<classify> Na AVELINE KITOMARY DAR ES SALAAM SAFI wa vyoo ni muhimu kulinda afya ya binadamu na kuweka mazingira salama ambayo yanafanya jamii iweze kuepukana na magonjwa ya lipuko. Wapo watu ambao wanajihusisha kufanya kazi za usafi wa vyoo maarufu kama vyura ikiwemo kuzi- bua vyoo vilivyoziba na kuhamisha majitaka kwa vyoo vilivyojaa. Kazi hiyo ina umuhimu mkubwakwa jamii na uwezekano wa vijanakupata ajira ni mkubwa kwani baadaya uzoaji wa majitaka pia yanawezakutumika kwa matumizi mbalimbalikama mbolea, gesi na umwagiliaji. Ingawa kazi hii ni muhimu lakini pia ni hatarishi hasa kwa wale wanaofanya bila kuwa na vitendea kazi sahihi. Wapo wafanyakazi wanaopotezamaisha au hata kujeruhiwa kutokanana mazingira mabaya ya utendaji kazi. HALI ILIVYO Ripoti zilizotolewa hivi karibunina Shirika la Wateraid kwa kush-irikiana na Shirika la Afya DunianiWHO, Shirika la Kazi DunianiILO na Benki ya Dunia, zinasemapamoja na kuimarika kwa huduma zajamii katika nchi zinazoendelea, badowafanyakazi wa usafi vyooni wakohatarini kuathirika kiafya. Ripoti hiyo ilieleza kuwa Indiapekee kati ya mwaka 2017 na 2018watu watatu wanaofanya kazi hiyohufariki dunia kila baada ya siku tano,huku kwa mwezi mmoja watu 18wanapoteza maisha na kwa mwaka niwatu 216. Shirika la Water Aid Tanzanialimesema watu wanaojihusisha nakazi za usafi vyooni wako hatarinizaidi kupoteza maisha kutokana namazingira hatarishi. Meneja Miradi Mwandamizi waWater Aid Tanzania, Twaha Mubarak,anasema kuna haja ya kuwaangaliawafanyakazi wa vyooni kwani waondiyo wanahakikisha jamii inakuwakatika mazingira salama kwa kufanyausafi. Anatoa wito kwa Serikali kuten-geneza mazingira wezeshi na mfumorasmi kwa watu wanaofanya kazi zausafi wa uzoaji taka wa vyoo. Katika suala la usafi, bado kuna watu hatujawatazama sawasawa, watu hawa ni wale wanaofanya kazi sekta ya usafi, hasa wale wanaohusika na uzoaji wa taka za vyooni hadi kutupa takataka. Ripoti inabainisha mazingira mabaya ya mamilioni ya wafanyakazi ambao wanafanya kazi katika mazingira hatarishi kwa afya zao. Pamoja na kuimarika kwa hudumaza jamii, kundi hili limekuwa likiach-wa katika mazingira mabaya, hawanavitendea kazi, lengo la ripoti ni kuinuaufahamu kuhusu mazingira hatarishi wanayopitia watu hawa wa mnyor-oro wa usafi kama kusafisha vyoo,kutapisha mashimo ya vyoo, kusafishamitaro na kusimamia njia ya kutibumaji taka. Wafanyakazi hawa mara kwamara wanagusa vinyesi vya binadamuwakiwa hawana vifaa vya kuwakinga,hali hii inaweza kuwafanya kupatamagonjwa hatarishi. Ukiacha vifo, kuna wale wa-naopata maumivu, ajali na magonjwaya mara kwa mara au yanayojirudia napia kuna ugonjwa kama kipindupinduni hatari, anasema Mubarak. Mkurugenzi wa Taasisi ya UhaiMazingira na Watu UMAWA,Mathias Milinga, anaiomba Seri-kali kuongeza nguvu katika kazi zauchakataji wa maji taka ili kuongezaajira kwa vijana. Huwa tunakuwa na mfumo rasmiwa kuchakata na kufanya uzalishajiambao utatumika kwa mahitaji ya bin-adamu, ipo mitambo ambayo inatu-mika, yale maji taka yanafaa kutengen-ezea mbolea, mkaa wa kupikia, gesi napia maji masafi, kwa hiyo hii itasaidiakutunza mazingira, anasema