<classify> HIVI karibuni, shirika lisilokuwa la kiserikali la Jukwaa la Utu wa Mtoto CDF kwa kushirikiana na shirika la Equality Now liliandaa maonesho ya picha kuhusu unyanyasaji wa kingono dhidi ya wasichana yaliyoyofanyika jijini Dodoma.Katika maonesho hayo, Florence Machio kutoka shirika la Equality Now, anasema walipata fursa ya kuzugumza na watoto katika nchi sita za Gambia, Sierra Leone, Tanzania, Uganda, Kenya na Mauritania na kujifunza kuwa, kila nchi ina sheria na namna ya kushughulikia matatizo zikiwamo sheria dhidi ya unyanyasaji wa kingono kwa watoto wa kike.Anasema walibaini kuwa, mara nyingi jamii haifanikiwa kumudu ipasavyo matatizo yanayowakabili watoto kwa kuwa, inapotunga sheria, sera au mipango mingine, haiwahusishi watoto ili kupata undani wa yanayowasibu na maoni ya watoto wenyewe.Tunapofanya sera au kutunga sheria hatuwasikilizi watoto, kuna program nyingi, muda mwingi tunasikiliza watu wazima na siyo watoto, tulienda katika shule moja huko Nairobi nchini Kenya, kwa kusikiliza watoto tulijua kuwa kuna mimba za utotoni, anasema Florence.Anasema mara nyingi, ili kupata ukweli na njia sahihi za kukabili changamoto na matatizo yanayowakabili watoto, jamii inapaswa kuwasikiliza watoto ili kujua wanaishije, lakini ni bahati mbaya kuwa wazazi wengi wanawaacha watoto bila ulinzi wowote, wala kuzungumza nao kujua yanayowasibu.Anasema Tanzania inazo sheria kuhusu watoto, zinazolenga kumlinda na kumsaidia mtoto, lakini lazima ziwe na manufaa kwa kumlinda na kumsaidia mtoto kwa ustawi wake na jamii nzima. Hizi ni pamoja na Sheria ya Mtoto ya Mwaka 2009 na Sheria ya Makosa ya Kujamiiana ya Mwaka 1998 zinazotoa ulinzi kwa mtoto.Tuna haraka sana mtoto akipata mimba unaanza kumpa misukosuko anakosa amani, mara anafukuzwa nyumbani, wakati unapaswa kukaa nae na kumsikiliza, anasema.Jambo la kujiuliza ni kwamba, kwa nini wazazi wanalazimisha watoto kuolewa utotoni? Magreth Mpwaji kutoka Shirika la World Vision, anasema baadhi ya wazazi wamekuwa wakifanya kosa la kuwafanya watoto wao wa kike kuwa kama mtaji yao.Tujiulize kuwa, viongozi wa kada mbalimbali wakiwamo wa kiserikali wanafanyaje nini kusaidia watoto wasiolewe katika umri mdogo.Meneja Mradi wa Magauni Manne kutoka Shirika la Dodoma Youth Development Organization, Hawa Saidi Ally anasema hivi karibuni walipata kesi kutoka shule moja jijini Dodoma. Katika kesi hiyo, mwanafunzi mmoja alikuwa akifanya mapenzi kinyume na maumbile baada ya mpenzi wake kumwambia njia hiyo ni salama na hawezi kupata ujauzito.Kuna watoto wengi wa kike wanashawishiwa na wapenzi wao, wanatakiwa kuelimishwa madhara ya mapenzi ya namna hiyo kwani ni makubwa sana ndani ya kosa lenyewe la kujihusisha na mambo ya mapenzi kabla ya ndoa na katika umri mdogo, anasema.Anasema tabia ya watoto kujiingiza kwenye mapenzi imekuwa ikiongezeka kwani hata idadi ya watoto wanaopata ujauzito wakiwa chini ya miaka 18 ni kubwa. Anakwenda mbali na kusema mambo au matukio mengine yanachangiwa na watoto kukosa sehemu ya kusemea mambo wanayokutana nayo kutokana na baadhi ya mila na tabia za familia katika jamii.Kuna haja kubwa ya kutoa elimu kuhusu visababishi vya mimba kwa watoto na bila kufanya hivyo, hizi mimba za utotoni haziwezi kuisha na ndiyo maana tunatakiwa kuunganisha nguvu kuzikataa ka kukabiliana na visababishi vya mimba hizo kwa watoto wetu..., anasema.Anasema kila moja ana wajibu wa kushiriki vita hiyo ili wanafunzi waweze kufikia malengo yao. Kuna haja kwa walimu na wazazi kushirikiana ili kupigana vita hii kwani ni ngumu sana ukiona mtoto wa shule ana uhusiano ya kingono hatua zichukuliwe haraka; msisubiri mpaka mambo yaharibike, anasema.Kwa upande mwingine anawataka watoto wa kiume, kutowapa dada zao vishawishi vya kuwaharibia maisha. Anasema watoto wa kiume wanapaswa kuepuka kusukumwa na matanio ya kimwili kwa kuwa ndiyo huchangia maisha ya watoto wa kike kuharibika jambo ambalo ni hatari.Unapompa ujauzito mtoto wa shule za msingi huo ni uuaji kwani kwa umri ule viungo vyake haviko tayari kubeba ujauzito, anasema.Anabainisha kuwa changamoto kubwa iliyopo ni kukosekana ushirikiano kwani wazazi licha ya kutakiwa kuwa mstari wa mbele kuhakikisha