<classify> MSHIKAMANO baina ya watu na tembo imekuwa changamoto kubwa katika uhifadhi nchini Tanzania, na katika maeneo mengi ya tembo wa Afrika. Tembo ni mnyama wa nchi kavu jamii ya mamalia.Ndiye mnyama mkubwa kuliko wote waishio nchi kavu na ni aina ya viumbe wanaopewa kipaumbele katika uhifadhi nchini Tanzania. Kuna aina mbili za tembo duniani. Wapo tembo wa Bara la Afrika na tembo wa Bara la Asia. Kuna spishi mbili za tembo wa Afrika; tembo wa msituni na tembo wa uoto wa savana. Tanzania ina tembo wa savana pekee.Tembo wa msituni hupatikana katika nchi za Afrika ya Kati na Magharibi. Tembo anakadiriwa kuwa na uzito wa tani 6.6 kwa madume na tani 3.3 kwa majike na huishi miaka 60 hadi 70.Hupendelea kula mimea, magome ya miti, matunda, majani na nyasi. Kuna tofauti kati ya tembo dume na tembo jike. Tembo dume huwa na mwili mkubwa uliojengeka, paji la uso huwa na mviringo, lakini tembo jike huwa na paji lililochongoka.Tembo hutambuliwa kwa mchango wao katika uchumi wa taifa kupitia utalii wa wanyamapori. Wanyama hawa wamekuwa hatarini kutoweka kutokana na ujangili kwa ajili ya pembe zao.Kwa miaka mingi, Tanzania imejijengea sifa barani Afrika na dunia nzima kuwa moja ya nchi zenye idadi kubwa ya wanyamapori, hasa tembo. Hata hivyo, takribani asilimia 60 ya tembo wote wa Tanzania wanapatikana kwenye Pori la Akiba la Selous na wengine wengi hupatikana katika Hifadhi ya Taifa ya Mikumi na hifadhi nyingine nchini.Kufuatia uwepo wa tembo wengi na wanyama wengine, na ukubwa wa Pori la Akiba la Selous, Shirika la Elimu, Sayansi na Utamaduni la Umoja wa Mataifa Unesco liliipa sifa Selous kuwa moja ya maeneo adimu ya hifadhi duniani maarufu kama World Heritage Site.Hatua hii imeiletea sifa nyingi Selous na hivyo kuifanya kuwa kivutio kikubwa cha watalii ndani na nje ya nchi ambao huja kuangalia tembo na wanyama wengine. Uwepo wa tembo kwenye hifadhi zetu huvutia watalii wengi toka ndani na nje ya Tanzania wanaofika kuangalia tembo na wanyama wengine maarufu wapatikanao kwenye hifadhi za Tanzania. Uwepo na ujio wa watalii huchochea shughuli za utalii hasa huduma za malazi, usafiri, chakula na nyinginezo kwa watalii.Hii hufanya Watanzania wengi kupata ajira na hivyo kuchangia kwa kiasi kikubwa kukua kwa uchumi wa Tanzania, hasa pato la taifa kupitia makusanyo ya kodi mbalimbali. Hapa nchini, kwa zaidi ya asilimia 90 ya utalii unategemea wanyamapori.Watalii wengi huja kuwaona wanyama, kuwapiga picha na kuondoka. Wanyamapori wamebeba utalii kwa kiasi kikubwa na utalii umesaidia kukuza uchumi wa nchi hii. Wanyama hawa kupitia utalii wanasaidia kupata fedha za dawa, vitabu na vifaa mahitaji mengine shuleni, wanasaidia kuwezesha ujenzi wa barabarana na miundombinu mingine na pia, wanachangia uwezo wa kulipa mishahara kwa watumishi wa umma.Tembo pamoja na wanyamapori wengine wamekuwa kivutio kikubwa cha utalii na hivyo, huisaidia nchi kupata fedha za kigeni zinazosaidia maendeleo ya kiuchumi nchini. Kwa mujibu wa Waziri wa Maliasili na Utalii, Dk Hamisi Kigwangalla, sekta ya utalii imechangia asilimia 17.6 ya pato la taifa mwaka 2019 na asilimia 25 ya fedha za kigeni.Waziri Kigwangalla alinukuliwa mwaka jana akisema hayo katika mkutano wa TANAPA na wahariri na waandishi waandamizi kutoka vyombo mbalimbali vya habari nchini. Uwepo wa tembo na wanyama wengine pia ni chanzo kikubwa cha ajira kwa vijana wengi kuajiriwa katika sekta ya wanyamapori na utalii. Kwa mfano, mwaka 2016, watu takriban 600,000 waliajiriwa moja kwa moja katika sekta ya utalii na wengine takriban milioni moja katika ajira mbadala.Tembo ni mnyama ambaye ana mvuto mkubwa kutokana na ukubwa, uzuri wake wa asili na muundo wa jamii na tabia yake. Mambo hayo humfanya tembo kuwa urithi wa taifa, kama ilivyo kwa mnyama mwingine anayevutia, twiga. Tembo ana umuhimu sana katika utamaduni wa Kiafrika. Kwa