 ሽዑ ኣብ ቤት ጽሕፈቱ ኮይኑ እናሰርሐ እንከሎ ዕብየት ናይቲ ዝተረኽበ ሓቂ ስጋብ ክንደይ ከምዝነበረ ከምዝተፈለጦ ይዝክር ሓደ ናይ ስነ-ፍልጠት ርኽበት ኣብ ዝገበርካሉ ግዜ ብብርቱዕ ጻዕሪ ናይ ብዙሓት ዉልቀሰባትን ጉጅለታትን ሓደ ኣገዳሲ ነገር ከምዝረኸብካ ትርደኣሉ ግዜ ኢዩ ይብልዝርጋሐ ቅድሚ ምልክት ምርኣይ ሽዑ ዝበርሀ ነገር እንተነይሩ እቲ ከም ቅድሚ ምልክት ምርኣይ ዝግበር ምትሕልላፍ pre-symptomatic transmission ዝፍለጥ ማለት ሓደ ሰብ ከምዝሓመመ ከይፈለጠ እንከሎ ሰዓል ረስኒ ይኹን ካልእ ፍሉጥ ምልክታት ከየርኣየ እንከሎ ዝገብሮ ምትሕልላፍ ኢዩ ምስ ብዙሕ ካልእ ዝተገብረ መጽናዕትታት ተጸንቢሩ እዚ መጽናዕቲዚ ነተን ካብ 24-48 ሰዓታት ቅድሚ ዝኾነ ምልክታት ናይቲ ሕማም ተርእየሉ ምናልባሽዉን እቲ ዝለዓለ በካሊ ትኾነሉ ግዜ ክኸዉን ይኽእል ዝብል ግምት ተገይሩ ከምኡ ምዃኑ ምፍላጥ ናይ ብሓቂ መዘና ዘይብሉ ነገር ኢዩ ነይሩ ምኽንያቱ ከምዝሓመምካ ኣብ ዝፈለጥካሉ ዝቐልጠፈ ህሞት ኩሎም ምሳኻ ዝቐረቡ ኣብ ገገዞኦም ንኽዉሸቡ ክጥንቀቑ ስለዘኽእለካ እዚ ማለት ከኣ ቀቅድሚ ምልክታት ምርኣዮም ኣብቲ ቀንዲ ነቲ ለበዳ ከመሓላልፉሉ ዝኽእሉሉ ግዜ ክዉሸቡ ይኽእሉ ኣለዉ ማለት ኢዩ ግን ከኣ ብዘይ ዝኾነ ነቲ ቫይረስ ከሕልፍ ዝኽእል ነጠብጣብ ዝሓዘ ሰዓል ከመይ ኢሉ እቲ ሕማም ብልክዕ ክመሓላለፍ ከም ዝኽእል ጌና ኣብ ክትዕ ኢዩ ዘሎ ሓደ ኣማራጺ ብምስትንፋስ ወይዉን ምስ ዝሓመመ ሰብ ምዝራብ ነቲ ሕማም ከሕልፎ ይኽእል ይኸዉን እቲ ቫይረስ ኣብ ላዕለዋይ ክፋል ናይ ምስትንፋስ ጎሮሮና ይፋረ እንተሎ ገለ ካብኡ ከነስተንፍስ እንከለና ክወጽእ ይኽእል ይኸዉን ዝኾነ ኣብቲ ከባቢ ዘሎ ሰብ ብፍላይ ከኣ ኣብ ዉሽጢ ገዛ ዘሎ ሰብ ብቐሊሉ ክስሕቦ ይኽእል ካልእ ናይ ምትሕልላፍ ተኽእሎ ኸኣ ብምትንካፍ ክኸዉን ይኽእል እቲ ቫይረስ ኣብ ኢድ ናይ ገለ ሰብ ይዓልብ እቲ ሰብ ከኣ ንኻልእ ሰብ ወይ መትሓዝ ማዕጾ ወይ ከኣ ኣብ ቤተ-ክረስትያን ንዘሎ ኮፍ መበሊ ይትንክፍ እቲ ናይ ምትሕልላፍ መንገዲ ዝኾነ እንተኾነ እቲ ቫይረስ ግን ብንጹር ሰባት ከምዝሓመሙ እንተዘይፈሊጦም ዝወሓደ ጥንቃቐ ከምዝገብሩ ዝምዝምዝ ዘሎ ኢዩ ዝመስል ገለ ሰባት ዝኾነ ምልክት ዝበሃል ኣየርእዩን እዚ እቲ ኣመና