<classify> Nora Damian Na Kulwa Mzee Dar es Salaam MAADHIMISHO ya Siku ya Sheria yamefanyika huku suala la kuchelewa kwaupelelezi wa kesi likitawala ambapo Rais Dk. John Magufuli, Jaji Mkuu na Raiswa Chama cha Wanasheria Tanganyika TLS wamelizungumzia kwa namna yao. Suala hilo limetajwa kuchangia watu wengi kukaa mahabusu muda mrefuna kusababisha kupokwa haki zao kinyume na ibara ya 14, 15 i na 15 ii yaKatiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania. Rais Magufuli ambaye alikuwa mgeni rasmi kwenye maadhimisho hayo jana,aliwanyoshea kidole wapelelezi na kuwataka wabadilike. Kila siku wakienda wanasema upelelezi unaendelea, ameshapeleleza,ameshamshika na meno ya tembo huku anazungumza upelelezi unaendelea. Ninaomba wapelelezi na wasimamizi wa sheria hili mlifanyie kazi,watu wanateseka, ukienda kwenye magereza watu wanalia na wengine ni kesi zakusingiziwa. Wako watu wamewekwa kwa sababu ya matajiri kwamba nakukomeshautakwenda kwanza mahabusu, alisema Rais Magufuli. Alisema kuwa hadi sasa magereza yana watu 32,208 na kati yao wafungwani 13,455, mahabusu 17,632 hali inayodhihirisha kuwa tatizo la ucheleweshajikesi bado lipo. Alilitaka Jeshi la Polisi na Taasisi ya Kuzuia na Kupambana na RushwaTanzania Takukuru, kuharakisha upelelezi wa kesi kwani wanawanyima watu haki. Ndugu zangu wapelelezi ufalme wa mbinguni utakuwa shida kwenumsipotubu na kumrudia Mungu kwa sababu roho za watu wasio na hatia zinaangamia,na wala msiwasingizie mahakimu, majaji kwa sababu hamuwapelekei. Saa nyingine kupelekwa mahakamani lazima uhonge ili kesi yakoikasomwe, mnawapa shida mahakimu, majaji, lakini mnawapa shida watu wanaowekwakule. Nawaambia ukweli badilikeni, ninawaomba viongozi wa dini kaliombeenisuala hili, hao wanaochelewesha kwa makusudi wakapate laana, alisema RaisMagufuli. Pia aliagiza mabaraza ya ardhi yaangaliwe kwa umakini kwa sababuyanachafua sura nzuri ya mahakama. Mahakama inafanya kazi nzuri sana, lakini kwenye mabaraza ya ardhikuna kelele nyingi, wanapindua pindua tu. Kuna wenyeviti niliwaweka kwenye orodha ya kuwafukuza nikiwa Wizaraya Ardhi, lakini mpaka leo bado wapo, sasa sifahamu kama walibadilika, alisemaRais Magufuli. ATOA BILIONI 10- Rais Magufuli pia aliahidi kutoa Sh bilioni 10 kwa ujenzi waMahakama Kuu Dodoma. Alisema katika kipindi cha miaka minne wafungwa 38,801 walisamehewana kwamba majadiliano yanaendelea kuwarejesha kwao raia 1,415 wa Ethiopiawaliofungwa kwa makosa ya uhamiaji. Kuhusu masilahi ya watumishi alisema; Mishahara ya watumishi wote siwa mahakama tu haitoshi, hata mimi haunitoshi, huo ndiyo ukweli. JAJI MKUU Awali Jaji Mkuu, Profesa Ibrahim Juma, alisema idadi ya maombi yadhamana ni kiashiria cha wingi wa mashauri ya uhujumu uchumi ambayo hushughulikiwaupelelezi unapokamilika. Takwimu kutoka mahakama zawilaya na mahakama za hakimu mkazi zinaonyesha idadi kubwa ya kesi za makosa yarushwa na uhujumu uchumi bado zimekwama katika hatua za awali kusubiriupelelezi kukamilikakabla ya kuwasilishwa katika