<classify> UTOAJI wa mimba ni kitendo cha kukatisha ukuaji wa mimba kabla ya wiki 22 na 24 katika kipindi cha ujauzito. Kitendo hiki ni hatari sana kama kikifanyika bila kufuata utaratibu na ushauri wa wataalamu wa afya.Hata hivyo, kwa bahati mbaya sana, utoaji wa mimba haramu ndio hufanywa kwa kiasi kikubwa nchini kwa mujibu wa tafiti zilizopo ingawa kisheria utaoji mimba nchini hauruhusiwi isipokuwa kama kuna sababu za kimatibabu za kufanya hivyo.Kwa mujibu wa tafiti hizo, zaidi ya asilimia 90 ya wasichana walio katika Uhusiano na zaidi ya mwanaume mmoja, ndio wanaongoza kwa kutoa mimba na wachache sana ndio hukubaliana na hali inayoweza kuwatokea kutokana na Uhusiano huo na kuamua kuzaa.Kwa mujibu wa utafiti uliofanywa na Shirika la Afya Duniani WHO, zaidi ya wanawake milioni 21.6 duniani kote walio katika umri wa miaka 15 hadi 44 hutoa mimba kwa njia za vichochoroni kila mwaka na kwamba, tatizo ni kubwa zaidi katika nchi zinazoendelea ikiwemo Tanzania. Utafiti huo pia unaonesha kwamba, vifo takribani 47,000 hutokea kutokana na utaoji huo haramu wa mimba.WASEMAVYO WATOA MIMBANilipoelewa uhai huanza siku mimba inapotungwa, iliniuma sana; hasa nilipojua nimeua mtoto wangu, anasema Martha Ezekiel siyo jina halisi mkazi wa Busiri, Wilaya ya Ukerewe Mkoani Mwanza.Martha 17 anasema alitambua siku hiyo hiyo baada ya mhudumu wake kumlaumu. Sikumwambia ukweli kuhusu umri wa mimba aliposema hii sio mimba ya miezi mitatu maana mtoto ni mkubwa.Kwa upande wa Stella Kenneth 16 siyo jina halisi anasema aliwahi kupata mimba na kuitoa mwaka 2017 akiwa na miaka 14 na kwamba ujauzito huo ulikuwa wa miezi miwili. Anasema kijana aliyempa ujauzito alisema hana uwezo wa kumhudumia na kumshauri kuitoa kwani bado alikuwa mwanafunzi wa darasa la saba. Mara akanikatia mawasiliano, na mimi nikabidi niitoe, anasema.Anaendelea: Hata nilipowaambia marafiki zangu wa karibu kwamba nina mimba, wakaniuliza ya miezi mingapi, nikawambia miwili, wakanishauri niende duka la dawa, wakaninulilia kwa Sh 50,000.Waliniletea vidonge vinne, nikaanywa vidonge vitatu, na kimoja cha kati nikambiwa ninywe baada ya saa 72 baada ya hapo nilitoka damu nyingi sana mwili uliisha nguvu, kadri muda unavyozidi kwenda damu ilikuwa inazidi kutoka nyingi.Kumbe mimba haikuwa imetoka vizuri, marafiki walinipeleka hospitali tayari hali ilikuwa ni mbaya, nashukuru nilisafishwa na kuongezewa damu. Nilikaa hospitali siku sita kwa sababu hali ilikuwa mbaya sana. Nashukuru nilipona, lakini najuta na sidhani kama nitarudia tena jambo hilo katika maisha yangu, anasema.Stella anaamini aliponea kwenye tundu la sindano kufariki dunia kutokana na damu zilivyokuwa zinamwagika hadi kulazimika kutumia kitenge kutokana na pads kutofua dafu. Hata nilipotoka hospitali ilichukua muda mrefu kurudi kwenye hali yangu ya kawaida. Nilidhohofika, nilikua sina nguvu. Ilibidi waniuguze kama mzazi, mgongo ulikuwa unaniuma sana, wakawa wananikanda na maji ya moto, kichwa kilikua kinaniuma sana, nilikuwa mweupe mpaka nikawa najiogopa. Yaani nilikuwa kama mgonjwa wa sikoseli, anasema kuongeza kwamba alipata nguvu baada ya miezi minne.BAADA YA KUNUSURIKA KIFOStella anasema alikaa miaka miwili akiwa hataki tena mazoea na mwanaume huku akisikitika pia kukatisha ndoto zake za masomo. Kwa sasa najishugulisha na kazi za saluni, na nimeshajifunza njia za uzazi wa mpango.Vijana huwa tunadanganyana sana, unasikia mtu anakwambia mkubalie mwanaume fulani, kwani ukitoka kufanya nae mapenzi kunywa maji mengi huwezi kupata mimba kumbe ni uongo mtupu, anasemaELIMU DUNIKukosekana kwa elimu kuhusu madhara ya kufanya mapenzi nje ya ndoa na taarifa nyingine muhimu kama vile usahihi wa lini mimba inatafsiriwa kuwa ni mtoto huchangia mimba zisizotarajiwa sambamba na utaoji holela wa mimba. Pia wengi hukimbilia kutoa mimba kutokana na kutokuwa na elimu kuhusu madhara ya utoaji mimba usio salama.Wilayani Ukerewe takribani wanawake saba kati ya 10 sawa na asilimia 70 wanaamini kwamba mimba kabla ya wiki 12, sio binadamu wala uhai kamili. Pia uelewa duni wa njia za kisasa za uzazi wa mpango pia ni tatizo kubwa ambalo linasababisha mimba zisizotarajiwa ambazo huishia kutolewa kwa njia zisizofaa.TAKWIMU ZINATISHATakwimu za serikali ya Tanzania za mwaka 2016 zinaonesha kuwa, vifo vya wajawazito ni 556 kila mwaka kati ya vizazi hai 100,000. Watafiti kuhusu matukio ya utoaji mimba na huduma baada ya kuharibika kwa mimba nchini, waligundua kwamba utoaji mimba kwa siri hutokea mara nyingi na huchangia kwa kiasi kikubwa kwenye vifo na kuumia kwa wajawazito.Utafiti huo, uliofanywa na watafiti kutoka taasisi ya Guttmacher iliyoko Marekani, Taasisi ya Taifa ya Utafiti wa Magonjwa ya Binadamu NIMRI na Chuo Kikuu cha Afya na Sayansi Shirikishi Muhimbili MUHAS.Katika utafiti wao waligundua kwamba makadirio ya mimba 405,000 zilitolewa nchini ndani ya mwaka 2013, nyingi zikitolewa kwa taratibu ambazo siyo salama na kuhatarisha maisha ya wanawake.Watafiti waliofanya utafiti kwenye vituo vya afya, miongoni mwa wataalamu wa afya na kufanya mapitio ya taarifa za idadi ya watu na uzazi, wamekadiria kwamba wanawake 66,600 walipewa huduma baada ya kuharibika kwa mimba kwenye vituo vya afya kutokana na matatizo yaliyotokana na utoaji mimba usio salama ndani ya mwaka 2013. Hata hivyo, karibu wanawake 100,000 waliopata matatizo hawakupata matibabu waliyoyahitaji.Lakini kwa kutambua kuwa utoaji mimba usiokuwa salama ni chanzo kikuu cha vifo vya wajawazito, Serikali imepanua wigo wa upatikanaji wa huduma baada ya kuharibika kwa mimba katika mwongo mmoja uliopita. Sarah C. Keogh, mtafiti mwanasayansi mwandamizi wa taasisi ya Guttmacher na mwandishi kiongozi wa utafiti huo anasema: Utafiti huu unabainisha mapungufu hayo na kusaidia kuunda mikakati ya kuhakikisha kuwa