<classify> NI muswada wa kishindo kuwahi kutokea katika historia ya sheria za Tanzania. Hivyo ndivyo unavyoweza kuutafsiri Muswada wa Sheria ya Marekebisho ya Sheria Mbalimbali Namba 4 wa Mwaka 2019, uliowasilishwa bungeni jana na Mwanasheria Mkuu wa Serikali, Profesa Adelardus Kilangi. Kwa kiwango kikubwa, muswada huo uliosomwa kwa mara ya pili jana, unatoa taswira ya azma ya Rais John Magufuli ya kuona nchi inabadili mwelekeo wake katika kusimamia masuala ya kisheria ikiwamo kupunguza idadi ya wafungwa magerezani, kupunguza mashitaka mahakamani, kuwapunguzia adhabu wahalifu wanaokiri makosa, na kuilinda serikali kushitakiwa kiholela. Umelenga pia kuendeleza kibano kwa mafisadi, kuwarejesha nchini wahalifu wanaokimbilia nje ya nchi, kupanua wigo wa usajili wa vizazi na vifo, na kuwabana mawakili wa serikali kutofanya kazi kama mawakili wa kujitegemea, isipokuwa kwa kibali maalumu kutoka kwa Mwanasheria Mkuu wa Serikali.Katika maelezo yake ya utangulizi, Profesa Kilangi alisema muswada huo pia unalenga katika kuendana na kasi ya Rais Magufuli anayeendelea kuongoza nchi kwa malengo, ujasiri na uza- lendo wa hali ya juu.Sheria 11 zinazofumuliwa Akiwasilisha bungeni, Mwanasheria Mkuu wa Serikali alisema muswada huo unapendekeza kufanya marekebisho katika sheria 11 ambazo ni Sheria ya Mawakili Sura ya 341, Sheria ya Usajili ya Vizazi na Vifo Sura ya 108 na Sheria ya Mwenendo wa Mashauri ya Jinai Sura ya 20. Alitaka nyingine kuwa ni Sheria Urejeshwaji wa Wahalifu Sura ya 368, Sheria ya Mashauri Dhidi ya Serikali Sura ya 5, Sheria Mahakama za Mahakimu Sura ya 11, Sheria ya Taifa ya Mashitaka Sura ya 430, na Sheria ya Kuzuia na Kupambana na Rushwa Sura ya 329.Nyingine ni Sheria ya Mapato yatokanayo na Uhalifu Sura ya 256, Sheria ya Utekelezaji wa Majukumu ya Ofisi ya Mwanasheria Mkuu wa Serikali Sura ya 268 na Sheria ya Chama cha Msalaba Mwekundu Tanganyika Sura ya 66. Mabadiliko Sheria za Mawakili Katika Sheria ya Mawakili Sura ya 341, Profesa Kilangi alisema marekebisho yanalenga kuwianisha sheria hiyo na mabadiliko yaliyofanyika kwenye muundo wa Ofisi ya Mwanasheria Mkuu wa Serikali.Mabadiliko haya ya- natokana na Matangazo ya Serikali Namba 48, 49 na 50 ambayo yalimtaka Mkurugenzi wa Mashitaka na Wakili Mkuu wa Serikali watambu- like kuwa mawakili chini ya sheria hii na Sheria ya Kamishna wa Viapo. Aidha, marekebisho haya yanakusudia kuzuia Maofisa wa Sheria, Mawakili wa Serikali, na Wanasheria katika Utumishi wa Umma kufanya kazi za uwakili wa kujitegemea isipokuwa kushuhudia viapo na uhakiki wa nyaraka. Mawakili wa Serikali wanaweza kufanya kazi za uwakili wa kujitegemea kwa kibali maalumu cha Mwa- nasheria Mkuu wa Serikali na kwa sababu maalumu. Wanasheria wanaokusudiwa ni wote walio katika utumishi wa umma ambao wanaon- gozwa na Kanuni za Maadili ya Wanasheria katika Utu- mishi wa Umma, alisema Profesa Kilangi. Sheria ya Usajili wa Vizazi na Vifo Profesa Kilangi alisema marekebisho yanalenga kupanua wigo wa mfumo wa usajili wa vizazi na vifo, yaki- jumuisha vifo vinavyotokea nje ya nchi ili kuiwezesha serikali kupanga na kusambaza huduma za usajili kwa ufanisi. Alisema marekebisho hayo, pia yanalenga kuwat- ambua watendaji wa kata na vijiji kama wasajili wasaidizi, baada ya kukasimiwa mamlaka hayo na Msajili Mkuu. Lengo ni kusogeza karibu zaidi huduma kwa jamii. Aidha, marekebisho yanapende- kezwa katika Kifungu cha 14 kwa lengo la kuongeza muda wa kubadili jina lililoandiki- shwa ndani ya rejista na hati ya kuzaliwa ya mtoto kutoka kipindi cha miaka miwili hadi miaka 18. Mapendekezo ya kifungu kipya cha 17A yanalenga kupanua wigo wa usajili wa vifo vya raia wa Tanzania vinavyotokea nje ya nchi. Uta- ratibu huu wa usajili utakuwa unafanyika katika ofisi za Ubalozi wa Tanzania katika nchi husika, alisema. Alisema vile vile sehemu hiyo inapendekeza marekebi- sho katika Kifungu cha 24 kwa kuongeza Kifungu kipya cha 24A kwa lengo la kumpa mamlaka Msajili Mkuu ku- futa jina kutoka katika rejista na kufuta hati ya kuzaliwa, pale ambapo atajiridhisha kwamba jina hilo limeingizwa zaidi ya mara moja au