<classify> WAKAZI wa Kanda ya Ziwa Victoria, wanakumbuka vizuri zama za nyuma namna walivyokuwa wakinufaika na bandari zilizo kando ya ziwa hilo kubwa nchini linaloiunganisha pia Tanzania na nchi za Kenya na Uganda.Huku meli maarufu za Mv Victoria, Mv Serengeti, Mv Umoja, Mv Butiama na Mv Bukoba iliyozama zikifanya kazi, wananchi walipendelea sana usafiri wa majini. Licha ya kuwa usafiri wa starehe kwani meli ni sawa na nyumba, mtu alikuwa anaweza kusafiri kwa njia ya maji akiwa na mzigo mkubwa hadi tani moja au zaidi kwa gharama nafuu kulinganisha na aina zingine za usafiri.Wafanyabiashara wa mikoa ya Mara, Mwanza na Kagera pia walikuwa wakisafirisha mabehewa kwa gharama nafuu kupitia reli ya kati na kisha kuingizwa kwenye meli ya Mv Umoja iliyojengwa maalumu kwa kubeba mabehewa hadi katika bandari za Kemendo Bay, Kagera au Musoma Mjini. Ilikuwa pia rahisi kusafirisha bidhaa hadi Bandari ya Port Bell iliyoko Uganda au Kisumu nchini Kenya.Lakini kwa muda mrefu usafiri huo ulitoweka. Abasi Marandi, mfanyabiashara wa zamani wa mbao mjini Musoma anasema kwamba miaka ya themanini na tisini alipokuwa akifanya biashara hiyo na baba yake, walikuwa wakifuata mbao Tabora au Mpanda na kuzisafirisha zikiwa kwenye mabehewa hadi Musoma mjini kwa gharama nafuu sana. Yaani, behewa linakuja kutoka Tabora kwa njia ya reli hadi Mwanza.Likifika Mwanza linaingia kwenye meli hadi hapa bandari ya Musoma. Sisi tunakwenda pale kupakua mbao kwa malori kuleta kwenye magodauni yetu ya kuuzia mbao, anasema. Anasema baada ya mambo kulegalega kwa upande wa shirika la reli ambalo lilikuwa pia likimiliki meli wakati huo pamoja na bandari, wakaanza kulazimika kusafirisha mbao kwa kutumia malori.Hii iliongeza gharama za mbao na hivyo kufanya samani kuwa ghali. Kwetu hali hii ilichangia pia kuachana na biashara ya mbao na kufanya mambo mengine, anasema Marandi ambaye kwa sasa anajihusisha na biashara ya uchuuzi wa asali kutoka Tabora. Mtendaji wa Kata ya Bakoba ilipo bandari ya Kemondo Bay mkoani Kagera, Godian Gwabunga, anasema wakati bandari hiyo inafanya kazi zake sawia, wakazi wa Kemondo na maeneo ya jirani walikuwa wakinufaika sana kiuchumi.Tulikuwa tukiagiza mizigo Mwanza hususani biashara za madukani na pia tukusafirisha mizigo yetu, kama vile ndizi kwenda Mwanza na maeneo mengine kwa gharama nafuu. Lakini baada ya usafiri wa meli kulegalega hali ikawa ngumu, anasema.Anasema wanapata faraja wanapoona bandari ikikarabatiwa huku kukiwa na ahadi za ujenzi wa meli mpya na ukarabati wa meli zingine ili usafiri urejee kama zamani. Kuna watu walikuwa wamewekeza katika eneo hili la bandari katika kata yangu kama vile maduka, mahoteli na wengine walijiajiri kwenye shughuli zisizo rasmi kama mama lishe au kubeba mizigo. Hizo zote zilikufa baada ya usafiri wa meli kulegelaga, anasema Gwabunga.Meneja wa Bandari zilizo Ziwa Victoria, Morris Mchindiuza, anawatoa wasiwasi wananchi wa kanda ya Ziwa kwamba zama za kuona bandari zao zinafanya kazi kama ilivyokuwa miaka hiyo ya nyuma zinarudi. Anasema Mamlaka ya Usimamizi wa Bandari Tanzania TPA, inafanya ukarabati muhimu karibu katika kila bandari, siyo zile kubwa pekee bali pia ndogo sambamba na zinazotumiwa na majahazi, boti pamoja na mitumbwi.Anasema kuna ukarabati unafanywa katika Bandari ya Bukoba kwa kuboresha gati lenyewe, eneo la kutunzia mizigo na jengo la wasafiri. Kadhalika, anasema hayo yanafanyika pia katika bandari ya Kemondo Bay ambako pia daraja maalumu la kupitishia mabehewa ya mizigo kutoka kwenye meli linakarabatiwa. Anasema ukarabati wa namna hiyo, hususani daraja la kupitishia mabehewa pia unafanyika katika Bandari ya Musoma. Mchindiuza anasema TPA pia inakarabati na kujenga bandari ndogo za Nyamilembe wilayani Chato na Magarini wilayani Muleba.Tunajenga au kukarabati magati