<classify> Wagombea urais Atiku Abukabari kushoto na Rais Muhammadu Buhari. JOSEPH HIZA NA MTANDAO KATIKA sikuwaliyotarajia kutimiza haki yao ya kidemokrasia ya kuwachagua viongozi wao;rais na wabunge wa taifa, Wanigeria waliokata tamaa walilazimika kubadilimpango wao huo wa siku hiyo. Ni kwa vilesaa chache kabla ya upigaji kura kuanza, Tume Huru ya Uchaguzi INECilitangaza uamuzi wa kuahirisha chaguzi hizo kwa wiki moja. Kutokana namuda wa tangazo hilo saa nane usiku za Nigeria, mamilioni ya wapiga kurahasawale wasiofikiwa na intaneti pamoja na mitandao ya jamii walikuja kubaini hilowakati walipoamka wakiwa wanajiandaa kwenda vituoni, asubuhi ya siku hiyo yaJumamosi ya Februari 16. Kuna ripotiya baadhi ya watu kupanga foleni mapema kabla ya kujikuta kwa mshangao wa kutoaminiwanachoambiwa kuwa uchaguzi huo haupo siku hiyo. Sasauchaguzi wa Rais na Bunge la Taifa utafanyika mwishoni mwa wiki hii, Jumamosiya Februari 23 huku zile za ugavana na wabunge wa majimbo zikiwa piazimesogezwa hadi Machi 9 badala ya tarehe ya awali ya Machi 2. Macho namasikio ya wengi yalielekezwa kwa uchaguzi wa rais wenye ushindani mkalimiongoni mwa wagombea wakuu wawili; Rais Muhammadu Buhari na Makamu Rais wazamani Atiku Abubakari. Ni uchaguziunaokumbushia ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo DRC, wakati Tume Huru yaUchaguzi CENI, ambayo licha ya changamoto lukuki ikiwamo kuunguliwa kwamaghala yake ya kuhifadhi vifaa vya kura, huku vingine vikiwa bado kuwasiliiliwahakikishia Wakongo kuwa uchaguzi utafanyika kama ilivyopangwa Desemba 23,2018. Lakini ikiwazimebaki siku chache tu ikatangaza kuahirisha hadi Desemba 30 kwa sababu hizoza mchewesho licha ya awali kudai lije jua au mvua msamiati wa kuahirishahaupo!. NchiniNigeria, Mwenyekiti wa INEC, Mahmoud Yakubu, ndiye aliyetangaza uamuzi huo,ambao pia ulipingana na ule wa mara kwa mara uliowahakikishia Wanigeria nawaangalizi wa kimataifa kuwa timu yake imejiandaa kikamilifu kuendesha uchaguzihuo. Tumeilieleza kuwa sababu ni za kilojistiki na uendeshaji hasa baada ya kuunguliwakwa ofisi zake na kuchelewa kwa vifaa, yakiwa mazingira kama yale yaliyosogezachaguzi DRC. Licha yaumuhimu wa kuchukua hatua hiyo, yaani uamuzi mgumu wa kuahirisha, ambao iwaposababu zina nia njema ndani yake bila ushawishi wowote wa kisiasa, unaendana namsemo wa bora lawama ya kusogeza uchaguzi kuliko fedheha, ambayo wangeipataiwapo uchaguzi ungefanyika huku mambo yakiwa ovyo vituoni. Lakinipamoja na hilo, kuahirishwa hata kama kulikuwa na sababu za msingi, kunaashiriauzembe wa hali ya juu ndani ya tume hizo zote za DRC na Nigeria. Ni kwa vilezilikuwa na muda wa kutosha kuweka mambo sawa na kuhakikisha uwezekano wavihatarishi vyovyote vya kuahirisha vinadhibitiwa. Kusogezachaguzi kwa wiki moja tu kunaashiria uzembe huo; huo ni muda mchache mno, ambaomatatizo yaliyokwamisha kufanyika kama ulivyopangwa yangeweza kuzibwa autahadhari zote kuchukuliwa kuhakikisha hayatokei na