<prompt> Tarree kenname keessaa yaadota saayinsii lama adda baasuun ibsuu.Tiyoorii seelii fi tioorii heeliyoosentirikii  <response>: 1. Tiyoorii seelii: Tiyoorii seelii seera buuuraa baayoloojii yoo tau, lubbu qabeeyyiin hundi seelii irraa akka ijaaraman ibsu. Seelonni yuunitii buuuraa caasaa fi dalagaa orgaanizimii tokkoo yoo taan, yuunitii jireenyaa xixiqqoo adeemsa jireenyaaf barbaachisu hunda raawwachuu dandaaniidha. Yaadni kun jalqaba jaarraa 19ffaa keessa kan dhiyaate saayintistoota Maatiyaas Shilaayiden fi Tiyoodor Shuwaaniin ture. Tiyoorii seelii seera buuuraa gurguddoo sadii qaba: Tokkoffaa, lubbu qabeeyyiin hundi seelii irraa ijaaramaniiru. Lammaffaa, seelonni yuunitii buuuraa caasaa fi dalagaa lubbu qabeeyyii keessatti. Sadaffaa, seelonni adeemsa qoqqoodinsa seeliitiin seelii duraan turan irraa dhufu. 2. Tiyoorii heeliyoosentirikii: Tiyoorii heeliyoosentirikii moodeela sirna aduu kan Aduu giddu galeessa taee lafaa fi pilaaneetota biroo naannoo ishee naannaanii kaauudha. Kunis moodeela jioosentirikii duraan ture kan Lafa giddugala yuunivarsiitii Aduu fi pilaaneetota naannoo ishee naannaan waliin kaaee wajjin wal fakkaata. Tiyoorii heliocentric jalqaba Giriik durii keessatti Aristarchus of Samos tiin kan yaadame yoo tau, garuu hanga jaarraa 16ffaatti yeroo Nikolaas Kopernicus kitaaba isaa On the Revolutions of the Heavenly Spheres jedhu keessatti yaada kana balinaan dhiheessetti balinaan fudhatama hin arganne. Moodeelli heliocentric boodarra ilaalcha Galiiloo Galiilii fi seera sochii Sir Isaac Newton qopheesseen deeggaramee ture. 