 ትግርኛ BBC News, ትግርኛናብቲ ትሕዝቶ ቀጽሉ ክፍልታት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ዜና ቪድዮ ኣመና ፍቱዋት ሱዳን ትንሳኤን ውድቀትን ፕረዚደንት ሱዳን ዑመር ኣልበሽር 9 ጉንቦት 2019 ምንጪ ስእሊ, Reuters ብ1989 ብዕልዋ ስልጣን ዝጨበጠ መሪሕነት ዑመር ኣልበሽር ድሕሪ 30 ዓመታት ምልካዊ ምሕደራ ብ11 ሚያዝያ 2019 ብህዝባዊ ናዕቢ ካብ ስልጣኑ ተኣልዩ ኣብቲ ዕለት ሚኒስተር ምክልኻል እታ ሃገር ነበር ኣሕመድ ዓወድ ኢብን ዖፍ ኣብ ሰዓታት ድሕሪ ቀትሪ ኣብ ተለቪዥን ቀሪቡ ፕረዚደንት ኣልበሺር ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ከም ዝኣተወ ሱዳን ንኽልተ ዓመት ብዝጸንሕ ወተሃደራዊ ቤት ምኽሪ ከም እትምራሕን ብድሕሪኡ ድማ ሃገራዊ ምርጫ ከም ዝካየድን ኣፍሊጡ ንሰለስተ ወርሒ ዝጸንሕ ሃገራዊ ድንጋገውን ኣዊጁ ፕረዚደንት ዑመር ኣልበሽር ኣብ ውሕስ ቦታ ተሓዩሩ ከም ዘሎ እውን ሓቢሩ እንተኾነ እቲ ሌተና ጀነራል ኣሕመድ ዓወድ ኢብን ዖፍ ከም መሰጋገሪ መንግስቲ ንዘቕረቦ እማመ ህዝቢ ሱዳን እቲ መሰጋገሪ መንግስቲ ኣካል እቲ ዝጸንሐ ስርዓት እዩ ኢሉ ሰለዘይተቐበሎ እቲ ጄነራል ኣብ 24 ሰዓታት ካብ ስልጣኑ ወሪዱ ድሕሪ ሓሙሽተ መዓልቲ ከኣ ፕረዚደንት ዑመር ኣልበሽር ናብ ኮባር ዝተባህለ ዝለዓለ ሓለዋ ዘለዎ ቤት ማእሰርቲ ከም ዝተወሰደ ተገሊጹ ቤት ማእሰርቲ ኮባር ፕረዚደንት ኣልበሽር ንዝሓለፈ 30 ዓመታት ንዝበዝሑ ተቓወምቶም ዝዳጉንሉ ዝነበረ ቤት ማእሰርቲ ምዃኑ ይንገር 16 ዓመታት ኣብ ማእሰርቲ - ኣስቴር ዮውሃንስ ስደተኛታት መዓስከር ሸገረኣብ ብሕጽረት መሰረታውያን ቀረባት ይሽገሩ ሰራዊት ሱዳን ኣብ ውሽጢ 60 መዓልታት ስልጣን ከረክብ ተሓቲቱ ዑመር ኣልበሽር መን ኢዩ ዑመር ኣልበሽር ካብ ሓረስቶት ስድራ ኣብ ሰሜናዊ ሱዳን ኣብ ጥሪ 1944 ተወሊዱ ንሱ ካብ ኣል-በዳርያ ኣል-ዳማሽያ በደዊን ካብ ዝተባህሉ ዓለት ኢዩ ኣብቲ ዝተወልደሉ ቦታ ናይ መባእታ ትምህርቱ ድሕሪ ምክትታል ስድርኡ ንካርቱም ምስ ገዓዙ ካልኣይ ደረጃ ኣብ ካርቱም ተማሂሩ ዑመር ኣልበሽር ኣብ 1960 ኣብ ሰራዊት ሱዳን ተጸንቢሩ ኣብ ካይሮን ካርቱምን ወተሃደራዊ ትምህርቱ ድሕሪ ምክትታል ኣብ 1966 ተመሪቑ ንሰንሰለት ወተሃደራዊ መዓርጋት ንኽበጽሖውን ግዜ ኣይወሰደሉን ኣብ 1973 ኣንጻር