 ሓንቲ ጣቕዒት ንወላዲተይ ወድኺ ንምንታይ ናብ ገዛ ተእትውዮ ኢሎም ኣፈራሪሖማ ኣይተ ሃያሉ ጎደፋይ ኣብ ጉዳይ ዲሞክራስን ናጽነትን ህወሓት ብፍላይ ምስ ህዝባዊ ግንባር ኤርትራ ብምሕባር ንስርዓት ደርጊ ስዒሩ ስልጣን ኣብ ዝሕዘሉ እዋን ግን እቲ ዓለማዊ ኩነታት እውን ዝቀያየረሉ ዘመን እዩ ነይሩ ዝሑል ኲናት እናተብሃለ ዝጽዋዕ ኣብ መንጎ ስነሓሳባት ሶሻሊዝምን ካፒታሊዝምን ዝነበረ ዓለማዊ ጎንጺ ኣብቂዑ ብናይ ዕዳጋ ናጽነትን ስርዓት ሊብራሊዝምን ዝግናሕ ስርዓት ካፒታሊዝም ተተኪኡ ካብ ብጒሓቱ ብናይ ማርክሲስት ኣተሓሳስባ ተጠሚቑ ብመስመር ሶሻሊዝም ቃልሲ ዘካየደ ህወሓትውን ብብርኪ ሃገር ናጻ ዕዳጋን ናጽነትን ዲሞክራስን ዝኣወጀ እንተኾነኳ እቲ ውሽጣዊ ኣወዳድባ ጥርኑፍ ኣተሓሳስባን ሚስጢራዊነትን ግን ናይቲ ውድብ ባህሪ ኮይኑ ቀጺሉ እቲ ውድብ ዝምረሐሉ ስነሓሳብ መጸውዒኡ - ወያናይ ዲሞክራሲ እዩ ብብርኪ መንግስቲ ኣብታ ሃገር ነጻ ስርዓት ዝኣወጀ መንግስቲ እቲ ገዛኢ ውድብን ዘሰጉሞ ስርዓትን ግን ብሶሻሊዝም ዝተቐበአ እዩ ርግጽ እቲ ህወሓት ዝዓብለሎ ስርዓት ብፍላይ ድሕሪ መረጻ 1997 ዓም ኣብ ቁጠባ ርኡይ ለውጢ ኣምጺኡ እዩ እዚ ብወያናይ ዴምክራሲ ዝምራሕ ግንባር ኢህወዴግ ቁጠባውን ፖለቲካውን ትሕዝቶ ዘለዎ ልምዓታዊ መንግሰቲ ኣዊጁ ኣብ ዕብየት ቁጠባ ዝምስገን ልምዓትኳ እንተምጸአ ኣብ ሕቶ ዲሞክራስያዊነቱ ግን ሓያሎ ሕቶታት ክለዓሎ ጸኒሑ እዩ ነባር ላዕለዋይ ኣመራርሓ እቲ ውድብ ኣይተ ገብሩ ኣስራት ሉዓላዊነትና ዲሞክራሲ በኢትዮጵያ ኣብ ዝብል መጽሓፉ ነዚ ተጻብኦታት ተንቲንዎ ኣሎ መምርሒቲ ስርዓት እዚ ክሳብ ዝኾነ ኣብቲ ናይ 1993 ዓም ናይቲ ውድብ ምክፍፋል ንሕና እቶም ኣንጃ ተባሂሎም ካብቲ ውድብ ዝተባረሩ ስዒርና እንተንኸውንውን ካብ እኒ መለስ ዝገደድና ጸረ-ዲሞክራስያውያን ምኾንና ብምባል እቲ ጸገም ካብ ስነ-ሓሳብ እቲ ውድብ ከም ዝምንጩ የረጋግጽ ኣይተ ገብሩ ኣስራት እቲ ወያናይ ዲሞክራሲ ዝበሃል ስነ-ሕሳብ ንዝፈተላለዩ ክፋላት ሕብረተሰብ ፈታውን ጸላእን እናበለ ዝፈላልን ካብኡ ዝተፈለየ ኣተሓሳስባ ንዘሰጉሙ ኩሎም ከም ገበነኛ ዝርእይን ብምዃኑ ንስርዓት ብዙሕ-ፓርቲ ሰረት ከንጽፍ ከምዘይኽእል ቅድም ክብል ንቢቢሲ ገሊጹ ነይሩ ጻህያይን ሸዊትን ዝመልኦ ፖለቲካዊ ተሳትፎ ደቂ ኣንስትዮ ትግራይ ብስመ ለውጢ ንህወሓት ዋንጫ ዘዕተረ ስርዓት መረፃ ትግራይ ህወሓትኢህወዴግን መረጻን መረጻ ሓደን ቀንድን መዐቀኒ ዲሞክራሲያዊ ስርዓት እዩ ይኹንምበር ንመረጻ ዘድልዩ ባእታትት ቅድሚ እቲ መረጻ ጀሚሩ እንተዘይተማሊኦም ፍትሓውን ዲሞክራስያውን