Het Belgische Munthuis BV - Kerst in oorlogstijd – Het Belgische Munthuis
Kerst in oorlogstijd
100 jaar geleden raasde de Groote Oorlog over ons land en grote delen van Europa. Het Belgische Munthuis heeft samen met het In Flanders Fields Museum de reeks '100 Jaar Herdenking Groote Oorlog' uitgebracht. Van de zomer bezocht ik het museum in de prachtige Lakenhal in Ieper. Toen realiseerde ik me pas goed hoe gruwelijk de oorlog voor de mensen van die tijd moet zijn geweest. Het was een hel voor de soldaten aan beide kanten en voor de burgers van ons land. Ik vind het bewonderenswaardig hoe velen van hen zelfs in de meest gruwelijke omstandigheden enige medemenselijkheid overeind wisten te houden. Dat gebeurde meer in de Eerste Wereldoorlog dan in de Tweede.
Veel soldaten trokken in augustus 1914 ten strijde met het idee: met Kerst zijn we weer thuis. Het liep anders zoals onze voorvaders ondervonden. Al na 3 maanden was de strijd verworden tot een statische loopgravenoorlog. Het was iedereen duidelijk dat er voorlopig geen "Weer thuis met kerst" zou zijn. De kerstdagen 1914 waren de eerste van 4 kerstmissen in de loopgraven.
Kerst 1914
Toch werd de Kerst 1914 heel bijzonder voor veel soldaten. Ik raak steeds weer geroerd als ik over deze 25 en 26 december 1914 lees. Het kan elke kerstmis weer opnieuw verteld worden als een echt kerstsprookje. 'Echt' in de betekenis van echt gebeurd en 'sprookje' in de betekenis van bijna niet te geloven, want te fantastisch. Het verhaal speelt zich ook af in ons eigen België.
Het vroor op kerstavond 1914. Het begon zelfs te sneeuwen. Duitse soldaten zetten kerstboompjes met brandende kaarsjes op de rand van hun loopgraven. Ze zongen Duitse kerstliederen, waarop de geallieerden antwoordden met hun liederen. Op een gegeven moment kwamen aan beide kanten soldaten uit hun loopgraven om in het niemandsland ertussen hun tegenstanders te ontmoeten. Dat gebeurde op heel veel plaatsen langs de uitgestrekte frontlijn. Er ontstond een algehele verbroedering. De mannen wisselden geschenken uit. Ze lieten over en weer foto's zien van hun geliefden. Ze hielpen elkaar met het bergen van gesneuvelde manschappen. Ze schreven adressen op voor bezoeken na de oorlog.
Zeer tegen de zin van de militaire hoofdkwartieren duurde deze verbroedering ook 1ste en 2de kerstdag. Op sommige plaatsen hield deze officieuze wapenstilstand het zelfs tot in de tweede week van januari 1915. Met kerst 1915 en voor het laatst in 1916 herhaalde dit tafereel zich maar op veel kleinere schaal. In onze reeks '100 Jaar Herdenking Groote Oorlog' hebben we ter herdenking van deze bijzondere Kerst 1914 een munt opgenomen die dit bijzondere gebeuren herdenkt.
Kerstbestand aan het Westelijk front
De Engelse meester-medailleur Paul Day ontwierp de munt 'Kerstbestand aan het Westelijk front' speciaal voor de reeks '100 Jaar Herdenking Groote Oorlog'. Hij plaatste er een Engelse soldaat op die zijn Duitse lotgenoot de hand schudt. Het was met Kerst 1914 inderdaad even Vrede op aarde aan de mensen die van goede wil zijn. Op de achtergrond wordt een vriendschappelijk potje voetbal gespeeld.
Het kerstbestand aan het westelijk front in 1914 ontstond spontaan. Het was het oprechtste vertoon van medeleven en begrip over en weer in de Groote Oorlog. Deze aangrijpende munt geeft mij steeds als ik hem zie, opnieuw vertrouwen in de mensheid.
Kerst in de Tweede Wereldoorlog 1939-1944
Helaas ging de oorlog in die jaren ook op 25 en 26 december gewoon door. Toch vierden mensen zelfs in de concentratiekampen zo goed en zo kwaad als het ging Kerst. Bing Crosby schonk de wereld in 1942 (I'm Dreaming Of A) White Christmas, een nog steeds zeer gewaardeerd kerstlied. 20 december 1943 bezorgde een Duits jachtvliegtuig de bemanning van een Amerikaanse bommenwerper een goed kerstfeest. Het begeleidde het zwaar gehavende vliegtuig dat terugkeerde van een tocht boven Duitsland naar de Noordzee. Van daar vlogen de Amerikanen veilig naar Engeland.
Helaas gebeurden in deze oorlog ook vreselijke dingen tijdens of vlak voor de kerstdagen. Een speciale eenheid van de SS schoot op 24 december 1944 op persoonlijke opdracht van Himmler 32 mannen dood in het dorp Bante in de Ardennen. Het was de vergelding voor 3 Duitse soldaten die in de buurt op 5 september 1944 door het ondergronds verzet waren gedood. Op kerstavond 1944 lieten bewakers in het concentratiekamp Neuengamme tijdens het avondappel hun honden los op de gevangenen.
Al deze verhalen over goede maar ook slechte daden in moeilijke dagen, grijpen me aan. Ik besef hoe gelukkig we zijn in België dat wij onze Kerstmis al vele jaren in vrede en welstand kunnen vieren.