<classify> KADIRI miaka inavyosonga mbele, ndivyo ambavyo pia maradhi mapyahuibuka, kama yalikuwapo tangu zamani, basi wakati huo hayakuwa yakifahamika auhayakuwa tishio kwa afya ya jamii. Magonjwa haya miongoni mwao ni yale yanayoambukizwa kutokana nakujamiiana, au kwa maneno mengine kushiriki ngono. Zamani, nchini Tanzania magonjwa hayo yalikuwa yakiitwa ya zinaa,lakini siku hizi yanaitwa ya ngono. Jina limebadilika ili kuondoa hali ya kuhukumu wagonjwa kuwawamezini na kuambukizwa maradhi ilhali kuna wengine hawakuhusika. Mabadiliko yamekubalika kutokana na baadhi ya waathirika kupatamaradhi bila kushiriki tendo la kujamiiana bali kuambukizwa pengine kutokana namchakato wa uzazi, kuongezewa damu na hata kubakwa. Maradhi haya, ambayo yana neno la kitaalamu lenye ufupisho wa STI,yakimaanisha ugonjwa unaoambukizwa kutoka mtu mmoja kwenda kwa mwingine kwanjia ya kujamiiana. Njia hizo ni pamoja na kufanya ngono na wenza wa jinsi moja nawengine kwa njia ya mdomo. Kuna aina zaidi ya 20 ya magonjwa haya, ambayo yanaau hayana dalili zinazoonekana iwe kwa macho au kuhisi maumivu. Ukiondoa maradhi haya yanayofahamika zaidi katika jamii kama vilekisonono, kaswende, Ukimwi, vipele HSV, Chlamydia, papiloma, gonorrhea na mengineyo,kumeibuka mengine manne, yanayowaumiza kichwa wataalamu na hivyo kuwa tishiojipya la afya ya jamii. Neisseria meningitides Neisseria meningitidis, pia hufahamika kwa jina la kitaalamumeningococcus, ambayo husababisha uvimbe hatari wa tando za uti wa mgongo naubongo. Lakini, bakteria huyo sasa anapata umaarufu zaidi kwa kusababishamaambukizi kwenye maungo ya uzazi. Utafiti mmoja uliofanywa katika miaka ya 1970 ulibainisha ni kwanamna gani dume moja la sokwe alihamisha bakteria hao hatari kutoka mdomoni napuani kwenda kwenye uume wake baada ya kujilamba sehemu zake nyeti. Mnyama huyu, yaani sokwe mara kwa mara hujilamba uumewake, waandishi wa utafiti huo wanabaini. Kwa mujibu wa utafiti, takribani asilimia 10 ya watu wazima wanabakteria aina ya Neisseria katika makoo na pua zao. Tafiti zinabainisha kuwawanaweza kuhamisha bakteria hao kupitia mabusu makali yanayohusisha ndimi, amakunyonya sehemu za siri za watu ambao hawana bakteria hao. Hata hivyo, watafiti hao hawana uhakika ni kwanini bakteria haowamesambaa kwa kasi na kuzua ugonjwa hatari kwa wanaume wanaojihusisha namapenzi ya jinsi moja barani Ulaya, nchini Marekani na Canada. Utafiti mmoja uliofanywa juu ya uwasho mkali wa mrija wa kupitishamkojo kutoka kwenye kibofu unaosababishwa na bakteria huyo, ulibaini kuwawanaume walipata maambukizi hayo kupitia ngono iliyohusisha mdomo. Wanasayansi wanaamini kuwa, maambukizi makali ya bakteria huyoyaliyokumba kwa nguvu miji kadhaa ya Marekani mwaka 2015 yalichochewa na vinasabavya karibu vya bakteria wa familia moja, Neisseria gonorrhoeae, ambayehusababisha ugonjwa mwingine wa zinaa wa kisonono. Ukaribu wa bakteria hawa ulisababisha kusambaa kwa haraka kwamaambukizi hayo hatari. Kuna aina tano ya bakteria hatari wa Neisseria Meningitidisduniani, lakini kwa bahati nzuri kuna chanjo za aina mbili zinazopatikana nazinakinga dhidi ya aina zote za bakteria wa aina hiyo. Mycoplasma genitalium Mycoplasma genitalium, moja ya bakteria wadogo zaidiwanaofahamika, wanapata umaarufu mkubwa zaidi ya maumbo yao kwa kusababishamaambukizi hatari ya ugonjwa unaotokana na zinaa. Bakteria huyo aligunduliwa miaka ya 1980, na leo hii anaambukizaasilimia moja hadi mbili ya watu hususani vijana. Maambukizi ya Mycoplasma genitalium ambayo kwa kawaida hayanadalili, wakati mwingine hufanana na dalili za kisonono na kaswende kwa kuwashwamfululizo kwa mrija wa mkojo kwa wanaume na mlango wa kizazi kwa wanawake. Kutokana na kuweza kusababisha maumivu makali ya nyonga kwawanawake, bakteria huyo anahusishwa pia na kusababisha ugumba, kuharibika kwamimba, kuzaliwa watoto njiti na hata watoto kufia tumboni mwa mama zao. Licha ya kwamba kondomu inaweza kuzuia maambukizi haya, watafitiwanatoa tahadhari juu ya usugu wa bakteria huyo kutibika na dawa za antibaotikiza azithromycin na doxycycline. Shigella flexneri Ni maradhi mengine ya zinaa, ambayo husababisha maumivumakali ya tumbo na kuhara damu, ambapo hustawisha kusambaa kwa bakteria hao. Shigellosis huambukiza kwa kugusa moja kwa moja au kwa njia mojaau nyingine kinyesi cha binadamu. Ijapokuwa ugonjwa huo umekuwa ukionekana zaidi kwa watoto nawasafiri kwenye nchi zenye uchumi mdogo na wa kati, watafiti walianza kupokeakesi za ugonjwa huo kwa wanaume wanaojihusisha na mapenzi ya jinsia moja tangumiaka ya 1970. Ugonjwa huo, wanasayansi wanaamini, umechukua njia mpya yamaambukizi kwa kutumia ngono ya kinyume cha maumbile na ngono kwa njia ya midomona hivyo kusabisha maambukizi kadhaa ya ugonjwa huo wa ngono kwa miongo minnesasa. Lymphogranuloma venereum LGV LGV mwanzo hutokea kama kipele ama lengelenge na kisha kushambuliamfumo wa kinga ya mwili na hivyo kusababisha uwezekano mkubwa wa kupatamaambukizi ya Virusi vya Ukimwi. Ugonjwa huu pia husababisha maambukizi katika njia ya haja kubwana kuleta maumivu makali ya tumbo. Katika miaka 10 iliyopita, kumekuwa na maambukizi makubwa ya LGVbarani Ulaya na Amerika ya Kaskazini hususani kwa wanaume wanaojihusisha namapenzi ya jinsia moja. Kutumia kondomu kunaweza kupunguza uwezekano wa maambukizi, nakutibu ugonjwa huu kunahitaji walau matibabu ya wiki tatu na kunywa antibaotikikama doxycycline.  <topic>: AFYA 