Aantekingen bij "Eenige aantekeningen"
Worden deze dingen alleen verhaald om nutteloos afgrijzen te wekken? Is het lijden van deze weinig bekende Christenen beneden de waardigheid der geschiedenis? Is het niet beter met moord en verdrukking in het algemeene te handelen, zonder in triviale bijzonderheden te treden? Het antwoord is, dat deze dingen zijn de geschiedenis der Nederlanden in dat tijdperk; dat die afgrijselijke bijzonderheden de oorzaak daarstellen van die machtige beweging, waaruit eene groote republiek geboren werd en een oude dwinglandij verstoord.
Deze vertaling, zoo letterlijk mogelijk, wordt er alleen bijgevoegd, tot gerief van dezulken onder mijne lezers, die geen Engelsch verstaan, en wie ik verder heenwijze naar de vertaling van dit belangrijke werk, die reeds aanvangt het licht te zien bij den Heer W. P. van Stockum, te 's Hage.
Paulus Foreestier in de aanteekeningen van zijn verhaal Op het Hof, in den Volks-Almanak voor Nederlandsche Roomsch-Katholieken voor 't jaar 1857, onder de Redactie van den Heer Alberdingk Thijm.
De Heer J. Alberdingk Thijm in zijne Nederlandsche Gedichten, uit de verschillende tijdperken, enz. verzameld. Tweede Bundel, pag. 69.
Noot van den Heer Thijm: Men moet de Inquizitie of het onderzoek niet verwarren met de straf; 't eerste geschiedde ter wille der kerkleer,. de tweede krachtens de staatswet.
In den loop der tijden werd het rechtsgebied van het (Heilig) Ambt uitgebreid. Het leerde de Wilden van Indië en Amerika sidderen bij den naam der Christenheid. De vrees voor de invoering er van deed de ketterij bevriezen in de harten der vroegere ketters van Italië Frankrijk en Duitschland en overijzelde ze met orthodoxie. Het was een gerechtshof onafhankelijk van alle wereldlijk gezag, staande boven alle andere gerechtshoven. Het was eene rechtbank van monniken, waarvan geen hooger beroep was; die hare handlangers had in ieder huis; die de geheimen van iedere haardstede wist op te delven, vonnis vellende en hare afschuwelijke besluiten uitvoerende — zonder eenige verantwoordelijkheid. — Zij veroordeelde niet (slechts) op daden; maar op gedachten. Zij matigde zich aan om in de diepte der individueele consciëntie door te dringen, en de misdaden te straffen, die zij voorgaf ontdekt te hebben. Haar rechthandel was teruggebracht tot eene ontzettende beknoptheid. Zij nam in hechtenis op vermoeden, pijnigde tot bekentenis en — strafte dan met den brandstapel. Twee getuigen, en nog wel in afzonderlijke feiten, waren voldoende om het slachtoffer in een walgelijken kerker op te sluiten, Hier werd hij spaarzaam van voedsel voorzien; het spreken werd hem verboden en zelfs het zingen, tot welk tijdverdrijf het uauwelijks te denken is, dat hij veel opgewektheid zou hebben — en dan aan zich zelven overgelaten, totdat honger en ellende zijn moed gebroken hadden. Als die tijd ondersteld werd dáár te zijn, werd hij verhoord, Beleed hij zijne ketterij en zwoer hij haar af — hetzij bij werkelijk onschuldig was of niet — dan mocht hij het gewijde hemd aandoen en kwam vrij met verbeurdverklaring zijner bezittingen. Bleef hij volharden in de betuiging zijner onschuld, dan voerden twee getuigen hem naar den noodlottigen staak — een enkele naar de pijnbank. Hij werd bekend gemaakt met de getuigenissen tegen hem, maar nimmer geconfronteerd met de getuigen. De beschuldiger kon zijn eigen zoon of vader wezen, of de vrouw van zijn hart; want allen waren op doodstraffe verplicht, om de inquisiteurs te onderrichten van ieder verdacht woord, dat hunne naaste betrekkingen was ontvallen. Nadat de aanklacht op zulke wijs ondersteund was, werd de gevangene door pijnigingen ondervraagd. De pijnbank was het gerechtshof, de eenige pleitbezorger des misdadigers was zijne sterkte om lijden uit te harden; want zijn zoogenaamde raadsman, wien het niet eens geoorloofd was met den gevangene gemeenschap te houden, die zoomin voorzien werd van de noodige documenteu ter inlichting als van macht om bewijzen voort te brengen ter ontlastlng, was een speelpop, die de ongerechtigheid van het rechtsgeding verzwaarde door de spottende nabootsing van wettelijke vormen.
Wie van deze rechtspleging de afschuwelijke bijzonderheden wil kennen, zal licht in staat zijn die nieuwsgierigheid te bevredigenIn de laatste jaren, bij vrijere onderzoekingen in Spanje, zijn ze in het helderste licht gesteld.