<classify> Wafanyakazi ni kiungo muhimu katika uzalishaji, ofisini, viwandani, shambani na nyumbani.Kutokana na ukweli huu moja ya sababu ya kuja kwa wakoloni Afrika pamoja na mambo mengine, ilikuwa ni kutafuta wafanyakazi kwa ajili ya viwanda vyao, mashamba, migodi na nyumbani.Katika kufanikisha azma hii, Waafrika wengi walitekwa na kusafirishwa kwenda mataifa ya Ulaya na Asia kwa ajili ya kufanya kazi hizo. Nguvu kazi kubwa ilitekwa wakati wa zoezi hili lililojulikana kwa jina maarufu la biashara ya utumwa.Pamoja na maendeleo makubwa ya teknolojia huko Ulaya na Asia, bado wafanyakazi walikuwa wanahitajika kwa kiasi kikubwa. Kazi za ndani, shambani, mgodini na nyumbani mara nyingi hufanywa na kundi la watu wenye elimu na ujuzi mdogo.Kazi hizi mara nyingi hukwepwa na watu wenye elimu na ujuzi wa juu ambao hupendelea kufanya kazi za ofisini zenye ujira mkubwa na marupurupu mengi. Baada ya nchi nyingi za Kiafrika kuanzia kupata uhuru na kujitawala, maisha ya wananchi yaligawanyika katika makundi mawili.Kundi la kwanza ni wananchi waishio vijijini, ambao kazi yao kubwa ni kilimo na ufugaji na kundi la pili, ni wananchi waishio mjini ambao kwa asilimia kubwa ni wafanyakazi wa ofisini na wafanyabiashara wadogo na wakubwa.Kama iliyokuwa awali kwa wakoloni, wananchi waishio mjini, wamekuwa na uhitaji mkubwa wa wafanyakazi wa ndani, hii ni kutokana na asili ya kazi na mazingira ya mjini, sambamba na umuhimu mkubwa na mchango wa wafanyakazi hao wa ndani katika kukuza uchumi wa familia, japo mchango huo hauonekani moja kwa moja.Wengi wa wafanyakazi hawa wa ofisini huhitaji wafanyakazi wa ndani kwa ajili ya kuwasaidia majukumu ya nyumbani kama kupika ,kulea watoto na kulisha mifugo kwa wanaofuga.Wengi wa wafanyakazi wa ndani hutokea maeneo ya vijijini, ni vijana ambao wamehitimu elimu ya msingi, baadhi yao sekondari na ambao hawakwenda shuleni. Wafanyakazi hawa husukumwa kuja mjini kutokana na hali duni ya kimaisha katika familia zao.Wengine hukosa misingi ya malezi kutoka kwa wazazi au walezi wao, kufariki kwa wazazi ambao ni tegemeo lao hasa kwa upande wa kupata elimu ya msingi na sekondari. Na wengine ama kushawishiana, au kuamini kuwa maisha ya mjini ni mazuri ikilinganishwa na vijijini.Baadhi ya wazazi au walezi kutegemea kipato kutoka kwa vijana hawa wanaofanya kazi za ndani. Pamoja na ukweli usiopingika kuwa wafanyakazi wa ndani wana umuhimu mkubwa kiuchumi na husaidia kuendesha familia nyingi sana mjini, wamekuwa hawathaminiwi na kupewa haki zao stahiki kama wafanyakazi wengine.Waajiri wengi hutumia upungufu au udhaifu wa wafanyakazi hawa kutowatendea haki na kuwasababishia maisha magumu na wengine kupoteza ndoto zao za maisha ya baadaye.Ifahamike kuwa, baadhi ya wafanyakazi hawa hufanya kazi kwa malengo ya maisha yao ya baadaye ikiwa ni pamoja na kujiendeleza kielimu, kibiashara na hatimaye kufurahia maisha katika familia zao kama walivyo watu wengine.Ukosefu wa mikataba ya kazi kwa baadhi ya wafanyakazi wa nyumbani, unatajwa kuwa sababu mojawapo ya wafanyakazi hao kutopata haki zao za msingi kutoka kwa waajiri.Waajiri wengi wamekuwa hawatendi haki kwa wafanyakazi hao, wengi huwafanyia vitendo viovu na vya aibu ikiwemo kuwapiga, kuwabaka, mateso ya kisaikolojia kulipa mshahara mdogo na mara nyingine kuchelewa kuwapa, kuwanyima muda wa kupumzika na hata kuwanyima nafasi ya kwenda kusalimia wazazi, ndugu na jamaa zao vijijini.Mratibu wa mradi wa ujengewaji uwezo wa kijamii na kiuchumi kwa mtoto na kijana kutoka shirika la Wote Sawa la jijini Mwanza, Elisha David anasema mikataba itapunguza vitendo vya kikatili wanayofanyiwa wafanyakazi hao kama