<classify> Utafiti wabaini asilimia 50ya watoto wapoteza uhai TUNU NASSOR Na CHRISTINA GAULUHANGA-DAR ES SALAAM UTAFITI uliofanywa na jopo la madaktari bingwa wa figokatika Hospitali ya Taifa ya Muhimbili MNH, umebaini asilimia 30 ya watotowachanga 380 waliokuwa wamelazwa walipata ugonjwa wa mshtuko wa figo. Akizungumza na MTANZANIA hospitalini hapo jana, daktari bingwawa magonjwa ya figo kwa watoto, Dk. Francis Furia, alisema utafiti huoulifanyika kati ya mwaka juzi na mwaka jana. Alisema kati ya watoto waliogundulika kuwa na mshtuko wafigo, asilimia 50 walifariki dunia. Kwa sasa kliniki ya figo kwa watoto inayofanyika mara mojakwa wiki, tunawahudumia wagonjwa kati ya 16 hadi 20, alisema Dk. Furia. Alisema sababu za kupata magonjwa ya figo kwa watoto nipamoja na kuugua malaria, dengue, homa ya ini, kuhara, kipindupindu, kupatamaambukizi ya bakteria na tatizo la kupumua. Aliongeza kuwa baadhi ya dawa zinazotumika kutibu magonjwambalimbali zimekuwa zikisababisha kupata ugonjwa huo. Dawa kama Gentamicin, Diclofenac na Movera zimekuwazikichangia kuongezeka kwa ugonjwa wa figo kwa watoto, alisema Dk. Furia. Alizitaja dalili za ugonjwa huo kuwa ni upungufu wa damu,kuvimba uso na tumbo, kiungulia, shinikizo la juu la damu na kushindwa kutoahaja ndogo. Niwashauri wazazi wanapoona dalili hizo kwa mtoto wawahihospitali kupata matibabu ili kuepuka ugonjwa huo kuwa sugu, alisema Dk.Furia. Aliongeza watoto wanapougua magonjwa yanayoweza kusababishaugonjwa wa figo, wawahi hospitali kupata matibabu sahihi na kwa wakati. Wazazi waache tabia ya kuwapa watoto dawa za miti shambaambazo hazijafanyiwa utafiti, kwani zinaweza kuhatarisha afya ya mtoto nakumsababishia ugonjwa wa figo, alisema Dk. Furia. Aliwataka wazazi kuzingatia maelekezo ya wataalamu wa afyakatika malezi ya watoto, ikiwa ni pamoja na kuwapa dawa bila maelekezo yadaktari. Niwaombe wazazi kutokuwapa watoto dawa ambazo hawazijuikwani inaweza kuhatarisha figo, alisema Dk. Furia. Mmoja wa wazazi waliowaleta watoto katika kliniki hiyo,Sara Mjema, aliiomba Serikali kupeleka huduma ya madaktari bingwa katika maeneoya pembezoni. Wananchi wengi hawana elimu ya ugonjwa huu, hivyonaishauri Serikali kuwekeza nguvu katika utoaji wa elimu, hasa maeneo yavijijini ili waweze kuepuka ugonjwa wa figo, alisema Sara. Aliongeza kuwa ni vyema kutumia vyakula vya asili katikamilo yao kwani katika vitabu vya Mungu inahimizwa hivyo. DALILINA UTAMBUZI WAKE Kwa mujibu wa mtandao wa Kidney Education, inaelezwa kuwa ugonjwasugu wa figo, ni kwamba figo hushindwa kufanya kazi polepole, kwa miezi hatamiaka, kwa hiyo mwili huzoea hatari za hali hii. Pia, figo huwa na uwezo mkubwa wa kujisaidia katika shidaya kazi zake kwa sababu watu walio na ugonjwa huu usiopona, huwa hawana dalilizozote hadi wakati figo zimeharibika sana. Figo huwa na kazi nyingi sana