<classify> LEO wanafunzi 485,866 wa sekondari nchini wanaanza kufanya Mtihani wa Taifa Kidato cha Nne CSEE.Idadi ya watahiniwa imeongezeka kwa asilimia 1.37 ikilinganishwa na mwaka jana.Ratiba iliyotolewa na Baraza la Taifa la Mitihani Necta, inaonesha mitihani hiyo inaanza leo Novemba 4, 2019 kwa Somo la Kiingereza English na kufuatiwa na Somo la Uraia Civics mchana itamalizika Ijumaa Novemba 22, kwa somo la Kemia vitendo.Kwa mujibu wa Katibu Mtendaji wa Necta, Dk Charles Msonde, mtihani huu unafanywa katika shule za sekondari 4,933 na katika vituo 1,050 vya watahiniwa wa kujitegemea. Kimsingi, ongezeko la watahiniwa linatokana na matunda ya serikali kutekeleza sera ya elimu hali iliyoamsha na kuchochea mwamko mkubwa kwa wazazi kupeleka watoto wao shule. Hata hivyo, katika msafara wa mamba kenge hawakosekani ndiyo maana, mitihani ya kitaifa imekuwa ikiingiliwa na ugonjwa wa udanganyifu unaowahusisha watoto wanafunzi, lakini kibaya zaidi, udanganyifu mwingine kufanywa kwa uratibu wa walimu na wasimamizi na hata walinzi walioaminiwa na taifa. Kabla sijaenda mbali, nipongeze juhudi zinazofanywa na vyombo husika na Watanzania kwa jumla kudhibiti udanganyifu katika mitihani. Kwa mtazamo wangu, walimu, walinzi na wasimamizi wa mitihani hii ikiwamo ya shule za msingi na hii ya sekondari wanaojaribu na hata kushiriki kufanikisha udanganyifu katika mitihani, japo huja kwa sura ya upendo kwa watoto watahiniwa, ni wazi wanakuwa wamelenga kuwaharibia watahiniwa maisha. Hii ni kwa kuwa, walimu, walinzi na wasimamizi hao wa mitihani wanajua wazi kuwa, hilo ni kosa la jinai linalowapeleka watoto katika majanga ya kufutiwa matokeo, kushitakiwa na hata kwenda ngazi nyingine ya elimu wakiwa mbumbumbu na hivyo, kudhalilika na kuwa mzigo kwa umma.Kimsingi, mtihani ni siri kuu ya nchi na ndiyo maana wahusika hupewa semina na kula kiapo cha uadilifu na uaminifu katika kuisimamia.Kwa msingi huo, walimu, wasimamizi na walinzi wanaposhawishi au kushirikiana na wanafunzi kufanikisha udanganyifu, wajue wanawahujumu watoto hao, wazazi wao na kulisaliti taifa kwa gharama za maisha ya wanafunzi hao.Ifahamike kuwa, mitihani ni moja ya mambo msingi katika usalama wa taifa hivyo, haiachwi kienyeji, bali hulindwa kwa walinzi wanaoonekana na kufahamika wazi, na pia wasioonekana wala kufahamika wazi hivyo hakuna hujuma inayoweza kufanyika iasifahamike. Hivyo, kushiriki udanganyifu wowote, ni kujiingiza katika mdomo wa mamba maana mchuma janga, hula na wa kwao. Watahiniwa nao wanapaswa kujiamini kwani wanachokifanyia mtihani, ndicho wamekuwa wakifundishwa kwa miaka yote minne waliyokuwa shuleni. Waendelee kuhimizwa wasidanganyane kwamba kifo cha wengi ni harusi, maana kila mmoja huingia kaburi lake. Wanafunzi wanaobaini kuwapo au kushirikishwa udanganyifu huo unaowaangamiza, watoe taarifa kwa vyombo na namna yoyote inayowezekana ili uchafu huo usiwe mtego wa panya unaowakumba waliomo na wasiokuwamo.Walimu waadilifu wasichoke, bali waendele kuwahimiza watahiniwa kutulia katika mtihani, kufuata taratibu na kuzingatia mbinu sahihi za kuchagua na kujibu maswali ipasavyo. Kila mtahiniwa ajue kuwa, kuandika mambo ya ajabu kwenye karatasi ya majibu siyo kumkomoa mwalimu wala serikali, bali ni kupiga ngumi ukutani.  <topic>: kitaifa 