Op zaterdagmiddag 22 februari reden een aantal Duitse overvalwagens de Jodenhoek binnen. Zeshonderd leden van de Ordnungspolizei verlieten de wagens en trokken de wijk in met het enige doel om 425 jonge joodse mannen tussen de 20 en 35 jaar op te pakken. Deze jonge joodse mannen werden hun huis uit geranseld, van hun familie weggerukt en naar het Jonas Daniël Meijerplein gedreven.
Vrouwen die zich aan hun echtgenoot vastklampten werden in het gezicht geslagen en bij hun mannen vandaan gedreven. Kinderen werden huilend achtergelaten. Zondagmorgen herhaalden deze afschuwelijke praktijken zich. De opgepakte mannen werden meegenomen naar kamp Schoorl en binnen een week naar Buchenwald gedeporteerd. Van daaruit werden zij, een kleine 400 man, in mei naar Mauthausen overgebracht. Slechts twee van de opgepakte mannen zouden de oorlog overleven.
Van deze gruweldaden waren ook veel niet-joodse Amsterdammers getuige. Het gebeuren schokte de bevolking van de stad. Ook leden van de Nederlandse Communistische Partij (CPN), die na het uitbreken van de oorlog als illegale partij verder was gegaan, waren getuige geweest van deze wreedheden. Nog diezelfde avond nam Jaap Brandenburg de Amsterdamse districtleider van de CPN contact op met Lou Jansen. Hij behoorde op dat moment samen met Paul de Groot en Jan Dieters tot de illegale landelijke leiding die de CPN had gevormd. Na overleg waarbij ook andere leden van de Amsterdamse leiding zoals Frits Reuter en Bertus Brandsen betrokken waren, werd besloten dat de CPN door middel van een anoniem manifest tot een staking zou oproepen. Dit later zo beroemd geworden manifest werd geschreven door Lou Jansen.
Tegelijkertijd nam verderop in de stad de onthutste stratenmaker en CPN-er Willem Kraan die getuige was geweest van deze wreedheden, contact op met collega en partijgenoot Piet Nak. Nak vertelt hier twintig jaar later het volgende over:
“En Willem, die een ijzersterke kerel was, vertelde mij met tranen in zijn ogen hoe verschrikkelijk daar huisgehouden werd, hoe de mensen daar als beesten geslagen werden.”
“En Willem kwam bij mij en hij zei: “dat kunnen we niet dulden, daar moet iets aan gebeuren, de boel moet plat”. Nog diezelfde zondag probeerden Nak en Kraan zoveel mogelijk partijgenoten bij de Stadsreiniging en Publieke Werken te waarschuwen, met het idee de volgende dag deze bedrijven plat te leggen. Maandag 24 februari kwam de staking niet van de grond, maar wel werd ’s avonds een bijeenkomst gehouden op de Noordermarkt, waar besloten werd voor de volgende dag een algemene staking uit te roepen.