 ኣብቲ እዋን ትኪ ትምባኾ ናይ መድሓኒትነት ባህሪ ኣለዎ ዝብል ኣመለኻኽታ ብምንባሩ ብዙሓት ናብ ሓኪም ምኻድ ስለዝገደፍዎ ተደላይነት ሞያ ሕክምና ቀኒሱ ምንባሩ ኣብቲ እዋን ዝነበረ ሆላንዳዊ ተመራማሪ ጊልስ ኤቨራርድ ጽሒፉ እዩ ኣብቲ ብ1587 ዝጸሓፎ መጽሓፍ ኣብቲ እዋን ትኪ ትምባኾ ዝተመረዘ ሰብ ንምድሓንን ተመሓላለፍቲ ሕማማት ንምክልኻልን ኣብ ጥቕሚ ይውዕል ከምዝነበረ ገሊጹ እዩ ጣልያናዊ ዳህሳሲ ክሪስቶፎር ኮሎምበስ ብ1942 ኣብ ዝጸሓፎ መፍሓፍ ድማ ናብ ናይ ሎሚ ሃገራት ኩባ ሄይቲን ባሃማስን ዝተበከሉ ከባቢታት ንምጽራይ ድኻም ንምቕናስን ሕማም ንምክልኻልን ቆጽሊ ትምባኾ ምቅጻል ልሙድ ከምዝነበረ ገሊጹ ኣብ ቬነዝዌላ ቆጽሊ ትምባኾን ኖራን ብምሕዋስ ስኒ ዘጽሪ ሳሙና ንምስራሕ የገልግል ዝነበረ እንትኾን ኣብ ህንዲ ውን ክሳብ ሕዚ ይዝውተር እዩ ኣብ ሜክሲኮ ድማ ኣብ ከባቢ ክሳድ ዝወጽእ ቁስሊ ንምፍዋስ ሓካይም መጥባሕቲ ምስገበሩነቲ ቁስሊ ብቖጽሊ ትምባኾን ጨውን ብምሽፋን ሕክምና ይህቡ ነይሮም ቡን ንሂወት ደቂሰባት ኣገዳሲ ኣይኮነን ይብል መንግስቲ ስዊዘርላንድ ኣብ 16ን 17ን ክፍለ ዘበን ዶካትር ሰብ ሞያ መጥባሕትን ተምሃሮን ንምርምር ዝጥቀሙሉ ናይ ሰብ ሬሳ ጨንኡ ንምቕናስን ካብ ዝሞቱ ሰባት ክተሓላለፍ ዝኽእል ሕማም ንምክልኻልን ትምባኾ ምትካኽ ዝተለመደ እዩ ነይሩ ኣብ እንግሊዝ ኣብ 1655 ተኸሲቱ ዝነበረ ተላጋቢ ሕማም ንምክልኻል ተምሃሮ ኣብ ቤት ትምህርቲ ትምባኾ ከትክኹ ይግበር ነይሩ ትምባኮ ዘትከኹ ህጻናት ካብቶም ተላገብቲ ሕማማት ነጻ ከምዝኾኑን እንተተለኺፎም ድማ ናብ ካሊእ ሰብ ከምዘየተሓላልፉን ይእመን ነይሩ ምንጪ ስእሊ, Wellcome Collection ናይ ዝሞቱ ሰባት ሬሳ ዝቐብሩን ዘቃጽሉን ውን ትምባኾ ከትክኹ ይግበር ነይሩ ኮይኑ ግና ናይ ትምባኾ ጎዳእነት ቀዲሞም ዝተረድኡ ሰበት ግን ኣይተሳእኑን ነይሮም እንግሊዛዊ ተመራማሪ ጆን ኮታ ኳ ኣብ 1612 ትምባኾ ካብ ዘለዎ ጥቕሚ ብተወሳኪ ንህይወት ሓደገኛ ዝኾነ ንጥረ ነገር ከምዘለዎ ጽሒፉ ነይሩ ዋላኳ ጎዳእነት ትምባኮ ካብ ግዘ ናብ ግዘ እናተፈለጠ እንተመጸ ተደላዪነቱ ግን ካብ ግዘ ናብ ግዘ እናወሰኸ ከይዱ እዩ ናይ እዝኒ ሕማም ንምፍዋስ ትኪ ትምባኾ ናብ እዝኒ ምእታው ክሳብ 18 ክፍለዘበን ኣብ ጥቕሚ ይውዕል ነይሩ እዩ ሳዕቤናት ትምባኮ ብስፍሓት እናተፈለጠ ኣብ ዝመጸሉ 1920 ክሳብ 1930ታት ካሜል ዝተብሃለ ኣፍራዪ ሽጋራ ዶካትር ሽጋራ ምትካኽ ጠቓሚ ከምዝኾነ ኣረጋጊጾም እዮም ንባዕሎም እኳ የትክኹ ኣለዉ ክብል ሰራሕቲ ምልላይ ኣካይዱ ነይሩ ብተወሳኺ ደረፍቲ ድምጾም ክጸርየሎም ሽጋራ ከትክኹ ይምከሩ ነይሮም በዚ ምኽንያት ድማ ፍሉጣት ደረፍትን መራሕቲ መድረኽን ብብዝሒ ሽጋራ የትክኹ ነይሮም ግኑንነት ወልፊ ሽጋራ ኣብ ዓለም! 