መረጻ ተኻይዱ ኣይበሃልን ሕገ-መንግስቲ ኢትዮጵያ በብ ሓሙሽተ ዓመቱ መረጻ ክግበርን ህዝባዊ ስልጣን ብመረጻ ጥራይ ክተሓዝን ዝእዝዝ እዩ ህወሓትኢህወዴግ ፈላማይ መረጻ ኣብ 1987 ዓም ንካልኣይ ግዜ ድማ ኣብ 1993 ዓም ክካየድ ገይሩ እዩ እንተኾነ እቶም ቀንዲ ተነሓናሕቲ ሓይልታት ከም በዓል መኢሃድን ውድብ መላእ ህዝቢ ኣምሓራ ዝኣመሰሉ ንዓርሶም ካብቶም መረጻታት ኣግሊሎም ነይሮም ኣብ እዋንቲ ስግግር መንግስቲ ዓብዪ ተሳትፎ ዝነበሮ ኦነግ ቀዲሙውን ጠቕሊሉ ንበረኻ ተመሊሱ ወጺኡ እዩ ካብኡ ንደሓር ኦነግ ኣሸባሪ ተባሂሉ ድሕሪ ምጽናሕ ነቲ ቅድሚ ክልተ ዓመት ዝተገብረ ለውጢ ስዒቡ ድሕሪ ዒስራ ዓመት እዩ ምስ ካልኦት ናብ ሃገር ኣትዩ ሕዚ ሰላማዊ ቃልሲ ክገብር ጀሚሩ ዘሎ ምንጪ ስእሊ, Getty Images ኣብቲ ዝሓሸ ዲሞክራስያዊነት ተንጸባሪቕሉ ተባሂሉ ዝእመነሉ ናይ 1997 ዓ.ም ሳልሳይ ዙርያ መረጻ ብናጽነት ሓሳብካ ናይ ምግላጽን ምውዳብን ኩነት ዝዓብለሎ ነይሩ ካብ ቢቢሲ ጀሚሩ ሚድያታት ዓለምውን ንፈለማ እዋን ብዛዕባ መረጻ ኢትዮጵያ ከውገዓ ጀሚረን ነይረን ኣብቲ ንሕንሕ ዓሌታዊነት ተንጸባሪቑ ተባሂሉ ዝንቀፍ እንተኾነውን ብመንጽር ዲሞክራሲ ተቓወምቲ ውድባት ንፈለማ እዋን ናብ ህዝቢ ወሪዶም ሓሳቦም ብነጻነት ዘስምዕሉን ዝጉስጉስሉን ኩነታት ተፈጢሩ ነይሩ ኣብ ኢትዮጵያ ንፈለማ እዋን ብዘይ ብረታዊ ቃልሲ ስልጣን ዝተሓዘሉ ባይታ ኣርእዩ ነይሩ ኣብ ትግራይ ግን እዚ ዝበሃል ተነሓናሒውን ኣይነበረን ህዝቢ እቲ ክልል እቲ ብኣብዝሓ ሃገራዊ ጉዳያት ዝዓብለሎ ጎስጓስ ካብ ምስማዕ ወጻኢ ኣማራጺ ውድብ ስለዘይነበረ እዚ ዝበሃል ንሕንሕ ከይተገብረ ትግራይ ሕዙእ ከባቢ ህወሓት ኮይና ፖለቲካ ንበይኑ እዩ ብሒትዎ ጸኒሑ ኣብዚ ብዙሕ ኣካታዓይ ዝነበረ መረጻ ኢህወዴግ ናይ ክልል ሶማሊ ከይሓወሰ ካብ 524 መንበራት 296 ከምዝረኸበ ሃገራዊ መረጻ ቦርድ ኣፍሊጡ ነይሩ ልዕሊ 50 ሚኢታዊ ስለዝረኸበ ሰዓራይ ምዃኑ ድማ ዕላዊ ገይሩ እንተኾነ ቅንጅትን ሕብረትን ብሃገር ብርኪ መረጻ ከምዘሰዓሩ ዝኣምኑ ክልተ ዓበይቲ ስምረታት እዮም ነይሮም ርግጽ ምትልላት ከምዝነበረን ዝተኣመነለን ኣብ 31 ክልላት መረጻ መረጻ ክድገም ተወሲኑ ብዙሕ ለውጢ ኣየምጸአንምበር ናብ ቤት ምኽሪ ኣይኣትን ዝበለ ቅንጅት ካርድና ብሓይልና ክነምልስ ኢና ኢሉ ናይ ከተማ ናዕቢ ኣላዒሉ ነይሩ ነዚ ስዒቡ ነቲ ሰብኣዊ ግህሰት ተንጸባሪቕዎ ተባሂሉ ዝንቀፍ ዝሰዓበ ማእሰርቲ ውሽጣዊ ምፍንጫል ስለ ዘኸተለ ሕብረቶም ክቕጽል ኣይከኣለን ካብቲ ዝበጽሖም ስምብራት ውን ቀልጢፎም ኣይሓወዩን