<classify> MWANDISHI WETU UTAFITI mpya umeonya kuwa fedha chafu na simu za mkononi zinawezakuwa na hatari kubwa kwa afya ya mwanadamu. Kwa mujibu wa wanasayansi, fedha hususani zile zenye thamani ndogo,yaani zinazopitia mikononi mwa watu wengi zaidi, zinasababisha magonjwa mengiya kuhara. Husababisha maradhi hayo miongoni mwa watu wanaotumia chakula kinachoandaliwakwenye maeneo ya hoteli, migahawa na vilabu. Utafiti huo ulishirikisha waandaaji wa vyakula 395 katika maeneo 15tofauti ya jiji la Nairobi na kuendeshwa na Chuo Kikuu cha Kilimo cha JomoKenyatta na kile cha teknolojia nchini humo JKUAT. Ulifanyika kwa ushirikiano na Taasisi ya Utafiti wa Masuala ya TibaKenya Kemri, na Kitengo cha Utafiti wa Matibabu cha Jeshi la Marekani nchinihumo. Utafiti huo ulionyesha kwamba kwasababu fedha na simu za mkononi huwahazisafishwi, hugeuka kuwa maficho ya vimelea vingi vya magonjwa ambaohusababisha sumu kwenye vyakula hivyo. Baada ya kuchunguza sarafu kuanzia ya shilingi moja hadi noti za Sh1,000 zinazotumiwa jijini Nairobi, ripoti ilifichua kuwa sarafu za Sh 5, 10, 20ndizo zilizokuwa chafu zaidi zikifuatiwa na noti za Sh 50, 100 na 200. Nyingi kati ya fedha pamoja na simu zilikuwa na bakteriawanaosababisha magonjwa , matokeo ya utafiti huo yanabainisha. Matokeo hayo yalikuwa yamewasilishwa katika mkutano wa saba wa Afyana Sayansi wa Afrika Mashariki uliofanyika jijini Dar es Salaam, Tanzania,Machi mwaka huu. Mbaya zaidi, wahudumu wa vyakula, hususan wanaogawa vyakula kwawateja pamoja na wapishi ilibainika kuwa huwa hawazingatii kanuni za usafi hasabaada ya kupokea simu zao za mkononi. Wakati wa utafiti huo, washiriki 34 miongoni mwa wale wanaoandaavyakula walikutwa na magonjwa kama vile kikohozi, kichomi na maumivu ya tumbona utumbo gastroenteritis. Magonjwa hayasababishi matatizo tu, bali pia yanaweza kuambikizwakutoka mwandaaji wa chakula, anayegawa chakula au mpishi wa chakula anayeumwakwenda kwa mteja. Aidha, ilibainika kuwa asilimia 60 ya waliofanyiwa utafiti hawakuwa wamenawamikono yao baada ya kupokea simu zao za mikononi. Kwa kawaida, waandaaji wa chakula hawapaswi kupokea simu. Wanaoshughulikia chakula na umma kwa ujumla hawanabudikuhamasishwa juu ya hatari zinazoweza kutokea kutokana na kugawa chakula baadaya kushika fedha au simu za mkononi, ulionya utafiti huo. Mwaka 2009, Taasisi ya Utafiti wa Tiba nchini Kenya Kemri ilifanyautafiti sawa na huo jijini Nairobi na kugundua kuwa simu za mkononi zinavimelea wa magonjwa kwa kiasi kikubwa na baadhi zikiwa hata va vimeleawanaopatikana kwenye kinyesi. Nyingi kati ya fedha zilizopatikana na vimelea zilikuwa ni sarafuzilizochukuliwa kutoka kwenye machinjio. Zilifuatiwa na zile zilizokusanywa kutoka kwa wauzaji wa mahindi wa kandoya barabara na vyakula vinavyouzwa kwenye maduka madogo vioski. Kwa mujibu wa Dk. Richard Korir, Ofisa wa Utafiti katika Kituo cha Kitengocha Utafiti wa Mikrobiologia na mwandishi wa utafiti huo, kutofuatwa kwa kanuniya kuosha mikono na usafi kwa ujumla kunasababisha kuhamishwa kwa vimelea hawawa magonjwa kwenye chakula ambacho bila shaka kinaliwa. Utafiti huo ulifanywa na kuwasilishwa na mwanafunzi wa shahada yauzamili katika Chuo Kikuu cha Kilimo JKUAT ambaye aliangazia aina mbalimbaliza bakteria wanapatikana katika mazingira, chakula, utumbo na ngozi katikawanyama na binadamu. Ingawa vimelea vingi vya bakteria hawa si hatari, baadhi wanawezakusababisha magonjwa kama vile homa ya matumbo, sumu ya chakula na maambukiziya ngozi. Shilingi 1,000 ndiyo yenye maambukizi ya chini kwa sababuhutumiwa mara chache, huku sarafu ya shilingi moja ikiwa pia haina uchafumwingi na thamani yake imeshuka kwa hiyo haitumiwi mara nyingi, anabainishaDk. Korir. Vimelea waliopatikana zaidi walikuwa ni wa jamii ya staphylococcus,wanaofahamika kwa kusababisha maambukizi ya ngozi, moyo na mifupa, sumu yachakula, kichomi na sumu ya mwili wa binadamu. Bakteria waliopatikana katika chakula pia ni jamii ya Escherichiacoli E. coli, ambao hupatikana katika mazingira, chakula na utumbo wabinadamu na wanyama. Wengi kati ya vimelea hao si hatari lakini wanaweza kukufanya uwemgonjwa. Jambo la kushangaza ni kwamba, D.i Korir anasema, zikilinganishwa na fedha,simu za mkononi ni mbaya zaidi linapokuja suala la maambukizi ya magonjwa. Watu wengi hawadhani kuwa simu ni chafu au ni chanzo chakuambukizwa magonjwa kwa hiyo, mara nyingi hawazingatii usafi baada yakuzitumia, anasema. Simu ziligundulika kuwa bakteria 12 baada ya kukusanywa nakuchunguzwa na zaidi bakteria aina ya Staphylococcus, ambao mara nyingihupatikana katika nywele na ngozi. Makala haya yameandaliwa na Mwandishi Wetu kwa msaada wa BBC  <topic>: AFYA 