<classify> Na AVELINE KITOMARY SITASAHAU siku ambayo nilijifungua mtoto wangu wa kwanza katika hospitali moja hapa jijini Dar es Salaam. Baada ya kujifungua mtoto yule, wahudumu walinitelekeza wakaniacha nisijue la kufanya. Kwa sababu ya uchovu wa kujifungua, nilijikuta napitiwa na usingizi, ilipofika saa tisa usiku nilishtuka kutoka usingizini na kuona mtoto wangu akiwa amezidiwa na kubadilika rangi na kuwa wa kijani, niliogopa mno. Nilivyoona hivyo nikatoka haraka huku nikikimbia kuelekea kule walikokuwa manesi, nilipofika niliwakuta wakiwa wamelala, nikawaamsha na kuwaambia wakamuone mtoto wangu amebadi lika rangi, hii ni kauli ya Clara Mboya, mama aliyekumbwa na madhila wakati wa kujifungua mtoto wake wa kwanza. Licha ya kuwa mama wa watoto wa tatu sasa, uzazi wa mtoto wake wa kwan- za umemuachia kumbukumbu isiyofutia akilini mwake kutokana na changamoto alizokutana nazo wakati wa kujifungua. Clara anasimulia namna alivyoshikwa uchungu wa mtoto wake huyo wa kwanza na kufikishwa hospitalini hakutaja jina la hospitali, lakini alivyofika na kupimwa akaambiwa njia ya uzazi bado haijafunguka. Jambo la kushangaza ni kwamba, licha ya kutoka mbali hadi kuifikia hospitali hiyo, alipofika hakupata ushirikiano wowote kutoka kwa muuguzi wa zamu, ambaye kwa makusudi hakutaka kumpa kitanda ili apumzike, badala yake alim- wambia arudi nyumbani. Anasema muuguzi huyo alimwambia kuwa njia yake haijafunguka hivyo anatakiwa kurudi nyumbani na arudishwe kesho yake. Anabainisha kuwa kwa kauli hiyo ya nesi walijikuta hawana namna yoyote zaidi ya kurudi nyumbani licha ya kwamba muda ulikuwa umekwenda ili kuwa ni majira ya saa kumi jioni. Niliendelea kuumwa tumbo na mgongo, usiku mzima nilikosa usingizi huku nikijisikia vibaya, nilivumilia maumivu hayo hadi kulipokucha tukaanza safari ya kurudi tena hospitalini. Tulivyofika nikamkuta yule yule nesi ambaye nilikutana naye jana yake akanirudisha nyumbani, nikamwambiabado naumwa tangu jana, akanipimatena akasema bado njia haijafunguka. Yule mama niliyeambatana nayekwenda hospitalini akamwambia yulenesi kwamba sasa hivi harudi nyumbani,tunaomba kitanda apumzike na kama nimazoezi basi niendelee kuyafanya nikiwahapo, anaeleza Clara. Hata hivyo, anasema baadaye alipata kitanda huku akiendelea kufanya mazoezi hadi ilivyofika saa kumi ambapo uchungu ulianza kuchanganya na ku- pelekwa sehemu ya kujifungulia leba. Nilivyofika leba bado sikupatiwa hu- duma nzuri, nilikuwa nikiwaita manesi hawaji hasa ukizingatia kuwa walikuwa wawili tu, yaani ilikuwa unaita hadi unachoka hawaji mwishowe nikanyamaza. Nilikuwa najisikia kujifungua lakiniukimwita nesi haji, mwishowe niliishiwanguvu, kwa bahati nzuri akaja nesimmoja ambaye ni mwanamume, alikuwaamemaliza zamu yake lakini sikusitakumnweleza shida yangu. Nilimuita akaniuliza shida yangunikamwambia naumwa hadi nahisikuishiwa nguvu, anasimulia Clara. Anasema baada ya yule nesi kuonekana kumsikiliza, ilimlazimu kumuahidi fedha mara atakapomsaidia kujifungua salama. Anasema hata hivyo, nesi huyoalikataa ofa hiyo akiahidi kumsaidia bilamalipo licha ya kwamba muda wake wakazi ulikuwa umekwisha. Namshukuru alinisaidia kwa kiasikikubwa hadi nikafanikiwa kujifunguasalama. Alikuwa akiniminya tumbokwa sababu nilishaishiwa nguvu kabisa,sikuweza kufanya chochote