<classify> Aveline Kitomary -Dar es Salaam TAASISI ya Taifa ya Utafiti wa Magonjwa ya BinadamuNIMR, inatarajia kusimika mitambo yenye uwezo wa kuzalisha dawa za mitishambakuongeza uwezo wa kukabiliana na magonjwa mbalimbali yakiwamo selimundu sicklecell na tezi dume. Akizungumza wakati wa kampeni ya Tumeboreshasekta ya afya iliyoandaliwa na maofisa habari wa taasisi zilizoko chini yaWizara ya Afya, Maendeleo ya Jamii Jinsia, Wazee na Watoto, Mkurugenzi Mkuu waNIMR, Profesa Yunus Mgaya,alisema mitambo hiyo itakuwa bora zaidi na itagharimu Sh milioni 600. Alisema hadi sasa wameshatengeneza fomula ya dawaya mitishamba kuzalisha dawa za tezi dume na selimundu. Mashinehizo zikifika kazi yake ni kuzalisha dawa zinazotokana na fomula hizo nanyingine zikiendelea kutengenezwa. Serikali kupitia Wizara ya Afya walitupa Shmilioni 800, lakini tulipata fedha nyingine kutoka Costech Tume ya Sayansi ambaowametupa Sh milioni 400 kwa ajili ya kukarabati maabara zetu. Watafiti wameshatuambia ni maeneo gani yanatakiwakufanyiwa utafiti. Tuna tafiti ambazo zinaangalia dawa zinazotengenezwa maabaraza kemikali, namna ya kukinga au uwezekano wa kutumia mitishamba ili kutibumagonjwa, alisema Profesa Mgaya. Alisema lengo la uzalishaji wa dawa hizo nikuongeza kiwango cha matumizi ya dawa za mitishamba zenye uwezo mkubwa nchini. Zipo nchi duniani zinatumia dawa zamitishamba tu, nchi kama China, India, Korea na hata Amerika ya Kusini, lakinihata hapa kwetu watu wengi wanatumia dawa hizo, tunataka sasa ziboreshwe naziwe na vipimo sahihi ili ziwasaidie wananchi, hivyo tutaendelea kushirikianana waganga wa dawa asili ili kuziboresha, alifafanua. Kwa upande wake, Mkurugenzi wa NIMR Muhimbili,Profesa Sayoki Mfinanga, alisema hadi sasa wamefanikiwa kufanya tafiti zenyemafanikio makubwa kwenye ugonjwa wa kifua kikuu, vimelea vya Ukimwi na magonjwayasiyoambukiza. Uwezo wa kituo kufanya utafiti umeongezekakutoka wastani wa tafiti kubwa 10 kwa miaka ya 2010 mpaka wastani wa tafitikubwa 20 kwenye miaka ya kuanzia 2017. Pia tumeboresha ubora wa vipimo vyamaabara ya kitaifa ya kifua kikuu. Tumefanya utafiti wa VVU, hasa kwa upandewa tiba ya homa ya uti wa mgongo inayosababisha fangasi kwa wagonjwa wa VVUkwani huchangia vifo kwa asilimia 25 kwa wagonjwa walioathirika. Utafiti huo ulihusisha wagonjwa 721 kutokanchi tofauti barani Afrika. Mpango huo umefanikiwa kupunguza vifo kwa wastaniwa robo tatu ya kila wagonjwa 100 waliotibiwa. Utafiti huo ulifanywa WHO kuunga sera mpya yakutumia michanganyiko ya dawa hizi kutibu homa ya uti wa mgongo inayosababishwana fangasi, alieleza Profesa Mfinanga. Alisema utafiti uliofanyika pia umesaidiakushauri na kudhibiti usugu wa vimelea kwa dawa zinazotumika kutibu kifua kikuu. Tafiti iliyofanyika mwaka 2017 mpaka 2018kwa kuhusishwa wagonjwa wapya na wanaorudia 1,557 inaonyesha viwangovidogo vya usugu wa dawa kwa vimelea vya kifua kikuu. Usugu wa dawa madhubuti maarufu kwa jina la MDR TB ni asilimia 1.2 ambapo wagonjwa wapya ni asilimia 0.8 nawanaorudia matibabu ni asilimia 4.6. Matokeo hayo tofauti na tafiti tulizofanyamwaka 2007, zilionyesha kuwa usugu kwa dawa madhubuti kati ya mchanganyiko wadawa za kutibu kifua kikuu MDR ni asilimia 1.1 kwa wagonjwa wapya na wanaorudiamatibabu ni asilimia 4.6, alifafanua Profesa Mfinanga.  <topic>: AFYA 