Het monumentale gebouw De Holland uit 1939 straalt weer als vanouds. Het voormalig verzekeringskantoor in Dordrecht, is nu het Nationaal Onderwijsmuseum. Ruim dertig jaar was de kenmerkende architectuur van Sybold van Ravesteyn nagenoeg onzichtbaar verborgen achter de later aangebouwde winkelruimte. Met de komst van het museum is de oorspronkelijke gevel vakkundig in oude glorie hersteld. De gedaanteverwisseling doet eer aan Van Ravesteyns gedachtegoed.
Het gebouw De Holland in 1939. (Foto: Regionaal Archief Dordrecht)
Gebouw De Holland in 2012 met aangebouwde winkelruimte uit 1988 (Foto van Bierman Henket architecten)
Axonometrie bel-etage. (Tekening van Bierman Henket architecten)
De niet-dragende gevel heeft ronde prefab betonnen elementen met ertussen een metselwerk binnen- en buitenspouwblad, in het midden ter plaatse gestorte betonkolommen, verstevigd met een staalprofiel. (Tekening van Bierman Henket architecten)
De entree op de bel-etage. Symmetrie en ronde vormen zijn teruggebracht in het interieur (Foto: Joep Jacobs)
Voor een goede toegankelijkheid is een spectaculaire, ronde, stalen lift met een eromheen draaiende spiltrap toegevoegd. (Foto: Joep Jacobs)
De nieuwe vide verbindt de expositieruimte in het souterrain met de expositieruimte erboven en geeft extra ruimte en daglicht. (Foto: Joep Jacobs)
De Holland is vlak voor de Tweede Wereldoorlog gebouwd in opdracht van Brandverzekering Maatschappij 'Holland van 1859'. In de jaren tachtig van de vorige eeuw is het gebouw in gebruikgenomen als supermarkt. Het interieur is gesloopt en er zijn containers aangebouwd. Na een periode van leegstand is het gemeentelijk monument gekocht door de gemeente Dordrecht en ter beschikking gesteld aan het Onderwijsmuseum en vervolgens gerestaureerd.
Structuur
De niet-dragende gevel heeft een repeterende structuur van ronde prefab betonnen elementen met ertussen een metselwerk binnen- en buitenspouwblad, in het midden voorzien van ter plaatse gestorte betonkolommen, die zijn verstevigd met een staalprofiel (zie Meer informatie: Bestek - details).
De gevelelementen zijn afgewerkt met pleisterwerk, voorzien van ornamenten en worden afgewisseld met verdiepingshoge stalen puien. Ze staan op ter plaatste gestorte gevels van het souterrain. De opbouw van de draagconstructie is hybride. De plattegrond is gebaseerd op een modulair raster van 4,5 x 4,2 m2. De vloer, de wanden en de kolommen in het souterrain zijn van beton. De bel-etage heeft een gasbeton vloer op betonbalken. De kolommen op deze etage zijn van staal, omkleed met beton. Zij dragen het dak van gasbeton met stalen balken. Alle buitenwanden boven het souterrain zijn voorzien van stalen kolommen.
Herontwikkeling
Bij de herontwikkeling zijn alle aanbouwen verwijderd en de monumentale gevels in ere hersteld. Het souterrain is veranderd in een volwaardige verdieping door de vloer te verlagen. In de vloer boven het souterrain is een sparing gemaakt, waardoor de twee expositieruimtes zijn verbonden. Er is veel schade geconstateerd aan de betonnen onderdelen van de gevel. Om de kwaliteit van de restauratie te waarborgen, zijn deskundigen op het gebied van beton en staal vroeg betrokken bij de herontwikkeling. Door hen is uitvoerig onderzoek verricht. Dat was onder meer nodig omdat er niet veel ervaring is met betonreparatie van monumenten in Nederland, de regelgeving is nog in ontwikkeling. Er is bijvoorbeeld een nieuwe uitvoeringsrichtlijn (URL) in de maak voor historisch beton. De oorzaak van de schade bepaalt de aanpak van de reparatie. Veel parameters zijn onderzocht, waaronder de zuurgraad van het beton, de betondekking en de corrosiegraad van de wapening. Het restaureren gebeurt met mortels waar polymeren aan zijn toegevoegd. Deze polymeren zorgen dat er minder vocht nodig is om mortel aan te maken doordat cementdeeltjes worden omhuld met een kunststof, en bevorderen de hechting. Het risico op onthechting van een betonmengsel met alleen zandcement waaraan eventueel grindkorrels zijn toegevoegd zonder polymeer is aanzienlijk groter.
Richtlijnen
Een richtlijn voor de aanpak van schade aan beton is de 'CUR-Aanbeveling 118, Specialistische instandhoudingstechnieken - repareren van beton'. Soms in het echter in het belang van een monument de richtlijnen niet te strikt te volgen. Bij de gevel van De Holland bijvoorbeeld, is corrosie aangetroffen op de doken tussen dorpel en ronde prefab kolommen in de gevel. Om schade in de toekomst te voorkomen zouden alle doken preventief vrijgemaakt moeten worden om schade als gevolg van verhinderde vervorming te voorkomen. In plaats daarvan is gekozen de beschadigde aansluitingen te restaureren en een onderhoudspost te reserveren voor eventuele schade in de toekomst.
