Zonlicht beïnvloedt werking medicijnen tegen afstoting
Veelvoorgeschreven medicijnen tegen afstoting na een orgaantransplantatie blijken in de zomer sneller afgebroken te worden door het lichaam dan in de winter. Zweedse onderzoekers denken dat dit verschil komt doordat mensen in de zomer, onder invloed van zonlicht, meer vitamine D aanmaken. Deze vitamine lijkt de aanmaak van het enzym dat de medicijnen afbreekt, te stimuleren. Extra zonlicht kan ertoe leiden dat de spiegel in het bloed van afweeronderdrukkende medicijnen, duidelijk daalt, wat negatieve gevolgen kan hebben voor de getransplanteerde patiënt.
Voor veel medicijnen geldt dat het leverenzym CYP3A4 betrokken is bij de afbraak ervan in het menselijk lichaam. Dat is de reden dat deze medicijnen niet tegelijkertijd met grapefruitsap mogen worden ingenomen, dit sap heeft namelijk invloed op de hoeveelheid van het enzym dat beschikbaar is om de medicijnen af te breken. Patiënten die dergelijke medicijnen met grapefruitsap innemen, hebben meer van de werkzame stof in hun bloed dan wanneer zij dezelfde dosis met water nemen.
Uit laboratoriumonderzoek is gebleken dat vitamine D invloed heeft op het enzym CYP3A4. En wel zo, dat het gen hiervoor sterker tot expressie komt bij meer vitamine D. Onderzoekers van het Zweedse Karolinska Instituut redeneerden dat meer vitamine D in het bloed er dan ook wel eens toe zou kunnen leiden dat bepaalde medicijnen sneller worden afgebroken.
Voor mensen in noordelijke streken geldt dat zij in de winter veel minder vitamine D in hun bloed hebben dan in de zomer, onder invloed van een veranderde hoeveelheid zonlicht waaraan zij blootstaan. In de tropen is dat verschil niet relevant. Als de invloed van vitamine D op het afbraakenzym bij mensen net zo groot is als in het laboratorium, zou dat betekenen dat de biologische beschikbaarheid van de werkzame stof in veel medicijnen in de zomer lager ligt dan in de winter.
De onderzoekers hebben drie medicijnen genomen die voor hun afbraak afhankelijk zijn van CYP3A4, om te onderzoeken of dit verschil tussen zomer en winter inderdaad bestaat en of het zo groot is, dat het relevant is voor patiënten. Ze kozen voor de immunosuppressiva tacrolimus, sirolimus en ciclosporine, drie medicijnen die worden gebruikt om afstoting van getransplanteerde organen te voorkomen. Voor alle drie geldt dat een goede plasmaspiegel nauw luistert en dus regelmatig gecontroleerd wordt, en dat patiënten de middelen meestal langere tijd gebruiken. Als controlemiddel kozen ze voor mycofenolzuur, de werkzame stof in CellCept. Ook dit medicijn wordt gebruikt tegen afstoting, maar de afbraak verloopt op een andere manier.
Van alle medicijnen haalden de onderzoekers de verhouding tussen geslikte dosis en plasmaspiegel uit een database van hun instituut. Ze vergeleken vervolgens die verhouding in de drie maanden waarin Zweden het minste vitamine D aanmaken, januari tot en met maart, met de zomerperiode.
Voor sirolimus en tacrolimus vonden ze inderdaad verschillen tussen de seizoenen die overeenkwamen met de veranderingen in de hoeveelheid vitamine D in het bloed van de patiënten: in de zomer waren de concentraties van de werkzame stoffen in het bloed significant lager dan in de winter. Bij mycofenolzuur, dat op een andere manier wordt afgebroken en waarschijnlijk dus ook niet beïnvloed wordt door de hoeveelheid vitamine D in het bloed, vonden ze inderdaad geen verschillen tussen zomer en winter. Ook bij ciclosporine zagen ze geen verschil, terwijl ze daar verwachtten dat vitamine D wel invloed zou hebben. Maar de onderzoekers denken dat dat misschien komt doordat de test die ze gebruikt hebben, bij ciclosporine ook de afbraakproducten meet en niet alleen de werkzame stof zelf.