 ትግርኛ BBC News, ትግርኛናብቲ ትሕዝቶ ቀጽሉ ክፍልታት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ጎንጺ ሓደ ምኽንያት ምምዝባል ህጻናት 1 ሰነ 2018 ምንጪ ስእሊ, Getty Images ክልላት ሶማል ኢትዮጵያን ኦሮሞያን ኣብ ዝዋሰናሎም ከባቢታት ዝነብሩ ሰባት ኣብ ሞንጎኦም ዝተልዓሉ ጎንጽታትን ሓይልታት ጸጥታ ብዘስዓብዎ መጥቃዕቲ ጉድኣት በጺሑዎም ብርክት ዝበሉ ዜጋታት ካብ መረበቶም ናብ ዉሽጥን ጎረቤት ሃገራትን ተመዛቢሎምዮም ብንኪ ኣብ ሞንጎ እዘን ክልላት ዝነበረ ጎንጺ 93 ሽሕ ዝጽግዑ ሰባት ካብ ቤት ንብረቶም እንተመዛብል ዕድሚኦም ንትምህርቲ ዝበጽሐ ህጻናት ድማ ካብ መኣዲ ትምህርቶም ክጎናደቡ ተገዲዶምዮም ይብል ወርሒ ጥሪ 2018 ዝወጽአ ጸብጻብ ዉድብ ሕቡራት ሃገራት ካልኦት ልዕሊ 1ሽሕን 500ን ህጻናት ክልቲኤን ክልላት ድማ ካብ ስድርኦም ተፈላልዮምዮም ክብል ይገልጽ ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ዜጋታት ድማ ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ኣብ ዝተዳለዉ ግዚያዊ መዕቖቢ ክሰፍሩ ተገይሩዩ ግዜ ቁልዕነትን ምምዝባልን ጎንጺ ህጻናት እዋን ቁልዕነቶም ካብ ዘስተማቕሩሉ ኣጋጣሚታት ብምጉንዳብ ትምህርቶምን ህጻንነቶምን እናመንዘዐ ምምዝባልን ምንግልታዕን እናፈተኖም ክዓብዩ ዘገድድ ዓብዪ ምኽንያት ሕማቕ ህይወትዩ ወይዘሮ ፈቲሃ ኣደም ብምኽንያት ጎንጺ 8ተ ወርሒ ዝዕድሚኡ ህጻን ሒዘን እየን ካብ ከተማ ጅግጅጋ ክልተ መስከረም ኣብ ክልል ኦሮሚያ ዝርከብ መዕቖቢ ዝኣተዋ እዘን ዝሓሸት ጽባሕ እናመዓደዋ ኣብ መዕቖቢ ድሬ-ጥያራ ዝርከባ ኣደ ካብ ዝኾነ ንላዕሊ ጥዕና ህጻናት ኣብ ኣጸጋሚ ኩነታት ከምዝርከብ ይዛረባ ብከቢድ ኩነታትየ ወደይ ሒዘ ካብ መረበተይ ተመዛቢለ ብዘይ መግብን ማይን ኣብ ጅግጅጋ ኣብ ዝርከብ መዕቖቢ ክልተ መዓልቲ ድሕሪ ምጽናሕ ህጻናት ይሓሙና ስለዝነበሩ ናብ ሃማሬሳ ተሰጋጊርና ጸኒሑ ድማ ናብ ወረዳኹም እተዉ ስለዝተብሃልና ናብ ድሬ-ጥያራ ኣቲና ይብላ ነዘን ኣደ ሓዊሱ ካብ 8 ክሳብ 10 ኣባላት ዝርከቡዎም መራሕቲ ስድራ ኣብ ተመሳሳሊ ኩነታትዮም ዝርከቡ ዝኾነ ዓይነት ኣገልግሎት ጥዕና ስለዘየሎ ህጻናት ብጣዕሚዮም ዝጽገሙ ዝብላ ወይዘሮ ፈቲሃ ዘለናሉ ከባቢ ብኣግራብ ዝተሸፈነን ካብ ሕጡብ ዝተሰርሐን ብምዃኑ ኣዝዩ ዝቖርር ወደይ ብቑሪ ይሓመኒ ኣሎ ብርክት ዝበሉ ህጻናት ኣለዉ ናብዚ መጺኡ ዝርእየና ሰብ ግና የለን ይብላ ብምኽንያት እቶም ዘጋጥሙ ዝነበሩ ጎንጺታት ተመዛቢሎም ኣብ ግዚያዊ መዕቖቢ ዝነበሩ መብዛሕትኦም ከምዝወጽኡ ዝዛረቡ ኮሚሽነር ሓደጋን ኣመራርሓ ስግኣትን ኣይተ ምትኩ ካሳ ነቶም ዝተረፉ ምላሽ ንምሃብ ይስራሕ ከምዘሎዮም ዝዛረቡ ክሳብ ሕጂ ኣብ መዕቖቢ ንዝርከቡ ኣዴታትን ህጻናትን ሚኒስተር ሓለዋ ጥዕና ምስ ታሕተዎት ምስ ዘለዉ ሰክተራት ጥዕና ብምትሕብባር ደገፍ ይገብርዩ ዘሎ ካብዚ ብዝሰገረ ህጻናት ከይጥቅዑ ሓይሊ ዉሃብቲ መግብታት ብወገን እቲ ኮሚሽን ይቐርቡ ኣለዉ ኢሎም መዕቖቢ ሰሪሕና ክነእትወኩም ኢና ተባሂሉ ክሳብ ሕጂ ተስፋ ዘለዎ ነገር ክንርኢ ኣይተዓደልናን ዝብላ ወይዘሮ ፈቲሃ ግና ዝሓሸ ኣገልግሎት ጥዕና ምርካብ ከምዘጸግምየን ዝዛረባ ዝተመልሱ ኣለዉዮም ንዓናዉን ጽባሕ ዝሓሸ ነገር ክመጽእዩ ብዝብል ተስፋ እንተተጸበናዉን ህጻናት ልክዕ ከማና ጻዕዳ ሩዝ ጥራሕዮም ዝበልዑ ዝሓሸ ኣገልግሎት ጥዕና ምርካብ ድማ ኣጸጋሚ ስለዝኾነና ዘላቒ ፍታሕ ንደሊ ኢና ዝብል ርኢይቶ ኣለወን ካብዚ ብዝሰገረ ብምክንያት እቲ ጎንጺ ዝተመዛበሉ መራሕቲ ስድራ ቁጽሮም ልዑል ስለዝኾነ እቶም ህጻናት ስድርኦም ንምሕጋዝ ካብ ዓቕሞም ንልዕሊ ኣብ ዝኾኑ ስራሕቲ ከምዝወፍሩ ሴቭ ዘ-ችልድረን ዘካየዶ መጽናዕቲ የመላኽት ኣብ ኢትዮጵያ ሴቭ ዘ-ችልድረን ሓላፊ ሰብኣዊ ምላሽ ኣይተ ሓሰን ዓብዱላሂ ዘለዎም ነገር ስለዝሰኣኑ ካብ ዓቕሞም ንላዕሊ ክሰርሑ ተገዲዶምዮም ይብሉ ካብዚ ብዝሰገረ ጎንጺ ኣብ ዝተልዓሎም ከባቢታት መጀመርትኡዉን ድርቂ ስለዝነበረ ኩነታት ኣመጋግብኦም ዝኸፍኣሉ ንኣካላዉን ጾታዉን መጥቃዕቲ ዝተቓልዕሉን ስድርአን ንምሕጋዝ ኣብ ዘይዕድሚኤን ዝተመርዓዋን ከምዘለዋ ዘካየድናዮ መጽናዕቲ ኣርእዩናዩ ኢሎም ስግኣትን ዳግም ምጥያስን 67 ሚኢታዊት ተመዛበልቲ ኣብ ኣወሰንቲ ከባቢታት ዘሎ ጸገም ብምስጋእ ዝተመዛበሉ እንትኾን ናብ 300 ሽሕ ዝጽግዑ ናብቲ ዝነበርሉ ከባቢ ተመሊሶምዮም ዝብል እቲ ኮሚሽን ክምለሱ ዘይደለዩ ድማ ኣብ ክልል ኦሮሚያ 11 ከባቢታት ብምሕራይ ኣብ መዕቖቢ ዝነበሩ ሰባት ዳግም ንምጥያስ ብመሰረት ዝተትሓዘ ትልሚ ክሳብ ሕጂ ልዕሊ 30 ሽሕ ዳግም ክዕቆቡ ተገይሩዩ ይብል ኣብ ክልል ሶማሌ ኢትዮጵያ ድማ 8 ከባቢታት ተሓርዮም እቶም ኣርባዕተ ከምዝተሰርሑ ብምግላጽ ነቶም ዝተመዛበሉ ንምስፋር ዝግበር ስራሕ ክቕጽልዩ ኢሉ ኮይኑ ግና ኣብ ዉሽጢ መዕቆቢ ንዝርከቡ ሰባት ኣብ ዝቐርብ ኣገልግሎት ክፍተት ከምዘሎ እቲ ኮሚሽን ይቕበል ክፍተታት ኣለዉዮም ሰባት ካብ መዕቆቢ ከባቢታት ብምዉጻእ ብዘላቕነት ንምጥያስ ምምሕዳር ከተማታት እቶም ዝዓረፉሎም ሓላፍነት ስለዝወሰዱ ካብኦም ዝወሃቦም ኣገልግሎትዮም ዝረኽቡ ከም በዝሒ ህጻናት ዘድሊ ወጻኢ ኣገልግሎት ጥዕና ምሕታት ካልእ ኣማራጺዩ ብፍላይ ኣብ ክልል ኦሮሚያ እዚ ትኹረት ተዋሂቡ ይስርሐሉዩ ዘሎ ብምባል ኮሚሽነር ምትኩ ካሳ ምላሽ ይህቡ ካብዚ ብዝዘለለ ምላሽ ናይ ምሃብን ዳግም ኣብ ምጥያስን ኣብ ክልቲኤን ክልላት ዘለዉ ጸገማት ልምዓት ምፍታሕን ዘይተወድኡ ጉዳያት ወሰን ክልቲኤን ክልላት ንምኽምባት ይስራሕ ኣሎ ዝብሉ እቶም ኮሚሽነር ቐጻሊ ጎንጺ ጠጠዉ ክብልን ኣይንምለስን ዝበሉ ሰባት ብምርድዳእ ናብ ዝነበርሉ ከባቢ ክምለሱን ኮንፈረንስ ሰላምን ልምዓትን ክልቲኤን ክልላት ከምዝካየድ ኣመልኪቶም ካብ ክልል ቤንሻንጉል ጉምዝ ዝተመዛበሉ ሰባት ዝምልከት ክልቲኤን ክልላት ሓላፍነት ወሲደን ይከታተልኦ ኣለዋ ሰባት ናብ መረበቶም ክምለሱ መንግስታት እተን ክልላት ይሰርሑ ኣለዉ ብምባል እቶም ተመዛበልቲ ዝምለስሉ ዕድል ድማ ሰፊሕ ከምዝኾነ ሓቢሮም ኮይኑዉን ግና ኣብ ቀጻሊ ህልዉና ህጻናት ንምሕላዉ ጎንጺ ኣብ ምክልኻልን ንጎንጺ ተቓላዕቲ ኣብ ዝኾኑ ከባቢታት ስራሕቲ ምክልኻል ምጥንኻርን ኣገዳሲ ከምዝኾነ የገንዝቡ ኣብ ኢትዮጵያ ሴቭ ዘ-ችልድረን ሓላፊ ሰብኣዊ ምላሽ ኣይተ ሓሰን ዓብዱላሂ ንጎንጺ ተቓላዕቲ ኣብ ዝኾኑ ከባቢታት ስራሕቲ ምክልኻል ክስራሕ ኣለዎ ከምዚ ዓይነት ጸገማት እንተጋጥሙ ኣብ ልዕሊ ህጻናትን ደቂ ኣንስትዮን ዝበጽሑ መጥቃዕታት ትኹረት ስለዝዉሕዶም እዞም ዓርሶም ምክልኻል ዘይኽእሉ ክፋላት ሕብረተሰብ ከምዚኦም ዝበሉ ጸገማት ክከላኸሉሎም ዝኽእሉ ስራሕቲ ግንዛበ ምዕባይ ክጠናኸሩ ኣለዎም ኢሎም ኢትዮጵያ ብፌደራላዊ ዲሞክራሲያዊ መንግስቲ ትምራሕ ርእሰ ከተማ ኣዲስ ኣበባ በዝሒ ህዝቢ 102.5 ሚሊዮን ሰፋሕቲ ቋንቋታት ኣምሓርኛ ኦሮምኛ ትግርኛን ሶማልን ማእኸላይ ግምት ዕድመ ምንባር 63 ደቂ ተባዕትዮ 67 ደቂ ኣንስትዮ መተዓዳደጊ ገንዘብ ብር መራሒ ኣብዪ ኣሕመድ ዶክተር ንህጻናት ዘይጠዓመት ዓለም መራሕቲ ሃገራት ዓለም መጻኢ መደብ 15 ዓመታት ንምጽዳቕ ብ2015 ኣብ ዝታከብሉ እዋንንህጻናት ትምችእ ዓለም ክንፈጥር ኢና ኢሎም ብሓደ ድምጺ ፈሪሞምዮም ኣብ 2030 ኩሎም ህጻናት ናይ ምምሃር ኣገልግሎት ጥዕና ናይ ምርካብን ምሕብሓብን መሰሎም ክሕለወሎምዩ ተባሂሉ ቃል ዝተኣተወሎም ህጻናት ኣብዚ ሕዚ እዋን ህጻንነቶም ይምንዝዑዮም ዘለዉ ፍርቂቶም ኣብ ምብራቕን ደቡብን ኣፍሪቃ ዝርከቡ ህጻናት ማለትዉን ሓደ ሚሊዮን ህጻናት ኣብ ከቢድ ሓደጋ ምጽናት ይርከቡ ይብል ናይዚ ዓመት ጸብጻብ ሴቭ ዘ-ችልድረን ህጻናት እዋን ቁልዕነቶም ብኣጋ ኣብ ዝቑጸየሉ ሃዋህዉ ይርከቡ መብዛሕትኦም ብመግለልቲ ብድኽነት ጎንጽን ኣድልዎን ይፍተኑ ከምዘለዉ እቲ ጸብጻብ የመልክት ኣብዚ እዋን ልዕሊ 1.2 ቢሊየን ህጻናት ዓለም ኣብ ከቢድ ስግኣት ይርከቡ እቲ ኣብ ኣብ ሶማሊያ ዘሎ 13 ሚኢታዊት ህጻናት ሓሙሽተ ዓመት ከይመልኦም ህጻንነቶም ዝምንዝዕ ኩነታት ዓለም ዝለዓለ ክፋል ዝሕዝ ኣብ ሓደጋ ዝርከቡ 1.2 ቢሊየን ህጻናት ካበይዮም? 