Piet in Amsterdam — Hart Amsterdammuseum
Judikje Kiers, Annemarie de Wildt op 6 november 2013
Zwarte Piet bestaat sinds 1850. Hij werd geïntroduceerd in een boek met prenten en versjes van de Amsterdamse oud-schoolmeester Jan Schenkman: 'Sint Nikolaas en zijn knegt', dat nu te zien is in Ons' Lieve Heer op Solder.
Prent uit het oorspronkelijke boek van Schenkman uit 1850.
Schenkman is de eerste die het moderne Sinterklaasfeest vormgeeft met onder andere de toen moderne stoomboot. De zwarte knecht van Sint Nicolaas is in 1850 nog naamloos. Pas tegen 1900 heet hij steeds vaker Piet. In de loop van de jaren krijgt hij van tekenaars zijn kleurrijk pagepakje, een kopie van de kleding die 'Moorse' bedienden dragen op 17de eeuwse schilderijen. Binnen enkele decennia wordt Zwarte Piet populair in heel Nederland. Aanvankelijk was hij vooral onderdanig, later, na 1900, krijgt hij vaker de rol van boeman met zijn roe. De laatste tijd is Zwarte Piet geëvolueerd tot 'de manager van Sinterklaas'.
Is er een relatie tussen Zwarte Piet en slavernij?
Zwarte Piet is ontstaan in een tijd van kolonialisme en slavernij. Toen Schenkman zijn zwarte knecht introduceerde, bestond de slavernij in de koloniën in de West (Suriname en de Antillen) nog. In 1863 werd de slavernij daar pas afgeschaft. In Nederland zelf was slavernij niet toegestaan. Wel waren er zwarte bedienden, soms voormalige slaven. Wellicht is de zwarte knecht van Sinterklaas gemodelleerd naar een werkelijke zwarte huisknecht ergens in Amsterdam. Tegenwoordig roept Zwarte Piet voor velen en met name voor nazaten van slaven associaties op met slavernij.