Wat is er nou erg aan lekker freelancen? | Trouw
LEONIE BREEBAART "Vast is te vast en flex is te flex." Korter en duidelijker kun je het probleem waarover afgelopen dinsdag in de Eerste Kamer vergaderd werd niet samenvatten.
Leonie Breebaart 8 juni 2014, 18:00
De formulering komt van Paul Schnabel, die de uitspraak deed in een interview met BNR-radio. In Trouw legde Hans Biesheuvel namens ondernemersorganisatie ONL nog eens uit wat het probleem is: hoe meer zekerheid de werkgever moet bieden, des te minder nieuwe mensen zal hij aannemen. Dat zal er met de nieuwe Wet Werk en Zekerheid niet beter op worden, betoogde Biesheuvel. Want daarin krijgen zowel flexwerkers als vaste werknemers meer rechten bij ontslag. En zo wordt de angst om vaste contracten af te sluiten almaar groter.
'Zwoegers zonder pensioen'
Begrijpelijke angst. Maar de flexcultuur van contracten die elk moment ontbonden kunnen worden bevordert misschien nóg angstiger arbeidsverhoudingen. Alleen merken we die niet altijd op, omdat de angst voor vastigheid, voor de verplichtingen die worden opgebouwd als je samen een geschiedenis hebt, de afgelopen decennia nog net iets groter was - en niet alleen bij werkgevers. Juist de freelancers, die zelf voor ongebondenheid gekozen lijken te hebben, worden nu de dupe van dat vrijheidsethos. Volgens het CBS groeit de armoede onder zzp'ers (ook wel: 'zwoegers zonder pensioen') en heeft alleen een minderheid voor zichzelf een arbeidsongeschiktheidsverzekering of pensioen geregeld. Toch is in de nieuwe wet voor hen niets geregeld. Dat moeten ze zelf maar doen.
Lange tijd leek die vrijheid ook best aantrekkelijk. Zoals Koen Haegens uitlegt in zijn boek 'Neem de tijd' verruilden juist veel hoogopgeleiden eind vorige eeuw hun suffe kantoorbaantjes voor een leven als zzp'er. Dat paste bij hun creatieve mentaliteit. Als freelancer kon je overdag op het strand zitten en 's nachts achter je bureau. Je bepaalde zelf wel hoe vaak en lang je werkte. Freelancen was een keuze.
Maar dat geldt allang niet meer voor de meeste zzp'ers. Banen zijn schaars en doordat vaste krachten in de flexeconomie steeds vaker worden ingeruild voor goedkopere freelancers (die je niet hoeft door te betalen als ze even dienst weigeren) is de onderlinge concurrentie moordend.
In zijn boeken over de 'vloeibare' samenleving laat de Brits-Poolse socioloog Zygmunt Bauman zien wat er gebeurt als de verbanden waarin mensen zich geborgen weten (huwelijk, buurt of baan) oplossen, zoals dat in de twintigste eeuw gebeurde. Voor die nieuwe vrijheid betaalden we een prijs: onzekerheid, de vrees aan de kant gezet te worden. Door je partner bijvoorbeeld - of door je werkgever.
Voor freelancers kan dat leiden tot een wurgende onzekerheid. Wat gebeurt er als ze ziek worden? Of als ze slecht worden betaald? Staken is geen optie, want je wordt zo ingewisseld voor een flexibeler, meegaander exemplaar. Wie tóch protesteert krijgt doorgaans te horen dat hem dan niets in de weg staat een andere opdrachtgever te zoeken.
Als die vrijheid de freelancer moet compenseren voor de nooit afnemende angst afgedankt te worden is die vrijheid misschien niet zo heel veel meer waard.