<classify> TABIA ya baadhi ya wanaume wanapopata vipato kuwatelekeza wake zao nakukimbilia kwa wanawake wa nje, maarufu kwa jina la Mikebe imeshamirikatika kata za Ruangwa na Nachingwea, wilayani hapa, mkoani Lindi. Hali hiyo huwafanya watoto kukosa haki zao za msingi ikiwamo malezi bora kwa sababu wahusika wanaofanya vitendo hivyo hushindwa kutimiza majukumu yao katika familia na kuiacha ikihangaika. Utelekezaji wa familia ni kati ya vitendo vya ukatili vilivyoshamiriwilayani humo, na kusababisha watoto kukosa mahitaji muhimu hivyo,kuchangia ongezeko la utoro kwa baadhi ya wanafunzi wa shule za msingi kwa kukosa mahitaji muhimu kama sare za shule, viatu na madaftari. Utafiti wa kihabari uliofanywa wilayani hapa na mwandishi wa makalahaya kwa msaada wa Chama Cha Wanahabari Wanawake Tanzania TAMWA,ulibaini baadhi ya wanaume hutelekeza familia zao baada ya kupatavipato vya biashara au mavuno na kwenda kwa vimada ambao hufahamikakwa jina maarufu la mikebe. Aidha, vipato vya wakazi wa eneo hilo vinatokana na shughulimbalimbali kama kufyatua matofali, kuponda kokoto, mauzo ya mazao yakorosho, mbaazi na mengineyo. Hata hivyo, utafiti umebaini kuwa baadhi yao hukimbia familia zaokutokana na hali ngumu ya kipato.Mkazi wa Kijiji cha Gogovivu, Kata ya Ruangwa, Hatia Mohamed, ni miongoni mwa waathirika aliyejikuta katika wakati mgumu kwa kuachwa na mumewe baada ya kujifungua mapacha. Hatia, ambaye kwa sasa ana watoto watatu baada ya kujifungua mapachahao, ameachwa bila msaada wowote kutoka kwa mzazi mwenzake anayedaiwa kumtelekeza na kwenda kuishi na kimada. Kutokana na hali hiyo, aliamua kuwabeba watoto wake na kuwapeleka Ofisi ya Mtendaji wa Kijiji cha Likangara, kutoamalalamiko ili mzazi mwenzake aitwe na kutoa maelezo kuhusu tuhumazinazomkabili. Akisimulia mkasa huo, anasema alikuwa akiishi na mumewe kwa amanitangu enzi za urafiki, uchumba hadi walipofanikiwa kupata mtoto wao wakwanza. Nina takribani zaidi ya miaka minne hivi tangu nilipoolewa na kuishina huyu bwana Mohamed, lakini alibadilika mara nilipojifunguawatoto hawa mapacha, Said na Rajab Mohamed. Anasema mumewe alipopata fedha zilizotokana na shughulizake za kufyatua matofali, alianza kubadili ratiba ya kurudi nyumbani.Anasimulia kuwa mumewe alianza kurudi nyumbani usiku mwingi tofauti na alivyokuwa awali. Nilipojaribu kumuuliza kuhusu kuchelewa kwake na kutoacha fedha zamatumizi kwa waoto, alinijibu kwamba yeye si mume wake...nikaamuakunyamaza tu, anasema na kulalamika:Suala lingine lililonifanya niende kwa mtendaji ni baada ya yeye kushindwa hata kuwanunulia watoto nguo za kuendea kliniki. Mama mzazi azungumzaAkizungumza nyumbani kwake katika mtaa wa Gogovivu, Kitongoji chaMsikitini, Kata ya Ruangwa, mama wa Hatia, Hadija Issa, anasema maranyingi amekuwa akipokea malalamiko ya mwanawe kuachiwa jukumu la kuleawatoto, lakini alikuwa hafuatilii. Niliogopa kwa sababu nikifuatilia nitaambiwa nina kimbelembele nakwamba