 እዞም ብሄራት ቅድሚ ብሪጣንያ ናብ ሓደ ጠርኒፋ ፌደራላዊ ስርዓት ክኽተሉ መገዲ እተርእዮም ዝተፈላለዩን ነንሕደሕዶም ዝቓለሱ ዝነበሩ እዮም ነይሮም ንስልጣን ዝግበር ውድድር ወይ ድማ ማዕርነትና ኣይተሓለወን ዝብል ቁጥዐ ብዙሕ ግዜ ቅትለትን ዘረፋን ዓመጽን ናዕብን ንክለዓል ምኽንያት እናኾነ ጸኒሑ ካብ 1967 ክሳብ 1970 ኣብ ደማዊ ኲናት ሓድሕድ ኣእቲዩዋ ነይሩ ኣብቲ ግዜ ብሄረሰብ ኢቦ ካብ ናይጄሪያ ናጽነቶም ኣዊጆም ባያፍራ ዝተባህለት ሃገር ክምስርቱ ይቃለሱ ነይሮም ግን ድማ ንኹሎም ብሄራት ዝሓቁፍ ኣምር ፌደራላዊ ስርዓት ዝሰብኽ ሕገ መንግስቲ ብ1979 ክጸድቕ ብምግባር ሓደ ኮይና ንምቕጻል ጻዕሪ ትገብር እዚ ሕገ መንግስቲ ብዙሕነት ቋንቋ ብሄር ሃይማኖትን ከባብን ናይጄሪያ ዘንጸባርቑ ትካላት ንምህናጽውን ዕላማ ዝገበረ እዩ ኣብ መጀመርታ እዚ ንኹለን ክፋላት እታ ሃገር ተስፋ ዝሃበን ናብ ሓደ ክመጽኡ ስምዒት ዘሕደረንዩ ነይሩ ይኹንምበር እዚ ጉዳይ ናይጄሪያ ብዝኸፍአ መልክዑ ክትከፋፈልን ክትዓኑን ገይሩዩ ኢሎም ብዙሓት ናይጄሪያውያን ይቃወሙ ጋዜጣታት እታ ሃገር ወትሩ ፌደራላዊ ምሕደራ ንናይጄሪያ መርገምዩ ፌደራላዊ ስርዓት የብቅዕ ዝብሉ ኣርእስታት ዘለዎም ሕታማት ሒዘን እየን ዝወጽኣ ገሊኦም ፌደራላዊ ስርዓት ነቲ ዝጸንሐ ኣብ ሞንጎ ኣብ ሰሜን ዘለው እስላምን ክርስቲያን ደቡብን እታ ሃገር ዘሎ ዘይማዕርነታዊ ዕድል ትምህርቲ ከመዓራሪ ኣይከኣለን ኢሎም ይነቕፉዎ እዚ ፍልልያት ምስ ካልኦት ተደሚሩ ከም ሃይማኖት ባህሊ ድሕሪ ባዕዳዊ መግዛእቲ ተግባራዊ ዝኾኑ ፖሊሲታት ኣብ ቀረባ ግዜ ድማ መጥቃዕታት ዕጡቕ ጉጅለ ቦክሓራም ክፈጥር ክኢሉ ከም ጸብጻብ ዩኒሴፍ ናይጄሪያ ናብ ቤት ትምህርቲ ዘይኸተቱ 13 ሚልዮን ህጻናት ኣለውዋ እዚ ኣብ ዓለም እቲ ዝዓበየ እዩ ካብዚኦም እቶም ልዕሊ 69 ሚእታዊት ኣብ ሰሜናዊ ክፋል እታ ሃገር ዝቕመጡ እዮም በዚ ምኽንያት እቲ ዞባ ኣብ ናይጄሪያ እቲ ዝተሓተ መጠን ምንባብን ምጽሓፍን ዝኽእሉ ሰባት ዝርከብሉ ኮይኑ ይርከብ ብተወሳኺ እቲ ዞባ ካብ 200 ሚልዮን ብዝሒ ህዝቢ ናይጄሪያ ነቲ 90 ሚልዮን ህዝቢ ሒዙ ይርከብ ካብ 