hati imetolewa kwa njia ya udan- ganyifu. Sheria ya Mwenendo wa Mashauri ya Jinai Mwanasheria Mkuu wa Serikali alisema Sura ya 20 inafanyiwa marekebisho katika vifungu vya 13 na 19, kwa lengo la kuweka katika sheria hiyo mfumo rasmi wa makubaliano ya awali ya makosa ya jinai, ambayo yatakuwa ni kati ya Mwende- sha Mashitaka na mtuhu- miwa au wakili wake. Alisema makubaliano hayo yatalenga kupun- guza uzito wa adhabu, pale ambapo mtuhumiwa atakiri kosa analoshitakiwa nalo au anakiri kosa dogo miongoni mwa makosa mbalimbali anayoshitakiwa nayo, baada ya kukubaliana na Mwende- sha Mashitaka kuwa kukiri kwake kutapunguza uzito wa adhabu. Utaratibu huu utapun- guza mlundikano wa kesi mahakamani na kupunguza msongamano wa wafungwa magerezani, alisema Profesa Kilangi.Sheria ya Urejeshaji wa Wahalifu Katika sheria hiyo, alisema marekebisho yanayopende- kezwa yanalenga kuboresha utaratibu wa kisheria wa ush- irikiano wa kimataifa katika kusaidia kurejesha watuhu- miwa katika kesi za jinai. Hivyo, Kifungu kipya cha 8A kinaongezwa kwa lengo la kumwezesha Waziri mwenye dhamana kutoa hati ya kumrejesha mhalifu yeyote wa nje na kukabidhiwa kwa mtu yeyote aliyeidhinishwa na nchi husika inayomuomba mhalifu huyo. Sheria ya Mashitaka dhidi ya Serikali Profesa Kilangi alisema marekebisho yanalenga kumtambua Wakili Mkuu wa Serikali ndani ya sheria hiyo. Alisema yanalenga pia kuweka utaratibu kuwa pale inapotolewa notisi ya kuishi- taki serikali kwa Mwanash- eria Mkuu wa Serikali, nakala ya notisi hiyo pia iwasilishwe kwa Wakili Mkuu wa Serikali. Yanalenga pia kumweze- sha Mwanasheria Mkuu wa Serikali, kutoa maelekezo kwa Wakili Mkuu wa Serikali ama kuendelea au kusitisha shauri lililofungiliwa na serikali na pia kupendekeza kuwa iwapo Mwanasheria Mkuu wa Serikali ataingilia shauri lolote, hakutakuwa na ulazima wa kutolewa kwa notisi ya siku 90 kama ilivyo sasa. Sheria ya Mahakama za Mahakimu Kwa mujibu wa Mwa- nasheria Mkuu wa Serikali, marekebisho yanapende- kezwa kwa lengo la kuon- geza kiwango cha thamani ya kifedha katika mashauri ya madai, yanayosikilizwa katika Mahakama za Maha- kimu. Kwa sasa kiwango hicho cha mashauri ni yale yasiyo- zidi thamani ya Sh milioni 50 na inapendekezwa kiongezwe hadi Sh milioni 100 kwa mali zisizohamishika na kutoka ki- wango cha Sh milioni 30 kwa sasa hadi Sh milioni 70 kwa mali zinazoweza kukadiriwa kifedha.Lengo la mapendekezo haya ni kupunguza mlun- dikano wa mashauri katika Mahakama Kuu Divisheni ya Biashara, alisema Profesa Kilangi. Sheria ya Kuzuia na Ku- pambana na Rushwa Alisema marekebisho yanalenga kumpa mamlaka Mkurugenzi wa Mashitaka, kuweka utaratibu utakao tumiwa kupata idhini yake, kumruhusu ofisa asiyekuwa mwendesha mashitaka wa serikali kuendesha kesi zinazotokana na makosa ya rushwa. Hivyo, Kifungu cha 57 kinafanyiwa marekebisho kwa kuongeza kifungu kidogo kipya cha 2, lengo la marekebisho haya ni ku- fafanua kuwa idhini ya uen- deshaji wa mashitaka katika kesi za rushwa utatolewa kwa idhini ulioainishwa katika Sheria ya Ofisi ya Taifa ya Mashitaka. Ingawa Profesa Kilangi hakusema, lakini hatua hii inaweza kumaliza kilio cha Taasisi ya Kuzuia na Kupambana na Rushwa Takukuru ya kuwa na uwezo wa kuwapeleka mahakamani wa- halifu wa makosa ya rushwa, baada ya kupata kibali kutoka kwenye ofisi za DPP.Sheria ya Mapato yatokanayo na Uhalifu Profesa Kilangi alisema marekebisho yanalenga kuhakikisha wahalifu hawanufaiki na mali zozote, zinazotokana na makosa ya rushwa, usafirishaji wa dawa ya kulevya, ukatishaji fedha na makosa yanayohusiana na hayo. Sheria ya Utekelezaji wa Majukumu ya Ofisi ya Mwa- nasheria Mkuu wa Serikali Marekebisho yanapende- kezwa ili kuwazuia maofisa sheria au mawakili wa serikali na wanasheria waliopo kwenye utumishi wa umma, kufanya kazi za uwakili wa kujitegemea, isipokuwa kwa kibali maalumu. Sheria ya Chama cha Msalaba Mwekundu Tang- anyika Mwanasheria Mkuu wa Serikali alisema marekebisho, yana lengo la kuifanya sheria hiyo kutumika katika pande zote mbili za Jamhuri ya Muungano wa Tanzania ili kupanua wigo wa majukumu yake  <topic>: kitaifa 