<classify> MAABARA zinazotumia panya buku kupima sampuli za maambukizi ya ugonjwa wa Kifua Kikuu TB nchini zimeonesha uwezo mkubwa zaidi wa panya hao kubaini maambukizi ya ugonjwa huo ukilinganisha na maabara za kawaida hivyo kusaidia wagonjwa wengi kuanza tiba mapema zaidi.Pia inaelezwa kuwa, asilimia 10 ya wagonjwa wa TB ni watoto wenye umri wa miaka 0 hadi 5 ambao kubainika kwao kuwa na maambukizi ya ugonjwa huo ni vigumu kwa kutumia teknolojia zilizopo duniani, ila kwa kutumia panya hao wanaongeza uwezo wa kubaini maambukizi.Hayo yamebainishwa kwenye mahojiano maalumu na gazeti hili, Meneja Mradi wa Apopo wa Panya Watambuzi wa TB-Tanzania ambaye pia ni Mtafiti wa Kituo Mahiri cha Viumbe Hai Waharibifu cha Chuo Kikuu cha Kilimo cha Sokoine SUA, Dk Georgies Mgode.Dk Mgode alisema utafiti kuhusu uwezo huo wa panya kuwa na uwezo mkubwa kubaini maambukizi ya TB kwa watoto na hata watu wazima kuliko maabara za kawaida, aliufanya na kuuchapicha mwaka jana kwenye Jarida la Kimataifa la Utafiti wa Afya kwa Watoto IPRF.Akizungumzia maendeleo ya mradi huo wa panya watambuzi wa maambukizi ya TB, uliogunduliwa nchini mwaka 2007, Dk Mgode alisema tangu kuanza kwa mradi huo kutumika kupima sampuli za TB, hadi Juni 2019 sasa zaidi ya sampuli 495,000 zimepimwa kutoka kwa watu 269,000.Alisema tangu mradi huo ugundue njia hiyo ya kupima sampuli hizo kwa kutumia panya waliofundishwa, maabara zinazotumika kupima ziko mbili nchini ambazo moja iko Temeke-Dar es Salaam na nyingine iko SUA-Morogoro na sampuli huchukuliwa kutoka hospitali mbalimbali 70 nchini.Dk Mgode anasema panya mmoja ana uwezo wa kupima sampuli 100 ndani ya dakika 20, ambapo kitaalamu panya huyo amefundishwa jinsi ya kubaini harufu ya kimelea wa mdudu aitwaye mycobacterium tuberculosis anayesababisha ugonjwa wa TB kwa kiwango kikubwa.Akifafanua ubora wa panya hao kubaini maambukizi ya TB kwa urahisi zaidi ukilinganisha na maabara za kawaida za kitaalamu, alisema ubora wa makohozi yaani sampuli ndiyo yanayotoa majibu mazuri kimaabara kwa sababu hadubini na vifaa vingine vinavyotumika kupima maambukizi huangalia sampuli kama zina mdudu huyo.Alisema jambo ambalo ni gumu kwa sababu baadhi ya watoa sampuli hizo hawawezi kukohoa vizuri ili kupata sampuli bora na pia watoto wadogo hawawezi kutoa sampuli bora kutokana na wao pia kutoweza kukohoa kwa nguvu ili kupata makohozi bora.Kadhalika, kwa wale walioambukizwa Virusi Vya Ukimwi VVU nao sio wote wanaoweza kutoa sampuli bora zitakazoonesha uwepo wa vimelea wa TB kwa kutumia maabara za kawaida. Dk Mgode alisema lakini kwa kutumia panya hao hawahitaji ubora wa makohozi bali wao hutumia sampuli hizo kubaini harufu ya vimelea wa mdudu anayesababisha TB.Tumethibitisha ubora wa panya kwenye kugundua TB ukilinganisha na maabara za kawaida ambapo katika sampuli 495,000 zilizopimwa kuanzia mwaka 2007 hadi Juni 2019, sampuli 13,000 panya walizibaini zina TB wakati maabara za kawaida zilisema hazina maambukizi, alisema Dk Mgode.Alisema mradi huo unafanya kazi kwa ushirikiano mkubwa na Wizara ya Afya, Maendeleo ya Jamii, Jinsia, Wazee na Watoto, ambako baada ya panya hai kubaini maambukizi ya TB sampuli zilizobainika huchukuliwa tena na kwenda kuthibitishwa kwa njia zilizoidhinishwa kisha mgonjwa huanza matibabu mapema.Akizungumzia hospitali zinazoshiriki kutoa sampuli za TB na kwenda kupima kwenye maabara za panya, Dk Mgode alisema kwa sasa ziko 70 ambazo 52 ziko Dar es Salaam ambazo ni pamoja na Hospitali ya Taifa ya Muhimbili MNH, hospitali zote za rufaa za wilaya, vituo vya afya vinavyopima TB na baadhi ya hospitali za dini na binafsi.Awali kwa Dar es Salaam, Dk Mgode alisema mwaka 2016 zilikuwa