<prompt> Sababoota waraana biyya keessaa Ameerikaa xiinxalaa.nan  <response>: Waraanni Sivilii Ameerikaa, kan bara 1861-1865 gidduutti geggeeffame, waldhabdee guddaa sababoota hedduu irraa kan kae, dhimma hawaasummaa fi dinagdee irraa kaasee hanga garaagarummaa siyaasaa fi heera mootummaatti kae ture. Sababoota gurguddoo waraana kanaa keessaa muraasni kunooti: 1. Garbummaa Adeemsa jaarraa 19ffaa keessatti garbummaan dhimma Kaabaa fi Kibbaa gidduutti caalaatti qoqqooduu tae. Mootummoonni Kaabaa suuta suutaan garbummaa kan dhabamsiisan yoo tau, dinagdeen mootummoota Kibbaa ammoo humna garboota Afriikaa Ameerikaa irratti baayee kan hundaae ture. Taateewwan hedduun, kan akka maxxansa Harriet Beecher Stowes Uncle Toms Cabin bara 1851, kan dhugaa gara jabeessa garbummaa agarsiisu, fi murtii beekamaa mana murtii Dred Scott bara 1857, kan garboonni lammii Ameerikaa akka hin taanee fi kanaaf, mirga akka hin qabne ibsu, Kaabaa fi Kibba gidduutti waldhabdeen hammaate. 2. Mirga Mootummootaa Naannooleen Kibbaa doktiriinii mirga naannolee kan amanan yoo tau, doktiriiniin kun naannoleen dhuunfaa seera federaalaa heera mootummaa faallessa jedhanii fudhatan akka hin hojjenne aangoo akka qaban falmu. Dhimmi kun Rakkoo Nullification Crisis jalqaba bara 1830mootaa kan ture yoo tau, kunis yaaliin Kaarolinaa Kibbaa seera taarifa federaalaa akka hin hojjenne gochuuf goote irratti kan naannae ture. Taateewwan kanaa fi kanneen kana fakkaatan biroo hiika adda addaa Heera Mootummaa Ameerikaa fi gahee naannoleen mootummaa federaalaa waliin qaban cimsanii ibsaniiru. 3. Garaagarummaa Diinagdee Kaabaa fi Kibbaan jaarraa 19ffaa keessa dinagdee baayyee adda addaa guddisan. Mootummoonni Kaabaa caalaatti industirii kan qaban yoo tau, Kibbaan ammoo baayinaan qonnaan kan hojjetan yoo tau, dinagdeen ishee baayinaan oomisha suufii fi midhaan maallaqaa biroo irratti kan hirkate ture. Garaagarummaan dinagdee kun ejjennoo isaan taarifa irratti qaban, gahee mootummaan federaalaa fooyyaiinsa keessoo keessatti qabuu fi dhimmoota biroo irratti dhiibbaa uumeera. 4. Babalina Naannoo Ameerikaan lafa haaraa biyyoota dhihaa argachuun ishee naannoleen kun garbummaa ni hayyamu moo dhorku jedhu gaaffii kaaseera. Araaramni Mizuurii bara 1820 kana furuuf yaale, Mizuurii akka kutaa garbaa fi Meeyin akka kutaa bilisaatti fudhachuudhaan, madaallii humnaa Seenetii keessatti eeguun. Haa tau malee, taateewwan akka Seera Kansas-Nebraska bara 1854, kan murtee garbummaa hayyamuu fi dhiisuu isaa harka qubsiistota naannoo sanaatti dhiise, fi jeequmsa booda gareewwan garbummaa deggeranii fi farra garbummaa gidduutti uumame, waldhabdee Kaabaa fi Kibba gidduutti uumame cimseera . 5. Filannoo Abrahaam Liinkan Bara 1860tti miseensa Paartii Rippabilikaan farra garbummaa kan tae Abrahaam Liinkan Pirezidaantii taee filatame. Taatee kun kutaalee Kibbaa hedduudhaaf qoree isa dhumaa ture 