<classify> WAKATI Tanzania ikiweka mikakati mbalimbali ya kuinua soka kwa kutunga sera na kuweka mipango kadha wa kadha, imebainika kuwa viongozi, watalaamu na wachezaji wanahusika kwa kiasi kikubwa katika kudumaza maendeleo mchezo huo nchini.Gazeti la HabariLeo limechunguza kwa kina sakata la hongo kwenye soka ikiwa ni siku chache tangu aliyekuwa Kiungo wa Klabu ya KMC inayoshiriki Ligi Kuu Bara, Abdulhalim Humud kutoka hadharani na kudai kuwa viongozi klabu za soka nchini wanadai hongo huku wachezaji nao wakitoa ilmradi wapate kusajiliwa au kupata nafasi ya kucheza kwenye klabu zao.Kiungo huyo wa zamani wa Simba, Mtibwa na Azam FC anabainisha kuwa kinachochochea hongo katika soka ni viongozi na makocha kutaka kunufaika kupitia mchakato mzima wa usajili unaohusisha mikataba ya wachezaji.Hata hivyo anaeleza kuwa baadhi ya wachezaji wasiojiamini ndani ya iliyokuwa klabu yake wamekuwa wepesi wa kukubali kuhonga ili wapate nafasi ya kucheza kwenye michezo mingi huku baadhi wakihonga sehemu ya fedha za mishahara na fedha za usajili kama shukrani kwa wale waliowaleta ndani ya klabu husika, japo baadshi ya shutuma hizo kukanushwa KMC.Baada ya shutuma hizo, Habari Leo ilifanya uchunguzi wa kina na kubaini kuwa utoaji hongo ni tabia inayozidi kujikita katika soka la Tanzania licha ya hatua madhubuti ambazo zimekuwa zikichukuliwa dhidi ya wanaoomba na kutoa hongo kwa lengo la kushawishi kinyume na sheria za nchi na hata kanuni za maadili za Shirikisho la Soka Ulimwenguni FIFA .Rushwa kwa kutumia ushawishi, kwa mujibu wa Kifungu 33 1 cha Sheria ya Kuzuia na Kupambana na Rushwa Namba 13 ya Mwaka 2007, endapo Mtu yeyote ambaye anaahidi, anatoa au kumpatia, ofisa wa umma au mtu mwingine yeyote, moja kwa moja au kinyume chake, manufaa yasiyo halali ili ofisa huyo wa umma au mtu huyo mwingine ili atumie vibaya nafasi yake au ushawishi wake kwa lengo la kupata manufaa yasiyo halali kutoka kwa utawala... anakuwa anatenda kosa.Kupitia Toleo la Mwaka 2012 la Kanuni za Maadili, FIFA imejipambanua kuwa halivumilii vitendo vyovyote vya rushwa au hongo katika michakato yoyote ya kisoka kwa wanachama wake, likiwemo Shirikisho la Soka Tanzania TFF.Baadhi ya viongozi wa soka, makocha, wachezaji pamoja wadau wengine waliohojiwa na gazeti hili wamethibitisha kwa nyakati tofauti tofauti namna rushwa au hongo inavyoombwa na makocha pamoja na viongozi wakati wa usajili huku baadhi ya wachezaji wakilazimika kushawishi kinyume na sheria ili waweze kupata nafasi katika vikosi vya kwanza licha ya kuwa na uwezo mdogo kisoka.KMC yakanusha kujihusisha kwenye rushwaAlipotafutwa mwishoni mwa mwezi uliopita, Meneja wa KMC, Walter Harrison baada ya klabu yake kuachana na Humud alisema, Alichokisema mchezaji huyo Humud mbele ya vyombo vya habari ni uzushi na kwamba hatuwezi kuchukua hatua kwa kuwa klabu yetu haifanyi uovu wowote unaohusu rushwa. Alichokisema ni kutaka kuonekana kuwa bado ni mchezaji muhimu licha ya kuwa alikuwa na utovu mkubwa wa nidhamu.Kocha wa kigeni afichua mipango ya viongozi, wachezajiKatika nyakati tofauti, akizifundisha Klabu za Simba SC na Stand United, Kocha Patrick Liewig anaeleza kuwa alikumbana na changamoto kutoka kwa viongozi kutaka kumpangia vikosi na pia kusajili wachezaji aliodai kuwa malengo yalikuwa ni kulinda maslahi yao binafsi.Kocha huyo raia wa Ufaransa anasema wazi kuwa soka la Tanzania linashindwa kukua kutokana na changamoto kama hizo ambazo zimegubikwa na hongo ndani yake.Anasema, Nilipata wakati mgumu sana kusimamia mifumo na falsafa zangu za ufundishaji wa soka nikiwa nchini Tanzania hasa pale nilipokuwa nikipanga kikosi cha wachezaji waliokamilika kuelekea kwenye mechi husika ya kiushindani. Changamoto hii haikuwa yangu pekee, bali hata makocha wengine wa kigeni waliokuwa kwenye timu nyingine waliwahi kunieleza kuwa wanakumbana nazo kwa kuwa baadhi ya viongozi wa kamati za utendaji waliwapangia vikosi kwa mashali yao huku makocha hao wakishwa kulalamika kwa kuhofia kufutwa kazi, anaongeza.Kocha huyo alienda mbali na kueleza kuwa alipojiunga na timu hizo kwa nyakati tofauti alikuta baadhi ya wachezaji wanatajwa kuwa wamesajiliwa na mwenyekiti, wengine makamu mwenyekiti au hata wale mashabiki wenye uwezo wa kifedha. Ni ngumu kufanya kazi na watu wa aina hiyo kwani wanataka wewe ufanye kazi kisha hao wapange kikosi alafu timu ikifungwa wanakulaumu na kukutimua, anasema na kuongeza kuwa aliwahi kuambiwa na kocha mmoja wa Yanga ambaye hakuweka jina lake hadharani kuwa naye alikuwa akikumbwa na changamoto kama hizo.Akielezea hali ilivyokuwa kwenye klabu ya Stand United aliyoifundisha msimu wa 201516 pamoja na sehemu ya msimu wa 201617, Kocha huyo anasema kuwa baada ya klabu hiyo kupata mdhamini Acacia Gold Mine alibaini kuwa baadhi ya viongozi walianza kuleta wachezaji wao na kuwaahidi usajili kwa makubaliano ya kupata mgao wa sehemu za fedha za usajili na mishahara kila mwezi. Nilivyogundua suala hilo, nilikataa kuwasajili wachezaji hao kwani hawakuletwa kwa manufaa ya klabu bali manufaa ya viongozi ambao walikuwa wakiwatoza fedha kama asante ya kuwapa ajira, anaeleza kupitia ujumbe wa maandishi.Hata hivyo, Mfaransa huyo alivunja mkataba na Stand United 201617 licha ya klabu hiyo ya Shinyanga kukwea kileleni mwa Ligi Kuu Bara kwa mara ya kwanza tangu kuanzishwa kwake ikiwa imecheza michezo nane ya mwanzo bila kupoteza hata mmoja huku akiweka bayana kuwa kilichomngoa klabuni hapo ni hongo iliyokuwa iliyokuwa ikiendekezwa na viongozi ambao hakuwataja.Licha ya aliyekuwa mratibu wa klabu hiyo, Mbasha Matitu kukanusha vikali shutuma hizo wakati kocha huyo akiachia ngazi, waliokuwa wadhamini, Acacia, nao walivunja mkataba kwa maelezo ya kutoridhiswa na uendeshaji wa klabu hiyo.Wachezaji wafunguka kuombwa hongo na makochaMbali na Humud kuelezea kisa chake na KMC, gazeti hili lilielezwa na baadhi ya wachezaji wa Ligi Kuu msimu wa 201819 kuwa kuna baadhi ya makocha wanaoshawishi wachezaji kuwapa chochote ili mikataba yao itakapomalizika waweze kuongezewa.Mmoja wa wachezaji hao jina tunalo anasema, Tunaumizwa sana na baadhi ya makocha. Wakati mwingine ili upate usajili lazima uahidi kutoa kiasi cha fedha za kujiunga na timu au hata kuongezewa mkatabaMwingine ambaye kutokana na unyeti wa suala hili, akihofia kupoteza ajira yake anasema, Wakati fulani huwa unajiona kuwa una uwezo mzuri kuliko mchezaji mwingine wa timu yako lakini hupati nafasi na wasaidizi wa kocha mkuu wanakuambia kuwa ufanye mpango wa kutoa fedha ili uwezo kupata