<classify> MPUNGA unatajwa kama zao la pili kuzalishwa kwa wingi Afrika baada ya mahindi. Kwa Tanzania, mpunga unatajwa pia kama zao la pili kwa chakula baada ya mahindi na mara nyingi kibiashara bei ya mchele huwa juu kulinganisha na unga wa mahindi. Mpunga unalimwa katika maeneo mbalimbali ya Tanzania ikiwa ni pamoja na Morogoro, Mbeya, Shinyanga, Mwanza, Geita na Pwani.Mkoani Morogoro mpunga hulimwa zaidi katika wilaya za Kilombero, Mvomero na Kilosa. Kutokana na faida za kilimo cha mpunga kiuchumi, baadhi ya mikoa imeweka mikakati ya namna ya kuwafanya wakulima kuongeza uzalishaji kupitia mifumo ya kilimo bora, matumizi ya mbegu za kisasa na dawa za kuua wadudu.Taarifa iliyotolewa na Wizara ya Kilimo kufuatia mpango wake wa kuendeleza zao la mpunga awamu ya kwanza wa miaka 10 iliyopita ulitoa matokeo chanya ikiwemo kuongezeka kwa uzalishaji wa mpunga kutoka tani 899,000 mwaka 2008 hadi tani 2,219,628 mwaka 2018. Katibu Mkuu wa Wizara ya Kilimo, Mathew Mtigumwe, anasema akiwa mjini Morogoro hivi karibuni kuwa Serikali kupitia wizara hiyo kwa kushirikiana na wadau wa maendeleo imeweka Mpango Mkakati Mahususi wa Awamu ya Pili NRDS 11 wa kuongeza uzalishaji wa mpunga.Mtigumwe anasema mpango huo ni wa kuhakikisha uzalishaji mpunga unatoka tani milioni 2.2 za sasa hadi kufikia tani milioni 4.5 ifikapo mwaka 2030. Mpango mkakati huo anasema umeandaliwa kwa kushirikiana na muungano wa wabia ambao hupokea maandiko mbalimbali ya miradi ya uzalishaji na usindikaji wa mpunga na kupatiwa fedha kwa ajili ya utekelezaji na kwamba Tanzania ni moja kati ya nchi 32 ambazo ni wanachama. Katika kufikia malengo haya, Tume ya Taifa ya Umwagiliaji NIRC imejipanga kutekeleza mpango kazi wa kuboresha miundombinu ya skimu za umwagiliaji na kujenga mabwawa ili kuvuna maji yatakayotumiwa katika kilimo hicho.Kaimu Mkurugenzi wa tume hiyo, Marco Ndonde anasema, awamu ya kwanza ya utekelezaji wa mpango huo ilianza mwaka 2018 ambapo Tume imepanga kukarabati skimu za umwagiliaji na kujenga mabwawa 51 hadi kufikia mwaka 2025. Awamu ya pili anasema itaanza kutekelezwa kuanzia mwaka 2026 hadi kufikia mwaka 2035 na kwamba mabwawa na skimu 111 zitakuwa zimekamilishwa nchini. Akizungumza na wakulima na viongozi wa Ushirika wa Wakulima Wadogo Wadogo wa Kilimo cha Umwagiliaji Mpunga wa Dakawa Ltd Uwawakuda, Ndonde anasema lengo ni kukifanya kilimo cha umwagiliaji kuwa cha uhakika zaidi na chenye tija kwa wakulima wakiwemo vijana na taifa kwa ujumla.Tume ina mpango wa kujenga mabwawa ili kufanya kilimo cha umwagiliaji kiwe na uhakika wa kupata maji ya kutosha pamoja na kufungua miradi ya kilimo kitakachoajiri vijana wengi zaidi, anasema. Anaongeza: Tunalenga skimu zote zikamilike na ziweze kutoa matunda kwa wakulima na mpango huu kwanza unajielekeza katika kuwa na skimu chache zenye miundombinu yote iliyokamilishwa badala ya kuwa na miradi mingi ambao haikamilishwi kwa wakati, anasema Ndonde.Anawapongeza wakulima wa Ushirika wa Dakawa kwa kuendeleza skimu hiyo ambayo inafanya vizuri baada ya wao kuamua kutumia mbegu bora za kilimo shadidi chenye uwezo wa kutoa mavuno mengi kwenye eneo dogo la uzalishaji. Skimu hiyo ya Dakawa pia imekarabati na kufanya uboreshaji mkubwa wa miundombinu ya umwagiliaji. Nawapongeza sana wakulima wa ushirika huu. Mnatumia wataalamu wa kilimo na mbegu bora ndiyo maaana uzalishaji umeongezeka maradufu kuliko wakulima wa skimu nyingine kwani wengi wao wanatumia mbegu za kienyeji, anasema.Mkurugenzi wa Uendelezaji Miundombinu wa Tume hiyo, Senzia Maeda anasema mkoa wa Morogoro una miradi 70 ya skimu za umwagiliaji wakati kitaifa kuna jumla ya miradi 2,668 na baadhi ipo kwenye hatua mbalimbali za ujenzi na ukarabati wa miundombinu katika kanda nane zilizopo nchini. Naye Mwenyekiti wa Uwawakuda, Thomas Kakema, anasema serikali iliamua kukabidhi shamba la mpunga la Dakawa kwa Halmashauri ya wilaya ya Mvomero na kwamba iliagizwa kulingawa shamba hilo kwa wananchi na kufanya upimaji upya.Anasema shamba hilo lenye jumla ya