 ትግርኛ BBC News, ትግርኛናብቲ ትሕዝቶ ቀጽሉ ክፍልታት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ዳግማይ ስግኣት ሕማም ዓሶ 27 ሚያዝያ 2018 ምንጪ ስእሊ, SCIENCE PHOTO LIB ሕማም ዓሶ ቐዛፊ ሕማም ኮይኑ ብዝተበከለት ኣናፎለስ ዝተባህለት ኣንስተይቲ ጣንጡ ናብ ደቂ ሰባት ይመሓላለፍ እዚ ሕማም እዚ ክሓውን ክግታእን ካብ ዝኽእሉ ሕማማት ኮይኑ ብ2016 ኣብ 91 ሃገራት ብዝተገብረ መጽናዕቲ ኣስታት 216 ሚልዮን ሕሙማት ተመዝጊሞም እዚ ኣሃዝ እዚ ከኣ ካብቲ ናይ 2015 ብ5 ሚልዮን ይዓቢ ውድብ ጥዕና ዓለም ኣብ ዞባ ኣፍሪቓ ሓላፍነት ናይ ዝለዓለ ጉንዖ ናይቲ ዓለም ለኻዊ ሕማም ዓሶ ዝተሰከመ ኮይኑ ኣብ 2016 ጥራሕ 90 ሕሙማትን 91 ግዳያት ዓሶን ኣመዝጊቡ ነዚ ሰፊሕ ዝርግሐ ዘለዎ ሕማም ንምቁጽጻርን ንምጥፋእን ድማ ኣስታት 2.7 ቢልዮን ኣመሪካ ተሰሊዑ ኣበርክቶ መንግስትታት ናይተን ብሕማም ዓሶ ዝሳቐያ ናብ 800 ዶላር ኣመሪካ ክብ ከምዝበለን 31 ናይቲ ኣበርክቶ ከምዝሽፍንን ተፈሊጡ ደጊሙ እቲ ውድብ ዓለማዊ መዓልቲ ሕማም ዓሶ ትርጉም ክህልዎ እንተኾይኑ እተን ብዝያዳ ግዳይ ናይዚ ሕማም ዝኾና ሃገራት ኣብ ምክልኻሉን ምሕብሓብን ዝገብርኦ ጻዕርታት ከሓድሳ ጸዊዑ ኣብ 2016 ጥራሕ ዝበዝሑ ካብ ሃገራት ትሕቲ ሳህራ ኣፍሪቃ ኮይኖም ኣስታት ፍርቂ ሚልዮን ሰባት ሕይወቶም ከምዝሰኣኑ ይፍለጥ ንሕማም ዓሶ ንምግታእ ከኣ ኣብ ምክልኻሉን ምሕካሙን ዝውዕል ዝያዳ ወፍርን መሃዝነትን የድሊ መን ተጠቃዒ ይኸውን ኣብ ዝተገብሩ ጻዕርታት መጠነ ሞት ሕማም ዓሶ ብ48 እኳ እንተነከየ ኣብ 2016 ግን ጣንጡ ናይቲ መሓኒት ተጻዋርነት ስለዘጥረያን ዕቱብነት ኣብቲ ሕማም ስለዝጎደለን ድኽመታት ኣገልግሎት ጥዕናንን ሕጽረት ባጀትን ዝጠንቁ ውጽኢት ናይቲ ቃልሲ ኣንቆልቊሉ ህጻናትን ትሕቲ 5 ዝዕድሚኦም ቆልዑትን ነብሰ-ጾራትን ሕሙማት ኤች ኣይ ቪ ኤድስን HIVAIDS ዘይተኸትቡ ስደተይናታትን ሰበኽ ሳግምን ካልኦትን ኣብ ሐደጋ ይርከቡ ውድብ ጥዕና ዓለም ኣብ ዓለም ልዕሊ 200 ሚልዮን ሕሙማት ዓሶ ከምዘሎዉን ንስድራ ቤታትን ቁጠባን ዓድታትን ዓቢ ክሳራ ከምዘስዕብን ብምሕባር ሸለል ከምዘይብሎ ኣፍሊጡ ኣብ ትግራይ ብዛዕባ ሕማም ዓሶ ዘጽንዕ ዘሎ ዶር መኮነን ዮሓንስ እዚ ሕማም ኣብ ኣፍሪቃ ብመጥኑ ከም ዝጎደለ እንተኾነ ግን ናይ ምድህላል ባህሪ ከምዘሎዎ ኣብ ዝሃበና ሓበሬታ ገሊጹ ዓሶ መጠን ዝጎደለ መጠን ናይ ምክልኻል ዓቅሚ እውን ስለዝጎድል በዚ ምኽንያት ድማ ዓብይ ለበዳ ሕማም ዓሶ ክስዕብ ስለዝኽእል ጥንቃቀ ክግበር ኣለዎ ይብሉ ዶር መኮነን ዮሓንስ ምንጪ ስእሊ, ROBERTO SCHMIDTAFPGetty Images ዶር መኮነን ዮሓንስ ኣብዚ ግዜ እዚ እቲ ኣገባብ ኣነጻጽጋ መድሓኒት ብኸመይን መዓስን ክኸውን ከምዘለዎን እቲ ከሚካላት ድማ ይሰርሕን ዘይሰርሕን ምዃኑ ኣብ ሑሞራን ራያ ዓዘቦን መጽናዕቲ ይካየድ ከም ዘሎ ሓቢሩ ኣብ ዩኒቨርስቲ ናይሮቢ ሳልሳይ ዲግሪኡ ዘጽንዕ ዘሎ በዓል ሞያ ሕክምና ኣይተ ዑቁባጽዮን ተኸስተ ኣብ ዓለምና ኣስታት 400 ዝኾና ዓይነት ጣንጡ ከምዘለዋን ካብዚአን እተን ቀንዲ ኣብ ኣፍሪቃ ዝረኣያ ድማ ፋልሲፓረምን ፕላዝሞድየምን ከምዝበሃላ ገሊጹ እቲ ቀዳማይ መድሓኒት ሕማም ዓሶ ድማ ምክልኻሉ ኢዩ ይብል ኣብ ምህናጽ ብዙሕ ሓጽብታት ስእንርከብን ንጣንጡ ከኣ ምቹእ ስለዝኾነን ጣንጡ ጠቅሊልና ከንጥፍአን ኣይከኣልን ብፍጥረተን ብዙሕ ግዜ ሰብ ምስደቀሰ ስለዝነኽሳ ግን ብግቡእ ዝተሰበነ ላምስያ ክንጥቀም ከምዘለና ኣስሚርሉ እቶም ኣብ ዓሳው ቦታ ዝነብሩ ናይ ምክልኻል ዓቅሞም ልዑል ስለዝኾነ ካብ ከበሳታትን ካልእ ቦታን ዝገሹ ግን መከላኸሊ ክወሃቦም ብምሕባር ብፍላይ ቆልዑትን ነብሰ-ጾራትን ግዳይ ስለዝኾኑ ብዓለም ለኻዊ ደረጃ ቆላሕታ ተገይርሉ ዓቢ ባጀት ክስልዓሉን ክታበት ኣብ ኩሉ ክባጻሕን ኣይተ ዑቁባጽዮን ተኸስተ ተላብዩ ብተመሳሳሊ ዶር መኮነን ዮሓንስ እውን ኣብ ኣጠቃቅማ ላምስያ ዛንዜራ ብምጽቓጥ ጣንጡ ውሒደን ኢልና ሸለል ክንብል ከምዘይብልና ኣስሚርሉ ምክልኻል ዓሶ ዝርግሐ ሕማም ዓሶ ብብዙሕ መንገድታት ክንከላኸሎ ንኽእል ንኣብነት ብዝተሰበነ ላሙስያ ማለት ብግቡእ መድሓኒት ዝተሰበ ላሙስያ ብምጥቃም ጉድኣት ሕማም ዓሶ ክንኪ ከምዝኽእል ዓለማዊ ውድብ ጥዕና የመልክት ኣብ ገዛውትና መድሓኒትውን ሕማም ዓሶ ክንኪ ይኽእል ኢዩ ኣብ ገዛውትና መድሕኒት ዓሶ ምንስናስ ካብ 3-6 ኣዋርሕ ከገልግል ከምዝኽእል ክምልከት እንከሎ ኣብቲ ዓይነቱን ዝተነስነሰሉ ኣከባብን ድማ ይምርኮስ መድሓኒት ጸረ-ሕማም ዓሶ እውን ሓደ ካብቶም ንሕማም ዓሶ መከላኸሊ እንጥቀመሎም ኣገባባት ኢዩ ንኣብነት ንካብ ቦታ ናብ ቦታ ንዝንቀሳቀሱ ነቲ ናይ ብሕማም ዓሶ ክብከሉሉ ዝኽእሉ ደረጃ ትሕት ንምባል መድሓኒት ይወሃቦም እቲ ኣወሃህባ መድሓኒት ከኣ ብሰብ ሞያ ኮይኑ ንሕጻናትን ንነብሰ-ጾራትን ዝወሃብ ዝተፈላለየ ኢዩ ግብረ-መልሲ ውድብ ጥዕና ዓለም ውድብ ጥዕና ዓለም ኣብ 2015 ዝተኻየደ ኣኼባኡ ንሕማም ዓሶ ብሓድሽ ኣገባብ ንምቅላስ ነተን ብፍላይ በዚ ሕማም ንዝሳቀያ ሃገራት ሓድሽ ትልሚ ሓንጺጹ ገለ ካብቲ ትልምታት ከኣ ብ2030 ሕሙማት ዓሶ ብ90 ሚኢታዊ ምጉዳልን ብውሑዱ ኣብ 35 ሃገራት ሕማም ዓሶን ምጉዳልን ካልኦትን የጠቃልል እዚ ተበግሶ 3 ኣዕኑድ ዝጠቃላለ ኮይኑ ንሳቶም ከኣ 1.ናይ ሕማም ዓሶ ክንክንን መርመራን ሕክምናን ኣብ ኩሉ ዓለም ክባጻሕ 2.ንሕማም ዓሶ ወዲእኻ ናይ ምጥፋእ ጻዕሪ ብተዓጻጻፊ ክዓቢ 3. 