<classify> WAKATI mjadala kuhusu Bajeti Kuu ya serikali umeanza bungeni baada ya Waziri wa Fedha na Mipango, Dk Philip Mpango kuiwasilisha Juni 13, mwaka huu, maeneo 11 yameonekana kuwa moto.Maeneo hayo 11 ni pamoja na mchango wa wadau wa maendeleo katika bajeti, Taulo za kujihifadhia kwa watoto wa kike shuleni, uhakiki na ulipaji wa madeni ya wakandarasi, wazabuni, watumishi na Marejesho ya Kodi ya Ongezeko la Thamani VAT, mazingira ya uwekezaji na ufanyaji biashara, ugawaji wa fedha za miradi ya maeneo na utekelezaji wa miradi ya ubia.Maeneo mengine ni kuhusu punguzo la kodi kwenye vinywaji vikali vinavyotumia mchuzi wa zabibu, uunganishaji wa taasisi zenye majukumu yanayofanana OSHA, TBS, TFDA na Zimamoto, kulinda viwanda vya ndani, kuunganisha mfumo tambuzi wa wananchi kwa kutumia vitambulisho na mrabaha wa 0.4 ya dola ya Marekani kwa samaki jodari kwa kilo.Akiwasilisha maoni ya Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Bajeti jijini Dodoma jana, Mwenyekiti wa Kamati hiyo, George Simbachawene alitaka maeneo hayo 11 yanayopaswa kuboreshwa.Simbachawene alisema baada ya wadau wa maendeleo kubadili mwelekeo kutoka kuchangia mfuko wa pamoja wa bajeti na kuanza kuchangia moja kwa moja kwenye miradi, serikali inatakiwa kuhakikisha kwamba inaimarisha utaratibu na mkakati wa kutambua fedha zote zinazoingia nchini kwa ajili ya kutekeleza miradi hiyo.Inatakiwa kuangalia fedha kupitia taasisi, mamlaka, idara na wizara za serikali pamoja na taasisi nyingine ili kuhakikisha zinatekeleza miradi iliyokusudiwa kwa tija na kwa maslahi ya taifa, alisema.Kuhusu taulo za kijihifadhi watoto wa kike shuleni, pamoja na serikali kutoa msamaha wa wazalishaji na waingizaji nchini 20182019 ili kuongeza upatikanaji ili kushusha bei, haikuwa hivyo kamati inaishauri serikali kuangalia uwezekano wa kununua taulo hizo na kuzigawa bure mashuleni hasa zile zinazoweza kutumika kwa kipindi kirefu kwa sababu msamaha wa kodi ulitolewa haukuweza kutatua changamoto hiyo.Kuhusu uhakiki na ulipaji madeni ya wakandarasi, wazabuni, watumishi na marejesho ya VAT, Kamati inaipongeza serikali kwa kuendelea kuhakiki na kulipa madeni ambayo hadi Machi 2019, Sh bilioni 472.1 zilikuwa zimelipwa.Kuhusu mazingira ya uwekezaji na ufanyaji biashara nchini, Kamati inaipongeza serikali kwa kuja na Blue Print ambayo lengo lake ni kuboresha mazingira ya uwekezaji na ufanyaji biashara nchini.Hata hivyo, alisema mpango huo utakuwa na mafanikio endapo serikali itafanya uhuishaji wa miundombinu, sheria na kanuni zinazosimamia biashara na uwekezaji nchini ili kutimiza malengo ya Blue Print bila kuathiri maslahi mengine ya Taifa.Alishauri pia kuhusu ugawaji wa fedha za miradi za maendeleo ambao 20192020 fedha nyingi za miradi ya maendeleo zimeelekezwa katika ujenzi, uchukuzi na mawasiliano, Jeshi la Polisi na JWTZ na Wizara ya elimu, sayansi na teknolojia.Aidha alisema sekta za madini, afya, mifugo, uvuvi, viwanda na biashara, uwekezaji na utalii na kilimo, hazikupewa kipaumbele katika ugawaji wa fedha za maendeleo na Kamati inashauri serikali kupeleka fedha za maendeleo za kutosha kwenye sekta zinazoajiri idadi kubwa ya watu kama kilimo, mifugo na uvuvi.Kuhusu utekelezaji miradi kwa ubia, kamati inatambua kuwa serikali haiwezi kutekeleza miradi yote ya maendeleo kupitia mfumo wa mapato ya ndani, hivyo inasisitiza serikali izingatie utekelezaji wa sera na sheria ya ubia PPP ili kuweza kusaidia katika utekelezaji wa miradi mikubwa ya maendeleo hasa miundombinu, ujenzi na kilimo.Pia serikali ilipongezwa kwa kuchukua hatua kupunguza kodi kwenye vinywaji vikali vinavyozalishwa kwa kutumia mchuzi wa zabibu, hivyo kamati ilishauri serikali kuondoa kodi kwenye vifungashio vya mvinyo unaotokana na zabibu ili kushusha bei ya mvinyo