<classify> PARACHICHI ni zao limaloweza kuleta mapinduzi makubwa ya kiuchumi kwa kumuongezea mkulima kipato na kumuondoa kabisa katika umaskini na kuzalisha ajira. Siyo hivyo tu, zao hilo likilimwa kisasa kwa kutumia mbegu bora kutoka Taasisi ya Utafiti wa Kilimo Tanzania TARI, na kwa kufuata kanuni na utaratibu wa kilimo cha kisayansi, ni chakula bora na lishe kwa afya bora. Ili kufahamu kwa kina umuhimu wa parachichi, mwandishi wa makala haya alifanya mazungumzo na TARI kupitia kituo chake cha Utafiti wa Kilimo Uyole, Mbeya na kubaini kuanzishwa kwa taasisi hiyo kunavyokigeuza kilimo kuwa urithi wa kiuchumi ikiwamo kilicho cha parachichi. TARI yenye vituo zaidi ya 15 katika mikoa mbalimbali nchini, ilianzishwa kwa Sheria ya Bunge Na. 10 ya Mwaka 2016 chini ya Wizara ya Kilimo, ikiwa na majukumu makubwa ya utafiti wa kilimo Tanzania Bara. Lengo la TARI ni kugundua na kuhimiza matumizi ya teknolojia mbalimbali za kilimo ili kuongeza tija, uhakika wa chakula na lishe, kuwa na kilimo endelevu na chenye kuharakisha ukuaji wa uchumi wa nchi kwa kushirikiana na wadau wa kilimo wa kitaifa na kimataifa. Mkurugenzi kutoka Kituo cha Utafiti wa Kilimo Uyole, Dk Tulole Bucheyeki anasema, parachichi hustawi popote nchini, lakini kwa kutegemea aina ya mbegu. Anasema kituo cha Uyole kina aina saba za parachichi ambazo ni maalum kwa lishe bora pamoja na kutoa kipato kikubwa kwa mkulima. Dk Bucheyeki anataja sifa za parachichi kuwa lina madini yanayohitajika mwilini pamoja na mafuta ambayo ni salama kwa mwili wa binadamu. Akizungumzia kipato, Dk Bucheyeki anasema aina zilizopo, zilizozalishwa kitaalamu zina uwezo wa kuanza kuzaa kuanzia mwaka wa tatu au wa nne tangu mche kuoteshwa.Kwenye mwaka wa saba na wa nane mkulima anapata matunda 800 hadi 1200 kwa mwaka. Ekari moja inapandwa miti 72. Ukichukua matunda 1200 kwa mti kwa mwaka unapata matunda 86,400 kwa miti hiyo 72. Bei ya chini ya parachichi ni Sh 200 na ukiuza hayo utapata zaidi ya milioni 17, anasema. Anasema mkulima akiwa na ekari 10 atapata kati ya Sh milioni 170 na 280. Kwa mujibu wa Dk Bucheyeki, aina za parachichi zilizopo ni Hass, Fuerte, Ikulu, Booth 7, Weiso, Pinkerton na Simmondis. Anasema kwa sasa zao hilo halina changamoto ya soko huko Nyanda za Juu Kusini kwa sababu wanunuzi ni wengi kutoka kampuni za ndani na nje hasa kwa aina ya Hass. Hata hivyo, anasema tatizo linaloweza kujitokeza katika zao hilo ni uelewa kwa wananchi wa umuhimu wa kutumia kanuni bora za kilimo na upatikanaji wa mabadiliko ya tabia ya nchi yanayosababisha ukame. Kwa upande wake, Mtafiti wa Matunda wa Kituo cha Uyole, Daudi Mbongo anasema, kituo hicho kinafanya utafiti wa kusambaza mbegu mbalimbali za parachichi ambazo kati ya hizo zipo zinazofanya vizuri katika ukanda wa chini, juu na kati. Anasema aina ya kwanza ni Hass yenye soko kubwa ndani na nje ya nchi. Anasema aina hiyo inapendwa zaidi na wanunuzi wa nje ambao nao wanaangalia ubora wa tunda hilo kabla ya kununua. Anasema yasio na ubora yanauzwa ndani ya nchi au kwenye viwanda mbalimbali. Inaelezwa baadhi ya viwanda