ምስጢራዊ ዝኾነ ንባዕሎም ናይ ሳይንስ ተመራመርቲ ፍሉጥ መልሲ ክህቡሉ ዘይክእሉ ተርእዮ ኢዩ ሰባት ቅድሚ ዝኾነ ምልክት ምርኣዮም ነቲ ሕማም ከሕልፉ ይኽእሉ ምባል ሓደ ነገርዩ እንተኾነ ሓሚሞም እንከለዉ ዝኾነ ምልክት ከየርኣዩ ይጸንሑ ማለት ግን ፈጺሙ ዝተፈልየ ነገርዩ እዚ ኢዩ ኸኣ ምልክት ሕማም ዘይብሎም ሕሙማት ዝበሃሉ ምኽንያቱ ናይቲ ሕማም ተሰካሚ እንከለኻ ግን ከኣ ንስኻ ብዝኾነ ምኽንያት እቲ ሕማም ኣየጥቅዓካን እቲ ኣብ መጀመርታ ናይቲ ዝሓለፈ ክፍለ-ዘበን ኣብ ኒውዮርክ ዘጋጠመ ሓደ ፍሉጥ ዝኾነ ጉዳይ ናይ ሓንቲ ከም ከሻኒት ኮይና ትሰርሕ ዝነበረት ጓል ኣየርላንድ ነይሩ ኣብ ዝኾነ እዋን መሪ ማሎን ዝተቖጽረትሉ ገዛ ሰባት ብታይፎይድ ይሓሙ ኔሮም ብዉሑዱ ኸኣ ሰለስተ ወይ ካብኡ ንላዕሊ ዝኾኑ ሰባት ብሰንካ ሞይቶም እንተኾነ ንሳ ፈጺማ በቲ ሕማም ኣይተጸልወትን ኣብ መጨረሻ ነቲ ነገር ምስ ኣተኣሳሰሩዎ እታ ብዘይፍላጥ ነቲ ሕማም ተመሓላልፍ ዝነበረት ንሳ ምዃና ክረጋገጽ ተኻኢሉ ጋዜጠኛታት ታይፎይድ መሪ ዝብል ንሳ እትጸልኦ ዝነበረት ሳጓ ኣጠሚቖማ ሰበስልጣን ግን ነቲ ነገር ሸለል ክብሉዎ ስለዘይደለዩ ስጋብ ግዜ ሞታ ን23 ዓመት ንበይና ወሺቦማ ምድኻም ናይ ዝተዋህበ ግምት ኣባል ኣላዪት ሕክምና ኣመልያ ፓወል ካብቶም ምልክት ዘየርእዩ ሕሙማት ምንባራ ምስ ፈለጠት ሰንቢዳ ዶክቶር ኣብ ሚያዝያ ደዊሉ ዉጽኢት ናይ ዝተገብረላ መርመራ ክነግራ እንክሎ ኣብ ከምብሪጅ ዝርከብ ኣደንብሩክ ሆስፒታል ኢያ ትሰርሕ ኔራ ንሳ ብነብሳ ምስቲ ሕሙማት ክትኣሊ ኢላ መሊሳቶ ዝነበረት መከላኸሊ ናይ ኮቪድ 19 ከም ወትሩ ወላ ሓንቲ ዝተሰመዓ ነገር ኣይነበረን እንተኾነ ብሃንደበት ናይቲ ሕማም ኣወንታ ምልክት ከምዘርኣየት ምስ ፈለጠት ኩሎም እቶም ብዛዕባቲ ሕማም ዝነበሩዋ ግምታት ፈጺሞም ተዳኺሞም ልክዕ ከም ሓደ ካብ ስድራይ ዝሞተ ሰብ ኮይኑ ተሰሚዑኒ ናይ ብሓቂ ዘባህርር ሕልሚ ኢዩ ኔሩ እዚ ፈጺሙ ክኸዉን ኣይክእልን ጌጋ ክኸዉን ኣለዎ ኣነ ደኣ ፈጺመ ጽቡቕ እንዲየ ዘለኹ ኢለ ሓሲበ ትብል ጓል 23 ዓመት ዝኾነት ኣመልያ ምንጪ ስእሊ, Getty Images ብኡ ንብኡ ስራሓ ገዲፋ ኣብ ገዝኣ ክትዉሸብ ተገዲዳ እቲ ኻልእ ወገን ርእየዮ ስለዝነበርኩ ተረቢጸ ነይረ ብፍላይ ሕሙማት ቀልጢፉ ክኸፍኦም ምስ ረኣኹ እዚ ነዓይ የጋጥመኒዶ ይኸዉን ኢለ ይሻቐል ነይረ እንተኾነ ዘይተጸበየቶ ዝኾነ ነገር ክስመዓ ኣይከኣለን ወላሓንቲ ነገር ኣይተሰመዓንን ኣብ ገዛ ይወሳወስ ከም ንቡር ከኣ ይበልዕን ይድቅስን ነይረ ኢላ ኣብዚ እዋን እዚ ክንደይ ሰባት ተታሒዞም ግን ከኣ ከይተፈልጡ ተሰዊሮም ከምዘለው ንምፍላጥ ኣሸጋሪ ኢዩ ኣመልያ ተታሒዛ ከምዝነበረት ዝተፈልጠ ምስ ኩሎም እቶም ኣብቲ ሆስፒታል ዝነበሩ መሳርሕታ ኣካል ናይ ሓደ ሽዑ ዝተኻየደ መጽናዕቲ ስለዝነበረት ኢዩ ኣብቲ ዝተገብረ መርመራ ዘይተጸበዩዎ ስጋብ 3 ሚእታዊት ማለት ሓደ ሺሕ ዝኾኑ ሰባት ዝኾነ ይኹን ምልክት ከየርኣዩ ኣወንታ ኮይኖም ተረኺቦም ኣብታ ዳያሞንድ ፕሪንሰስ ዝተባህለት ኣብ መጀመርታ ዓመት ኣብ ገማግም ጃፓን ትጓዓዝ ዝነበረት መዛወሪት ዓባይ መርከብ ዝለዓለ መጠን ምልክት ሕማም ዘየርኣዩ ሕሙማት ተረኺቦም ደቡብ ኮርያ ዝለዓለ መዓልታዊ ረኽሲ ኮሮና ቫይረስ መዝጊባ እታ ደሓር ናይ ለበዳ መመርመሪ ድስቲ ኢሎም ዝሰመዩዋ መርከብ ልዕሊ 700 ሕሙማት ተረኺቦማ ተመራመርቲ ሰለስተ ርብዒ ናይቶም ብኣወንታ ዝተፈልጡ ሰባት ዝኾነ ምልክት ዝበሃል ከምዘይነበሮም ይሕብሩ ኣብ ሓደ ኣብ ዋሺንግተን ዝርከብ መእለዪ ኣረጋውያን ፍርቂ ናይቶም ተቐማጦ ኣወንታዊ ምልክት ከርእዩ እንከለዉ ዝኾነ ምልክት ናይቲ ሕማም ግን ኣየርኣዩን ሓደ ፍሉጥ ዘተኣማምን መጽናዕቲ የለን ዝተፈላለዩ ዝተገብሩ መጽናዕትታት ክሳብ ክንደይ ዝኣኽሉ ናይ ምልክት ዘየርእዩ ሕሙማት ከምዘለዉ ግምት ይህቡ በቲ ዝተገብረ ዝተፈላለየ መጽናዕትታት ካብ 5 ክሳብ 80 ናይ ጉዳያት ዝብል ዝተፈላለየ ግምታት ከምዘሎ ኢዩ ዝፍለጥ ነዚ ናይ ኦክስፎርድ ዩኒቨርሲቲ ፕሮፈሰር ዝኾነ ካርል ሀነጋን ምስ ብጾቱ ኮይኖም ነቲ ዝተገብረ 21 ዝተፈላለየ ናይ ምርምር መጽናዕትታት ኣኪቦም ዝገበርዎ መርመራ ዝተበጽሐ መደምደምታ ኢዩ ነይሩ እዚ ቁጽሪ ናይቶም ምልክት ዘየርእዩ ሕሙማት ንምፍላጥ ሓደ ዘተኣማምን መጽናዕቲ ከምዘየሎ ኢዩ ዘረጋግጽ ኢሎም ብመሰረት ናይቲ ናይ ዓዲ እንግሊዝ ዝነበረ ቀንዲ ኣተኩሮ ናይ ኮቪድ 19 መርመራ ኣብ ልዕሊ እቶም ምልክት ሕማም ዘርኣዩ ጥራይ እንተተገሩ ብዙሓት ሕሙማት ከይተረኽቡ ክተርፉ ምዃኖም ጠቒሶም ሳዕቤን ናይቶም ብሰላሕታ ዘመሓላልፉ እቲ ዝዓበየ ሻቕሎት ናይታ ኣመልያ ዝተባህለት