<classify> TAH ARUKI imewakumba watu wa kada mbalimbali, wakiwamo wasomi, wazazi na walimu nchini kutokana na taarifa ya kufutwa kwa Mtihani wa Kumaliza El imu ya Msingi P SLE kat ika halmashauri moja na shule nane nchini, huku wakipendekeza hatua kali, ikiwamo adhabu ya kufungwa maisha jela kwa walimu waliohusika.Tayari Mkoa wa Dodoma umewavua madaraka waratibu elimu ngazi ya kata watano na walimu wakuu watano, na kuwasimamisha kazi walimu wanne waliokuwa wasimamizi wa mitihani katika Shule ya Msingi Kondoa Integrity. Aidha, imefahamika kuwa baadhi ya walimu katika shule za Dar es Salaam waliohusika katika udanganyifu na uvujishaji wa mtihani huo wamekamatwa na Polisi na wanasota rumande.Maoni hayo yamekuja siku moja baada ya B araza la Mitihani la Tanzania NE CTA kutangaza kufuta matokeo ya Mtihani wa Kumaliza E limu ya Msingi PS L E kwa shule zote za msingi za H almashauri ya Chemba mkoani Dodoma na zingine nane kutokana na kubainika uvujishaji na wizi wa mtihani.S hule nyingine zilizoingia katika kashfa hiyo ni H azina, New H azina za Kinondoni, Aniny Nndumi na Fountain of Joy za Ubungo jijini Dar es S alaam, Alliance, New Alliance na Kisiwani za Mwanza na Kondoa Integrity ya Dodoma. Katibu Mtendaji wa Necta, Dk Charles Msonde aliwaambia waandishi wa habari juzi Dar es Salaam kuwa mitihani hiyo itarudiwa wiki ijayo O ktoba 8 na 9, mwaka huu kwa shule hizo zilizofutiwa matokeo.Shule, wazazi wapata mshtukoMmoja wa maofisa wa Shule ya Aniny Nndumi ambaye hakupenda jina lake litajwe gazetini, alieleza kupatwa na mshtuko mkubwa baada ya kuona wametangazwa kwenye vyombo vya habari, kwani walishahojiwa na kueleza kuwa hawakuhusika. O fisa huyo alisema shuleni hapo jana kuwa baada ya tuhuma hizo kutokea, Mwalimu Mkuu wa shule hiyo, Justus Mapesa yuko katika mahabusu ya Keko iliyopo Dar es Salaam, tangu S eptemba 14, mwaka huu. Alieleza kuwa Mapesa alitokea katika Shule ya Alliance iliyopo jijini Mwanza mwaka mmoja uliopita ambayo nayo imefutiwa mtihani huo.Aliongeza kuwa Septemba 20, baadhi ya wafanyakazi wa shule hiyo na wapishi waliokuwepo siku ya mtihani, walihojiwa pamoja na wanafunzi waliofanya mtihani huo. Alisema baada ya mwalimu mkuu huyo kutokuonekana, wazazi walianza kuhoji, na uongozi wa shule ulitoa taarifa kwao O ktoba mosi mwaka huu, kuwa mwalimu Mapesa na Kennedy Malago hawapo shuleni hapo kwa sasa. Pia baada ya taarifa hiyo kutolewa na vyombo vya habari, jana uongozi wa shule ulitoa taarifa kwa wazazi kuhusu changamoto iliyojitokeza na kuwaomba radhi wazazi hao.Uongozi watuliza wazaziTaarifa hiyo kwa wazazi ilisema, Uongozi wa Shule ya Aniny Nndumi unapenda kuomba radhi kwa tukio lililotokea ambalo wengi tumelipata kupitia vyombo vya habari. Tunaomba radhi kwa usumbufu na sintofahamu mliyoipata kutokana na kadhia hii. Akizungumzia mtihani huo wa marudio, alisema muda wa watoto kujiandaa ni mfupi, kwani walipaswa kuandaliwa kwa mtihani