<classify> WAKATI Rais John Magufuli akihimiza wananchi kulipa kodi ili kuweza kuchangia kwenye maendeleo ya nchi, imebainika kuwa serikaili inakosa mabilioni ya fedha kutoka kwa baadhi ya wafanyabiashara wasio waaminifu katika eneo la Kariakoo jijini Dar es Salaam.Ikiwa kodi ni mchango usio wa hiari ambao kila mfanyabiashara anatakiwa kulipa tena kwa kiwango sahihi na kwa muda muafaka, baadhi ya wafanyabiashara hao wamekuwa wakichangia kuikosesha serikali mapato kwa kutumia njia mbalimbali.Uchunguzi umebaini ukwepaji kodi unaofanywa na wafanyabiashara kwa kutotumia mifumo iliyowekwa ya ulipaji kodi.HabariLeo limebaini kuwa baadhi ya wafanyabiashara hao, wanaendelea kuihujumu serikali kwa kujikosesha kwa makusudi katika kuandika risiti, kusingizia ubovu wa Mashine za Kielektroniki za Kodi EFDs zinazoweka taarifa za wateja, kuwabambikizia wateja risiti zilizotumika kwenye vituo vya mafuta, wateja kutakiwa kwenda na mabegi ya mgongoni kwa ajili ya kuweka bidhaa kwa sababu hayakaguliwi na maofisa wa mapato.Uchunguzi huo tangu Juni, mwaka huu, umebaini pia kuwa hujuma hizo zinaendelea kufanyika huku Mamlaka ya Mapato Tanzania TRA ikiendelea kuhimiza matumizi sahihi ya mashinie za EFDs ambazo zimekuwa zikiweka vyema taarifa za makusanyo baada ya bidhaa kuuzwa.Katika uchunguzi imebainika kwamba wafanyabiashara wamekuwa wakidai wamekosea kuandika risiti kwa kuandika kiasi kidogo cha fedha za manunuzi kuliko hali halisi ya malipo aliyofanya mnunuzi, huku unapohoji wafanyabiashara hao hudai hawawezi kuandika risiti mbili kwa bidhaa moja.Kama hiyo haitoshi, baadhi ya wafanyabiashara hao wamekuwa wakisingizia kuwa mashine zao za EFDs zimepata hitilafu hivyo, haziwezi kutoa risiti hali inayowafanya waamue kutumia risiti za kuandika kwa mkono huku wengine wakiwashawishi wateja kukubaliana nao kuandika kiwango kidogo cha fedha za manunuzi ili wasitozwe gharama inayodaiwa kuwa ni Kodi ya Ongezeko la Thamani VAT.Imebainika pia kuwa baadhi ya wafanyabiashara hutumia mbinu mbalimbali, ikiwemo kuwashawishi baadhi ya wateja hao au wanunuzi kwenda na mabegi binafsi ili kukwepa ukaguzi unaokuwa ukifanywa na maofisa wa TRA. Sambamba na hilo, wengine hukwepa kodi kupitia wateja wasiodai risiti.Juni mosi, mwaka jana, akizindua uanzishwaji wa mfumo wa serikali wa ukusanyaji kodi Kielektroniki Data Center jijini Dar es Salaam, Rais Magufuli alisema kuwa kuanzishwa kwa mfumo huo itakuwa dawa kwa wale wote wanaokwepa kulipa kodi.Rais Magufuli alisema ili kuondoa malalamiko ya wale wanaodai kubambikiziwa kodi isiyo sawa na wale wanaokwepa kulipa kodi, ufumbuzi ni kuwepo kwa kituo hicho.Alisisitiza kuwa ni lazima kila mmoja alipe kodi, ili kuweza kupata mapato yatakayoweza kutumika katika shughuli mbalimbali za maendeleo ya nchi.Mmoja wa wafanyabiashara jina tunalihifadhi alisema wanakwepa kodi kwa njia mbalimbali ili kujiongezea faida katika biashara zao. Hata hivyo, alidokeza pia hasara au hatari inayoweza kumkumba mteja aliyekubaliana kushirikiana nao.Uuzaji wa bidhaa ulichunguzwa kwenye maduka 55 tofauti yakiwemo ya vipodozi, vifaa vya umeme, simu, nguo na pia maduka ya vyombo vya majumbani.Kujikosesha kwenye risiti Gazeti ili lilishuhudia tukio hilo mara tatu kwa wafanyabiashara wa vifaa vya ndani ya nyumba, nguo pamoja na wale wa vyombo vya kupikia ambao wamekuwa wakitumia ujanja wa kuandika risiti ya kiwango kidogo na kujifanya kuwa wamekosea na kumuomba radhi mteja huku wakieleza kuwa wakiandika risiti nyingine watatozwa kodi ya ziada tofauti na kama hapo awali wangeweka taarifa zote sehemu moja.Mfano gazeti hili lilishuhusia mteja mmoja kwenye mtaa wa Pemba, akinunua seti ya sahani za Sh 35,000 lakini mwenye duka alitoa risiti iliyoandikwa Sh 3,500 na alipohoji, alijibiwa kirahisi na muuza duka huyo kuwa, Samahani tumekosea, hatutaweza kuandika kiwango cha fedha ambacho hakijawekwa kwa sababu tutatozwa kodi zaidi ya ile ambayo tungeandika fedha zote.Pia jirani na duka hilo walishuhudiwa wengine wakiandika risiti Sh 2,200 badala ya kuandika Sh 22,200 na kutoa sababu kuwa wamekosea. Mfanyabiashara wa vyombo mmoja jina tunalihifadhi alikiri kuwa mbinu hiyo ipo na kuwa kama yeye amekuwa akifanya hivyo bila kupanga na kwamba wakati mwingine huwa anafanya hivyo ili kupata faida zaidi.Mimi ni