<classify> OTHMAN MIRAJI RAISaliyepinduliwa karibuni kutoka madarakani nchini Sudan, Omar Hassan al-Bashir,ametajwa ni mmojawapo wa watu waliochangia katika kuuliwa watu wengi hapa duniani. Alikuwakatikati ya vita vya ukombozi wa Sudan Kusini vilivyochukua roho za watu milionimbili na kumalizika mwaka 2005 baada ya kudumu kwa miaka 20 ya maangamizi nanjaa. Vita hivyo vilikoma kwa Sudan Kusini kujitenga na kuwa nchi huru. Baadayeyakafuata mauaji yakiholela katika Jimbo la Darfur ambapo wanamgambo waliokuwa watiifukwa utawala wa Bashir, Janjaweed, tangu mwaka 2003 waliendesha safishasafishaya kikabila iliyochukua roho za hadi watu 300000. Bashiramekuwa akisakwa na Mahakama ya Kimataifa ya Uhalifu ya mjini The Hague ili akajibutuhuma za uhalifu wa kivita na ukatili dhidi ya ubinadamu huko Darfur. Kukaa kwakemadarakani kwa muda wa miaka 30 kumeifanya Sudan kuwa karibu jahanamu ya dunia. Bashiralizaliwa mwaka 1944 kaskazini ya mji mkuu wa Khartoum. Alianza kulitumikia Jeshila Misri na mwaka 1973 alikuwa mbele kabisa katika medani ya mapigano katikaVita ya Yom-Kippur baina ya Israel na nchi za kiarabu. Baadayealikusanya ujuzi kama askari wa miavuli katika vita huko Sudan Kusini. Juni 30,1989 alitwaa madaraka ya juu kabisa nchini pale jeshi pamoja na wanasiasa wenyesiasa za kiislamu walipoiangusha kutoka madarakani serikali iliyochaguliwa kwa njiaya kidemokrasiaya Sadiq al-Mahdi. Watuwalioyafanya mapinduzi ya uokozi, kama walivoyaita walisema wanataka kuirejeshaSudan, nchi ya kiarabu na kiislamu katika njia iliyo sawa. Lakini walisahau kwambaSudan ilikuwa nchi ya mchanganyiko wa makabila dini na tamaduni mahala palipokutanahasa tamaduni za kiarabu na kiafrika. Vitavya ukombozi wa Sudan Kusini na vile vya Darfur vilivyochukua maelfu kwa maelfuya roho za Wasudan vilikuwa na kielelezo cha tofauti hizo zilizodharauliwa,lakini pia zikatumiwa na mataifa ya nje yaliyokuwa hayaitakii mema Sudan.Mataifa hayo ya nje yalitaka Sudan, nchi kubwa kabisa katika Afrika kwa eneo,imegukemeguke. Mataifa hayo mwishowe yalifaulu. Bashirameshindwa. Ameipoteza Sudan Kusini iliyojipatia uhuru wake mwaka 2011 chini yauongozi wa Jeshi la Ukombozi wa Sudan, SPLA. Bashir alipoteza kuungwa mkono nawatu wenye siasa za kiislamu ndani ya nchi yake wakiongozwa na mwanachuo ni wa kutajirika,marehemu Hassan al-Turabi. Ni al-Turabi na Bashir walioongoza mapinduzi yaliyopelekeaBashir aingie madarakani. Tangumwaka 2009 Mahakama ya Kimataifa ya Uhalifu ya The Hague imetoa waranti wa kukamatwaBashir, lakini baada ya miezi minne ya maandamano ya mfululizo hivi karibuni hukoSudan dhidi ya dikteta huyo, hamna yeyote kati ya washirika wake duniani aliyenyooshakidole kutaka kumhifadhi. Na zaidini kwamba hata wanajeshi waliokamata hatamu za utawala huko Khartoum baada yaBashir wamehakikisha kwamba hawatamkabidhi mtawala huyo aliyepinduliwa kwa Mahakamaya The Hague. Bashirkwa mshangao wa watu wengi, alikuwa madarakani kwa muda mrefu. Baada ya SudanKusini kujitenga sehemu nyingine za Sudan zilibakia kuwa pamoja. Kwahiyo, ugaidi na mapigano katika Darfur yaliyafunika mapigano yaliyokuwa yakiendeleakatika sehemu mbalimbali za nchi hiyo. NayoSudan Kusini ikatumbukia katika vita visivyokwisha. Naye Bashir aliitumia ile nafasiya tofauti zake na marafiki zake wa zamani wenye siasa za kiislamu kujifanya kuwampiganaji dhidi ya ugaidi duniani. Idarazake za usalama na ujasusi zikabadilika kuwa washirika wa kuaminika wa nchi za Magharibina za kiarabu. Aliidharau ile waranti iliyotolewa na Mahakama ya The Hague nakuiita kuwa ni njama ya kimataifa na hasa nchi za Magharibi kuwazima midomo wazalendowa