Door Redactie - 14 juli 2017 - 3500 - Economie
Werken over de grens brengt de nodige belemmeringen met zich mee, zeker op het vlak van fiscaliteit en sociale zekerheid. "Er is geen EU-regelgeving. Dus als je over de grens werkt, ben je overgeleverd aan twee of zelfs meer rechtsstelsels die vaak niet op elkaar afgestemd zijn", weet Hannelore Niesten. "De meeste EU-lidstaten hebben voor niet-inwoners een andere belastingregeling dan die voor inwoners. Iemand die in een andere lidstaat werkt dan die waarin hij/zij woont, kan dus geconfronteerd worden met een hogere belasting." Voor haar doctoraatsonderzoek ging dr. Niesten op zoek naar een nieuwe maatstaf voor de toekenning van persoonlijke en familiale belastingvoordelen. Het is het eerste dubbeldoctoraat (UHasselt/Maastricht University) in de rechten.
Daarvoor vergeleek ze belastingregelingen in België, Nederland, Luxemburg, Frankrijk, Duitsland, Oostenrijk en Verenigd Koninkrijk. Ze voerde ook tal van gesprekken met mensen uit de praktijk, liep mee met advocaten gespecialiseerd in grensoverschrijdend werken en draaide mee in een onderzoeksinstituut fiscaal recht (in Wenen en München).
Niesten werkte in haar proefschrift een alternatieve regeling voor persoonlijke en familiale fiscale voordelen uit. "In mijn voorstel krijgt iemand die bijvoorbeeld 40 procent van zijn loon haalt uit een ander land - de werkstaat, dus - in dat land ook 40 procent van de belastingvoordelen waarvoor hij in aanmerking komt." Die regeling wijkt af van de heersende 'Schumacker-doctrine'. "In dat arrest, uit 1995, oordeelde de rechter dat een werkstaat énkel fiscale tegemoetkomingen moet geven wanneer een individu het grootste deel van zijn belastbaar inkomen ook daar verwerft én wanneer hij in de woonstaat onvoldoende belastbaar inkomen heeft om er ook belastingvoordelen te krijgen."
Op fiscaal vlak ligt de soevereiniteit dan wel bij de EU-lidstaten, in individuele gevallen is het alternatief wel degelijk toepasbaar. "Begin februari deed het EU-Hof van Justitie een uitspraak die héél dichtbij m'n alternatieve regeling lag. De advocaat-generaal van het Hof verwees in zijn conclusie zelfs naar mijn eerder artikel over die fractionele belastingheffing."
Rechtspositie onder de loep
In haar doctoraat bekeek dr. Niesten ook bestaande problemen rond de rechtspositie van het individu. "Zo focuste ik onder meer op het vraagstuk rond de fiscale woonplaats. Elke lidstaat geeft nu een eigen invulling aan dat fiscaal belangrijke begrip. In principe mag de staat waar de woonplaats gevestigd is, belastingen (over het wereldinkomen) heffen. Maar door die verschillende invulling kan hij ook in twee lidstaten worden aangemerkt als 'fiscaal inwoner'. Bovendien huren mensen die over de grens werken, daar soms een huis of appartement. Daardoor dreigt hij dus twee keer belasting te moeten betalen."
Uniforme EU-definitie
Hannelore Niesten probeert die kwestie te slechten door een uniforme EU-definitie naar voren te schuiven, met twee hoofdcriteria. "Eerst zou de fiscus moeten kijken naar een persoonlijk aanknopingspunt: de staat waarin het gezin van de betrokkene woont, de plek waar de betrokkene zijn hobby's uitoefent, de staat waar hij het meest verblijft
 Indien er dan nog steeds onenigheid bestaat, is er het economische aanknopingspunt: de staat waar het grootste deel van het inkomen en andere economische belangen wordt verkregen, zoals een bankrekening."
Een ander probleem dat ze behandelde, ging over sociale zekerheid en fiscaliteit. "Zo zijn er mensen die door hun bedrijf gedetacheerd worden naar een ander land. Volgens het fiscaal recht betaal je dan belastingen in het land waar je werkt. Maar mensen die gedetacheerd worden, moeten vandaag ook in de woonstaat socialezekerheidsbijdragen (vaak een verkapte belasting) betalen. Met een dubbele belastingheffing tot gevolg." Haar advies is om die socialezekerheidsbijdragen en belastingheffing te coördineren. "Waar je de socialezekerheidsbijdrage betaalt, betaal je ook je belastingen."
Pioniers van Europa
Volgens de onderzoekster zal de EU alleen maar kunnen winnen bij duidelijke afspraken rond fiscaliteit voor grensoverschrijdende EU-personen. "EU-burgers die over de grens werken, zijn de pioniers van Europa. Een minimalisatie van die fiscale belemmeringen komt uiteindelijk neer op een maximalisatie van het vrije verkeer van personen - zo belangrijk voor de interne markt."