hatua zinachukuliwa, bado wengi hawafanyi hivyo hali inayosababisha juhudi za kukabiliana na tatizo hilo kuwa ngumu.Ingawa baadhi ya wanaotuhumiwa kuwapa ujauzito wanafunzi wamekamatwa na wengine wamekimbia, liko tatizo pia la baadhi ya wanafunzi kugeuka mabubu yaani wakikataa kuwataja waliowapa ujauzito.Anasema wazazi, walezi, walimu na jamii kwa jumla wanapaswa kushirikiana katika malezi ya watoto.Mzazi anaitwa shuleni kutokana na matatizo ya mtoto wake, lakini jeuri anayoenda kuonesha hailengi kumjenga kimaadili mtoto wake, bali kumbomoa na kumbomolea maisha mtoto, anasema.Ofisa Maendeleo ya Jamii Mkuu kutoka Wizara ya Afya Maendeleo ya Jamii Jinsia, Wazee na Watoto, Imelda Kamugisha anasema mtoto wa kike anapoolewa, matokeo yake ni watoto wengi kulea watoto wenzao kwani umri na mazingira yalikuwa hayajawaandaa kuwa wazazi. Mratibu wa Shirika lisilokuwa la kiserikali la Women Wake Up WOWAP, Nasra Suleiman anasema ipo haja kujenga na kuimarisha mifumo ya ulinzi katika ngazi mbalimbali za kijamii.Mbunge wa Viti Maalum, Fatma Tawfique anasema wakati umefika kuhakikisha sheria zilizoundwa ili kusaidia watoto zinakuwa na manufaa ili kupunguza unyanyasaji kwa watoto ukiwemoule wa kingono.Anasema umefika wakati sheria zilizowekwa kumlinda na kusaidia mtoto, kutekelezwa kwa umakini zaidi ili kulinda haki za watoto na kupunguza ukatili kwa watoto. Anasema watoto wengi wamekuwa wakikutana na ukatili ikiwemo kubakwa, kulawitiwa, vipigo na hata kudhalilishwa utu wao, lakini licha ya sheria kuwepo vitendo hivyo vimekuwa vikiongezeka.Kuna kamati za watoto ziliundwa, lakini hakuna uhakika kama watoto wanafahamu uwepo wa kamati hizo. Tunawaandaaje watoto ili waweze kuzungumza pale linapotokea tatizo?Kimsingi, ipo sababu kubwa kwa wazazi kuwa karibu na watoto wao... Mtoto ukimfanya rafiki atakuambia kila kitu kinachomfika, anasema.Mbunge wa Malindi Zanzibar, Ali Saleh anasema ni wajibu wa jamii kuwalinda watoto dhidi ya vitendo vyote vya ukatili wanavyokutana navyo ukiwamo ukatili wa kingono. Ofisa Miradi wa Jinsia, Wanawake na Watoto kutoka Kituo cha Msaada wa Kisheria LHRC, Getrude Dyabene anasema tatizo la ukatili kwa watoto katika jamii bado ni kubwa.Kwa mujibu wa ripoti ya LHRC ya Mwaka 2018, kuhusu hali ya unyanyasaji, asilimia 91 ya matukio yaliyoripotiwa yalikuwa ya unyanyasaji wa kingono, huku asilimia tisa ukiwa ni unyanyasaji wa kisaikolojia na kimwili. Anasema ripoti hiyo inaonesha ukatili kwa watoto umeripotiwa sana katika wilaya ya Mpwapwa mkoani Dodoma, Chunya Mbeya, Misungwi Mwanza, Hai Kilimanjaro na Tarime Mara.Anasema matukio ya unyanyasaji wa watoto yameongezeka kutoka 4,728 mwaka 2017 hadi kufikia 6,376 mwaka 2018. Anabainisha kuwa, matukio ya watoto kubakwa na kulawitiwa yaliongezeka mwaka 2018.Hali ni mbaya changamoto kubwa ni malezi mabaya, utelekezaji wa watoto, umaskini kwenye familia na vitendo hivi vya ukatili vinafanywa na watu wa karibu nyumbani na hata shuleni, anasema.Serikali inasema imekuwa ikichukua hatua kuhakikisha haki za mtoto wa kike zinatekelezwa kwa mujibu wa sheria. Hatua hizo ni pamoja na kutunga sheria ya elimu itakayozuia mtu yeyote kuoa au kumpa mimba mtoto wa kike chini ya miaka 21 na utekelezaji wake utasimamiwa na wadau mbalimbali nchini.Tafiti zinaonesha kuwa, watoto wengi wa kike wamekuwa wakipata ujauzito na kushindwa kuendelea na masomo na kwamba, ukosefu wa mabweni unaowafanya kutembea umbali mrefu kwenda shule, au kufanya kazi za familia ikiwemo kuteka maji na kutafuta kuni ni miongoni mwa visababishi vya mimba za utotoni.Ripoti ya Utafiti wa Makazi na Afya Tanzania TDHS-2010 inaonesha kuwa, wasichana 36 kati ya 100 huolewa kabla ya wakati huku wasichana 27 kati ya 100 wakipata ujauzito wakiwa chini ya umri wa miaka 18 kila mwaka.Aidha, ukatili wa kijinsia unaotokea shuleni nao unatajwa kuwa kikwazo kwa mtoto wa kike kuelimika. Vyanzo mbalimbali vinasema ukosefu wa mazingira rafiki na salama katika shule mbalimbali nchini, huchangia kuendelea hisia za ubaguzi zinazowaathiri zaidi watoto wa kike. Mimba za utotoni na ukatili mwingine anaofanyiwa mtoto wa kike, ni moja ya mambo hatari yanayokiuka haki za watoto.  <topic>: kitaifa 