Enka Historisch Museum Ede - Edese conerij naar Drente
Edese conerij naar Drente
In de jaren direct na de tweede wereldoorlog had het bedrijf een aanhoudend probleem met het krijgen van personeel voor de textielafdelingen, ondanks dat men personeel haalde met eigen bussen uit de wijde omgeving, met name de Noord-Veluwe en de Betuwe.
Ook toen al vond een deel van de mensen het werken in de ploegendienst niet zo aantrekkelijk. Daar kwam bij dat Nederland begonnen was met het industrialiseren en veel jongelui konden in nieuwe bedrijven in dagdienst werk vinden. Ook waren er veel jongens in militaire dienst (de dienstplicht was toen 24 maanden). Diende je in het voormalige Nederlands-Indië, dan duurde dat nog veel langer. Kortom, het was voor de bedrijfsleiding een groot probleem. Produktie uitbreiden was niet mogelijk, terwijl de vraag naar garens groter was dan men kon maken. Uiteindelijk zocht de bedrijfsleiding in 1947 naar mogelijkheden om elders de produktie te laten verwerken.
Een gelukkig toeval was dat het turfsteken in Drente geleidelijk aan werd afgebouwd en daar was een zeer ruim aanbod van jonge werkkrachten. Ook toen al waren de verschillende gemeentebesturen in Drente bezig om bedrijven naar Drente te halen. Na een grondig onderzoek naar mogelijkheden door het Drents Economisch Technologisch Instituut in Assen voor het bouwen van een bedrijf in Drente, waarbij vooral gekeken werd naar faciliteiten van huizenbouw, scholen, etc., viel in de zomer van 1947 het besluit dat het Edese bedrijf in Drente ging bouwen. De beslissing viel op een terrein genaamd "de Runde", gelegen bij het dorp Emmer Compascuum op ca. 9 km. van Emmen.
Om twee redenen moest de bouw snel gereed zijn. De pure noodzaak van produktieverwerking met uitbreiding van bedrijf Ede en daarnaast waren turfstekers van november tot en met maart werkloos. De werkloosheidsuitkering was toen erbarmelijk slecht. Alleen als kostwinner kreeg je een zeer lage uitkering, een jonge man of vrouw kreeg niets.
De fabrieksbouw en inrichting werd vlot ter hand genomen. Een groepje jonge Drentenaren werden geschoold in Ede. Jonge voorlieden en meesters werden voor een deel gerecruteerd uit het bestaande personeel van Ede. Velen maakten toen een snelle promotie. U begrijpt uit de kop van dit verhaal dat er in Drente een grote conerij kwam. Ook in die tijd werkten de coners aan het eindprodukt en de kandidaat-coners moesten daarom vakbekwaam zijn.
Boze tongen beweerden dat het niets zou worden: het werken met die ruwe veenhanden met dunne draadjes? Neen, dat kon niet.......!
Zij hebben ongelijk gekregen, maar de manicure had de handen eraan vol.
Al vrij snel draaide de conerij in Emmer Compascuum met Edes garen. Elke week ging de helft van de Edese produktie, en dat was toen 41 ton garen, met vrachtwagens naar Drente.
De totale weekproduktie van Ede was ca. 83 ton en het hoogste garengewicht per eenheid ca. 400 gram. De continumachines bestonden nog niet en ook was er nog lang geen sprake van een scheerafdeling.
Wij hebben helaas geen ruimte om allerlei details te schrijven o.a. over de persoonlijke belevenissen van hen, die overgeplaatst waren naar Drente. Het waren echte pioniers, die daar aan de slag gingen. Auto's waren er nog niet veel, zeker niet voor het doorsnee personeel in die tijd. Men was al gelukkig met een fiets, maar fietsbanden waren nog op de bon.
Achteraf bleek dat de Drentenaren goed met de Edenaren konden opschieten. De AKU kreeg daar een goede naam. De gemeente Emmen groeide. De middenstand rekende uit hoe groot de inkomstenvermeerdering was. Elke man verdiende gemiddeld NLG 40,00 in de week. Bij 200 mensen is dat al NLG 8.000,00. Bakker, melkboeren, etc. gingen er goed op vooruit.
In het streekblad was te lezen wat de meeste genoegdoening gaf voor de bevolking: "Tot nu toe moesten onze jonge leden dikwijls het dorp verlaten, omdat er niet voldoende werkgelegenheid was, maar nu kunnen ze in de AKU-fabriek terecht en op hun geboortegrond blijven".
De conerij heeft tot in de zeventiger jaren produktie gedraaid voor Ede.
Tot slot zal het de lezer duidelijk zijn dat, toen in de vijftiger jaren gezocht werd naar een plaats voor de Nederlandse nylonfabriek, het Emmen werd.