Beide boeken zijn interessant, omdat ze historische kwesties aan de orde stellen waarop zelden een eenduidig antwoord is. Hartmans stelt terecht dat de geschiedenis geen rechtbank is, maar de vraag bijvoorbeeld of Lodewijk xviii naar toenmalige juridische normen gelijk had, is wel degelijk relevant. Er valt nog veel uit te zoeken!
De politieke biografie die Jan Postma aan Alexander Gogel wijdde, is niet het eerste boek over Gogel. Als Gogel inderdaad de ‘grondlegger van de Nederlandse staat is’, zoals Postma in zijn ondertitel stelt, dan past eerder verbazing over diens relatieve onbekendheid dan verwondering over het aantal over hem geschreven boeken en artikelen.
Jean Martin Gogel, de zoon, publiceerde in 1844 een bundel documenten die het goeddeels door Gogel senior eigenhandig gefabriekte imago van apolitiek fiscalist bevestigde. Over zijn persoonlijk leven en de partijstrijd licht de zoon de lezer nauwelijks in. Dat was in lijn met de schrijfdrift van de kinderen van de Bataafse Revolutie, die in de negentiende eeuw de eer van hun vaders en grootvaders probeerden te redden. Vader had wel wat ‘gekeesd’, maar vooral gebouwd aan een betere wereld. Jean Martin was in zijn werkzaam leven ontvanger der belastingen en heeft zijn vader beter begrepen waar die op hem leek, misschien zelfs zichzelf als model gekozen bij het portretteren van de vader.
Twintig jaar later, in 1864, kwam het proefschrift De politieke en staathuishoudkundige werkzaamheid van Isaac Jan Alexander Gogel van J.A. Sillem uit. Sillem, zo schrijft Postma, verbleef een aantal weken in het huis van de kleindochter van Alexander Gogel, waar hij de daar bewaarde documenten kon bestuderen. Sillem zal daarbij onwillekeurig of moedwillig geconfronteerd zijn met het door Gogels (intussen overleden) zoon en kleindochter gekoesterde beeld van hun vader en grootvader als een waardig belastingexpert en als een model-liberaal. Dat Alexander Gogel in de revolutiedagen, in terreurjaar 1794 nota bene, nog wel eens goedmoedig over de guillotine had gesproken, kwam vanzelfsprekend minder van pas.