<classify> Na CHRISTINA GAULUHANGA, DAR ES SALAAM TIBA: Mtafiti waNIMR katika bandala Tumeya Sayansi na Teknolojia COSTECH, Abel Mdemu akiwaelezawateja jinsi dawa ya asili ya Tezi dume inavyotumika katika Maonyesho ya 43 yaBiashara ya Dar es Salaam Sabasaba jana.PICHA:IMANI NATHANIEL TAASISI ya Taifa ya Utafiti Magonjwa ya Binadamu NIMR, imesema imeboresha dawa inayotibu tezi dume aina ya Persivin ambayo imeonyesha ina uwezo mkubwa wa kutibu maradhi hayo. Akizungumza na MTANZANIA Jumapili katikaMaonyesho ya Biashara ya Kimataifa DITF, kwenye banda la Tume ya Sayansina Teknolojia COSTECH, Mtafiti NIMR, Abel Mdemu, alisema dawa hiyo imeonyeshaina uwezo mkubwa kutibu uvimbe wa tezi dume. Dawa hii walikuwa awali wakitumia waganga wa tiba asilia, tangu mwaka 2013 tumeifanyia utafiti kwa kuiongezea thamani na kuboresha ili iweze kutumika,alisema Mdemu. Alisema utafiti wa awali umeonyesha wagonjwawengi waliotumia dawa hiyo, walirudi tena kwao wakiwa na vyeti vilivyoonyeshakuwa wamepona. Dawa hii imeonyesha uwezo mkubwa na wengiwaliyoitumia wamepona, dozi yake ni ya miezi mitatu na tunaiuza kwa Sh 360,000,alisemaMdemu. Mdemu alisema wanapobaini tezi dume ina dalili zasaratani, huchanganya na dawa Persivin na nyingine ya Nimregenin ili kutibu. Alisema mchanganyiko huo pia, umetoa matokeomazuri ambapo baadhi ya wagonjwa wamepona. Alisema dawa hiyo hutengenezwa kwa miti ya asilina imejipatia soko kubwa kuliko dawa nyingine. Mdemu alisema Serikali tayari ipo kwenye mchakatowa kuleta mitambo ya kisasa ambayo itasaidia dawa hiyo kuzalishwa kwa wingi. Alisema kinachowakwamisha kuanza kuisambaza dawahiyo ni kwa sababu ya hawana miundombinu ya uzalishaji iliyokidhi viwango vya Mamlakaya Dawa na Vifaa Tiba TMDA. Alisema Shirika la Afya Duniani WHO, limetoamwongozo wa Dawa za asili kabla ya kuingia sokoni hivyo wanafuata taratibuhizo. Dawa zinatibu magonjwa mengi ambayo Serikaliinanunua kutoka nje hivyo kukamilisha kwa dawa hi kutaondoa mzigo kwa Taifa,alisemaMdemu. Alisema COSTECH wameisadia taasisi hiyo Sh. bilioni400 kuboresha miundombinu ya maabara lengo ya kuchunguza ubora wa dawa. Mdemu alisema Nimr iliamua kufanya tafiti zaugonjwa huo kwa sababu ya kasi yake ambapo wanaume wenye umri kati ya miaka 40 hadi60 ndio wako kwenye hatari zaidi. Wakifika umri wa miaka 70 hadi 80 ndipodalili za ugonjwa zinaanza kuonekana,alisema Mdemu. Alisema Marekani wana dawa kama hiyo ya asilianbayo inaitwa Saw Payments ambayo kwa mwaka wanaiuza zaidi ya dola milioni 25. Akizungumza na MTANZANIA Kaimu Ofisa Habari waCOSTECH, Deusdetit Leonard, alisema wameisadia NIMR kuonyesha maonesho yaoambapo pia wataandaa maonyesho ya kuwakutanisha waganga wa tiba mbadala iliwapate elimu ya umuhimu wa kuwa na hatimiliki na ubunifu. Saratanihatari nchini Februarimwaka jana, Serikali ilisema kila mwaka wagonjwa wapya 50,000 wa saratani za ainambalimbali hugundulika. Ilisemakwa mujibu wa takwimu ya Taasisi ya Saratani ya Ocean Road ORCI, saratanizinazoongoza