<classify> Chanzo cha picha, Getty ImagesWatu wawili nchini Ghana wamefariki dunia baada ya kuambukizwa virusi vya Marburg - na 98 wamewekwa karantini - huku kukiwa na hofu ya kuzuka kwa ugonjwa huo unaoambukizana sana.Dalili za ugonjwa huo ni pamoja na kikohozi, maumivu ya viungo, kuhara na kutapika, na mara nyingi hata upungufu wa damu katika mwili.Kulingana na Umoja wa Mataifa, virusi vya Marburg, ambavyo ni sawa na virusi hatari vya Ebola, viligunduliwa kwa mara ya kwanza baada ya watu 31 kuambukizwa, saba kati yao walikufa, mnamo 1967 huko Marburg na Frankfurt. Ujerumani na Belgrade huko Serbia.Chanzo cha picha, Getty ImagesMlipuko huo ulitokana na tumbili wa Kiafrika walioagizwa kutoka Uganda.Lakini virusi hivyo vimehusishwa na wanyama wengine tangu wakati huo.Na miongoni mwa wanadamu, huenezwa zaidi na watu ambao wamekaa kwa muda mrefu katika mapango na migodi iliyo na popo.Huu ni mlipuko wa kwanza nchini Ghana - lakini nchi kadhaa za Afrikazimewahi kuripoti mlipiko wa virusi ikiwa ni pamoja:Mlipuko wa mwaka 2005 nchini Angola ulisababisha vifo vya watu zaidi ya 300.Lakini barani Ulaya, ni mtu mmoja tu amefariki katika kipindi cha miaka 40 - na mmoja nchini Marekani,baada ya kurejea kutoka katika safari ya kuzuru mapango nchini Uganda.Milipuko mikubwa:Chanzo: WHOUnaanza ghafla na:Hii mara nyingi siku tatu hufuatwa na:WHO inasema: Mwonekano wa wagonjwa katika awamu hii umeelezewa kuwa unaonyesha sifa za kama mzimu, macho ya ndani, nyuso zisizo na hisia na uchovu mwingi.Baadhi ya watu hutokwa na damu sehemu mbalimbali za mwili na kufa siku nane hadi tisa baada ya kuugua kwa sababu ya kupoteza damu nyingi na mshtuko.Kwa wastani, virusi huua nusu ya walioambukizwa, WHO inasema, lakini aina hatari zaidi imeua hadi 88.Chanzo cha picha, Getty ImagesPopo wa matunda aina ya rousette wa Misri mara nyingi huwa na virusi.Nyani wa kijani kibichi na nguruwe wanaweza pia kubeba.Miongoni mwa wanadamu, huenea kupitia maji ya mwili na malazi yaliyochafuliwa nao.Na hata watu wakipona, damu au shahawa zao, kwa mfano, zinaweza kuwaambukiza wengine kwa miezi mingi baadaye.Hakuna chanjo maalum au matibabu ya virusi.Lakini aina mbalimbali za bidhaa za damu, madawa ya kulevya na matibabu ya kinga yanatengenezwa, WHO inasema.Na madaktari wanaweza kupunguza dalili kwa kuwapa wagonjwa waliofika hospitali maji mengi ili kuchukua nafasi ya damu iliyopotea.Watu barani Afrika wanapaswa kuepuka kula au kushika nyama ya porini, Gavi, shirika la kimataifa linalokuza upatikanaji wa chanjo, linasema.Watu pia wanapaswa kuepuka kuwa karibu na nguruwe katika maeneo yenye mlipuko, WHO inasema.Wanaume ambao wamekuwa na virusi wanapaswa kutumia kondomu kwa mwaka mmoja baada ya kupata alili au hadi shahawa zao zitakapothibitishwa mara mbili kuwa hazina virusi.Na wale wanaozika watu ambao wamekufa kutokana na virusi wanapaswa kuepuka kugusa mwili.  <topic>: AFYA 