<classify> MKUTANO wa Rais John Magufuli na wafanyabiashara umeibua mambo mazito ikiwamo udanganyifu na ukwepaji kodi unaofanywa na wafanyabiashara huku baadhi ya taasisi na watendaji serikalini wakinyooshewa vidole kuchangia hali hiyo.Kwenye mkutano huo uliofanyika Ikulu jijini Dar es Salaam jana ambao Rais Magufuli alisema anataka akitoka madarakani aache mabilionea Watanzania zaidi ya 100, alifichua wafanyabiashara wenye vitabu vya fedha zaidi ya kimoja kwa lengo la kukwepa kuwasilisha serikalini kodi stahiki.Kwa upande wao, wafanyabiashara walizilipua baadhi ya taasisi na mamlaka za serikali ikiwamo Mamlaka ya Mapato TRA na bandari wakisema baadhi ya watumishi wanachangia ukwepaji kodi kutokana na kuwawekea mazingira magumu yanayoshawishi watoe rushwa.Wanavyokwepa kodi Akimulika mambo yanayokwamisha biashara nchini, Rais Magufuli alisema changamoto zipo kwa wafanyabiashara wenyewe na pia kwa serikali. Upande wa wafanyabiashara alisema baadhi wamekuwa wakitumia mbinu mbalimbali kukwepa kodi ikiwamo kuwa na vitabu vya mapato zaidi ya kimoja.Alitaja baadhi ya kampuni zinazodaiwa kufanya mchezo huo mchafu, kwamba zimekuwa na kitabu cha benki; kingine chenye hesabu za kweli ambacho ndicho chenye faida na cha TRA. Vile vile imebainika kuwapo kampuni 17,447 zinatuhumiwa kufanya biashara hewa ambazo ameagiza kama zilikwepa kitu chochote, zijipange kulipa ndani ya siku 30.Baadhi yenu siyo waaminifu mnakwepa kodi; wengine mnafanya udalali na kufanya vitendo vya ushirika wa uhalifu, alisema. Alisema wapo wafanyabiashara waliobinafsishwa viwanda na kupewa kuendeleza ardhi lakini hawajafanya hivyo badala yake wameuza mitambo na kutumia maeneo waliyopewa kukopa benki kuendeleza shughuli tofauti.Magufuli alisema anazo taarifa za baadhi ya wafanyabiashara waliojenga viwanda kama geresha na kuvitumia kupokelea bidhaa kutoka nje bila kulipa kodi kana kwamba bidhaa hizo zimetengenezwa nchini. Alisema upo ununuzi hewa hasa kwenye madini na viwanda ambako baadhi wanaanzisha viwanda na kudanganya gharama ya vifaa ili wakidai VAT wapate kiwango cha juu zaidi.Wafanyabiashara wengine wanadaiwa kufanya mauzo ya bidhaa na kukusanya VAT lakini hubaki na fedha bila kuziwasilisha serikalini. Vikwazo serikalini Akizungumzia upande wa serikali, Rais Magufuli alitaja utitiri wa taasisi za udhibiti akisema zimekuwa nyingi na wakati mwingine zinaingiliana. Alitoa mfano wa taasisi hizo ni pamoja na TBS, TFDA, OSHA, ofisi ya Mkemia Mkuu, NEMC, Wakala wa Vipimo, Tume ya Ushindani, Ewura na Sumatra.Taasisi hizi wakati mwingine zimekuwa kikwazo cha kuanzisha na kuendesha shughuli za biashara nchini kwa kuwa zinahusika kutoza tozo na ada mbalimbali, alisema. Alisema tatizo halipo kwenye udhibiti pekee bali pia kwenye taasisi za ukuzaji na urasimishaji ambako alitoa mfano wa Tirdo, Temdo, CAMATEC na kusema kutokana na utitiri z hazihudumiwi na hivyo kushindwa kutimiza majukumu yake.Changamoto nyingine inayoathiri biashara ni utitiri wa kodi, tozo, ushuru na ada ambao unachangiwa pia na utitiri wa taasisi ikiwamo mamlaka za serikali za mitaa ambazo zimekuwa zikiamrisha ushuru na tozo nyingi wakati mwingine bila kuwasiliana na serikali kuu hivyo kubebesha wafanyabiashara mzigo mkubwa. Rushwa kwa baadhi ya watumishi ni changamoto nyingine aliyoitaja Rais Magufuli ambako alitoa mfano wa rushwa bandarini, TRA, kwenye vizuizi vya barabarani na mipakani.Alisema licha ya jitihada zinazofanywa na serikali kukabili vitendo hivyo, wapo watu hususani watumishi wachache wanaoendeleza rushwa. Ndiyo maana Mkurugenzi Mkuu wa Takukuru yupo hapa ikiwezekana wala rushwa muwataje akashughulike nao. Nina imani wafanyabiashara hamtakuwa wanafiki mtasema