Mensen met autisme hebben moeite om samenhangend te denken. Ze nemen in de eerste plaats losse details waar, puzzelstukjes. Het is lastig om het 'totaalplaatje' te zien.
Daarnaast ervaren ze door deze verstoorde informatieverwerking alle details en prikkels als even belangrijk. Deze moeite maakt de wereld verwarrend en onvoorspelbaar. Elk detail dat verandert, betekent een compleet nieuwe situatie. Daarom hechten mensen met autisme aan vaste patronen en duidelijkheid.
Zich inleven in anderen is het tweede proces dat problematisch is voor mensen met autisme. Met gevolgen op veel terreinen van het leven. Relaties met mensen zijn per definitie onvoorspelbaar, waardoor sociale interacties vaak een probleem vormen. De moeite om zich in te leven in anderen versterkt dit probleem.
Ook op geloofsgebied levert het moeilijkheden op. Bij Bijbellezen is het lastig om je te verplaatsen in de beschreven personen.
Veel mensen met autisme hebben ook moeite met de affectieve kant van het geloof, dus de gevoelens die komen kijken bij geloven.
In het dagelijks leven is het al moeilijk om liefde of genegenheid van anderen te beantwoorden, laat staan als het gaat om God.
Uit onderzoek blijkt dat het godsbeeld van mensen met autisme meer negatieve kenmerken heeft dan het godsbeeld van mensen zonder autisme. Dit geldt vooral naarmate mensen met autisme meer angst en moeite ervaren in hun relatie met anderen en in sociale interactie in het algemeen. Ze kunnen niet goed inschatten wat de ander van hen verwacht en daardoor zijn ze ook bang niet te kunnen voldoen aan de verwachtingen die God van hen heeft (menen ze).
Daarnaast ervaren ze afstand tussen God en hun leven, omdat ze Hem niet goed tastbaar kunnen maken. De boodschap die ze in de kerk horen kunnen ze moeilijk toepassen op zichzelf. Het geloof (of de Bijbel) is voor hen een 'bak vol feiten'.
Als derde hebben mensen met autisme veel behoefte aan structuur. Plannen en organiseren behoren vaak niet tot hun sterkste kanten. Deze (soms bijna rigide) behoefte aan vaste patronen en duidelijkheid, brengt vaak met zich mee dat men vaak weinig moeite heeft met het volgen van regels die samenhangen met het geloofsleven. Als maar duidelijk is wat er van ze gevraagd wordt (geboden en verboden).
Ook komt persoonlijk Bijbellezen en bidden vaak niet in het gedrang, omdat er vaste regelmaat in de dagen zit, dus vaste tijdstippen in te plannen zijn voor deze stille tijd met God.
Vanuit welke hoek bekijk je het? Rechtvaardigheid en trouw zijn een hoog goed, waardoor mensen met autisme vaak puur en eerlijk zijn en geen dubbele agenda erop nahouden. Dit heeft weer tot gevolg dat men enorm kan omvallen met mede christenen die daar makkelijker mee omgaan.
Mensen met autisme hebben vaak een eigen logica, gericht op functionaliteit: ze plussen en minnen. Begrippen als erfzonde en uitverkiezing kunnen daardoor als oneerlijk worden ervaren. Andere geloofskernen slaan beter aan, bijvoorbeeld begrippen die aansluiten bij hun sterke rechtvaardigheidsgevoel en (hang naar) betrouwbaarheid.
"Verzoening door voldoening" is een sluitende redenering, die past bij het denken van iemand met autisme. Datzelfde geldt ook voor de kaders van regels en afspraken, die beschreven staan bij het verbond uit het Oude Testament. Dat biedt structuur.
Dus is autisme en geloof een moeizame relatie? 't Is maar vanuit welke hoek je het bekijkt. Wil je betrokken, eerlijke, oprechte, recht-door-zee-gelovigen, ... geef mij dan maar een kerk vol mensen met autisme.
Maar wil je graag de gevoelige snaar bij mensen raken, inzoomen op het belang van relaties, relaties en nog eens relaties... nee, dan voelen mensen met autisme zich niet aangesproken of ervaren zelfs dat ze buiten de boot vallen.
