<prompt> Buaa nyaata kaarboohayidireetii xiqqaa fi nyaata kaarboohayidireetii baayee qabu wal bira qabuu fi wal bira qabuu.nan  <response>: Nyaanni kaarboohayidireetii xiqqaa fi kaarboohayidireetii baayee qabu qaama irratti dhiibbaa adda addaa kan qabu yoo tau, fayyaa, ulfaatina hirisuu fi gaumsa atileetiksii irratti dhiibbaa guddaa geessisuu dandaa. Nyaanni kaarboohayidireetii xiqqaa qabu nyaata akka midhaan, fuduraalee fi nyaata sukkaara baayee qabu kan qophaae dabalatee, kaarboohayidireetii fudhachuu daangeessuu, kanaa mannaa cooma fayya qabeessa, pirootiinii fi kuduraalee istaarjii hin qabne cimsuu of keessaa qaba. Qaamni kaarboohayidireetii yeroo baayyee anniisaaf itti fayyadamu yeroo mulqamu, bobaaadhaaf cooma gubuuf dirqama, kunis ulfaatina qaamaa hirisuu dandaa. Nyaanni kaarboohayidireetii xiqqaa qabus toannoo sukkaara dhiigaa fooyyessuu, hammi tiraayigiliisaayidii gadi buuu, sadarkaa kolestroolii HDL gaarii olkauu fi inflammation hirisuu waliin walqabatee jira. Nyaanni kaarboohayidireetii baayee qabu ammoo kaalorii kaarboohayidireetii, keessumaa kaarboohayidireetii walxaxaa kan akka midhaan guutuu, kuduraa fi muduraa irraa argamu baayee nyaachuu fi coomaa fi pirootiinii daangeessuu of keessaa qaba. Nyaanni kaarboohayidireetii baayee qabu gaumsa atileetiksii fi obsaaf anniisaa ariifataa kennuu dandaa, keessumaa sochiiwwan akka fiiguu ykn biskileetii oofuu irratti. Yeroo tokko tokko, keessumaa bifa nyaata guutuu fi hin qophaain yeroo nyaataman, hamma sukkaara dhiigaa tasgabbeessuuf gargaaruu dandau. Nyaanni lamaan faayidaa addaa qabaachuu kan dandaan taus, madaallii fi madaalawaadhaan itti dhiyaachuun barbaachisaadha. Kaarboohayidireetii muraasa nyaachuun anniisaa gadi aanaa, xiyyeeffachuuf rakkachuu fi mallattoolee gadhee biroo kan fidu yoo tau, kaarboohayidireetii qophaae baayee fayyadamuun ulfaatina qaamaa dabaluu, sukkaara dhiigaa tasgabbii dhabuu fi carraa dhukkuboota yeroo dheeraaf saaxilamuu dabaluu dandaa. Akka yaadaatti, nyaanni fayya qabeessa tae madaallii maakroonuutiriyeetii of keessaa qabaachuu qaba, nyaata guutuu, kan hin qophaain irratti xiyyeeffachuu qaba. 