ukweli mzizi wa fitna tuumalize leo, alisema Magufuli.Rais Magufuli alitaja pia kutokuwapo mikakati madhubiti kuendeleza wafanyabiashara wadogo na wa kati ikiwa ni pamoja na kushindwa kuwajengea maeneo ya biashara. Tunawaacha wahangaike katika maeneo yasiyo rasmi. Hata TRA imeshindwa kuwatambua. Ndiyo maana wigo wa walipa kodi ni mdogo, alisema na kutaja pia ukosefu wa mitaji kuwa kikwazo kingine.Alisema taasisi za kifedha zimekuwa na mitaji midogo na wakati huo huo zikitoza riba kubwa huku nyingi zikiendesha shughuli zake zaidi mjini na kushindwa kujitangaza kwa walengwa. Vikwazo vingine vya biashara kwa upande wa serikali ni uwapo wa mifuko zaidi ya 17 ambayo alisema hana uhakika kama walengwa wanaifahamu.Mifuko hiyo ni pamoja na mfuko wa kutoa mikopo kwa wajasiriamali; Kilimo Kwanza; Mzunguko katika mikoa; Maendeleo ya vijana; Maendeleo ya wanawake; Mfuko wa taifa wa kuendeleza wajasiriamali wananchi; Mfuko wa pembejeo wa taifa na Mfuko wa kusaidia kilimo cha mboga na maua. Sina uhakika kama walengwa wanafahamu mifuko hii. Lakini ipo na inawekewa fedha sina hakika hata wanaofaidi mifuko hii kama ni walengwa wenyewe.Hata mawaziri na makatibu wakuu hawawezi wakakupa majibu ni wangapi wamenufaika, alisema na kusisitiza kuwa upo umuhimu wa kuunganisha mifuko hiyo. Magufuli alisema pia serikali kupitia Benki Kuu BoT imekuwa ikikopa fedha nyingi kwa ajili ya kukopa kuwapatia wajasiriamali lakini hakuna hakika kama fedha hizo zinawafikia. Changamoto nyingine aliyotaja ni mawakala wa Shirika la Viwango TBS nje ya nchi kutokuwa waaminifu kutokana na kuidhinisha bidhaa lakini zikifika nchini zinaonekana hazina viwango.TRA, bandari walipuliwa Wakichangia, baadhi ya wafanyabiashara walikiri kuwapo ukwepaji kodi huku wakilipua taasisi na mamlaka kadhaa ikiwamo TRA ambazo baadhi ya watumishi wanatengeneza mazingira magumu ili wawape rushwa. TRA Mamlaka ya Mapato ina usiri mkubwa ...Naamini asilimia 99 ya wafanyabiashara wana madhambi ya ukwepaji wa kodi na sababu kubwa ni usiri wa TRA... Kuna baadhi ya wafanyakazi wasio waaminifu, alisema mfanyabiashara Hussein Nassoro. Nassoro ambaye ni Mbunge wa Bukombe, alitoa mfano, wakati mwingine wafanyabiashara hujikuta wanaingiza nchini kontena zenye mali zinazofanana lakini hulipa gharama zisizofanana. Naamini usiri ukiondoka, tutakusanya kodi nyingi.Kwa nini kusiwe na mfumo ulio wazi wa kueleza kuwa kontena fulani la bidhaa fulani ushuru wake ni kiasi fulani?, alihoji na kusisitiza kuwa fedha nyingi za serikali zinapotea. MfanyabiasharaJoseph Musukuma alinyooshea kidole kitengo cha ukadiriaji na hesabu cha TRA na kumuomba Rais Magufuli ikiwezekana kivunjwe.Hawa watu wa kati, ukiondoa ngazi ya makamishna, ni tatizo, alisema.Alitoa mfano wa kiwanda katika eneo la Kariakoo jijini Dar es Salaam kilichofungiwa shughuli zake baada ya watumishi kukikadiria kiwango kikubwa cha kodi. Rais Magufuli alimtaka Kamishna wa TRA kueleza ni namna gani suala hilo lilitatuliwa. Kamishna alikiri suala hilo kufika kwake na kwamba lilitatuliwa na kamishna wa kodi za ndani. Kamishna wa kodi ambaye alikuwapo kwenye mkutano huo, alikiri kujadiliana na kumwamuru meneja wa kodi Kariakoo kurekebisha kodi hiyo. Rais alihoji sababu ya Meneja wa Mkoa wa kikodi Ilala kutoa makadirio yasiyoakisi uhalisia. Kwa nini atoe assessment anayojua kwa dhamira yake haipo? Huyo meneja mshushe cheo akawe chini na muhamishe hapo, Rais aliamuru.Magufuli ambaye alitaka Taasisi ya Kuzuia na Kupambana na Rushwa Takukuru kuchunguza waliotoa makadirio hayo, alisema Kuna mameneja wa TRA wanatoa assessment ya juu kumkatisha tamaa mfanyabiashara na kwa ajili ya kutaka rushwa. Alisisitiza kuwa serikali inahitaji wafanyabiashara