Divisheni ya Makosa ya Rushwana Uhujumu Uchumi, kwahiyo hili ni eneo ambalo bado kuna changamoto, alisemaProfesa Juma. Hata hivyo alisema wamejipanga kuhakikisha mashauri yoteyanayosajiliwa yanasikilizwa ndani ya miezi tisa kama inavyoelekezwa katikakanuni ya divisheni hiyo. Kwa mujibu wa Jaji Mkuu, tangu Divisheni ya Makosa ya Rushwa naUhujumu Uchumi ianzishwe Julai 2016, mashauri 391 ya maombi ya kawaida nadhamana yamesajiliwa na 385 yamemalizika. Alisema mashauri 119 ya uhujumu uchumi yamesajiliwa na 89 yamemalizikana kwamba faini ya Sh bilioni 13.6 na fidia ya Sh bilioni 30.6 zimetolewa. Profesa Juma alisema pia matumizi ya Tehama yamewezesha mahakamakudhibiti ukusanyaji wa tozo na ada mbalimbali na kuongeza maduhuli kutoka Shbilioni 1.6 mwaka 2017 hadi Sh bilioni 2.5 mwaka huu. Alisema mwaka jana mashauri 2,435 yalifunguliwa kwa njia yakielektroniki. Profesa Juma alisema vifaa vya mawasiliano kwa njia ya video vimefungwakatika Mahakama Kuu Kanda ya Dar es Salaam, Bukoba na Mbeya, Mahakama ya HakimuMkazi Kisutu na Gereza la Keko na kwamba hadi sasa mashauri 60 yamesikilizwakwa mfumo huo. Alisema kupitia mfumo huo pia walisikiliza mashahidi waliokuwa katikanchi za Uingereza, Marekani, China na Kenya. Kwa Januari mwaka huu mashauri 27 yalisikilizwa kati ya Mahakama yaHakimu Mkazi Kisutu na Gereza la Keko hatua iliyosaidia na kuokoa muda, gharamana changamoto ya ulinzi, alisema Profesa Juma. Kuhusu watumishi, alisema mahitaji ni 10,351 lakini waliopo ni 5,947. Profesa Juma alisema kuanzia Januari hadi Desemba, mwaka jana watumishi258 waliondoka kazini na kati yao 162 walistaafu, 39 kufariki, 27 waliacha kazina wawili waliondolewa kwa sababu za kimaadili. Aliomba wakubaliwe kuajiri watumishi 268 kwa mahakama mpyazinazoanzishwa zikiwamo Mahakama Kuu Kigoma na Musoma. Kuhusu mashauri, alisema kati ya Januari hadi Desemba mwaka jana,mashauri 272,326 yalifunguliwa katika ngazi zote za mahakama na kati ya hayo271,214 yalisikilizwa na 68,648 yalibaki ambapo 3,776 ndiyo yenye umri wa zaidiya miaka miwili. MWANASHERIA MKUU Naye Mwanasheria Mkuu wa Serikali, Profesa Adelardus Kilangi,alisema wanapitia mikataba yote yakuzalisha umeme, hasa mkataba wa Songas ambao una matatizo makubwa. Alisema pia wamefanya rejea katika mikataba 182 sambamba na mikataba70 ya misaada ya mikopo ili kuangalia tija na baadhi ya masharti yaliyomo. CHAMA CHAWANASHERIA Kwa upande wake, Rais wa Chama cha Wanasheria Tanganyika TLS, Dk.Rugemeleza Nshalla, alisema kuendelea kutumika kwa mfumo wa jinai wa kikolonikumesababisha watu wengi kupokwa uhuru wao kutokana na kukaa mahabusu mudamrefu. Mfumo wa jinai wa kikoloni ulikuwa na lengo la kumshikilia mfungwaau mahabusu kwa muda mrefu kwa lengo la kuwatia hofu wananchi ili watii amri zakikoloni bila kuhoji. Mara kadhaa tumekunuu wewe na watangulizi wako mkihoji suala lakutokamilika kwa upelelezi ilihali mtu amekamatwa na ushahidi. Ikumbukwe kuwa muda wa mwanadamu hapa duniani una ukomo na hakuna mwenyeuwezo wa kuongeza