De rode draad ... of waar gaat ons verhaal naartoe.
De rode draad als een rode vlag voor onze ogen ?.
Het wordt telkens weer opnieuw herhaald : "Een film moet een rode draad hebben", maar wat is nu die bewuste rode draad? Misschien nog veel belangrijker "Hoe krijgen wij een rode draad in onze film"?
Laat ons eerst een definitie geven van de rode lijn.
In feite is de uitdrukking 'de rode draad' niet meer dan het 'verhaal' in onze film. Afhankelijk van het filmgenre is dit verhaal gemakkelijk dan wel moeilijk samen te stellen.
Neem bvb een speelfilm. Dit filmgenre is niets anders dan de verfilming van een verhaal. Het zal dan ook niet moeilijk zijn om hier een rode draad in je film te leggen.
Bij een reportage is de rode draad het verloop van de gebeurtenissen die je in je reportage in beeld brengt. De rode draad maakt dan ook als het ware zichzelf terwijl het evenement waarvan je een reportage maakt zich ontrolt.
Bij een documentaire ga je in filmbeelden trachten iets op een verantwoorde manier aan de kijker uit te leggen. Ook hier is vrij gemakkelijk een rode draad in vast te leggen. Bij een documentaire over de bakker wordt uiteraard eerst het deeg gemaakt en op het laatste pas de gebakken broden uit de oven gehaald.
Veel moeilijker ligt het bij een toeristische reportage en dit is dan ook het filmgenre dat in amateur-kringen het meest aan bod komt. Meestal vertrekken we met veel te weinig informatie op vakantie. Neen, niet te weinig informatie over de streek die we gaan bezoeken maar wel te weinig informatie over hoe de vakantie gaat verlopen. Dikwijls heeft men veel te weinig tijd op die plaatsen waar de interessantste dingen te zien zijn en staat dat mooie unieke gebouw dat zeker in de film moet komen, net in de stellingen. Een oplossing kan dan zijn dezelfde plaats een tweede maal te bezoeken om de nog ontbrekende beelden vooralsnog gaan op te nemen. Doch, meestal doet men dit niet en moet de film gemaakt worden met de beelden die we van dit ene bezoek aan een tropisch oord hebben meegebracht.
Een verhaal kan men best in stappen in de film brengen. Het spreekt voor zich dat men eerst alle rushes of shots uit het hoofd moet kennen. Hiervoor wordt meestal een lijst gemaakt met alle shots die op de verschillende tapes zijn terug te vinden voorafgegaan van de tellerstand. Noteer dan ook nog op deze lijst of het over een long, medium shot, close-up of super close-up gaat en of er een camerabeweging bij is. Vermeld of het een goed of slecht shot is.
Vermeld als laatste een sleutelwoord dat aangeeft over welk deel uit de film het gaat. Denk hierbij aan dingen zoals 'haven', 'stad', 'boottocht', 'fort' enz.. Meestal kleur ik deze sleutelwoorden later met een markeerstift en neem per sleutelwoord een andere kleur. Het voordeel hiervan is dat je in een oogopslag kan zien of je over een bepaald onderwerp nu wel voldoende of onvoldoende beelden heeft. Deze oefening, het uitschrijven van alle shots en het kleuren van de sleutelwoorden, geeft al onmiddellijk een eerste inzicht welke verhaalmogelijkheden er zijn.
Hoe dan een rode draad in ons verhaal krijgen ?
Een verhaal heeft steeds een begin, een midden en een einde of epiloog.
Het begin is meestal een situatieschets die de kijker vertelt wat hem te wachten staat. In het midden vinden we de onderwerpen die we in onze lijst terugvinden en op het einde sluiten we op een verantwoorde manier af. Eigenlijk hebben we nu al zoveel gezegd dat bijna iedereen kan starten met het opbouwen van een verhaal.
Toch zijn er nog heel wat hulpmiddelen die je bij deze taak kunnen helpen. De handelingswijze die ik hier naar voren schuif is zeker niet de enige, maar zeker één van de gemakkelijkste om een film met rode draad samen te stellen. Diegene die de moed hebben om ook wat administratief schrijfwerk als voorbereiding uit te voeren zullen zich dit naderhand niet beklagen. De effectieve montagetijd kan misschien wel gehalveerd worden. Je weet wel men zegt : "Goed begonnen is half gewonnen".
Dit werk bestaat erin de lijst met shots over te schrijven, maar nu gesorteerd per onderwerp.
Maar eerst bepaal je een logische volgorde, een verhaal. Denk hierbij in de zin van : we gingen van het stadje naar de haven waar het goed vertoeven was. Een leuke bootreis vervolledigde de reis. Een dergelijke zin kan nog worden aangevuld met : en daar was een mooi fort dat het bezoeken waard was. Op deze manier maken we een 'synopsis', dit is een korte samenvatting van de inhoud van de film. Deze vormt meestal ook de rode draad doorheen onze film.
Wanneer we het eens zijn over deze magische zin kunnen we de nieuwe gesorteerde lijst maken. Op deze lijst staan nu alle shots in een mogelijke volgorde van montage. Onze magische zin zal ons ook helpen in het samenstellen van onze commentaartekst. Ik ben nog steeds voorstander om voorafgaandelijk deze tekst te schrijven. Voor het schrijven van deze tekst worden meestal toeristische brochures geraadpleegd die dikwijls informatie onthullen waardoor de montage van één of ander onderwerp vergemakkelijkt wordt.
Montage, tekst en continuïteit
Een montage moet een zekere continuïteit bevatten. Hier heb ik het nu niet over de beeldkeuze maar wel over de rode draad. De onderwerpen worden best ongeveer even lang gehouden. Dit betekent ook dat je voldoende informatie over elk onderwerp moet verzamelen om er een tekst bij te plaatsen. Want ook hier moet een zekere continuïteit in zitten.
Niets is zo vervelend als een film waar bij een bepaald onderwerp zoveel commentaar is dat er niet gezwegen wordt en waar bij een ander onderwerp niets wordt gezegd.
Zorg bij het schrijven van de tekst ook voor voldoende teksten met algemene informatie.
Als je een streek bezoekt kan je spreken over algemene gegevens van die streek, denk daarbij aan het aantal inwoners, de belangrijkste inkomsten. Dergelijke informatie kan je ook over het land waarin de streek gelegen is geven. Deze algemene teksten kunnen later op die plaatsen worden ingeschoven waar we onvoldoende teksten over het montage onderwerp hebben. Op die manier krijgen we een mooie continuïteit in onze commentaar.
Wanneer dit alles is gedaan, de tekst, de herschreven lijst eventueel rekening houdend met die tekst, dan kunnen we aan de eigenlijke montage beginnen. Op zich is dit nu een prettige bezigheid geworden waarbij we ons hoofd niet over de rode draad moeten breken.
Tijdens de ganse montage moeten er een aantal dingen voor ogen worden gehouden.
De lengte van de film. Bedenk dat je beter een goede film van vijf minuten hebt dan een minder goede film van 10 minuten. De kwaliteit van een film wordt niet bepaald in functie van zijn lengte, maar in functie van zijn algehele kwaliteit. Ga dus bij het samenstellen nooit van een bepaalde lengte uit.
Een tweede belangrijk punt is de beeldkeuze. Deze moet gebeuren in functie van het verhaal en niet in functie van de beeldkwaliteit. De beelden worden gekozen aan de hand van de lijst en synopsis die we maakten. Uiteraard worden hiervoor de beste beelden gekozen, doch als er hier of daar nog een prachtig shot overblijft dan is dat zo. Een dergelijk shot toch in de montage verwerken zou de continuïteit van het verhaal eventueel kunnen breken. Laat ook je opnames voldoende lang rusten alvorens aan een montage te beginnen. Op die manier zijn er al heel wat herinneringen van je reis vervaagd en bekijk je de beelden zoals ze zijn en koppel je ze niet meer aan herinneringen. Je zou versteld staan hoe gemakkelijk we minder goede beelden in een montage verwerken omdat ze van een plaats zijn waar we het goed vonden.
En dan, misschien wel het allerbelangrijkste, als clublid laat je je film ook geregeld in clubverband bespreken. De opmerkingen en ideeën die daar worden geopperd kunnen alleen maar tot een beter eindproduct bijdragen. Vooraleer je voorlopige montage te tonen is het goed even de synopsis uit de doeken doen zodat de leden weten waar je naartoe wil. Laat je daarbij niet ontgoochelen door de soms negatieve opmerkingen. Laat deze even bezinken en je zal merken, dat wanneer er op een verstandige manier gebruik wordt van gemaakt, de club tot een beter eindproduct kan bijdragen.