<classify> Na ANDREW MSECHU-dar es salaam WAKATI zuio la kuuza wanyama hai nje ya nchi likiwa limetimiza miakamitatu sasa, muda huo umekuwa janga kwa wanyama hao ambao wakati Serikaliikitoa katazo hilo, walikuwa wameshatolewa porini tayari kusafirishwa. Wengi wa wanyama hao wanaelezwa kuwa wamekufa njaa kutokana na kilewenye mashamba ya kuwatunza, wanachosema ni kuelemewa na gharama ya malisho. Wapo waliobadili mashamba yao kuwa bustani za wanyama zoo ili kupatakiingingilio kwa watu wanaotaka kuwaangalia, lakini nao wanadai hali ni mbayana kiingilio hakitoshi kugharamia malisho. Mkurugenzi wa Bahari Zoo, Willy Kusaga, anasema mwanzo biashara yakekuu ilikuwa kuuza nje wanyama hai, lakini baada ya zuio la Serikali alibadilishashamba lake kuwa bustani ya wanyama. Alisema kwa sasa hana uwezo wa kuendelea kuwatunza wanyama hao nahawezi kuwarudisha porini katika mazingira yao ya asili. Nimekuwa nikiwatunza wanyamahawa tangu Serikali ilipotangaza kusitisha biashara ya wanyama nje ya nchimwaka 2016, wanyama hawa ambao tayari wako kwenye bustani hii wanaendeleakuzaana na siwezi tena kuwasafirisha. Nimekuwa nikijitahidi sana kuwalisha kwa fedha yangu ya mfukoni,nimejikuta kwenye madeni makubwa kutokana na matunzo yao, gharama ya kuwatunzani kubwa sana na sasa naona pumzi inakata, alisema Kusaga. Alisema mlo mmoja wa simba mmoja ni kilo 20 kwa wiki ambazo ni sawa naSh 140,000. Kwa hiyo simba wawili wanatumia Sh 280,000 kwa wiki na kwa mweziwanatumia Sh milioni 1.12. Ukiangalia gharama hiyo kwa mwaka inakuwa Sh milioni 13.4 kwa simbatu na kwa sasa nimeshawatunza karibu miaka minne, alisema. Kusaga alisema kwa wanyama wanaokula nyasi, hulishwa katika eneo labustani hiyo na inapotokea upungufu hununua nyasi maeneo mengine. Alisema kwa mujibu wa taratibu, walishaingia gharama ya vibali vyakuwakamata wanyama hao. Kusaga alisema hakuna njia ya kipato zaidi ya kuwauza nje wanyama hao,kwa kuwa Watanzania wenye mwamko wa kwenda katika bustani ya wanyama na kulipakiingilio ni wachache. Ukweli ni kwamba mnyama aliyezaliwa kwenye bustani hakuna namna yakumrudisha porini. Wanapoendelea kuzaliana idadi yao inakuwa kubwa,tunalazimika kuwatunza kwa gharama zetu. Hakuna tena biashara, tumejaribukuzungumza na Serikali, lakini bado hatujafanikiwa. Niombe Serikali wajaribu kuangalia namna ya kutusaidia, wakutane nasisi tuwaeleze hali halisi tunayokabiliana nayo, alisema. Alisema awali taratibu zilikuwa hazipo vizuri na wafanyabiasharawalikuwa hawazifuati kwa sababu ilionekana kuwa katika Mkoa wa Dar es Salaamkulikuwa na leseni zaidi ya 300, huku nyingine zilikuwa za mfukoni, nawaliokuwa wakifuata taratibu hawakuzidi 10. Kusaga alisema kwa sasa wanaendelea kupata hasara kwa kuwa wana madenibenki na wamejikuta wakitumia fedha ambazo walilipwa na wateja wao kwa kuwauziawanyama. Siku zote tulijua kuwa itafikia muda Serikali itaruhusu biasharaiendele kwa sisi wa ndani kwa sababu maelekezo ya awali ilikuwa ni zuiokusafirisha wanyama kutoka kwenye hifadhi, siyo hawa walioko kwenye mashamba. Sasa tulikuwa na wateja wetu ambao walishatuma fedha kununua