<classify> MATOKEO ya Mtihani wa Taifa wa Kidato cha Nne wa Mwaka 2019 yalitoka yapata wiki ya tatu sasa yakionesha kuwa, watahiniwa 340,914, sawa na asilimia 80.65 ya watahiniwa 422,722 wamefaulu katika mitihani huo, huku wasichana wakiongoza kwa ufaulu.Aidha watahiniwa 10 bora wengi wao wametoka katika shule binafsi, lakini la kufurahisha zaidi ambalo ndilo limenisukuma kuandika makala haya ni ufaulu wa juu wa kijana Yohana Lameck wa Sekondari ya Kata ya Igaganulwa iliyoko, Bariadi mkoani Simiyu. Lameck amekuwa gumzo nchini na hiyo ni kutokana na ufaulu mzuri aliopata katika mitihani hiyo wa daraja la kwanza akiwa na ufaulu wa alama A katika masomo yote tisa aliyofanya yakiwemo ya sayansi. Kinachomtofautisha Yohana na watahiniwa wengi ni changamoto na mazingira ya umaskini uliopitiliza wa familia yake ambao umedhihirisha kwamba haukumzuia Yohana kufaulu vizuri.Matokeo yake yamewafurahisha walimu wake wa shule ya msingi na sekondari ambao ndio tunaweza kwa upande mwingine, walikuwa walezi wake kwa kumpa mahitaji karibu yote ya shule. Baada ya kudodosa matokeo hayo, niliamua kutafuta habari zake. Nikiwa na wenzangu wawili kutoka Kampuni ya Magazeti ya Serikali ya TSN, wachapishaji wa magazeti ya Daily News, Sunday News, HabariLEO, HabariLEO Jumapili na SpotiLEO, tulisafiri kuelekea mkoani Simiyu kushuhudia yaliyojiri. Ni safari ya takribani kilometa 1,135 kutoka Dar es Salaam kwenda Kata ya Dutwa, wilayani Bariadi katika Mkoa wa Simiyu ilipo Shule ya Sekondari ya Igaganulwa ambayo Yohana ameifanya ijulikane kutokana na ufaulu wake. Baada ya kufika Bariadi, nilifanikiwa kufika shuleni hapo na kumpata Mkuu wa Shule hiyo ya Igaganulwa, Emelius Emmanuel ambaye nilifanya naye mahojiano na pia nilizungumza na viongozi wengine. Aidha, nilifanya mahojiano na mlengwa, Yohana pamoja na familia yake.Mwalimu Emmanuel anasema walitarajia Yohana atafaulu, lakini hawakujua kama angefaulu kwa kiwango hicho kwani mazingira ya familia anayotokea ni magumu na walimu ndio waliogundua tatizo hilo na kuamua kumsaidia kutokana na uwezo wake wa kimasomo.Kwa kweli tuliona uwezo wake tangu akiwa kidato cha kwanza, tulitegemea angepata daraja la kwanza, ila siyo kwa alama zote hizo. Kwa kweli ametushangaza na sisi tumefurahi kupita maelezo, hasa ukizingatia ufukara wa familia yake, anasema Mwalimu Emmanuel. Shule ya Sekondari Igaganulwa ni ya Kata na matokeo ya hayo ya kidato cha nne katika shule hiyo, yanaonesha watahiniwa walikuwa 90, lakini waliofanya mtihani ni 88 na waliofaulu ni 75 ambao wamepata kuanzia daraja la kwanza hadi la nne na wengine 13 hawakufaulu.Akizungumzia siri ya ufaulu wa Yohana ambaye ndiye mwanafunzi pekee aliyepata daraja la kwanza tena kwa alama A za masomo yote tisa, Mwalimu Emmanuel anasema mafanikio hayo kwa sehemu kubwa ni juhudi binafsi za Yohana zikichangiwa na makambi ya masomo wanayofanya mkoani humo. Yohana ni mtoto