<classify> MKAKATI wa kuendeleza sekta ya kilimo mazao, mifugo, uvuvi na misitu ni muhimu katika kutekeleza malengo ya Dira ya Taifa ya Maendeleo 2025. Dira hiyo, pamoja na mambo mengine, inalenga kuwaletea wananchi maisha bora na mazuri na kujenga uchumi imara wenye uwezo wa kukabiliana na ushindani.Ili kutimiza malengo hayo, Dira hiyo ya Maendeleo inawataka Watanzania kufanya mabadiliko ya kiuchumi yatakayoitoa nchi kwenye uchumi wa kiwango cha chini, uliotawaliwa na kilimo chenye uzalishaji wenye tija ndogo kwenda uchumi wa kipato cha kati cha Dola za Marekani 3,000 kwa mtu mmoja unaotegemea viwanda ambao ni uchumi wenye uzalishaji wa tija kubwa ifikapo 2025. Takwimu za mwaka 2019 zinaonesha kuwa Tanzania imeshaingia kwenye kundi la kipato cha kati-cha-chini kwa kufikia Dola za Marekani 1,090 kwa mtu mmoja kwa mwaka.Hata hivyo, kwa kuwa lengo ni kupata Dola za Marekani 3,000 kwa mtu mmoja ifakapo mwaka 2025, bado kuna mlima mrefu kufikia lengo hilo. Pamoja na mafanikio ya sasa umaskini wa kipato bado ni tatizo kwa wananchi wengi. Njia mwafaka ya kufikia malengo ya dira hiyo ni kufungaminisha ukuaji wa uchumi na sekta ya kilimo. Ili kilimo kichangie kutekeleza malengo ya Dira ya Taifa ya Maendeleo, lazima yafanyike mageuzi makubwa yatakayosababisha kilimo kuwa cha kisasa, kibiashara, chenye tija kubwa na ushindani kwenye soko la ndani na kimataifa.Pia, mageuzi hayo, yahakikishe kwamba kunakuwa na usalama wa chakula na kupunguza umaskini. Umuhimu wa Kilimo kiuchumi Kiuhalisia sekta ya kilimo ndio uti wa mgongo wa uchumi wa Tanzania: Kilimo ndio kina ajira zaidi ya asilimia 70 ya Watanzania hasa wanaoishi vijijini na kinachangia zaidi ya asilimia 30 ya mauzo ya nje na hivyo kutupatia pesa za kigeni. Pamoja na hayo kilimo kinachangia pato la taifa kwa asilimia 28.2, kinachangia zaidi ya asilimia 65 ya malighafi zinazotumika kwenye viwanda vyetu na kinachangia asilimia 100 ya usalama wa chakula nchini.Vilevile, sekta ya kilimo ni soko kubwa la bidhaa za viwandani na sekta ya huduma. Pia, kilimo ndio sekta pekee inayotimiza matakwa muhimu ya ukuaji wa uchumi na kuwaletea wananchi maisha bora: kwanza, ina faida pana kwa kuangalia idadi ya wanufaika. Pili, ina faida zinazoendana na kuimarika kwa ubora wa maisha. Tatu, ina uwezekano mkubwa wa kuhakikisha utekelezaji ndani ya muda mfupi.Kwa hiyo, tunapoelekea kwenye ujenzi wa uchumi wa kati, lazima yale mambo yote yanayotupeleka huko driving factors yafungamanishwe na juhudi za kuendeleza sekta ya kilimo. Maana yake ni kwamba, vianzishwe viwanda vinavyotumia malighafi za kilimo; kukifanya kilimo kiwe cha kibiashara; kukuza matumizi ya teknolojia ya kisasa na ubunifu ili kuongeza uzalishaji na tija kwenye kilimo; miundombinu iunganishe maeneo ya uzalishaji na masoko na; wakulima waongezewe maarifa na ujuzi ili waongeze uzalishaji na tija.Mageuzi sekta ya kilimo Ili kuboresha mchango wa kilimo katika kujenga uchumi wenye ushindani na kupunguza umaskini, lazima yafanyike mageuzi yatakayopelekea kilimo kuwa cha kisasa, kibiashara na chenye tija na ushindani. Hii ina