<classify> AVELINE KITOMARY-DAR ES SALAAM MKURUGENZIwa Taasisi ya Saratani ya Ocean Road ORCI, Dk. Julius Mwaisalage amesema Mkoawa Dar es Salaam unaongoza kwa wagonjwa wa saratani ya matiti kutokana nawanawake kukwepa kuzaa watoto wengi na kutokunyonyesha ipasavyo. Saratani yamatiti kwa sasa inashika nafasi ya pili kwa asilimia 14 baada ya kupanda kutokanafasi ya nne, huku saratani ya mlango wa kizazi ikishika nafasi ya kwanza kwaasilimia 56 na Mkoa wa Mbeya unaongoza kwa aina hiyo ya saratani. Dk.Mwaisalage alisema sababu zingine zinazosababisha ongezeko la saratani yamatiti, hasa kwa maeneo ya mijini ni mtindo na mfumo mbaya wa maisha, uzitokupitiliza, kutokufanya mazoezi na matumizi ya pombe na sigara. Akizungumzana waandishi wa habari jana Dar es Salaam wakati akielezea mafanikio ya miakaminne ya uongozi wa Rais Dk. John Magufuli, alisema ni bora sasa wazazi wafikiriekuongeza idadi ya watoto ili wanawake waweze kujitoa katika vihatarishi vyakupata saratani hiyo. Saratanizinazoongoza kwanza ni saratani ya mlango wa kizazi, ya pili ni saratani yamatiti, ya tatu ni saratani ya njia ya chakula na ya nne saratani ya ngozi Kaposisarcom, ya tano ni saratani inayounganisha sehemu za kichwa na shingoni, yasita ni saratani ya tezi, saba nisaratani ya damu, nane saratani ya tezi dume, ya tisa ni satarani ya kibofu chamkojo na ya kumi ni saratani ya ngozi inayowaathiri albino. Saratani yamatiti inaendelea kuongezeka kwa kasi, tunaendelea kutoa elimu kwa wananchi, tunahamasishaunyonyeshaji ili kupunguza vichocheo vinavyoenda kuathiri matiti. Suala jingineni kuwa na watoto wa kutosha. Huku mjini mtu anakuwa na mtoto mmoja au wawili, lakini ukiwa na watoto kuanzia wanne,uwezekano wa kupata saratani ya matiti unapungua. Pia tunaendelea hatakuhamasisha upimaji kwa wanawake na watoto, alieleza Dk. Mwaisalage. Akielezeanamna uzazi unavyosaidia kuepukana na saratani ya matiti, daktari bingwa wasaratani, Crispin Kahesa alisema mwanamke anapozaa, homoni za uzazi za oestregenzinakuwa katika uwiano unaolingana ambapo hali hii huepusha saratani. Mwanamkekuzaa kunaendana na mzunguko wake wa hedhi, hivyo vyote vinasababishwa na homoni,mama anapozaa homoni zina-balance zinaweka usawa na mama ambaye hazai kunabaadhi ya homoni hazi-balance, hasa homoni zinazohusishwa na saratani ya matitiza oestrogen. Hizi lazima ziwe na uwiano mzuri, kuzaa kunasaidia homoni ziweze ku-balancevichocheo vya mwili vizuri. Vichocheo hivyohavitakiwi kukatizwa, vikikatizwa vinaleta mabadiliko yasiyo sahihi kwenyechembechembe za matiti, kwa hiyo vinaweza kuongeza hatari ya saratani ya matiti. Hivyo kuzaa na kuonyonyeshakunasaidia ku-balance vichocheo, alisema Dk. Kahesa. Alisemasuala la ulaji wa vyakula, hasa vinavyokaushwa, vina uwezo wa kusababishasaratani ya ini kutokana na vyakula hivyo kuwa na uwezo wa kuzalisha sumu aina yakuvu. Kuna saratani inatokana na uhifadhi wa chakulaau kinavyokaushwa, iwe mahindi, mihogo, uwele ambao haujahifadhiwa vizuri, hivivinaweza kutengeneza sumu kuvu, ambavyovinaweza kusababisha saratani ya ini, hizi zinatokea sana ukanda wa kati,alisema Dk. Kahesa. MAFANIKIOYALIYOPATIKANA Akizungumziamafanikio yaliyopatikana katika miaka minne ya uongozi wa Serikali ya awamu yatano, alisema Serikali ilinunua mashine mpya za kisasa za tiba ya mionzi ainaya LINA na CT Simulator ili kuimarisha huduma za tiba ya saratani. Kabla yakununua mashine hizo, kulifanyika ujenzi wa jengo ambao uligharimu Sh bilioni 2.3 na ununuzi wa mashine hizouligharimu Sh bilioni 9.5. Kutokana namashine hizo jumla ya wagonjwa 1,141 walitibiwa, takribani wagonjwa 208wangepelekwa nje mashine hizi zisingekuwepo, alisema Dk. Mwaisalage. Alisemauwepo wa mashine hizo umeokoa kiasi cha Sh bilioni 10.4 ambazo zingetumika kutibuwagonjwa nje ya nchi. Dk.Mwaisalage alieleza kuwa mafanikio mengine ni uwepo wa dawa za saratani kwaasilimia 95 ambapo bajeti ya ununuzi wa dawa iliongezwa kutoka milioni 77 hadibilioni 7 kwa kila mwaka. Aidhaalibainisha kuwa Serikali inaanza kutekeleza miradi mipya katika taasisi kwakutoa Sh bilioni 14.5 kwa ujenzi wa jengo maalumu Bunkers na kununua nakusimika mashine mpya za kisasa za Cyclotron na PETCT Scan. Upatikanaji wa vipimo hivi nchini utapunguza gharama zitokanazo na kupeleka wagonjwa nje ya nchi, hivyo Serikali itaokoa Sh bilioni tano kwa mwaka. Mradi huu pia utahusisha kujenga kiwanda cyclotron cha kutengeneza dawa za nyuklia radio-isotopes ambazo zitatumika kuweka wagonjwa kwenye upimaji wa PETScan, alisema Dk. Mwaisalage.  <topic>: afya 