<classify> MIONGONI mwa changamoto kubwa zinazokwamisha juhudi za wakulima kujiletea maendeleo hasa baada ya kuvuna mazao yaokatika nchi mbalimbali za Afrika ikiwamo Tanzania, ni kuwapo kwa uharibifu wa mazao wakiwemo dumuzi na fukuzi.Profesa Mshiriki katika Kituo cha Udhibiti wa Viumbe Hai Waharibifu, Chuo Kikuu cha Sokoine cha Kilimo SUA, ambaye pia ni Mkuu wa Mradi katika Kituo Mahiri cha Mashariki na Kusini mwa Afrika kinachohusika na utafiti wa panya na matumizi yake katika unusaji, Apia Massawe anasema panya pia wamekuwa waharibifu na wanaosumbua wakulima.Profesa Massawe ambaye pia ni Mkuu wa Mradi unaofadhiliwa na serikali wa kupunguza matatizo ya wadudu katika maghala na nyumbani kwa wakulima wadogo wadogo, anasema wapo pia panya wanaokula mazao yakiwamo mahindi na hata kusababisha usumbufu mwingine kwa binadamu na wanyama.Mbobevu huyo katika utafiti wa panya ambaye amekuwa akifanya utafiti kuhakikisha hawaleti madhara kwa wakulima nyumbani na shambani, Mradi wa Hifadhi Bora wa Mazao kwa kutumia mifuko maalumu unaofadhiliwa na Tume ya Sayansi na Teknolojia Costech ulianza mwaka 2012 na ulitarajiwa kuisha mwaka jana, lakini umeongezewa muda mpaka Machi mwakani. Katika mradi huo, Costech imetoa Sh milioni 89 kuwezesha watafiti hao wa SUA.Anasema utafiti huo umelenga kuangalia matumizi bora ya uhifadhi wa mifuko ya nafaka kwa wakulima wadogo. Kama watafiti, tumehangaika kutafuta njia nyingi za kusaidia wakulima, ikiwa ni pamoja na kuweka kwenye vihenge ili kuzuia panya, lakini bado dumuzi na fukuzi wamekuwa wakisumbua, anasema.Anasema ili kukabiliana na hali hiyo, wakulima wengi wamekuwa wakitumia viuatilifu kuua wadudu na mimea mbalimbali, lakini katika kuhifadhi bado ni tatizo. Hizi dawa athari zake zimekuwa kubwa kwa wakulima.Unakuta mtu anasaga unga wa dona bila kuosha anakula anakuwa amekula sumu na madhara yake ni makubwa... Tukaangalia ni njia ipi itasaidia wakulima wengi kwani wapo waliojitahidi kutumia hata mapipa kuhifadhi lakini changamoto ipo kwenye nyumba zetu kwani mkulima ataweka mapipa mangapi ili ahifadhi? Anahoji Profesa Massawe.Anasema waliona njia bora ni kutumia mifuko ya uhifadhi wa nafaka iliyobuniwa na Chuo Kikuu cha Pado-United State ili kusaidia Afrika Magharibi kuhifadhi mazao ya nafaka. Kwa mujibu wa Profesa Massawe, baada ya kugundua kuna kiwanda kinachotengeneza mifuko hiyo hapa Tanzania lakini wakulima hawana habari kuhusu kiwanda hicho, walijiuliza ni kwanini wakulima hawakitumii, ndipo walipofanya utafiti na kujua sababu.Tukaona tunahitaji kufanyia utafiti ili tuone hiyo mifuko inafanyaje kazi ili wakulima waweze kuitumia, anasema. Kama watafiti walipata fedha za utafiti kutoka Tume ya Sayansi na Teknolojia Costech kisha wakaanza utafiti ulioeleta matokeo mazuri. Mradi huo umefanyika Berega wilayani Gairo na katika Kijiji cha Mgugu mkoani Morogoro. Anasema: Wakulima watanufaika sana kwa kutumia mifuko hii.Unapotumia na kufanya vizuri wadudu wanakufa na hakuna mdudu atakayeingia na kuharibu mazao ndani ya mfuko huo. Hata panya hana uwezo wa kutoboa mfuko huu kwa sababu hutoboa kitu baada ya kunusa, lakini ukihifadhi nafaka zako vizuri ndani ya mifuko mitatu hawezi kutoboa.Mkulima atakuwa na uhakika wa kupata chakula mwaka mzima, kama anataka kuuza, atauza wakati ambao bei inakuwa nzuri tofauti na wakati kabla ya kuanza kutumia mifuko