Hoge bloeddruk wordt ook wel een sluipmoordenaar genoemd. Wie chronisch hoge bloeddruk heeft merkt niets van de ernstige schade die hart en bloedvaten te verduren hebben, tot de dag dat het te laat is. Op tijd leefgewoonten aanpassen of drastisch wijzigen kan veel leed voorkomen en soms zijn bloeddrukverlagende medicijnen de aangewezen weg. Lage bloeddruk is het omgekeerde: De patiënt mag zich gelukkig prijzen, ondanks slapte en duizelingen. Blijf altijd op de hoogte van uw bloeddruk.
De hartspier trekt 60 tot 80 keer per minuut samen. Het hart pompt daarmee bloed door de slagaderen en door de kracht van deze bloedstroom wordt er druk uitgeoefend op de wanden van de slagaderen, vergelijkbaar met een band waar lucht in wordt gepompt. Hoe hoger deze druk hoe schadelijker dit is voor de wanden van de slagaderen. Is de kracht waarmee het hart het bloed door de circulatie pompt groter dan nodig om deze bloedcirculatie in stand te houden, dan spreekt men van hoge bloeddruk. En dat heeft invloed op het hele lichaam.
Bloeddruk wisselt voortdurend. Deze verschilt van mens tot mens en zelfs in de verschillende delen van het lichaam. Zo is de bloeddruk in de benen hoger dan in de armen. Om de bloeddruk op te meten wordt een van de grote slagaderen in de arm gebruikt. Hierbij worden twee soorten druk gemeten, een boven- en een onderdruk. De bovendruk heet ook wel de systolische druk , de bloeddruk op het moment dat het hart samentrekt bij het uitpompen van het bloed. De onderdruk heet ook wel de diastolische druk. Deze druk duidt het moment aan dat het hart weer ontspant om bloed naar binnen te laten stromen. De systolische druk is altijd hoger dan de diastolische waarde. Hoort u bijvoorbeeld dat u een bloeddruk heeft van 110 over 75, dan houdt dat in dat de systolische druk 110 mm kwik bedraagt en de diastolische druk 75. Dit valt binnen de normale marge.
Zoals u thuis waarschijnlijk een moderne polsbloeddrukmeter heeft, werkt de arts vaak nog steeds met de ouderwetse bloeddrukmeter. Deze werkt als volgt: De arts pompt een zachte rubbermanchet rond uw bovenarm zover op de dat de bloedstroom hierdoor wordt dichtgeknepen. De manchet wordt vervolgens langzaam ontlucht tot de arts, die met de stethoscoop luistert, hoort wanneer het bloed weer in de grote slagader in de arm binnenstroomt. Dit is de bovendruk. De lucht loopt dan verder uit de manchet tot het punt bereikt is dat het bloed weer normaal door de open slagader stroomt. Dit is de onderdruk.
Een hoge bloeddruk, ook wel hypertensie, is geen statisch gegeven, maar de bepaling ervan hangt mede af van de medische beoordeling voor elk individu. Bij oudere mensen is een bloeddruk van bijv. 140/90 normaal, omdat deze met het ouder worden altijd wat stijgt. Voor jongere mensen wordt deze bloeddruk echter als bovengrens aangehouden, terwijl de bovenmarge voor 60+ers 160 is. Doorgaans wordt een bloeddruk van 120 over 80 als gemiddeld beschouwd. In spannende situaties, bij opwinding, sport, praten of inspanning loopt de bloeddruk op. Ook lichaamshouding is van invloed. Bent u echter ontspannen dan is een bloeddruk in de orde van 150 over 100 reden tot zorg. Een bovendruk van 180 noemt men ernstig verhoogd.
Een enkele meting geeft nooit uitsluitsel, daarom wordt altijd herhaaldelijk gemeten onder diverse omstandigheden en tijdstippen per dag om een goed beeld te krijgen. Thuismetingen zijn betrouwbaarder omdat de spanning bij dokters en in ziekenhuizen dan ontbreekt. Blijft de bloeddruk verhoogd, dan wordt verder onderzoek gedaan zoals een ECG, röntgenfoto's van de borstkas, en urine- en bloedonderzoek om nierproblemen uit te sluiten. Ook kunnen de ogen worden onderzocht omdat de bloedvaten in het netvlies belangrijke informatie kan verschaffen over de effecten die (al) optreden door de hoge bloeddruk.
Hoge bloeddruk wordt onderverdeeld in 'essentiële hypertensie' en 'secundaire hypertensie'. Een essentiële hypertensie is een hoge bloeddruk die door onbekende oorzaak is verhoogd. Deze komt het vaakst voor, vooral in de westerse wereld. Het percentage volwassenen die in enige mate een hoge bloeddruk hebben varieert van tien tot vijftien procent. Kinderen worden zelden getroffen en bij vrouwen komt het minder vaak voor dan bij mannen. Soms is de aandoening familiair.
Een secundaire hypertensie is het gevolg van een bepaalde ziekte, waaronder nierziekten zoals nierontsteking, aangeboren cystenieren en ziekten van de bijnieren. Ook pilgebruik, medicijngebruik (sommige pijnstillers en prednison) en zwangerschap kunnen de bloeddruk negatief beïnvloeden, evenals leefgewoonten zoals teveel zoutinname, roken en overgewicht. De nicotine in sigaretten vernauwt de vaten (vasoconstrictie) wat natuurlijk ongewenst is. Natrium in zout heeft eveneens een bloeddrukverhogend effect. Door een relatief grote hoeveelheid natrium, en een relatief kleine hoeveelheid kalium zoals doorgaans voorkomt in westerse menu's, trekt het glad spierweefsel van de bloedvaten zich sterker samen. Om het bloed door de bloedvaten te blijven pompen, zal het hart een hogere bloeddruk genereren.
