<classify> MAKALA haya yatazungumzia kidogo matatizo yanayojitokeza katika utumiaji wa lugha ya Kiswahili. Tukumbuke kuwa lugha ni chombo chetu cha mawasiliano na tunapaswa kuipiga msasa mara kwa mara kadiri inavyowezekana.Yapo makosa mengi na mengine yameshawahi kuzungumziwa lakini leo tutayataja machache hata kama tutakuwa tunarudia, kwa lengo la kuweka msisitizo tu. Katika makala haya tutazungumzia zaidi makosa ya mara kwa mara ambayo tukiyaacha yanaweza kuleta mkanganyiko kwa watumiaji wa lugha hii.Yapo maneno mengi ambayo hukosewa mara kwa mara, yapo yanayochanganywa matumizi, na yapo ambayo waandishi huyatumia bila kujua. Mfano wa makosa hayo ni yale ya kuchanganya umoja na wingi kwa baadhi ya msamiati.Makosa ya aina hii hujitokeza, kwa maneno yaliyo katika mfumo wa wingi katika uundaji wake, wengi wetu huyalazimisha yawe na mfumo wa umoja. Tuangalie maneno kama vile madhumuni, madhehebu, mafao, maadhura n.k.Umbo la maneno haya ni la wingi na hayapaswi kuingizwa katika umoja. Hivyo si sahihi kutumia neno dhumuni, dhehebu, fao, adhura n.k. Aidha, yapo maneno yenye mfumo wa umoja ambayo baadhi yetu tunayabebesha wingi kwa lazima.Kwa mfano: neno saa dawa, shule uamuzi. Haya ni baadhi tu. Pia, kuna makosa mengine ya mara kwa mara ambayo baadhi ya waandishi huongeza kiambishi cha awali ma katika maneno kuonesha msisitizo au wingi, kama vile mashirikiano, mashule, makampuni, mahusiano na kadhalika. Matumizi sahihi ya maneno haya ni ushirikiano, shule, kampuni na uhusiano.Aidha, kuna ukataji wa maneno usioleta maana iliyokusudiwa. kwa mfano, unapiga simu toka wapi badala ya unapiga simu kutoka wapi, tafsiri sisisi kutoka katika lugha nyingine kwa mfano, mwisho wa siku badala ya hatimaye au mwishowe.Kuna makosa yanayokuzwa na waandishi, haya mara nyingi huwa yanabebwa kutoka katika jamii ya wazungumzaji ambao ni wamiliki wa lugha yao, kuna maneno ambayo huwa ni simo au yaliyotoholewa bila kufuata misingi ya lugha.Makosa haya huwa yanarekebishika lakini athari zake huwa katika taarifa ambazo labda zimehifadhiwa kwa maana ya kurekodiwa au kuandikwa. Makosa hayo huonekana dhahiri wakati wa kurejea kipindi kirefu kilichopita tangu matumizi ya msamiati huo. Matumizi potofu: Kizazi cha sasa kimeibua dhana ya mfanano wa matendo, na matendo hasi zaidi, kuna upotoshaji ambao umekithiri katika jamii na kunyanganya msamiati kwa waandishi kwa hofu kwamba akiliandika atamaanisha maana mbaya.Yaani msamiati wa kawaida umeingia shubiri, ni vigumu kwetu waandishi kutumia maneno kama kutia, kukazana, kusimika, denda, ingiza, chomeka, chomoa, jicho, ndogo, kulamba, mzigo, mate, kugonga au kugongwa. Makosa ya kiuandishi, Jamii ya wasomaji hufanya marejeo mengi kutoka katika maandiko, hivyo inapandwa mbegu ambayo hatuijui ukubwa wake na athari zake.Uundaji wa msamiati kama live, prodyuza, tyuni, nimekumisi, inaweza ikawa na nguvu badala ya mubashara, mtozi, kurahani, na nimekuhamu. Kuna maneno mengine ya Kiingereza ambayo watu wamejenga imani kwamba hayana msamiati wake katika Kiswahili, kama birthdaysiku ya kuzaliwa, surprisekushitukiza, booking- wekesho, appointment- miadi weekend-mwisho wa wiki juma. Tanzania ina makabila mengi sana. Inakadiriwa kuwa yapo makabila zaidi ya 120, makabila haya yana athari kubwa katika lugha ya Kiswahili.Unaweza kutambua asili ya mtu kwa lafudhi yake. Isivyo bahati ni kwamba hakuna tena kabila la Waswahili ambalo labda lingepewa jukumu la kuwa waandishi kutokana na lafudhi murua ya Kiswahili. Waandishi tumejikuta tukitumia lafudhi za makabila yetu, baadhi ya maneno ya Kiswahili yanayokinzana sana na makabila yetu.Kuna makabila hawana r katika matamshi yao, unapomlazimisha kutamka neno lenye r anatamka l, wengine hawana z na badala yape hutumia s, wengine f badala ya v. Lakini pia kuna kushadidia neno kwa kuongeza ga kama kulimaga, kulaga, kusimikaga, kukimbiaga, na kadhalika. Haya ni matatizo ya lafudhi na siyo lahaja. Matatizo yaliyo katika lahaja yanatatulika kiurahisi kwa kuwa kila lahaja ina namna ya kumeza msamiati wake na hakuna makosa ya kuubadilisha msamiati tofauti na lafudhi ambayo hujenga msamiati mpya potofu unaokaribiana na msamiati sanifu.Kwa mfano: luga, singo, langi, ledio, kasa, hombi, akuna, ongera, n.k. Makosa ya kurithi, pamoja na kwamba sisi ni mahiri katika lugha ya Kiswahili na ndio maana tumepewa jukumu la kuwa waandishi, kuna makosa mengi sana ya kurithi ambayo tumeyapata na tumeyapokea, mengine kwa kulazimishwa na wanaojiita wakongwe katika tasnia na mengine yapo kwa kuwa tumeyakuta. Maneno kama vile pelekea, sintofahamu na kadhalika. Aidha, ni dhahiri kwamba upo msamiati wa kimahalia. Misamiati ya aina hii inatokana na dhana na hii inaweza kuwa inazaliwa kila siku kutokana na mazingira ya maisha tunayoishi. Hivi leo, nchi hii ina maeneo mengi sana yanayojulikana kama chekereni.Chekereni limetokana na maneno ya Kiingereza kwa maana ya check rail yaani kuwa mwangalifuangalia reli. Mfano mwingine ni neno mlimani kwa maana ya Chuo Kikuu cha Dar es Salaam. Neno Mlimani likitamkwa peke yake kwa maana ya Chuo Kikuu cha Dar es Salaam halina ubishi kuwa linafahamika lakini kuna vyuo vikuu vingapi nchini ambavyo havinasibishwi na mlimani. Uundaji wa maneno kwa namna hii huwa yana historia yake na hupata mashiko makubwa katika matumizi. Ufumbuzi ni kwamba tukiwa waandishi tunapaswa kujifunza mara kwa mara, kununua machapisho, kufanya rejea, kuwasiliana na Baraza pale kunapotokea mgongano katika matumizi ya Kiswahili fasaha.  <topic>: KITAIFA 