 ትግርኛ BBC News, ትግርኛናብቲ ትሕዝቶ ቀጽሉ ክፍልታት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ቅልውላዉ ትግራይ: ስለምንታይ ኢትዮጵያ ብናህሪ ናብ ኲናት ሕድሕድ ተንቆልቁል ኣላ ኣሌክስ ዴ ዋል ኪኢላ ጉዳያት ኣፍሪቃ 16 ሕዳር 2020 ምንጪ ስእሊ, AFP ኢትዮጵያ ብናህሪ ናብ ኲናት ሕድሕድ ተምርሕ ዘላ ትመስል ኣብ መንጎ ብኣብዪ ኣሕመድ ዝምራሕ ዘሎ ፌዴራል መንግስትን ብህወሓት ዝምራሕ መንግስቲ ክልል ትግራይን ኣብ ዝካየድ ዘሎ ኲናት ብኣማኢት ዝቑጸሩ ህይወቶም እንትስእኑ እታ ሃገር ድማ ከይትበታተን ተስግእ ኣላ ኲናት ይቕጽል እዩ ዘሎ ኣብ መንጎ ክልቲኦም ወገናት ድማ ናይ ቃላት ኲናትውን ቀጺሉ ኣሎ ነፍሲ ወከፎም ህዝቢ ኣብ ጎድኖም ከሰልፉ ይፍትኑ ኣለዉ ነናቶም ምኽንያት ንማሕበረሰብ ዓለም ከእምኑ ድማ ይጽዕሩ ኣለዉ እቲ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዘሎ መንግስትን ህወሓትን እቲ ኲናት መን እዩ ጀሚሩዎ ኣብ ዝብል ነንሓድሕዶም ይካሰሱ ኣለዉ ኣብዪ ሰራዊቱ ብለይቲ ከምዝተቐትሉ እዩ ዝገልጽ መራሒ ትግራይ ዶክተር ደብረጽዮን ገሚካኤል ድማ ብሓይልታት ሰራዊት ኢትዮጵያን ኤርትራን ዝተወደበ መጥቃዕቲ ከምዝተፈጸሞም ይዛረብ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ ንዘተ ሰላም ቅሩብ ከምዘይኮነ ገሊጹ መንግስቲ ክልል ትግራይ ንኣስመራ ብሚሳይል ደብዲቡ ኣብ ጎንጺ ኢትዮጵያ ካብ ዝዝርጋሕ ዘሎ ስኑዕ ሓበሬታ ምንጪ ስእሊ, AFP መግለጺ ስእሊ, ክልቲኦም ወገናት ናይ ሞራል ልዕልና ንምርካብ ይቀዳደሙ ኣለዉ ዘይሻራዊ መርመራ ተኻይዱ እቲ ሓቂ ክሳብ ዝፍለጥ እዞም ክስታት ጭብጢ ዘይብሎም ጠቐነታት ካብ ምዃን ኣይሓልፉን እንተኾነ ጽልኢ ንምልዕዓል ግን ኣብ ተግባር ይውዕሉ ኣለዉ ዘበነ ጸልማት ክልቲኦም ንታሪኽ ኢትዮጵያ ዝርእይሉ መነጽር ዝተፈለየ እዩ ንጉስ ሃይለስላሰ ኣብ 1974 ብህዝባዊ ናዕቢ ካብ ዙፋን ምስተኣለዩ ወተሃደወራዊ ጁንታ ደርጊ ስልጣን ሒዙ ደርጊ ድማ ብሕማቕ ዝዝከር ቀይሕ ራዕዲ ብዝብል ኣሻሓት መናእሰይ ኢትዮጵውያን ክሃልቁ ገይሩ ካብኡ ድማ ኣብ መላእ እታ ሃገር ነዊሕ ኲናት ሕድሕድ ቀጺሉ ህወሓት ነዚ ቀይሕ ራዕዲ ዝኣወጀ ስርዓት ካብ ስልጣን ንምውራድ ዘካየዶ ኲናት ዝርሳዕ ኣይኮነን ኣብቲ እዋን ብሰንኪ መዓልታዊ ደብዳብ ነፈርቲ ብለይቲ ጥራሕ ዝንቀሳቐሱ ዝነበሩ ተጋሩ ነቲ እዋን ዘበነ ጸልማት ኢሎም እዮም ዝዝክርዎ ኣብ 1988 ኣብ ከተማ ሓውዜን ጥራይ ዘሰንብድ ደብዳብ ኣብ ዕዳጋ ደብዳብ ነፈርቲ ተኻይዱ ኣብዛ ልዕሊ 2 ሽሕ ሰባት ዝተቐተሉላ መዓልቲ ብሕሱም ትክን ባርዕን እቲ ብሩህ ቐትሪ ናብ ናይ ጸልማት ከውታ ለይቲ ተቐይሩ ውዒሉ ኣብ መወዳእታ እቲ ብህወሓት ዝምራሕ ግንባር ኢህወዴግ ኣብ 1991 ንወተሃደራዊ ስርዓት ደርጊ ስዒሩ ካብ ስልጣን ኣልዩዎ ኣብታ ስልጣን ዝተረከቡላ መዓልቲ ናይቲ ግንባር መራሒ ዝነበረ ትግራዋይ መለስ ዜናዊ ቀዳማይ ዕላማኦም ኢትዮጵያውያን ኣብ መዓልቲ ሰለስተ ግዜ ክምገቡ ምኽኣል ከምዝኾነ ተዛሪቡ ነይሩ ኢህወዴግ ኣብ ስልጣን ኣብ ዝጸንሓሎም ዝሓለፉ 27 ዓመታት ነቲ ሓደ ካብ ሓሙሽተ ዘጋጥም ዝነበረ ሞት ህጻናት ናብ ሓደ ካብ 20 ትሕት ከም ዝጎድል ገይሩ ጥሜት ተቦንቊሩ ከቢድ ዝበሃል ኲናት ሕድሕድ ኣብቂዑ ምንጪ ስእሊ, AFP መግለጺ ስእሊ, ህወሓት ነቲ ኣንጻር ቀይሕ ራዕዲ ዝገበሮ ተጋድሎ ብቐሊሉ ኣይክርስዖንዩ እንተኾነ ኢትዮጵያ ጨና ዲሞክራሲ ስኢና ነይራ ኣብዪ ኣሕመድን ሰዓብቱን ብወገኖም ነዚ ዘመን ናይ ጸልማት ዘበን እዮም ዝብልዎ ኢትዮጵያ ኣብ ትግራይ ምስ ዘሎ ጎንጺ ብዝተኣሳሰር ኣስታት 250 ሰባት ኣሲራ ሓድሽ ወለዶ ኣፉ ክዓብስ ተገይሩ ካብ ተሳትፎ ፖለቲካ ድማ ተገሊሉ ሓደ ንኡስ ጉጅለ ህወሓት ነቲ ሃገራዊ ፖለቲካ ሰራዊትን ቁጠባን ተቖጻጺሩ ንረብሕኡ ኣውዒሉዎ ኢሎም ዝምጉቱ ኣለዉ ነዚ ስዒቡ ብዝመጽአ ህዝባዊ ናዕቢ ካብ ኦሮሞያ ኣብዪ ኣሕመድ ናብ ስልጣን ወጺኡ ኢህወዴግ ኣቦ መንበሩ ገይሩ ምስ መረጾ ብኡ ኣቢሉ ቀዳማይ ሚኒስተር ኮይኑ ነቲ ተዓቢሱ ዝነበረ ፖለቲካ ንፋስ ሂብዎ ነቲ ግንባር ኣፍሪሱ ድማ ሓድሽ ፓርቲ ብልጽግና መስሪቱ እዚ ስጉምቲ ህዝባዊ ናእዳ ክረክብ ገይርዎ ነይሩ ነቐፍቱ ግና ምፍራስ ምህናጽ ማለት ኣይኮነን ኢሎም ኣናኢሶምዎ ምንጪ ስእሊ, AFP መግለጺ ስእሊ, ብኣማኢት ዝቑጸሩ ነበርቲ ኣዲስ ኣበባ ደም ይልግሱ ኣለዉ ኣብዪ ምስ ኤርትራ ዕርቀ ሰላም ፈጢሩ ብሰንኩ ድማ ናይ ኖቤል ሽልማት ተዓዊቱ ናይ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ናይ ቀረባ መሓዛ ድማ ኾይኑ ርግጽ ፕረዚደንት ኤርትራ ኢትዮጵያን ሰራዊታን ሓዊሱ ክትፈርስ ኣለዋ ዝብል ጽኑዕ ቅዋም እዩ ዘለዎ ኣብዪ ሰዓቢ እምነት ፕሮቴስታንት ኮይኑ ክዛረብ እንተሎ እቲ ስልጣን ካብ ፈጣሪ ከምዝረኸቦ ገይሩ እዩ ዝዘራብ ናይ ትምህርቲ መመረቒ ጽሑፉ ሓዊሱ ዝጽሕፎም ነገራት ነቶም መነቓቓሕቲ ዝብሃሉ ናይ ንግዳዊ ትምህርቲ ጽሑፋት እዮም ዝመስሉ ንሱ ንጡፍ መሪሕነት ናይ ገዛእ ርእሱ ሓቅነት ይፈጥር እዩ ዝብል ልዑል ርእሰ ምትእምማን ኣለዎ ኣብ ክልል ኣምሓራ ኮነ ኣብ ኣበባ ኣዲስ ኣበባ ዘለዉ ኣምሓሩ ከምዝድግፍዎ ኣየጠራጥርን ይኹንምበር ንሱ ኮነ ውድቡ ብልጽግና ዛጊድ ብመረጻ ኣይተፈቱን ሕገ መንግስቲ ክጓሓፍ ኣለዎ ምንጪ ስእሊ, AFP መግለጺ ስእሊ, ዋላኳ ንፖለቲካ እታ ሃገር እንተኸፈቶ ህዝቢ ኦሮሞ ግን ጠሊሙና ዝብል ስምዒት ኣሕዲሩሎ ኢትዮጵያ ነቲ ኣብዚ ዓመት ክካየድ ዝነበሮ መረጻ ብምኽንያት ለበዳ ኮቪድን ካልእን ንዘይተወሰነ ግዜ ምስ ኣሰጋገረቶ ህወሓት ኣይተቐበሎን ትግራይ ብዘይ ፍታው ናይ ፌደራላዊ መንግስትን ሰልፊ ብልጽግና ዘይተሳተፎን መረጻ ኣካዪዳ እቲ ኣብ ፈለማ ናይዚ ዓመት ክካየድ ተመዲቡ ዝነበረ ሃገራዊ መረጻ ኢትዮጵያ ብተደጋጋሚ ብምስግጋሩ ህወሓት ዘመነ ስልጣን መንግስቲ ኣብዪ ኣሕመድ ከም ዘብቅዐ ብምግላጽ ሕጋውነት ከም ዘይህልዎ ኣፍሊጡ ኣብ ፌደራላዊ ሪፓብሊክ ኢትዮጵያ እታ መረጻ ዘካየደት ክልል ትግራይ ጥራይ ሕጋዊ መንግስቲ ከም ዘለዋውን ገሊጾም እቲ ፖለቲካዊ ዓውደ ኲናት ኣብ ዙርያ ሕገ መንግስቲ ኢትዮጵያ እዩ ዘተኩር እታ ሃገር ብፌደራላዊ ስርዓት እትመሓደር ኮይና እቶም ዓበይቲ ብሄራት ከክልሎም ከመሓድሩ ዝገብር እዩ እዚ ኢህወዴግ ስልጣን ድሕሪ ምሓዙ ድሕሪ ሰለስተ ዓመታት ማለት ኣብ 1994 ዝተኣታተወ ስርዓት እዩ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣቢይ ግና ነዚ ስርዓት ክኣልዮ እዩ ዝደልይ ምንጪ ስእሊ, AFP መግለጺ ስእሊ, ፕረዚደንት ኤርትራ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ንሓይልታት ትግራይ ንምጥቃዕ ምስ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ተሻሪኹ ዝብሉ ኣለዉ ብመሰረት እቲ ሕገ-መንግስቲ ክልላት ኢትዮጵያ መሰል ርእሰ-ውሳነ self-determination ኣለወን እዚ ማለት ኣብ ማእከላይ መንግስቲ ናይ ደሞክራሲ ጸገም እንተልዩ ዝደለየት ክልል ብናታ መገዲ ክትከይድ ትኽእል እያ እዚ ብተጋሩ ጥራይ ኣይኮነን ዝጥለብ ኣብ ኢትዮጵያ እቲ ዝዓበየ ብሄር ኦሮሞ ዝርከቦም መራሕቲ ናይቶም ብታሪኽ ዝተጓነዩ ጉጅለታት እውን ዝጠልብዎ እዩ ህወሓት ንምግንጻል ጠለብ ኣየቕረበን እቲ ሕዚ ዘሎ ኩነታት ግና ናብኡ እዩ ዝደፍኦ ዘሎ ፖለቲካዊ ዕብለላ ህውሓት ንብዙሓት ተወለድቲ ኦሮሞን ካልኦት ብሄራት ደቡብ ኢትዮጵያን ኣቖጢዑ ይኸውን እንተኾነ ግና ኩላቶም ነቲ ንርእስኻ ምምሕዳር ዝብል ዓንቀጽ ናይቲ ሕገ መንግስቲ ክዕቀብ ይደልይዎ ሓደ ካብዞም ብሄራት ዝኾነ ህዝቢ ሲዳማ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ናይ ገዛእ ርእሱ ፌደራላዊ ክልል ክህልዎ ኣድሚጹ እዩ ንሕና ተዘይመሪሕናያ ትፍረስ ኣብዚ ዓመት እዚ ኣብዪ ኣሕመድ ኣንጻር እቶም ብተቓውሞ ናብ ስልጣን ዘምጽእዎ መናእሰይ ኦሮሞ ስጉምትታት ወሲዱ እዩ ድሕሪ ቅትለት ውሩይ ስነጥበባዊ ሃጫሉ ሁንዴሳ ኣብ ዝተልዓለ ናዕቢ ኣስታት 150 ሰባት ሞይቶም ልዕሊ 10,000 ሰተት ድማ ተኣሲሮም እዚ ኣብዪ ኣሕመድ ብወዝሰሶ ስጉምቲ እዩ ካብቶም ዝተኣሰሩ ድማ መስራቲ ኦሮሞ ሚድያ ኔትዎርክ ጃዋር መሓመድ ይርከቦም ንሱ ብክሲ ሽበራ እዩ ተኣሲሩ ዘሎ ካልእ ምኩር ተቓዋሚ ልደቱ ኣያሌው እውን ቤት ፍርዲ ይፈታሕ ኢሉኳ እንተወሰነ ካብ ማእሰርቲ ኣይተፈትሐን ንርእሶም ሰራዊት ናጽነት ኦሮሞ ኢሎም ዝጽውዑ ዕጡቓት ቅድሚ ክልተ ሰሙን ኣብ ኦሮሚያ ወለጋ ኣብ ዝበለል ቦታ ሓምሳ ተወለድቲ ኣምሓራ ከምዝቐተሉ ይግለጽ ኣብዪ ኣሕመድ ብዛዕባ እቲ መጥቃዕቲ ክዛረብ እንከሎ ንሕና እንተዘይመሪሕናያ ትፍረስ ብዝብሉ ናይ ኢትዮጵያ ጸላእቲ ዝተፈጸመ እዩ ክብል ብተዘዋዋሪ ንህወሓት ክነቅፍ ተሰሚዑ መብዛሕተኦም ደገፍቲ ኣብዪ ኣሕመድ እቲ ሕዚ ዘሎ ፌደራላዊ ስርዓት ፈሪሱ ብኣሃዳዊ ስርዓት መንግስቲ ክልወጥ ዝደልዩ ፖለቲከኛታት ኣምሓራ እዮም ምንጪ ስእሊ, Reuters መግለጺ ስእሊ, ብሰንኪ እቲ ዝቕጽል ዘሎ ኲናት ድሮ ኣሽሓት ስደተኛታት ናብ ሱዳን ሃዲሞም እቲ ኣብ ብሄር ዝተደረኸ ስርዓት ፌደራሊዝም ክንቀፈሉ ዝኽእል ብዙሕ ምኽንያታት ኣሎ እንተኾነ እቶም ኣብ ኢትዮጵያ ዘለዉ ዝተዓጠቑን ፖለቲካዊ ንቕሓት ዘለዎምን ዝተፈላለዩ ጉጅለታት ብዘይ ድልየቶም ክግዝኡ ከምዘይክእሉ ብንጹር ገሊጾም እዮም ካብቲ ኩናት ዝካየደሉ ዘሎ ከባብታት ዝወጹ ሓበሬታታት ኣብ ንጹሃን ተወለድቲ ኣምሓራ ቅትለት ከምዝተፈጸመ ይገልጹ ኣብ ኣዲስ ኣበባን ካልኦት ከተማታት ኢትዮጵያን ድማ ተጋሩ ይግፈፉን ይእሰሩን ምህላዎም ይግለጽ ሓይልታት መንግስቲ ንትግራይ ካብ መራኸብታት በቲኾምዋ ኣለዉ ብተወሳኺ ድማ ናብታ ክልል ሰብኣዊ ሓገዝ ከይኣቱ ዓጊቶምዎ ይርከቡ ህወሓት ንትግራይ ክወርሩ መጺኦም ዝበሎም ወተሃደራት ኤርትራ ከምዝማረኸ እዩ ዝገልጽ ኣብዪ ኣሕመድ ነታ ክልል ክቆጻጸር እዩ ኲናት ኣዊጁ ዘሎ ንጉዳያት ኢትዮጵያ ዝከታተሉ ተዓዘብቲ እዚ ክኸውን ከምዘይክእል እዮም ዝኣምኑ ገለ ሰባት ፕረዚደንት ኤርትራ ኢሳይያስ ኣፍወርቂ ኣብ ልዕሊ ትግራይ ተፈጺሙ ንዘሎ ወራር ኣብ ምትላም ኢዱ ሓዊሱ ክኸውን ከምዝኽእል እዮም ዝገልጹ ንሱ ግን ኣይተዛረበን ጎንጺ ኢትዮጵያ ኣዝዩ እዩ ዝዓርግ ዘሎ እዚ ድማ ህይወት ብዓሰርተታት ኣሸሓት ዝቑጸሩ ሰባት ከጥፍእ ይኽእልኢትዮጵያ ክትፈርስ ኣይትኽእልን እያ ኢልካ ምድምዳምውን ዝኸብድ እዩ ተዛማዲ ትሕዝቶ ቅልውላዉ ትግራይ ኣብ ትግራይ ምስ ዘሎ ጎንጺ ብዝተኣሳሰር ኣስታት 250 ሰባት ተአሲሮም13 ሕዳር 2020 ቅልውላዉ ትግራይ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ ንዘተ ሰላም ቅሩብ ከምዘይኮነ ገሊጹ12 ሕዳር 2020 መንግስቲ ክልል ትግራይ ንኣስመራ ብሚሳይል ደብዲቡ15 ሕዳር 2020 ኢትዮጵያ: ኣብ ክልል ትግራይ ተኸሲቱ ብዘሎ ጎንጺ ብዙሕ ናይ ሓሶት ዜና ይዝርጋሕ ኣሎ11 ሕዳር 2020 ዜናታት ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ16 ጥሪ 2021 ቦቢ ዋይን ንህይወተይን ህይወት በዓልቲ ገዛይን ተጨኒቐ ኣለኹቅድሚ 6 ሰዓታት ስለምንታይ ንፓትሪስ ሉሉምባ ምዝካር ኣድለየ?ቅድሚ 5 ሰዓታት ኣዘራረብቲ ዛዕባታት እናኸረረ ዝመጽእ ዘሎ ጎንጺ ዶብ ኢትዮጵያን ሱዳንን14 ጥሪ 2021 ክልል ኦሮሚያ መምህር ኪቲላ ጉዳታ ስለምንታይዩ ተረሺኑ?12 ጥሪ 2021 3:42 ቪድዮ, ብዛዕባ ፕረዚደንታዊ መረጻ ኡጋንዳ እንታይ ትፈልጡ?, ዕምሪ ፈነወ 3,4212 ጥሪ 2021 ኣብ ኣፍሪቃ ዘሎ መዓልታዊ ዝርገሐ ኮሮናቫይረስ ዘርኢ ሰሌዳ24 መጋቢት 2020 ሱዳን ኣብ መስርሕ ልዝብ ግድብ ሕዳሰ ኣይተሰማመዐትን11 ጥሪ 2021 ምስ ሱዳን ዘሎ ምስሕሓብ ዶብ ናብ ዝነበሮ ተመሊሱ ብሰላም ክፍታሕ ኣለዎ- ኢትዮጵያ7 ጥሪ 2021 ቦይንግ 737 ነፋሪት ኢንዶኔዥያ ዝወደቐትሉ ከባቢ ተፈሊጡ ተባሂሉ10 ጥሪ 2021 ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ ስዑዲ ዓረብ ዝሳቐዩ ኢትዮጵያውያን መንግስቲ ናብ ዓዶም ክመልሶም ይምሕጸኑ7 ጥሪ 2021 ኣቶ ጃዋር መሓመድ ዝርከቦም ክሱሳት ሎሚ ኣብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም12 ጥሪ 2021 ብብዝሒ ዝተነበ 1 ኣብ 50 ግዝኣታት ኣመሪካ ብኣጽዋር ዝተዓጀበ ተቓውሞ ከይካየድ ተሰጊኡ 2 ላዕለዎት መሪሕነት ህወሓት ትማሊ ናብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም 3 ወድብ ኣንጌላ መርክል ሓድሽ ኣቦ መንበር መሪጹ 4 ኡጋንዳ ፕረዚደንት ዩወሪ ሙሰቨኒ ከምዝተዓወተ ተገሊጹ 5 ቦቢ ዋይን ንህይወተይን ህይወት በዓልቲ ገዛይን ተጨኒቐ ኣለኹ 6 ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ 7 ጣሊባን ኣባላቱ ብዙሓት ኣንስቲ ከይምርዓው ትእዛዝ ኣመሓላሊፉ 8 ኣብ ትግራይ ምሉእ ኣገልግሎታት መብራህትን ስልክን መዓስ ክጅምር ይኸውን? 