<classify> ANDREW MSECHU KUTOKA katika chanzo chake wilayani Mwinilunga, iliyopompakani mwa Zambia, Angola na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Congo DRC, MtoZambezi unasafirisha maji yake umbali wa kilometa 2700 na kuyamwaga katikaBahari ya Hindi. Mto huo unaoshika nafasi ya nne kwa urefu barani Afrika,unasafirisha maji yake kupitia nchi nne, ambazo ni Zambia kilipo chanzo chake,Angola, Namibia na Botswana, kisha kuambaa tena katika mpaka wa Zambia naZimbabwe na kuingia Msumbiji ambapo huenda kukutana na bahari ya Hindi. Kwa mujibu wa taarifa, chanzo cha mto huo ambao unashikanafasi ya nne baada ya Mto Nile, Mto Congo na Mto Niger kiko katika mwinukounaofikia meta 1500 kutoka usawa wa bahari. Mto huo unatajwa kupokea maji mengi zaidi kutoka Ziwa Nyasaambalo linachangia zaidi ya asilimia 11, maji ambayo yanatoka katika mito minnemikubwa yenye vyanzo vyake kutoka Tanzania inayoingiza asilimia 60 ya majikwenye ziwa hilo. Waziri wa Maji, Profesa Makame Mbarawa, anasema kumekuwapomatatizo mengi yanayosababishwa na uharibifu wa mazingira ambayoyasipodhibitiwa yanaweza kuvuruga kabisa uwezo wa asili wa mto huo. Anasema ongezeko la watu katika vyanzo vya maji, mabondemuhimu yanayotiririsha maji imekuwa changamoto katika matumizi sahihi ya maji,suala linalohitaji ushirikiano wa pamoja kulitafutia ufumbuzi. Akizungumza katika Mkutano wa Sita wa Baraza la Mawaziri wanchi zilizo chini ya Kamisheni ya Bonde la Mto Zambezi ZAMCOM, ProfesaMbarawa anasema changamoto iliyopo kwa sasa inahusu mabonde yote kutokana naongezeko la watu kwamba, sasa matumizi ya maji yanaongezeka pia. Kubwa linalosumbua katika mabonde na mito yote ni uchafuziwa mazingira ambao umekuwa mkubwa hivyo, kuchangia kupunguza vyanzo vya maji. Pia kuongezeka kwa ukakaji miti kumechangia kuharibumazingira hivyo, tunahitaji kudhibiti na kuzikabili changamoto hizo ilikuhakikisha vyanzo vyote vinalindwa ipasavyo, anasema. Anasema jambo linalomsumbua kwenye mabonde yote niuharibifu wa mazingira kwa sababu uendelevu wa mabonde yote unategemea jinsiserikali za nchi zote zenye vyanzo vya maji na mabonde yanayonufaikawanavyopambana kukabiliana na uharibifu wa mazingira. Anasema kama nchi hizo zisipopambana vizuri na uharibifu wamazingira itafikia pahala hata hayo maji yaliyopo yatazidi kupungua nahayataweza kutosha hivyo, ni vyema kupambana ipasavyo na uharibifu huo ilikuhakikisha maji yaliyopo yanatosha sasa na siku zijazo. Waziri Mbarawa anasema japokuwa Tanzania hainufaiki moja kwamoja na maji ya Bonde la Mto Zambezi, ni nchi muhimu katika ustawi wa bondehilo kwa kuwa inachangia kwa kiasi kikubwa maji yanayostawisha mto huo ambayohutumika kwa matumizi ya nyumbani, kuendeshea umeme, viwandani na umwagiliaji. Mbarawa anasema kupitia wizarayake anawajibika kuendeleza ushirikiano na wadau wengine kwenye utekelezaji wamkataba wa kamisheni ya Bonde la Mto Zambezi Zamcom ulioanza kutekelezwarasmi kisheria mwaka 2011. Anasema kamisheni hiyo iliundwakwa lengo la kusimamia rasilimali za maji ya Mto Zambezi ambapo nchi nanezinatekeleza mkataba unaoanzisha kamisheni hiyo. Nchi hizi ni Angola, Botswana,Msumbiji, Malawi, Namibia, Zambia, Zimbabwe na Tanzania. Shughuli zote za usimamizi wabonde zinafanywa na Sekretarieti za Zamcom Zamsec kwa niaba ya nchiwanachama. Makao makuu