<classify> VERONICA ROMWALD DAR ES SALAAM KIBAIOLOJIA binadamu anapotembea kutoka eneo moja kwendajingine hapaswi kuinama. Lakini kuna baadhi ya watu hasa waliofika umri wa utu uzimahuwa wanainama wakati wa kutembea. Hali hiyo hutafsiriwa na wengi kwamba ni matatizo ya uzee. Hatahivyo, wataalamu wa tiba ya mifupa, ubongo na uti wa mgongo wanasema si kweli. Wanasisitiza hali hiyo haihusiani kabisa na uzee kwanikimaumbile mtu hapaswi kuinama kabisa kulingana na jinsi alivyoumbwa, anapaswakusimama hata akiwa mzee. Wanasema hali hiyo inapojitokeza ni dalili za ugonjwa wauti wa mgongo unaoitwa kitaalamu DegenerativeSpine Diseases, mtu anapaswa kutibiwa haraka vinginevyo huishia kupataulemavu. Dorothalivyoanza kuugua Doroth Rugaba ni mama wa watoto watano, mkazi wa Muleba,mkoani Kagera, alipatwa na ugonjwa huo sasa anapatiwa matibabu katika Taasisiya Mifupa Muhimbili MOI. Anasimulia jinsi alivyoanza kuugua: Nilizaliwa nikiwa sinakasoro yoyote ile lakini miaka kadhaa iliyopita nikiwa naendelea na majukumuyangu ya kazi, nikiwa muuguzi nilianza kuhisi maumivu ya mgongo na magoti. Fani yangu ni muuguzi, mkunga, nilianza kazi mwaka 1967 mkoaniKigoma, kisha nikahamia wilayani Musoma, mwaka 1972. 1975 niliamua kwenda kujiendeleza kimasomo katika Chuo chaNdanda, mkoani Lindi, ikiwa ni miaka minane tangu nilipoanza kazi hiyo. Nilikwenda kusoma ukunga kwa miaka mitatu, nilipohitimunilirejea kazini katika Hospitali ya Wilaya ya Musoma wakati huo nikiwa muuguzi,mkunga kamili. Anasema baadaye alihamishiwa Dodoma ambako alifanya kazikwa miaka kadhaa kisha kuhamishiwa Ukerewe. Nilikuwa nahama hivyo kumfuata marehemu mume wangu JohnRugaba, aliyekuwa mkufunzi mwandamizi katika vyuo maalumu vya viongozi wa chamana Serikali. Mume wangu alikuwa mchumi mbobevu, alifariki mwaka 1987baada ya kuugua ugonjwa wa typhoid na kuzidiwa akiwa likizo nyumbani kwaoBiharamulo, anasema. Anaongeza: Nilifanya kazi katika mikoa mbalimbali hadimwaka 1998 nilipohamia Kagera katika Hospitali ya Mkoa na baadae Hospitali yaKaigara, Wilaya ya Muleba. Nilipokuwa kazini nilikuwa nikiwahudumia zaidi nyakati zausiku kuliko mchana na asubuhi, kwa usiku mmoja nilikuwa nazalisha wanawakezaidi ya watano. Siwezi kukumbuka idadi ya wanawake niliowahi kuwazalisha,ni wengi. Namshukuru Mungu aliyeniwezesha kupambania uhai wa mama na mtoto kwamiaka yote, kwani hakuna mama wala mtoto aliyewahi kupoteza maisha mikononimwangu au kupata ulemavu. Anasema kabla hajastaafu alianza kuhisi maumivu ya mgongona magoti, awali yalikuwa si makali lakini kadiri miaka ilivyosonga mbelemaumivu nayo yalizidi kuongezeka maradufu. Ilifika wakati nilipokuwa nikikaa chini na mtu ajekuniambia niinuke nilihisi kama ananionea kwani sikuweza, nilihisi maumivumakali, niliona ananitakia kufa mapema, anasema. Safariya matibabu Anasema alihangaika kutafuta matibabu dhidi ya tatizo hiloambako alikwenda katika Hospitali ya Ndolage baadae Hospitali ya Misheni Lubyakisha Hospitali ya Bugando. Maumivu yalizidi kuongezeka, sikupata nafuu, ndipo paleBugando wakanipatia rufaa kuja kutibiwa Hospitali ya Taifa Muhimbili mwaka2009, anasema. Dorothy anasema alipofika Muhimbili alielekezwa kwendaTaasisi ya Mifupa Muhimbili MOI kwani tatizo lake lilionekana ni la mifupa. Mgongoumepinda Maumivu makali aliyokuwa akihisi yalimsababishia awe anatembeahuku akiwa ameinama kwa kuwa akifanya hivyo alihisi unafuu. Kwa hiyo nilianza kuinama kidogo kidogo, nilipoinamanilihisi nafuu lakini baadae nikajikuta siwezi tena kutembea nikiwa nimesimama,nililazimika kutembea na mkongojo, nilishangazwa na hali hiyo kwa sababu sikuwana umri wa utu uzima kipindi hicho, anasema na kuongeza: Tangu mwaka 2009 