<classify> WILAYA ya Kilwa ni miongoni mwa wilaya tano zinazounda mkoa wa Lindi. Wilaya nyingine ni Lindi, Nachingwea, Liwale na Ruangwa. Kilwa inapakana na Mkoa wa Pwani kwa upande wa Kaskazini, Wilaya ya Liwale kwa upande wa Magharibi, Wilaya ya Lindi kwa upande wa Kusini na Bahari ya Hindi kwa upande wa Mashariki.Kihistoria wilaya hii ilianzishwa mwaka 1948 wakati wa mkoloni wa Uingereza, imefanikiwa kuongozwa na wakuu wa wilaya 18 tangu kuanzishwa kwake ambapo Mkuu wa Wilaya ya Kilwa wa sasa ni wa 19.HALI YA UTAWALAWilaya ya Kilwa ina tarafa sita, kata 23, vijiji 90, vitongoji 351 na majimbo mawili ya uchaguzi ambayo ni Kilwa Kusini na Kilwa Kaskazini. Aidha, Kilwa ina Mamlaka za Miji midogo mbili ambazo ni; Kilwa Masoko na Kilwa Kivinje. Mwenyekiti wa Halmashauri ya Wilaya ya Kilwa, Abuu Mussa Mjaka anasema: miji yote miwili ina umaarufu wake unaoifanya kuwa vivutio vikubwa katika Halmashauri ya Kilwa. Anasema Mji Mdogo wa Kilwa Kivinje ni maarufu kutokana na uwepo wa soko la watumwa katika mji huo.Watumwa wote waliokuwa wakitokea bara walikusanywa katika mji huo na kuuzwa kama bidhaa. Anaongeza kuwa Mji Mdogo wa Kilwa Masoko ni maarufu kutokana na uwepo wa magofu ya kale yaliyotumiwa na watawala wa Kijerumani. Pia mji huo unasifika kwa kuwa na magofu ya nyumba za ibada ambazo ni makanisa na misikiti.IDADI YA WATUKwa mujibu wa Sensa ya Watu na Makazi ya Mwaka 2012, Wilaya ya Kilwa ina watu 190,744. Watu hao, kwa mujibu wa Mkuu wa Wilaya ya Kilwa Christopher Ngubiagabai, wanaishi ndani ya Wilaya ya Kilwa ambayo inaukubwa wa kilomita za mraba zipatazo 13,347.5.IDARA YA AFYAHalmashauri ya Wilaya ya Kilwa imepiga hatua kubwa katika sekta ya afya kwa kutoa huduma hiyo katika maeneo mengi na yaliyoboreshwa. Halmashauri hii ina jumla ya vituo vya kutolea huduma ya afya vipatavyo 59. Dk Halfani anasema; halmashauri ina hospitali mbili, zahanati 52 na vituo vya afya 5 vinavyoifanya wilaya kuwa na jumla ya vituo vya afya 59. Hii ina maana kuwa mahali pote ambapo wananchi wa Kilwa wanaishi wamefikiwa na huduma za afya.SEKTA YA ELIMUMaendeleo ya elimu katika Halmashauri ya Wilaya ya Kilwa ni ya kuridhisha kutokana na hali ya taaluma ilivyo. Kilwa ni miongoni mwa wilaya katika Mkoa wa Lindi inayofanya vizuri. Wilaya hii ina shule za Msingi 109 na shule za Sekondari 27.UCHUMI NA KILIMOUchumi wa Halmashauri ya Wilaya ya Kilwa unategemea kilimo huku asilimia zaidi ya 80 ya wananchi wake wanategemea kilimo. Wilaya hii ina eneo linalofaa kwa kilimo cha mazao mbalimbali lenye ukubwa wa hekta 889,300. Mkuu wa Wilaya ya Kilwa anasema pamoja na wilaya kuwa na eneo kubwa kiasi hicho, ni asilimia 10 tu ya eneo lote hilo ambalo linatumiwa na wananchi wote kwa kilimo. Hii ina maana kuwa asilimia 90 ya eneo lote linalofaa kwa kilimo wilayani Kilwa halitumiki. Maana yake ni kuwa eneo hilo la asilimia 90 ya eneo lote Wilayani Kilwa linalofaa kwa kilimo linahitaji wawekezaji wakubwa kwa wadogo tena hawataweza kulimaliza kwa kuwa