 ሞትን ምምዝባልን ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ነሓሰ ዝተጋደደ ጎንፂ ዘተኣናገደት ከተማ መኢሶ ከምኡ ዓይነት ምውጣጥ ክትርኢ ነመጀመርታኣ ኣይኮነን ብ1997 ዓመተ ምሕረት ኣብ ዝተኻደ ህዝበ ውሳነ ኣብ ከባብታት መኢሶን ቦርዳዴን ብዓሰርተታት ኣሽሓት ዝቝፀሩ ሰባት ንክመዛበሉ ዘገደደ ጎንፅታት ኣጋጢሞም ይብል ፀብፃብ ፕሮጀክት አይ.ዲ.ፒ ኣብ 2005 ድማ ኣብ ከባቢ ሞያሌ ኣብ ዝተወልዐ ጎንፂ ክልቲኦም ብሄራት ልዕሊ 20 ሽሕ ዜጋታት ተመዛቢሎም ንኬንያ ምእታዎም ማሕበር ቀይሕ መስቀል ኬንያ ኣፍሊጡ ነይሩ ኣብቲ እዋንቲ ከም መንቀሊ እዚ ጎንፂ ኾይኑ ዝተገልፀ ኣብ ሞንጎ ማሕበረሰብ ኦሮሞ ቦረናን በጋሪ ሶማሌን ጎንፂ መጋሃጫ መሬት ምፍጣሩ እንትኸውን እዞም ጎንፅታት ኣብ ብሄር ዘድሃቡ ከም ዝኾኑ እውን ተሓቢሩ እዩ ኣብ ዝሓለፉ ኣዋርሕ ለካቲትን መጋቢትን ኣብ ከባብታት ነገሌን ቦረናን ጥራሕ ልዕሊ ሓደ ሚእቲ ሰባት ግዳያት ሞት ከም ዝኾኑ ሓደ በዓል ሞያ በይነመንግስታት ልምዓት ምብራቕ ኣፍሪቃ ኢጋድ ንጋዜጣ ዘ ጋርድያን ተዛሪቦም ነይሮም ኣብቲ እዋንቲ ቀዳማይ ሚኒስትር ኢትዮጵያ ኣይተ ኃይለማርያም ደሳለኝ ንቤት ምኽሪ ተወከልቲ ህዝቢ ኣብ ዘስመዕዎ ዘረባ መንቀሊቲ ጎንፂ ብሄር ተንከፍ እዩ እንተዘይበሉ እውን ብጋህጺ መጋሃጫ መሬትን ማይን ከምዝተልዓሉ እውን ኣይተዛረቡን የግዳስ ንሹመኛታት ፖለቲካ እዮም ወቒሶም 5. 