nahudhuria kliniki hapa MOI ingawa kunawakati niliporejea nyumbani Muleba nilielekezwa kuhudhuria kliniki paleBugando. Kipindi chote hicho nilikuwa napewa dawa za kutulizamaumivu na tiba ya mazoezi, nakumbuka wakati nikiendelea na matibabu baadhi yawataalamu walinieleza kwamba matatizo ya mifupa huwa hayatibiki. Kwamba, nitaendelea kutumia dawa na tiba ya mazoezi maishayangu yote. Kwa kweli nilikata tamaa, mazoezi yalinisaidia kupunguza maumivuingawa kwa kiasi kidogo mno,anasema. Farajampya Doroth anasema wakati akiendelea na tiba ya mazoezi uongoziwa MOI ulimueleza anaweza kufanyiwa upasuaji kutibu kabisa tatizo hilo jamboambalo lilimpa faraja mpya. Nikaonana na Daktari Bingwa wa Upasuaji wa Ubongo, Uti waMgongo na Mishipa ya Fahamu wa Taasisi ya Mifupa Muhimbili MOI, NicephorusRutabasibwa, akanihakikishia kwamba tatizo hilo linatibika, Agosti 29, mwakahuu nikafanyiwa upasuaji, nahisi nafuu kubwa kuliko awali, anasema. Anasema daktari alimdokeza alichokiona kwenye uti wake wamgongo, pingili na mifupa, hasa sehemu ya chini ilikuwa imepinda hivyo, aliinyooshana kumuwekea dawa. Sasa nina faraja na tumaini jipya kabisa, naona nimeponana natumaini ipo siku nitainuka kabisa na kutembea nikiwa wima kwa miguu yangu. Shairila pongezi Anasema kutokana na kazi kubwa iliyofanywa na daktari na taasisihiyo, yeye na familia yake waliamua kuandika shairi la kuwapongeza. Unajua nilikuwa nimeshakata tamaa, nilihangaika hadikutumia dawa za asili hasa zile za kuchua, sikupata nafuu lakini huduma yaupasuaji waliyonifanyia imenipa tumaini jipya, anasema. Daktari Daktari Bingwa wa Upasuaji wa Ubongo, Uti wa Mgongo naMishipa ya Fahamu wa Taasisi ya Mifupa Muhimbili MOI, Nicephorus Rutabasibwa,anasema ugonjwa huo huwakumba watu wa jinsi zote hasa wale ambao huwahawaishughulishi miili yao na kukaa muda mrefu katika eneo moja. Kwa mfano, wanaokaa ofisini kwa muda mrefu au wale ambaohufanya shughuli zinazowalazimu kuinama kwa muda mrefu, anasema. Utafiti Anasema ingawa kiuhalisia tatizo hilo huwakumba watu wajinsi zote, lakini utafiti uliofanywa kati ya Novemba, 2016 hadi Septemba, 2017na taasisi hiyo umeonesha wanawake wanakabiliwa zaidi na tatizo hilo kulikowanaume. Anasema utafiti ulihusisha wagonjwa 100 waliokuwa wakipatiwamatibabu. Wagonjwa wengi tuliowapokea kwa matibabu walihusishatatizo hili na uzee na hawakuwa wanajua kabisa kwamba ni ugonjwa na wanapaswakutibiwa, anasema. Kwaniniwanawake? Anasema wanadhani huenda wanaume wanaokabiliwa na ugonjwahuo wanavumilia maumivu zaidi kuliko wanawake. Lakini pia tulipowahoji wanawake wengi walitueleza wao nimama wa nyumbani, kwamba wana shughuli nyingi ambazo huwalazimu kuinama kwamfano kufua, kuchota maji na nyinginezo. Aidha, kibaiolojia wanawake wanapokoma hedhi hupata tatizoliitwalo kitaalamu osteoporosis ambalohufanya mifupa yao kukosa nguvu kwa sababu huwa inakosa madini ya calciumambayo yenyewe huimarisha mifupa. Hivyo, hali hiyo huongeza uwezekekano wa wanawake kupatatatizo zaidi ya wanaume. Katika utafiti huu asilimia 78 walikuwa ni wanawake,anasema. Anasema tafiti mbalimbali zilizofanyika duniani zinaoneshawatu wenye umri wa kuanzia miaka 35 wanakabiliwa na ugonjwa huo. Lakini kwa kuwa watu hawajui kama ni ugonjwa na kuona nihali ya uzee, wagonjwa tunaowapokea hapa MOI wana umri kuanzia miaka 60 nakuendelea, anabainisha. Dalili Anasema dalili za awali za tatizo hilo ni mtu kupatamaumivu ya mwili, miguuni na wengine hushindwa kupata haja ndogo kwa wakati aukushindwa kujizuia kabisa na kujipata ikitoka yenyewe. Watu wanahusisha na uzee umri mkubwa kwani kiuhalisiakadiri umri unavyosonga mbele mifupa huishiwa nguvu na hivyo kusababishakutokea