maana kufanya mageuzi kwenye maeneo yafuatayo: Umiliki na matumizi ya ardhi Kuwa na mpango madhubuti wa matumizi bora ya ardhi na kuhakikisha kwamba ardhi iliyotengwa kwa ajili ya kilimo inalindwa kisheria ni muhimu sana. Hii itaepusha migogoro inayotokana na kutokuwa na mpango wa matumizi bora ya ardhi.Pia inatakiwa wenye ardhi wapewe hati miliki ili waweze kufanye uwekezaji wa muda mrefu. Kuongeza uzalishaji, tija Kuhakikisha zana na pembejeo za kilimo kama mbegu, mbolea na dawa zinapatikana kwa wakati na kwa bei nafuu. Halikadhalika, inatakuwa uwepo upatikanaji wa huduma za ugani, utafiti na matumizi bora ya udongo kwa mazao mbalimbali. Lingine ni kujenga miundombinu ya umwagiliaji kuhakikisha mazao yanapatikana kwa mwaka mzima. Kudhibiti upotevu wa mazao Mageuzi mengine yanapaswa yahusishe kudhibiti upotevu wa mazao wakati wa kuvuna na baada ya kuvuna.Katika kutekeleza hili, yapaswa kuhakikisha wakulima wana elimu ya kutosha jinsi ya kutumia teknolojia na miundombinu ya kuhifadhi mazao kwenye maghala na vihenge. Uhifadhi wa mazao, sio tu utapunguza upotevu, lakini pia, utawezesha wakulima kuuza bidhaa zao wakati bei zikiwa nzuri, tofauti na sasa ambapo wanalazimika kuuza wakati wa mavuno bei zikiwa chini. Nishati na usafiri Miundombinu ya usafiri itasaidia kuunganisha maeneo ya uzalishaji, viwanda na walaji hivyo, kupanua wigo wa masoko.Halikadhalika inapaswa kuwepo kwa nishati ya uhakika hadi vijijini. Masoko ya bidhaa za kilimo Soko moja la uhakika ni kuanzisha viwanda vya kuongeza thamani bidhaa za kilimo. Kwa njia hiyo kilimo kitachangia malighafi kwenye ujenzi wa viwanda kuelekea uchumi wa kati. Sambamba na hilo yapaswa kutafutwa kwa masoko ya bidhaa za kilimo ndani na nje ya nchi kwa kutumia teknolojia ya habari na mawasiliano ICT. Upendeleo kwa sekta ya kilimo Upo umuhimu kuipendelea sekta ya kilimo kwa kutoa ruzuku kwenye pembejeo, kutoa bima kwa bidhaa za kilimo hasa kwa kuwa kilimo hakitabiriki, mikopo yenye riba nafuu, kuondoa vikwazo vya kikodi na visivyo vya kikodi, na kuwalinda wakulima kibei.Mara nyingi bei za mazao ya chakula zinapopungua zinawanufaisha walaji badala ya wazalishaji. Ushauri muhimu Wanazuoni wengi wanashauri kwamba mpango wa mageuzi ya kilimo utafanikiwa iwapo serikali itatenga asilimia 10 ya bajeti kutekeleza mpango huo. Kwa miaka minne iliyopita serikali imekuwa ikitenga chini ya asilimia 1.5 ya bajeti kwa ajili ya kilimo, kiwango ambacho hakiwezi kufanya mageuzi yatakayoleta matokeo chanya. Maana yake ni kwamba hatujawekeza vya kutosha kwenye sekta hiyo muhimu.Hitimisho Sekta ya kilimo ina mchango mkubwa sana katika kutimiza malengo ya Dira ya Taifa ya Maendeleo 2025 na kuelekea kwenye uchumi wa kati. Hata hivyo, ili mchango huo utimie, mageuzi makubwa yanatakiwa kutekelezwa kwenye sekta hiyo. Bila shaka yanaweza kuwepo mageuzi mengine ambayo hayajaguswa na makala haya ambayo yanapaswa kufanywa lakini hayo yaliyojadiliwa hapo juu ni muhimu pia. Na Prof. Kitojo Wetengere Diplomasia ya uchumi Mchango wa sekta ya kilimo kuelekea uchumi wa kati Maofisa wa  <topic>: UCHUMI 