ኣባል ግንባር ቅንጅት ተበታቲኖም ብዝተፈላለየ ኣገባብ ቃልሶም ይቕጽሉ ነይሮም ቅንጅት ከም ግንባር ኣብ ጽባሕቲ መረጻ እዩ ፈሪሱ ምባል ይከኣል በዓል ዶክተር ብርሃኑ ነጋ መራሒ ቀስተ ደመና ዝሓዝዎም ንመንግስቲ ብብረታዊ ቃልሲ ክኣልዩ ክውስኑ እንከለው ከም በዓል ኢዴአፓን መኢኣድን ድማ ቃልሶም ብሰላማዊ መገዲ ክቕጽሉ ወሲኖም ብዶክተር ብርሃኑ ዝምራሕ ግንቦት7 ኣብ ደገ ኾይኑ ናይ ሚድያ ቃልሲ ዘካይደ ኾይኑ ነቶም ቅድሚ ሰለስተ ዓመታት ኣብ ኢትዮጵያ ዝመጽአ ለውጥን ንህወሓት ካብ መእኸላይ መንግስቲ ዘባረረ ህዝባዊ ለውጢ ዘላዐለ ሓደ እዩ ነቲ ለውጢ ስዒቡ ድማ ካብ ዝርዝር ኣሸባሪነት ወጺኡ ናብ ሃገር ተመሊሱ ኢዜማ ዝበሃል ሓበራዊ ግንባር ፈጢሩ ሰላማዊ ቃልሲ የካይድ ኣሎ ንህወሓት መሲልካ ብውጽኢት መረጻ 1997 ዝሰንበደ ህወሓትኢህወዴግ እቶም ክፍተት ፈጢሮም ዝበሎም ዓውድታት ፖለቲካ ናብ ምድፋን እዩ ኣትዩ ኣብ ጽባሕ መረጻ 1997 ብመንግስታዊ ጥቕማ ጥቅምን ብረብሓን ደሊሉ ልዕሊ 6 ሚልዮን ኣባላት መልሚሉ ከምኡ ድማ ንሚድያ ሲቪክ ማሕበረሰብን ተቓወምቲ ውድባትን ዒመማ ዝገበረ ኣዋጅ ጸረ-ግብረ ሽበራ ዝብል ወሲኹ ኣርባዕተ ዓፈንቲ ተባሂሎም ዝንቀፉ ሕግታት ኣጽዲቑ ኣብዝሓ ውድባት ተቓውሞ ኢህወዴግ ብመረጻ ዝኣምን ግንባር ኣይኮነን ናብ ዝብል ድምዳመ በጺሖም ነይሮም እቶም ቀንዲ ተቓወምቲ ድማ ድሕሪ ሕዚ ንኢህወዴግ መሲልካ ኣብ ውሽጢ ኣቲኻ ጥራይ እዩ ዝፈርስ ዝብል ድምዳመ ሒዞም እቲ ቅድሚ 3 ዓመት ዝተርኣየ ለውጢ ናይዚ ድምዳመ ውጽኢት ገይሮም ዝርድእዎ ኣይሰኣኑን ኣብ ራብዓይን ሓምሻይን ዙርያ መረጻታት ኢህወዴግ ልዕሊ 99 ሚኢታዊ ስዒሩ ኢልካ ምዝራብ ልሙድ እናኾነ መጺኡ ተስፋ ዲሞክራስያዊ ስርዓት ኮይና ዝነበረት ሃገር መሰከፊት ኮይና ዓለም ለኸ ሚድያን ተዓዘብትን ዕሽሽ ዝበልዎም መረጻታት ነይሮም ኣሌክስ ዲዋል ዝተብሃለ ንህወሓት ካብ በረኻ ጀሚሩ ዝፈልጦ ምሁር እቲ ድሕሪ 97 ዓም ዝተኣወጀ ኣውራ ፓርቲ ዝብል ስነ-ሓሳብ ብሰፊሑ ዘይተዘተየሉን ብኢደ ወነን መለስ ዜናዊ ዝተገብረን እዩ ይብሎ እዚ ኣካይዳ ኣብ ከም ኢትዮጵያ ዓይነት ሃገራት ከምዘይሰርሕን ኢህወዴግ ንልዕሊ 20 ዓመታት ዝሃነጾ ቁጠባ መሊኡ ከፍርሶ ከምዝኽእልን ኣጠንቂቑ ነይሩ ፕሮፌሰር ተረንስ ላየንስ ዝተብሃለ ተመራማሪ ድማ: Ethiopian Elections: past and future ኣብ ዝብል ኣብ 2010 ኣብ ዘሓተሞ መጽናዕታዊ ጽሕፉ ውሽጣዊ ባህሪ ህወሓትኢህወዴግ ዲሞክራስያዊ መረጻ ከካይድ ከም ዘይፈቕደሉ እዩ ዝድምድም ዓቕሙ ዝተጸንቀቐ ህወሓት- መወዳእትኡኸ? 