<prompt> Yaadota lamaan waaee kaumsa uumama cufaa: Big Bang fi Steady State wal bira qabuu fi wal bira qabuu.nan  <response>: Tiyoorii Big Bang fi Steady State lamaan isaanii iyyuu kaumsaa fi jijjiirama uumama cufaa ibsuuf yaalu. Tiyoorii lamaan seera buuuraa koosmooloojii ammayyaa irratti kan hundaaan yoo tau, saayintistoota hedduudhaan kan deeggaramaniidha. Haa tau malee, yaadota lamaan gidduu garaagarummaawwan barbaachisoo taan hedduun jiru. Tiyoorii Big Bang jedhamu, yuunivarsiitiin haala baayee dhiibamee fi hoaa irraa kan madde yoo tau, yeroo tokko tokko akka tokkichaatti ibsama. Tilmaamaan waggoota biliyoona 13.8 dura, tokkichi kun dhohinsa guddaadhaan saffisaan babalatee, maatirii fi anniisaa hara uumama cufa keessatti arginu hunda uume. Tiyoorii kun akka jedhutti, erga dhohinsa jalqabaa sanaa kaasee yuunivarsiitiin babalachaa fi qabbanaaaa kan ture yoo tau, dhuma irratti urjiilee, galaaksii fi caasaa koosmii biroo uumuu isaati. Tiyoorii Steady State Steady State theory ammoo, uumamni jalqaba ykn dhuma akka hin qabnee fi yeroo hundumaa haala hara arginu kanaan akka ture yaada dhiheessa. Akka yaada kanaatti, uumamni bara baraa waan taeef, akkuma uumamni babalachaa deemuun dhangalaaa dhaabbataa tae eeguuf wanti haaraan itti fufiinsaan uumama. Garaagarummaan ijoo yaadota lamaan gidduu jiru tokko yaada jalqabaati. Tiyoorii Big Bang jedhamu yuunivarsiitiin jalqaba murtaaaa akka qabu kan ibsu yoo tau, yaadni Steady State ammoo yuunivarsiitiin yeroo hunda akka ture yaada dhiheessa. Garaagarummaan ijoo inni biraan haala uumama cufaa tilmaamame ti. Tiyoorii Big Bang jedhamu yeroo tokko yuunivarsiitiin yeroo ammaa caalaa baayee dhangalaaa fi hoaa akka ture kan tilmaamu yoo tau, yaadni Steady State ammoo yeroo hunda yuunivarsiitiin tilmaamaan wal fakkaata ture jedha. Tiyoorii lamaan kun waaee raabsa galaaksii fi raadiyaashiniin Duubbee Maaykirooweeyii Koosmii CMB irrattis tilmaama adda addaa ni kennu. CMBn raadiyaashiniin hoaa Big Bang irraa hafe jedhamee yaadama. Tiyoorii Big Bang jedhamu yuunivarsiitiin duubbee walfakkaataa raadiyaashiniin CMB qabaachuu akka qabu kan tilmaamu yoo tau, yaadni Steady State garuu akkas hin qabu. Tajaajilli raadiyaashiniin CMB yaada Big Bang kan deeggaru yoo tau, kunis ragaa haala hoaa jalqabaa uumama cufaa agarsiisa. Xumura irratti, yaadonni Big Bang fi Steady State lamaan isaanii kaumsaa fi jijjiirama uumama cufaatiif ibsa kan kennan yoo tau, garuu karaalee gurguddoo hedduudhaan garaagarummaa qabu. Dhumarratti, yaadni Big Bang dandeettii tilmaama sirrii ragaa ilaalchaatiin deeggarame gochuu irraa kan kae kaumsa uumama cufaatiif ibsa balinaan fudhatama qabudha. 