baada ya kumaliza shule. Uongozi wa Shule ya H azina iliyopo Magomeni jiini Dar es S alaam haukutoa ushirikiano kwa wanahabari walipofuatwa shuleni hapo jana.Katika Shule ya Fountain of Joy iliyopo Mbezi, Mwalimu Mkuu Msaidizi Charles Thomas alisema Mkurugenzi wa shule hiyo, Joyce William na Mkuu wa Shule, Mwita Dunstan hawakuwepo.Wasomi waipongeza serikaliKutokana na uamuzi huu wa Necta, wasomi wakiwamo wa Chuo Kikuu cha Dar es S alaam UDSM, wamepongeza serikali kwa hatua waliyoichukua, huku wakipendekeza adhabu kali zaidi.Profesa kutoka Shule Kuu ya E limu chuoni hapo, H erme Mosha alisema suala la udanganyifu lazima liendane na adhabu kali ili kukataza tabia hiyo mbaya. Alisema kwa hatua hiyo watu ambao sio waaminifu hawatarudia tabia hiyo mbaya. Profesa Mwajabu Possi kutoka Idara ya Saikolojia na Mitaala Shule Kuu ya E limu, alisema hiyo si mara ya kwanza kwa shule kufutiwa mitihani, hivyo mpaka ifikie hatua hiyo lazima wahusika wameona kuna hali isiyo ya kuridhisha na lazima watu wawajibishwe.Profesa Possi alisema japo wanaopata shida ni watoto, lakini isiwe ikawa kuna watoto ambao walijua kilichokuwa kikiendelea kuwa wamepata mtihani huo wa udanganyifu. Tabia hiyo kwa watoto wanaojua inaanza kidogo kidogo mwisho inakuwa katika maisha yao yote. H ivyo adhabu itolewe ili iwe fundisho na wale waliobainika kufanya hivyo sheria ichukue mkondo wake, alisema Profesa Possi.Profesa wa Sayansi ya S iasa na Utawala wa UDSM, Dk B enson B ana alisema watu wote wakiwemo viongozi wa maeneo husika wanaotuhumiwa na udanganyifu huo, wanapaswa kujiondoa kabla hatua zaidi hazijachukuliwa.Walimu wafungwe jela maishaB aadhi ya viongozi kutoka taasisi mbalimbali zinazojihusisha na elimu kikiwemo Chama cha Wamiliki wa S hule B inafsi Tanzania TAMO NG S CO , walisema hatua kali zinapaswa kuchukuliwa dhidi ya wahusika wa kashfa hiyo.Katibu Mkuu wa Tamongsco, Axwesso Mao alisema kimsingi suala hilo halipaswi kufumbiwa macho kwa kuwa matokeo yake ni kuzalisha Taifa la watu mbumbumbu, ambao mwisho wake ni hasara kwa maendeleo ya nchi. L engo la mtihani wowote ni kupima uwezo wa mwanafunzi kwa kipindi chote alichokaa darasani, unafanya wizi na kumpa mwanafunzi nyenzo ya kuvuka kikwazo hicho, inaleta maana gani ya kukaa naye darasani kipindi chote alichokuwapo hapo shuleni? S erikali inapaswa kuwapa adhabu kali wahusika, alisema Mao.Alisema pamoja na hilo, serikali pia inapaswa kufanya uchunguzi wa kina kwa wahusika na watu wengine kwani inachoonekana kuna mtandao umehusika, na ili kudhibiti lisijirudie, ni vyema tukio hilo likafuatiliwa kwa karibu. Kwa upande wake, Katibu Mtendaji wa Shirikisho la Watoaji wa E limu Wasiotegemea Serikali Afrika kusini mwa Jangwa la S ahara CIE PS S A, B enjamini Mkonya alisema mbali na kufutiwa matokeo, wanafunzi waliohusika katika udanganyifu huo, shule na walimu wao wanapaswa kuchukuliwa hatua zingine kali ili iwe fundisho kwa