De proost van Sint-Servaas was vanaf de vroege middeleeuwen tot aan het einde van het ancien régime de hoogste functionaris van het kapittel van Sint-Servaas. Hij had het tijdelijke beheer over de wereldlijke goederen van het kapittel, dus over alle bezittingen in Maastricht en ver daarbuiten. De zielzorg en geestelijke leiding van zijn mede-broeders, later kanunniken, viel onder de bevoegdheden van de deken van het kapittel.

Aanvankelijk was Sint-Servaas een abdij en werd de functie van de proost uitgeoefend door een abt of lekenabt. De term abbas (abt) wordt bij Sint-Servaas voor het eerst in 820 gebruikt en blijft bij het kapittel nog tot de 10e eeuw in gebruik. Tussen 840-876 is voor het eerst sprake van een prepositus. Later, wanneer de abdij in de hoge middeleeuwen is omgevormd tot een kapittel van wereldheren, vindt eerst de term 'prepositus' ingang, en vervolgens de term 'proost'. Vanaf de 17e eeuw komt ook de titel 'hoogproost' voor. 

Tot in de 16e eeuw was het proostschap van het kapittel van Sint-Servaas in Maastricht vaak een 'opstapje' voor de hoogste geestelijke ambten in het Maas-Rijngebied. Meer dan de helft van de proosten van Sint-Servaas was tevens proost of kanunnik van een ander prestigieus kapittel. Dertien Maastrichtse proosten werden tot bisschop gewijd, waarvan negen tot aartsbisschop. In de 12e eeuw was de functie van proost in Maastricht verbonden met het kanselierschap van het Heilige Roomse Rijk (zoals de proosten van Sint-Donaas in Brugge meestal kanselier van Vlaanderen waren). Wanneer een proost ten gevolge van andere functies niet of weinig resideerde te Maastricht, werd een vice-prepositus (vice-proost of coadjutor) aangesteld.

Na de opheffing van het kapittel op 5 december 1797 ging het grootste deel van het kapittelarchief verloren. Informatie over de proosten van Sint-Servaas is daardoor in veel gevallen schaars.

Zie ook
 Sint-Servaasbasiliek (Maastricht)
 Kapittel van Sint-Servaas
 Proosdij van Sint-Servaas
 Lijst van proosten van het Onze-Lieve-Vrouwekapittel te Maastricht
 Lijst van proosten van het Sint-Lambertuskapittel in Luik
 Lijst van domproosten van Aken

 
Proosten van Sint-Servaas
Sint-Servaaskapittel
Sint-Servaasbasiliek
Geschiedenis van Maastricht
Geschiedenis van Limburg
Proosten