hospitali 24 lakini sasa zimeongezeka hospitali 28 hadi Juni 2019 na hivyo kusaidia kubaini wagonjwa wa TB kwa haraka na kuanza tiba mapema.Hospitali nyingine zinazotoa sampuli kwenda kupimwa kwenye maabara ya panya ni hospitali 18 mkoani Morogoro huku Dodoma ukiwa na hospitali na vituo vya afya tisa na Pwani ukiwa na hospitali moja eneo la Chalinze.Alisema katika maabara ya panya ya Dar es Salaam ambayo iko Temeke Veterinary ina jumla ya panya tisa ambao wanatosha kupima sampuli za jiji lote na maabara ya SUA ina panya zaidi ya 30 ambao wanakidhi mahitaji ya ndani na hata ya vituo vya nje vya mradi huo vilivyoko nchini Ethiopia na Msumbiji.Akizungumzia vituo vya Msumbiji na Ethiopia, Dk Mgode alisema mwaka jana Ethiopia waliomba mradi huo uanzishwe nchini humo ili kusaidia utambuzi wa maradhi hayo ambako kituo hicho kilipeleka panya 10 kwa ajili ya kuanzisha maabara nchini humo.Hivi sasa zaidi ya hospitali 65 nchini Ethiopia zinapeleka sampuli zake kwenye maabara hiyo na kwa upande wa Msumbiji maabara ya panya hao kubaini TB ilianza mwaka 2013 na hadi sasa zaidi ya hospitali 70 zinatumia maabara hiyo kubaini maambukizi ya ugonjwa huo.Akizungumzia wagonjwa waliobainika kuwa na maambukizi ya TB nchini tangu kuanzishwa na mradi huo na wao kushirikiana na Taasisi ya Mapambano ya TB na Ukimwi Tanzania MKUTA ili kuwabaini waathirika na kuwatafuta kuanza tiba, Dk Mgode alisema awali ilikuwa vigumu kwa waliobainika kuanza tiba kutokana na wao kutopatikana.Lakini baada ya kuanza ushirikiano na taasisi hiyo na pamoja na Mpango wa Taifa wa Kutokomeza Kifua Kikuu na Ukoma Tanzania NTLP, kuanzia mwaka 2011 taarifa za wagonjwa walioanza tiba ikaanza kupatikana.Mwaka 2011 waliobainika kuwa na TB nchini walikuwa 386 na kati ya hao mmoja ndiye aliyeanza tiba na kwamba kutopatikana kwa wengine kunatokana na wao kutotoa anuani sahihi ya wapi wanapatikana.Mwaka 2012 idadi ya walioanza tiba baada ya kupimwa ilianza kuongezeka ambapo watu 47 kati ya 555 waliobainika walianza tiba, mwaka 2013 watu 1,020 kati ya 1,807 waliobainika nao anza tiba.Mwaka 2014 wagonjwa 777 kati ya 1,412 waliobainika kuwa na TB nao walianza tiba, 2015 waliobainika ni 1,198 walioanza tiba 870, mwaka 2016 waliobainika walikuwa 1,117 walioanza tiba 797 na baada ya maabara ya panya kuzinduliwa Dar es Salaam mwishoni 2016, idadi ya wanaotibiwa iliongezeka kutoka asilimia 70 hadi kufika asilimia 86.Dk Mgode alisema kwa maabara za kawaida sampuli za TB zinachukua muda wa siku saba hadi 14 kubaini maambukizi na kwamba mgonjwa anapokuja kuanza tiba huwa wakati mwingine amechelewa na hivyo kumchukua muda wa kutibu.Uzinduzi wa maabara ya panya mwaka 2016 jijini Dar es Salaam ulifanywa na Mkurugenzi wa Uhakiki Ubora wa Huduma za Afya wa Wizara ya Afya, Maendeleo ya Jamii, Jinsia, Wazee na Watoto, Dk Mohamed Mohamed kwa niaba ya waziri wa wizara hiyo.Katika uzinduzi huo, Dk Mohamed alisema hiyo ni hatua kubwa ya kuokoa maisha ya watu na kuzuia maambukizi ya ugonjwa huo ambao changamoto kubwa ilikuwa kwenye upimaji kubaini vimelea wa ugonjwa huo.Hii ni hatua kubwa tunapongeza juhudi hizo za kuunga mkono serikali harakati za kupambana na ugonjwa wa TB, kwa sababu wakati mwingine hadi kuugundua ugonjwa ilikuwa vipimo kama kuotesha sampuli vifanywe na majibu yalichukua hata wiki sita, sasa utaona jinsi ugonjwa ulivyokuwa ukienea, alisema Dk Mohamed.Takwimu kutoka NTLP zinaonesha kuwa Tanzania ni moja ya nchi zenye maambukizi ya juu ya TB na katika takwimu barani Afrika, inashika nafasi ya nne huku kimataifa ikiwa nafasi ya sita na hadi sasa kati ya wagonjwa 165,000 wanaogundulika kwa mwaka, wanaopata tiba ni chini ya wagonjwa 62,000.  <topic>: KITAIFA 