<classify> JUNI Mosi mwaka huu ilikuwa mwisho wa matumizi ya mifuko ya plastiki ya kubebea bidhaa nchini. Marufuku hiyo ilitolewa na Wizara katika Ofisi ya Makamu wa Rais, Muungano na Mazingira.Waziri mwenye dhamana, Januari Makamba, ndiye aliyeongoza kampeni hiyo ya kuondoa mifuko vibebeo ya plastiki, ikiwa ni hatua ya kuponya mazingira na kulinda afya za watumiaji.Kwa tathimini ya haraka na kwa uzoefu wa kampeni nyingi zinazofanyika nchini, kampeni hiyo pamoja na kuwa na changamoto kadhaa, imefanikiwa na hii inatokana na ushirikishwaji ulioanzia ngazi ya familia, mtaa, kijiji hadi taifa na kufanya kila mtu kujihisi ni sehemu husika. Baada ya katazo hilo lililotanguliwa na muda wa kutosha wa zaidi ya miezi sita kwa wafanyabiashara na watumiaji kuondoa matumizi hayo, fursa ilianza kuonekana kwa wajasiriamali wadogo, wa kati na wakubwa wanaotengeneza na kuagiza mifuko mbadala.Nchini Tanzania, katazo hilo limeleta tija kubwa ya kiuchumi kwa wanawake wajasiriamali waliokuwa wakitengeneza vikapu kwa kutumia minyaa na ukindu na sasa wamejipanga kuteka soko la Afrika Mashariki kwa kile wanachosema mtaji wa kutengeneza vikapu na mifuko mbadala umeongezeka kutokana na mahitaji tofauti na ilivyokuwa awali.Wanawake kwa asili ndio wanaoongoza kwa kutengeneza vikapu vya asili huku wanaume katika maeneo wanakosuka vikapu hivyo ikiwemo Tanga, Mtwara, Lindi, Tabora, Morogoro, Zanzibar na Pwani, wakiwa watafutaji wa malighafi za kutengenezea. Kwa mujibu wa Mwenyekiti wa Chama cha Wafanyabiashara Wanawake Tanzania, Jacqueline Maleko, wanawake ni asilimia 54 ya wajasiriamali wote nchini.Chama hicho kina wanachama zaidi ya 6,000 kote nchini. Wajasiriamali waliozungumza na gazeti hili hivi karibuni katika Maonesho ya 43 ya Biashara ya Kimataifa Dar es Salaam DITF maarufu Sabasaba katika Viwanja vya Mwalimu Julius Nyerere, Barabara ya Kilwa, kutoka Tanzania Bara na Zanzibar, wanakiri kuwa katazo hilo limeleta mapinduzi makubwa ya kiuchumi kwao.Sharifa Hamdan wa kikundi cha Fahari ya Pemba Handcraft kutoka wilayani Pemba, Zanzibar, anasema ameanza ujasiriamali wa kutengeneza vikapu na mifuko mbadala miezi minane iliyopita ili kujikwamua kiuchumi na mafanikio anayaona. Katika kikundi chetu tupo wanawake 10, awali tulijihusisha na kilimo cha karafuu lakini changamoto ni kwamba, karafuu kwa mwaka utavuna mara moja lakini mifuko na vikapu tumepata fursa ya kuja Bara na soko lipo la kutosha, anasema Sharifa.Anasema katazo la serikali la mifuko ya plastiki limeongeza faida kwao kwani kwa biashara ya vikapu anaweza kulipa ada na mahitaji madogo ya elimu kwa watoto wake sita huku mmoja akimlipia yeye kila kitu na wengine watano wakisaidiana na mume wake. Sharifa anasema changamoto kubwa wanayokutana nayo katika kazi hiyo ni wakati wa msimu wa mvua kwani ukindu haupatikani kwa urahisi.Anasema katika hali ya kawaida, lazima ikatwe na miti yake ina miiba, ikishakatwa ianikwe hivyo wakati wa mvua hakuna jua la kukausha kama msimu wa kiangazi. Anasema wana mpango wa kufungua ofisi Tanzania Bara kwa kuwa sasa soko la mifuko na vikapu ni kubwa tofauti na mwaka jana. Mbali na vikapu na mifuko ya kubebea bidhaa, vitu vingine wanavyotengeneza katika kikundi hicho ni mikeka, mikoba, kawa mifuniko ya chakula na vipepeo kujipuliza kuondoa joto. Wanaiomba serikali iondoe ushuru kwa pande zote mbili za Muungano.Anasema wanalipa ushuru Zanzibar na Tanzania Bara, wanatamani kwa kuwa nchi ni moja, walipe upande mmoja wa Muungano. Anamshukuru Fatma Ally, aliyekwenda Pemba kuwafungua akili wanawake wa huko kuwa wanaweza kufanya biashara ili kupambana na umasikini na kulea familia zao vizuri.Naye Sarah Lutahya, mkazi wa Dar es Salaam anayejihusisha na ujasiriamali wa vikapu, mikoba na mifuko kwa kutumia vitenge na ngozi, anasema pamoja na kuwapo katika biashara hiyo kwa zaidi ya miaka 10 sasa, katazo la Serikali limeleta mabadiliko katika jamii.Mwanzo sisi tuliokuwa tunatengeneza bidhaa hizi tulikuwa tunauzia Wazungu, Watanzania wengi waliona siyo kitu chao, waliona kama bei ni kubwa kumbe siyo kweli ni mtazamo tu, kwa kweli katazo limetuinua wengi kiuchumi, anasema Sarah.Anasema tatizo kubwa analoliona ni wananchi wengi kupenda vitu vya bei nafuu, wakati mara nyingi vitu vya bei nafuu huwa na ubora duni.Niliambiwa na watu wa NEMC Baraza la Taifa la Hifadhi na Usimamizi wa Mazingira nitengeneze mifuko mingi ya bei nafuu baada ya kumpa zawadi ya mfuko mbadala Januari Makamba Waziri ulioandikwa Plastic bags are rubbish lakini binafsi soko langu tayari ni la kimataifa, hii kwangi ni changamoto, anasema Sarah.Anasema hata mifuko mbadala anayotengeneza kwa ubora wa hali ya juu akiiuza kwa bei kuanzia Sh 5,000, bado kwa baadhi ya wananchi inaonekana ghali kwao hali inayowafanya waione kama ni ngumu, badala ya kuangalia ubora wake na vinadumu kwa muda gani ikilinganishwa na mifuko ya plastiki.Mary Chilala kutoka Masasi, Mtwara, anasema alianza kutengeneza vikapu vya kuendea sokoni mwaka 1997 na baadae alipata fursa ya mafunzo kupitia taasisi ya Mama Anna Mkapa Mke wa Rais wa Awamu ya Tatu, Benjamin Mkapa iitwayo WIPE Women In Poverty Eradication ya kuwainua wanawake wajasiriamali dhidi ya umasikini.Chilala pamoja na kufanikiwa kuwa na kampuni ya kifamilia iitwayo Lemachi Enterprises, pia ameunda kikundi cha wajasiriamali 15 mwaka 2016 kiitwacho Mtimaumo ikiwa ni neno la Kiyao lenye maana ya Moyo Mmoja umoja. Anasema wanakikundi ni mchanganyiko wa wanaume na wanawake lakini kwa kiasi kikubwa, kazi ya ususi wa vikapu na kufuma mikeka inafanywa na wanawake. Kazi nyingine zinazofanywa na kikundi hicho ni kubangua korosho, kusindika mihogo mibichi ili kupata unga, kilimo cha alizeti na kutengeneza urembo wa asili kwa kutumia shanga.Chilala anasema kwamba katazo la mifuko ya plastiki imeleta fursa na mchango mkubwa wa kiuchumi kwao. Anasema kikapu walichokuwa wanakiuza kwa Sh 5,000 hadi 6,000 kabla ya katazo hilo hivi sasa wanakiuza kwa Sh 10,000 ikiwa ni mara mbili ya bei ya awali. Vikapu vya Sh 10,000 sasa ni Sh 15,000. Anasema uzalishaji umeongezeka kwa kuwa mahitaji nayo yameongezeka lakini changamoto kubwa kwao sasa ni upatikanaji wa malighafi. Nyingi wanazipata karibu na mto Ruvuma ambako watu wa nchi jirani ya Msumbiji wanawasumbua.Chilala