huo ni ugomvi wa watoto, hivyo hata ushauri niliacha kuwapa kwasababu mimi nitaonekena mtata, anasema Hadija. Baba mlezi wa MohamedBaba mlezi wa Mohamed alijiyejitambulisha kwa jina moja la Abiola,maarufu Mpasuambao, anasema kijana wake bado ana nguvu na uwezo wakuwalea watoto wake, lakini ana tamaa ya kupenda wanawake wa nje. Mudi ni mtu wa kupenda mikebe yaani vimada ila cha msingi miminitamweleza kuhusu hili atakaporudi kwenye shughuli zake hivyo, kamamnaweza kuwasaidia hawa watoto wasaidieni tu, anasema baba huyo. Mgogoro kama huo, pia umeikumba familia ya Abdallah Musa namkewe Samoe Mangula, ambao walifika katika ofisi ya Mtendaji wa Kijijicha Likangara ili kusuluhishwa na baadaye wahusika walikubaliana kugawanamali. Samoe anasema alifikia hatua hiyo baada ya kuona mumewe hana mwelekeowa maisha na kuamua kujihusisha na biashara ya ususi wa nywele iliaweze kujipatia kipato cha kuendesha maisha yake na mwanawe. Nimekuwa nikimhudumia huyu mwanamume kuanzia chakula, usafi kila kitu kwa muda zaidi ya miezi sita haachi hata senti mezani, anasema Somoe. Yaani nilikuwa kama ndio niliyeoa, sasa nimechoka nimetafakarikwa muda wa miaka sita tangu niishi naye sijaona mabadiliko.Abdallah Musa, ambaye shughuli zake ni kuponda kokoto, anakirikusaidiwa na mkewe, lakini anasema ugumu wa maisha kwa upande wakendiyo umesababisha yote hayo. Hata hivyo, anasema mkewe hamheshimu kwa sababu wakati mwingine anawezakutoka kwenda kwenye shughuli bila kumuaga.Kwa kifupi, mimi sina shughuli rasmi ya kuniingizia kipato hivyo,nimekaa nikaona kwa kuwa mwanamke huyu ameamua kuachana na mimi,basi nilirudishiwe fedha yangu ya mahari. Tulikubaliana nilipe Sh 300,000 nikatoaSh 100,000; anirudishie hizo fedha zangu, anasema Musa. Kauli ya Mtendaji wa KijijiMtendaji wa Kijiji cha Likangara, Magreth John, anakiri kupokeamalalamiko ya wanafamilia hao na kwamba bado wanashughulikia suala hilo. Takwimu za Jeshi la Polisi Takwimu zilizotolewa na Jeshi la Polisi Mkoa wa Lindi, kupitia Dawatila Jinsia zinaonesha kuwa jumla ya kesi 10 za kutelekeza familia zimeripotiwakatika vituo mbalimbali vya polisi mkoani hapo kwa kipindi cha mwakajana.Mkuu wa dawati hilo, WP Frida Mayala, anasema kati ya kesi hizo, mbiliwahusika walitiwa hatiani kwa mujibu wa sheria na nyingine badozinaendelea kusikilizwa mahakamani.Kesi nyingi za kutelekeza familia, wahusika huwa wanamalizana wenyewe nyumbani, hata hizozinazofika kituoni nyingi haziendelei baada ya kukaa wenyewe ngazi yafamilia kisha kukubaliana, anasema Frida. Taasisi isiyo ya Serikali inayojihusisha na utoaji wa elimu ya afya naujasiriamali kwa watoto na wanawake nchini Kiwohede, imejitoleakuwapatia elimu hiyo wasichana zaidi ya 600, wenye umri kati ya miaka14 hadi 25, waliopata mimba katika umri mdogo na kisha kutelekezwa nawaume zao wilayani Ruangwa. Mnufaika na elimu hiyo ni Husna Mwishehe, aliyeolewa na kupata mimbaakiwa na umri wa miaka 14, ambapo kijana