<classify> MJADALA wa Bajeti Kuu ya Serikali bungeni uliofanywa kwa takribani wiki sasa, ulitawaliwa na hoja kali tano zikiwemo taulo za kike, kodi, ujenzi wa miundombinu ya miradi inayoendelea, kilimo na hali ya uchumi wa wananchi.Wakichangia mjadala huo wa Bajeti ya Kuu ya Serikali, Hali ya Uchumi na Mpango wa Taifa wa Maendeleo kwa mwaka 201920 uliowasilishwa Juni 13, mwaka huu na Waziri wa Fedha na Mipango, Dk Philip Mpango, wabunge wengi walipongeza ufutaji wa tozo za kodi zaidi ya 54, huku wakiibua mjadala mkali kuhusu taulo za kike.Mbunge wa Mtama, Nape Nnauye CCM akichangia mjadala huo, amesema uamuzi wa kufuta tozo 54, utasaidia kurahisisha mazingira ya ufanyaji biashara nchini lakini bado kuna tozo nyingine zinapaswa kuangaliwa.Pamoja na kufuta tozo ya visima sasa fikirieni kufuta kodi kwenye mitambo ya kuchimba visima vya maji. Mitambo hii itasaidia kuchimba visima pamoja na malango kwa ajili ya umwagiliaji, alisema Nape.Aidha, alishauri serikali kuongeza wigo wa walipa kodi ambao watasaidia kukusanya mapato mapya na ya kutosha kutekeleza miradi na vipaumbele vya serikali.Mbunge wa Mvomero, Said Murad CCM, alisema makadirio ya kodi yasiyo sahihi kwa wafanyabiashara ni chanzo cha kufa kwa soko la Kariakoo jijini Dar es Salaam.Murad pia ni Mwenyekiti wa Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Viwanda na Biashara, alisema kamati hiyo ilimshauri Rais John Magufuli, kukutana na wadau wa biashara kuzungumza nao jambo ambalo alilifanya Wanaozungumza maneno ya pembeni wameishiwa hoja, Mwenyekiti wa kamati ya viwanda ndio mimi. Naujua ukweli. Tozo kero 54 zimeondolewa sio jambo dogo ni jambo kubwa linalopaswa kupongezwa, alisisitiza.Naye Mbunge wa Gairo CCM, Ahmed Shabiby alichangia hoja ya kodi na kusema wafanyabiashara hususan wadogo wanakabiliwa na tatizo kwenye mashine za kutolea risiti za kieletroniki EFDs.Mashine za EFDs zimekuwa kero, sijajua tatizo ni kampuni zilizopewa tenda au la. Kila siku ni mbovu sasa zimekuwa mtaji kwa watu utaambiwa mashine mbovu nunua nyinge, alibainisha.Mbali na masuala ya kodi, suala jingine kubwa lililojitokeza ni taulo za kike ambazo Waziri Mpango katika hotuba yake, alisema msamaha wa kodi umefutwa kutokana na wafanyabiashara kunufaika huku bei ya bidhaa hiyo ikiendelea kuwa kubwa na haikumnufaisha mlaji.Wakichangia mjadala huo, wabunge mbali mbali waliitaka serikali kuja na njia bora zaidi ya kuwasaidia wanawake kwa kufanya bidhaa hiyo ipatikane kwa bei nzuri na ikiwezekana itolewe bure.Mbunge wa Bunda, Boniface Getere CCM aliliambia Bunge kuwa serikali inapaswa kusimamia viwanda vya ndani walivyoingia makubaliano ya kuzalisha taulo hizo ili wafikie utekelezaji wake na bidhaa hiyo ipatikane nchi nzima na kwa bei nafuu.Serikali isimamie viwanda vya wawekezaji wa ndani waliokubaliana kuzalisha taulo hizo ili zizalishwe kwa wingi na bei nafuu ziwasaidie wanawake na watoto wetu, wajisitiri, alisema Getere.Hoja hiyo iliungwa mkono na Mbunge wa Mtwara Vijijini, Hawa Ghasia CCM ambaye alisema njia pekee ya kumsaidia mwanamke na mtoto wa kike kwenye bidhaa hizo ni serikali kuhakikisha inasimamia