እስራኤል ንኽዋጋእ ምስ ወተሃደራት ግብጺ ተጸንቢሩ ብኡ ኣቢሉ ድማ ደረጃ ወተሃደራዊ መዓርግን ተመኩሮን እናወሰኸ ከይዱ ብ1989 ብዕልዋ መንግስቲ ስልጣን ድሕሪ ምሓዝ ኣብ መጋቢት 1996 ከም ፕረዚደንተ ሱዳን ኮይኑ ተመሪጹ ብዛዕባ ውልቃዊ ህይወቱ ብዙሕ ዝፍለጥኳ እንተዘየሎ ቁልዑ ከም ዘይብሉን ወዲ 50 ዓመት ምስ ኮነ: ካልአይቲ ሰበይቲ ከም ዝተመርዓወን ይንገር ካብ ወተሃደራዊ ሞያ ስለ ዝመጽአ ዋላ እውን መራሒ ሃገር ምስ ኮነ ኩሉ ኣሰራርሓኡን ኣተሓሳስባኡን ከም ናይ ወተሃደር ኢዩ ነይሩ ይብሉ ፖለቲከኛታት እታ ሃገር ከም ኣልቱራቢ ዝኣመሰሉ መቀናቕንቱ ወተሃደራዊ ስልቲ እምበር ብፖሎቲካዊ ኣተሓሳስባ ኣይገጠሞምን ሑሰን ኣልቱራቢ ክሳብ ግዜ ሞቱ ሱዳን ብሕጊ ሸሪዓ ንክትምራሕ ዝተቓለሰ ፖሎቲከኛ ኢዩ ነይሩ ኣብ 2000 ኣልቱራቢ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ ኣልበሽር ወተሃደራዊ ሰብ ስለ ዝኾነ ብቐጻሊ ወተሃደራዊ ሓይሊ ከም ዝጥቀምን ክጥቀም ከም ዝደልን ሓቢሩ ነይሩ ዖስማን ዓሊ ጣሃ ንስምምዕ ሱዳን ደቡብ ሱዳን ኣብ ፍረ ዘብጸሓ ፖለቲከኛውን ምስ ግዜ ጽልውኡ እናኣንቈልቈለ ድሕሪ ምኻድ ዑመር ኣልበሽር ንህይወት ሱዳናውያን በይኑ ብሒትዎ ነይሩ ኣብ ትሕቲ መሪሕነት በሽር ሱዳን ሚዛናዊ ዝኾነ ቑጠባዊ ዕብየት ክሳብ 2011 ኣርኢያ እንተኾነ ግን እዚ ዕብየት እዚ ደቡብ ሱዳን ካብ ሱዳን ምስ ተነጸለት ክቕጽል ኣይከኣለን ሱዳን ካብ ፍርያት ነዳዲ እትረኽቦ ዝነበረት 75 ክሲራ እዚ ካብ ኣታዊኣ 36 ኮይኑ 65 ናይቲ ካብ ወጻኢ ትረኽቦ ሽርፍን 80 ካብ ሓፈሻዊ ሰደድ እታ ሃገርን ዝሽፍን ኢዩ ኣብ ርእሲ እዚ ውግእን ባህርያዊ ሓደጋታትን ተመዛበልቲ ውሽጢ ዓድን ስደተኛታትን ንማሕበራውን ቑጠባውን ምዕባለ ከምኡውን ንህንጸት ሃገር ብኣሉታ ጸሊይዎ ኢዩ ምንጪ ስእሊ, Reuters ንዓሰርተታት ዓመታት ዝቀጸለ ውግእ ዘበነ ስልጣን ዑመር ኣልበሽር ብውግእን ብወረ ውግእን ዝተሓመሰ ኢዩ ነይሩ ኣብ ዕድመ ስልጣኑ ሱዳን ፈጺማ ኣይረግአትን በሽር ኣብ ሰልጣን ክመጽእ እንከሎውን ን21 ዓመት ዝቀጸለ ውግእ ሓድሕድ ደቡብን ሰሜንን ሱዳን ይካየድ ነይሩ ዋላኳ እቲ ውግእ ኣብ 2005 ንኽውዳእ እንተተሰማመዑ ካልእ ሓድሕዳዊ ኲናት ኣብ ምዕራባዊ ዳርፉር ተኸሲቱ ተቃወምቲ ሓይልታት ዳርፉር ብሰንኪ ተነጽሎ ንመሰል ርእሰ ውሳነ ኣንጻር መንግስቲ ሱዳን ኩናት