<classify> AVELINE KITOMARY JAMII nyingi hasa za Kiafrika imekuwa haioni au kutambuamagonjwa ya macho kama yana athari kubwa kama yalivyo mengine yanayoikabilijamii. Aidha, kuna imani imejengeka katika jamii kuwa kuvaa miwanini kuharibu macho kitu ambacho madaktari bingwa wanasema sio kweli. Yaani mimi nakaa darasani miaka zaidi ya saba nikisomeakuhusu macho tu anakuja mgonjwa nampima nagundua kuwa tatizo lake linahitaji miwani,lakini baada ya kumpa anaenda huko mtaani watu wengine wanamwambia inaharibumacho, anaitupa anakaa bila kuivaa. Kinachonipa shida zaidi kuna watu hawataki kabisa kuletawatoto wao hospitali kwa madai kuwa mtoto akipewa miwani anaharibika, sijui ninani anapotosha jamii kuhusua suala hili, anasema Dk. Cprian Ntomoka ambaye niMkuu wa Kitengo cha Macho kutoka Hospiali ya CCRBT. Hali ya matatizo ya macho inazidi kuongezeka kila sikukutokana na jamii kutokuwa na uelewa wa kutosha, lakini asilimia kubwa yamagonjwa ya macho yanaweza kutibiwa kwa njia mbalimbali. Takwimu za kidunia zinaonesha kuwa takribani watu bilioni1.3 wanasumbuliwa na matatizo ya macho huku hapa nchini makadirio yakiwa ni milioni1.8, sababu kubwa ikiwa ni afya ya macho kuwa na mgogoro. Takwimu zilizotolewa na CCBRT katika siku ya maadhimisho yaafya ya macho duniani Oktoba 10 ugonjwa wa macho unaoongoza ni mtoto wa jicho kwaasilimia 39, upungufu wa macho kuona kwa asilimia 24. Mengine ni kama shinikizo la jicho asilimia 18, magonjwa ya muda mrefu kama kisukari, presha,mafuta mengi haya yanasababisha madhara kwa asilimia 10 pia kuna umri kwendahasa uzee inachukua asilimia 18. Licha ya ongezeko hilo madaktari wamesema kuwa asilimiakubwa ya watu hawajitokezi kupima afya ya macho hivyo huenda tatizo likawakubwa zaidi kuliko namba zilizotolewa. Dk. Ntomoko anasema matatizo ya macho pia yanaweza kuwasababu ya kutokea kwa ajali za barabarani kutokana na madereva wengi kuendeshamagari bila kupata vipimo sahihi vya macho. Kwa mujibu wa Dk. Ntomoka kati ya wagonjwa 10 waliofikakatika kliniki yake kwa siku moja wakiendesha gari watatu wanakutwa wanatatizola afya ya macho. Watu wengine wanakuja wakiwa na uoni hafifu lakini anakujaakiendesha gari na ana leseni hao wapo wanakuja hospitalini ninampima lakini wanauoniambao hauruhusu kabisa kuendesha. Kwa sababu sasa kuna mabadiliko zamani tulikuwa tunasemamatatizo ya macho hayaui serikali wakaweka nguvu kwenye magonjwa yanayoua kamaUkimwi, afya ya mama na mtoto, lakini kwenye macho wamesahau huku watu wengi wakiendeleakupata madhara, anasema. Dk. Ntomoka anabainisha kuwa hata ajali inapotokea mamlakahusika huwa haziendi kupima uoni wa dereva kitu ambacho sio sahihi kwani hatauoni hafifu unaweza kusababisha ajali. Ulishawahi kuonaajali ikitoke polisi wakawahi kumpima dereva macho, mara nyingi wanakimbiliakupima ulevi lakini hawapimi afya ya macho hawajui kama hata afya ya machoinachangia kusababisha ajili barabarani kwa sababu kuna watu hawaelewiwanaendesaha gari hawaoni vizuri na utakuta mtu kama huyo alishawahi kupimasehemu akaambia avae miwani akaacha kuvaa. Watu wengine wamekuwa wabishi kuvaa miwani na kwa sasa matatizoya kuvaa haya yanashika namba mbili katika magonjwa ya macho kwa asilimia 24. Wagonjwa wote ninaowaona, watatu kati ya kumi wanashidainayotibiwa na miwani lakini wanatembea barabarani na wanakwambia wanaona lakinikitaalam uoni wao ni hafifu, ni sheria kupima macho kabla ya kupata leseni ilawapo wengine wanafoji vipimo kwa wahuduma wa afya wasio waaminifu. Wengine wanafanya kwa sababu hawajui umuhimu wa kupimaafya ya macho waamke wafanye vitu kwa usahihi, dereva usikubali kuendeshachombo cha moto bila kuhakikisha unapima afya ya macho ili kuzuia ajalibarabarani, anasisitiza. Anaongeza: Nawaambia hii ni hatari kwa watumiaji wabarabara, vyombo husika vifuatilie kwa undani kuhakikisha afya ya macho ninamba moja katika vipimo, wawe na uhakika kuwa wanaoendesha magari wafanyiweuchunguzi na madaktari wa macho. Wapo watu ambao macho yao yanashida yakutofautisha rangi pia, hawa nao wanapaswa kumuona mtaalamu wa macho asaidiwe,anashauri Dk. Ntomoka. UVAAJIMIWANI KIHOLELA Dk. Ntomoka anasema kuwa watu wanaovaa miwani kiholela