<classify> MACHO na masikio ya Watanzania yatakuwa bungeni Dodoma kusikiliza Bajeti Kuu ya Serikali ya Mwaka wa Fedha 201920, itakayosomwa leo.Bajeti Kuu ya Serikali husomwa kwa wakati mmoja na ya nchi nyingine za Afrika Mashariki EAC kuonesha mtangamano uliopo miongoni mwa nchi hizo. Bajeti hiyo ni ya nne ya tangu Serikali ya Awamu ya Tano iingie madarakani 2015, ni bajeti itakayojielekeza kwa kiasi kikubwa katika kufanikisha Uchaguzi wa Serikali za Mitaa utakaofanyika mwishoni mwa mwaka huu na pia kueleza vipaumbele vya serikali kwa mwaka ujao wa fedha. Bajeti hiyo itakayowasiliswa na Waziri wa Fedha na Mipango, Dk Philip Mpango saa 10 jioni, itatanguliwa na hotuba juu ya Hali ya Uchumi nchini ambayo itawasilishwa asubuhi bungeni hapo.Serikali inatazamia kuzingatia vipaumbele vinavyolenga kuinua uchumi wa nchi lakini hasa kuwa kichocheo katika kuboresha maisha ya Watanzania kupitia huduma na miradi mbalimbali ya kitaifa na kimkakati inayotekelezwa nchini. Miongoni mwa maeneo ambayo bajeti hiyo itayazingatia ni utekelezaji wa mikakati ya serikali kuhusu vipaumbele 10 ambavyo vilitajwa katika bajeti ya mwaka jana ambavyo utekelezaji wa baadhi umekamilika na baadhi unaendelea.Miongoni mwake ni kuendelea kuimarisha Mapato ya Ndani, Ujenzi wa Reli ya Kati ya Kisasa SGR, Mradi wa Umeme katika Bonde la Mto Rufiji na Usambazaji wa Umeme Vijijini kupitia Mradi wa REA. Mikakati mingine ni Ununuzi wa Ndege za Serikali na Kulifufua Shirika la NdegeTanzania ATCL na pia kuboresha huduma za jamii kwa kuendelea kujenga Hospitali za Wilaya, Vituo vya Afya na Zahanati.Katika eneo hilo la afya macho pia yamelenga katika kugharamia ununuzi wa dawa, chanjo, vifaa, vifaa tiba na vitendanishi. Haina shaka pia kuwa Sera ya Elimu Bure inayolenga kutoa elimu bure kuanzia ngazi ya awali hadi Kidato cha Nne litaguswa na bajeti kutokana na ukweli kwamba Serikali inatumia Sh bilioni 20.8 kila mwezi kugharamia hitaji hilo.Vipaumbele ambavyo vinaweza kugusiwa na bajeti hiyo kwa kutolewa taarifa kutokana na vingi kuwa vimekamilika ni pamoja na kuondoa watumishi hewa na wenye vyeti vya kughushi katika utumishi wa umma, ujenzi wa ukuta kuzunguka Mgodi wa Madini ya Tanzanite Mirerani wenye urefu wa kilomita 24.5 kwa gharama ya Sh bilioni 5.42 na pia Kuhamishia Makao Makuu ya Serikali mjini Dodoma.Wabunge waizungumzia Wakitoa maoni yao kuhusiana na matarajio yao kwa bajeti ya mwaka ujao wa fedha, Mbunge wa Mtwara Vijijini, Hawa Ghasia CCM alisema ana imani kuwa bajeti hiyo itaweka vipaumbele katika utekelezaji wa Uchaguzi wa Serikali za Mitaa ambao utakaofanyika Oktoba, mwaka huu. Mbunge wa Muleba Kaskazini, Charles Mwijage alisema bajeti ya mwaka huu ipo ndani ya mipango ya miaka mitano ya maendeleo, hivyo vipaumbele vilivyopo katika mpango huo ndivyo vitakavyojitokeza katika bajeti hiyo.Kwa upande wake, Mbunge wa Busega, Dk Raphael Chegeni CCM alisema anatarajia kuona serikali ikija na mkakati wa kuongeza idadi ya walipakodi nchini. Alisema Tanzania ina zaidi ya watu milioni 50, lakini walipa kodi ni milioni 2.4 tu, jambo linalotoa ishara kwamba hakuna mwamko wa wananchi katika ulipaji kodi.Mbunge wa Mlalo, Rashid Shangazi CCM pia alizungumzia suala hilo, akieleza kuwa anatarajia Mamlaka ya Mapato TRA itaachana na mfumo wa kikoloni wa kukusanya kodi kwa nguvu na kujikita katika kutoa elimu kwa umma juu ya umuhimu wa kulipa kodi kwa hiari.Mbunge wa Manonga, Seif Gulamali CCM, alisema anatarajia kuona bajeti hiyo ikijikita katika utekelezaji wa miradi muhimu kwa wananchi ikiwa ni pamoja na ujenzi wa barabara, ufuaji wa umeme wa maji katika Mto Rufiji, maarufu Stieglers Gorge na miradi ya maji. Mbunge wa Momba, David Silinde Chadema, alisema anatarajia serikali itawasilisha bajeti yenye mikakati ya kuongeza ajira na uzalishaji ambao anaamini utaongeza makusanyo.Silinde ambaye pia ni Waziri Kivuli wa Fedha na Mipango, alisema asilimia 60 ya makusanyo ya kodi nchini yanatokana na Kodi ya Lipa Kadri Unavyopata PAYE ambayo wafanyakazi wanakatwa kwenye mishahara yao.Tukitengeneza mazingira ya kuongeza uzalishaji, tutazalisha ajira nyingi na hao watakaoajiriwa watalipa kodi kwa serikali, alisema. Mbunge wa Viti Maalum Mkoa wa Mara, Agnes Marwa CCM, alisema anatarajia bajeti mwaka ujao wa fedha itajikita katika kutekeleza ahadi ya serikali ya kumtua mama ndoa kichwani kwa kutekeleza miradi ya maji. Bajeti hiyo pamoja na mambo mengine itazingatia mahitaji halisi ya nchi katika kujenga viwanda na kufikia Uchumi wa Kati ifikapo 2025.Wadau na matumaini lukuki Akizungumza na gazeti hili, Mshauri binafsi wa Masuala ya Uchumi, Profesa Kitojo Wetengere alisema upo umuhimu wa kujifunza kutoka nchi nyingine kuhakikisha kunakuwa na mfumo wa kitaalamu na unaotenda haki katika ukusanyaji kodi.Alisema sheria za kodi zinapaswa kubadilika kulingana na mazingira zisaidie wadau na nchi badala ya kugeuka kikwazo. Unapoweka kodi kubwa lazima rushwa itaingia, alisema.Mshauri huyo wa Uchumi alisisitiza umuhimu wa kupanua wigo wa kodi akisema wasomi na wataalamu wanapaswa kukaa na kuibua maeneo zaidi badala ya kuendelea kujielekeza katika eneo dogo na kubebesha watu wachache mzigo wa kodi na kuleta manunguniko. Akitoa mawazo yake, Akida Mnyenyelwa kutoka Shirikisho la Wenyue Viwanda CTI, alisema; Kunapokuwa na ukandamizaji, biashara haziendi na kodi haiwezi kupatikana kama inavyotakiwa. Hiyo haikai vizuri. Mnyenyelwa alisistiza umuhimu wa serikali kupanua wigo wa kukusanya kodi.Kwa upande wake Rais wa Chama cha Madaktari Tanzania MAT, Dk Elisha Osati alisema wanatarajia bajeti hii itakua na uhalisia, kati ya kitakachotengwa na fedha zitakazotolewa hasa katika sekta ya afya. Tunatarajia bajeti hii itakua halisi, yaani isitajwe namba nyingi lakini zikatolewa fedha kidogo, hii inatugombanisha na wananchi kwa sababu wao wamesikia bilioni nyingi zimetajwa lakini wakija hospitali wanakosa sawa, alisema Dk Osati.Kwa upande wake, Katibu wa Itikadi, Uenezi na Mawasiliano wa Chama cha ACT Wazalendo, Ado Shaibu, alisema chama chake kinatarajia bajeti hii itakua ya muendelezo wa bajeti zilizopita katika Serikali ya Rais Magufuli yaani fedha nyingi kutengwa katika miradi iliyoanzishwa. Msemaji wa Jumuiya ya Wafanyabiashara Tanzania JWT Stephen Chamle alisema wanaamini bajeti hiyo itafanyia kazi maoni ya wafanyabiashara katika kuboresha mazingira ya biashara, ukusanyaji kodi na pia kutoa unafuu kwa wananchi.Mkuu wa Chuo cha Biashara CBE, Profesa Emanuel Mjema alisema katika bajeti iliyopita serikali ilikusanya kodi nyingi kuliko kipindi kilichopita na wanatarajia itaendelea kuwa chanya kwa maendeleo ya nchi. Profesa Mjema alisema anaamini kuwa fedha za bajeti za miradi ya maendeleo tayari zimetengwa lakini anatarajia kuona utekelezaji katika miradi yote ili kubadili uchumi wa nchi.Alisema miradi hiyo mikubwa itachochea uwepo wa viwanda mama ambavyo vyenyewe vitasaidia kuanzisha viwanda vingine. Mchumi kutoka Chuo Kikuu cha Dar es Salaam Profesa Humphrey Moshi alisema matamanio yake ni kuona bajeti hiyo inakuja ikiwa na radha ya kujenga uchumi wa viwanda kwa kuyaangazia maeneo mbalimbali ikiwamo ujenzi wa Reli, kuboresha miundombinu ya maji, umeme, reli, barabara, kilimo na elimu.Alisema wakati huu ambapo Taifa limejielekeza kufikia Uchumi wa Kati wa Viwanda kuna umuhimu mkubwa kwa bajeti hiyo kuzingatia maeneo hayo ili kusaidia kufikia malengo hayo ya kukuza viwanda ambayo Taifa limejiwekea. Imeandikwa na Ikunda Eric na Magnus Mahenge, Dodoma, Stella Nyemenohi, Evance Ngingo, Regina Kumba, Oscar Job na Francisca Emmanuel, Dar.  <topic>: kitaifa 