<classify> MAKALA haya yanaangalia matumizi ya maneno ya Kiswahili ambayo waandishi wa habari na watangazaji mara nyingi wamekuwa wakiyatumia kinyume na maana zake halisi.Usuli wa tatizo lenyewe ni baadhi ya waandishi na watangazaji kuandika habari huku wakibadilisha matumizi ya baadhi ya maneno kwa lengo la kuvutia wasomaji. Madai ya matumizi ya aina hii mara nyingi yamekuwa yakielezwa kuwa fani hiyo ina mtindo maalumu wa kutumia maneno kwa kuyabadilisha au kuyaongezea vionjo ili kuipata hadhira hamasa kubwa ya kusoma habari inayohusika.Matumizi ya maneno kwa namna hiyo hushuhudiwa sana katika tasnia ya uandishi wa habari ikijumuisha uandikaji wa habari katika magazeti na utangazaji wa baadhi ya vipindi katika redio na televisheni.Hatahivyo, utumiaji wa lugha wa aina hii wakati mwingine huweza kupotosha maana iliyokusudiwa au kujenga taharuki isiyo ya msingi kwa wasomaji. Makala haya yanaonyesha baadhi ya maneno hayo na pia kupendekeza namna nzuri ya utumiaji wa maneno kwa mtindo huo. Msamiati yatua Msamiati huu umetokana na mzizi tua wenye maana ya shusha chini, teremka kutoka katika chombo cha usafiri, lakini waandishi wengi wa magazeti wamekuwa wakilitumia neno hili kwa namna tofauti na maana yake ya msingi. Tuingalie mifano michache kutoka katika magazeti yanayoandikwa hapa nchini:o CCM yatua Ikulu.o TAKUKURU yatua maduka ya kubadili fedha Mwanza.o Papa Francis atua falme za Kiarabu. Kulingana na mifano iliyotolewa hapo juu lugha ya kawaida tungeterajia kukuta maandishi ya sentensi hizo yakiwa kama ifuatavyo:o CCM yaingia Ikulu.o TAKUKURU yawasili katika maduka ya kubadili fedha Mwanza.o Papa Francis azuru falme za Kiarabu. Au Papa Francis awasili falme za Kiarabu. Ubadilishaji wa maana ya msingi ya neno hilo wakati mwingine unaweza kudhoofisha utajiri wa msamiati katika lugha ya Kiswahili.Mwandishi anangangania neno moja kutua badala ya kucheza na maneno mengine kadhaa kama yalivyoonyeshwa hapo juu. Aidha, mwandishi wa makala haya aamejiuliza je, matumizi ya neno tua yameongeza mvuto kwa msomaji? Bila shaka wasomaji wa makala haya watakuwa na maoni tofauti.Msamiati watupwa Msamiati huu umetokana na mzizi tupa wenye maana ya ondoa kitu mahali ambapo hakitakiwi kuwapo mfano takataka, au weka kitu jaani baada ya kuisha matumizi, au rusha kitu.Kutokana na maana hizi za msingi za neno hili kwenye uandishi linaweza kupewa sura nyingine mfano: o Watu watano watupwa jela. o Mzazi atuhumiwa kuwatupa watoto wake kwa zaidi ya miaka ishirini.Katika mfano huo tunaona msamiati watupwa umetumika tofauti na maana yake sanifu kwani watu huwa hawatupwi jela, bali hufugwa jela. Hivyo mwandishi ametumia kutupwa pengine ili kuweka mvuto wa lugha anayotumia. Halikadhalika, neno kuwatupa watoto katika mfano wa pili maana yake ni kuwatelekeza watoto.Mwandishi wa makala haya anakiri kuwa kwa Mswahili kindakindaki ataelewa kilichokusudiwa lakini anajiuliza je, iwapo msomaji wa habari hiyo si Mswahili anayeelewa matumizi tofauti ya maneno ataweza kuipata maana iliyokusudiwa?Msamiati walambaMsamiati huu walamba umetokana na mzizi lamba wenye maana ya onja au safisha kitu kwa kutumia ulimi.Mfano Juma amelamba mwiko wa ugali. Vivyo hivyo neno hili kwenye tasnia hii huweza kuvishwa maana nyingine mfano: o Madaktari 122 Walamba ajira. o Mtoto katika familia maskini alamba dume. Maana iliyokusudiwa hapo ni kwamba madaktari 122 wamepata ajira na mtoto katika familia maskini amebahatika kupata kitu fulani. Matumizi katika sentensi ya pili yanatokana na maneno yanayotumiwa kwenye mchezo wa karata. Hivyo tunaona dhahiri kuwa maneno yote matatu yaliyotolewa mfano hapo juu yamebadilishiwa maana yake ya msingi.Ubadilishaji