Kiafrika. Bashiralifaulu kwa sehemu kuwashawishi baadhi ya viongozi wa kiafrika kutoyatambua maamuziya Mahakama ya The Hague. Maandamanoya umma yaliyofanywa Sudan miezi iliyopita yamemgharimu Bashir cheo chake,lakini wakati huo huo yamedhihirisha wazi kwamba katika nchi hiyo bado madarakayanatokea kwenye mtutu wa bunduki na kwamba jeshi ndilo lenye kuamua nani atawale.Urithi wa Bashir bado ungaliko, haujatetereka. Vipimwenendo wa demokrasia utakavyokuwa huko Sudan baada ya Bashir bado si jambo lililowazi, kama ilivyokuwa kabla ya kuangushwa Bashir. Wasudan sasa wako katika njiapanda,lakini ni wazi kwamba watu wote wenye ushawishi wa kisiasa na wa kiuchumi katikanchi hiyo hawataki kuwa upande wa wale watakaopoteza na kula hasara katika sakatahili la sasa. Wazipia ni kwamba Sudan katika muda mfupi ujao haitokuwa tulivu. Bashir ni rais watatuwa Sudan ambaye ameingia madarakani kupitia mapinduzi na amepoteza madaraka kupitiamapinduzi. Jambomoja tusilisahau kulitaja, hata hivyo Nalo ni mchango mkubwa wa wanawake waSudan katika kuuondosha udikteta na dhuluma iliyokuwako katika utawala wa OmarHassan al-Bashir. Wanawakewamekuwa mbele kabisa katika mapinduzi ya karibuni na pia kwa muda mrefu katikakupigania kuleta mabadiliko. Kweli watu watabaka mbalimbali za jamii walishirikikatika maandamano ya kutaka Bashir aondoke madarakani, lakini wengi wao waliokwendamabarabarani walikuwa wanawake na wanafunzi. Mapambanoya wanawake kutaka kuwa na haki sawa kwa kila Msudan yalikuwa ni sehemu ya uasiwa kisiasa wa wananchi dhidi ya serikali. Nusu ya waandamanaji wa karibuni walikuwawanawake waliodai ziondoshwe pia dhuluma walizokuwa wakifanyiwa. Mwanafunziwa kike, Alaa Salah 22,alichomoza kuwa alama ya vuguvugu la mapinduzi dhidi yautawala wa Bashir. Sauti yake ilisikilizwa na maelfu ya Wasudan palealipoushambulia utawala wa Bashir kwa kuwabagua wanawake. Aliwatiamoyo wanawake wabebe mustakabali wao katika mikono yao wenyewe na wasiogope kukamatwa.Alaa Salah alitishwa mara kadhaa kuuliwa au kutupwa gerezani kutokana namsimamo wake wa kisiasa. Wanaharakatimara kadhaa wamelalamika juu ya hali mbaya wanayokutananayo wafungwa wa kike katikamagereza ya Sudan ambayo yamesheheni wafungwa. Licha ya hayo yote wanawake wamekuwambele kabisa katika kupigania uhuru na mabadiliko ya kisiasa. Katikamaandamano ya karibuni yalishiriki makundi ya kisiasa ambayo kabla ya utawala waBashir yalikuwa yanapigania kuboresha hali ya wanawake katika Sudan. Chama chawanawake wa Sudan kiliundwa tangu mwaka 1952 na kimetoa mchango mkubwa katika kuboreshahali za wanawake katika maisha ya kisiasa nchini humo. Mwaka1965 wanawake kwa mara ya kwanza waliweza kugombea ubunge na Fatima Ahmed akawambunge wa kwanza wa kike katika nchi hiyo. Baadaye wanawake wakapata haki mbalimbali,ikiwemo ile ya kufanya kazi. Lichaya vizingiti walivyowekewa wanawake katika kuzidisha sehemu ya wanawake katika siasa,maendeleo yaliyopatikana yalianza kuwekewa vizuizi katika utawala wa Bashir.Mapambano dhidi ya ukeketaji katika Sudan hayajapiga hatua kubwa mbele. Kwa mujibuwa Shirika la Umoja wa Mataifa linalosimamia Watoto Duniani UNICEF mwaka 2013katika Sudan na Sudan Kusini asilimia 88 ya wasichana na wanawake walio katika umribaina ya miaka 15-49 walikeketwa. Wanawakekatika maandamano ya karibuni huko Sudan walinyanyua juu sauti zao nawakahakikisha kwamba wanapatiwa nafasi inayostahili katika Sudan ya siku za mbele. Wanawakewa nchi hiyo sasa wanataka kwamba nusu ya mawaziri katika serikali ijayo ya kiraialazima wawe wanawake. Kama wito huo utasikilizwa na wanaume na hasa nawanajeshi ni jambo la kungoja na kuona.  <topic>: KIMATAIFA 