 ብ 1944 እንግሊዝ ንኤርትራውያን ናይ ፖለቲካ ምንቅስቓስ ከካየዱ ምስ ኣፍቀደ ሽዑ ኣብ ሞንጎ ኤርትራውያን ምስሕሓብ ተፈጥረ ገሊኦም ናጽነት ክብሉ እንከሎዉ ካልኦት ድማ ሕብረት ምስ ኢትዮጵያ ክብሉ ጀመሩ ኢትዮጵያ ንሓደ ሓደ ኤርትራውያን ሓባቢላ ንሕብረት ክትደፍእ ጀመረት ኢጣልያውያን ድማ ምስ ደለይቲ ናጽነት ይደናገጹ ነበሩ ኣብቲ እዋንቲ በዓል ኣቦይ ወልደኣብ ወልደማርያምን ኢብራሂም ሱልጣንን ምስ ካልኦት ብጾቶም ንናጽነት ኤርትራ ንክጕስጕስሉ ዝመስረትዎ ማሕበር ፍቕሪ ሃገር ብበዓል ኣብኑ ማርቆስ ተድላ ባይሩ ከምኡውን ካልኦት ኣንድነታውያን ተደፊኡ መንገዱ ቀየረ ቀንዲ ብድሕሪት ኰይኑ ዝደፍእ ዝነበረ ኸኣ ኮሎኔል ነጋ ሃይለስላሴ ልኡኽ ኢትዮጵያ ምንባሩ ንሰነዳት ዓባይ ብሪጣንያ ዝተወከሰ ዳዊት የረድእ ሓድሓደ ሓቅታት ሽፍትነት ብዙሓት ካብቶም ሸፋቱ ዓሰክር ጣልያን ዝነበሩዮም እንግሊዝ ምስ ኣተወ እቶም ዓሰክር ፋሕ-ፋሕ በሉ ብስሩዕ ኣገባባ ስለ ዘይተረፈቱ ድማ መሳርያኦም ሒዞም ነንዓዶም ተመልሱ እንግሊዝ ከምቲ ዝተነብረሉ ትጽቢት ሰላምን ራህዋን ከምጽእ ኣይከኣለን እቶም ዓሰክር-ነበር ከኣ ብስእነት ስራሕን እቶትን ናብሮኦም ሰለሎ ኣተዎ ብሰንኪቲ ሰለሎ ድማ ኣብ ሽፍትነት ተዋፈሩ ቀንዲ ዕማማት ሸፋቱ ምስ ናይ ብሕቲ ረብሓኦም ዝተኣሳሰር ነበረ - ዓበይትን ንኣሽቱን መካይናት ኰነ ኣውቶቡሳት ምኽታር ገዛውትን ንብረት ምውራር ዓድታት ምቕጻል ባቡራት ምኽታር ከብቲ ምዝራፍ ንሰባት ምህዳንን ምጭዋይን ናይ ፖሊስ ነቝጣታት ብምጥቃዕ መሳርያ ምዝማት ... ወዘተ. 