Staat perkt burgerlijke vrijheden radicaal in - NRC
Coronamaatregelen Europese landen leggen in de strijd tegen het virus fundamentele vrijheden op ongekende wijze aan banden. Kan dit ook weer snel worden teruggedraaid?
Een kerkelijke functionaris in een lege Dom van Keulen. Alle kerken en moskeeën zijn gesloten voor het publiek. Foto Ina Fassbender/AFP
In heel Europa zijn burgers druk bezig hun dagelijkse routine aan te passen aan de nieuwe werkelijkheid, die het leven in enkele dagen op zijn kop heeft gezet. Uitgaansverboden, scholen dicht, grenzen dicht, winkels dicht, thuiswerken, leger en politie op straat om erop toe te zien dat burgers de nieuwe regels naleven.
Vakanties zijn verboden
De landsgrenzen, die Merkel in 2015 bij de vluchtelingencrisis niet wilde sluiten, blijken opeens toch deels gesloten te kunnen worden. Behalve winkels, theaters en café's moeten ook kerken, moskeeën en synagogen hun deuren sluiten. Vakantiereizen in binnen- en buitenland zijn voorlopig verboden.
Premier Rutte hield maandag in zijn rede het midden tussen de strijdlustige toon van de Franse president en de nuchterheid van Merkel. Geen oorlogstaal, en ook geen compleet stilleggen van het dagelijks leven. Wel een zorgvuldige uitleg van de genomen maatregelen en een appèl tot saamhorigheid.
Volgens de Duitse historicus René Schlott moeten Europese burgers zich dringend bezinnen op de vraag hoe ver we in de strijd tegen het virus willen gaan. "Met een adembenemende snelheid, en een verbijsterende bereidheid van de bevolking ermee in te stemmen, worden rechten buiten werking gesteld die over de eeuwen moeizaam zijn bevochten", schreef hij dinsdag in een vlammend appèl in de Süddeutsche Zeitung. Hij noemde de vrijheid van vergadering, de vrijheid van geloof, het recht op onderwijs en het recht op vrij reizen. Als we niet oppassen, stelt hij, wordt de open samenleving de nek omgedraaid bij de poging haar te redden.
Lees ook: Wat Rutte zei in zijn speech
In Spanje controleren leger en politie het uitgaansverbod zo streng dat het Spanjaarden herinnert aan de Franco-dictatuur. Het Verenigd Koninkrijk lijkt onder premier Johnson te kiezen voor een heel ander model en voor maatregelen die minder dwingend zijn. "We zijn een volwassen, ontwikkelde en liberale democratie", zegt Johnson.
Daarin is voorlopig geen plaats voor een 'lockdown'. Wel voor eigen verantwoordelijkheid van de burger. Wat dat betekent voor het voortwoekeren van de pandemie is nog onduidelijk.