken zal, met een weinig limoenjlroop te menTtt 2 gen;