<prompt> Yaad-rimee jijjiirama tirannaa irratti ibsa balaa kenni.nan  <response>: Jijjiiramni adeemsa gosootni lubbu qabeeyyii adda addaa bifa duraanii irraa itti guddatanii fi adda adda taaniidha. Innis akkaataa madaqfamuu dhaloota keessatti uumamuun gosootni naannoo isaanii keessatti akka jiraataniifi akka guddatan kan taasisudha. Saayintistiin yaad-rimee kana hubachuuf gumaacha guddaa godhe Chaarlis Daarwiin yaada filannoo uumamaa jedhu dhiheesse. Kun mala jijjiirama tirannaa buuuraa yoo tau, namoonni dhuunfaa tokko tokko uummata tokko keessatti amala naannoo wajjin haala gaariin akka madaqan isaan dandeessisu, carraa lubbuun jiraachuu isaanii akka dabalu gochuu fi sanyii baayee kan dhiisan yoo tau, kanaanis amala isaanii isa faayidaa qabu dhaloota dhufuuf dabarsu. Jijjiiramni jijjiirama seera buuuraa hidda waloo irratti fooyyaiinsa waliin hojjeta. Kana jechuun yeroon darbaa deemuun gosootni adda addaa garaagarummaa xixiqqoo kuufamuudhaan abbootii waliinii irraa damee baaniiru. Garaagarummaan kun ykn jijjiiramni kun jijjiirama, irra deebiin walitti makamuu jeneetikii fi dhangalaaa jiinii irraa kan kae yoo tau, kunis filannoo uumamaa akka uumamuuf meeshaa jallisii taa. Adeemsi jijjiirama tirannaa yeroo dheeraadhaaf kan raawwatamu siʼa taʼu, jijjiiramni suuta suutaan kan kuufamu siʼa taʼu, yeroo baayʼee waggoota kumaatamaan ykn miliyoonaan lakkaaʼaman kan dabarsudha. Galmee fosiilii keessatti yaada jijjiirama tirannaa ilaalchisee ragaaleen baayeen kan jiran yoo tau, yeroon darbaa deemuun gosootni adda addaa suuta suutaan akkamitti akka jijjiiraman arguu dandeenya. Guddinni jeneetikii irratti argames, waaʼee jijjiirama tirannaa ilaalchisee hubannoo qabnu cimseera. DNAn keenya galmee seenaa jijjiirama tirannaa keenyaa kan hariiroo gosoota adda addaa gidduu jiru hordofuu, fi mala jijjiirama uumame duuba jiru hubachuuf nu dandeessisu of keessaa qaba. Jijjiiramni adeemsa itti fufiinsa qabu yoo tau, garaagarummaa jireenyaa hara arginu bocuu itti fufee jira. Jijjiiramni adeemsa sararaawaa akka hin taane, gosoonni yeroon foyyaaa tau, kanaa mannaa adeemsa dhaabbataa naannoo jijjiiramaa wajjin walmadaaluu tauu isaa hubachuun barbaachisaadha. 