 30 ነሓሰ 2019 ምንጪ ስእሊ, Los Alamos National Laboratory Handout መግለጺ ስእሊ, ትዮዶር ሆል ኣብዚ ኣቶሚክ ቦምብ ዘፍሪ ማንሃታን ፕሮጅክት ዝሰርሕ ዝነበረ እቲ ንኡስ ሳይንቲስት እዩ ነይሩ ብ29 ነሓሰ 1949 ሕብረት ሶቬት ወናኒት ኣቶሚክ ቦምብ ኮይና እቲ ኣርዲኤስ-1 ዝተባህለ ኣቐዲሙ ዝነበራ ኑክሌር ቦምባኣ ድሕሪ ምትኳሳ ትጽቢት ዝሓሸን ዝበለጸን ቦምባ ከተፍሪ ትጽቢትን ግምትን ኣብ ዘይተግበረሉ እዋን እያ ወናኒት ኣቶሚክ ቦምብ ኮይና ኣብቲ ዝተጠቕሰ ዓመት ፈተነ እቲ ሓዲሽ ብረት መሰካየደት ከኣ ሃገራት ምዕራብ ዝኾነ ትጽቢት ስለዘይጸንሐን ሰንቢደን ብመሰረት ሓበሬታ ሲኣይኤ ስለያ ኣመሪካ ሕብረት ሶቬት ቅድሚ 1953 ኑኩሌር ክትሰርሕ ትኽእል እያ ዝብል ግምት ኣይነበሮምን እቲ ዘገርም ከኣ ኣመሪካዊ ሳይንቲስት ቲዮዶር ሆል እዩ ብሕቡእ ንሕብረት ሶቬት ሓበሬታ ዝህቦም ነይሩ ርግጽ እዩ ሳይንቲስት ቲዮዶር ሆል ጥራሕ ኣይኮነን ናይ ኑክሌር ሓበሬታ ንጸላኢ አሕሊፉ ሂቡ ግን ስለምንታይ እዩ ታሪኹ ፍሉይ ዝገብሮን ዘይተሃድነን እቲ ተወላዲ ኒውዮርክን ተማሃራይ ሃርቨርድን ሳይንቲስት ኒኩሌር ብኸመይ ናብ ሰላይ ተቐይሩ እቲ ኣርዲኤስ-1 ዝተባህለ ናይ ሕብረት ሶቬት ኒኩሌር ቦምብ ልክዕ ከምቲ ኣመሪካ ብ 09 ነሓሰ 1945 ኣብ ከተማታት ናጋሳኪ ን ሂሮሽማን ጃፓን ዝተጠቕመትሉ ፋት ማን ዝተባህለ ቦንባ ምምስሳሉ ብኣጋጣሚ ኣይነበረን እስራኤል ናይ ኢራን መደብ ኑክሌራዊ ኣጽዋር ዘርእዩ ሰነዳት ረኺበ ትብል ሰኔት ኣሜሪካ ትራምፕ ኣብ ትእዛዝ ምትኳስ ኒዩክሌር ብዝህልዎም ነፃነት ዘትዩ እቲ ዲዛይን ኮነ ምስጢራ ኮድ ናይቲ ኑከሌራዊ ቦምባ ካብቲ ብመሪሕነት ዋሺንግተንን ምትሕብባር ብሪጣንያን ካናዳንዝ ዝካየድ ትካል ኣቶሚካዊ ኣጽዋር ካብ ሕምብርቲ ፕሮጀክት ማንሃታንዩ እቲ ሓበሬታ ዞሪቑ ምንጪ ስእሊ, Getty Images መግለጺ ስእሊ, ሞስኮ ናይቲ ብ1945 ኣብ ናጋሳኪ ዝዓለበ ፋት መን ኣፕሉቶንየም ቦምብ ምስጢር ኣልሗኻ ነይራ ዝለዓለ ምስጢር ኣብ 1945 ዝተሓትመ መጽሔት ላይፍ ምናልባት ካብ መላእ ሃገር ኣብ ፕሮጀክት ማንሃታን እንታይ ይካየድ ከምዘሎ ዝፈልጡ ሰባት ካብ ደርዘን ኣይሓልፉን እዮም ይብል እቲ መጽሔት ሓደ ካብቶም ሰባት ከኣ ቲዮዶር ሆል እዩ ነይሩእዚ ብ20 