viwanda vya ndani ili taulo hizo zizalishwe kwa wingi.Mbunge wa Kigoma Mjini, Kabwe Zitto ACT-Wazalendo alipinga pendekezo la serikali la kurejesha kodi ya taulo za kike na kusema uamuzi huo ni wa haraka na unarudisha nyuma sifa ya nchi.Alisema katika bajeti ya mwaka 201819, serikali iliondoa VAT kwenye taulo za kike, lakini bajeti ya 20192020 imerejesha kodi hiyo kwa madai ya walengwa kutonufaika.Inawezekana serikali ikawa sawa kwamba bei ya taulo hazijashuka, lakini inapaswa kutafakari je mwaka mmoja ambao utekelezaji umefanyika unatosha kupima ilichofanya mwaka jana, amehoji Zitto.Aliishauri serikali kutazama upya jambo hilo na kutoa muda wa kutosha kama ilivyofanya katika mafuta.Mwaka jana suala la taulo za kike tulikuwa mfano na India, Afrika Kusini na Australia wametuiga, alisisitiza Zitto.Mbunge wa Mtwara Mjini, Maftah Nachuma CUF, katika mjadala huo aliitaka serikali kutoa bure taulo za kike na wanafunzi ili wasikatize masomo wakati wa kipindi cha hedhi kwa sababu jambo hilo limewafanya wanafunzi wengi kutuhudhiria vipindi kwa hofu ya kuchafuka kutokana na kukosa fedha za kununulia bidhaa hiyo.Mbunge wa Konde, Khatibu Said Haji CUF alisititiza serikali kutoa bure taulo hizo kwa wanawake kwa sababu ni bidhaa muhimu kwao na bei yake ni kubwa na sio wanawake wote wanaweza kuinunua.Aidha, hoja nyingine muhimu zilizojadiliwa katika mjadala huo wa wiki moja ni pamoja na hali ya uchumi wa Zanzibar, ambayo Mbunge wa Welezo, Saaya Mkuya Salum CCM aliyewahi kuwa Waziri wa Fedha na Mipango, alisema hali ya uchumi visiwani Zanzibar inakua, lakini gharama za maisha zinaongezeka.Mkuya alisema hiyo ni kutokana na tozo za kodi za bidhaa zinazoingia kutoka Bara na kutaka kodi hizo zifutwe ili kusaidia wafanyabiashara na wananchi visiwani, kutokana na mahitaji yake kwa wingi kutoka nje ya Zanzibar.Mjadala huo pia uligubikwa na suala la kodi kwenye mawigi ambalo lilizua vioja kwa wabunge kugawinyika huku wengine wakitaka kodi iliyowekwa itolewe kwani wanawake wengi watakimbiwa kwa kuonekana tofauti wasipovaa mawigi huku wengine wakitaka iwekwe kwa sababu ni anasa.Keshokutwa Bunge linahitimisha mjadala wa siku saba wa mapendekezo ya Bajeti Kuu ya Serikali na Hali ya Uchumi kwa wabunge kupiga kura ya wazi itakayoamua kupita au kupingwa kwa mapendekezo hayo ya Sh trilioni 33.1, huku serikali pia ikiweka wazi vipaumbele vyake vikuu vinne.Juni 13, mwaka huu, Dk Mpango aliwasilisha bungeni mapendekezo ya bajeti hiyo sambamba na taarifa ya Hali ya Uchumi na Mpango wa Maendeleo wa Taifa kwa mwaka 201920 huku akitaja wazi vipaumbe vinne vya serikali.Akiwasilisha bungeni vipaumbele hivyo, Dk Mpango alisema vitawezesha katika utekelezaji wa sera za uchumi wa viwanda na kuiwezesha nchi kufikia uchumi wa kati ifikapo mwaka 2025.Vipaumbele hivyo ni viwanda na kilimo, ukuaji wa uchumi na maendeleo ya watu kwa kuimarisha utoaji wa huduma bora za kijamii, uboreshaji wa mazingira wezeshi ili kuendesha biashara na ufuatiliaji na tathmini, na huku bajeti ikikusudia kuimarisha zaidi ufuatiliaji na tathmini ya utekelezaji wa miradi ya maendeleo kwa ngazi zote.  <topic>: KITAIFA 