<classify> HEBU fikiria hizi takwimu; kwamba upotevu wa mazao kabla na baada ya kuvunwa hapa Tanzania unakadiriwa kuwa kati ya asilimia 30 hadi 40. Kwamba kati ya tani milioni 9 za mazao zinazozalishwa, tani milioni 3.7 miongoni mwa hizo hupotea hivi hivi.Takwimu nyingine zinaonesha kwamba kutokana na upotevu huo, Afrika Tanzania ikiwemo hupoteza kiasi cha Dola za Marekani bilioni 4. Kwa mujibu wa takwimu zilizopo, mazao ya mboga, matunda na jamii ya mizizi ndio hupotea zaidi hadi asilimia 50 kutokana na kukosekana kwa miundombinu sahihi ya uhifadhi.MADHARA YA UPOTEVUUpotevu wa mazao baada ya kuvunwa, huwaathiri wadau mbalimbali kuanzia ngazi ya uzalishaji hadi mlaji. Upotevu unaotokea baada ya mazao kuvunwa unahusisha kiasi, ubora na thamani ya mazao. Kwa kifupi upotevu huu unaathiri usalama wa chakula, uboreshaji wa lishe, ukuaji wa uchumi wa walio katika mnyororo wa uzalislaishaji wa mazao hadi kuathiri pato la taifa.SERIKALI HAIJALALAKwa kujua athari za upotevu wa mazao Tanzania imeamua kutafuta mwarobaini wa tatizo hili. Hii ni pamoja na kuzingatia kwamba Tanzania imeridhia Azimio la Malabo Equatorial Guinea linazozitaka nchi za Afrika kutokomeza baa la njaa kwa kupunguza opotevu wa mazao baada ya kuvuna kwa asilimia 50 hadi ifikapo 2025.Yaani kama sasa upotevu wa mazao Tanzania uko kwenye asilimia 30 hadi 40 basi angalau ushuke hadi asilimia 15 na 20 na vyema zaidi iwe chini ya hapo. Ni katika muktadha huo, serikali iliamua kuja na mkakati maalumu wa kupunguza upotevu huo wa mazao baada ya kuvunwa na hivyo ikaunda kikosi kazi cha kuandaa mkakati huo. Kwa mujibu wa Mwenyekiti wa kikosikazi hicho, Klepin Josephat, wadau mbalimbali ambao ni watalaamu katika sekta ndogo ya usimamizi wa mazao kabla na baada ya kuvunwa walihusika kuandaa mkakati.Ni kikosi kilichohusisha watalaamu kutoka Wizara ya Kilimo; Wizara ya Viwanda, Biashara na Uwekezaji; Ofisi ya Waziri Mkuu; Jukwaa la Taasisi zisizo za Kiserikali la Wadau wa Kilimo ANSAF na Shirikisho la Maendeleo na Ushirikiano la Uswisi HELVETAS. Kikosi kazi hicho kilichokutana na kufanya makongamano na wadau mbalimbali pia kilifanya kazi kwa karibu na wanataaluma wa kilimo kutoka Chuo Kikuu cha Kilimo Sokoine SUA na Chuo Kikuu cha Dar es Salaam UDSM.MKAKATI WAZINDULIWA, WAANZA KAZIMkakati huu wa kitaifa wa kudhibiti mazao yanayopotea baada ya kuvunwa ulizunduliwa wakati wa maonesho ya Nanene yalipofanyika kitaifa mkoani Simiyu mwezi Agosti na Makamu wa Rais, Samia Suluhu Hassan. Jumatatu wiki hii Oktoba Mosi wadau wote muhimu katika mnyororo wa uzalishaji mazao ya kilimo walikusanyika jijini Dar es Salaam ili kuanzisha mwendo wa kuutekeleza mkakati huu.Katika kuanzisha rasmi utekelezaji wa mkakati, Naibu Waziri wa Kilimo, Omar Mgumba, anawataka wadau wote kuahidi na kisha kuanza kuutekeleza, kila mtu kwa aneo lake na kwa ufanisi wa hali ya juu.Tunataka kila mdau ajue