<classify> Christian Bwaya WATAWALA wengi barani Afrika wanapopata madaraka huziba masikio yaona kutosikiliza kero za wananchi wao na kuhakikisha vivywa vyao haviwezi kusemakinyume na maoni waliyonayo. Kutosikilizwa kwao wananchi katika kuamua aina ya utaratibu utakaotumikakujitawala kunawafanya wajisikie kuminywa na hata kunyanganywa haki muhimu ya raiakujieleza. Hata hivyo, ni dhahiri kuwa viongozi mbalimbali hutokana na jamiiinayowachagua kuwasaidia kufikia malengo yao. Haiba, hulka na mienendo ya watawalahaiwezi kuwa tofauti na hali halisi ya wananchi wao. Wanayoyafanyakwa kujua au kutokujua ni surahalisi ya utamaduni wa wananchi. Tutumie mfano. Wananchi wanaothamini elimu, hutafuta na kuchaguamiongoni mwao viongozi wanaothamini elimu. Kinyume chake, wananchi wasiothaminielimu huweza, na kwa kweli hufurahia, kuchagua wajinga wenzao kuwa viongozi wao. Vivyo hivyo, wananchi wanaopenda njia za mkato kujipatia kipato,huthamini na kuwachagua wagombea wajanja wajanga ambao baadae huja kufahamikakama mafisadi. Haiwezekani viongozi kuwa tofauti na wananchi. Tukizitazama nchi zinazosifika kwa demokrasia tunabaini kuwa ni utamaduniwa wananchi. Demokrasia ni maisha yanayoanzia kwenye utawala wa familia. Kilamwanafamilia anajengewa mazingira ya kujisikia kuwa na uhuru wa kuchangia maoniyake. Mtoto hupewa nafasi ya kufanya uamuzi kwa mwongozo wa mzazi. Mkenaye anakuwa na fursa ya kushiriki katika maamuzi anayoyafanya mumewe kwa sababudemokrasia katika jamii hizo ni utamaduni unaoanzia kwenye familia na si matamaniobandia ya kisiasa. Ninapotafakari madai ya raia katika nchi za Kiafrika, kutaka watawalawawe wanademokrasia, maswali kadhaa yanajitokeza. Ninajiuliza, kwa mfano, inawezekanakweli kudai kuwa jamii Fulani ni inayoamini katika demokrasia kuanzia ngazi ya familia? Je,demokrasia ni utamaduni wao? Wanaume wa Kiafrika, mathalani hawatishwi na kukua kwa demokrasiakwenye ngazi ya familia? Wanawashirikisha kweli wake zao katika uamuzi bila kuwawekeamipaka? Wanaheshimu maoni ya watoto wao kama wanavyotaka watawala wao waheshimumaoni yao? Kwamba, wanahitaji demokrasia kwenye vyama vya siasa na serikalini, hili halina mjadala. Je, madikteta wa familia wasiowapa wakewaumewatoto wao uhuruwa maoni kwa kuogopa kukosa mamlaka yao wakiwa wazaziwanaume, wanaweza kuwa nauhalali kwa kudai hawapendezwi na tabia za viongozi wa nchi za Afrika wanaooneshahulka na tabia za kidikteta? Yapo mapendekezo mawili. Kwanza, ili kujenga taifa linaloamini uhuruwa mawazo kweli kweli, ni vema kuanza kuanza kujenga demokrasia ya kweli ndaniya familia. Kuanza kuzishirikisha familia katika uamuzi bila hofu ya kupokonywa madaraka. Kuanza kuthamini na kuheshimumaonimahitaji ya watoto na kuyasikiliza.Kujenga taifa la kweli la watu wanaoamini demokrasia. ChristianBwaya ni mhadhiri wa Saikolojia Chuo Kikuu cha Kikatoliki Mwenge MWECAU.Mawasiliano 0754870815, Twitter: bwaya  <topic>: AFYA 