 ትግርኛ BBC News, ትግርኛናብቲ ትሕዝቶ ቀጽሉ ክፍልታት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ኣስተዋጽኦ ቀሺ ተወልደመድህን ገብረመድህን ኣብ ክስተተ-ንቕሓት ኤርትራ 5 ጥሪ 2020 ምንጪ ስእሊ, Dawit መግለጺ ስእሊ, ቀሺ ተወልደመድህን ገብረመድህን ኣብ ከባቢና በብዓይነቶም ታሪኽ ዝገደፉ ዉልቀ ሰባት ኣለዉ ሓደ ካብኦም ቀሺ ተወልደመድህን ገብረመድህንዮም ብዛንታ ቀሺ ተወልደመድህን ኣቢልና ዘመነ ተሓድሶን ምንቅቓሕን ብመጠኑ ብኸመይ ከም ዝጀመረን ዝቐጸለን ክንርዳእ ንኽእል ኣብ መፋርቕ 19 ክፍለ ዘመን ቅድሚ ኢጣልያውያን ንኤርትራ ግዝኣቶም ምግባሮም ስርሓት ሚስዮናውያን ኣብ ኤርትራ ሰዲሩ ነበረ ሽወዳናውያን ኣብ ፍሉያት ቦታታት ኤርትራ ነቝጣታት ብምምስራት-ኣብ ገለብ እምኩሉ በለዛ ጸዓዘጋ ... ወዘተ መሰረታዊ ለውጥታት ኣተኣታትዮም ነይሮምዮም እቶም ለውጥታት ኣብ ትምህርቲ መጽሓፍ ቅዱስ ምዝውታር መሃይምነት ምጥፋእ ኢደ ጥበብ ምምሃር መሰረታዊ ሕክምና ምትእትታው ዝኣመሰሉ እዮም ነይሮም ኣብቲ እዋንቲ ግዝኣት ሃጸይ ቴዎድሮስ ዘለቕለቕ ዝበለሉ ግዝኣት ሃጸይ ዮውሃንስ 4ይ ዝመጸሉ ጸኒሑ ግዝኣት ሃጸይ ሚኒሊክ 2ይ ጸብለል ዝበለሉ ዘመነ ዉግኣት ስለ ዝነበረ ምንቅስቓሳት ሚስዮናውያን ብቐሊሉ ኣብ ሓደጋ ዝወድቐሉን ዝትንስኣሉን ዘመን ነበረ ብተወሳኺ ኣብ ገማግም ኤርትራ ጽልዋታት ግብጽን ቱርክን ስለዝነበረ ጸኒሑ ኸኣ ጽልዋታት ጣልያን ስለ ዝሰዓበ ዘመነ ሕንፍሽፍሽ ተባሂሉ ክጽዋዕ ይከኣል ታሪኽ ቤተ-ክርስቲያንና ከምዚ ኣይነበረን ኤርትራውያን ካህናት ተዘክሮታት ኣሕመድ ጣህር ባዱሪ ኣብ ልዕሊ እቶም ናይ ሽዑ ሕልኽላኻት ውድድራት ካቶሊካውያንን ሚስዮናውያንን ከኒሻ ተወሲኾዎ ነበረ ራእሲ ኣሉላውን ብግዲኦም ገዛኢ ናይ መረብ ምላሽ ኣብ ዝነበርሉ እዋን ብትእዛዝ ንጉስ ዮውሃንስ ንኣመንቲ ሚስዮን የሳጕጉን ይሃድኑን ነበሩ ምድረ ኩናማን ምድረ ኦሮሞን ብሚስዮናውያን ፍሉያት ኣትኵሮ ስለ ዝተገብረሎም ብዙሓት ስራሓት ከም ዝተሰርሑ ጥቕስ ኣቢልና ምሕላፎም ኣገዳሲዩ ኣብቲ ዘመን ሕልኽልኽ ከመይ ኢሉ ዘመን ተሓድሶ ከም ዝተኣታተወ ንምግላጽ እቲ ዛንታ ነዊሕን ዝተኣሳሰረን ስለ ዝዀነ ብሓፈሽኡ ስራሓት ሚስዮን ከመይ ኢሉ ኣብ ኤርትራ ከምኡውን ኣብ ኢትዮጵያ ከም ዝለሓመ ንምጥቃስዩ እምበኣርከስ ኣብቲ ዘመንቲ ኢዮም ቀሺ ተወልደመድህን ገብረመድህን ዝተወልዱን ዝዓበዩን ኣመንቲ ኦርቶዶክስያዊት ቤት-ክርስትያን ኰኑ ኣመንቲ ምስልምና ክኽንሹ ምርኣይ ዓቢ ምፍሕፋሕን ተጻብኦን ስለ ዝፈጠረ ገሊኡን ምስ ወንጌል እንተ ኻልኦት ድማ ምስ ባህላዊ እምነቶም ጸግዒ ብምሓዝ ግፍዕታት ዝተፈጸመሉ እዋናት ነይሮምዮም ኣመጻጽኣ ቀሺ ተወልደመድህን ቀሺ ተወልደመድህን ብ 1860 ኣብ ጸዓዘጋ ተወሊዱ ኣብ ሰብዓ ዕድሚኦም ብ1930 ከኣ ኣብ ኣስመራ ዓረፉ ስድራ-ቤት ቀሺ ተወልደመድህን ፍሉጣት ናይ ኣርባዕተ ወለዶ ኣቕሽሽቲ ተዋህዶዮም ነይሮም ኣቦኦም ቀሺ ገብረመድህን ተስፋይ ሓወቦኦም ቀሺ ሓይለኣብ ተስፋይ ጽኑዓትን ብጽቡቕ ዝዝከሩን መራሕቲ ሃይማኖትን ዓድን ኢዮም ነይሮም ድሓርዮም ከኒሾም ታሪኽ ቀሺ ተወልደመድህን ኰነ ታሪኽ ስድራኦም ኣብ ቀሺ እዝራ ገብረመድህን ምስ ካርል ዮሃን ሉንድስትሮም ዝጸሓፍዎ ከኒሻ ዘርእስቱ መጽሓፍ ንረኽቦ ከምኡውን ኣብቲ ጉስታቭ ኣረን ዝተባህለ ሽወደናዊ ዝጸሓፎ ኢቫንጀሊካል ፓዮኒርስ Evangelical Pioneers in Ethiopia ክንረኽቦ ንኽእል ብተወሳኺ ብዛዕባ ቀሺ ተወልደመድህን ብቋንቋ ሽወደን ዝተጻሕፈ መጽሓፍ ኣሎ ብዛዕብኦም ፍሉይ ሓተታ ኣብ ኢንሳክሎፒድያ ኢትዮፒካ እውን ሰፊሩ ንረኸቦ ቀሺ ተወልደመድህን ኣገልጋሊ ቤተ-ክርስትያን መራሕ-ምእመናን መምህርን ተርጓማይን ኣራምን ነበሩ ኣብ ቋንቋታት ምጽናዕ ፍሉይ ተውህቦ ስለ ዝነበሮም ክሳብ ሎሚ ብኣድንቖት ይዝከሩዮም ሓደ ሰብ ቋንቋታት ትግረ ትግርኛ ኣምሓርኛ ዓረብኛ ግሪኽ እብራይስጢ ጣልያን ሽወደን ይፈልጥዩ ክበሃል ከም ጽዉጽዋይ ኢና ንወስዶ ቀሺ ተወልደመድህን ግን ተጊሆም ነቶም ቋንቋታት ብምጽናዕ ነቲ ናይ ቋንቋታት ፍልጠቶም ከኣ ኣብ ምትርጓምን ምእራምን መጽሓፍ ቅዱስ ብጽቡቕ ተጠቒሞምሉዮም ቀሽን ፕሮፎሽናል ኣሰልጣኒ ኵዕሶ እግርን መማህርቲ ቀሺ ተወልደመድህን ገብረመድህን ኣብቲ ዘመንቲ ክህነት ዝተቐበሉ ኤርትራውያን ዳርጋ ኣይነበሩን እቶም ኣቕሽሽቲ ኩሎም ሽወደናውያንዮም ነይሮም ብርግጽ ቀሺ ሰሎሙን ዓጽቁን ቀሺ ዘራጽዮን ሙሰ ዝበሃሉ - ኣቦታት ወንጌላዊት ቤተ-ክርስትያን ኤርትራ - ከቝሩቡ ዝኽእሉ ኣቕሽሽቲ ነይሮምዮም ሳልሳዮም ድማ ቀሺ ማርቆስ ግርማይ ዝተባህሉ ኣብ ሽወደን ንፈለማ እዋን ክህነት ዝተቐበሉ እውን ነይሮምዮም ምንጪ ስእሊ, AFP መግለጺ ስእሊ, ኣብ 1880ታት ንዮሃነንሉንድ ሽወደን ንትምህርቲ ዝተላእኩ ኤርትራውያን ተምሃሮ ካብ ጸጋም ንየማን ... በዓል ቀሺ ሰሎሙን ዓጽቁን ቀሺ ዘራጽዮን ሙሰን ኣቦታት ጥራይ ዘይኰኑስ መሰረት ናይ ወንጌላዊት ቤተ-ክርስታያን ኤርትራ ክኾኑ ከለዉ እቶም ብትምህርቲ ተዀስኲሶም ዘገልገሉ ኸኣ ኣተግበርቲ ዕላማ ማሕበር ነበሩ ሃይለሚካኤል ኪዳኑ 1856-1919 መምህርን ወንጌላውን ነበሩ ብ 1877 ብኣገልግሎት ሚስዮን ንዓድዋ ተላእኹ ብድሕሪኡ ስነ-ሃይማኖት ንክመሃሩ ንሃገር ሽወደን ተላእኩ 1881-1886 ናብ ኤርትራ ምስ ተመልሱ ኣብ እምኩሉ ኣገልገሉ ክሳብ 1917 ከኣ ኣብ በለዛ መሃሩ ማርቆስ ግርማይ 1862-1924 ብዓቕሚ ትምህርቶም ኣብ ሽወደን ብልጫ ዝረኸቡ ወንጌላዊ ነበሩ ክህነት ከኣ ኣብ ኡፕሳላ ዝተባህለ ከተማ ኣብ ሽወደን ብ1889 ኢዮም ተቐቢሎም ከም ቀሽን መምህርን ኰይኖም ኣብ ኡምኩሉ ጸዓዘጋ ኣስመራ ኣገልገሉ ብድሕሪኡ ኣብ ማሕበር መጽሓፍ ቅዱስ ብምእታው ስርሖም ቀጸሉ ብ 1924 ከኣ ኣብ ሃገር ሽወደን ዓረፉ ናትናኤል ሓገና ጂጎ ኣብ ቲካ ዝበሃል ምድረ-ኩናማ ተወሊዶም ስነ-ሃይማኖት ንክምሃሩ ብ 1884 ንሽወደን ምስ ተላእኩ ኣብ ሓጺር ዕድሚኦም ትምህርቶም ከይጨረሱ ብሕማም ምኽንያት ኣብኡ ሞቱ ኣብ ስቶኮልም ኸኣ ተቐብሩ ቀሺ ዲመጥሮስ ኤርትራን ኢትዮጵያን ንምቝራን ዝጽዓሩ ፈላሲ ክህነት ኣይቅበልንየ! 