mbalimbali kwa ajili ya boti na majahazi katika eneo la Bandari ya Kemondo Bay Kagera, Mwigobero Musoma, Kanyala na Mtama Buchosa Sengerema na gati ya Kyamkuku, anasema.Anasema juhudi zinazofanywa na TPA katika ukarabati wa bandari zake zinakwenda sambamba na za wadau wengine muhimu wanaoshirikiana nao katika usafiri wa majini ikiwa ni pamoja na Kampuni ya Huduma za Meli MSCL na Shirika la Reli TRC.Juhudi tunazofanya sambamba na ukarabati wa meli unaofanywa na MSCL bila kusahau unaofanywa na Shirika la Reli pamoja na ujenzi wa Reli ya Kisasa SGR, tuna imani kwamba hali ya usafiri na usafirishaji wa majini itaboreka sana hadi kufikia mwisho wa mwaka huu, anasema.Kwa upande wake, Ofisa Mtendaji Mkuu wa kampuni ya MSCL, Eric Hamissi, anasema kwa sasa kampuni hiyo yenye meli 15 katika maziwa ya Victoria, Nyasa na Tanganyika ina miradi 11, ambapo minne inaendelea baada ya kutiliana saini na wakandarasi. Anasema kabla ya serikali ya wamu ya tano kuingia madarakani mwaka 2015, takribani meli zote za kampuni hiyo zilikuwa hazifanyi kazi.Lakini kwa sasa tuna meli nne zinazofanya kazi; tatu katika Ziwa Victoria na moja Ziwa Tanganyika, anasema na kuongeza kwamba meli mpya kubwa iko mbioni kujengwa kutokana na ahadi ya Rais John Magufuli huku meli za Mv Victoria, Mv Butiama, Mv Serengeti na Mv Liemba iliyoko Ziwa Tanganyika zikikarabatiwa pia kwa kiwango cha juu. Hamissi anaishukuru Serikali ya Rais Magufuli kwamba wakati ujenzi wa SGR ukiendelea, inahakikisha usafiri wa majini nao unafungika. Akifafanua zaidi, Meneja wa Bandari za Ziwa Victoria, Mchindiuza, anasema mbali ya bandari zilizo kwenye fukwe za ziwa, Kanda ya Ziwa pia wanazo bandari mbili kavu.Kimsingi katika Ziwa Victoria tuna bandari sita kubwa zinazopatikana katika mikoa mitatu. Katika mkoa wa Mwanza tuna bandari ya Mwanza Kusini iliyojengwa kwa ajili ya mizingo na Mwanza Kaskazini kwa ajili ya abiria na mizigo midogo midogo na pia tuna bandari ya Nansio Ukerewe, anasema.Kwa mkoa wa Kagera anataja bandari za Kemondo na bandari ya Bukoba huku mkoani Mara akitaja bandari ya Musoma. Kuhusu bandari ndogo zilizo chini ya TPA anasema ziko 16 miongoni mwa hizo ikiwa ni pamoja na Nayamilembe Chato na Magarini iliyoko Muleba. Kuhusu bandari kavu anataja Bandari ya Isaka iliyoko, Kahama mkoani Shinyanga ambayo inafanya kazi na ya pili ikiwa Bandari ya Fela, wilayani Misungwi, inayotarajiwa kuanza kujengwa hivi karibuni.Akielezea umuhimu wa bandari kavu ya Fela itakayojengwa katika eneo la ekari, 1,178, Mchindiuza anasema inatazamiwa kupunguza mlundikano katika Bandari ya Dar es Salaam na hivyo kuhudumia shehena ya mikoa ya Kanda ya Ziwa na nchi jirani za Uganda, Rwanda na Kenya.Matarajio yetu ni kwamba, mzigo utakapokuwa unafika katika Bandari ya Dar es Salaam, kama ni wa huku Kanda ya Ziwa au nchi zilizo jirani basi unakuja moja kwa moja katika bandari hiyo kavu na hivyo wenye mzigo hawatalazimika kwenda Dar es Salaam bali kumalizia kila kitu katika bandari hiyo, anasema.Akielezea historia ya bandari zilizoko Ziwa Victoria, Mchindiuza anasema zilianza kujengwa na wakoloni, wakianza na Bandari ya Mwanza Kaskazini mwaka 1939 na baada ya uhuru zikaendelea kuboresha na nyingine kujengwa na serikali ya Tanzania.Hizi bandari ziliendelea kujengwa hadi mwaka 1970 ambapo bandari ya mwisho ya Kemdondo kwa wakati huo ilijengwa, anasema.Kuhusu umiliki, Mchindiuza anasema mwanzoni zilikuwa chini ya iliyokuwa Jumuiya ya Afrika Mashariki kwa wakati huo na kwamba baada ya kuvunjika kwa Jumuiya, Tanzania ikaunda Shirika la Reli na hivyo bandari kuwa chini ya shirika hilo.Anasema mwaka 1999 baada ya kuundwa kwa Shirika la Huduma za Meli MSCL, bandari za Ziwa Victoria ziliwekwa chini ya shirika hilo kabla ya kuanza kusimamiwa na TPA mwaka 2006 hadi sasa.  <topic>: kitaifa 