<classify> Ashura Kazinja, Morogoro AFYAya uzazi kwa vijana wa rika la balehe ni muhimu mno. Hii ni kutokana nachangamoto mbalimbali wanazokumbana nazo ikiwamo mimba za utotoni, magonjwa,utoaji mimba usio salama na hata kifo. Afyaya uzazi inahusisha uzazi wa mpango ambao umeanzia katika Dira ya Taifa yaMaendeleo ya mwaka 2018-2023, lengo likiwa ni taifa kuwa na idadi ya watu ambaolinaweza kuwahudumia. Hatahivyo, suala hili la uzazi wa mpango limekutana na vipingamizi kadhaa hususanikwa nchi za Afrika ikiwamo Tanzania kutokana na watu kuupokea kwa maana tofautikwa madai ni mpango wa nchi za magharibi kupunguza idadi ya watu Afrika,wakichukulia mfano wa nchi za Japan na Ujerumani ambako idadi ya wazee ni kubwakuliko vijana. OfisaMaendeleo ya Jamii Kata ya Mtamba, Halmashauri ya Morogoro, Florence Mwambene,anasema afya ya uzazi kwa vijana waliopo na wasiokuwa shuleni ni muhimukutokana na vijana wengi kujihusisha na vitendo vya ngono katika umri mdogo. Anasemawameendelea kutoa elimu na kuhimiza elimu ya malezi na makuzi kwa makundi rika,pamoja na kutunga sheria ndogo za kuzuia vigodoro kwa lengo la kumlinda mtotona kumuwezesha kusoma ili awe na maendeleo mazuri ya baadae na kwa taifa pia. Anasemawanatoa elimu ya kujitambua na afya ya uzazi kwa vijana ambao wako katika rika labalehe walioko shuleni na wale walioko nje ya shule ili waweze kujilinda,kuijua thamani yao na kuepuka kudanganywa na watu wanaopenda watoto wadogo. Akizungumziasuala la uzazi wa mpango kwa vijana, anasema kwa vijana walioko shuleniwanazingatia kuwafundisha kusubiri hadi wakati wao utakapofika na kwamba,hawahimizi zaidi upatikanaji wa kondomu shuleni na njia zingine za uzazi wampango. Kwakwelikwa halmashauri yetu, shuleni tunazingatia zaidi kuwafundisha wasubiri hadiwakati wao utakapofika, hatuhimizi upatikanaji wa kondomu shuleni. Lakini kwawale walioko nje ya shule tunawaelekeza malezi ya kujitambua, na walewanaoshindwa tunawashauri kutumia kondomu kwa sababu ni njia mojawapo yakujilinda, anasema Mwambene. Anasemawanatekeleza sera na miongozo ya serikali juu ya ulinzi wa watoto na wanawakekwa ujumla, kwa kushirikiana na dawati la jinsia la polisi kwa ajili yakuhakikisha mtoto anakuwa salama katika nyanja zote. NayeMwalimu Mkuu Msaidizi wa Shule ya Sekondari Kisemu, Kanga Mazengo, anasemakatika shule hiyo vijana wanapata elimu inayohusiana na uzazi na afya yamagonjwa mbalimbali. Mazengoanasema wahudumu wa afya toka zahanati ya Kijiji cha Kisemu, huwa wanafika marakwa mara shuleni hapo kwa ajili ya kutoa elimu ya afya ya uzazi kwa wanafunzi,ingawa hawakuwahi kutoa kondomu kwa wanafunzi. Anasemahali ya mimba shuleni hapo kwa sasa si changamoto inayowasumbua tofauti naawali, kutokana na shule kuwa na utaratibu wa kuwapima wanafunzi wa kikeujauzito kila baada ya miezi mitatu, na hivyo kuwajengea hofu ya kushirikivitendo vya ngono. Shuleyetu inautaratibu wa kuwapeleka wanafunzi wa kike hospitali kupima ujauzitokila baada ya miezi mitatu, na akigundulika ni mjamzito kama sheria inavyosemaanafukuzwa shule, anaeleza Mwalimu Mazengo. Unapompimabinti kwanza unampa woga na tahadhari hivyo, anaogopa kufanya