<classify> NORA DAMIAN-DAR ES SALAAM BAADHI ya taasisi na mashirika makubwa ya umma zimebainika kuwa vinarawa kutolipa kodi ya pango la ardhi huku nyingine zikidaiwa hadi Sh bilioni 40. Hadi sasa Serikali inadai zaidi ya Sh bilioni 200 za kodi ya ardhikutoka kwa taasisi na kampuni 207 za umma na binafsi. Mashirika hayo yalibainika jana wakati wa mkutano baina ya Waziri waArdhi, Nyumba na Maendeleo ya Makazi, William Lukuvi, na wakuu wa taasisi,mashirika na kampuni zinazodaiwa kodi jijini Dodoma. Akizungumza katika mkutano huo, Lukuvi alisema kumbukumbu walizonazozinaonesha baadhi ya taasisi hizo hazijalipa kodi kwa miaka 10. Nimewaita kutokana na rekodi nilizonazo katika ofisi yangu, mnamilikiardhi, lakini wengine mnadaiwa na wengine hamjawahi kulipa kabisa. Nawataka wadaiwa wote kulipa kodi zote na malimbikizo kufikia Juni 20ili kukwepa aibu, fedheha na mkono wa sheria, alisema Lukuvi. Alisema zoezi la kuwafikisha wadaiwa sugu mahakamani litaanza Juni 21ambalo litakwenda sambamba na kukamata na kuuza mali za wadaiwa husika. Nimeamrisha watu wangu wote wasione haya, awe ni masikini, mtumishiwa Serikali, tutafunga ofisi, tutakamata magari yenu ili mradi ulipe kodi. Ninyi UDSM Chuo Kikuu cha Dar es Salaam baada ya tarehe 20tunaanzia pale Mlimani City, pale ndio patamu, wanapata fedha halafu hawalipikodi. Kama bajeti haitoshi kwenye mikoa na wilaya ya huduma za maji mjuekuna watu wanawachelewesha, hawalipi kodi. Kila mmoja aseme hizi fedha analipalini, alisema. Lukuvi alisema kuna baadhi ya wadaiwa wamemwandikia barua kuombakufutiwa kodi na kusisitiza hakuna kodi itakayofutwa. Msingi wa shughuli na biashara zote mnazofanya ni ardhi, wenginewananiandikia barua wanaomba kufutiwa kodi, kwanini mnataka kufutiwa wakatiardhi ndio msingi wa biashara zenu? Ukiwa na kodi ya ardhi unatakiwa kulipa, kitakachorekebishwa ni ziletakwimu zako sahihi, mimi sina mamlaka ya kufuta wala kupunguza hata shilingi,alisema. Alisema pia wanazo taarifa kutoka taasisi za umma ambazo zimekuwazikitenga bajeti kwa ajili ya kodi ya ardhi, lakini hazilipi. Tunazo taarifa kwamba huwa mna bajeti, lakini kwa sababu taasisinyingi za Serikali mmezoea kutolipa, mnaacha, lakini maji, umeme na vinginemnalipa, alisema. Alikishauri Kituo cha Uwekezaji Tanzania TIC, wakati wa kukusanyakodi ya ardhi zilipwe kwa wakati ilikuepuka taasisi husika kuja kulipa kwa adhabu. Lukuvi alitolea mfano wa Kiwanda cha Dangote ambacho kililipa Sh milioni800 Novemba 30 mwaka jana, lakini TIC ilihamisha fedha hizo Januari 30, kitendokilichosababisha iongezwe adhabu ya Sh milioni 8.7. Nitachapisha makubaliano yenu baada ya tarehe 20, wananchi wenginewajipime wenyewe wanataka tuwafuate na polisi mlangoni au watalipa kwa hiyari. Ofisi za wilaya mwezi huu zinafanya kazi hadi Jumamosi, hivyo watuwaende wakahakiki madeni yao na kulipa, alisema Lukuvi. Alisema pia awamu ya pili ya wadaiwa sugu wa kodi ya ardhi itatangazwahivi karibuni kwani tayari anayo orodha. Orodha ya pili ina watu 606 na wengine ni vigogo, sasa tusiaibishane,naiweka kwenye mitandao baada ya siku tatu, alisema. Katika mkutano huo, Lukuvi alisoma mtu mmoja mmoja na kiwangoanachodaiwa huku akiwataka wenye vielelezo kama walishalipa wavioneshe. MSAMAHAWA KODI Alisema msamaha uliotolewa kuanzia Julai Mosi 2018 haukuhusu madeni namalimbikizo ya kodi yaliyokuwepo kabla ya mabadiliko ya sheria. Sheria haikusema kwamba ufutiwe na madeni ya nyuma, tutafanyatathmini tujue katika shughuli zako kama hakuna biashara na hapo ndipo msamahautaupata... anayefikiri anastahili msamaha aandike barua, alisema Lukuvi. Pia alisema maeneo yote ya madini yaliyopewa leseni za uchimbajilazima wachukue hati na waanze kulipa kodi. TAASISIZA UMMA Baadhi ya taasisi za umma na viwango wanavyodaiwa ni TTCL Sh bilioni40.1, Tanesco Sh bilioni 25.5, NARCO Sh bilioni 23.4, SUA Sh bilioni 10.7, TICSh bilioni 9.1, TAA Sh bilioni 8.1, Shirika la Elimu Kibaha Sh bilioni 5.5, ReliAsset Sh bilioni 4.1, Tanzania Sisal Board Sh bilioni 3.8, SIDO Sh bilioni 3.7na NHC Sh bilioni 3.4. Nyingine ni TRC Sh bilioni 2.8, UDSM Sh bilioni 2.3, TPA Sh bilioni1.6, TBA Sh bilioni 1.5, NSSF Sh bilioni 1.6, NAFCO Sh bilioni 1.2, PSSSF Shbilioni 1.2, MUST Sh bilioni 1.1, Bodi ya Sukari Sh milioni 878.9, Tantrade Shmilioni 737.4, TPDC Sh milioni 705.1, Chuo cha Ushirika Moshi Sh milioni 643.6na Manispaa ya Moshi Sh milioni 635. HATI ZAKIELEKTRONIKI Lukuvi alisema tayari wameanza kutoa hati za ardhi kwa mfumo wakielektroniki katika wilaya za Ubungo na Kinondoni na kuanzia Julai wataanzakuzitoa katika mkoa wote wa Dar es Salaam. Alisema hadi sasa kuna hati 500 ziko tayari na kwa zile za mfumo wazamani kwa Dar es Salaam ziko 7,000 ambazo zimeshalipiwa, lakini wahusikahawajaenda kuzichukua. Waziri huyo alisema mwakani wataanza kupima ardhi yote nchini na kutoahati za kielektroniki. WADAIWAWAJITETEA Katika mkutano huo, baadhi ya wadaiwa walionekana wakijaribu kujiteteana kutaka wapunguziwe kodi, lakini Lukuvi alisisitiza walipe kwanza madeniwanayodaiwa kisha watakaa kuzungumza kuhusu changamoto nyingine. Mwakilishi wa SIDO alisema ana viwanja katika maeneo mbalimbali yanchi, lakini kuna maeneo hana hati na kwamba alipoomba aliambiwa alipe denikwanza. Ofa unayo? Lukuvi alimuuliza mwakilishi SIDO...ndiyo, hiyo ni kamahati unalipia kodi. Unavyoomba fedha za umeme, maji, simu uombe na za kulipiakodi ya ardhi, alisema Lukuvi. Mwakilishi kutoka Taasisi ya Elimu ya Watu Wazima TEWW, alisema kunamawasiliano dhaifu kati ya taasisi na wizara na kusababisha badhi ya shughulikutokwenda kwa haraka kama ulipaji wa kodi. Mshiriki mwingine alishauri kuanzia mwaka ujao wa fedha wapewe bili zaviwanja vyote ili walipe kwa wakati mmoja na kupitia hundi moja tofauti nainavyofanyika sasa. Lukuvi alimwagiza Mkurugenzi wa Teknolojia ya Habari na Mawasilianokatika wizara hiyo kushughulikia suala hilo kwa lengo la kupunguza gharama yakuwafuata wateja.  <topic>: kitaifa 