<classify> ANDREW MSECHU Dar es Salaam RIPOTI ya haki za binadamu iliyotolewa Dar es Salaam jana, inaonyeshamikoa 19 inaongoza kwa ukatili dhidi ya watoto, huku ukatili wa kingono ukiwajuu zaidi. Kwa mujibu wa ripoti hiyo iliyotolewa na Kituo cha Sheria na Haki zaBinadamu LHRC, mikoa hiyo ni Tabora, Njombe, Geita, Songwe, Simiyu, Pwani,Ruvuma, Kilimanjaro, Katavi, Mara, Dodoma, Kagera, Mwanza, Iringa, Morogoro,Singida, Tanga, Rukwa na Dar es Salaam. Ripoti hiyo imeonyesha kuongezeka kwa ukatili huo, huku maeneo menginevifo na mauaji yanayotokana na imani za kishirikina na ajali za barabarani vikipungua. Mkurugenzi Mtendaji wa LHRC, Anna Henga, alisema wamebaini kuendeleakushamiri ukatili dhidi ya watoto, hasa wa kingono unaohusisha ubakaji naulawiti. Katika matukio haya, kanda inayoongoza kwa matukio ya ukatili dhidiya watoto ni Kanda ya Ziwa asilimia 38, ikifuatiwa na Kanda ya Juu Kusini asilimia32, Kanda ya Pwani ya Kaskazini asilimia 9 Kanda ya Kati asilimia 7, Kandaya Magharibi asilimia 5, alisema. Alisema kupitia ripoti hiyo iliyoandaliwa kwa kutumia ripoti zamashirika, taarifa kutoka vitengo vya LHRC, vyombo vya habari na zinazopatikanakupitia mfumo wa shirika wa ufuatiliaji haki za binadamu, wamebaini asilimia 66ya matukio ya ukatili dhidi ya watoto ni ukatili wa kingono na asilimia 44 niukatili wa kimwili. Akitoa ufafanuzi kuhusu matukio ya kunyanyaswa kwa watoto, Mtafiti waLHRC, Fundikira Wazambi, alisema ukatili wa watoto umeendelea kuwa changamotokubwa, hasa ubakaji na ukatiki wa kingono. Alisema katika asilimia 66 iliyorekodiwa katika ukatili wa kingono,karibu asilimia 90 ni ubakaji, na ilibainika watuhumiwa wakuu ni watu wa karibuwa watoto, ikiwemo wazazi, ndugu, jamaa, majirani na walimu. Wazambi alisema katika Kanda ya Ziwa ambayo ndiyo inayoongoza kwaasilimia 38 ya matukio yote, maeneo yaliyoripotiwa ni katika mikoa ya Geita,Shinyanga, Mara, Simiyu na Kagera. Alisema kwa Mkoa wa Mwanza, ulawiti wa watoto unaofanywa na watoto wenzaoumeonekana kuwa changamoto katika kata 17, zikiwemo Igofo, Igoma na Nyegezi. Ukatili wa kimwili dhidi ya watoto pia unazidi kushamiri, ikiwemowatoto kupewa adhabu za kikatili, kumwagiwa maji ya moto na kuunguzwa sehemu zamiili yao kwa makosa madogo kama kupika mboga bila ruhusa ya wazazi, alisema Wazambi. Alisema kutokana na vitendo hivyo, mimba za utotoni pia zimeonekanakushamiri. Wazambi alisema kati ya Januari hadi Juni, matukio mengi ya mimbayameripotiwa Tanzania Bara, hasa mikoa ya Mara, Mwanza, Kagera na Lindi. UKATILI DHIDIYA WANAWAKE Henga alisema suala jingine ni kuongezeka ukatili dhidi ya wanawake,hasa ukatili wa kimwili unaotokana na mauaji yanayosababishwa na wivu wamapenzi, pia ukatili wa kingono kama ilivyotokea kwa mtindo wa teleza mkoaniKigoma. Alisema matukio ya ukatili dhidi ya wanawake yameripotiwa katika mikoaya Dodoma, Kagera, Kigoma, Morogoro, Dar es Salaam, Mbeya, Shinyanga naManyara. Henga alisema ripoti hiyo pia imebaini kuwa mauaji yanayotokana naimani za kishirikina na kujichukulia sheria mkononi yamepungua kidogo ikilinganishwana miaka iliyopita, japo bado ni mengi. HAKINYINGINE Henga alisema ripoti hiyo imebaini kuwepo kwa changamoto katikamazingira ya elimu, hasa upungufu wa vyoomatundu ya vyoo shuleni. Alitolea mfano mkoani Geita, ambako zaidi ya wanafunzi 4,000 wa shuleza msingi Ihunamilo na Mwaloni wanalazimika kutumia vyoo vya majirani kutokanana ukosefu wa matundu ya vyoo kwenye shule hizo. Alisema suala jingine ni marekebisho ya sheria ya asasi za kiraiaambayo yameathiri uhuru wao wa kujumuika kwa kuingilia uhuru wa utendaji wakazi zao, pia kutoa mamlaka makubwa kwa msajili wa asasi za kiraia ikiwemo kuzifuta. Henga alisema wanaamini mchakato wa kuteua makanimsha wa Tume ya Hakiza Binadamu umeanza, hivyo wanaisihi Serikali kuukamilisha ili kusimamiamasuala ya haki za binadamu na utawala bora nchini. Hatua hiyo ni muhimu kwa kuwa haki ya watu kuishi imeendelea kukiukwakutokana na mauaji yanayohusishwa na imani za kishirikina, mauaji ya kikatiliya watoto mkoani Njombe, mauaji yanayodaiwa kufanywa na maofisa wa vyombo vyadola, adhabu ya kifo na ajali za barabarani zinazochangiwa na uzembe, alisemaHenga. Alisema kwa sasa zaidi ya wafungwa 430 waliopo magerezani wanasubiriutekelezaji wa adhabu ya kifo, japokuwa Tanzania haijatekeleza adhabu hiyotangu mwaka 1994. Katika kipindi cha miezi sita ya kwanza, LHRC imekusanya adhabu sabaza vifo, ambazo ni mbili zaidi ya zile ilizokusanya katika kipindi kama hichomwaka 2018, alisema. NINIKIFANYIKE Akizungumzia kuhusu mapendekezomuhimu, Wazambi alisema ni vyema Serikali ihakikishe watoto ambao wamekuwawahanga wakuu wa ukatili wanapata ulinzi zaidi na kuwa salama ili wafurahiehaki zao kama binadamu. Alisema ni vyema pia kwaSerikali kufikiria kuondoa utaratibu wa adhabu ya kifo ambayo inakiuka haki zabinadamu na haijatekelezwa kwa zaidi ya miaka 20 sasa. Pia, ni vyema Serikali kupitiaWizara ya Sheria na Katiba ianzishe mchakato wa kufanyia marekebisho sheriazinazokandamiza haki za binadamu, ili kukuza na kulinda haki hizo. Sheria hizi ni pamoja na Sheriaya Huduma za Habari, Sheria ya Takwimu na Kanuni za Maudhui ya Mitandaoni,alisema.  <topic>: kitaifa 