<classify> TANZANIA ni miongoni mwa nchi chache duniani ambazo zimebarikiwa kuwa na maeneo mengi ya maji. Maji hayo ni muhimu katika shughuli za uvuvi zinazowapa wananchi ajira inayowawezesha kupata mahitaji yao mbalimbali zikiwamo huduma za afya, elimu, lishe na kipato kwa ajili ya shughuli mbalimbali za maendeleo.Maeneo hayo yanajumuisha eneo la maji baridi na maji bahari yenye chumvi. Maji baridi hujumuisha maziwa makuu matatu, ambayo ni Ziwa Victoria, Ziwa Tanganyika na Ziwa Nyasa. Pia, kwa mujibu wa takwimu rasmi, kuna maziwa ya kati na madogo yapatayo 45 na mito 29, mabwawa ya asili na ya kuchimbwa pamoja na maeneo oevu. Taarifa mbalimbali za utafiti zilizotolewa kwa vipindi tofauti zinaonesha kuwa, kiasi cha samaki kilichopo katika maziwa makubwa ni takriban tani milioni 2.9, huku Ziwa Victoria likiwa na tani milioni 2.45.Ziwa Tanganyika tani 295,000 na Ziwa Nyasa tani 168,000. Makala haya yanaangazia utajiri wa asili uliopo katika Ziwa Nyasa, kutokana na kuwa na aina nyingi za samaki kuliko maziwa mengine duniani kote. Ziwa Nyasa ni sehemu ya nchi tatu za Malawi, Msumbiji, na Tanzania. Ziwa hili linajulikana kwa majina tofauti katika kila nchi. Nchini Malawi, linaitwa Ziwa Malawi, nchini Msumbiji linaitwa Ziwa Niassa na nchini Tanzania linaitwa Ziwa Nyasa.Eneo la Ziwa Nyasa ni kilomita za mraba 29,600. Upana wake mkubwa ni kilomita za mraba 75 na kina kirefu zaidi ni mita 700. Ziwa liko mita 468 juu ya usawa wa bahari na urefu wa ziwa hili ni kilomita 580. Lipo katika ukanda wa Bonde Kuu la Ufa la Mashariki ya Afrika, ambalo ni muungano wa Tawi la Mashariki na Magharibi la mfumo wa Bonde la ufa la Mashariki ya Afrika.Kama yalivyo maziwa yaliyo katika Bonde la Ufa, mito mingi huingia ziwani. Ndivyo pia kuna mito kama Ruhuhu, Lufilyo, Mbaka, Kiwira, na Songwe kwa upande wa Tanzania inayoingia katika Ziwa Nyasa. Ni mto mmoja pekee unaotoka ziwani, Mto Shire.Hali kadhalika, upo mto mdogo wa Mwalalo ukilinganisha na mito mingine unaoingia ziwani, ambao chanzo chake na bonde lake dogo liko katika safu za Milima ya Livingstone. Safu za Milima ya Livingstone ni chanzo muhimu cha mito ambayo maji yake hatimaye huingia katika Ziwa Nyasa. Kuna changamoto kubwa ya kimazingira katika safu za milima hiyo, hasa uchomaji moto wakati wa kiangazi; kilimo kandokando ya vyanzo vya maji; ukataji miti katika misitu, na uwindaji haramu. Miteremko ya safu za milima hii ni mirefu na mikali na ni mpaka kati ya mikoa ya Mbeya na Njombe.Kwa mujibu wa tafiti mbalimbali na machapisho kadhaa, Ziwa Nyasa lina zaidi ya aina 1,000 ya samaki. Takwimu hizo zinalifanya ziwa hili kuwa na aina nyingi ya samaki kuliko maziwa mengine duniani kote. Utafiti huo kwa nyakati mbalimbalii unabainisha kuwa, kati ya samaki hao, aina 600 hawapatikani kokote isipokuwa katika Ziwa Nyasa pekee.Kwa mujibu wa chapisho linaloitwa Salam kutoka Matema Beach la Profesa Mark Mwandosya, mkazi wa Matema na mvuvi maarufu, Abudile John Mwangalaba mwenye asili ya Kijiji cha Mbongo, Manda, wilayani Ludewa, anayataja majina ya samaki wanaopatikana kwa wingi Ziwa Nyasa.Hata hivyo anasema, japo samaki hawa wanapatikana kwa wingi, lakini