muda mwingi wa kucheza kwenye mechi. Kocha mzawa adaiwa kuomba wachezaji 10Mwishoni mwa mwaka 2016, Kocha maarufu nchini Jamhuri Kihwelo Julio alihusishwa na tuhuma za kuomba wachezaji wa kikosi cha Mwadui FC inayoshiriki Ligi Kuu Bara kiasi cha fedha zinazotokana na usajili wao ili wanaposajiliwa wacheze.Hata hivyo, Februari 09 mwaka jana, Julio alidhibitisha mbele ya vyombo vya habari juu ya kuwepo kwa tuhuma na kudai kuwa watu wenye nia ovu dhidi yake ndiyo waliokuwa wakisambaza taarifa kuwa alikuwa akichukua asilimia 10 10 ya fedha za usajili kutoka kwa wachezaji wake. Ni tuhuma ambazo watu wakitaka kukuchafua ili utoke sehemu, yaani ni njia nyepesi ya kutaka kukutoa ni lazima wakutafutie kashfa ya kijinga ambayo haina maana,alinukuliwa. Mimi naishi na wachezaji hata ukimuuliza mtu yeyote leo, nilikuwa na wachezaji wangu watu wanawaita wazee lakini mimi huwa nawajibu kuwa hawa wamecheza mpira kwa muda mrefu na ndio maana waliisaidia Mwadui kupanda Ligi Kuu msimu wa 201516... ...Lakini sasa wachezaji wakishatoka na kwenda sehemu nyingine wanasema Julio ana roho mbaya, lakini wanashindwa kujiuliza niliwachukuaje wakati mimi nina roho mbaya?,aliuliza Julio. Mkongwe aeleza kiini cha hongoKiungo wa zamani wa Simba na Yanga, Akida Makunda analiambia gazeti hili kuwa kwa miaka ya hivi karibuni, mchezaji kuhonga kocha ni jambo la kawaida, pia viongozi kuwapangia makocha wachezaji wa kuanza kwenye mechi kwa maslahi yao.Makunda ambaye alistaafu mwanzoni mwa miaka ya 2000 anasema, kipindi cha zamani hakukuwa na viongozi wa kumpangia kocha kikosi kwa kulinda maslahi yao binafsi kwani kila mchezaji alikuwa na uwezo na hakuhitaji kubebwa... ...Kila mmoja alijua wajibu wake na kujituma, hatukusikia mchezaji anamlipa kocha ili acheze mechi nyingi au mtu aliyemsajili hakuwa na uwezo wa kumlazimisha kocha lakini kwa sasa makocha wengi wanapangiwa vikosi,anaeleza.Makunda anasema baadhi ya makocha ambao huwa anakutana nao wamekuwa wakielezea kadhia hiyo ambayo kwake anaiona kama inadumaza soka la Tanzania. Mchakato haramu, matokeo haramu yalivyoKatibu Mkuu wa zamani wa TFF, Angetile Osiah anaungana na Makunda kwa kusema kashfa za hongo katika soka hazikuwepo siku za nyuma kama ilivyo siku za hivi karibuni.Anaenda mbali na kufichua kuwa kutokuwepo mifumo rasmi na yenye uwazi katika usajili imekuwa ni vichaka kwa baadhi ya viongozi wasio waaminifu kwani hutafuta wachezaji hata wasio na viwango kwa makubaliano ya kupewa mkataba wa fedha nyingi lakini sehemu ya malipo hufaidi wao.Anakiri kuwa mwanya unaotokana na kukosekana kwa mifumo hiyo kunawafanya viongozi kuingilia benchi la ufundi na hata kuathiri upangaji wa kikosi kwani humpangia kocha wachezaji gani wa kucheza na kwa kuwa kocha naye anataka kulinda kibarua chake, hivyo hukubali kirahisi.Wakati wa usajili ndio mwanya unaoweza kutumiwa na baadhi ya viongozi wa klabu wasio waaminifu kuchukua rushwa kwani anaweza kumwambia mchezaji ataje kiasi fulani cha fedha ambazo zikitolewa na klabu naye huzifaidi, anaeleza kiongozi huyo wa zamani wa TFF.Japo hakutaja majina, Osiah ambaye kitaaluma ni mwanahabari, amefichua baada ya kufanyika vitendo hivyo kinyume na taratibu za soka, Wanahabari hutumika kuwapamba wachezaji hao kupitia vyombo