<classify> LEONARD MANGOHA -ALIYEKUWA MISUNGWI WAKATIMkataba wa Kimataifa wa Haki za Mtoto wa ICRC ukitimiza miaka 30 tangukupitishwa kwake mwaka 1989, bado jamii inakabiliwa na changamoto nyingi zakufikia malengo yake. Mkataba huo unalenga kuhakikisha kila mtoto anakuwana haki ya kuishi katika mazingira mazuri na kupata chakula bora, haki yakukua, kupata elimu bora na kucheza, haki ya ulinzi kutoka kwa wazazi, walezi,jamii na serikali dhidi ya udhalilishaji wa aina yoyote na kushiriki katikamasuala yote yanayomhusu. Ili kufanikisha kufikiwa kwa malengo ya ICRC, nchizilizoridhia mkataba huo zilitakiwa kuhakikisha kuwa na mifumo ya kisera nasheria inayozingatia haki hizo. Ni kutokana na mkataba huo, ambao Tanzania iliuridhiaJulai 10, 1991, ulitoa msukumo wa kutungwa kwa Sheria ya Mtoto ya mwaka 2009ambayo imeweka mifumo na taratibu za ulinzi wa haki za mtoto katika mazingiraya Kitanzania. Pamoja na kuridhiwa kwa mkataba huo, kutungwa kwaSheria ya Mtoto ya mwaka 2009 bila kusahau juhudi ambazo zimeendeleakuchukuliwa na wadau mbalimbali nchini, bado jamii imeendelea kushuhudiavitendo vya ukatili ua ukiukwaji wa haki za watoto. Mathalani, Ripoti ya Kituo cha Sheria na Haki zaBinadamu LHRC, ya mwaka 2018, inaonesha ongezeko la vitendo vya ukatili dhidiya watoto kutoka 4,728 mwaka 2017 hadi 6,376 mwaka 2018. Ukiukaji huu piaumeshuhudia ongezeko kubwa la ukatili wa kingono, hasa ubakaji na ulawiti. Matukio hayo yameongezeka kutoka 759 katika kipindicha miezi sita ya mwanzo ya 2017 hadi kufikia matukio 2,365 katika kipindikama hicho mwaka 2018. Kwamujibu wa ripoti hiyo, asilimia 91 ya matukio ya ukatili dhidi ya watotoyaliyoripotiwa na vyombo vya habari na kukusanywa na kituo hicho, yalikuwa niya ukatili wa kingono. Katika takwimu hizo, asilimia tisa yalikuwa ni matukioya ukatili wa kimwili na kisaikolojia. Mikoaya Mwanza, Dar es Salaam, Kilimanjaro, Mbeya, Iringa na Singida ilikuwa nakiwango cha juu cha matukio hayo kati ya mikoa 10 iliyotembelewa na LHRC wakatiwa utafiti. Utafitiwa Shirika la Umoja wa Mataifa la Kuhudumia Watoto UNICEF, mwaka 2011unaonesha kuwa takribani asilimia 28 ya wasichana na asilimia 13 ya wavulanawamefikwa na ukatili wa kijinsia kabla ya kutimiza miaka 18. Piautafiti huo unaonesha kuwa karibu wasichana watatu kati ya 10 na mvulana mmojakati ya saba waliripoti kutendewa walau tukio moja la ukatili wa kijinsia kablaya kutimiza umri wa miaka 18. Kuwapokwa matukio hayo kunakwenda kinyume cha ibara ya 32 ya mkataba wa kimataifawa ulinzi wa mtoto wa 1989 ambao unayataka mataifa yote wanachama kuhakikishakunakuwapo ulinzi na huduma bora na muhimu kwa ustawi wa mtoto. Uchunguziuliofanywa na MTANZANIA katika Wilaya ya Misungwi, hivi karibuni, umebainikuwapo kwa matukio kadhaa ya ukatili wa kijinsia dhidi ya watoto. Miongoni mwamatukio hayo ni lililomhusisha mkazi wa kijiji cha Old Misungwi, SaddalaSahaban 45, anayedaiwa kuwalawiti Emmanuel Juma na Yasin Hamis si majina yaohalisi, huku akidaiwa kuwaelekeza wawafanyie vitendo kama hivyo watoto wenzao. WAZAZIWASIMULIA ALIVYOBAINIKA SofiaMabula si jina halisi, mama mzazi wa Emmanuel, anadai kuwa aligundua mwanaweanafanyiwa kitendo hicho baada ya kukamatwa shuleni akifanyiwa hivyo na Yassinambaye pia ni mwathirika wa vitendo hivyo. Anasemaakiwa safarini, alipigiwa simu na kupewa taarifa za tukio hilo na baada yakufika ndipo walipobaini kuwa mtoto mwenzake waliyekamatwa naye alifundishwa naSaddala. ...akamwambia na wewe uwe unawafanyia watoto wengine hivi nilivyokufanyia nakweli mwanangu alikutwa anafanyiwa na huyo mtoto. Baada ya kukamatwa, alikuwaanaficha ila wavulana wenzake wakamwambia kwanini unanyamaza unatudhalilishasisi watoto wa kiume wenzako. Nilipopigiwasimu, nikawaambia liwekwe