wengine.Alisema kwa kuwa wanafunzi waliopewa mitihani hiyo ni watu wanaojielewa, wanapaswa kupewa adhabu hiyo kwa kushindwa kutoa taarifa zozote ambazo zingeweza kudhibiti wizi huo kwa mamlaka husika na kwamba kinachoonekana hata wao walipenda wizi huo.Shule zakaliwa kooniMwalimu wa Shule ya Joyland International School JIS ambaye hakutaka kutajwa jina lake, alisema yawezekana shule hizo zimefanya hayo ili kutaka kuonekana kuwa ni shule bora zaidi kwa ajili ya kupata wanafunzi wengi.Naye Mwalimu Mkuu wa S hule ya Msingi Maruango, Mercy Kitomari alisema kwa sasa ufaulu umegawanywa katika sehemu tatu; Utepe wa Kijani ambao ni ufaulu wa juu na shule nyingi zinazofikia hapo ni za binafsi, Utepe wa Njano ambao ni ufaulu wa wastani na Utepe Mwekundu ambao ni zile shule zinazofanya vibaya. Mara nyingi shule zinapoingia katika Utepe Mwekundu mfululizo lazima wizara ije na maofisa elimu wanakuja kuangalia tatizo ni nini... hivyo unakuta wengi wanatumia mbinu mbadala na wengine ndio kujiingiza katika vitendo vya udanganyifu na wizi wa mitihani, alisema Kitomari. Alitoa mwito kwa walimu wote nchini kubuni mbinu za kuwafundisha wanafunzi na kuelewa vyema kuanzia ngazi za chini, na kuwajengea kujiamini ili wafanye mitihani yao wenyewe badala ya kutegemea kufanya udanganyifu.Pia aliiomba serikali kuongeza maslahi ya walimu na kuwapa motisha ili kuipenda na kuifurahia kazi yao na kuifanya kwa bidii kwa kuwajengea uwezo wanafunzi ili wanapofanya mitihani ya Taifa wafaulu kwa kiwango cha juu badala ya kutegemea kuanya udanganyifu. Mzazi Julius John alisema siyo shule zote zilizofutiwa matokeo wanafunzi wake hawana uwezo, ila ni baadhi ya walimu na wamiliki kutafuta sifa ambazo zimewaponza na kuwaumiza watoto waliofutiwa matokeo.Mkazi wa Ubungo, Nyakasa Mboni alisema hatua hiyo ya kufutiwa matokeo ni hasara kubwa kwa wazazi na watoto wenyewe, kwa kuwa tayari zipo familia ziliaanza maandalizi kwa masomo ya mbele kwa watoto wao. Mwalimu wa Shule ya Msingi Kimara, Janeth O keso alisema hatua ya kufuta matokeo ni adhabu kwa watoto na hata kwa wazazi, lakini haina budi hatua kuchukuliwa ili kuepusha kuendelea kuwepo kwa udanganyifu.Alisema licha ya wazazi kupata hasara kwa kuwasomesha watoto kwa miaka saba halafu kupata taarifa kama hizo, lakini ili kujenga Taifa madhubuti lenye elimu na ujuzi stahiki, ni lazima hatua kuchukuliwa ili kudhibiti matukio ya aina hiyo.Dodoma yawavua vyeoMkuu wa Mkoa wa Dodoma, Dk B inilith Mahenge amewataka wazazi na walezi wa wanafunzi wanaopaswa kurudia mitihani wao wa darasa la saba, kuhakikisha watoto wao hawapotezi fursa ya kufanya mitihani hiyo.Aliwaambia waandishi wa habari jana kuwa hatua ya serikali ya kutoa fursa nyingine kwa wanafunzi kurudia mtihani ni jambo la huruma na kuwa si vyema fursa hiyo ikapotea kwa mwanafunzi kutofanya mtihani huo. B inafsi, kwa niaba ya mkoa napenda kubainisha masikitiko kwa tukio hii na vitendo vyote