Symptomatisch galsteenlijden is onder te verdelen in:
Symptomatische cholecystolithiasis
Prevalentie van galblaasstenen in westerse landen is 13-22%. Galblaasstenen zijn onder te verdelen in pigment stenen en cholesterolstenen. In Nederland: 90-95% cholesterolstenen.
Risicofactoren: vrouwelijk geslacht, overgewicht, leeftijd (> 40 jaar), zwangerschap, snel gewichtsverlies, diabetes mellitus, cirrose, oestrogenen gebruik, parenterale voeding, positieve familie anamnese.
Pancreatitis, niersteenkoliek, ulcuslijden, perforatie, refluxziekte, appendicitis.
Symptomatische cholecystolithiasis: Biliaire kolieken: Aanvalsgewijze pijn rechtsboven in de buik of in epigastrio, eventueel uitstralend naar het rechter schouderblad. Vaak uitgelokt door maaltijden. Gepaard met bewegingsdrang, misselijkheid, braken.
Bij cholecystitis continue pijn rechtsboven in de buik en koorts.
Bij choledocholithiasis pijn rechtsboven in de buik en tekenen van cholestase: ontkleurde ontlasting, donkere urine, icterus.
Bij cholangitis tekenen van cholestase en koorts of sepsis.
Duur van de klachten, aard en lokalisatie buikpijn, uitstralende pijn, bewegingsdrang, misselijkheid, braken, koorts, koude rillingen, kleur ontlasting en urine, voorgeschiedenis met galsteenkolieken, galblaas/appendix nog in situ, familie anamnese, recent fors gewichtsverlies (bv bariatrische chirurgie), medicatiegebruik.
Temperatuur, soms drukpijn rechtsboven in buik.
Bij cholecystitis: Murphy's sign (pijnlijke palpatie rechts subcostaal bij diep inademen), palpabele galblaas.
Bij choledocholithiasis / cholangitis: icterus.
Bloedbeeld, CRP, bilirubine, alkalisch fosfatase, gamma-GT, ASAT, ALAT, amylase/lipase, stollingsparameters.
Echo abdomen: Galstenen in galblaas? Tekenen van cholecystitis? Gedilateerde galwegen? Stenen in ductus choledochus?
NB: sensitiviteit en specificiteit van echografie voor aantonen van galstenen in de galblaas is respectievelijk 84% en 99%; voor aantonen van cholecystitis respectievelijk 81% en 83 %
Bij hoge verdenking op galsteenlijden en negatieve echo abdomen: MRCP of EUS (endoscopische echografie).
Bij hoge verdenking op cholecystitis en negatieve echo abdomen: CT-abdomen of herhalen echo abdomen na 12 uur.
Symptomatische cholecystolithiasis: ontslag, pijnstilling, electieve (laparoscopische) cholecystectomie inplannen.
Symptomatische choledocholithiasis: ERCP (< 24 uur) met papillotomie en steenextractie gevolgd door (laparoscopische) cholecystectomie (bij voorkeur < 72 uur na ERCP).
Acute cholecystitis: (laparoscopische ) cholecystectomie (<72 uur).
Bij patiënten met ernstige comorbiditeit kan percutane galblaasdrainage worden overwogen. Antibiotica alleen bij hoog risico cholecystitis (sepsis, perforatie, immuundeficiëntie, ASA III/IV).
Cholangitis: Breed spectrum antibiotica (volgens lokale richtlijn of SWAB richtlijn), ERCP met papillotomie en steenextractie < 24 uur. Bij ernstige comorbiditeit of niet slagen van ERCP kan percutane galwegdrainage worden overwogen.
Bij goede kliniek, galafvloed en negatieve bloedkweken kunnen de antibiotica spoedig na ERCP worden gestaakt.
1 - NVvH (2016). Richtlijn galsteenlijden.
2 - European Association for the Study of the Liver (EASL). EASL Clinical Practice Guidelines on the prevention, diagnosis and treatment of gallstones. J Hepatol. 2016;65(1):146-181. PubMed PMID: 27085810.