<classify> TUNU NASSOR-DAR ES SALAAM MATUKIO ya ukatilidhidi ya watoto yameongezeka kutoka 4,728 kwa mwaka 2017 hadi kufikia 6,376 mwaka2018. Akizungumza katika uzinduziwa ripoti ya haki za binadamu kwa mwaka 2018, Mkurugenzi Mtendaji wa Kituo cha Sheriana Haki za Binadamu LHRC, Anna Henga, alisema changamoto kubwailiyokuwapo ni ukatili wa kingono, hasa ubakaji na ulawiti. Alisemaukatili huu mara nyingi umekuwa ukifanywa na ndugu wa karibu kama baba, mama,kaka pamoja na watoto wenzao wawapo shuleni. Aina hii ya ukatili imekuwa changamoto kwawilaya 20 katika mikoa yote 10 ambayo imetembelewa na LHRC kwa mwaka 2018 nahasa mikoa ya Mwanza, Dar es Salaam, Kilimanjaro, Mbeya, Iringa, na Singida,alisema Anna. Aliongeza kuwamatukio ya ubakaji wa watoto yaliongezeka kutoka 759 katika kipindi cha miezisita ya mwanzo ya 2017 hadi kufikia matukio 2,365 katika kipindi kama hichomwaka 2018. Anna alisema katikamatukio ya ukatili wa watoto yaliyoripotiwa na vyombo vya habari na kukusanywana kituo hicho, asilimia 91 ni ukatili wa kingono huku asilimia 9 ikiwa niukatili wa kimwili na kisaikolojia. Jitihada zakupambana na ukatili huo zinahitajika zaidi ili kusaidia kuondokana na ukatilihuo ambao unawaathiri watoto kisaikolojia, alisema Anna. Alisema hata hivyohaki ya kuishi imeendelea kuimarika nchini ikiwa kwa mwaka 2018 hakuna tukiolililoripotiwa la mauaji ya watu wenye ualbino. Aliongeza kuwa hakiya kupata dhamana pia imeimarika baada ya Waziri wa Mambo ya ndani, KangiLugola kuruhusu kutoa dhamana siku za mwisho mwa wiki na sikukuu. Jambo jingine zurini mahakama kuanza kuzifanyia kazi kesi zinazohusu watoto, alisema. Alisema kuna mamboambayo hayakufanya vizuri ikiwamo haki za kujieleza, kupata habari, kukusanyikaambayo bado yamekuwa na changamoto. Naye Ofisa Mtafitiwa LHRC, Fundikila Wazambi, alisema ripoti hiyo pia imebaini kuimarika kwa hakiya kuishi kutokana na kupungua kwa matukio ya wananchi kujichukulia sheriamkononi. Wastani wa watu 65 kwa mwezi waliuawakutokana na wananchi kujichukulia sheria mikononi ambapo katika kipindi chamiezi sita ya kwanza 2018 jumla ya matukio 385 yaliripotiwa, alisema. Wazambi alisemamauaji yanayotokana na imani za kishirikina yamepungua kutoka 307 Juni mwaka2017 hadi kufikia 106 Juni 2018. Alisema kwa mwaka2018 uhuru wa kukusanyika uliathiriwa na katazo la kutokufanya mikutano yahadhara nje ya jimbo la mwanasiasa husika. Wanasiasa kadhaa wa vyama vya upinzaniwalikamatwa kwa kutotii katazo hilo japo halina uhalali kisheria, alisemaWazambi. Aliongeza kuwawanawake wamekuwa wakikumbana na ukatili wa kingono, kiuchumi, kimwili nakisaikolojia, ulawiti kwenye ndoa, rushwa ya ngono na manyanyaso katika utoajiwa matunzo ya mtoto. Akizungumzia hakiza kijamii, Wazambi alisema sera ya elimu bure imesaidia kuongeza upatikanajiwa elimu msingi japokuwa inakabiliwa na changamoto ya uhaba wa madarasa kwawanafunzi wanaomaliza darasa la saba, umbali mrefu kati ya nyumbani na shulenina bajeti isiyotosheleza kwa sekta hiyo. Shule zinapungukiwa matundu ya vyoo, walimu,vifaa vya kujifunzia, mimba za utotoni, na mazingira duni ya kufanyia kaziwalimu, alisema Wazambi. Aliongezakuwa katika sekta ya afya Serikali imechukua hatua kadhaa ikiwa ni pamoja namaandalizi ya ujenzi wa hospitali 60 za wilaya, lakini bado inakabiliwa nachangamoto za uhaba wa hospitali, zahanati, vituo vya afya na uhaba wawafanyakazi. Pia sekta ya afyainakabiliwa na ufinyu wa bajeti, fedha zilizotengwa kuchelewa, uhaba wavitanda, dawa na vifaa vya afya, alisema. Kwa upande waupatikanaji wa maji safi, Wazambi alisema mwaka 2018 hayakupatikana kirahisijambo lililosababisha wanawake na wasichana kutumia muda mwingi kutafuta maji. Kwa upande wake,mhanga wa matukio ya unyanyasaji wa kingono kutoka Kigoma, Ramla Issa alisemawanawake katika Mkoa wa Kigoma wamekuwa wakinyanyaswa kingono na watuwanaojiita Tereza. Alisema unyanyasajihuo umekuwa ukiwapata zaidi wanawake wasioolewa, mabinti na walioolewa, lakiniwaume zao wana kazi ya kusafiri ama kutoka alfajiri kwa majukumu mengine. Watu hawa wanakuja na mapanga na kulazimishakufanya ngono mbele ya watoto na ukikataa wanakukata na panga, alisema Ramla. Alisema kwa muda wamiaka mitano wamekuwa na vitendo hivyo na kuwasababishia hofu wanawake namabinti. LHRC imekuwaikizindua ripoti ya haki za binadamu kila mwaka kuangazia mambo mbalimbali yahaki za binadamu ili kuweza kujitathmini na kujipanga upya kwa ajili ya kulindahaki za binadamu nchini.  <topic>: KITAIFA 