hadharani, lisiishie kuwapa watoto adhabu kwa sababulina madhara makubwa, anasema Sofia. Baadaya suala hilo kufikishwa polisi ndipo mtoto huyo alimtaja Saddala na kuelezeajinsi alivyokuwa akimtendea kitendo hicho kwa muda wa miaka mitatu. Mwanangundiye alikuwa akitendewa kwa muda mrefu, yule mwingine nadhani alimtendea maramoja au mbili. Mtoto ameharibiwa zaidi kisaikolojia hadi sasa nahangaika nasaikolojia ya mwanangu, anasema Sofia. Kutokanana tukio hilo, mama huyo amelazimika kubadilisha ratiba za kazi zake ilikumsimamia mwanawe kwa karibu jambo linalokwamisha shughuli zake zakujitafutia kipato. ...nikikaa hata saa moja sijamwona mtoto ninakuwa na mawazo, hata akienda shuleninakuwa na mawazo, inaonekana ameanza kumchezea muda mrefu mimi sijui kwasababu nilikuwa nafanya biashara nashinda huko, anasema Sofia. Anasemalicha ya Yassin kukamatwa shuleni akimtendea mwanawe kitendo hicho, alilazimikakumsamehe yeye na familia yake kwa sababu alitambua kuwa hata yeye tayariamepata shida. Walewatoto wako chini ya umri wa miaka 18 hawaruhusiwi kupewe adhabu ya kufungwamiaka kadhaa na kweli walivyosoma nilijisikia kuumia, lakini nikasema siwezikupingana na sheria nikaridhika, anasema Sofia. Anaelezakuumizwa na kitendo cha mtuhumiwa kuachiwa huru miezi michache tangualipohukumiwa kutumikia kifungo cha maisha jela. Wanasemakwamba atatufanya nini sisi ni ukoo mkubwa najisikia vibaya kwa sababu na yeyeana watoto pale shuleni alipokuwa anasoma mwanangu na hawajadhurika kwalolote, anasema Sofia. SADDALA Mtuhumiwakatika kesi hiyo jinai namba 43 ya mwaka 2019, Saddala Shaban, anasemawanafunzi wa shule hiyo walimzoea kwa sababu alikuwa na shamba jirani nashule, na kwamba anashangaa kitendo cha watoto kumtaja baada ya kukamatwawakitenda vitendo hivyo. ... mimi nina shamba kule karibu na shule wakawawanakuja kuchukua maembe, kukawa na mazoea hadi ikafikia hatua kwenyemchakamchaka wananiimba nikawa kama babu yao. Sasayale mazoea tu, wamefanya mambo yao huko wakaniingiza na mimi humo ndiyoyaliyonigharimu, anasema Saddala. Saddalaanasema kutokana na kutoridhishwa na hukumu hiyo, aliamua kukata rufaa ambapoMahakama ya Rufaa ilimkuta hana hatia. Mashahidiwaliotoa ushahidi katika kesi hiyo ni pamoja na Dk. Mussa Mishamo wa Hospitaliya Wilaya ya Misungwi, Baraka Nestory, askari mwenye namba E.8001 DCPL Wilsonna wengine watatu ambao majina yao yanahifadhiwa. BABAWA YASSIN HamisMabula si jina lake halisi baba mzazi wa Yassin, anasema kutokana na vitendohivyo, mwanawe alianza kuvijaribu kwa watoto wake wengine jambo lililowafanyawamhamishie kwa mjomba yake ambako hakukuwa na watoto ili kuwanusuru wenzake. Wakatiwakiendelea kufuatilia mwenendo wa mtoto huyo, ndipo lilipoibuka kumlawitiEmmanuel. Sasasijui aliombwa au ni utundu wao, wazazi wote na wa yule aliyefanyiwa hivyotukaenda pale shuleni ndipo likaibuka suala la huyu Saddalla kwamba ndiyeanawachezea watoto wa shule. Hamisanadai kuwa baadhi ya walimu walitaka wazazi wakubaliane ili kumaliza sualahilo kuepusha aibu. Nilichukia na kama huyo bwana angekuwa kaributungerushiana hata ngumi, anasema Hamis na kuongeza: Lakinimwalimu mkuu alikuwa upande wangu, hakutaka ile kesi iishe kwa sababu hata kamani kijana wangu akikutwa ana matatizo kama ni kwenda kufungwa akafungwe tu,nikamwambia mwalimu mkuu twende polisi. Kesiikafunguliwa mtoto wangu akashitakiwa na akahukumiwa kuchapwa viboko sikumbukini vingapi. Baadaye, huyo mvulana akasema Saddala alishamwingilia mara nyingianampa mipira na pesa kidogo. Ikafunguliwakesi kati ya huyo mtoto na Saddala ambaye alihukumiwa vizuri tu akapelekwaButimba. Sasa hivi yule bwana yupo mtaani, sijui amefanya kitu gani akatokagerezani, lakini kwa jinsi tulivyopeleleza anaharibu watoto wengi. Hataleo hivi