ታሕሳስ 1925 ካብ ሓደ ነጋዳይን በዓልቲ ሓዳርን ኣደ ዝተወልደ ሰብ ቲዮዶር ሆል ኣብቲ ንተራ ስድራቤታት ኣመሪካ ከቢድ እዋን ዝነበረሉ ኣብ እዋን ዝሕታለ ቁጠባ ኣመሪካ ግሬት ዲፕሪሺን እዩ ዓብዩ ይኹን እምበር እቲ ጸቕጥን ወጥርን ንቲዮዶር ንፉዕ ተማሃራይ ሕሳብን ፊዚክስን ካብ ምዃን ኣይዓገቶን ሕሉፍ ፍቕሪ ምስ ቁጽሪ 11 ዝርኢ ቦርሳን መሃዚት ዓይነ ስውርትን ቲዮዶር ኣብ 16 ዓመቱ ኣብቲ ፍሉይ ስም ዘለዎ ፍሉጣት ዩኒቨርስቲ ዓለምና ኣብ ሃርቫርድ ተጸምቢሩ ኣብ 1944 ከኣ ተመሪቑ ብልሑን ፍልጠቱን ኣብ እአዛን ሰበስልጣን ኣመሪካ ስለዝበጽሐ ፍሉይ ኣቓልቦ ረኺቡ ኣብቲ ናይ ኒክሌር ፕሮግራም ንክሳተፍ ተመሪጹኣብ መጀመርታ 1943 ከኣ ኣብቲ ምስጢራዊ ስራሕ ኑክሌር ንክሳተፍ ኣብ ሎስ ኣርሞስ ላባራቶሪ ቃለ መሕትት ተገይሩሉ ኮሚኒስታዊ መዳቕስቲ ይኹን እምበር ሰበስልጣን ኣመሪካ ትዮዶር ካልእ ሓይሊ ይኹስኩሶ ከምዘሎ ኣይፈለጡን ነይሮም ትዮዶር ድሮ ኣብ ሃርቫርድ ኣባል ማርክሲስታዊ ማሕበር እዩ ነይሩ ካብ ሕብረት ሶቬት ተሰዲዶም ኣብ ኒውዮርክ ካብ ዝነብሩ ስድራ ዝውለድ መዳቕስቲ ትዮዶር ሳቪል ሳክስ ድሮ ንትዮዶር ብኮሚኒስታዊ ኣተሓሳስባ ጸልዩዎን ኣብቲ ማሕበር መልሚሉዎን ነይሩ ዳሕራይ ትዮዶር ኣብ ኒክሌራዊ ፕሮግራም ምስ ተሳተፈ ከኣ ሓደ ካብቲ ቀንዲ መመሓላለፊ ምስጢር ኣመሪካ ናብ ራሻ ዝነበረ ኮይኑ ኣገልጊሉ ኣብ ታሕሳስ 1994 ከኣ ትዮዶር ብመንገዲ ሳቪል ሳክስ ኣብ ዩኒቨርስቲ መዳቕስቱ ዝነበረ ሰብ ኣቢሉ ምስራሕ ናይቲ ሓዲሽ ፕሉቶንዩም ቦንብ ናብ ሕብረት ሶቬት ምስጢር ኣመሓላሊፉ ትዮዶር ክልተ ዓመት ብካንሰር ኩሊት ቅድሚ ምማቱ ኣብ 1997 ኣብ ኒው-ዮርክ ታይምስ ኣብ 1944 ብዛዕባ እቲ ኣመሪካ እትብሕቶ ዝነበረት ሓደገኛ ኣቶሚክ ቦምብ ከቢድ ዝሕታለ ከየኸትል ሻቕሎት ነይሩኒ ክብል ጽሒፉ ነይሩ ምንጪ ስእሊ, Getty Images መግለጺ ስእሊ, ሶቭየት ሕብረት ናይ መጀመርታ ኣቶሚክ ቦምብ ፈተነ ናብ በረኻታት ካዛኪስታን እዮም ኣዕሊቦምዎ እቲ መንእሰይ ትዮዶር ትዮዶር ሕብረት ሶቬት ኑክሌራዊ ኣጽዋር ምውናና ነቲ ሚዛን ሓልዩዎ እዩ ኣብቲ እዋን ከኣ ሕብረት ሶቬት መሓዛ ኣመሪካ እምበር ጸላኢት ኣይነበረትን ኣብ ካልኣይ ኩናት ዓለም ህዝቢ ራሻ ምስ ኣመሪካ ኮይኑ ኣንጻር ሂትለር