Treedt hypertensie op bij zwangerschap, dan moet deze worden behandeld omdat de werking van de placenta vermindert en belangrijke voedingsstoffen de baby niet meer bereiken.
Als de bloeddruk verhoogd is merkt u daar doorgaans niets van. Wordt de bloeddruk echter gevaarlijk hoog, dan komen verschijnselen voor zoals hoofdpijn, hartkloppingen, oorsuizen en/of een gevoel van onwel zijn. In dat geval is er meestal sprake van maligne hypertensie en is er medisch ingrijpen vereist. Gelukkig is deze situatie vrij zeldzaam.
Zelfs een licht verhoogde bloeddruk kan op den duur schade aanrichten en de levensduur verkorten. Het hart en de hersenen lijden er het meest onder, maar ook de nieren, ogen en andere organen kunnen worden aangetast. Bij een onbehandelde maligne hoge bloeddruk kan het binnen acht maanden fataal aflopen, immers, door de toegenomen druk in de bloedcirculatie moet het hart veel meer werk verrichten, waardoor schade aan de kransslagaderen ontstaat. Op deze beschadigingen hecht zich een vettig materiaal, genaamd atheroom, waardoor de aderen vernauwen en zelfs kunnen afsluiten. Een gevolg van deze situatie is dan een trombose van de kransslagaderen of een hartinsufficiëntie wat inhoudt dat het hart niet langer in staat is om voldoende bloed weg te pompen, ook wel hartfalen genoemd. Bloed hoopt zich op in de aderen die naar het hart leiden. Een ander risico is het optreden van een beroerte. In dat geval betreft het de aderen die de hersenen van bloed voorzien. Er ontstaat een vernauwing of blokkade met hersenuitval als gevolg. Risico's voor het krijgen van een hartinfarct, hartritmestoornissen en angina pectoris zijn eveneens verhoogd. Tenslotte kunnen ook de nieren het begeven. Door hoge bloeddruk ontstaat er eiwit in de urine hetgeen op nierschade duidt. Nierweefsel verhardt zich, waardoor de nierfunctie verslechtert. Voortschrijdend nierfalen is bij tien procent van de hoge bloeddruk-sterftes de onderliggende oorzaak.
In veel gevallen zijn veranderingen van leefgewoonten genoeg om de bloeddruk te verbeteren. Is dit niet mogelijk dan schrijft de arts bloeddrukverlagende middelen voor. Deze medicijnen hebben elk een ander werkingsmechanisme. De vijf belangrijkste klassen bloeddrukverlagers zijn: ACE-remmers, Bètablokkers, Angiotensine II antagonisten, Calcium kanaalblokkers en Diuretica (plastabletten). Soms wordt een combinatie gegeven om de bloeddruk te verlagen. Uit welke groep middelen wordt gekozen, hangt af van de onderliggende oorzaak van de hoge bloeddruk. Helpen bovenstaande medicijnen onvoldoende, dan worden vaak nog andere middelen ingezet om de bloeddruk onder controle te brengen. Deze zijn onder te verdelen in drie groepen: Vaatverwijders, Alfablokkers en Centraal werkende geneesmiddelen.
Terwijl chronisch verhoogde bloeddruk ernstig is, is een chronisch lagere dan gemiddelde bloeddruk dat niet. In de meeste gevallen wordt ook niet gemerkt dat de bloeddruk laag is, behalve in bepaalde situaties. Bekend is de plotselinge bloeddrukverlaging als gevolg van een verandering van houding die duizeligheid, slapte, een licht gevoel in het hoofd en flauwvallen veroorzaakt. Dit verschijnsel staat bekend als posturele of orthostatische hypotensie. Het komt voor bij bijvoorbeeld opstaan vanuit een liggende of zittende houding. Het ontstaat omdat de bloedvaten zich in dat geval moeten samentrekken om de normale bloeddruk in de nieuwe positie te handhaven. Dit proces wordt uitgevoerd door een reflex van het zenuwstelsel. Indien deze reflex is verstoord, daalt de bloeddruk alsmede de bloedtoevoer naar de hersenen. De verminderde zuurstofvoorziening kan een draaierig,vreemd gevoel geven en in ernstigere gevallen zelfs kortdurende bewusteloosheid. Een liggende houding heft de symptomen op. Bloeddruk wordt laag genoemd als deze lager is dan 90/60.
Meestal is een verlaagde bloeddruk te wijten aan een overdosering van medicijnen tegen hoge bloeddruk. In dat geval is vermindering of spreiding van de dosis aangewezen. Het kan ook voorkomen bij zwangerschap, suikerziekte, arteriosclerose (verharding van de slagaderen) of een obstructie in de bloedstroom. Ook komt het voor als lichamelijke reactie op plotselinge emoties, ondervoeding of door extreme hitte. Nog meer redenen zijn een afname van de hoeveelheid vocht in het lichaam (uitdroging), verminderde hartwerking, sterke emoties, alcoholgebruik, grote brandwonden, maag/darmproblemen, een heftige allergische reactie, ernstig bloedverlies en uitgezette bloedvaten. Een lage bloeddruk is soms ook waarneembaar: De patiënt wordt bleek, krijgt verwijde pupillen en een zwakke pols. Zelfs als men regelmatig een flauwte heeft door lage bloeddruk, is dat maar zelden een reden tot ongerustheid. Alleen een zeer ernstig verlaagde bloeddruk kan van betekenis zijn, en duidt bijvoorbeeld op een shock. Dit is een medische noodsituatie. Jonge vrouwen hebben overigens vaak een lage bloeddruk.