ni kubwa sana. Mazao yanayoongoza kwa kulimwa na kuingiza mapato mengi kwa wananchi na halmashauri kwa ujumla ni ufuta, korosho, mpunga, mihogo, mahindi, mazao jamii ya kunde kama maharage, kunde na mbaazi pamoja na matunda ya aina mbalimbali.Kaimu Mkurugenzi wa Halmashauri ya Wilaya ya Kilwa, Dk Elikizemba Halfani anasema: mapato yatokanayo na mazao ya kilimo kwa mwaka yanafika kiasi cha bilioni tatu kulingana na mwaka husika. Anatolea mfano mwaka 20172018 ambapo halmashauri ilipata mapato ya Shilingi bilioni 3.1, haya yanajumuisha vyanzo vyote vya mapato ya ndani. Kwa upande wa mwaka 20182019 halmashauri imejiwekea makadirio ya kukusanya shilingi bilioni 3.3. Hadi kufikia Machi, mwaka huu ambayo ni robo ya tatu ya mwaka wa fedha, halmashauri imefanikiwa kukusanya kiasi cha shilingi bilioni 2.2 sawa na asilimia 64.5 ya malengo iliyojiwekea.Katika miaka yote hiyo zao la ufuta limeongoza kwa kuingiza fedha nyingi kuliko mazao mengine. Mfano, mwaka 20172018 makusanyo ya mapato kwa zao la ufuta pekee yalikuwa shilingi bilioni 1.4 ambayo ni takribani nusu ya makusanyo ya mazao yote kwa ujumla. Ufuta Afisa Kilimo kutoka Halmashauri ya Wilaya ya Kilwa, Kassim Kambwili anasema maeneo ambayo ni maarufu kwa kilimo cha ufuta katika Wilaya ya Kilwa ni Tarafa za Nanjilinji, Pande, baadhi ya maeneo ya Kipatimo na Tarafa ya Njinjo.Anasema tarafa hizo kwa muda mrefu zimekuwa zikiibeba wilaya hiyo kutokana na uzalishaji mkubwa wa ufuta. Pamoja na sifa kubwa ya kuzalisha ufuta mwingi na kuingiza mapato katika halmashauri, eneo linalotumika ni dogo ikilinganishwa na ukubwa wa maeneo yanayoweza kuzalisha ufuta hivyo kunahitajika wawekezaji wa kutosha ili kuzalisha ufuta wa kutosha. Mpunga Afisa Umwagiliaji katika Halmashauri ya Wilaya ya Kilwa, Maulidi Kilekikali anasema katika wilaya hiyo, kuna mabonde 17 ambayo yanafaa kwa kilimo cha mpunga.Miongoni mwa hayo ni mabonde mawili tu mpaka sasa ambayo yanatumiwa na wakulima kuendelea kulima mpunga. Baadhi ya mabonde hayo ni lile la Makangaga ambalo lina skimu ya Makangaga na bonde la Mpindilo lenye skimu ya Mpindilo ambao yote yanapatikana katika Kijiji cha Makangaga na yanatumia mto mmoja. Kwa mujibu wa Kilekikali, bonde la Makangaga lina ukubwa wa hekta 4,000 na lile la Mpindilo lina ukubwa wa hekta 1,800. Anasema mabonde hayo mawili yanashughulika na kilimo cha mpunga hasa katika kipindi cha masika. UWEKEZAJIIkiwa kati ya maeneo yanayofaa kwa kilimo ni asilimia 10 tu inayotumika, basi Kilwa ina fursa lukuki za kuwekeza. Wilaya ya Kilwa ina rasilimali nyingi zinazofaa na zinazohitaji wawekezaji wakubwa ili kuwa na uzalishaji wa uhakika. Katika kuhimiza na kuvutia wawekezaji, Halmashauri ya Wilaya ya Kilwa imetenga eneo mahususi kwa ajili ya uwekezaji wa ndani na kutoka nje ya nchi.Kuna maeneo mengi yanayohitaji uwekezaji ambayo yamepimwa na halmashauri na kutengeneza kanda za uwekezaji. Katika kanda hizo halmashauri imepeleka huduma za kijamii kama motisha kwa wawekezaji. Baadhi