Voor het collectief leven in een ecodorp, hoe doen mensen dat? | De Volkskrant
VerslaggeverscolumnMargriet Oostveen in Boekel
Voor het collectief leven in een ecodorp, hoe doen mensen dat?
Margriet Oostveen 1 december 2020, 21:41
Drie van hen staan me in de modder naast een bouwplaats op te wachten, opgewekt en helemaal klaar om alle snufjes voor een duurzaam leven te laten zien ('We hebben hier een briljante hennep-kalkmuur!'). Op hun hoofd bouwvakkershelmen, iedereen bouwt één of meer dagen per week mee, naast de professionele bouwvakkers.
De klimaatadaptieve woningen! De schone-energiecentrale met baanbrekende basaltaccu! Prachtig allemaal, maar ik ben hier vooral om weer eens een echt collectief van dichtbij te zien. Over het collectief hoor je weer veel sinds corona. Van mensen met ervaring in Scandinavische landen vaak, zoals epidemioloog en geriater Rudi Westendorp, die in Denemarken woont: 'De balans tussen het collectief en het individu ligt hier veel meer bij het collectief', zei Westendorp in de Volkskrant. 'De essentie is hier: je bent onderdeel van een groep. Me-in-We is een uitdrukking die we veel gebruiken.'
'Hier bouwen wij aan de toekomst!' Artist's impression van het ecodorp. Beeld Margriet Oostveen
De samenleving moet goed voor je zorgen, maar jij ook voor die samenleving. Nederland lijkt wat meer van het 'me', zacht uitgedrukt. Op weg naar Boekel klagen hoogopgeleide mensen op de autoradio een dik half uur over hun skivakanties die dit jaar niet door kunnen gaan. En in hoeverre dat een aanslag is op hun individuele vrijheid.
Grote eigen huizen
Het ecodorp is het andere uiterste, en toch geen sekte. Sommige bewoners verkochten grote eigen huizen om hier duurzaam te beginnen: als zij het niet probeerden, wie dan wel? Zij wilden uitvinden wat het best werkt, zodat luiere, laffere mensen zoals u en ik (mijn woorden) dit in de toekomst ook kunnen.
Vier jaar leefden ze met kinderen in vaak bitterkoude woonunits (zeg maar bouwketen) op het bouwterrein waar de tegen elk klimaat bestendige, energieneutrale woningen moesten komen: alles sociale huur, voor iedereen betaalbaar. Vorige maand verhuisden de eerste tien bewoners eindelijk van de units naar de eerste cirkel van twaalf voltooide huizen. Er komen drie cirkels in het ecodorp. Met in iedere cirkel ook twee mantelzorgwoningen voor mensen die niemand hebben om voor hen te mantelzorgen. Dat gaan de andere bewoners voor hen doen: 'me in we'.
In de eerste voltooide cirkel. V.l.n.r.: Ad, Nynke, Ronald. Beeld Margriet Oostveen
De drie met de helmen heten Ad Vlems, Nynke de Jong en Ronald Hazelzet. Ad is de initiatiefnemer, Nynke en Ronald doen sinds een jaar mee. Nynke is een designer uit Limburg, Ronald had tot vorig jaar een baan in de marketing in Taiwan. Ad was tot het ecodorp systeembeheerder, zijn vrouw Monique werkt fulltime als accountmanager by Fontys Hogescholen.
Geen alternatievelingen, Ad en Monique wilden hun zoon alleen maar een betere toekomst geven. Dus ze bouwden een website rond dat idee, want dat konden ze tenminste. Binnen een paar dagen meldden zich tien families, die hetzelfde wilden. Maar hoe? Iemand zei: wat jullie willen, heet een ecodorp, daar zijn er al duizenden van in de wereld. Een belangrijk kenmerk van ecodorpen is dat mensen weer echt samenleven en alle besluiten gezamenlijk nemen. Drie maanden later: honderd reacties.
Allerlei subsidies
Ter plekke vonden ze de rest uit. Ook Ad en Monique verkochten al snel hun eengezinswoning in Tilburg. Dat geld staken ze met wat andere bewoners van het eerste uur in de crowdfundingsactie die, aangevuld met leningen en allerlei subsidies voor duurzame innovatie, de basis zou worden het bouwen van de woningen in Boekel. Familie en vrienden verklaarden hen voor gek, dat heeft tot enige verwijdering geleid. Het enige minpunt, zegt Ad.
De eerste jaren wáren ook vol onzekerheid en chaos. Banken wilden niet meefinancieren, deelnemers trokken zich weifelend terug, anderen kwamen er weer bij. Verschillende architecten maakten ontwerpen voor de woningen, die pas bij een derde poging voldoende duurzaam én betaalbaar waren.
Ad Vlems. Beeld Margriet Oostveen
In vijf jaar namen ze niettemin in verbijsterende harmonie ontelbare riskante beslissingen. En het lukte. Cruciaal bleek vertrouwen in elkaar, hun doel en hun organisatiestructuur, die 'holarchisch' is. Holarchie is het tegenovergestelde van hiërarchie en minder zweverig dan het lijkt: moderne managers die van 'agile' houden vinden het ook enorm interessant, maar dan in een wat meer concurrerende vorm ('holacratie'). In een holarchische beslisstructuur is iedereen verantwoordelijk voor het geheel, door in goed overleg een deel voor zijn rekening te nemen. In Boekel bouwden ze het ecodorp zo op in losse werkgroepen voor verschillende thema's, van 'financiering' tot 'bouwen' tot 'voedseltuin'.