<prompt> Tiyoorii harkisa lafaa ibsi.nan  <response>: Harkisa lafaa humna buuuraa uumamaa kan sochii fi amala maatirii fi anniisaa guutummaa uumama cufaa keessatti bulchudha. Innis humna harkisaa ulfaatina lama kamiyyuu, qaamolee lama kamiyyuu ykn paartiikilii lama kamiyyuu gidduutti jiruudha. Jabinni humna harkisaa ulfaatina wantootaa wajjin walmadaala, akkasumas iskuweerii fageenya isaan gidduu jiruu wajjin walmadaala faallaa taa. Tiyoorii harkisa lafaa, akka hara hubannutti, jalqaba kan bocame Sir Isaac Newton bara 1687. Akka seera harkisa lafaa Niwutoonitti, wantootni lamaan ulfaatina qaban kamiyyuu humna kallattiin buaa ulfaatina fi faallaa pirooppoorshinaalii iskuweerii fageenya wiirtuuwwan isaanii gidduu jiruu wajjin. Kana jechuun humni harkisa lafaa wantoota lama gidduu jiru yeroo walitti dhihaatan cimaa taa, yeroo wal irraa fagaatan immoo laafaa taa. Jaarraa 20ffaa keessa, yaadni albart Aayinstaayiin theory of relativity hubannoo keenya waaee harkisa lafaa irratti warraaqsa kan fide yoo tau, akka qaxxaamuraa iddoo fi yeroo ulfaatinaa fi anniisaa irraa kan kae ibseera. Akka yaada waliigalaa Relativiitii Aayinstaayinitti wantootni ulfaatina fi anniisaa qaban qaxxaamuraa uffataa iddoo-yeroo naannoo isaaniitti fidu. Sana booda wantootni biroo deebii qaxxaamuraa kanaaf sochou, daandii mormii xiqqaa hordofuun, kunis akka humna harkisa lafaatti fudhanna. Walumaagalatti, yaadni harkisa lafaa akkaataa wantootni ulfaatina qaban walitti harkifamuu fi humni kun sochii wantoota uumama cufa keessa jiran, qaamolee samii akka pilaaneetotaa fi urjiilee irraa kaasee hanga wantoota guyyaa guyyaa lafarra jiranitti akkamitti akka bulchu ibsa. 