hiyo walipouza ili nafaka zao zisishambuliwe na wadudu, anasema.Profesa Massawe anasema kwa kuwa wakulima walikuwa hawana uhakika wa kuuza mazao yao, waliuza mapema kwa bei ndogo, lakini watauza kwa bei nzuri na hata matumizi ya mifuko hiyo yatapunguza utumiaji wa viuatilifu. Mwitikio ukoje? Baada ya utafiti wa mwanzo na kuanza kutangaza mifuko hiyo, mwitikio umekuwa mkubwa, ingawa upatikanaji wa mifuko hiyo ulikuwa ni mgumu kidogo.Profesa Massawe anasema, wao kama watafiti wa SUA wakiwa kiungo kati ya kiwanda na wakulima ili kuwezesha wakulima waipate kwa urahisi na hivi sasa wengi wao wanaitumia. Upatikanaji wa mifuko ulivyo Profesa huyo anasema wamezungumza na watu wa viwandani wa Pee pee Tanzania Limited na A to Z kama wanaweza kuzalisha kwa wingi ili wawauzie wakulima, lakini pia yapo maduka ya pembejeo yanayouza mifuko hiyo japo ni ghali kidogo kwani mmoja unauzwa kati ya Sh 5,000 na Sh 6,000. Tunajaribu kuzungumza na viwanda kama wataweza kuzalisha kwa bei ya chini ili wakulima wote waweze kuitumia mifuko hiyo, anasema.Anaelezea faida za mifuko hiyo mbali na kuhifadhi nafaka zisishambuliwe na wadudu, kuwa ni pamoja na kuwa na uwezo wa kutumika hata mara tatu bila kuharibika. Kwa kutumia hii mifuko hii, wakulima watakuwa wamepunguza gharama, pia hawatatumia sumu tena na hawatauza mazao yao haraka kwa kuhofia kuharibiwa na wadudu, anasema.Anasema kama chuo kikuu, wamekuwa wakijitahidi kutoa elimu kuhusu matumizi ya mifuko hiyo kwa njia mbalimbali ili jamii iweze kuitumia kwa ufasaha. Mtaalamu huyo anasisitiza kuwa, wataendelea kutoa mafunzo kwa mabwana shamba nchi nzima, ikiwa ni pamoja na kutoa vipeperushi vya kutosha ili ifikapo Machi mwakani kabla mradi huo, Watanzania wengi wawe wamepata elimu.Anasema baada ya utafiti huo kufanya vizuri, elimu kuhusu faida na utumiaji wa njia hiyo ni muhimu iwafikie watu wengi zaidi. Mwenyekiti wa Kijiji cha Berege, David Aron anasema wamenufaika na mradi huo kwa sababu hivi sasa hawaweki dawa kwenye nafaka zao, na badala yake wanahifadhi kwenye mifuko hiyo. Kwenye mfuko mmoja unaweka mahindi debe sita, tofauti na viroba vya kawaida ambavyo ukiweka mahindi au nafaka nyingine inabanguliwa, anasema.Mkulima kutoka Kijiji cha Berege, Jones Ngiga, anasema analima mahindi na mbaazi eka tatu na amepata magunia 30 anayohifadhi kwenye mifuko hiyo. Kwa maelezo yake anasema, amekuwa mhamasishaji kwa wakulima wenzake kuhusu kutumia mifuko hiyo kuhifadhi nafaka baada ya kuona mafanikio yake.Mkulima mwingine Betina Chibwaya anayeishi katika Mtaa wa Mlingoti A, kijiji cha Berege anasema ni mkulima wa mahindi na kipindi hiki mazao hayo hayana bei, hivyo ili hataki kuyauza kwa hasara, hivyo ameyahifadhi kwenye mifuko hiyo hadi bei itakapokuwa nzuri.Mkurugenzi Kituo cha Kudhibiti Viumbe Hai Waharibifu chuoni hapo, Dk Ladislaus Mnyone anasema wamekuwa na miradi miwili kutoka Costech, mmoja ukiwa huu wa kuhifadhi mahindi yasibanguliwe na wadudu waharibifu, na mwingine ni wa kutumia mkojo wa paka kudhibiti panya waharibifu.Anasema kumekuwa na matumizi makubwa ya kemikali katika nafaka hivyo kutumia mifuko hiyo, kutapunguza matumizi hayo ya dawa. Anasema anashukuru kituo chake kupata fursa ya kufanya utafiti wenye matokeo chanya kwa jamii, lakini pia ni vipaumbele vya taifa, ikiwa ni pamoja na watafiti kufanya kazi na watu wengine.  <topic>: KITAIFA 