Dít is de echte reden waarom we gapen (en waarom het zo aanstekelijk is)
Of we nou jong zijn of oud. Gemiddeld gapen we, ons hele leven zo'n 23 keer per dag. Veel mensen koppelen deze momenten aan verveling of vermoeidheid. Maar is dat eigenlijk wel zo? En heb je je ooit afgevraagd hoe het komt dat jij een gaap voelt opkomen als je iemand anders ziet gapen?
We gapen met name veel in de uren nadat we zijn opgestaan en voor we naar bed gaan. Maar uit onderzoek blijkt dat we na een slechte nacht niet per se slechte nacht meer gapen. Bovendien gapen we ook op momenten dat we helemaal niet slaperig zijn. Van muzikanten is bijvoorbeeld bekend dat ze meer gapen wanneer ze gespannen zijn voor een optreden. "Gapen is juist een teken van de strijd tegen vermoeidheid", stelt cognitief bioloog Jorg Massen. "We doen het vooral in overgangsfases. Van rust naar inspanning, bijvoorbeeld. In zulke situaties is het belangrijk dat de hersenen zo goed mogelijk functioneren en het lijkt erop dat een gaap daarbij helpt."
Manier van afkoelen
Amerikaanse onderzoekers ontdekten onlangs dat we door te gapen onze hersenen afkoelen. Wanneer we gapen gaat onze hartslag en bloeddruk omhoog, de spieren in de nek, kaak en gezicht trekken samen waardoor er druk op de aderen van en naar de hersenen ontstaat. Ook worden alle holten opengezet, waardoor de lucht wordt ververst. Uit metingen met warmtecamera's bleek dat de hersenen tijdens een gaap daardoor maximaal een halve graad afkoelen. De cognitief bioloog vindt het dus eerder positief dan negatief wanneer zijn omgeving begint te geeuwen. "Ik zie het altijd als een compliment als ik een presentatie geef en mensen beginnen te gapen," zegt Massen. "Het is fijn dat mensen hun hersenen proberen koel te houden om met hun aandacht bij mijn verhaal te blijven."
Op de vraag waarom gapen dan zo aanstekelijk werkt, doen meerdere theorieën de ronde. Zo zou het kopiëren van het gedrag van een ander een blijk zijn van een groot empatisch vermogen. Uit sommige onderzoeken blijkt ook dat mensen met autisme en mensen met psychopathie, waarbij de emfatische vermogens wat minder zijn, dit gedrag minder vaak vertonen. Een andere verklaring is dat gapen, net als lachen, gezellig kan zijn. Waar lachen het gelukzalige groepsgevoel versterkt, kan geeuwen ervoor zorgen dat een grote groep zich op een onbewust niveau ontspannen (en lichtelijk slaperig) gaat voelen.
Volgens Jorg Massen heeft de gaapbesmetting een meer praktische aard: het helpt groepen mensen om zich ergens voor klaar te maken. "Neem bijvoorbeeld een groep pinguïns die een stuk zee moet oversteken waarin orka's zwemmen. Wanneer een van die pinguïns in voorbereiding hierop begint te gapen, nemen andere dieren dat vanzelf over, waardoor ook hun hersenen afkoelen tot de gewenste temperatuur. Hetzelfde geldt voor een groep mensen die proberen bij de les te blijven."