kama kutoa uchafu na majikwenye mwili, kuzuia shinikizo la damu, kusawazisha kemikali mwilini,uzalishaji wa chembechembe za damu nyekundu mwilini na kadhalika. Hivyo kutegemea matatizo yaliyoko kwenye figo, dalili huwatofauti kati ya mtu mmoja na mwingine. DALILIZA UGONJWA SUGU WA FIGO Inaelezwa kuwa dalili hutofautiana kulingana na kiwango chaugonjwa. Ili kuelewa vyema na kukabiliana na hali hii vizuri, ugonjwawa figo umegawanywa katika viwango vitano kulingana na kiasi cha utoaji uchafukwenye figo Glomerular Filtration Rate- GFR, ambacho ndio kiwango chakuonyesha jinsi figo zinavyochuja uchafu kutoka kwenye damu. GFR uhesabiwakulingana na kiasi cha creatinini katika kipimo cha damu. Kipimo cha GFR ni sahihi cha kuonyesha utendaji wa figo; Utendajimzuri wa figo ni wakati GFR ni zaidi ya mililita tisini kwa kila dakika 90mlmin. HATUAYA KWANZA YA UGONJWA WA FIGO Inaelezwa kwamba kazi ya figo ikiwa asilimia 90-100, hiyo nihatua ya mapema ya ugonjwa huu na figo huwa hazijadhurika. Umajimaji serumcreatinini kwenye damu huwa uko katika kiwango cha kawaida. Katika hatua hii ya kwanza ya CKD, tatizo linaweza tukujulikana mtu anapofanyiwa uchunguzi wa kimatibabu au anapopimwa kwa ugonjwamwingine. Ishara za hali hii zinaweza kukosekana. Kwa mfano, kuwepokwa protini kwenye mkojo, sura ya figo kuonekana zimebadilika kwenye picha za X-ray,ultrasound, MRI au CT ma historia ya familia yenye ugonjwa wa uvimbe wa figopolycystic kidney. HATUAYA PILI YA UGONJWA WA FIGO Hatua hiyo huifanya figo isidhurike kidogo, ambapo wagonjwawanaweza kuwa hawana dalili, lakini ishara zinaweza kuwa ni kukojoa mara nyingi,hasa usiku, shinikizo la damu kuwa juu, mkojo usio wa kawaida na creatininikwenye damu inaweza kuwa juu au hata kawaida. ISHARAKUU ZA UGONJWA WA FIGO Kwa mujibu wa mtandao wa Kidney Education, dalili zaugonjwa figo ni pamoja na kukosa hamu ya chakula, kichefuchefu na kutapika. Nyingine ni kuwa dhaifu, mwili kuchoka na kupungua uzito,kuimba miguu, mikono au na usoni karibu na macho pamoja na shinikizo la damu lisilozuilika, hasa kwaumri mdogo. Kukosa nguvu kunakosababishwa na upungufu wa damu mwilinianaemia, hali inayosababishwa na figo kutotengeneza homoni ya erithropoyetiniinayosaidia kutengeneza chembechembe za damu. Kushindwa kulala, kizunguzungu na kushindwa kuwa makini, kujikuna,mkakamao wa misuli, kuhisi uchovu kwenye miguu na kushindwa kufikiria kitu kwamakini. Maumivu mgongoni hasa chini ya mbavu pamoja na kuhisikutaka kukojoa mara kwa mara, hasa wakati wa usiku nocturia. Maumivu, urahisi wa kuvunjikavunjika mifupa kwa watu wazimana watoto kutokukua kwa sababu ya upungufu wa vitamini D inayotengenezwa nafigo. Kukosa hamu ya kufanya mapenzi kwa wanaume na kukosa hedhi kwa mwanamke na pia ugonjwa wa figo huhusishwa na ongezeko la vifo vinavyotokana na ugonjwa wa moyo.  <topic>: AFYA 