Ik vraag me af wat differentiëren met het zelfbeeld van leerlingen doet - CPS.nl
Ingrid Dirksen - 21 maart 2016
De instructiefase is bij uitstek een fase waarbinnen je als docent goed kunt differentiëren. Leerlingen worden dan veelal in twee of drie verschillende groepen ingedeeld op basis van hun beheersing van de lesstof. De groep die de stof nog onvoldoende beheerst krijgt meer instructie dan de andere twee groepen. "Maar krijgen leerlingen in de groep met meer instructie dan geen negatief zelfbeeld?", zo wordt mij regelmatig gevraagd. "En wat doet dat met het groepsgevoel?" Een terechte zorg?
Jazeker, en ook heel herkenbaar. Als docent ben je ook een pedagoog en wil je je leerlingen een veilige omgeving aanbieden. Je wilt geen negatieve etikettering of de groep verdelen in sterk en zwak. Wat je wel wilt is optimaal aansluiten op verschillen in leerbehoeftes van je leerlingen, zodat ze optimaal profijt hebben van jouw les.
Afwisseling, dat is waar het om draait. Als je verschillende manieren van differentiatie kent en gebruikt, voorkom je dat leerlingen steeds in hetzelfde groepje zitten.
Deel leerlingen ook eens in op basis van andere criteria. Bijvoorbeeld naar abstractieniveau (taxonomie van Bloom) of naar de manier waarop ze de leerstof verwerken. Het is ook niet zo dat een groepje altijd homogeen moet zijn, laat kinderen elkaar juist aanvullen. De leerling die de stof al beheerst kan het uitleggen aan de rest van zijn groep. Voorkom je dat soms te strak vasthoudt aan je indeling. Het kan heel goed werken een leerling in een groepje van zijn naastgelegen zone van ontwikkeling: hij kan iets bijna zelfstandig, maar heeft nog nèt wat hulp nodig. Laat ook de leerlingen van het zelfstandig werkende groepje iets opleveren dat ze moeten presenteren aan de rest. Zo leren groepen weer van elkaar en maak je alle leerlingen zichtbaar.
2. Zorg dat er wat te kiezen valt
Geef verschillende opdrachten of kies voor verschillende aanpakken, en laat leerlingen zelf kiezen bij welke groep ze aansluiten. Het is dan wel belangrijk dat leerlingen goed weten wat er van ze wordt verwacht, en dat ze in kunnen schatten wat ze daarvoor nodig hebben. Onderzoek laat positieve effecten zien op leren en motivatie als leerlingen zelf keuzes kunnen maken.
Differentiëren is vooral 'organiseren', waarbij je soms ook af moet stappen van je plan. Maak in de klas bespreekbaar waarom je differentieert, en hoe jij je leerlingen daar goede manieren voor aan wilt bieden die de les leuker maken. Je zult merken dat het veel vragen en onzekerheid weghaalt en het helpt je aan de verbondenheid en veiligheid die je graag voor je leerlingen wilt.