<classify> Na Peter MmbagaMwalimu wangu, Dkt. Ayub Ryoba aliyenifundisha somo la Media Ethics ana moja ya stori inayosemekana ilimpa umaarufu kwenye tasnia ya habari kipindi akiwa junia kabisa alikataa kupokea fedha bahasha ya khaki kutoka kwa waandaji wa mikutano ya waandishi wa habari press conference. Kimaadili ni jambo jema kwenye tasnia na taratibu haziruhusu, sikutahamaki sana nilivyoanza kumfahahamu, ni mtu wa misimamo kwelikweli. Huo ndio ukweli kwenye upande wa maadili, lakini kiuhalisi ndio utamaduni umekua hivyo, haiwezekani tukio likarekodiwa na waandishi bila fedha mara nyingi. Hasa matukio ya kiburudani sana. Kimaslahi kwenye tasnia, ni changamoto; wengi wanadai mishahara midogo, ikitokea kitu kama hicho inabidi kupokea, inasogeza maisha. Na kuna matukio makubwa nje ya mshahara wa ofisi. Na kikubwa kinachotea hapa ni fedha ya nauli tu mara nyingi, japo yaweza ikazidi kutokana na makubaliano. Hii kitu ipo kote duniani, kiingereza huita brown envelope, Ghana huita soli na Cameroon hutia gombo Ndio uhalisia wajameni! Nimemkumbuka tena mwalimu wangu, Madame Bhoke alitufundisha somo la PR Management. Kama ni muandaji wa matukio haya tajwa, hasa press conference usitoe fedha itaonekana ni rushwa ili waandishi waandike. Nikamuuliza, mbona hii ni nadharia theory tu ipo hivi, wakati kiuhalisia kwa vitendo practice haifanyiki hivi? Akaguna akasisitiza sio vizuri kimaadili. Je, ni kweli sio vizuri? Sio vizuri, lakini uhalisia wa maisha ya binadamu yanabidi, ila katika kupokea iwe na staha au isiwe utaratibu wa lazima. Hapa ndipo ninapoangalia uwepo wa hizi nadharia mbili; ukweli na uhalisia. Ndio inavyopaswa iwe kwa sababu nyingi zinazoleta maana katika utekelezaji wa majukumu; lakini, je ndio hali halisi ilivyo? Mosi, ndani ya kitabu changu kilichopo kwenye mchakato, Ubasi Doctrine Wabasi wangu nimedurusu uwepo wa nadharia hizi, ukweli na uhalisia, ieleweke ukweli ni hali au ubora wa jambo kuwa na uthibitisho, Uhalisia ni hali halisi ya maisha ya kila siku. Ukweli huaminika na watu ila uhalisia watu huuishi. Ukiangalia tukio la waandishi wa habari kurushiwa fedha na msanii wa muvi, Irene Uwoya kwenye press conference ya kuzindua Swahilifix katika kiwanda cha filamu Tanzania siku ya Jumatatatu, Julai 15, wakiwa na waigizaji wenzie, akiwemo Ray, Chuchu Hancy, Steve Nyerere na wengineo. Nikajiuliza kwanini afanye vile, kwanza Steve alimwambia ataharibu kikao chenyewe. Akaharibu kweli. Fedha anazo inaonesha, tena anazao haswa. Si kiasi kidogo kile alichorusha! Haikuwa ishu sana kwake yeye alipaswa kumsikiliza Steve kuwa ataharibu kikao na kweli akaharibu kikao, nilipoumiza kichwa ni pale waandishi walipoanza kugombania zile fedha. Ndio hapa nikawakumbuka walimu wangu Dkt. Ryoba na Madam Bhoke, wote wakisisitiza sio maadili kwenye kazi nzima ya habari kwa yaliyotokea. Matokeo yamefanya nitafakari zaidi, kwani baada ya hapo, Mratibu wa tukio lile Steve Nyerere wakati akiomba radhi kwa niaba ya Irene Uwoya, waandishi walisikika wakisema si angetoa kwa utaratibu maalum, utaratibu maalumu ndio ile bahasha ya khaki sasa. Na utoaji huu wa bahasha za khaki kiukweli ni jambo lenye harufu ya rushwa lakini kiuhalisia na maisha yalivyo, kiubinadamu huwezi kumuacha hivihivi, ukitazama alitoka ofisini, akafika eneo la tukio ina maana anatumia fedha huku wewe una-market taarifa yako. Si halalishi mchakato ila, utumike ule ule wa siku zote, mnajua wenyewe. Namna hii ya Irene Uwoya imeleta mshangao, jamaa wamedhalilika kwelikweli. Nimewaza kidogo, nikajiuliza mbona vitu vingi ambavyo havina havikubaliki katika miiko ya jamii vina mashiko sana. Ni sawa umeambiwa hakuna kufanya mapenzi mpaka ndoa lakini balehe huwakuta vijana wana miaka 14-16, mwili unachemka kwelikweli, hili limekaaje? Jamii ina miiko sana, na inaleta maana katika utendaji wetu kila siku. Kama mahusiano kabla ya ndoa, uongo, kuiba, umbea n.k. ni vitu vinavyopendwa na watu