<classify> Kwa mujibu wa Kamusi Kuu ya Kiswahili mtu ni kiumbe mwenye utashi mkubwa kuliko viumbe wengine wote walioko duniani na binadamu ni kiumbe mwenye maumbile na sifa tofauti na wanyama wengine na hasa ya kuweza kutambua mema na mabaya.Kimsingi, ufafanuzi hizi mbili zimetumia maelezo tofauti, lakini hazioneshi tofauti kubwa katika maana. Mtu yeyote angeulizwa kwa haraka, angeweza kujibu kuwa mtu ni binadamu na binadamu ni mtu.Hata hivyo, wahenga wapya wametumia ubunifu mkubwa katika matumizi ya maneno haya mawili ili kuonesha tofauti yake ambayo mwandishi nimeitafsiri hivi: Viumbe wote waliotolewa tafsiri za hapo awali, katika Kamusi Kuu ya Kiswahili wanaitwa watu. Lakini katika kundi hilo la watu, wapo ambao wana sifa za ziada zinazowatofautisha na wengine. Sifa hizo ni pamoja na kuwajali wengine, kuwatendea mema wengine na mengine mengi mazuri. Hao wanaitwa binadamu. Hivyo, binadamu ni wachache katika kundi kubwa la watu.Mwisho wa mawindo mbwa hana thamani: Ujumbe huu pia niliusoma katika lori la kubeba mafuta. Maana niliyoipata ni kuwa, mtu anapokuwa na shida anaweza kutumia kila mbinu kufanikisha shida yake. Aidha, mtu mwingine anaweza kusaidia katika utatuzi wa shida hiyo. Wakati wa harakati za utatuzi mtatuaji au anayesaidia kutatua anaweza kuwa na thamani kubwa, lakini shida ile inapotatuliwa mtatuzi huwa hana thamani tena.Hivyo, wasaidizi au watatuzi wa tatizo wamefananishwa na mbwa ambaye wakati wa kwenda kuwinda atabembelezwa na kupewa hata vyakula vizuri ili apate nguvu za kufanikisha lengo la mwindaji. Kwa kumwezesha kufanya hivyo, mbwa atawinda kwa bidii na wakati mwingine hata kujiingiza hatarini ili aweze kumwezesha bwana wake kupata kitoweo.Baada ya mawindo, mbwa akimsogelea bwana wake mara nyingi huambulia kufukuzwa, kupigwa na kupewa nyama zisizo na thamani ambazo bwana wake hawezi kuzila. Vilevile, usemi huu unaweza kufananishwa na wamiliki wa kampuni za uzalishaji ambao huwahamasisha wafanyakazi kufanya kazi kwa bidii ili kampuni izalishe na kupata faida.Lakini kampuni inapopata faida na kukua, wafanyakazi waliochangia mafanikio hayo hawakumbukwi kwa lolote. Ukiona manyoya ujue kaliwa: Usemi huu unanikumbusha wafugaji wa kuku wa kienyeji wanaowaachia kuku wazunguke na kujitafutia chakula wenyewe. Kila asubuhi hutoka nje na kuzurura kila mahali ili kujitafutia chochote na kila jioni hurejea makwao.Mfugaji kwa kawaida huwatambua kuku wake kwa rangi za manyoya na inapotokea mmoja haonekani, huwa ni kazi yake kuzunguka kwa majirani kuulizia kama kuku huyo alikosea na kwenda nyumba ya jirani, badala ya kurudi nyumbani kwake. Jambo ambalo siyo la kawaida kwa kuku ni kupotea nyumbani. Hivyo, ikitokea akakuta manyoya ya rangi ya kuku wake, basi mfugaji hukata tamaa na kuamini kuwa kuku wake ama ameliwa na wanyama au ndege wanaokula kuku, au ameliwa na watu katika nyumba ya jirani.Katika hali ya kawaida, kuku anakuwa na manyoya yake wakati wote hivyo hawezi kuacha manyoya yake na yeye kuendelea na safari. Mfugaji akiona manyoya ajue kuku wake kaliwa. Hali hii inaweza kubeba dhana ya ndege wote wanaofugwa ikiwa ni pamoja na kuku, njiwa, bata, kanga na ndege wengine. Ujumbe huu unafananisha na maisha ya kawaida ambayo mtu unaweza kupambana sana katika kutafuta maisha, lakini usijue mwisho wako na kisha juhudi zako kuishia ukingoni utakapoona dalili za kukatisha tamaa.Kazi mbaya ukiwa nayo: Ujumbe huu niliusoma katika daladala ukiwa na msisitizo wa kufanya kazi kwa bidii. Kaulimbiu ya uongozi wa awamu ya tano nchini Tanzania ni Hapa Kazi Tu. Wimbo unaotawala kwa sasa ni kufanya kazi kwa bidii ili kujiongezea kipato. Mhenga mpya hapa alitafakari kauli za watu wenye kazi ambao hawazithamini wala kuzijali kazi zao na kuona kama ni jambo la kawaida kwa wao kuwa na kazi hizo. Aidha, alitafakari