mtaratibu, alistahili ufaulu huo, ametoka mazingira magumu mno, anaishi na mama pekee, baba yao aliondoka nyumbani mwaka 2013 akidai anakwenda kutafuta maisha mkoani Morogoro, lakini hadi leo hajarejea na hana mawasiliano na familia yake, anasema Mwalimu Emmanuel. Anapoisimulia aliyoyapitia Yohana, Mwalimu Emmanuel anasema baada ya kufaulu elimu ya msingi na kujiunga na sekodari hiyo ya Igaganulwa, mtoto huyo alichelewa kuripoti shuleni hapo na walimu hawakujua tatizo hadi pale walimu wa shule ya msingi aliyosoma walipowaambia kuwa mwanafunzi wao huyo mtarajiwa anakabiliwa na matatizo ya kifamilia.Mwalimu Emmanuel anasema walimu hao wa shule msingi ndio waliwaambia wenzao hao wa Sekondari Igaganulwa kuwa hata sare za shule walikuwa wakimnunulia na vifaa vingine na hivyo, wakaomba asaidiwe sekondari kwa kuwa ana uwezo kimasomo.Ni kwa mantiki hiyo, Yohana anaripoti shuleni hapo kuanza kidato cha kwanza akiwa amechelewa kwa kuwa mama yake hakuwa na fedha wala mali za kumnunulia sare, jambo lililofanya walimu waingilie kati n kumsaidia. Hata alipoanza shule, wakati mwingine walimu walilazimika kumsaidia chakula. Mwalimu anaongeza kuwa walipofanya mtihani wa kidato cha pili, aliibuka na matokeo mazuri na pia mtihani wa majaribio wa kidato cha nne alifanya vizuri na hiyo ikamfanya aende kambi mkoani ambapo walimu walimsaidia gharama na mama yake mzazi alipeleka debe moja la mahindi. Mkoa umeweka utaratibu wa kuinua kiwango cha elimu kwa kuanzisha makambi ya masomo na huyo kijana alichaguliwa kwenda kambi ya masomo mkoani ambako utaratibu ni wazazi huchangia gharama ndogo, lakini kwa Yohana mama yake alishindwa ila akaleta debe la mahindi na sisi tukajichanga na kupata fedha za kujikimu, akaenda kuungana na wenzake ili wanolewe zaidi, anasema Mwalimu Emmanuel.Kwa mujibu wa mkuu wa shule huyo, Yohana ndiye mtoto wa kwanza katika familia yao kusoma na kwamba, ana mdogo wake wa kike aitwaye Elizabeth Lameck ambaye imemlazimu kuacha shule akiwa kidato cha pili mwaka 2018 kutokana na ufukara wa familia.Unajua nilienda nyumbani kwao, yaani mazingira yale siyo ya kawaida, ni fukara na ninasikia pia hapo siyo kwao, bali wamepewa wajihifadhi wakati mwingine hata mlo mmoja ni tatizo. Ndiyo maana alipoingia kidato cha nne, tulimchukua Yohana akaishi shuleni ili atulie, asome. Mkuu wa Shule ya Msingi Igaganulwa, Buzinza Taburo anasema kijana huyo pia katika shule yao alifaulu kwa alama A darasa la saba. Anasema hata alipokuwa shule ya msingi alikuwa mwanafunzi mwenye bidii licha ya changamoto za ufukara wa familia yake uliosababisha asaidiwe mahitaji yake na walimu. Uwezo wa Yohana tulianza kuuona tangu alipokuwa shule ya msingi hapa kwetu. Alikuwa mwanafunzi wetu mkimya; hana maneno hadi umuulize jambo na ndiye pia aliyesaidia wenzake, kwa sababu wakati mwingine tulimwambia awafundishe wenzake na alifanya hivyo, anasema Mwalimu Taburo. Furaha ya kufaulu