<classify> NA HASSAN DAUDI NI miaka 25 imepita tangu AfrikaKusini ilipojitoa katika minyororo ya sera ya ubaguzi wa rangi Apartheidpolicy chini ya Waholanzi, zikiwa ni juhudi kubwa za mwanasiasa mkongwe baraniAfrika, marehemu Nelson Mandela. Wataalamu wa historia watakumbuka kuwa serahiyo ilianzishwa mwaka 1948, lengo likiwa ni kuwaweka mbali wazawa wa taifahilo na huduma zote muhimu kwa kigezo cha rangi nyeusi ya ngozi zao. Ni katika sera hiyo ndipokinapopatikana kisa maarufu cha Waafrika kutakiwa kupisha kiti pindi tu raia waKizungu anapoingia ndani ya basi. Hataujenzi wa shule, hospitali au miundombinu mingine ulitegemea aina ya watuwaliokuwa wakiishi eneo hilo, kwamba wale wenye ngozi nyeusi hawakustahilichochote kati ya hayo. Hiyo iliwahi kuthibitishwana moja kati ya ripoti za tafiti, ikionesha kwamba kufikia mwaka 1996, niasilimia nane tu ya watu weusi waliokuwa wakishikilia nyadhifa za utendaji mkuukatika kampuni za ndani ya taifa hilo. Hata hivyo, licha ya kwambani zaidi ya miongo miwili imepita, kwa macho ya wengi juu ya Afrika Kusini,bado haionekani kuwa kuna tofauti kubwa kati ya maisha ya wananchi wa taifahilo tangu walipoachana na mateso ya ukoloni. Huwa inanikera sanakusikia watu wanasema kila kitu kipo sawa tangu sera ya ubaguzi ilipokwisha,kwamba watu weusi na weupe ni marafiki, anasema mpiga picha wa jijini CapeTown, Alice Mann. Labda matarajio ya waliowengi baada ya kuondoka kwa ukoloni ni kwamba wangepata fursa ya kumilikiardhi, huduma bora za afya na elimu, ndoto ambayo imeendelea kusubiriwa bilamafanikio tangu walipopata uhuru wao mwaka 1994. Kwa upande mwingine,unaweza kusema ni kutimia kwa kile alichowahi kutamka mzee Nelson Mandela,aliposema katika moja ya hotuba zake kuwa nchi hiyo haitakuwa huru endapo watuwengi wataishi bila chakula cha kutosha, mavazi ya kueleweka, huduma bora zaafya na kazi za kujiingizia kipato. Kwa kipindi chote chautawala wa kidemokrasia, bado sehemu kubwa ya watu weusi imeendelea kuwa kwenyemkwamo, hasa katika nyanja ya kiuchumi, hali inayoakisi maisha ya matesowaliyoishi chini ya sera ya ubaguzi. Hayo yanafanyika licha ya ukweli kwambawatu weupe ni sehemu ndogo tu 8 ya idadi ya Waafrika Kusini. Ripoti ya Benki ya Dunia WBinaanika wazi kuwa Afrika Kusini inabaki kuwa nchi yenye pengo kubwa kati yawalionacho na masikini. Kama ilivyokuwa chini ya sera ya ubaguzi wa rangi, kwasasa watu weusi wameachwa mbali linapokuja suala la umiliki wa mali na wengi siwenye elimu kubwa. Ukiacha kuwa wanabaguliwakatika sekta ya ajira, bado hata wakipata nafasi wanalipwa ujira mdogo, mamboambayo yalikuwa sugu wakati wa utawala wa Waholanzi nchini humo, inaelezaripoti ya mwaka huu ya WB. Akitoa maoni yake juu yahali hiyo, aliyekuwa mgombea urais kupitia Democratic Alliance DA, ambayealibwagwa na Rais Cyril Ramaphosa, Mmusi Maimane, alisema bado wananchi wenyengozi nyeusi wanawekwa mbali na mfumo wa fursa za kiuchumi. Ukweli ni kwamba ukosefuwa ajira kwa Waafrika Kusini weusi