tukio hilo kwasababu anajua baada ya muda mfupi atapimwa na atajulikana, na madhara yakukutwa na ujauzito anayajua, anasema Mazengo. Anasisitiza kuwa sivyema kumpa mwanafunzi kondomu, au kumpa njia zingine za uzazi wa mpango, kwasababu kufanya hivyo ni sawa na kumtuma akafanye vitendo vya ngono hivyo,anaona ni bora kumpa elimu ya kujitambua na madhara ya kushiriki ngono katikaumri mdogo. Kwaupande wake Mkunga mkongwe wa Zahanati ya Kisemu, Tabia Salum, anasema kwa sasavijana wanajitokeza kwa wingi kupata huduma ya uzazi wa mpango tofauti na awalina kwamba, vijana wa kiume wengi wanapendelea kondom kama njia ya kupanga uzazi,pia huitumia kujikinga na maradhi yatokanayo na kujamiiana. Vijanawanajitahidi mno, wengi wanahudhuria kliniki, hata wanaume kwa sasa wanakubalikuongozana na wake zao wanapokuwa wajawazito kuja kliniki, na wanakubalikutumia uzazi wa mpango, anasema mkunga Tabia. Anasemawanatumia mbinu mbadala kumfanya baba kuhudhuria kliniki pamoja na mke wake,huku akisema kwa wale ambao wamepewa mimba na wanaume wenye wake zao huwashaurikuhudhuria kliniki kwa nyakati tofauti mbinu ambayo imezaa matunda. Mamaanapokuja bila baba kliniki hatumpokei, hii imesaidia akina baba kujitokeza nakuwasindikiza wake zao, kama baba ni mume wa mtu tuna tumia mbinu mbadala yamama kuja siku ya leo na baba anakuja kesho yake, anaeleza. Akizungumziakundi la vijana walioko shuleni, anasema wanazungumza nao kuhusu tahadhari namimba za utotoni, huku wakiwasisitizia juu ya changamoto zinazosababishwa nakushiriki ngono katika umri mdogo ikiwamo kupata ugonjwa wa fistula, kujifunguakwa njia ya upasuaji na hata kupoteza maisha. NayeMeneja Utetezi Mradi wa Advance Familiy Planning AFP, James Mlali, anasemakumekuwapo na changamoto mbalimbali zinazotokana na uzazi wa mpango na afyasalama ya uzazi kwa jamii, ambayo inahitaji kutiliwa mkazo kwa elimu kuwafikiawatu wote mjini na vijijini, ili kuondoa imani potofu iliyojengeka kuwa uzaziwa mpango una madhara na ni mbinu ya watu weupe kupunguza idadi ya watu Afrika. Mlalianasema ili kuwapo utetezi wenye ufanisi katika elimu ya uzazi wa mpango, mradiwa AFP umelenga zaidi ulimwengu wa nchi za kusini mwa dunia zikiwamo nchi zaTanzania, Kenya, Uganda, Nigeria, Indonesia na Kongo. Hatahivyo, anasema awali chanzo kikuu cha fedha kilikuwa ni kutoka serikalini,lakini kuanzia mwaka 2014 hadi sasa halmashauri nazo zinapanga bajeti juu yauzazi wa mpango ingawa imekuwa ikitoa kiasi kidogo na kwamba mkakati uliopo nikuyashawishi mashirika binafsi ya bima na bima ya taifa ili yaweze kuingizauzazi wa mpango katika mfumo wao. Akizungumziaupatikanaji wa huduma za afya ya uzazi, anasema ni muhimu ikapatikana katikamaeneo yote mjini na vijijini huku kukiwa na watoa huduma wenye sifa, pamoja nanjia za uzazi wa mpango kuwa nyingi ili kutoa nafasi kwa mhitaji kuchagua. Nivyema serikali na jamii kwa ujumla kutilia mkazo suala la afya ya uzazi kwavijana, kwani kundi la vijana kuanzia miaka 10 hadi 19 limesahaulika, na hii husababishamtoto hadi wa miaka 11 kushtukia ana mimba huku akiwa haelewi kitu, ni vyemakundi hili likapewa umuhimu na elimu ya kutosha.  <topic>: afya 