ብጅግንነት ተዋጊኡን መኪቱን ንሓይልታት ምዕራብ ካብ ስዕረት ዘድሓነት እያ ክብል ይገልጾ ቀተልቲ ሮቦታት ክእገዱ ጻዊዒት ቀሪቡ ኣብ ዓለምና እታ ዝዓበየት ንህቢ ተረኺባ ንዓለም ሃህ ዘበለ ኣገራሚ ዛንታ ሽዱሽተ ህጻናት እዚ ብሕብረት ሶቬት ከም መንእሰይ ዝረአ ትዮዶር ነታ ሃገር ብፕላቲንየም ዝስራሕ ተተኳሲ ኣብ ምፍራይ ብዙሕ ሓጊዙዋን መሪሑዋን እዩ እቲ ኣመሪካ ኣብ ከተማ ናጋሳኪ ዝደርበየቶ ኒክሎራዊ ቦምባ ፕላቲንየማዊ ባእታ እዩ ነይሩዎ እቲ ኣብ ሂሮሺማ ዝዓለበ ኣቶሚክ ቦምብ ግን ብኡራንዮም ዝበልጸገ እዩ ነይሩ ብኮድ ዝተኣስረ መልእኽቲ ኣብ ካልኣይ ኩናት ዓለም ሕብረት ሶቬትን ኣመሪካን ኣንጻር ሓደ ጸላኢ ተዋጊኦም ክኾኑ ይኽእሉ እዮም ግን ኣንጻር ሓድሕዶም ካብ ምጽንጻን ኣየቋረጹን ግደ ሓቂ ኣመሪካ ካብ ለካቲት 1943 ኣትሒዛ ኣብ ሕብረት ሶቬት ብቨኖና ዝፍለጥ ጸረ ስለያ ንጥፈታት ተካይድ ነይራ እያ ትጥቀምሉ ዘለኹም መሳርሒ ኣይተቐበሎን መግለጺ ቪድዮ, ንፈለማ እዋን ብሩስያ ናብ ህዋ ዝተወንጨፈ መንኮርኮር ኣብ ታሕሳስ 1946 ከኣ ምኒስትሪ ውሽጣዊ ጉዳያት ሕብረት ሶቬት ጠለፋ እታ ሃገርን ሰበርቲ ኮድን ኣመሪካ ናይ ጸረ-ስለያ ንጥፈታት ተካይድ ከምዘላ ፈሊጦም በኣንጻሩ ከኣ ኣመሪካ ሕብረት ሶቬት ንፕሮጀክት ኑክሌር ማንሃታን ከምዝፈለጠቶ ዝነግር ሓበሬታ ረኺቦም ሽዑ ኣብ 1950ታት እዩ ትዮዶር ሆል ኣብ ዩኒቨርስቲ ቺካጎ ናይ ሊቅነት PhD ትምህርቲ ይከታተል ነይሩ ኣብቲ ምስጢራዊ መልእኽቲ ከም ተሓባባሪ ሕብረት ሶቬት ስለዝተገልጸ ከኣ ኤፍቢኣይ ኣመሪካ ማዕጾ ገዝኡ ኳሕኲሖም መጺኦምዎ ቅድሚኡ ሓደ ክላኡስ ፉቹስ ዝተባህለ ጀርመናዊ ሳይንቲስት ካብ ሎስ ኣልሞስ ሞል ንጸላኢ ምስጢር ኣሕሊፉ ሂቡ ብማለት ኣብ ትሕቲ ቐይዲ ኣትዩ ነይሩ እዩ ይኹን እምበር ኤፍቢኣይ ካብ ቴዮደር ኮነ ሳቪል ሳክስ ኣብ መርመራ ዝወሰዱዎ ዝርዝር ሓበሬታ ኑዛዜ ኣይነበረን ምንጪ ስእሊ, Getty Images መግለጺ ስእሊ, ምስጢራዊነት ማንሃታን ፕሮጀክት ጉዕዞ ናብ ብሪጣንያ ብዘይካ እዞም ዝተጠቕሱ ዝኾነ ካልእ ሳይንቲስት ብስለያ ዝተኸሰ የሎን ኣመሪካ እኹል ሓበሬታን ጭብጥን ረኺባ ክነሳ ግን ስለምንታይ እያ ንትየዶር ሆል ዘይከምካልኦት ተኸሲሶም ዝእሰሩ ወይ ብስለያዊ ተግባሮም ዝቕንጸሉ ከሲሳ ኣብ ፍርዲ ዘየቕረበቶ? 