sana. Ninapotafakari, si tatizo kupewa hela,. Je, unapewaje? Imekuwa kama dharau, lakini Nakutunzwa si inaruhusiwa?Mosi, ukifikiri chanzo cha tatizo ndio unaona mambo yalianzia mbali sana. Ni habari zinazosemwa chini kwa chini, lakini labda ni kweli kuwa waandishi hawalipi vizuri kwenye vyombo vya habari, na hii inachangiwa na uwepo wa wanahabari wengi ambao hawajasoma wanaochukulia kama eneo la kiburudani zaidi. Na kama haitoshi kuonekana kama kipaji au kila mtu anaweza kufanya. Hapana, kama una kipaji wekeza muda kwenye elimu halafu ufanye. Ila kama sivyo ndio asilimia kubwa yanatokea haya. Kwa mujibu wa takwimu za Baraza la Habari MCT, ni zaidi ya asilimia 60 waandishi wanafanya kazi huru freelance. Wamiliki hawapo tayari kubeba gharama zinazopaswa kwa mfanyakazi kamili, kwamba wanabana matumizi. Na hata ukiajiriwa; ndio hii, inasemekana wamiliki vya vyombo vya habari kutolipa vizuri inabidi bahasha ya khaki ihusike. Ni kweli, wale waandishi wamejiaibisha kwa kupokea kwa kugombania. Hata uwe na njaa au shida kiasi gani, naamini kuna namna ya kujisitiri usidhalilike. Hapa ndipo tunapotazama usawa wa thamani yako bila kuhusisha kuwa wewe ni mwandishi au nani wa kada yoyote au kazi gani. Mwishowe ndugu zangu wale walimlaumu Uwoya kufanya vile, lakini nikajiuliza, mbona kuna baadhi walirudi nyuma hao ndio hawana njaa? Tusiwalaumu na tusiwahukumu. Je, imeleta maana kwao? Ni watu wa kamera wale, hawakuona kuwa tukio lile litachukuliwa? Pia, kuna wengi wamekuwa wanalalamikia pia hawa wa online TV, kwenye hili siwahusishi, ni wote. Changamoto ya online TV wengi ni uzalishaji wa maudhui, hasa yale yanayotengeneza kiki wapate subscribers tu. Lakini kwenye hili ni wote. Tusitupiane mpira, kikubwa tutafakari, je inaleta maana? Ukweli ni kuwa sio njema kupokea fedha kwa staili yoyote hasa bahasha ya khaki kwa maadili ya kazi kwakuwa kikubwa itapoteza jicho la habari na kutumiwa na mwenye fedha. Lakini kupokea bahasha ya khaki itakuwa ngumu kutokana na mazingira ya habari Tanzania kutokuthaminiwa katika uhalisia. Isitoshe, nimeikumbuka Sheria ya Huduma za Vyombo vya Habari 2016 Media Services Act iliyopitishwa mwaka baadhi ya wadau waliomba mpaka Januari; najiuliza muswada ulichukua muda mrefu ukipigwa danadana kuujadili na kutoa mapendekezo toka ulipopelekwa bungeni 20112012 kabla ya mwanzo ule wa 1993, hadi 20142015 kufeli. Je nyuma ya pazia kuna nini? Hii imaaanisha tasnia inapitia vigingi vizito sana. Kiukweli tasnia haikuwa inachukuliwa kwa uzito huo sana kama sekta zingine, hata lile neno fourth state kwa maana ya nguzo ya ziada ya nchi ukiacha zile rasmi; Serikali, Bunge na Mahakama kwa uwakili wa haki za watu, taarifa na maovu yaliyomo kwenye jamii. Kila mmoja anafanya vile anavyoweza au hujui maadili ya habari yakoje. Wanasiasa walichukulia ndio kichaka cha kutengeneza muonekano wao kwa jamii. Huu ndio ukweli wenyewe na matokeo yake mojawapo ni haya. Kimaadili ya taaluma wamekosea, ndio ukweli. Ni aibu ile, pengine ingeleta jeraha au kamera kuharibiwa kwa kugombania kule. Fedheha nzito sana kwa tasnia. Lakini haiondoi uhalisia kuwa njaa ipo, sio kwa waandishi hata sekta zingine. We kawarushe watu hela sehemu yoyote ile, ni wachache kati ya wengi ambao hawatazirukia. Na ikumbukwe kuwa, sio katika awamu hii ya kubana matumizi tu. Lakini haiondoi maana kuwa wale waandishi wamejirahisha pia, Ndio uhalisia wenyewe! Sawa watajua wenyewe, kwa kitendo kile kama ni sawa au si sawa kwa atakayewatetea, lakini kwao imeleta maana? Mwishowe wamedhalilika. Si Irene Uwoya aliyeko kwenye topic kubwa, ni wao mwisho wa siku. Tukubali ama tukatae, pamoja na uwepo wa vitu kadha wa kadha vinavyosababisha njaa kuwepo lakini sio kigezo kinacholeta maana ili kujidhalilisha. Tuwe na staha kidogo wapendwa. Imechafua tasnia, Inasikitisha! Peter Mmbaga, ni mtaalamu wa maudhui kupitia mtandao. Anapatikana kupitia email: Insta mbasiofficial na Twitter mbasi29  <topic>: BURUDANI 