Milinga. KISA CHA CHISENGO Julius Chisengo ni mkazi wa jijila Dar es Salaam na baba wa watotowatano, kwa miaka 12 sasa amekuwaakifanya kazi za usafi vyooni kamakuhamisha majitaka na kuzibua vyoo. Kutokana na kukaa kazini muda mrefu uwezo wake wa kufanya kazi hiyo sasa umekuwa mkubwa hatauelewa umeongezeka pia. Anasema kazi hiyo ndiyo inayom-wingizia kipato na kulisha familiayake hivyo ni muhimu kwake. Nina muda mrefu tangu nianzekufanya kazi hii na naipenda kwasababu inanisaidia. Nasomesha wa-toto, natunza familia hivyo nafaidikajapo ni kazi hatarishi pia,anasema. Chisengo anasema kazi hiyo piailishawahi kumwathiri kiafya na kum-sababishia ulemavu wa mguu. Changamoto kubwa niliyoipatanilivunjika mguu wa kulia wakatiule ambao sina elimu, mtu akiniitakuzibua choo naenda tu sasa siku hiyonilikanyaga mti uliooza ukavunjikanikaanguka na kupata ulemavu. Niliuguzwa kwa muda mrefuhadi nilipopata nafuu, si unaona huumguu wangu mmoja anamuoneshamwandishi haulingani na mwing-ine japo najitahidi kusimama vizuri.Huu ni kama ulemavu tu kwangulakini hata sasa namshukuru Mungu,anasema. Anasema mazingira, kutokuwa navitendea kazi na upeo mdogo wa ujuzivilisababibisha akaumia. Kwasasa afadhali kuna tofauti ki-dogo uelewa ninao nimepata mafunzomengi na ninapokwenda kazini naan-galia kwanza usalama na vitendea kazinitakavyotumia, anasema. Anasema wafanyakazi wenzake wawili pia waliwahi kuumia na wote sasa wana ulemavu wa miguu. Hizi kazi zinahitaji vifaa, usipoku-wa na ujuzi kuumia ni rahisi kwasababu kila kifaa kina sehemu yake. Wakati nafanya kazi kuna marafiki zangu wawili walipata ajali na kuumiana sasa ni walemavu wa miguu,anasema. Chisengo anatoa wito kwa serikali kuangalia kazi hizo kwani ni sehemumuhimu ya afya ya jamii. Tunafanya kazi ya kulinda afya yajamii, sisi tunasaidia kukabiliana namagonjwa ya mlipuko kama kipin-dupindu na mengine. Naomba Serikali watutengenezeemfumo rasmi na watoe elimu maeneoyote ili watu wajue kazi hii inahitajinini, anasema Chisengo. MAJITAKA NI DHAHABU Tekonlojia inaweza kubadilisha ma-jitaka hasa ya vyooni kwa matumizimengine. Meneja Miradi Ufuatiliaji Tathiminina Ripoti kutoka Shirika la Wateraid,Reginald Kwizela, anasema wana-tumia majitaka kutengeneza majikwa ajili ya umwagiliaji na gesi kwamatumizi ya nyumbani. Tukishachukua majitaka kutokakwa mteja huwa tunayaleta kwenyekituo ambacho kina sehemu ya kum-waga. Unapomwaga pale maji yanain-gia kwenye shimo kubwa ambalolimejengwa kwa tofali halivuji nakuna sehemu yatakapofikia yanaha-mia upande wa chemba nyingineyanachujwa tope linabaki chini majiyanapanda juu. Unapomimina pale kunabomba limeenda mpaka chinikwa hiyo maji yanahamia chembaya pili, ya tatu zipo tisa sasa hiyoya tisa ukioneshwa kuwa haya nimajitaka huwezi kuamini. Ni me-upe hayana hata harufu yakifikasehemu ya 10 yanaenda kwenyebwawa kwa ajili ya kumwagiliashamba. Gesi inatokana na tope kunabomba limeenda moja kwamoja mpaka kwenye nyumba yamakazi, gesi hii inatumika kwaajili ya kupikia, anasema. Anasema baada ya miezi mi-tatu tope likikauka huchukuliwana kuwekwa sehemu nyinginetayari kutumika kama mbolea.  <topic>: AFYA 