ya kamisheni hii yapo mjini Harare, Zimbabwe, anasema. Anasema Tanzania ni mwanachama wakamisheni hii kupitia Bodi ya Maji ya Bonde la Ziwa Nyasa, ambapo ndiko kilipochanzo cha Mto Shine ambao maji yake yanaanzia katika Ziwa Nyasa na kuyamwagaMto Zambezi. Kwa kuwa Tanzania ni sehemu ya Bondela Ziwa Nyasa kutokana na sababu hii, inakuwa pia sehemu ya Bonde la MtoZambezi, hivyo kuwa na jukumu la kuhakikisha rasilimali zote za bonde hilozinasimamiwa vyema, anasema. Anasema Tanzania ambayo mwaka huuimeachia uenyekiti wa mzunguko unaopokezana miongoni mwa nchi hizi nane,inaendelea kuwajibika katika nafasi ya usimamizi kwenye ngazi ya wataalamu. Anasema jukumu lake kuu nikusimamia na kuongoza sekretarieti ya Zamcom ili itimize majukumu yake kwakushirikiana na mawaziri wa nchi saba zilizobaki. Faida za Zamcom Waziri Mbarawa anasema faidazilizopatikana kutokana na kamisheni ya Zamcom ni kufanya tathmini ya hali yamazingira ya Bonde la Mto Zambezi inafanyika na kupitishwa. Jukumu jingine ni kutoa miongozoya namna ya kubadilishana takwimu, mfumo wa kubadilishana, kutumia na kuhifadhitakwimu za rasilimali za maji na kuandaa mchakato wa kutoa mafunzo kwa nchiwanachama juu ya usimamizi wa rasilimali za maji. Anasema fainda nyingine niuandaaji wa mpango mkakati wa Zamcom unaohusisha miradi ya maendeleo yaumwagiliaji, umeme, uvunaji wa maji ya mvua na usambazaji wa maji kukamilika. Pia uwapo wa kamati ya kitaifa yawadau ambayo tayari imeshaundwa na kuundwa kwa jukwaa la wadau kikandalinalohusisha wadau kutoka nchi zote nane wanachama wa Zamcom ni mamboyanayosaidia kuimarisha usimamizi wa maji ya mto huo, anasema. Nafasiya vyanzo vya maji Waziri Mbarawa anasema katika kuwa na vyanzo vingi vya maji,kwa Afrika nchi inayotajwa kuongoza ni Msumbiji, Zambia, Sudan Kusini naTanzania inakuwa ya nne, lakini bado wananchi wake hawajafikiwa na maji yakutosha. Kuwa na maji mengi ni suala moja na kuwafikishia watuwengi maji ni suala jingine. Nchi hizo zina vyanzo vingi lakini hayajawafikia watuwengi kwa sababu miradi mingi imejengwa kwa viwango vya chini, hatua ambayoSerikali imeamua kuwekeza fedha nyingi zaidi kuhakikisha sasa inafikia viwangovinavyotakiwa, anasema. Profesa Mbarawa anasema wamekuwa wakishirikiana kuendelezarasilimali watu, miradi midogo inayohusiana na mto huo kupitia mipango endelevuya miaka 20 ijayo ili kuhakikisha Ziwa Nyasa linakuwa endelevu na Mto Zambeziunaendelea zaidi. Naye Mkurugenzi Msaidizi Wizara ya Maji, Sylvester Matemu, anasemakwa sasa Bonde la Mto Zambezi linatarajiwa kuhudumia watu milioni 40 katikanchi nne ambazo mto huo unapita. Anasema kuna tatizo la mabadiliko ya tabia nchiyanayosababisha maji kupungua hivyo, nchi zote zinalazimika kukaa pamoja ilikuwa na mipango ya kulinda rasilimali ya maji hayo. Matemu anaeleza kuwa kuna mito minne ndani ya Tanzaniainayoingiza asilimia 60 ya maji kwenye Ziwa Nyasa na kwamba japokuwa eneo laTanzania kwenye mto Zambezi ni asilimia 2.7 pekee, ndiyo inayochangia kiasikikubwa kwenye maji yanayowenda mto Zambezi. Anasema hiyo ndiyo inayoifanya Tanzania kuwa muhimu katikakamisheni hiyo kwa kuwa wakati wa kupanga mipango ya miradi ya matumizi ya majikatika mito inayoingiza maji Ziwa Nyasa, inatakiwa kuangalia pia athari za majihayo iwapo itaathiri mtiririko wake. ends  <topic>: afya 