 ትግርኛ BBC News, ትግርኛናብቲ ትሕዝቶ ቀጽሉ ክፍልታት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ንስነ ጽሑፍ ኣፍሪቃ ዘበራበረ ደራሲ ቺነዋ ኣቸበ 4 መስከረም 2020 መግለጺ ስእሊ, ቺንዋ ኣቸበ እታ ብነፍሲሄር ቺንዋ ኣቸበ ዝተጻሕፈት ረሞቝታ ነገራት ዘርእስታ በዅሪ መጽሓፉ ካብተን ዝበለጻ መጻሕፍቲ ዓለምና ዝኾነትሉ ምኽንያት ብሒደት ቃላት ንምቕራቡ የሸግር እስከ እታ መጽሓፍ በቲ ዝተጓነጸፈቶ ዓወታት ንጀምር ሓደ እዋን ቺንዋ ኣቸበ ባዕሉ ዝበሎ ክንጠቅስ ... ህቡብነት መጽሓፈይ ኣብ ሕብረተ-ሰበይ ሕብረተ-ሰብ ናይጀርያ ምዃኑዩ ከመይሉ ከም ዝተተኰሰ ብቐሊሉ ክገልጾ እኽእል ንመጀመርታ ጊዜ ህዝቢ ናይጀርያ ስእሉን ታሪኹን ኣብታ መጽሓፍ ብቓላት ተቐቢኡ ስለ ዝረኣየዩ ክብል እኽእል ነጸብራቕ ምስልናን ታሪኽናን ኣብ መጽሓፍ ሰፊሩ ዝረኣናሉ ፈለማ እዋን ምሉኣት ሰባት ምዃንና ፈሊጥና እወ ንሕና ፍርቂ ሰባት ኣይኰንናን ምሉኣትምበር ወዮ ከምቲ ጆሰፍ ኮንራድ ዝበሎ ንማለቱ ዝተፈጠርና ሰባት ኣይኰንናን ንሕና ንማለቱ ዝተፈጠርና ዘይኴንናስ በቃ ዘበልና ሩሕ ዘሎና ሰባት ኢና ንምዃኑ ጆሰፍ ኮንራድ 1857-1924 ሓደ ፍሉጥ ጸሓፊ ነበረ ንሱ ብዛዕባ ኣፍሪቃውያን ኣብ መጽሓፉ ዜስፈሮ ጥረ ርእይቶ ንቺንዋ ኣቸበ ክወሓጠሉ ስለ ዘይከኣለ ብዛዕባኡ መጽሓፍ ጽሒፉ ነይሩ መጽሓፍ ወርቅሃ ናብ ቋንቋ ሩስያ ተተርጒማ መጽሓፍ ምንባብ ኣእምሮኣዊ ጥዕናና ክመሓየሽ ይሕግዝ ናብቲ ረሞቝታ ነገራት ዘመዝገበቶ ዓወታት ክንምለስ እዛ ብ1958 ዓመት ዝተጻሕፈት ማለት ደራሲ ኣብ 28 ዕድሚኡ ልዕሊ 20 ሚልዮን ቅዳሓት ዝተሸጠት ኣብ 50 ቋንቋታት ዝተተርጐመት: ኣብ ስነ-ጽሑፍ ዓለም ድማ ከም እምነ-ምዕራፍ እትርአ መጽሓፍ ኣብ ናይጀርያ ይዅን መላኣ ዓለም ከም ዓይነተኛዊትን ዘመናዊትን ኣፍሪቃዊት ናይ እንግሊዘኛ ድርሰትንያ ትሕሰብ ካብቶም ብርክት ዝበሉ ኣቸበ ዝደረሶም መጻሕፍቲ ረመቝታ ነገራት እታ ዝበለጸት መለለዮኡያ ዀይና ድማ ብዙሕ ክለሳን ነቐፌታን ስነ-ጽሑፋዊ ምርምራትን ተኻይድዋዩ ኣብ ኣካድምያዊ ማዕከናትን ኣብያተን ምርምርን ዓቢ ቆላሕታ ብምርካባ ብዙሓት ኣፍሪቃውያን መናእሰይ ተማሂሮምላዮም ተፈላጥነትታ መጽሓፍ ኣብ ኣፍሪቃ ጥራይ ከይተወሰነ ኣብ ኤውሮጳ ሰሜን ኣሜሪካ ህንዲ ኣውስትራልያን ደሴታት ኦሺያንያን ኣብ ካልኣይን ሳልሳይን ደረጃታት ትምህርቲ ዓቢ ቆላሕታ ረኺባያ ታይም መጋዚን Time magazine ን ረመቝታ ነገራት ሓንቲ ካብተን እምብዛ ዝበለጻ ትውፊታውያን መጻሕፍቲ ኢሉ ይገልጻ ኢንሳክሎፒድያ ብሪታኒካ እቲ ኣብ ዓለምና ጽቡቕ ስም ዘሎዎ ትካል ስነ-ጽሑፍ ን ረሞቝታ ነገራት ሓንቲ ካብተን ኣብ ዓለምና ኣዝየን ብሉጻት 12 መጻሕፍቲ ኢያ ክብል ይገልጻ ምንጪ ስእሊ, AFP ትሕዝቶ እታ መጽሓፍ እቲ ቀንዲ ትሕዝቶ ናይታ ዛንታ ብዛዕባ ጥንታዊ ታሪኽ ናይጀርያዩ - እዚ ቅድሚ ባዕዳዊ መግዛእቲ ኣብ ኣፍሪቃ ምምጽኡ ማለትዩ እቲ ዛንታ ከመይ ኔርና ድሓር ጸዓዱ ምስ መጹ ኸኣ ኣብ ምንታይ ተለዊጥና ንዚብል ዛዕባ ኣልዒላ ንዝነበሩ ዝተጋህዱን ነገራት ኣበርቲዓ ትፍትሽ ነቲ ባዕዳውያን ገዛእቲ ብመበል ዓሰርተ-ትሽዓተ ክፍለ ዘመን ምስ መጽኡ ዜተኣታተዉዎ ቅልስ ብልበ-ወለድ ዛንታ ተዘንቱ - ባህላዊ ነውጺ ዝቖሰሉ ያታውያን ክብርታትምግርጫዋት ስርዓተ-እምነታት ...