<classify> RAMADHAN HASSAN-DODOMA WAZIRI Fedha na Mipango, Dk. Philip Mpango, amesema hadi kufikiaNovemba 30, mwaka jana deni la Serikali limefikia Sh trilioni 54.84 sawa naongezeko la asilimia 11.7 ikilinganishwa na Sh trilioni 49.08 Novemba mwakajuzi. Amesema kati ya kiasi hicho, deni la nje ni Sh trilioni 40.39 na denila ndani ni Sh trilioni 14.44. Akizungumza na waandishi wa habari jijini Dodoma jana, Dk. Mpangoalisema kuwa ongezeko la deni hilo limetokana na riba ya mikopo ambayo mikatabayake iliingiwa zamani na mikopo mipya yenye masharti nafuu na ya kibiashara ilikugharamia miradi mbalimbali ya maendeleo. Alisema kukua kwa deni hilo la Taifa kunatokana na sababu kwamba kwasasa Serikali inalipa madeni ya miaka ya nyuma. Kumbukeni fedha ambazo tumekuwa tukikopa tangu uhuru kutoka Benki yaDunia unaanza kulipa baada ya miaka 40. Na hizi tunazoendelea kukopa watalipawatoto wetu na zimefanya kazi za maana na hicho ndiyo chanzo cha kukua kwa denikwani tunalipa kwa riba. Mahitaji yetu yameendelea kuwa makubwa na fursa za kukopa mikoponafuu inapungua, tumeanza kukopa mikopo ya kibiashara, lakini tunaanza ileyenye nafuu. Lazima tukope, hakuna nchi isiyokopa, hata fedha za mikopo ni zakwetu, kwani za nani? Kwa hiyo tuelewane kile kidogo ambacho tunakopa kina riba,lakini bado tunaenda katika riba ndogo, alisema Dk. Mpango. WAHUJUMU WATOABIL 10- Aidha Dk. Mpango alisema hadi Desemba 13, mwaka jana zaidi ya Sh bilioni10 zimerejeshwa na waliokiri makosa ya uhujumu uchumi. Hatua hiyo ilitokana na agizo la Rais Dk. John Magufuli la kutoa wikimoja kuanzia Septemba 22, mwaka jana watuhumiwa wote wenye makosa ya uhujumuuchumi kukiri makosa yao na kuomba radhi na kurejesha kiasi cha fedhawanachoshtakiwa kuhujumu. Septemba 30 mwaka jana, Mkurugenzi wa Mashtaka DPP, Biswalo Mgangaaliwasilisha ripoti ya suala hilo kwa Rais Magufuli na kuongeza kuwa kiasi cha Shbilioni 107 zitarejeshwa na watuhumiwa hao. Hizi fedha za walewanaorejesha ambazo walikuwa wamekwapua baada ya fursa aliyotoa Rais Magufulizilifunguliwa akaunti maalumu kwa Mkurugenzi Mkuu wa Mashtaka DPP, zipo kwenyeakaunti maalumu, huko baadae Serikali ina utaratibu wake itazifanyia maamuzikwa maana ya matumizi, alisema wakati akizungumzia kuhusu hali ya uchumi waTaifa kwa mwaka 2019 na tathmini ya awali ya utekelezaji wa bajeti kwa nusu yakwanza ya mwaka wa fedha 201920. UWANJA WA NDEGEMSALATO Akitolea ufafanuzi kuhusu wananchi ambao wanadai fidia kupisha ujenziwa Uwanja wa Ndege wa Msalato, Dk. Mpango alisema wananchi watalipwa na wasiwena haraka. Watalipwa fidia zilizo halali ili ujenzi uanze na sasa fedhatumepata na utakuwa uwanja mzuri na wa kisasa, alisema Dk. Mpango. ONYO NOTI BANDIA Katika hatua nyingine, Dk. Mpango alisema kuwa watu ambaowanatengeneza na kusambaza noti bandia, kama angekuwa na uwezo wangekatwa miguuna mikono. Narudia tena, ni kosa kubwa sana, yaani hawa wanatuhujumu. Ningekuwani Law of the Jungle na rais waoni mimi, kwanza ningekata mikono na miguu na kama ni wanaume hata korosho zaoningevunja. Mnacheka lakini its very serious crime, angalieni wenzetu Zimbabwe,mpaka mnaanza kutumia sarafu za nchi nyingine, hawa sio watu wa kuwachekea nakuchezea, wanastahili adhabu kali ili wakome na wasirudie, yaani ni jambo kubwa,haiwezekani tupo katika mtumbwi mmoja halafu unatoboa. Nawaomba Watanzania mnisikie, kila Mtanzania atambue alama za noti,wengine unakuta hata hiyo saini haifanani na gavana huyu au aliyeondoka. Usikumuwe makini, Mheshimiwa Gavana Profesa Floreans Luoga haya masomo muyatoe kwawatu wengine, hii noti ukiiangalia ina kautepe kwa ndani, hizo bandia hazinahiyo, alisema Dk. Mpango. RIPOTI YA IMF Kuhusiana na ripoti iliyotolewa na Shirika la Fedha la KimataifaIMF kuhusu hali ya uchumi wa nchi, Dk. Mpango alisema wataipitia tena upyakwani kuna baadhi ya takwimu zilikuwa hazijakaa vizuri. IMF tunaenda nao vizuri yale mambo mengine ilikuwa ni baadhi yawataalamu wa taasisi ile walikiuka maadili, lakini taarifa ile ilikuwaimesambaa sana, wametumia hata uchunguzi maalumu ndani ya IMF lakini ilikuwangumu. Tulielewana na wamerudi