Een probleemmeisje uit Wuhan - NRC
Jie reageert opmerkelijk openhartig als zij na afloop van de wedstrijd geconfronteerd wordt met haar gedrag. "Ik ben een probleemmeisje", zegt ze in gebrekkig Nederlands. "Als ik geen zin heb om te luisteren, luister ik niet. En soms luister ik wel, maar vind ik mijn eigen gedachten interessanter. Heel apart, vind je niet?"
Nederlands beste badmintonster van dit moment – ze staat nummer acht op de wereldranglijst, twee plaatsen hoger dan badmintonboegbeeld Mia Audina – is een onalledaagse verschijning in Den Bosch. Met haar 1.77 meter is zij een van de langste vrouwen in het internationale badmintoncircuit. Haar blik staat immer op stoïcijns en dat heeft op sommige van haar tegenstandsters een intimiderende werking. "Als sportster kan Yao behoorlijk egoïstisch zijn", weet haar collega en geliefde Eric Pang. "Zo weigert zij tijdens trainingen om haar medespeelsters shuttles aan te reiken, omdat dat niet 'tot haar takenpakket behoort'. We ruziën daar wel eens over, maar ik geef toe dat ik haar ook bewonder om haar ijzeren wil."
Yao Jie wordt in 1977 geboren in de Chinese metropool Wuhan. Ze is de jongste van drie kinderen en blijkt net als haar zus en vader veel aanleg voor sport te hebben. Aanvankelijk richt zij zich op turnen, maar volgens haar coach heeft zij gezien haar lengte weinig kans om tot de top door te dringen. Op haar elfde wordt Jie toegelaten tot een badmintoninternaat in de provincie Hubei, waar zij zes uur per dag traint; alleen de zondagen heeft zij vrij. "Een strak trainingsregime met strenge leermeesters", zegt zij terugkijkend. "Wie niet luisteren wilde, moest maar voelen. In mijn geval kwam het vooral op voelen neer."
Fred van Wankum, oud-trainer van Jie bij Badminton Club Amersfoort, kan zich hun eerste ontmoeting nog goed voor de geest halen. "Ik werd getipt door die oude Chinees dat er een getalenteerde badmintonster in Nederland rondliep. Ze sprak geen woord Nederlands, maar ik zou geen spijt krijgen. Toen ze eenmaal voor me stond, als een verloren, dood vogeltje, wist ik het zeker: dit meisje ga ik helpen."
Jie woont ruim een jaar bij Van Wankum en zijn vrouw in huis. Hij fungeert niet alleen als haar coach, maar ook als manager en vader. "Jie en ik hadden in die tijd behoorlijk wat conflicten – mijn vrouw deed de ene na de andere lijmpoging. Of ik te veel petten op had? Ik vrees van wel. Onze relatie is de afgelopen jaren wel een beetje bekoeld."
De badmintonbond had eerder met succes de procedures doorlopen om de Indonesische Mia Audina speelgerechtigd te krijgen voor het nationale team. Wat weerhield de nieuwelinge ervan om ook een plek op te eisen? In haar eerste jaar in Nederland werd Jie door haar jaloerse collega-badmintonsters "behoorlijk genegeerd", zegt Van Wankum. "Als sparringpartner was ze oké, maar oh wee als ze een paspoort zou bemachtigen."
En inderdaad: na twee jaar in het Nederlandse clubcircuit te hebben gespeeld, komt Jie in 2000 in aanmerking voor een versnelde naturalisatie tot Nederlandse om zo namens ons land deel te kunnen nemen aan de Olympische Spelen in Sydney. Omdat zowel de Nederlandse badmintonbond als NOC*NSF aan kan tonen dat de badmintonster in haar tak van sport een uitzonderlijk talent is, gaat het licht op groen.
In april 2002 verovert Jie in Malmö de Europese titel, door Mia Audina in de finale te verslaan. Ze staat enige tijd in de toptien van de wereld en lijkt klaar voor de Spelen van Athene. Maar dan slaat het noodlot toe. Door een blessure aan haar rug raakt ze enige maanden uit de roulatie; een ervaring die haar zelfvertrouwen geen goed doet. Maar in de jaren na haar comeback bewijst ze dat ze nog altijd bij de wereldtop behoort. Jie wint de Dutch Open in 2003, de Thailand Open in 2004 en 2005 en was afgelopen oktober finalist bij de China Open. Vorige week strandde zij als hoogst genoteerde speelster in de kwartfinale van de Dutch Open.
Bondscoach Van Dooremalen is het met Van Wankum eens. Hij herinnert zich nog goed hoe zijn pupil vier jaar geleden aan het WK voor vrouwenteams meedeed met een knieblessure. "Op een gegeven moment kwam ze tegenover Camilla Martin te staan, destijds nummer twee of drie van de wereld. Mijn assistent ziet haar worstelen en zegt in de break: 'Doe maar kalm aan, deze partij kun je toch niet winnen'. Nou, hij heeft het geweten. Jie keek hem vernietigend aan en sloeg Martin in de volgende set helemaal van het veld."
Toch oogde Jie vorige week op de Dutch Open vermoeid. In haar doorgaans degelijke spel – ze wordt de Edgar Davids van het badminton genoemd – slopen naarmate het toernooi vorderde steeds meer foutjes. Dat gold overigens ook voor haar vriend Pang, die als eerste geplaatst was in Den Bosch, maar niet verder kwam dan de derde ronde. "De Nederlandse deelnemers hebben dit jaar een druk programma gehad en veel wedstrijden gespeeld", verklaarde Van Dooremalen het voor Nederland teleurstellend verlopen toernooi. Op de vraag welke positie zijn voornaamste troef Jie in de toekomst op de mondiale ranglijst gaat innemen, antwoordt hij zonder enige aarzeling: "Bij de beste vier. Dat moet zeker lukken."