<classify> AVELINE KITOMARY -DAR ES SALAAM DAKTARI Bingwa wa Magonjwa ya Uti wa Mgongo na Mishipa ya Fahamukutoka Hospitali ya Taifa ya Muhimbili, Patience Njenje, amesema ugonjwa wakiharusi unashika nafasi ya pili kwa kusababisha vifo duniani kote. Amesema mbali na wazee, pia vijana na watoto wanapata ugonjwa huo kwawingi. Dk. Njenje alisema kwa mujibu wa Shirika la Afya Duniani WHO, asimilia11.8 ya vifo duniani vinatokana na kiharusi, huku nafasi ya kwanza ikichukuliwana magonjwa ya moyo. Alisema pia kwa mujibu wa takwimu hizo, ugonjwa wa kiharusi ni wa tatukwa kusababisha ulemavu kwa asilimia 4.5 ya watu duniani kote. Hata hivyo Tanzania tafiti zinaonyesha kati ya watu 100,000, watu 108hadi 316 wana ulemavu uliosababishwa na kiharusi. Dk. Njenje alisema hayo ikiwa ni kuadhimisha Siku ya Kiharusi Dunianiambayo hufanyika kila Oktoba 29. Alisema kundi lililoathirika zaidi ni watu wenye miaka 65, huku vijanana watoto nao wakikumbwa na ugonjwa huo. Kiharusi ni ugonjwa unaotokea pale ubongo unapokosa damu kwa dakikachache, ugonjwa huu umekuwa ukisababisha vifo na pia ni ugonjwa wa tatuunaosababisha ulemavu, alisema Dk. Njenje. Alisema kuwa asilimia kubwa ya wagonjwa wa kiharusi wanachelewa kufikahospitali kutokana na kuwa na uelewa mdogo kuhusu ugonjwa huo. Ugonjwa huu tumezoea kuona ukiwapata watu wazima, lakini sasainaonekana kuwapata watu wenye umri wa chini ya miaka 45. Hospitali ya Muhimbili inapokea wagonjwa kati ya watatu hadi wanne kwasiku ambao wengi wao wanafika kati ya siku tatu hadi saba baada ya kupatakiharusi. Hivyo asilimia kubwa ya wagonjwa wanafika hospitalini wakiwa tayariwameshachelewa, kwa kawaida ugonjwa huo ukiwahi hospitali kabla ya masaa sita,unaweza ukatibiwa na ukapona, alibaisha Dk. Njenje. Kwa mujibu wa Dk. Njenje, kisababishi kikubwa cha kiharusi nishinikizo la juu la damu kwa asilimia 80 huku magonjwa ya moyo yakichangia pia. Vingine ni selimundu, matumizi ya dawa za kulevya, matumizi mabaya yapombe, ulaji wa vyakula vya mafuta, ugonjwa wa kisukari, uzito mkubwa na VVU,alisema. Dk. Njenje alieleza kuwa kinga ya ugonjwa huo ni watu kupima afya marakwa mara ili kugundua magonjwa yanayoweza kusababisha kiharusi na kuyadhibitimapema. Udhibiti wake ni kwa kunywa dawa na kubadilisha mfumo wa maisha kwakufanya mazoezi angalau dakika 30-45 kila siku, kupunguza matumizi ya chumvi, sukarina mafuta kwenye chakula, alisema Dk. Njenje. KIHARUSI KWA WATOTO Kwa upande wake, Daktari Bingwa wa Magonjwa ya Watoto, Zameer Fakih alisemawatoto wengi wanaopata kiharusi ni wale wanaougua ugonjwa wa selimundu nawachache wa ugonjwa wa moyo. Dk. Fakih alisema takwimu za kidunia zinaonyesha mtoto mmoja kati ya4,000 wanaozaliwa kila siku hupata kiharusi. Kugundua tatizo la kiharusi kwa mtoto tunafanya vipimo vya CT scan na kujua historia, kiharusikinaanza kuonekana na baada ya watoto kuanza kufanyiwa vipimo vya ubongo sababu kubwa ni mishipa yadamu kuziba. Watoto wenye selimundu ndio wanapata tatizo la kiharusi. Julai 2017 hadi Juni 2018 watoto 33 walikuwa na kiharusi na katikakliniki kwa wiki kati ya mtoto mmoja mpaka watatu wanakutwa na tizo lakiharusi. Ugonjwa mwingine ni ule wa moyo, tatizo la mirija ya moyo kuziba. Lakinihii ni kwa asilimia ndogo inasababisha kiharusi ila wengi ni wale waselimundu, alisema Dk. Fakih.  <topic>: AFYA 