<classify> PAMEKUWAPO uvumi usiyothibitishwa kisayansi kuwa maeneo mengi yanayozalisha kahawa nchini Tanzania yana udongo mchachu, hivyo kuhitaji kurekebishwa kwa kuwekwa chokaa.Wawekezaji wa mashamba makubwa wanaonekana kuwa wameipokea tashwishi hiyo kama ilivyo na wamekuwa wakitumia chokaa kila mwaka. Mbali na kuwa matumizi ya chokaa ni gharama ya ziada juu ya gharama ya kawaida ya mbolea, sio vizuri shamba lolote kuwekwa chokaa kabla halijathibitika kuwa uchachu wa udongo wake wa juu topsoil umezidi viwango vinavyokubalika kwa zao husika.Dk Godsteven Maro, Mtafiti Mwandamizi wa Udongo kutoka Taasisi ya Utafiti wa Kahawa Tanzania TaCRI iliyoko Lyamungu mkoani Kilimanjaro ameamua kutoa ufafanuzi muhimu kuhusu uhalisia wa tatizo la uchachu katika maeneo ya kahawa. Anasema kuwa udongo, hata ule ambao asili yake ni mwamba mkali, huongezeka uchachu kutokana na kuchujuka kwa viasili chanya kalisi, magnesia, potashi na soda kupitia maji ya mvua na nafasi zake kuchukuliwa na haidrojeni kutoka asidi kaboniki inayotokana na kuyeyuka kwa kaboni dioksidi kwenye maji.Kwa hiyo anasema uchachu umezoeleka katika maeneo ya mwinuko wa juu yanayopata mvua za kutosha. Haya ndiyo maeneo yanayozalisha kahawa ya Arabika ya ubora wa hali ya juu. Dk Maro anabainisha kwamba katika tarakimu, misingi ya udongo wa kahawa hapa nchini ambayo TaCRI iliizindua mwaka 2015, ikijumuisha kanda zote tano zinazozalisha kahawa, ilionekana kwamba maeneo ya Kigoma, Uvinza na Mpanda Kanda ya Magharibi, Bukoba, Misenyi, Muleba na Biharamulo Kanda ya Ziwa, Mufindi, Njombe, Ludewa na Songea Nyanda za Juu Kusini zina uchachu wa wastani hadi wa juu.Tulishauri kwamba katika maeneo hayo ufanyike utafiti wa kina zaidi ili kutambua maeneo halisi yanayohitaji chokaa, aina na kiasi kinachohitajika, anasema. Anaongeza kuwa katika maeneo 1,131 yaliyokaguliwa nchi nzima, ni maeneo 147 tu asilimia 13 ambayo yana uchachu wa juu kuliko inavyotakiwa kwa ajili ya kahawa ya Arabika. Anasema kwa matokeo hayo inaonekana wazi kuwa changamoto ya uchachu katika udongo wa kahawa nchini Tanzania si kubwa wala ya kutisha kama inavyosemekana. Akitupia macho matumizi ya chokaa kwenye udongo mchachu, Dk Maro anakiri kwamba hii ni njia ya kawaida ya kurekebisha uchachu katika udongo na hivyo kuboresha tija ya udongo.Anasema chokaa zinazotumika mara nyingi ni oksaidi, haidroksaidi, kaboneti na siliketi za kalisi au mchanganyiko wa kalisi na magnesia. Mbali na kurekebisha uchachu, manufaa mengine ya kutumia chokaa anasema ni kuongeza kiasi cha kalisi, pamoja na magnesia endapo chokaa ya dolomiti imetumika. Kalisi na magnesia ni virutubisho muhimu kwa ukuaji wa mimea na aghalabu huwa havitoshi kwenye udongo mchachu wa milimani.Dk Maro anasisitiza kwamba kabla ya kuweka chokaa ni lazima shamba lipimwe ili kutambua kama kiuhalisia linahitaji chokaa na kama ni chokaa basi ni ya aina gani na kwa kiasi gani. Anasema kwamba uhitaji wa chokaa ni kiasi cha chokaa kinachotakiwa kutumika kwenye udongo ili kupunguza uchachu wake kutoka kiwango cha awali hadi kiwango kinachokubalika kwa zao husika. Kwa udongo kwa ajili ya kilimo cha kahawa Tanzania, TaCRI imezoea kutumia njia ya titration inayohusisha kloridi baridi barium chloride na Triethanolamine.Kuhusu wakati na jinsi ya kuweka chokaa, Dk Maro anasema