karibuni, ameanza kuvizia tena watoto, kwa hiyo inaonekanaameathirika kisaikolojia hawezi kuacha na amerudi aendelee kufanya uharibifu.Nilikuwa sifikirii kwamba hili tukio limetokea kwangu, nilivyoletewa sikulalanikawa najiuliza vipi haya matukio ambayo tunayasoma kwenye Biblia hivi kweliyametokea?anahojiHamis. Hatahivyo, Hamis anasema wakati tukio hilo linamtokea mwanawe aliamini ni kwasababu hakumlea yeye tangu akiwa mdogo. Ustawiwa jamii OfisaUstawi wa Jamii, Sidney Mdoe, aliyekuwa akifuatilia kesi hizo anasema wakatiwa uendeshaji wa kesi kuna watu upande wa yule mtuhumiwa Saddala walionekanakufuatilia ile kesi wakiamini kwamba hakutenda kosa, lakini hakimu kutokana navielelezo na ushahidi wote uliotolewa mahakamani alitoa hukumu na kumfungakifungo cha maisha. Sidneyanadai kuwa mtoto huyo pia alikuwa akiingiliwa na watoto wengine wawili ambaoni wanafunzi wa Shule ya Sekondari Misungwi akiwamo mjomba wake aliyekuwaakilala naye. Vitendo hivyo vilimfanya Emmanuel aadhibiwe na bibi yake. Anasemamtoto mwingine aliyekuwa akimtendea Emmanuel vitendo hivyo alikuwa akimuitaaende kwao kuchukua CD za muzuki na wakati wa usiku wanaporudi ndipo humfanyiavitendo hivyo anavyodai alimfanyia zaidi ya mara tatu. Watotohao wote walihukumiwa kuchapwa viboko na kisha wakaondolewa shuleni kutokanana kosa hilo kwenda kinyume cha sheria na taratibu za shule. HUKUMU Mei14 mwaka huu, Saddala alihukumiwa kwenda jela maisha kwa kosa la kumlawitiYassin mwenye umri wa miaka 13. Uamuzihuo wa Mahakama ya Wilaya ulitolewa na Hakimu Mkazi Mfawidhi wa mahakama hiyo,Eric Marley, baada ya kusikiliza shauri hilo ambapo upande wa mashitaka ulikuwana mashahidi saba. Ushahidiuliotolewa na marafiki wa Emmanuel pamoja na Dk. Mussa Mishamo, ambayealimfanyia uchunguzi wa kitabibu na kubaini kuwa njia ya haja kubwa ilikuwawazi kwa mm 12, huku mishipa ya haja kubwa ikiwa imefunguka kiasi cha kidolecha kati kuingia bila shida. Taarifazinaeleza kuwa miongoni mwa siku ambazo mtoto alifanyiwa vitendo hivyoaliwaomba rafiki zake wamsindikize kwa mtuhumiwa kisha wao wakaondoka nakumwacha hapo, siku iliyofuata aliwaeleza kuwa alilawitiwa na kupewa Sh 700. KAULIYA MWALIMU MwalimuMkuu Msaidizi wa Shule ya Msingi Misungwi, Hilda Magayana, anasema licha yakujitahidi kuhakikisha ulinzi wa watoto shuleni hapo ni vigumu kumlinda mtotoanapokuwa ametoka katika mazingira ya shule. Lakinipia kuna muda watoto wanatoka wanakwenda kula. Ule muda huwezi kujua wakati anakwendanyumbani anakutana na mangapi, lakini pia wanavyokuwa hapa shulenitunajitahidi kadri ya uwezo wetu, lakini hatuna uzio, anasema Mwalimu Hilda. KAULIYA DC Mkuuwa Wilaya ya Misungwi, Juma Sweda, anaonesha kutofurahishwa, pia kutofautianakwa uamuzi wa Mahakama ya Wilaya na ile ya Rufaa licha ya kukiri kuwa hakiilitendeka katika kutoa hukumu. Hatahivyo, anasema kuwa hilo haliwakatishi tamaa kwani wataendelea kupambanakukomesha vitendo hivyo, huku akisisitiza wananchi wanatambua hatua wanazozichukua. Hatuwezikuingilia mahakama, lakini inarudisha nyuma jitihada za mapambano ya kulindawatoto, anasema Sweda. Anaongeza:Hatuwezi kuacha kwa sababu ya kesi moja, kesi nyingi tunafanya vizuri nawananchi wametambua mchango wetu, polisi nao hawawezi kukata tamaa kwa sababuhiyo cha msingi ni kwamba tunajifunza, anasema Sweda. Tayariamewaelekeza waathirika wa tukio hilo ikiwa hawakuridhishwa na uamuzi waMahakama ya Rufaa wawasilishe taarifa kwa mwanasheria wa wilaya ili kuangaliahatua zinazoweza kuchukuliwa ili kuhakikisha haki inatendeka. Kama sisi viongozihatujaridhika na wao hawajaridhika na hatua, stahiki ziko wazi tutafanya hivyona wanasheria tayari tumewaelekeza wafanye hivyo ili kuhakikisha hakiinatendeka, ni lazima tuwalinde watoto, anasema Sweda.  <topic>: afya 