<prompt> Eleza kifupi makala hiyo: Uchunguzi mpya unaoweza kutambua kama wanadamu wa kale waliokufa zamani waliugua malaria unaweza kuwasaidia wanasayansi kuchunguza jinsi ugonjwa huo ulivyobadilika. Waakiolojia katika Chuo Kikuu cha Yale katika New Haven, Connecticut, wamebuni njia ya kugundua ugonjwa huo katika mifupa ya mifupa ya maelfu ya miaka iliyopita. Wanasayansi wametumia mbinu hiyo kufunua kwamba watoto wachanga na watoto wadogo waliopatikana katika makaburi ya nyumba ya kale ya Waroma huko Italia walikufa kutokana na ugonjwa huo. Tembea chini kwa video. Wanasayansi walichunguza utumbo wa mfupa kutoka kwa mfupa ili kutafuta fuwele za molekuli inayoitwa hemozoin ambayo inaonyesha mtu ambaye mfupa huo ulikuwa wake alikuwa ameambukizwa na vimelea vya malaria. Mbinu hiyo inaweza kutumiwa sasa kufuatilia kuenea kwa malaria hadi ilipoonekana kwa mara ya kwanza kwa wanadamu kwa kuchunguza mifupa mingine ya kale ili kupata dalili za maambukizo. Jamie Inwood, mtaalamu wa vitu vya kale katika Chuo Kikuu cha Yale ambaye aliongoza kikundi hicho cha watafiti, alisema hivi: Tukipata habari hizo, tutapata habari muhimu sana kuhusu ugonjwa wa malaria katika jamii za kale. Jitihada za kutengeneza chanjo ya malaria zimeshindwa kwa sababu vimelea hivyo hubadilika-badilika sana. Pia, vimelea hivyo hujificha ndani ya chembe nyekundu za damu, na hivyo kufanya iwe vigumu kwa mfumo wa kinga kuviona. Wanasayansi katika Taasisi za Kitaifa za Afya za Marekani wanadai kwamba wametengeneza chanjo iwezayo kulinda dhidi ya aina za malaria zenye kufisha. Chanjo hiyo, iliyotengenezwa kutokana na sampuli za damu zilizochukuliwa kutoka kwa watoto wa Tanzania ambao kwa kawaida hupinga ugonjwa huo, hufanya kazi kwa kufungia vimelea vinavyosababisha malaria ndani ya chembe nyekundu za damu ambazo huambukiza. Wanasayansi waligundua protini inayoitwa PfSEA-1 ambayo vimelea hivyo huhitaji ili kutoroka chembe nyekundu za damu wanazoambukiza. Wanasayansi waligundua kwamba kingamwili inayotokezwa na watoto wenye kinga huathiri vimelea vya malaria katika hatua muhimu katika mzunguko wa maisha yake kwa kuchukua hatua dhidi ya protini hiyo. Watafiti walisema kuwa chanjo ya majaribio inayotegemea wazo hili iliwalinda panya katika majaribio matano na itajaribiwa kwa nyani wa maabara kuanzia...  <response>: Wanasayansi katika Chuo Kikuu cha Yale wamebuni njia mpya ya kugundua malaria. Wao hutafuta bidhaa za taka zinazozalishwa na vimelea katika utando wa mfupa. Kioo cha protini hii huunda ndani ya mifupa ya kale ya watu walioambukizwa. Jambo hilo liliwawezesha watafiti kugundua magonjwa ya watoto waliokufa miaka 1,500 iliyopita. Wanasema inaweza kutumika kufuatilia kuenea kwa malaria katika historia ya binadamu. 