<classify> Vijana wa miaka 20 hadi 40, waathirika wakubwa Utafiti wa Ocean Road 2008, alisema 90 kansa ya koo wanaume, asilimia 10 wanawake. Ocean Road kuna ongezeko la wagonjwa wa saratani ya koo 511 ndani ya kipindi cha miaka 12. Mama mwenye virusi vinavyosababisha saratani hiyo akijifungua anaweza kumuweka mtoto kwenye hatari VERONICA ROMWALD DAR ES SALAAM IKIWA wewe ni miongoni mwa watu wanaopenda kushirikimapenzi kwa njia ya mdomo kunyonya sehemu za siri za mwezi wako, unapaswakutambua kwamba unajiweka kwenye hatari ya kuishia kupata saratani ya koo. Akizungumza na MTANZANIA katika mahojiano maalumuhivi karibuni, Daktari Bingwa wa Idara ya Upasuaji wa Magonjwa ya Masikio, Pua,Koo na Vivimbe vya Kichwa wa Hospitali ya Taifa Muhimbili, Tawi la MloganzilaMAMC, Godwin Mfuko, alifafanua kwa kina juu ya suala hilo. Alisema watu wanaojihusisha na ngono kwa njia hiyo wana uwezekano mkubwa wa kupata ugonjwa uitwao kitaalamu Recurrent Laryngeal papillomatosis RLP. Hii ni aina nyingine ya ugonjwa ambao unafanana nasaratani, lakini si saratani moja kwa moja, unaweza kugeuka kuwa saratani ikiwamtu hatapata matibabu yanayostahili kwa wakati. Yaani unakuta kuna vivimbe vingi vimeota kooni, lakinivyenyewe si saratani, vivimbe hivyo hukaa kama mfano wa vioto majani palekooni na hivyo kumfanya mhusika ashindwe kupumua vizuri. Ikiwa mgonjwa hatapatiwa matibabu mapema, ileinfection maambukizi inaweza kupenya kwenye chembe chembe hai za mwili nahivyo kugeuka kuwa saratani, tunapokea watu wengi wanaougua ugonjwa huu hivisasa, alifafanua. Watoto nao waugua Bingwa huyo wa Mloganzila alisema katika kliniki zaowanapokea zaidi watoto kati ya miaka miwili hadi minne na vijana kuanzia umriwa miaka 20 hadi 40, wanaokabiliwa na ugonjwa huo. Watoto hupata maambukizi kutoka kwa mama zao wakati wakuzaliwa kwa njia ya kawaida, ikiwa mama ana maambukizi ya kirusi cha HumanPapilloma HPV ukeni, huweza kumuambukiza mtoto wake wakati wa kujifungua,alibainisha. Alisema kwa upande wa vijana wa miaka 20 hadi 40, katikakipindi hicho wanakuwa kwenye hatari ya kupata maambukizi hayo kwani ndichokipindi ambacho wengi huanza kushiriki ngono. Ugonjwa huuhutokana na maambukizi ya kirusi hicho cha HPV ambacho hukaa sehemu za siri nandicho ambacho husababisha saratani ya shingo ya kizazi kwa wanawake,alibainisha. Wengi hutibiwa kama pumu Dk. Mfuko alisema watoto wengi wanaowapokea katikakliniki yao huwa wamepitia na kutibiwa kwenye hospitali mbalimbali kamawagonjwa wa pumu. Nimeeleza awali kwamba, mtoto anakuwa kwenye hatari yakupata ugonjwa huu kama mama ana maambukizi ya HPV ukeni, anapozaliwa kwa njiaya kawaida. Watoto wengi wanaokabiliwa na ugonjwa huu, dalili yakwanza ambayo huonesha ni pale wanapofikisha umri wa miaka miwili, hushindwakupumua vizuri, ndiyo maana utaona wengi hutibiwa kama pumu, lakinitunapowachunguza tunakuta wana vinyama vimeota kama majani kooni. Majibu ya vipimo hutueleza wanaugua RLP, kwa kawaidavinyama hivyo vinavyokuwa vimeota, vinapokatwa huwa na tabia ya kuota tena,mgonjwa anaweza kufanyiwa upasuaji hata mara 30, unakuta vinajirudia kuota,alisema. Alisisitiza kuwa kimsingi jamii inapaswa kuelewa kwamba,ngono kwa njia ya mdomo pekee kunyonya sehemu za siri hakusababishi mtukupata saratani hiyo moja kwa moja. Isipokuwa kuna huo uhusiano wa karibu na mtu anakuwakwenye hatari zaidi ya kupata saratani ikiwa huyo anayeshiriki naye anamaambukizi ya kirusi hicho cha HPV, alisema. Alisema wapenzi wanaponyonyana sehemu za siri ikiwa mmojaana maambukizi ya kirusi hicho, huingia kinywani na kwenda moja kwa moja katikachembe chembe hai za mwili. Kwa hiyo