 ትግርኛ BBC News, ትግርኛናብቲ ትሕዝቶ ቀጽሉ ክፍልታት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ቅልውላው ትግራይ-ኢትዮጵያ ብሓጺሩን ብሰፊሑን ክግለጽ እንከሎ 19 ሕዳር 2020 ምንጪ ስእሊ, Getty Images መግለጺ ስእሊ, ገዛኢ ውድብ ህወሓት ዘመሓድራ ትግራይ ኣብዚ እዋንዚ ናብ ግጭት ኣምሪሓ ትርከብ እቲ ኣብ መንጎ ሓይልታት ፌዴራልን ክልል ትግራይን ዝተወለዐ ጎንጺ ነታ ሃገር ናብ ዕገርግር ኣእትዩዋ ኣሎ እቲ ውግእ ንልዕሊ ክልተ ሰሙናት ተኻይዱ ኣሎ ነታ ኣብ ኣፍሪቃ ብብዝሒ ህዝባ ካልአይቲ ዝኾነት ሃገር ድማ ህድኣት ኣስኢንዋ ይርከብ ብሰንኩ ዛጊድ ብኣማኢት ዝቑጸሩ ሞይቶም ኣለዉ ካብቶም ነቲ ጎንጺ ዘባርዑ ጉዳያት ንሕንሕ ስልጣን መረጻን ፖለቲካዊ ለውጥታትን ይርከብዎም እቲ ኲናት ሕጽር ብዝበለን ስፍሕ ብዝበለን ብ100 300ን ብ 500 ቃላት ብኸምዚ ኣስፊርናዮ ኣለና ኲናት ኢትዮ-ትግራይ ብ100 ቃላት እቲ ጎንጺ 4 ሕዳር ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ ኣብ ልዕሊ ሓይልታት ትግራይ ኲናት ምስ ኣወጀ እዩ ተወሊዑ ንሱ ከም ዝበሎ ኣብቲ ክልል ዝርከብ ወተሃደራዊ ናቑጣ ተጠቒዑ ካብ ዝብል ተበጊሱ እዩ ነቲ ስጉምቲ ወሲዱ እዚ ዝኾነ ኣብ መንጎ መራሕቲ ክልቲኦም ሓይልታት ንኣዋርሕ ዝዘለቐ ፍሕፍሕ ስዒቡ እዩ ንትግራይ ዝመርሕ ዘሎ ህወሓት ዳርጋ ን30 ዓመታት ኣብ ኢትዮጵያ ስልጣን ዓብሊሉ ዝጸንሐ እዩ ምንጪ ስእሊ, Getty Images መግለጺ ስእሊ, ኣንጻር መሪሕነት ኢህወዴግ ሓያል ህዝባዊ ተቓውሞታት ተላዒሉ ነይሩ ኣብዪ ኣብ 2018 ናብ ስልጣን ምስ መጽአ ኣብ ማእኸል ሃገር ዝነበሮ ጽልዋ እናንቆልቆለ መጺኡ ኣብዪ ዝበገሶም ፈተነታት ጽገናታት ካብ ትግራይ ተቓውሞ ምስ ገጠሞ ፖለቲካዊ ቅልውላው ድማ እናኸረረ ከይዱ ኲናት ኢትዮ-ትግራይ ብ300 ቃላት መንቀሊ ናይዚ ቅልውላው ካብ ሱር መሰረቱ እንትረአ ግን ጉዳይ ህንጸት ስርዓት ሃገረ-መንግስቲ እዩ ካብ 1994 ዓም ጀሚሩ ኢትዮጵያ ብሄረ ብሄረሰባት ዓርሶም ዘመሓድርሉ ፌዴራላዊ ስርዓት ተግቢራ ነይራ በዚ ስርዓት ዝተዋቐራ 10 ክልላት ነይረን: ምስዛ ኣብዚ ቀረባ እዋን ዝቆመት ክልል ሲዳማ ሓዊሱ ኣብቲ እዋን እቲ ዝሓየለ ፖለቲካዊ ውድብ ሰልፊ ህወሓት እዩ ነይሩ ነዚ ስርዓት ኣብ ምህናጽ ድማ ዓብዪ ተራ ነይርዎ ስርዓት ደርጊ ኣብ 1991 ካብ ስልጣን ምስተኣለየ ኣብ ስልጣን ዝጸንሐ ግንባር ኢህወዴግ ዝዕብልሎ ንሱ እዩ ነይሩ ኣብቲ እዋን እታ ሃገር ህድኣትን ምዕባለን ዝዓሰላ እያ ነይራ እንተኾነ ኣብ ጉዳይ ሰብኣዊ መሰላትን ዲሞክራስን ስክፍትታት ይለዓሉ ነይሮም እቲ ህዝባዊ ዘይዕግበት ከይዱ ከይዱ ህዝባዊ ተቓውሞታት ኣስዒቡ ካብኡ ድማ እቲ ግንባር ውሽጣዊ ተሃድሶ ክገብር ተገዲዱ በዚ መገዲ ኣቢሉ እዩ ኣብዪ ናብ ቅድሚት መጺኡ ቀዳማይ ሚኒስተር ዝኾነ ኣብዪ ነቲ ዝነበረ ፖለቲካ ንፋስ ኣእትይሉ ብልጽግና ዝበሃል ሕድሽ ፓርቲ ድማ ኣጣይሹ ገለ ብገበናት ግዕዝይናን ብወጽዓን ዝኸሰሶም ተጋሩ ድማ ኣልዩ ኣብ መንጎኡ ነቲ ምስ ኤርትራ ንልዕሊ 20 ዓመታት ዝጸንሐ ምትፍናን ሰላም ስለዘውረደ ሽልማት ኖቤል ክረክብ ክኢሉ እዚ ስጉምቲ ንኣብዪ ሰፊሕ ህዝባዊ ተቐባልነት ክረክብኳ እንተ ኣኽኣሎ ብኻሊእ ወገን ምስ ትግራይ ዝነበሮ ርክብ እናተመሓየሸ ኣይከደን መራሕቲ ትግራይ ስጉምትታት ኣብዪ ስልጣን ናይ ምጥቕላልን ፌዴራላዊ ስርዓት ኢትዮጵያ ናይ ምፍራስን ተግባር ገይሮም እዮም ዝርድእዎ እቲ ቅርሕንቲ ናብ ዝለዓለ ብርኪ ክብ ዝበለ ግን ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ መስከረም መንግስቲ ክልል ትግራይ ክልላዊ መረጻ ከካይድ ምስ ወሰነ እዩ ብሰንኪ ኮሮናቫይረስ መረጻ ክናዋሕ ዝወሰነ ማእከላይ መንግስቲ ነቲ መረጻ ዘይሕጋዊ ኢልዎ እቲ ፍሕፍሕ መሊሱ ዝተጋደደ ድማ ነዚ ስዒቡ መንግስቲ ፌዴራል ዓመታዊ ባጀት ክልል ትግራይ ጠጠው ምስአበለን ርክባቱ ምስ በተኸን እዩ ምምሕዳር ክልል ትግራይ እዚ ኲናት ከም ምእዋጅ ይቑጸር ኢሉዎ ነይሩ ቀጺሉ: ኣብዪ ኢንተርናሽናል ክራይስስ ግሩፕ ሃንደበታዊ ግን እትጽበዮ ዝበሎ ገይሩ ትግራይ ቀይሕ መስመር ሓሊፋ ኢሉ ሓይልታት እቲ ክልል ኣጽዋር ንምውሳድ ወተሃደራዊ መዓስከራት ኣጥቂዖም ክብል ድማ ከሲሱ ወተሃደራዊ ስጉምቲ ክውሰድ እውን ኣዚዙ እቲ ኲናት ብ500 ቃላት ኣብዪ ናብ ስልጣን ካብ ዝመጽእ ንደሓር እዛ ጥንታዊት ኣፍሪቃዊት ሃገር ብርክት ዝበሉ ሓደሽቲ ለውጥታት ርእያ እያ እዚ ካብ ዓሌት ኦሮሞ ዝመጽአ ሰብ ኣብ ናይ ፈላማ መደርኡ ፖለቲካዊ ምምሕያሽ ዕርቅን ሓድነትን ሰቢኹ ነይሩ እቲ ሒዝዎ ዝነበረ ኣጀንዳ ነቶም ተቓውሞ ዘካይዱ ዝነበሩ ዲሞክራሲ ዝጠልቡ ዘተባብዕ እዩ ነይሩ እቶም ንዝሓለፈ 27 ዓመታት ኣብ ስልጣን ጸብለልታ ዝነበሮም መራሕቲ ህወሓት ናይቲ ጸገም ኩሉ ተሓተትቲ ተገይሮም ስርዓት ደርጊ ኣብ ምእላይ ዓብዪ ተራ ዝነበሮ ህወሓት ምስተዓወተ ፖሊቲካ እታ ሃገር ኣብ ምቕላስ ዓብላላይ ተራ እዩ ነይርዎ እቲ ንሱ ዝሃነጾ ስርዓት ንክልላት ርእሰን ከመሓድራ ዘኽኣለኳ እንተኾነ ኣብ ማእከላይ መንግስቲ ስልጣን ተቖጻጺሩ ንተቓወምቲውን መንቀሳቐሲ ኣስኢኑዎም ተባሂሉ ይንቀፍ እቲ ፓርቲ ሕዚ ንባዕሉ ናብ ምቅዋም ብርኪ ወሪዱ ኣሎ ኣብ 2019 ምስ ኣብዪ ንምቕጻልን ምስቲ ሓድሽ ውድብ ብልጽግና ንምስራሕን ፍቓደኛ ኣይነበረን እዚ ፍልልይ እዚን ካልኦት ምትፍናናትን እናስዐበ ከይዱ ኣብዚ ሕዚ ዘለዎ ብርኪ በጺሑ መንግስቲ ክልል ትግራይ ኣብ ወርሒ መስከረም መረጻ ከካይድ ምውሳኑ ውሳነ ማእከላይ መንግስቲ ብምጽራርን ዘይተለምደን እዩ ነይሩ ካብኡ ንደሓር ክልቲኦም መንግስታት ነንሕድሕዶም ኣፍልጦ ተናፋፊጎም ጸኒሖም ትግራይ እዚ ናይ ኣብዪ መንግስቲ ብህዝባዊ መረጻ ዝመጸ ኣይኮነን ከይተመርጸ እዩ ኣብ ስልጣን ዘሎ ኢላ እያ ትምጉት ከምኡውን ትግራይ ርክባት ኣብዪ ኣሕመድን ፕረዚደንት ኢሳይያስን ዘይመትከላዊ ክትብል እያ ትነቕፎ ኣብ መንጎ እቶም ብዶብ ዝዋሰኑ ትግራይን ኤርትራን ዝጸንሐ ዘይምስናይ ኣሎ ኣብ 1998 እቲ ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ኤርትራን ዝተኻየደ ኲናት ብዶባዊ ምስሕሓብ ዝተበገሰ ምንባሩ ይዝከር እዚ ናይ ሕዚ ኲናት 4 ሕዳር ካብ ዝውላዕ ጀሚሩ ብኣሻሓት ዝቑጸሩ ኢትዮጰውያውያን ንሱዳን ተመዛቢሎም ይርከቡ ብኣማኢት ዝቑጸሩ ድማ ከምዝሞቱ ይሕበር ኣብ ገለ ድማ ጅምላዊ ቅትለት ከምዝተፈጸመ ይዝረብ ኩሉ ዓይነት ኣገባብ ርክባት ኣብ ትግራይ ተቋሪጹ ስለዘሎ ብዝሒ ሞትን ዝበጽሐ ጉድኣትን ምዝራብ ኣይከኣልን መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ትግራይ ናይ ሽድሽተ ወርሒ ኣዋጅ ህጹጽ እዋን ኣዊጁ ይርከብ እቲ ናብ ስሩዕ ኲናት ዝቕየር ዘሎ ጎንጺ ንነዊሕ እዋን ክጸንሕ ይኽእል እዩ ሓይልታት ጸጥታ ትግራይ ብርቱዓት ብምዃኖም እቲ ኲናት ክናዋሕ ይኽእል እዩ ይብል ክራይስስ ግሩፕ ትግራይ ወተሃደራዊ መልክዕ ዘለዎ ፍሉይ ሓይልን ተሪር ምልሻን ሓዊስካ ተደሚሩ ልዕሊ 250 ሽሕ ዕጡቕ ትውንን ይብል እዛ ዓባይ ሃገር ኢትዮጵያ ህድኣት ዞባ ኣብ ምውሳን ዓብዪ ተራ እዩ ዘለዋ እቲ ኲናት