Dit symposium is voorbereid door de filosofiegroep die het boek ‘Het land van aankomst’ van Paul Scheffer het afgelopen seizoen heeft behandeld.
Er waren op deze avond ongeveer 85 mensen aanwezig, die ademloos luisterden naar de voordracht van Paul Scheffer.
Albert Haar, de dagvoorzitter, leidde dhr. Scheffer met enkele woorden in, o.a. referent aan diens manifest van 2000: ‘Het multiculturele drama’ en de veranderde achtergrond van de migratie sinds de eerste druk van het boek.
Paul Scheffer begint zijn voordracht met de vraag: Wat betekent migratie voor mensen? Natuurlijk is er in de eerste plaats empathie voor degenen die komen, je verlaat tenslotte niet voor niets je land. Maar ook voor degenen die er al zijn is de komst van migranten iets wat vragen en ook verzet oproept. Het is voor beide kanten een situatie van onzekerheid en van verlies van een vertrouwde wereld. Voor de migranten is er het gevoel dat ze hun kinderen verliezen aan een land dat ze niet kennen, verlies van de taal en verlies van tradities, weinig contact met de streek waar ze vandaan komen. Het land van herkomst gaat door in zijn ontwikkeling maar de migrant heeft daar geen weet van, hij blijft staan en klampt zich vast aan zijn identiteit. Ook bij de autochtonen is er het gevoel van verlies, denk daarbij bv. aan het zwartepietendebat. Onze onschuldige tradities worden ons afgenomen. Hebben wij nog wel greep op de situatie of wordt ons land overgenomen door mensen die niet zijn zoals wij en waar blijven wij dan?
We zullen woorden moeten vinden om ons verlies te benoemen, van beide kanten. Dat kan het beginpunt zijn van de cyclus: vermijding – conflict – aanvaarding.
Vermijding. Dit is te zien in de segregatie bij de huisvesting. Migranten klitten bij elkaar, voor steun en om de taal en gebruiken levend te houden om de terugkeer naar het land van herkomst zo soepel mogelijk te laten verlopen. Er wordt geen aandacht besteed aan het leren van de taal, pas als er kinderen komen verandert dat. Zij maken deel uit van deze samenleving, moeten daarin hun weg zien te vinden want ze gaan niet terug, zoveel is intussen wel duidelijk geworden. De kinderen opvoeden met Turkse/Marokkaanse waarden staat haaks op het besluit om naar Nederland te komen. Maar ook de volwassenen veranderen, hoe moeizaam dat soms ook gaat. De mensen die wel terug gaan merken dat ze toch vernederlands zijn en in het thuisland maar moeilijk hun draai kunnen vinden. Daar had premier Rutte op moeten wijzen bij zijn uitspraak over Turkse Nederlanders die geen binding hebben met ons land tijdens de uitzending van Zomergasten, in plaats van de woorden: pleur op. De eerste generatie van migranten is die van de vermijding, de tweede generatie die van het conflict. Maar ook de autochtonen vertrekken uit de wijken waar veel migranten wonen, ook bij hen staat het gevoel van veiligheid binnen een vertrouwde omgeving voorop.
Conflict. Bronnen van conflict zijn sociaal economisch. In landen met veel migranten kunnen maar weinig mensen deel uit maken van de verzorgingsstaat want hoeveel mensen kan zo’n staat aan? Andere bronnen van conflict zijn cultureel/religieus. De Verenigde Staten was een protestants land en wilde geen katholieken opnemen. Die werden het slachtoffer van discriminatie en vooroordelen. Is er ruimte voor een ander geloof, de Islam, en hoe leef je als religieuze minderheid? Dat vraagt van beide kanten om zich opnieuw te oriënteren op de eigen identiteit. Als derde bron moet genoemd worden het internationale conflict. Tijdens de tweede wereldoorlog werden de Japanse Amerikanen na de aanval van Japan op Pearl Harbor geïnterneerd. We zien het nu tijdens de onlusten in Turkije, de aanhangers van Fethullah Gülen worden scheef aangekeken, zo niet erger, door de aanhangers van president RecipTayyip Erdogan. Zo wordt het buitenlands conflict een binnenlands conflict.
