<prompt> Kompitara jalqabaa eenyutu kalaqe?nan  <response>: Kalaqni kompiitara jalqabaa tattaaffii fi yaada namoota hedduu irraa argamee fixee waan taeef nama tokkoof sababa tauu hin dandau. Haa tau malee, meeshaalee fi maashiniiwwan adda addaa waggoota darban keessatti kompiitara jalqabaa jedhamee fudhatamuu dandau hojjetame. Meeshaalee jalqabaa beekaman keessaa tokko kan akka kompiitaraatti ilaalamuu dandau abacus jedhamu yoo tau, bara durii warra Sumerian kan hojjetame yoo tau, boodarra immoo warra Baabiloon kan qulqullaaedha. Boodarra, jaarraa 19ffaa keessa, Chaarlis Baabeej, ogeessi herregaa fi injinarii Ingilizii, kompiitara makaanikaa Analytical Engine jedhamu kan namoonni baayʼeen kompiitara kaayyoo waliigalaa isa jalqabaa jedhanii ilaalan dizaayinii godheera. Kaardii punched fayyadamuun shallaggii kamiyyuu raawwachuu akka dandauuf kan qophaae ture. Bara 1930 fi 1940 keessa kompiitaroonni elektiroomakaanikaal jalqabaa hojjetaman. Kompiitaroonni jalqabaa kun maashiniiwwan gurguddoo, hamma kutaa kutaa taʼanii fi sarkiyuutii loojikii isaaniif tuuboo vaakiyuumii fi rileey fayyadaman turan. Maashiniiwwan kana keessaa kanneen jalqabaa tokko kompiitara Atanasoff-Berry Computer ABC jedhamu yoo tau, dhuma bara 1930moota keessa John Atanasoff fi Clifford Berryn hojjetame. Kompiitarri elektiroomakaanikaal jalqabaa kan biraan Harvard Mark I yoo tau, dizaayiniin isaa Howard Aiken yoo tau, jalqaba bara 1940moota keessa IBMn ijaarame. Kompiitaroonni elektirooniksii jalqabaa, kanneen bakka makaanikaal swiich osoo hin taane tuubii vaakiyuumii fayyadaman, bara 1940moota keessa hojjetaman. Maashiniiwwan kun kanneen elektiroomakaanikaal isaan dura turan caalaa baayyee saffisaa turan. Kompiitara elektirooniksii jalqabaa keessaa tokko Koloosas jedhamu yoo tau, yeroo Waraana Addunyaa Lammaffaa injinaroota Biriteen ergaawwan Jarmanii icciitii taan hiikuuf hojjetame. Kompiitarri elektirooniksii jalqabaa kan biraan ENIAC Electronic Numerical Integrator And Computer jedhamu yoo tau, walakkeessa bara 1940moota keessa Yunivarsiitii Pennsylvania keessatti John W. Mauchly fi J. Presper Eckert tiin hojjetame. Walumaagalatti, kalaqni kompiitara jalqabaa dhimma walxaxaa fi nuanced taee fi buaa carraaqqii walitti makamaa namoota dhuunfaa hedduu jaarraa hedduuf godhaniidha. 