aliyempa ujauzito, AdamKhamis, alimtelekeza baada ya miaka mitatu alipojifungua. Nashukuru Kiwohede kwa kunipatia elimu ya kujitambua naujasiriamali, tumeahidiwa kupewa mikopo kupitia vikundi vyetu tulivyonavyo, tutakuwa tunanunua malighafi na kutengeneza bidhaa kishatutauza na kukopesha wateja ili tupate fedha za kuendesha maisha yetuna watoto, anasema Husna. Mjumbe wa kamati zilizoundwa na TAMWA, na Mwanasheria Msaidizi, AmriLibaba, anasema wanapoletewa malalamiko ya wanandoa baada yakuwasikiliza hutoa uamuzi wa kugawana mali walizochuma pamoja kamawakiridhia. Wananchi wengi huku hawana elimu ya sheria hivyo, tunaendelea kuwapaelimu ili watambue haki zao za msingi, na endapo wasipoelewanatunawapa barua waende ngazi ya juu ambayo ni polisi ama mahakamani,anasema Libaba.Kwa mujibu wa sensa ya 2012, Tanzania ina jumla ya vijana 625,000 narobo tatu ya wasichana huzaa kabla ya kufikia umri wa miaka 20. Mkoawa Shinyanga unaongoza kwa asilimia 59 ya wasichana walio na umri katiya miaka 15 -19 kuolewa mapema. Naye Ofisa Ustawi wa Jamii wilayani hapo, Wamoja Mwinyimadi, anasemamalalamiko ya kutelekeza familia ni mengi ambapo mara nyingi hutokea kipindicha mavuno ya korosho au mbaazi.Wamoja anasema kwa kipindi cha Juni, mwaka huu, wamepokea malalamiko kati ya 10 -15 ya wanaume kukimbia familia zao na kutelekezawatoto.Mwalimu Mkuu wa Shule ya Msingi Dodoma, iliyopo Kata ya Nachingwea,Hamis Nakase, anasema kitendo cha wanafamilia kutengana huathiri maendeleo ya elimu kwa watoto. Tatizo la utoro si kubwa, kinachotokea mzazi akitengana namwezake wakati mwingine utakuta anamhamishia mwanawe shule iliyo karibu na alikohamia, ila hawaachi shule kabisa kwa sababu elimuni bure, anasema Mwalimu Nakase. Viongozi wa diniSheikh Abdallah Kaveje, kutoka Msikiti wa Qadiria Wilayani hapoanasema kuna msimu wa watu kufunga ndoa ambao ni Septemba hadi Desembakila mwaka.Anasema kuanzia Januari hadi Juni mwaka huu,amepokea malalamiko na migogoro kisha kusuluhisha wanandoa watano katiya ndoa saba alizofungisha katika msimu uliopita. Malalamiko mengi ninayopokea ni ya wanawake wakihitaji kupewa talakana kutaka mgawanyo wa mali walizochuma na mumewe, anasema.Kaveje anatoa wito kwa wanandoa kuhakikisha wanaheshimu ndoa kwasababu ni sehemu ya ibada na kwamba viongozi wa dini na siasawatoe elimu kwa jamii kuhusu maisha na ndoa. Nini kifanyikeAkizungumza na MTANZANIA ofisini kwake, aliyekuwa Mkuu wa Wilaya yaRuangwa, Joseph Mkirikiti, anasema wananchi wa eneo hilo wanapaswa kuoa kwa kufuata taratibu za dini zao na kuepuka migogoro. Kuna kesi nyingi hapa mfano mojawapo niliyowahi kuisikia ni ya mwanamke aliyeolewa na bila aibu akathubutu kumwambia mumewe kwambaamechoka kuishi naye hivyo anaomba waachane. Anasema idadi kubwa ya wanawake ndio hawaheshimu ndoa, imekuwa ni jambola kawaida mwanamume kurudi nyumbani akitokea kwenye majukumu yake, kumkosamkewe nyumbani na alikoenda kusijulikane.  <topic>: AFYA 