kuwa shamba linaweza kuwekewa chokaa wakati wowote, bora tu chokaa yenyewe imesambazwa kwa usawa na kulimiwa chini kama sentimeta 15 hivi. Anasema kwa kuwa chokaa inahitaji kugusana na kila chembe chembe ya udongo, ni lazima iwekwe shambani kwa wakati ufaao na pale ambapo inawekwa kwa mara ya kwanza, ni vema ikawekwa mara baada ya kukatua ili wakati wa kutifua ichanganyike vizuri na udongo. Kwa mtindo huo, anasema chokaa itawekwa mara moja kila baada ya miaka mitatu hadi mitano.Anaongeza kuwa baadhi ya mashamba makubwa yanayotumia chokaa hivi sasa huwekwa chokaa hiyo kila mwaka, tena kwa kusambaza tu juu ya uso wa ardhi kwa kuwa wanafuata kilimo hifadhi kisichokatua ardhi. Anasema katika hali hii chokaa inayowekwa sehemu za mwinuko huoshwa na maji ya mvua au umwagiliaji pale ambapo umwagiliaji wa kutumia vinyunyizi sprinklers unatumika. Chokaa hii inayooshwa huweza kujikusanya kwenye mashamba ya bondeni zaidi na kuleta athari za kuzidisha chokaa. Anazitaja athari mbili za kuzidisha chokaa kuwa ya kwanza ni uharibifu wa mizania ya virutubisho.Anafafanua kwamba virutubisho chanya kuchukuliwa na mimea hususani kalisi, magnesia na potashi hutegemea mizania baina yao. Ukiweka chokaa ya kawaida agricultural or calcitic lime kwa wingi mno unaongeza kalisi ya ziada ambayo huzuia uchukuaji wa magnesia kwenye mizizi. Kwa namna iyo hiyo, ukiweka chokaa ya dolomiti kwa wingi mno unaongeza kalisi na magnesia za ziada, ambazo kwa pamoja huzuia uchukuaji wa potashi kwenye mizizi, anasema. Athari ya pili anasema ni kubadili virutubisho vidogo kuwa katika hali isiyochukulika fixation.Ukiweka chokaa kwa wingi mno kwenye udongo, ukali huongezeka kupitiliza. Hali hii husababisha virutubisho vidogo muhimu kama boroni, chuma na manganisi kubadilika na kuwa katika hali yabisi isiyochukulika na mmea. Kwa hiyo mmea hushindwa kuchukua kiasi cha kutosha cha virutubisho hivyo na kusababisha upungufu kwa mimea yenyewe hata kwa wanyama, anasema. Anasisitiza kwamba changamoto ya uchachu katika udongo wa maeneo ya kahawa hapa Tanzania sio kubwa, na hutokea hapa na pale.Kama nilivyosema, kupitia kazi ya tarakimu msingi, maeneo yaliyooonyesha tabia hii kwa wingi yameainishwa kwa tahadhari kwamba ni muhimu yakafanyika utafiti wa kina ili kuyatambua maeneo yanayohitaji aina na kiasi mbalimbali cha chokaa, anasisitiza. Anaongeza: Ukishathibitisha kuwa shamba linahitaji chokaa, itumie ipasavyo kwa kuisambaza kwa usawa na kuilimia chini kama sentimeta 15, ili uweke tena baada ya miaka mitatu hadi mitano badala ya kila mwaka, anasema.Kwa maeneo mengi ambayo uchachu sio wa juu sana Maro anawashauri wakulima waingize mbolea ya Calcium Ammonium Nitrate CAN kwenye utaratibu wao wa kuweka mbolea kila mwaka, kama moja ya raundi mbili zinazowekwa baada ya kutunga punje fruit-setting. Ushauri wake kwa wakulima ni kwamba waepuke kabisa kutumia mbolea au kirekebishi chochote cha udongo katika shamba ambalo hawafahamu tabia za udongo wake.Chochote kinachoongezwa kwenye mfumo thabiti husababisha kuyumba, ambapo kiwango cha kuyumba huko hutegemea tabia za mfumo wenyewe na za kile kilichoongezwa. Wakulima watumie maabara za udongo zilizopo kama vile Maabara ya Udongo TaCRI Lyamungu ili waweze kuyafahamu mashamba yao na kuyafanyia maamuzi mujarabu, anasema.  <topic>: kitaifa 