<classify> TAKWIMU zinaonesha kwamba umeme unaozalishwa hapa nchini kutokana na nishati mbadala ni asilimia 4.9 tu.Utafiti uliofanywa mwaka 2016 na Shirika la Kuendeleza Nishati Asilia nchini TaTEDO kwa kushirikiana na shirika la kimataifa linalolinda raslimali za dunia WRI, ulionesha changamoto mbalimbali zinazochangia kutokuendelea kwa sekta ya umeme mdogo.Changamoto hizo ni pamoja na uelewa mdogo wa uwepo wa sera wezeshi, mifumo ya udhibiti na vyanzo vya fedha; uelewa mdogo juu ya matumizi sanifu ya umeme na uwepo wa vifaa bandia na vilivyo chini ya viwango vya umeme jua hapa Tanzania.Mratibu miradi kutoka TaTEDO, Albina Minja anasema baadhi ya changamoto hizi ziliweza kutatuliwa kupitia mradi wa kampeni ya kukuza uelewa juu ya mifumo midogo ya uzalishaji na usambazaji umeme utokanao na nishati mbadala hapa Tanzania uliofadhiliwa na shirika la Kimarekani linaloitwa MOTT Foundation.Makala haya yanalenga kuelimisha umma wa Watanzania katika kukuza uelewa juu ya uendelezwaji wa umeme mdogo Mini-grid ili kuongeza upatikanaji wa umeme katika maeneo ambayo hayajafikiwa na umeme wa gridi ya taifa. Umeme mdogo ni upi? Akifafanua kuhusu umeme mdogo mini-grid, Afisa miradi kutoka TaTEDO, Shukuru Meena, anasema kuwa ni mfumo mdogo wa uzalishaji na usambazaji umeme ambao unajumuisha jenereta, mfumo wa uhifadhi chaji kama unatumia umeme jua uliounganishwa na mfumo wa usambazaji umeme unaojitegemea mbali na gridi ya taifa, ukilenga kutoa huduma kwa kundi dogo la wateja.Mitambo ya umeme mdogo inaweza kuwa na uwezo wa kuzalisha kuanzia kW 10 hadi MW 10. Vyanzo vya umeme mdogo ni kama vile; mionzi ya jua, upepo, maporomoko ya maji na tungamotaka. Ofisa anayeshughulika na uhamasishaji na utafutaji wa rasilimali kutoka TaTEDO, Jensen Shuma, anasema kuwa kuna sera, sheria na kanuni mbalimbali zinazotumika katika kusimamia mifumo ya umeme mdogo.Mfano wa sera hizo anasema ni ya nishati ya mwaka 2003 iliyoweka misingi ya kukuza vyanzo vya nishati mbadala na kushinikiza ushiriki wa sekta binafsi. Sera hii ilibadilishwa mwaka 2015 na imejikita katika kuwezesha uendelezaji wa teknolojia za nishati mbadala. Kadhalika anataja sera nyingine kuwa ni ile ya mazingira ya mwaka 1997 iliyobadilishwa mwaka 2004 inayoelekeza kufanya tathmini ya athari kwenye mazingira. Anasema hiyo ni sera inayolenga kukuza vyanzo vya nishati kwa kutumia rasilimali asilia.Ili kuwezesha ushiriki wa sekta binafsi Tanzania, Meena anasema, sheria ya umeme ya mwaka 2008 ilianzishwa ikitoa masharti ya kibiashara na kisheria na kuhimiza ushiriki wa sekta binafsi katika kuchangia maendeleo ya sekta ya nishati. Pia anasema sheria ya nishati vijijini ya 2005 iliundwa kwa ajili ya kushughulikia masuala ya nishati katika maeneo hayo. Kupitia sheria hii Wakala wa Nishati Vijijini REA ulianzishwa ili kuhamasisha upatikanaji wa rasilimali, uwekezaji na uendelezaji wa nishati mbadala na umeme maeneo ya vijijini.Akizungumzia kanuni za umeme mdogo, Albina Minja anaeleza kuwa Mamlaka ya Udhibiti wa Huduma za Nishati na Maji Ewura kupitia sheria ya umeme ya 2008 ilipewa jukumu la kudhibiti kazi, ankara, viwango, biashara ya umeme, mifumo ya usambazaji, uendeshaji na matengenezo ya mitambo ya umeme mdogo. Anasema mwaka 2011 mikataba na makubaliano ya uuzaji umeme iliundwa.Anasema kanuni mbalimbali pia ziliandaliwa kama vile; kanuni ya kusafirisha na kusambaza umeme 2011, kanuni ya malipo ya vibali 2012, kanuni ya huduma za ugavi 2013 na kanuni ya kuendeleza miradi ya umeme 2014 ambayo ilibadilishwa mwaka 2017. Anazidi kueleza kwamba kanuni ya 2017 inatoa majibu kwa wawekezaji juu ya nini kitatokea kwenye biashara yao wakati gridi ya taifa ikifika kwenye eneo husika. Kanuni ya 36 1 inatoa