vilivyo nyuma yake. Athari za tukio hili ni kubwa kuanzia kwa watoto wenyewe, familia na pia limetia doa juhudi za mkoa kuinua kiwango cha elimu na ufaulu, alisema Dk Mahenge na kuongeza: Pia limesababisha serikali hasara kubwa kwa kuingia gharama za kurudia mtihani kwa maana na muda na nguvu kazi. Niipongeze serikali kwa huruma iliyotoa ya kufuta matokeo, lakini pia kuwaruhusu watoto kurudia mtihani.Alisema ili kuhakikisha wanafunzi wote wanapata fursa hiyo, watatumia serikali za wilaya na vijiji katika wilaya zote mbili ili kuwatangazie wazazi ili wahakikishe wanafunzi wanakwenda kufanya mtihani wa marudio. Kuhusu adhabu, alisema mkoa umewavua madaraka waratibu elimu ngazi ya kata watano na walimu wakuu watano waliobainika waziwazi katika hatua za awali za uchunguzi kujihusisha na jama za udanganyifu.Alisema pia walimu wanne waliokuwa wasimamizi wa mtihani katika shule binafsi ya Kondoa Integrity wilayani Kondoa wamesimamishwa kazi kupisha uchunguzi. Pia alisema wameshirikiana na Wizara ya Tawala za Mikoa na Serikali za Mitaa katika kutengua uteuzi wa uongozi wa Idara ya E limu ngazi ya wilaya iliyohusika katika kufanya udanganyifu, ambapo O fisa E limu, O fisa Taaluma wa Wilaya ya Chemba na O fisa E limu Msingi Wilaya ya Kondoa DC, teuzi zao zimetenguliwa.Naye Mkuu wa Wilaya ya Chemba, Saimon O dunga alisema kwa sasa uchunguzi wa kina unaendelea kwa vyombo vya dola ikiwamo Taasisi ya Kuzuia na Kupambana na Rushwa Takukuru ili wahusika wafikishwe mahakamani. Serikali kubeba gharama Aidha, Necta imesema hakuna mtoto au mzazi atakayeechangishwa fedha kwa ajili ya marudio ya mtihani wa Kumaliza E limu ya Msingi PS L E 2018 baada ya shule zao kufutiwa matokeo. Akizungumza na gazeti hili kwa njia ya simu jana, O fisa H abari na Mawasiliano wa Necta, John Nchimbi alisema wazazi na walezi wanachopaswa kufanya ni kuwaandaa watoto wao kwa ajili ya mtihani huo wa marudio utakaofanyika wiki ijayo O ktoba 8 na 9, mwaka huu. Ninachojua mitihani hugharamiwa na serikali, hivyo hakuna mtoto au mzazi atakaechangishwa fedha kwa ajili ya mitihani hiyo ya marudio, alisema Nchimbi na kuongeza kuwa anaamini wanafunzi wote wamefundishwa na kujifunza vyema kwa kipindi chote walichokaa shuleni, hivyo wana uwezo wa kufanya mitihani hiyo bila usaidizi. L engo la kurudia mitihani siyo kumkomoa mwanafunzi, bali ni kuhakikisha tunaendelea kusimamia viwango bora na wanafunzi wanatumia ujuzi na maarifa waliyopata wakiwa shuleni, alisema. Aliwataka walimu na wamiliki wa shule kuridhika na uwezo wa wanafunzi wao kwa kuwa vitendo vya udanganyifu na wizi wa mitihani vinatia doa shule husika. Polisi yachunguza, yahoji Akizungumzia kuhusu kushikiliwa kwa baadhi ya watuhumiwa, Kamanda wa Mkoa wa Kipolisi wa Kinondoni, Muliro Jumanne alisema kwa sasa wanaendelea na uchunguzi wa suala hilo, hivyo wanaweza kuwashikilia watuhumiwa, kuwahoji na kuwaachia kwa dhamana.  <topic>: kitaifa 