Hoe een vertaler werkt - Sprachen Strotmann
Als vertaler vertaal ik teksten uit het Engels en Nederlands naar het Duits. Heel zelden andersom. Ik doe dat heel methodisch. Eerst onderzoek ik natuurlijk nieuwe teksten en probeer ik ze te sorteren m.b.t. context, oorsprong en stijl.
Is het een reclametekst? Wie is de auteur? Een webwinkel? Een fabrikant? Wie leest de tekst later, wie is de doelgroep?
Ik stel mezelf deze vragen tijdens de eerste lezing en probeer snel een eenvoudig antwoord te vinden. Vooral de doelgroep van de tekst is van bijzonder belang: als de tekst later door een consument wordt gelezen, moet een andere taal worden gekozen dan een teksst vertaald voor wetenschappers of deskundigen.
Cat-tool en translation memories
In de volgende stap bereid ik mijn "gereedschappen" voor. Ik upload de teksten in mijn zogenaamde Cat-tool (ik werk met Memsource), definieer de bron- en doeltalen, kies een translation memory en een bijbehorende machinele vertaling.
Mijn "vertaalgeheugen", dus mijn translation memory, zijn databases waarin ik teksten opsla die al vertaald zijn. De Cat-tool gebruikt deze databases en vergelijkt ze met mijn nieuwe brontekst. Als er passages (of termen) zijn die ik al in een gelijke vorm heb vertaald, toont het programma dit en stelt mogelijke vertaalsuggesties voor.
Dit is vooral praktisch voor zeer gespecialiseerde thema's die ik niet vaak tegen kom. Dit bespaart me de moeite om bepaalde technische termen opnieuw uit te zoeken, een taak die vaak uren kan duren. En waardoor u dus veel voordeliger uit bent, zonder verlies van kwaliteit.
De bijhorende machinevertaling kan "orde in chaos" brengen, vooral voor teksten die niet door moedertaalsprekers zijn geschreven of die bijzonder gebrekkig/verwarrend zijn. (Goede) vertaalprogramma's zijn vaak zeer robuust en niet onder de indruk van zogenaamde "non-sensical" zinnen (fragmenten). Door een (hoewel meestal) fragiele, mechanische voorvertaling kan ik vaak de werkelijke betekenis begrijpen en vervolgens de zin correct vertalen in de doeltaal.
Wat als ik een woord niet ken?
Een wijdverbreid misverstand is dat een vertaler alle woorden zou of zou moeten kennen. Laat ik duidelijk en eerlijk zijn: ik ben Duitser en ken ook niet alle Duitse woorden.
Natuurlijk kan ik niet alle woorden in mijn werktalen kennen. Dat is ook niet nodig. Zoals bij alle andere beroepen: je hoeft niet alles te weten, je moet weten waar het geschreven staat. Of in mijn geval, waar het te vinden is.
Ik vergelijk vertalers met taaldetectives - ik noem mezelf graag de Kalle Blomquist van de vertaalscene. En het is waar, ik ben ingesteld op een woord, zin of spreekwoord en volg de sporen tot ik een idee heb wat het woord betekent of - idealiter - tot ik een officiële vertaling vind.
Ik gebruik verschillende bronnen: ik doe onderzoek in online en papieren woordenboeken, ik doe onderzoek in professionele artikelen, wetenschappelijke forums, ik zoek naar vertaalforums en databases en, als er geen andere manier is, bel ik experts.
Dit kan tijdrovend zijn en dat is precies wat de berekening van de vergoedingen vooraf zo moeilijk maakt, maar het is ook een grote uitdaging. En als je eenmaal na moeizaam speurwerk het gouden ei vindt, dan maakt een trots gevoel je van je meester.
Als de tekst eenmaal vertaald is, is het werk nog niet voorbij. De tekst wordt meerdere malen bestudeerd en bij voorkeur op verschillende dagen (als de deadline het toelaat) en zorgvuldig gedemonteerd. Formuleringen worden herschreven, weggegooid en nieuwe verzonnen.
De Duden (het Duitse equivalent van het groene boek) loopt heet op mijn computer als ik alle komma's drie keer controleer (je weet maar nooit) en mijn vrouw rolt haar ogen als ik een smerige tekst hardop voorlees, om alleen maar te horen of ik inhoudelijke fouten heb ingebouwd of dat een zin 'in het echt' minder mooi is dan in mijn hoofd.
Na een herhaalde lezing volgt een kwaliteitscontrole: zijn alle jaartallen correct? Heb ik alle namen correct gespeld? Zijn alle getallen juist? Zijn er voetnoten die ik over het hoofd zag, zijn er afbeeldingen die niet konden worden vertaald in mijn Cat-tool enz.
Pas als ik klaar ben met de kwaliteitscontrole, krijgt de afgeronde tekst een afscheidskus en landt deze, op tijd, bij de klant in de mail of in de brievenbus - natuurlijk met een kleine groet erbij.