Denkend aan Utopia | De Volkskrant
Denkend aan Utopia
Désanne van Brederode 9 april 2016, 02:00
Het invloedrijke en meesterlijke Utopia van Thomas More verscheen 500 jaar geleden in druk. Het Thijmgenootschap laat hierover een aantal denkers essayeren. De bundel 500 jaar Utopia nodigt uit tot herlezing van More, tot nadere verdieping in de werken van de tijdgenoten Erasmus en Machiavelli, en zelfs tot een aandachtiger beschouwing van het Lam Gods van de schilder Jan van Eyck. Een fraaie preek voor eigen parochie is het pleidooi van Mgr. Adr. H. van Luyn voor een nieuwe, meer luisterende, zelfkritische rol van 'de kerk' in een samenlevingsbrede dialoog. Mooi, maar viert niet ook de reformatie bijna haar vijfeeuwige verjaardag en zijn er sinds die tijd niet veel méér christelijke kerken dan die ene?
In het voorafgaande essay breekt ook Donald Loose een lans voor een geëngageerde, praktische dialoog: 'Een nieuwe humanistische renaissance heeft nood aan romanschrijvers, filmregisseurs, theatermakers en cabaretiers die de verblinding voor de markt aan de kaak stellen, parodiëren, ironiseren en ridiculiseren en de grote vragen uit de literaire traditie reactualiseren.' Daar zal het niemand het mee oneens zijn.
Show, don't tell - More begreep dat, door in dialoogvorm te schrijven en daarmee ambivalenties op te roepen waardoor lezers nooit tot een simpele duiding van Utopia zouden kunnen komen, maar hun denken in beweging moeten houden. Jammer dat in de bundel de durf ontbreekt om originele en ongemakkelijke essays te schrijven; in briefvorm, als kleine, poëtische tweespraak, of gesteld in aforismen. Want de lezer die de hartsvrienden More en Erasmus tot zijn (of haar) helden rekent, heeft van hen geleerd dat sprankelend enthousiasme de voorwaarde is tot welke dialoog dan ook. Een vrolijk-provocatieve noot ontbreekt, de voeten blijven aan de vlakke vloer.