<prompt> Barreeffama fuula 3 qabu kan dhiibbaa COVID-19 diinagdee addunyaa irratti qabu barreessinan  <response>: Addunyaan waggoottan kurnan lakkoofsise weerara dhibee kana mudatee, dhufaatiin COVID-19 diinagdee addunyaa karaa namni dursee tilmaamu ykn ittisuu hin dandeenyeen jilbeenfachiise. Vaayirasiin kun dhuma bara 2019 irraa eegalee addunyaa guutuutti saffisaan babalachuun isaa tarkaanfiiwwan fayyaa fi nageenyaa ciccimoo sochii dinagdee irra caalaan dhaabsisuudhaan kufaatii tasa akka tae taasiseera. Waggaa tokkoo oliin boodas, dhiibbaan vaayirasichaa ammallee akka addunyaatti kan itti dhagahamu yoo tau, dameen dinagdee kamiyyuu jechuun ni dandaama. Barreeffamni kun dhiibbaa weerarri COVID-19 diinagdee addunyaa irratti qabu qorata. Indaastiriiwwan akka aviyeeshinii, keessummeessitootaa fi turizimii hojii isaanii dhaabuu waan qabaniif addunyaa guutuutti hoji dhabdummaan baayee dabaleera. Hojjettoota kaffaltii gadi aanaa argatan biratti hojii dhabuun, keessumaa indaastiriiwwan tajaajilaa maamiltoota fuuldura jiran keessatti sadarkaan hiyyummaa addunyaa haalaan akka dabalu taasiseera. Dhugaa dubbachuuf akka Baankiin Addunyaa jedhutti bara 2020 qofatti namoota dabalataa miiliyoona 119 hanga 124 taan gara hiyyummaa hamaatti akka dhiibe tilmaamameera. Keessattuu dhaabbileen xixiqqaa fi giddu galeessaa, kanneen akka addunyaatti hojjechiistota guddaa taan, haalaan miidhamaniiru. Akka xiinxala Baankii Addunyaatti, jeequmsi dhiyeessii fi daldalli alaa hirachuun daldala idil-addunyaa biyyoota hedduu, keessumaa kanneen heddummina daldalaa irratti hirkatan haalaan danqeera. Uggurri biyyoota hedduu keessatti hojiirra oole fedhiin fayyadamtootaa haala kanaan dura hin argamne akka gadi buu taasiseera, kunis dhaabbileen daldalaa sadarkaa oomisha isaanii akka sirreessaniif dirqisiiseera. Mootummoonni qajeelfama fageenya hawaasummaa manneen nyaataa, kaffeewwan, mana dhugaatii fi bakkeewwan bashannanaa hojjechuuf qormaata tae waan kaaaniif, indaastiriiwwan tajaajilaa dhaicha guddaa irra gaaniiru. Kunis fayyadamni dhuunfaa haalaan hirisuun kufaatii dinagdee addunyaatiif gumaacheera. Invastimantiiwwanis mirkanaauu dhabuun dabalaa waan dhufeef, invastaroota pirojektoota haaraadhaaf waadaa galuu irraa duubatti deebianiiru. Mootummoonni addunyaa dinagdee isaanii utaalanii jalqabuuf paakeejii kakaumsa faayinaansii hedduu kan diriirsan yoo tau, tarkaanfiiwwan kunneen hammeenya kufaatii dinagdee salphisuuf gargaaruu dandau taus, liqiin mootummaas akka dabalu taasiseera. Ogeeyyiin dinagdee liqiin dabaluu isaatiin biyyoonni hedduun sadarkaa liqaa mootummaa isaanii sadarkaa muddama duraatti hirisuu akka hin dandeenye, rakkoo liqaa fiduu akka dandau yaaddoo qaban ibsaniiru. Invastaroota pirojektoota haaraa yeroo dheeraaf waadaa galuu irraa waan of qusaniif mirkanaauu dhabuun weerara vaayrasii koroonaa fide invastimantii kallattiin alaa addunyaa irrattis hirateera. Kufaatiin kun biyyoota gidduutti walqixa kan hin raabsamne yoo tau, biyyoota dinagdeen guddachaa jiranii fi guddachaa jiran haalaan miidhamaniiru. Fakkeenyaaf, biyyoonni turizimii irratti hirkatan GDP isaanii irratti gadi buiinsa guddaa kan agarsiisan yoo tau, jijjiiramni gatii bobaaa biyyoota bobaaa irratti hirkatan irratti dhiibbaa hamaa geessiseera. Baankiin Addunyaa tilmaama 