Waarom meent de onderzoeker van de moderne letterkunde dan dat hij het niet zonder jargon kan stellen? Het antwoord lijkt mij simpel: om het eigen territorium af te bakenen. Een modale kranterecensent zal zich niet verbeelden meer van de middeleeuwen te weten dan Van Oostrom of Pleij. Maar diezelfde recensent denkt wel alles te weten van Brakman, Nooteboom, Mulisch of Palmen - of althans evenveel als de academische schriftgeleerden. De laatste kan alleen zijn territorium schoonhouden door zich te verschansen achter ‘heterodiëgetische vertellers’, ‘periodecodes’ en ‘representaties’.
Het was Te Winkel die als eerste een scherp onderscheid trachtte te maken tussen de criticus die oordeelt en de wetenschapper die slechts oordelen registreert. In de praktijk van zijn handboekdelen zondigde hij zelf voortdurend tegen die regel. En hoe kon het ook anders? Elke regel aan een literator uit het verleden besteed is een positief waardeoordeel: hij/zij blijft de moeite waard. Het belangrijkste verschil tussen het academische en niet-academische schrijven over literatuur lijkt mij dit: de literatuurecensent heeft in de eerste plaats de functie te keuren, te schiften voor het grote publiek (of hij in die functie nog werkelijke invloed heeft, is een andere zaak). De literatuuronderzoeker blijkt in de praktijk (zie het begin van dit artikel) vooral literaire teksten uit het verleden naar voren te schuiven die cultuurhistorisch en/of esthetisch interessant zijn. Bij dit gevecht tegen het vergeten kan de onderzoeker, nogmaals, alleen maar gehinderd worden door elk jargon dat hem plateauzolen moet geven. Daarmee stoot hij juist het publiek af dat hij zoekt.
In dit verband is het volgende relevant: de recensie over de vijf bovengenoemde studies die ik schreef, is nooit in Vrij Nederland verschenen. Carel Peeters vroeg mij om een floppy met de tekst en in de tijd dat ik met mijn computer worstelde, werd hij terzijde geschoven. Zijn opvolgster bleek weinig te zien in al te specialistische recensies. En daarin is zij zeker niet uniek. In veel moderne tijdschriften komen zelfs nauwelijks nog recensies van romans voor. De taak van de literatuuronderzoeker wordt daarmee steeds lastiger. De belangstelling voor studies óver literatuur lijkt langzaam te verschrompelen - om vervolgens aan de universiteit te sterven aan inteelt.
Om dit artikel in één zin samen te vatten: hij of zij probeert op een gefundeerde wijze duidelijk te maken waarom een literaire tekst, waarom een bepaalde auteur belangrijk, interessant, intrigerend is. Het literatuuronderzoek is in de ware zin van het woord conservatief. Het wil behouden, (opnieuw) onder de aandacht brengen wat waardevol is uit het literaire verleden. Dat is een taak waar niemand zich voor hoeft te schamen.