<prompt> Yaadota jijjiirama tirannaa lama wal bira qabuu fi wal bira qabuu.nan  <response>: Jijjiiramni adeemsa sanyiiwwan yeroon filannoo uumamaa fi jijjiirama jeneetikiitiin jijjiiraman agarsiisa. Adeemsa kana duuba malawwan jiran ibsuuf yaalan hedduutu jiru. Tiyoorii baayee beekamoo taan keessaa lama Tiyoorii Filannoo Uumamaa Chaarlis Daarwiin fi Tioorii Dhaala Amala Argaman kan Jiin Baaptistii Laamaarkii dha. Tiyoorii Filannoo Uumamaa Chaarlis Daarwiin akka jedhutti, lubbu qabeeyyii naannoo isaanii wajjin haala gaariin madaqan kanneen haala gaariin hin madaqne caalaa lubbuun jiraachuu fi wal hormaata guddaa akka qaban ibseera. Yeroo booda amalawwan milkaaoo taan kun ummata keessatti baayinaan waan mulataniif, gosootni haaraan akka uumaman taasisa. Tiyoorii kun seera buuuraa gurguddoo afur irratti kan hundaaedha: garmalee oomisha, garaagarummaa, filannoo fi madaqsuu. Garmalee oomishni jechuun gosootni baayeen isaanii sanyii lubbuun jiraachuu dandaan caalaa baayee horachuu isaanii kan agarsiisu yoo tau, kunis dorgommii qabeenyaaf sababa taa. Garaagarummaan garaagarummaa jeneetikii namoota dhuunfaa uummata tokko keessa jiran gidduu jiru agarsiisa. Filannoon kan uumamu namoonni dhuunfaa amala lubbuun jiraachuu fi wal hormaata isaan gargaaru qaban jiiniiwwan isaanii dabarsuudhaaf carraan isaanii guddaa yoo taedha. Madaqfamuu jechuun adeemsa ummanni yeroon naannoo isaanii wajjin haala gaariin mijatu agarsiisa. Gama biraatiin, Tiyoorii Dhaala Amaloota Argaman kan Jean-Baptiste Lamarcks, amalawwan bara jireenya orgaanizimii tokkootti argaman sanyii isaaniitti darbuu akka dandaan yaada. Fakkeenyaaf, bineensi tokko sababa sochii qaamaatiin maashaalee ciccimoo yoo horate, yaadni Lamaark sanyiiwwan isaas maashaalee ciccimoo akka qabaatan yaada. Tiyoorii kun amma baayinaan maqaa balleesseera, sababiin isaas ragaan saayinsii yaada amala argate dhaaluun ni dandaama jedhu deeggaru waan hin jirreef. Walumaagalatti, Tiyoorii Filannoo Uumamaa Darwiin fi Tiyoorii Dhaala Amaloota Argaman Lamaark lamaan isaanii iyyuu jijjiiramni akkamitti akka uumamu ibsuuf yaalu, taus mala buuuraa isaaniitiin garaagarummaa qabu. Tiyoorii Daarwiin seera buuuraa filannoo uumamaa, garaagarummaa fi madaqsuu irratti kan hundaae yoo tau, yaadni Laamaarkii ammoo amala argate dhaaluun ni dandaama jedhu irratti kan hundaaedha. Yaadni Darwin hara balinaan fudhatama kan qabu yoo tau, yaadni Lamarck ammoo ragaa saayinsiitiin kan hin deeggaramnedha. 