Column | U heeft hulp nodig, u vliegt - NRC
In de afkickkliniek krijg ik een zuurstofslangetje onder m'n neus. Uit de vijf beschikbare geuren kies ik lavendel. "Dit is hoe de lucht hoort te zijn", vertelt de assistent, in een coltrui onder z'n witte jas. "Tien minuten hiervan staat gelijk aan een boswandeling van anderhalf uur."
Natuur & Milieu heeft "de eerste afkickkliniek voor vliegverslaafden" geopend, midden op de Vakantiebeurs, als een catechismusklasje in een luxebordeel.
Het is allemaal heel vriendelijk en ludiek. En toch: hoe slim is het om vakantiegangers aan te spreken als verslaafden? De complete economie is ingericht als een circuit waarin we steeds sneller steeds meer moeten besteden. Braaf doen we waartoe we gedresseerd zijn. Daardoor groeit de welvaart. Voorheen armere gezinnen krijgen ook ineens de kans om na een zwaar werkjaar naar Cyprus of de Malediven te vliegen, ooit slechts voor de elite.
Zinderend van voorpret strompel je dan door de beurshallen, met videoschermen vol eldorado's, exotische dansers, onder de uitheemse dampen van alle wereldkeukens die versmelten tot een wel heel stout ambrozijn… En dan tikt de milieubeweging je op je schouder. U bent verslaafd. Deze 'verre-bestemmingen-hallen'? Het zijn de binnenste cirkels van het footprint-inferno. U heeft hulp nodig.
Wie gelooft dat de individuele consument voor de omslag gaat zorgen, moet de cijfers van deze week eens zien: de vakantievluchten hebben de autovakanties ingehaald. Reizigers bewust maken van de klimaatschade is aardig, maar de grote omslag zal niet van de individuele consument komen.
Deze beursvloer is een groteske uitvergroting van het hele mechaniek: het aanbod creëert de vraag. Al die tempels en tenten, al die cruise-reders, klimwanden en photobooths moeten de stroom potentiële reizigers verleiden. De consument is de argeloze laatste schakel, de grondstof van een gigantisch systeem waarin politiek, industrie, bankenwereld en reisbranche strak met elkaar zijn vervlochten. Invloed hebben consumenten alleen als ze massaal een verandering eisen. Vooralsnog is de actiebereidheid van de portemonnee verwaarloosbaar: wat CO2-compensatie. Verandering moet van hoger in het systeem komen.
Onze luchtvaart bedenkt nu iets voor die schamele één procent stikstofneerslag, een symbolisch gebaar, zodat Lelystad Airport alsnog open kan. Reken maar dat men daarna met een ernstig seminariegezicht komt verkondigen nu echt duurzaam bezig te zijn. Intussen wil China tweehonderd nieuwe vliegvelden bouwen.
Het zal aan de onvermijdelijk wat deprimerende ambiance van een vakantiebeurs liggen, maar soms geloof ik dat we de terminale patiënt zijn voor wie afkicken toch geen zin meer heeft. Wat dan? Nog even genieten van wat er is, nog wat verre reizen maken, zolang het duurt. In dat licht wordt dat zuurstofslangetje ineens al iets minder ludiek.