<classify> Ashura kazinja, Morogoro MBALI na sera na sheria kumruhusu mwanamke kumilikiardhi, bado kumekuwapo vikwazo mbalimbali katika jamii vinavyofanya sheria hiyokutotekelezeka na hivyo mwanamke kubaki kuwa tegemezi. Kilimo ndio uti wa mgongo wa Taifa letu, namwanamke ndiye anayechangia asilimia 80 ya ushiriki kwenye kilimo, lakiniimekuwa tofauti katika kumiliki ardhi ambapo tafiti zinaonesha wanaomilikiardhi ni asilimia 24 tu, jambo ambalo haliridhishi. Changamoto kubwa inayomfanya mwanamke kukosa haki ya kumilikiardhi katika jamii inatokana na mila potofu na uelewa mdogo miongoni mwao juuya haki yake hiyo ya msingi. Sababu nyingine ni uoga na kutokuwa na uwezo wa kugharimia kesiili kujipatia haki. Mwenyekiti wa Kituo cha Taarifa na Maarifa Kata ya Mkambarani,Halmashauri ya Morogoro Vijijini, Theresia Berege, anasema haki ya mwanamkekumiliki ardhi bado ni changamoto kubwa, hasa kwa wajane ambao wamekuwa wakinyanganywamali zilizoachwa na waume zao ikiwamo ardhi ambayo ndio kitega uchumikikubwa vijijini. Berege anaiomba Serikali kuanzisha baraza la ardhikatika Kijiji cha Mkambarani ili kuwawezesha wanawake kushiriki katikakutoa uamuzi, pia kupeleka madai yao na kupatiwa ufumbuzi. Anasema pia ni vyema mabadiliko yakafanyika katikahati za kimila na kutamka wazi kuwa umiliki wa ardhi kwa mume na mke kuwa wapamoja ili kuepuka migongano pindi mmoja anapotangulia mbele za haki na hivyondugu kutaka kupora mali. Kwa vijijini changamoto hii bado ipo sana, malinyingi zimekuwa zikiandikwa kwa jina la mwanamume, ikitokea akatangulia yeyeinakuwa shida kwa mke. Mimi mwenyewe yalinikuta, lakini kwa sababu nilikuwa nauelewa nikaenda kudai haki yangu mahakamani, lakini wanawake wengi hawana huu uelewa,anasema Berege. Anatoa wito kwa vyombo vya uamuzi ikiwamo mahakama,kumwangalia zaidi mwanamke pale anapofungua kesi kwa ajili yamadai ya mirathi au ardhi, kwamba kesi hizo zisichukue muda mrefuili kupunguza gharama kwa mhusika. Hizi kesi ziendeshwe haraka, kwani utakuta kesiinachukua muda mrefu hadi miaka minne hatimaye mwanamke anakata tama. Waharakisheili kuwapunguzia gharama za kesi, kutengenezwe utaratibu utakaomfanya aifikiehaki yake kwa haraka na gharama nafuu, anasisitiza. Naye mkazi wa Kijiji cha Mkambarani, Fatuma Gowelo,anaeleza adha anayokutana nayo yeye na ndugu zake baada ya kufiwa na wazaziwote wawili. Anasema baada ya vifo vya wazazi wao, baba zao wadogo walijitokezakudai mali likiwamo shamba lenye ekari 10 wakitaka liuzwe ili wagawane. Gowelo anasema uamuzi wa kuuza shamba hilo umekuwamgumu kwao kwa sababu wanalitegemea kwa ajili kujipatia riziki. Anasema wadogo zake bado wadogo wanasoma shule yamsingi na wengine sekondari na hawana kitu kingine cha kuwawezesha kuishi hasa ukizingatiakuwa ngugu zao upande wa baba hawawasaidii kwa jambo lolote. Hatuna mzazi hata mmoja, alianza kufariki babaakafuata mama ambaye amefariki mwezi uliopita. Kifo cha mama naweza kusema kimetokana na baba yangumdogo ambaye baada ya baba kufariki, akamleta mtoto nyumbani akidai ni wa babaalimzaa nje ya ndoa. Mtoto yule alipokuja nyumbani akamshitaki mamamahakamani ili kudai mirathi likiwamo shamba letu, mama akapata presha akafarikina sasa tumebaki wenyewe hatujui hatma yetu, anasema Gowelo. Akizungumzia suala la migogoro ya ardhi, Katibu wa Chamacha Taarifa na Maarifa, Kijiji cha Mkambarani, Amina Simba, anasema