kila mwanamke wa Kitanzania anayehitaji anaweza kupata huduma baada ya kuharibika kwa mimba inayoweza kuokoa uhai wake.Kiwango cha kitaifa cha utoaji mimba nchini Tanzania ni asilimia 36 kwa kila wanawake 1,000 walio kwenye umri wa uzazi. Sarah anasema kiwango hicho kinafanana na viwango vya nchi nyingine za Afrika Mashariki. Hata hivyo, ndani ya Tanzania viwango vya utoaji mimba vinatofautiana kwa ukanda.Viwango vya juu ya utoaji mimba hupatikana katika Kanda ya Ziwa 51 kwa kila wanawake 1,000 na Nyanda za Juu Kusini ni 47 kwa kila wanawake 1,000, na kiwango cha chini hupatikana Zanzibar ambapo ni 11 kwa kila wanawake 1,000.Viwango hivyo tofauti vya utoaji mimba huhusishwa kimsingi na utofauti katika viwango vya matumizi ya njia za uzazi wa mpango na mimba zisizotarajiwa, na uwezekano wa wanawake kuamua kutoa mimba katika tukio la kupata mimba zisizotarajiwa.Mbali na huduma baada ya kuharibika kwa mimba, wanawake wa Kitanzania wanahitaji upatikanaji bora na kamilifu wa huduma mbalimbali za njia za uzazi wa mpango na ushauri nasaha kuhusu uzazi wa mpango ili waweze kufanya maamuzi sahihi, ananukuliwa Godfather Kimaro, mwanasayansi mtafiti wa Taasisi ya Taifa ya Utafiti wa Magonjwa ya Binadamu nchini aliyefanya kazi kwenye utafiti.Ndani ya mwaka 2013, wanawake wa Kitanzania walipata mimba zisizotarajiwa zaidi ya milioni moja, ambazo kati yake asilimia 39 ziliishia kutolewa, anasema.Anasisitiza umuhimu wa kujumuisha utoaji wa huduma za uzazi wa mpango kama sehemu ya huduma baada ya kuharibika kwa mimba na kuhimiza kwamba kila mwanamke anayetibiwa kutokana na matatizo yanayohusiana na kutoka kwa mimba apewe ushauri wa kina na nyenzo za uzazi wa mpango.MADHARABila kujali sababu mbalimbali za kutoa mimba, madhara ya vitendo hivyo ni mengi na makubwa ikiwa ni pamoja na na uwezekano mkubwa wa kusababisha kifo. Dokta John Chacha, kutoka kituo cha afya ya mama na mtoto Makongoro mkoani Mwanza anasema wanawake wanaotoa mimba wanakuwa kwenye uwezekano mkubwa wa kufa mara nne zaidi ya wale ambapo hawatoi mimba.Uwezekano wa vifo kutokea huongezeka kadiri utoaji wa mimba unavyongezeka mfano mimba ya kwanza hua ni asilimia 45 na mimba ya pili asilimi 90 na kuendelea, anasema.Anasema wanawake wanaotoa mimba wapo katika hatari kubwa ya kupata kansa ya mlango wa uzazi kuliko wale ambao hawatoi mimba. Hii husababishwa na dawa zinazotumika, vifaa vinavotumika kupitia mlango huo na pia mabadiliko ya gafla ya homoni za uzazi.Madhara mengine ni kuwapo hatari kubwa kwa mimba zinazofuata kutungwa nje ya mfuko wa uzazi, mhusika kuathirika kisaikolojia, na hata uwezekano wa mhusika kupata ugumba, Madhara ya utoaji wa mimba yapo mengi sana hivyo basi unashauriwa kutumia njia za uzazi wa upango ili kujiepusha na madhara haya na pia kama umeshapata mimba ni vizuri ukazaa na sio kutoa kwa madhara yake ni makubwa sana, anasema.  <topic>: kitaifa 