ukiniuliza iwapo ngono kwa njia ya mdomoinasababisha saratani, nitakwambia hakuna jibu la moja kwa moja, kwa sababu mtuanaweza kupata maambukizi ya kirusi hiki lakini asipate saratani. Atapata saratani ikiwa kirusi cha HPV kitaenda kuathirichembechembe hai za mwili na kuingiza vinasaba vyake na hivyo kuzigeuza tabiayake na kuzifanya zikue bila mpangilio, alifafanua. Kinachotokea Hivyo, mtu akifanya ngono kwa njia hii hujiweka kwenyehatari zaidi ya kupata saratani ya koo, kama yule anayemlamba anakuwa namaambukizi ya kirusi hiki. Kwa sababu akipata maambukizi ya kirusi hicho cha HPVkikiingia mwilini mwake, kinaweza kwenda kuathiri chembechembe hai za mwilizilizopo kooni. Kirusi cha HPV kikiingia kooni kinaweza kuathirichembechembe hai za mwili na kusababisha infection, kirusi hiki kinapoingiakwenye seli huingiza vinasaba vyake, ile seli ya mwili inageuka, inakuwa nakinasaba cha kirusi hiki. Hapo kirusi kinakuwa na uwezo wa kuanza kubadilisha ileseli na hivyo kuwa saratani, tunajua tabia ya saratani inapoingia mwilini huwainabadilisha tabia ya seli. Kitaalamu tunajua wazi seli za mwili huwa zinakua nakugawanyika taratibu, lakini saratani inapoingia mwilini seli za mwilihuathirika na kuanza kukua kwa haraka na kugawanyika bila mpangilio. Kwa sababu kile kirusi kinabadilisha kabisa ukuaji waseli ndiyo maana unakuta mtu ameota nyama kubwa shingoni, yale ni matokeo yakukua bila kudhibitiwa kwa zile seli za mwili, alisema. Aliongeza: Hata hivyo, uvimbe wa saratani unapoota maranyingi huwa unaweza usiwe na maumivu ya aina yoyote ile, lakini unakuaunaongezeka kwa kasi kuliko kawaida. Kijana anena Mariam Isaya si jina lake halisi, Mkazi waBunju, alisema hupendelea zaidi kushiriki ngono na mpenzi wake kwa njia yamdomo. Huwa napata hisia zaidi nikifanya hivyo,napenda mpenzi wangu anavyonieleza jinsi anavyojisikia pindi ninapomfanyiakitendo hicho, alisema. Alisema mpenzi wake pia huwa anashiriki nayengono kwa njia ya mdomo na kwamba, kila wanapokutana lazima wafanye kitendohicho. Sina hakika na wala sijui kwamba kitendo hichokinaweza kutusababishia kupata saratani, tumeanza kufanya hivyo kwa muda mrefusasa na wala sifikirii na sidhani kama mpenzi wangu anafikiria kuacha, kunaraha ya kipekee, alisema. Imegawanyika Dk. Mfuko alisema saratani ya koo imegawanyika katikasehemu mbili, ipo inayotokea katika koo la chakula na nyingine katika koo lahewa. Alisema koo la chakula lipo katika sehemu ya juu na mwendelezowake huishia kwenye tumbo la chakula na kwa upande wa koo la hewa lenyewehuunganika hadi kwenye mapafu. Mtu akifanya ngono kwa njia ya mdomo anaweza pia kupatasaratani kwenye kinywa, sehemu ya nyuma ya ulimi, sehemu ya juu au eneo lolotehadi kwenye koo, alibainisha. Aliongeza: Hizi saratani za koo la chakula nazozimegawanyika katika sehemu kuu tatu, ipo ambayo inahusisha zile zinazogusamisuli ambako vocal cord sauti ndiko huwa zinatoka. Ipo ambayo hutokea katika eneo la chini ya zile vocalcord na nyingine hutokea eneo la juu, zote zinaweza kuwa na dalilizinazoshabihiana, alibainisha. Utafiti wa Ocean Road Daktari huyo alisema mwaka 2008 hadi 2011 Taasisi yaSaratani Ocean Road ORCI, ilifanya utafiti uliohusisha wagonjwa kati ya 87hadi 90 wa saratani ya koo ambao walilazwa kwa matibabu katika kipindi hicho. Alisema matokeo ya utafiti huo yanaeleza karibu asilimia90 ya wagonjwa waliokuwa wamepata saratani hiyo, walikuwa wanaume, wanawakewalikuwa asilimia 10 tu. ORCI walifanya utafiti huo kuangalia matokeo ya tiba,aina ya saratani na sehemu gani ya koo ilikuwa imeathirika kwa wagonjwa hao,waliangalia visababishi vitatu, walihoji iwapo walikuwa ni