ya maeneo yanayohitaji uwekezaji mkubwa ni katika kilimo kutokana na kuwa na ardhi ya kutosha na yenye rutuba. Mazao kama alizeti, ufuta, korosho na mengine mengi yanahitaji uwekezaji ili kuzalisha vya kutosha na kukidhi mahitaji ya soko.Iwapo uwekezaji utafanyika kwenye sekta ya kilimo, ni wazi kuwa mnyororo wa uzalishaji na uongezaji thamani haukamiliki ikiwa uwekezaji sekta ya viwanda itaachwa nyuma. Ni kwa mantiki hii basi uwekezaji wa viwanda kwa ajili ya mazao ya kama mpunga, ufuta na korosho na mazao ya misitu unahitajika Kilwa. Kwa upande mwingine, viwanda vinahitajika kwa ajili ya kuchakata mazao yatokanayo na uvuvi kama samaki.SEKTA YA UVUVISekta ya uvuvi ni ya pili kiuchumi katika Halmashauri ya Wilaya ya Kilwa ikitanguliwa na sekta ya kilimo. Wilaya ya Kilwa imepakana na bahari ya Hindi ambapo ina eneo lililoko ndani ya bahari lenye ukubwa wa kilomita za mraba 1,221.5. Eneo hili ndilo linalotumiwa na wavuvi kuvua samaki ambao wanatumika katika wilaya na mkoa kwa ujumla. Kwa ujumla, wilaya nzima ya Kilwa ina wavuvi wapatao 7,818 na vyombo vya uvuvi vipatavyo 1,584. Kwa mujibu wa takwimu zilizotolewa na Mkuu wa Wilaya ya Kilwa Ngubiagabai, wilaya ya Kilwa ina wachuuzi wa samaki wapatao 3,735 lakini kutokana na matumizi ya zana duni, sekta hiyo hairidhishi kimapato.SEKTA YA UTALIIKatika Halmashauri ya Wilaya ya Kilwa, sekta ya utalii ni ya sita kwa kuingiza mapato ndani ya halmashauri. Hii inatokana na wilaya hiyo kuwa ni mji wa kihistoria duniani hivyo kuwavutia watu wengi kuja kujifunza mambo mengi ya kihistoria. Ngubiagabai anasema tangu karne ya 13, Mji wa Kilwa ulikuwa na mamlaka yake na sarafu yake kama nchi. Ndani ya wilaya hii kuna utalii wa aina mbalimbali, hali inayompa fursa mtalii kuchagua aina ya kivutio anachotaka kukiona au kumfanya arudi tena Kilwa kwani hawezi kumaliza kuna kila kitu kwa wakati mmoja.Anaeleza kuwa Kilwa ina utalii wa magofu ambayo yanaonesha tawala za kikoloni zilivyokuwa na teknolojia ya zamani ya ujenzi wa majengo ambayo yaliyojengwa karne nyingi zilizopita. Kuna utalii wa mapango ya ajabu ambayo hayakujengwa na mwanadamu. Inaelezwa kuwa mapango hayo yamekuwepo Kilwa tangu enzi na enzi. Baadhi yalitumika kama maficho wakati wa vita huku mengine yakitumika kama kwa shughuli za kitamaduni ikiwa ni pamoja na kutambika.Kuna fukwe nzuri kiasi cha kuvutia watalii kuweza kutembelea Lindi ikiwa zitaboreshwa. Upekee wa fukwe hizi na nyingine duniani ni kuwa, bado zipo katika uasili wake na hakuna uharibifu wa mazingira. Kuna utalii wa misitu ambayo imehifadhiwa kwa muda mrefu na kuwa kivutio kikubwa hasa kwa wawekezaji wa mazao ya misitu kama vile magogo, kilimo cha nyuki na mbao. Kilwa ina uhitaji mkubwa wa hoteli za kitalii kwa kuwa ni mji ulio na asili ya kitalii tangu kuanzishwa kwake.Mwenyekiti wa Halmashauri ya Wilayaya Kilwa, Abdul Mjaka anataja vivutio vingine vya kitalii kuwa ni ule ukongwe wa mji wa Kilwa ambapo kuna mambo mengi yalifanyika katika mji