Zo verkeren we in de paradoxale situatie dat een discipline die dankzij de inbedding in de ruimtelijke ordening goed is verankerd in de maatschappij, slechts zelden een betekenisvolle bijdrage levert aan het maatschappelijk debat. We produceren data en stellen vragen, maar komen niet toe aan antwoorden en als Zijlstra provoceert, staan we met de mond vol tanden.
Desondanks wil ik de handdoek nog niet in de ring gooien. Ik denk dat de AWN met een andere vraag bruikbaarder antwoorden krijgt. Ga even mee naar de jaren zeventig.
Tussen toen en nu zijn twee grote verschillen. Om te beginnen het budget. In 1972 was 7,2% van de staatsuitgaven gereserveerd voor onderwijs en wetenschappen. Tegenwoordig is dat 6,3%: een afname met een achtste terwijl er meer leerlingen en studenten zijn en de studiefinanciering inmiddels is inbegrepen. In het verlengde hiervan ligt dat het beleid steeds meer gericht is geraakt op geld en steeds minder op kwaliteit. Anders dan in de vroege jaren zeventig hebben we geen minister van wetenschapsbeleid meer. Erger: de universiteiten hebben de financiële mentaliteit geïnternaliseerd. Ik herinner me hoe mijn docenten smaalden toen het woord “rendementscijfer” voor het eerst in de beleidsnota’s opdook maar dat ze, toen ik enkele jaren later zelf aan een universiteit werkte, het woord zonder zweem van ironie gebruikten. Wat een wetenschappelijke instelling behoorde te zijn, was een winkelcentrum aan het worden.
Het tweede verschil is de studieduur. Terwijl een student in de jaren zeventig tussen de zes en acht jaar studeerde, moest het na de invoering van de “tweefasenstructuur” (1982) in vier. Dat had een eenvoudige reden: de samenleving heeft wél een oneindige behoefte aan mensen die wetenschappelijke kennis kunnen hanteren, maar heeft niet de middelen om oneindig veel wetenschappers op te leiden. Dus werd een scheiding aangebracht: de vierjarige opleidingen dienden om veel jonge mensen wegwijs te maken in de wetenschap (“doctorandus I”) en daarna zou er voor 10% van de studenten een tweede fase zijn waarin ze het aloude niveau bereikten voor een promotietraject (“doctorandus II”).