kwa sababu inakusanya mapato Sh trilioni moja na inataka yafikie Sh trilioni tatu lakini yapatikane kwa haki.Watu wa TRA wanazungumza kwa gharama ya juu ili wahongwe na wakifika wanasemna Hapa Kazi Tu... Lazima niwaeleze ukweli msipowashughulikia ninyi nitawashughlikia ninyi, aliwaambia watendaji wakuu wa mamlaka. Kwa upande wa bandari, Musukuma alihoji sababu ya kontena kuelekezwa kwenda bandari za nchi kavu licha ya eneo la bandari kutojaa.Ukiritimba uliopo unalipa dola 40 kwa siku saba na baada ya hapo unaanza kulipa dola 80, alisema Musukuma. Vile vile alimuomba rais kutuma kikosi kidogo cha jeshi kwenda kusimamia ununuzi wa dhahabu kwa kile alichosema taarifa za mauzo zinazotolewa haziakisi uhalisia. Mzindakaya alipua Miongoni mwa wafanyabiashara waliochangia ni pamoja na Dk Chrisant Mzindakaya kutoka Rukwa aliyesema wizara inayoangusha nchi tangu nchi ipate uhuru, ni ya kilimo. Mzindaya ambaye amewahi kuwa mbunge anayejishughulisha na kilimo na kuendesha kiwanda cha nyama, alisema: Waziri mpya aamke. Nimeshamwambia niko tayari kumshauri. Mimi sijazeeka naweza kukushauri na siombi kazi, nashauri tu.Maana napenda unavyoendesha nchi. Mbunge huyo wa zamani alihoji pia sababu za kutumia fedha za kigeni kuagiza vyungu vya maua kutoka nje na maua bandia wakati bidhaa hizo zinapatikana nchini. Juhudi za nchi za kujenga miundombinu faida yake itaonekana kesho si leo. Tunaomba fedha za kigeni zitumike vizuri. Kwa nini tuagize vyungu vya maua kutoka nje? Vijana wanatengeneza vyungu kila barabara.Mimi ni shahidi, natumia maua ya Mungu situmii ya bandia. Tuache kutumia fedha zetu vibaya. Kwa nini tuagize ya bandia kutoka nje wakati yamejaaa ndani? Wilbard Mdee kutoka Kilimanjaro alimuomba Rais wafanyabiashara wadogo wapewe miezi sita tangu wanapoanza biashara kabla ya kuanza kutozwa kodi. Aliomba VAT ipunguzwe hadi asilimia 16. Asilimia 18 ni kubwa ndiyo maana watu wanatengeneza vitabu vingi, alisema.Kwa upande wake, Saul Amon kutoka Mbeya alikiri kuwa utiriri wa taasisi zinazosimamia biashara unachangia nchi kukosa mapato kutokana na wafanyabiashara wengi kutopenda kusumbuliwa. Aliomba TBS kufanya kazi kama ilivyo TFDA kwa maana ya kufanya ukaguzi wao nchini kuliko kukaguliwa nje ya nchi. Mfano mimi nachukua mzigo SADC ambako hakuna kodi.Lakini ukifika hapa nchini unakuja kulipa faini ya TBS...lakini wasioweza lazima wapite njia za vichochoro, alisema. Amon alisema ukaguzi nje ya nchi ni kazi kubwa kiasi kwamba mtu hawezi kusubiri takribani miezi minane ndip mizigo yake ikaguliwe. Awali, akifungua mkutano huo, Rais Magufuli alishukuru mwitio wa wafanyabiashara hao kushiriki licha ya mwaliko kuwa wa muda mfupi.Alisema kikao hicho ni mwendelezo wa vikao ambavyo amekuwa akifanya na makundi mbalimbali. Alisema tangu aingie madarakani amekuwa akikutana na makundi mbalimbali wakiwamo wazee, watendaji wa idara, wafanyakazi, viongozi wa dini, wakulima wanamichezo kubadilisha mawazo juu ya namna ya kuiletea nchi maendeleo. Leo nimeamua kukutana na wafanyabiashara kujua changamoto zenu; nisikilize kutoka kwenu mawazo yenu na ushauri wenu ili tufike mahali upande wa serikali na wafanyabiashara tuelewane vizuri, alisema.Rais Magufuli alisema anafahamu sekta binafsi inachangia kitu kikubwa katika uchumi wa nchi. Alisema ili shughuli za biashara zistawi zinahitaji amani na usalama ndiyo maana serikali imekuwa ikilinda na kushughulikia usalama wa nchi. Alisema serikali itaendelea kufanya marekebisho katika viwango vya kodi na tutaendelea kufanya marekebisho. Idadi na viwango vya kodi ni kichocheo cha kukuza au kudumaza biashara. Kodi zikiwa chache na viwango kuwa vikubwa vinadumaza biashara.  <topic>: kitaifa 