ni pamoja na saratani ya kizazi asilimia 32.8, saratani yamatiti asilimia 12.9, saratani ya ngozi asilimia 11, kichwa nashingo asilimia 7.6 na matezi asilimia 5.5. Zingine nisaratani ya damu asilimia 4.3, saratani ya kibofu cha mkojo asilimia 3.2,saratani ya ngozi asilimia 2.8, saratani ya macho asilimia 2.4 na sarataniya tezi dume asilimia 2.3. Kwa upandewa wanaume ni saratani ya ngozi asilimia 24, saratani ya koo asilimia 16,saratani ya tezi dume asilimia 10 na saratani ya matezi asilimia tisa. Kwa wanawake,saratani zinazoongoza ni saratani ya mlango wa kizazi asilimia 54, sarataniya ngozi asilimia 19, saratani ya matiti asilimia 14 na saratani ya kooasilimia nane. Tafiti zaChama cha Saratani cha Marekani ACS na cha Afrika Kusini CANSA zimebainikuwa, mwanamume mmoja kati ya sita hupata saratani ya tezi dume katika uhaiwake. Kutokanana takwimu za mwaka 2010 za dunia nzima, malaria iliua watu 500,000, kifuakikuu watu milioni 2.1, Ukimwi watu milioni 1.8 na saratani watu milioni 9.9. Kila mwakawanaume 46,500 wanabainika kuwa na saratani ya tezi dume nchini Uingereza huku11,000 wakifariki dunia kutokana na maradhi hayo. Sarataniya tezi dume ni nini? Saratanihutokea wakati chembe chembe za uhai au seli katika sehemu fulani ya mwilizinapoanza kukua bila kufuata utaratibu wa mfumo wa mwili na kutengenezavijiuvimbe vidogo vidogo. Kwakawaida seli huwa zinajigawa, kupevuka na baadaye kufa kwa kufuata taratibu zamfumo wa mwili. Lakini seli za saratani hazifuati mfumo huo. Badala yakufa, zenyewe huishi muda mrefu kuliko chembe chembe za kawaida na wakati huohuo huendelea kutengeneza seli nyingine na kuwa uvimbe wa saratani. Tezi dumehutokea katika mwili wa mamalia wa kiume pekee pale seli katika kiungo hichozinapoanza kukua bila kufuata utaratibu wa mfumo wa mwili hapo ndipo mtu hupatasaratani ya tezi dume. Ugonjwahuu pia hujulikana kama saratani ya kipofu cha mkojo. Kuna visababishi vingivinavyochangia mwanaume kupata saratani ya tezi dume. Kwanzakabisa ni umri. Nafasi ya kupata saratani ya tezi dume huongezeka sana hasaukifikia umri wa karibu miaka 50 na kuendelea. Nasaba nikihatarishi kingine ambapo wanaume wenye historia ya tatizo hili kwenye familiazao, yaani wale ambao mmoja wa ndugu zao wamewahi kuugua ugonjwa huu huwakatika hatarini ya kupata kansa hiyo kutokana na kurithi jeni za ugonjwa huo. Sualajingie ni lishe ambapo wanaume wanaopenda kula nyama na walaji wa chakulachenye kiasi kikubwa cha mafuta hasa ya wanyama huwa katika hatari kubwa yakupata saratani ya tezi dume wisho Katikahatua zake za awali, dalili za saratani ya tezi dume hazitofautiani na zile zakuvimba kwa tezi dume . Dalili hizo ni pamoja naKupata shida wakati wa kuanzakukojoa, kutiririka kwa mkojo baada ya kumaliza kukojoa, kukojoa mkojo wenyemtiririko dhaifu. Wanaumewanashauriwa kufanyiwa uchunguzi kwa kuwa imegundulika kuwa wanaume wengiwakiziona na kuzihisi dalili hizo huona soni kwenda kumwona daktari.  <topic>: afya 