Meubels in Westfriesland, deel 10 (Vierkant - 2014 - Nummer 1) | Westfries Genootschap
Westfries Genootschap » Publicaties » Vierkant » 2014 » Nummer 1 » Pagina 17
Meubels in Westfriesland
Kunsthistoricus Harold D.E. Bos bespreekt een Westfries meubel, deel 10 (slot).
De linnenpers en de mangelplank
De linnenpers is tot in de 19e eeuw gebruikt voor het gladmaken van schoon linnengoed, voornamelijk lakens. Het is een grote houten pers staand op een ladenkastje of een tafelvormig onderstel. Met een grote wartel, die om een houtgedraaide schroef naar beneden gedraaid wordt, perst men een stapel vlakke planken waar het linnen omheen is gewikkeld stijf op elkaar. De eikenhouten linnenpers is soms met strookjes zwart ebbenhout of wortelnotenhout gefineerd. De latere exemplaren uit de 19e eeuw hebben in plaats van een gedraaide hardhouten schroef, een schroef van ijzer.
Linnenpers, eiken met ebbenhout, 18e eeuw.
(foto anoniem, kunsthandel, 1998)
Een ander hulpmiddel vooral om klein linnengoed fraai glad te krijgen is de mangelplank. Het nog vochtige linnen werd daarbij om een stevige houten rol gewikkeld. Met behulp van de mangelplank werd vervolgens onder stevig drukken de rol onder de plank op een tafel heen en weer bewogen. Menig mangelplank is aan een zijde versierd met kerfsneemotieven, initialen of een jaartal. Mangelen is een zware maar veilige manier om het wasgoed glad te krijgen. De strijkbout, met een kooltje vuur, had het risico van schroei- en brandplekken aan linnengoed en handen van de vrouw.
De linnenpers is evenals de mangelplank een welkom huwelijkscadeau geweest. Een ander 'persmeubel' is de mangel die met behulp van twee tegen elkaar draaiende cilinders het linnengoed glad mangelde. Een alternatief is een mangeltafel. Tussen twee lange planken met bovenop enkele zware stenen, liggen meerdere houten rollen omwikkeld met linnen op de bakvormigetafel. De bovenste plank met de stenen werd vervolgens door twee vrouwen met kracht over de rollen heen en weer bewogen.
Dit is het 10e en laatste deel over 'Meubels in Westfriesland', eerder verschenen in dit tijdschrift 9 delen 'Uit de Pronkkamer' eveneens met het accent op de Westfriese wooncultuur.