wanyama,tuliwaambia wasubiri, mwisho wake kadiri muda unavyokwenda tukajikutatumeshatumia hata fedha zao, sasa ni madeni kila kona, alisema. Alieleza kuuza wanyama wanaozaliwa katika bustani ya wanyama ndiyonjia ya kurudisha gharama za matunzo kwa sababu hawana namna nyingine ya kuendeleakuwatunza. Tunaomba waje wajionee, hatakama viongozi wakuu wa Serikali wakishindwa kututembelea, hata Kamati ya Bunge ijewajionee. Hii itasaidia kutunusuru kwa sababu hali hii ikiendelea, hawa wanyamawataendelea kuteseka na watakufa. Hawa nao ni viumbe hai, hatuwezi kuongeza ilasasa inafikia hatua tunaona tuache nature ichukue mkondo wake, alisema. Alisema awali biashara yake ilikuwa ni kuuza wanyama nje, lakini aliingiakatika uwekezaji wa bustani baada ya kuhamasishwa na Serikali kupitia Idara ya Wanyamapori baada ya kutungwa sera ya kuhifadhi nakuzalisha wanyama. Kusaga alisema walikubali kuingia katika uwekezaji huo na hawakuwahikutarajia kuwa ipo siku mambo yatabadilika wanyama wazaliane washindwe kuwauza. Alisema ni vyema Serikali ingeangalia uwezekano wa kuwezesha wenyebustani ili wamudu matunzo ya wanyama hao. Mwekezaji mwingine wa shamba la wanyama lililopo Mlandizi mkoaniPwani, chini ya Kampuni ya Buibui Investment, Kessy Mwaipopo, alisema amepatahasara kwa sababu yeye alifanya uwekezaji mkubwa katika shamba lake. Alisema kwa sasa hawezi kuzungumzia kwa undani suala lake kwa sababulipo mahakamani likisubiri uamuzi. Kwa sasa hali yetu ni mbaya. Tulishapewa vibali awali tukalipia nawanyama tukawachukua na kuwahifadhi kwenye mashamba haya. Utaratibu ni kuwa wanavyoendelea kuzaana na sisi tunawatafutia sokonje. Lakini sasa hivi wanaendelea kuzaana na hakuna kwa kuwapeleka. Hawa wanyama wanaozaliwa kwenye mashamba au bustani kwa utaratibuhawawezi kurudishwa tena porini kwa kuwa wanakuwa wana tabia tofauti na wale waporini. Kwa sehemu kubwa hawa wanahudumiwa karibu kila kitu, kuwarudishaporini ni kuwapa mazingira mapya ambayo hawatayamudu, alisema Mwaipopo. Alisema anaumia kuliko wengine kwa kuwa amewekeza kwa kiwango kikubwakuliko wamiliki wengine wa mashamba ya wanyama, hivyo muda unavyokwenda bilakupata suluhisho, aliamua kukimbilia mahakamani kuomba msaada wa kisheria. MSIMAMO WA SERIKALI Akizungumzia malalamiko hayo, Naibu Kamishna wa Uhifadhi Utalii naHuduma za Biashara katika Mamlaka ya Usimamizi wa Wanyamapori Tanzania Tawa,Imani Nkuwi, alisema msimamo wa Serikali katika suala la kusafirisha wanyamaporihai nje ulishatolewa kuwa biashara hiyo imesitishwa rasmi. Alisema kwa waliowahi kuingia katika biashara hiyo na wanaendeleakuendesha mashamba hayo, wanatakiwa kubadilisha mpango biashara wao, kwa kuwakusafirisha wanyamapori nje si njia pekee ya kutumia mashamba. Na kwa kuwa tunaandaa mkakati wa kitaifa, utatoa fursa nyingine kwawamiliki wa mashamba ya wanyamapori nchini, alisema. Alisema mashamba ya wanyamapori yanaanzishwa chini ya utaratibu wakisheria ambao uko wazi kwa yeyote anayehitaji kuingia katika biashara hiyo, nakwamba hakuna anayezuiwa na Tawa ambayo ndiye msimamizi mkuu hufanya ukaguzikila robo ya mwaka wa Serikali. Mkakati