ምስ ጀመሩ መንግስቲ ሱዳን ኣንጻሮም ወተሃደራዊ ስጕምቲ ክወስድ ወሲኑ እቲ ዝተወስደ ወተሃደራዊ ስጉምቲ ሓያል ስለ ዝነበረ ድማ ዑመር ኣልበሽር ብዓለምለኻዊ ቤት ፍርዲ ገበን ብገበናት ኵናትን ኣብ ልዕሊ ሰባት ገበናት ብምፍጻም ስለዝተኸሰሰ ተኣሲሩ ንኣህጕራዊ ቤት ፍርዲ ገበነኛታት ክቀረብ ትእዛዝ ተመሓላሊፉ እንተኾነ ግን ንሱ ነቲ ክሲ ብተተደጋጋሚ ነጺግዎ እዩ ዑመር ኣልበሽር ኣብ 2010 ን 2015ን ኣብ ዝተኻየደን ተቓወምቲ ሰልፍታት ሱዳን ዘይተሳተፍሉን ሃገራዊ ምርጫ ተዓዊቱ ምንጪ ስእሊ, Getty Images ድልየታት ዑመር ኣልበሽር ጥምርቲ ሱዳን ዑመር ኣልበሽር ቅድሚ ኣብ ስልጣን ምድያቡ ኣብ ሰራዊት ሱዳን ከም ኣዛዚ ኮይኑ ኣገልጊሉ ኣንጻር መሪሕነት ደቡብ ሱዳን ጆን ጋራን ዝፍፀም ኣብ ዝነበረ ወተሃደራዊ ወራራትውን ሓላፍነት ነይርዎ በሽር ጥምርቲ ሱዳን ንምህናጽ ድልየት እኳ እንተነበሮ ኣብቲ ዞባ ሰላም ንኽሰፍን ኣገዳሲ ኮይኑ ስለዝረኣዮ ምስ ዶክተር ጆን ጋራን ህዝባዊ ምንቅስቃስ ሓርነት ሱዳን ኣብ ዝተገበረ ናይ ሰላም ስምምዕ ናይ ሰላም እምበር ናይ ስዕረት ስምምዕ ከም ዘይኮነ ዑመር ኣልበሽር ኣመልኪቱ ነይሩ እዩ ህዝቢ ደቡብ ሱዳን ድማ ብመንገዲ ሪፈረንደም ኣቢሉ መሰል ርእሰ ውሳኔኡ ኣረጋጊጹ እዚ ኣብ 2011 ዝተኻየደ ረፈረንደም ከባቢ 99 ሚእታዊት ደቡብ ሱዳናውያን ካብ ደቡብ ሱዳን ክንጸሉ ኣድሚጾም በሺር ምስ ደቡብ ሱዳን ሰላም ክፈራረም እንከሎ ወግእ ዳርፉር ብዝለዓለ መልክዑ ይቕጽል ነይሩ ምንጪ ስእሊ, Reuters ክስታት ዓለምለኻዊ መጋባእያ ቤት-ፍርዲ ኣንጻር ዑመር ኣልበሽር ህልቂት ደቂ ሰባት ዓለት ፋር ማሳሊት ከምኡውን ዘጋዋ ዝተባህሉ ብምቕታል ነዞም ዓለት ከበድ ኣካላውን ኣእምሮኣውን መጉዳእቲ ስለዘስዓበ ኮነ ኢሉ ነዞም ዓለት ንምጥፋእ ኣካላዊ ማህሰይቲ ብምውራዱ ገበን ኣንጻር ደቂ ሰባት ወተሃደራት ሱዳን ዝፈጸምዎ ገበናት ቕትለት ምጽናት ብሓይሊ ናብ ካልእ ቦታ ክግዕዝ ምፍታን ዓመጽ ስቕያት ገበናት ውግእ ኣብ ዳርፉር ኣብ ሰለማውያን ሰባት መጥቓዕቲ ብምፍጻም ከተማታትን ዓድታትን ብምዝማትን ቅልውላው ሱዳን ኣብ ወርሒ ታሕሳስ 2018 ዝጀመረ ናዕቢ ሱዳን መንግስቲ ዋጋ ባኒ ክብ ከብሎ ምስ ወሰነ ህዝቢ ነዚ ንምቕዋም ምሕደራ በሺር ከብቕዕ ዝጠልብ ተቓውሞ ኣካይዱ ምስ ግዜ ከኣ ተቓውሞ ህዝቢ ሱዳን እናበርተዐ ከይዱ ቑጠባ ሱዳን ካብ ግዜ ናብ ግዜ እናተደኸመ ጸኒሑ ድሕሪ ምፍላይ ደቡብ ሱዳን መሊሱ ብኢሱ ሱዳን ካብ ነዳዲ እትረኽቦ ዝነበረት ኣታዊታት ምስ ምንጻል ደቡብ ሱዳን ኣቛሪጹ ብሰንኪ እዚ ቑጠባዊ ቅልውላው ዝያዳ ዝተሃስየ ድማ እቲ ተራ ሱዳናዊ ብምዃኑ እቲ ናዕቢ ዝያዳ ክጎሃሃር ኪኢሉ ሃብታማት ሱዳናውያን ኣብ ባንክ ዘእተውዎ ገንዘብ እናኣውጽኡ ከም ድልየቶም ክጥቀሙ ሰለዝተሸገሩ ገንዘቦም ኣብ ገዝኦም ክወስድዎ ጀሚሮም ሸርፊ ወጻኢ ኒሂሩ ዋጋታት ሃለኽቲ ነገራት ከኣ ከቢሩ ህዝቢ ሱዳን ድማ ኣብ ቅልውላው ናብራ ወዲቑ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣስታት 5.7 ሚልዮን ሱዳናውያን ማለት 13 ካብ ህዝቢ ሱዳን ሓያል ጥምየት የንጸላልዎም ከም ዘሎ ሓቢሩ መሪሕነት ዑመር ኣልበሽር ንብዙሓት ዓመታት ክሲ ብልሽዎና ክቐርበሉ ጸኒሑ ኣብ 2018 ኣብ ዝወጸ ጸብጻብ ትራንስፓረንት እንተርናሽናል ሱዳን ብብልሽውና ካብ 180 ሃገራት ኣብ መበል 172 ተሰሪዓ ትርከብ እቲ ጸብጻብ ወሲኹ ብልሸውና ኣብ ነፍስወከፍ ጽላት ናይ መንግስታዊ ስራሓትን ከምኡውን ኣብ ኩሉ ጽፍሒ ናይ መንግስቲ ትካላት ይዝወተር ነይሩ ይብል መራሒ እታ ሃገርን መንግስትን ካብ ነዳዲ ዝተረኽበ ኣታዊ ክሳብ 9 ቢልዮን ዶላር ዝበጽሕ ገንዘብ ከም ዘጠፋፍኡውን ይግለጽ ዑመር ኣልበሽር ካብ ስልጣኑ ምስ ተኣልየ ኣብ መንበሪ ገዝኡ ከባቢ 130 ሚልዮን ዶላር ተረኺቡ ነይሩ ናይ መጨረሽታ ምምካት ፕረዚደንት ዑመር ኣልበሽር ዓርቢ 23 ለካቲት 2019 ኣብ ሃገራዊ ተሌቪዥን ቀሪቡ ነቲ ንዓሰርተ ኣዋርሕ ዝቐጸለ ህዝባዊ ናዕቢ ንምህዳህ ኣዋጅ ህጹጽ ግዜ ኣዊጁ ብተወሳኺ እቲ ፕረዚደንት ኣብ ሚስተራቱ ኣማሓደርቲ ከተማታትን ጸጥታን ምቕይራት ገይሩ ጽንሕ ኢሉውን መንግስቲ ሱዳን ልዕሊ 80 ፖለቲካዊ እሱራት ፈቲሑ እንተኾነ ግን እዚ ለውጥታት እቲ ን30 ዓመታት ዓትዒቱ ዝሓዞ ስልጣኑ ዝፈታትን ህዝባዊ ናዕቢ ጠጠው ከብሎ ኣይከኣለን እኳ ድኣ ካብቲ ኣዋጅ ህጹጽ ግዜ ዝተኣወጀሉ መዓልቲ ጀሚሩ ክሳብ ካብ ስልጣኑ ዝእለ ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ሰባት ኣብ ጎደናታት ርእሰ ከተማ ካርቱምን ኦምድርማንን ከምኡውን ኣብ ካልኦት ከተማታት ሱዳን ተቓውሞታት ኣንጻር መሪሕነት ፕረዚደንት ዑመር ኣልበሽር ብልዑል ናህሪ ክካየድ ጀሚሩ ነቲ ዝነሃሃር ዝነበረ ተቓውሞ ህዝቢ ንምቑጽጻር ሓይልታት ጸጥታ ሱዳን