<classify> JAJI Mkuu wa Tanzania, Profesa Ibrahim Juma ametaja tabia za kibinadamu zinazochangia kutotolewa haki kwa wakati ikiwemo uvivu, uchonganishi, ulalamishi, kuchelewa na ubishi usioeleweka.Pia, pamoja na kuzingatia Sheria na Katiba katika kutoa haki, amewataka kutosahau masuala ya kiutamaduni ya mahakama na tabia ambazo hazijaandikwa ili kusaidia utoaji wa haki.Akifungua mkutano wa mwaka wa kutathmini utendaji wa Mahakama ya Rufaa jana jijini Dar as Salaam, Jaji Profesa Juma alisema majaji wana wajibu mkubwa wa kutoa haki kwa mujibu wa sheria na kutoa uamuzi hata katika mambo yasiyo na sheria.Tabia za kutotoa haki kwa wakati ni pamoja na uvivu, uchonganishi, ubishi usioeleweka na ulalamishi kwani mambo haya yakiingia katika mfumo wa utoaji haki yatatuchelewesha, alisema Jaji Profesa Juma.Alisema pamoja na kutakiwa kutegemea sheria na katiba, yapo mambo ya kiutamaduni na tabia ambazo hazijaandikwa sehemu yoyote hivyo wanapaswa kuyazingatia katika kutoa haki. Mnatakiwa kuwa na uelewa wa sheria kwani wananchi wanategemea watapata haki kwa wakati, pia tuwe na ujuzi wa sheria na msisahau kuelewa tabia za watu mbalimbali hususani majaji waliostaafu ili isije kuwa kikwazo katika utoaji haki, alisisitiza.Alisema mkakati wa miaka mitano wa mahakama, unajenga tabia ya kutoa haki kwa kutumia utamaduni. Pia alisema hakuna mahali ambapo pameandikwa kuwepo kwa uharakishaji wa utoaji haki, lakini majaji wanapaswa kutambua suala hilo kwani wananchi wanawategemea kuendana na karne ya 21.Jaji Mkuu alisisitiza yapo mambo mengi ya kuwezesha utoaji haki kwa wakati, ambayo hayakuandikwa na kwamba katika utafiti alioufanya, amegundua kuwa utamaduni ni sehemu ya kusaidia utoaji wa haki, hivyo wautumie ili kuisaidia mahakama.Majaji wameongezeka kutoka 15 tuliowazoea hadi 21 hivyo imeongeza nguvu kwa mahakama, lengo ni kuondoa mashauri yaliyokuwa yakichelewa. Lazima tuwasaidie wananchi kupata suluhu ya haraka katika masuala ya uchumi na jamii, alifafanua. Kwa mujibu wake, katika masuala ya utoaji haki, majaji hawapaswi kuangalia mtu kutoka nje ya mahakama. Alisema katika mkutano huo, majaji watapata mafunzo ya namna ya kuendesha majopo mahakamani kuwezesha utoaji wa haki kwa wakati.  <topic>: kitaifa 