huo ambayo kwa sasa ni vivutio vya utalii. Katika mji mdogo wa Kilwa Masoko kuna eneolinaitwa Kilwa Kisiwani ambapo yanapatikana magofu ya kale pamoja na fukwe kubwa kabisa kuliko zote Afrika Mashariki, aliongeza Mjaka.Katika Mji Mdogo wa Kilwa Kivinje kuna eneo maarufu ambalo lilikuwa soko kuu la watumwa, ambapo watumwa wallikuwa wakipangwa katika mstari kisha kuuzwa na kununuliwa kama bidhaa sokoni. Halmashauri ya Kilwa imeligeuza eneo hilo kuwa soko la kawaida la bidhaa lakini likiwa katika uasilia wake, hakuna kitu kilichobadilishwa. Soko hili ni kivutio kikubwa cha wageni waoaifika kwa ajili ya kujifunza historia a kujionea uhalisia wa zama za kale.Eneo la kutaga kasa Vivutio vya Wilaya ya Kilwa haviwezi kuisha bila kutaja Kisiwa cha Njovi. Kisiwa hiki ni eneo mahususi kwa ajili ya kutagia kasa. Kasa hutoka baharini na kwenda kutaka nchi kavu ambapo wanachagua eneo moja ambalo ni salama kwa mayai yao pamoja na watoto wao. Inasemekana kuwa katika eneo lote la Afrika Mashariki na Kati, hakuna sehemu hata moja katika mwambao wa pwani ya Bahari ya Hindi ambapo kuna eneo mahususi kwa ajili ya kasa kutaga zaidi ya kisiwa cha Njovi, kilichopo Wilaya ya Kilwa.Unyayo Kilwa ni utalii na utalii ni Kilwa ni msemo ambao haujawekwa katika maandika rasmi lakini kwa vivutio vilivyopo wilayani humo hakika akili inaanza kufikiri hivyo. Ni kutokana na útitiri wa vivutio vya utalii vilivyopo. Historia inaonesha kuwa mtu wa kale zaidi duniani ameshawahi kuishi Kilwa. Hii inathibitishwa na alama ya unyayo katika eneo la Limaliyao ambao unasadikika kuwa ni wa binadamu aliyeishi katika karne nyingi zilizopita.FUKWELindi ni mkoa pekee nchini ulijaliwa kuwa na fukwe nzuri, za asili na za kuvutia kuliko mikoa yote iliyopakanana Bahari ya Hindi nchini. Fukwe hizo ambazo ni vivutio kwa wageni kuweza kuzitembelea na kupumzika zinapatikana katika Wilaya ya Kilwa. Mwakilishi katika Idara ya Elimu katika Halmashauri ya Wilaya ya Kilwa, Mwalimu Mohamed Mtule anasema Wilaya ya Kilwa ndiyo yenye fukwe kubwa na za kuvutia kuliko wilaya nyingine katika mkoa wa Lindi.Anasema wageni wengi kutoka ndani nan je ya nchi wamekuwa wakizitembelea fukwe hizo ambazo kwa hakika zikiboreshwa zinakuwa fukwe bora kuliko zile za Coppa Cabana zilizoko nchini Brazil ambazo zinatajwa kuwa fukwe bora duniani. Alisema kwa urefu wa fukwe hizo unaanzia katika eneo la Sudi katika Halmashauri ya Lindi Vijijini hadi kufika katika maeneo ya mwisho ya Wilaya ya Kilwa katika maeneo ya Somanga yametawaliwa na fukwe nzuri ambazo zinafaa kwa uwekezaji.Kwa nini fukwe za Kilwa mkoani Lindi zinatajwa kama fukwe bora kuliko hata za mataifa yaliyoendelea? Mwalimu Mtule anasema sababu ya kwanza ni ukubwa wa fukwe na maajabu yanayozizunguka fukwe hizo. Fukwe zinazopatikana katika Halmashauri ya Wilaya ya Kilwa zina eneo kubwa kuliko fukwe zozote duniani. Kwa ujumla wake, fukwe hizo zina urefu wa kilomita 33 na upana wa mita 800 hadi kilomita moja kulingana na kupwa na kujaa