 እስጳኛዊ ኢንፍሉወንዛ ዳርጋ 50 ሚልዮን ህዝቢ ዝቐዘፈ ሕማም ኰይኑ ኣብ መሉእ ዓለምና ቅድሚ 100 ዓመታት ቀዳማይ ኲናት ዓለም ኣብ ምዝዛሙ ዝኣተወ ሕማም ነበረ ንምንጽጻር ክጥዕም ኣብ ቀዳማይ ኲናት ዓለም ዳርጋ 20 ሚልዮን ሰባትዮም ጸኒቶም እቲ ሕማም ካብ ጕድለት ንጽህናን ጻዕቂ ሰባትን ምናዳ ኣብ ወተሃደራዊ ዕርድታት ዶብ ፈረንሳ ዝመንጨወዩ ኢሎም ዝገልጽዎ ተመራመርቲ ታሪኽ ኣሎዉ እቲ ኣብ ቢቢሲ ዝወጸ ካብ እስጳኛዊ ኢንፍሉወንዛ እንታይ ክንምሃር ንኽእል? ዜርእስቱ ሓተታ ከም ዜብርሆ እቲ ዉግእ ብሕዳር 1918 ምስ ኣብቅዐ እቶም ተዋፊሮም ዝነበሩ ወተሃደራት ንዓዶም ክምልሱ ከሎዉ ነቲ ቫይረስ ተሰኪሞምዎ ተመልሱ ብኡ ኣቢሉ ድማ እቲ ለብዒ ብቕጽበት ተዘርግሐ ዓለምና ብርክት ዝበሉ ለብዒ ፓንደሚክ ኣሕሊፋያሞ ግን ኣይከም ናይ ሽዑን መብዝሕትኦም ካብዞም ሕጂ ብሳዕቤን ኮሮናቫይረስ ዝሞቱ ዘሎዉ ሰባት ብሓደ ዓይነት ኒሞንያ እቲ ስርዓተ-ምክልኻል ኢምዩን-ሲስተም ነቲ ቫይረስ ንክከላኸል ምስ ዚዳኸም እዮም ዝጥቅዑ ዘሎዉ እቲ እስጳኛዊ ኢንፍሉወንዛ ኸኣ ብተመሳሳሊ መዳይዩ ንሰባት ዜጥቅዕ ዝነበረ ስለዚ በዚ ምኽንያት ይመሳሰሉዮም ይመሳሰሉምበር እቶም ብኮሮናቫይረስ ዝተጠቕዑ ሰባት ብቝጽሪ ምስ ግዳያት እስጳኛዊ ኢንፍሉወንዛ ኣይመጣጠንንዩ ብዕድመ ዝደፍኡን እቶም ድኹም ስርዓተ-ምክልኻል ዘሎዎም ሰባትን ዮም ኣብ ሰንኮፍ ዝርከቡ ወይ በቲ ሕማም ዝያዳ ዝጥቕዑ ብዙሓት ሓካይም ነቲ ለበዳ እቲ ኣብ ታሪኽ ወዲ-ሰብ ዝተፈጸመ ዝዓበየ ቕዝፈት ኢሎም ይገልጽዎ ብሚልዮናት ዝቝጸሩ ሰባት ስለ ዝቐተለ ዘይኰነስ እቶም መብዝሕትኦም ግዳያት ጥዕና ዝነበሮም ኣጕባዝ ስለ ዝነበሩ እቲ ፍልልይ እምበኣር ኣብዚዩ እዞም ሕጂ ብኮሮና ቫይረስ ዝጥቅዑን ዝሞቱን ዘሎዉ ብዕድሜ ዝደፍኡ ሰባት ስለ ዝዀኑ ሳይንስ እናማዕበለ ስለ ዝጐዓዝ እቶም ቅድሚ ሕጂ ዝተኸሰቱ ናይ ቫይረስ ጐንፍታት - ከም ኤዝያን-ፍሉ 1957 ሆንኮንግ-ፍሉ 1968 ስዋይን-ፍሉ 2009 ምንጮም ተመሳሳሊ ስለ ዝዀነ ሓካይም እናተማህሩሎም መጺኦምዮም እንተ ፈውሲ-ኽታበት ወይከኣ ካልእ መድሃኒት ብምምሃዝውን ክምክትዎ ክኢሎምዮም እቶም ቫይረስ ካብ እንስሳ ናብ ናይ ሰብ ቫይረስ ዝተቐየጡዮም mutate ኣብ 1918 ዝነበሩ ሓካይም ብዛዕባ ቫይረስ ብቑዕ ኣፍልጦ ኣይነበሮምን ካብቶም ዝተላብዑ ሕማማት ግን ንክመሃሩ ተተባቢዖምዮም ካብ ሽዑ ክሳብ ሕጂ ዝተጓናጸፍዎ ዓወታት ድማ ብሓቂ ዜገርምዩ መብዝሕትኦም ብቫይረስ ዝፍጠሩ መጥቃዕትታት ብዳግማይ መጥቃዕቲ - ማለት ብባክተርያዊ ጐንፊ ነቲ ዝተዳኸመ ኢምዩን ሲስተም ብምጥቃዕ ናብ ፖልሞኒተ ዜምርሕ - ብፐኒሲሊን ከም ዝምከት ተገይሩዩ ከም ፐኒሲሊን ዘኣመሰሉ ኣንቲባዮቲክ ብጊዜ ቀዳማይ ኲናት ዓለም ኣይነበረን ብቑዕ ናይ ኢንፍሉወንዛ ክታበትውን ኣይነበረን እስጳኛዊ ኢንፍሉወንዛ ክሳብ ሕጂ ብተደጋጋሚ ዝጽናዕ ዘሎ ሕማምዩ ስንብራቱ ንዓለምና ለዊጥዋዩ ክበሃል ይከኣል ሰለስተ ገጻት ወይ መድርኻት ናይቲ ሕማም ተቐባቢሎምን ተመላሊሶምን ንዓለም ከም ማዕበል ብዘይ ምሕረት ኣሸንቦቡላ እቲ እዋን ከኣ ዉግእ ዓለም ስለ ዝነበረ ነቲ ቫይረስ ዝተሸከሙ ወተሃደራት ኣብ ኵሉ ኵርንዓት ዓለም ዘርግሕዎ እቲ ሽዑ ዝተላብዐ ሕማም ዳርጋ ኣብ ዘይኣተዎ ቦታ ኣይነበረን ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ 228,000 ሰባት ክሞቱ ኣብ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ 675,000 ኣብ ጃፓን ከኣ 400,000 ሞይቶም ኣብ ሃገር ህንዲ ጥራይ ካብ 12-17 ሚልዮን ሰባት ሃሊቖምዮም ብሓጺሩ ኣብ ምሉእ ዓለም ካብቶም በቲ ሕማም ዝተለኽፉ 10-20 ሞይቶምዮም ካልእ ዉጽኢታት በቲ ሽዑ ዝተኸሰተ ህልቂት መሰረት ንፓንደሚክ ለብዒ ዝከታተል መስርሓት ኣብ ዓለምና ክተኣታቶ ክኢሉዩ ሓደ ካብኦም እዚ ሕጂ ኣብ ቅድሚት ኰይኑ ነቲ ለብዒ ኮሮናቫይረስ ዝምክት ዘሎ ኣብ ጂኒቫ ዝመደበሩ ኣህጕራዊ ማሕበረ-ጥዕና WHO ኢዩከምኡውን ኣበየ ሃገሩ ዝተፈላለዩ መስርሓትን ናይ ጥዕና ትካላትን ተታኣታትዮምዮም እቲ ኣብ ቢቢሲ ዝቐረበ ሓተታ ነቲ ብ 1918 ዝተኸሰተ መቕዘፍቲ ዉሽጡን-ዉሻጥኡን ደጋጊምና ብምጽናዕ ዝሓሸ ምቅርራብ ክንገብረሉ የብርህ ነቲ ፍቱን መዋጽኦ ብወከልቲ ጥዕና-ህዝብን መራሕቲ መንግስቲ ዝዝርጋሕ ስጕምትታት ብጥብቂ ክንከታተሎ ከም ዝግብኣና ይሕብር ተመራመርቲ ሳይንስ እቲ ቫይረስ ሕጂውን ዘይምሕር ዉሽጣዊ ለውጥታት ብምግባር mutation ተመሊሱ ብፍልይ ዝበለ መልክዕ ኣብ ዝዀነ እዋን ክምለስ ከም ዝኽእል ደጋጊሞም ይሕብሩዮም ካብቲ ብዉግኣ ቀዳማይ ዓለም ዝተኸሰተ ለበዳ ዝኸፍእ ሕማምውን ክመጽኣ ከም ዝኽእል ኣይስሕትዎንዮም ካብቲ ናይ ሽዑ ለበዳ ዝተመሃርናዮም ሓድ-ሓደ ነገራት እዞም ሕጂ ኣብ ዓለምና ዝዉሰዱ ዘሎዉ ስጕምትታትዮም ክበሃል ይከኣል ንኣብነት ቍጽጽር ዘይብሎም ምንቅስቓሳት ሓደገኛ ምዃኖም ምፍላጥ ርክባትና ምትዕርራይ ክንገብረሎም ንጽህና ብጥብቂ ምዝውታር ዘኣመሰሉ ዮም ብዓቢኡ ኸኣ መንግስቲ ዳግማይ ማዕበል ለበዳ ክለዓል ከም ዝኽእል ፈሊጡ ዜድልዩ ጐስጓሳትን ምቅርራባትን ብእዋንኑ ምትግባር እዩ ኮሮናቫይረስ መዓስኮን ለበዳ ኣብቂዑ ህይወት ናብ ንቡር ይምለስ ይኸውን? 