<classify> TEZIDUME ni kiungo kidogo alichonacho kila mwanaume na huweza kukua na kuwasababishia maradhi hususani anapokuwa amefi kisha miaka 45 na kuendelea.Mbali na umri kuongezeka, sababu nyingine ya kukua kwa tezidume na kusababisha maradhi katika kiungo hicho ni pamoja na eneo hilo kushambuliwa kwa bakteria ama kupatwa na ugonjwa wa saratani.Kiungo hicho hukua kwa sentimeta moja kwa kila baada ya miaka mitano na kusababisha mgandamizo katikati ya njia ya mkojo na kusababisha maumivu makubwa kwa mhusika. Hayo yamebainishwa na Catherine Malika kutoka Chama cha Wataalamu wa Matumizi ya Mionzi katika Uchunguzi na Tiba Tanzania TARA wakati wa wiki ya watalaamu wa mionzi tiba duniani .Wiki hiyo iliadhimishwa kwa kutoa huduma bure ya upimaji wa awali wa tezidume na mfumo wa mkojo kwa wanaume ambapo zaidi ya wanaume 130 walihudumiwa. Huduma ya upimaji ilitolewa katika Hospitali ya Mlonganzila, nje kidogo ya jiji la Dar es Salaam.Maadhimisho hayo hufanyika kwa kushirikiana na idara ya Radiolojia ya Hospitali ya Taifa Muhimbili ambayo inatokana na kumuenzi mgunduzi wa x ray ambazo hutumika katika kubaini magonjwa mbalimbali baada ya kufanyiwa utafiti.Hata hivyo anasema jamii inapaswa kuondokana na mtazamo hasi kuhusu tezidume na kuwa na utayari wa kujichunguza afya zao kubaini dalili za awali za magonjwa yanayoshambulia kiungo hicho.Aidha, jamii itambue kuwa maradhi ya tezidume hayasababishwi na kuwa na uhusiano na wanawake wengi hususani wake za watu, ushirikina ama kunywa maji ya madafu kwa wingi hususani waishio Pwani. Vilevile wapo wanaodhani tezidume ndio ugonjwa wenyewe wakati hiki ni kiungo ambacho kiko kwa wanaume na ambacho huanza kukua pindi mwanaume anapofikisha miaka 45.Tezidume siyo saratani, ni kiungo kilichoko katika mwili wa mwanaume pekee hakionekani kwa macho ya kawaida, wala kupapaswa kwa mkono ndiyo maana huchunguzwa ili kubaini dalili za maradhi na kupata matibabu yaliyo sahihi, anasema Catherine.Kiungo hicho ambacho mwanaume tangu kuzaliwa kiko ndani sana, ni kidogo hivyo kukichunguza ni muhimu ili kupata matibabu yaliyo sahihi kama kitakuwa kimeathirika. Anahimiza wanaume waliofikisha umri wa miaka 45 kuwa na utayari wa kufanya uchunguzi wa awali ambao ni muhimu kuliko kusubiri na matokeo yake kukabiliwa maradhi makubwa.Maradhi ya tezidume ni maradhi kama yalivyo kwa wengine, kwani kiungo hicho walichonacho kikifika umri fulani kinaongezeka. Ni kiungo muhimu, kinatumika katika uzazi, anasisitiza.Anasema utafiti uliofanywa, ilibainika kuwa asilimia kubwa ya wanaoanza kuonesha dalili ni wenye umri wa miaka 45 na zaidi ambao huhusika na ukuaji wa kiungo hicho na wenye umri wa chini ni wachache au hawapo kabisa.Kuhusu njia ya kupima anasema ipo haja ya elimu kutolewa ya kukubaliana na uchunguzi kwani katika hatua ya, awali hupima kwa ultra sound ya kawaida na siyo ya kuingiza kipimo katika njia ya haja kubwa ambayo wanaume wengi wanaiogopa.Njia nyingine ni ultra sound kupimwa juu ya tumbo au kuingiza kifaa njia ya haja kubwa hatua ambayo inaonesha kama imekuwa kubwa kwa kiwango gani na ili kupelekwa maabara zaidi kupima kwa kutumia kipimo cha damu.Ndani ya radiolojia kuna vifaa vingi vinatumika,kuchunguza magonjwa, kuna kupima x-ray, CT-scan, mionzi ya sauti, nguvu ya sumaku katika MRI katika uchunguzi na mionzi, anasema.Kupitia maadhimisho hayo, wataalamu walifanya uchunguzi kwa wanaume kubaini wenye maradhi hayo ya tezidume. Miongoni mwa vitu vya kubaini ni kama anakwenda haja ndogo mara kwa mara, mkojo haukatiki, kupata maumivu na hata kwa wasio na dalili hizo wafanye uchunguzi na waliobainika walipewa rufaa za kwenda katika Hospitali ya Taifa ya Muhimbili MNH.Katika maadhimisho hayo, wanaume walijitokeza kwa wingi kuhitaji huduma hiyo tofauti na ilivyofikiriwa awali wakiwapo pia wanaume ambao hawakuwa wamefikisha umri wa miaka 45, wakitakiwa kuchunguzwa.Mmoja wa wagonjwa waliofika kuchunguzwa hospitalini hapo, Busiga Kyallya 48 anasema baada ya kusikia taarifa za kuwapo kwa uchunguzi wa tezidume aliona ajitokeze kwani kila siku watu wamekuwa wakiogopeshana kuhusu kiungo hicho. Anasema wapo wanaosema wanaume wanaoshiriki katika tendo la ndoa na wanawake wa aina mbalimbali ndiyo walioko katika hatari kubwa ya kuwa na ugonjwa kwenye tezidume. Almas Nyange 52 anasema awali haikufahamika kama tezidume ni kiungo ambacho kila mwanaume anacho.Ilidhaniwa ni ugonjwa wa saratani jambo ambalo siyo kweli. Wataalamu wanakiri kwamba bado elimu inahitajika kwa wingi kuondoa dhana iliyojengeka ikiwamo kwamba, magonjwa hayo yanawakabili watu wa maeneo ya Pwani na si kwa waishio bara.Wanawake ni kundi linalotajwa kuwa linapaswa kushiriki bega kwa bega kwa kuwaelimisha kuhusu kiungo hicho. Inaelezwa kwamba wanawake wana ushawishi kwa waume zao. Wanaweza kuwa chachu kwa waume zao kwenda kufanya uchunguzi wa mara kwa mara badala ya kusubiria maradhi kukomaa.  <topic>: kitaifa 