Vlaams Patiëntenplatform » Nieuwsbrief nummer 88, juni 2017 » Responsabilisering van langdurig zieken? Het belang van vrijwilligheid!
Responsabilisering van langdurig zieken? Het belang van vrijwilligheid!
Sinds 1 januari 2017 nam de federale regering nieuwe maatregelen om de re-integratie van langdurig zieken naar werk vlotter en sneller te laten verlopen. Personen die langdurig ziek zijn, kunnen in een re-integratietraject stappen om geleidelijk aan terug aan de slag te gaan. Dat kan bij hun huidige werkgever en in overleg met de adviserend geneesheer, de arbeidsgeneesheer en hun behandelend arts, ofwel bij een nieuwe werkgever, met begeleiding van de VDAB. Het VPP vindt het belangrijk dat dit re-integratietraject vrijwillig gebeurt.
Met een chronische aandoening aan de slag blijven, is niet vanzelfsprekend. Uit een bevraging van onze patiëntenverenigingen blijkt dat mensen met een chronische ziekte graag willen werken. Niet alleen om een goed inkomen te hebben, maar ook om onder de mensen te komen. Omdat werk een belangrijk thema is voor de leden van het VPP, volgen we dit nauwgezet op.
We kijken op een positieve manier naar de nieuwe maatregelen die de regering nam om langdurig zieken te re-integreren. Het onderwerp werk wordt zo sneller bespreekbaar gemaakt. Daarnaast wennen mensen geleidelijk aan het idee om terug aan de slag te gaan in hun (nieuwe) job en bouwen ze terug contact op met hun werkgever. Maar we vinden het heel erg belangrijk dat dit re-integratietraject vrijwillig is.
Minister Maggie De Block kondigde op 31 maart 2017 in een persbericht echter het volgende aan: "werknemers die manifest weigeren mee te werken, riskeren een sanctie. Hun uitkering zal met 5% tot 10% minderen gedurende één maand". De uitkering zal met 5% verminderen gedurende één maand wanneer de werknemer zijn administratieve verplichtingen niet nakomt. De uitkering zal met 10% verminderen gedurende één maand als de werknemer niet komt opdagen voor een gesprek over een re-integratietraject.
Deze sancties zijn aangekondigd maar worden voorlopig nog niet toegepast. Wanneer welke sanctie wordt ingevoerd en op welke manier is nog niet duidelijk. Binnenkort volgt nog een overleg tussen de ministers en de sociale partners. Het VPP formuleert volgende bedenkingen bij de aangekondigde maatregelen:
1. Chronisch zieken zijn geen profiteurs
We blijven het belangrijk vinden om de re-integratie van langdurig zieken op een positieve manier te benaderen. Door sancties in te voeren krijgt dit thema een negatieve bijklank en vrezen we voor stigmatisering. Dat wekt de indruk dat veel langdurig zieken profiteren en niet echt ziek zijn. Uit onze enquête over werken met een chronische aandoening uit 2014[1] blijkt dat maar liefst 4 op 5 wel wil werken maar hier niet altijd toe in staat is.
2. Geef het traject een kans voor je sancties invoert
Op dit moment sancties invoeren, komt ook veel te vroeg. De wetgeving is nog maar sinds december 2016 van kracht en er is nog geen duidelijk beeld van de negatieve en/of positieve gevolgen. Het traject krijgt niet de kans om zich volledig te ontplooien en te bewijzen. Een duidelijk uitgestippeld traject, waarin mensen goed geïnformeerd en begeleid worden, kan volgens ons al tot een snellere en vlottere re-integratie leiden.
3. Nood aan administratieve vereenvoudiging
Langdurig zieken die niet in orde zijn met hun administratieve verplichtingen zouden gedurende één maand 5% van hun uitkering verliezen. Het VPP vraagt zich af of er ook werk wordt gemaakt van administratieve vereenvoudiging. Langdurig zieken worden met een grote administratieve last geconfronteerd met betrekking tot hun ziekte, medische behandeling, belastingen, uitkering,... Het is niet eenvoudig om al deze administratie tijdig bij te houden.
