<classify> KATIKA kukabiliana na magonjwa ya saratani na mengine yasiyoambukiza, Benki ya Maendeleo Afrika Mashariki EADB imeamua kuelekeza nguvu katika mafunzo kwa madaktari wa nchi za Jumuiya ya Afrika Mashariki EAC.Tayari benki hiyo imeshatumia shilingi za Uganda milioni 165 kwa mafunzo yaliyolenga madaktari 394. Aidha, imelenga kuwaongezea ujuzi madaktari wa magonjwa ya saratani wapatao 600 kutoka nchi za Tanzania, Kenya, Uganda na Rwanda kabla ya mwaka 2020.Akizungumza wakati wa kukabidhi vyeti kwa madaktari 42 wa Kenya jijini Nairobi, Kenya, Mkurugenzi Mkuu wa EADB, Vivienne Yeda alisema mpango huo wa miaka mitatu, umekuja kutokana na kuongezeka kwa magonjwa, hasa yasiyoambukiza kama moyo, saratani, kisukari na kadhalika.Alisema kwa mafunzo yanayowagusa madaktari wa Kenya, nguvu imeanzia kwa madaktari wa maeneo ya pembezoni mwa nchi ili waweze kuwasaidia wagonjwa waliopo katika maeneo yao, badala ya kuwafanya wote wakimbilie hospitali za mijini.Wakisaidiwa huko waliko kwanza watapata msaada wa haraka, lakini pia itawapunguzia gharama za kusafiri kufuata tiba mijini, alisema. Alisisitiza kuwa mpango huo utasambaa katika nchi zote za EAC.Hali ilivyo Afrika Mashariki Kenya ndiyo inayotajwa kuwa na idadi kubwa zaidi ya vifo vinavyotokana na magonjwa ya saratani katika Afrika Mashariki, kwa mujibu wa utafiti wa Shirika la Afya Duniani WHO.Kulingana na utafiti huo, saratani huua Wakenya 32,987 kila mwaka, sawa na asilimia 40 ya vifo takribani 89,426 vinavyoripotiwa kutokea katika nchi tatu kati ya sita za EAC, yaani Kenya, Uganda na Tanzania.Ripoti hiyo inayoitwa Globocan ilitazama vifo kutokana na ugonjwa huo miongoni mwa wanaume na wanawake. Tanzania ilitajwa kuwa ni ya pili kwa vifo 28,610 huku Uganda ikiwa na vifo 21, 829.Saratani ya njia ya uzazi kwa wanawake ndiyo inayoonekana kusababisha vifo vingi zaidi, ikichangia vifo 14,282, karibu mara mbili ya watu waliofariki kutokana na kiini cha pili cha vifo ambacho ni saratani ya koromeo.Saratani kwa wanaume, yaani tezi dume na saratani ya matiti pia ni miongoni mwa aina za saratani zinazoongoza kwa kusababisha vifo katika nchi hizo. Jumuiya ya Afrika Mashariki ambayo imeorodheshwa na WHO, kama moja ya eneo lenye hatari ya saratani ya mlango wa uzazi, ilianzisha kampeni ya kutoa chanjo katika kila taifa ili kudhibiti ugonjwa huo ambao hukumba wanawake.Kampeni hiyo iliyoanza Aprili, imekuwa ikiwapa chanjo wasichana kuanzia miaka 14. Ijue saratani Kansa au saratani ni ugonjwa unaoanzishwa na seli za mwili zinazoanza kujigawa, yaani kukua bila utaratibu na bila mwisho.Ni aina ya uvimbe unaoweza kukua taratibu au haraka, lakini hatimaye husambaa mwilini na husababisha maumivu na dalili nyinginezo hatari kwa maisha ya mgonjwa huyo asipotibiwa mapema.Kwa mujibu wa majarida ya kitaalamu katika sekta ya afya, kuna aina zaidi ya 100 za saratani kulingana na mahali ilipoanzia. Mathalani kuna kansa ya matiti, koo la hewachakula, tumbo, utumbo, kongosho, ini, mifupa, misuli, tezi, damu, ubongo, macho, kizazi, shingo ya kizazi, kibofu cha mkojo na mirija ya mkojo.Kuna viashiria vya kansa visivyozuilika kama vile jinsia, umri, uwezekano wa kurithi, mionzi ya jua, madhara migodini na kadhalika wakati inayoweza kuzuilika ni ile inayotokana na mazoea mabaya, kwa mfano uvutaji sigara, unywaji pombe kali, ulaji usiofaa, kutofanya mazoezi, kutojishughulisha au unene uliokithiri, kutojali mazingira safi na salama kazini na viwandani, dawa ya sumu ya kuulia wadudu na kadhalika.Dalili za kansa Baadhi ya dalili za ugonjwa huo ambao ukiwahiwa unatibika ni kupoteza uzito haraka, joto la muda mrefu la mwili na uchovu wa muda mrefu bila sababu yoyote.Kansa inaweza kubadilisha rangi na sura na vidonda vinaweza kuonekana mdomoni kwa muda na hisia za uchungu kuongezeka. Tiba ya kansa Kwa miaka mingi kumekuwa na majadiliano ya kazi na utafiti wa dawa za kulevya kwa ajili ya kutibu kansa.Lakini, kwa bahati mbaya, dawa bado haijaona njia moja ya kutibu wagonjwa hao. Kwa hiyo, baada ya kugundua michakato ya saratani, matibabu magumu yanafanywa kwa kutumia mionzi, tiba ya radi na kadhalika.  <topic>: KITAIFA 