bila msaadawake. Mtoto aalipotoka akaniambia yupovizuri na alilia kama ambavyoinatakiwa,kwa kifupi hakuwa na shida yoyote. Aliponikabidhi mtoto wangualiniambia nipumzike hadi kesho yakeasubuhi nitakapopata ruhusa ya kurudinyumbani, anaelezea Clara. Clara anasema changamoto hazi kuishia hapo kwani baada ya mtotokuzaliwa maziwa yalikuwa hayatokihali iliyosababisha mtoto alie mara kwamara. Mtoto alikuwa analia muda wote,nawaita manesi na kuwaambia kuwamwanangu analia na huu ni uzazi wanguwa kwanza, maziwa hayatoki sijui lakufanya lakini hawakujali. Nilijaribu kuomba nisaidiwe maziwahata ya kopo ili nimpe mtoto anyamazelakini sikupata msaada wowote, badalayake waliniambia kuwa anaweza kukaahadi kesho asubuhi bila kula chochotena asipate shida. Kwa kuwa sikuwa nafahamu cho-chote, niliwasikiliza na kuona kawaida,nilijaribu kuminya maziwa kama yata-toka lakini sikufanikiwa, nikaacha. Anasema baada ya mtoto kulia kwamuda muda mrefu, ndipo akabadilika,aliwaita manesi na kuwaeleza ndipowakaanza kuangalia mafaili na kadiyake. Baada ya hapo wakaniambianiwasubiri watakuja, nilikaa kitandanikuwasubiri huku natetemeka, marawakaja kumchukua. Asubuhi akaja nesi mwinginetofauti na wale wa usiku. Aliniulizaunajisikiaje nikamwambia nimeishiwanguvu natetemeka, akaniambia kwaniumetoka damu nyingi nikamwam-bia sijui, akaniambia sawa nyanyukatwende ukamwone mtoto wako. Nilipofika nilimkuta amewekewa dripu na wakaniambia kuwa wamemchoma sindano hivyo natakiwa kulipia. Niliwaambia kwamba kwa wakati ule sikuwa na fedha, maana hata begi langu nilikuwa silioni kwahiyo hela italipwa kesho na baba yake atakapokuja, akasema Sawa, anasimulia Clara. Anaeleza kuwa alivyorudi kitandaniakawa anatafakari sababu za mtotowake kuugua na kubadilika rangi. Ni kwanini wamenipa hudumambaya? Ukizingatia kuwa ilikuwa nihospitali binafsi, nililipia fedha nyingisi kwamba nilikuwa natibiwa bure, maswali haya yote yalikosa majibu,anahoji. Baadae nilitakiwa kwenda kum-nyonyesha mwanangu, lakini nilipofikasikumkuta yule mhudumu wa awali,niliposimama mlangoni kumsubiri aka-ja, akaniuliza wewe ni nani nikamtajiajina langu na la mtoto wangu akasemakanisubiri nitakuja kukuita. Nilimsubiri lakini hakuja, baadaeakaja nesi mwingine akaniuliza wewendio fulani, nikamwambia ndio mimi,akaniambia nieleze jinsi ulivyofika hadikujifungua... nikamweleza, anasema. Anasimulia kuwa baada yanesi huyo kupata maelezo yakeakamuuliza.Nani wamekuja hadi sasa,nikamwambia mume wangu amekujayuko nje, akaniambia nikamwite ilitwende ambako mtoto alikuwa ame-pelekwa. Tulivyofika nikaambiwa mtotowangu amefariki, nililia kwa uchungu,mume wangu alikuwa amekuja nabahasha aliitupa pale pale akaondokazake, anaeleza huku akifuta machozi. WANAWAKE WANATAKA NINI? Clara anasema suala la uzazi linahi-taji huduma nzuri na wahudumu kuwakaribu na wazazi. Kwa wanawake wengine hililimedhihirika baada ya Muunganowa Utepe Mweupe na Uzazi SalamaTanzania White Ribbon, kufanyakampeni katika maeneo mbalimbalinchini. Kampeni hizo zilizofanyika katikamikoa ya Arusha, Dar es Salaam,Dodoma, Kilimanjaro, Lindi, Mara, Mt-wara, Mwanza, Shinyanga na Tabora,ilihusisha wanawake na wasichana110,000 kutoka mikoa hiyo. Kwa mujibu wa Mratibu wa utepehuo, Rosemary Mlaya, katika kampenihizo wanawake hao waliainisha map-endekezo 10 