ወዘተ ርግጽዩ እታ መጽሓፍ ኣዝያ ስለ ዝተወርየትን ብሚልዮናት ከኣ ስለ ዝተነበትን ኣብ ልዕሊኣ ዝፈሰሱ ርእይቶታት ሒደት ኣይኰነኑን ብዙሓት ነናቶም ርእይቶታት ሂቦምላዮም ኣዝዩ ኣካቲዓኳ ድኣ ጌናውን ኣብ ሞንጎ ምሁራን-ታሪኽ ሃያስያን ስነ-ጽሑፍ ተራ ኣንባብያን እታ ዝበለጸት መጽሓፍ ዲያ ኣይኰነትን ኢሎም ተቐባቢሎም ይካትዑላዮም እቲ ቀንዲ እታ መጽሓፍ ዜስምዓቶ መልእኽቲ ኣፍሪቃውያን ወነንቲ ክፍሊ-ዓለሞም ክነሶም ታሪኾም ብኻልኦት ባዕዳውያን ስለ ዝቐርብ ምስ መንቅባቱዩ ዚቐርብ ዜስምዕ ነበረ ሓደ ኣፍሪቃዊ ወደባት ብድድ ኢሉ እንሆ ታሪኽና ከምዚ ይመስል ኢሉ እኳ ድኣ ብቛንቋ እንግሊዝ ብምጽሓፉ ንዅሎም ዓበይቲ ጸሓፍትን ተመራመርትን ኣገሪሙዎም እዩ እታ መጽሓፍ ኣብ ልዕሊ ባዕዳውያን ማለት ከመይ ኣቢሎም ነቲ ዘቤታዊ ባህልን ልምድን እምነታትን ከም ዝበከሉዎ ዘውረደቶ ክሲ ብኣንባቢ ተቐባልነት ረኸበ እምበኣርከስ ፕሮፈሶር ቺንዋ ኣቸበ በዚዩ ኣውራ ዝፍለጥ እታ ዛንታ ዝተጓናጸፈቶ ዓወት ፍናን ጥራይ ዘይኰነስ በቲ ዜስዓበቶ ምንቕቓሕያ ትፍለጥ - እሞ ኣብ ሞንጎ ኣፍሪቃውያን ጥራይ ዘይኰነስ ኣብ ሞንጎ ኤውሮጳውያንን ገዛእቲ-ነበርን መርገጽቲ ባዕዳዊ መግዛእቲ ንክብርታት ኣፍሪቃ ከመይ ኣቢሉ ከም ዝደፈሮን ሕንፍሽፍሽ ዜእተወሉን ብኦኮንክዎ እቲ ቀንዲ ተዋሳኢ ናይታ መጽሓፍ ኣቢልካ ከም ስእሊ ክረአ ይከኣል ኣብ ንእስነቱ ንመጽሓፍ ቺንዋ ኣቸቨ ዘንበበ ዳዊት መስፍን ብዛዕባ እታ መጽሓፍ ይዝከረኒ ኣብ 1994 ንስራሕ እናተጓዓዝኩ ኣብ ባቡር እየ ኣንበቢያ እታ መጽሓፍ ባዕዳውያን ንኣፍሪቃ መጺኦም ከመይ ገይሮም ነቲ ሕጊ እንዳባ ፍንጥሕጥሕ ከም ዘእተውሉ እያ ትነግር እቲ ዛንታ ብቐጥታ ምስ ታሪኽናን ህይወትናን ስለዝተኣሳሰር ከኣ ኣዝዩ ተንኪፉኒ ይብል መጽሓፍ ፎክሎር መጽናዕቲ ህዝብታትን ባህሎምን ተሓቲሙ መወከሲታት ተጠቒሙ ትንፋስ ዘለዎ መጽሓፍ እዩ ኣቕሪቡልና ሓደ ሓደ ሰባት ባዕዳውያን ኣብ ኣፍሪቃ ጽርግያን ባቡርን ብምስርሖም ፋብሪካን እንዱስትርን ብምትካሎም ወይ ሰፋሕቲ ሕርሻ ኮንቺስዩነ ብምፍጣሮም ጽቡቕ ነገር ጥራሕ ዝገበሩ ዝመስሎም እውን ኣለው እንተኾነ ነቲ ሱርን መበቆልን እቲ ሕብረተሰብ ዝኾነ ባህልን ክብርታትን ስለዝተፈታተኑዎ ኣሉታዊ ተራ እውን ተጻዊቶም እዮም ይብል ንመጽሓፍ ኣቸበን ካልኦን ዘንበበ ኤልያስ ቺንዋ ኣቸበ ኣብ 28 ዕድሚኡ እዩ ነታ መስተንክራዊት ነባሪት መጽሓፍ ጽሒፉዋ ታሪኽ ናይቲ ብ1930 ኣብ ናይጀርያ ተወሊዱ ብ2013 ኣብ 82 ዕድሚኡ ኣብ ከተማ ቦስቶን ሕ.መ.ኣ. 