wavutaji sigara,watumiaji wa pombe au vyote viwili kwa pamoja. Matokeo yao yanaonesha karibu asilimia 70 walionekanawalikuwa wanatumia pombe na sigara, asilimia 12.5 walikuwa watumiaji wa sigarapekee na asilimia 18 walikuwa watumiaji wa pombe, katika utafiti huo hawakuhojikabisa kuhusu ngono kwa njia ya mdomo, alisema. Tafiti ya Marekani Dk. Mfuko alisema, nchini Marekani waliwahi kufanyautafiti na kugundua kwamba asilimia 35 ya wagonjwa wenye saratani ya koo nchinihumo, wana infection ya kirusi hiki cha HPV. Kule ngono kwa njia hii ni jambo la kawaida, maana yakeni kwamba kati ya watu 100 wenye saratani ya koo watu 35 wana maambukizi yakirusi hiki cha HPV, alifafanua. Aliongeza: Inaonesha kwamba ingawa inawezekana si kirusihiki kiliwasababishia moja kwa moja kupata saratani, lakini kwa utafiti waMarekani inaonesha watu wanaokunywa pombe wapo kwenye hatari zaidi ya kupatasaratani hiyo kuliko wasiotumia. Dalili Bingwa huyo wa Mloganzila alisema, miongoni mwa dalili zaawali kwamba mtu anakabiliwa na saratani hiyo, ni kupata sauti inayokwaruza,maumivu wakati wa kumeza chakula, shida ya kupumua au maumivu ya koo. Mtu akipata shida ya kupumua anakuwa anapata shidaakivuta hewa ndani huwa inatoa sauti fulani kwa sababu ile sehemu inakuwaimeziba, alisema. Aliongeza: Ikiwa saratani ipo kwenye koo la hewa mgonjwahupumua kwa shida, sauti haitoki vizuri au sauti inakuwa inatokea kwa ndanipindi anapovuta hewa stridor. Ili kumsaidia mgonjwa wa aina hii huwa inabidi tumfanyieupasuaji wa kutengeneza njia mbadala ya kupitishia hewa, kwani tukimwachaanaweza kukosa hewa na kupoteza maisha, alisema. Alifafanua, ikiwa ni saratani imeshambulia katika koo lachakula mgonjwa hushindwa kumeza chakula vizuri au hupata maumivu makali wakatiwa kumeza. Hatari zaidi Alisema saratani inayohusisha koo la chakula ni hatarizaidi kwani sehemu hiyo ni pana, hivyo dalili huchelewa kujionesha na huanzakujitokeza wakati tayari ikiwa imeshasambaa sehemu kubwa kuliko saratani ya koola hewa. Mara nyingi saratani ya koo la hewa hugundulika mapemakwa sababu inapoanza tu mara nyingi sauti huwa inashindwa kupita, hivyo mtuanapokuja hospitalini anagundulika mapema na kupatiwa matibabu mapema, anapona. Lakini kwa upande wa koo la chakula kwa sababu dalili huchelewa kujitokeza, wengihuja hospitalini wakati tayari inakuwa imeshaanza kusambaa na ikiwa katikahatua za juu tatu na nne ambazo kwa kawaida huwa ngumu kutibika, alisema. Aliongeza: Saratani ya koo la chakula ikisambaa mnohuweza pia kuathiri koo la hewa, wakati mwingine pia huweza kusababisha tezizilizopo kooni nazo kuvimba. Uchunguzi Bingwa huyo alisema huwa wanalazimika kuchukua sampuli ya kinyama kutoka kwa mgonjwa na kwenda kukichunguza maabara ambako huwa na uwezo wa kujua ni aina gani ya saratani koo la chakula au la hewa na imefikia hatua gani. Tunashirikiana kwa ukaribu na wataalamu wenzetu waTaasisi ya Saratani Ocean Road ORCI, alibainisha. Wanaume Kundi la wanaume ndilo lililopo kwenye hatari zaidikupata saratani hii ikilinganishwa na wanawake kwa sababu kuu mbili, kundi hilindilo linawatumiaji wengi wa pombe na sigara. Hata idadi ya wanaokuja kliniki kwa matibabu tunaonawengi ni wanaume watu wazima kuanzia umri wa miaka 50 na kuendelea,alibainisha. Alisema japo katika utafiti ule wa ORCI hawakuhusishangono kwa njia ya mdomo, waliangazia zaidi matumizi ya pombe na sigara, hivisasa kuna utafiti ambao tunafanya. Tunapochukua historia zao huwa tunawauliza iwapo wamewahi kushiriki ngono kwa njia ya mdomo, bado utafiti huo unaendelea utakapokamilika tutatoa matokeo yake, alibainisha. Itaendelea Kesho..  <topic>: afya 