waliyotaka yawepo katikahuduma za uzazi. Anasema asilimia 8.99 ya wanawakewalipendekeza upatikanaji wa damu salama inayotolewa bure, kuongezwakwa vifaa na vitendea kazi vya kujifun-gulia. Asilimia 8.61 wanahitaji huduma zauzazi zenye heshima na utu ambazopia ni rafiki na watoa huduma wenyeadabu. Asilimia 7.56 walihitaji hudumazilizoboreshwa, ustawi na afya yauzazi. Asilimia 7.32 walihitaji kuongezwakwa vituo vya afya, vinavyofanya kazikwa ukamilifu na viwe karibu na kinamama na wasichana huku asilimia 7.17wakihitaji ushauri nasaha na ufahamukuhusu afya ya uzazi. Mlaya anasema kitu kingine amba-cho walikuwa wanakihitaji, asilimia7.03 ya wanawake ni taarifa kuhusuuchungu na kujifungua na uwapo wawatoa huduma wakati wote. Wengine asilimia 5.41 walitaka kuongezwa watoa huduma wenye stadi na mazingira mazuri ya kazi kwa watoa huduma, wengine asilimia 4.41 walihitaji upatikanaji wa maji safi na vyoo safi na asilimia 4.18 walitaka uwapo wa vitanda, mashuka na magodoro, anabanisha Mlay. Anasema Novemba mwaka jana, matokeo ya kampeni hiyo yaliwasilishwa bungeni ambapo jumla ya wabunge 60 wanaounda kikundi cha wabunge wabobezi wa masuala ya uzazi salama walishiriki, ikiwa ni pamoja na Wizara ya Afya, Maendeleo ya Jamii, Jinsia, Wazee na Watoto. TAMKO LA SERIKALI Katika kipindi cha miaka mitano,serikali imekuwa ikiendelea na ujenziwa majengo maalum ya mama na mto-to katika hospitali za rufaa ikiwamoMwananyamala. Hatua hiyo inalenga kuboresha hu-duma ili kupunguza vifo vitokanavyona uzazi. Mkurugenzi wa Huduma zaKinga wa Wizara ya Afya, Maendeleoya Jamii Jinsia Wazee na Watoto, Dk.Leonard Subi, anasema utafiti mdogouliofanywa hivi karibuni unaonesha vifo vitokanavyo na uzazi vimepunguakutoka 1,744 mwaka 2018 hadi kufikia1,657 kwa mwaka 2019. Dk. Subi anasema sababu za kupun-gua kwa vifo hivyo ni baada ya serikalikuendelea kuboresha huduma za afyaili kila mtu apate huduma bora hivyo,mwananchi kupata huduma ni hakiyake. Katika kipindi cha miaka minne,serikali imeweza kujenga hospitali 70ambapo miaka zaidi ya 50 ya uhurukulikuwa na hospitali 77. Katika kila mkoa mpya tumejengahospitali na vituo vya afya 540 navingine kukarabatiwa. Tumeboresha Miundombinu ya vi- tuo vya afya 361 lengo letu ni kuwasikiliza wanawake wanachotaka hivyo, idadi ya kina mama wanaojifungulia vituo vya afya imeongezeka, mwanzo ilikuwa asilimia 63 lakini sasa wamefikia asilimia 79, anabainisha Dk. Subi. Anasema upatikanaji wa dawaumeongezeka ambapo sasa hivi dawamuhimu zinapatikana kwa asilimia 94huku chanjo zinapatikana kwa asilimia98. Ongezeko hilo limetokana nakuongezwa kwa bajeti ya dawa kutokaSh bilioni 30 hadi Sh bilioni 270. Pia anasema serikali itachukulia kwa uzito vitu ambavyo wanawake wa navitaka ili waweze kufurahia huduma za uzazi ikiwamo mazingira bora. Hivyo, vitu ambavyo wanawakewanataka tutavichukua na kuvifanyiakazi, tunataka wanawake wafurahie hu-duma za uzazi kwa sababu ni sehemumuhimu zaidi ya mwanzo wa binada-mu, tutafuatilia mambo yote ikiwamohilo la kuongeza wahudumu wa afya,anaeleza Dk. Subi. Pia anasema kwa kushirikiana na Taasisi ya Taifa ya Magonjwa ya Binadamu NIMR, Ofisi ya Taifa ya Takwimu NBS na taasisi zingine za serikali na zisizo za kiserikali wa natarajia kukamilisha utafiti wa vifo vitokanavyo na uzazi.  <topic>: AFYA 