Daarnaast is het zorglandschap op zich al ingewikkeld genoeg en deze nieuwe maatregelen maken het er niet eenvoudiger op. Mensen zijn vaak hopeloos op zoek naar correcte informatie en vinden het moeilijk om die te vinden. Ze botsen ook vaak op ingewikkelde procedures. Het zal voor extra stress zorgen als hun uitkering vermindert wanneer ze niet in orde zijn met hun administratie. Dat kan een negatief effect hebben op hun gezondheid.
4. Vragenlijst ziekenfonds eenvoudig houden
We vragen om de vragenlijst, die langdurig zieken na twee maanden van hun ziekenfonds ontvangen, zo eenvoudig mogelijk te houden. We vrezen dat het anders een hele opgave zal zijn om die in te vullen.
5. Artsen moeten voldoende tijd krijgen om mensen te begeleiden in traject
Mensen die een re-integratietraject volgen, moeten goed begeleid worden. Daarom is het belangrijk dat arbeidsgeneesheren en adviserend geneesheren voldoende ruimte krijgen in hun takenpakket om deze mensen goed bij te staan.
6. Beter informeren over toegelaten arbeid
Zal er meer en correcter worden geïnformeerd over het systeem van toegelaten arbeid? Uit de vragen die het VPP dagelijks ontvangt, blijkt dat veel mensen niet op de hoogte zijn van het systeem van toegelaten arbeid of onvoldoende of foutieve informatie krijgen. Daarnaast heeft het systeem heel wat knelpunten en dit nieuw re-integratiebeleid biedt de kans om die ook aan te pakken.
7. Ook voor kleine kmo's een goed re-integratiebeleid?
De minister voorziet ook een sanctie van 800 euro per tekortkoming voor werkgevers die onvoldoende inspanningen leveren om werknemers herin te schakelen, zonder dit te motiveren. Een uitzondering werd voorzien voor kmo's van minder dan 50 personeelsleden. Hebben werknemers uit kmo's niet evenveel recht op een werkgever die wordt aangemoedigd om een goed re-integratiebeleid uit te bouwen? En door wie en op basis van welke criteria wordt de motivatie van de werkgever geëvalueerd?
Daarnaast is er volgens ons meer nodig dan boetes om werkgevers aan te moedigen om te investeren in de re-integratie van langdurig zieke werknemers. Zo is er in heel wat bedrijven een mindshift nodig. Denk maar aan het taboe dat nog steeds heerst over psychische kwetsbaarheid of het onbegrip waarmee veel patiënten te maken krijgen op het werk. Kijken naar wat de persoon nog wel kan en redelijke aanpassingen, zoals bijvoorbeeld flexibele werktijden voorzien, is heel erg belangrijk en tevens een recht. Werkgevers weten niet altijd wat redelijke aanpassingen voor een werknemer kunnen zijn. Hen hierover informeren is dus belangrijk om er voor te zorgen dat ze dit niet als een last zien maar als een vanzelfsprekendheid.
8. Investeer in preventie
Zoals eerder aangegeven, kijken we over het algemeen positief naar de nieuwe maatregelen. Investeren in een re-integratietraject is echter niet voldoende om het aantal langdurig zieken terug te dringen. Een goede preventie uitbouwen is veel belangrijker. Zo blijken musculoskeletale aandoeningen en psychische problemen de voornaamste reden voor langdurige afwezigheid. Er moet dus veel meer aandacht gaan naar de fysieke en psychosociale werkomstandigheden van werknemers. De arbeidsongeschiktheid neemt ook toe met de leeftijd. Voorzie aanpassingen voor werknemers op het einde van hun loopbaan om uitval zoveel mogelijk te voorkomen.
Bedenkingingen aankaarten bij het kabinet
Deze bedenkingen legden we ook voor aan het kabinet van minister Maggie De Block en minister Kris Peeters. Bovendien volgen we de verdere ontwikkelingen rond dit thema van nabij op.
Contactpersoon: Eline Bruneel, eline.bruneel@vlaamspatientenplatform.be of 016 23 05 26.
[1] Het rapport van deze bevraging kan je terugvinden op onze website www.vlaamspatientenplatform.be onder het thema Werkgelegenheid.