vile malipo kidogo au kutokulipwa kwa wakati, matatizo ya kingono na kiuchumi.Anasema hali hiyo itawasaidia wafanyakazi hao kuweka fedha zao ili ziwasaidie kufanya shughuli mbalimbali ikiwemo kuanzisha miradi na wengine kurudi shule kujiendeleza na hivyo kulipunguzia Taifa idadi ya watu wasiojua kusoma na kuandika, lakini pia kukuza uchumi.Utafiti zilizofanywa na Shirika la Kazi Duniani ILO mwaka 2014, ulibaini kuwepo wafanyakazi wa ndani milioni 15.5. Kati ya hao asilimia 75 ni vijana katika umri kati ya miaka 10 na 18.Takwimu zilizotolewa na shirika la Wote Sawa la jijini Mwanza likifadhiliwa na The Foundation for Civil Society katika kata sita za Igogo, Mkuyuni, Mkolani, Buliongwa Butimba na Nyamagana zilibaini watoto 438 wameajiriwa kufanya shughuli za nyumbani.David anasema kati ya wafanyakazi hao asilimia 40 wanafanya kazi zinazowatesa huku asilimia 60 hawajaenda shule. Ofisa Utetezi wa shirika la Wate Sawa, Veronica Rodrick anasema kwamba waajiri wengine wanadaiwa kukiuka Sheria ya Mtoto Namba 21 ya Mwaka 2009, Sheria ya Ajira ya Mwaka 2014 kama ilivyofanyiwa marekebisho mwaka 2017.Mengine wanayokiuka ni Waraka wa mishahara ya mwaka 2013 pamoja na Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania ya Mwaka 1977. Kuhusu mshahara, anasema waajiri bado hawawalipi kiwango kamili cha Sh 40,000 kilichopendekezwa na serikali kwa mfanyakazi anayeishi nyumbani na sh 80,000 kwa yule anayeishi nje ya nyumba.Mfanyakazi huyo pia imebainika kuwa wakati mwingine hapatiwi hata muda wa kupumzika au kupewa likizo ya kila mwaka kama wafanyakazi wengine, anasema Veronica. Ofisa Mtendaji wa Kata ya Magabe katika Manispaa ya Morogoro Matandu Baldwini, anasema elimu bure imechangia watoto wengi kujiunga na masomo ya sekondari baada ya kuhitimu elimu ya msingi.Anasema wachache wanaoajiriwa katika kazi za ndani wamekuwa na migogoro na waajiri wao kuhusu mishahara yao na wengi wanalalamika kupunjwa au kutolipwa kabisa mishahara.Anasema, hali hii husababisha baadhi ya wafanyakazi hawa kuanza kuwaibia mabosi wao. Anasema: Wafanyakazi wa ndani hufikia hatua wakajenga urafiki na vijana wengine wa nje na kushirikiana nao katika kuiba mwisho hutoroka na pesa au vitu vya thamani. Hili nalo siyo jambo jema. Ipo haja ya waajiri kuelewa sheria na kanuni za ajira.Mfanyakazi wa ndani katika Mtaa wa Mkuyuni jijini Mwanza, Adella anasema kabla ya kupata elimu kutoka shirika la Wote Sawa, baadhi yao walikuwa wanapewa zawadi au kiasi kidogo cha fedha.Sasa hivi nina mkataba na ninalipwa fedha zangu zote kwa mujibu wa sheria na ninatunza fedha hizi ili zinisaidie kuanzisha mradi kwa kuwa napenda kuwa mjasiriamali, anasema Adella.Filda mfanyakazi wa ndani katika Manispaa ya Morogoro anasema analenga kufanya biashara ya mamalishe atakapostaafu kazi hiyo. Anasema: Nimeaacha shule nikiwa darasa la sita huko Kidodi Mikumi baada ya wazazi wangu kuachana...Kwa sasa mshahara ninaoupata nawapelekea wadogo zangu na mama ambao wananitegemea. Anaongeza: Wanasema kazi hii ina changamoto nyingi kwani kuna wakati waajiri wangu hawanipi mshahara na kuniamuru niondoke.Mkazi wa Nyegezi jijini Mwanza Johari Mussa anasema hapo awali hawakujua umuhimu wa kuwapatia mikataba wafanyakazi wao na waliona hilo ni jambo la kawaida kwa kuwa ni sekta ya ajira isiyo rasmi.Sasa tunalazimika kuwapatia mikataba na kwamba wameanza kufanya kazi hiyo na kuona faida zake, anasema. Johari anawataka waajiri wengine kuhakikisha wanawapatia wafanyakazi wao wa ndani mikataba kwani inawasaidia na kuwapa moyo wa kufanya kazi. Lakini pia inapunguza migogoro na migongano kati ya mwajiri na mwajiriwa.  <topic>: KITAIFA 