<classify> NaMWANDISHI WETU SELIMUNDU sickle cell ni ugonjwa wa kurithi ambao hutokeabaada ya mwili wa binadamu kuwa na upungufu katika umbile la seli, ambapohubadilika na kuwa nusu duara au umbile la mundu zana ya mkulima badala yamduara. Hali hii ya umbile la seli kufanana na mundu, ndioiliyosababisha iitwe iitwe selimundu au kwa jina la kitaalamu sickle cell. Ni ugonjwa unaorithishana vizazi kwa vizazi, lakini endapo mzazimmoja tu akiwa na vinasaba vya ugonjwa huu basi huwa ni vigumu kusababishamtoto kuvipata, bali endapo wazazi wote wawili ikitokea wana vinasaba hivyo. Kwa Afrika, Nigeria ni nchi ya kwanza kuwa na idadi kubwa yawatoto wanaozaliwa na selimundu huku Tanzania ikishika nafasi ya tatu, ambapokila mwaka watoto takribani 11,000 huzaliwa na matatizo hayo. Kutokana na kuongezeka kwa tatizo hilo, wataalam kutoka ChuoKikuu cha Afya na Sayansi Shirikishi Muhas wameamua kufanya utafiti nakutafuta njia ya kuutibu ikiwa ni pamoja na kupandikiza uboho born marrow navinasaba kwenye mifupa. Kwa kawaida, chembe nyekundu ya damu nimviringo, husafiri kupitia mishipa midogo kabisa ya damu kwa urahisi na kwawagonjwa wenye selimundu, chembe zao za damu huvunjika na kupoteza umbohilo la mviringo na kuchukua umbo la ndizi au mundu. Chembe hizo nyekundu za damu zenye umbo lamundu hukwama katika mishipa midogo ya damu mwilini na mtiririko wa damu kwendasehemu fulani ya mwili unapopungua huku hewa safi ya oksijeni ikizuiwa nakusababisha maumivu makali ya ghafla. Kutokana na hali hiyo, husababisha maumivumakali katika mifupa na vifundo, maumivu yasiyotabirika ambayo yanaweza kutokeamara chache au mara nyingi kama kila mwezi kwa mgonjwa mwenye matatizo hayo. Dalili Dalili ya kwanza huanza kuonekana kwa mtoto pindi anapotimiza umri wa miezisita tangu kuzaliwa kwake. Huanza kuugua mara kwa mara, kuvimba miguu, kuishiwa damu pamojana ubongo wake kushindwa kukua ipasavyo. Hali hiyo inapotokea, mzazi anashauriwa kumpeleka hospitaliniili aweze kufanyiwa vipimo na kuanza matibabu mapema ili kupunguza ukubwa watatizo. Daktari Akizungumzia ugonjwa huo, Daktari wa Watoto kutoka Hospitali yaRufaa ya Mloganzila, Moses Karashani, anasema sasa hivi kuna ongezeko la rufaakwa watoto wanaougua selimundu. Anasema watoto hao ni wale wenye umri kuanzia miezi sita hadimiaka 14 ambapo kati yao nusu ni wale walio chini ya miaka minane. Anasema mara baada ya kuonekana kwa dalili zilizopo hapo juu,mtoto anapaswa kufikishwa hospitali mapema ili aweze kupata huduma za matibabukwa haraka. Mtoto ambaye wazazi wake wote wawili baba na mama wanavinasaba vya selimundu, kuna uwezekano wa asilimia 25 kupata ugonjwa huo namtoto ambaye mzazi mmoja hana vinasaba hivyo hawezi kurithi, anasema Dk. Karashani. Anaongeza kuwa Serikali kupitia Wizara ya Afya, Maendeleo yaJamii, Jinsia, Wazee na Watoto, walimua kuanzisha kliniki ya watoto wanaosumbuliwana ugonjwa huo siku ya Jumanne na Alhamisi hospitalini hapo ili waweze kupatahuduma bora za matibabu. Anasema watoto waliopewa rufaa kutoka hospitali mbalimbalinchini zikiwamo za Mkoa wa Dar es Salaam, wanafikishwa hospitalini hapo kwaajili ya kupatiwa huduma za matibabu. Anasema pia wamekuwa wakipokea watoto wenye ugonjwa huo kutoka majumbani,jambo ambalo limechangia kuongezeka kwa idadi ya wagonjwa. Anasema katika siku hiyo, zaidi ya watoto 20 wanafika hospitalinihapo kwa ajili ya kupatiwa huduma za matibabu kuanzia umri wa miezi sita hadimiaka 14, ambapo kati yao, nusu yake ni wale wenye umri chini ya miaka minane,jambo ambalo linadhihirisha ukubwa wa tatizo. Anasema licha ya jitihada mbalimbali zinazotolewa na serikalikatika kuhakikisha watoto wanapata huduma bora za matibabu, hadi sasa idadi yawatoto wanaougua ugonjwa wa selimundu ni kubwa. Idadi ya wagonjwa wa selimundu inaongezeka siku hadi siku,juhudi za ziada zinahitajika ili kuhakikisha wanapatiwa matibabu bora,anasema. Anasema watoto