<classify> SERIKALI imesema kiasi cha Sh bilioni 314.92 kimetumika kuwalipa mafao ya kustaafu na mirathi kwa wastaafu, ambazo ni sawa na asilimia 74.74 ya fedha Sh bilioni 424.74 zilizotengwa kwa mwaka 201819 hadi ilipofi kia Aprili mwaka huu. Pia, imesema hadi kufikia Aprili mwaka huu, serikali imelipa deni la ndani kwa asilimia 75.18 huku deni la nje likilipwa kwa asilimia 74.10 ya lengo. Hayo yameelezwa na Waziri wa Fedha na Mipango, Dk Philip Mpango wakati wa kuwasilisha Hotuba ya Bajeti ya Wizara ya Fedha na Mipango kwa mwaka 20192020. Wizara ya Fedha iliomba bunge lipitishe Sh trilioni 11.94 kwa mwaka wa fedha 201920 huku kiasi cha Sh trilioni 9.73 zikitengwa kwenye fungu la deni la taifa. Baadaye Bunge lilipitisha makadirio hayo. Dk Mpango alisema katika mwaka 201819 serikali ilitenga Sh trilioni 1.41 kwa ajili ya kulipa riba ya deni la ndani na hadi kufikia Aprili mwaka huu kiasi cha Sh trilioni 1.06 kimelipwa sawa na asilimia 75.18 ya lengo. Alisema pia serikali ilitenga Sh bilioni 588.30 kwa ajili ya kulipia mtaji wa deni la nje ambapo hadi kufikia Aprili mwaka huu Sh trilioni 1.23 zimelipwa sawa na asilimia 74.10 ya lengo. Aidha, Dk Mpango alisema hadi kufikia Aprili mwaka huu, deni la Serikali liliongezeka na kufikia Sh trilioni 51.03 kutoka Sh trilioni 49.86 Aprili mwaka jana. Ongezeko hilo ni sawa na asilimia 2.35.Ongezeko la deni la serikali linatokana na kupokewa kwa mikopo mipya kwa ajili ya kugharamia miradi mbalimbali ya maendeleo, ambayo ni pamoja na ujenzi wa jengo la tatu la Kiwanja cha Ndege cha Kimataifa cha Julius Nyerere, ujenzi wa miradi ya umeme, barabara na madaraja makubwa, alisema. Akizungumzia kudhibiti deni hilo, Dk Mpango alisema serikali itahakikisha inakopa kwenye vyanzo vyenye riba nafuu na kulipa kwa wakati kwa madeni yaliyoiva ili kudhibiti ukuaji wa deni la Serikali. Alisema kuwa wizara pia itafanya ufuatiliaji na tathimini ya mikopo inayodhaminiwa na serikali ili kuhakikisha wadaiwa wanalipa madeni husika kwa wakati, kuepusha uwezekano wa kuongeza mzigo kwa serikali wa kulipa mikopo hiyo. Dk Mpango alisema tathimini ya deni la taifa kwa mwaka inaonesha kuwa hadi Desemba mwaka jana deni hilo ni himilivu katika kipindi cha muda mfupi, wa kati na mrefu. Viashiria katika tathimini hiyo vinaonesha kuwa thamani ya sasa ya deni kwa pato la taifa ni asilimia 27.2, ikilinganishwa na ukomo wa asilimia 70, alisema na kuongeza.Alisema thamani ya sasa ya deni la nje pekee kwa pato la taifa ni asilimia 55 ya sasa ni asilimia 157.3 ikilinganishwa na ukomo wa asilimia 240 na ulipaji deni la nje kwa kutumia mauzo ya bidhaa za nje ni asilimia 15.2 ikilinganishwa na ukomo wa asilimia 23. Misaada na mikopo Dk Mpango alisema hadi kufikia Aprili mwaka huu, misaada na mikopo ilifikia Sh trilioni 1.7, sawa na asilimia 86 ya lengo la kuratibu upatikanaji wa misaada na mikopo nafuu ya kiasi cha Sh trilioni 2.67 kutoka kwa washirika wa maendeleo ili kugharamia miradi mbalimbali ya maendeleo. Dk Mpango alisema pia wizara hiyo pia kuratibu upatikanaji wa mikopo ya ndani na nje yenye masharti ya kibiashara na jumla ya Sh trilioni 8.9. Kati yake, Sh trilioni 3.11 ni mikopo ya nje, Sh trilioni 1.19 ni mikopo ya ndani na Sh trilioni 4.6 ni mikopo ya ndani ya kulipia hatifungani zilizoiva. Hadi kufikia Aprili mwaka huu, Sh bilioni 692.3 zilikopwa kutoka nje, Sh trilioni 3.3 zilikopwa kutoka soko la ndani zikijumuisha malipo ya dhamana za serikali zilizoiva alisema. Udhibiti fedha za serikali Dk Mpango alisema kiasi cha Sh bilioni 10 kimeokolewa kutokana na uhakiki wa madai ya fedha za fidia za miradi mbalimbali ya serikali, ikiwamo miradi ya maendeleo ya miundombinu katika jijiji la Dar es Salaam DMDP, ujenzi wa Reli ya Kati kwa kiwango cha kimataifa na ujenzi wa kituo cha jeshi cha Majini. Uchambuzi wa miradi ya kimkakati Alisema kwa mwaka wa fedha 201819, wizara imefanya uchambuzi wa miradi ya kimkakati 111 yenye thamani ya Sh bilioni 749.63 kutoka kwenye halmashauri 67 kwa ajili ya kuzingatiwa kwenye bajeti ya mwaka 201920. Alisema matokeo ya uchambuzi huo ni kuwa miradi 15 yenye thamani ya Sh bilioni 137.38 kutoka kwenye halmashauri 12 ilikidhi vigezo na mikataba kusainiwa. Sekta zinazokua Dk Mpango alisema sekta zilizokua kwa kasi ni sanaa na burudani kwa asilimia 13.7, ujenzi wa asilimia 12.9, uchukuzi na uhifadhi wa mizigo asilimia 11.8 na habari na mawasiliano asilimia 9.1.Alisema ukuaji huo wa uchumi umekwenda sambamba na utolewaji wa huduma bora kwa wananchi zikiwamo maji, afya, umeme, elimu na ujenzi wa miundombinu ya reli, bandari, viwanja vya ndege, madaraja na barabara pamoja na kuimarisha usafiri wa anga. Dk Mpango alisema katika mwaka huu wa fedha, wizara ilipanga kukusanya mapato ya ndani yakijumuisha mapato ya halmashauri Sh trilioni 20.89. Kati ya hizo, mapato ya kodi Sh trilioni 18, halmashauri Sh bilioni 735.6 na mapato yasiyo ya kodi Sh trilioni 2.16.  <topic>: kitaifa 