mfano, hutokea katika mapambo kama vile hereni, pete na hata michoro ya kwenye mavazi. Pia tembo wana nafasi maalumu katika hadithi za Kiafrika.Tembo ni mnyama tegemeo kwa wanyama wengine na muhimili mkubwa katika mfumo wa ikolojia na mifumo ya utegemezi ya chakula ndani ya hifadhi. Hii hutokana na uwezo wa kula takribani kilo 139 kwa siku, kitendo kinachofanya kupungua kwa mrundikano wa vichaka na kutoa uwazi kwa mimea mingine hasa majani kuota na kurahisisha mfumo wa chakula kwa viumbe vingine.Tembo husaidia pia katika mtawanyiko wa aina tofauti tofauti ya mimea ndani ya hifadhi. Kinyesi cha Tembo ambacho huwa ni kikubwa, huongeza rutuba kwenye udongo na hivyo kuchochea ukuaji wa majani na miti kwenye maeneo mengi ya hifadhi na kuboresha ustawi wa mazingira. Wakati wa kiangazi, tembo hutumia meno yao kuchimba maji ardhini, hii huwawezesha tembo kuishi katika mazingira kame.Maji hayo huwafaidisha wanyama wengine wakubwa na wadogo. Katika majira ya kiangazi tembo huangusha matawi makubwa ya miti ambayo huwawezesha wanyama wadogo kama swala, pundamilia na hebivora wengine kupata chakula.Endapo tembo wasingekuwepo, mazingira ya savana yangeonekana tofauti sana kwani tembo anapokula mimea na vichaka vya miti, hufungua misitu na mapori kuwa mbuga wazi na kutoa nafasi kwa mimea mengine kuota na njia kwa wanyama wengine. Pia husaidia kuongezeka kwa idadi ya mimea kutokana na ulaji wao wa mimea yenye mchanganyiko wa mbegu mbalimbali.Popote wanapoishi huacha kinyesi kilichojaa mbegu. Mbegu hizi huchipua na kuwa nyasi, miti na hata misitu, hivyo husaidia kuongezeka kwa mimea na afya ya mazingira kwa jumla. Kinyesi cha tembo ni chanzo cha chakula kwa wanyama kama tumbili, ndege na nyani. Pia kuna wadudu hutegemea kinyesi cha tembo kama chakula mfano mende kibyongo.Hata hivyo, tembo wanaweza pia kuwa na athari juu ya watu na maisha, hasa katika jamii ambazo hushirikiana na tembo katika maeneo na rasilimali. Hivyo, kuhakikisha mshikamano wa muda mrefu baina ya tembo na watu, Tanzania inahitaji hatua za kukabiliana na athari za tembo kwa watu na kuongeza msaada kwa jamii nzima kuhusiana na uhifadhi wa tembo.Tembo hutumia akili zake kuhifadhi na kulinda mipaka yake kimazingira ili kujihakikishia usalama. Kwa kuwa tembo ni mnyama mkubwa, huhitaji ardhi kubwa kwa chakula na malazi, hali hii husababisha kutembea umbali mrefu kwenye eneo kubwa la ardhi ili kujipatia chakula na maji kulingana na msimu na eneo husika.Ongezeko la watu kwenye maeneo mengi hasa vijijini limechangia kwa kiasi kikubwa kuongezeka kwa mahitaji ya ardhi na maji kwa matumizi ya kilimo, makazi na matumizi mengine ya binadamu.Hali hii imechochea kwa kiasi kikubwa kwa wanadamu waishio maeneo karibu ya hifadhi kuanzisha mashamba na makazi hata ndani ya maeneo ya hifadhi. Kutokana na hilo, kwa muda mrefu kumekuwa na muingiliano mkubwa kati ya tembo na wanadamu, na hivyo kuleta migogoro kati yao wakigombea ardhi.Mfano hai, ni pale tembo wanapovamia mashamba ya wanadamu na kula mazao. Ili kuepuka mgogoro kati ya wanadamu na tembo ni vyema tukatambua kuwa binadamu ndio chanzo kikuu cha migogoro hii kwa sababu huingilia makazi au ardhi ya tembo na kuanzisha makazi au mashamba maeneo waishio Tembo.Ni vizuri tukaheshimu mipaka na maeneo yote hifadhi kwa kutoanzisha makazi au mashamba au kupeleka mifugo kwenye maeneo waishio tembo. Ni vema pia maeneo yote pamoja na njia ambazo tembo hupita mara kwa mara yakawekwa alama maalumu zitakazotambulika kirahisi na kuzuia watu kuingilia makazi na njia za tembo.Ni kinyume na sheria na kosa la jinai kushiriki moja kwa moja au kushirikiana na majangili kwenye vitendo vya ujangili dhidi ya tembo, badala yake, tushirikiane na vyombo vya dola kupambana na ujangili. Kutokuwepo kwa vitendo vya ujangili huleta amani kati ya wanadamu na tembo.  <topic>: KITAIFA 