<prompt> Yaad-rimee jijjiirama baayoloojii ni ibsi.nan  <response>: Jijjiiramni baayoloojii jechuun jijjiirama kuufamaa fi suuta suutaan amala dhaalmaa uummata tokkoo dhaloota walduraa duubaan dhufu agarsiisa. Adeemsi kun uumamaan kan uumamu yoo tau, mala adda addaatiin kan hoogganamu yoo tau, kanneen akka filannoo uumamaa, jijjiirama jeneetikii, dhangalaaa jiinii fi jijjiirama mutation dha. Jijjiirama jireenyaatiin, baayinni lubbu qabeeyyii naannoo haaraa ykn jijjiiramaa jiruuf deebii kennuudhaan walmadaaluu fi adda adda tauun, dhuma irratti gosoota haaraa uumu. Qajeelfamni ijoo jijjiirama baayoloojii orgaanizimoonni lubbu qabeeyyii hundi hidda dhalootaa waloo akka qaban, yeroon darbaa deemuun gosoonni taateewwan sanyiitiin addaan bauu isaaniiti. Adeemsi kun yeroo baayee akka muka damee qabuutti agarsiifamuu kan dandau yoo tau, hiddi haaraan kan durii irraa kan kaudha. Malawwan jijjiirama tirannaa baayee beekamoo taan keessaa tokko filannoo uumamaa yoo tau, amalawwan tokko tokko lubbuun jiraachuu fi walhormaata guddisan yeroon darbaa deemuun uummata tokko keessatti baayinaan mulatu. Kunis kan tau namoonni dhuunfaa amala kana qaban lubbuun jiraachuu fi wal hormaata, amala isaanii isa faayidaa qabu sanyii isaaniitti dabarsuudhaaf carraan isaanii guddaa waan taeef. Muutaashiniin ykn jijjiiramni DNA garaagarummaa haaraa uummata keessatti kan fidu yoo tau, jijjiirama jijjiirama tirannaafis gumaachuu dandaa. Adeemsa jijjiirama tirannaatiin, garaagarummaan lubbu qabeeyyii lafarra jiran kan uumame yoo tau, gosootni bakka fi naannoo adda addaa qabachuuf madaqaniiru. Innis mulata dizaayinii fi wantoota walfakkaatan addunyaa uumamaa keessatti mulataniif ibsa saayinsii kan kennu yoo tau, ragaa cimaa dameewwan saayinsii hedduu irraa argameen kan deeggaramuudha, kunis jeneetiksii, paleontology fi ikoloojii dabalatee. 