36 ግዝኣታት ናይጀርያ ንኣቡጃ ሓዊሱ እተን 20 ግዝኣታት ኣብቲ ዞባ ይርከባ እዚ ዞባ ምስ ካልኦት ዞባታት ክነጻጸር እንከሎ ቑጽሪ ኣብ ትካላት መንግስቲ ዕድል ስራሕ ዝረኽቡ ተወለድቲ እቲ ከባቢ ዝተሓተ እዩ ኣዝዩ ብዘሕዝን መልክዑ ፌደራላዊ ባህሪ ብቑዓት ዘይኮኑ ሰባት ኣብ መንግስታዊ ስራሓት ንክዋፈሩ ዝገበረ ቃል ሽፋን እዩ ይብል ምኽትል ፕሬዝደንት ሰኔት ናይጄሪያ ዝነበረ ኢኬ ኢክወሬማዱ እዞም ሰራሕተኛታት ፍርያምነት ክንኪ ህዝባዊ ኣገልግሎት ክደክምን መወዳእትኡ ኣታዊ ዘይርከቦ ክኸውን ገይሮምዮም ኢሉ እዞም ብቑዓት ዘይኮኑ ነቶም ብብቕዓቶም ክሰርሑ ዝኽእሉ ሓሊፎም ዕብየት ዝረኽቡ ስለ ዝኾኑ እቲ ኣብ ሞንጎ ብሄራት ዝርአ ምስሕሓብ መብዛሕትኦም ተወላዲ ብሄሮምን ዘመዶምን ዝኾነ ሰብ ክመጽእ ብምግባር ይንጸባረቕ ሰሜናውያን ኣብ ውሽጢ 60 ዓመታት ዕድመ ናጽነት ናይጄሪያ 38 ግዜ ዝመርሑዋ ኮይኖም መብዛሕትኡ ብወተሃደራዊ ዕልዋ ዝሓዙዎ እዩ ብዙሓት ናይጄሪያውያን ገሊኦም መሳርሕቶም ብቐሊሉ ዘመድ ስለ ዘለዎም ጥራሕ ተረባሕቲ ክኾኑ እናርኣዩ ጻማ ጻዕሮም ከም ዘይረኽቡ ክዛረቡ ኢኻ ትሰምዖም ዳርጋ በብዓመቱ ኣብ ማሕበራዊ ሚዲያታት ጋዜጣታትን ፓርላመንታዊ ክትዓትን ናብ መንግስታዊ ካልኣይ ደረጃ ቤት ትምህርቲ ዘእቱ ነጥቢ ክጎድል ኣለዎ ዝብሉ ክትዓት ይልዓሉ ኣብ ሰሜን ናይጄሪያ ኣብ ዘለዋ ገለ ግዝኣታት ዝመጽኡ ተመሃሮ ካብ 200 ነጥቢ ክልተ እንተኣምጺኦም ክሓልፉ ክፍቀደሎም እንከሎ እቶም ካብ ደቡብ ዝመጽኡ ተመሃሮ ብውሑድ 139 ነጥቢ ክረኽቡ ትጽቢት ይግበር ተነቃፊት ብልጽቲ ጋንታ ብሉጽ ርእሲ ናይጄሪያውያን ብትምህርትን ብቕዓትን ሃገሮም ንቕድሚት ንምስጓም ዕድል ረኺቡ ኣይፈልጥን ምንጪ ስእሊ, Getty Images መግለጺ ስእሊ, ብ2015 ኣብ ግጥማት ትሕቲ 17 ዝተዓወተት ጋንታ ናይጄሪያ ትሕቲ 17 ዓመት ብዙሕነት ይሓጽራ ነይሩ ይብሉ ኣብ 2015 ሃገራዊት ጋንታ ኩዕሶ እግሪ ናይጄሪያ ናይ ትሕቲ 17 ዓመት ንሓምሻይ ግዜ ክትዕወት እንከላ እታ ሃገራዊት ጋንታ ብዙሕነት ይሓጽራ ከም ዝነበረ ብምግላጽ መንቀፊ እቲ ፌደራላዊ ስርዓት ኮይና ነይራ ቅድሚ እቲ ጸወታ ኣሰልጣኒ እታ ጋንታ ኢማኑኤል ኣሙንኬ ተጻወትቲ እታ ጋንታ ካብ ትውልዲ ዓዱ ደቡብ ምብራቕ ናይጄሪያ ጥራሕ ዝመጽኡ ገይሩዎም ተባሂሉ ሓያል ነቐፌታ ይበጽሖ ነይሩ ንሱ ግን ብሉጻት ዝበሎም እምበር መን ኣበይ ተወሊዱ ዝብል ቖጺሩ ዝገበሮ ከም ዘይኮነ ተዛሪቡ ገለ ናይጄሪያውያን ፌደራላዊ ምሕደራ ሃገራዊ ሓድነት ከምጽእ ከም ዘይክእል ብምግላጽ ምምሕያሽ ዘድልዮ እዩ ይብሉ ነዚ ኣብ ኩለን ክልላት ናይጄሪያ ብቑዓት ዝኾኑ ሰባት ስለ ዘለው ኩሎም ተደሊዮም ክመጽኡ ድማ ይጠልቡ ግንከ ኣብ ዓለም ኣብ ብዙሓት ዓውድታት ምስጉናትን ብፍልጠቶም ብቑዓትን ዝኾኑ ናይጄሪያውያን ካብታ ብትምህርቲ ዝተገለለት ሰሜን ዝወጽኡ እዮም ኣብ ኩሎም ኣብያተ ጽሕፈት መንግስቲ ካብ ኩለን ክልላት ዝመጽኡ ናይጄሪያውያን ክህልው ኣለዎም ኢለ ይኣምን ይብል ኣመሓዳሪ ብሄራዊ ባንኪ ዝነበረ ላሚዶ ሳኑሲ ግን ድማ እቶም ሰባት ዓቕሚ ዘለዎም ክኾኑ ይግባእ ኢሉ ፖለቲካ ስልጣን ናይጄሪያ 1 ጥቅምቲ 1960 ናይጄሪያ ናጽነታ ረኺባ ድሕሪኡ ኣብ 1966 ክልተ ግዜ ዕልዋ መንግስቲ ተካይዱ 1967 ሰለስተ ግዝኣታት ምብራቓዊ ክፋል እታ ሃገር ዓርሰን ክኢለን ጠጠው ንምባል ዓሚጸን ሰለስተ ዓመት ዝወሰደ ኲናት ባያፍራ ድማ ተኻይዱ 1979 መረጻ ተኻይዱ ሸሹ ሻጋሪ ናብ ስልጣን መጺኡ ድሕሪ 4 ዓመት ካብ ስልጣን ተኣልዩ ድሕሪ ብተደጋጋሚ ወተሃደራዊ ዕልዋ ተኻይዱ 1993 ሰራዊት ምክልኻል እታ ሃገር መፐስሁድ ኣቢኦላ ከም ዝተዓወተ ዝሕብር ውጽኢት መረጻ ምስተሓበረ እቲ መረጻ ክስረዝ ገይ 1999 ወተሃደራዊ ጀነራል ሳኒ ኣባቻ ምስ ሞተ ዴሞክራሲ ነፍሲ ክትዘርእ ጀሚራ 2015 መሓመድ ቡሃሪ ድሕሪ ናጽነት ፈላማይ ካብ ተቓወምቲ ዝተመረጸ ፕሬዝደንት ኮይኑ ፕሬዝደንት መሓመድ ቡሃሪ ንፖሊሲ ፌደራላዊ ባህሪ ዕሽሽ ክብሎ እንከሎ ካብ ተቓወምቱ ተደጋጋሚ ነቐፌታ ዝበጽሖ መራሒ እዩ ምኽትል ፕሬዝደንት ሰኔት ናይጄሪያ ዝነበረ ኢኬ ኢክወሬማዱ ኣብ 2018 ኣብ ባይቶ እታ ሃገር ምስ ዝኾነ ክፋል ናይጄሪያ ጸገም የብለይን ግን ድማ መንግስቲ ብዝኽተሎ ናይ ሽመት መገዲ ዕጉብ ኣይኮንኩን ኢሉ ነይሩ ኣብዚ ሕጂ እዋን ካብ 20 