Aan ons de uitdaging om de kloof te overbruggen door je taal aan te passen en misschien zelfs wel je eigen focus aan te passen. Zonder daarmee Gods liefde voor alle mensen tekort te doen. Dus niet rigide aan je eigen geloofswaarheden en -uitingen vasthouden, maar rekening houden met de ander: uniek geschapen, evenals alle mensen.
* Naar aanleiding van en deels overgenomen uit een artikel uit Onderweg "Autisme, geloof en kerk: een moeizame combinatie?" (juni 2016) door Hanneke Schaap-Jonker.
Heb je er wel eens bij stilgestaan dat jouw karakter, jouw unieke persoonlijkheid, mede de opvoeding van je kinderen bepaalt? Nogal logisch. Datgene wat jou gevormd heeft, geef je ook je kinderen door. Maar dat doorgeven is soms niet zo simpel als het lijkt.
Ik hoor de laatste tijd veel verhalen van gezinnen waarin het een en ander mis gaat of dreigt mis te gaan. In een heel aantal gevallen heeft één van de ouders (of soms ook beiden) een probleem in de hoek van autisme, depressiviteit of ook hooggevoeligheid. Soms ook is er sprake van getraumatiseerd zijn, verslaafd zijn (geweest) of als kind misbruikt zijn.
Dan is opvoeden ineens helemaal niet logisch en eenvoudig meer. Dan wordt opvoeden een zeer complexe en uiterst vermoeiende aangelegenheid. De lezer die zelf kinderen heeft, weet uit ervaring dat je als ouder soms enorm flexibel moet zijn. Je kind kan bijvoorbeeld zomaar van het ene op het andere moment ziek worden. Wat als jij als ouder niet tegen onverwachte gebeurtenissen kan?
Of die weerbarstige puber met zijn eigen mening. Ouders die evenwichtig in het leven staan, die hun eigen mening hebben gevormd, kunnen prima met deze jongelui overweg. Maar wat als ouders zelf nooit uit hun puberteit gekomen zijn? Wat als ouders geen tegenspraak dulden? Wat als ouders zich niet kunnen inleven in de leefwereld van hun kind? Wat als ouders fulltime druk zijn met hun eigen problemen?
Neem het voorbeeld van de moeder die hooggevoelig is. Stel dat haar kind autisme heeft. Het kind zoekt doorlopend grenzen op, is fysiek agressief en kan geen rekening houden met de gevoelens van anderen.
Prachtige eigenschappen als je evenwicht ervaart in je leven. Maar dramatisch als de balans eruit is omdat je kind meer van je verwacht dan jij kunt geven.
Ik geef die moeders en die vaders (want hooggevoelige mannen zijn er ook!) als zijnde ervaringsdeskundige de hand. Je bent niet de enige.
"Alles wordt moeilijker als je moe of geprikkeld bent. Zorg dat je op tijd pauze neemt. Een time-out kan helpen om de controle over je sterke emotionele reacties terug te krijgen. (...) Waarom draaien we het niet om in een ‘leer’ moment? Neem de tijd om te stoppen, verontschuldig je voor je chagrijn en vertel wat je nodig hebt zodat je door de situatie heen kan. Uiteindelijk zullen je kinderen dit ook leren en het nadoen."
Sta je op het punt om de controle over jezelf te verliezen? Oefen je er dan in om die time-out te nemen. En geef jezelf de tijd: oefenen gaat met vallen en opstaan.
"Uiteindelijk zijn HSP’ers beter in het omgaan met HSK’ers (Hoog Sensitieve Kinderen) omdat hun unieke behoeftes herkenbaar zijn voor ons en we weten hoe ermee om te gaan. Ook zijn we meer geneigd om een ​​andere of creatieve aanpak te kiezen wanneer nodig."
Elke ouder wordt geconfronteerd met uitdagingen. Ik denk dat, als we op tijd pauze nemen en goed voor onszelf zorgen, we mogen genieten van onze natuurlijke gaven. Zoveel mogelijk in balans, soms met hulp van buitenstaanders, met de mogelijkheden die binnen ons bereik liggen.