<classify> VYOMBO vya uchunguzi vipo katika hatua ya mwisho, kukamilisha uchunguzi kuhusu watu waliohusika kuongeza ukubwa wa deni la usambazaji wa pembejeo za ruzuku kwa katika musimu wa mwaka 201516.Akizungumza kwenye Kongamano la Tano la Wadau wa Sekta ya Kilimo kuhusu Sera na Tathmini ya Kilimo nchini, Naibu Waziri wa Kilimo, Omari Mgumba alisema vyombo vya uchunguzi vipo katika hatua za mwisho kukamilisha uchunguzi huo.Mawakala waliosambaza pembejeo za ruzuku mwaka 201516, wanatakiwa kuvuta subira wakati vyombo vya uchunguzi vinakamilisha ukakasi wa matumizi ya fedha za ruzuku ya kusambaza mbolea na mbegu nchini, amesema Mgumba.Amesema madai ya mawakala hao, yameingia ukakasi kutokana na madeni wanayodaiwa kuwa makubwa na kupishana na takwimu za bajeti iliyotengwa, gharama ya vocha zilizutumika na pambejeo za mbolea na mbegu zilizosambazwa.Mgumba amesema bajeti ya pembejeo iliyotengwa mwaka huo ilikuwa Sh bilioni 35, lakini vocha zilizonunuliwa zilikuwa za Sh bilioni 70, lakini madeni yaliyoletwa wizarani yalionesha mawakala wanadai Sh bilioni 65.Alisema licha ya takwimu za madai ya mawakala kupelekwa wizarani, walipotakiwa kupeleka hesabu zao wenyewe, walisema madeni yao yanafika Sh bilioni 37 ambazo ni pungufu ya takribani bilioni 65 za madai ya awali.Alisema kutokana na kupishana kwa hesabu hizo, serikali kabla ya kuwalipa mawakala hao waliosambaza pembejeo hizo nchini, iliamua kufanya uhakiki wa madai hayo kupitia vyombo vyake vya uchunguzi ili kubaini deni halisi.Alisema baada ya vyombo hivyo kufanya uchunguzi, taarifa za awali zinaonesha kulikuwa na hujuma kubwa katika usambazaji wa pembejeo hizo, ambapo wapo baadhi ya watumishi wa serikali, mawakala na viongozi wa ngazi za chini, walihusika katika hujuma za matumizi mabaya katika usambazaji huo.Mgumba alisema taasisi za uchunguzi, zinakamilisha uchunguzi ili kubaini waliohusika na uhujumu hiyo ya kuongeza deni, watakaobainika kuhusika watachukuliwa hatua kutokana na uhujumu huo.Awali, Mwenyekiti wa Baraza la Kilimo Tanzania, Jacquline Mkindi alisema wapo mawakala waliosambaza pembejeo katika maeneo mbalimbali, wanadai ruzuku ya zaidi ya Sh bilioni 39.9 ambazo hadi leo hawajalipwa.Mkindi aliomba serikali kuwalipa mawakala madeni hayo ili mfumo wa kusambaza pembejeo hizo, zikiwemo mbolea na mbegu ili uendelee kufanya kazi kwa kutoa huduma kwa ajili ya kuboresha kilimo nchini.Akifungua Kongamano hilo, Waziri wa Nchi, Ofisi ya Waziri Mkuu, Uwekezaji, Angella Kairuki alisema miongoni mwa changamoto za kilimo nchini ni kutojiingiza katika kilimo cha umwagiliaji.Alisema katika hekta milioni 44 zinazofaa kwa kilimo nchini na kati yake hekta milioni 29 zinafaa kwa kilimo cha kumwagilia, lakini hadi sasa ni asilimia moja tu ya ardhi hiyo inamwagiliwa, wakulima wengi wanategemea mvua ya Mwenyezi Mungu, bila kutumia maji aliyotuwekea juu ya ardhi na chini ya ardhi.Alisema bado sehemu kubwa ya wakulima nchini, wanatumia jembe la mkono na matumizi ya wanyama kazi na matrekta ni kidogo mno, pia wakulima wanalima bila kufuata kanuni za kilimo bora.Wakulima wengi bado hawana ujuzi wa kutosha wa kanuni za kilimo bora kuanzia utayarishaji wa mashamba, upandaji, utunzaji wa mazao shambani, uvunaji na hifadhi ya mazao kiasi kwamba nguzu zinazotumika ni nyingi na mavuno ni kidogo, alisema Kairuki.Alisema pia wakulima wanaotumia mbegu bora, zinazotoa mazao mengi na kuhimili maradhi na athari za kimazingira ni wachache kutokana na uwepo wa kuzalisha mbegu za ndani ni asilimia 30 tu na 70 zinaagizwa nje.Aliwataka wawekezaji kujikita katika kuzalisha mbegu bora za kutosheleza mahitaji yetu ili kuongeza matumizi ya mbolea, ambayo ni kiasi kidogo kwa hekta, ambapo kwa nchi za SADC inatakiwa kutumia kilo 50 kwa hekta, lakini Tanzania inatumia wastani wa kilo 19 tu.Kutokana hali hiyo, serikali imeamua kutenga Sh bilioni 10 katika mwaka wa fedha 201819, kwa ajili ya pembejeo za kilimo yakiwemo madawa, mbegu na kukabiliana na milipuko kama viwavi jeshi, kwelea kwelea.Takwimu zinaonesha asilimia 65.5 ya Watanzania wanategemea ajira na maisha yao kwenye kilimo, ambacho kinachangia asilimia 95 ya mahitaji ya chakula nchini na asilimia 65 ya malighafi ya viwanda. Vile vile, asilimia 30 ya fedha za kigeni hutokana na mauzo ya nje ya mazao na bidhaa za kilimo na huchangia asilimia 25 kwenye Pato la Taifa.  <topic>: KITAIFA 