binadamu, ninakosea na wakati mwingine huwa tunaweza kupunguza au kuongeza tarakimu za malipo lakini hatuwezi kutoa risiti mara mbili pale tunapokosea kwasababu makato ya kodi yanakuwa yameongezeka kama tutaingiza malipo mara mbili kwa bidhaa moja, alieleza mfanyabiashara huyo.Kusingizia ubovu wa EFDs Wakati mwingine wafanyabiashara wamekuwa wakidai kuwa mashine zao ni mbovu na kwamba wana kibali maalumu kutoka TRA cha kwamba mashine yao inatengenezwa lakini wamekuwa wakifanya hivyo kwa kutoa risiti za kawaida na kudai kuwa siku mashine hiyo itakaporudi, mteja akiwasilisha risiti aliyopewa atapewa ile ya EFD yenye kuonesha makato ya kodi.Hata hivyo kwa uchunguzi ulioendelea kufanywa ilibainika kuwa wamekuwa wakisema hivyo kwa kipindi kirefu na walipoulizwa kwa mara nyingine, walijibu, Tuna changamoto ya mashine yetu ya EFDs hivyo tutakuandikia risiti na utakaporudi na risiti yetu tutakupa ile ya EFD. Baada ya kuzungumza na mfanyabiashara huyo kwa kirefu bila kujua kuwa anazungumza na gazeti alisema,Unajua mwanangu, siku hizi hatupati faida kama zamani, sasa muda mwingine huwa tunawaambia wateja hivyo japo tuweze kukwepa kodi kwani ili tozo ambayo ingeenda serikali inakuwa faida kwangu.Mmoja wa wanunuzi wa bidhaa wa mara kwa mara kwenye eneo la Kariakoo alisema, huwa ninanunua sana bidhaa, lakini huwa wakati mwingine huwa ninaambiwa kuwa mashine ni mbovu au mtandao upo chini lakini siami- ni kwani kuna wafanyabiashra wengine husingizia tu.Kumshauri mteja kukwepa kodiKwenye hili uchunguzi unaonesha kuwa kumekuwa na udanganyifu mkubwa hasa kwa wafanyabiashara wanaouza vifaa vya elektroniki pamoja na simu ambapo wengi wao huwa wanampa mteja bei mbili tofauti kwa bidhaa moja.Wafanyabiashara hao ambao si waaminifu wamekuwa wakiwaambia wateja kuwa wanatoa risiti ya bei juu ambayo ina kodi halali ya serikali lakini pia wanaweza kufanya punguzo la bei kwa kutoa risiti ambayo haina uhalisia wa thamani ya bidhaa japo kodi inakatwa lakini isiyo ya kweli.Mmoja wa wafanyabiashara wanaouza majokofu friji jina tunalihifadhi kwenye mtaa wa Kongo na Swahili aliliambia gazeti hili kuwa analazimika kuwa na bei mbili ili kuweza kuhudumia wateja wengi na kupata faida kubwa zaidi.Mfanyabiashara huyo mwenye asili ya Asia alisema, Niseme kweli ninaipunguzia mapato serikali, lakini inanibidi niwe na bei mbili tofauti kusudi nipate faida kubwa lakini pia nipate wateja wengi kwa wakati mmoja.Anapokuja mteja akilalamikia bei ya friji ni kubwa na anataka niipunguze, inanilazimu nimshauri anunue kwa kunipa kiwango fulani cha fedha kisha kwenye risiti ninaandika kiwango cha chini kusudi na mimi nisiumie. Unajua tena maisha, serikali wanapata lakini kwenye hicho wanapata kiwango kidogo na mimi ninaangalia vinginevyo nitajikuta ninahama mji kwa sababu ya bei kubwa ambazo wateja wengi hawazimudu.Mfanyabiashara mwenye duka la jumla la kuuza simu na vifaa vyake jina tunalihifadhi, maeneo ya mtaa wa Aggrey na Msimbazi amesema, Serikali imetaka watumie EFD kwa ajili ya kuweka taarifa za kodi, lakini ukweli ni kwamba wao wanafanya hivyo kwa kuwa ni lazima lakini wafanyabiashara wanafanya makubaliano na mteja kwa sababu wengi ni wateja wao wa siku zote.Akizungumza bila kufahamu kuwa anazungumza na gazeti hili, alisema,Wateja wangu wa simu za jumla ni wale wale wa kila siku tangu enzi hizo miaka ya 2011, sisi huwa tunajuana na risiti huwa ninawapa ili waweze kusafirisha mizigo yao ila kiukweli kile tunachoandika ni tofauti na ule mzigo ulivyo na yote hayo ni kuona jinsi tutapata faida kubwa wote wawili yaani muuzaji na mnunuaji.Unapotaka kukata risiti yenye uhalisia wa kile kilicholipwa, wateja wetu ambao pia ni wafanyabiashara wa rejareja wamekuwa wakihoji kuwa ni kwa jinsi gani watapata faida.Mfano kwa bei ya jumla, huwa tunafanya hivi; kwenye simu moja ya thamani ya shilingi 80,000 tunaandika risiti ya shilingi 40,000 hivyo kiwango hicho kati ya ile 80,000 ndicho kinachokatwa kodi huku kile kinachobaki kinakuwa hakikatwi kitu na kuwafaidisha wenyewe, alieleza.Kwa upande wake, mfanyabiashara mmoja jina tunalo alipohojiwa kuhusu mbinu hizo alisema,Bei za bidhaa ziko juu kwa sababu ya kodi, unapokubaliana na mfanyabiashara kushusha inakuwa na unafuu lakini Serikali inaumia kwani haipati chochote.  <topic>: kitaifa 