hapa mara mbili na mwezi huu timu yawataalamu inarudi ili kwa pamoja tupitie tena takwimu mbalimbali za hali yauchumi wa nchi yetu na dunia kwa jumla. Nadhani siku za karibuni tutapokea pia Mwakilishi Mkazi wa Shirikala Fedha Duniani, yule aliyekuwepo ameondoka. Msisitizo wangu kwenu ni kwamba pale ambapo hizi timu zinazungumzanasi, hususan kwenye sekta binafsi waambieni ukweli, msiwape maoni ambayoyameelemea upande mmoja. Kama wewe ni wa chama fulani unafanya biashara na huitaki Serikaliambayo ipo madarakani, yaani hata nchi yako hutaki kuisema vizuritunakushangaa, alisema Dk. Mpango. UCHUMI WA TAIFA Alisema katika kipindi cha Januari hadi Juni mwaka jana, Pato laTaifa lilikua kwa asilimia 6.9 ikilinganishwa na asilimia 6.8 katika kipindi kama hicho mwaka juzi. Ukuaji huu ulichochewa zaidi na kuongezeka kwa uwekezaji, hasakatika miundombinu kama vile ujenzi wa barabara, reli na viwanja vya ndege,kutengemaa kwa upatikanaji wa nishati ya umeme, kuimarika kwa huduma zausafirishaji, kuongezeka kwa uzalishaji wa madini hasa dhahabu na makaa yamawe, alisema Dk. Mpango. Alisema sekta zilizokua kwa kasi kwa kipindi cha nusu ya kwanza yamwaka jana ni pamoja na ujenzi 16.5, uchimbaji madini na mawe 13.7,habari na mawasiliano 10.7, maji 9.1 na usafirishaji na uhifadhi wamizigo 9.0. MFUMUKO WA BEI Alisema mfumuko wa bei uliendelea kubakia ndani ya lengo la asilimia5.0 katika mwaka ulioishia Novemba 2019, ambapo katika kipindi hicho, mfumukowa bei ulifikia wastani wa asilimia 3.8 ukilinganishwa na asilimia 3.0 katika kipindi kama hicho mwaka juzi. Kiwango hiki ni chini ya lengo la nchi za Jumuiya ya AfrikaMashariki la asilimia 8.0, alisema Dk. Mpango. Alisema Pato la Taifa linatarajiwa kukua kwa asilimia 7.0 mwaka huuna kwa wastani wa asilimia 7.1 katika kipindi cha muda wa kati. Alisema Maoteo hayo yamejengwa katika misingi ya Uendelezaji wauwekezaji katika miradi ya miundombinu na utekelezaji wa mpango wa kuboreshamfumo wa udhibiti wa biashara. Dk. Mpango alisema zipo changamoto mbalimbali ambazo Serikaliimeendelea kukabiliana nazo kwa kushirikiana na wadau, hususan sekta binafsiambazo ni uwezekano wa kupanda kwa bei za mafuta kwenye soko la dunia. Alizitaja changamoto zingineni athari za vita ya kiuchumi baina ya mataifa makubwa kiuchumi hususanMarekani na China na kuongezeka kwa gharama za mikopo. GAVANA ATOA NENO Gavana wa Benki Kuu ya Tanzania BoT, Profesa Floreans Luoga, alisema suala la noti bandia wamekuwawakilishughulikia kwa kina. Hilo tunalifuatilia, ndiyo maana ndani ya benki hakuna fedha bandia,mtu yeyote anayehusika na utengenezaji, huyo anataka kuleta maafa makubwa kwa nchi. Na mara ya mwisho wakatinalizungumzia hili, nilisema turudi kwenye adhabu za kijamii ambazo ni kumtengana jamiii na kumfukuza akaishi kwenye uhayawani wake, alisema Profesa Luoga. KUTUMA, KUPOKEAFEDHA Akilitolea ufafanuzi suala la kutuma na kupokea fedha katika mitandaoya simu, Profesa Luoga alisema kuwa Serikali inakuja na mfumo mmoja ilikuhakikisha gharama zinakuwa chini. Unapotuma fedha yule anayehamisha mpaka kukufikia wapo wengi, kitukinachofanyika ni kutekeleza uanzishwaji wa National Switch, tuna syteamtunaijenga kwa sasa itaondoa hawa wote wa katikati na itakapokamilika hakutakuwana gharama kubwa ili utumaji, upokeaji wa fedha uwe ni nafuu kabisa, alisemaProfesa Luoga. UTAKATISHAJI WAFEDHA Kuhusu utakatishaji wa fedha, Profesa Luoga alisema Serikali imekuwaikichukua hatua mbalimbali kukabiliana nao. Hilo ni kosa na hatua zimeendelea kuchukuliwa kuhakikishautakatishaji fedha haufanyiki na watu wengi wameingia katika matatizo na wapo mahakamani,alisema Profesa Luoga. RIBA KUBWA Kuhusiana na riba kubwa zinazotolewa na taasisi ndogo za kifedha,Profesa Luoga alisema sio sawa na Serikali inakuja na mfumo maalumu wa kudhibiti. Sio sahihi kwa mabenkikupeleka gharama za uendeshaji kwa wateja, hatua mbalimbali tumezichukuaikiwemo riba kushuka na riba tunataka iwe chini na zikizidi kuwa juu tutachukuahatua na tumeanza kuchukua hatua kwa kuzifanyia uchunguzi na tutachukua hatua,alisema Profesa Luoga.  <topic>: KITAIFA 