ብኸምዚ እንተቐጺሉ ናብ ጎረባብቲ ሃገራት ክዘልቕ ይኽእል እዩ ድሮኳ ትግራይ ናብ ኤርትራ ሚሳይላት ተኲሳ ኣላ ልዕሊ 27 ሽሕ ሰባት ድማ ናብ ሱዳን ተሰዲዶም ኣለዉ እቲ ግጭት ኣብ ምሉእ ሃገር ዓሌታዊ ጎንጺ ከየልዕል እውን ከቢድ ስግኣት ኣሎ ተዛማዲ ትሕዝቶ ቅልውላው ትግራይ ናብ ሱዳን ዝተሰደዱ ብዝሒ ኢትዮጵያውያን ልዕሊ 30 ሽሕ በጺሑ17 ሕዳር 2020 ቅልውላው ትግራይ መንግስቲ ፈደራል መመንጨዊ ጸዓት ተከዘ ብነፈርቲ ከምዘይተደብደበ ገሊጹ13 ሕዳር 2020 ቅልውላው ትግራይ እዚ ግጭት ብኸመይ እዩ ሰላም ጎረባብቲ ክዘርግ ዝኽእል?14 ሕዳር 2020 ቅልውላው ኢትዮጵያ ንኤርትራውያን ስደተኛታት ብኸመይ ክጸልዎም እዩ?7 ሕዳር 2020 ዜናታት ኣውሮጳዊ ሕብረት ንኢትዮጵያ ክህቦ ዝሓሰበ 110 ሚልዮን ዶላር ኣቋሪጽዎቅድሚ ሓደ ሰዓት ኣብ ትግራይ ልዕሊ ክልተ ሚልዮን ህጻናት ረድኤት ክበጽሖም ኣይከኣለን - ዩኒሴፍ16 ታሕሳስ 2020 ጀርመን ሓድሽ ደግሲ ኮሮናቫይረስ ንምቊጽጻር ጽኑዕ ሕጊ ኣውጺኣቅድሚ 3 ሰዓታት ኣዘራረብቲ ዛዕባታት ኣብ ኤርትራ ዕጽዋ ኮቪድ-19 መዓስ እዩ ዝፈኩስ?15 ታሕሳስ 2020 ካብ ጨወይተይ ንምህዳም ከም ተመን እናተሰሓብኩ ነዊሕ ተጓዒዘ15 ታሕሳስ 2020 ወታሃደራት ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ሰራሕተኛታት ሕቡራት ሃገራት ከምዝተኮሰ መንግስቲ ተኣሚኑ8 ታሕሳስ 2020 ናሚቢያዊ ዲፕሎማሰኛ ክልተ ደቁ ኣብ ኢትዮጵያ ተቐቲሎም14 ታሕሳስ 2020 ኣብ ኣፍሪቃ ዘሎ መዓልታዊ ዝርገሐ ኮሮናቫይረስ ዘርኢ ሰሌዳ24 መጋቢት 2020 ኣመሪካ ንሱዳን ካብ መዝገብ ግብረ-ሽበራ ብወግዒ ኣልያታ14 ታሕሳስ 2020 ኤርትራ ኣብ ውሽጣዊ ግጭት ኢትዮጵያ ኢድ ኣለዋ ድዩ?25 ሕዳር 2020 ቻይና ብዛዕባ ዘማዕበለቶ ክታበት ኮሮናቫይረስ እንታይ ንፈልጥ?10 ታሕሳስ 2020 ኤርትራ ናይ የሆዋ መሰኻኽር ድሕሪ 26 ዓመት ካብ ቤት-ማእሰርቲ ተፈቲሖም7 ታሕሳስ 2020 ብብዝሒ ዝተነበ 1 ላዕለዋይ ልኡኽ ስዑዲ ዓረብ ትማሊ ምሸት ናብ ኤርትራ ኣትዩ 2 ኣውሮጳዊ ሕብረት ንኢትዮጵያ ክህቦ ዝሓሰበ 110 ሚልዮን ዶላር ኣቋሪጽዎ 3 ኣብ ትግራይ ውልቀሰባት ዕጥቂ ንከረክቡ ዝተነብረ ገደብ መዓልቲ ተዛዚሙ 4 ጉግልን ዓበይቲ ትካላት ቴክኖሎጅን ዓሌታውያንዮም ትምኒት ገብሩ 5 ኣብ ኤርትራ ዕጽዋ ኮቪድ-19 መዓስ እዩ ዝፈኩስ? 