<prompt> Seenaa fi hojiirra oolmaa yeroo ammaa jeneetikii injinariingii ibsinan  <response>: Jeneetikii injinariingiin jiinoomii orgaanizimii tokkoo tooftaalee baayooteknooloojii fayyadamuun DNA isaa jijjiiruudha. Innis DNA haaraa galchuu ykn DNA jiru orgaanizimii tokko keessatti fooyyessuudhaan amala ykn amala barbaadamu uumuu kan of keessaa qabudha. Seenaan jeneetikii injinariingii yaalii jalqabaa jeneetiksii fi dhaala irratti Giriigoor Mendel walakkeessa jaarraa 19ffaa keessa gaggeeffame irraa kan kae tauu dandaa. Haa tau malee, dirree kun dhuguma guddachuu kan jalqabe bara 1953tti caasaa DNA bara 1953tti Jeems Waatsan fi Firaansis Kiriik argatanitti ture. Jalqaba bara 1970moota keessa tooftaa haaraan teeknooloojii DNA irra deebiin walitti makame jedhamuun beekamu kan saayintistoonni DNA orgaanizimoota adda addaa irraa muranii fi maxxansisuu dandau hojjetame. Boqonnaan kun bara 1973tti orgaanizimii jeneetikii fooyyae GMO jalqabaa baakteeriyaa DNA gosa biraa of keessaa qabu akka uumamu taasiseera. Ergasii as jeneetikii injinariingii saffisaan guddachaa kan dhufe yoo tau, tooftaan haaraan kan akka CRISPR-Cas9 jiinoomii orgaanizimii tokkoo gulaaluun salphaa fi sirrii tae taasisa. Guddinni kun midhaan, bineensotaa fi nama illee dabalatee lakkoofsi GMO akka dhou taasiseera. Yeroo ammaa kana jeneetikii injinariingii qonna keessatti balinaan midhaan raammoo, qoricha margaa fi haala naannoo hamaa dandamatu qopheessuuf itti fayyadamaa jira. Kunis omisha midhaanii dabaluu fi itti fayyadama keemikaalota miidhaa geessisan hirisuuf gargaareera. Qoricha keessatti, jeneetikii insuliinii, hormoonii guddina namaa fi qoricha barbaachisoo biroo oomishuuf gargaara. Akkasumas, yaala jiiniitiin jeequmsa jeneetikii fayyisuu dandaa. Industirii keessatti baakteeriyaa jeneetikiidhaan fooyyaee fi orgaanizimoota biroo bobaaa baayoo, baayoopilaastikii fi meeshaalee itti fufiinsa qaban biroo oomishuuf itti fayyadamu. Faayidaa hedduu qabaatus, jeneetikii injinariingii mata duree falmisiisaa taee jira, nageenya isaa, dhiibbaa naamusaa fi dhiibbaa naannoo irratti qabu ilaalchisee yaaddoon qaba. Dirreen kun guddachuu akkuma itti fufetti dhimmoota kana furuun hojiirra oolmaan isaa hawaasaaf buaa akka qabaatu gochuun barbaachisaa taa. 