jukumu lake, kuahidi na kisha kutekeleza huu mikakati. Tumekuwa na tatizo la kuwa na mipango mingi lakini utekelezaji mdogo. Tunataka kila mdau atekeleze huu mkakati kwa vitendo na kwa wakati, anasisitiza Mgumba.Katika hatua nyingine, Naibu Waziri anaagiza tafiti mpya zifanyike ili kujua upotevu wa chakula wa sasa kwani takwimu za asilimia 30 hadi 40 zilipatikana miaka ya 1980. Anasema kutokana na serikali kujenga maghala katika mikoa mbalimbali nje ya yale yaliojengwa na sekta binafsi huwenda kiwango cha upotevu wa mazao nchini kikawa kimepungua.MATUNDU YANAYOPOTEZA MAZAOAkizungumza na waandishi wa habari nje ya mkutano wa wadau, Naibu Waziri Mgumba anasema upotevu unaweza kuanzia kwenye uandaaji wa shamba ambapo mbegu zinaweza kuwa zimevunjika au zimekobolewa kupita kiasi. Pia anasema mazao huweza kupotea wakati wa uvunaji na wakati wa usafirishaji ambapo huhusisha mambo kama umwagikaji, kuchubuka, kuvunjika na kuvuja.Halikadhalika anasema mazao hupotea wakati wa kuhifadhi kutokana na kuliwa na wadudu, panya, kupata sumu kuvu, bakteria, kuliwa na ndege, kuchipua, kuiva, kuharibika au kuiva kupita kiasi. Lakini anasema upotevu unaweza kufanyika wakati wa matumizi na hata katika ngazi ya familia ikiwa ni pamoja na kupika chakula kingi na kuishia kukimwaga. Inaelezwa kwamba katika siku za karibuni imebainika kuwa mabadiliko ya tabia nchi yanaongeza tatizo la upotevu wa mazao baada ya kuvuna katika masuala ya kukausha mazao na udhibiti wa visumbufu.KILICHOMO KWENYE MKAKATIMwenyekiti wa kikosikazi kilichoandaa mkakati huo, Klepin Josephat anataja baadhi ya mambo yaliomo kwenye mkakati kuwa ni kujenga uelewa sahihi kwa wadau wakiwemo wakulima kuhusu muhuimu wa kusimamia mazao ili yasipotee. Lengo lingine anasema ni kuhamasisha upatikanaji wa teknolojia kwa unafuu na uwezo wa kuitimia sambamba na mbinu zilizothibitishwa kupunguza upotevu wa mazao.Lengo lingine anasema ni kuunganisha wazalishaji na masoko ili kupunguza upotevu. Kuhamasisha tafiti na uvumbuzi wa teknolojia unaokwenda sambamba na mazingira yetu ni lengo lingine la mkakati huo. Josephat anasema tafititi nyingi zimekuwa zikijielekeza katika uzalishaji wa mazao na kusahau kuangalia kile kinachopotea.Anasema mkakati pia unalenga kuweka sheria mpya ili kuhakikisha viwango vya ubora vinazingatiwa kwa mujibu wa sheria. Halikadhalika mkakati unaoanza kutekelezwa unalenga kuimarisha uwezo wa taasisi, uratibu, ushirikiano, ubia na ushiriki wa wadau wa usimamizi wa upotevu wa mazao baada ya kuvuna.Mkakati pia, kwa mujibu wa Josephat umejielekeza katika kutengeneza mifumo ya usimamizi baada ya kuvuna ili kukabiliana na athari za mabadiliko ya tabia nchi. Halikadhalika mkakati unaangalia tatozp la upungufu wa fedha katika kukabiliana na upungufui wa mazao baada ya kuvuna. Je, nini kitafanyika katika kutekeleza malengo hayo? Tukutane katika makala zijazo.  <topic>: KITAIFA 