huu wakati mwingine huweza pia kukengeusha maana iliyokusudiwa. Pamoja na madai hayo ya mtindo wa uandishi lakini ni vema mwandishi akatumia maneno kwa usahihi na pale anapoamua kubadilishia neno maana basi achague neno linalosadifu.Aidha, neno linalobadilishiwa maana yake ya msingi yafaa lionyeshwe kwa kulifungia katika alama za mnukuo. Inashauriwa waandishi kuwa makini katika uteuzi wa misamiati ili kukuza lugha ya Kiswahili bila kumkanganya msomaji.Aidha, badala ya kudai ni mtindo wa uandishi yafaa tuangalie usahihi wa matumizi wa maneno. Kwa upande wa mwandishi analo jambo ambalo angetaka kila atakayesoma makala haya ajiulize Je, matumizi ya neno sanifu na fasaha huondoa au kuunguza ladha ya lugha? Bila shaka kila mtu atajihoji kuhusu swali hili. Upo umuhimu mkubwa wa kutumia lugha kwa usanifu na ufasaha pasipo kuikengeusha kwa kisingizio cha mtindo.Inashauriwa kuwa kama mwandishi atatumia msamiati kwa namna tofauti basi atumie alama za mnukuo ili kuonesha kuwa neno hilo limetumiwa kwa maana nyingine. Hali kadhalika tuangalie mifano mingine michache ya namna waandishi wanavyotumia misemo kwa namna tofauti. Yamkini watumiaji hawa hawajui kama wanatumia visivyo. Hebu tuangalie mifano ya misemo na kabla ya hapo tujikumbushe nini maana ya misemo. Misemo ni kauli fupifupi zinazotumiwa na jamii kusisitiza ukweli wa jambo fulani. Fungu hili la maneno huwa na maana mahsusi na lengo huwa ni kutoa mafundisho kwa jamii.Matajiri wa kupindukia na maskini wa kutupwa Pamoja na kwamba matumizi ya msemo huu ni wa miaka mingi lakini bado kuna kuchanganya dhana. Kama tujuavyo tajiri ni mtu mwenye fedha na mali nyingi na maskini ni mtu asiye na vitu hivyo. Maisha ya maskini ni magumu ili hali maisha ya tajiri ni ya raha mustarehe. Utajiri unapotajwa kuwa wa kupindukia maana yake ni utajiri mkubwa kupita kiasi. Umaskini ndio wa kutupwa kwa maana ya kwamba umezidi viwango na hakuna ambaye anautaka kwa utashi wake. Kuona cha mtema kuni Waandishi kwa sasa wanabadilisha maneno katika msemo huu; badala ya kuona cha mtema kuni sasa wanasema kuona cha moto.Mtema kuni ni mtu anayepasua vitu kama magogo au miti. Kazi hii ni ngumu na inahitaji kutumia nguvu nyingi. Msemo huu unatumiwa kumwasa mtu anayetenda kinyume na inavyotakiwa. Maneno haya hutumiwa kumtahadharisha asije kuingia katika shida, taabu au misukosuko. Aidha, mtu akisema amekiona cha mtema kuni maana yake ameshuhudia shida na adha nyingi zilizomsabibishia athari kiakili na kimwili.Toka nje Matumizi ya kifungu hiki cha maneno yamekuwa yakikosewa kila mara. Wanajamii hutumia maneno haya kumwamuru mtu aliye ndani kutoka nje. Hata hivyo katika uhalisia na kwa mantiki ya lugha mtu anayeambiwa atoke nje huwa yuko ndani. Hivyo, basi alipaswa kuambiwa toka ndani ikimaanisha kuwa anatakiwa kwenda nje.Lakini kwa mtu anayeambiwa atoke nje maana yake ni kwamba aingine ndani. Kosa hili si la waandishi bali ni la watumiaji wa lugha ya Kiswahili kwa ujumla wao. Ushauri ni kwamba jamii ibadilike kwa kutathmini mantiki ya kinachozungumzwa. Tuangalie mifano ya misemo michache inavyotumiwa na waandishi:o Real Madrid yakiona cha moto.o Naibu waziri atema cheche.o Carragher ampigia debe Rashford Man United.o Akoleza moto mku tano wa TFF.Tuhitimishe makala haya kwa kuwataka waandishi wa habari kujali zaidi usanifu na ufasaha wa lugha. Pia, wanaweza kutumia mtindo wa kiuandishi lakini wakizingatia usanifu wa lugha. Aidha, pale wanapotumia misemo au kubadilisha maana ya msingi ya neno basi watumie alama za mnukuo. Mwandishi wa makala haya ni mwanafunzi wa mwaka wa pili shahada ya awali ya Kiswahili Chuo Kikuu cha Dar es Salaam Yuko BAKITA kwa mazoezi ya vitendo.  <topic>: KITAIFA 