Moet bbp de wereld wel regeren? | De Volkskrant
Moet bbp de wereld wel regeren?
Het bbp is een obsessie geworden om vooruitgang te meten.
Peter de Waard 8 oktober 2015, 2:00
Het IMF staart zich erop blind, net als de Wereldbank, de OESO, het CPB, het CBS en het ministerie van Financiën - en dus ook minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem. Beeld EPA
Het zijn drie magische letters. In het Engels: gdp (gross domestic product); in Nederland is het vertaald in bbp (bruto binnenlands product).
Het IMF staart zich erop blind, net als de Wereldbank, de OESO, het CPB, het CBS en het ministerie van Financiën. Het bbp meet de groei van de economie. Als de economie groeit, gaat het goed. Dan verdwijnen schulden als sneeuw voor de zon, daalt de werkloosheid, stijgen de investeringen en breken aandelenmarkten records. Rozegeur en maneschijn. Als een land niet groeit gebeurt het omgekeerde. Kommer en kwel.
Op de jaarvergadering van het IMF en de Wereldbank worden politici, diplomaten, bankiers en journalisten dan ook gebombardeerd met bbp's: van de opkomende markten, de ontwikkelingslanden, de geïndustrialiseerde landen, VS, China, India, de eurozone, Nederland, Gambia tot aan het kleinste IMF-lid Tuvalu, een eiland in de Polynesische archipel met nog geen tienduizend inwoners. Wie zonder goede reden het bbp omlaag heeft zien gaan, wacht een uitbrander. Bij de presentatie van de World Economic Outlook klonk in elke alinea het woord bbp, geen enkele keer werden de woorden werkgelegenheid, duurzaamheid of welzijn gebezigd.
Het bbp is een obsessie geworden om vooruitgang te meten. Twintig jaar geleden, in 1995, stond het begrip bbp maar 31 keer in de Volkskrant. Vorig jaar was dat 145 keer en dat kwam niet omdat er meer letters aan economie werden besteed. Dat is vreemd. Zelfs de nieuwe hoofdeconoom van het IMF bekende deze week dat het niet altijd meevalt het bbp goed te berekenen.
Daarnaast kunnen landen door roofbouw te plegen op hun bezittingen (bijvoorbeeld het kappen vanbossen voor hardhout) het bbp laten groeien. Ook kan het bbp stijgen door kapitaal te misbruiken voor zinloze prestigeprojecten die niet bijdragen aan meer welvaart, zoals de bouw van een haven waar geen schip afmeert.
De Amerikaanse econoom Dirk Philipsen publiceerde dit jaar zijn boek Little Big Number. How GDP Came to Rule the World over de betrekkelijkheid van de indicator. Volgens Philipsen werd het bbp pas populair tijdens de Koude Oorlog. Doel was de superioriteit van het westerse kapitalistische systeem aan te tonen tegenover het communistische systeem. Hij pleit ervoor het begrip bbp in te ruilen voor andere indicatoren zoals de Social Progress Index (SPI), die welzijn, gelijkheid, duurzaamheid, vrijheid en veiligheid meet.
Hij heeft een punt. Alleen zijn begrotingstekorten en -overschotten, net als saldi op de lopende rekening, niet zo gemakkelijk in procenten van het SPI uit te drukken. De drie magische letters blijven onmisbaar totdat iets beters is gevonden.
Maar het zou beter zijn als ze geen doel op zichzelf zijn. Leiders moeten er geen succes aan afmeten en multilaterale instellingen als het IMF moeten niet alleen daarop hun besluiten baseren.