PVV'ers in de raad? Laat maar komen - NRC
Geert Wilders keert met zijn PVV terug in Rotterdam. In 2015 trapte hij er zijn campagne voor de Provinciale Statenverkiezingen af. Foto Remko de Waal / ANP
De PVV zoekt kandidaten voor de gemeenteraad van Rotterdam. Aanmelden per mail graag. Dat twitterde PVV-leider Geert Wilders afgelopen weekend. Hij had al eerder aangekondigd in 2018 mee te doen aan de Rotterdamse gemeenteraadsverkiezingen. Nu lijkt hij dat voornemen te gaan uitvoeren.
De uitslagen van de landelijke Tweede Kamerverkiezingen zullen hem hebben gesterkt. In Rotterdam haalde de PVV ruim 15 procent van de stemmen, waarmee ze maar net achter de VVD bleef. Die werd met ruim 16 procent de grootste partij van de stad.
Daarmee is niet zonder meer gezegd dat de PVV ook in de gemeenteraad zo groot wordt. Rechts is in Rotterdam stevig vertegenwoordigd door Leefbaar Rotterdam, dat de partij van Pim Fortuyn, die in Rotterdam al vijftien jaar in de raad zit en nu voor de tweede keer aan het college deelneemt. Bij de vorige raadsverkiezingen kreeg die partij 27,5 procent van de stemmen. Daarmee is ze met afstand de grootste in de raad.
De liefde van de Rotterdammer voor de pragmatische, rechtse koers van Leefbaar lijkt dus groot, en de partij is stevig geworteld in de stad. De vraag zal zijn of haar deelname aan het stadsbestuur en de onvermijdelijke compromissen de partij hebben geschaad. Dat kan de PVV kansen bieden. Wilders heeft Leefbaar al een "fletse middenpartij" genoemd – waarmee de lijn van de campagne al duidelijk lijkt.
"Een klein deel van de Leefbaar-stemmers gaat naar de PVV", zegt Ronald Buijt, fractievoorzitter van Leefbaar Rotterdam. "Die willen gewoon het hardste geluid horen, daar kan je geen beleid op loslaten." Buijt verwacht niet dat het om dramatische aantallen gaat: "Drie à vier zetels. Daar zullen ook kiezers bij zitten die landelijk PVV stemmen, maar gewoonlijk niet opkomen voor de gemeenteraad." Leefbaar bezet nu veertien van de 45 zetels in de raad.
Potentieel voor extreem-rechts
Maar Leefbaar Rotterdam trekt lang niet alleen kiezers die landelijk PVV stemmen. "Ruim 40 procent van onze kiezers stemt landelijk PVV, en ruim 40 procent VVD", weet Buijt uit onderzoek.
In Rotterdam is van oudsher potentieel voor extreem-rechts, zegt socioloog Jan Rath, hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam. "Het was een van de eerste steden waar extreem-rechts voet aan de grond kreeg. Begin jaren 80 kreeg de Centrumpartij al zetels in deelraden in Rotterdam, en niet in andere steden."
Dat is niet te verklaren door het hoge aantal migranten, zegt Rath, want dat heb je ook in andere steden. Volgens hem ligt het meer aan het lage opleidingsniveau in Rotterdam, en de achterblijvende economie. "In de haven is door automatisering dramatisch minder werk, vooral voor laagopgeleiden. Er is niet tijdig ingespeeld op die fundamentele verandering van de economie. Nu zit de stad met een bevolking die te groot is voor haar economie, en een economie waarin laagopgeleiden weinig perspectief hebben." Door het lage opleidingsniveau zijn meningsverschillen er directer en rauwer. "Het chagrijn overheerst, mensen zijn niet echt op zoek naar samenwerking."
Leefbaar heeft juist wel samengewerkt, en zal in de campagne nadruk willen leggen op wat ze daarmee heeft bereikt – veiligheid op straat, controleurs op de metro, een bed-bad-broodregeling die écht gericht is op terugkeer van illegalen. De PVV zal de compromissen benadrukken: dat Beverwaard een azc kreeg, bijvoorbeeld. Burgemeester Aboutaleb werd bij een bijeenkomst daarover belaagd door woedende wijkbewoners. En in Hoogvliet kwam Leefbaar-wethouder Schneider onlangs in het nauw toen bewoners zich verzetten tegen plaatsing van twaalf statushouders in de wijk. De politie moest Schneider voor zijn eigen veiligheid afvoeren.
Om iets te bereiken, moet je wel meedoen, zegt Joost Eerdmans, wethouder veiligheid en partijleider. "Leefbaar Rotterdam is niet opgericht om aan de zijlijn te blijven. Pim Fortuyn was ook geen PVV'er. Hij hield van uitdagen, door problemen helder te benoemen, maar hij vond ook dat je er samen uit moest komen."
Dat zal voor Wilders nog lastig worden, denkt Eerdmans. "Voor de gemeenteraadsverkiezingen moet je specifieker zijn in je plannen dan in de landelijke politiek. Dat kan niet in 140 tekens." Maar net als fractievoorzitter Buijt zegt Eerdmans niet ongelukkig te zijn met deelname van de PVV in Rotterdam.
De enige gemeenten waar de PVV eerder meedeed aan raadsverkiezingen zijn Almere en Den Haag. In beide is ze de grootste oppositiepartij, met 8 van de 39 zetels respectievelijk 6 van de 45. In beide bleef zij ook, zowel in 2010 als 2014, buiten de coalitie. Oppositie voert de partij vooral door moties in te dienen, die het zelden halen. Aandacht krijgt ze door akkefietjes en – ongewenst – afsplitsingen. Bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen verloor de PVV: in Den Haag raakte ze één zetel kwijt, in Almere bleef het zetelaantal gelijk.