mgandamizo katika uti wa mgongo na mshipa ya fahamu. Uti wa mgongo ulivyoumbwa umegawanyika, ipo sehemu yashingo ambayo inaleta nguvu kwenye mikono kuna sehemu ya uti wa mgongo wa kiunoambayo inaleta nguvu kwenye miguu. Hizi ni sehemu mbili ambazo huathirika kwa sababu hutumiwazaidi katika kuinama, kuinuka, kuangalia juu au chini, anasema. Anasema matatizo hayo yapo kwa miaka mingi, kadiri umri wamtu unavyosonga mbele ndivyo anakuwa kwenye hatari ya kuugua. Mtu huanza kuhisi maumivu ya mgongo kidogo kidogo baadaehuongezeka, miguu huuma na wakati mwingine hufa ganzi au hata kushindwakutembea kabisa kutoka eneo moja kwenda jingine au kushika kitu chochotemkononi, anasema. Anasema katika utafiti huo, asilimia 58 ya wagonjwawaliohusishwa walikuwa wakihisi maumivu ya mgongo, asilimia 78 walikuwawanashindwa kutembea umbali wa kawaida pasipo kupumzika. Asilimia 58 walikuwa wanakabiliwa na tatizo la ganzikwenye miguu, asilimia 20 walikuwa wanashindwa kabisa kutembea na asilimiambili wakiwa wanashindwa kuzuia haja ndogo. Mtu anapotokwa haja ndogo bila kujizuia jambo hilo si lakawaida. Kwenye kibofu kunamishipa ya fahamu autonomic nervous system ambayo hufanya kazi ya kufunga nakufungua kibofu, yaani sypathetic na parasympathetic, ipo mishipa mingine yafahamu sokatic nerves kazi yake ni kuminya kibofu ili kisukume nje mkojo. Hivyo, uti wa mgongo unapokuwa umebana ile mishipa kwenyekibofu nayo inapata shida na mtu kujikuta mkojo ukitoka bila kujitambua auanashindwa kabisa kupata mkojo, unabaki kwenye kibofu, anasema. Anasema hii ni dalili mojawapo ya tatizo la uti wa mgongo,ingawa wengi hudhani kushindwa kupata haja ndogo ni matatizo ya mfumo wa mkojoau saratani ya tezidume, kumbe inategemea. Anasema tatizo hilo hutibiwa ama kwa upasuaji au tiba yamazoezi na dawa na mtu hupona kabisa. Changamoto tunayokumbana nayo ni baadhi ya wagonjwa wengikuogopa tiba ya upasuaji, kuna dhana potofu kwamba uti wa mgongo unapoguswamgonjwa huwa haponi kabisa jambo ambalo si kweli. Wanapona, wanatembea tena na wanarudi kuendelea nashughuli zao kama kawaida, mara nyingi wagonjwa tunaowafanyia upasuaji ni yaasilimia 10 ya wote wenye matatizo ya mgongo tunaowapokea, si lazima kutibiwakwa upasuaji wagonjwa wote. Utaona zaidi ya asilimia 80 ya wagonjwa tunawatibu kwatiba ya mazoezi na dawa. Kupitia matibabu haya ndiyo tunaweza kubaini yupianahitaji upasuaji, waje hospitalini wasiogope, tunatumia kipimo cha MRIambacho kinatuwezesha kubaini tatizo. Upasuaji huchukua kati ya saa mbili hadi tatu kukamilikana mambo yakienda sawa sawa kama tulivyopanga tunao uwezo wa kuwafanyiaupasuaji wagonjwa watatu hadi wanne kwa siku, anasema. Anasema katika kipindi cha Januari hadi Agosti mwaka huuwamewafanyia upasuaji wagonjwa zaidi ya 170. Sababuza kuinama Anasema mtu anayekabiliwa na ugonjwa huo huinama ilikujisitiri kuondoka na maumivu anayokuwa akiyapata wakati huo. Ugonjwa huu hauhusiani kabisa na urefu wala ufupi ilaunahusiana kabisa na uzito wa mwili, mtu anapokuwa na uzito mkubwa anakuwakwenye hatari zaidi, anabainisha. Vituvizito Anasema hauhusiani moja kwa moja na unyanyuaji vitu vizitoingawa watu wanaonyanyua vyuma nao hukabiliwa na maumivu ya mgongo. Wao hupatwa na tatizo jingine la uti wa mgongo kitaalamulinaitwa disc prolapse mtu anaponyanyua vitu vizito hali hiyo husababisha disczilizopo katika uti wa mgongo kupasuka na kutoka kisha kwenda kukandamizamshipa mmojawapo wa fahamu, anasema. Anasema matibabu huhusisha dawa, tiba ya mazoezi na auupasuaji na kwamba mara nyingi wagonjwa wanaowafanyia upasuaji ni chini yaasilimia 10. Zaidi ya asilimia 80 hadi 90 huwa tunawatibu kwa mazoezi na dawa, anasema.  <topic>: afya 