ነርስ ከይተፈለጣ ነቶም መሳርሕታ ዝኾኑ ሓኻይም ከምኡዉን ነቶም ክትኣልዮም ዝተባህለት ሕሙማት ኣሕሊፋትሎም ከይትኸዉን ኢዩ ኔሩ ንዝኾነ ዘሕለፍኩሉ ሰብ ዘሎ ኣይመስለንን ምኽንያቱ ኩሎም መሳርሕተይ ኣሉታ ምልክት ስለዝሃቡ እንተኾነ ንኽንደይ ግዜ ዝኣክል ኣወንታ ከምዝነበርኩ ክሓስብ እንከለኹ የሻቕለኒ ኢላ ስጋብ ሕጂ እቶም ምልክት ዘየርእዩ ሕሙማት ነቲ ሕማም የሕልፉዎ ዲዮም ኣይኮኑን ንፈልጦ ነገር የለን እቲ ጉዳይ ስግንጢር ኮይኑ ብዛዕብኡ ዘሎ ሓበሬታ ኸኣ ዝወሓደ ኢዩ ትብል ሓደ ኣብ ቻይና ዝተገብረ መጽናዕቲ ካብቶም ምልክት ዝነበሮም እቶም ምልክት ዘይነበሮም ከምዝበዝሑ ረኺቡ እዚ መጽናዕቲ ንሰበ ስልጣን ከም መጠንቀቕታ ይኾኖም እቶም ብሰላሕታ ዘመሓላልፉ ከም ብዘይ ምልክት ዘመሓላልፉ ተሰከምቲ መጠን እኹል ኣተኩሮ ተዋሂቡዎም ኣካል ናይቲ ሕማም ንምክልኻል ዝግበር ቁጽጽርን ዝዉሰድ ስጉምትን ክኾኑ ኣለዎም ኢሎም ጽሒፎም እታ ንዳያሞንድ ፕሪንሰስ ዘጽነዔት ጉጅለ ከምዝጸብጸበቶ እቶም ምልክት ዘየርእዩ ሕሙማት ካብቶም ምልክት ዝነበሮም ዝወሓደ ሕማም ናይ ምትሕልላፍ ዕድል ከምዝነበሮም እንተኾነ ንሶምዉን ከይተረፉ ብርክት ዝበለ ናይ ምትሕልላፍ ተኽእሎ ከምዝፈጠሩ ይግምቱ እቲ ስዉር ነገር ናይ ምልክት ዘየርእዩ ለበዳ ኣብ ኖሪች ዝርከቡ ናይ ሳይንስ ተመራመርቲ መልሲ ንምርካብ ኩሎም ኣብቲ ከተማ ዘለዉ ተቐመጥቲ ክምርመሩ መታን ይደፍኡ ኣለዉ በባሃህላ ናይ ኤርልሃም ኢንስቲቱት Earlham Institute ሓላፊ ኮይኑ ነቲ ተበግሶ ዝመርሖ ዘሎ ናይ ሂወት ሳይንስ ተመራማሪ ዝኾነ ፕሮፈሰር ኒል ሆል ናይቶም ምልክት ዘየርእዩ ዘለዉ ጉዳይ እቲ ስዉር ነገር dark matter ናይዚ ለበዳ ከይኮነ ኣይተርፍን ኢዩ ይብል ስዉር ነገር dark matter ዝበሃል እቲ ዝበዝሐ ኣብ ጠፈር ዝርከብ ዘቕዉም ስጋብ ሕጂ እንታይ ምዃኑ ዘይተፈልጠ ዘይረኤ ነገር ኢዩ ፕሮፈሶር ሆል ናይቶም ምልክት ዘየርእዩ ጉዳያት ወላኳ እቲ ዝዉሰድ ህዝባዊ ናይ ጥዕና ስጉምቲ እንተሎ ነቲ ለበዳ ከምዝቕጽል ክገብሮን መሊሱ ከየጋድዶን ይስከፍ ሰባት ሓሚሞም ከምዘለዉ ከይፈለጡ ናይ ሓባር መጓዓዝያ ይኹን ናይ ጥዕና ኣገልግሎት እንድሕር ተጠቂሞም ነቲ ምምሕልላፍ ከራብሑዎ ግድን ኢዩ ይብል ዝኾነ ዝግበር ጻዕርታት ኣብቶም ናብ ሕክምና