<classify> Chanzo cha picha, ReutersShirika la Afya Duniani WHO limeripoti Jumatatu kuwa nchi tano za Afrika Mashariki na Kusini zinakabiliwa na milipuko ya ugonjwa wa bakteria wa kimeta anthrax.Zaidi ya visa 1,100 vya maambukizi, visa 37 vilivyothibitishwa na vifo 20 vimerekodiwa katika miezi ya hivi karibuni nchini Kenya, Malawi, Uganda, Zambia na Zimbabwe.WHO linasema kuwa ugonjwa huo unaenea katika nchi hizo, na milipuko ya msimu inatokea kila mwaka.Kati ya nchi hizo tano, Zambia imeshuhudia mlipuko mkubwa zaidi wa ugonjwa huo, huku majimbo tisa kati ya 10 yakiathirika. Kufikia Novemba 20, Zambia ilikuwa imeripoti watu 684 walioshukiwa kupatwa na bakteria wa kimeta , 25 walithibitishwa kuambukizwa na kulikuwa na vifo vinne vilivyotokana na ugonjwa huo , WHO imesema.Chanzo cha picha, Getty ImagesUgonjwa huo hupata jina lake kutoka anthrakis, neno la Kigiriki linalomaanisha makaa ya mawe, kwa sababu ugonjwa huo unaweza kusababisha ngozi kuwa na vidonda vyeusi.Kimeta huwaathiri wanyama wa mifugo, lakini binadamu pia wanaweza kuambukizwa wakati wanapokutana moja kwa moja na wanyama walioambukizwa au hutumia bidhaa za wanyama walio bakteriaHusababishwa na Bacillus anthracis na kwa kiasi kikubwa huishi kama seli zinazohusika na uzazi za mimea spores ambazo hujificha kwenye udongo kwa miaka na hubadilika na kuwa hatari kwa mnyama zinapoingia kwenye mwili wa mnyama kupitia jeraha.Ugonjwa wa kimeta unaweza kujitokeza kwa bnjia mojawapo kati ya hizi tatu linasema WHO:Unaweza pia kutazama:Watu wanaougua ugonjwa huu wanahitaji kulazwa hospitalini. Watu wanaobainika kuwa wana uwezekano wa kupata maambukizi ya ugonjwa huu wanaweza kupewa matibabu ya prophylactic. Kimeta hutibiwa vyema na dawa za antibiotiki hasa Penisilini, lakini matibabu yanahitaji kuanza mara baada ya maambukizi.Bila matibabu, hadi 20 ya watu wenye kimeta cha ngozi hufariki, kulingana na Kituo cha Kudhibiti na Kuzuia Magonjwa CDC nchini Marekani. Hata hivyo, kwa matibabu sahihi, karibu wagonjwa wote wenye kimeta hicho hupona.Kimetacha utumbo ambacho humpata mtu anapokula nyama mbichi au isiyopikwa - mara nyingi ni kibaya. Bila matibabu, zaidi ya nusu ya wagonjwa walio na aina hii ya ugonjwa hufariki.Hata hivyo, kwa matibabu sahihi, asilimia 60 ya wagonjwa huweza kuhusurika inasema CDC.Kimeta kinachoambukizwa kwa njia ya hewa au Inhalation anthrax hukuliwa kuwa aina mbaya zaidi ya ugonjwa, ambayo husababishwa na kuvuta hewa yenye seli za mimea zinazohusika na uzazi spores . Bila matibabu, karibu kila wakati ni mbaya, lakini iwapo matibabu yatatolewa kwa haraka , karibu 55 ya wagonjwa hunusurika, CDC inasema.Chanzo cha picha, AFPInawezekana kugeuza kimeta kuwa silaha kama kimeta cha sporesspores anthrax hupatikana kwa urahisi katika mazingira asilia, kinaweza kuzalishwa katika maabara, na kinaweza kudumu kwa muda mrefu katika mazingira ya kawaida, inasema CDC.Kinahitaji tu upatikanaji wa vifaa vya kisasa vya teknolojia ya kibaiolojia na chanzo cha asili cha bakteria ya kimeta kuanza mchakato wa kulima.Kimeta kinaweza kusambazwa bila mtu yeyote kujua. Seli za kometa ambazo haziwezi kuonekana kwa macho zinaweza kuwekwa katika poda, dawa, chakula na maji, na ni vigumu kuziona, kunusa au kuonja.Katika shambulio la mwaka 2001, kimeta kilitumwa kwa wanasiasa wa Marekani na ofisi za vyombo vya habari siku chache baada ya mashambulizi ya Septemba 11.Imetafsiriwa na Dinah Gahamanyi na kuhaririwa na Lizzy Masinga  <topic>: AFYA 