van licht, Bron in den mist. [...] Vergeef mijn aardschen mond het spreken hier, zie hoe ik den gloed mijner lokken wil verbranden tot witte asch, neem mij, neem mij, rein wil ik zijn en zonder smet, morbleu.
Van Deyssels steeds mystieker klinkende levensvisie, zoals geformuleerd in zijn opstel ‘Tot een levensleer’ (1895), lijkt bij Van Looy ‘de nieuwe leer der bagatellen en der oude beproefde beginselen’ te worden.
Niet alleen Extaze, maar ook Couperus' andere werken van rond 1900 vertonen mystieke trekken. Zo bevatten ze verwijzingen naar Ralph Waldo Emerson en de theosofie, gemengd met christelijke elementen. De hoofdpersoon van Majesteit (1893) wordt vergeleken met de Christusfiguur, ‘de groote Visscherman’, en ook hier wordt gedweept met Emerson. In Wereldvrede (1895), het vervolg op Majesteit, wordt het verlangen naar vrede als een unio mystica voorgesteld. De hoofdpersoon in Metamorfoze (1897) bewondert Maeterlinck. In Couperus' sprookjes is de mystiek overduidelijk aanwezig. Zowel in de hellevaart Psyche (1898) als in het riddersprookje Fidessa (1899) vinden de hoofdfiguren hun geluk in een leven na de dood. Ze komen dan terecht in theosofisch aandoende sferen. Ook hier is sprake van loutering en smart, een streven naar vergeestelijking en een conflict tussen ziel en zinnen. Centraal in Langs lijnen van geleidelijkheid (1900) staat het leven van de gescheiden vrouw Cornélie, die in Rome probeert een nieuw bestaan op te bouwen en daar een platonische relatie krijgt met de kunstschilder Duco. Vooral de levenslijnen - die op modieuze jugendstillijnen lijken - krijgen een mystieke kleur. De lijnen van de tweelingzielen van Duco en Cornélie buigen zich naar elkaar toe - een korte tijd bloeit hun ziel op -, maar uiteindelijk worden ze weer uit elkaar gedreven door ‘spokende handen’. Cornélie wordt teruggetrokken naar haar ex-man, die ze als het ware in haar bloed heeft. Ook in deze roman speelt het conflict tussen ziel en zinnen een belangrijke rol. Cornélies ziel wordt aangetrokken door Duco, haar lichaam door haar ex-man. De stille kracht (1900) was vervuld van de mystiek van het Oosten.
Couperus beschrijft in De boeken der kleine zielen (1901-1903), net als Thomas Mann in Buddenbrooks. Verfall einer Familie (1901), de neergang van een aanzienlijk geslacht. Deze Haagse roman van Couperus kan zowel met naturalisme, decadentisme als met mystiek in verband gebracht worden. De
aandacht voor erfelijkheid en de omstandigheden waarin de personages verkeren wijst in naturalistische richting. Door de aandacht voor het verval past de reeks in een decadentistische context. Zo neigen het gedrag van de dandy met smetvrees, Paul, en de incestueuze liefde tussen Emilie en Henri van Naghel eveneens naar het decadente. De roman bevat tegelijkertijd heel duidelijk, direct al in de titel van de verschillende delen, verwijzingen naar mystieke auteurs die lijnrecht tegenover Zola lijken te staan: Maeterlinck en Wagner. ‘Zielenschemering’ - de titel van het derde deel - bijvoorbeeld refereert aan Wagners Götterdämmerung, de vierde opera in de Nibelungen-cyclus, opnieuw een reeks, eveneens in vier delen. En de ‘kleine zielen’ duiden niet alleen op de kleinzieligheid van een aantal familieleden, maar ook op kleine zielen in de meer letterlijke, maeterlinckse zin. Het gaat om zielen die het zielenleven letterlijk en figuurlijk verbeelden. Zo denkt een van de personages, Ernst, dat er zielen wonen in vazen.
De in De boeken der kleine zielen beschreven familie vertoont een neergaande lijn en takelt op verschillende manieren af. De overleden vader des huizes had een hoge positie als minister. De oudste dochter, zelf getrouwd met een minister, houdt aanvankelijk de eer van de familie nog een beetje hoog, maar de levens van andere broers en zussen verliezen hun niveau. Constance, een van de hoofdfiguren, die verder redelijk normaal is, is een gescheiden vrouw, wier tweede huwelijk evenmin een succes is. Sommige kinderen in het gezin zijn een beetje gek, zoals Ernst of Gerrit, die het gevoel heeft dat er wormen in zijn hoofd knagen en die zich ten slotte een kogel door het hoofd schiet.
Aan de andere kant kan de roman ook gelezen worden als een verhaal over regeneratie: Addy, de jongvolwassen zoon van Constance, lid van de derde generatie, probeert door ‘vers’ bloed het verzwakte geslacht te versterken: hij trouwt met een gezond meisje uit de burgerij. Tegelijkertijd tracht hij zo de kloof tussen de standen te overbruggen. Heel goed werkt zijn strategie overigens niet, want het huwelijk lijkt te mislukken. Op een andere manier probeert hij zelf ook een hoger wezen te worden via mystieke krachten. Hij is anders dan veel van zijn familieleden geen kleine ziel: hij wil geen diplomaat worden, zoals zijn vader, maar psychiater, om mensen in nood te kunnen helpen. Hij geneest door handoplegging en hypnose. In hem heeft Couperus de nieuwe mens willen schetsen, die de synthese tussen religie en wetenschap vertegenwoordigt.
In het laatste deel van de roman, wanneer de hele clan Den Haag heeft verlaten en naar Driebergen is verhuisd, naar de woning van de schoonouders van Constance, waart het spook van de calvinistische vader rond door het huis. De scènes waarin de geheimzinnige donkere kelder centraal staat, hebben een hoog Maeterlinck-gehalte. Criticus W.G. van Nouhuys, een van de weinige
bewonderaars van de roman, gaat hier in zijn recensie uitvoerig op in. Als de moeder uiteindelijk sterft, wordt de dood ook bijna tastbaar. Deze lijkt een soort schim, net als bij Maeterlinck. Opnieuw is hier ook weer een koppeling met Wagner te zien.