89. PURMEREND
De zaagmolen "De Burcht" van de firma K. Brandjes en Zn. te Purmerend was eveneens een oudZaankanter. Oorspronkelijk omstreeks 1669 gebouwd te Zaandam-Westzijde als balkenzager "De Roode Leeuw", verbrandde hij in 1720, waarna evenwel herbouw volgde. De nieuwe molen werd al voor 1753 afgebroken, naar Purmerend vervoerd en aldaar herbouwd. Hij stond aan de Purmersteenweg, ten oosten van de spoorlijn, en werd in 1919 gesloopt. Links op de achtergrond zien we de poldermolen "De Palingjager".
90. MüNNIKENDAM
Een veel gefotografeerde en prachtig gelegen zaagmolen was "De Vriendschap" van de firma N. Dekker, voorheen de firma A.N. Teengs. Het was een bijzonder fraaie molen, één geheel vormend met de zaagschuur waarop hij stond, de omringende bedrijfsgebouwen, de sleephelling en het balkengat waarin de boomstammen werden "gewaterd". Het was dan ook als een nationaal verlies te beschouwen toen de molen op 8 mei 1961, vermoedelijk door blikseminslag, in brand raakte en geheel verloren ging.
91. EDAM
De firma A.N. Teengs die de zaagmolen te Monnikendam exploiteerde, had er ook één in Edam. Ook dit was een molen die bijzonder fraai van lijn was en prachtig gelegen bij dit schilderachtige stadje, dat eertijds een zeehaven van enig belang was en welvarend door de aanwezigheid van enkele scheepstimmerwerven. Helaas werd de molen "De Phenix" in 1933 afgebroken. Links is een typisch poldermolentje te zien, dat in 1941 werd gesloopt. Het was een wipmolentje met stelling.
92. ENKHUIZEN
Verspreid in de provincie heeft ook een aantal paltrokzaagmolens gestaan. Het waren molens waarvan de bouwtijd korter was dan die van een achtkante stellingmolen, die minder hout vergden en daardoor bij het bouwen goedkoper waren. Daartegenover kostten ze, doordat de zaagruimte aan weerszijden en aan de achterkant open is, weer meer aan onderhoud. We zien hier de paltrok "De Valk" te Enkhuizen, gebouwd in 1625 en jaren geleden door afbraak verdwenen.
93. UITGEEST
Van de vele paltrokzaagmolens in Noord-Holland - alleen al in de Zaanstreek hebben er een kleine 240 gestaan - zijn er nu nog slechts drie over, alsmede een kleiner exemplaar in het Openluchtmuseum te Arnhem. De bakermat van deze molens lag in Uitgeest, waar een zekere Corne1is Cornelisz. op het denkbeeld kwam om het zware hout zagen niet meer met de hand, maar door middel van windkracht te gaan doen. Uit het door hem geconstrueerde primitieve zaagmolentje, dat op een vlot was geplaatst, werd de latere paltrok ontwikkeld. In datzelfde Uitgeest troffen we ook de hier getoonde paltrok "De Hoop" aan, een molen die in 1911 door brand werd verwoest.
94. DE RIJP
De Rijp is vooral bekend geworden omdat het de geboorteplaats is van de bekende waterbouwkundige en molenbouwer Jan Adriaansz. Leeghwater. In de zestiende en zeventiende eeuw beleefde het dank zij de haringvisserij en de walvisvaart een bloeitijd. In dit dorp aanschouwen we de trasmolen "De Volharding", die in 1855 te Zaandam als zaagmolen "De Tijd" werd gebouwd. In 1888 werd hij daar zorgvuldig afgebroken en overgebracht naar De Rijp, ten einde daar te beginnen aan zijn nieuwe taak: het verwerken van duif- of tufsteen tot tras. Hier raakte de vrij kleine molen reeds het volgende jaar in brand en ging geheel verloren. Men lette ook op de bij het bedrijf, de schelpkalkbranderij "Dillenburg" van P. Dil Jzn., behorende kalkovens op de achtergrond.
95. EGMOND-BINNEN
Dat de bodem van Noord-Holland op de meeste plaatsen niet geschikt is om zonder te heien zware bouwwerken te dragen, zal wel de reden zijn dat in deze provincie vroeger veel in hout werd gebouwd. Ook de molens, zowel polder-, koren- als industriemolens, werden meestal van hout gebouwd, waardoor ze lichter zijn dan een van steen gemetselde molen. Deze laatste kwamen hier dan ook niet algemeen voor. We zien hier de stenen korenmolen te Egmond-Binnen, die rond 1900 werd afgebroken. De foto is van omstreeks 1890.
96. NEDERHORST DEN BERG
In het lage veenachtige gebied van Nederhorst den Berg, ingesloten tussen de Vecht en een plassengebied, werd niettemin een ronde stenen korenmolen met lage stelling gebouwd. Het was de korenmolen "De Zwaan", die stond op het "Eiland aan de Achterweg" aan de Breevaart. Omstreeks 1946 verdween hij door afbraak.
97. HEEMSTEDE
Op vastere, meer zandige bodem stond de korenmolen "De Nachtegaal" te Heemstede. De "electrische meelfabriek" van de firma H.H. Höcker en Zonen had het werk van de molen overgenomen en in 1919 werd hij stilgezet. Zo is hij blijven staan totdat rond 1930 de kap en de stelling werden afgenomen. De romp is nog steeds aanwezig. Volgens opschrift op de baard was hij gebouwd in 1760.
98. HAARLEM
De laatst overgebleven hoge stenen walmolen van Haarlem was "Het Fortuin", die we hier zien. Hij stond aan het Spaarne, nabij de spoorwegovergang tussen de Friese Varkenmarkt en het Vrouwenhek. De molen had een bewogen leven en maalde onder meer run, bonen, cement en graan. Het laatst was hij eigendom van de houthandelaar Bremer, die "Het Fortuin" in 1892 verkocht aan de Hollandsche IJzeren Spoorweg Maatschappij. Deze liet de molen in 1906 door afbraak verdwijnen.