wa Tawa kwa sasa, tangu tulipochukua jukumu hili kutoka Idaraya Wanyamapori ni kwanza, kukamilisha mkakati wa kitaifa wa mashamba na pili,kuhuisha kanuni za mashamba za mwaka 2013, alisema. Nkuhi alieleza kuwa kwa wanaotaka kujitoa katika biashara hiyo kwasasa, Waziri wa Maliasili na Utalii, Hamis Kigwangalla alishasema kuwa Serikaliitawarejeshea fedha walizotumia kulipia huduma serikalini kama leseni nanyinginezo. Hili jambo la kufunga biashara na mambo ya kuwalipa ni suala lakisera, hivyo waziri ndiye anayeweza kulizungumzia kwa undani zaidi kwa kuwaalishatoa kauli yake wakati wa Bunge la Bajeti mwezi Mei 2019, alisema. MAONI YA MTAALAMU Mkuu wa Idara ya Zoolojia na Uhifadhi wa Wanyamapori katika Chuo Kikuucha Dar es Salaam, Chacha Werena, alisema amekuwa akifuatilia kwa karibu sualahilo na wamekuwa wakitumia mashamba hayokwa mafunzo, lakini hali kwa sasa si nzuri. Alisema amekuwa akishuhudia mzigo walio nao wamiliki, hasa kutokana nagharama za kuwatunza wanyama hao, ambao wanategemea kuletewa kila kitu walipo,huku wamiliki wakiwa hawana vyanzo vya mapato vinavyotokana na uwepo wa wanyamahao katika mashamba yao. Mnyama kama simba, au twiga, au hata fisi, akiwa porini anajitafutiamwenyewe. Kuwahifadhi wanyama wa aina hii na kuwatunza ni gharama, ili uwatunzelazima ufanye biashara, sasa hawa biashara waliyokuwa wakiitegemea haipo tena. Serikali iangalie namna ya kuwafidia au basi kuwatafutia vyanzombadala vya kuingiza mapato kutokana na wanyama hao. Kwa kuwa tatizo la kufunga biashara hiyo ilikuwa ni kukiukwa kwautaratibu, Serikali ilikuwa haipati mapato, uwekwe utaratibu mzuri, hawa waliosajiliwakisheria waruhusiwe, alisema. MARUFUKU YA SERIKALI Agosti 2016 Serikali kupitia kwa aliyekuwa Waziriwa Maliasili na Utalii, Profesa Jumanne Maghembe, ilipiga marufuku biashara yakusafirisha wanyama hai nje ya nchi hadi pale itakapowekwa misingi mizuri ilinchi nayo iweze kunufaika. Profesa Maghembe alisema Serikali iliamua kuangaliaupya utaratibu huo wa kuuza wanyama hai na kusitisha biashara hiyo haditaratibu na misingi mizuri ya biashara hiyo itakapowekwa. Haiwezekaniuuze wanyama hai nje halafu anayenufaika ni yule anayenunua na kuiacha nchibila faida yoyote ya uwepo wa maliasili hiyo. Kama nchi, tumeamua kupiga marufuku biashara hiyo hadi pale misingi mizuri ya kibiashara itakapowekwa na kuiwezesha Tanzania kunufaika na rasilimali zake, alisema Profesa Maghembe. KAMPENI DHIDI YA SERIKALI Katika taarifa zinazosambaa katika mitandao yakijamii, Shirika la kutetea haki za wanyama la Ban Animal Trading South Africa,linaendesha kampeni ikieleza hali mbaya inayowakabili wanyama kwenye shamba la BahariZoo. Kampeni hiyo iliyoanza Julai Mosi, mwaka huu, inasema wanyama hao wanafanyiwa ukatiliusioelezeka. Wanyama hawa wanakufa taratibu, tena kifochenye maumivu makali. Tupaze sauti zetu na kuwaokoa wanyamapori na kuiamuruSerikali ya Tanzania kuwanusuru wanyamapori hawa ambao wanateswa na kupuuzwa,kwa kuanzia na Bahari Zoo ambayo inahitaji kufungwa na wamiliki wapelekwekwenye mkono wa sheria, inasema sehemu ya kampeni hiyo.  <topic>: KITAIFA 