Christelijke Encyclopedie - Aantjes, Willem
Gewijzigd op 29-11-2012 14:31 by host Gecategoriseerd als Markante protestanten, MP uitgelicht
Antirevolutionair politicus (Bleskensgraaf 16 januari 1923)
'Veel mensen,' schrijft historicus Roelof Bouwman in zijn biografie van Aantjes, 'weten nog precies waar ze waren toen ze het nieuws op die zesde november 1978 hoorden.' Om vijf uur 's middags meldde het ANP dat mr. Willem Aantjes, de fractievoorzitter van het CDA, in de oorlog 'lid was geweest van de SS'. 's Avonds gaf Loe de Jong, directeur van het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie, in een emotionele, rechtstreeks op de beide televisienetten uitgezonden persconferentie, tekst en uitleg. Nederland was geschokt. Aantjes trad een dag later af. Zelden was een politicus zo plotseling zo diep gevallen.
Willem Aantjes werd in 1923 geboren in Bleskensgraaf, een dorp in de Alblasserwaard. De 'Gereformeerde Bond tot verbreiding en verdediging der waarheid' in de Nederlandse Hervormde Kerk had hier veel aanhangers. De bond verenigde orthodoxe calvinisten die, anders dan de volgelingen van ARP, opererend op de rechtervleugel van de partij. In 1967 werd hem het ministerschap van Volkshuisvesting aangeboden. Hij bedankte wegens gezondheidsredenen, maar geruchten over een oorlogsverleden speelden eveneens een rol. In 1972 werd Aantjes fractievoorzitter en ontpopte zich als een bevlogen pleitbezorger van een progressieve evangelische beginselpolitiek. Die zag hij onvoldoende tot uiting komen in het CDA, de christelijke fusiepartij-in-wording.
Toen Aantjes tijdens de ellenlange kabinetsformatie van 1977 voor een ministerspost werd benaderd, staken opnieuw verhalen over 'fout' gedrag tijdens de bezettingsjaren de kop op. Aantjes werd geen minister. Nadat het ook door hem vurig gewenste tweede kabinet-Den Uyl van de baan was, formeerden Van Agt en Wiegel een rechts-confessioneel kabinet. Samen met zes andere fractieleden, 'loyalisten' genaamd, wenste Aantjes het slechts te 'gedogen'. Eind oktober 1978 ontving het RIOD een tip over Aanjes' oorlogsverleden. Haastig, onvolledig onderzoek deed directeur De Jong in de fout gaan. Hij verklaarde dat Aantjes tot de Waffen SS was toegetreden. Een dag na de onthulling, 7 november 1978, maakte Aantjes zijn aftreden bekend, benadrukkend dat hij lid was geweest van de Germaanse SS. Dit werd bevestigd door een onderzoekscommissie. Een terugkeer in de bleek echter onmogelijk. Ook vooraanstaande functies in het publieke domein bleken niet meer voor Aantjes weggelegd.
Auteur:Peter Bak, voor Protestant.nl, 31 oktober 2008
Verder lezen: R. Vermaas, Willem Aantjes (Amsterdam 1977); R. Bouwman, De val van een bergredenaar. Het politieke leven van Willem Aantjes (2002)
Informatie op internet: 'Op twee lettertjes na. De val van Willem Aantjes'
Archieven:Historisch Documentatiecentrum voor het Nederlands Protestantisme (1800-heden) van de Vrije Universiteit