kwa Yohana ilioneshwa pia wazi na mwalimu wake wa Somo la Kiswahili, Baraka Musa wa Shule ya Sekondari Igaganulwa. Yeye anasema amefurahishwa na matokeo ya Yohana kwa sababu alianza kumfundisha akiwa kidato cha kwanza.Nilitoa jaribio darasani na nilipokuwa nasahihisha karatasi za wanafunzi, nilishangaa mbona nasahihisha marking scheme yangu mwenyewe? Kumbe ni mtihani wa Yohana kwa sababu alipata alama 96 ya 100, ndipo nikajua uwezo wake, anasema.Mwalimu huyo anasema kuna wakati mwanafunzi huyo alianza kushuka ufaulu wa somo hilo hadi kupata alama 56, lakini alimsihi asichague masomo, bali asome yote ushauri aliozingatia na kupata matokeo hayo bora.Nyumbani kwa akina Yohana katika Kitongoji cha Madukani C, Kata ya Dutwa, umbali wa kilometa 45 kutoka Bariadi mjini, nilipata nafasi ya kuzungumza na mama yake mzazi, Masalu Lulyalya. Ni Mama asiye na maneno mengi, ni mpole kama Yohana. Yeye anasema aliachiwa watoto watatu awalee na mumewe aliyeondoka nyumbani hapo mwaka 2013, kwenda Ifakara, Mogororo kutafuta maisha, lakini hajarejea hadi leo wala kutuma chochote kwa ajili ya familia. Anasema amefurahi mtoto wake kufaulu na anaamini ni mwanzo mzuri wa yeye kuja kumsaidia baadaye kwani amechoka kuhangaika na kulima vibarua kwenye mashamba ya watu kwa ajili ya kutafuta fedha kidogo za chakula.Hata hivyo, anasema baada ya matokeo hayo kutoka na vyombo vya habari kuandika habari za mwanae, mumewe huyo mtoro alipiga simu kupitia kwa mwenyekiti wa Kitongoji hicho, Mpemba Kengele na kusema amefurahi kusikia matokeo hayo ya mwanae, lakini akasema hawezi kurejea kwa sasa kwa sababu apatapa presha.Nilimwambia mtoto amefaulu rudi uje kuangalia familia, akasema siwezi kuja kwa sasa nitaanguka kwa presha, subiri kwanza, anasema mama huyo. Kengele anasema hata yeye hakufahamu kama mtoto huyo anasoma kwani walikuwa pia wakilima vibarua na mama yake kwenye shambani la mwenyekiti huyo kwa ujira wa shilingi 25,000 kwa ekari moja. Hatukujua kama ni mwanafunzi, hata mimi sikujua kwani yeye na mama yake walikuwa wanafanya kazi ya vibarua shambani kwangu, eka moja kupalilia nawapa Sh 25,000.Niliposikia Yohana kafaulu wa Madukani C tukawa tunaulizana ni nani? Ndipo nikaoneshwa ni huyu kijana aliyekuwa akifanya vibarua kwenye mashamba yangu, tuliduwaa, anasema Kengele.Mintarafu maisha yake na masomo, Yohana anamshukuru Mungu, walimu pamoja na mama yake kwa kuwa msaada mkubwa kumfikisha hapo alipo leo kiasi cha kupata matokeo hayo anayosema, yatatimiza ndoto yake ya kuwa daktari.Kwa kweli nimefurahi kupata matokeo haya, mama aliposikia nimefaulu alinishukuru, alisema asante mwanangu, na mimi naahidi kufanya vizuri nikichaguliwa kidato cha tano. Nataka kuendelea na masomo yangu ya sayansi ili baadaye nije kuwa daktari, niikomboe familia yangu, anasema Yohana. Mtoto huyo anaiomba serikali impangie shule yenye mazingira mazuri na kumsaidia mahitaji kwa sababu