Conflict is de verbindende fase van vermijding naar aanvaarding. Het is een zoektocht naar toe-eigening van het nieuwe land, een nieuwe democratie. Om een goede burger te worden/zijn houden we ons aan de regels zo die in Nederland bij wetgeving bepaald zijn. De cijfers wijzen uit dat 30% van de migranten rumoer en overlast veroorzaakt, de overige 70% is een volwaardige deelnemer in de maatschappij. Migranten moeten burgers worden, gelijke behandeling met een beroep op vrijheid van meningsuiting. Daarvoor is kennis nodig van het land van aankomst, van de geschiedenis, de verworvenheden en van de pijnpunten. Maar je kunt niemand verplichten deel uit te maken van de samenleving, het is wel zo dat een open samenleving de inzet vraagt van beide partijen. Uiteindelijk worden de buitenstaanders binnenstaanders zoals je bij de Surinamers duidelijk kunt zien.
Na deze voordracht kwamen de vragen los over verschillende onderwerpen waarvan men het standpunt van Paul Scheffer wilde weten.
Migranten zijn gewend aan de autoriteit van de Islam in het leven van alle dag. Hoe maak je de scheiding tussen kerk en staat zoals we die in Nederland kennen zichtbaar?
Door zeker geen kruisbeelden of andere religie-gerelateerde voorwerpen, gewoonten in een openbare school uit te stallen of te praktiseren.
Er zijn eerder populistische personen geweest bv. Multatuli. Zijn boek Max Havelaar verhaalt over een man die ageert tegen het corrupte regeringssysteem van Nederlands-Indië. Het werk heeft een grote invloed gehad op zowel de Nederlandse literatuur als de Nederlandse koloniale politiek. Politiek bedrijven is een vak, je hebt ervaring nodig om een verschil te kunnen maken. De verkiezing van Trump laat zien dat er behoefte is aan autoritaire leiders, iemand die zegt hoe het moet en dat alles dan weer goed komt. Grenzen duidelijk aangeven waarbinnen mensen kunnen leven zodat hun onmacht niet hoeft om te slaan in arrogantie.
Er is vooruitgang, de 2e en 3e generatie van de migranten is veel verder dan de zwarte bevolking van Amerika sinds de slavernij. Dat veroorzaakt wel een generatieconflict, de ouders kunnen niet mee en begrijpen hun kinderen niet meer. De jongeren voelen zich alleen staan, hebben van huis-uit geen kader waarbinnen ze moeten participeren, in ieder geval geen die aansluit bij de maatschappij. Ook de Islam helpt de jongeren niet, het antisemitisme en de afwijzing van de staat Israël zoals in de geleerd wordt maakt de jongeren onzeker. Ze moeten opnieuw uitvinden wat godsdienst voor hen betekent in een land waar de leefwijze volgens de Islamitische wetgeving niet mogelijk is.
Allereerst beheersing van de taal en elementaire kennis van de geschiedenis van het land. Verder moet de emigrant participeren in de samenleving en zo min mogelijk afhankelijk zijn van de sociale zekerheid, dus tot 27 jaar leren of een baan. We zijn in Nederland slecht in het stellen van regels en nemen maar moeilijk een duidelijk standpunt in. Toch moet dat eerst gedaan worden en pas daarna kan er gekeken worden of er uitzonderingen mogelijk zijn. De padvinderij en de dienstplicht met hun regels en rituelen waren een goede leerschool hoe met elkaar om te gaan. Veel mensen, ongeveer 70%, blijft wonen dichtbij de plek waar ze geboren zijn. Dat geeft houvast, zekerheid en structuur aan iemands leven. Weggaan, uit vrije wil of uit noodzaak, gaat nooit zonder pijn zoals er ook pijn is als je vertrouwde manier van leven opengebroken wordt door vreemdelingen. Elkaar ontmoeten, elkaar zien, kan helend werken.