<classify> WAMILIKI wa viwanda vya dawa za binadamu katika ukanda wa Jumuiya ya Afrika Mashariki EAC, wamesema kama watajengewa mazingira bora ya biashara, wana nafasi kubwa ya kuzisaidia nchi za ukanda huo kuondokana na utegemezi na mzigo wa kuagiza dawa kutoka nje ya Afrika.Kwa sasa, nchi za EAC inayoundwa na Tanzania, Kenya, Uganda, Rwanda, Burundi na Sudan Kusini, kwa asilimia 90 zinatajwa kuagiza dawa kutoka nje ya Afrika, hivyo kuifanya afya kuwa moja ya sekta zinazozikamua serikali fedha nyingi kwa ajili ya kuagiza dawa na vifaa tiba.Wametoa kauli hiyo wakati wa mkutano uliowakutanisha kujadili changamoto mbalimbali zinazoikabili sekta yao. Wamedai kuwa, dawa zinazoagizwa kutoka nje zinawakandamiza kwa kuwa waagizaji hununua kwa bei ndogo, lakini pia hulipishwa kiasi kidogo cha kodi hivyo kuzifanya kuwa nafuu ikilinganishwa na dawa zinazozalishwa ndani ya EAC.Si kwamba dawa tunazozalisha hazina ubora, bali tunapata ushindani katika soko kutokana na unafuu wa dawa zinazoagizwa. Hawa wanapumua sana katika suala la kodi, hali ambayo kwa namna moja ama nyingine inatuumiza sisi wazalishaji wa ndani.Ili tuweze kukua na kuzisaidia nchi zetu, tunaziomba nchi wanachama wa EAC waangalia jinsi ya kutuinua, kwa maana ya kuvilinda viwanda vya ndani dhidi ya vile vya nje, alisema Rishi Vadodaria, Mkurugenzi Mtendaji wa kampuni ya Rene Industries Ltd ya Uganda aliyeiomba sekretarieti ya EAC kutafuta mwarobaini wa mambo yanayoua viwanda vya ndani.Dawa zinazotajwa kufurika kwa wingi katika soko la Afrika Mashariki lenye wakazi takribani milioni 170 ni kutoka China na India, nchi ambazo zina uchumi mkubwa, lakini pia hutoa ruzuku kwa wenye viwanda na shughuli nyingine za kiuchumi.Nevin Bradford, Ofisa Mtendaji Mkuu wa Cipla Quality Chemicals Industries Limited pia ya Uganda, alisema kinachokwamishwa viwanda vya dawa katika EAC ni ushindani katika bei kutokana na mazingira yaliyopo, huku akisema kama ni ubora viwanda hivyo vina dawa bora zilizothibitishwa na Shirila la Afya Duniani WHO.Pia Bradford amezitaka nchi za EAC kuweka uwanja sawa wa ushindani kwa viwanda vya ndani akitolea mfano wa Ghana ambako wana sera inayozuia uagizaji aina ya dawa zinazozalishwa nchini humo.Salim Somji, Mwenyekiti wa Siphar, kiwanda pekee cha dawa Burundi alisema anapata wakati mgumu kuzalisha vidonge milioni moja kwa siku ikilinganishwa na viwanda vya China na India ambavyo huzalisha hadi vidonge milioni 15 kwa siku, na bado dawa zao hupata misamaha ya kodi.Nchini Rwanda, kampuni ya uzalishaji wa vifaa vya hospitali na maabara, Pharma Lab Limited, pia wamekumbana na changamoto katika kukabiliana na waagizaji wanaouza bidhaa zao kwa bei nafuu, lakini wakati mwingine zisizo na ubora.Uwekezaji Tanzania Suala la uagizaji dawa kutoka nje limegusa pia viongozi wa nchi za EAC, akiwemo Rais wa Tanzania, John Magufuli ametoa rai kwa wawekezaji wazawa na wafanyabiashara nchini kujenga viwanda vya dawa na vifaa vya tiba ili kuongeza kasi ya ujenzi wa uchumi wa viwanda na kukuza ajira. Tunapoteza Sh bilioni 500 kila mwaka kwa ajili ya kununua dawa nje ya nchi, lakini tungekuwa na viwanda vyetu fedha hizo tungetumia kwenye mambo mengine ya maendeleo.Asilimia 94 ya dawa zinanunuliwa nje ya nchi, hivyo wawekezaji wazawa watumie changamoto hii kama fursa ya kuanzisha viwanda vya dawa na vifaa tiba hapa hapa nchini kwetu, alisema Rais Magufuli mapema mwaka huu wakati hafla ya uzinduzi wa magari 181 yenye thamani ya Sh bilioni 20.7 ya kusambaza dawa na vifaa vya tiba yaliyotolewa msaada na Shirika la Global Fund kwa Serikali ya Tanzania kupitia Bohari ya Dawa MSD.Kwa Kenya, asilimia 70 ya dawa zote huagizwa kutoka nje ya nchi ilhali kwa Afrika Mashariki, asilimia 90 ya dawa zote huagizwa kutoka nje. Wawekezaji wajitokeza Na siku chache baada ya mwito huo wa Rais Magufuli, Waziri anayeshughulikia sekta ya Afya, Ummy Mwalimu akiwa na Waziri wa Viwanda, Biashara na Uwekezaji, Charles Mwijage walikutana na wawekezaji takribani 30 wenye nia ya kuanzisha viwanda vya dawa na vifaa tiba, jambo linaloonekena ni kuitikio mwito huo.Mtaalamu wa afya Dk Omary Chillo, Rais wa Kongamano la Kila Mwaka la Afya nchini Tanzania Tanzania Health Summit, amesema ukuaji wa viwanda katika sekta ya afya unaweza kuisaidia sekta ya afya kuacha utegemezi kwa kiwango kikubwa.Dk Chillo, Mhadhiri wa Chuo Kikuu cha Afya na Sayansi Shirikishi Muhimbili MUHAS cha jijini Dar es Salaam, alisema; Inasikitisha kuwa asilimia 80 ya dawa Tanzania tunanunua nje, hata maji yale yanayohitajika hospitalini ambayo ni rahisi kutengeneza tunanunua pia. Mpaka sasa, viwanda vya dawa nchini Tanzania havizidi sita.Hii ni kwa mujibu wa ripoti mbalimbali. Na vinne kati ya hivyo, ndio vyenye uwezo wa kutengeneza dawa za binadamu ambazo ni za maumivu, kikohozi na malaria. Viwanda vingi vya dawa vilivyopo Tanzania ni vya muda mrefu; vingine ni vya tangu miaka ya 1980.Kunahitajika juhudi za makusudi kuanzisha viwanda vipya ili kukidhi mahitaji ya sasa, alishauri Dk Chillo. Ripoti ya makadirio ya watu nchini Tanzania inaonesha kuwa kwa upande wa bara nchi hiyo ina watu 52.6 milioni na Zanzibar watu 1.6milioni. Hii inaifanya Tanzania kuwa nchi ya sita Afrika kwa ongezeko kubwa la watu ikitanguliwa na Nigeria, Ethiopia, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo DRC na Misri.  <topic>: kitaifa 