kata hiyoinachangamoto kubwa ya ardhi kutokana na kukosa mabaraza ya kutatua kesi zao nahivyo wananchi wengi hukimbilia katika kituo hicho kutafuta msaada. Anasema wanawake wengi hawana uelewa wa namna yakupata haki zao, huku mfumo dume nao ukiwa umeota mizizi na kumfanya mwanamkehata akinunua shamba au kitu chochote ni lazima ataandika jina la mwanamume ilikulinda ndoa yake. Anaiomba serikali kusimamia suala la watoto wa nje yandoa, kwa sheria kutamka wazi kuwa kila mtoto wa nje arithi kwa mama yake ilikuondoa adha wanayokutana nayo wanawake walioko ndani ya ndoa iwapo babaatatangulia mbele ya haki. Kwa kuliona hilo, Shirika la Kimataifalinalojishughulisha na masuala ya haki za ardhi Landesa kwa kushirikiana namashirika mengine 25 wameamua kuanzisha kampeni ya Linda Ardhi ya Mwanamkeitakayochukua takribani miaka 12 ili kumsaidia mwanamke kupata haki ya kumilikiardhi. Mwanasheria wa Landesa, Godfrey Massay,anasema mwanamke akiwezeshwa kumiliki ardhi atakuwa na mchangomkubwa kwenye uchumi wa viwanda na kwamba ni muhimu akapewa nafasi kwamaendeleo ya jamii na Taifa kwa ujumla. Sheria za ardhi ni nzuri, lakini utekelezaji wakeumekuwa mdogo, mwanamke na mwanamume wote wana haki ya kumiliki ardhi kisheria,lakini sheria za kimila nyingi ni kandamizi , ansema Massay. Anasema kwa upande wa mwanamke, sheria za kimilazimeonesha kuwa na matatizo, hali inayosababisha kuogopa kwenda mahakamanikudai haki zao huku wengine wakiwa hawazijui, kushindwa kumudu gharama za kuendeshakesi na hata kuogopa kutengwa na jamii. Naye mchambuzi masuala ya ardhi kutoka Landesa,Khadija Mrisho, anasema kampeni ya Linda Ardhi ya Mwanamke inalengakumpatia haki yake ya kumiliki ardhi kwa kuhakikisha utekelezaji wa sera nasheria unawiana na changamoto zilizopo zinapatiwa ufumbuzi. Takribani miaka 19 na zaidi sheria yaardhi ya vijiji ipo, lakini je, ni wanawake wangapi wanaomiliki ardhi au kupatanafasi ya kuhudhuria katika mabaraza ya mashauri katika ngazi zote kuanziangazi ya kijiji? anahoji Mrisho. Anasema: Ukimpa mwanamke ulinzi katika ardhiataangalia masuala ya chakula, watoto, afya na elimu, kwahiyo utu wake nahaki zake vinalindwa huku amani na upendo vikitawala katika familia. Anazitaja baadhi ya changamoto zinazomzuia mwanamkekupata haki ya kumiliki ardhi kuwa ni utekelezaji mdogo wa sera nasheria, kutokuwapo utashi wa kuzitambua haki za mwanamke kumiliki ardhi nakuwepo kwa mila na desturi zinazotekelezwa zaidi katika jamii inayoishivijijini. Ardhi inatajwa kama kitu cha ziada, zaidiwanasisitizia ujasiriamali na vikoba, kwanini ardhi isiwe kitu kikuu chakumkwamua mwanamke kutoka katika umasikini? Tunataka jamii ambayo wanawake nawanaume wanakuwa na uwezo wa kupata na kumiliki ardhi kwa usawa kabisa,anasisitiza Mrisho. Kwa upande wake mmoja wa Wakurugenzi Landesa, EddaSanga, anasema kampeni hiyo ni ya kipekee kutokana na kuwashirikisha wadauwengi ikiwamo Serikali, wanajamii na mashirika mengine na kwamba imekuja kwawakati mwafaka. Kuna umuhimu sasa wa kumuona mwanamke ananyanyuliwa,anashiriki na kushirikishwa na kufanya uamuzi katika masuala yanayohusu ardhina vyote vinavyotoka ardhini anasema Sanga. Ni wazi kampeni hii ya Linda ardhi ya mwanamke itakuwa yenye manufaa kwa wanawake wengi hususani wa vijijini, kwa kupatiwa elimu itakayowapa uelewa na kuwawezesha kumiliki ardhi itakayo wakomboa kiuchumi.  <topic>: afya 