Het nut van dorsale aantekeningen - Charterbank
Het nut van dorsale aantekeningen
Door Luud de Brouwer geplaatst op 10 Maart 2014 om 9.00
Oostenrijker Tobias Hodel kwam de aanwezigen vertellen over een onderwerp dat tot dusverre weinig aandacht heeft gekregen: de dorsale aantekening. In zijn heldere uiteenzetting legde hij uit dat deze aantekeningen, meestal op de achterkant van een charter, soms tot verrassende inzichten kunnen leiden.
Zijn onderzoek behelsde het archief van de abdij Königsfelden uit de periode 1300-1600. Hij maakte gebruik van hedendaagse mogelijkheden door woordwolken te maken van de gebruikte woorden in de dorsale aantekeningen in verschillende periodes. Een wijziging in verhoudingen, bv een nieuwe landsheer, een nieuwe schenker van bezittingen e.d. openbaarde zich dan in die woordwolken.
Het klooster onderging in de loop der eeuwen enkele belangrijke hervormingen. Het kwam in handen van de stad Bern na in particulier bezit te zijn geweest en weer later veranderde er veel door de reformatie. Achtereenvolgende klerken maakten daarom aantekeningen op de bestaande charters. Daarmee gaven ze op het moment van de aantekening een registratie van hoe zij het documenten waardeerden en waar ze dachten dat het over ging. Er zijn aantekeningen die betrekking hebben op de plaatsnamen, andere op de rente of pacht in het charter en weer anderen vatten de inhoud kernachtig samen.
Door dorsale aantekeningen op die manier te bestuderen ontstaat er een nieuwe laag waar door de tijd heen de betekenis van een charter of een groep charters een ontwikkeling doormaakt.
Het bleek dat de aantekeningen die bestaan uit een combinatie van letters en cijfers dienden als een soort dossiersysteem. Documenten waren terug te leiden tot hetzelfde onderwerp op basis van een systematisch onderzoek van de dorsale letter-cijfer combinaties. In sommige gevallen bevonden de documenten zich in verschillende collecties binnen het archief en was het verband ertussen verloren gegaan. Zijn onderzoek bracht sommige van die documenten weer bij elkaar. Tekstuele dorsale aantekeningen maakten de relatie niet altijd duidelijk.
De volgende keer misschien toch maar een goed lezen wat er op de achterkant van charters staat. Gelukkig besloot Regionaal Archief Tilburg om de achterkanten van charters te scannen als er aantekeningen op staan. Wie weet welke geheimen daardoor zichtbaar worden door toekomstige onderzoekers!