<classify> JOSEPH HIZA NCHI ya Norway inajivunia kuwa na Mfuko mkubwa zaididuniani wa Utajiri wa Dola au Sovereign Wealth Funds SWF,shukrani zikiendea miaka mingi ya ukubwa wa bei ya mafuta na gesi katika sokola dunia. Kutuna kwa mfuko wake huo, kiasi cha kuziacha mbalinchi nyingi zenye mifuko kama hiyo duniani, kumewafanya Wanorway wote nchinihumo kuwa mamilionea. Kutokana na kuhakikiwa ustawi wa maisha katika kilanyanja, kwa miongo kadhaa sasa, Wanorway ni miongoni mwa jamii zenye viwangovya juu vya ustawi wa kijamii duniani. Na kwa sababu hiyo ni miongoni mwa jamii zenye viwangovya juu vya furaha zaidi duniani. Taifa hilo la Nordic limethibitisha kuwa na usimamizi wafedha wa kipekee, ikizitumia kwa hekima kipindi ambacho mataifa mengineyanahaha kujinasua kutoka mlima wa madeni. Nchi nyingi duniani zikiwamo za Afrika zimeanzisha SWFkwa ajili ya uwekezaji unaotokana na sekta zinazohusiana na mapato kutokana narasilimali zilizobarikiwa katika ardhi zao kwa manufaa na maendeleo ya mataifahusika. Kwa maneno mengine SWF ni mifuko ya uwekezajiinayomilikiwa na serikali za mataifa husika kwa minajiri ya kuwekeza katikamali halisi au fedha kama vile hisa, dhamana za serikali, mali zisizohamishika,madini ili kunufaisha jamii zao. Hali kadhalika inaweza kuwa katika uwekezaji mbadala kamavile mfuko wa mitaji binafsi na au mfuko wa akiba kwa ajili ya sekta ya nishati. Mara nyingi zaidi uwekezaji wa SWFhuvuka mipaka kwa maana ya kwenda kuwekeza katika nchi nyingine. Lengo la kufanya hivyo ni kuepuka matatizo yanayowezakujitokeza nyumbani ikiwamo mfumuko wa bei au kushuka kwa uchumi iwapouwekezaji utajikita ndani tu. Sehemu kubwa ya SWF huendeshwa na mapato kutokana namauzo ya bidhaa nje au kutoka akiba ya fedha za kigeni zilizopo Benki Kuu. Wakati mwingine SWF huweza kudhibitiwa na benki kuuambayo inakusanya fedha wakati ikisimamia mfumo wa kibenki wa serikali kwaajili ya ukuaji wa uchumi na mtiririko wa fedha kwa mwaka. SWF ya Norway ukiwa umeanzishwa mwaka 1990, unamilikikaribu asilimia moja ya soko la hisa duniani, pamoja na dhamana za serikali namali zisizohamishika zilizotapakaa kuanzia London, Uingereza hadi Boston nchiniMarekani. Norway inatengeneza fedha kwa ajili ya mfuko huo kutokanana kodi zinazotokana na mafuta na gesi, umiliki wa visima vya mafuta na mgaokutoka asilimia 67 ya hisa katika kampuni kubwa kabisa ya nishati ya nchi hiyo,Statoil ASA STL. Mapato ya ziada hukusanywa na Mfuko wa Kimataifa wa Akibawa Serikali. Kwa mujibu wa takwimu za awali katika tovuti ya benkikuu, ambayo inasimamia mfuko huo, ulifikisha kroner trilioni 5.11 sawa na dolabilioni 828.66. Hiyo inakokotolewa zaidi ya mara milioni moja ya takwimurasmi za idadi ya watu nchini Norway, ambayo inasimama katika watu 5,096,300. Kiwango hicho ni sawa na pauni 100,000 za Uingereza au Shmilioni 250 za Tanzania kwa kila Mnorway. Imekuwa mara ya kwanza kwa mtu mmoja nchini humo kumilikikroner milioni moja, msemaji wa Benki Kuu ya Norway, Thomas Sevang alisema. Hata hivyo, haina maana Wanorway watagawiwa fedha hizo aukuzitumia bali zitahifadhiwa kwa manufaa yao ya baadaye na kwa vizazi vijavyo. Norway imefanikiwa kukabiliana na changamoto zinazotokanana ugunduzi wa nishati ya mafuta tangu mwaka 1969 katika Bahari ya Kaskazini. Waziri wa Fedha, Siv Jensen aliliambia Shirika la Habarila Reuters kwamba mfuko huo uitwao Mfuko wa Akiba wa Serikali, umesaidiakukabiliana na changamoto zisizotabirika za bei ya mafuta na gesi. Norway ni muuzaji namba saba wa mafuta duniani. Nchi nyingi zimeanzisha mapato ya muda kutokana narasilimali zilizopo kutengeneza ustawi unaokaa kwa muda mfupi, ambao hufuatiwana vipindi vigumu, anasema. Mfuko huo ambao ni sawa na asilimia 183 ya pato lataifa la Norway GDP la mwaka 2013, unatarajia kufikisha asilimia 220 mwaka2030. Mfuko umefanikiwa kutokana na ukweli kwamba Bungelimeweza kutenga fedha kwa ajili ya wakati ujao. Kuna mifano mingi ya nchiambazo hazijaweza kufikia lengo kama hili, alisema Oeystein Doerum, mchumi mkuukatika masoko ya Benki ya Uwekezaji ya Norway DNB. Norway ilikuwa imechukua tahadhari ya kuepuka makosa yabaadhi ya nchi ambazo hushuhudia kipindi cha neema kabla ya kuvurugikakutokeapo matatizo ya kiuchumi kwa kuwekeza nje ya nchi badala yanyumbani. Serikali huweza kutumia asilimia nne ya mfuko huo kilamwaka nchini humo, ikiwa ni zaidi kidogo ya mapato ya mwaka ya uwekezaji. Pamoja na utajiri wake wa mafuta, Norway imesita kufanyamageuzi au kupunguza ruzuku zisizoweza kufikiriwa popote pale duniani. Miongoni mwa ruzuku zinazotolewa ni pamoja na ile kwaajili ya sekta ya uzalishaji maziwa, ambapo hulenga kusaidia kuwaweka katikahali ya joto ngombe wa maziwa katika eneo hilo lenye baridi kali la Aktiki. Hata hivyo, wachambuzi wa mambo wanaonya kwamba ustawiunaoshuhudiwa kiasi cha kuwadekeza wananchi, unaweza kuwafanya Wanorway wasitekufanya kazi. Mmoja kati ya watu watano mwenye umri wa kufanya kazinchini humo hupokea aina fulani ya bima ya jamii badala ya kufanya kazi,Doerum alisema pamoja na kwamba kiwango cha ukosefu wa ajira nchini humokinasimama katika asilimia 3.3. Lakini pia pamoja na neema hiyo maisha ya Norway badoni ghali mno. Mjini Oslo, ambako glasi ya bia inauzwa kwa pauni tanosawa na Sh 12,500 ni ghali zaidi duniani kwa mujibu wa jarida la uchumi, TheEconomist. Aidha chakula cha usiku kwa watu wawili katikamigahawa ya wastani kwa bei ya chini ni pauni 200 za Uingereza sawa na Sh500,000.  <topic>: AFYA 