kwa maji ya bahari.Wakati wa kupwa kwa maji ya bahari fukwehizo zinaongezeka eneo na maji ya bahari hukauka kabisa na kuwezesha hata magari kupita bila kutitia. Wakati ya kujaa kwa maji ya bahari, fukwe hupungua eneo na kufikisha hadi mita 800 kutoka mahali maji yalipo. Mwalimu Mtule anaitaja sababu ya pili kuwa ni wingi wa fukwe zilizopangana katika Bahari ya Hindi.Fukwe hizo zimepewa majina kulingana na mahali ilipo na kijiji husika pamoja na utamaduni wa eneo hilo. Mwenyekiti wa Halmashauri ya Wilaya ya Kilwa ambaye pia ni Diwani wa Kata ya Masoko, Abdul Mjaka, anasema Halmashauri hiyo imejaliwa kuwa na fukwe kubwa ambapo fukwe ya kwanza ni fukwe ya Kilwa Mtoni ambayo ipo katika kijiji cha Kilwa Mtoni ambayo ilipewa jina kulingana na mahali husika. Ufukwe huu mkubwa na ndefu kulizo zingine ambapo ina urefu wa kilomita 18, ikifuatiwa na fukwe ya Rushungi yenye urefu wa kilomita nane na ambayo imepata bahati ya kutembelewa na wazungu mara kwa mara.Fukwe nyingine zinazopatikana katika Halmashauri ya Kilwa ni fukwe ya Kiswele ambayo, kwa mujibu wa Mwalimu Mtule, ina urefu wa kilomita nne. Kama ilivyo kwa Rushungi, ufukwe huu umepewa jina hilo kulingana na kijiji ambapo ipo. Ufukwe huu unapatikana katika uwanda ambao kuna hifadhi kubwa ya gesi asilia ambayo haijaguswa. Eneo hilo pia kuna kina kirefu cha bahari hali inayoleta urahisi wa meli kubwa kutia nanga bila kuongezewa kina hicho.SEKTA YA MADINIWilaya ya Kilwa ni moja ya wazalishaji wakubwa wa madini ya Jass gypsum ambayo yanapatikana katika vijiji vinne. Madini hayo yana ubora wa hali ya juu ingawa uchimbaji wake umekuwa wa kienyeji sana hivyo kunahitajika uwekezaji wa kutosha katika madini hayo ili kuzalisha kwa wingi na ubora wa hali ya juu. Mbali na madini hayo, wilaya hii pia ni mzalishaji wa chumvi kwa wingi nchini Tanzania.Chumvi yote inayozalishwa Tanzania inatoka katika Mkoa wa Lindi katika Wilaya ya Kilwa. Chumvi hiyo imekuwa chanzo cha mapato na fedha za kigeni kutokana na kuuzwa nje ya nchi katika nchi za Rwanda, Burundi na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Wazalishaji wa chumvi wanatumia njia isiyo ya kitaalamu hivyo kunahitajika wawekezaji wa kisasa ili kupata chumvi bora zaidi. Kilwa pia ni maarufu kwa uchimbaji wa gesi nchini ambapo kati ya asilimia 30 ya gesi iliyochimbwa na inayotumika kwa sasa nchini Tanzania, asilimia 23 inatoka katika Wilaya ya Kilwa yaani gesi ya Songosongo. Gesi hii ambayo hutumika kuzalisha umeme ulioingizwa katika gridi ya taifa, inatoka katika Kisiwa maarufu kiitwacho Songo Songo katika Halmashauri ya Wilaya ya Kilwa Huu ni utajiri mkubwa unaopatikana katika Wilaya ya Kilwa ambao utadumu vizazi na vizazi kwa mujibu wa tafiti za madini ya gesi nchini.SEKTA YA MIFUGOJapo si maarufu kwa ufugaji lakini ni sekta inayokuwa kwa kasi katika Wilaya ya Kilwa. Takwimu zinaonesha kuwa kuwa kabla ya mwaka 2000, wilaya hii ilikuwa na mifugo isiyozidi 500. Kutokana na umuhimu wa ufugaji, Halmashauri ya Kilwa