<classify> TAASISI ya Kimataifa ya Kilimo cha Kitropiki International Institute of Tropical Agriculture -IITA, hivi karibuni iliandaa semina ya siku moja kwa waandishi wa habari ikilenga kuwapa uelewa kuhusu tatizo la mabadiliko ya tabianchi na athari zake katika kilimo.Ilikuwa ni sehemu ya kuadhimisha Wiki ya Chakula iliyoanza kuadhimishwa duniani kote Oktoba 16 mwaka huu. Wiki hiyo imetengwa ili kupambana na njaa duniani. IITA kwa kushirikiana na serikali inatekeleza mradi wa kuwasaidia wakulima nchini kuhimili mabadiliko ya tabianchi ili kuhakikisha kunakuwa na usalama wa chakula wakati wote.Ni katika muktadha huo wiki iliyopita, katika gazeti hili kulikuwa na makala iliyoangalia namna shughuli za binadamu zinavyochangia mabadiliko ya tabianchi ambayo yana madhara mengi, hususani katika kilimo kinachotegemea mvua kama cha kwetu Tanzania.Tuliona kwamba mabadiliko hayo yanayoleta ukame au mvua nyingi zisizo na manufaa husababishwa na vitu kama uharibifu wa mfumo ikolojia, moshi unaotoka viwandani, moshi wa magari, uchomaji misitu, kilimo cha kuhamahama, pamoja na gesi mbalimbali zinazotoka kwenye vitu kama chupa za uturi, majokofu na kadhalika.Hali hii husababisha ongezeko la mkusanyiko wa gesi joto ambayo hufanya angahewa yetu kuhifadhi joto zaidi kutoka kwenye jua na kuongezea halijoto duniani. Halijoto inapokuwa juu, ndivyo hali ya hewa duniani inapokuwa mbaya zaidi. Tukaangalia madhara yake kuwa, mbali na ongezeko la magonjwa au kuzalisha wakimbizi, mabadiliko ya tabianchi husababisha uzalishaji wa mazao ya kilimo na mifugo kupungua sana.Makala ile iliisha kwa kuuliza swali la nini kifanyike ili kukabiliana na hali hiyo hususani suala zima la kuendelea kuzalisha mazao ya kilimo kwa tija. Makala haya ya leo yanajaribu kujibu swali hilo. Kwa mujibu wa Dk Fredrick Baijukya aliyewasilisha mada katika semina hiyo kwa waandishi wa habari anasema kwamba wakati juhudi za kitaifa na kimataifa zikifanyika ili kupambana na shughuli za kibinadamu zinazosababisha mabadiliko ya tabianchi kuna mambo ambayo wakulima wanapaswa kufanya.Kubwa anasema ni wakulima sasa kuendesha kilimo kinachohimili mabadiliko ya tabianchi kilimo himilivu maarufu kwa kitaalamu kama Climate Smart Agriculture CSA. Mambo muhimu yanayozunguka kilimo himilivu anayataja kuwa ni pamoja na kuboresha ikolojia ya mahala husika na kuhusisha wadau mbalimbali katika kufanya kilimo himilivu kuwa na tija.Mengine anasema ni kuhusisha teknolojia kwa wingi katika kilimo, kuendesha kilimo cha umwagiliaji, kulinda mmomonyoko wa udongo na maji, kulima kilimo cha kuchanganya mazao na miti na kutumia mbegu bora zinazovumilia ukame au maji mengi.MBINU BORA ZA KILIMODk F A. Myaka katika wasilisho lake kwenye semina hiyo ya waandishi wa habari anasema katika mazingira ya sasa, ni muhimu kutumia mbinu mbalimbali za kilimo hususani kinachewezesha maji kuhifadhiwa ardhini ili kupambana na ukame. Anasema kwamba ni muhimu pia kuchimba mabwawa, majaruba pamoja na mashimo maarufu kama mashimo ya chololo.Mashimo ya chololo yanachimbwa ili kupandwa na kutiwa majivu, mbolea na mabaki ya mazao kwa kiasi ili kutunza maji na kuongeza virutubisho kwenye mimea. Mazao yanayopandwa katika mashimo ya chololo yanaweza kudumu katika vipindi vya upungufu mkubwa wa mvua, na mavuno yanaweza kuongezeka mara tatu zaidi. Pia anasema ni muhimu wakulima kuendesha kilimo cha umwagiliaji ukiwemo ule wa matone bila kusahau kutumia mbolea.Anasema uhimilivu dhidi ya mabadiliko ya tabianchi ni pamoja na kupanda mazao yanayovumilia ukame, magonjwa, wadudu na mafuriko. Ni kwa msingi huo anasema wakulima wanatakiwa kutumia mbinu kama kilimo shadidi cha mpunga ambacho hutumia maji kidogo lakini hutoa mazao mengi pamoja na kilimo cha matuta. Anahimiza zaidi kilimo cha matuta ya kufunga tied ridge ambayo yanasaidia sana katika kulinda maji yasipotee.Dk Myaka anafafanua kwamba wakulima wanatakiwa kuendesha kilimo kunachotunza unyevu wa maji kwa kuongeza uingiaji wa maji ardhini na kuyapunguza kupotea kwa kutiririka baada ya mvua kunyesha. Mtindo mwingine anaohimiza wakulima kuzingatia ni kilimo cha kukingama mvua, sambamba na mashamba kuyawekea mitaro inayoambatana na tuta kubwa katika mtindo wa Fanya juu na Fanya chini.Fanya Juuchini inamaanisha kuweka udongo upande wa juu wa mteremko ili kuzuia maji ya mvua kutoka nje ya shamba kuingia ndani ya shamba, hivyo kuzuia mmomonyoko wa ardhi kwa kulinda mchanga wenye rutuba katika shamba usiondolewe na maji. Halikadhalika anasema kila panapostahili wakulima wanatakiwa kutumia matandazo kwa baadhi ya mazao, kulima mazao mchanganyiko, Kipindi hiki cha mabadiliko ya tabianchi wakulima hawana budi kuendesha kilimo himilivu. kulima kwa kutofautisha au kwa mzunguko wa mazao crop rotation.Akifafanua kuhusu kilimo cha mzunguko wa mazao, Dk Myaka anasema mkulima anatakiwa kubadilisha mazao anayopanda katika eneo moja katika misimu ili udongo wa shamba usitumike kwa seti moja tu ya virutubisho. Aina hii ya kilimo anasema inasaidia pia kupunguza mmomonyoko wa udongo na pia kuongeza rutuba ya udongo na mavuno. Kuhusu kuweka matandazo shambani anasema ni jambo muhimu pia.Lengo la kutandaza anasema ni kutunza unyevu wa udongo, kupunguza mitiririko ya maji, kupunguza hasara za uvukizi, kupunguza mmomonyoko wa upepo, kuzuia ukuaji wa magugu, kuimarisha mfumo wa udongo, na kudhibiti halijoto ya udongo. Matandazo maarufu anasema ni nyasi, mabaki ya mazao, mabua na vitu vingine vya mimea.KILIMO MSETONaye Emmanuel Temu alitoa wasilisho linaloonesha umuhimu wa kuchanganya mazao na miti kwenye shamba maarufu kama kilimo misitu mseto. Kilimo misitu anasema ni upandaji wa mimea ya miti miti, vichaka kama mazao ya kilimo pamoja na mazao mengine naau mifugo katika ardhi moja. Anasema kilimo hiki kinaboresha tija na kupunguza athari za mabadiliko ya tabianchi.Miti iliyopo anasema inaweza kulindwa na kudhibitiwa, au na mipya iliyopandwa. Anasema miti hunasa na kufyonza hewa ya ukaa, kitu muhimu katika mlingano wa mabadiliko ya tabianchi na kuihifadhi kwa usanidimwanga au kuitumia katika majani, mashina, matawi na mizizi.MAMBO YA KUZINGATIAMambo muhimu kwa wakulima katika zama hizi za mabadiliko ya tabianchi baada ya kupanda, kupalilia na kupunguzia miche ni pamoja na yafuatayo: Kutumia mbegu bora zenye ukinzani dhidi ya ukame. Kutafuta aina ya mbegu ambazo mbali na kuhimili ukame pia zinatoa mavuno mengi. Utumiaji wa wanyamakazi na zana za kulimia katika kutayarisha shamba kwa ajili ya kupanda. Utunzaji wa rutuba ya udongo kwa kutumia samadi. kuchanganya mimea jamii ya mikunde. Utunzaji wa unyevu kwenye udongo, kutumia kilimo cha kontua, matuta ya kufunga na kilimo misitu. Udhibiti wa mmomonyoko wa udongo kulima mitaro na matuta fanya juu na fanya chini.  <topic>: kitaifa 