<classify> KATIBA ya Jamhuri ya Muungano na ile ya Zanzibar kwa pamoja zinatamka bayana haki ya mwanamke katika kumiliki ardhi kwa shughuli za kiuchumi na kijamii. Hata vitabu vitakatifu vya dini vinaelezea haki ya mwanamke ya kurithi ardhi kutoka kwa wazazi wake au mumewe aliyefariki dunia bila ya vikwazo. Hata hivyo, baadhi ya tafiti zinaonesha kwamba wanawake chini ya asilimia 20 ndiyo wanaomiliki ardhi kwa matumizi mbali mbali ikiwemo sekta ya kilimo na makazi katika Afrika kulinganisha na wanaume.Linapokuja suala la kumiliki ardhi inaeleweka kwamba wanawake wamekuwa wakikumbwa na vikwazo vingi ikiwemo kunyimwa mirathi inayotokana na mali za wazazi au waume zao kwa visingizio mbalimbali ikiwemo kutunziwa ardhi na kaka zao au familia. Mkurugenzi wa chama cha waandishi wa habari wanawake Tamwa, kwa upande wa Zanzibar, Dk Mzuri Issa, anasema katiba ya Zanzibar ya mwaka 1984 imetamka bayana kwamba Mzanzibari aliyefika umri wa miaka 18 bila ya kujali jinsi yake anaruhusiwa kumiliki ardhi. Dk Issa anasema kwa mujibu wa tafiti zilizofanywa nchini inaonesha kwamba wanawake ndiyo watumiaji wakubwa wa ardhi kwa asilimia 75 kwa ajili ya shughuli za kilimo, uvuvi wa mwani na makaazi lakini siyo mali yao. Anasema Tamwa tangu mwaka 2016 imekuwa ikifanya kazi ya kuhamasisha wanawake na kutoa elimu kuhusu upatikanaji wa haki za ardhi katika mikoa ya kaskazini A na B pamoja na wilaya ya kati Unguja, lakini bado takwimu za wanawake kumiliki ardhi ziko chini. Kwa mfano anasema katika kipindi cha mwaka 2019 hadi 2018 Tamwa ilifanikiwa kuhamasisha jumla ya wanawake 700 na kuwajengea uwezo juu ya suala zima la umiliki wa ardhi na kupata hatimiliki. Hata hivyo, anasema katika kipindi hicho ni wanawake sita tu waliopata hatimiliki na wengine wapatao 90 maombi yao yapo katika hatua mbalimbali za mchakato wa kumilikishwa ardhi rasmi.Bado lipo tatizo kubwa la wanawake kupata hati miliki licha ya kupata elimu na ufahamu wa suala hilo ambapo kikwazo inaonekana kipo katika ngazi za Kamisheni ya Ardhi, anasema. Afisa mwandamizi kutoka Kamisheni ya Ardhi Zanzibar, Shawana Soud, anasema hakuna vikwazo kwa mwanamke kumiliki ardhi kama anakidhi vigezo. Anasema zipo jumla ya sheria 9 zinazohusu masuala ya ardhi ikiwemo umiliki wake, uhaulishaji, usajili pamoja na upimaji na utambuzi.Kwa mfano anaitaja sheria ya umiliki wa ardhi Na 12 ya mwaka 1992, kwamba ndiyo sheria mama ambayo imetaja nani anayestahiki kumiliki ardhi kwa mujibu wa sheria. Anayataja baadhi ya masharti ya umiliki wa ardhi kuwa ni kuwa Mzanzibari na kisha kufikisha umri wa miaka 18. Anakiri kuwepo kwa baadhi ya vikwazo katika suala zima la upatikanaji hati miliki ambapo utaratibu mzima unaanzia katika ngazi za masheha kwa ajili ya utambuzi.Udhibiti wa ardhi umekuja kwa lengo la kupambana na kuibuka kwa migogoro ya ardhi kufuatia kuongezeka kwa thamani ya ardhi katika masuala ya uwekezaji na kiuchumi, anasema. Aidha, Shawana anawataka masheha kutangaza zoezi la usajili wa ardhi kwa ajili ya kupata hati na kuepuka migogoro katika ngazi za kifamilia. Anasema