 ምንጪ ስእሊ, Press Association ኣጋጣሚ ኮይኑ ገለ ቫይረሳት ኣብ ደቅሰባት ጥራይ ኣይኮኑን ዝነብሩን ዝራብሑን ስለዚ ዘይክጠፍኡ ይኽእሉዮም ኣብ ደቂ ሰባት ኢቦላ ኩል ግዜ እዩ ዝጠፍእ ተመሊሱ ከኣ ይመጽእ ካብ 1976 ዓ.ም ጀሚሩ ኣብ ኣፍሪቃ ን26 ግዜያት እዩ ተመላሊሱ መብዛሕትኡ ግዜ እቲ ቫይረስ ክለዓል እንተኾይኑ ካብ መንካዕ ናብ ሰብ ምስ ሓለፈዮም ሰባት ዝጥቅዑ መንካዕ ክሳብ ዝሃለዋ ከኣ እቲ ቫይረስ ምሳና ናይ ምጽናሕ ተኽእሎ ኣለዎ ማለት እዩ ኣብ ዓለም በቲ ቫይረስ ዝተለኸፈ ሓደ ሰብ ከኣ ክህሉ ግድን እዩ ተመራማሪት ዩኒቨርሲቲ ኬምብሪጅ ኤማ ጌልኖን እትርከቦ ጉጅለ ተመራመርቲ ኣብ ምዕራብ ኣፍሪቃዊት ሃገር ጊኒ ኣብ ዘካየዶ መጸዕናዕቲ ዝተፈላለዩ ዓይነታት ኢቦላ ካብ እንስሳ ናብ ሰብ ኣብ ውሽጢ 118 ሰዓታት ክመሓላለፉ ከም ዝኽእሉ ኣረጋጊጹ እዚ ማለት ዋላ ሓደ ሰብ ሃላዋቶም ከይፈለጠዩ ኣብዚ ዓመት ብ25 ሰነ ኢቦላ ንመበል 10ይ ግዘ ኣብ ዲሞክራሲያዊት ሪፐብሊክ ኮንጎ ከጋጥም ከሎ ኣብ ሰባት እንታይ ከም ዘንቀሎ ኣይተፈልጠን ሕጂ ኣብ ሰሜን ምዕራብ እታ ሃገር ዘሎ መበል 11 ለብዒ እቲ ቫይረስ ድማ ብሓድሽ ኣይነት ኢቦላ ተላዒሉ ከም ዝኸውን ይግመት እዚውን ካብ እንስሳ እዩ ሓለፍቲ ጥዕና እቲ ከባብን ትካል ጥዕና ዓለምን ብዙሕ ግድል ዝገጠሞም በዚ ቫይረስ እዩ ሕጽረት ሓገዝ ገንዘብ ምክልኻል ኢቦላ ከቢድ ክገብሮ ክኢሉዩ ኣብቲ ከባቢ ዝርከቡ ዕጡቓት ሓይልታትውን ንድሕነት ሰብ ሞያ ጥዕና ስግኣት ስለ ዝኾኑ ነቲ ቫይረስ ምጥፋእ ኣይተኽኣለን ገሊኦም ሕክምና ዘድልዮም ሰተት ድማ ትሕረደና ኢሎም ይሕንግዱ ካብቶም ሽዱሽተ ዓሌታት ኢቦላ ነቲ ሓደ ጥራሕ እዩ ክታበት ተረኺብሉ እዚ ኣብ ምዕራብ ኣፍሪቃ ካብ 2013 ክሳብ 2016 ኣብ ዘለው ዓመታት 11 ሽሕ ሰባት ዝቐተለ ዓይነት ቫይረስ ኢቦላዩ እዚ ቫይረስ ካብ ደቂ ሰባት ንክጠፍእ ዝተገበረ ቃልሲ እንተተገብረ ዓሌት መንካዕ ቤቱ ስለ ዝኾና ሕጂውን ይዘውር ኣሎ እዚ ቫይረስ ካብ ዓለም ክጠፍኣሉ ዝኽእል ብሕታዊ መገዲ ከኣ ዘርኢ መንካዕ ካብ ምድረ ገጽ ጠቓሊልካ ምጥፋእ እዩ ብተመሳሳሊ ኣብ 2012 ተላዒሉ ዝነበረ ሜርስ ካብ ግመል ናብ ሰብ ተመሓላሊፉዩ ሰብ ኣጥቂዑ ሳርስ ካልእ ንዕኡ ከዕቑቦ ዝኽእል ካልእ ነገር ስለ ዘይረኸበዩ ጠፊኡ ይብል ክሊላ ማይክሮባዮሎጂ ዩኒቨርሲቲ ኣዮዋ ስታንሊ ፐርልማን ምንጪ ስእሊ, Getty Images ሳርስ ኣብ ቻይና ኣብ ሓደ ኣብ ጫካ ዝርከብ ከም ሙቁር መግቢ ዝቑጸር ኦም ካብ ዝነብር መጥወቢ እንስሳ ከም ዝወጽአ ይዝረብ እዚ ቫይረስ ግን ተመሊሱ ናብቲ እንስሳ ክኸይድ ኣይኽእልን ዝብል ፐርልማን እቶም ናብ ሰብ ዘመሓላልፉ እንስሳ በዚ ሕማም ስለ ዘይጥቅዑ ናብ መንካዕ ብምስጋር እቲ ካብ እንስሳ ናብ ሰብ ዝፍጠር ምትሕልላፍ ካብ መንካዕ ክመጽእ ክገብሮ ከም ዝኽእል ይዛረብ ኣብ ጉዳይ ኮቪድ-19 ግን ከምዚ ዘይክንብል ንኽእል ኮሮናቫይረስውን ካብ መንካዕዩ መጺኡ ዝብል ግምት ዘሎ ኮይኑ ናብ ፓንጎሊን ዝበሃሉ እንስሳ ሓሊፉ ካብኡ ናብ ሰባት ክሰግር ክኢሉ ይብሉ ምስ ኮቪድ-19 ብዝተሓሓዝ ንሕና ኢና መኽዝኑ ኮይንና ዘለና እዩ ዝብል ስታንሊ ፐርልማን እዚ ድማ ቫይረሳት ብዘይምቁራጽ ኣብ ውሽጢ ደቂ ሰባት ክጸንሑ ይኽእሉዮም ናብ ዝብል ሓደ ግምታዊ ተርእዮዩ ዝወስደና ብሱሩውን ንዘልኣለም ምሳና ክኾኑ ይኽእሉዮም ቀስ ብቐስ ግን ዘርኢ ሓረግ እቲ ቫይረስ ብዘገርም ኩነታት ይጠፍእ ጉንፋዕ እንዶ ንውሰድ ክልተ ዓይነት እዮም ዘለው እቲ ናይ መጀመርታ ኢንፍሉዌንዛ ኤ ዝበሃል ኮይኑ ንእንስሳን ሰብን ዘጥቅዕ እዩ መብዛሕትኡ ግዜ ናይ ማይ ደርሁ ግን ድማ ብዝተፈላለየ መልክዑ ምሳና ዝነብር እዩ መብዛሕትኡ ግዜ ምኽንያት ወቕታዊ ኢንፍሉዌንዛ ኮይኑ ለበዳታት ከልዕል ዝኽእል እዩ ኢንፍሉዌንዛ ቢ ዝበሃል ከኣ ኣሎ እዚ ንሰባት ጥራሕ ዘጥቅዕ ኮይኑ ለበዳ ኣልዒሉ ኣይፈልጥን ንዓመታት ኢንፍሉዌንዛ ኤ ብተደጋጋሚ የጥቅዐና ከም ዘሎ ይእመን ነይሩ ግን ድማ ሳይንሳዊ መጽናዕታት ንሱ ከም ዘይኮነ ጸኒሖም በጺሖምሉ ቅድሚ 1893 ዝሞተ ሰብ ብዝኾነ ዓሌት እቲ ክሳብ ሕጂ ዘይጠፍአ ኢንፍሉዌንዛ - ኤ ተጠቒዑ ኣይፈልጥን ናይዚ ምኽንያት ድማ ዝኾነ ቫይረስ ጉንፋዕ ክሳብ ኣስታት 120 ዓመት ምስ ደቂ ሰባት ብምጽናሕ ስለ ዝጠፍአ እዩ ብ1918 ዓ.