wakohatarini zaidi kupata magonjwa ya machokwa sababu huathiri mishipa ya macho. Anabainisha kuwa atharikwenye mishipa ya macho husababisha uoni hafifu au uwezo wa macho kuona. Kuna watu huwa wanapenda kuvaa miwani bila hata kujuamadhara yake, nataka niwaambia kuwa miwani yoyote utakayovaa inamadhara kwaafya ya macho kwa sehemu kubwa. Uvaaji holela wa mewani husababisha mishipa ya machokuharibika na hii mara nyingi inapelekea uoni hafifu hapo ndo matataizo yamacho yanapoanza kwa baadhi ya watu, anaelezaDk. Ntowoka. Kwa mujibu wa Dk. Ntowoka, asilimia 24 ya matatizo ya machoyanatokana na uoni hafifu baada ya mishipa ya macho kuathirika ambapo moja yachanzo chake huwa ni uvaaji holela wa miwani bila kushauriwa na wataalamu. Anaishauri jamii kuhakikisha watu wanapima macho kabla yakuvaa miwani, ili kujua kiwango cha matatizo yao ndipo apatiwe inayomfaa. Nawashauri watu kabla hawajavaa miwani wakapime afya yamacho ili daktari aweze kumpa ile inayoendana na tatizo lake, uvaaji wa holelaunaweza kuathiri zaidi macho yako, anashauri. MATATIZOYA MACHO KWA WATOTO Dk. Ntomoka anasema zipo sababu kadhaa za watoto kuzaliwawakiwa na matatizo ya macho zikiwamo za kuzaliwa nazo na baada ya kuzaliwa. Anasema kwa mwaka huu, watoto 200 wamefanyiwa upasuaji wamacho. Kuna sababu ambazo huwafanya watoto wazaliwe wakiwa namatatizo ya macho, ambazo nyingine ni zakimaumbile mfano presha ya macho kwa mtoto hutokea kama anavyozaliwa na ulemavu.Kuna ugonjwa wa mtoto wa jicho ambao mtoto anaweza kuzaliwa nao, kupatamaambukizi akiwa tumboni kutoka kwa mama aliyeugua rubella, kaswemde, Ukimwi namengine. Wengine wanakujawakiwa na shida ya mtoto wa jicho, hawa huja kila wiki. Mwaka huu hadi kufikia sasawatoto 200 wamefika hospitalini ambapo kati yao asilimia 40 walikuwa na tatizola mtoto wa jicho, wengine ni makengeza na mzio ambao unatokana na mazingirayanapomkataa mtoto. Wapo watoto wanaotibiwa kwa dawa na wengine kwa upasuajia.Mtoto anatakiwa atibiwe mapema kwa sababu akiwa mdogo mfumo wake wa jichounakuwa haujakomaa hivyo ni vizuri wakawahi kupata matibabu, anaeleza. VITUHATARISHI KWA MACHO Kwa mujibu wa Dk. Ntomoka, matumizi ya vifaa vyenye mwangamkali vinaumiza macho. Hii ni kwa sababu uteute unaolainisha macho unakauka, naendapo macho yakiwa makavu yanaweza kuwasha, kutoa machozi, kuumia na wakatimwingine kuwa mekundu. Hii tunaita Computer Vision Syndroms ni mkusanyiko wa usumbufuambao mtu anapata kutokana na matumizi ya vifaa vyenye mwanga mkali. Ni changamoto kubwa, tunapokea wagonjwa wengi wanaofanyakazi za kutumia kompyuta huwa wanakuja wakilalamika kuumwa macho. Ni muhimuwatu wakajua kuwa matumizi ya muda mrefu ya kompyuta, simu na vifaa vinginevyenye nwanga mkali ni hatari kwa macho,anabainisha Dk. Ntomoka. Anaeleza kuwa katika kliniki yake anawaona wagonjwa watanohadi 10 kwa siku moja, ambao wamepata madhara ya macho kutokana matumizi ya vituvyenye mwanga mkali. Madhara yanaweza yasionekane kwa sasa ila baada ya miakakadhaa ukaanza kuumwa macho, katika kliniki yangu napata watu wengi wenyetatizo hilo. Kila siku naona wagonjwa 40 ambapo kati yao watano hadi 10 wanakabiliwana matatizo hayo, anafafanua. Dk. Ntomoka anawataka watu kufata ushauri wa matumizisahihi wa vifaa vyenye mwanga kama kupunguza mwanga na kupumzisha macho kwadakika 20 kila baada ya saa moja. Watu wapate ufahamu juu ya matumizi sahihi ya kompyuta iliwasiweze kupata matatizo ya macho, wafate ushauri wa kutumia simu janja, kompyuta,TV, Tablet na zingine kama watu wanahitaji ushauri waende kwa madaktari wamacho ili waweze kushauriwa. Pia ni muhimu kupumzisha macho kwa kila baada ya dakika 20 hadi 30 au kuvaa miwaniinayochuja kiasi cha mwanga, anashauri Dk. Ntomoka. Dk. Ntomoka anasema watu wazima mara nyingi huugua machokutokana na umri kuwa mkubwa au kusumbuliwa na baadhi ya magonjwa. Watu wazima asilimia 75 ya ulemavu wa macho unasababishwa na matatizo yanayozuilika na asilimia 40 inasababishwa na mtoto wa jicho. Sababu nyingine ni umri kuwa mkubwa, wengi hupata madhara kuanzia miaka 60. Pia kuna magonjwa yanayoathiri macho kama kisukari, wengine ni kuumia, anabainisha Dk. Ntomoka.  <topic>: afya 