<prompt> Kalaqni teleskooppii qorannoo hawaa akkamitti akka geessan?nan  <response>: Kalaqni teleskooppii qorannoo hawaa tarkaanfachiisuuf gahee olaanaa taphateera. Teleskooppii qabatamaa beekamaan inni jalqabaa bara 1608tti Nezerlaanditti Hans Lippershey, Zacharias Janssen fi Jacob Metius tiin kalaqame. Teleskooppiin kun ogeeyyiin urjii samii halkanii kan duraanii caalaa balʼinaan akka ilaalan kan godhe siʼa taʼu, kunis qaamolee samii haaraa akka argamanii fi waaʼee uumama cufaa ilaalchisee yaadota haaraa akka bocaman godheera. Fayyadamtoota teleskooppii beekamoo keessaa tokko Galiiloo Galiilee yoo tau, teleskooppii isaa fayyadamuun jioota Juupitaarii fi marsaa Veenus ilaale. Tajaajilli kun kanneen biroo waliin tauun, moodeela heliocentric sirna aduu, kan lafaa fi pilaaneetonni biroo naannoo Aduutti naannaan jedhee kaaeef ragaa cimaa tae. Akkuma teleskooppii fooyyaaa dhufeen, saayintistoonni uumama cufa balinaan qorachuu dandaaniiru, kunis waaee uumama uumama cufaa fi qaamolee isa keessa jiran argannoo haaraa akka argatan taasiseera. Beekumsi kun fedhii dhala namaa hawaa qorachuuf qabu kan dabalu yoo tau, walakkeessa jaarraa digdamaffaa keessa Fiigicha Hawaa Ameerikaa fi Gamtaa Sooviyeet gidduutti jalqabamuuf kan gargaare yoo tau, bara 1969tti yeroo jalqabaaf namni Jia irra buuu isaatiin fiixee irra gae.Ergasii teleskooppii taphachuu itti fufeera qorannoo hawaa keenya keessatti gahee murteessaa qaba. Teleskoopponni hawaa irratti hundaaan kan akka Teleskooppii Hawaa Habble, uumama cufa kana balinaan akka ilaallu kan nu dandeessisan yoo tau, kunis argannoowwan akka jiraachuu wanti dukkanaaaa fi anniisaa dukkanaaaa tae argamsiisuu dandaeera. Walumaagalatti kalaqni teleskooppii beekumsa waaee uumama cufaa irratti qabnu akka babalisnu kan nu dandeessise yoo tau, fedhii caalaatti qorachuuf qabnu kan nu kakaasedha. 