kusababisha ahirisho hilo. Kwamba mudahuo hauwezi kulinganishwa na miaka minne ya maandalizi na hivyo changamotozilizoshughulikiwa kipindi hicho zingeweza kutatuliwa ndani ya kipindi hichokirefu huku wakiwa wamepatiwa bajeti ya dola milioni 544. Wengi waWanigeria ikiwamo vyama vya siasa na wanasiasa walilaani uamuzi wa INEC nakumkosoa vikali Yakubu kwa ahirisho hilo lenye maumivu na gharama kubwa kwao. Kwa upandewake INEC haikufichua mara moja gharama za kifedha za kuahirisha, ingawawachambuzi wanasema zinafikisha bajeti karibu na dola bilioni moja. Lakini kwaraia wa kawaida, athari za kusogezwa kwa wiki moja zinaumiza na katika kesinyingine zina gharama kubwa mno kwao. Kwa vileWanigeria hupiga kura tu katika vituo, ambavyo walijiandikisha tu, chaguzinchini humo kwa kawaida huhusisha mipango makini mno na ghali ya safari. Watu ambaowamehama makazi, wamebadili ajira au kuondoka nchini humo hulazimika kurudikatika vituo walivyokuwa wamejiandikisha kupiga kura huko nyuma. Kwa maanakwamba wengi hulazimika wanapowasili kuishi katika nyumba za wageni ama hotelikama si kujishikiza kwa marafiki au ndugu kutokana na kutokuwa na makazi katikamaeneo hayo waliyoyahama. Tayari kunaripoti ya Wanigeria wengi waliopanda ndege kutoka Ulaya, Asia na Marekani,ambao mipango yao hiyo imevurugika vibaya na kuwaacha njia panda iwapo waingiegharama nyingine au waachane na habari za kupiga kura. Ndani yanchi kusafiri kwenda majimbo na maeneo mengine kupiga kura kumekuwa suala lakawaida nchini humo. Kwa sababuhiyo watu wengi watakwama katika maeneo mengi mbalimbali na watabakia machaguomatatu; Kurudinyumbani na kisha kurudi tena vituo vya uchaguzi, kitu kitagharimu fedha zaziada; kuongeza mkao wao katika maeneo hayo ya kupiga kura kwa wiki moja zaidikitu ambacho ni gharama za ziada au; Kuamuakurudi nyumbani na kuamua kuachana na habari ya upigaji wa kura, kitu ambachoni kujinyima wenyewe haki yao ya msingi na kidemokrasia. Shule piazilikuwa tangu mwanzo zimejipanga kwa kuzingatia ratiba ya awali ya INEC,ambayo pamoja na mambo mengine ziliruhusu wanafunzi kurudi walikojiandikishakupiga kura, kupanga tarehe za mitihani na mengineyo. Uchumiunaoyumba wa Nigeria pia umeathirika kutokana na biashara kulazimika kwa maranyingine kufungwa ili kupisha uchaguzi baada ya awali kufanya hivyo wikiiliyopita. Aidhakuahirisha uchaguzi kutaathiri mwitikio wa wapiga kura miongoni mwa Wanigeriamilioni 84 waliojiandikisha kwa tukio hilo kwa namna nyingi. Katika wikimoja hiyo kuna uwezekano wa wapiga kura wengi kutoweza kupiga kura au kutokuwatayari kusafiri tena kwenda kupiga kura mbali na wanapoishi kwa sasa. Hilo nitatizo kwa taifa ambalo hivi karibuni limekuwa likihaha na mwitikio mdogo wawapiga kura kama ilivyoshuhudiwa katika uchaguzi wa urais wa mwaka 2015. Baada yakuuchelewesha kwa wiki sita, ni asilimia 33.5 tu ya waliojiandikisha kupigakura walijitokeza katika uchaguzi huo. Ndiyo maanatangazo la INEC la kuahirisha