ni asilimia 39, tofauti na weupe ambayo niasilimia 8.3, alisema mwanasiasa huyo aliyeambulia asilimia 21 ya kura zaUchaguzi Mkuu wa mwaka huu, akikipiku Economic Freedom Fighters EFF chamwanasiasa kijana, Julius Malema 11. Aidha, kwa upande wake,ripoti ya WB ilisisitiza: Si kwamba unaweza kuponda juhudi za Serikali yachama tawala, African National Congress ANC, lakini ukweli ni kwamba hudumakama maji safi, umeme, elimu na afya zimekuwa zikiwafikia wachache. Imefikia hatua hata baadhiya maeneo yanaeleweka wazi kuwa ni ya watu weupe, ambayo kwa kiasi kikubwayanahakikishiwa huduma zote za kijamii. Mfano mzuri katika hilo ni Jiji la CapeTown, ambalo ni ngumu kuwakuta Waafrika Kusini weusi wakiinjoi maisha. Kile kinachoendana na hichoni kauli iliyowahi kuzua taharuki kubwa nchini humo ya aliyekuwa wakala wamashamba, mwanamama Penny Sparrow, alipowafananisha Waafrika Kusini weusi nanyani. Ikifafanua juu ya pengolililopo kiuchumi, ripoti hiyo ya WB inaonesha kuwa familia yenye kipato kizuri,ambazo nyingi ni za wananchi weupe, inaweza kuizidi hata mara 10 ile masikini. Ukitazamaidadi ya wanaolala njaa itakushangaza, inasisitiza ripoti ya WB. Kwa upande wake, MurrayLeibbrandt, profesa wa uchumi wa Chuo Kikuu cha Cape Town, ambaye alifanyautafiti uliohusisha wananchi 30,000 kuanzia mwaka 2008 hadi 2017, anasema:Watu weupe ndiyo sehemu kubwa ya wasomi hapa Afrika Kusini. Madai yake hayatofautianina yale ya kuwapo kwa shule nyingi nchini humo, ambazo katika hali yakusikitisha, wanafunzi hutengwa kutokana na rangi ya ngozi zao. Kwingineko, yamekuwayakiibuka malalamiko kuwa wanafunzi wenye rangi nyeupe wamekuwa wakiendelea namasomo hata wanaposhindwa kufikia maksi zilizowekwa lakini huwezi kulikutahilo kwa wenzao weusi, ambao hulazimika kubaki hapo hadi watakapofaulu. Profesa Leibbrandt anaongezakuwa si rahisi kwa nchi kutokuwa na pengo la aina hiyo lakini inaweza kujitambakuwa inakwenda vizuri endapo tu itapambana kupunguza kwa kukuza watu wenyekipato cha kati. Kiwango cha kutokuwapo kwausawa nchini Afrika Kusini kimekuwa kikirithishwa kutoka kizazi kimoja kwendakingine, jambo ambalo ni hatari, anasema msomi huyo. Hivi karibuni, RaisRamaphosa alionesha kurejea kwa namna nyingine kile alichokisema Mandela miakamingi iliyopita. Hatuwezi kuwa taifa la watu huru ikiwa wengi wao wanaishikatika dimbwi la umasikini, alisema. Kauli yake hiyo inaonesha kuwahata viongozi wa juu serikalini wanakiri kuwa wananchi wao hawako huru kamawalivyotarajia baada ya kuitokomeza sera ya ubaguzi. Juu ya sababu ya kuwapo kwahali hiyo ya ubaguzi, aliyekuwa Naibu Waziri wa Fedha, Mcebisi Jonas, aliwahikusema lazima Serikali ya Afrika Kusini ilipe uzito suala hilo kwa kuwekezakatika elimu dhidi ya wale wenye vitendo vya ubaguzi. Hakuna anayezaliwa akiwana chuki dhidi ya rangi ya ngozi ya mtu mwingine, hayo ni mafundisho ndiyoyanayoibua chuki. Ikiwa wanafundishwa hivyo, basi inawezekana wakafundishwakupenda wenzao, alisema.  <topic>: kimataifa 