wanaougua ugonjwa huo, baadhi yao wanapitiachangamoto nyingi ikiwamo kukimbiwa na mzazi mmoja au unyanyapaa. Anasema wazazi wengine huamua kuwapeleka kwa waganga wa kienyejiwakiamini kuwa wamerogwa, jambo ambalo si kweli. Anasema hali hiyo imesababisha idadi kubwa ya watotowanaofikishwa hospitalini kulelewa na mzazi mmoja. Kwa sababu ugonjwa huu unahusisha udumavu wa ukuaji waubongo na maradhi ya mara kwa mara, baadhi ya wazazi wanaamua kuwakimbia wakezao na wengine kuwapeleka kwa waganga. Hii imechangia wengi wao kuletwahospitali wakiwa kwenye hatua mbaya, anasema. Anasema katika za Marekani na India, mtoto mara baada yakuzaliwa anafanyiwa vipimo maalumu screening ili kubaini matatizo aliyonayo, hiihuwasaidia kuanza matibabu mapema pindi anapobainika kuwa na matatizo. Dk. Karashani anasema Chuo cha Afya ya Tiba Muhimbili Muhaswalifanya utafiti kuhusiana na vipimo hivyo maalumu screening katikahospitali za Temeke na Mwananyamala na kufanikiwa. Kwa mfano, baadhi ya hospitali binafsi nchini, wanawekafull package ya mjamzito na gharama za malipo yake ikiwamo ya kumfanyiascreening mtoto mara baada ya kuzaliwa, hali ambayo inasaidia kujua matatizoyanayomsumbua, anasema. Anasema vipimo hivyo ni muhimu kwa sababu vinasaidia kujuamaradhi ambayo mtoto anaweza kuzaliwa nayo. Dk. Karashani anasema ili waweze kupiga hatua zaidi ya kuwatibuwatoto, Serikali inapaswa kuboresha sera zake na kuanzisha mpango maalumu wakuwafanyia vipimo maalumu watoto hao mara baada ya kuzaliwa. Anasema kuboreshwa kwa sera hizo kutasaidia kuwalazimishawajawazito kulipia gharama za matibabu zikiwamo za kuwafanyia screening watotowakiwa wachanga. Anasema hiyo itasaidia kutambua matatizo ya mtoto kuanziatumboni hadi anapozaliwa, jambo ambalo pia linaweza kupunguza ukubwa wa tatizo. Anasema lakini pia serikali inapaswa kuanzisha utaratibu wautoaji wa elimu kwa wagonjwa wa selimundu kuanzia ngazi ya mtaa ili kuhakikishaelimu ya ugonjwa huo inawafikia watu wengi zaidi. Hii itapunguza unyanyapaa na kuondoa imani potofu na kudhanikuwa wamerogwa. Mmoja wa wazazi aliyezungumza na gazeti hili, Amina Omary,ambaye mtoto wake wa umri wa miaka mitano anasumbuliwa na maradhi haya, anasemaawali alikua hajui kama ana ugonjwa huo hivyo alimpeleka kwa mganga wa kienyejiili kupatiwa matibabu. Nilipojifungua mwanangu alikuwa anaumwa mara kwa marapamoja na kukaukiwa damu, nilidhani amerogwa, nikaanza kuhangaika kwa wagangatofauti ili kutafuta tiba, lakini hakuna chochote kilichofanyika zaidi ya mtotokuendelea kuugua, anasema Amina. Anaongeza kuwa, wakati anaendelea kuhangaika kutafuta tiba yamtoto wake, mzazi mwenzie aliamua kumkimbia hivyo akawa katika mazingira magumuhuku akihangaika mwenyewe ukizingatia kuwa hana kipato cha kutosha. Anasema mwishowe aliamua kurudi hospitali na kuanza vipimo,ndipo mtoto wake alipogundulika kusumbuliwa na selimundu, akatakiwa kuanzamatibabu haraka kwa sababu alikuwa amechelewa. Mimi na familia yangu tulidhani mwanangu amerogwa hivyonikaamua kwenda kwa waganga, tuliposhindwa tukarudi hospitali na kuanza vipimondipo alipogundulika kwamba anaumwa selimundu, anasema. Anasema katika kipindi chote hicho, baadhi ya ndugu, jamaa nafamilia walikuwa wanamnyanyapaa mtoto wake kwasababu ya maradhi yanayomsumbua. Anaiomba serikali kutoa elimu kwa wananchi kuanzia ngazi yavijiji ili kila mmoja aweze kuujua ugonjwa huo na dalili zake, hii itasaidiakuwafikisha watoto mapema hospitalini. Naye Mariam Hussein ambaye mwanawe hana ugonjwa huo, anasemaelimu kuhusu selimundu haijatolewa vya kutosha, ndio maana wananchi hukimbiliakwa waganga wakidhani wamerogwa. Mimi mwenyewe sina elimu ya kutosha kuhusu ugonjwa huo,ndio maana tunapoona mtoto anaugua mara kwa mara tunaamini karogwa, anasema. Anaongeza: Ikiwa watapatiwa elimu ya kutosha, itasaidia wazaziwengi kuwahi hospitali na wanaume kushindwa kuwakimbia wake zao.  <topic>: afya 