Bekroonde aanpak
Ook de terrazzo deklaag was op veel plaatsen beschadigd. Waar mogelijk is deze laag handmatig aangeheeld. Elementen die te veel waren aangetast of gesloopt, zijn vakkundig gereproduceerd. De nieuwe gevelelementen en de souterraingevel zijn uitgevoerd met een toplaag van kristal-cement-graniet (kcg). De authentieke slanke betonnen luifel boven de entree is behouden en voorzien van kathodische bescherming; een methode van corrosiebestrijding waarbij een minimum aan sanering nodig was. Door de zorgvuldige aanpak en uitvoering heeft het gebouw de Betonprijs 2015 gewonnen voor de renovatie.
Meer informatie
Lees het volledige artikel
Bestek Details
CUR-Aanbeveling 118, Specialistische instandhoudingstechnieken - repareren van beton
Ook interessant
Circulair
Projecten
Klaar voor volgende 'levensfase'
Diederendirrix architectuur & stedenbouw | Herbestemming voormalig fabrieksgebouw van Philips 'Anton' op fijngevoelige manier aangepakt.
lees meer
Duurzaam
Projecten
Beton drager biodiversiteit
Hans van Heeswijk architecten | Unieke betonconstructie verstevigt Amsterdams woon-werkgebouw De Boel voor realisatie daktuin.
lees meer
Esthetisch
Projecten
Vloeiende witte vormen
Designed by Erick van Egeraat | Esthetisch hoogstandje in stralend wit beton voor de ondergrondse uitbreiding van het Drents Museum.
lees meer
meer laden
Betontips
Meld je aan voor tweewekelijkse betontips, inspiratieprojecten en uitnodigingen voor evenementen.
uitgelicht
Maatschappelijk
Projecten
Out of the box-balkons
JJW Architects | Kleurige prefab betonnen balkons, als doosjes opgehangen aan de gevels van seniorenhuisvesting in Kopenhagen
lees meer
Esthetisch
Interviews
Interview Albert Herder
Studioninedots | "Met beton kun je een bijzondere tactiliteit creëren, doordat er zoveel mogelijkheden zijn."
lees meer
Esthetisch
Projecten
Contrastrijke kunstwerken
Architectenbureau ZJA | Het Prinses Amaliaviaduct vormt het sluitstuk van een serie oogstrelende kunstwerken op Maasvlakte 2.
lees meer
Innovatief
Projecten
Geslaagd experiment
Leeton Pointon | Brush House, Australische woning met spuitbeton op een ‘gewapende’ houten gevelconstructie.
lees meer
Esthetisch
Kennis en expertise
Whitepaper Alles over gekleurd beton
De designmogelijkheden van beton zijn ongekend groot. Niet alleen in vorm, ook in kleur.
lees meer
Maatschappelijk
Projecten
Fort van Hoofddorp
Serge Schoemaker Architects | Fort van Hoofddorp is deels gerestaureerd en met nieuwe creatieve functies publiek toegankelijk gemaakt.
lees meer
Functioneel
Projecten
Spoorbomen
Rudy Ricciotti | Voor het innovatieve ontwerp van het TGV-station Nantes liet architect Rudy Ricciotti zich inspireren door de natuur.
lees meer
Innovatief
Interviews
Interview Jeroen Schipper
Orange Architects kiest de materialen bij de gewenste uitstraling. Ze passen hierbij verschillende typen, vormen en kleuren van beton toe.
lees meer
Innovatief
Concrete Design Competition
Concrete Design Masterclass 2022
Innovatieve betontechnieken stonden ter beschikking in de Masterclass voor winnaars van de Concrete Design Competition 2021-2022.
lees meer
Innovatief
Tektoniek University
Robots that Build
Aankondiging van het symposium over automatisering in de bouw op de TU Eindhoven 20 en 21 oktober 2022
lees meer
Maatschappelijk
Projecten
Imposante sculpturale ruimte daagt uit
Studioninedots | De uitnodigende bogen van Westbeat creëren een multi-inzetbare ruimte met maatschappelijke rol.
lees meer
Esthetisch
Lookbooks
Architectuurfotografie 2010-2015
Een serie bijzondere en artistieke architectuurfoto's van projecten met architectonisch beton, gerealiseerd van 2010 tot en met 2015.
lees meer
Innovatief
Projecten
Technisch breiwerk bekleed met beton
Zaha Hadid Architects | KnitCandela maakt voor de dubbelgekromde vorm gebruik van een gebreide textiele mal uit onderzoek van ETH Zürich.
lees meer
Duurzaam
Projecten
Stampbeton revival
DMOA-architecten | Eyecatcher van 'Kruul', een energiezuinig kantoor in Leuven (B), is de prachtige gevel van stampbeton.
lees meer
Innovatief
Projecten
Patronen maken het Paleis
Mecanoo | De glasvezelversterkte betongevel van het Paleis van Justitie (Córdoba) is een moderne variant op de traditionele Spaanse celosia