vinavyonunua parachichi vipo wilaya ya Rungwe na Njombe.Kiwanda cha Rungwe kinachakata aina ya Hass kwa ajili ya kutengeneza mafuta, lakini kiwanda cha Mbozi ambacho bado kinajengwa kitachukua aina zote za parachichi, anasema. Aina nyingine ni Fuerte. Mtafiti huyo anasema aina hiyo ina soko sana na inauzwa nje ya nchi pia lakini ni nzuri kwa soko la ndani. Kwa kupendwa kwenye soko la nje, aina hii ya Fuerte ni ya pili, anasema. Mbongo anasema aina nyingine ni Ikulu ambayo matunda yake yanafanya vizuri kwenye soko la ndani. Booth 7 ni aina inayofanya vizuri katika Ukanda wa kati na tunda lake linaaminika kuwa na protini nyingi kuliko aina nyingine, tunda lake ni kubwa na ngozi yake ni ngumu kama ya boga. Weasal ni aina nzuri kwa utengenezaji wa juisi. Inazaa muda wote kwa mwaka, anasema.Anasema aina ya Simmondis ni nzuri kwa matumizi ya ndani huku aina ya Duke ambayo tunda lake linafanana na Fuerte ina harufu nzuri na majani yake yakifikichwa yananukia vizuri. Anaeleza aina nyingine ni Pinkerton.Kwa sasa soko la Hass ni kubwa sana linaongoza mara 30 ya Fuerte, anasema. Anasema takwimu halisi za upelekaji wa parachichi nje ya nchi hana ila kuna kampuni moja inapeleka kontena 101 na kwa Nyanda za Juu Kusini zinaenda tani zaidi ya 3000 kwa mwaka. Hata hivyo parachichi zinazoenda nje ya nchi ni chini ya robo ya zinazoliwa ndani ya nchi, anasema. Mkurugenzi Mkuu wa Tari, Dk Geoffrey Mkamilo anasema taasisi hiyo inajihusisha na usambazaji wa teknolojia katika kuwafikia wakulima na wadau wengine wa kilimo. Mkamilo anasema taasisi hiyo ina idara kuu tatu; utafiti na ubunifu, usambazaji wa teknolojia na mahusiano pamoja na utawala na rasilimali watu. Shughuli zote za utafiti zinafanywa na idara ya utafiti na ubunifu, anasema Dk Mkamilo. Kwa mujibu wa Dk Mkamilo Idara ya usambazaji wa teknolojia na mahusiano ina jukumu la kuhakikisha kwamba teknolojia zote, ubunifu na mbinu bora za kilimo katika mazao yote ya kimkakati zinasambazwa ili kuwafikia wakulima na wadau wengine katika mnyororo wa thamani. Pia idara hiyo inahusika na kuhakikisha kuwa inaimarisha ushirikiano na wadau wa kilimo wa ndani, kikanda pamoja na wa kimataifa katika mnyororo wa thamani. Akizungumzia vituo vya utafiti vilivyopo kwa sasa ambavyo idadi yake inafikia 18, anasema katika vituo hivyo kila kimoja kina jukumu la kitaifa la kufanya utafiti na maendeleo ya zao moja au zaidi ya moja. Kwa maelezo yake kila kituo cha utafiti kinasimamia zao ikiwa ni pamoja na kufanya utafiti pamoja na kusambaza teknolojia. Naye Mwenyekiti wa Bodi ya Wakurugenzi TARI, Dk Yohana Budeba anasema bila utafiti maendeleo ya kilimo hayawezi kupatikana lakini anasema utafiti ni gharama unahitaji fedha nyingi. Kwa upande wake Waziri wa Kilimo, Japhet Hasunga anasema serikali imejipanga kukabiliana na changamoto za mabadiliko ya tabianchi kwa kuimarisha kilimo cha umwagiliaji na kutumia mbegu bora zinazovumilia ukame, magonjwa na kutoa mavuno mengi. Mikakati mingine ni pamoja na kuhakikisha mbolea zinapatikana kwa wingi, kwa bei nafuu na kwa wakati.  <topic>: KITAIFA 