ufukara wa familia yake unaweza kuwa kikwazo katika masomo yake, hivyo akipata shule nzuri yenye mazingira bora, anaamini atatulia na kusoma.Anataja shule nne za vipaji maalumu za serikali ambazo anazotamani kwenda kusoma kidato cha tano na sita kuwa ni ama Ilboru Sekondari, Kibaha Sekondari, Tabora Boys Sekondari na Mzumbe Sekondari huku pia akisema iwapo atajitokeza mfadhili na kumtaka akasome shule binafsi, angependa kusoma Feza Boys Sekondari.Nawashukuru walimu na mama walinisaidia kunishauri na kuniongoza hadi nikafika na kupata matokeo haya. Naiomba serikali isiniache; inisaidie kama kuna uwezekano nipate shule nzuri na mazingira mazuri nitulie nifanye vizuri zaidi, anaomba Yohana.MAKAMBI YA MASOMO Ukiachilia mbali juhudi za Yohana lakini Mkoa wa Simiyu kupitia kwa Mkuu wa mkoa huo, Anthony Mtaka, yeye kipaumbele chake namba moja hadi tatu ni elimu na msisitizo huo ndio umeupandisha chati mkoa huo hadi kuingia 10 bora za kitaifa kwenye matokeo ya mitihani ya kudato cha nne kwa mwaka 2019 kutoka nafasi za mwisho. Akizungumzia makambi hayo ambayo viongozi wote wa mkoa wameyapokea na kutoa ushirikiano kuanzia kwa wazazi hadi viongozi wa juu, Mkuu wa Wilaya wa Bariadi, Festo Kiswiga, anasema hayo ni matunda ya ushirikishwaji wa pamoja kuanzia kwa kiongozi wao, Mtaka.Tunafanya kazi kama nyuki, tulikubaliana elimu iwe kipaumbele chetu na mmeona tunataka Simiyu ishike nafasi ya kwanza kitaifa, inawezekana tumeanza na tutafika, makambi ya elimu kuanzia ngazi ya shule nayo ni silaha ya kuinua ufaulu mkoani kwetu, anasema Kiswaga.Mkoa una utaratibu wa kuwapeleka kambini wanafunzi, mfano tunakuwa na makambi aina tatu, moja ni kwa wanafunzi wenye uwezo wa juu wanakutanishwa pamoja na kupewa walimu wa kuwapiga msasa zaidi, pia tuna kambi ya wale wenye uwezo wa kati nao tunawapa walimu bora zaidi wanawapiga msasa hivyo hivyo kwa wale waliofanya vibaya nao tunawapa walimu na wanasaidiwa na wengi wamepiga hatua, anabainisha Kiswaga.Matokeo ya Yohana yamehamasisha wengine shuleni hapo na kuomba waanze makambi mapema ili wavunje rekodi ya mwenzao huyo. Ofisa Elimu Taaluma wa Mkoa wa Simiyu, Simime Dominick, anazungumza na wanafunzi wa sekondari ya Igaganulwa. Anasema wamesikia maombi hayo na watayafanyia kazi.Hata hivyo, amemtaka Mwalimu Mkuu wa Shule hiyo kuanza kambi kwa ngazi ya shule ili wanafunzi hao wanaoonesha kuwa na kiu ya elimu, wapate muda mzuri wa kusoma na kufanya vizuri katika mitihani yao ya mwisho. Kutokana na mambo niliyoyasikia na mazingira niliyoshuhudia, ninampongeza Yohana na kumtakia heri apangiwe moja ya shule za ndoto zake ili atimize kusudi lililoko moyoni mwake. Hata hivyo ninasema: Ni muhimu kwa walimu wa shule nyingine nchini kuiga mfano wa walimu wa shule hizi alizosoma Yohana; shule ya msingi na sekondari, kusaidia watoto wanaotoka katika familia fukara ili watoto hao watimize ndoto zao za kielimu.  <topic>: kitaifa 