uchaguzi huo lilikumbana na hasira, ghadhabu nahali ya kukata tamaa miongoni mwa Wanigeria wengi. Wengiwanailaumu kwa hatua hiyo kufanyika saa chache kabla ya uchaguzi, wanaonaingekuwa bora taarifa ingepatikana mapema ili waweze kurekebisha mipango yao nakuepuka kuingia gharama za kisaikolojia na kifedha bila msingi wowote. Na zaidiwanauchukulia, uamuzi huo wa ghafla wa INEC kama dharau kwao na usiozingatiaathari zitakazowapata raia. Licha yatangazo hilo kukiri uamuzi mgumu kitu ambacho ni kweli kutokana na atharizake kwa raia, taifa na heshima yake Tume kitaifa na kimataifa kwa ujumla,hakukuwa na taarifa ya kuomba radhi kwa hatua hiyo inayotokana na uzembe waowenyewe au kukiri athari za kufanya hivyo zitakazowakumba raia hasa baada yaawali INEC kudai kwa msisitizo mkubwa hakuna uwezekano wa kuahirisha saa 12kabla ya tangazo lake lililodhihirisha ukinyonga!. Kiukweli,uamuzi wa INEC ulihatarisha maisha ya maelfu ya vijana wa Nigeria. Kote nchiniNigeria vijana hawa waliachwa bila kulindwa, bila usalama katika vituo vyakura. Aidha kunawaangalizi wa kimataifa kama vile Umoja wa Mataifa, ECOWAS, Umoja wa Ulayapamoja na Taasisi za kimataifa za Marekani, International Republican InstituteIRI na National Democratic Institute NDI zilizokuwa zimejiandaa kwa jukumuhilo siku hiyo. Katikataarifa yao ya pamoja taasisi hizo zilisema wakati INEC ikiwa imepiga mahesabuvibaya juu ya changamoto zinazohusiana na usimamizi wa chaguzi, lakini piailikuwa bora zaidi kusogeza uchaguzi kuliko uwezekano wa kura kuvurugika sikuya uchaguzi kwa matatizo ya kilojistiki. Lakini kunauwezekano wa kuwa na waangalizi wachache wakati utakapofanyika Jumamosi hiikutokana na tarehe mpya kutokuwa katika mipango yao, hali inayoweza kuathiriuhalali wa uchaguzi huo. Aidha bilashaka vyama vyote vya siasa ambavyo vina wagombea wanaoshiriki chaguzi vinauwezekano wa kuathirika na ahirisho hilo. Vyama hivyo,bila kujali nguvu yao ya kisiasa vilimimina maelfu ya mawakala wa uchaguzisehemu kadhaa za nchi kusimamia mchakato huo. Na hivyo nigharama kubwa kwao kurudia zoezi hilo. Ni tofauti na INEC, ambayoimehakikishiwa bajeti ya ziada na Hazina ya Taifa, wakati vyama vya siasavikilazimika kutafuta rasilimali nyingine ili kuwapanga mawakala wao. Iwapo INECingetangaza mapema angalau siku mbili au tatu lakini zaidi wiki moja kabla,waangalizi wa uchaguzi pamoja na vyama hivyo visingeingia gharama za kupelekamawakala au waangalizi wao vituoni. Matukiomengine yaliyokuwa yamepangwa kufanyika katika tarehe mpya za uchaguzi nipamoja na harusi, mazishi, sherehe za uzinduzi fulani na mengineyovimeathirika. Baadhi yamatukio haya yaliyopangwa yalikuwa yamesogezwa ili kutogongana na tarehe zaawali za chaguzi. Aidhamakundi mbalimbali mengine ikiwamo vyombo vya usalama vimeathirika bila kusahauINEC yenyewe ambayo licha ya kutokuwa na wasiwasi na bajeti kwa mgongo wawalipa kodi, taswira yake imeharibika vibaya ndani na nje ya Nigeria.  <topic>: kimataifa 