Praktijkvoorbeeld Marktplaats voor Mobiliteit Rotterdam - Duurzame mobiliteit
De Marktplaats voor Mobiliteit is een maatregel binnen het uitvoeringsprogramma 'Beter Benutten' van De Verkeersonderneming in de regio Rotterdam. Door (samenwerkende) private partijen met mobiliteitsbehoeften via een centrale marktplaats te koppelen aan private aanbieders van mobiliteitsdiensten, komen nieuwe en betere oplossingen voor spitsmijdingen beschikbaar.
Uiteindelijk levert dit meer op voor de bereikbaarheid van de regio dan losse projecten van verschillende partijen. Daarnaast is het een opmaat naar Mobility as a Service (MaaS).
Private partijen investeren veel geld in mobiliteit, bijvoorbeeld voor klanten, bezoekers en werknemers. Veel van deze middelen kunnen effectiever worden ingezet door samen te werken. Dat was het uitgangspunt bij het opzetten van de Marktplaats voor Mobiliteit. De Verkeersonderneming wil marktpartijen in de regio hiervan bewust maken en hen actieve ondersteuning bieden.
Deze ondersteuning bestaat eruit partijen met mobiliteitsbehoeften actief te koppelen aan aanbieders van (nieuwe) passende mobiliteitsdiensten. Daarbij fungeert De Verkeersonderneming als marktmeester. Zij zet haar brede netwerk in om de vraag naar mobiliteitsoplossingen vanuit de regio te matchen met het aanbod vanuit de marktpartijen. Bovendien biedt De Verkeersonderneming hiermee een platform waar mobiliteitsaanbieders hun diensten in de markt kunnen zetten.
De Marktplaats voor Mobiliteit is onderdeel van de bredere gebiedsaanpak van De Verkeersonderneming. In deze brede aanpak versterken de verschillende maatregelen elkaar. Dit maakt het makkelijker voor de marktplaatsdiensten om effect te behalen. Andersom bieden de nieuwe diensten extra mogelijkheden voor gedragsverandering binnen de regio.
In de laatste aanbesteding koos De Verkeersonderneming ervoor niet alle diensten (marktpartijen) los van elkaar te laten opereren, maar de partijen te vragen om zich in te schrijven in een consortium. In dit consortium kunnen zij meerdere diensten vanuit één platform uitvoeren, bijvoorbeeld deelfietsen, collectief vervoer en OV. Zo is een eerste stap gezet op weg naar Mobility as a Service (MaaS): de consument koopt zelf geen vervoersmiddelen, maar huurt mobiliteit in (zie ook het praktijkvoorbeeld Mobility as a Service (MaaS)).
Inmiddels zijn er drie aanbestedingsrondes geweest. In de eerste ronde van de Marktplaats (gestart in 2011-2012) werden mobiliteitsdiensten uitgevraagd vanuit twee doelstellingen: realiseren van spitsmijdingen en breed experimenteren met vernieuwende mobiliteitsdiensten. In de tweede ronde van de Marktplaats voor Mobiliteit (start 2015) is alleen gefocust op het behalen van spitsmijdingen.
In de derde ronde lag de nadruk op het vormen van consortia van verschillende partijen om zo een completer aanbod neer te kunnen leggen bij reiziger en werkgever. Daarnaast is het Mobility Lab opgericht, een omgeving waarin start-ups ruimte krijgen om nieuwe mobiliteitsdiensten te testen.
De inschrijvende marktpartijen en consortia van de Marktplaats konden zelf aangeven hoeveel spitsmijdingen zij zouden gaan behalen. Bovendien moesten ze overtuigend aantonen dat hun businesscase binnen drie jaar sluitend zou zijn. In de tweede ronde moesten de aanbiedingen daarnaast bepaalde kenmerken vertonen van het concept Mobility as a Service (MaaS). De derde ronde ging nog weer een stap verder richting MaaS.
In totaal wonnen 34 marktpartijen. Zij kregen voor de eerste drie jaar 50% cofinanciering vanuit Beter Benutten, onder voorwaarde dat ze het door hen opgegeven aantal spitsmijdingen ook echt zouden realiseren. Daarnaast bood De Verkeersonderneming haar netwerk aan, om afnemers te vinden voor de betreffende mobiliteitsdienst. Winnende marktpartijen konden bovendien meeliften met de communicatie-uitingen van De Verkeersonderneming, waaronder de mobiliteitscampagne 'Filedier'.
De Marktplaats voor Mobiliteit laat zien dat het voor de overheid mogelijk is om mobiliteitsproblemen en -uitdagingen te signaleren en vervolgens de markt zodanig te prikkelen dat deze problematiek door de markt wordt aangepakt zonder structurele publieke cofinanciering. Daarnaast blijkt dat de Marktplaats inmiddels bijdraagt aan de verdere ontwikkeling van Mobility as a Service binnen de regio. Zie voor details over de behaalde effecten de factsheet Marktplaats voor Mobiliteit.
Er zijn verschillende aandachtspunten en 'lessons learned' als het gaat om de Marktplaats voor Mobiliteit:
Omdat er behoefte was aan veel verschillende mobiliteitsoplossingen, zijn veel 'winnaars' gekozen en moesten er ook veel contractafspraken met deze partijen worden gemaakt. Dit was administratief veel werk met niet altijd even veel rendement.
Richt een Marktplaats voor Mobiliteit vooral in op spitsmijdingen, op grotere schaal met inmiddels bewezen mobiliteitsdiensten. Het blijkt effectiever om doelstellingen op het gebied van innovatie en diversiteit hiervan los te koppelen en binnen een ander programma onder te brengen, zoals een Mobility Lab.
Denk naast de economische kant van mobiliteit (spitsmijdingen, files oplossen) ook aan de sociale kant van mobiliteit (bijvoorbeeld in een social returnopgave).
Het blijkt dat marktpartijen wel degelijk kunnen worden gestimuleerd om gezamenlijk mobiliteitsmanagementmaatregelen te nemen, zonder (structurele) cofinanciering van de overheid.