ም ለበዳ ኣልዒሉ ዝጠፍአ ቫይረስ ኣብ ኣመሪካ ምኽንያት ሞት 116 ሽሕ ሰባት ዝኾነ ለበዳ ብ1957 ዝተላዕለ ለበዳ ጉንፋዕ ዑፍ ክለዓል ገይሩን ዳግም ብ2009 ዝተራእየንዩ ምንጪ ስእሊ, Reuters በብዓሰርተ ዓመት ሓድሽ ዓይነት ጉንፋዕ እናተወለደ ነቶም ነባራት ይትክኦም እዚ ውሁድ እቲ ነባርን ሓደ ሓድሽን ኮይኑ ካብ እንስሳት ዝመጽእ እዩ ኣብ ሓደ ፍንጻሕ ስትሬይን ዝኾነ ንዕኡ ዝትክእ ዘሎ ውርሲ ዘርኢ ጀነቲካዊ መስርዕ ትኹረት እንድሕር ገይርናሉ ኣዝዩ ልዑል መጠን ምጥፋእ እዩ ዘሎ በብክልተ ዓመት እዮም ዝሞቱ ኣዝዩ ዝተሓላለኸዩ ግን ድማ ልዑል ለውጢ ኢና ንርኢ ዘለና ትብል ኮቤይ ብ1918 ለበዳ ጉንፋዕን ስዋይን ፍሉን ዘልዓለ ዓይነት ኤች1ኤን1 ሕጂ ጠፊኡዩ ሕጂ ገለ ሊቃውንቲ ሳይንስ እዚ መስርሕ ፍጥነት ክውስኽ እንተገይርና ንረብሓና ክንብል ቐልጢፎም ዝባጽሑ ቫይረሳት ደቂ ሰባት ክንፈጥር ንኽእል ኢና ይብሉ እዚ ሓሳብ ጉንፋዕን ሰዓልን ንምውጋድ ኣብ ዝድለየሉ እዋን ከም መፍትሒ ክውሰድ ዝጸንሐ ኮይኑ ሕጂ ድማ ኮቪድ-19 ንምቅላስ ከም ሜላ ክንጥቀመሉ ተነጊሩ ኣሎ ቫይረሳት ኣርኤንኤ ኤችኣይቪ ጉንፋዕ ኮሮናቫይረሳትን ኢቦላን ዝበሉ ንሰባት ዘጥቅዑ ቫይረሳት ዝሓዙዮም ውርሲ ዘርኢ ጀነቲክ እዞም ቫይረሳት ካብ ኣርኤንኤ ዝተቐድሐን ብኣንጻር ቅምሶ ወይ ዲኤንኤ ዝተሰርሐንዩ እዚ ማለት እቶም ቫይረሳት ንባዕሎም ንምቕዳሕ ሞተር ናይቲ ዝዓርፍሉ ክጠልፉ ከለው ስሕተታት ዝርእይሉ ወይ ዝፍትሽሉ መስርሕ ኣየካትቱን እዚ ቐልጢፎም ንክፍጠሩ ዝገብሮም ኮይኑ ኣንጻሮም ዝኾነ መድሓኒት ወይ ክታበት ድማ ግዜ ዝሓለፎም ክኾኑ ይገብሮም ግን ድማ ቫይረሳት ከነጥፍኦም ዝግበር ጻዕሪ ትርጉም የብሉን ማለት ኣይኮነን ኮቤይ ኣብ ዙርያ እቲ ከነጥፍኦ እንደሊ ዓይነት ሕማም ኣተኲርና ክንሰርሕ ዘለና ይመስለኒ እያ ትብል መን ይፈልጥ ኮቪድ-19 ሓድሽ ሰውራ ሳይንስ ከምጽአልና ይኸውን ስለ ዝኾነ ድማ ልክዕ ከም ብበዲዶ ከይንትሓዝ ዘይንጭነቖ በብዓመቱ ብጉንፋዕ ወይ ሰዓል ከይንተሓዝውን ዘይንጭነቐሉ እዋን ክመጽእ ይኸውን ተዛማዲ ትሕዝቶ ጂኦግራፍያዊ ኣቀማምጣ ሃገራት ኣብ ዝርገሐ ኮሮናቫይረስ ጽልዋ ይህልዎዶ?20 ሚያዝያ 2020 ካብ መልከፍቲ ኮቪድ-19 ናጻ ክንሰን በቲ ቫይረስ ዝተሃሰያ 10 ሃገራት25 ነሓሰ 2020 ኮሮናቫይረስ እንተሒዙካ ከመይ ትኸውን? 