<classify> IMEBAINIKA kuwa, wagonjwa wanaowekewa betri ya moyo pacemaker, hukumbwa na ugonjwa wa sonona ambao hupelekea baadhi yao huishia kujiua.Hayo yamo katika utafiti uliyofanywa na jopo la madaktari wa Taasisi ya Moyo ya Jakaya Kikwete JKCI, wakishirikina na kitengo cha magonjwa ya akili cha Hospitali ya Taifa ya Muhimbili na kupitishwa rasmi Novemba 29, mwaka jana.Akizungumza kuhusiana na utafiti huo, Mkuu wa Kitengo cha Utafiti wa JKCI, Dk Pedro Pallangyo, alisema sio wagonjwa wote wanaowekewa betri ya moyo wanapokea kifaa hicho kama ipasavyo kiakili.Alisema wagonjwa wenye shida ya moyo wanawekewa kifaa hicho maalum ili kuwasaidia moyo kupiga mapigo yanayokidhi mahitaji yao.Mara nyingi huwekewa mtu mwenye tatizo la mapigo ya moyo yenye kasi ndogo, kwa kawaida kasi ya mapigo kwa mtu aliyetulia ni kati ya 60- 100 kwa dakika.Sasa sio wagonjwa wote ambao wakiwekewa wanapokea vifaa hivi ipasavyo kiakili, tafiti zimeonyesha baadhi ya wagonjwa hupata hofu, sonona na wengine hata kujiua baada ya kuwekewa vifaa hivyo, alisema.Alisema wagonjwa wengi ambao wameripotiwa kupata changamoto hiyo imetokana na kujawa na hofu kubwa, akirejea mfano wa mzee wa miaka 83 aliyefikishwa hospitali hapo akitokea Nyanda za Juu Kusini na kuwekewa kifaa hicho lakini baadaye alikutwa amejiuwa.Kutokana na hali hiyo, Dk Pallagyo alisema wagonjwa wanaowekewa betri ya moyo wanahitaji uangalizi zaidi, pamoja na uchunguzi wa kisaikolojia ili kugundua matatizo ambayo hayajabainika.Sonona mpaka sasa duniani kote ni watu watatu tu wameripotiwa kujiua baada ya kuwekewa betri akiwamo huyu mzee wetu wa Nyanda za Juu Kusini waliripotiwa kuwa na matatizo ya akili, alisema.Aidha, Dk Pallagyo alisema chapisho hilo la JKCI kuhusu tafiti hiyo ni la kwanza duniani kuhusisha mtu ambaye hana historia ya magonjwa ya akili kujiua baada ya kuwekewa betri.Kilichomuua mgonjwa sio kifaa alichowekewea bali ni mabadiliko ya kisaikolojia aliyopata mgonjwa baada ya kuwekewa kifaa hicho, alisema.Sonona: Sonona ni muitikio wa kihisia ambao hutokea kwa mtu baada ya kushuhudia tukio na kumsababishia maumivu makali. Wataalamu wa tiba ya magonjwa ya akili wanaeleza kuwa matukio hayo humletea mtu hisia za hofu, mashaka, wasiwasi, kujitenga, kilio na mshtuko na mwingine kuogopa kuwaona watu fulani au kutembelea maeneo fulani.Pia Sonona humfanya mtu kuwa mpweke, mwenye hofu, mashaka na asipopata matibabu anaweza kupata ugonjwa wa akili. Kwa mujibu wa Shirika la Afya Duniani WHO, sonona imeathiri watu takribani milioni 300 ambapo kila mwaka husababisha matukio karibu 800,000 ya watu kujiua duniani.Umeme wa Moyo: Umeme wa moyo ni mfumo wa kipekee , huweza kutolewa katika kiwango maalumu kinachowezesha misuli ya moyo yenye mpangilio sawa na yenye ufanisi pasipo kwenda ovyo na kupelekea mgonjwa kuwekewa betri ya moyo ili kumsaidia uzalishaji wa umeme katika moyo hivyo kutatua tatizo la mapigo yasiyo ya kawaida.Mtu maarufu ambaye amepandikizwa mashine hii kifuani mwake kwa muda wa miaka 17 sasa ni kocha aliyewahi kuifundisha klabu ya soka ya Manchester United ya Uingereza ,Sir Alex Ferguson ambaye aliwekewa kifaa hicho tangu mwaka 2003.  <topic>: kitaifa 