De inspiratie is afkomstig uit het werk van de Sint-Vincentiusgenootschappen in Parijs die er vanaf 1835 onderwijs en opvoeding organiseren voor kinderen uit de arme wijken onder de naam Patronage des apprentis et des jeunes ouvriers. Ook de Duitse Gesellenvereine van Adolf Kolping en de Oratorio’s van Don Bosco vormden bronnen van inspiratie voor de Belgische patronaten. De initiatieven worden gesteund en gefinancierd door edelen en industriëlen. Later ontstonden ook parochiepatronaten waar de geestelijken het voortouw namen. In beide gevallen ging het er om de jongeren door activiteiten buiten werk en school te beschermen tegen demoraliserende invloeden. Dat vroeg om opvoeding en godsdienst was daartoe de basis. De patronaten trachtten ook de invloed van het opkomend socialisme in te perken door maatschappelijke structuren als statisch af te schilderen en de jongeren een houding van gelatenheid en onderwerping bij te brengen.
Patronaten organiseerden sport en spelactiviteiten voor jongeren, zodat ze de grauwheid van hun werk en mistroostige gezinssituatie konden ontvluchten. Het moest jongeren ook weghouden van andere activiteiten, en een alternatief zijn op “duizende verderfelijke aanloksels, zoals vertooningen, bals, concerts, enz…”. Daarnaast werden er diverse aanpalende activiteiten georganiseerd zoals onderwijs, spaarkassen, leesbevordering via prille vormen van bibliotheekwerking en bestrijding van alcoholmisbruik via de matigheidsgenootschappen.