imetenga eneo maalum lenye ukubwa wa hekta 310,000 kwa ajili ya mifugo. Baada ya serikali kuzuia wafugaji kuchunga mifugo yao katika Bonde la Ihefu Mkoani Mbeya, wafugaji wengi walihamia katika sehemu mbalimbali nchini ikiwemo wilaya ya Kilwa.Hadi sasa Wilaya ya Kilwa ina ng,ombe wapatao 83,620 ambao wanatumia eneo lenye ukubwa wa hekta 167,000 kati ya eneo jumla lililotengwa kwa ajili ya ufugaji la hekta 310,000 katika Wilaya ya Kilwa.Hii ina maana eneo lenye ukubwa wa hekta 143,000 lililotengwa kwa ajili ya ufugaji halitumiki. Hii ina maana kunahitajika uwekezaji katika sekta ya mifugo ama kufuga mifugo mingi zaidi na uwekezaji katika mazao ya mifugo kama nyama, maziwa na ngozi. Halmashauri imejipanga kujenga malambo ya kutosha pamoja na majosho ili kuhakikisha afya ya mifugo inakuwa imara na wanazalisha maziwa mengi na nyama za kutosha. Vilevile, Halmashauri inajitahidi kujenga machinjio ya kisasa pamoja na kujenga miundombinu ya kuwezesha kuwa na minada ya ngombe ili kuhakikisha wafugaji hawalanguliwi. Soko kubwa la ngombe wa Kilwa lipo Mtwara.SEKTA YA VIWANDAWilaya ya Kilwa ina changamoto kubwa ya viwanda hku ikiwa mzalishaji mkubwa wa mazao ya kilimo. Mazao mengi yanayozalishwa katika wilaya hii yanahitaji viwanda ili kufanya uchakataji wa mazao hayo. Mfano kutokana na uzalishaji mkubwa wa zao la ufuta, Wilaya ya Kilwa inahitaji kiwanda cha kukamua ufuta na alizeti ili kuwa na mafuta ora na yenye ushindani katika soko la dunia.MISITU YA ASILISekta ya misitu ni moja ya sekta muhimu zinazoingiza mapato katika Halmashauri ya Wilaya ya Kilwa. Kati ya vijiji 90 vinavyounda Wilaya ya Kilwa, vijiji 22 vina hifadhi ya asili ambapo vinapata mapato mengi kutokana na hifadhi hiyo. Nanjilinji ni miongoni mwa vijiji vya Wilaya ya Kilwa. Kijiji hiki kina hifadhi ambayo imekuwa na faida kubwa sana kwa wananchi na serikali kwa ujumla. Kutokana na mapato yatokanayo na msitu wa Nanjilinji, kijiji hicho kimeweza kujenga majengo ya Ofisi ya Halmashauri ya Kijiji. Pia, kutokana na mapato hayo Kijiji cha Nanjilinji kimeweza kujenga kituo cha polisi kimejenga nyumba ya kulala wageni.Kikubwa zaidi katika kuhimiza maendeleo ya taaluma, kijiji hicho kimekuwa kikitoa kiasi cha Shilingi 100,000 kwa kila mwanafunzi wa shule ya msingi anayefaulu na kwenda sekondari. Mamlaka zinaeleza kuwa fedha hiyo ni kwa ajili ya kumwezesha mwanafunzi kujiandaa ikiwa ni pamoja na kujinunulia mahitaji yake muhimu yatakayomwezesha kuanza kidato cha kwanza.Mbali na hilo, pia kijiji hicho kwa kutumia mapato yatokanayo na Msitu wa Nanjilinji kimeweza kutoa kiasi cha shilingi 50,000 kwa kila mama mjamzito ili imsaidie wakati wa kujifungua. Mafanikio ya Nanjilinji ni ishara kuwa sekta hii ni sehemu ambayo inahitaji uwekezaji hasa katika ukamilishaji mnyororo wa uzalishaji. Viwanda vya uchakataji magogo na bidhaa zitokanazo na mazao ya misitu vinahitajika kwa wingi kwani fursa zipo kwa mujibu wa ofisi ya Wilaya hiyo kongwe Tanzania  <topic>: KITAIFA 