uhuru kwa mwekezaji kuchagua ama kuuza umeme kwa Tanesco au kununua umeme wa ziada Tanesco na kusambaza kwa wateja au kufanya yote mawili.Anasema kwa mujibu wa kanunu hiyo, kama mwekezaji asiporidhia haya; kanuni ya 36 2 inampa uhuru wa kuondoa baadhi au mitambo yote ya kuzalisha na kusambaza umeme, au kuuza baadhi au mitambo yote ya kusambaza umeme kwa Tanesco. Afisa wa TaTEDO anayeshughulika na uhamasishaji na utafutaji wa rasilimali, Shuma, anasema, fursa zilizopo ni pamoja makubaliano ya uuzaji umeme Tanesco. Anasema pia kuna fursa mbalimbali za ufadhili kutoka serikalini ambapo kupitia REA serikali imekuwa ikitoa fedha za uwekezaji wa awali, ruzuku na mikopo.Taasisi za fedha na mashirika ya maendeleo ya kimataifa wamekuwa wakifadhili miradi ya nishati mbadala. Mambo ya kuzingatia Shuma anasema kabla ya uwekezaji kufanyika, mwekezaji anapaswa kufanya upembuzi yakinifu wa hali ya kiuchumi ya kijiji husika. Pia kuchagua vijiji ambavyo havitafikiwa na gridi ya taifa karibuni vilivyopo zaidi ya kilometa thelathini.Anasema mwekezaji anapaswa pia kutumia muda wa kutosha kuishirikisha jamii ili kupata tathmini halisi ya mahitaji yao na kujenga mtambo wa umeme mdogo kwa viwango vilivyoainishwa na Tanesco pamoja na Shirika la Viwango TBS. Wawekezaji ambao hawana uzoefu wanashauriwa waungane na wenye uzoefu na waanze na mtambo wa kW5 mpaka 10, anasema na kuongeza kwamba pia wanashauriwa kuwahimiza jamii kutumia umeme kwa matumizi yenye tija ili kuongeza kipato.Taarifa za taratibu za uwekezaji na upatikanaji wa fedha vinapatikana kwenye tovuti ya mini-grid ya REA. Maeneo mengi hayajafikiwa Kwa upande wake, Meena anaishauri Serikali kukumbuka kwamba bado kuna maeneo ambayo ni vigumu kuyafikia kirahisi ambayo yanahitaji mifumo midogo ya umeme. Ofisa miradi huyo wa TaTEDO, anasema serikali ya awamu ya tano imejikita katika uchumi wa viwanda hivyo ni bora umeme mdogo ukatiliwa mkazo pia.Mfumo wowote wa umeme mdogo unapojengwa unatakiwa umeme wake utumike kwa njia sanifu, uzalishe bidhaa mbalimbali na utumie vifaa vilivyo na viwango, anasema. Kutumia umeme kwa njia sanifu Watumiaji wengi wa umeme wanatumia umeme kwa njia ambazo siyo sanifu, hali inayosababisha wapoteze umeme mwingi ambao ungeweza kutumiwa kwa matumizi mengine. Shuma anasema kuwa kutumia umeme kwa njia sanifu maana yake ni kutumia umeme kidogo lakini unaompa mtu huduma anayohitaji katika ubora wake.Hii inaweza kusababishwa na teknolojia inayotumika au tabia ya mtumiaji. Kwa upande wa teknolojia Shuma anasema zipo huduma za mwanga, kupika, kupozesha na na kupiga pasi ambazo kwa jinsi zilivyoundwa na umri wake hutumia umeme mwingi. Anatoa mfano kwamna kuna taa aina ya mabuyu incandecents ya wati 100-200 ambazo hula umeme mwingi kulinganisha na LED yenye wati 3 hadi 20.Anasema kuna teknolojia nyingine zinaweza kutumiwa na watu kupata huduma zile zile za kupika, kupozesha na kupasi lakini ni zenye ufanisi zaidi na zinatumia umeme kidogo. Anatoam mfano wa jiko linalotumia umeme wakati sufuria ipo juu yake tu ukilinganisha na jiko la umeme linalotumia pleti au koili ambalo hula umeme mwingi.Mfano mwingine anasema ni wa jokofu la zamani lilolozeeka ambalo lina ufanisi mdogo licha ya kutumia umeme mwingi. Hivyo Meena anashauri mtumiaji kununua vifaa sanifu na kwamba anaweza kuvitambua kwa kuangalia kwenye kibandiko chake. Na pia mtumiaji anaweza kubadili taa ya mabuyu Incandecent na kuweka ya LED na pia anashauriwa kutumia vyombo vinavyojizima vyenyewe maji yakichemka au jokofu iliyo sanifu. Kwa wale wanaoutumia umeme kupikia, wanaweza kutumia electric pressure cooker na kununua pasi iliyo na ufanisi wa juu inayotumia umeme kidogo. Kwa upande wa tabia ya  <topic>: kitaifa 