<classify> LICHA ya dunia kuadhimisha Siku ya Saratani Februari 4, mwaka huu, imebainika kuwa bado ugonjwa huo ni tishio zaidi duniani.Hata hivyo, nchi wanachama wa Jumuiya ya Afrika Mashariki EAC zimeonekana kuwa mstari wa mbele katika kukabiliana na ugonjwa huo, kwa kuanzisha kampeni mbalimbali ikiwemo ujenzi wa hospitali za kisasa karibu katika kila nchi mwanachama.Kwa mujibu wa Wakala wa Kimataifa wa Utafiti wa Saratani, takribani wagonjwa wapya takribani milioni 22 wanatarajiwa kubainika kila mwaka ifikapo mwaka 2030, ikilinganishwa na milioni 14 waliobainika kuanzia mwaka 2012, huku vifo vikitarajiwa kuongezeka kutoka milioni 8.2 hadi milioni 13 ifikapo mwaka 2030. Na katika kukabiliana na ugonjwa huo, Rwanda hivi karibuni iliungana na nchi nyingine za EAC kuzindua kituo chake cha kisasa cha tiba ya kansa kinachomilikiwa na Hospitali ya Jeshi la Rwanda.Pia imelenga kutumia dola milioni 3.4 kwa mafunzo ya madaktari bingwa wa kansa 21, wataalamu wa mionzi, ngozi, wauguzi na kadhalika. Hii inamaanisha kuwa, nchi za EAC zimedhamiria kukabiliana kwa vitendo na ugonjwa huo ambao umekuwa ukigharimu fedha nyingi kwa kupeleka wagonjwa nje ya nchi. Rwanda kwa mfano, ugonjwa wa kwanda umetajwa kusababisha vifo 5,000 kila mwaka, sawa na asilimia 7 ya vifo vyote, kwa mujibu wa Shirika la Afya Duniani WHO.Kwa mujibu wa Waziri wa Afya nchini Rwanda, Dk Diana Gashumba, mbali ya hospitali ya kisasa, pia wana mikakati thabiti ya kuongeza ubora wa huduma katika vituo vya afya ili kukabiliana na saratani na magonjwa mengine yasiyoambukiza. Mbali ya kutibu wagonjwa wa Rwanda, milango iko wazi kwa wagonjwa wengine kutoka nchi jirani, alisema Luteni Kanali Pacifique Mugenzi, Mkurugenzi Mkuu wa Hospitali hiyo inayolenga kutoa huduma kwa mfumo wa bima za afya kwa takribani asilimia 80 ya wagonjwa watakaotibiwa hospitalini hapo.Wagonjwa wengiKatika ukanda wa EAC, Kenya ndiyo inayotajwa kuwa na idadi kubwa ya vifo kwa mwaka, kiasi cha 33,000 zikiwa ni takwimu kutoka WHO.Kenya iliripotiwa kuwa na wagonjwa 47,887 wa saratani mwaka 2018, wa saratani ya matiti wakiwa asilimia 13, kansa ya kizazi asilimia 11 na waliogua saratani ya koo wakiwa asilimia 9. Kulikuwa na vifo 15,762 mwaka 2016 na viliongezeka na kufikia 16,953 mwaka 2017.Na katika kukabiliana na kasi ya ugonjwa huo, Kenya imepanga kuwa kitovu cha tiba ya saratani katika Jumuiya ya Afrika Mashariki EAC na tayari imeanza mikakati ya kuanza na vituo vikubwa vinane vitakavyotoa matibabu ya kina ya ugonjwa huo. Pia katika mpango wake wa miaka mitano, Kenya inakusudia kusambaza tiba ya saratani katika Kaunti zake 47. Waziri wa Afya, Sicily Kariuki alikaririwa akisema mpango huo unatarajiwa kuanza haraka, lengo likiwa si kuwahudumia Wakenya kwa kiwango cha hali ya juu tu, bali wakazi wa nchi zote za Jumuiya ya Afrika Mashariki.Tunaamini licha ya kujali afya za wakazi wetu, kwa tiba hii tutavutia wageni kutoka nje ya jumuiya watakaokuja kutibiwa. Huo ndio mtazamo wetu wa mbali, alisema. Chini ya Mpango wa Taifa wa Udhibiti Saratani, wizara inakusudia kuziwezesha hospitali za kaunti zote kwa huduma za upasuaji, mionzi na tiba mbalimbali kwa ajili ya wagonjwa wanaolazwa na wanaotibiwa na kuondoka. Mpango huo unakwenda sambamba na kuanzisha kwa vituo vikubwa vya tiba ya saratani Mombasa, Nakuru, Nyeri na Kisii ili kuzipunguzia mzigo Hospitali ya Taifa ya Kenyatta KNH na