<classify> CHRISTIAN BWAYA UKWELIi haunambadala. Hata usiposemwa wazi wazi, hubaki kuwa ukweli tu. Ukweli huwa unatabia ya kujitenga. Unaweza kufanya juhudi za kuukana lakini hauwezi kuufichakwa muda mrefu. Utauzuia leo kwa sababu zako, lakini kesho utachipua. Ukweli una nafasikubwa maishani. Katika uhusiano na watu, iwe kwenye familia, kazini, biasharana maeneo mengine unakochangamana na watu, hutokea nyakati mkalazimikakuambiana ukweli. Lakini wakati mwingine inashangaza kwanini umwambie mtuukweli na asiwe tayari kuupokea? Umewahi kujiuliza kwanini ukweli wakatimwingine hupuuzwa na kukataliwa? Kwanini baadhi ya watu huwachukia watu kwakosa moja kubwa la kuzungumza ukweli? Kosa ni nini? Fikiria uko kwenyekikao kazini na kuna mwenzenu asiyeweza kukaa na kitu kwenye nafsi yake bilakukitoa. Huyu ni mtu ambaye ikitokea hajaridhishwa na uamuzi wa bosi,atazungumza waziwazi kikaoni. Shida inakuja baada ya kuusema ukweli huo, si tuwafanyakazi wanaweza kujawa hofu, lakini pia uongozi unaweza kujenga uhasama namtu huyu. Kosa lake ni lipi? Kusema ukweli? Hata kwenye uhusianowa kifamilia, unaweza kuwa na jambo unalodhani mwenzako ni muhimu alifahamu nakulifanyia kazi. Labda ni uamuzi mbaya anayoyafanya na yanaweza kumgharimu, autabia fulani zisizofaa ambazo ikiwa zitaendelea, hutafurahia. Basi kwa kutambuaumuhimu wa kusema kile unachokiamini bila kuficha, unakaa naye kumweleza kwauwazi. Kwa mshangao wako, mwenzako anakujia juu na kupambana na ulichokisema.Usipokuwa makini huo unaweza kuwa mwanzo wa matatizo katika uhusiano wenu. Kosani lipi hapo? Kusema ukweli? Pamoja na umuhimuwake, unaona kwamba ukweli unaweza kuchangia watu kufarakana, marafikikuelewana vibaya, uhusiano kazini kuzorota, waajiriwa kufutwa kazi na hatakuzalisha misuguano baina ya ndugu na jamaa. Hili linashangaza kwa sababu kwahali ya kawaida ungefikiri shida ingeweza kuwa watu kuzushiwa, kusemwa kwamabaya wasiyo yafanya, kusingiziwa kwa mambo yasiyokuwapo. Inapotokea shidainakuwa ni ukweli kujisimamia kinyume na matarajio ya wale wanaoathirika namatokeo ya ukweli huo unajiuliza je, ni kwamba ukweli haupendwi vile ulivyo aukuna kingine kinachoumiza kuliko ukweli wenyewe? Katika kujibu swalihili, nikukumbushe kuwa hitaji muhimu la mwanadamu. Kila mwanadamu anahitajikupewa heshima. Hadhi ni kipaumbele kikubwa cha mwanadamu. Uhusiano wako nabinadamu huyu unategemea namna gani unalinda heshima na hadhi yake. Inapotokeaumeshindwa kulinda heshima hiyo aliyonayo, mwanadamu hawezi kukusikiliza. Kwalugha nyingine, chochote unachokifanya kwa mwanadamu huyu anayelinda heshima nahadhi yake lazima kwanza kilenge kulinda heshima yake. Hapa ndiko wasemaukweli wengi wanapokosea. Kwa kuamini kuwa wanachokijua ni ukweli usio na shaka,watu hawa hutumia ukweli huo kama kichaka cha kuumiza hisia za wale wanaotakiwakuupokea. Fikiria mume anayejua mke wake amekosea na anazungumza kwa lughayenye kumdhalilisha na kumvunjia heshima yake. Fikiria mke asiyependa tabiafulani aliyonayo mume wake na kutumia ukweli huo kama sababu ya kumvunjiaheshima na kumdhalilisha. Fikiria mfanyakazi anayefahamu udhaifu wa bosi wakena kuamua kuuzungumza hadharani bila kujali bosi atajisikiaje. Tabia ya kutokujaliwanaoguswa na ukweli huo watajisikiaje, unajikuta ukitengeneza mazingira ya waokujihami kulinda hadhi na heshima zao ingawa ukweli halisi wanaujua. Katikamazingira kama haya namna ukweli unavyosemwa unakuwa chanzo cha migogoroinayoepukika. Tunachojifunza ni kwamba unapomwambia mtu ukweli unaojua unawezakutishia hadhi na heshima yake, ni muhimu kuchukua tahadhari. Hakuna binadamuanayethubutu kuukubali ukweli anaojua unaweza kubomoa hadhi yake. Lakini pia, binadamu anahitaji kujihakikishia kuwa wewe unayemwambia ukweli unajali kwanza. Hii nayo ni hulka inayomtawala mwanadamu. Humsikiliza anayejua anajali hisia zake, anaheshimu mawazo yake, aliye tayari kusikiliza na anayejua thamani ya hadhi yake. Hulka hii ndiyo inayomfanya mwanadamu huyu asiweze kuchukulia kwa uzito kile kinachosemwa na mtu anayejua fika kuwa hajali hisia zake, haheshimu mawazo yake na haoni thamani yake. Ndio kusema ili binadamu aweze kukusikiliza lazima kwanza ajiridhishe kuwa unamjali. Tunachojifunza hapa ni kwamba ukweli usioambatana na upendo unachukuliwa kama ukatili. Unapomwambia mtu ukweli bila kumwekea mazingira ya kujisikia unamjali na kumpenda, hutafsiri ukweli huo kama njia ya kumdhalilisha na hatakubali. Siku nyingine kabla hujasema ukweli kama ulivyo, jiulize; unajali vya kutosha? Unampenda unayetaka kumwambia ukweli? Unatumia lugha inayoonesha kuheshimu utu wake? Ukweli usiotanguliwa na utu una tabia ya kupuuzwa. Christian Bwaya ni Mhadhiri wa Saikolojia, ChuoKikuu cha Kikatoliki Mwenge MWECAU. Twitter: bwaya, Simu: 0754 870 815  <topic>: AFYA 