ipo migogoro mingi katika ngazi za kifamilia ambayo chanzo chake ni jamii kushindwa kusajili ardhi mapema na hivyo kupata hatimiliki.Masheha tunawaomba wafanye kazi ya kuishajihisha jamii kujitokeza kusajili ardhi kwa ajili ya shughuli za kiuchumi na maendeleo, anasema. Baadhi ya wanaharakati wakiwemo viongozi wa mitandao ya ardhi wanaeleza kusikitishwa na kasi ndogo ya kutoa hatimiliki kwa wananchi waliowasilisha maombi yao kiasi cha wengine kukata tamaa. Katibu wa mtandao wa ardhi wilaya ya kati, Unguja, Bahati Issa Suleiman anasema wamefanikiwa kwa kiwango kikubwa kuelimisha wanawake wa Wilaya ya Kati wapatao 144 kuhusu umuhimu wa hatimiliki ya ardhi kwa maendeleo ya wanawake. Hata hivyo, anasema changamoto kubwa iliyojitokeza ni kuhusu upatikanaji wa hati hizo kwamba umekuwa kikwazo huku idadi ndogo sana ya wanawake ndio ikifanikiwa kuitia mikononi hati hizo. Wanawake wengi wamehamasika kwa kiwango kikubwa kutafuta hatimiliki kwa ajili ya kumiliki kihalali ardhi na rasilimali nyingine lakini kikwazo kipo katika utaratibu mzima wa kupata hati hizo kutoka kwa kamisheni ya ardhi, anasema.Sheha wa kijiji cha Chwaka wilaya ya kati Unguja, Simai Msaraka Pinja anawataka wananchi wa kijiji hicho kujitokeza kutafuta hati miliki za majengo yao pamoja na mashamba kufuatia kijiji hicho kutambuliwa rasmin kwa kupimwa kwa mujibu wa sheria. Anazitaja faida za kupata hatimiliki kuwa ni pamoja na kuepuka migogoro ya ardhi inayoweza kujitokeza kufuatia thamani ya ardhi kuongezeka zaidi katika maeneo ya fukwe za utalii.Kijiji cha Chwaka tayari kimepimwa rasmi hivyo nawaomba wananchi wajitokeza ili kutafuta hatimiliki za rasilimali wanazozimiliki ili kuepuka migogoro ya ardhi inayoweza kujitokeza baadaye, anasema. Afisa wa mradi wa kukuza haki za wanawake kupitia utetezi na uwezeshaji unaotekelezwa na Tamwa Zanzibar chini ua ufadhili wa asasi ya Foundation For Civil Society, Winnifred Yatuwa Mamawi anawataka wanawake kamwe wasibaki nyuma bali wasimame kidete kutetea haki zao katika masuala ya ardhi. Uchumi wa nchi unatawaliwa na ardhi ambayo unaweza kuitumia katika mambo mbali mbali ikiwemo uwekezaji kiuchumi, anasema. Waziri wa Ardhi, Nyumba na Nishati, Salama Aboud Talib anasema mchakato wa kuitambuwa ardhi kwa shughuli za kiuchumi unaendelea hivyo anawataka wananchi nao kujitokeza kutafuta hatimiliki. Anasema Serikali imeanzisha zoezi la utambuzi wa ardhi na kutoa hatimiliki kwa ajili ya kuzipatia ufumbuzi changamoto za migogoro ya ardhi katika visiwa vya Unguja na Pemba. Aidha anasema ni muhimu sana kwa wanawake kuchangamkia suala zima la kupata hatimiliki ya ardhi ili waitumie kwa ajili ya uwekezaji wa miradi mbalimbali na sio kuuza. Anakiri kuibuka kwa migogoro ya ardhi zaidi katika maeneo ya ukanda wa pwani kufuatia kuongezeka kwa uwekezaji wa miradi ya hoteli za kitalii ambapo thamani ya ardhi imekuwa ikiongezeka mara dufu.Hakuna vikwazo kwa jamii ya wanawake kupata hatimiliki nchini kwa sababu lengo lake ni kutatuwa migogoro ya ardhi na kuitumia kwa ajili ya uwekezaji, anasema.  <topic>: kitaifa 