ላዕለዎት ሓለፍቲ ስራሕ መንግስቲ እቶም 17 ብመሓመድ ቡሃሪ ዝተሸሙ ኮይኖም ካብ ሰሜን ዝመጽኡን እቶም 16 ድማ ከምኡ እስላም ዝኾኑን እዮም ካብ 21 ሓለፍቲ ፖሊስ እቶም 15 ሕጂውን ካብ ሰሜን ዝኾኑን እቶም 16 ድማ እስላምን እዮም ብዛዕባ እዚ ዝተሓተተ ወሃቢ ቃል ቤት ጽሕፈት ፕሬዝደንት ጋርባ ሼሹ ኣብ ወተሃደራዊ ክፍሊ ንዘይእመኑ ሰባት ቦታ ክትህብ ይክኣል ድዩ? ብማለትዩ መልሲ ሂቡ ምንጪ ስእሊ, Getty Images መግለጺ ስእሊ, ፕሬዝደንት ናይጄሪያ ነበር ኦባጃንጆ ጸጋም ካብ ደቡብ ምዕራብ ናይጄሪያ ዝመጽአ ኮይኑ ፕሬዝደንት መሓመድ ቡሃሪ ካብ ሰሜን እዩ መጺኡ ክልቲኦም ካብ ከባቢኦም ንዝመጽእ ሰብ ቀዳምነት ብምሃብ ይንቀፉ ኣብ ሓደ እዋን ደጋፊ ፕሬዝደንት መሓመድ ቡሃሪ ዝነበረ ፕሬዝደንት ነበር ኦባሳንጆ ቡሃሪ ነቲ ብዙሕነት ብስርዓት ኣይሓዞን ክብል ዝነቐፎ ኮይኑ ኣብ ታሪኻ ዝተኸፋፈለት ንክትኸውን ተሓታቲ እዩ ክብል ነቒፉዎዩ ተሸላሚ ኖቤልን ደራስን ዎሌ ሾኒካውን ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ተመሳሳሊ ርኢይቶ ሂቡ ነይሩ እንተኾነ ኣፈኛ መሓመድ ቡሃሪ ኣብ ሕሉፍ ዝነበሩ ምምሕዳራትውን ተመሳሳሊ ነቐፌታ ይቐርበሎም ነይሩ እዩ ዝብል ኣብ ቤት ጽሕፈት እንድሕር ዘይኮንካ ናይ ካልኦት ድኽመት ይርኣየካ ኦባሳንጆ ኣብ ስልጣን እናሃለወ ካብ ደቡብ ምዕራብ ዝመጽኡ ሰባት ጥራሕ ይሸይም ኣሎ ተባሂሉ ይንቀፍ ነይሩ ኢሉ ገለ ኣኽረርቲ ሓይልታት ኣብ ናይጄሪያ ዘለው ጸገማት ዝፍትሑ እታ ሃገር እንተተበቲና ጥራሕ እዩ ይብሉ ገለ ፖለቲከኛታት ድማ እቲ ስርዓት ዳግም ክውደብ ብምግባር ስልጣን ማእከላይ መንግስቲ ብምልሕላሕ ግዝኣታት ዚያዳ ስልጣንን ልኡላውነትን ክረኽባ ብምግባር ናይጄሪያ ብሓድነት ክትቕጽል ትኽእል እያ ይብሉ ዝተባህለ እንተተባህለ ዕጫ ናይጄሪያ መንግስታት ንብዙሕነት እታ ሃገር ብኸመይ ይኣልዩዎ ኣብ ዝብል ዝተሞርኮዘ እዩ ተዛማዲ ትሕዝቶ ፖለቲካ ናይ ግዳም ጸላእትና ሃገር ንምፍራስ ብግልጺ ይጓየዩ ኣለው-ዶር ደብረፅዮን4 ታሕሳስ 2019 ንዝመረጽዎ ክምርዓው ዘይኽእሉ ወለዶ ናይጄሪያ15 