ሓሚሞም ዝመጹ ጥራይ እንድሕር ኮይኑ ዝዉሰን ፍርቂ ናይቲ ሽግር ጥራይ ኢዩ ክሽፈን ኢሉ ሓደ ኣብ ካሊፎርንያ ዝርከብ ጉጅለ ናይ ሳይንስ ተመራመርቲ መን ነቲ ቫይረስ ተሰኪሙ ከምዘሎ ዘይምፍላጥ ቀንዲ ድኽመታት ናይቲ ቃልሲ ኣንጻር እዚ ለበዳ ዝካየድ ክኸዉን ይኽእልዩ ኢሉ ይኣምን ብናቶም ኣረኣእያ እቲ ሓደ ነዚ ሕማም ካብ ምስፍሕፋሕ ጠጠው ከተብለሉ ትኽእል መንገዲ ወላኳ ሰባት ኣይሓመምናን እንተበሉ ንኹሉ መርሚርካ መን ሓሚሙ ከምዘሎ ምፍላጥ ኢዩ ንሱ ኸኣዩ እቶም ናይ መንግስቲ ዓዲ እንግሊዝ ናይ ሳይንስን ተክኖሎጂን ኮሚቲ ዝኾኑ ሚኒስተራት ንቀዳማይ ሚኒስተር ቦሪስ ጆንሶን ዝሃቡዎ ምሕጽንታ ንሶም እቲ ናይ ምልክት ዘይብሎም ዝፈጥርዎ ምትሕልላፍ ነቲ ናይ ለበዳ ምቁጽጻር ዓሚቚ ሳዕቤን ኣለዎ ክብሉ ጽሒፎም ብተወሳኺ ንተነቀፍቲ ዝኣልዩ ሰባት ከም ናይ ጥዕና ሰራሕተኛታት ወይ ከኣ ኣረግቶትን ስንኩላንን ዝኣልዩ ሰራሕተኛታት ብስሩዕ መንገዲ መርመራ ክካየደሎም ኣለዎ ኢሎም ኣብታ ናይቲ ለበዳ ማእከል ዝኾነት ናይ ቻይና ከተማ ዉሃን ብዝዓበየ ደረጃ ተመሳሳሊ ዝኾነ ኣቀራርባ ተጠቂሞም ኣብቲ ነቲ ሕማም ንምርካብ ኣብ ዉሽጢ ትሸዓተ መዓልቲ ዘይኣክል ዝተገብረ ናይ ጃምላ ስርዓተ መርመራ እንከላይ እቶም ዘይሓመሙ ዝበሃሉ ዝተሳተፉዎ ክሳብ 6.5 ሚልዮን ዝኣኽሉ ሰባት ተመርሚሮም ምዝላቕ ምዉሻብ ነቲ ናይ ምዉሻብ ዝተወስደ ስጉምቲ እናዘለቐ ኣብ ዝኸደሉ ዘሎ እዋን ብዙሓት ሰባት ነቲ ህዝባዊ መጓዓዝያ ክጥቀሙ ስርሖም ክምለሱ ወይዉን ድኳን ክገዝኡ ክኸዱ ምስቲ ዘይረኤ ሳዕቤን ክገጥሙ ካብ ዝኾነ እዋን ንላዕሊ ኣገዳስነት ኣለዎ ኣብዚ እዋንዚ መን ካብ ኩሉ እዚ እኩብ ህዝቢ ነቲ ቫይረስ ብዘይ ፍላጥ ተሰኪሙሎ ምፍላጥ ዘይከኣል ኢዩ ብኡኡ ምኽንያት ኢዩ ናይ ዓለም መንግስታት ኩሎም ዝኾነ ሰብ ምስቲ ነቲ ቫይረስ ንምርካብ ዝግበር ዘሎ ጻዕርታት ክተሓባበርን ምስ ተረኽበ ኸኣ ብቕጽበት ነብሰ ምዉሻብ ክገብርን ዝሓቱ ዘለዉ ብተወሳኺ እቲ ዝበለጸ መከላኸሊ ማሕበራዊ ምርሕሓቕ ምዃኑ ስለዚዉን ብዝተኻእለ ካብ ሓድሕድ ምርሕሓቕ ምዝውታር እንተኾነ ንሱ ኣብ ዘይከኣለሉ ግዜ እቲ ምኽሪ ገጽካ ወላዉን ኣብ ገዛ ብዝተሰርሐ ማስኬራ ጌርካ ምሽፋን ኢዩ ብሰንኪ ኮሮናቫይረስ ምንቅስቓስ ኣብ ዘይረኣያላ ከተማ ሮማ ህይወት ከመይ ኣሎ? 