hekta 3,225.15 lililotolewa kwa wananchi ambao waliunda ushirika Julai, 2006 na kwamba ushirika huo una wanachama 918, kati hao 551 ni wanaume na 360 ni wanawake zikiwemo pia taasisi za kidini saba. Anasema kati ya hekta hizo ni hekta 2,000 ndizo zenye miundombinu ya umwagiliaji na zinatumika katika uzalishaji wa mpunga na hekta 1,000 hazijaendelezwa, wakati hekta 225.15 zimetengwa kwa ajili ya majengo na hifadhi ya misitu.Mwenyekiti huyo anatoa shukrani kwa Serikali ya watu wa Marekani kupitia Shirika la Misaada la USAID Tanzania kwa kutoa ufadhili wa fedha kiasi cha bilioni Sh 24.2 zilizotumika kwa ukarabati wa miundmbinu ya shamba hilo. Kakema anasema ukarabati uliofanyika ni pamoja na ujenzi wa mifereji ya maji mashambani, barabara za mashambani na ujenzi wa jengo la vifaa vya umeme vya pampu mpya. Pia anasema kulikuwa na ununuzi na ufungaji wa pampu na ujenzi wa jengo la ofisi ya kisasa na nyumba mbili za makazi wa watumishi na hivyo kuongezeka kwa uzalishaji wenye tija.Mwenyekiti huyo anasema, kabla ya ukarabati wa miundombinu ya skimu hiyo kwa mwaka 2004-2006 uzalishaji ulikuwa ni wastani wa tani 1.5 hadi 2.0 kwa hekta lakini kuanzia mwaka 2012 wamekuwa wakizalisha hadi tani nne kwa hekta. Anasema baada ya ukarabati mkubwa uliofanya na ufadhili wa USAID Tanzania kwa kushirikiana na Serikali kupitia Tume hiyo, uzalishaji umepanda hadi kufikia wastani wa tani 6.0 hadi 6.5 kwa hekta moja. Kwa sasa ushirika unavuna wastani wa tani 13,000 za mpunga kwa mwaka.Kiasi hiki kimechangia katika kupunguza athari za njaa inayoweza kulipata Taifa, anasema Kakema. Anasema mpango mkakati uliopo kwa sasa ni kuendeleza eneo la hekta 1,000 ambapo wametenga fedha kwa ajili ya kufanya upembuzi yakinifu na usanifu katika mjereji mkuu kwa ajili ya kujengwa ili hekta hizo ziweze kuendelezwa na kuwapatia wanachama kwa ajili ya uzalishaji wa mpunga. Nao wakulima na wanachama wa ushirika huo kwa nyakati tofauti wanasema, kilimo cha umwagiliaji cha zao la mpunga kwao ni sawa na mgodi wa dhahabu kutokana na kuwaingizia kipato kizuru kifedha na hivyo kuboresha maisha yao.Berther Chilosa, miongoni mwa wakulima wenye mafanikio anasema kilimo kimemwezesha kupata fedha na kujenga nyumba bora, kununua trekta na kusomesha watoto wake kuanzia elimu ya awali hadi elimu ya juu. Chilosa anasema kupatikana kwa mavuno mengi kwa miaka ya hivi karibuni kumetokana na uboreshaji wa miundombinu kwenye skimu ya Dakawa kwani imesaidia kupunguza gharama za uendeshaji. Kabla ya kuboreshwa kwa miundombinu ekari moja tulikuwa tunatumia siku tatu hadi nne kuivuna lakini sasa ni muda wa siku moja inatosha kuvuna na wakati huo huo unajua kilichopatikana, anasema Chilosa.Mkulima mwingine na mwanachama wa Ushirika huo, Sarah Linuma anasema, tangu kuboreshwa miundombinu ya umwagiliaji katika skimu hiyo ameweza kuongeza uzalishaji kutoka gunia 50 kwa ekari 12 hadi magunia 426 kwa ekari hizo hizo katika msimu wa mwaka 20182019. Anasema licha ya mafanikio hayo, wanachama bado wanakabiliwa na changamoto za bei kubwa ya pembejeo na dawa za kuua wadudu waharibifu ingawa wanawezeshwa mikopo na mabenki pamoja na Saccos ya Ushirika wao.Mkulima kiongozi katika ushirika huo, Nassibu Katoto anasema skimu ya Dakawa imewavutia vijana wengi takribani asilimia 60 kunufaika kwa namna moja ama nyingine na kilimo cha mpunga. Naye Mkurugenzi Mtendaji wa halmashauri ya wilaya ya Mvomero, Florent Kyombo, anasema halmashauri ina skimu 11 lakini zingine bado hazijaendelezwa. Anasema asilimia 30 kati ya asilimia 33 ya bajeti ya halmashauri inategemea mazao ikiwemo mpunga kupitia kilimo cha umwagiliaji.Anasema, kupitia skimu hizo chache fursa za ajira kwa vijana, wanawake na wanaume zimepatikana na hivyo kusaidia makundi hayo kujikwamua kiuchumi. Halmashauri kwa sasa inaendelea na mikakati ya kuomba fedha kutoka serikali kuu na wadau mbalimbali ili skimu ambazo bado kuendelezwa ziweze kuendelezwa kwa ajili ya manufaa ya wananchi wa wilaya ya Mvomero, anasema Kyombo.  <topic>: uchumi 