Staatsrecht in crisistijd: parlementair stelsel failliet? | Publiekrecht en politiek
Staatsrecht in crisistijd: parlementair stelsel failliet?
door GB op 25/03/2009
Bij de stelling dat met het crisisakkoord ook het parlementair stelsel om zeep is geholpen wil ik een paar kanttekeningen maken.
– De inhoud van het akkoord (samen met de oppositie zijn wij een van de weinigen die deze inhoud niet kennen) is toch vooral politiek van aard. Het gaat over de vraag wanneer er moet worden bezuinigd en over het verhogen van de AOW-leeftijd: twee heikele onderwerpen in de politiek. Dat lijkt mij goed te onderscheiden van een pakket maatregelen in de sfeer van de vliegtaks, een paar extra windmolens en Camiel Eurlings die ergens weer een asfaltmachine mag aanzetten. Dit doet afbreuk aan de stelling 'de regering had moeten regeren, het parlement had moeten controleren'. Ik bedoel: de vraag is in hoeverre onder het 'regeren' het verbouwen van een coalitieakkoord kan worden verstaan, gegeven het feit dat dit kabinet 'parlementair' tot stand is gekomen.
– De gevolgde handelwijze moet niet vergeleken worden met een begroting, maar met een formatie. Veel van de democratische gebreken die nu worden opgesomd doen zich ook voor in tijden van een formatie. Dan worden ze – soms morrend – wel geaccepteerd. De enkele stelling dat er nu niet van een formatie sprake is omdat er een missionair kabinet zit, blijft dan onbevredigend. Als we namelijk wel een kabinetscrisis hadden gehad, dan zou het wel zijn geaccepteerd. Daarmee wordt de staatsrechtelijke zuiverheid dus een pleidooi voor Verelendung.
– De principiele 'fout', om het zo te noemen, zit volgens mij veel meer hierin: de politieke leiders van de partij, tevens degenen die het coalitieakkoord hebben gesloten, zitten in het kabinet. Wanneer zij in de kamer waren gebleven, of althans het politieke leiderschap aan hun kamerfracties hadden overgedragen, was het dualisme nu niet in gevaar gekomen. Ook de wijziging van het coalitie-akkoord had dan 'parlementair' tot stand kunnen komen.
– In de situatie dat de politieke leiders in het kabinet zitten zou de staatsrechtelijke zuiverheid tot het volgende scenario geleid hebben: Bos, Balkenende en Rouvoet maken een akkoord. Ze duwen dat vervolgens door de strot van de ministerraad, dan door de strot van de coalitiefracties, en zo door de strot van het parlement. Uiteraard met het nodige gerommel in de marge, maar inhoudelijk onaangetast. Wie heeft er dan gewonnen?
De staatsrechtelijke kritiek zou zich dus beter kunnen richten op het feit dat politieke leiders in het kabinet zitten. Het enkel afschieten van de gevolgen daarvan is minder zinvol.