Hospitali ya Rufaa ya Tiba ya Afya ya Moi.TanzaniaWakati Kenya ikiwa ya kwanza kwa idadi kubwa ya wagonjwa na vifo vitokanavyo na satani, Tanzania imetajwa kuwa ya pili kwa vifo 28,000 kwa mwaka, ikifuatiwa na Uganda yenye vifo 21,000 kwa mwaka. Takwimu za Taasisi ya Saratani ya Ocean Road ya Dar es Salaam, zinaonesha kuwa kwa ujumla kumekuwa na ongezeko la wagonjwa wa saratani.Mwaka 2015 kulikuwa na wagonjwa wapya 5,764 na mwaka 2016 waligundulika wagonjwa 6,338, idadi iliyoendelea kukua na kufikia 7,091 mwaka 2017 na mwaka jana wagonjwa 7,649. Hata hivyo, aina ya saratani inayotajwa kusababisha vifo zaidi ni ya kizazi inayochangia asilimia 31.2 ya vifo, ikifuatiwa na saratani ya matiti asilimia 12, saratani ya koo asilimia 9.8, tezi dume 3.9, saratani ya sehemu ya kichwa na shingo asilimia 6.8, kansa ya kibofu cha mkojo asilimia 2.8 na saratani ya ngozi, asilimia 2.6. Aprili mwaka jana, Tanzania lilikuwa taifa la saba Afrika kuanzishwa chanjo ya shingo ya kizazi ambayo husababisha vifo vya wanawake wengi kwa mwaka.Waziri wa Afya wa Tanzania, Ummy Mwalimu alisema Desemba mwaka jana kuwa, katika kila wagonjwa 100 wa kansa, 34 huugua saratani ya mlango wa kizazi na 12 kansa ya matiti. Na katika kukabiliana zaidi ya ugonjwa huo, Serikali ya Tanzania mwaka jana ilitoa Sh bilioni 7 ili kuiongezea uwezo wa kutibu Taasisi ya Saratani Ocean Road ORCI. Dk Crispin Kahesa, Mkurugenzi wa Kitengo cha Tiba katika ORCI, alikaririwa akisema kuwa gharama cha tiba ya saratani zimepanda kutoka Sh milioni 400 mwaka jana hadi Sh bilioni 9 kwa sasa.Aliongeza kuwa, ugonjwa huo ni changamoto kubwa katika sekta ya afya Tanzania. ORCI inapokea takribani wagonjwa 50,000 kwa mwaka, huku 29,000 wakitajwa kupoteza maisha.UgandaNchini Uganda, wagonjwa 32,617 waligundulika kuwa na saratani mwaka 2018, ikilinganishwa na 5,000 mwaka 5,000 na 4,000 mwaka 2016. Kati ya wagonjwa hao wa mwaka 2018, wagonjwa 21,829 waliaga dunia.Hayo ni kwa mujibu wa Waziri wa Nchi anayeshughulikia Afya ya Msingi, Joyce Aducu na kuonesha kuguswa na takwimu za Taasisi ya Saratani Uganda UCI. Alisema wagonjwa wengi hujitokeza wakati kuchunguzwa wakati tayari ugonjwa ukiwa umeshasambaa mwilini, hivyo kufanya kazi ya kutibu kuwa ngumu. Machi mwaka 2017, Uganda iliteuliwa na nchi wanachama wa EAC kuwa na hospitali ya kisasa ya magonjwa ya kansa iliyotengewa Dola za Marekani milioni 34 kwa ajili ya kuhudumia nchi wanachama. EAC inaundwa na nchi sita ambazo ni Tanzania, Kenya, Uganda, Rwanda, Burundi na Sudan Kusini.Kauli ya EACKutokana na wimbi la ongezeko la wagonjwa kwenda kutibiwa nje ya nchi, uongozi wa EAC kupitia Katibu Mtendaji wa Tume ya Utafiti wa Afya ya Afrika Mashariki EAHRC, Profesa Gibson Kibiki, ulielezea kusikitishwa na idadi kubwa ya wananchi ndani ya jumuiya kukimbilia tiba nje ya nchi, akisema kuna tiba bora na nafuu katika hospitali zilizopo ndani ya jumuiya kwa sasa.Alisema baadhi ya huduma zinazofuatwa nje kama tiba ya saratani, figo, moyo na kadhalika, sasa zinapatikana ndani ya Afrika Mashariki. Alisema kwa wagonjwa wenye matatizo ya figo wanaweza kutibiwa Kenya ambako huduma hiyo inatolewa kwa viwango vya juu; wenye magonjwa ya moyo wanaweza kutibiwa kwenye Taasisi ya Jakaya Kikwete JKCI iliyopo Muhimbili, Dar es Salaam nchini Tanzania, ambayo inatoa matibabu ya kibingwa kiasi cha kuwa gumzo ndani na nje ya jumuiya.  <topic>: KITAIFA 