<classify> JULAI 30, mwaka 2016, Mamlaka ya Mapato Tanzania TRA kwa kushirikiana na Taasisi ya Kuzuia na Kupambana na Rushwa Takukuru ilibaini kuwepo kwa baadhi ya kampuni na watu binafsi wanaojihusisha na ukwepaji kodi ya Ongezeko la Thamani VAT, kwa kutumia mashine za Risiti za Kielektroniki EFDs, zisizojasajiliwa na hivyo kutoa risiti bandia.Katika taarifa iliyotolewa na taasisi hizo mbili, aliyekuwa Kamishna Mkuu wa TRA, Alphayo Kidata alisema kwenye uchunguzi waliofanya walibaini baadhi ya kampuni majina tunayo, zilinunua risiti za bandia kutoka kwa watu wanaomiliki mashine za EFDs zisizojasajiliwa.Alisema walitumia risiti hizo kudai marejesho ya VAT bila kuwapo na bidhaa au huduma halisi iliyouzwa au kutolewa na mhusika, kitendo ambacho kiliinyima serikali mapato stahiki kwa mujibu wa sheria.Hatua stahiki zilichukuliwa, ikiwa ni pamoja na kuwapeleka mahakamani wahusika, hata hivyo gazeti hili nalo linaendelea kuonesha mbinu chafu zinazoendelea kutumiwa na baadhi ya wafanyabiashara wasio waaminifu katika eneo la Kariakoo.Tayari mbinu tatu zinazotumika kukwepa kodi zimeelezwa juzi ambazo ni ile ya kujikosesha kwa makusudi katika kuandika risiti, kusingizia ubovu wa mashine za EFDs pamoja na kushauriana na mteja jinsi ya kukwepa kodi.Hata hivyo, mbinu zingine ambazo leo hii HabariLeo inazielezea kutokana na uchunguzi uliofanywa tangu Juni, mwaka huu, ni ile ya wateja kutakiwa kwenda na mabegi wanapoenda kufanya manunuzi ya bidhaa kwa sababu TRA imekuwa haifanyi ukaguzi kwenye mabegi au pochi inapokuwa kwenye operesheni.Pia wengine wanaiibia serikali kupitia wateja wasiokuwa makini ikiwa ni pamoja na kuwabambikizia risiti zinazotolewa kwenye vituo vya kuuza mafuta ya vyombo vya moto. Hata hivyo, wengine wameanza kutumia risiti moja kusafirishia mzigo zaidi ya mmoja kutoka Kariakoo kwenda eneo la Jangwani ambapo ni sehemu tengwa kwa ajili ya kupakia mizigo kwa ajili ya kusafirisha mikoani.Uchunguzi huu ulifanywa kwa kuangalia na kuhoji maduka 55 tofauti tofauti yakiwemo vipodozi, vifaa vya umeme, simu, nguo na pia maduka ya vyombo vya majumbani. Kama TRA haijafahamu hili basi serikali inaibiwa kwa mbinu nyingine ambapo wafanyabiashara wamekuwa wakiwashauri wateja watumie mabegi zikiwemo pochi kuweka bidhaa wanazonunua, ili kuepuka ukaguzi wa maofisa wa TRA ambao hufanya ukaguzi inapobidi.Mmoja wa wafanyabiashara wa Mtaa wa Congo na Mchikichi eneo la Kariakoo jina tunalihifadhi alishuhudiwa na gazeti hili akimtaka mteja aliyekuwa amekuja kununua bidhaa dukani kwake kuweka kile alichonunua kwenye begi lake ili asimpe risiti.Alipohojiwa na gazeti hili, mfanyabiashara huyo alisema: Hao TRA wanajifanya wajanja? Sasa kwenye mabegi na pochi ya wateja watataka kukagua ili kuchunguza nini? Hapa mjini kwa hiyo wajipange sana.Kuhusu kutolipa kodi kwa kile wanachouza, mfanyabiashara huyo alisema kuwa, ni kweli tunainyima serikali mapato lakini si kwamba tunafanya hivyo kama tunapenda bali tunahitaji na sisi kupata riziki kwa sababu nimeajiriwa na kipato changu ni kidogo na mwenye duka anapokuachia ufanye kazi, inabidi utumie ujanja ili uweze kuishi vizuri mjini.Hata hivyo, gazeti hili lilivyochunguza liligundua baadhi ya vijana wanatumia mabegi kwa ajili ya kubebea vitu. Kijana mmoja mkazi wa Tabata jijini Dar es Salaam alisema kuwa yeye hutembea na begi kila mara anapokuwa kwenye mambo yake lakini amegundua kuwa anapokuwa Kariakoo begi hilo limekuwa likimsaidia hasa kwenye kupata unafuu wa bei ya bidhaa.Matumizi risiti za mafuta ya petroliPamoja na hayo, ilibainika kuwa licha ya baadhi ya wateja kutohangaika kudai risiti, baadhi ya wafanyabiashara wamekuwa wakiwakumbusha wateja kuchukua risiti ili kuwaepusha na faini ambazo hutozwa kwa wasiotoa au kuchukua risiti.Hata hivyo, ilibainika kuwa risiti wanazozitoa zilikuwa hazina taarifa sahihi kama vile bei uliyolipia, aina ya bidhaa, muda wa manunuzi pamoja na tarehe ya manunuzi. Kwenye moja ya duka la vilevi sambamba na baa inayouza vinywaji na vyakula iliyopo kwenye mtaa wa Somali katika eneo la Kariakoo, majina tunayo walibainika kutumia mbinu za aina hizo kwa kuwapa wateja risiti za EFDs zilizoonesha