<prompt> Sababoota rakkoo maallaqaa bara 2008 mudate ibsi.nan  <response>: Rakkoon maallaqaa bara 2008 yeroo baayyee rakkoo maallaqaa addunyaa ykn Kufaatii Guddaa jedhamee kan waamamu dhiibbaan isaa addunyaa guutuutti waan itti dhagaameef. Sababoonni isaa baayee fi walxaxaa taus, xiinxaltoonni faayinaansii fi ogeeyyiin dinagdee irra caalaan isaanii kanneen armaan gadii gahee guddaa akka qaban walii galu: 1. Bubbee mana jireenyaa dhoe: Jalqaba bara 2000moota keessa gatiin mana jireenyaa US keessatti samii ol kae, kunis sadarkaa liqii laaftuu fi dhala gadi aanaa taeen kan kaedha. Kunis bubbee mana jireenyaa yeroo booda bara 2006tti dhoohe.Gatiin manaa yeroo gadi buu, abbootiin qabeenyaa manaa hedduun bishaan jalatti of argangatii mana isaanii caalaa liqii manaa isaanii irraa guddaa qabu. 2. Liqii subprime: Baankonni liqeessitoota liqii isaanii hin kaffalchiifneef carraa guddaa qabaniif liqii kennuu jalqaban. Yeroo baayyee liqiin manaa subprime kun namoota qabxii liqii gadi aanaa qabaniifi kaffaltii duraa xiqqaa ykn homaa hin qabneef kennama ture. Tilmaamni ture gatiin mana jireenyaa dabaluu itti fufee liqeeffattoonni liqii isaanii deebisanii maallaqaan gargaaruu akka dandaan ture. Yeroo bubbee mana jireenyaa dhoohe garuu, liqeessitoonni subprime hedduun liqii manaa gatii madaalawaa hin taane qabatanii hafan. 3. Sekuriteeshinii liqii: Baankonni liqii balaa qabu kana walitti qabuun invastarootaaf bifa sekuritiiwwaniin gurguru. Sekuritiiwwan kun yeroo baayee akka invastimantii balaa xiqqaa qabanitti dogoggoraan kan ibsaman yoo tau, kunis invastaroota baayeenbaankota biroo fi dhaabbilee faayinaansii dabalateeakka isaan bitatan taasiseera. Gatiin mana jireenyaa gadi buee dinagdeen yeroo suuta jedhu sekuritiiwwan kunneen gatii waan dhabaniif invastaroota hedduun kasaaraa guddaa mudataniiru. 4. Hojimaata baankii: Baankonni fi dhaabbileen faayinaansii hedduun amala of eeggannoo hin qabne irratti bobbaanii, invastimantii balaa qabu hojjechuu fi buaa guddisuuf humna isaanii ol kaaniiru. Gatiin invastimantii isaanii yeroo gadi buu baankonni kunneen hedduun isaanii rakkoo hamaa keessa of galchan. Dabalataanis, walitti hidhamiinsi baankota gidduu jiru, namni tokko yeroo rakkoon isa mudatu, sirna guutuu keessatti buaan domino domino effect ni jira jechuudha. 5. Dambii dhabuu: Xiinxaltoonni faayinaansii fi ogeeyyiin dinagdee hedduun toannoo qajeelfamaa dhabuun rakkoo maallaqaa kanaaf gumaacha guddaa akka tae irratti walii galu. Dambiiwwan laafaa taan baankonni amala balaa qabu irratti akka bobbaan kan hayyamu yoo tau, kufaatii sirnaa ittisuuf toora nageenyaa hin turre. Walumaagalatti, bubbee mana jireenyaa dhouu, liqii balaa qabuu fi dambiiwwan laafaa taan dabalatee wantootni walitti makaman rakkoo maallaqaa bara 2008 mudateef haala mijeessan. Kufaatiin kun balinaan kan mulate yoo tau, baasii fayyadamtootaa hirisuu, hojii dhabuu fi kufaatii kufaatii waggoota kurnan itti aananiif yeroo dheeraaf turuu fideera. 