<classify> RAMADHAN HASSAN-DODOMA WAZIRI wa Madini,Dotto Biteko, amesoma bajeti ya wizara yake kwa mara ya kwanza tangu apandishwekutoka naibu waziri na kuwa waziri kamili, ambapo amesema sheria mpya yamadini, ukuta wa Mererani, umeleta mapinduzi katika sekta hiyo. Akisoma bajeti ya wizarayake kwa mwaka 201920 bungeni jijini hapa jana, alisema kutokana na sheria yamadini na mikakati ya kudhibiti utoroshwaji wa bidhaa hiyo, Serikaliimetaifisha madini ya Dola za Marekani milioni 13.5 na Sh milioni 6.3 Alisema kwaTanzanite, mwaka 2018, wachimbaji wadogo pekee wamechangia Sh bilioni 1.4 nauzalishaji umeongezeka kutoka kilo 147.7 hadi 781.204. Biteko alisema Tumeya Madini kwa kushirikiana na vyombo vya ulinzi na usalama, vimekuwavikiendelea kudhibiti utoroshwaji madini kuhakikisha rasiliamali hiyo inatumikakwa manufaa ya Watanzania. Alisema hadikufikia Februari, zilikamatwa karati 66.60 za madini ya almasi yenye thamani yaDola za Marekani 34,782.52 jijiniDodoma. Aidha, gramu 77.0za madini ya dhahabu zenye thamani ya Sh milioni 6.3 zilikamatwa mkoani Taborana kilo 75,957.30 za madini ya vito yenye thamani ya Dola za Marekani1,795,87.87 zilikamatwa jijini Dar es Salaam, alisema Biteko. Alisema kilo 5.72za madini ya dhahabu yenye thamani ya Sh milioni 389.7 zilikamatwa mkoani Geita,gramu 11,445.52 za madini ghafi na karati 1,351 za vito vyenye thamani ya Shmilioni 206.5 zilikamatwa mkoani Arusha huku tani 3.7 za madini ya Rhodelite,zenye thamani ya Dola za Marekani 50,162.46 zilikamatwa mkoani Morogoro. Biteko alisema mkoaniMwanza yalikamatwa madini ya dhahabu kilo 319.594 yenye thamani ya Dola zaMarekani milioni 11.7. MADINI YATAIFISHWA Alisema madiniyaliyokamatwa katika Mikoa ya Dodoma, Tabora, Mwanza na Dar es Salaam yalitaifishwa. Aidha alisema madiniyaliyokamatwa mikoa ya Arusha, Morogoro na Geita yapo katika hatua mbalimbaliya uchunguzi. Mpaka Machi,madini ambayo yaliyotaifishwa yalikuwa na thamani ya Dola za Kimarekani milioni13.5 na Sh milioni 6.3, alisema Biteko. MAOFISA MADINIWAKAZI WAIMARISHA ULINZI Biteko alisemaulinzi umeimarishwa katika maeneo yote ya uzalishaji kwenye migodi mikubwa naya kati kwa kuwaweka maofisa madini wakazi MROs. Alisema lengo lakuweka maofisa hao ni kusimamia na kuwasilisha taarifa za uzalishaji wa kilasiku pamoja na kudhibiti mianya ya utoroshwaji madini. Katika maeneo yaviwanja vya ndege na mipakani, alisema wamewekwa wasimamizi kuhakikisha madiniyanayopitishwa yana vibali husika na kuzuia utoroshaji. Nitoe witokwa Watanzania kufanya shughuli za madini kwa kuzingatia sheria za nchi ikiwemoSheria ya Madini ya Mwaka 2010 kama ilivyorekebishwa mwaka 2017 pamoja nakanuni zake, alisema. ONYO KWA WATUMISHI Biteko alibainishakuibuka kwa matukio ya baadhi ya watumishi wasio waaminifu kushirikiana nawachimbaji na wafanyabiashara madini wasio waaminifu kuiibia Serikali mapatokupitia kuwasilisha taarifa zisizo sahihi za uzalishaji madini. Katikakuhakikisha tunakomesha tabia hii isiyo ya kizalendo inayopelekea Serikalikupoteza mapato, Serikali imeendelea kuchukua hatua kali za kinidhamu ikiwemokuwasimamisha kazi ili kupisha uchunguzi na kuwafikisha mahakamani waliobainikakuwa na makosa, alisema. WACHIMBAJI