መስከረም 2020 ዩኒቨርሲቲ ሌጎስ ነጥቢ ትምህርቲ ብጾታዊ ርክብ ዝቐየረ መምህር ኣጊዱ8 ጥቅምቲ 2019 ፕሮፌሰር ትሮንቮል ኣብይ ናብ ስልጣን ካብ ዝመፅእ ጀሚሩ ህወሓት ካብ ኢህወዴግ ይግለልሎ31 ነሓሰ 2018 ዜናታት ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ16 ጥሪ 2021 ቦቢ ዋይን ንህይወተይን ህይወት በዓልቲ ገዛይን ተጨኒቐ ኣለኹቅድሚ 8 ሰዓታት ስለምንታይ ንፓትሪስ ሉሉምባ ምዝካር ኣድለየ?ቅድሚ 6 ሰዓታት ኣዘራረብቲ ዛዕባታት እናኸረረ ዝመጽእ ዘሎ ጎንጺ ዶብ ኢትዮጵያን ሱዳንን14 ጥሪ 2021 ክልል ኦሮሚያ መምህር ኪቲላ ጉዳታ ስለምንታይዩ ተረሺኑ?12 ጥሪ 2021 3:42 ቪድዮ, ብዛዕባ ፕረዚደንታዊ መረጻ ኡጋንዳ እንታይ ትፈልጡ?, ዕምሪ ፈነወ 3,4212 ጥሪ 2021 ኣብ ኣፍሪቃ ዘሎ መዓልታዊ ዝርገሐ ኮሮናቫይረስ ዘርኢ ሰሌዳ24 መጋቢት 2020 ሱዳን ኣብ መስርሕ ልዝብ ግድብ ሕዳሰ ኣይተሰማመዐትን11 ጥሪ 2021 ምስ ሱዳን ዘሎ ምስሕሓብ ዶብ ናብ ዝነበሮ ተመሊሱ ብሰላም ክፍታሕ ኣለዎ- ኢትዮጵያ7 ጥሪ 2021 ቦይንግ 737 ነፋሪት ኢንዶኔዥያ ዝወደቐትሉ ከባቢ ተፈሊጡ ተባሂሉ10 ጥሪ 2021 ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ ስዑዲ ዓረብ ዝሳቐዩ ኢትዮጵያውያን መንግስቲ ናብ ዓዶም ክመልሶም ይምሕጸኑ7 ጥሪ 2021 ኣቶ ጃዋር መሓመድ ዝርከቦም ክሱሳት ሎሚ ኣብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም12 ጥሪ 2021 ብብዝሒ ዝተነበ 1 ላዕለዎት መሪሕነት ህወሓት ትማሊ ናብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም 2 ኣብ 50 ግዝኣታት ኣመሪካ ብኣጽዋር ዝተዓጀበ ተቓውሞ ከይካየድ ተሰጊኡ 3 ኡጋንዳ ፕረዚደንት ዩወሪ ሙሰቨኒ ከምዝተዓወተ ተገሊጹ 4 ወድብ ኣንጌላ መርክል ሓድሽ ኣቦ መንበር መሪጹ 5 ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ 6 ኣብ ትግራይ ምሉእ ኣገልግሎታት መብራህትን ስልክን መዓስ ክጅምር ይኸውን? 