Het Scandinavische staalbedrijf SSAB ziet af van de overname van Tata Steel Nederland. De staalfabrieken rond IJmuiden zien daarmee een mogelijkheid verloren gaan om los te breken uit het Indiase staalconcern.
Bart van Zoelen 29 januari 2021, 08:30
De Hoogovens van Tata Steel bij IJmuiden. Beeld ANP XTRA
"Tata Steel IJmuiden past niet in onze duurzaamheidsstrategie," zo verklaart SSAB-topman Martin Lindqvist het stuklopen van de overname. SSAB loopt voorop in het maken van fossielvrij staal en heeft daarvoor zelfs al een proeffabriek geopend.
Eind vorig jaar toonde SSAB belangstelling om de Nederlandse delen van Tata Steel over te nemen. Dat was een grote opluchting voor 'IJmuiden'. Binnen de Europese tak van het Indiase staalconcern voelen de Nederlanders zich al jaren tekortgedaan omdat ze zouden opdraaien voor de torenhoge verliezen bij de Britse Tata-onderdelen.
De belangstelling leek logisch omdat vooral de staalfabrieken bij IJmuiden goed bekendstaan en wel degelijk duidelijke plannen hebben voor verduurzaming. Maar het Zweeds-Finse SSAB ziet nu toch te weinig overlap. "De synergie die we voor mogelijk hielden rechtvaardigt niet de investeringen voor de transformatie die wij nodig vinden," zegt Lindqvist.
Dat is uiteindelijk een financiële afweging, schrijft SSAB in een persbericht. Maar daarmee lijkt SSAB ook weinig optimistisch over de mogelijkheden om in IJmuiden snel over te schakelen naar schonere staalproductie. In één adem door benadrukt SSAB namelijk de eigen ambitie om al in 2026 fossielvrij staal op de markt te brengen, als eerste in de staalindustrie. Al in 2045 wil SSAB helemaal zonder fossiele brandstoffen produceren.
Een overname van het in heel specifiek staal gespecialiseerde Tata Steel had SSAB de mogelijkheid gegeven om het aanbod aan staalproducten te verbreden, schrijft SSAB. Uiteindelijk is het daar dus toch van teruggekomen. Tata Steel heeft in IJmuiden ook wel plannen uitgedacht om via het nieuwe Hisarnaprocedé met veel minder broeikasgassen te produceren, maar dat was voor SSAB kennelijk niet overtuigend genoeg.
Toezicht 'niet voldoende voortvarend'
In de IJmond ligt Tata Steel intussen al jaren onder vuur vanwege de overlast die de fabrieken meebrengen in de regio. Een nieuw rapport van de Randstedelijke Rekenkamer velde donderdag een uiterst scherp oordeel over het toezicht op de staalfabrieken.
De Omgevingsdienst, die namens de provincie Noord-Holland toezicht houdt op bedrijven waar risico's mee gemoeid zijn, is 'niet voldoende voortvarend' te werk gegaan. Uit het rapport komt het beeld naar voren van een toezichthouder die zich ambtelijk opstelde en niet opgewassen was tegen een zo complex en imposant bedrijf als Tata Steel in IJmuiden (1500 voetbalvelden, 9000 personeelsleden).
Door onder meer de grafietregens van kleverig stof die neerdaalden boven Wijk aan Zee nam de overlast snel toe. Toch bleef Omgevingsdienst zich in het toezicht beperken tot de hoofdlijnen en de verplichte stappen, oordeelt de Randstedelijke Rekenkamer. Door de snel opgelopen bezorgdheid in de regio had de Omgevingsdienst het daar niet bij mogen laten, volgens het rapport.
Verder werkten de Omgevingsdienst en de provincie langs elkaar heen. Als de Omgevingsdienst dan eens doorbeet en dwangsommen oplegde, dan werden ze niet geïnd door de provincie. Als gevolg daarvan waren vier vanwege de grafietregens opgelegde dwangsommen verjaard.
Vakbond FNV heet laten weten dat het personeel van Tata Steel IJmuiden teleurgesteld is dat de overname niet doorgaat. "We dachten dat het een kansrijke situatie was, omdat zij behoorlijk op de vergroening zitten," zegt FNV-bestuurder Roel Berghuis. Dat het duur en ingewikkeld is om de staalfabrieken te verduurzamen snappen de bonden. "Mede daarom hebben we vorig jaar ook gestaakt. We wilden dat Tata Steel met een plan kwam voor de toekomst," aldus Berghuis.
CNV-bestuurder Peter Böeseken wil van Tata Steel snel weten of er een 'plan B' is nu de overname is afgeketst. De vakbonden hopen in ieder geval dat het loskoppelen van het Britse deel van het bedrijf gewoon doorgaat. "Dan wordt het Nederlandse deel van het bedrijf slagvaardiger," aldus FNV.
Onlangs waren er al geruchten dat de gesprekken tussen Tata Steel en SSAB niet echt wilden vlotten. Twee grote aandeelhouders van SSAB zouden zich tegen de overnameplannen hebben gekeerd. Als het wel tot een deal was gekomen waren hier waarschijnlijk miljarden dollars mee gemoeid geweest.