De es (Fraxinus excelsior) is een loofboom uit de olijffamilie (Oleaceae), die van nature in Europa voorkomt. Het is een snelgroeiende boom die tot 40 m hoog kan worden. De es is, net als onder meer de wilg, geschikt om te knotten.
De boom is bladverliezend en heeft een oneven geveerd blad, dat bestaat uit zeven tot dertien lancetvormige gezaagde deelblaadjes. De bladeren zijn kruiswijs tegenoverstaand. Essen bloeien voordat ze in blad komen.
De vruchten zijn voorzien van 'vleugels' die helpen bij de verspreiding door de wind. Voor 'zaad'winning kunnen de vruchten op twee tijdstippen geoogst worden. Als ze in de eerste helft van augustus groen geoogst worden kunnen ze direct uitgezaaid worden, omdat ze dan nog geen kiemrust hebben. Bij oogst in het najaar van afgerijpte vruchten moet eerst de dan ontwikkelde kiemrust gebroken zijn voordat ze gezaaid kunnen worden.
De es komt voor op vrijwel het gehele Europese continent, in Zuid-Noorwegen en Zweden, ten oosten van de Zwarte Zee in de Kaukasus en in een smalle strook in Noord-Spanje. Verder nog in Groot-Brittannië.
Het essenhout is licht van kleur, taai en sterk. Vanwege deze elasticiteit wordt het gebruikt voor liggers van turntoestellen en voor de stelen van bijlen en spades. Ook wordt het vanwege de vlamtekening gebruikt voor meubels, vloeren en trappen.
De duurzaamheid van essenhout bij buitengebruik is echter vrij laag en het hout valt dan ook in de laagste klasse, duurzaamheidsklasse 5.
In het Arboretum Trompenburg te Rotterdam staan enkele essen uit 1870. In de polder Nieuw Bonaventura tussen Strijen en 's-Gravendeel stond tot 2001 een oude es die bijna 180 jaar oud is geworden. In Dwarsgracht bij Giethoorn staat een es van meer dan 220 jaar oud. Hakhoutbeheer kan er toe leiden dat essen nog veel ouder worden. De windsingel van essenhakhout van Eendenkooi Stokman bij Vijfhuizen bestaat vanaf ca. 1701 en is dus ruim 300 jaar oud. De stobben worden om de 10 jaar afgezet.
Sinds het begin van de jaren 1990, voor het eerst in Polen, wordt de es aangetast door de schimmel essenvlieskelkje (Chalara fraxinea). Deze schimmel is een invasieve exoot en komt oorspronkelijk uit Oost-Azië.[1] Infectie met deze schimmel leidt tot essentaksterfte. In Nederland zijn sinds 2012 bomen geïnfecteerd en worden zieke bomen waar nodig omgezaagd om ongelukken te voorkomen.[2]
In 2017 is de aanwezigheid van de schimmel ernstig geworden en worden tal van karakteristieke lanen, singels en bossen met grootschalige kap bedreigd.[3] Er is geen remedie tegen essentaksterfte, maar een klein deel van de bomen lijkt minder vatbaar te zijn voor de ziekte. Deze bomen kunnen wellicht gebruikt worden om resistente bomen te kweken;[4] eerder is op deze wijze succes geboekt in de strijd tegen de iepziekte. Het publiek wordt gevraagd om door te geven wanneer zij zieke of gezonde essen zien.[5]
Gewone es (Fraxinus excelsior) op SoortenBank.nl (gebaseerd op de Heukels23, dit is de laatste uitgave)
Mediabestanden die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Fraxinus excelsior op Wikimedia Commons.
↑ Hulp publiek gezocht voor landelijke zoektocht naar essen resistent tegen essentaksterfte Nature Today 26 juni 2017; geraadpleegd 2 juli 2017
Recoleta is een gemeente in de Chileense provincie Santiago in de regio Región Metropolitana. Recoleta telde 157.851 inwoners in 2017.
Zell is een gemeente en plaats in het Zwitserse kanton Zürich, en maakt deel uit van het district Winterthur. Zell telt 4746 inwoners.