 ወሰንቲ ፍጻመታት ኣብ ታሪኽ ኤርትራ 16 ዓመታት ኣብ ማእሰርቲ - ኣስቴር ዮውሃንስ ብጎበዞም ኣብ ፈሮቭያ ኣቑርደት ንኣርባዕተ ዓመታት ድሕሪ ምስራሕ ቋንቋታት ዓረብን ጣልያንን ከምኡውን ትግረንትግርኛ ኣጽርዮም ይፈልጡ ስለ ዝነበሩ ኣብ ብዙሕ ስርሓት ይድለዩ ነበሩ ኣብ ምምሕዳር ግዝኣት ጣልያንውን ከም ኣማኻርንተርጓምን ናይ ጕዳያት ደቀባት ኣስላም ኰይኖም ካብ1926 ጀሚሮም ክሳብ እንግሊዝ ዝኣቱ 1941 ሰሪሖም ምስ ወትሃደራዊ ምምሕዳር እንግሊዝውን ብኸምኡ ቀጸሉ ኰይኑ ድማ ብምኽንያት ስራሕ ኣብ ብርክት ዝበላ ከተማታት ኤርትራ ክበጽሑ ከኣሉ ኢትዮጵያ ወይ ሞት መብዝሕትኡ ህዝቢ ክርስትያን ብጐስጓሳት ኢትዮጵያ ተታሊሉ ኢትዮጵያ ወይ ሞት እናበለ ሆ ክብል ከሎ ሸኽ ኢብራሂም ግን ብጽንዓት ከም ዝተቓለሱ ይንገር ምናዳ ህዝቢ መታሕት ክዋሰንን ኤርትራውያን ኣስላም ብጥርጣረ ክጥመቱን እንከለው ሸኽ ኢብራሂም ደው ኢሎም መከቱ ርግጽዩ ደረጃ ትምህርትን ዓቕሚ ህዝብን ትሑት ስለዝነበረ ብዉዲታት ጣልያን እንግሊዝ ዀነ ኣሜሪካ ይታለል ነበረ ብዓቢኡ ግን ብዉዲት ኢትዮጵያ ኣባላት ሰልፊ ኣንድነት ብጕልባብ ሃይማኖት ብዙሕ ጐስጐሱ - በዓል ኣቡነ ማርቆስ ብኣስላም ክንጉበጥ ኢና እናበሉ ከኣ ነቲ ኵነታት የናህርዎ ነበሩ ብኣንጻሩ ግን ኣስተዋጽኦ ህዝቢ ኣስላም ኣብ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ብህድኣት እንተ ዝምመ እቲ ናይ ሽዑ ተግባር ብንጹር ምተራእየ ካብ ቃልሲ ኣቦና ሸኽ ኢብራሂም ጀሚሩ ህዝቢ መታሕት ክሳብ ክንደይ ከም ዝተቓለሰን ከም ዝተበጀወን ብ ጆሰፍ ቨኖሳ ዝተጻሕፈ መጽሓፍ Paths toward the Nation ብግልጺ ሰኒዱዎ ኣሎ ከም ሓቁ እቲ ናይ ሽዑ ሰብ ገሊኡ ብገንዘብ ገሊኡ ብስልጣን ገሊኡ ብምፍርራሕ ገሊኡ ብሓሶት እንተ ገሊኡን ድማ ስኣን ምፍላጥ ተታሊሉ ኣብ ልዕሊ ኣስላም እንጽርጽሮቱ ዘውጽኣሉ ዝነበረሉ እዋንዩ ነይሩ ጸላእቲ ሸኽ ኢብራሂም ከኣ ከም ጠንቂ ናይቲ ምፍሕፋሕ ገይሮም ይርእይዎም ነበሩ ሸኽ ኢብራሂም ግን ብእኡ ከይሰልከዩ ኤርትራ ንኣስላም ዘይኮነትስ ንኤርትራውያን እናበሉ ጐስጐሱ ምንጪ ስእሊ, DM መግለጺ ስእሊ, ኢብራሂም ሱልጣን ኣብ ዋዕላ ሕቡራት መንግስታት ፖለቲካዊ ጐስጓሶም ምስ ማሕበር ፍቕሪ ሃገር እዮም ጀሚሮምዎ እቶም ቀንዲ ኣባላት መሪሕነት ማሕበር ፍቕሪ ሃገር በዓል ገብረመስቀል ወልዱ ዓብዱልቃድር ከቢረ ኣብርሃ ተሰማ መሓመድ ዖመር ቃዲ ወልደኣብ ወልደማርያም ከምኡውን ኢብራሂም ሱልጣንዮም ነይሮም ከምኡውን በዓል ሓጎስ ኣበራ ደግያት ሓሰን ብላታ ደምሳስ እዉን ኣብቲ ክቢቲ ነይሮምዮም ስርሓት ማሕበር ፍቕሪ ሃገር ምስ ዘንበለ ግን ሸኽ ኢብራሂም ነቲ ክርስትያናዊ ዝንባለ ንምግጣም ኣራቢጣ ኣል-እስላምያ ንኽምስርቱ ተገደዱ ጐስጓስ ማዕርነት ትግረ 1943-45 ቅድሚ ኣራቢጣ ኣል-እስላምያ ምምስራቶም ኢብራሂም ስልጣን ነቲ ኣብ ሞንጎ ትግረን ሽማግለን ዝነበረ ናይ ታሕታይን ላዕለዋይን ወይ ከኣ ናይ ጊላን ጐይታን ፍልልያት ኣብ ምጥፋእ ልዑል ተራ ተጻወቱ እቶም ፍልልያት ካብ ብንእሽትኦም ጀሚሮም ኣዝዮም ዜስተብሃልሉ ጕዳይ ነበረ ንሶምን ከምኦም ዝኣመሰሉ ሰባትን ብጊዜ ጥልያን ብምምሃሮም ንህላወ ናይቲ ታሕተዋይ ደርቢ ትግረ ክብ ከብልዎ ብምኽኣሎም ነቲ ጸቢባ ኣተሓሳስባ ልዕልና ዝስምዖም ዝነበረ ደርቢ ሽማግለ ብሞያዊ ክእለቶም መከትዎ ሽዑ እቶም ፈላጣት ወይ ከኣ ምሁራት ዝበሃሉ ዝነበሩ መብዝሕትኦም ቋንቋ ጣልያን ብምምላኽ ኣብ ፈቐድኡ ናይ ቤት ጽሕፈት ስርሓት ተወዚዖም ስራሕ ዝነበሮም ሰባት ማለትዩ በቲ ዝደለብዎ ትምህርቲ ድማ ካብቲ ደርቢ-ድኻ ነቒሖምን ተወዲቦምን ክወጹ ክኣሉ ሸኽ ኢብራሂም ካብ ትግረ ስለ ዝውለዱ እቶም ንሕና-ኢና በሃልቲ ሽማግለ ቅንቅነ ነቐዝ እናበሉ ክጸርፍዎም ይዝከሮም ካብ ናብታብ ሽማግለ ቖልዓ ምስ ዚውለድ ዕትብቲ ቅድሚ ምቝራጹ ሓደ ትግረ ስሒቦም የምጽኡሞ እቲ ዕትብቲ ክቝረጽ ከም ዝርኢ ይገብርዎ ሽዑ እቲ ተዓዛቢ ትግረ ኣገልጋሊ ናይቲ ዝተወልደ ቖልዓ ከም ዝዀነ ይሕሰብ ነበረ ብንእሽትኦም እዝን-ወድዝን ኣዝዩ የሕርቖም ነበረ ተራ መርበብ ሓበሬታ ዓዋተ ኣብ ህይወት ኤርትራውያን ን46 ዓመታት መሬት ዓዱ ዘይረገጸ ኤርትራዊ ባይቶ ዘይብሉ መንግስቲ መንግስቲ ክበሃል ኣይከኣልንዩ እንግሊዝ ኣብ ኤርትራ ምስ ኣተወ ሸኽ ኢብራሂም ንማዕርነት ትግረ ኣወዓውዕዎ ንስርዓት ጣልያን ድማ በቲ ናይ ጐይታን ጊላን ዝሕብሕብዎ ዝነበሩ ርክባት ኰነንዎ ብዘበን ጣልያን ትግረ ዝሓርሱዎ መሬት ተነፊጉዎም ስለ ዝነበረ እዚ ድርብ ጭቖናዩ ብምባል ገጠምዎ ክኢላ ስለ ዝነበሩ ድማ እንግሊዝ ኣብ ጐኖም ከም ዚጽጋዕ ገበሩ ብ 1946 ከኣ ካብ 700 ዝበዝሑ ወከልቲ ትግረ ብምእካብ ንሽማግለ ብምንጻል ዓቢ ኣኼባን ወሰንቲ ዉሳኔታትን ከሕልፉ ከኣሉ ካብቶም ዉሳኔታት ትግረ ንግራት