pia wale ambao hawana kazi na wanamwomba Mungu kila siku awajalie wapate kazi.Watu hawa wawili wana mawazo tofauti. Aliye na kazi anaona ni jambo la kawaida na huenda akawa anachelewa kazini, anafanya kazi kwa mazoea na hata kufikia mahali kuiona kazi aliyonayo huenda siyo ya hadhi yake na kutamani kupata kazi nyingine. Asiye na kazi anaahidi akipata kazi ataitumikia kwa uwezo wake wote ili asije akapoteza bahati ya kuwa nayo.Hata hivyo, pamoja na ahadi zake huenda atakapoipata kazi mawazo yake yatabadilika na kuwa kama ya yule aliye nayo. Ikitokea kazi hiyohiyo inayoonekana haifai ikapotea ama kwa kufukuzwa au kwa kumaliza mkataba ndipo thamani yake huongezeka. Msemo huu unafanana na methali nyingine kama mdharau mwiba mguu huota tende na ukiona cha nini mwenzio anasema nitakipata lini.Ujumbe mwingine niliousoma katika gari kubwa la mizigo ni Punguza maneno muda si rafiki. Huu pia unasisitiza mtu kuacha maneno na kuchapa kazi kama kaulimbiu ya Hapa Kazi Tu inavyosema.Mchana nzi usiku mbu: Kutokana na msemo huu, nilipata dhana ya mateso na mahangaiko au shida anazozipata mtu kila siku, ambapo mchana kutwa anahangaika na nzi na usiku anapotarajia kulala ili apumzike anakutana na mbu. Watu wote tunafahamu kero ya nzi wanapokuwapo katika maeneo tunayokaa au kupumzika. Lakini pia tunafahamu fika usumbufu wa mbu tunapotaka kulala. Wadudu wote wawili zaidi ya usumbufu wao, pia wanaambukiza magonjwa ambayo ni hatari. Nzi wanaambukiza kipindupindu na homa ya matumbo na mbu wanaambukiza malaria na hivi sasa kuna matangazo kila kona yanayotutahadharisha na ugonjwa wa kidingapopo au dengi unaoenezwa na mbu.Wahenga wapya kwa kutafakari mihangaiko anayoipata binadamu mchana na usiku akipambana na maisha wafananisha na hekaheka za nzi na mbu. Tatizo siyo bosi, ila hesabu: Ujumbe huu niliusoma katika daladala. Wengi tunaweza kubashiri kile ambacho mwendesha daladala alikuwa akikifikiria wakati anaandika ujumbe huu. Ni kawaida kwa biashara ya daladala kupanga kiasi cha fedha ambacho ni lazima kikusanywe kila siku. Dereva hukabidhiwa gari na kupewa maagizo ya kuwasilisha kwa bosi kiasi hicho.Hivyo, huenda siku moja dereva alitafakari hekaheka zinazompata ili kukamilisha kiasi hicho ambacho kwa siku hiyo aliona ni vigumu. Akatafakari tatizo liko wapi kwa bosi, kwake, abiria au hesabu? Kwake tatizo aliona ni hesabu. Hesabu ni neno la Kiswahili ambalo katika mazingira ya biashara ya daladala ni kiasi cha fedha ambacho dereva anatakiwa kuwasilisha kwa mmiliki wa gari kila siku.Ujumbe mwingine ambao niliufananisha na huu uliandikwa tatizo siyo mchungaji, bali kondoo. Ujumbe wa mwisho kwa leo ni huu, kila kilema na mwendo wake. Wahenga wapya hawakuwa na lengo la kuwadhalilisha wala kuwabeza walemavu. Dhana yao ilikuwa kwamba kila tatizo linalompata mtu linatatuliwa kwa namna tofauti. Vilevile, tatizo moja linaweza kuwapata watu tofauti na kila mmoja akawa na njia tofauti ya kulitatua. Tafsiri zote nilizozitoa kwa semi za wahenga wapya ni kwa kadiri ya mawazo, uelewa na maoni yangu.Aidha, wahenga wapya wana mchango mkubwa katika ukuzaji na uimarishaji wa lugha ya Kiswahili. Wahenga hao wapya wamekuwa na matumizi mapana na yenye ubunifu mkubwa wa lugha na hivyo. Ninaendelea kutafiti iwapo maneno na semi ambazo siku hizi tunaziita za wahenga zilianzaje? Huenda zilianza kama wahenga wapya walivyoanza katika siku za hivi karibuni.Iwapo zilianza hivyo, basi huenda dhana za wahenga hawa wapya zikapata mashiko na kutumika kama methali, nahau au misemo kwa vizazi vijavyo. Ikitokea hivyo basi wahenga wapya wataungana na wahenga wa zamani na wote kwa pamoja wataitwa WAHENGA. Tujivunie Kiswahili Mwandishi wa makala haya ni Mchunguzi Lugha katika Idara ya Istilahi na Kamusi ya Baraza la Kiswahili la Taifa Bakita.  <topic>: KITAIFA 