anasema vibali vya maliasili vinapatikana lakini kuna usumbufu wa kufuatilia na ushuru unatozwa katika mali ghali na vikapu. Sisi wanawake si wakatiji wa minyaa na ukindu bali wanaume, wanapaswa kuwa na leseni, wanatozwa ushuru na sisi wanatuuzia bei kubwa, na tukifuma vikapu tukisafirisha tunatozwa tena ushuru kilo moja ya vikapu Sh 1,700.Anashauri ushuru wa kusafirisha mazao Transit Pass-TP uangaliwe kwa upya hasa utaratibu wa mtu kutozwa na mzigo kukamatwa anaposhindwa kulipa TP ndani ya siku nne na anashauri muda ongezwe iwe mwaka mmoja na gharama zishuke kuwasaidia wajasiriamali wadogo. Mara nyingi yeye hulipia mzigo Sh 7,700. Mwanakikundi mwingine wa Mtimaumo, Theodora Saidi, anasema alianza ujasiriamali wa kutengeneza vikapu miaka mitatu iliyopita kupitia kikundi hicho na hakukuwa na wateja wengi kabla ya kupigwa marufuku kwa mifuko laini ya plastiki.Tulikuwa tunabeba mzigo kuja nao hapa Sabasaba zamani unarudi na zaidi ya nusu ya mzigo, lakini sasa baada ya katazo mzigo unaelekea kuisha. Katazo la mifuko ya plastiki limeleta mabadiliko makubwa, anasema Theodora.Anasema mwanzo kabla ya marufuku hiyo, walikuwa wakiuza vikapu kati ya 50 hadi 70 kwa maonesho yote lakini sasa hadi tarehe 5 Julai, katikati ya maonesho waneshauza vikapu 60 na wanatarajia mzigo wote kumalizika mpaka kufika mwisho wa maonesho Julai 13. Kuhusu kudumu kwa vikapu hivyo, Theodora anasema hauwezi kufananisha na mifuko ya plastiki ingawa kudumu kwake kunategemea matunzo ya mtu.Vikapu vinatengenezwa kwa minyaa, vikikaa juani sana vikatika lakini kama vikipata maji na kukaushwa juani kwa muda mfupi kisha vikahifadhiwa ndani vizuri, vinadumu mpaka unasahau ulinunua lini, anaeleza Theodora.Anasema uzito mkubwa wa vitu katika kikapu kuzidi uwezo wake kunachangia kuharibu. Anasema ni sawa na gari yenye uwezo wa tani 10 kuibebesha tani 20 ya mzigo lazima itakufa mapema.Anajivunia kusomesha mtoto hadi kidato cha nne kwa kazi ya kusuka vikapu na mikeka. Anasema sasa kutokana na kasi ya biashara iliyopo, anatarajia kufanya makubwa zaidi ikiwemo kununua mashamba kwa ajili ya kilimo na kuwekeza zaidi katika elimu kwa watoto wake. Kwa mujibu wa Theodora, wamejipanga kupenya katika soko la Afrika Mashariki kwa kuanza kutumia fursa kupeleka bidhaa zao katika maonesho mbalimbali ya biashara yakiwemo ya kimataifa ya Jua Kali.Akizungumza katika maonesho hayo, Mbunge wa Mkoa wa Iringa, Ritha Kabati anasema, kuelekea uchumi wa viwanda, wanawake wajasiriamali wanapaswa kutobaki nyuma. Anasema pamoja na jitihada kubwa zinazofanywa na Serikali kufikia malengo ya uchumi wa kati kupitia viwanda mwaka 2025, halmashauri na taasisi za fedha zihakikishe mikopo inawafikia wanawake wajasiriamali na elimu zaidi ya miongozo ya kibiashara wapewe ili kustawi zaidi kimataifa.Natamani pia elimu zaidi ya namna ya kumalizia bidhaa wanazotengeneza ili wateke soko la kimataifa, anasema Kabati.Katika Afrika Mashariki, Rwanda ni nchi moja wapo iliyopiga marufuku matumizi ya mifuko mbadala miaka kadhaa iliyopita na mataifa mengi duniani yamepiga marufuku matumizi ya mifuko hiyo.  <topic>: kitaifa 