Het Turnhouts Vennengebied is het hele jaar door een belangrijk gebied voor vogels. In het voorjaar en de zomer komen er tientallen water- en weidevogels broeden. Doordat de graslanden pas laat in het voorjaar beweid of gehooid worden, is het een van de weinige gebieden in de wijde omgeving waar de vogels hun jongen ongehinderd kunnen grootbrengen. Heide en vennen vormen het biotoop van steeds zeldzamere planten en dieren die specifiek aangepast zijn aan dat soms extreme milieu. In het Turnhouts vennengebied groeit nog waterlobelia, drijvende waterweegbree en oeverkruid. Op de natte overgangen van de vennen naar de heide ontstaan heel verschillende vegetaties met zonnedauw, snavelbies en klokjesgentiaan. De begroeiing van de droogste delen bestaat voornamelijk uit struikhei. In het gebied zijn ook landduinen aanwezig, waar water schaars is en de temperatuur in de zomer heel hoog kan oplopen. Ook dat vormt een extreem milieu waar een aantal planten en dieren zich hebben aangepast. Het zijn de overgangen van ven naar landduin die zorgen voor een heel bijzondere soortenrijkdom.