ኣብ ልዕሊቶም ኣንጻር መንግስቲ ተቓውምኦም ዘስምዑ ዝነበሩ ሰለማውያን ሰባት ጠያይቲ ከዝንቡሎም ጀሚሮም በቲ ዝተወስደ ስጉምቲውን ብዙሓት ሰለማውያን ሰባት ሞይቶም እቶም ሰልፈኛታት ድማ ዕለት 11 ሚያዝያ 2019 ንፕረዚደንት ዑመር ኣልበሽር ካብ ስልጣኑ ኣልዮሞ ዜናታት ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ16 ጥሪ 2021 ቦቢ ዋይን ንህይወተይን ህይወት በዓልቲ ገዛይን ተጨኒቐ ኣለኹቅድሚ 6 ሰዓታት ስለምንታይ ንፓትሪስ ሉሉምባ ምዝካር ኣድለየ?ቅድሚ 5 ሰዓታት ኣዘራረብቲ ዛዕባታት እናኸረረ ዝመጽእ ዘሎ ጎንጺ ዶብ ኢትዮጵያን ሱዳንን14 ጥሪ 2021 ክልል ኦሮሚያ መምህር ኪቲላ ጉዳታ ስለምንታይዩ ተረሺኑ?12 ጥሪ 2021 3:42 ቪድዮ, ብዛዕባ ፕረዚደንታዊ መረጻ ኡጋንዳ እንታይ ትፈልጡ?, ዕምሪ ፈነወ 3,4212 ጥሪ 2021 ኣብ ኣፍሪቃ ዘሎ መዓልታዊ ዝርገሐ ኮሮናቫይረስ ዘርኢ ሰሌዳ24 መጋቢት 2020 ሱዳን ኣብ መስርሕ ልዝብ ግድብ ሕዳሰ ኣይተሰማመዐትን11 ጥሪ 2021 ምስ ሱዳን ዘሎ ምስሕሓብ ዶብ ናብ ዝነበሮ ተመሊሱ ብሰላም ክፍታሕ ኣለዎ- ኢትዮጵያ7 ጥሪ 2021 ቦይንግ 737 ነፋሪት ኢንዶኔዥያ ዝወደቐትሉ ከባቢ ተፈሊጡ ተባሂሉ10 ጥሪ 2021 ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ ስዑዲ ዓረብ ዝሳቐዩ ኢትዮጵያውያን መንግስቲ ናብ ዓዶም ክመልሶም ይምሕጸኑ7 ጥሪ 2021 ኣቶ ጃዋር መሓመድ ዝርከቦም ክሱሳት ሎሚ ኣብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም12 ጥሪ 2021 ብብዝሒ ዝተነበ 1 ኣብ 50 ግዝኣታት ኣመሪካ ብኣጽዋር ዝተዓጀበ ተቓውሞ ከይካየድ ተሰጊኡ 2 ላዕለዎት መሪሕነት ህወሓት ትማሊ ናብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም 3 ወድብ ኣንጌላ መርክል ሓድሽ ኣቦ መንበር መሪጹ 4 ኡጋንዳ ፕረዚደንት ዩወሪ ሙሰቨኒ ከምዝተዓወተ ተገሊጹ 5 ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ ትግራይ ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ስክፍትኡ ገሊጹ 6 ቦቢ ዋይን ንህይወተይን ህይወት በዓልቲ ገዛይን ተጨኒቐ ኣለኹ 7 ኣብ ትግራይ ምሉእ ኣገልግሎታት መብራህትን ስልክን መዓስ ክጅምር ይኸውን? 