<classify> WATAALAMU wa afya wameshauri wazazi kuacha kuwapa watoto wao vyakula vyenye sukari ili kupunguza ongezeko la ugonjwa wa kisukari kwa watoto wadogo.Vyakula ambavyo wazazi wanatakiwa kuepuka kuwapa watoto ni pamoja na chipsi, baga, soseji na vile vyenye mafuta mengi, sukari nyingi, ikiwemo vinywaji kama soda, juisi za viwandani na bidhaa nyingine za aina hiyo.Mkurugenzi Mkuu wa Shirika la Utafiti wa masuala ya afya kwa nchi za Afrika AMREF, Daktari Githinji Gitahi kutoka Kenya kupitia ukurasa wake wa twitter alisema natamani niandike hata mara 1,000 wazazi waache kuwanunulia watoto wao soda na vyakula vyenye mafuta tafadhali nawaomba sana. Githinji alisema ugonjwa wa sukari umekua janga kwani kwa sasa ndio unaongoza kuua zaidi watoto na hata watu wazima.Kauli hiyo imeungwa mkono na Dk Andrew Suleh ambaye alisema kisukari aina ya pili ndio imekithiri kwenye nchi za Afrika kusini mwa jangwa la Sahara kutokana na mfumo wa maisha watu kutokana na msongo wa mawazo, kutofanya mazoezi, kula vyakula visivyofaa sukari kupita kiasi, pamoja na pombe.Kwa upande wa aliyekuwa daktari mkuu kitengo cha magonjwa ya sukari Hospitali ya Mwananyamala ambaye kwa sasa amestaafu, Nurdin Mavura akizungumzia ugonjwa huo alisema sukari ni ugonjwa wa kurithi, kama wazazi baba au mama, wajomba, mashangazi, kama wanao ni rahisi pia kurithi. Alisema kisukari cha watoto ni aina ya kwanza ambayo ni ya kinasaba na moja kwa moja huanza na sindano ya insulin.Alisema aina ya kwanza ya kisukari mtoto mpaka agundulike ni kuanzia umri wa miaka minne na huathiri zaidi watoto na vijana na kwamba aina hii ya kisukari ikiwa seli maalumu zinazotengeneza homoni ya insulin zinapokosekana katika tezi kongosho. Pia kongosho inapoharibika kutokana na sababu yeyote ile husababisha ukosefu kabisa au upungufu wa kichocheo hicho kwenye damu na kwamba matibabu aina hii ya kisukari ni hatari kwa kuwa watoto hawawezi kujidhibiti katika vyakula hivyo sindano pekee ndio inayotumika katika matibabu.Dk Mavura alisema katika aina hii ya pili ya kisukari, insulini huzalishwa kwa kiwango cha kutosha isipokuwa tatizo lipo kwenye ufanisi na utendaji kazi wake na kwamba mara nyingi mtu hupatikana na aina hii kisukari ukubwani. Naye daktari wa masuala ya afya na chakula, Sweetbeth Njuu akizungumza na HabariLeo kuhusiana na suala hilo alisema watoto walio kwenye hatari zaidi ya ugonjwa wa sukari ni wale wanaozaliwa na uzito mkubwa na wale wanaozaliwa na uzito mdogo.Alisema kwa kawaida mtoto anapaswa kuzaliwa akiwa na kilo mbili na nusu hadi tatu na nusu, zikizidi hapo mtoto anakuwa kwenye hatari ya kuzaliwa na ugonjwa wa sukari na pia zikipungua chini ya kilo mbili na nusu pia mtoto anakuwa kwenye hatari ya kupata ugonjwa huo. Dk Njuu alisema janga la kisukari cha utotoni linatokana na ulaji mbovu, na wazazi ndio wanachochea, kwa kuwa watoto hawana tamaa wala hawana uchaguzi wa chakula, anamtegemea mzazi. Kwa mujibu wa ripoti ya mwaka 2017 ya shirikisho la kimataifa la ugonjwa wa kisukari karibu watu milioni 15.5 waliyo na umri kati ya miaka 20-79 wanaishi na ugonjwa huo Barani Afrika.Ugonjwa wa kisukari hutokea pale kongosho inaposhindwa kutengeneza homoni au kichocheo aina ya insulini au pale mwili unaposhindwa kutumia vizuri kichocheo hicho. Hali hiyo husababisha ongezeko la kiwango cha sukari kwenye damu hyperglycemia. Msimamizi wa Huduma za Kisukari kwa Watoto kutoka Chama cha Kisukari nchini TDA, Herieth Mganga alikarirwa akisema ugonjwa wa kisukari kwa watoto upo lakini baadhi ya wazazi bado hawajakubali na kuongeza kuwa hadi sasa kuna watoto 2,488 ambao wanatibiwa kisukari katika kliniki 34 zilizopo nchini.  <topic>: kitaifa 