ሽማግለ ከይሓርስ ከብቲ ሽማግለ ከይሓልብ ዘኣመሰሉ ትእዛዝ ኣመሓላልለፉ ከምኡ እናበሉ ድማ እቲ ኣንጻር ሽማግለ ዜቕንዐ ምንቅስቓስ ከም ዝድንፍዕ ገበሩ ኣብ ሰሜናውን ምዕራባውን ቆላ ኢብራሂም በዚ ጕዳይዚ ጸብለል ኢሎም ብምውጻእ ንማዕርነት ትግረ ተጊሆም ተቓለሱ እቲ ዝደለብዎ ሓይሊ-ተሰማዕነት ከኣ ናብ ሰልፊ ራቢጣ ቐየርዎ ሰልፊ ራቢጣ ብ 194647 እግሪ ክተክል እንከሎ ጐስጓስ ሕብረተሰብ ትግረ ብ 1949 ኣብቅዐ - ኵሉ ትግረ ካብ ባርነት ሓራ ከም ዝወጽእ ገበሩ ሰልፊ ኣራቢጣ ኣል እስላምያ ሸኽ ኢብራሂም ስልጣን ንህዝቢ ኣስላም ኣንጻር ክርስትያን ንክልዓል ኣይኰኑን ንሰልፊ ኣራቢጣ መስርቲቶምዎ ነቲ ሽዑ ዝግበር ዝነበረ ፈላላዩ ተግባራት ንኣስላም ፈሊኻ ኣብ እንዳ ማርያም ዝካየዱ ዝነበሩ ናይ ክርስትያን ኣኼባታት ማሕበር ኣንድነታውያን ንምምስራት ዝካየዱ ዝነበሩ ጻዕርታት ብሕቡእ ዘይኰነስ ብግሁድ ምስ ረኣዩ ነቲ ጸይቂ ሚዛን ንምትሓዝ ዝወሰድዎ ግብረ-መልሲ ነበረ ምንጪ ስእሊ, DM መግለጺ ስእሊ, ሰላማዊ ሰልፊ ኣራቢጣ ኣብ ኣቑርደት - 1947 ዉድብ ሕቡራት መንግስታት ንጕዳይ ኤርትራ ንክዕዘቡ ብ 1949 ክመጽኡ ከለዉ ሸኽ ኢብራሂም ቀዳማይ ተጸዋዓይ ሕብረተ-ሰብ ኣስላም ኰይኖም ቀሪቦም ናጽነት ኢና ንደሊ ብምባል ድምጾም ብዓውታ ኣስሚዖም ኣንድነታውያን ግን ሰልፊ ኣራቢጣ ብምምስራታ ኤርትራ ናይ ኣስላም ሃገር ክገብሩዋ እዮም ደልዮም እናበሉ ንክጕስጕሱ ጠዓመሎም ሽዑ ዕግርግር ኰይኑ እቶም ወክልቲ ዉድብ ሕብራት መንግስታት በቲ ዕግርግር ሰኪሖም ተመልሱ ብመጋቢት 1949 ዉድብ ሕቡራት መንግስታት ን ሸኽ ኢብራሂምን ምስ ካልኦት መራሕቲ ሰልፍታት ብጾቶም ብምዕዳም ኣብ ናይ ሌክ-ሳክሰስ ኣኼባታት ንክሳተፉ ናብ ኒውዮርክ ኣምርሑ ቅድሚ ናብ ኒውዮርክ ምኻዶም ግን ኣንድነታውያን ንዓብዱልቃድር ከቢረ የማናይ ኢዶም ንሸኽ ኢብራሂም ብ 27 መጋቢት 1949 ቀተልዎም ሸኽ ኢብራሂም ጎቦ ልቦም ኮይኖም እዮም ናብ ኒውዮርክ ዝኸዱ ይኵንምበር ሸኽ ኢብራሂም ብዛዕባ ዝግደስሉ ዛዕባ ሒዞም ደኺመ ከይበሉ ንኽቃለሱ ፍሉይ ክእለትን ሓይልን ነበሮም ኣብቲ ግዝያት ምስ ካልኦት መሰልቶም ሰልፍታት ብምሕባር ዝዓበየን ዝዓዘዘን ቀጽሪ ናጽነት መስሪቶም ነበሩ እንግሊዝ ግን ንኤርትራ ዜዳኽም በብዓይነቱ ብልሓት ክጥቀሙ ብኢደ ኣዙር ምስ ኣንድነታውያን ክወሃሃዱ ንናጽነታውያን ገጽ ከልእዎም ኣግድዕዎም ከኣ! 