WADOGOWAONGEZA MAPATO Kuhusu uendelezajiwa eneo la kimkakati kwenye migodi ya Mirerani, Biteko alisema baada yakujengwa ukuta kuzunguka mgodi huo, udhibiti madini ya Tanzanite umeimarika nahivyo kuongeza ukusanyaji maduhuli yatokanayo na madini hayo. Alisema wachimbajiwadogo wameitika wito wa kulipa kodi ambapo sasa wanalipa kuliko kipindichochote kwenye historia ya uchimbaji kwenye eneo hilo. Wachimbajiwadogo Mirerani walikuwa wanachangia kwa asilimia 6 hadi 10 ya mapato yote,kiasi kikubwa kilikuwa kikichangiwa na mgodi wa TanzaniteOne. Mwaka 2017Sh bilioni moja zilikusanywa, kati ya fedha hizo Sh milioni 930 zilikusanywakutoka mgodi huo kama mrabaha wa ada ya ukaguzi ikiwa sawa na asilimia 85 yamapato yatokanayo na uzalishaji wa Tanzanite na Sh milioni 164.1 sawa naasilimia 15 zilikusanywa kutoka kwa wachimbaji wadogo, alisema. Alisema mwaka 2018,wachimbaji wadogo pekee wamechangia Sh bilioni 1.4 na uzalishaji umeongezeka kutokakilo 147.7 hadi 781.204. Biteko alisema ilikutekeleza majukumu ya wizara hiyo katika mwaka wa fedha 201920, aliliomba Bungekuidhinisha na kupitisha makadirio ya sh bilioni 49.4 kwa matumizi ya kawaidana maendeleo. UPINZANI Akiwasilisha janabungeni, msemaji mkuu wa upinzani katika Wizara ya Madini, John Heche, alisema katikamwaka huu wa fedha, wizara hiyo iliidhinishiwa Sh bilioni 19.62 kwa ajili yautekelezaji wa miradi ya maendeleo. Alisema hadikufikia Februari, wizara hiyo ilikuwa imepokea Sh milioni 100, sawa na asilimia0.5 ya bajeti iliyoidhinishwa. MAONI YA KAMATI Akiwasilisha maoni ya Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Nishati na Madini, MakamuMwenyekiti wa kamati hiyo, Mariam Ditopile, alisema licha ya Serikali kudhibitiutoroshwaji wa madini, kamati inashauri kuendelea kuwekwa mikakati endelevu nambinu za kisasa kudhibiti biashara ya madidi isiyo rasmi. MAONI YA WABUNGE Mbunge wa VitiMaalumu, Neema Mgaya CCM alisema ukuta wa Mererani mkoani Arusha umewezakuokoa madini ambayo yalikuwa yakitoroshwa nje ya nchi. Mbunge waNyangwale, Hussein Amar CCM, aliitaka Serikali ichukue hatua za haraka kuhakikishawachimbaji wadogo wanapata leseni. Maftaha NachumaCUF wa Mtwara Mjini, alihoji kuhusiana na utekelezaji wa mlundikano wa lesenizaidi ya 99 za uchimbaji wa madini ya Tanzanite katika eneo laMirerani. Mbunge wa GeitaVijijini, Joseph Musukuma CCM alidai kwamba kuna shida kubwa kwa watendajikatika wizara hiyo kutotimiza wajibu wao, hivyo alitaka wanajeshi waendewakafanye kazi. BAJETI YAPITA Akihitimishamjadala wa wizara yake, Biteko alisema kipaumbele cha awamu ya tano nikuhakikisha kila Mtanzania anapata haki yake. Urasimu, Serikaliitachukua hatua kuhakikisha wananchi wanapata haki zao. One Stop Centretunataka kuwaondolea urasimu na hilo litakuwa jengo moja katika ofisi moja, alisema. Kuhusu wafayakaziwa wizara yake kutokuwa waaminifu, Biteko alisema jambo hiloanalichukua na watalifanyia kazi. GGM wameanzakulipa fidia, kama kuna mwananchi anadhani hajalipwa vizuri awasiliane na wizarayangu, kuna mtu amelipwa milioni 74 mara ya kwanza, lakini pia ameleta jinamara ya pili anataka alipwe tena, sio sawa Mheshimiwa Spika, lazima tuwalindewawekezaji, alisema.  <topic>: kitaifa 