ila ni Mwenyezi Mungu, kila siku ambayo mtu anapokwa uhuruwake kwa kuwekwa ndani siku hiyo haitarudi. Bahati mbaya nchi yetu haina mfumo wa kumfidia mtu ambaye alipokwauhuru wake na baadaye kesi yake kufutwa au kukutwa hana hatia, na jamii hainamfumo wa kuweza kumlipia, alisema Dk. Nshalla. Kwa mujibu wa Dk. Nshala ibara ya 14 ya Katiba inatoa haki ya kuishi wakatiibara ya 15 i inasema kila mtu anayo haki ya kuwa huru na kuishi kama mtuhuru. Ibara ya 15 ii inataka mtu asishikwe na kuwekwa ndani aukuhamishwa kwa nguvu na kupoteza uhuru wake isipokuwa kwa mujibu wa sheria auanapokuwa ametiwa hatiani. Ili kukidhi matakwa hayo, inabidi polisi na waendesha mashtakakujiridhisha kuwa pale wanapotoa amri ya kushikwa na kuwekwa ndani basiupelelezi uwe umekamilika, alisema Dk. Nshalla. Alishauri pia haki ya kupata dhamana iheshimike kwani hadi sasawatuhumiwa wengi wanaokabiliwa na kesi za jinai wako ndani licha ya kuwa makosayao yanadhaminika. Suala hili linahitaji utashi wa kisiasa ili kubadilisha mwenendo huuna pengine kuondokana kabisa na hali hii, kuepusha gharama kubwa za uendeshajimashauri na kushikilia watuhumiwa kwa muda mrefu. Tutafakari kwa makini na kuweka mfumo mzuri wa kushikilia mahabusuna wafungwa kwa muda mfupi zaidi ili nchi yetu isikae na watuhumiwa wengimahabusu kwa muda mrefu, alisema Dk. Nshalla. Kuhusu utungwaji wa sheria alisema kunahitajika mabadiliko makubwakwani watu wengi bado hawajafahamu adhabu zinazopendekezwa na baadaye kufanywakuwa sheria. Kwa kiasi kikubwa dhana iliyojengeka ni kutoa adhabu kali badala yakutoa mafunzo kwa mkosaji na wengine ili kuzuia zaidi. Sheria iliyojikita kutoa adhabu kali haitoi fundisho, haifaidishinchi na hutekelezeka kwa upande mmoja ambao ni kumshikilia mtuhumiwa, lakinihaitekelezeki upande wa pili ambao ni faini kwa sababu zilizowekwa hazilipikina kujikuta tunajaza watu gerezani kwa wakosaji kushindwa kulipa faini,alisema Dk. Nshalla. Pia alipendekeza zuio la mawakili kufanya kazi katika mahakama za mwanzoliondolewe kwani mahakama hizo hivi sasa zinaongozwa na mahakimu wakazi wenyeshahada ya kwanza ya sheria. Katazo hili linazuia wananchi wengi kupata huduma ya uwakilishi,mahakama za mwanzo ndizo zinapokea kesi nyingi, hivyo mawakili kufanya kazikatika mahakama hizo kutawezesha wananchi kupata huduma na haki, alisema Dk.Nshalla. Pia alitoa wito kwa Serikali jitihada za makusudi zifanyike ili kesizote ziwe zinarekodiwa kuwezeshwa kusikilizwa kwa kesi nyingi sambamba namashauri kurushwa moja kwa moja. Hivi sasa inasikitisha mahakimu na majaji wanaandika hoja naushahidi kwa mikono na hii inarefusha muda wa kusikilizwa kwa kesi. Katika nchi za wenzetu si hivyo, kwani majaji na mahakimu husikilizana kuandika hoja kwa uchache, yote yanayofanywa hurekodiwa, alisema Dk. Nshalla. Kwa mujibu wa rais huyo, hadi Machi mwaka huu TLS imefikisha miaka 65tangu kuanzishwa kwake ikiwa na mawakili 9,372 na kati yao wanaofanya kazimahakamani ni 8,667 na wanaogonga mihuri ni 14.  <topic>: KITAIFA 