<prompt> Akaretša sehlogo: Go tloga monkgo wa kofi e sa tšwago go nwewa go ya go monkgo o sa kgahlišego wa setimela sa ka tlase ga mobu, New York e na le motswako wa yona wa menkgo e sa tlwaelegago. Gaešita le ge motswako wo ka dinako tše dingwe o ka ba o boifišago, morago kua lekgolong la bo-19 la nywaga, menkgo motseng e be e le e bogale kudu le e sa kgaotšego go feta lehono. Ka gona, balaodi ba tša maphelo ba nakong yeo ba ile ba dira phetho ya go hlama mebapa ya monkgo go bontšha moo monkgo o tšwago gona mafelong a bjalo ka difeketori tša oli, mafelo a go hlwekiša makhura, mafelo a go hlaba diphoofolo le mafelo a go tšhela gase. Ka baka leo, bontši bja diintasteri tše di nkgago gampe di ile tša felela kua Brooklyn, gomme lefelo la diintasteri le tlogetše leswao la lona moo lehono. Ka mohlala, lefelo la Newtown Creek mollwaneng wa Brooklyn le Queens e sa dutše e le lefelo la lefelo la go hlwekiša meetse a ditšhila. Gona bjale CityLab e hweditše e nngwe ya mebapa ye ya histori ya go tloga ka 1870 yeo e bontšhago mafelo a fapa-fapanego a diintaseteri kua Manhattan le Brooklyn, ka ge dilete tše hlano di be di se tša hlwa di kopanywa. Eupja e be e se feela menkgo ya diintaseteri yeo e bego e baka mathata go ma-New York. Mmapa wo o tšweleditšwe nakong ya ge New York e be e e-ba le kgolo e sa kago ya bonwa pele. Nywageng ya bo-1860 le ya bo-1870, go ile gwa agwa meago e mefsa e 2 000 ngwaga o mongwe le o mongwe, ka ge palo ya batho bao ba bego ba hudugela dinageng tše dingwe e be e le 200 000 go ya go 300 000 ka ngwaga. Koketšego ya baagi e be e bolela koketšego ya ditlakala. Meetse a go hlapa a batho bohle, methopo ya meetse le dintlwana tša boithomelo di ile tša agwa feela ka 1897, gomme dintšhi di be di tletše ditarateng. Ka baka leo, badudi ba New York ba ile ba thoma go ngongorega go Lekgotla la tša Maphelo mabapi lemenkgo e sa kgahlišego, e sa hlwekago, e nkgago le e bolayago kudu. Lekgolong la bo-19 la nywaga, go be go dumelwa gore menkgo ye e sa kgahlišego e be e tliša malwetši, ka gona Lekgotla la tša Maphelo la New York City Metropolitan le ile la hlama mmapa go bontšha mafelo ao a hlasetšwego. Go leka go bontšha menkgo yeo e sego ya kgonthe - yeo e sa bonagalego, ya nakwana, yeo e fetogago ka mehla - ke modiro wa setšo o kgahlišago e le ka kgonthe, go bolela Melanie Kiechle, radihistori wa Yunibesithing ya Virginia Tech yo a boditšego...  <response>: Lekgolong la bo-19 la nywaga, go be go dumelwa gore menkgo e mebe e tšwago diintasetering tše bjalo ka tša go bolaya diphoofolo e be e ka fetiša malwetši. Dikgwebo tše dingwe, tše bjalo ka mafelo a go hlwekiša meetse a ditšhila, di ile tša feleletša di le Brooklyn e le go thibela monkgo go tšwa Manhattan. Diphefo di be di sa dutše di rwele monkgo o tšwago Brooklyn go ya Manhattan, di baka mathata magareng ga balaodi ba dilete ka bobedi. 