Literatuurfestival Utrecht slaat feministische plank volledig mis | De Volkskrant
Literatuurfestival Utrecht slaat feministische plank volledig mis
De ingezonden lezersbrieven van vrijdag 21 september.
Redactie 20 september 2018, 17:55
Greta Garbo en Fredric March in de film Anna Karenina (1935). Beeld -
Brief van de dag: International Literature Festival Utrecht
De organisatie van het International Literature Festival Utrecht (15-29 september) wil in samenwerking met UN Women 'de positie van vrouwen en meisjes versterken' en heeft daarom duizend vrouwen gerekruteerd voor een voorleesmarathon van Tolstojs roman Anna Karenina. Dit, omdat 'Anna navigeert tussen haar rollen als minnares, echtgenote, moeder en prominent lid van een gemeenschap.'
Dat klinkt sympathiek, maar hier hebben we, net als bij Nijhoffs gedicht De moeder de vrouw, te maken met een personage verbonden aan archetypen: 'minnares, echtgenote en moeder.' Karenina is alleen interessant vanwege deze rollen. Er is niets mis met deze identiteiten an sich. Wel met de dwingende manier waarop ze eeuwenlang gehanteerd zijn, waardoor vrouwen die buiten de stereotypen treden minder snel serieus genomen worden.
Pijnlijk aan de oproep van het festival is het feit dat hedendaagse vrouwen hierin alleen betekenis hebben als doorgeefluik en gezichtsloze massa. De bedoeling is dat deze vrouwen als een soort harem ingezet worden ter meerdere eer en glorie van een mannelijk auteur, die als geen ander wist wat er omging in de hoofden van vrouwen uit zijn tijd en dat 'messcherp' verbeeldde. Weer doen ideeën van vrouwen zelf er niet toe. Ze mogen voorlezen. Als moeders.
Spoiler: Karenina springt voor de trein. Ze kan zich niet ontworstelen aan de meedogenloze, misogyne maatschappelijke keurslijven waarin ze is geperst. Is ze vooral slachtoffer of wordt ze misschien ook gestraft voor haar slechte moederschap? Tolstoj laat het in het midden. Het is een deprimerende boodschap voor het publiek van deze toch al vrouwonvriendelijke marathon. Zullen we de volgende keer een mannenmarathon met Virginia Woolf doen? Niet dat zij niet worstelde met verstikkende rolpatronen en uit het leven stapte, maar dan lezen we tenminste iets dat is ontsproten uit het brein van een briljante vrouw. En doen we echt wat voor meisjes met een schrijversdroom.
Lieke Stelling, docent en literatuurwetenschapper aan de Universiteit Utrecht
Meer columns & opinie over vrouwen in de literatuur:
'De opmars van vrouwen in de literatuur is een fabeltje', vertelde onderzoeker Corina Koolen in dit interview.
'Zo'n onderzoek naar de waardering van het literaire werk van vrouwen maakt de zaak er niet beter op', stelde boekenchef Wilma de Rek als reactie op het onderzoek van Koolen.
Elma Drayer heeft persoonlijk goede ervaringen met de hedendaagse literaire wereld: 'Uitgeverijen, jury's en boekenredacties zijn niet meer de masculiene bolwerken die ze veel te lang waren.'
'Het gaat de CPNB kennelijk te ver om daadwerkelijk een vrouw iets te laten schrijven over vrouwen,' schreef Neerlandicus en redacteur Ianthe Mosselman over het boekenweekthema 'De moeder de vrouw'.
Schrijfster Beitske Bouwman riep als reactie op het boekenweekthema zelfs op tot een boycot.
In 'Een tunnelvisie van een halve eeuw' (Ten Eerste, 18 september) miste ik een verwijzing naar mijn geboortedorp Blankenburg, de naamgever van de Blankenburgverbinding. En het dorp dat in de jaren zestig verdween onder 5 meter opgespoten zand ten faveure van de oprukkende industrie.
De Amazing Stroopwafels maakten een lied met het refrein 'Blankenburg kan nog eeuwen mee'. Helaas kwam er een einde aan een levendige gemeenschap met 400 inwoners en een school, winkels (waaronder 3 bakkers, een hoefsmid, een schoenmakerij en kruidenier) en dorpscafé.
Tunnelvisie: jammer dat de Maasdeltatunnel geen Blankenburgtunnel mag heten.
Nel Voorberg, Utrecht
'Met de hyperloop ben je in een kwartier van Eindhoven op Schiphol', (Economie, 19 september). Fijn.
Maar wat hebben we in godsnaam nog op Schiphol te zoeken als er hyperloop-treinen rijden met 1100 kilometer per uur?
Prachtig woord, in het artikel over het opstappen van Ian Buruma bij New York Review of Books (Ten Eerste, 20 september). Verdonkeremanen: achterhouden, verdoezelen; maar ook het actievere achteroverdrukken, inpikken.
Het opstappen, na ophef over een artikel in het tijdschrift, lijkt mij een aderlating voor de nuancering in het debat over de combinatie van seks en geweld en de gevolgen daarvan. Het idee dat Buruma vooral drijfveren aan het licht wil brengen heb ik gekregen door zijn boek Tokio mon amour, dat zijn verblijf in Japan in de jaren '70 beschrijft. En met name zijn belevenissen in de wereld van de fotografie, het theater en de dans. Een verlichtend boek.
M. S. van Veenen, Groningen
Scheldende politici
Hierbij wil ik publiekelijk mijn afkeer uiten van het gescheld, compleet met beledigende gebaren, tijdens de Algemene Beschouwingen.
Dat mevrouw Arib niet tijdig ingreep is jammer, maar nu kon iedere weldenkende burger zien hoe het met sommige Kamerleden gesteld is.
Ik zou heel graag de afspraak zien dat alleen correct, dus respectvol, gedrag is toegestaan. Bij overtreding kan mogelijk de microfoon van de zondaar worden uitgezet of verder spreekrecht worden ontnomen.
Besef uw verantwoordelijkheid, hele klassen van middelbare scholen kijken hier naar!
Anna Bockma-Lengkeek (78 jaar), Amsterdam
Kunnen de bloemen van Prinsjesdag in plaats van naar bejaardentehuizen niet beter naar de families in de wijken waar boefjes opgroeien die Dijkhoff zwaarder wil laten straffen?
Dat voorstel van Dijkhoff, is dat de beleidstrend van de VVD? Postcodecriminaliteit, postcodebelastinghervormingen, postcodedividendbelasting, postcodeminimumloon?
Jan Kamerbeek, Hillegom
'Schuif de Nederlandse taal niet zomaar terzijde' (O&D, 20 september), daar ben ik het helemaal mee eens.
Maar laten we eens beginnen met het schrappen van overbodige Engelse woorden, zoals in het artikel 'Levens redden met je slogan' (Ten Eerste, 20 september), waarin de zin voorkomt: dat was een nasty moment.