<prompt> Yaadota fedhii bilisaa fi murteessummaa wal bira qabuu fi wal bira qabuu.nan  <response>: Fedhii bilisaa fi murtaaummaan yaad-rimeewwan falaasama lama yoo taan, sadarkaa toannoo namoonni dhuunfaa gochaa fi murtoo isaanii irratti qaban ilaallata. Filannoo bilisaa jechuun namoonni dhuunfaa filannoo humna uumamaa ykn waaqaatiin hin murtoofne gochuuf humna qabu jedhanii amanuudha. Kana jechuun namoonni dandeettii haala jeneetikii isaanii, naannoo isaanii ykn wantoota alaa biroo kamirraayyuu walaba taeen sochouu qabu. Hundee isaatiin bilisummaan filannoo jechuun ilmaan namootaa hiree ofii toachuu dandau yaada jedhudha. Determinism ammoo gocha namaa dabalatee taateewwan hundi dhuma irratti sababoota fedhii nama dhuunfaatiin ala taaniin kan murtaaan tauu amantaa dha. Akka ilaalcha kanaatti, taateewwan hundinuu buaa sababoota kanaan duraa irraa kan hin oolle yoo tau, jechuunis ilmaan namootaa gocha isaanii filachuuf ykn egeree isaanii bocuuf bilisummaa hin qaban. Miira kanaan, filannoowwan dhuma irratti wantoota toannaa nama dhuunfaatiin ala taaniin waan murtaaaniif, filannoo bilisaan kan murtaau waan taeef, murteessaan determinism yaada fakkeessaa tauu isaati. Garaagarummaan yaad-rimeewwan lamaan kana gidduu jiru inni guddaan sadarkaa toannoo namoonni dhuunfaa gocha isaanii irratti qaban jedhamee amanamudha. Fedhiin bilisaa namoonni filannoo isaanii irratti toannoo guutuu akka qaban kan agarsiisu yoo tau, murtaaummaan filannoowwan sababoota alaatiin dursanii akka murtaaan falma. Ilaalchi lamaan kun yeroo dheeraaf falaasoonni falmisiisaa kan turan yoo tau, qorannoo amala namaa keessatti gaaffii giddugaleessaa taanii itti fufaniiru. Dhumarratti namni tokko fedhii bilisaa ykn murteessummaatti amanuu fi dhiisuun isaa dhimma ilaalchaa fi amantaa dhuunfaa ti. 