Paleis Het Loo | Goud van de stadhouder
Goud van de stadhouder
dinsdag 2 september 2014 / door George Sanders
De beloningspenning van hofmeester François de Virieu
Het moet rond het jaar 1580 zijn geweest dat François de Virieu en zijn echtgenote Françoise de Witte zich ieder afzonderlijk lieten portretteren. Beide portretten zijn te zien in de Oude Eetzaal van Paleis Het Loo. Niet alleen het jaar waarin beide pendanten werden geschilderd is onbekend, maar ook weten we niet wie de meester was die beide panelen schilderde. Gelukkig weten we wel wat over De Virieu.
Hofmeester van Willem de Zwijger
François de Virieu (ca. 1533-1596) kwam oorspronkelijk uit Frankrijk. Vanwege van zijn geloof trok de protestantse De Virieu naar de Lage Landen, waar hij in dienst trad van prins Willem van Oranje, de stadhouder van Holland en Zeeland. In 1572 nam De Virieu deel aan de veldtocht van de prins. Later gaf hij als hofmeester leiding aan de hofhouding van de prins, eerst in Antwerpen en vanaf 1583 in Delft.
Hofmeester De Virieu was een vertrouweling van de prins, voor wie hij verschillende belangrijke opdrachten uitvoerde. Hij werd hiervoor beloond met een gouden penning die hij op het portret draagt. Op het eerste gezicht lijkt deze in het luchtledige te zweven. Maar als je goed kijkt, is te zien dat de penning wordt gedragen aan een zwart lint, dat op de donkere kleding van de hofmeester bijna volledig wegvalt. Vrij duidelijk is wel de voorstelling op de penning die De Virieu draagt: we zien een naar rechts gewend portret, omgeven door een omschrift, waarvan de eerste woorden nog te lezen zijn: GVILEL. D.
De Virieu draagt een van de beloningspenningen die Willem van Oranje vanaf 1577 bij de Antwerpse medailleur Coenrad Bloc liet gieten. De stadhouder gebruikte dergelijke gouden beloningen om verdienstelijke medestanders te belonen. Zo schonk hij zijn secretaris Christiaan Huygens (1551-1624) een dergelijke penning, nadat die in 1581 in Londen een Nederlandse jongen uit handen van de Spaanse ambassadeur had gered. Paleis Het Loo bezit van de beloningspenning van Willem van Oranje een zilveren exemplaar.
Beloningspenningen van Maurits
Ook Willems zoon en opvolger stadhouder Maurits liet bij Coenrad Bloc een eigen beloningspenning maken. Deze penning vertoont op de voorzijde het naar rechts gewende borstbeeld van Maurits met het omschrift: MAVRITIVS . PR . AVR . CO . NASS . CAT. MARC. VER. ET . VLIS. (Maurits, prins van Oranje, graaf van Nassau en Katzenelnbogen, markies van Veere en Vlissingen). In de armafsnede staat de leeftijd van de afgebeelde: Æ.T. 34, daaronder de signatuur van de makerCON: BLOC: F.
Op de keerzijde is een jonge oranjetak afgebeeld, opgroeiend uit een omgezaagde boom binnen een krans van twee samengebonden lauwertakken. Het omschrift luidt: TANDEM. FIT. SVRCVLVS. ARBOR (Uiteindelijk wordt de twijg een boom), en onderaan: ANNO 1602. Op de rand zijn drie oogjes aangebracht, waaraan ooit een ketting van gouden schakels bevestigd is geweest om de penning te kunnen dragen.
Zo'n beloningspenning was iets om trots op te zijn. Het goud dat hij van de stadhouder kreeg, was voor De Virieu in elk geval belangrijk genoeg om het in detail op zijn portret af te laten beelden.
Portret van François de Virieu (circa 1533-1596), hofmeester van Willem van Oranje.
Door onbekende schilder, circa 1580. Collectie: Koninklijk Kabinet van Schilderijen, Mauritshuis Den Haag
Zilveren exemplaar van de beloningspenning van Willem van Oranje (1533-1584).
De penning is in 1584 hergebruikt als doopgeschenk voor Pieter Francken van Scharpenbrandt. Daarop wijst de later gegraveerde inscriptie op de penning. Door Coenrad Bloc, 1577. Collectie: Geschiedkundige Vereninging Oranje-Nassau