<prompt> Pfupisa nyaya yacho: Nzvimbo yakakwirira munzanga ine maropafadzo ayo - kunyange mumhuka dzomusango. Vanzveri vanodzidza mhembwe dzine mavara muKenya vakawana kuti nhengo dzepamusoro-soro dzedzinza dzinorarama kwenguva refu, dzine utano hwakanaka uye kunyange kuva navana vakawanda. Kuwana uku kwakaitwa nokuongorora urefu hwema telomere - machipisi ari panoperera tambo imwe neimwe yeDNA - ayo anoonekwa sezviratidzo zvinokosha zvokukwegura uye kushushikana mumarudzi akawanda, kusanganisira vanhu. Vanzveri vakadzidza mugariro noutano hwehyenas dzine mavara muKenya mufananidzo womuchitoro. Vakawana kuti nhengo dzepamusoro-soro dzemapoka dzinorarama kwenguva refu uye dzine utano hwakanaka uye vakadzi ava vane vana vakawanda. Kuwana kwacho kwakaitwa nokuongorora urefu hwema telomere. Nora Lewin anobva mudhipatimendi rezvemhuka reMichigan State University akati: Kana uchida kuona masangano ehyenas dzine mavara, donhedza nyama itsva pedyo nadzo. Zvinooneka nokukurumidza kuti ndiani ari kutonga uye ndiani asiri. Asi aida kuziva kana izvi zviratidzo zvoupenyu zvinogamuchirwa kwenguva refu zvaizotsigira zvaaiona mumunda. Amai Lewin vakashanda nemumwe munyori mukuru uye nyanzvi yezvezvipuka paMSU, Kay Holekamp kuti vaongorore mashoko emakore anopfuura 25 ezvipembenene munyika yeAfrica. Telomeres ndiwo makapisi ari panoperera tambo imwe neimwe yeDNA anodzivirira makromosome kuti asaora. Zviratidzo izvi zvinoonekwa sezviratidzo zvinokosha zvokukwegura uye kushushikana mumarudzi akawanda, kusanganisira vanhu. Kuderedza telomere chiratidzo chokuti masero ari kupinda munzira yokuzvidzivirira, zviito zvinonetsa izvo nokukurumidza zvingagona kutungamirira kumasero - uye kumunhu kana kuti kumhuka - rufu. Hyenas dzakakwirira dzaiva nematelomere akareba kupfuura vamwe vadzo. Muvanhu vaduku, telomere dzinenge dziri pakati pe8,000 ne10,000 nucleotides. Zvisinei, dzinopfupika nokuparadzana kwechimwe nechimwe, uye padzinosvika pakureba kwakakomba sero rinomira kuparadzana kana kuti rinofa. Iyi wachi yomukati inoita kuti kuve kwakaoma kuchengeta masero mazhinjisa achikura murabhoritari kwenguva inopfuura kuwiriraniswa kwemasero mashomanene. Akapedzawo zhizha riri muKenya achicherechedza chimiro chemagariro ehonye. Chikwata chevanzveri chakanangidzira ngwariro pa telomeres, ngowani dzinodzivirira makromosome kubva...  <response>: Vaongorori vakadzidza nezvemamiriro ezvinhu uye utano hwezvipembenene zvinonzi hyenas muKenya. Vakawana kuti nhengo dzepamusoro-soro dzemapoka dzinorarama nguva refu uye dzine utano hwakanaka. Vakadzi ava vaAlfa vakawanikwawo vaine vana vakawanda. Kuwana kwacho kwakaitwa nokuongorora urefu hwema telomere. Aya makapu ari panoperera tambo imwe neimwe yeDNA anoonekwa sezviratidzo zvinokosha zvokukwegura uye kunetseka muzvinhu zvipenyu zvakawanda, kusanganisira vanhu. Hyenas dzakakwirira dzaiva nema telomere akareba kudarika vamwe vadzo. 