 ኣለም-በቃኝ ዝበሃል ቤት-ማእሰርቲ ብፍርሂ ንሰባት ኢትዮጵያውያን ኰነ ኤርትራውያን ዘርዕድ ከም ዝነበረ ናይ ታሪኽ ጽሑፋት ይገልጽዎ ሓደ ዶክተር ኣለክስ ደቫል ዝተባህለ ተመራማሪ ብዛዕባቲ ቤት ማእሰርቲ ክዛረብ እንከሎ ዕርዲ ጭኰና ናይ ዝሓለፉ መንግስታት ኢትዮጵያዩ ነይሩ ብምባል ይገልጾ ስሙ ክርቋሕ ከሎ ነቶም ብዕድል ካብቲ ጸበባ ክድሕኑ ዝኸኣሉ እሱራት ሕርቃንን ቍጥዐን ከለዓዕል ነቶም ሰቦም ካብ ኣለምበቃኝ ክድሕኑ ዘይከኣሉ ድማ ቅብጸተ ሕልና ዜስዓበ ነበረ ህዝቢ ንኣለም-በቃኝ ከም ሰንደቕ ምልካውነት መንግስቲ ጥራይ ዘይኰነስ ከም መጠንቀቕታዩ ዝርእዮ ዝነበረ - ኣብ መስርዕን ፍቕድን መንግስቲ እንተ ዘይኣቶኻ ምቕርዳድን ምእሳርን ከም ዝነበረ ወይ ከኣ ብሒም ንዝበለ ክሕጐም ምዃኑ ዜመልክት መጠንቀቕታ ከም ዝነበረ ይንገረሉ ታሪኽ ቤተ-ክርስቲያንና ከምዚ ኣይነበረን ኤርትራውያን ካህናት ምንጪ ስእሊ, Gebre Gebremariam ኣለም-በቃኝ ኣውራ ዝፍለጠሉ ምኽንያት ግን በቲ ብዕለት 24 ሕዳር 1974 ዝተኻየደ መቕዘፍቲዩ ወትሃደራት ብመካይን ሰባት ጽዒኖም ናብቲ ብእምኒ ዝተሃንጸ ቤት-ማእሰርቲ ክእትዉ ዝተራእይሉን ኣድራጋ ጠያይት ዝተተኰሰሉን ለይቲ ስለ ዝነበረ በታ ለይቲቲኣ ግዝያዊ-ወትሃደራዊ-ምሕደራ ደርግ ብኣልማማ ን60 ኣባላት መንግስቲ ሃይለስላሴ ነበር ረሸነ ብድሕሪታ ለይቲቲኣ ኣብ ኢትዮጵያ ዀነ ኤርትራ እንታይ ከም ዝተኸሰተ ንምግላጹ ዜስካሕክሕ ከም ዝነበረ ሓያሎ መሰኻኽር ኣይኒን ናይ ታሪኽ ተመራመርትን ገሊጾሞ ኣለዉ ታሪኻዊ ኣገዳስነት ኣለም በቃኝ ኣዝዩ ዓቢዩ ምኽንያቱ በቲ ኣብ ልዕሊ እቶም ብመዓጹ እቲ ቤት-ማእሰርቲ ዝሓለፉ እሞ ዉርደትን ሕስረትን ዝተቐበሉ እሱራት ጥራይ ዘይኰነስ እቲ ቤት-ማእሰርቲ ንባዕሉ ኣርማ ናይቲ ኣብ ልዕሊኦም ዝተፈጸመ ጭካኔን መቕዘፍትን ስለ ዝዀነ እዚ ኸኣ ብዘበን ሃይለሰላሴን ብድሕሪኡ ኸኣ ኣብ 70ታትን 80ታትን ዝተኻየደ ብቀይ-ሽብር ዝፍለጥ ቀዛፊ ሃድን ክርሳዕ ዘይግብኦ ታሪኽዩ እቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዝተኸሰተ ማዕበል ቀይ-ሽብር ሕልፍ ንኽንብሎ ክፋል ናይቲ ብመበል 20 ክፍለ ዘመን ዝተኻየደ ወፍሪ ቅትለት ነበረ እዚ ክፍለ-ዘመንዚ ኣብ ኣርመንያ ዝተኻየደ ህልቂት ናይ ስታሊን ዓቢ ህልቂት ሆሎካስት ህልቂተ ኣይሁዳውያን ናይ ካምቦድያ ሜዳታት ህልቂት ማሕረዲ ቦዝንያን ሩዋንዳን የጠቓልል መንግስቱ ሃይለማርያም ሕንቕንቕ ዝበለላ መዓልቲ ስለዚ ወፍሪ ቀይ-ሽብር ብፍላጥ ብናይ ሞት ጭፍራታት ዝተኻየደ ራዕዲ ምንባሩ ዳርጋ ፍርቂ ሚልዮን ህዝቢ ዝለከመ ምንባሩ መጻሕፍቲ ታሪኽ ይገልጽዎዮም ስንብራቱ ድማ ኣብ ኣለም-በቃኝ ኣትሪፉ ነበረ ዶር ደቫል ኣለም-በቃኝ ብምፍራሱ ሓደ ካብቶም ኣበርቲዖም ዝተቓወሙ ተመራማሪዩ በቲ ቤት ማእሰርቲ ዝጸሓፈን በቶም ኣብኡ ዝጠፍኡን ዝበለዩን ሰባት ንመዘከርታ ኣብ ቀጽሪ ሕብረት ኣፍሪቃ ቤተ-መዘክር ንክስራሕ ብዙሕ ዝጸዓረ ተመራማሪዩ ኣይኰነሉን ግን ሕብረት ኣፍሪቃ ብህልቂት ኣፍሪቃውያን ቤተ-መዘክር ንክሃንጽ ጌና ድልው ከም ዘይኰነውን ዶር ደቫል ይዛረብ ባህሩ ዘውደ ዝተባህለ ተመራማሪ ታሪኽውን ብሸነኹ ዜዘንቶዎ ተመሳሳሊ ታሪኽ ኣሎ ዚዝከርዩ እቲ ቤት-ማእሰርቲ ማዕረ እቲ ናይ ቀደም ውድብ ሓድነት ኣፍሪቃ OAU ኢዩ ደው ኢሉ ነይሩ ኣብ 2009 ኣብ ዘበን ቀዳማይ ሚኒስተር መለስ ዜናዊ እቲ ቤት ማእሰርቲ ጨሪሱ ከም ዝዓኑ ተገብረ ዓቢ ታሪኻዊ ጌጋ ብምባል ዶር ደቫል ኰነ መሰልቱን ተቓወሙ እቲ ቻይናውያን ድሒሮም ዝሰርሕዎ ሓድሽ ህንጻ ሕብረት-ኣፍሪቃ ኸኣ ልክዕ ኣብ ልዕሊ ኣለምበቃኝዩ ተሃኒጹ ዘሎ ምንጪ ስእሊ, William Campbell መግለጺ ስእሊ, ኣንጻር ኢምፔርያሊዝም ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣብዮት ኣደባባይ ዝተገበረ ሰልፊ ናብ ገብረ ክንምለስ ... ናብራ ኣለም-በቃኝ ብዅሉ ሸነኹ ኣሰቃቒ ከም ዝነበረ ገብረ ክገልጾ ምስማዕ ኣይኰነንዶ ነቲ እሱር ባዕሉ ንሰማዒውን ከቢድ ተመኵሮዩ ሰለስተ ናይ 100 ግራም ፍርቂ ዕምኲ-ኢድ እሞ ኸኣ ዘይበሰለ ባኒ ንመዓልቲ ይወሃበና ነይሩ ፍርቁ ቢሑቕ ስለ ዝነበረ ክንበልዖ ኣይንኽእልን ነርና ጽርየት ኣይነበረን መሕጸቢ ሳሙና ኣይወሃበና ቅያር ክዳን እይነበረን ብቲፎ ተላባዒ ሕማም ዝሓምም ኣብ ኢድና ዝሞቱናውን ነይሮምዮም ኣብቲ ማእከል ኣለም-በቃኝ ሰብ ዝሕነቐላ ብኣርባዕተ የዕኑድ ጥራሕ ደው ዝበለት መረባዕ ነይራ ኣብ ክቢ እታ መረባዕ ንየማን ኣዙሪት እንዳዞርና ጥራሕ ኢና ክንቀሳቐስ ንኽእል ዝነበርና ብመዓልቲ ጸሓይ ብለይቲ ድማ ማይ ክወቕዓና ከም ናትና ጌርና ሒዝናዮ ንነብር ኔርና ሰንበት ህይወት ንመልሰላ መዓልቲ ነበረት ሳላ በጻሕቲ ሰብ ምዃንና ይርድኣና ነይሩ ወረ ስድራ ንረኽበሉ ኣጆኹም ንሰምዓሉ መዓልቲ ነበረ ሓድሓደ እዋን መግቢ ወይ ከኣ ቅያር ክዳውንቲ እንረኽበሉ መዓልቲ ነበረ ብሓቂ ቅድስቲ መዓልቲ እናበለ ብዘይ ገለ ምረት ይዛረብ ገብረ ናይ ፖለቲካ እሱር እዩ ነይሩ እቲ ማእሰርቲ ድማ ከም መቐጸልታ ናይ ቃልሱ ገይሩ እዩ ወሲድዎ ቢቲ ዝረኸቦ ራህዋ ድማ ዳግማይ ከምዝተፈጥረ እዩ ዝዛረብ ከም ዝበልኩኻ ዳግማይ እኮየ ተፈጢረ ... ስለዚ ነቲ ሓድሽ ህይወት ክጽንብልዶ ወይስ ዒሕ እናበልኩ ክነብር? 