 ናህረ ሸርፊ ዶላር ኣብ ጸሊም ዕዳጋ ሕጽረት ሸርፊ ወጻኢ ንዓመታት ኣዝዩ ዘተሓሳስብ ጸገም እታ ሃገር ኮይኑ መጺኡዩ ኣብታ ሃገር ዘሎ ዝንቡዕ ስርዓት ዕዳጋ ብፍላይ ድማ ኣብ ሞንጎ ንግዲ ወጻእን ኣታውን ዘሎ ዘይምምጥጣን ሕጽረት ሸርፊ ወጻኢ ክጋደድ ምኽንያት ኮይኑዩ እዚ ዘሕደሮ ጸቕጢ ልዑል ስለ ዝኾነ ድማ ብርክት ዝበሉ ፋብሪካታትን ኢንዳስትሪታትን ብሙሉእ ዓቕሞም ከፍርዩ ኾነ ህልውንኦም ከረጋግጹ ኣይክኣሉን ኢትዮጵያ ካብ ንግዲ ወጻኢ ልቓሕ ረድኤትን ካብ ሃገራት ወጻኢ ብዝልኣኽ ገንዘብን ሬሚታንስ እትረኽቦ ገንዘብ ተኣኪቡ ኣታዊ ንእትገብሮ ንግዲ ካብ ዘድልያ ገንዘብ ኣዝዩ ዝነኣሰ ከም ዝኾነ በዓል ሞያ ፋይናንስን ምምሕዳር ስነ ቑጠባን ኣቶ ዓብዱልመናን መሓመድ ይዛረብ እታ ሃገር ንዓመታት ሰንከልከል ካብ እትብለሉ ጉድለት ሚዛን ንግዲ ብተወሳኺ ወተሃደራዊ ግጭትን ዘይምርግጋእን ክፍጠር እንከሎ መንግስቲ ሸርፊ ወጻኢ ስለ ዝደሊ ናይ ቀረብን ድልየትን ኣፈላላይ ከም ዝፍጠር ይገልጽ ብፍላይ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ኣብ ጸሊም ዕዳጋ ዘሎ ሸርፊ ወጻኢ ኣዝዩ ክውስኽ ተራእዩ ናይዚ ምኽንያት ኣብታ ሃገር ዘሎ ግጭትን ዘይምርጋገእን ከም ዝኾነ ይእመን መንግስቲ ንዝወስዶ ወተሃደራዊ ስጉምቲ ዶላር ስለ ዝደሊ መንግስቲ ወጻኢ ዝገብሮ ዶላር ንኻልኦት ናይ ኣታዊ ንግዲታት ስለ ዝውዕል እቲ ሕጽረት ክጎልሕ ይገብር በዚ ምኽንያት ነጋዶ ዶላር ካብ ባንኪ ዝረኽብሉ ዕድል ስለ ዝጸብብን ቕድም ኢሉ ንነጋዶ ዝቐርብ ወግዓዊ ዶላርውን እኹል ስለ ዘይኸውን ዓብዪ ሕጽረት ከጋጥም ከም ዝኽእል እቲ በዓል ሞያ የረድእ ጎንጺ ክህሉ እንከሎ እታ ሃገር እተውጽኦ ሸርፊ ወጻኢ ክህሉዩ ነጋዶ ድማ ዝደልይዎ ኣይረኽቡን ኢሉ ነጋዶ ዶላር ካብ ባንኪ እንተዘይረኺቦም ናብ ጸሊም ዕዳጋ እዮም ክኸዱ በዚ ምኽንያት ልዑል ጠለብ ስለ ዝፍጠር ዋግኡ ይንህር ይብል ኣቶ ዓብዱልመናን ጠለብን ቀረብን ክመጣጠን ኣብ ዘይኽእለሉ እዋን ኣብ ዋጋ ሸቐጣት ናህሪ ከጋጥም ከም ዝኽእል ዝገልጽ እቲ ክኢላ ኣብ ዕዳጋ ሕጽረት ዶላር እንተጋጢሙ ዋጋ ዶላር ክንህር ከም ዝኽእል የረድእ ብኣንጻሩ ቐረብ ዶላር ብብዝሒ ክህሊ እንከሎ ዋግኡ ይጎድል መምህር ክፍሊ ትምህርቲ ኢኮኖሚክስ ዩኒቨርሲቲ ኣዲስ ኣበባ ዶክተር ተኪኤ ኣለሙ ብወገኑ ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት ዘይምርግጋእ ክፍጠር አንከሎ ናህሪ ሸርፊ ዶላር ከም ዘጋጥም ብምግላጽ ኣብ እዋን ቐዳማይ ኲናት ዓለም ኣብ ጀርመን መተዓዳደጊ ገንዘብ እታ ሃገር ዶች ማርክ ብምጥፍኡ ዜጋታት ብሽጋራ ይተዓዳደጉ ምንባሮም የዘኻኽር እቲ ኣብ ጸሊም ዕዳጋ ዘሎ ተመን ዶላር ብፍጥነት ኣብታ ሃገር ብዘሎ ዘይምርግጋእ ዝሰዓበኳ እንተኾነ ውጽኢት እቲ ስሩዕ ተመን ሸርፊ ብር ከም ዝኾነ ግን ሰብ ሞያ ይዛረቡ ኣብ ስሩዕ ዕዳጋ ዝርኣይ ምድኻም ዋጋ ብር ኣብቲ ጸሊም ዕዳጋውን ዝተራእየ ምዃኑ የረድኡ ምድኻም ብርን ጸቕጢ ለገስቲ ትካላት ዓለማዊ ትካላት ገንዘብ ንዓመታት መንግስቲ ኢትዮጵያ ነቲ ብር ምስ ዶላር ዘለዎ ተመን ሸርፊ ንከዳኽም ጸቕጢ ይገብሩ ነይሮም ትካል ገንዘብ ኣይኤምኤፍ እታ ሃገር ንዓሰርታት ዓመታት ክትመሓደረሉ ዝጸንሐት ስርዓት ዕዳጋ ሸርፊ ወጻኢ ፊክስድ ፎሬይን ኤክስቸንጅ ማርኬት ይነቕፎ ነይሩ መተዓዳደጊ ገንዘብ ኢትዮጵያ ካብ ዘለዎ ናይ ምግዛእ ዓቕሚ ንላዕሊ ምዃኑውን ንዓመታት ዘተሓሳስብ ጉዳይ ኮይኑ ጸኒሑዩ ባንኪታት ኢትዮጵያ ዝሰርሕሉ ዝነበረ ስርዓት ዓቕሚ ምግዛእ ዶላር መሰረት ብምግባር ተመን ዋጋ ብር ንዘይተወሰነ ግዜ ብቐዋሚነት ብሓደ ግዜ ዝውሰነሉ ኮይኑ ምንባሩ ይዝከር እቶም ትካላት: ብር ዶላር ናይ ምግዛእ ዓቕሙ ብምልዓሉ: ንግዲ ወጻኢ ንምትብባዕ ብዕዳጋ ዝምራሕ ተለዋዋጢ ስርዓት ዕዳጋ ሸርፊ ወጻኢ ክዝርጋሕ እንተኽኢሉ እታ ሃገር ዘጋጥማ ሕጽረት ሸርፊ ወጻኢ ንምፍታሕ ከም ዝሕግዛ ይምጉቱ ካብዚ ብዝብገስ ብሄራዊ ባንኪ ኢትዮጵያ ተመን ሸርፊ ወጻኢ ብድልየት ዕዳጋ ዝምርሐሉ ስርዓት ክዝርግሕ ወሲኑ ኣብ ውሽጢ ሰለስተ ዓመታት ድማ ሙሉእ ንሙሉእ ዕዳጋ ዝመርሖ ክኸውን እዩ ዝብል መደብ ሒዙ ኣሎ መንግስቲ ኢትዮጵያ ቅድሚ ክልተ ዓመት ምስ ዓለም ለኸ ትካላት ገንዘብ ኣይኤምኤፍን ባንኪ ዓለምን ንሰለስተ ዓመት ድጋፍ ሃገር በቆል ቑጠባዊ ምምሕያሽ ብዝምልከት ኣብ ዘካየዶ ዘተ ብርኪ ምድኻምን ምስ ጸሊም ዕዳጋ ዘለዎ ዋጋ ምምጥጣንን ከም ሓደ ቅድመ ኩነት ከም ዝተቐመጠ ኣቶ ዓብዱልመናን ይዛረብ እታ ሃገር ካብ ዘጋጠማ ምዝባዕ ማክሮ ኢኮኖሚ ንክትወጽእ ኣይኤምኤፍ 2.9 ቢሊየን ዶላር ገንዘብ ከዳልወላ እንከሎ ነቲ ቅድመ ኩነት ከተፈጽም ተሓቲታያ ብተወሳኺ እዚ ናይ ሓገዝ ገንዘብ ንምርካብ ትካላት ልምዓት መንግስቲ ናብ ብሕቲ ክዛወሩ ወጻኢ መንግስቲ ምንካይንን ካልእን ቅድሙ ኹነት ተቐሚጡላዩ እታ ሃገር ብመሰረት ዝኣተወቶ ውዕሊ ድማ እቲ ዘጋጠማ ሕጽረት ሸርፊ ወጻኢ ብዘላቕነት ንምፍታሕን እቲ ናይ ዕዳጋ ስርዓት ንምምሕያሽን ትጽዕር ምህላዋ ይግለጽ ምስዚ ብዝተሓሓዝ ኢትዮጵያ ኣብ ሞንጎ ወግዓዊ ተመን ሸርፊ ዶላርን ጸሊምን ዕዳጋን ዘሎ ሰፊሕ ኣፈላላይ ንምምጥጣንን ዓቕሚ ምዕዳግ ብር ብመንጽር ሸርፊ ወጻኢ ክንኪ ንምግባርን መንግስቲ ብር ንምድኻም ይሰርሕ ከም ዘሎ ኣቶ ዓብዱልመናን ገሊጹ በዚ ምኽንያት ብር ይዳኸም ከም ዘሎ ሓቢሩ ዝሓለፈ ዓመት ብር ምስ ዶላር ክነጻጸር እንከሎ ብኣስታት 15 ሚኢታዊት ተዳኺሙዩ ኢሉ ተመን ብር ሸርፊ ወጻኢ ምስ ዶላር ጥራሕ ዘይኮነ ምስ ካልኦት መተዓዳደጊ ገንዘብ ዘለዎ ዋጋውን ተዳኺሙዩ ዝሓለፈ ዓመት ዝነበረ ናህሪ ዝውሰዱ ስጉምታት እቶም ትካላት ብዘምጽኡዎ ጸቕጢ ዝተፈጥረዩ እንተኾነ ከምቲ ዝተባህለ እቲ ኣብ ሞንጎ ስሩዕን ዘይስሩዕን ዘሎ ተመን ዶላር ክጸብብ ኣይክኣለን ክብል ኣቶ ዓብዱልመናን የረድእ ይኹንምበር ኣብ ሞንጎኦም ዘሎ ኣፈላላይ ምጽባብ ዘይኮነ መንግስቲ ክልቲኡ ንምምጥጣን ብዝገብሮ ጻዕሪ ብር ክዳኸም እንከሎ ዋጋ ጸሊም ዕዳጋ ሓፍ ከም ዝብል ዶክተር ተክኤ ይዛረብ ከመይ ገይርና ኢና ተመን ጸሊም ዕዳጋ ከነውርዶ እንኽእል ኣብ ዝብል ክኸውን ኣለዎ እቲ ኣብ ጸሊም ዕዳጋ ዘሎ ዋጋ ክበጽሖ እንትብሃል ኣብ ባንኪ ዝህሉ ተመንውን ሓፍ ምባሉ ኣይተርፍን ይብል እቲ ናይ ጸሊም ዕዳጋ ዋጋ ክውስኽ እንከሎ ትሕዝቶ ሸርፊ ወጻኢ እታ ሃገር ከም ዘዳኽሞን እትረኽቦ ኣታዊ ክትስእን ከም ዝገብራን እቲ ሙሁር ይሕብር እታ ሃገር ዶላር ካብ ሞንጎ እትረኽበሎምን ዘለዋ ትሕዝቶ ንምጥንኻር ካብ እትሰርሐሎምን ጉዳያት እቲ ሓደ ካብ ዲያስፖራ ዝለኣኽ ገንዘብ ሬሚታንስ እዩ ኣብ ሞንጎ እቲ ወግዓዊ ተመን ዶላርን ጸሊም ዕዳጋን ብዘሎ ሰፊሕ ኣፈላላይ ብርክት ዝበሉ ሰባት ብባንኪ ናይ ምልኣኽ ድልየቶም ከም ዝንኪ ዝገልጽ ዶክተር ተክኤ ኣብ ሞንጎ ሓደ ዶላርን ብርን ዘሎ ኣፈላላይ ልዕሊ 10 ብር እንተኾይኑ ዝኾነ ሰብ ባንኪ ክጥቀም ኣይደልን ናብቲ ተወሳኺ ዝረኽበሉ እዩ ዝኸይድ ኢሉ ስለ ዝኾነ ድማ ነጋዶ ጸሊም ዕዳጋ ሕጋውያን ክኾኑን ፍቓድ ንግዲ ክህልዎም ምግባርን እቲ ቀንዲ መፍትሒ ከም ዝኾነ ይሕብር እዚ ስራሕ ሓደጋ ስለ ዘለዎ ክትውረስውን ስለ እትኽእል እቲ ጸሊም ዕዳጋ ልዕሊ ዓቐን ክንህር ምኽንያት ክኸውን ይኽእልዩ ስለዚ ሕጋዊ ኮይኖም ምዕሩይ ውድድር ክመጽእ ምግባር ይምረጽ ክብል የረድእ መጠን ምግዛእ ብር ክዳኸም ምግባር እቲ ዝድለ ለውጢ ከም ዘየምጽአ ዝገልጹ እዞም ክኢላታት ብፍላይ ኣታውን ወጻእን ንግዲ ክመጣጠን ከም ዘይኽኣለ ገሊጾም ኣቶ ዓብዱልመናን ከም ዝብሎ እዛ ሃገር ካብ ንግዲ ወጻኢ ሰለስተ ቢሊየን ዶላር ክትረክብ እንከላ ብኣታዊ ንግዲ ድማ 15 ቢሊየን ዶላር ወጻኢ ትገብር እዚ ክመጣጠን ዘይምኽኣሉ ከቢድ ጸገም ከም ዝፈጠረ ይሕብር ዶክተር ተኪኤ ብወገኑ ካብ ንግዲ ወጻኢ ንላዕሊ ካብ ወጻኢ ሃገር ብዝኣትው ፍርያት: ሸርፊ ብር ብምንቁልቋል ልዑል ዝቕባበ ከም ዘስዓበ ይዛረብ ወርሓዊ ልዕሊ 20 ሚኢታዊት ዝቕባበ ተመዝግብ ምህላዋ ኣብ ልዕሊ ዜጋታት ከቢድ ቑጠባዊ ጸቕጢ ክፈጥር ክኢሉዩ ምስዚ ብዝተሓሓዝ ዋጋ መሰረታዊ ሸቐጣት ንሂሩ ኣብ ዘተሓሳስብ ደረጃ በጺሑ ኣሎ ኢትዮጵያ ዋጋ እትሸጦ ምህርቲ እንተሓሲሩ ብርክት ዝበለ ኣታዊ ክርከብዩ ከምኡውን እቲ ናይ ንግዲ ወጻኢ ክተባባዕዩ ብዝብል ዋጋ ብር ክዳኸም እንተገበረትውን ብደረጃ ፍርያምነትን ተወዳዳሪ ምዃንን ብዝተሓሓዝ ብርክት ዝበሉ ሕቶታት ይለዓሉዮም እዚ ኣብ ኢትዮጵያ የዋጽእ ድዩ? 