ni kwa misimu tofauti. Samaki hao ni pamoja na Mbasa Opsaridium microlepis, ambaye ni samaki maarufu kwa ladha yake na wingi wa mifupa na mafuta. Wenyeji wakimpika au kumkaanga mbasa hutapata shida kumla kwani huwezi ukatofautisha nyama na mifupa. Samaki mwingine ni Mbelele, ambaye hufanana na mbasa kwa ladha na wingi wa miiba midogo midogo. Pia kuna Mbagale, ambaye naye ni samaki mwenye ladha nzuri.Huyu ana mafuta kiasi, lakini mifupa ni kidogo zaidi ukilinganisha na wale wengine. Hata hivyo, wenyeji wa eneo hili wanasema kuwa ana nyongo kali inayohitaji uzoefu kuitoa, vinginevyo samaki huharibika. Aina nyingine ya samaki ni Ningu, ambaye anapatikana kwenye mito inayoingia ziwani. Kwa kawaida, samaki huyu hujificha kwenye mapango madogo chini ya maji ambako pia ni mazalia yake. Ana miba mingi na kichwa chake kina ladha nzuri sana. Pia yupo samaki aina ya Magege au Chambo, ambaye ni jamii ya Sato.Huyu hapatikani kokote isipokuwa Ziwa Nyasa na maziwa ya kreta za volcano ya Kingili na Kyungululu. Anajulikana kwa jina la kitaalamu la Oreochromis Nyasalapia lidole. Mantula au Njulila ni aina nyingine ya samaki ambao wana umbo dogo na hawazidi urefu wa nchi sita wakiwa wakubwa. Ngolokolo au Nkholokolo Synodontis njassae kama wanavyojulikana huko Malawi, anafanana na Ngosyolo kambale wa ziwani, huyu ana miba mitatu nje ambayo ina sumu kali. Samaki anayejulikana kama kama Ngunga, au Mkunga, ni mrefu na mwembamba mithili ya nyoka.Ana mfupa mmoja tu mgongoni na hutengenezwa baada ya kukatwa kichwa na mkia. Samaki mwingine wa aina hii anajulikana kama Mbande. Ana mdomo mrefu na mazalia yake ni katika mito inayoingia ziwani. Mbuwe au Songole, ni jamii ya Mbande. Magugu ni samaki wa aina nyingine anayepatikana Ziwa Nyasa. Ni samaki weupe wa kike na samawati wa kiume anapatikana kando kando ya ziwa, kwenye mawe mengi. Mbufu naye ni aina ya samaki ambaye anapatikana pia katika Ziwa Nyasa, na hujulikana kwa jina lingine kama Kitoga.Huishi katika kina kirefu, chini kabisa ya maji kwenye matope. Samaki mwingine ni Nchochoma au Njelwa. Huishi kwenye kina cha kati. Samaki mwingine anaitwa Lyapwa. Ni mwembamba na mrefu wa wastani wa mita tatu. Ni jamii ya Mbande. Samaki mwingine ni Mwalukolombe. Huyu ana umbo kama Mantula na anakula macho ya samaki wakubwa. Itukulisi ni samaki mwingine katika Ziwa Nyasa mwenye mabaka meusi na huwa kwenye kina kifupi. Ni maarufu kwa kukwepa nyavu. Kaa hupatikana kwa wingi Ziwa Nyasa na hawaliwi na wenyeji.Ni waharibifu wa nyavu. Kwa mujibu wa Profesa Mwandosya, uvuvi katika Ziwa Nyasa bado ni wa kijima zaidi kuliko kibiashara, pamoja na kwamba samaki wa Ziwa Nyasa wana soko kubwa. Wavuvi hutumia mitumbwi midogo inayoendeshwa kwa makasia kutumia nguvu za misuli. Wanatumia nyavu ambazo huelea ndani ya maji baada ya kuwekewa nanga na chambo.Samaki wakubwa huvuliwa mchana kwa kutumia dagaa kama chambo. Pia Ziwa Nyasa ni maarufu sana kwa samaki wa mapambo wenye rangi za kila aina na zinazovutia, na wageni wengi huwatafuta samaki hao kwa ajili ya matankimaji yaliyotengenezwa kwa vioo kwa ajili ya maonesho aquarium. 0685 666964 au bjhiluka yahoo.com  <topic>: KITAIFA 