vya habari licha ya ukweli kuwa hawana viwango vikubwa vya soka kama inavyoelezwa. Bodi ya Ligi inafahamu kashfa hizo Gazeti hili lilipomtafuta Mkurugenzi Mtendaji wa Bodi ya Ligi TPBL , Boniface Wambura kufahamu ikiwa taarifa za rushwa kwenye soka zimewahi kupokelewa ofisini kwake, kiongozi huyo amekiri kusikia malalamiko kama hayo yakitolewa mitaani lakini hayajawahi kuwasilishwa kwenye chombo hicho ili yaweze kufanyiwa kazi.Mkurugenzi huyo anasema kuwa hakuna malalamiko ambayo yameshawasilishwa hadi sasa kwani baadhi ya wachezaji wakipishana na uongozi wa timu hutoa tuhuma tu huku akiongeza wakihojiwa wanaomba msamaha kwa kusema ulimi uliteleza. Suala la rushwa ni gumu kwani linahusisha mtoaji na mpokeaji, anasisitiza. Rais Magufuli atoa nenoHuku baadhi ya wadau wa soka wakithibitisha kuwepo kwa hongo kwenye soka, mwishoni mwa Novemba mwaka huu, wakati timu ya Taifa Taifa Stars ikijiandaa na mechi dhidi ya Lesotho kuwania kufuzu fainali za Kombe la Mataifa Afrika, 2019, Rais John Magufuli alikutana na wachezaji na uongozi wa TFF Ikulu, jijini Dar es Salaam na kuzungumza nao masuala kadhaa ikiwemo viongozi kutoingilia kazi ya kocha kwa kumpangia kikosi pamoja na kutangaza vita dhidi ya rushwa michezoni.Rais Magufuli alionya viongozi wa TFF kwa kusema: Viongozi msimuingilie kocha timu anayopanga...panga huyu! panga huyu!, panga huyu! . No hapana. Kocha ndiye anafahamu...ili blames lawama ziende kwake wacheni apange kikosi...yeye ndiye anayejua. Si Tanzania pekee, hali ilivyo kwingineko duniani Wakati sakata hili likichangia kudorora kwa soka nchini, Septemba 2017, Shirika la Habari la Uingereza BBC kupitia kwa mwandishi wake, raia wa Ghana Anas Aremeyaw Anas ilirusha video ikionesha kocha mzoefu nchini Nigeria, Salisu Yusuf, akipokea fedha taslimu kutoka kwa mawakili wawili waliodaiwa kumhonga kocha huyo ili aweze kuwapanga wateja wachezaji kwenye kikosi cha taifa cha Nigeria.Yusuf alikuwa ni kocha msaidizi wa timu ya taifa ya Nigeria Super Eagles iliyoshiriki kwenye Kombe la Dunia kule Urusi mwaka huu. Inaelezwa kocha huyo ambaye yupo chini ya Kocha Mkuu Gernot Rohr alipokea dola za kimarekani 1,000 Sawa na Sh milioni 2.3 ili apange wachezaji wawili wa mawakala hao waliompa fedha.Hata hivyo, alikiri kupokea dola 750 Sawa na Sh milioni 1.7 na si dola 1,000 kama ilivyoripotiwa huku akieleza kuwa ilikuwa ni zawadi isiyokuwa na masharti. Hata hivyo mamlaka mbalimbali zilishaanza uchunguzi dhidi yake.Nchini England, Gazeti la Telegram lilichapisha ripoti ya uchunguzi uliomhusisha Kocha wa timu ya taifa ya England, Sam Allardyce na shutuma kutoa ushauri kwa mfanyabiashara juu ya namna ya kupindisha sheria na taratibu za usajili wa wachezaji.Baada ya uchunguzi huo kuwekwa bayana, kocha huyo aliyedumu na kikosi hicho kwa siku 67 aliomba radhi na kuachia ngazi huku Chama cha Soka England FA kikiwa kimepanga kumchukulia hatua zaidi. Ushauri watolewaMdau Angetile Osiah anashauri ili kuondokana na kashfa hizo na kuinua kiwango cha soka hapa nchini, TFF haina budi kuweka mfumo rasmi na wazi ya usajili kwa vilabu. Mifumo pekee haitoshi, kwa mujibu wake bali pia kuwepo na mifumo ya upatikanaji wa viongozi na watumishi katika vilabu ambao wana sifa stahili.  <topic>: michezo 