Is Syrië veilig? De Deense overheid vindt van wel en stuurt vluchtelingen terug
Denemarken wil, als eerste land in Europa, Syrische vluchtelingen terugsturen naar Syrië. Het levert het land felle kritiek op van mensenrechtenorganisaties, de EU en Syriërs zelf.
Cyril Rosman 29 april 2021, 09:13
"Wat moeten we in Syrië? We hebben er niets meer, zelfs geen huis. Als we terug moeten, zal het regime ons martelen," wanhoopt de 20-jarige Syrische vluchtelinge Aveen Issa eerder deze maand tegen het medium Vice. "Ze zullen ons straffen, omdat we het land zijn ontvlucht."
Als eerste land in Europa kondigde Denemarken vorige maand aan dat een deel van de Syrische asielzoekers terug moet naar Syrië. Het komt het Scandinavische land op groeiende kritiek te staan. Dinsdag nam de Europese commissie fel stelling en riep op de beslissing terug te draaien. "Niemand kan worden teruggestuurd naar Syrië," stelde verantwoordelijk Eurocommissaris Ylva Johansson.
Denemarken heeft een sociaaldemocratische regering, maar ook een streng asielbeleid. Vorige maand besloot immigratieminister Mattias Tesfaye dat enkele honderden Syrische vluchtelingen in het land terug moeten. Dat gebeurt op basis van een rapport waarin staat dat de Syrische burgeroorlog zo ver is geluwd dat het gebied rond hoofdstad Damascus veilig genoeg is om terug te gaan. "De verblijfsvergunning voor Syriërs is tijdelijk. Die kan worden ingetrokken als bescherming niet langer nodig is," zegt Tesfaye.
Van zeker 189 Syrische vluchtelingen is de tijdelijke verblijfsvergunning inmiddels niet verlengd. In totaal zou het om 500 Syriërs gaan, vooral vrouwen, kinderen en ouderen.
De conclusie dat de regio Damascus weer veilig is, is zeer omstreden. Er wordt niet tot nauwelijks meer gevochten, maar, stellen mensenrechtenorganisaties, dat wil niet zeggen dat het veilig is. De hoofdstad en het grootste deel van het land is na tien jaar burgeroorlog (weer) stevig in handen van president Bashar al-Assad. Maar daar zit tegelijkertijd ook het probleem: het Syrische regime staat bekend om haar genadeloze aanpak van de oppositie en iedereen die ervan wordt verdacht daarbij te horen.
Er zijn talloze verklaringen over willekeurige arrestaties, maandenlange opsluitingen, martelingen en executies. Ook zijn er getuigenissen van Syriërs die terugkeerden, maar direct werden opgepakt en dagenlang verhoord. Mannen die zijn gevlucht omdat ze niet in het leger wilden, worden soms alsnog opgepakt om in dienstplicht te gaan.
Inmiddels hebben elf van de twaalf organisaties op wiens informatie het Deense rapport is gebaseerd, felle kritiek geuit. 'We veroordelen het rapport, we denken niet dat veilige terugkeer naar Syrië momenteel mogelijk is. Als mensen al terugkeren, zal dat op vrijwillige basis moeten,' aldus een gezamenlijke verklaring van betrokken organisaties, waaronder Human Rights Watch.
Daarmee leggen ze de vinger op nog een probleem: de Syriërs kunnen vooralsnog niet worden gedwongen terug te keren. Daarvoor is samenwerking nodig met de Syrische overheid en daar heeft Denemarken, net zoals de rest van de EU, geen officiële banden meer mee. De Denen wilden daarom dat de vluchtelingen zelfstandig terugkeren. Als ze dat niet doen, hebben ze niet langer recht op voorzieningen in Denemarken en kunnen ze worden vastgezet in uitzetcentra. De EU noemt dat 'verontrustend'.
Human Rights Watch schrijft dat het Deense beleid 'een zorgwekkende trend in het Europese vluchtelingenbeleid kan betekenen'. Vooralsnog heeft geen enkel ander EU-land gesteld dat Syrië weer veilig genoeg is voor terugkeer. In Nederland pleiten de PVV en Forum voor Democratie daar wel voor. Het ministerie van Justitie en Veiligheid, dat over het asielbeleid gaat, ziet Syrië nog steeds als 'onveilig'.
Aveen Issa vluchtte in 2015 met haar familie naar Denemarken omdat haar vader en broer door het regime werden gezocht. Haar vader is inmiddels overleden, haar broer mag wel in Denemarken blijven, vertelde ze Vice. "Iedereen in Syrië weet dat de overheid de hele familie verantwoordelijk houdt. Als we teruggaan, zullen ze vreselijke dingen met ons doen. Ik ben echt bang."
Sinds 2014 kwamen er ruim 70.000 Syrische vluchtelingen naar Nederland. Asielzoekers krijgen hier eerst een verblijfsvergunning voor vijf jaar. Daarna kunnen ze een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd aanvragen. ,,De reden voor asiel moet dan nog wel bestaan", stelt het ministerie. Een vergunning voor onbepaalde tijd kan worden ingetrokken als de vluchteling zich misdraagt of onjuiste informatie heeft verstrekt, niet omdat er plots vrede is in het land van herkomst. De afgelopen jaren zijn enkele tientallen Syriërs vanuit Nederland vrijwillig teruggegaan, vaak omdat ze hier niet kon aarden of terug wilden naar hun familie.
Een gevluchte Syrische triatleet jaagt in Limmen op een ticket voor Tokio
Live | BBC: generaal Russische luchtmacht neergeschoten Live | BBC: generaal Russische luchtmacht neergeschoten