unaozalishwa ndani na hivyo kuweza kushindana kwenye soko la ndani na nje.Simbachawene alisema pia serikali ihakikishe inaunganisha taasisi zote zenye majukumu yanayofanana kama Osha, TFDA, TBS na Zimamoto ili kurahisisha utekelezaji wa shughuli mbalimbali na kuondoa kero na usumbufu unaojitokeza pindi taasisi hizo zinapotembelea kufanya ukaguzi kwenye viwanda mbalimbali.Kamati ilishauri pia serikali iweke mkakati wa kuvilinda viwanda vya ndani kwa kuweka mazingira wezeshi yatakayovutia uzalishaji wa bidhaa ambazo zinaweza kuzalishwa nchini ili kupunguza uingizaji wa bidhaa kutoka nje ya nchi.Serikali ilishauriwa pia ihuishe mifumo ya utambuzi wa wananchi kwa kutumia aina moja ya vitambulisho badala ya kuweka mifumo mingi inayofanya kazi zinazofanana mfano Usajili wa Vizazi na Vifo RITA, utoaji wa Vitambulisho vya Taifa NIDA na utoaji wa Vitambulisho vya Mpigakura NEC.Hatua hiyo itaisaidia serikali kupunguza gharama za usajili kwa Watanzania kuwa na kitambulisho kimoja chenye takwimu zote muhimu.Kamati ilishauri pia serikali iangalie uwezekano wa kupunguza mrabaha ya asilimia 0.4 ya Dola za Marekani ambacho ni kiasi kikubwa unaotozwa kwa kilo ya samaki aina ya jodari ambacho kimesababisha meli za uvuvi kushindwa kutekeleza shughuli hizo kwenye Ukanda wetu wa Uchumi wa Bahari EEZ.Akiwasilisha bajeti ya Kambi ya Upinzani, Makamu wa Msemaji wa Kambi hiyo kuhusu Bajeti ya Serikali, David Silinde alisema kambi hiyo inapendekeza uanzishwe Mfumo wa Uchumi wa Soko Jamii.Alisema mfumo huo umeziimarisha na kuziendeleza nchi mbalimbali duniani na kuwaondoa wananchi wa nchi hizo kwenye umasikini na kuwapatia fursa za ajira zenye uhakika.Unalenga kuleta maendeleo shirikishi na endelevu kwa kila mtu, mfumo huo huleta pamoja faida za ubepari na ujamaa na unaondoa hasara zake na unatekeleza.Mfumo wa soko jamii ni soko huru lenye mfumo huru wa upangaji wa bei, na pia mfumo wa udhibiti ili kuzuia baadhi ya watu au taasisi kuhodhi mwenendo wa soko na unatoa uhuru kwa kila mtu kumiliki mali binafsi, alisema.Wabunge walia na taulo za kike Katika hatua nyingine, wabunge wameshikilia kidete suala la taulo za kike kwa kuitaka serikali isimamie viwanda vya ndani vilivyoingia ubia na serikali kuzalisha taulo hizo, ili zizalishwe kwa wingi na kusambazwa nchi mzima kwa bei nafuu kwa lengo la kumkomboa mwanamke na mtoto wa kike.Mbunge wa Bunda, Boniface Getere CCM aliliambia Bunge kuwa serikali inapaswa kusimamia viwanda vya ndani walivyoingia makubaliano ya kuzalisha taulo hizo ili wafikie utekelezaji wake na bidhaa hiyo iweze kupatikana nchi nzima na kwa bei nafuu.Kwa upande wake, Mbunge wa Mtwara Vijijini, Hawa Ghasia CCM akichangia hoja hiyo alisema njia pekee ya kumsaidia mwanamke na mtoto wa kike kwenye bidhaa hizo ni serikali kuhakikisha inasimamia viwanda vya ndani ili taulo hizo zizalishwe kwa wingi na kwa bei nafuu.Eneo lingine lilichangiwa na wabunge ni kuhusu usambazaji wa sekta ya umeme ambapo Mbunge wa Kasulu Mjini, Daniel Nswanzugwanko CCM alisema ni muda mrefu sasa mikoa kama Kigoma na Katavi imeachwa nyuma bila kuunganishwa na Gridi ya Taifa na kuomba serikali sasa ione umuhimu wa kuiunganisha.Mbali na nishati, alihoji kwamba katika kipaumbele cha maendeleo ya watu, ni vyema serikali ikatilia mkazo kwenye kikosi kazi chake, kuwaingiza watu muhimu akiwemo aliyekuwa Gavana wa Benki Kuu, Benno Ndulu, aliyekuwa Mkurugenzi Mkuu wa Benki ya CRDB, Dk Charles Kimei na aliyekuwa Msajili wa Hazina, Laurence Mafuru ili wasaidie nchi katika kikosi kazi cha kupunguza umasikini.Bunge linaendelea na mjadala wa bajeti kwa siku saba kuanzia jana kabla ya kuhitimishwa na kura ya wazi itakayopigwa na wabunge wote Juni 25, mwaka huu. Imeandikwa na Magnus Mahenge na Ikunda Erick, Dodoma.  <topic>: kitaifa 