taarifa ya manunuzi ya nishati ya petroli na dizeli badala ya risiti zinazoorodhesha chakula na vinywaji.Hata hivyo, uchunguzi uliofanywa mara tatu kwa siku tofauti na kubaini kuwa wanatumia risiti zilizopita muda lakini pia zinazoonesha bidhaa ya mafuta ya gari badala ya chakula.Pia risiti hizo zilionesha kuwa takwimu za kifedha zilizoandikwa haziendani na matumizi halisi anayofanya mtu. Mara mbili, gazeti hili lilishuhudia mteja mmoja jina tumelifadhiwa alipoomba risiti alipewa risiti inayoonesha kuwa ametumia Sh 60,000 wakati kiuhalisia alifanya matumizi ya 3,500 na alipohoji hakupewa maelezo yoyote. Hata hivyo, gazeti lilihoji mmoja wa wahudumu ambaye alieleza kuwa wanatoa risiti kwa staili hiyo ili kuepukana na makato ya kodi.Mhudumu huyo wa kike jina tumelihifadhi alisema kuwa huwa wanaletewa risiti za EFD zilizotoka kwenye vituo vya mafuta na kulipia moja Sh 500 na kwamba wamekuwa wakiwapa wateja wao pale wanapodai risiti kwa kuwa kabla ya risiti huwa wanampa mteja mchanganuo wa matumizi yake kwenye kinoti bili. Hata hivyo alikiri kuwa kinachofanyika ni kibaya kwa kuwa kinaipunguzia Serikali kipati na pia hakiwanufaishi hao kama wafanyakazi wa baa.Risiti moja kusafirishia mzigo zaidi ya mmoja Ilibainika pia kuna wafanyabiashara ambao hutumia risiti moja iliyotolewa kwenye mashine ya EFDs kwa ajili ya kusafirishia mzigo zaidi ya mmoja kutoka eneo la Kariakoo kwenda eneo la Jangwani ambapo ni eneo tengwa kwa ajili ya kupakia mizigo kwa ajili ya kusafirisha mikoani.Hatua hiyo ilibainika kuwa baadhi ya wafanyabiashara wanaotumia mikokoteni au magari madogo ya kubebea mizigo maarufu kama Kirikuu, wanatumia risiti moja iliyotolewa kwenye mashine ya EFD muda wa asubuhi ili kupeleka mzigo eneo la Jangwani, na risiti hiyo hiyo inaendelea kutumika kusafirishia mizigo mingine hadi jioni kwa safari zaidi ya mara moja.TRA yaelezea hali ilivyo Mapema, mwezi huu, akiwa kwenye mkutano na waandishi wa habari wakati alipokuwa akitangaza makusanyo ya serikali ya Julai hadi Septemba, mwaka huu, Mkurugenzi wa Huduma na Elimu kwa Mlipa Kodi wa mamlaka hiyo, Richard Kayombo alisema kuwa kuna changamoto ya baadhi ya wafanyabiashara wa Kariakoo ya kughushi risiti za kielektroniki na hivyo kuipotezea serikali mapato.Alisema: Kuna baadhi ya wafanyabiashara wanaojishughulisha na vitendo vya kughushi risiti za kielektroniki nchi nzima hasa maeneo ya Kariakoo. Tutawabaini na kuwachukulia hatua za kisheria.Akizungumzia matumizi ya risiti moja kusafirishia mzigo zaidi ya mmoja, Kamishna wa Kodi za Ndani kutoka TRA, Elijah Mwandumbya alisema mamlaka hiyo imeligundua hilo na kwamba adhabu itatolewa kwa atakayebainika.Meneja wa Mkoa wa Kodi Kariakoo wa TRA, Warioba Kanire aliliambia gazeti hili kuwa udanganyifu wa baadhi ya wafanyabiashara ni mojawapo ya changamoto ambazo zipo katika ukusanyaji wa mapato katika eneo la Kariakoo hivyo wanachukua hatua pale wanapobaini changamoto.Meneja huyo alisema: Changamoto za udanganyifu zipo na zilikuwepo kwa wingi kipindi cha hapo nyuma lakini tunafanyia kazi baadhi ya dosari ili tuweze kuepukana na wale wanaodanganya.Wafanyabiashara wanasemaje? Mwanzoni mwa mwaka huu, Mwenyekiti wa Jumuiya ya Wafanyabiashara la Kariakoo, Philimin Chonde alisema kuwa wafanyabiashara wa jumuiya hiyo walitikia wito wa serikali wa kulipa kodi kikamilifu lakini changamoto kadhaa zimekuwepo ikiwemo udanganyifu.Alisema kuwa kuna wafanyabiashara waaminifu na wasio waaminifu isipokuwa kila mmoja kwa nafasi yake analipa kodi na kutoa risiti kutumia mashine za EFD.Tamko la serikali kuhusu EFD Juni 6, mwaka 2016, Waziri wa Fedha na Mipango, Dk Philip Mpango akiwasilisha bajeti ya serikali kwa mwaka wa fedha 201617 bungeni mjini Dodoma, alisema kuwa kuanzia Julai Mosi, mwaka huo, serikali ilipiga marufuku kwa wizara, taasisi, Wakala za Serikali na mikoa kufanya biashara na wazabuni au wafanyabiashara wengine ambao hawatumii mashine za kielektroniki.Dk Mpango alisema Sheria ya Usimamizi wa Kodi ambayo inamtaka kila mfanyabiashara isipokuwa wale ambao wametangazwa rasmi na TRA kutotumia mashine za EFDs kutoa risiti kila anapouza bidhaa au huduma.  <topic>: kitaifa 