<classify> HUKO nyuma tuliwahi kuona jinsi methali za Kiswahili zinavyoweza kuhimiza ukuaji wa uchumi kupitia sekta ya viwanda. Tuliona kuwa methali ni miongoni mwa fani za kale na muhimu sana katika jamii nyingi ulimwenguni. Tuliona kuwa jamii nyingi ulimwenguni zenye lugha zao zimesheheni methali nyingi ambazo ni hazina kubwa kwa jamii hizo na zile zinazohusiana nazo. Kwa kuwa lugha ya Kiswahili ni lugha ya kale, ina utajiri mkubwa sana wa methali zinazotumia maneno ya kale ambayo mengine hayakuzoeleka kutumika katika mawasiliano ya kila siku ya wazungumzaji wa Kiswahili.Ni lengo la makala haya kufafanua baadhi ya maneno hayo japo kwa kifupi ili kumwonjesha msomaji na mpenzi wa Kiswahili utamu wa Kiswahili tangu kale hata sasa. Kwa kuanza basi, hebu tujikumbushe maana ya methali ili tunapokuwa tukiendelea na ufafanuzi kila mmoja wetu atambue tunashughulikia jambo gani hasa. Methali kwa maana yake rahisi, ni usemi mfupi wa kisanaa wenye mpangilio maalumu wa maneno unaodokeza kwa muhtasari fikra au mafunzo mazito yanayotokana na uzoefu wa maisha ya jamii inayohusika.Kama zilivyo semi nyingine kama vile vitendawili, nahau na misemo, methali zimekuwapo tangu kale. Ni rahisi sana kuitambua methali kwa sababu ina muundo wa pekee ikilinganishwa na semi nyingine za fasihi simulizi. Methali ni usemi mfupi wenye pande mbili za fikra, ambapo upande wa kwanza huwa ni tukio, na upande wa pili ni matokeo ya tukio hilo. Methali kama zilivyo semi nyingine kama vitendawili, nahau na misemo, pamoja na kutumia lugha ya picha, hutumia lugha ya mkato kama ulivyo wimbo au shairi. Kwa maana hiyo, wakati mwingine methali hukata maneno na au kutumia maneno ya zamani ambayo hayakuzoeleka kutumika katika maisha ya kila siku.Kazi ya fasihi kwa ujumla ni kuonya au kuitahadharisha jamii dhidi ya mambo mabaya yanayoweza kutokea katika jamii inayohusika. Methali kama utanzu wa fasihi inalo jukumu hilo pia. Methali pia hutoa mafunzo, hupamba lugha, kutoa mawaidha katika jamii na kuiunganisha jamii pamoja. Lengo la makala haya si kueleza dhana ya methali bali ni kutoa tu ufafanuzi wa baadhi ya maneno yaliyotumika katika methali hizo ambazo watumiaji wengi wa Kiswahili huyatumia wanapotumia methali hizo bila kujua hasa maana zao. Hebu sasa tuangalie baadhi ya methali hizo, kama ifuatavyo hapa chini: Methali ya kwanza ni ada ya mja kunena muungwana ni kitendo. Katika methali hii kuna maneno matatu tutakayoyafafanua ambayo ni ada lenye maana ya kawaida au desturi; mja ni binadamu wa kawaida.Kwa hiyo methali hii inasema: desturi ya binadamu ni kunena yaani kuongea. Binadamu wa kawaida husema maneno tu lakini mtu muungwana hutenda. Kinachotakiwa si maneno bali ni vitendo. Ulimwengu wetu leo umejaa watu wenye kusema maneno na kuahidi tu kuwa watafanya hiki na kile, lakini kusema kweli hatuoni vitendo vyovyote vinavyoendana na maneno hayo. Methali ya pili ni atangaye sana na jua, hujua. Kutanga ni kuzun guka huku na huko; kwa maana kuwa azungukaye muda mrefu juani yaani mchana hujifunza mambo mengi.Kwa kadiri ambavyo mtu anaona mambo mengi ndivyo anavyojifunza mambo mengi zaidi. Kwa maana hiyo methali hii inatuhimiza kutokaa tu vivihivi tukingojea mafanikio bila kujishughulisha, badala yake tuamke na kufanya kazi hasa katika suala la kujipatia maarifa na elimu. Aidha, methali nyingine ni Baniani mbaya kiatu chake dawa. Baniani ni mtu wa kabila mojawapo huko nchini India. Watu hawa ni maarufu kwa shughuli za biashara ya bidhaa mbalimbali. Hivyo, hata kama baniani mwenye awe mbaya kiasi gani wa sura au tabia lakini bidhaa zake ikiwa ni pamoja na viatu anavyoviuza katika duka lake ni dawa yaani huondoa tatizo la kuchomwa miba vikivaliwa. Bidhaa haziwezi kuwa mbaya kama alivyo Baniani mwenyewe.Kwa hiyo mtu hapaswi kumchukia mtu pamoja na vitu alivyonavyo ambavyo kwa kweli havina tatizo lolote. Kwa hiyo mtu hawezi kuwa mbaya kabisa na kila kitu huwa na uzuri wake. Methali nyingine ni ile inayosema bura yangu siibadili na rehani. Bura ni aina ya nguo iliyoshonwa kwa kutumia kitambaa duni. Kwa upande wake rehani ni kitambaa cha hariri cha thamani. Hii ina maana kuwa kile mtu alichonacho mtu hapaswi kukitoa na kukibadilisha na kingine kisicho chake hata kama machoni kinaonekana kuwa hakina thamani kama ile ya kitu kigeni. Kwa lugha nyingine, ni bora kuridhika na kukifurahia cha kwako kuliko kuringia na kujionyesha na kitu ambacho si chako na ambacho hakitadumu mikononi mwako.Methali nyingine inayofanana na hii ni usiache mbachao kwa msala upitao. Mbachao ni mkeka mkuukuu unaotumika nyumbani. Msala kwa upande wake ni mkeka mdogo mzuri. Sasa, haina maana kuutupa mkeka wa zamani eti tu kwa sababu umeona mkeka mzuri unapitishwa njiani. Tusiwaache rafiki zetu wa zamani kwa kuambatana na watu wengine ambao si wa kudumu. Aidha methali nyingine ni kutoa ni moyo usambe ni utajiri. Kama tulivyosema hapo juu kuwa methali hutumia lugha ya mkato kama yalivyo mashairi au semi nyingine kama vitendawili au nahau.Katika methali hii tunakutana na neno usambe. Hili neno limefupishwa kutokana na tungo usiambe, yaani ku-amba ni ku-sema, kwa hiyo usiseme. Kwa maana hiyo, basi methali hii inatutaka tuelewe kuwa kitendo cha kumsaidia mtu ni tendo linalopaswa kutoka moyoni bila kujali una wingi swa mali au pesa kiasi gani. Ndio maana inawezekana kuwa mtu ambaye ana vichache akatoa zaidi kuliko mwenye utajiri mwingi. Kwa hiyo, tunapaswa kuelewa kuwa kitendo cha kutoa kinatoka moyoni kwanza au kwa namna mtu anavyoguswa ndipo kionekane kwenye vitu vinavyotolewa. Itaendelea wiki ijayo Kulwa A. Kindija NI Msanifu Lugha Mkuu - BAKITA bakita habari.go.tz au kindijayahoo. co.uk  <topic>: KITAIFA 